Excerpta in Psalmos
ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΚΛΟΓΑΙ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΨΑΛΜΟΥΣ
17.105 ΨΑΛ. Θʹ. Στιχ. ηʹ. Ἡτοιμασεν εν κρισει τον θρονον αυτου. Στιχ. θʹ. Και αυτος
κρινει την οικουμενην εν δι καιοσυνηι. Κρινει λαους εν ευθυτητι. Φοβητεον αρα τον
τοιουτον κριτην, ψεκτας τε πρα ξεις και ασεβες φευγοντα φρονημα. Οικουμενην δε
νοησεις την Ἐκκλησιαν, οικουμενην υπο τε Πατρος και Υιου, κατα το· Ἐγω και ο
Πατηρ μου ελευσο μεθα, και μονην παρ' αυτωι ποιησομεθα· λαους δε τους λοιπους
παρα την Ἐκκλησιαν. Στιχ. ιβʹ. Ψαλατε τωι Κυριωι, τωι κατοικουντι εν Σιων. Και
αλλως δε· εν πασηι ψυχηι Σιων ουσηι και σκο πευτηριωι Θεος κατοικει. Ἐκζητει δε τα
αιματα των εθνων αποκτειναντων αυτα, και μιμνησκεται αυτων αναστας αυτα.
Ουκουν το· Ἀπωλετο το μνημοσυ νον αυτων μετ' ηχου, επι τας ρομφαιας ανενεχθη
σεται. Ἐκεινων δε μεμνηται, ων εγενετο καταφυγη. Στιχ. λγʹ. Ἀναστηθι, Κυριε ο
Θεος μου· υψωθητω η χειρ σου· μη επιλαθηι των πενητων σου εις τελος. Ἐκ δε των
δυσσεβων τουτων ρηματων ανιαθεις ο 17.108 προφητης, παλιν ευχεται λεγων
ταυτα, δειξαι τηι πειραι τον Θεον αιτων, ως ουκετι λελησται των πτω χων. Και της
του ασεβους δε βλασφημιας υπεμνησε λεγων· Στιχ. ληʹ. Την επιθυμιαν των πενητων
εισηκου σας, Κυριε· τηι ετοιμασιαι της καρδιας αυτων προσεχε το ους σου. Ἐπεθυμουν
γαρ συντριβηναι του αμαρτωλου τον βραχιονα, και της αυτου τυραννιδος
ελευθερωθηναι· ο δη και γεγονεν. Ἐπιθυμια δε διανοιας αγαθης ενεργης εστι
προσευχη. Ἣν ιδων ο καρδιογνωστης, επληρωσεν. Ἑτοιμην γαρ ειχον προς το
σωθηναι καρ διαν, και της επηγγελμενης βασιλειας τυχειν. ΨΑΛ. ΙΓʹ. Στιχ. βʹ. Κυριος
εκ του ουρανου διεκυψεν επι τους υιους των ανθρωπων, του ιδειν ει εστι συνιων, η
εκζητων τον Θεον. Ὅσα σωματικως ασωματου τυγχανοντος λεγοιτο περι του Θεου,
θεοπρεπως ακουστεον. Οιον, εν ου ρανοις λεγεται κατοικειν, ως ναωι χρωμενος ταις
θειαις δυναμεσι, ταις εν ουρανωι. Καλουνται γαρ ομωνυμως τοις εν οις εισι τοποις·
ως και ανθρωποι γη χρηματιζοντες. Ὡς εν τωι· Πασα η γη προσκυ νησατωσαν σοι,
και· Πασα η γη βοαι μετ' ευφρο συνης. Ἐν ουρανοις δε οικει και εν ανθρωποις ων,
τοις φορουσι την εικονα του επουρανιου. Ἀλλα και ως δημιουργιας λογωι και
προνοιας εν πασηι τηι κτισει τυγχανοντος. Ἐκ των καλλιστων τουτο δηλου ται
μερων· εν τε τωι, Πατερ ημων ο εν τοις ουρα νοις· και, Θεος εν τωι ουρανωι ανω. Ἀλλα
και πολ λαχου της θειας παιδευσεως η του ουρανου προσηγο ρια δηλοι την νοητην
ουσιαν, εν ηι μαλιστα Θεον προσ ηκει ζητειν. Ὁ ουρανος γαρ του ουρανου τωι Κυριωι.
Ἐκ τουτου συμβατικως επισκοπει τους της υποδεεστερας καταστασεως, Του ιδειν, ει
τις εστι συνετος, εκζητων τον Θεον· ως αν ευρων τυχοι των παρ' αυτου δωρεων.
Γινεται δε τουτο, κακιας συν ασεβειαι κρατουσης, ως λεχθηναι· Ουκ εστιν ελεος, ουδε
αληθεια, ουδε επιγνωσις Θεου επι της γης, και τα επι τουτοις. Ουτω των ανθρωπων
βλαβεντων, πως ουκ εδει τον αγαθον επιβλεψαι Σω τηρα, ως αν, αφορμην τινα
συνεσεως ευρων, ταυτην πληθυνηι, και τοις εκζητουσιν εμφανισειεν εαυτον;
Ἐμφανιζεται γαρ τοις μη απιστουσιν αυτωι. Στιχ. γʹ. Παντες εξεκλιναν· αμα
ηχρειωθησαν. Ουκ εστι ποιων χρηστοτητα, ουκ εστιν εως ενος. Προφητευει
μεταβολην των εθνων εις ημεροτητα και ευσεβειαν. ∆ιο και ερωται, Μη, του Κυριου
ελ θοντος, ου παυσονται του θηριωδους βιου, και επι γνωσονται τον Κυριον; Λεγει
γαρ και Ἡσαΐας· Οις ουκ ανηγγελη περι αυτου οψονται· οι ουκ ακη κοασι
συνησουσιν. Στιχ. εʹ, ʹ. Ἐκει εδειλιασαν φοβωι, ου ουκ ην φοβος· οτι Κυριος εν γενεαι
δικαιων. Ἔσται γαρ, φησιν, οτε οι προῤρηθεντες φοβηθη σονται Κυριον, παρ' οις ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ην προτερον φοβος. 17.109 Ἐκει δε εν τηι μελλουσηι συστησεται γενεαι, περι ης παγει.
ΨΑΛ. ΙΕʹ. Στιχ. αʹ. Στηλογραφια τωι ∆αβιδ. Του ∆αβιδ επεγραψαν οι λοιποι·
στηλογραφιαν δε ομοιως εξεδωκαν, τωι περιεχειν προφητειαν αιωνιου μνημης
αξιαν. Ὥσπερ γαρ οι μεγιστοι των αγωνι ζομενων εν σταδιοις αθληται στηλης
αξιουνται, και των εν πολεμοις κατωρθωμενων εις την μετα ταυτα μνημην ισταται
τροπαια· ουτω το μεγα τροπαιον του Σωτηρος, οπερ ηγειρε καθελων τον το κρατος
εχοντα του θανατου, Γραφαις ανωθεν εστηλιτευθη προφη τικαις. ∆ιο και Πετρος,
των εν αυτωι μνημονευσας, επηγαγεν· "6Ἄνδρες αδελφοι, εξον ειπειν μετα παῤ
ρησιας προς υμας περι του πατριαρχου ∆αβιδ, οτι και ετελευτησε και εταφη, και το
μνημα αυτου εστιν εν ημιν αχρι της ημερας ταυτης. Προφητης ουν υπαρχων, και
ειδως, οτι ορκωι ωμοσεν αυτωι ο Θεος, εκ καρπου της οσφυος αυτου το κατα σαρκα
αναστη σειν τον Χριστον καθισαι επι τον θρονον αυτου· προιδων δε ελαλησε περι
της αναστασεως του Χρι στου, οτι ουτε εγκατελειφθη εις ᾅδην, ουτε η σαρξ αυτου
ειδε διαφθοραν. Τουτον τον Ἰησουν ανεστησεν ο Θεος, ου παντες ημεις εσμεν
μαρτυρες."6 ΨΑΛ. Ι ʹ. Στιχ. δʹ. ∆ια τους λογους των χειλεων σου, εγω εφυλαξα οδους
σκληρας. Ὑπογραμμον ημιν και δια τουτων διδωσιν ο Σω τηρ, μη φρονειν εφ'
εαυτοις δεομενοις της παρα Θεου βοηθειας. Τριβοι δε Κυριου των εντολων αι
τηρησεις· μαλλον δε αι κατ' αρετην ενεργειαι, ομαλαι και λειαι δειχθεισαι εκ του
συνεχως πατεισθαι προς των φθα σαι σπευδοντων επι το τελος αυτων, οπερ εστιν η
μακαριοτης, και των επαγγελιων η αποδοσις. ∆ρα μωμεν τοινυν κατ' αυτους, ου
σφαλλομενων των δια βηματων ημων, ει Κυριος αυτα καταρτισειεν εν ταις τριβοις
αυτου. Ταυτης της αιτησεως ο τυχων φησιν· Ἄνευ ανομιας εδραμον και κατηυθυνα·
και το, Ὁδον εντολων σου εδραμον, οτε αν επλατυνας την καρδιαν μου. ΨΑΛ. ΙΖʹ.
Στιχ. ʹ. Ὠδινες ᾅδου περιεκυκλωσαν με· προ εφθασαν με παγιδες θανατου. Ἁρμοσει
δε ταυτα και τωι Σωτηρι, εχοντα πολλην οικειοτητα προς το, Νυν η ψυχη μου
τεταρακται· και, Περιλυπος εστιν η ψυχη μου εως θανατου. Στιχ. ηʹ. Και εσαλευθη,
και εντρομος εγενηθη η γη. Και τα θεμελια των ορεων εταραχθησαν, και
εσαλευθησαν, οτι ωργισθη αυτοις ο Θεος. Προδηλως δεικνυσι του Θεου την
καταβασιν δια τα προειρημενα, τον τε θανατον και τας ωδινας του ᾅδου. Ἐξ ου δε
καταβαντος, κατα τον Ἀκυλαν, εκινηθη και εσεισθη η γη. Πασα γαρ ακοη Ἑλληνικη
και βαρβαρος επληρουτο της περι αυτου φημης. Γην γαρ εφη τους επι γης. Ὀρεων δε,
των αντικει μενων δυναμεων· αι τηι πλανηι των ειδωλων τους αν 17.112 θρωπους
ενεμοντο, της του Θεου κατεπαιρομεναι γνω σεως. Τα θεμελια, και οι βαθεις
διαλογισμοι, αισθα νομενα της του Κυριου δυναμεως, εταραχθησαν αχθομενα. Αις
οργισθεντος του Θεου, ανεβη καπνος καθαπερ επι δαλου· σβεννυμενων και του
πυρος παυσαμενων, ωι τους ανθρωπους κατεφλεγον. Το πυρ δε τουτο κατεσβεσε τωι
ιδιωι πυρι. Καθο πυρ καταναλισκον ειρηται Θεος παρα τωι Μωυσηι. Και εν Ψαλμοις·
Πυρ εναντιον αυτου προπορευ σεται, και φλογιει κυκλωι τους εχθρους αυτου. Και
παλιν· Ὁ Θεος εμφανως ηξει, ο Θεος ημων, και ου παρασιωπησεται. Πυρ ενωπιον
αυτου καυ θησεται, και κυκλωι αυτου καταιγις σφοδρα. ∆ιο και εφασκεν ο Σωτηρ·
Πυρ ηλθον βαλειν επι την γην. Και τι θελω, ει ηδη ανηφθη; Ταυτα εποιησε κλινας
και καταβας ουχ ενα μονον ουρανον, αλλα παντας, οσοι ποτε εισιν· του κλιναι
δηλουντος την ταπεινωσιν του υψους αυτου, και την κενωσιν της θεοτητος. Της δε
οικονομιας αυτου το λεληθος και αποκρυφον, τωι γνοφωι και τηι ομιχληι δηλοι. Ειτα
επι του χερουβιμ ανεληφθη, καιτοι μη συν αυτωι κατα βας. Ὃν μετα σωματος
αναβαινοντα αι θειαι θεω ρουσαι δυναμεις, γεγονυιαι περι αυτον, εδορυφορουν
αυτου την ανοδον, επιλεγουσαι· Ἄρατε πυλας, οι αρχοντες, υμων, και επαρθητε,
πυλαι αιωνιοι, και εισελευσεται ο Βασιλευς της δοξης. α δη γεγονεν, ηνικα, ως εν
ταις Πραξεσι κειται των αποστολων, βλεποντων αυτων επηρθη, και νεφελη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

υπελαβεν αυτον απο των οφθαλμων αυτων. Στιχ. ιβʹ. Και εθετο σκοτος αποκρυφην
αυτου· κυκλωι αυτου η σκηνη αυτου. Τον εν σκηνηι τις ουκ οψεται μη γενομενος
ενδον; Ουτως ουδε τον Θεον, ει μη τις εισελθοι του της δυσκαταληψιας ενδον
παραπετασματος. Και Μωυ σης γαρ εις τον γνοφον εισηλθεν, ου ην ο Θεος. Ἐπι
στησας γαρ τηι περι Θεου δημιουργιαι τε και προνοιαι, εισω τουτων εγνω περιεχεσθαι
τον Θεον. Ὀλιγον γαρ αυτην διανοιξας, τον ου εστιν εικων, εκ του κατ' εικονα
μεμαθηκεν· εκ δε της δημιουργιας και προ νοιας τον δημιουργον και προνοητην.
