Fragmenta ex commentariis in epistulam i ad Corinthios
1 I Cor. i 2
[τηι εκκλησιαι του θεου τηι ουσηι εν Κορινθωι, ηγιασμενοις εν Χριστωι Ἰησου, κλητοις
αγιοις, συν πασιν τοις επικαλουμενοις το ονομα του κυριου ημων Ἰησου Χριστου εν
παντι τοπωι αυτων και ημων.] [Ὠριγενους] Ει παντες ησαν εκκλησια, τις ετι χρεια
προ<σ>κεισθαι συν πασι τοις επι καλουμενοις; ει παντες ομοιως επεκαλουντο, τις
χρεια μη πασιν επικαλουμε νοις γεγραφθαι μονον αλλα περ<α> αυτων τηι εκκλησιαι
του θεου; παρεστησαμεν ως μονους τους επαινετους χρηματιζειν εκκλησιαν
οφειλοντας, τους δε ψεκτους ουκ αποστατας μεν ετι παλαιοντας τηι αμαρτιαι αλλ'
<ετι> επικαλουμενους, ου μην ηδη και εκκλησια<ν>. σπευσωμεν ουν απο του
επικαλεισθαι εις το αναβηναι επι την εκκλησιαν την ασπιλον και αμωμον. 2 i 4–10
[Ευχαριστω τωι θεωι παντοτε περι υμων επι τηι χαριτι του θεου τηι δοθεισηι υμιν εν
Χριστωι Ἰησου, οτι εν παντι επλουτισθητε εν αυτωι, εν παντι λογωι και πασηι γνωσει,
καθως το μαρτυριον του χριστου εβεβαιωθη εν υμιν, ωστε υμας μη υστερεισθαι εν
μηδενι χαρισματι, απεκδεχομενους την αποκα λυψιν του κυριου ημων Ἰησου
Χριστου· ος και βεβαιωσει υμας εως τελους ανεγκλητους εν τηι ημεραι του κυριου
ημων Ἰησου [Χριστου]. πιστος ο θεος δι' ου εκληθητε εις κοινωνιαν του υιου αυτου
Ἰησου Χριστου του κυριου ημων. παρακαλω δε υμας, αδελφοι, δια του ονοματος του
κυριου ημων Ἰησου Χριστου ινα το αυτο λεγητε παντες, και μη ηι εν υμιν σχισματα,
ητε δε κατηρτισμενοι εν τωι αυτωι νοι και εν τηι αυτηι γνωμηι.] [Ὠριγενους] Ουτε
ταυτα αμαρτωλοις αρμοζει ουτε εκεινα δικαιοις, φημι δη το Παρακαλω δε υμας,
αδελφοι, δια του ονοματος του κυριου ημων Ἰησου Χριστου ινα παντες τα αυτα
λεγητε και μη ηι εν υμιν σχισματα και οσα τοιαυτα. ην ουν η εκκλησια αναμεμιγμενη,
ει γε χρη εκκλησιαν ονομαζειν το ολον τουτο το μικτον εκ δικαιων και αδικων.
πλην οι συναγομενοι ησαν αναμεμιγμενοι· δια τουτο μελλων ο αποστολος επι ταις
αμαρτιαις τους συναγομενους μετα κακιας ελεγχειν, αναγκαι<ως> πρωτον τους
επαινους ποιειται των καλως υνερχομενων επι το αυτο. Ευχαριστω τωι θεωι μου
παντοτε· αξιον ευχαριστειν εφ' οις λεγει επαινετοις, και ου ποτε μεν ευχαριστειν
ποτε δε μη, αλλα παντοτε ευχαριστειν. εαν τινα ιδω ποτε μεν ευ πραττοντα ποτε δε
αμαρτανοντα, ευχαριστω περι αυτου ου παντοτε, αλλ' οτε ευ ποιει· ουτω και περι
εμαυτου. εν τινι δε ευχαριστησει ο ευχαριστων Παυλος; επι τοις ιδιοις ακροαταις ων
γεγονε κατα θεον πατηρ. ωσπερ ουν πατηρ επι υιοις ευχαριστει οτ' αν υγιαινωσιν,
οτ' αν ευ πραττωσι, τον αυτον τροπον οτ' αν βλεπηι διδασκαλος τους ακροατας
ζεοντα τωι πνευματι, πλουτουντας λογωι οφια< >, αξιους του επαινεισθαι,
ευχαριστει παντοτε περι αυτων. Ἴδωμεν ουν την Χαριν των επαινετων εν Κορινθωι
ινα ζηλωσωμεν. Ὅτι εν παντι επλουτισθητε εν αυτωι. μακαριοι οι εν παντι
πλουτουντες και μηδενος των κατα θεον υστερουμενοι, αλλα πασαν επιτηδευοντες
αρετην και των παρ' αυτου αφθονως και πλουσιως απολαυοντες δωρεων εν παντι
λογωι και πασηι γνωσει· ωστε εις μηδεμιαν γραφην απορειν αλλα πανταχου ζητειν
και ευρι κειν, και οτε δει εξηγησασθαι γραφην παντι λογωι κεχρησθαι τωι τε
διεξοδικωι καλου μενωι και τωι κατα ερωτησιν τε και αποκρισιν, και παρεσκευασθαι
λεγειν και κατα πασης αιρεσεως, και τωι της αληθειας συνιστασθαι δογματι, και
αναπλη ρωσαι το ειρημενον υπο του αποστολου Ἕτοιμοι αει προ απολογιαν παντι
τωι απαιτουντι υμα λογον περι τη εν υμιν πι τεω . ουτω δη και το εν πασηι γνωσει·
ου μονον κατα τας γραφας, αλλ' ινα και ειπηι· Αυτο γαρ μοι εδωκεν των οντων την
γνω ιν αψευδη και τα τουτοις ακολουθα. οτι η γνωσις το ειδεναι μονον εμφαινει, ο
δε λογος και το εγνωσμενον ερμηνευει. καθως το μαρτυριον του χριστου εβεβαιωθη
εν υμιν· ο Χριστος, ιν' ουτως ονομασω, αρχιμαρτυς εστι, και πολλων οντων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

μαρτυρων εις Χριστον δια του θανατου αυτων εκεινος ο αρχων εστι των μαρτυρων.
