Selecta in Exodum
ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΚΛΟΓΑΙ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΞΟ∆ΟΝ.
12.281 «Και δωσω χαριν τωι λαωι τουτωι ενωπιον των Αιγυπτιων. Ὅταν δε
αποτρεχοιτε, ουκ απελευσεσθε κενοι.» Αυτη η επαγγελια τωι Ἀβρααμ προεδεδοτο·
«Μετα ταυτα, λεγοντος του Θεου, εξελευσονται ωδε μετα αποσκευης.» «Και
κατισχυσεν η καρδια Φαραω, και ουκ ειση κουσεν αυτων, καθαπερ ενετειλατο αυτοις
Κυριος. Ειπε δε Κυριος προς Μωυσην· Βεβαρυται η καρδια Φαραω, του μη
εξαποστειλαι τον λαον.» Το, «Βεβα ρυται η καρδια Φαραω,» λεγομενον υπο του
Κυριου, μετα την μεταβαλουσαν εις δρακοντα ραβδον του Ἀα ρων, και καταπιουσαν
τας των Μαγων ραβδους, αξιον ιδειν, ει ετερον εστι του, «εσκληρυνθαι την καρδιαν
Φαραω,» λεγομενου πολλακις, και του, «κατισχυκεναι.» Και γαρ και τουτο ουτως
ειρηται, «Και κατισχυσεν η καρδια Φαραω, και ουκ εισηκουσεν αυτων καθως
ελαλησε Κυριος.» ∆οκει δε μοι η μεν ενδιδουσα καρ δια προς τα θεια, απαλυνεσθαι
και μη ισχυειν ανθι στασθαι τηι θειοτητι, και μη βαρυνεσθαι, μηδε ελκε 12.284 σθαι
κατω εις γην και υλην· η δε αντιτεινουσα και εναντιουμενη τωι θειωι βουληματι,
σκληρυνεσθαι και αντιτυπειν δικην λιθου, και αποκρουεσθαι τον λογον, και κατ'
απονοιαν ανθιστασθαι μετα τινος ψευδωνυ μου ισχυος. Ἀναγκη δε την τοιαυτην
καρδιαν καθελ κομενην υπο της κακιας ουσης κατωφερους, βαρυ νεσθαι. Ου μην
κατα την αυτην διανοιαν ταυτα τηι καρδιαι συμβαινει, ει και μιαι και τηι αυτηι συμβε
βηκε φαυληι ουσηι το κατισχυειν και το βαρυνεσθαι. Ἡ μεν γαρ, ως ειρηται που,
λιθινη γινεται η καρ δια και σκληρυνεται· η δε ου παραχωρει ως κρειτ τονι τηι θειαι
φυσει· αλλα θεομαχειν ισταμενη κατ' αυτης και ισχυειν λεγεται. «Ειπε δε αυτωι
Μωυσης, Ὡς αν εξελθω την πολιν, εκπετασω τας χειρας μου προς Κυριον, και αι φω
ναι παυσονται, και η χαλαζα, και ο υετος ουκετι εσται.» Ὁ γαρ παντων δημιουργος
προς την κελευ σιν την φυσιν εικουσαν εχει. Του αυτου. Σημειωτεον οτι ου παντα τηι
ρα βδωι τερατουργει Μωυσης, αλλα και χερσι και λογωι, ινα μη την ραβδον μαγικαις
απαταις τελεισθαι οι πολλοι νομισωσι. «Λαβετωσαν εκαστος προβατον κατ' οικους
πα τριων·» και τα εξης. Ἀπο της δεκατης φησι λαμ βανειν προβατον και τρεφειν εως
ιδʹ· και επονομα σαι λεγοντας, Τουτο το προβατον θυεται υπερ τουδε και τουδε· ουχ
υπερβαινοντων αυτων ιʹ ονοματων· και τηι ιδʹ θυεται αναμεσον των εσπερινων,
αρχο μενης της ιεʹ· ως γινεσθαι απο της ληψεως μεχρι της θυσεως ημερας εʹ, οτε
πληρες εστι της σεληνης το φως. «Προβατον τελειον, αρσεν, ενιαυσιον εσται υμιν.»