ΨΑΛ. ΚΒʹ. Στ. γʹ. Ἕνεκεν του ονοματος αυτου. Στιχ. δʹ. Ἐαν γαρ και πορευθω εν μεσωι
σκιας θα νατου, ου φοβηθησομαι κακα· οτι συ μετ' εμου ει. Ἐντευθεν προς Θεον
αποστρεφει τον λογον. Ὁ μεν ουν καθεζομενος εν σκιαι θανατου, ιδρυται εν αυτηι,
βεβαιωθεις εν κακιαι, και δεομενος του εξ ελεους ανα τελλοντος φωτος· ο δε
πορευομενος παρατρεχει· μεθ' ου και συνοδευει ο Κυριος. Περι δε της καθισεως ει
ρηται· Καθημενοις εν χωραι και σκια θανατου, φως ανετειλεν αυτοις. Στιχ. δʹ. Ἡ
ραβδος σου, και η βακτηρια σου, αυται με παρεκαλεσαν. Ἀμφοτερα επι μαστιγων,
κατα το· Ἐαν εγκατα λιπωσιν οι υιοι σου τον νομον μου, και τοις κρι 17.113 μασι μου
μη πορευθωσιν· εαν τα δικαιωματα μου μη φυλαξωσιν· επισκεψομαι εν ραβδωι τας
ανο μιας αυτων, και εν μαστιγι τας αμαρτιας αυτων. Το δε ελεος μου ου μη
διασκεδασω απ' αυτων. Ου διεσκεδασται γαρ το θειον ελεος απο του δι' αμαρ τιας
μαστιζομενου. Ου γαρ αμαρτανοντα μη μαστιξειε, ου παραδεχεται· μαστιγων υιον ον
παραδεχεται. Περι ων δε μη μαστιζει, λεγεται το· Ἐμου δε παρα μικρον εσαλευθησαν
οι ποδες· παρ' ολιγον εξεχυθη τα διαβηματα μου. Ὅτι ουκ εστιν ανανευσις εν τωι
θανατωι αυτων, και στερεωμα εν τηι μαστιγι αυτων. ∆ια τουτο εκρατησεν αυ τους η
υπερηφανια· περιεβαλοντο αδικιαν και ασεβειαν εαυτων. Ἐαν μεν ουν ηι τις
προβατον αμαρτωλον, ραβδωι πλησσεται· εαν δε ανθρωπος, βακτηριαι, κατα το
Σολομωντος· Ὁ φειδομενος της βακτηριας μισει τον εαυτου υιον. Ταυτα δε παρα
καλει τον τυπτομενον· πεπεισται γαρ, ως μαστιγοι παντα υιον ον παραδεχεται. ΨΑΛ.
ΚΓʹ. Στιχ. βʹ. Και επι ποταμων ητοιμασεν αυτην. Και αλλως δε προ της επιδημιας
Χριστου γνωστος εν τηι Ἰουδαιαι μονον ην ο Θεος· μετ' αυ την δε, του Κυριου η γη.
Ἀλλ' ουδε πληρωμα προ ταυτης ην εν πασηι τηι γηι· μεστα δε ην αυτης τα πλειστα
κακοτητος. Μετ' αυτην δε πολλοι των πε πιστευκοτων εθνικων ειποιεν αν· Ἐκ του
πληρω ματος αυτου ημεις παντες ελαβομεν. ∆ιοπερ αυ του και πληρωμα λεγοιντο.
Ἀλλ' ουχ οι κενοι της ευαγγελικης πολιτειας. Ἀλλα και εν ερημωι ο αμαρ τωλος
κατοικει· οικουμενην δε, ο την Ἐκκλησιαν οικων πεπληρωμενην της αγιας Τριαδος·
και εστι του Κυριου. Ἀλλ' ουχ ο γεγεννημενος εκ του διαβο λου, και μερις εκεινου
γενομενος. Στιχ. γʹ. Τις αναβησεται εις το ορος του Κυριου; η τις στησεται εν τοπωι
αγιωι αυτου; Ἢ και ορος Κυριου το τελικον αγαθον και τον Θεον Λογον. Σπανιος γαρ
ο προς την ακρωρειαν αυ του δια προκοπης αναβηναι δυναμενος. Ὁ γαρ τελειωθεις,
μηκετι περαιτερω χωρειν οιος τε ων, ισταται βεβαιος, και χρηματιζων αγιος τοπος
Θεου. Ὀπισω γαρ Κυριου πορευομενος, αναβαινει· των μεν οπισθεν
επιλανθανομενος, τοις δε εμ προσθεν επεκτεινομενος, τελος εχων το στηναι μετα
Θεου εν τοπωι αγιωι αυτου· εφ' ον δει αναβηναι και στηναι τον ευαγγελιζομενον τηι
Σιων, προς ον εφθακοτι τωι Μωυσηι φησιν ο Θεος· Συ δε αυτου στηθι μετ' εμου. Ἀλλα
και Ἔστησεν επι πετραν τους ποδας μου, ως εφ' ετερον αγιασμα φασιν οι προφηται.
Ἐπει πετρα ην ο Χριστος. Ἀλλα τις ο των επαγγελιων τουτων τευξομενος, ειρηται
τελεωτε ρον εν τωι τεσσαρεσκαιδεκατωι ψαλμωι. 17.116 Στιχ. ʹ. Αυτη η γενεα
ζητουντων τον Κυριον, ζη τουντων το προσωπον του Θεου Ἰακωβ. Και μην ειπεν·
Ουδεις οψεται το προσωπον μου, και ζησεται. Ὡς αληθως γαρ ουκ οψεται τις
ανθρωπος ων, και μη παν ανθρωπινον αποθεμενος, και μεταβαλων εις αγγελον και
Θεον, οπερ ουκ εστιν ενθαδε. Περι δε των αγγελων των εν τηι Ἐκκλησιαι μικρων, ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Σωτηρ φησιν, οτι ∆ιαπαντος ορωσι το προσωπον του Πατρος, του εν τοις ουρανοις.
Στιχ. θʹ. Ἄρατε πυλας, οι αρχοντες, υμων, και επαρθητε, πυλαι αιωνιοι, και
εισελευσεται ο βασιλευς της δοξης. Στιχ. ιʹ. Τις εστιν ουτος ο βασιλευς της δοξης;
Κυριος των δυναμεων, αυτος εστιν ο Βασιλευς της δοξης. Ὡς αρχοντα δε
στρατοπεδων, δυναμεων εκα λεσαν Κυριον, οπερ εν τωι Ἑβραικωι Σαβαωθ ειρη ται.
Τουτο δε και Κυριον στρατιωτων οι Ἑβδομη κοντα και Παντοκρατωρ εν ταις
Γραφαις ερμηνευουσι. Και το νυν αρα λεχθεν, παντοκρατορα τον Σωτηρα δηλοι.
Ουτως λεγει Κυριος παντοκρατωρ· Ὀπισω δοξης απεστειλε με προς σε. Παντοκρατωρ
γαρ ων ο Πατηρ, τον Υιον απεστειλε παντοκρατορα. Και Ἰωαννης δε εν τηι
Ἀποκαλυψει, Ταδε λεγει, φησιν, ο μαρτυς ο πιστος και αληθινος, ο ην και ο ων και ο
ερχομενος· περι του Σωτηρος ομολογουμενως ειπων. Τινες δε ου προς υψηλοτερας
πυλας, προς δε τας αυτας τα διττως ειρημενα φασι. ΨΑΛ. ΚΖʹ. Στιχ. αʹ. Προς σε, Κυριε,
κεκραξομαι· ο Θεος μου μη παρασιωπησηις απ' εμου. Ει μεν επιγεια τις αιτειται παρα
Θεου, βραχειαι χρηται φωνηι· ει δε τα επουρανια, κραζει τε και βοαι. Ὅθεν εν ταις
Γραφαις οι αγιοι προς τον Θεον εκεκραξαν. Κραζει δε τις εισελθων εις το ταμιειον
εαυτου, και κλεισας την θυραν. Ου παρασιωπαι δε τοις αγιοις ο Θεος. Ἐλαλει γουν
Μωσηι, και Ἀαρων, και Ἰησου τωι του Ναυη. Ἐλαλει και δια προφητων, ηνικα ην ο
λαος αυτου. α δε λαλει ο Θεος, ουκ εξωθεν εστιν, αλλα τα αγια, τα επι την καρδιαν
ημων αναβαινοντα, κατα το· Μακαριος ανηρ, ου εστιν αντιληψις αυτου παρα σου,
Κυριε· ανα βασεις εις την καρδιαν αυτου. Ἔχομεν δε αλλην ακοην και θειαν
αισθησιν, κατα Σολομωντα, λογοι Θεου ακουουσαν, ηνωμενην αυτωι. Ὧ δε
παρασιωπαι Θεος, ομοιουται τοις καταβαινουσιν εις λακκον. Ουδενα γαρ των αγιων
ισμεν λακκον ορυξαντα· φρεαρ δε ωρυττεν ο δεομενος υδατος. Ἐντελλεται και ο
Σολομων απο φρεατων πινειν. Θεος δε δια του προφητου τοις εκ λακκων πινουσιν
απειλει, λεγων· Ἐμε εγκατελιπον πηγην υδατος ζωντος, και ωρυξαν εαυτοις
λακκους συντετριμμενους. Κα ταβαινουσι δε εις λακκον οι τα ψυχρα της υλης πε
ριεποντες πραγματα· ενθα και των ανθρωπων ο πο λεμιος δρακων, ος και ψυχρος
ωνομασται, κατοικει. Παντων γαρ ζωων, των επι γης, ο δρακων ψυχρο 17.117 τερος.
Πασα ουν αμαρτια ψυχρα· τα δε θεια, ως εοικε, θερμα. Ὁ ποιων τους αγγελους αυτου
πνευ ματα, και τους λειτουργους αυτου πυρος φλογα. Και, πυρ ηλθον βαλειν επι την
γην· και, τωι πνευματι ζεοντες. Ὅτι δε οι αμαρτωλοι παρα λακ κοις εισιν, εν τηι
Ἐξοδωι φησιν· Ἀπεκτεινεν ο Θεος απο προσωπου Φαραω, ος καθηται επι του θρο νου,
εως πρωτοτοκου της αιχμαλωτιδος, της εν λακκωι. Ουτως οι καταβαινοντες εις
λακκον αμαρ τωλοι εισιν και αιχμαλωτοι. Ἀλλ' ο αγαθος Θεος και τουτους καλει,
και διδωσιν αφεσιν. Πνευμα γαρ Κυριου επ' εμε, ου ενεκεν εχρισε με ευαγγελι σασθαι
πτωχοις. Ἀπεσταλκε με κηρυξαι αιχμα λωτοις αφεσιν, και τυφλοις αναβλεψιν. Στιχ.