τουτο μεν το μαρτυριον χριστου παρ' οις μεν βεβαιον εστι, παρ' οις δε ουκ εστι
βεβαιον αλλα σειεται. ει μεν γαρ η πιστις τοιαυτη εστιν η περι του μαρτυριου ωστε
δυνασθαι απο διαθεσεως αληθους ειπειν Πεπει μαι δε οτι ουτε θανατο ουτε ζωη και
τα εξης δυνη εται ημα χωρι αι τη αγαπη του θεου τη εν Χρι τωι Ἰη ου τωι κυριωι
ημων, βεβαιον εστι το μαρτυριον εν τωι τοιουτωι· ει δε μη τοιουτοι εσμεν αλλα
σειομεθα υπο των συμβαινοντων, ουπω το μαρτυριον του Χριστου εβε βαιωθη εν
ημιν. και παλιν αλλως εκληψομεθα το ρητον· πασα γραφη η μαρ τυρουσα περι
Χριστου μαρτυριον εστι Χριστου· καλον ουν εστι βεβαιωθηναι και εν τωι απο των
γραφων μαρτυριωι Χριστου. και αλλως· ιδε το μαρτυριον Χριστου,
υνεπιμαρτυρουντο αυτωι ημειοι και τερα ι και ποικιλαι δυναμε ι και πνευματο
αγιου μερι μοι κατα την αυτου θελη ιν· και βεβαιον εστι το μαρτυριον Χριστου εν
τοις αγιοις. ωστε υμας μη υστερεισθαι εν μηδενι χαρισματι· ως πολλων οντων των
χαρισματων διαλεγεται και εν τοις εξης της επιστολης. απεκδεχομενους την
αποκαλυψιν του κυριου ημων Ἰησου Χριστου· ο δικαιος ουκ εν τωι αιωνι τουτωι εχει
τας ελπιδας, αλλα πασχων, κινδυνευων, απεκ δεχεται την αποκαλυψιν του κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, ητοι ην Χριστος Ἰησους αποκαλυπτει. Ὃς και βεβαιωσει υμας
εως τελους· τις βεβαιοι; Χριστος Ἰησους, ο λογο , η οφια· μαρτυριον δε το
βεβαιουμενον ου προς ημερας, αλλ' εως τελους. ανεγκλητους εν τηι ημεραι του
κυριου ημων Ἰησου Χριστου. εως ελθωμεν εκει, ουπω εχομεν το ανεγκλητον· ου γαρ
οιδαμεν τι τεξεται η επιου α, καν εχειν τις δοκηι επι του παροντος το ανεγκλητον, εν
τηι ημεραι του κυριου ημων Ἰησου Χριστου. 3 i 9 [Πιστος ο θεος δι' ου εκληθητε εις
κοινωνιαν του υιου αυτου Ἰησου Χριστου του κυριου ημων.] [Ὠριγενους] Πιστευε
αυτωι αει· εκληθητε γαρ ινα απλως υπο τον Ἰησουν ωμεν. μεγα εστιν ο χαριζεται ο
θεος τοις αγιοις· εκληθημεν εις κοινωνιαν του υιου αυτου· διο κληρονομοι μεν θεου
υγκληρονομοι δε χρι του. 4 i 10 [και μη ηι εν υμιν σχισματα.] [Ὠριγενους] Ὁ εν
απασι τωι ορθωι λογωι και τωι εκκλησιαστικωι δογματι περι τε πατρος και υιου και
αγιου πνευματος συμφωνων, ετι δε περι της καθ' ημας οικονομιας, περι τε
ανα τα εω και κρισεως, και τοις κανοσι δε τοις εκκλησιαστικοις επο μενος, ουκ εστιν
εν σχισματι. 5 i 14, 17 [Ευχαριστω οτι ουδενα υμων εβαπτισα ... ου γαρ απεστειλεν με
Χριστος βαπτιζειν αλλ' ευαγγελιζεσθαι ουκ εν σοφιαι λογου, ινα μη κενωθηι ο
σταυρος του χριστου.] [Ὠριγενους] Μειζον το ευαγγελιζεσθαι του βαπτιζειν· και
επειδη ᾔδει ο Παυλος αφ ωρισμενους τινας προς το βαπτιζειν, ευχαριστει επι τ<ωι>
κρειττονα κληρον εχειν του βαπτιζειν. εν ταις Πραξεσι των Ἀποστολων φαινεται
τινα των αποστολων εργα· οιον Φιλιππος εβαπτιζεν, το πνευμα δε ου διηκονειτο
Φιλιππος τωι βαπτιζομενωι, αλλα τους υπ' εκεινου βαπτιζομενους εχειροθετει ο
Πετρος και το πνευμα επηρχετο επ' αυτους. και ο μεν Φιλιππος τους αναγεννω
μενου εξ υδατο και πνευματο αγιου εβαπτιζεν υδατι, ο δε Πετρος τωι πνευματι.
[Ὠριγενους] Χρεια ου τοσουτον λογου οσον δυναμεως· διο γεγραπται κυριο δω ει
ρημα τοι ευαγγελιζομενοι δυναμει πολληι, ο βα ιλευ των δυναμεων του αγαπητου.
απεστειλεν ουν με Χριστος ου βαπτιζειν αλλ' ευαγγελιζεσθαι, ουκ εν σοφιαι λογου,
ουκ εν τρανωσει λεξεως· εαν γαρ τουτο ποιω και θελω ουτω παρα διδοναι τον
λογον, η του χριστου δυναμις ου καθικνειται της ψυχης των ακουοντων και εκκενω
και καθαιρω την χαριν της δυναμεως. 6 i 18 [ο λογος γαρ ο του σταυρου τοις μεν
απολλυμενοις μωρια εστιν, τοις δε σωζομενοις ημιν δυναμις θεου εστιν.]
[Ὠριγενους] Το ονομα του <σταυρου> δοκει σκανδαλον ειναι· αλλ' εαν τις παρεxv
τας ακοας τωι λογωι του θεου και τηι χαριτι, οψεται και τουτο μεγα μυ τηριον. και οι
εθνικοι παραδεδωκασιν οτι πολλακις, λοιμων μεγαλων γενομενων η επομ βριων η
αυχμων, ταυτα επαυσατο ανθρωπου εαυτον παραδοντος υπερ του κοινου· τι ουν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

θαυμαστον ει, ολου του κοσμου λοιμωττοντος τηι πλανηι, υπερ του λοιμου του
αληθινου εχρην ενα αποθανειν υπερ του καταλυσαι τον της αγνοιας και του σκοτους
και της απωλειας λοιμον; τις δε ηδυνατο τουτο ανα δεξασθαι; ου προφητης, ουκ
αποστολος, ουδε τις αλλος δικαιος· αλλ' εδει εξ ουρανου καταβηναι θειαν δυναμιν
δυναμενην αναδεξασθαι υπερ παντων απο θανειν μετα τινος παραδειγματισμου, ινα
δι' εκεινου του θανατου τροπαιον γενηται κατα του διαβολου. και γαρ ειωθασιν <οι>
εν κοσμωι θριαμβευοντες τους πολεμ<ι>ους εν τροπωι σταυρου τιθεναι τα τροπαια
κατα των νικωμενων. εστιν ουν ο σταυρος του χριστου τροπαιον κατα του Σατανα·
δια τουτο λεγει Ἐμοι δε μη γενοιτο καυχα θαι ει μη εν τωι ταυρωι τωι εγνωκοτι την
δυναμιν του σταυρου τις εστιν· οτι ηλευθερωθην απο των κακων δι' εκεινον
αποθανοντα ινα με ρυσηται απο του θανατου· Ει μη εν τωι ταυρωι του κυριου ημων
Ἰη ου Χρι του, δι' ου εμοι κο μο ε ταυρωται καγω τωι κο μωι· μεγα αγαθον οτι εμοι
κο μο ε ταυρωται· τουτο το αγαθον δια τινος μοι γεγονεν; δια του σταυρου του
χριστου. μεγα μοι αγαθον το εμε ταυρωθηναι τωι κο μωι· ει γαρ απε θανον τωι κοσμωι,
εσταυρωμαι τωι κο μωι μετα του χριστου· ει δε ζω ταις αμαρτιαις, ουπω ηξιωθην του
αγαθου του κατα τον σταυρον. αμα δε και ετοιμαζωμεθα προς πειρασμους, προς
μαρτυρια, ειδοτες οτι ος αν αρνησηται σωτηριαν ουκ εχει. 7 i 19–21 [γεγραπται γαρ
Ἀπολω την οφιαν των οφων και την υνε ιν των υνετων αθετη ω. Που οφο ; που
γραμματευ ; που συνζητητης του αιωνος τουτου; ουχι εμωρανεν ο θεος την οφιαν
του κοσμου; επειδη γαρ εν τηι σοφιαι του θεου ουκ εγνω ο κοσμος δια της σοφιας τον
θεον, ευδοκησεν ο θεος δια της μωριας του κηρυγματος σωσαι τους πιστευοντας.]
[Ὠριγενους] Ου ταυτον εστιν ειναι σοφον και εν τωι αιωνι τουτωι ειναι σοφον· το
μεν γαρ χωρις τοιαυτης προσθηκης περιεχει την αληθη σοφιαν. παραπλησιως δε
νοησεις και μωριαν· ου ταυτον εστι μωρον και μωρον εν τωι αιωνι τουτωι· ο μεν γαρ
χωρις προσθηκης της «τωι αιωνι τουτωι» αληθως εστι μωρος. και ημεις τοινυν οι
πιστευοντες τοις λογοις της σοφιας κελευομεθα εν τωι αιωνι τουτωι γενεσθαι μωροι·
τοιουτοι γαρ δοκουμεν ειναι τοις ανθρωποις πιστευοντες εις Χριστον Ἰησουν
εσταυρωμενον, και πιστευοντες αναστασιν σωματων, πιστευ οντες δε οτι ζησομεθα
ου μονον οι νυν οντες επι γης υστερον εν ουρανοις αλλ' οτι και αν αμαρτανωμεν
πυρι αιωνιωι παραδοθησομεθα. τοιουτους ημας δοκειν ειναι τοις ανθρωποις .... 8 i
23–31 [ημεις δε κηρυσσομεν Χριστον εσταυρωμενον, Ἰουδαιοις μεν σκανδαλον
εθνεσιν δε μωριαν, αυτοις δε τοις κλητοις, Ἰουδαιοις τε και Ἕλλησιν, Χριστον θεου
δυναμιν και θεου σοφιαν. ... Βλεπετε γαρ την κλησιν υμων, αδελφοι, οτι ου πολλοι
σοφοι κατα σαρκα, ου πολλοι δυνατοι, ου πολλοι ευγενεις. αλλα τα μωρα του
κοσμου εξελεξατο ο θεος, ινα καταισχυνηι τους σοφους, και τα ασθενη του κοσμου
εξελεξατο ο θεος, ινα καταισχυνηι τα ισχυρα, και τα αγενη του κοσμου και τα
εξουθενημενα εξελεξατο ο θεος, και τα μη οντα, ινα τα οντα καταργησηι, οπως μη
καυχησηται πασα σαρξ ενωπιον του θεου. εξ αυτου δε υμεις εστε εν Χριστωι Ἰησου,
ος εγενηθη σοφια ημιν απο θεου, δικαιοσυνη τε και αγιασμος και απολυτρωσις, ινα
καθως γεγραπται ο καυχωμενο εν κυριωι καυχαθω.]