Ἐνιαυσιον προβατον ο Χριστος εστι. Το γαρ εν μη δενι υστερεισθαι μηδε ελλιπες τι
εχειν δια του ενιαυ του δηλουται. «Και σφαξουσιν αυτο παν το πληθος συναγωγης
υιων Ἰσραηλ προς εσπεραν.» Προς εσπεραν δε κε λευομεθα σφαξαι το προβατον,
επειδη και εσχατηι ωραι το αληθινον ημων προβατον εις τον κοσμον ηλθεν ο Σωτηρ.
«Και ληψονται απο του αιματος, και θησουσιν επι των δυο σταθμων, και επι την
φλιαν, εν τοις οικοις·» και τα εξης. Θυομεν δε, και χριομεν τους οικους η μων τωι
αιματι· λεγω δε το σωμα, ειπερ χρισις πι στις εστιν η εις αυτον, δι' ης πιστευω την
του ολο θρευτου δυναμιν καταργουμενην. Μετα δε το χρισθη ναι ημας, τουτεστι
πιστευσαι εις τον Χριστον, τοτε και επι την βρωσιν ερχεσθαι κελευομεθα· μητε δε
ωμα, μητε εψημενα εν υδατι, αλλ' οπτα πυρι. «Πας ος αν φαγηι ζυμην,
εξολοθρευθησεται η ψυ χη εκεινη εξ Ἰσραηλ.» Ἐξολοθρευθησεται ανθρωπος ενεκεν
ζυμης· και ο των ολων Θεος ο χρηματιζων τους νομους, ως ολοθρευει μοιχον, ως
ολοθρευει πορ νον, ως ολοθρευει παιδοφθορον, ουτως ολοθρευει τον εχοντα ζυμην
εν τηι οικιαι αυτου εν τηι των αζυμων ημεραι. Τουτο κατα Θεον εστι; τουτο κατα νομον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

τον ουρανιον εστιν; Ἀλλ' ειποιμι αν οτι εαν εχηις ζυμην 12.285 πονηριας, και μη
εξολοθρευσηις πασαν ζυμην κακιας απο του ηγεμονικου σου· αυτη γαρ εστιν η
αληθινη οικια σου· ο Θεος των ολων νομοθετει εξολοθρευθη ναι σε μη αποβαλοντα
την ζυμην την παλαιαν απο σεαυτου. Χρη γαρ σε ελθοντα εις τον καιρον των νεων,
νεον γενομενον μηδεν εχειν αρχαιον. «Τα αρ χαια παρηλθε,» και τα εξης. Ὅρα πως
εδει εορτα ζειν εν μηνι των νεων την εορτην των αζυμων. «Καθιξετε της φλιας, και
επ' αμφοτερων των σταθ μων, απο του αιματος ο εστι παρα την θυραν.» Φλιας μεν,
ως αποδεδωκε τις των προ ημων, του λο γικου· αμφοτερων δε σταθμων, θυμικου και
επιθυ μητικου. Του αυτου. Ου γαρ εντος γενομενον τον ολο θρευτην δι' επινοιας
εκβαλλομεν, αλλ' οπως αν μηδε την αρχην παρεισδυηι, φυλακην δια του νομου
ποιου μεθα. Φυλακη δε εστι και ασφαλεια, το, τωι αιματι του αμνου την τε φλιαν και
τους σταθμους της εισο δου κατασημαινεσθαι. «Ἐγενηθη δε μεσουσης της νυκτος,
και Κυριος επαταξε παν πρωτοτοκον εν γηι Αιγυπτωι.» ∆ι' αγ γελων γαρ ο Θεος τας
θανατηφορους ταυτας επαγει πληγας, ως και εν ταις Βασιλειαις εγνωμεν πως εν μιαι
νυκτι ο αγγελος ανειλε των Ἀσσυριων ρπεʹ χιλια δας. «Ουτος ο νομος του Πασχα·
Πας αλλογενης ουκ εδεται απ' αυτου. Και παντα οικετην τινος, και αρ γυρωνητον
περιτεμεις αυτον, και τοτε φαγεται απ' αυτου·» και τα εξης. Ἀκολουθως τοις
παρατεθεισι τριτος εστιν ουτος νομος, ον ειπε παλιν ο Κυριος παρα τους δυο νομους.