βʹ. Εισακουσον, Κυριε, της φωνης της δεη σεως μου, εν τωι δεεσθαι με προς σε. Οις ετι
ενδει τινα, τουτων εστιν η δεησις. Ὅτε δε, το αξιωμα του Θεου νοησας, αιτω τι παρα
Θεου, τοτε προσευχομαι. Ὅτε δε φιλος επι πλεον γενωμαι, τοτε ευχαριστω τωι Θεωι.
Ἐπει και Παυλος, απο των ηττονων επι τα μειζω προβαινων, φησι· Παρακαλω
πρωτον παντων ποιεισθαι δεησεις, προσευχας, εντευξεις, ευχαριστιας. Στιχ. βʹ. Ἐν τωι
αιρειν με χειρας μου προς ναον αγιον σου. Ἐπαιρομεναι χειρες προς πραξεις
θεοσεβεις, εν ουρανωι θησαυριζομεναι εισι· δι' ων νικαι τις τον νοητον Ἀμαληκ· ως ο
Μωσης, ηνικα τας χειρας ανεφερεν, ο λαος ενικα· οτε δε κατεσπα, ο Ἀμαληκ. Μη
κατενεγκωμεν ουν τας χειρας, επει νικηθησο μεθα. Στιχ. εʹ. Ὅτι ου συνηκαν εις τα
εργα του Κυριου, και εις τα εργα των χειρων αυτου. Ουδεις γαρ αμεμπτος, ου νοησας
τα εργα Κυριου. Ποιησιν γαρ χειρων αυτου αναγγελλει το στε ρεωμα. ∆ιδωσι γαρ
αναλογως το τουτου θεωρησαι ∆ημιουργον. Στιχ. ζʹ. Και ανεθαλεν η σαρξ μου. Ποια
δε σαρξ ανεθαλεν; Ὄψεται πασα σαρξ το σωτηριον του Θεου. ΨΑΛ. Λ ʹ. Στιχ. αʹ. Μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

παραζηλου εν πονηρευομενοις, μηδε ζηλου τους ποιουντας την ανομιαν. ∆ιαφερει
το ζηλουν και παραζηλουν. Παραζηλουν μεν γαρ λεγεται το ερεθιζειν, και κινειν εις
ζηλο τυπιαν, οποιον το· Αυτοι παρεζηλωσαν με επ' ου Θεωι· τουτεστιν εκινησαν εν
εμοι ζηλον, και οιον εις οργην με ηρεθισαν ειδωλολατρουντες. Ζηλουν δε εστιν το
βουλεσθαι και εαυτωι υπαρχειν, ο παρει ναι τωι πελας νενομικεν αγαθον. Τουτο ουν
λεγει· Μητε ετερον ερεθιζε πονηρευομενον προς το ανα στηναι αυτον κατα σου.
Ἤγουν, Μη ποιησηις τοιαυτα, ως τον πονηρον ζηλον λαβειν κατα σου, επει επιβου
λευει σοι. Οιον· Ει μετα γνωμης του ∆αβιδ τον υμνον ελεγον αι νεανιδες, το,
Ἐπαταξεν ο ∆αβιδ εν μυριασιν αυτου· αυτος ην ο παραζηλων εν πο νηρευομενοις,
τωι Σαουλ. Μητε παλιν μιμου η μα 17.120 καριζε τους τοιουτους, ευθηνουντας ορων.
Προς ολι γον γαρ ανθουντες, ξηραινονται. Πασα γαρ σαρξ, χορτος. Τι ουν εχουσι
ζηλωτον, οιτινες, προς ολι γον ανθησαντες, αυριον εις κλιβανον βαλλονται; καθα
φησιν ο Σωτηρ. Ου γαρ τοι φαιην αν ειναι πως αξιοζηλωτον τοις εθελουσι ζηιν
αξιοπρεπως την των πονηρευομενων προσκαιρον ευημεριαν. Ἐννοειν δε χρη
μαλλον εις οιον εκβησεται περας το διαβιουν ελεσθαι κακως. Μη τοινυν ζηλου τους
τοιουτους, φησι, μηδε κατερεθιζου προς μιμησιν των φιλα μαρτημονων, καν ει
δοκοιεν εχειν τας εν τωι παροντι βιωι τρυφας. Φευγε ουν την ισοῤροπιαν, εις τα εσο
μενα βλεπων· ου γαρ εν τουτοις εσται διηνεκως τα πραγματα. ∆ιο επαγει· Ὅτι ωσει
χορτος ταχυ αποξηρανθησονται, και ωσει λαχανα χλοης ταχυ αποπεσουνται. Στιχ. γʹ.
Ἔλπισον επι Κυριον, και ποιει χρηστο τητα, και κατασκηνου την γην, και ποιμαν
θησηι τωι πλουτωι αυτης. Τουτεστιν, Ἀγαπησον το ευδοκιμειν· διψησον των ιερων
χαρισματων την κτησιν· αγαπησον τα τοις αγιοις τετηρημενα και παρα Θεωι
τεθησαυρισμενα. Και ποιει χρηστοτητα· ως ει ελεγε τωι αγρωι· Ποιει τονδε τον
καρπον. Ουτως σοι τωι ακροατηι των θειων μαθηματων· ∆ος αγρωι, φησιν ο Λογος·
ποιει χρηστοτητα, ητις μια εστι των καρπων του Πνευμα τος. Το της χρηστοτητος
ονομα ενταυθα καταση μαινει παντα τροπον αρετης. Και κατοικει παρα την γην·
προσδιατριβων τηι της ψυχης επιμελειαι και γεωργιαι· Ὅτι ο εαν σπειρηι ανθρωπος,
εκεινο και θερισει. Ἴσως δε γην, την θεοπνευστον ονομαζει Γραφην, εν ηι ο πλουτος
των αγιων, τουτεστιν αι επαγγελιαι. Και παραινει διαπαντος των θειων εχε σθαι
λογιων, ερωτι των εν αυτοις αποκειμενων τοις αγιοις αγαθων. Ἣ το μεν
κατασκηνου τεθεικεν αντι του κατασκηνωσεις· γην δε εκεινην λεγει την τοις
πραεσιν επηγγελμενην δηλονοτι· εν ηι γεγονως, ποι μανθησηι, φησιν, επι τωι πλουτωι
αυτης. Πλουτος δε της ανω πολεως, η των θειων χαρισματων αμφιλαφης χορηγια.
Ταχα δε σκηνηι απεικαζει τον προσκαιρον βιον· και βουλεται ημας χρασθαι αυτωι, ως
σκηνηι κατα παροδον, κυριευοντας αυτου, ου κυριευομενους υπ' αυτου, και προς το
συμφερον, ου προς ηδονας αποχρωμενους. Ουτω γαρ ποιμανθησομεθα υπο Ποι μενι
καλωι, ει τις πλουτος εστι των θειων δογματων, τουτον καρπουμενοι, ωστε λεγειν·
Κυριος ποιμαινει με, και ουδεν με υστερησει. Στιχ. δʹ. Κατατρυφησον του Κυριου, και
δυη σοι τα αιτηματα της καρδιας σου. Ἔθος τηι Γραφηι δυο ανθρωπους εισαγειν· και
σχεδον παντα τα του χειρονος εχει και ο κρειττων. Ἔστι γαρ τις τροφη και του εσω
ανθρωπου, περι ης λεγεται· Ουκ επ' αρτωι μονωι ζησεται ανθρωπος, αλλ' εν παντι
ρηματι εκπορευομενωι δια στοματος Θεου. Ἔστι τι και ποτον· Πινομεν γαρ εκ
πνευματικης ακολουθουσης πετρας. Και ενδυμα· οθεν ο μεν αμαρτωλος ενεδυσατο
καταραν ως ιματιον, ο 17.121 δε δικαιος τον Κυριον Ἰησουν, και σπλαγχνα οι
κτιρμων, και πανοπλιαν Θεου. Ουτως ο μεν των αυτου μονον ακουων λογων
προτρεπτικων τρεφεται· ο δε επιδιδους εαυτον ερμηνειαι νομου, διηγησει προ
φητων, λυσει παραβολων ευαγγελικων, σαφηνειαι λο γων αποστολικων, κατατρυφαι
του Κυριου· και εσθιει ου προς αναγκην, ουδε προς μονην τροφην. ∆ιδασκει ουν
ημας κατατρυφησαι του Κυριου. Και γαρ ο Θεος, απ' αρχης βουλομενος ημας τρυφαιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

πνευματικως, εφυτευσε τον παραδεισον της τρυφης, και τον χει μαῤρουν της τρυφης
εχαρισατο. Ουδεις δε δυναται και σαρκι και πνευματι τρυφαιν, Ἀλλ' ει μεν σαρκι ετρυ
φησεν, ως ο πλουσιος, στερηθησεται της μετα Ἀβρααμ τρυφης· ει δε αρτον
κακωσεως εφαγεν, ως ο πενης, εκει τρυφαι και αναπαυεται. Και αλλως δε. Ὁ Κυριος
δικαιοσυνη εστιν, αλη θεια, σοφια, αγιασμος· εαν τρυφησηις ουν και εν τοις της
σοφιας θεωρημασιν, εν ταις πραξεσι της δικαιο συνης, πεπληρωται το·
Κατατρυφησον του Κυριου. Τρυφη τοιγαρουν, το ενοικον εχειν τον παντα ζωογο
νουντα Θεον Λογον, τον αρτον της ζωης· και αυτον εχοντες εν εαυτοις, ληψομεθα
παντα τα αιτηματα, ουχ απλως, αλλα τα της καρδιας. Νοησεις δε το λεγο μενον, εαν
προσωποποιησηις εκαστον των μελων, και ιδηις πως κατα φυσιν αιτει. Ὁ γουν
οφθαλμος, ει ειχε φωνην, ελεγεν αν σοι· Αιτω φως, αιτω χρωματα βλεπειν
καταλληλα εμοι. Ἡ ακοη· Αιτω φωνην εμ μελη, ηδειαν. Ἡ γευσις· Αιτω γλυκεα,
φευγω τα πικρα. Ἡ αφη· Αιτω απτεσθαι λειων, τρυφερων, προσηνων· ου πυρος, ου
τραχεων, ουδε κεντουντων. Ὡς ουν εκαστου των αισθητηριων εστιν αιτησις κατ
αλληλος και φυγη· και οφθαλμος μεν αιτει το φως, η οσφρησις δε το ευωδες, η ακοη
το εμμελες, και τα λοιπα ομοιως· ουτως η καρδια τα νοηματα, απερ λη ψομεθα παρα
Κυριου, εαν μηδεν αλλοτριον της αυτου τρυφης εχωμεν εν ταις καρδιαις. Τοτε
δυνησομεθα αποκαλυπτειν αυτωι την οδον ημων. Ἐποπτευει γαρ ο των ολων Θεος
την των σεβομενων αυτον ευαγη πολιτειαν· αποστρεφεται δε την των ουκ ορθως
ζηιν ελομενων. Ὅθεν επαγει· Στιχ. εʹ. Ἀποκαλυψον προς Κυριον την οδον σου, και
ελπισον επ' αυτον, και αυτος ποιησει. Στιχ. ʹ. Και εξοισει ως φως την δικαιοσυνην
σου, και το κριμα σου ως μεσημβριαν. Ἔσο, φησιν, φανερως την αρεσκουσαν αυτωι
βαδιζων οδον, τουτεστι, γυμνην και αναμφιαστον τωι Θεωι την σεαυτου δεικνυς
πολιτειαν· και ελπισον επ' αυτον, αυτος δε ποιησει. Ἐν τωι μελλοντι αιωνι εμ φανως
καταστησει, και οιον περιοπτον αποφανει, λα θειν ουκ εων της σης ευζωΐας το
καλλος. Ἔσται γαρ απασιν εναργης η δικαιοσυνη σου, δικην φωτος ανα λαμπουσα
μεσημβρινου. 17.124 Μεσημβρια γε μην ονομαζεται της ημερας αυτο το μεσαιτατον.