[Ὠριγενους] ∆υναμιν
ελαβομεν απο του πιστευειν εις Ἰησουν Χριστον εσταυρωμενον· και οσον λειπομεν
εν τηι πιστει <ταυτηι>, τοσουτον λειπομεθα εν τηι δυναμει του εχειν εν εαυτοις τα απο
του θεου. ει δε θελετε νοησαι τι εστιν απολω την σοφιαν των σοφων και την συνεσιν
των συνετων αθετησω, νοησατε μοι πανυ γενναιον εν τοις αιρετικοις λογοις, φερε
ειπειν Μαρκιωνα η Βασιλειδην, και ουτω μετα δυναμεως ζητουντα υπερ των
αιρετικων λογων ωστε μη τον τυχοντα δυνασθαι αυτωι αντιστηναι· ειτα νοησατε
τινα ικανον κατα την αληθειαν λεγοντα ο και ικανω εν ημα διακονου καινη
διαθηκη , και δεικνυντα παντα εκεινα μωριαν εφ' οις επεποιθει ο ηπατημενος.
εκεινων ουν την σοφιαν απολλυσιν, ου των οντως σοφων, Ἠσαΐου, Ἱερεμιου η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Σολομωντος· την δοκουσαν απολλυσι σοφιαν, ου την αληθη. Πως δε και Ἐν τηι
σοφιαι του θεου ουκ εγνω ο κοσμος δια της σοφιας τον θεον; η σοφια του θεου εν
νομωι και προφηταις εστιν· ο κοσμος ουκ εγνω εν νομωι και προφηταις
κηρυσσομενον τον Χριστον. δια τουτο επι υντελειαι των αιωνων επεμψεν Ἰησουν
Χριστον σταυρωθησομενον υπερ <του> γενους των ανθρωπων, ινα τηι μωριαι του
κηρυγματος πιστευσωσιν οι πιστευσαντες εις Ἰησουν Χριστον εσταυρωμενον.
Προσεθηκε δε τ<ωι> Ου πολλοι σοφοι το κατα σαρκα, ειδως οτι των σοφων εισι
διαφοραι, και οι μεν εισι σοφοι κατα σαρκα οι δε κατα πνευμα· και κατα σαρκα εισι
σοφοι οι λεξειδια μονα μεμελετηκοτες και καλλωπιζοντες ο τι ποτ' ουν ως αληθειαν
ουκ ον αληθειαν. ομως δε και ουδε ουτως απεκλεισε τους κατα σαρκα σοφους απο
της πιστεως· ου γαρ ειπεν Ουδεις σοφος κατα σαρκα προσερχεται τωι λογωι, αλλ' οτι
σφοδρα ολιγοι. δυνατοι δε κατα σαρκα εισιν οι τας εξουσιας εχοντες· κατα πνευμα δε
νοησεις, εαν ιδηις τον Σωτηρα τινα τροπον ουκ ην μεν δυνατος κατα σαρκα·
προεδοθη γουν και ε ταυρωθη εξ α θενεια · ην δε δυνατος κατα πνευμα, πα αν νο ον
και πα αν μαλακιαν εν τωι λαωι θεραπευων. ουτω τα κατα τους αποστολους ορα, τινα
τροπον ησαν δυνατοι κατα πνευμα. εστιν δυνατος κατα πνευμα και ο κατα το
πνευμα βιους και πνευματι τα πραξει του ωματο θανατων. ομοιως και επι των
ευγενων νοησεις· ευγενεις κατα σαρκα εισιν οι εκ πατερων πλουσιων και ενδοξων·
κατα δε πνευμα ευγενεις εισιν οι υιοι του θεου περι ων γεγραπται Ὅ οι δε ελαβον
αυτον εδωκεν αυτοι εξου ιαν τεκνα θεου γενε θαι. Τινα ουν εξελεξατο ο θεος; ουχ
απλως τα μωρα, αλλα μετα προσθηκης της του κοσμου· ημεις οι πιστευοντες μωροι
εσμεν ως προς τον κοσμον. γελωσιν ουν ημας μωρους λεγοντες «Χριστιανοι
λεγουσιν αναστασιν νεκρων και οτι ζωμεν μετα θανατον και οτι Ἰησους ον
εσταυρωσαν Ἰουδαιοι εκ παρθενου γεγεννηται,» και οσα τοιαυτα. εκεινοι ουν
γελασατωσαν ημας και μωρους λεγετωσαν· ψυχικο γαρ ανθρωπο ου δεχεται τα του
πνευματο · μωρια γαρ αυτωι ε τιν. τα μωρα ουν του κοσμου εξελεξατο ο θεος, ινα
καταισχυνηι τους σοφους. ουχ απλως τους σοφους, αλλα κατα κοινου του κοσμου·
ινα ειπηι τα του κοσμου μωρα εξελεξατο ο θεος, ινα καταισχυνηι τους σοφους του
κοσμου· αληθως γαρ καταισχυνονται οι σοφοι του κοσμου, οταν αυτοι μεν προσ
κυνωσιν ειδωλοις οι δε αγραμματοι και ιδιωται αποθνησκωσιν υπερ του μη
ειδωλολατρησαι. Και τα αγενη του κοσμου και τα εξουθενημενα εξελεξατο ο θεος·
παλιν ενταυθα μετα προσθηκης της του κοσμου. τι γαρ ευγενεστερον ψυχης κατα
λειπουσης τα ειδωλα και λεγουσης Ὡ ψευδη εκτη αντο οι πατερε ημων ειδωλα και
ουκ ε τιν εν αυτοις υετιζων. τα αγενη ουν του κοσμου ευγενη δε του θεου εξελεξατο
ο θεος· μονον κατορθωσωμεν εξ ου θεωι ουκ εξουδενωθησομεθα, περι ου γεγραπται
εξουδενωται ενωπιον αυτου πονηρευομενο . Και τα μη οντα, ινα τα οντα καταργησηι·
τα μη οντα ωνομασε τα μωρα του κοσμου, τα ασθενη, τα αγενη, τα εξουθενημενα· τα
οντα τους ευγενεις του κοσμου· εν γαρ τωι κοσμωι ουτοι εισι τινες, ουκ εσμεν ημεις,
καταπονου μενοι υπο παντων και καταφρονουμενοι. τα μη οντα νυν εξελεξατο ο
θεος, ινα τα οντα καταργησηι, οπως μη καυχησηται πασα σαρξ και ειπηι ∆ια τουτο
εξελεχθην οτι ευγενης ειμι. εξ αυτου δε υμεις εστε εν Χριστωι Ἰησου, ος εγενηθη
σοφια ημιν απο θεου δικαιοσυνη τε και αγιασμος και απολυτρωσις· δια τουτο γαρ
ταυτα παντα ημιν εστι Χριστος, ινα το γεγραμμενον γενηται Ὁ καυχωμενος εν
κυριωι καυχασθω. ει γαρ ο καυχωμενος εν σοφιαι οφειλει καυχασθαι, Χριστος δε η
σοφια, δηλον οτι ο καυχωμενος εν Χριστωι καυχαται· και επι των λοιπων ομοιως,
αγια σμου τε φημι και δικαιοσυνης. 9 ii 4–7 [και ο λογος μου και το κηρυγμα μου ουκ
εν πιθοις σοφιας λογοις, αλλ' εν αποδειξει πνευματος και δυναμεως, ινα η πιστις
υμων μη ηι εν σοφιαι ανθρωπων αλλ' εν δυναμει θεου. σοφιαν δε λαλουμεν εν τοις
τελειοις, σοφιαν δε ου του αιωνος τουτου ουδε των αρχοντων του αιωνος τουτου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

των καταργου μενων. αλλα λαλουμεν θεου σοφιαν εν μυστηριωι, την
αποκεκρυμμενην, ην προωρισεν ο θεος προ των αιωνων εις δοξαν ημων· ην ουδεις
των αρχον των του αιωνος τουτου εγνωκεν, ει γαρ εγνωσαν, ουκ αν τον κυριον της
δοξης εσταυρωσαν.] [Ὠριγενους] Ἵνα μη ειποι τις Ἆρ' ουν, επει τας αποδειξεις της
πιστεως εν δυναμει και εν πνευματι εφερεν, ουκ ειχεν σοφιαν ουδεμιαν, αλλα τουτο
εστι το μυ τηριον τη θεοσεβειας, πιστευσαι μονον, και ουκ επαγγελια σοφιας εν
αυτωι· επιφερει και λεγει Σοφιαν δε λαλουμεν εν τοις τελειοις, σοφιαν δε ου του
αιωνος τουτου ουδε των αρχοντων του αιωνος τουτου των καταργουμενων. αλλο
γαρ εστιν εισαγαγειν τινας εις την πιστιν, αλλο την σοφιαν του θεου αποκαλυπτειν.