Προσχες δε τηι ακριβειαι της Γραφης, οτι ουκ ειπε τουτον τον νομον τον περι του
Πασχα ο Κυριος εν τηι αρχηι. Ει γαρ ειρηκει ετι ον των εν Αιγυπτωι πριν απαιραι εκ της
Αιγυπτου τον Ἰσραηλ, το, «Πας αλλογενης ουκ εδεται απ' αυτου. Και παντα οικετην
τινος, και αργυρωνητον περιτε μεις, και τοτε φαγεται απ' αυτου,» ουκ αν εξελη
λυθησαν ο πολυμικτος πολυς οχλος ο εξελθων εξ Αι γυπτου. Ἐτηρησεν ουν τον
νομον τουτον, ινα μετα του εξελθειν τους βουλομενους δοθηι αλλος νομος. Και μετ'
ολιγα. Ἐαν αλληγορωμεν ταυτα εις την ψυ χην ημων, ερουμεν οτι οικογενεις μεν
εισιν οι συμ πεφυκοτες ημιν και γεωργηθεντες λογοι, και επιστη ναι απο συμφυτων
εννοιων αρξαμενοι· αργυρωνητοι δε, οσοι εκ διδασκαλιας ημιν επιγινονται εξωθεν
απο των μαθηματων. Παντας ουν φησι περιτεμνειν και καθαιρειν, και τους
οικογενεις, και τους αργυρωνη τους. Ἀλλογενη δε ουδενα δει προσλαμβανειν, οιον
αλλοτριον δογμα προσιεμενους· αλλογενη γαρ ου πα ραδεχεται, ος βουλεται
βεβηλωσαι την εορτην του Κυριου. Και μετ' ολιγα. Ει γαρ εν Ἐκκλησιαι εσθιεις
λογους Θεου, εσθιεις δε και εν Ἰουδαιων συναγωγηι, παραβαινεις την λεγουσαν
εντολην, «Ἐν οικιαι μιαι βρωθησεται.» Ει δε μεταλαμβανεις λογων Θεου, εν οικιαι μιαι
τηι Ἐκκλησιαι· ειτα καταλιπων αυτην, υπο λαμβανεις μεταλαμβανειν Θεου εν
αιρετικηι συναγω 12.288 γηι, λεγουσης της εντολης, «Ἐν οικιαι μιαι βρωθησε ται,» συ
ουκ εσθιεις εν οικιαι μιαι. Μιαν ουν νοησαι οικιαν την Ἐκκλησιαν· μηδαμου ουν εσθιε
του προβα του εξω γενομενος της Ἐκκλησιας. «Και ουκ εξοισετε εκ της οικιας των
κρεων εξω.» Ἐκκλησιαστικον λογον ου δει εξω της Ἐκκλησιας πρεσβευειν, ως εξω
της οικιας μη εκφερειν τα κρεα· φημι δε εις συναγωγην Ἰουδαιων η αιρετικων·
ομοιον γαρ εστι τωι ριψαι τους μαργαριτας εμπροσθεν των χοιρων. «Πας
απεριτμητος ουκ εδεται απ' αυτου.» Παν γεν νημα ψυχης νοητον υπερβαινον τα
υλικα (υλικα δε τα θηλεα) περιτεμνειν και καθαιρειν δει, ινα ουτως μεταλαμβανηι
τις των κρεων του Πασχα· ως αυτοχθων δε της γης, και ο προσηλυτος γινεται· ου γαρ
τα σπερ ματα προτιμαι ο Θεος τα ευγενη, αλλα προαιρεσιν αποδεχεται. Του αυτου.