Και σε κρινει αξιον ειναι φωτος εκει. Ἐπειδη ουν πας ο φαυλα πρασσων, οιον ο πορ
νευων, μισει το φως, και το οσον εφ' εαυτωι, κρυπτει α ποιει, ινα μη ελεγχθηι· θελει
γαρ μη γνωσθηναι την πορνειαν αυτου· διο και επικρυπτει την οδον αυ του, ην
ωδευσεν· ο δε ποιων την αληθειαν, οιον ο σωφρονων, θελει αυτην φανερωσαι, ουκ
ανθρωποις, ινα μη απεχηι τον μισθον απο των ανθρωπων, αλλα τωι Θεωι· δια τουτο
ειρηται· Ἀποκαλυψον προς Κυ ριον την οδον σου, τουτεστι, δειξον αυτωι τον σον
επιμωμον βιον, και αυτος θεραπευσει σε απο των τραυματων, και ποιησει τον
ρυπαρον καθαρον. Καν γενηι καλος και αγαθος, εγκαυχησεται σοι· και επει μη ων
κενοδοξος εκρυπτες την δικαιοσυνην σου, αυτος φανερον ποιησει, και ουτως
επιφανηι, ωσπερ ηλιον εν μεσημβριαι. Τοτε γαρ, φησιν, οι δικαιοι λαμψουσιν ως
ηλιος. Στιχ. ζʹ. Ὑποταγηθι τωι Κυριωι, και ικετευσον αυτον. Ὑποταγην ουν ενταυθα
λεγει την των κακων αναχωρησιν. Ουδεις γαρ αμαρτανων υποτετακται τωι Κυριωι.
Ἔστω, φησιν, οτι ηδη υπεταχθην· τι ποιω περι των προτερων; Ἱκετευσον αυτον,
λεγων· Μη μνησθηις ημων ανομιων αρχαιων. Ὥστε ου δει προ τερον περι αμαρτιας
ικετευειν, η υποταγεντα τωι Κυ ριωι, τουτεστιν εκσταντα της αμαρτιας. Ἔτι γαρ οντα
εν αμαρτιαις αφεσιν αμαρτιων αιτειν, πανυ αλο γον εστι. Στιχ. ζʹ. Μη παραζηλου εν
τωι κατευοδουμενωι εν τηι οδωι αυτου, εν ανθρωπωι ποιουντι παρανο μιαν. Μη
μιμησηι, φησιν, ευδαιμονιαν εκ παρανομιας συγ κροτουμενην· μηδε εις κακιαν
ερεθιζου, καν οραις το κακον ευοδουμενον, δεον λογισασθαι, οτι ο αιων ουτος
τουτων εστι των μη εχοντων αλλην ελπιδα. Ευτυχειτωσαν εν αυτωι, και εχετωσαν τα
νομιζομενα αγαθα. Ἡμεις δε εις αλλον αιωνα βλεπομεν ζωης· και η ελπις ημων,
εξης τουτωι τωι αιωνι εστιν. Ουχ οιον τε εστι τα αγαθα εν τουτωι τωι αιωνι εχειν και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

εν εκεινωι· ει γαρ εν τουτωι εχει (τις), εκει κολαζομενος ακουσεται· Ἀπελαβες τα
αγαθα σου εν τηι ζωηι σου. Ἀναγκαιως μεντοι προστεθειται το· Ἐν ανθρωπωι ποιουντι
παρανομιαν. Των τοιουτων γαρ, φησι, την μιμησιν παραιτεισθαι χρη· και χρησιμον
σφοδρα του αποφοιταιν τωι παραζηλουν αυτους. Ευοδουνται γαρ, ητοι την εν
πραγμασι τοις ιδιοις ευοδιαν εχειν υπολαμβανονται, ου ψηφοις ταις ανωθεν το
χρημα κερδαινοντες, αλλ' εκ του πλεονεκτειν και αρπαζειν τα ετερων εσθ' οτε. Την
ουν ευοδωσιν, την επι το χειρον προκοπην λεγει. Ἐπειδη δε πολλοι εν δικαιο συνηι
ζωντες, οταν ιδωσιν εαυτους εν πονοις, τον δε αμαρτωλον εν πασι προς καιρον
ευοδουμενον, οργι σθεντες· της δικαιοσυνης αφιστανται, τουτο δε ανοιας της
εσχατης· δια τουτο μακροθυμειν διδασκων ο λο 17.125 γος, και της δικαιοσυνης του
Θεου τον καρπον προσ δεχεσθαι φησι. Στιχ. ηʹ. Παυσαι απο οργης, και εγκαταλιπε
θυμον. Ἐπωφελες το παραδειγμα, και τοις υποτεταγμε νοις Θεωι πρεπωδεστατον.
Χρη γαρ, φησι, πραους ειναι, και ευ μαλα καθεστηκοτας, και ευταξιαν εχον τας εις
νουν, αγαπωντας τε διαπαντος την απο της μακροθυμιας ευοδιαν, και των εξ οργης
κυματων αποφοιταιν. Των γαρ παθων τινα μεν ου πιπτει εις πολλους, αλλα και οι
τυχοντες απεβαλον αυτα προ κοπτοντες. Το γαρ μιαρον τουτο παθος, η οργη, εκ
καιει και τους δοκουντας ειναι φρονιμους, και ταρασ σει· ου τινα μεν, τινα δ' ου·
αλλα κινδυνευω λεγειν παντας ανθρωπους παρεξ του τελειου, εαν που ευρεθηι τις
τελειος. Στιχ. θʹ. Οι δε υπομενοντες τον Κυριον κληρονο μησουσι γην. Ἐπειδη
ειωθαμεν πως αει των πονηρων απαν ιστασθαι, τωι του κολαζεσθαι δεει
συνωθουμενοι προς το αμεινον, εφεσει δε των παρα Θεου χαρισματων συν
ελαυνεσθαι εις το διαζηιν ευνομως· δια τουτο, δειξας ο ψαλλων ολεθριον των
πονηρευομενων το τελος, επ αγει, οτι Οι τον Κυριον υπομενοντες, τουτεστιν οι δια
καρτεριας και υπομονης τον ευδοκιμον κατορθουν τες βιον, κληρονομησουσι γην,
ητις ουκ εστι μερος ταυτης της γης υπο καταραν γεγενημενης, ην εν λυπαις εσθιει
πασας τας ημερας αυτου ο εργαζομενος αυτην· αλλα γην εκεινην, την τοις αγιοις
ηυτρεπι σμενην. Κληρος γαρ αυτοις η των αγιων καλλιπολις, η ιερα τε και ανω, ης
κληροδοτης Θεος. Ὥσπερ δε εστιν ο Σωτηρ σοφια, Λογος, ειρηνη και δικαιοσυνη,
ουτως και υπομονη. Γεγραπται γαρ· Και νυν τις η υπομονη μου; Ουχι Κυριος; Ἀφ' ου
αρυεσθαι εστι και λαμβανειν παντα, α λεγεται ειναι κατα τας Γρα φας ο Χριστος. Ὡς
γαρ μετοχηι αυτου δικαιοι γινο μεθα και σοφοι, και ειρηνευομεν· ουτως και μετοχηι
αυτου υπομενομεν. Ἡσυχαζε ουν υπομενων και εκ δεχομενος τον Θεον, μη
ταραττομενος τοις παρουσι. Στιχ. ιαʹ. Οι δε πραεις κληρονομησουσι γην. Οι απο
Ουαλεντινου και τινων ετερων, οιομενοι τον Σωτηρα λεγειν τα μη ειρημενα εν τοις
παλαιοις Γραμμασιν, εντευθεν ελεγχεσθωσαν, ακουοντες, οτι Μακαριοι πραεις, οτι
αυτοι κληρονομησουσι την γην. Ειρητο μεν και προτερον δια ∆αβιδ υπο του αυ του
Πνευματος. Οικονομικωτερον δε λιαν ο ∆αβιδ αντιπαρεξ αγει ταις των παρανομων
κολασεσι τα των αγιων γερα. Ἀκοναι δε δια τουτων αυτους εις εφεσιν ευανδριας
πνευματικης, δι' ης αν γενοιτο κατορθουν παντα τρο πον αρετης. Ταυτηι τοι φησιν·
Οι δε πραεις κληρονομησουσι γην, την ανω δηλαδη. Ει γαρ εστιν εν ουρανοις κατα
Παυλον Ἱερουσαλημ και Σιων ορος, ακολουθον και γην νοειν, ην κληρονομησουσιν
17.128 οι νενικηκοτες παθος ολεθριον, την οργην, ητις και φρονιμους απολλυσι.
Κατ' αρετην γαρ ενεργειν εμπο διζονται. Κατα διαμετρον δε εισιν αλληλοις πραοτης
και οργη. Ὅπου γαρ οργη, ουδαμως πραοτης· και οπου πραοτης, ουδαμως εκει οργη.
Στιχ. ιβʹ. Παρατηρησεται ο αμαρτωλος τον δικαιον, και βρυξει επ' αυτον τους
οδοντας αυτου. Στιχ. ιγʹ. Ὁ δε Κυριος εκγελασεται αυτον, οτι προ βλεπει, οτι ηξει η
ημερα αυτου. Ἐντευθεν μανθανομεν, οτι, ωσπερ πεφυκεν εναν τιον ειναι σκοτος και
φως, ουτω ο αμαρτωλος τωι δικαιωι. Ἐαν ουν ιδηις τοτε μισουμενον τον δικαιον, μη
οκνει λεγειν περι του μισουντος αυτον, ως εστιν αμαρτωλος. Οι γαρ φρονουντες τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

κοσμικα, και τηι του παροντος βιου τυρβηι τον εαυτων ενδησαντες νουν, αει πως
επιμεμηνασι τοις τον ευαγη και απολεκτον διαβιουσι βιον, και εχθρον ηγουνται της
δικαιοσυνης τον εραστην. Στιχ. ιδʹ. Ῥομφαιαν εσπασαντο οι αμαρτωλοι· εν
ετειναντο τοξον αυτων, του καταβαλειν πτωχον και πενητα, του σφαξαι τους ευθεις
τηι καρ διαι. Ὥσπερ εστι πανοπλια Θεου τις, ουτως εστι τις πανοπλια του διαβολου,
ην ο αυτου στρατιωτης ενδε δυται· τον θωρακα της αδικιας, την περικεφαλαιαν της
απωλειας, τον θυρεον της απιστιας, την μαχαι ραν του πονηρου πνευματος, ην
σπαται αμαρτωλος, ου οι ποδες επ' αδικιαν τρεχουσιν. Ἔστι τις ετοιμα σια του
Ευαγγελιου, εστι και υποδημα ετοιμοτατον εις την αμαρτιαν. Ἐνταυθα ουν
ρομφαιαν εσπασαντο· οτι προχειρον εχουσι την αμαρτιαν, και ετοιμοι εισιν επι το
ποιειν αυτην· οι κρυπτοντες εν τωι κουλεωι της αμαρτιας την ρομφαιαν του πονηρου
πνευματος. Βελος των δικαιων, Χριστος εστιν Ἰησους. Ἔθηκαςως βελος εκλεκτον. Ὁ
λογος των αμαρτωλων βελος εστιν· αμαρτιας ιον εχει· τιτρωσκει τον μη καθ
ωπλισμενον τωι της πιστεως θυρεωι. Οιδασιν, οτι ου δυνανται καταβαλειν πλουσιον
πλουτουντα εν σοφιαι, εν εργοις αγαθοις. ∆ια τουτο την αρχην ουδε επιβαλ λουσιν
αυτωι. Ἀλλ' η πασα επιβουλη εστι κατα του πτωχου· επει λυτρον ψυχης ανδρος ο
ιδιος πλου τος· πτωχος δε ουχ υφισταται απειλην. Καλον μεν ουν μη εχειν ρομφαιαν
αμαρτιας· δευτερον δε, εχοντα, μη σπασθαι αυτην, αλλα ποιειν αυτην ησυχαζειν.