αναπτυσσομεν ουν την σοφιαν του θεου ου τοις εισαγομενοις ουδε τοις αρχομενοις
ουδε τοις μηδεπω αποδειξιν του υγιους βιου δεδωκοσιν· αλλ' οτ' αν γυμνα αμενο ον
δει τροπον τα αι θητηρια προ διακρι ιν καλου τε και κακου επιτηδειος γενηται και
προς το ακουσαι σοφιαν, τοτε λαλουμεν σοφιαν εν τοις τελειοις· σοφιαν δε λεγω ου
του αιωνος τουτου ουδε παραπλησιαν της σοφιας των αρχοντων του αιωνος τουτου.
αμα δε δεδηλωκεν οτι τα φερο μενα παρα τοις αλλοις μαθηματα ουκ εστιν
ανθρωπων κατα την αρχην αλλα δυναμεων αορατων των καταργουμενων. και
ειποιμι δ' αν οτι ποιητικη σοφια εστι του αιωνος τουτου, ταχα δε και η ρητορικη·
σοφια δε και η επαγγελλομενη λεγειν περι ουρανου και γης και περι διοικησεως των
ολων. ημεις ουν ει σοφιαν λαλουμεν και λεγομεν αυτην εν τοις τελειοις, ου την του
αιωνος τουτου λεγομεν· ουτε γαρ δια ποιηματων η δια τινος τοιαυτης τεχνης.
[Ὠριγενους] Ἀλλα λαλουμεν σοφιαν εν μυστηριωι, α ουκ εγνωσται τοις αρχουσι του
αιωνος τουτου τοις ενεργουσι την οφιαν των οφων του κοσμου τουτου· ουτω δε
ουκ εγνωσαν· επεβουλευσαν τωι σωτηρι και κυριωι ημων Ἰησου Χριστωι και
εσταυρωσαν αυτον· ει γαρ εγνωσαν ουκ αν τον κυριον της δοξης εσταυ ρωσαν.
ουκουν ζητητεον και εν τωι λογωι σοφιαν, αλλα μετα την πιστιν, μετα την πολιτειαν,
κατα το γεγραμμενον Ἐπεθυμη α οφιαν, διατηρη ον εντολα . 10 ii 9–11 [Ἀλλα
καθως γεγραπται α οφθαλμο ουκ ειδεν και ου ουκ ηκου εν και επι καρδιαν
ανθρωπου ουκ ανεβη, ο α ητοιμα εν ο Θεο τοι αγαπω ιν αυτον. ημιν δε ο θεος
απεκαλυψεν δια του πνευματος, το γαρ πνευμα παντα ερευναι, και τα βαθη του θεου.
τις γαρ οιδεν ανθρωπων τα του ανθρωπου ει μη το πνευμα του ανθρωπου το εν
αυτωι; ουτως και τα του θεου ουδεις εγνωκεν ει μη το πνευμα το θεου.]
[Ὠριγενους] Οιδεν διαφοραν η γραφη αγαπωντων τον θεον και φοβουμενων τον
θεον, και οιδεν πολλωι υπερεχοντας των φοβουμενων τους αγαπωντας. ητοιμασται
μεν ουν τινα και τοις φοβουμενοις· πλην μειζον ητοιμασε τοις αγαπωσιν παρα τα
ητοιμασμενα τοις φοβουμενοις. το γαρ πνευμα παντα ερευναι, και τα βαθη του θεου.
εστι πνευμα οπερ δυναται παντα ερευναν· η ψυχη του ανθρωπου ου δυναται παντα
ερευναν, αλλ' εδει γενεσθαι κρειττον εν ημιν πνευμα, ιν' εκεινου γενομενου εν ημιν
ερευ νωντος παντα και τα βαθη του θεου, ανακραθεντος τε ημιν, ημεις εκεινωι συνε
ρευνησωμεν παντα και τα βαθη του θεου. 11 ii 12–15 [Ἡμεις δε ου το πνευμα του
κοσμου ελαβομεν αλλα το πνευμα το εκ του θεου, ινα ειδωμεν τα υπο του θεου
χαρισθεντα ημιν· α και λαλουμεν ουκ εν διδακτοις ανθρωπινης σοφιας λογοις, αλλ'
εν διδακτοις πνευματος, πνευματικοις πνευματικα συγκρινοντες. ψυχικος δε
ανθρωπος ου δεχεται τα του πνευματος του θεου, μωρια γαρ αυτωι εστιν, και ου
δυναται γνωναι οτι πνευματικως ανακρινεται. ο δε πνευματικος ανακρινει μεν
παντα, αυτος δε υπ' ουδενος ανακρινεται.]
[Ὠριγενους] Κατανοησωμεν τα υπο
του θεου χαρισθεντα ημιν· εαν γαρ μη γενηται το πνευμα το εκ του θεου διδασκον
ημας εν ημιν, ου δυναμεθα λεγειν οτι οι δαμεν τα υπο του θεου χαρισθεντα ημιν, και
γαρ ουδεις οιδεν τα του θεου ει μη το πνευμα του θεου. α και λαλουμεν φησιν ουκ εν
διδακτοις ανθρωπινης σοφιας λογοις αλλ' εν διδακτοις πνευματος και τα εξης. αι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

σοφιαι πασαι του κοσμου τουτου λογοι εισι διδακτοι ανθρωπων, α μανθανει τις καθ'
εκαστον των λογικων τεχνων· τα δε διδακτα του πνευματος ου διδασκει· και ουκ αν
λεγοις οτι ο διδασκαλος υπο του πνευματος περι ων λεγει διδαχθεις εδιδαξεν. το γαρ
πνευμα εν αυτωι τυγχανον ζητουντι και ερευνωντι την αληθειαν ελλαμπει, και
ουτως αει τηι ανακαινω ει του νοο ευρισκει α μη μεμαθηκεν παρα των ανθρωπων.