Ἀπεριτμητον τηι σαρκι τον μη περι τεμνομενον τα σαρκικα φησιν, ωσπερ και απερι
τμητον οφθαλμοις τον βλεποντα προς α μη δει. Του αυτου. Ὁρατε μη τις υμων
απεριτμητος εστι τηι καρδιαι· μη τις ου περιτετμηται τας περιτομας ας ο λογος
διδασκει περιτεμνεσθαι. Ποιας δε ταυτας; απεριτμητοι τα ωτα ονειδιζονται τινες
οντες· και οσοι ου περιτετμηνται την ακοην, ακαθαρτοι εισιν. Ἀπεριτμητος χειλεσιν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ο μη περιτεμνομενος τους λογους τους εναντιους και ακαθαρτους. Ουτως εστι και
απεριτμητον τηι σαρκι ειπειν, τον μη περιτεμνο μενον τα σαρκικα πραγματα· και
απεριτμητον οφθαλμοις, τον βλεποντα α μη δει, και μη καθαιροντα το ορατικον· και
απεριτμητον σαρκι, τον πραττοντα α μη δει. «Ἐξαραντες δε οι υιοι Ἰσραηλ εκ
Σοκχωθ, εστρατοπεδευσαν εν Ὀθωμ παρα την ερημον.» Ἐν τοις Ἀριθμοις κειται,
«απο Βουθα επι στομα Ἰρωθ· ο εστιν απεναντι Βεελσεπρων εχομενα του Βοῤρα,»
παρεμβεβληκεναι τους υιους Ἰσραηλ. «Και ελαβε εξακοσια αρματα εκλεκτα, και
πασαν την ιππον των Αιγυπτιων, και τριστατας επι παντων.» Τους προς τρεις
δυναμενους μαχεσθαι, η τους εν τηι παραταξει μετα τον πρωτοστατην και τον
δευτεροστατην ισταμενους εν τηι τριτηι ταξει. Ἄλλοι δε φασιν, ως εις τας χειρας των
πολεμιων αρματα εποιουν μεγαλα, ωστε και τρεις χωρειν, ινα ο μεν εις ηνιοχει, οι δε
δυο πολεμουσιν· η τους επι τριων ιππων βεβηκοτας. Οι γαρ παλαιοι εν τοις πολεμοις
επι δυο η τριων ιππων επωχουντο εξιοντες αρματηλαται. Ἢ τριστατην λε γει τον εν
τωι καθεζεσθαι τον βασιλεα, τριτον ιστα μενον, ητοι τριτην εχοντα καθεδραν· οιος ην
ο ∆αυιδ παρα Σαουλ, ως εν τηι πρωτηι των Βασιλειων ευ ρησεις. «Ἐκει εθετο αυτωι ο
Θεος δικαιωματα και κρισεις, και εκει αυτον επειρασε.» Ὅτε Θεος πειραζει, επ'
ωφελειαι πειραζει, ουκ επι τωι κακοποιησαι· διο και ελεχθη, οτι «Ὁ Θεος απειραστος
εστι κακων,» ως και μετ' ολιγα επαγει ο λογος· «Ἐαν ακοηι ακουσηις Κυ ριου του
Θεου σου, πασαν νοσον, ην επηγαγον τοις 12.289 Αιγυπτιοις, ουκ επαξω επι σε.» Ὁ
ουν φερων τους πειρασμους γενναιως, στεφανουται. Ἄλλο δε εστιν επι του
διαβολου· εκεινος γαρ πειραζει, ινα τους πειθομενους αυτωι θανατωσηι· και ο μεν
Θεος πει ραζει ουκ αγνοων το εσομενον, πλην διδους τωι αν θρωπωι πραττειν ο θελει
δια το αυτεξουσιον. «Τουτο το ρημα ο ελαλησε Κυριος· Σαββατα, ανα παυσις αγια τωι
Κυριωι αυριον.» Ἀπογραφομαι τα περι του σαββατου ειρημενα· πρωτον κατα το
ρητον, ιν' ιδωσι τι σημαινει το γραμμα· δευτερον δε κατα την αναγωγην, καθ' ην
ειποιμι αν ημεραν σαββα του ενεστηκεναι τωι δικαιωι καταλυσαντι τα του κοσμου
εργα, και δοξαζοντι τον Θεον, και σχολαζοντι, μητε του τοπου εν ωι εστηκε του
Χριστου, αφιστα μενωι· μητε πυρ καιοντι, κατα το μηδεν αμαρτανειν· μητε
βασταγματα αιροντι. Βασταγμα ορους βαρυτε ρον πασα αμαρτια· διο ελεγεν ο