Ἀργουσα γαρ, ου μονον ιουται, ουδε αμβλυνεται, αλλα τελεον εξαφανιζεται. Και ου
χρειαν εχομεν πυ ρος, οπου εκαστου το εργον δοκιμαζεται· ο Πετρου μεν ουχ
απτεται, αλλ' ακουει, Καν διελθηι δια πυρος, φλοξ ου κατακαυσει σε· αμαρτωλων δε
απτεται η λιμνη του πυρος, ως η Ἐρυθρα Αιγυπτιων, ου μην και Ἑβραιων. Ὥσπερ
μεντοι ο Σωτηρ βελος εκλεκτον, και αναλογα τωι Σωτηρι βελη του Θεου οι αγιοι
τιτρωσκοντες βε λει εκλεκτωι, ινα ο τετρωμενος λεγω· Τετρωμενη α γαπης εγω·
ουτως ο Ἀντιχριστος βελος του πονη ρου. Και παντες οι αμαρτωλοι βελη του
διαβολου, οις 17.129 κατα των δικαιων χραται. Ἴδε γυναικα, και επ εβουλευσαν σοι.
Ει μη βελος εστι πεπυρωμενον, πυρ εχουσα εν στοματι, ινα λαλησηι και καυσηι σε, εν
χει ρι, εν ολωι τωι σωματι, εν οληι τηι ψυχηι; Και ωσπερ ο Θεος τιθησι τοξον εν τηι
νεφεληι, ινα παυσηι χειμωνα, και μη γινηται κατακλυσμος· ουτω, κατα το
αντικειμενον, ο πονηρος χραται τοξωι, ινα παυσηι γαληνην απο ψυχης, και ειρηνην
σβεσηι, και πολε μον εγειρηι, και χειμωνα ποιησηι. Μηποτε δε οι πτω χοι και πενητες
αδελφοι εισι των ευθεων τηι καρ διαι, οι πτωχοι τωι πνευματι, ους ζητουσι καταβα
λειν οι δαιμονες. Ἐαν ιδηις σκανδαλιζομενον, και υπο της αμαρτιας κεκρατημενον,
βλεπε, οτι ουτος εσφα κται, και το αιμα αυτου ρει, ο εκζητει Θεος. Ἀπ ωλετο γαρ η
ζωτικη δυναμις αυτου· εκζητει δε αυτο απο αδελφου και απο θηριου· απο πιστου
σκαν δαλιζοντος, και απο αλλοτριου της πιστεως, και απο της χειρος του σκοπου.
Ἀλλα ταυτα μεν ισως περιεργοτερον ειρηται. Ὁ μεντοι ψαλλων διαλευκαινει παν το
ηδη ρηθεν, το· Κατανοει ο αμαρτωλος τον δικαιον, φημι. Καθα περ γαρ εν πινακι
σαφως μηνιωντα ζωγραφει, και παραταττομενον εισφερει, και φονωντα δεικνυει,
και απογυμνουντα το ξιφος, και ηδη τοξευοντα, και την αδικιαν αυτου καθιστησιν
εναργη. Σκοποι γαρ τωι αμαρτωλωι ουχ ενα τινα των αδικησαντων αυτωι, η κατα τι
προσκεκρουκοτων, και προφασεις τωι πολεμωι δεδωκοτων ευλογους αμυνεσθαι· αλλ'
ινα καταβαληι πτωχον, τουτεστι τον επιεικη και μετριοφρονα, και ταπεινον τηι
καρδιαι, ον και ο Σωτηρ πτωχον εφη τωι πνευματι, και της των ουρανων βασιλειας
αξιον ειναι φησι. Τις ουν τοις αμαρτωλοις λογος προς τους ευ θεις τηι καρδιαι, και
τους πτωχους τωι πνευματι; παντελως ουδεις. Ἠδικηκασι γαρ εκεινους ουδεν τας
εαυτων οδους απευθυνοντας εις δικαιοσυνην. Ἀκοναι δε, οιμαι, κατ' αυτων τους
ωνομασμενους, ματαιος τις απλως, και ουκ ευαφορμος φθονος, εκ διαβολικης
σκαιοτητος εκκεκαυμενος εν αυτοις. Στιχ. ιεʹ. Ἡ ρομφαια αυτων εισελθοι εις τας καρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

διας αυτων· και τα τοξα αυτων συντριβειη. Ὥσπερ δε η ειρηνη του δικαιου εις αυτον
ανακαμ πτει· ουτως η ρομφαια του ασεβους εισελθοι εις καρδιαν αυτου, εαν τηρηι
εαυτον ο ευθυς τηι καρ διαι. Στιχ. ι ʹ. Κρεισσον ολιγον τωι δικαιωι υπερ πλου τον
αμαρτωλων πολυν. Ἔχει μεν ουν η λεξις αυτοθεν ωφελιμον τι τοις ακεραιοτεροις·
εχει δε τι και κεκρυμμενως ειρημε νον τοις βαθυτερον ακουειν της Γραφης επισταμε
νοις. Το ουν απλουστερον τοιουτον εστι· Βιοπορι στουσι δικαιοι και αδικοι. Ἀλλ' οι
μεν τοσουτον ζη τουσι το της χρειας, οσον το της δικαιοσυνης· και η ου ποριζουσιν, η
ανευ αδικιας, χρωννυντες το πορι ζομενον τηι δικαιοσυνηι. Οι δε ολως νενευκασιν
επι τον πορισμον, οπως πολλα κτησωσιν, ου ζητουντες ει καλως κτησονται. ∆υο ουν
προκειμενων, του τε ολι 17.132 γου λημματος μετα δικαιοσυνης, και του πολλου
μετα αδικιας· Κρεισσον ολιγον τωι δικαιωι υπερ πλουτον αμαρτωλων πολυν. Ἴδωμεν
δε και το ανακεχωρηκος. Κρεισσον εστι πιστον ιδιωτην ειναι, ουδε ανοιξαι το στομα
δυναμενον, η πλουτειν τωι λογωι προφορικωι και τοις μαθημασιν εν κακιαι η απιστιαι.
Στιχ. ιζʹ. Ὅτι βραχιονες αμαρτωλων συντριβη σονται· υποστηριζει δε τους δικαιους ο
Κυ ριος. Ἐαν ιδηις τον τονον και την δυναμιν συντετριμμε νην του ασεβους, ωστε μη
δυνασθαι αυτον εκτειναι την χειρα επι πραξιν αγαθην (συντετριμμενη γαρ εστιν),
οψει, οτι πεπληρωται το· Βραχιονες αμαρ τωλων συντριβησονται. Ὁ δε συντριβων, ο
διαβο λος εστι. Πας μεντοι ανθρωπος ασθενης, και το οσον εφ' εαυτωι καταπιπτει,
και δεεται του υποστη ριζοντος τους καταπιπτοντας, και ανορθουντος τους
κατεῤραγμενους. Στιχ. καʹ. ∆ανειζεται ο αμαρτωλος, και ουκ αποτι σει· ο δε δικαιος
οικτειρει και διδωσιν. Ὑψηλοτερον δε· Ὅταν διδασκηι Παυλος, η τις ετε ρος των
ιερων μυσταγωγων, οι ακροαται δανειζον ται το δοκιμον αργυριον τωι στοματι
Παυλου. Και ο μεν δικαιος αποδιδωσι τους τοκους, και λεγει· Μναν μοι εδωκας, ιδου
δεκα μνας εποιησα. Πεντε τα λαντα εδωκας, ιδου εχω δεκα. Ὁ δε αμαρτωλος
αναλισκει παντα. Ουκ εξεστι δανειζειν τα εαυτου, ητοι διδασκειν ως οι αιρετικοι·
αλλα το του Θεου αρ γυριον το δοκιμον, ως ο λεγων· Ἢ δοκιμην ζητειτε του εν εμοι
λαλουντος Χριστου; Ἀποδοτεον δε μετα τοκου εκ πολιτειας και πραξεως το
κεφαλαιον. Ει δε μη, κρειττον εστι την αρχην μη δανεισασθαι, μαλιστα τα του
ταμειου του Κυριακου, η απολεσαι τα του βασιλεως χρηματα. Στιχ. κβʹ. Ὅτι οι
ευλογουντες αυτον κληρονομη σουσι γην· οι δε καταρωμενοι αυτον εξολο
θρευθησονται. Ὅμοιον τωι ειρημενωι προς Ἀβρααμ· Τους ευλογουντας σε ευλογησω,
και τους καταρωμε νους σε καταρασομαι. Ουκουν, ει ο Θεος ειη ο κατ οικτειρων και
διδους, οι δοξολογουντες αυτον δια τουτο, ηγουν ευλογουντες, εσονται κληρονομοι
της επηγγελμενης τοις αγιοις γης, και ληψονται την γην αγαθην και την πολλην,
την ου κεντρου και σημειου λογον εχουσαν. Κινδυνος δε εν τωι καταραν ημας
τιθεναι τωι δικαιωι ολεθρου του εσχατου. Λεγει γαρ προς τον δικαιον ο Κυριος·
Ἐχθρευσω τοις εχθροις σου, και αντιβησομαι τοις αντικειμενοις σοι. Και ωσπερ
λεγει· Τουτον εθρεψας, εμε εθρεψας· ουτως ακολουθον ειπειν· Τουτον ελοιδορησας,
εμε ελοιδο ρησας. Καταρωνται δε Θεον οι μη ειδοτες αυτον, και ταυτα της αυτου
δοξης παλιν φημους εσθ' οτε ριπτουντες φωνας, προς το μηδε εφ' οις ευ πε πονθασιν
ανεχεσθαι προσαγειν αυτωι τας ευχαρι στιας. Χριστον μεν ουν ευλογουσι τα εθνη, διο
κλη ρονομουσι την βασιλειαν· Ἰουδαιοι δε, βλασφημουν τες αυτον, εις τελος
ολοθρευονται. 17.133 Στιχ. κγʹ. Παρα Κυριου τα διαβηματα ανθρωπου κατευθυνεται·
και την οδον αυτου θελησει σφοδρα. Ὥσπερ ιδιου παιδος, φησι, λαμβανεται της χει
ρος ο Θεος, και αποφερει προς οδον ευθειαν, ουκ αφιεις αυτον σκολιοδρομειν, ουτε
μην καμπυλας ποιεισθαι του βιου τας τροχιας· αλλ' ευθυ παντος ιεναι πραγματος
αγαθου, διδασκων τε και απευθυ νων αυτους, κατα γε το· Ἐκρατησας της χειρος της
δεξιας μου, και εν τηι βουληι σου ωδηγησας με. Ὅταν μεντοι του ανθρωπου τα
διαβηματα υπο Κυ ριου κατευθυνθηι, τοτε την οδον αυτου θελησει. Ἀμφιβολος η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

λεξις. Ἢ γαρ ο Κυριος του κατευθυνομενου τοις διαβημασι θελει την οδον, και
αποδεχε ται ην ποιειται κατα τον νομον πορειαν, μη θελων οδον ασεβων, η λοξως
πορευομενων· η αυτος, ου τα διαβηματα υπο Κυριου κατευθυνεται, θελει την οδον
του Κυριου, γευσαμενος, εν τωι κατευθυνεσθαι αυτου ως τα διαβηματα, της
γλυκυτητος της κατα την οδον, εν ηι κατευθυνθειη υπο Κυριου. Ἄμεινον δε ισως
νοειν, οτι ο Κυριος θελησει την οδον του ανθρω που, τουτεστι ποιησεται θελητην