∆ια τουτο ο Σωτηρ φησι Μη ζητησηις διδασκαλον επι τη γη · ει γαρ ε τιν υμων ο
διδα καλο , ο πατηρ ο εν τοι ουρανοι , η ει ε τιν υμων ο καθηγητη ο Χρι το . ολιγα
τινα υποβαλλει ανθρωπος, φερε ειπειν Παυλος διδασκων Τιμοθεον, και λαβων
αφορμας ο Τιμοθεος ερχεται και αυτος επι την πηγην οπου εληλυθεν ο Παυλος και
αρυεται και γινεται Τιμοθεος ισος Παυλου. Πως δε διδασκεται τις απο του
πνευματος, κατανοητεον απο των αποστολικων λογων· πνευματικοις γαρ
πνευματικα συγκρινοντες, τωι συνεξεταζειν τηνδε την λεξιν τηιδε τηι λεξει και τα
ομοια συναγειν, ανακαλυπτεται ωσπερει ο νους της γραφης. ουτω γαρ συνιημι τα
του θεου και γινομαι διδακτος πνευματος· ου μονον <τωι> τα του πνευματος
μεμαθηκεναι του κινησαντος τον Ἡσαΐαν, αλλα και τωι το αυτο πνευμα εσχηκεναι
οπερ εκλεισεν και εσφραγισεν τους Ἡσαΐου λογους· ει μη γαρ το πνευμα ανοιξηι τους
λογους των προφητων, ου δυναται ανοixθηναι τα κεκλεισμενα. Ἐπει δε ταυτα ειπεν,
αναγκαιως επιφερει οτι εισι τινες ανθρωποι μη παρα δεχομενοι τα του πνευματος
του θεου, ου δια την φυσιν ως οιονται οι ετερο δοξοι αλλα δια το μη παρεσκευακεναι
εαυτους. ψυχικος γαρ ανθρωπος ου δεχεται τα του πνευματος, ψυχικος γαρ ην· οτε
<δε> εκλινεν εις θεοσεβειαν και παρεδεξατο το πνευμα, γεγονε πνευματικος. και ου
δυναται γνωναι ο ψυχικος οτι πνευματικως ανακρινεται· ουκ οιδεν δια τουτο <ο>
ακουει οτι ανακρινεται πνευματικως, και δοκιμαζομενη γε η δυναμι ελεγχει του
αφρονα οιον εαν λεγω απο του πνευματος διδαχθεις, και δυναμει λεγω, και ο
ακροατης δοκιμαζων την δυναμιν δοκηι και μη συγκαταθηται, δοκιμαζομενη η
δυναμι ελεγχει του αφρονα . και εστιν ουχ ως εκεινος αποδο κιμασας το λεγομενον
οσον το λεγομενον απεδοκιμασεν εκεινον· ει γαρ κακοτεχνον ψυχην ουκ
ει ελευ εται οφια ουδε κατοικη ει εν ωματι καταχρεωι αμαρτια . Ὁ δε πνευματικος
ανακρινει μεν παντα, αυτος δε υπ' ουδενος ανακρινεται. ο μηκετι κατα αρκα
περιπατων αλλα κατα πνευμα και αει τηι επιμελειαι αυξων αυτο και αναζωπυρων το
χαρι μα του θεου επι πλειον, εαυτωι κατασκευαζει το γενεσθαι πνευματικος·
γενομενος δε ικανος εστιν ανακρινειν τα παντα, τα Ἑλληνων, τα βαρβαρων, τα
σοφων, τα ανοητων· αυτον δε ουδεις δυναται ανακριναι δια το μεγεθος της διανοιας
αυτου και <των> διαλογισμων αυτου. ει δε θελεις επιγινωσκειν τον πνευματικον,
απο των καρπων αυτων επιγνω ε θε αυτου . τινες δε οι καρποι του πνευματος αφ'
ων δει νοειν τις ο πνευματικος; ακουε του αποστολου λεγοντος ο δε καρπο του
πνευματο ε τιν αγαπη, χαρα, ειρηνη, μακροθυμια, χρη τοτη , αγαθω υνη, πι τι ,
πραοτη , εγκρατεια· οπου ταυτα, εκει το πνευμα, εκεινος πνευματικος· οπου δε
τουτων τι λειπει, ουπω πνευ ματικος εστιν εκεινος. 12 iii 1–3α [Καγω, αδελφοι, ουκ
ηδυνηθην υμιν λαλησαι ως πνευματικοις αλλ' ως σαρκι<ν>οις, ως νηπιοις εν
Χριστωι. γαλα υμας εποτισα, και ου βρωμα, ου πω γαρ εδυνασθε, αλλ' ουδε ετι νυν
δυνασθε.] [Ὠριγενους] Των ακουοντων οι μεν τελειοι εισιν, οι πνευματικοι, περι
ων και πρωην ελεγομεν· οι δε μη οντες πνευματικοι πιστευοντες δε επι τον Χριστον,
ως λεγει ο αποστολος, νηπιοι εν Χριστωι και σαρκινοι εν Χριστωι· εγω γαρ απο κοινου
ακουω του Ἐν Χριστωι. χρεια ουν μαθηματων τοις μη τελειοτεροις και μηδεπω
γεγυμνα μενοι εν ταις ιεραις γραφαις υποδεεστερων, ατινα ωνο μασεν ο αποστολος
γαλα ειναι· γαλα γαρ φησιν εποτισα υμας ου βρωμα· ουπω γαρ εδυνασθε, αλλ' ουδε
ετι νυν δυνασθε. αναφοραν δε νομιζω ειναι εν ταις πνευματικαις τροφαις γαλακτος,
βρωματος, βρω εω αληθινης, τερεα τροφη , αρκο του λογου, και λαχανου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

πνευματικου. και ταυτα τολμω λεγειν πειθομενος ταις γραφαις· ου γαρ ειπεν πασαν
πνευματικην τροφην αληθη ειναι βρω ιν, λεγων η αρξ μου αληθη ε τι βρω ι . ποια
ουν ου τερεα τροφη, τα ηθικωτερα και οσα εν τοις ηθικοις ασθενεστερα, κατα
υγγνωμην λεγομενα ου κατ' επιταγην, δια την ασθενειαν των ακουοντων
οικονομουμενα. οσα δε εν ηθικοις τελειοτερα διδασκαλια εν ακροαταις φιλομαθεσι
και φιλοπονοις, ταυτα ειποιμι αν εν ηθικοις τερεαν τροφην, την περι αγνειας
τελειας, την περι παρθενιας η σωφροσυνης, την περι μαρτυριου· ταυτα τερεα τροφη.
τερεα δε τροφη εν μυστικοις η περι Πατρος και Υιου. ουτω δε και ο νομος οτε μεν
τερεαν παραδιδωσι τροφην, οτε δε υποδεεστεραν. οιον ερχομεθα επι τον λογον τον
περι των οφεων των αναιρουντων τους υιους Ἰσραηλ δια τον γογγυσμον· εαν
απλουστερον αναγινωσκωμεν, λεγομεν Μηδε γογγυζωμεν, καθαπερ τινε αυτων
εγογγυ αν, και απωλοντο υπο των οφεων. εαν δε μυστικον λογον δυν<η>ται ακουειν
ο ακροατης, λεγομεν τινες οι οφεις και τις ο οφις ο επι του ξυλου κρεμασθεις, και
πως σωζεται προς εκεινον τον οφιν ιδων, και ουτως καθ' εκαστην γραφην
πνευματικην. Τινες δε εισιν οι γαλακτι ποτιζομενοι δηλωσει ο Πετρος εν τηι
επιστοληι λεγων ω αρτιγεννητα βρεφη το λογικον αδολον γαλα επιποθη ατε· και εν
τηι προς Ἑβραιους δε και γεγονατε χρειαν εχοντε γαλακτο και ου τερεα τροφη · πα
γαρ ο μετεχων γαλακτο απειρο λογου δικαιο υνη · νηπιο γαρ ε τιν· τελειων δε ε τιν
η τερεα τροφη, των δια την εξιν τα αι θητηρια γεγυμνα μενα εχοντων προ διακρι ιν
καλου τε και κακου. 13 iii 3–5 [Ὅπου γαρ εν υμιν ζηλος και ερεις και δixοστασιαι,
ουχι σαρ κινοι εστε και κατα ανθρωπον περιπατειτε; οτ' αν γαρ λεγηι τις Ἐγω μεν
ειμι Παυλου· ετερος δε Ἐγω Ἀπολλω· ουκ ανθρωποι εστε;] [Ὠριγενους] Των εν
ανθρωποις αμαρτηματων τα ελαττονα εστι ζηλος και ερεις. εαν εν πορνειαι τις εσται,
ουκετι σαρκινος ο τοιουτος εστιν αλλα χειρων η σαρκινος. τι δ' αν ειη ο τοιουτος,
ειδωμεν. εγω νομιζω διαφοραν ειναι σαρκινου και χοικου· Ὡς εφορε αμεν, φησι, την
εικονα του χοικου, φορε ωμεν και την εικονα του επουρανιου. εαν ουν τα προ
θανατον αμαρτανηι , ουκ ει σαρκινος αλλα χοικος· εαν δε αμαρτανηις μεν, ου προ
θανατον δε, ου χοικος τελεον ουδε αποπεπτωκως της χαριτος του Χριστου, αλλα
σαρκινος ει τοτε. και των περιπατων δε ημων ο μεν τις εστι κατα ανθρωπον, ο δε
κατα θεον. εαν ως οι πολλοι των ανθρωπων περιπατωμεν, κατα ανθρωπον
περιπατουμεν· εαν δε κατα το λαμψατω το φω υμων εμπρο θεν των ανθρωπων,
διαφερομεν των πολλων και ου κατα ανθρωπον περιπατουμεν. σαφης ουν ο βιος τωι
δυναμενωι βλεπειν ποιος εστιν ο κατα ανθρωπον και ποιος ο κατα θεον. οταν γαρ τις
λεγηι Ἐγω μεν ειμι Παυλου, εγω δε Ἀπολλω, εγω δε Κηφα. και τουτοις προσεχωμεν.