Ὑμνωιδος· «Ὡσει φορτιον βαρυ εβαρυνθησαν επ' εμε.» Ἑτερα δε απογραφη αν ειη
σαββατου, καθ' ην «απολειπεται σαββατισμος τωι λαωι του Θεου,» αναπαυσις ιερα και
αγια. Ὁ δε ποιησας παντα τα εργα αυτου, αξιος κρινεται εκεινου του σαββατου·
σχολαζων ουδενι η τηι θεωριαι της αληθειας, και της σοφιας. Ταυτα δε δια το
μεμνησθαι ενταυθα τον Μωυσεα περι του σαββατιζειν, παρεθεμεθα. «Και παταξεις
την πετραν, και εξελευσεται εξ αυτης υδωρ.» Πετραι παρεικαζεται ο Χριστος δια το
ασειστον και ακλονητον. Ἐρηρεισται γαρ εν τοις αγα θοις η θεια τε και υπερτατη
φυσις. «Ἐγω γαρ ειμι Κυριος ο Θεος σου, Θεος ζηλωτης, αποδιδους αμαρτιας
πατερων επι τεκνα, επι τριτην και τεταρτην γενεαν τοις μισουσι με, και ποιων ελεος
εις χιλιαδας τοις αγαπωσι με, και τοις φυλασσουσι τα προσταγματα μου.» Τινα τουτο
το ρητον ουκ εταραξεν; Ει ημαρτε μεν ο πατηρ, ο δε υιος, και η τριτη, και η τεταρτη
γενεα απολαμβανει την αμαρ τιαν, ως τους μεν κατηγορησαι και του δεδωκοτος
τους νομους Θεου· τους δε μη κατηγορησαι μεν, αλη θως δε ελπιζειν τοιαυτα τινα,
και προσδοκαιν, οτι τα αμαρτηματα αυτων οι υιοι απολαμβανουσιν. Ἰουδαιοι ταυτα
νομιζουσιν, ουκ απαλλαττοντες αλλον θεον. Σαμαρεις ταυτα υπολαμβανουσιν, ως
και αυτοι δο ξαζοντες μετεσχηκεναι του ενος Θεου. Οι απο των αι ρεσεων ουκ
αρεσκομενοι τωι αγαθον η δικαιον ειναι Θεον δυνασθαι, τον αποδιδοντα αμαρτιας
πατερων εις κολπον τεκνων αυτων, λεγουσιν, οτι ο του νομου Θεος ουκ εστι δικαιος,
ουκ εστιν αγαθος, αποδιδους τα αμαρτηματα των πατερων επι τους υιους· αλλα τις
εστιν εκεινου μειζων θεος. Ὁ δε εκκλησιαστικος, ουτε ως Ἰουδαιος σωματικως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ακουει των λεγομενων, ουτε ως αιρετικος αναπλασσει αλλον, αλλ' εστηκεν
αμφοτερων μεσος, και λεγει καλως μεν ταυτα γε γραφθαι· ουκ οιδα δε των
γεγραμμενων τον νουν. Ἀνατεινατε ουν τας διανοιας παντες, και αιτησα σθε, ινα
υμιν αποκαλυψηι ως αγαθος εστιν, ο αποδι δους αμαρτιας πατερων επι τεκνα. Τινες
οι πατερες; φερε τας Γραφας μαρτυρας· εξετασθητωσαν τα λο 12.292 για τα ιερα.
Λεγει ο Σωτηρ και Κυριος Ἰησους Χρι στος τοις αμαρτανουσιν, οτι «Ὑμεις εκ του
πατρος του διαβολου εστε, και τας επιθυμιας του πατρος υμων θελετε ποιησαι.
Ἐκεινος ανθρωποκτονος εστιν απ' αρχης, και εν τηι αληθειαι ουχ εστηκεν.» Ουκουν ει
τις αμαρτανει, εκ του πατρος του διαβολου εστι, και δια τουτο το αμαρτημα του
διαβολου αποδιδοται επι τον υιον. Πλην εκεινος εστιν ο πρωτος αμαρτωλος, ο
υποβαλων μοι το αμαρτημα· εγω δε ειμι ο δευτερος αμαρτωλος, ο μη εκβαλων το
βουλημα αυ του, αλλα παραδεξαμενος αυτου την ενεργειαν· δεον με στηναι
καθωπλισμενον την πανοπλιαν του Θεου, και εχοντα τον θυρεον της πιστεως, ινα
παντα τα βελη του πονηρου τα πεπυρωμενα σβεσθηι εν τωι θυρεωι της πιστεως μου.