και αποδεξεται. Ὥσπερ γαρ ανεθελητους εχει τας των παρανομων οδους, ουτω
ποιειται θελητας τας των αγαθουργουν των. Ὃ δε αρεσκει Θεωι, τουτο παντως εστι
και εξαι ρετον, και παντος επαινου μεστον. Ου γαρ αν ηθελησε Θεος το μη ουτως
εχον. Οι γε μην απο των αιρεσεων γινονται μεν εν διαβημασιν, ου μην
κατευθυνουμε νοις υπο Κυριου, αλλα λελοξωμενοις υπο του πονη ρου· εκκλινουσι
δεξια και αριστερα, μη αρκουμενοι ψιληι τηι πιστει, νοουντες δε βαθυτερον μεν, ουκ
αλη θες δε. Ὧν την οδον ου θελει Κυριος, οτι ουκ ανθρω πων αυτων τα διαβηματα,
αλλα θηρος η ερπετου η κτηνους. Στιχ. κδʹ. Ὅταν πεσηι ου καταῤραχθησεται, οτι
Κυριος αντιστηριζει χειρα αυτου. Οι εν τοις αγωσι παλαιοντες πεπτωκασι το πρω
τον, νενικηκασι τα τρια. Ἐπι τουτοις ειποις αν κατα το σωματικον, οτι· Πεπτωκεν, ου
κατεῤραγη δε, νενι κηκε γαρ μετα το πεσειν. Ἐαν ιδηις ανθρωπον νενι κημενον, και
μετα το νενικησθαι ου παραδοντα εαυ τον τηι ασελγειαι εις εργασιαν ακαθαρσιας
πασης, ανασταντα δε, υπομνησθεντα της Γραφης· Μη ο πεσων ουκ ανισταται; η ο
αποστρεφων ουκ επιστρεφει; λεγε, οτι, πεσων ο τοιουτος, ου κατ εῤραχθη. Ἐαν δε
μετα το πεσειν απαυδησηι, κα τεῤραχθη. Καλον μεν ουν αθλητης ειναι απτωτος, και
ινα ουτως ονομασω απο των παραδειγματων, αμεσολαβητος, ασυνεζωστος. Ει δε
πεπτωκεν, αναστη τω. Πενθουνται γαρ οι πεσοντες, και μετα το αμαρ τησαι
απαλγησαντες, και παραδοντες εαυτους πασηι αμαρτιαι. Ἐν αγενειων, εν ανδρασι
στεφανωθητι. Πεπτωκας εν παισι; τον αγενειον αγωνισαι, και νι κησον εν αυτωι. Ἐν
κοιλιαι επτερνισε τον Ἠσαυ ο Ἰακωβ· εκ παιδος ο ∆ανιηλ προεφητευσε, και τους
17.136 πρεσβυτερους ηλεγξεν. Ου δυνασαι τοιουτος γενε σθαι; Γενου εξης αθλητης,
ως ο δικαιος, ος, καν πεσηι παλαιων η τρεχων, ου καταῤρηγνυται, οτι Κυριος
αντιστηριζει χειρα αυτου. Ἀμφιβολος η λεξις· πο τερον γαρ την εαυτου, η την του
παλαιοντος και ηδη μελλοντος καταῤρηγνυσθαι, ινα μη ολως ελθηι επι προσωπον,
και γενηται χαμαι ολος κειμενος. Στιχ. κεʹ. Νεωτερος εγενομην· και γαρ εγηρασα· και
ουκ ειδον δικαιον εγκαταλελειμμενον. Ἑτερως δε ισμεν ηλικιαν κατα τον εσω
ανθρωπον, παιδιου, νεανισκου, γεροντος. Προ γουν του Ἀβρααμ οι πολυχρονιωτεροι
αυτου ουκ ειρηνται πρεσβυτεροι· αλλ' αυτος πρωτος δι' αρετην πρεσβυτερος
εχρηματι σε, και δια το τον εσω αυτου ανθρωπον κατηργηκε ναι τα του νηπιου. Και
Ἱερεμιου ακουε· Μη λε γετε, οτι νεωτερος εγω ειμι. Τοιουτον τι μοι νοει και περι του
∆αβιδ· Νηπιος, φησιν, εγενομην κατα τον εσω μου ανθρωπον. Μεταβαλων δε εκ
νεαρου ηθους και αβεβαιου, καθ' ον νεωτεριζων νεωτερος ημην, εις γηρας ηλθον,
βιον ακηλιδωτον εχων και πολιαν φρονησιν. Και ουτω προκοψας, ουκ ειδον δι
καιον εγκαταλελειμμενον. Ἐαν σωματικως ακουηις, ψευδος εστι. ∆υο δε εισιν
εγκαταλειψεις· η μεν σω ματικη, ητις ουδεν ημας βλαπτει· η δε της ψυχης, ητις
ολεθριος εστιν. Ὅσον μεν ουν πλουτουμεν εν εργοις δικαιοις, τοσουτον μαλλον
βοηθουμεθα προς το μη εγκαταλειπεσθαι μεχρι τελους. ∆ιο ουκ ει πεν,
εγκαταλειφθεντα, αλλ' εγκαταλελειμμενον. Ἐπει, προς καιρον και
εγκαταλιμπανονται δικαιοι, ως ο Ἰωβ, ινα αναφανηι δικαιος. ΨΑΛ. ΜΑʹ. Στιχ. ιʹ. Ἐρω
Θεωι· Ἀντιληπτωρ μου ει ∆ια τι μου επελαθου; Και ινα τι σκυθρωπαζων πορευομαι,
εν τωι εκθλιβειν τον εχθρον; Στιχ. ιαʹ. Ἐν τωι καταθλασθαι τα οστα μου, ωνει διζον με
οι εχθροι μου εν τωι λεγειν αυτους μοι καθ' εκαστην ημεραν· Που εστιν ο Θεος σου;
Ουχ ορωμεν δε παντες πως ελεει ο Θεος. Και πολ λακις προς τα κατ' ελεημοσυνην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

αυτου γινομενα, τωι επιπονα ειναι, ουχ ηδεως εχοντες, ουδε ελεον ειναι νομιζομεν.
∆ιο λεγομεν· ∆ια τι μου επελαθου; Ὁ δε διειληφως, οτι παν ο επαγει ο Θεος
συμφεροντως επαγει, ουδεν ερει τοιουτον, ειδως, οτι την μετανοιαν αυτου, και την
ωφελειαν πραγματευομενος ο Θεος, τουτο ποιει. Ἀλλ' οπερ ελεγομεν, ο
μεταγινωσκων λαος πυνθανεται του. Θεου, δια τι αυτον εγκαταλελοι πεν ουτως
εκθλιβομενον και σκυθρωπαζοντα. Τι το αιτιον της τοιαυτης εγκαταλειψεως; ου το
τυχον γαρ εοικεν ειναι. Ὁ μεντοι λεγων· ∆ια τι μου επ ελαθου; θαῤρειν εοικεν, ως
μηδεν πεποιηκως, δι' α επιλανθανεται ο Θεος. Πανυ δε λυπει τον δικαιον το, Που; επι
Θεου λεγομενον, οπερ εστι σημαντικον τοπου. Της γαρ εσχατης ανοιας το εν τοπωι
νομιζειν ειναι τον Θεον. Ὄγκωι γαρ συνυφισταται τοπος· ογκου δε το Θειον
ελευθερον. Ουτοι δε της ευχης οι λογοι και τωι εν Βαβυλωνι λαωι αρμοζουσιν. Ἀει
γαρ, φησι, 17.137 της σης προνοιας τυχων, και νυν γυμνωθεις, αποδυ ρομαι, μη
φερων τους πολεμιους επι πληγαις και δεσμοις και των εμων οστεων τηι συντριβηι
λεγοντας· Που εστιν ο Θεος σου; δια την ασθενειαν ταυτα με πασχειν
υπολαμβανοντας. Ἠθικωτερον δε· Ὅταν οι εχθροι ημων δαιμονες δια της αμαρτιας
τα οστα ημων συντριψωσι, τουτεστι τας της ψυχης δυναμεις· τοτε τον Θεον επιτηδες
προς ημας ως ασθενη διαβαλ λουσιν, ινα, της προς αυτον ελπιδος αποστησαντες,
αιχμαλωτους και δουλους παραλαβωσι. Και τουτο καθ' εκαστην ημεραν, τουτεστι
διηνεκως, ποιουσι. Τι ουν χρη ποιειν; Μη εκπιπτειν εις απογνωσιν· αλλ' ελπιζειν επι
το ελεος του Θεου, καθως εν τοις εξης διδασκομεθα. ΨΑΛ. Νʹ. Στιχ. ζʹ. Ἰδου γαρ εν
ανομιαις συνεληφθην. Ουκ εν τηι γαστρι μονον, αλλ' επειδη παρελαβον με τα εργα
της ανομιας, τα του φονου, και τα της αλλοτριας κοιτης ην παρανομως εσυλησα.
Στιχ. ηʹ. Ἰδου γαρ αληθειαν ηγαπησας. Ὁ νους ουτος· Συ, φησι, Κυριε, αληθης ων και
αληθειαν αγαπων, βουλομενος ημας εν αληθειαι δια γειν, αποκαθαριεις ημας της
αρχαιας αμαρτιας· και ουτως αποκαθαρισεις ως υπερ χιονα λευκανθηναι· η δε
αποκαθαρσις ημιν δι' υσσωπου γενησεται· υσσωπωι δε η του αγιου Πνευματος
ενεργεια αφο μοιουται, θερμαινουσα και παντα τον εν ημιν ρυπον αποσμηχουσα·
ιδου γαρ αποταξαμενου μου τωι Σα ταναι. –Ἠγαπησας. Σοφια μεν του Πατρος δη
λονοτι ο λογος· αδηλα δε και κρυφια του Λογου, ο της ενανθρωπησεως Λογος· και
επι τουτοις πασιν αμελησας ωλισθησα και κατεπεσον. Ουτω δε, φησι, κρινεις· και
τους μεν κολασεις, τους δε στεφανω σεις, επειδη την αληθειαν στεργεις· την δε αλη
θειαν στεργων, και της φυσεως ειδως την ασθε νειαν, μεταδος συγγνωμην τοις
αιτουσι τα φαρ μακα· οτι σοφιστικως εξει γεγυμνασμενος επι θεω ριαι της αληθειας·
το μεγεθος αυτης γνους, αγαπην προς εαυτην εσχε τελειαν· οι μη γαρ τοις ψευδεσιν
εγγυμνασαμενοι, διορατικωτεροι γεγενημενοι καθο ρωσι της αληθειας το
αξιαγαστον καλλος· οιος εστι Μωυσης και ∆ανιηλ· μετα γαρ το πειραθηναι σο
φιστικων λογων, επ' αυτην την αληθη σοφιαν ανα βαντες, υπο του Θεου μαρτυριαν
εσχον, ως οντες τελειοι σοφοι· δηλωσαντος αυτοις του Θεου τα αδηλα και κρυφια
της σοφιας αυτου, ως μηδεν αυτοις ασαφες η απεσκιασμενον ειναι· ταυτης της εξεως
και ο ∆αυιδ τυγχανειν ... δια του προκειμενου στοι χου· Ου γαρ μονον με τοις
βιωτικοις ενιδρυσας θω κοις, αλλα και προφητικης ηξιωσας χαριτος, και τα μικρον
εσομενα προδεδηλωκας, και τα τοις αλλοις αποῤρητα εμοι δηλα πεποιηκας, την τε
του Μονογενους σου ενανθρωπησιν, και της οικουμενης εκειθεν την σωτηριαν.
17.140 ΨΑΛ. ΟΖʹ. Στιχ. λʹ. Ἔτι της βρωσεως ουσης εν τωι στοματι αυτων. Στιχ. λαʹ.