οψομεθα οτι ημεις ενιοτε ουδε ανθρωποι αλλα χειρον η ανθρωποι εσμεν. ο γαρ
λεγων τοτε Ἐγω ειμι Ἀπολλω, ελεγεν περι ανδρος ελλογιμου και αγιου και
μακαριου· ο λεγων Ἐγω ειμι Παυλου, περι ανδρος λεγει αποστολου ιερου και
μακαριου. ενιοτε δε γινονται προσκλισεις ου παραπλησιως τηι προσκλισει Παυλου η
Ἀπολλω, αλλα προσκλινεται τις αμαρτωλωι ενιοτε και ετεροδοξωι. ει ουν ουτοι
ανθρωποι εισι και κατα αρκα περιπατουσιν, οι λεγοντες Ἐγω Ἀπολλω εγω δε
Παυλου· οτ' αν συ λεγηις εαυτον τινος υποδεεστερου ειναι, δηλον οτι ουκετι ουδε
ανθρωπος <ει> αλλα και χειρον η ανθρωπος· και ισως λελεξεται προς σε Ὄφει
γεννηματα εχιδνων. 14 iii 6–8 [εγω εφυτευσα, Ἀπολλως εποτισεν, αλλ' ο θεος
ηυξανεν· ωστε ουτε ο φυτευων εστι τι ουτε ο ποτιζων, αλλ' ο αυξανων θεος. ...
εκαστος δε τον ιδιον μισθον ληψεται κατα τον ιδιον κοπον.]
[Ὠριγενους] Ει
εφυτευσεν ο Παυλος, συνεφυτευσε τωι φυτευοντι προηγουμενως θεωι· ει εποτισεν
Ἀπολλως, συνεποτισε τωι προηγουμενως ποτισαντι Χριστωι· φυτευει γαρ ο θεος· διο
γεγραπται πα α φυτεια ην ουκ εφυτευ εν ο πατηρ μου ο ουρανιο εκριζωθη εται· και
παλιν ο πατηρ μου ο γεωργο ε τιν. ποιη ωμεν ουν καρπου ινα μη εκκοπωμεν κατα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

την ακαρπον υκην. παν γαρ δενδρον μη ποιουν καρπον καλον εκκοπτεται και ει
πυρ βαλλεται. επεχωμεν μη λεχθηι περι ημων εμεινα ινα ποιησηι ταφυλην, εποιη εν
δε ακανθα . εαν γαρ ταυτα ειπηι περι ημων, ερει και τα εξης Νυν ουν αναγγελω τι
ποιη ω τωι αμπελωνι μου. αφελω τον φραγμον αυτου και ε ται ει διαρπαγην, και
καθελω τον τοιχον αυτου και ε ται ει καταπατημα. 15 iii 9–15 [θεου γαρ εσμεν
συνεργοι· θεου γεωργιον, θεου οικοδομη εστε. κατα την χαριν του θεου την δοθεισαν
μοι ως σοφος αρχιτεκτων θεμελιον τεθεικα, αλλος δε εποικοδομει. εκαστος δε
βλεπετω πως εποικοδομει· θεμελιον γαρ αλλον ουδεις δυναται θειναι παρα τον
κειμενον, ος εστιν Ἰησους Χριστος· ει δε τις εποικοδομει επι τον θεμελιον τουτον
χρυσιον, αργυριον, λιθους τιμιους, ξυλα, χορτον, καλαμην, εκαστου το εργον
φανερον γενησεται, η γαρ ημερα δηλωσει· οτι εν πυρι αποκαλυπτεται, και εκαστου
το εργον οποιον εστι το πυρ δοκιμασει. ει τινος το εργον μενει ο επωικοδομησε,
μισθον ληψεται· ει τινος το εργον κατακαησεται, ζημιωθησεται, αυτος δε σωθη
σεται, ουτως δε ως δια πυρος.] [Ὠριγενους] Ἐπει ου μονον γεωργιον αλλα και
θεου οικοδομη εσμεν, ζητω τον αρχι τεκτονα της οικοδομης και τους συνεργουντας
αυτωι. τουτο γαρ νοων ο αποστολος φησι κατα την χαριν την δοθεισαν μοι ως σοφος
αρχιτεκτων θεμελιον τεθεικα· την γαρ εν Κορινθωι εκκλησιαν προ του αποστολου
ουδαμως <ουσαν> υπεστησεν ο Παυλος. και επειδη σχισματα ην εν αυτοις φησιν οτι
δοθεισης μοι χαριτος υπο του θεου ως σοφος αρχιτεκτων εθηκα τον θεμελιον, αλλος
δε εποικοδομει· ει γαρ ετερος μετελθων επι τον θεμελιον της εκκλησιας
εποικοδομει, εκεινος ουκ εστιν αρχιτεκτων της εκκλησιας αλλ' εποικο δομει τηι
εκκλησιαι· ει θελεις ουν ιδειν οτι σοφος αρχιτεκτων ο Παυλος, ακουε αυτου οτι Ἀπο
Ἱερου αλημ και μεχρι του Ἰλλυρικου πεπληρωκα το ευαγγελιοντου θεου,
φιλοτιμουμενο ευαγγελιζε θαι ουχ οπου ωνομα θη Χρι το , ινα μη επ' αλλοτριον
θεμελιον οικοδομω. και ου μονον ως σοφος αρχιτεκτων θεμελιον κατεβαλλετο,
αλλα και αρχιτεκτονικα οιονει βιβλια εγραψεν, πως δει τον αρχιτεκτονα οικοδομειν
οικιαν, οποιον δει τον επι κοπον ειναι πρεσβυτερους τε και διακονους και το
υπολοιπον της εκκλησιας πληρωμα· ταυτα γαρ παντα οιονει νομοι αρχιτεκτονικοι
ησαν. Ἄλλος ουν φησιν εποικοδομει· εκαστος δε βλεπετω πως εποικοδομει. τουτο
γαρ καμοι λεγει, ινα μη αμεριμνων εποικοδομω, ειδως οτι το εργον ο εποικοδομω
οποιον εστι το πυρ αυτο δοκιμασει εν εκεινηι τηι ημεραι. φρον τιζω δε μηποτε
εποικοδομων ξυλα χορτον καλαμην εποικοδομησω. εαν γαρ προσαγαγω ψυχας
ακριτως τηι εκκλησιαι φαυλας, προσηγαγον τωι καλωι θεμελιωι Χριστωι Ἰησου ξυλα,
αλλους χορτον, και αλλους καλαμην· ωσπερ παλιν εαν τινες διαλαμψωσιν εκ της
οικοδομης, και τοσουτον διαλαμ ψωσιν ωστε ευρεθηναι τινας αναλογον τοις
γεγραμμενοις περι της Ἱερου σαλημ και του ναου λιθου εκλεκτου και λιθου
κρυ ταλλου και λιθους απφειρου και λιθους οσους ωνομασεν εκει, δηλον οτι
επωικοδομησα τωι θεμελιωι λιθους τιμιους. και επειδη <δει> τον ναον του θεου και
την οικοδομην και χρυσιον εχειν ωσπερ ο ναος ον Σολομων ωικοδομησεν συμβολον
ναου εχοντος χρυσον και αργυρον πολυν, εαν αλλος τις ελθηι εποικοδομουμενος
τιμιωτερος αργυριου ευρεθειη αν χρυσος. ευλαβουμαι δε εγω μη ποτε δι' εμου ξυλον
εισελθηι και χορτος και καλαμη, και ο ταλαιπωρο εγω (καν αλλως κριθω αξιος
σωτηριας· επει γεγραπται αυτος δε σωθησεται, ουτως δε ως δια πυρος) ουτως σωθω
ως αιτιος γενομενος, τωι μη κεχωρηκεναι την χαριν μηδε καλως ωικοδομηκεναι, του
την οικοδομην πεπληρωκεναι ξυλων, χορτου, καλαμης, οπερ ου βουλεται ο λογος
του θεου· το γαρ εργον οποιον εστιν εκαστου το πυρ δοκιμασει. Θελω δε και αλλως
απογραψασθαι το Θεμελιον γαρ αλλον ουδεις δυναται θειναι παρα τον κειμενον, ος