Ἐαν ουν αμαρτανω, ποιω τα του διαβολου βεβληκοτος εις την καρδιαν, ινα τοδε το
αμαρτημα, η τοδε ποιησω. Πρωτον παραδεχομαι αυτου το βελος, και οταν
παραδεξωμαι αυτο, τοτε και αυτον παραδεχομαι. Και γαρ επι του Ἰουδα ουτω
γεγραπται, οτι ου πρωτον εισηλθεν ο Σατανας εις αυτον, αλλα πρωτον του διαβολου
βεβληκοτος εις την καρδιαν ινα παραδωι αυτον Ἰουδας Σιμων ο Ἰσκαριωτης, ειτα
μετα το ψωμιον εισηλθεν εις αυτον ο Σατανας. Ουκουν εχω πατερα, ει μεν αγιος
ειμι, Θεον· ει δε αμαρτωλος ειμι, τον διαβολον εχω πατε ρα· αλλα και τον προσεχως
φερε ειπειν ενεργησαν τα Ἀντιχριστον, η αγγελον τινα του διαβολου, η δαι μονιον,
ου την ενεργειαν παρεδεξαμην. Και απαξα πλως εισι μοι πατερες μυριοι, εαν
γενωμαι αμαρ τωλος· ωσπερ παλιν εαν γενωμαι δικαιος, πατηρ μου εστιν ο Θεος,
καθαπερ φησιν ο Σωτηρ, «Τεκνια, ετι μικρον μεθ' υμων ειμι.» Και παλιν, «Θυγα τερ,
η πιστις σου σεσωκε σε.» Και παλιν, «Τεκνον, αφεωνται σου αι αμαρτιαι.» Ουτως
οιδα και αλλους πατερας, κατα το γεγραμμενον τωι Ἀβρααμ· «Συ δε απελευσηι προς
τους πατερας σου·» ου προς τους κατα σαρκα πατερας· ου γαρ ησαν πιστοι, ουκ ησαν
αγιοι, ως δηλον εκ της ιστοριας της γεγραμμενης περι αυτων. Ει γαρ αγιος αυτου ο
πατηρ, ουκ αν ελεγετο αυτωι, «Ἔξελθε εκ της γης σου, και εκ της συγγε νειας σου,
και εκ του οικου του πατρος σου.» Ἔχει γαρ ο λογος το σωματικον, εχει και το
πνευματι κον. Ει νενοηκας τους πατερας, ορα λοιπον οτι απολαμβανεις συ, ο
παραδεξαμενος την ενεργειαν, δια το ημαρτηκεναι, υπο του διαβολου, η τινος των
υπ' αυτον πνευματων. Γενομενος ουν εκεινων υιος, απολαμβανεις απο αγαθου Θεου
σε επισκεπτομενου. Ου γαρ επισκεπτεται τον πατερα σου, αλλ' επισκε πτεται σε, και
λεγει σοι, «Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε, και κλινον το ους σου,» και τα εξης· και
διδωσι σοι ως αγαθος. Ἐπισκεπτεται γαρ σε τον υιον του πονηρου πατρος, τα αμαρ
τηματα αποδιδους. «Ἐπισκεψομαι ουν εν ρα βδωι τας ανομιας» υμων των αγιων·
επισκεψομαι δε «και εν μαστιξι τας αδικιας αυτων.» ∆ια τι; ινα το «ελεος μου μη
διασκεδασω απ' αυτων.» Ὅτε γαρ κα 12.293 ταλιπηι τινα, ουκετι αυτον κολαζει, ουτε
μαστιγοι. «Μαστιγοι» γαρ ου παντας, αλλα «παντα υιον ον παραδεχεται Κυριος.» Και
λεγεται εν τωι προφητηι περι των πανυ αμαρτωλων· «Ουκ επισκεψομαι επι τας
θυγατερας υμων οταν πορνευσωσι, και επι τας νυμφας υμων οταν μοιχευθωσι.»
Τοσουτωι χρονωι ο διαβολος αμαρτανει απο κτισεως, και καταβολης κο σμου, και
ουτε πυρ, ουτε μαστιξ· ου γαρ αξιος εστι των κολασεων των απο του Θεου. Ου γαρ
δυναται ειπειν ο διαβολος, «Κυριε, μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με,» και τα εξης.