Ὀργη του Θεου ανεβη επ' αυτους, και απεκτεινε τοις πλειοσιν αυτων· και τους
εκλεκτους του Ἰσραηλ συνεποδισεν. Ἰδοντες την ορτυγομητραν Ἑβραιοι, ουκ
επιστευ σαν τηι του Θεου επαγγελιαι, υποσχομενου μεχρι μηνος διαθρεψαι αυτους εις
πλησμονην. Ἀλλα, φοβηθεντες μηποτε αποπτηι η αναλωθηι παλιν, Ἔψυξαν, φησι,
εαυτους ψυγμους κυκλωι της παρεμβολης. Και τα κρεα ετι ην εν τοις οδουσιν αυτων,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

πριν η εκλι πειν· και Κυριος εθυμωθη εις τον λαον. Και επα ταξε Κυριος τον λαον
πληγηι μεγαληι σφοδρα. Πληγη δε μεγαλη, ο πολλων θανατος, κατα το ειρημενον
ενταυθα· οτι Ἀπεκτεινεν εν τοις πλειοσι, τουτεστι πολλους. Ἀλλ' ω της αγνωμο
συνης! Πριν η δαπανηθηναι τα εν τοις οδουσιν αυτων κρεα, ηπιστησαν επιλαθομενοι
της του Θεου δυνα μεως. ∆ιο της μεν επιθυμιας αυτων ενεπλησθησαν εις ενδειξιν
της περι αυτους θειας προνοιας· απεβη δε αυτοις, δια την απιστιαν και απληστιαν,
εις νοσον χολερας, υφ' ης πολλοι διεφθαρησαν· ων το υπο δειγμα αυτοις τε εκεινοις,
και τοις προς εκεινους ορωσιν, ικανον προς σωφροσυνην εγενετο. Το δε, εν τοις
πλειοσιν, Ἀκυλας και Συμμαχος, εν τοις πιοσι και λιπαροτεροις, εξεδωκαν, τους
πλουσιωτερους του λαου και ισχυροτερους ουτως ονομασαντες. Εικος γαρ αυτους
δια τουτο απληστο τερως εμφορεισθαι. Κατα δε τους Ἑβδομηκοντα, εν τοις πλειοσιν
απεκτεινεν, τουτεστι πολλους, ους και εκλεκτους εκαλεσεν ο ∆αυιδ, ως πολεμιστας.
Οι δε ησαν εξακοσιαι χιλιαδες και πεντακοσιοι και πεντηκοντα απο εικοσαετους και
ανωτερω, χωρις της κατωτερας ηλικιας, και των γυναικων, και ολης της φυλης του
Λευι. Τουτους απαντας εθρεψεν ο Θεος εις κορον επι πολυ. Ἔφη γαρ· Ἕως μηνος
ημερων φαγεσθε, εως αν εξελθηι εκ των μυκτηρων υμων. Ὁρων λαον επιθυμητην,
και καθαραι αυτον απο της επιθυμιας βουλομενος, εωρα οτι λογωι διδα σκαλικωι ου
καθαιρεται, αλλ' αυτηι τηι επιθυμιαι γενομενηι προσκορει. Παντων γαρ κορος εστιν,
ουχ υπνου μονον, αλλα και βρωματων. ∆ιο επεμψεν αυ τοις ορτυγομητραν επι
τριακοντα ημερας· οι δε, τηι απληστιαι χρησαμενοι, χολερικωι παθει εφθειροντο. ∆ις
δε ευρισκω τον λαον φαγοντα ορτυγομητραν· απαξ μεν ηνικα ευθεως εξηλθον εκ
γης Αιγυπτου· το δε δευτερον, ως εν τοις Ἀριθμοις αναγεγραπται, ηνικα κακως ειπον
τον αρτον του Θεου, και διακε νον αυτον ωνομασαν· οτε και οργη ανεβη επ' αυ τους,
ως ταχα κατω που ουσα πριν η αμαρτωσιν. Ἐπειδη γαρ, πειραν πολλην λαβοντες της
θειας δυ ναμεως, ουκ επιστευσαν τον φιλανθρωπον δυνασθαι χορηγησαι αυτοις
τροφην, και ταυτην εδωκε, και την παιδειαν επηγαγεν, ως αμφοτερα ποιειν ικανος,
και τα αγαθα παρεχειν, και τας τιμωριας επαγειν. Φευκτεον τοινυν οψοφαγιαν,
λαιμαργιαν, γαστριμαρ 17.141 γιαν· τουτεστι την περι χρησιν οψου αμετριαν, την
περι τον λαιμον μανιαν, την περι την τροφην ακολασιαν, και περι γαστερα μανιαν,
ινα μη τον νουν εγ κατορυξωμεν τα κου...... Λυπει δε ουδεν και κατα αναγωγην τας
ιστοριας ταυτας θεωρησαι. Ῥυεται τοι ο Θεος και ημας αει εκ γης Αιγυπτου, εκ της
καμινου της σιδηρας, της κατα την αμαρτιαν, ινα εισαγαγηι δια πολλων γυ μνασιων,
δια πολλων θαυμασιων, δι' αρτου επουρα νιου, δι' υδατος απο της πετρας, η πετρα δε
ο Χριστος, επι την αγιαν επαγγελιαν. Μεγα ουν εμοι, εαν, νοησας την θαλασσαν του
βιου και τα κυματα τα εν τωι βιωι, και το πικρον και αλμυρον των βιωτι κων
πραγματων κλυδωνιον, δυνηθω, ευεργετηθεις υπο του Θεου, ιδειν
καταποντισθεντας τους νοερους Αιγυπτιους, και τον νοητον Φαραω· αυτος δε ων εν
τωι φωτι της ημερας σκεποιμην υπο νεφελης της κουφης, και υπο φωτισμου πυρος,
εαν ποτε γε σκο τεινα και δυσκολα ...... και ο κοσμος μεν εσκοτηται, και παντα
αγνοιαις πεπληρωται· εγω δε προς τα πνευματικα της πονηριας πα.... εν φωτι ω δια
το αληθινον φως τον Χριστον, δια την νεφελην, ηι ουκ εξ ατμων τινων κατα την
κοινην φυσιν η στασις ην, βαθυνομενου τοις ατμοις του αερος δια της ομι χλωδους
συστασεως, και προς εαυτον εμπιλουμενου τοις πνευμασιν· αλλα κρειττον τι και
υψηλοτερον της ανθρωπινης καταληψεως, ως, και της ηλιακης ακτινος θερμως
επιλαμπουσης, διατειχισμα εχειν, σκιαζουσαν τε το υποκειμενον, και λεπτηι δροσωι
το φλογωδες του αερος υπονοτιζουσαν· και δια της νυ κτος πυρ γινεσθαι αφ'
εσπερας εις ορθρον, τωι ιδιωι φωτι τοις Ἰσραηλιταις δαιδουχουσαν το φεγγος με γα.
Ἐαν εν τηι ερημωι του βιου, ενθα επικρατει πολλη ανοια των πραγματων, διελων τον
στεῤροτατον αυτου λογον πετραν ονομαζομενον, αφθονως και εις κορον ποτισηι με,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

ως παραβληθηναι το ρεον υδωρ αβυσσωι, και τους της πνευματικης κοιλιας ποτα
μους. Ἐγω δε παραπικραινω τον Ὕψιστον εν ανυ δρωι, εαν μετα την διδασκαλιαν
παλιν αμαρτανω, επιλανθανομενος των λογων των θρεψαντων με, και του υδατος,
του απο της πετρας, ητις εστιν ο Χρι στος. Πετραι δε απεικαζεται ο Χριστος δια το
αθραυ στον και ακλονητον. Ἐρηρεισται γαρ ιδιοις αγαθοις η θεια τε και υπερτατος
φυσις. Ου και κατελαλησαν, ως εν προσωπωι Μωσεως, η συναγωγη, κατηγο ρουντες
επι Πιλατου, και το, Αιρε, σταυρου, ανα κεκραγασιν. Ειτα δε δυσι λελυπηκασι
πληγαις, ως την πετραν Μωυσης δις επαταξεν. Ἀπεκτεινασι γαρ τον αρχηγον της
ζωης, ειθ' οτι μεμενηκεν εν νεκροις, αναπειθειν ηθελον. Ἀλλ' εκδεδωκεν η πε τρα
πλουσιως το ναμα, και πεποτικε πασαν την συναγωγην. Ἐπεκλυσε γαρ την
οικουμενην Χριστος ιεροις τε και θειοις ναμασιν. Ὁ πηγαζων το θειον ναμα τοις
διψωσι, και προχεων το υδωρ εκ της πλευρας, του σιδηρου την φλεβα ταυτην
αναστομι σαντος, και το πικρον της Μεῤρας, του κολαστου 17.144 νομου, μετεβαλεν
εις γλυκυτητα τηι παραδοχηι του ξυλου του σταυρου, και του επ' αυτωι μυστηριου. Το
γαρ γραμμα και ο νομος αποκτεινει, το δε πνευμα και η εν πνευματι λατρεια η
ευαγγελικη ζωο ποιει. Μεγαλην δε προνοιαν ποιουμενος ο Θεος του αν θρωπου, και
ουρανον αυτωι ανοιγει, και τροφην αυ τωι διδωσιν ουρανιον, και χειραγωγει αυτον
αυτος, γινομενος τοις οδευουσι φως, και αγων επι οδους, ας καθ' εαυτην η
ανθρωπινη φυσις ουκ επισταται. Πλην εσπερας μεν την ορτυγομητραν, αμα δε τηι εωι
το μαννα καθιησι, πλαγιως ημιν του παραδειγματος υπεμφαινοντος, οτι μη εστιν εν
φωτι νοητωι των γηΐνων ο εραστης· α δια της ορτυγομητρας σημαι νεται, ην ορεγει
επιζητουσι Θεος, ουχ ελκων αυτος εις επιθυμιαν, ουπω δε διδους το
κατανεανιευεσθαι παθων. Το δε μαννα σκια των δια Χριστου παιδευ ματων τε και
χαρισματων, α ανωθεν εστι και εξ ουρανου, και το γεωδες ουκ εχει, αμοιρει δε
μαλλον και βδελυριας σαρκικης. Και ουτως τροφη πνευμα των εστιν η εν τουτοις
ορθη και ακιβδηλος γνωσις, ης η χορηγια, ως εν φωτι και ημεραι γινεται, ανισχον τος
του Ἡλιου της δικαιοσυνης Κυριου, ος απο τρεφει ημας εις ζωην αμηρυτον. Ὁ γαρ το
θειον μαννα κατεδηδοκως αμεινων εσται φθορας και υπεραλειται θανατου.
Συλλεξεται δε, φη σι, τοις συσκηνοις, και ου καταλειψετε απ' αυτου εις το πρωΐ. Χρη
γαρ ομου τοις ομοπιστοις, τοις την οικουσι σκηνην, την Ἐκκλησιαν, των θειων ημων
εμφορεισθαι λογων, και μη τηρειν την σκιαν μετα την της αληθειας ενδειξιν. Οιτινες
γαρ, φησιν, εν νομωι δικαιουσθε, της χαριτος εξεπεσετε. Πλην αφιγμενοι δια της
πιστεως εις τον εν Χριστωι νοου μενον σαββατισμον, τουτεστιν εις αργιαν και κατα
ληξιν την εξ αμαρτιας, ουχ ως αχρηστον παραιτου μεθα την προσωρευθειαν του
νομου παιδευσιν, χειραγωγουσαν ημας εις Χριστον. Περιτυγχανομεν γαρ ταις δια
Μωσεως σκιαις, ινα την εν αυταις ζη τωμεν αληθειαν, καινα και παλαια εκ
θησαυρου εκ βαλλοντες. Ει δε βουλει, απερ ενταυθα συλλεξομεν εν παρασκευηι,
ταυτα εκεισε σαββατισαντες ευρησο μεν και τραφησομεθα. Παλαι μεν ουν αρτον απ'
ουρανου εδωκεν ο Θεος τωι λαωι αυτου, ακοπιαστως προς πασαν ηδονην ισχυοντα·
προς ο γαρ τις εβουλετο μετε κρινατο. Τοιαυτη δε η του τρεφοντος την ψυχην λο
γου φυσις, προς την δυναμιν του τρεφομενου μετα βαλλουσα. Ἐαν νηπιον τρεφηι ο
νομος, γαλα γινεται· εαν ψυχην ασθενουσαν, λαχανον· εαν τελειον, στε ρεα τροφη.