εστιν Ἰησους Χριστος και τα εξης. εξ ου ο κυριος μου Ἰησους Χριστος επεδημησεν,
ουτος θεμελιος εις τον κοσμον κεκη ρυκται· και τουτον τον θεμελιον εν μεν τηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

Ἰουδαιαι οι αποστολοι εθηκαν, εν δε τοις εθνεσιν ο απο τολο των εθνων και ο
συνεργος αυτου Βαρναβας· δεξια γαρ εδωκαν εμοι και Βαρναβαι κοινωνια , ινα ημει
ει τα εθνη αυτοι δε ει την περιτομην. κηρυχθεντος τοινυν Ἰησου Χριστου του θεου
λογου, και του θεμελιου τουτου καταβληθεντος, ουδεις δυναται αλλον θεμελιον
θειναι παρα Ἰησουν Χριστον· οι δε εποικοδομουντες, ει μεν ορθοδοξουσι δια των
αιδιων δογματων και των θειων νοηματων και των καλων λογων και των ιερων
πρα ξεων, εποικοδομουσι τωι θεμελιωι χρυσον αργυρον λιθον τιμιον. χρυσος γαρ
πολλακις τετηρηται, αντι νου λαμβανομενος και νοηματων· ει λεγω καλως,
εποικοδομω αργυρον· ει διηγουμαι δεοντως και εις πολιτειαν προτρεπω καλως τους
ακροατας, λιθους τιμιους εποικοδομω. οσοι μεντοι γε των διδασκοντων Ἰησουν
Χριστον εσφαλησαν της αληθειας, επωικοδομησαν τωι θεμελιωι ξυλα χορτον
καλαμην· και ειποιμι αν οτι οι απο των αιρεσεων παντες οι μεν βλασφημοτεροι
ξυλα, οι δε ελαττον αμαρτησαντες εν τηι διδασκαλιαι χορτον, οι δε ισχνα τινα και ιν'
ουτως ονομασω ελαττονα καλαμην. Φερε δε και κατα το ρητον ιδωμεν. τουτο το
λεχθησομενον ενος εκαστου ημων απτεται· εκαστος ημων παραδεξαμενος τον λογον
του ευαγγελιου, παρε δεξατο Ἰησουν Χριστον θεμελιον, ιν' εν πασιν οις πραττει και
λεγει και διανοειται εποικοδομηι τουτωι τωι θεμελιωι. ει μεν ουν καλα νοουμεν και
διανοουμεθα, εποικοδομουμεν χρυσον· ει αγνως λεγοντες παντα λογον λεγο μενον
αγιως λεγομεν, εποικοδομουμεν ως αργυριον· ει πασα πραξις ην πρατ τομεν καλη
εστιν, εποικοδομουμεν ως λιθον τιμιον, την δε τιμην των λιθων και την ποιοτητα ο
θεος κρινει. ει μεντοιγε αμαρτανω μετα τον θεμελιον, τα μεν μεγαλα μοι των
αμαρτηματων ξυλα εσται, τα δε υποδεεστερα χορτος, τα δε ετι υποδεεστερα καλαμη.
και ζητω μηποτε † αι μεν ριζαι † και τα νοηματα, οτ' αν ηι εσφαλμενα, ξυλα εστι·
πηγη γαρ εστι των κακων τα νοηματα· οι δε λογοι χορτος, η δε πραξις καλαμη·
υποδεεστερα γαρ εστιν η αξια της πραξεως παρα τον λογισμον· ο φυτευων δε και ο
ποτιζων εν εισιν. 16 iii 16–20 [ουκ οιδατε οτι ναος θεου εστε και το πνευμα του θεου
οικει εν υμιν; ει τις τον ναον του θεου φθειρει, φθερει τουτον ο θεος· ο γαρ ναος του
θεου αγιος εστιν· οιτινες εστε υμεις. μηδεις εαυτον εξαπατατω· ει τις δοκει σοφος
ειναι εν υμιν εν τωι αιωνι τουτωι, μωρος γενεσθω, ινα γενηται σοφος. η γαρ σοφια
του κοσμου τουτου μωρια παρα τωι θεωι εστι· γεγραπται γαρ Ὁ δρα ομενο του
οφου εν τηι πανουργιαι αυτων· και παλιν Κυριο γινω κει του διαλογι μου των
σοφων οτι ει ι ματαιοι.] [Ὠριγενους] Ει θελεις αληθινον ναον του θεου μαθειν,
ζητει λιθου ζωντα και καθαρους λελατομημενους, υπο του λογου βεβληκοτας, και
εστωτας τετραγωνους, μηδεν εχοντας αστατον μηδε κυλιομενον· ει γαρ και λιθοι
αγιοι κυλιονται επι τη γη , αλλ' οι λατομοι ουκ εωσιν αυτους μεχρι τελους
κυλιεσθαι. υμεις ουν ω λιθοι ζωντε οικοδομει θε οικο πνευματικο ει ιερατευμα
αγιον, ανενεγκαι πνευματικα θυ ια ευπρο δεκτου θεωι δια Ἰησου Χριστου. και παρα
τωι αποστολωι δε λεγεται οτι ε μεν ναο οι παντες εις, εκαστου ημων λιθου τινος
οντος απο του ναου. φησι δε ουτως εν τηι προς Ἐφεσιους Ἄρα ουκ ε τε ξενοι και
παροικοι αλλα υμπολιται των αγιων και οικειοι του θεου· εποικοδομηθεντε επι τωι
θεμελιωι των απο τολων και των προφητων, οντο ακρογωνιαιου αυτου Ἰη ου
Χρι του· εν ωι πα α οικοδομη υναρμολογουμενη αυξει ει ναον αγιον εν κυριωι· εν ωι
και υμει υνοικοδομει θε ει κατοικητηριον του θεου εν πνευματι. ∆ει ουν μηδενα
λιθον αναρμοστον ειναι τηι οικοδομηι· εαν γαρ δυο φησι υμφωνη ω ιν εξ υμων επι
τη γη περι παντο πραγματο ου εαν αιτη ωνται, γενη εται αυτοι παρα του πατρο
μου του εν τοι ουρανοι . ποσωι ουν πλεον, εαν παντες οι λιθοι συμφωνησωσιν εις
μιαν αρμονιαν και γενηται παντων η καρδια και η ψυχη μια, η ευχη αυτων
δυνησεται και ισχυσει; καλον ουν εστι το αυτο λεγειν παντα ημας ινα ωμεν
κατηρτι μενοι εν τωι αυτωι νοι και τηι αυτηι γνωμηι· ουτως γαρ εστε οικοδομη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

υναρμολογουμενη ει ναον αγιον εν κυριωι. ∆υναται δε και εκαστος ημων καθ'
εαυτον ειναι ναος ετερωι λογωι· ει γαρ ναος εστιν ο εχων δοξαν θεου, πας ο εχων εν
εαυτωι δοξαν θεου ναος εστι κατα τουτο του θεου. δοξαν δε εχει πλειονα η ελαττονα
ο ποιων δοξαζε θαι το ονομα του εν τοι ουρανοι πατρο δια τας πραξεις αυτου· διο
γεγραπται του δοξα ζοντα με δοξα ω. τοτε ουν μαλιστα εσομεθα ναος θεου, εαν
χωρητικους εαυτους κατα σκευασωμεν του πνευματος του θεου. ου δυναται μεντοι
γε εχων τις πνευμα αμαρτιας τινος ειναι ναος θεου, επειδηπερ το πνευμα του θεου
μονον οικει εν ωι κρινει κατοικειν. ει τις τον ναον του θεου φθειρει, φθερει τουτον ο
θεος. Το οσον εφ' εαυτωι εκαστος, καν λιθος ηι, φθειρει τον ναον του θεου
αμαρτησας, και ο σκανδαλον δε τι παρεχων τηι εκκλησιαι φθειρει τον ναον του θεου.