Ἕκαστος ουν συνειδως εαυτωι αμαρτιας, ευχεσθω κολασθηναι. Καλον μεν γαρ το
μηδεν αξιον κολασεως πεποιηκεναι. Ει δε τι αξιον κολασεως πεποιηκαμεν, ουτω
κολασθωμεν, ωστε εν θαδε μεν απολαβειν, μετα δε ταυτα εις τους κολπους Ἀβρααμ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αναπαυσασθαι. «Και ταυτα τα δικαιωματα μου, α παραθησηι ενω πιον αυτων. Ἐαν
κτησηι παιδα Ἑβραιον,» και τα εξης. Ἀναγκαιον εξετασαι τι νομος, και τι προσ ταγμα,
τι δε δικαιωματα, και κριματα, και μαρτυρια, και εντολαι. ∆ικαιωματα μεν ουν εστι,
το ενθαδε ει ρημενον, «Ἐαν κτησηι παιδα Ἑβραιον,» και τα εξης, περι αυτου
ειρημενα· κριμα δε, ινα ιερεως θυ γατηρ εαν μοιχευθηι, πυρι κατακαιηται· εντολαι δε,
«Ουκ εσονται σοι θεοι ετεροι·» προσταγμα δε, «Κατα βας διαμαρτυραι τωι λαωι, και
πλυνατωσαν τα ιμα τια αυτων·» μαρτυρια δε, «∆ιαμαρτυρομαι υμιν σημερον τον
ουρανον και την γην.» «Ἓξ ετη δουλευσει σοι· τωι δε ετει τωι εβδομωι, απελευσεται
ελευθερος δωρεαν.» Σημαινει η εν τωι εβδομωι ελευθερωσις, ετι δε και η εν τωι
σαββατωι των εργων καταπαυσις την εν χαριτι ημιν δια Χριστου ελευθεριαν.
«Προσαξει αυτον ο κυριος αυτου προς το κριτη ριον του Θεου.» Ἀκυλας και
Συμμαχος ειπον, «προς τους θεους.» Θεους δε τους κριτας ονομαζουσι, και θεου
κριτηριον, την τουτων ψηφον. «Τρεις καιρους του ενιαυτου εορτασατε μοι. Την
εορτην των αζυμων φυλαξασθε. Ἑπτα ημερας εδεσθε αζυμα, καθαπερ ενετειλαμην
σοι, κατα τον καιρον του μηνος των νεων. Ἐν γαρ αυτωι εξηλθες εξ Αι γυπτου. Ουκ
οφθησηι ενωπιον μου κενος, και εορτην του θερισμου πρωτογεννηματων ποιησεις
των εργων σου.» Αι εορται τοινυν του Θεου, οις εστι πνευμα, πνευματικαι εισι· και
ουδεις χοικος εορταζει τας εορτας πνευματικως. «Τις γαρ συμφωνια δικαιοσυ νης
και ανομιας;» ινα μη τα εξης λεγω. Ου δυναται χοικος εορτασαι εορτας πνευματικας,
ωσπερ ουδε πνευματικος εορτην χοικην. Και μετ' ολιγα. Τι εστιν ο μην των νεων;
τους αισθητους φησεις καρπους· ουπω ενεστηκεν ο μην των νεων, του ενιαυτου
φερε ειπειν οψιμωτερου οντος. Το δε, εαν γενηται ποτε ενιαυτος, ωστε μηδε φερειν
την γην τους καρπους, αρα δυναμεθα εορταζειν εν τωι μηνι των νεων, ως
κεκελευκεν ο Θεος εορταζειν τους εορταζοντας; Ουκουν δει κατ' ενιαυτον την
εορτην εορταζειν. Ἐπαπορω δε παλιν και περι του δευτερου νομου, του κατα την
εορτην την δευτεραν. Φησι γαρ «εορτην του θερισμου των πρωτογεννηματων.» Ἐαν
τις σπειρηι, και μη γενωνται οι καρποι πρωτοι, αλλα τελευ 12.296 ταιοι, ουτος ουκ αν
δυναιτο εορτασαι την αρχην του θερισμου των πρωτογεννηματων. ∆ει γαρ εχειν σε
γεννηματα, ινα δυνηθηις εορταζειν. Τι δε, αν χωραν μη εχω, πως αν δυναιμην την
εορτην ταυτην εορταζειν, της λεξεως λεγουσης, «Και εορτην θερισμου των