Ου καθεζομενοις δε ημιν ερχεται το μαννα, αλλ' ερχομενοις εξω της παρεμβολης·
λεγω δη του σωματος, εν ωι ενειρκται η ψυχη. ∆ει γαρ την ψυχην μηκετ' ειναι εν
σαρκι, αλλ' εν πνευματι. Ουδεις δε, φορων την εικονα του χοικου, δυναται αρτον
ουρανιον φαγειν· διοτι ψυχικος ανθρωπος 17.145 ου δεχεται τα του πνευματος. Περι
ης τροφης και συ εδιδαχθης ευχεσθαι. Ἐαν ουν τον επιουσιον αρτον, τον μη
εκχωρουντα, τον μη αποκρινομενον, τον αναδιδομενον εις την ουσιαν της ψυχης,
οταν διαλαμβανω περι Θεου, περι Χριστου, περι της θεοτητος αυτου, περι της εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

ανθρωπινωι σωματι και ψυχηι αυτου ενοικησεως, αρτον αγγελων εσθιω, το μαννα·
οπερ ευρων και θαυμασας, θαυμαστικως ερω· Μαν; τι εστι τουτο; και γενησεται
τουτο το φθεγμα τωι αρτωι ονομα· ευξασθε ινα ημιν ο Θεος επισιτισμον αποστειληι εις
πλησμονην· ουχ ωστε γευεσθαι μονον, αλλα και πληρωθηναι των λογων της ζωης,
και ισχυροποιηθηναι εν αυτοις. Πλην η προηγουμενη τροφη αυτη εστιν. Ἐσθιοντων
δε ποτε το μαννα Ἑβραιοι ελε γον· Ουδεν, πλην εις το μαννα οι οφθαλμοι ημων.
Ἐμνησθημεν γαρ, οτι εκαθεσθημεν επι των λεβη των των κρεων εν Αιγυπτωι· και
ημεις ταλανιζο μεν εκεινους, ως τοτε ημαρτηκοτας· ουχ ορωντες, οτι και εν ημιν
ταυτα τα αμαρτηματα γινεται· αντι της πνευματικης Γραφης τα πρασα τα δυσωδη,
και τα κρομμυα τα βλαπτοντα τους οφθαλμους της ψυ χης, και τα πληρουντα
δυσωδιαν αμαρτηματα σκο ροδα επιθυμουμεν φαγειν, και εμφορηθηναι ηδονων
δυσοσμιας. Και την εκλυτον του κοσμου και των σωματικων φυσιν ποθουντες,
πεπονων επιθυμουμεν, και το μη αναδιδομενον εις την της ψυχης ουσιαν ανελοντες,
σικυων θελομεν μεταλαμβανειν. Και επειδη ου θελομεν τον αρτον, τον εκ του
ουρανου, ου προφηται κηρυκες και δικαιοι, νεφελαι καλουμενοι δια το υψου
φερεσθαι αυτων τον νουν· και δια το εντεξειν νεφελων τοις νοητοις υετοις
καταρδειν, ετερους εξαποστελει ημιν ο Θεος, κρεας ωσει χουν, εως ου εξελθηι εκ των
μυκτηρων ημων, και εως πληρωσηι ημας νοσου και μαλακιας, ως την δυσωδη και
πολυδακρυν αμαρτιαν ζητουντες. Οι γαρ των κοσμικων πραγματων απολαυοντες
νοσουσι την ψυχην, δια ταυτα και εν χολεραι και νοσωι εισι, και πασι κακοις δια την
διψυχιαν αυτων. Ἀλλ' ημας γενοιτο νηστευειν νηστειαν δεκτην, το φρονημα της
σαρκος μη τρεφοντας, μηδε γενοιμεθα εν ανυδρωι, στερησει των πνευματικων
υδατων, δια το μηδεν δραιν των γλυκαινοντων την του Ὑψιστου χρηστοτητα.
Γλυκαινει δε αυτην τα κατ' αρετην και σοφιαν ενεργουμενα και θεωρουμενα. Μηδε
εκπειρασαι αυτον εν ταις καρδιαις ημων· ηγουν ουκ εξ επιπολης, αλλ' εκ βαθους του
ηγεμονικου αμφιβαλλοντες περι της θειας δυναμεως· μηδ' αιτησαιμεν βρωματα ταις
ψυχαις ημων· ου ταις κατ' εικονα λεγω, αι τρεφονται εκ των ζωης αρτων, αλλα ταις
εις σαρκα μεταβαλλουσαις, δια το τοις υλικοις προσπεπονθεναι, ορεγομεναις ουκ
ωφελιμων και υγιων τροφων, αλλ' ηδεων και νοσοποιων. Ἀλλ' ετοιμασθειη ημιν
τραπεζα, εφ' ην η σοφια τα εαυτης θυματα επιτιθησι, και τον εαυτης οινον εις
κρατηρα κιρναι. 17.147 Μηδε οργη εφ' ημας αναβαιη, το πνευμα του εξουσιαζοντος
το απατηλον, το δικην προδρομου η κατασκοπου εκ του σκοτου εν ωι εκεκρυπτο, εις
την ψυχην ανιον δια της ενθυμησεως· μηδε ως πυρ εξαφθειη εκ των πεπυρωμενων
βελων του εχθρου. Ἀλλ' ουρανου θυριδες ημιν ανοιγειεν, αι των νοητων και
πνευματικων εξαπλω αρεται .......... κακιαι ᾅδου και θανατου, αιτινες ου κατισχυουσι
των, κατα Πετρον, ανελθοντων επι πυλας της θυγατερος Σιων. Και ο εν τωι κρυπτωι
της καρδιας ανθρωπος, κατ' εικονα Θεου, ομοεστιος αγγελοις γενοιτο, του αληθινου μαννα μεταλαμβανων, και απο ουρανου τροφην, αλλ' ουκ απο της
επικαταρατου γης, ην ο αμαρτανων εν λυπαις εσθιει. Οι τουτων ακουοντες πτερουσθωσαν, επαιρεσθωσαν, μηκετι εστωσαν εν σαρκι· γενεσθωσαν εν πνευματι· Οι γαρ
εν σαρκι οντες Θεωι αρεσαι ου δυνανται. Ἀλλ' επι την ιστοριαν ανιτεον. Στιχ. μδʹ. Και
μετεστρεψεν εις αιμα τους ποτα μους αυτων, και τα ομβρηματα αυτων, οπως μη
πιωσιν. Οιδα κατα τροπολογιαν πολλους ποταμους Αιγυπτου εναντιους Χριστωι τωι
αληθινωι ποταμωι, ου τα ορμηματα την Ἐκκλησιαν ευφραινει. Παντα δε τα της
σωτηριας αλλοτρια ρευματα, α ο Θεος, οταν βουληται τινας επιστρεψαι, ινα
εξελθοντες πιωσιν απο της πετρας, η δε πετρα ην ο Χριστος, ποιει στραφηναι εις
αιμα. Ὅταν γαρ εγω καταγω ους αλλοτριου υδατος και φρονηματος, του Θεου μη
παραστησαντος, οτι αιμα εστιν, ουκετι πινω, ινα μη μετοχος γινωμαι αιματος
ομβρηματος. Οι δε ειεν αν, οι βραχεα μεν λεγοντες, ολεθρια δε. Κατα δε την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

ιστοριαν, Αιγυπτιοι ανωθεν υδωρ ουκ εχουσιν, ουδε γινεται υετος εν Αιγυπτωι.
Ἱστορικως μεν ουν, πασης τοτε της των υδατων φυσεως κατα την Αιγυπτον τωι
προσταγματι του Μωσεως εις αιμα τραπεισης, ως και τους ιχθυας, εις σαρκωδη
παχυτητα του υδατος μετατεθεντος, διαφθαρηναι, τοις Ἑβραιοις αρυομενοις αιμα
ουκ ην. Ὅθεν εσχε και η μαγγανεια καιρον εν τωι παρα τοις Ἑβραιοις ευρισκομενωι
υδατι, το αιματωδες υδωρ παρασοφισασθαι. Πνευματικως δε και νυν το ισον εστιν
ιδειν γινομενον. Των γαρ προς τας εναντιας δοξας διεστηκοτων τοις μεν ποτιμον
εστι και διαφανες το ναμα της πιστεως, ο δια της θειας διδασκαλιας αρυονται· τοις
δε της πονηρας υποληψεως αιγυπτιαζουσι διεφθορος αιμα το υδωρ γινεται. Και
πολλακις επιχειρει ο παρασοφισμος της απατης και το των Ἰσραηλιτων ποτον τωι
μολυσμωι του ψευδους αιμα ποιησαι, τουτεστι τον ημετερον λογον, και ημιν δειξαι,
μη τοιουτον οντα οιον εστιν. Ἀλλ' ουκ αχρειωσειε καθολου το ποτον, καν εκ του
προχειρου δι' απατην περιφοινιξηι το ειδος. Πινει γαρ ο Ἰσραηλιτης το αληθινον
υδωρ, ουδε προς το ειδος της απατης επιστρεφομενος. 17.149 ΨΑΛ. Πʹ. Στιχ. βʹ.
Ἀλαλαξατε τωι Θεωι Ἰακωβ. Θεον Ἰακωβ τον Σωτηρα καλουσι τον εν ανθρωπου
σχηματι οφθεντα τωι Ἰακωβ εις δηλωσιν της μετα ταυτα ενανθρωπησεως. Ἀλαλαζειν
δε προσταττουσι νικητηριον υμνον αναπεμποντες αυτωι, ως καταλυσαντι τον το
κρατος εχοντα του θανατου, ως εκ της των δαιμονων καταδυναστειας ρυσαμενωι.
Ἀλαλαγμος γαρ εστιν υμνος επινικιος, ον και οι εκ Βαβυλωνος ανασωθεντες τωι την
νικην δωρησαμενωι Θεωι αλληλοις υφηναι παρακελευονται. Ἠθικωτερον δε· ων μεν
κατορθουντων οι καρποι επι τας ληνους ερχονται, ακουετωσαν του· Ἀγαλλιασθε τωι
Θεωι· ο δε αμαρτων και δεομενος μετανοιας και επιστροφης μη αγαλλιασθω, αλλα
λυπηθητω κατα Θεον. Ἡ γαρ κατα Θεον λυπη μετανοιαν εις σωτηριαν αμεταμελητον κατεργαζεται. Και συ, εαν βοηθηθεις υπο Θεου την συγκομιδην εποιησω
των καρπων επι τας αγιας ληνους, μη επιλανθανου του Θεου, καθο βοηθος σου
γινεται. Καν απορηις λογων των κατ' αξιαν αποδοθησομενων τωι Θεωι εν ευχαριστιαι,
αλαλαζε ευσημωι φωνηι, καρδιας κεκραγυιας υπερβαινουσης τα σημαινομενα
απορουσης λεξεως, και δια την αποριαν των λεξεων αποῤρητα και αῤρητα λαλουσης. Ἐαν γαρ αναβηις τα λεκτα, εαν υπερβηις τα απαγγελλομενα, τα δια στοματος
φωνουμενα, και μονωι νωι δυνηθηις υμνειν τον Θεον, τωι απορουντι επιθειναι τα
εαυτου κινηματα τωι λογωι, παρα το τον λογον τον εν σοι μη δυνασθαι βασταζειν του
νου τα αποῤρητα και τα θεια, αλαλαξεις τωι Θεωι Ἰακωβ, ως μιμητης του πτερνιστου
Ἰακωβ. ΨΑΛ. ΡΝʹ. Στιχ. γʹ. Αινειτε αυτον εν ηχωι σαλπιγγος. Ἄλλος φησι, δια ηχου
κερατινης. Ἱερατικον δε τουτο το οργανον. Οι ιερεις γαρ εχρωντο ταις σαλπιγξι, των
εν Σινα γενομενων σαλπιγγων αναμιμνησκοντες. Κατα γουν τον πνευματικον περι
σαλπιγγων κατασκευης λογον, κατασκευαστεον σαλπιγγα, ινα εν ηχωι αυτης
αινεσωμεν τον Θεον. Τοιαυται δ', οιμαι, σαλπιγγες δηλουνται και εν τωι· Σαλπισει,
και οι νεκροι εγερθησονται. Ἔστι δε εορτη Νουμηνια εβδομου μηνος, μνημοσυνον
σαλπιγγων, καθο λεγεται· Ἐν νεομηνιαι, σαλπιγγι.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15