πρωτογεννηματων ποιησεις των εργων σου, ων εαν σπειρηις εν τωι αγρωι σου;» ουκ
εσπειρα, οικοδομος ειμι· ουκ εσπειρα, υφαντης ειμι· αγρον ουκ εχω, πως δυναμαι την
δευτεραν εορταζειν εορτην; Και δη και περι την τριτην, «Και εορτην συντελειας επ'
εξοδωι του ενιαυτου.» Και μεθ' ετερα. Τι βουλεται λογος ημιν λεγειν ο κελευων ημας
εορταζειν την εορτην των αζυμων τωι μηνι των νεων; Ἀποθου τον παλαιον
ανθρωπον συν ταις πραξεσιν αυτου. Και ινα γε ποιησηις την εορτην εν τωι μηνι των
νεων, και συ νεος γενου, ινα γενηται ο μην της εορτης των νεων, και σος μην. Νεων
γαρ, και ου παλαιων εστιν ουτος ο μην. Πως ουν δεησει νεον και σε γενεσθαι;
Νοησας τας εορτας, την εορτην των νεων ο αποστολος Παυλος φησιν, «Ἐκδυσαμενοι τον παλαιον ανθρωπον συν ταις πραξεσιν αυτου, και ενδυσαμενοι τον νεον
τον ανακαινουμενον εις επιγνωσιν κατ' εικονα του κτισαντος.» Ουκουν ινα αγαγηις
την εορτην εν μηνι των νεων, νεον σε γενεσθαι δει, και πασαν αποθεσθαι παλαιοτητα. Ειτα ποιαν εορτην πρωτην αγεις; οτι την εορτην των αζυμων, μανθανε απο
του Ἀποστολου· «Το γαρ πασχα ημων, φησιν, υπερ ημων ετυθη Χριστος· ωστε
εορταζωμεν μη εν ζυμηι παλαιαι, μηδε εν ζυμηι κακιας και πονηριας, αλλ' εν αζυμοις
ειλικρινειας και αληθειας.» Ἅμα δε συναγαγε τα νενομοθετημενα περι της εορτης
των αζυμων, και οψει μεν το αλογον των τωι ρητωι ως πνευματικωι μη προσεχοντων, καταφρονουντων δε των πνευματικων ως μη χρησιμων. «Ουκ οφθησηι ενωπιον
μου κενος.» Ἴσθι οτι πας ανθρωπος η κενος εστιν, η πληρης. Ει μεν γαρ ουκ εχει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

αγιον Πνευμα, ουκ εχει γνωσιν του κτισαντος, ου παρεδεξατο ζωην Ἰησουν τον
Χριστον· ει ουκ οιδε τον Πατερα τον εν ουρανοις, ει ου βιοι κατα τον λογον, κατα
τον νομον ουρανιον· ου σωφρονει, ου δικαιοπραγει· ο τοιουτος κενος εστιν. Ει δε
κεχωρηκε τον ειποντα Θεον· «Ἐνοικησω εν αυτοις, και εμπεριπατησω, και εσομαι
αυτοις Θεος,» ουτος ουκ εστι κενος, αλλα πληρης. «Τρεις καιρους του ενιαυτου
οφθησεται παν αρσενικον σου ενωπιον Κυριου του Θεου σου.» Τι εστι το ρητον
ειποιμι αν. Ὃ πραττομεν, η θηλυ εστιν, η αρσενικον. Ει μεν ουν θηλυκον εστιν ο
ποιουμεν, η σωματικον εστιν, η σαρκικον. Σπειροντες γαρ εις την σαρκα, ποιουμεν
θηλυ το γεννημα της ψυχης, ουκ αῤρεν· αλλ' εκνενευρισμενον, απαλον τε και
υλικον. Ει μεντοι βλεποντες τα αιωνια, και προς τοις κρειττοσιν εχοντες την
διανοιαν, καρποφορουμεν τους καρπους του πνευματος, και παντα τα γεννηματα
ημων αῤρενα εστι. Τα τοινυν φερομενα ενωπιον του 12.297 Θεου, τα και
οφθησομενα τηι οψει του κτισαντος, αρσενικα εστιν, ουχι θηλεα. Ου γαρ τα θηλυκα,
και τα σωματικα αξιοι βλεπειν ο Θεος.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