κυριωτερον δε φθειρει τον ναον του θεου ο πορνευων, επειδηπερ τα ωματα υμων
ναο του εν υμιν αγιου πνευματο ε τιν ου εχετε απο του θεου. λεγε ται ουν αφθορος
ο καθαρος, εφθαρμενη δε η μηκετι παρθενος, ως δη του εργου τουτου μονου
φθειροντος. ειπερ ουν τουτο εργον φθορας εστιν, τουτο μαλιστα φυλαξωμεθα. επει
και ο κυριος μετα παντων των αγαπωντων τον θεον εστιν εν αφθαρ ιαι. και ταυτα
μεν ιδιαν εσχεν περιγραφην· επειδη δε Κορινθιοι μεγα εφρονουν επι τηι του κοσμου
σοφιαι, δια τουτο φησι προς αυτους Ει τις δοκει σοφος ειναι εν υμιν (ουχι ει τις σοφος
εστιν αλλα δοκει σοφος ειναι εν υμιν), εν τωι αιωνι τουτωι μωρος γενεσθω· ουκ ειπεν
απλως μωρος, αλλ' εν τωι αιωνι τουτωι, ως γαρ προς τον αιωνα τουτον μωρους ημας
λεγουσιν. μωρος ουν γενεσθω εν τωι αιωνι τουτωι, ιν' εκ του τωι αιωνι τουτωι μωρος
γεγονεναι γενηται αληθως σοφος· η γαρ σοφια του κοσμου τουτου μωρια παρα θεωι
εστιν. πως γαρ ου μωρος ο μη λεγων μη ειναι προνοιαν η εξ ατομων και κενου τα
παντα συνεστη κεναι η την ηδονην τελος ειναι των αγαθων, και ταλλα λεγων οσα
της εξω και δοκουσης σοφιας υθλοι και ληροι τυγχανουσιν· ουτος γαρ αληθως
μωρος εστιν και ταυτα τα δογματα μωρια εισιν. και απαξαπλως πασαν Ἑλληνικην
και βαρβαρικην εξεταζων φιλοσοφιαν ερεις οτι εν οις διαφωνει προς την Χριστου
διδασκαλιαν μωρια εστιν. γεγραπται γαρ Ὁ δρα ομενο του οφου εν τηι πανουργιαι
αυτων. Ἐγω φημι ου μεγα πραγμα ειναι εαν ο θεος ως θεος δραξηται τους σοφους εν
τηι πανουργιαι αυτων, <αλλ'> εν Παυλωι τωι λεγοντι εν αρκι γαρ ζωντες ου κατα
αρκα τρατευομεθα· τα γαρ οπλα τη τρατεια ημων ου αρκικα αλλα δυνατα τωι θεωι
προ καθαιρε ιν οχυρωματων· λογι μου καθαιρουντε και παν υψωμα επαιρομενον
κατα τη γνω εω του θεου. ινα δε τουτο σαφεστερον νοησηις, ιδε μοι τον Παυλον
επιδημησαντα ταις Ἀθηναις και ζητουντα προ του παρατυγχανοντα ωστε και τινας
των Ἐπικουρειων και Στωικων φιλο οφων συμβα λειν αυτωι, τοτε γαρ τηι χαριτι του
Χριστου περιεδρασσετο αυτων και εδεικνυεν αυτων τα σοφισματα· ενταυθα δε τους
σοφους ωνομασθαι νομιζω τους σοφιστας, οσοι σοφισματα περιπεπλεγμενα
λεγουσιν ουκ αληθειαν δε διδασκουσιν. και παλιν Κυριο γινω κει του διαλογι μου
των σοφων οτι ει ι ματαιοι. Ου θαυμαστον εαν ο Κυριος καθ' εαυτου γινωσκει τους
διαλογισμους των σοφων οτι εισι ματαιοι· αλλα θελω εν εμοι γενομενον τον Κυριον
γινωσκειν τους διαλογισμους των σοφων οτι εισι ματαιοι. εαν γαρ γενηται εν εμοι
Χρι το , δυναται μοι παραστησαι πως οι διαλογισμοι των του κοσμου σοφων εισι
ματαιοι και πως λαμπει η σοφια μονη του θεου νικωσα και καταπατουσα πασαν
δοκου σαν σοφιαν. 17 iii 21–23 [ωστε μηδεις καυχασθω εν ανθρωποις· παντα γαρ
υμων εστιν, ειτε Παυλος ειτε Ἀπολλως ειτε Κηφας ειτε κοσμος ειτε ζωη ειτε θανατος
ειτε ενεστωτα ειτε μελλοντα· παντα υμων εστιν, υμεις δε Χριστου, Χριστος δε θεου.]
[Ὠριγενους] Ὁ δυναμενος αποταξα θαι πασιν ανθρωποις και ολος γενεσθαι αξιος
της εν Χριστωι καυχησεως, ουτος ουκ εν ανθρωπωι καυχαται. Πως δε ο θανατος εμος
εστιν; ινα αποθανω τηι αμαρτιαι· ινα ειπω Ει και υναπεθανομεν, και υζη ομεν. ο γαρ
αλλος θανατος καθ' ον η ψυχη η αμαρτα νου α αυτη αποθανειται ουκ εστιν εμος. και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

τα ενεστωτα δε ημων εστιν· οτι συναγομεθα εν τωι ενεστωτι αιωνι, οτι ακουομεν
γραφων ιερων, οτι ευχομεθα. τα δε μελλοντα· οταν γαρ ελθηι το τελειον, τοτε το εκ
μερου καταρτηθη εται. και ουχ οιον τε εστιν επι τα μελλοντα ελθειν εαν μη πρωτον
γενηται μοι τα ενεστωτα. παντα υμων· θαυμαζεται τις λογος παρ' Ἕλλησιν
ειρημενος τοιουτος· «Παντα του σοφου και ουδεν του φαυλου·» ταυτα δε ο λογος
του θεου πρωτος εδιδαξεν οτι Παντα του αγιου εστιν. του ουν πιστου, φησιν, ολος ο
κοσμος των χρηματων, του δε απιστου ουδε οβολος· ως γαρ ληιστης εχει α εχει ο
απιστος· ου γαρ ειδως αυτοις χρησθαι ουδε τον κτισαντα ταυτα θεον ουδε ακουων
του λεγοντος Ἐμον το αργυριον και εμον το χρυ ιον, ουχ ως αυτου εκεινα εχει. ημεις
δε ορωμεν οτι παντα ημων εστιν· και εστι του <πιστου> ολος ο κοσμος των
χρηματων του δε απιστου ουδε οβολος. 18 iν 1–5 [ουτως ημας λογιζεσθω ανθρωπος
ως υπηρετας Χριστου και οικονο μους μυστηριων θεου. ο δε λοιπον ζητειτε εν τοις
οικονομοις ινα πιστος τις ευρεθηι. εμοι δε εις ελαχιστον εστιν ινα υφ' υμων
ανακριθω η υπο ανθρω πινης ημερας· αλλ' ουδε εμαυτον ανακρινω· ουδεν γαρ
εμαυτωι συνοιδα, αλλ' ουκ εν τουτωι δεδικαιωμαι, ο δε ανακρινων με Κυριος εστιν.
ωστε μη προ καιρου τι κρινετε, εως αν ελθηι ο κυριος, ος και φωτισει τα κρυπτα του
σκοτους και φανερωσει τας βουλας των καρδιων, και τοτε ο επαινος γενησεται
εκαστωι απο του θεου.]
[Ὠριγενους] Ὁ μη διαβεβηκως τωι λογωι περι την
καταληψιν των εγκεκρυμμενων εν τηι γραφηι μυστηριων δυναται μεν υπηρετης ειναι
Χριστου, ου δυναται δε οικονομος ειναι μυστηριων θεου· ο γαρ οικονομος ων εχει τα
οικονομουμενα και οιδεν τα μυ τηρια του θεου. μη ποτε ουν ο μεν υπηρετης Χριστου
κατα την κοινοτε ραν νοειται διακονιαν προστας, ο δε οικονομος μυστηριων θεου
κατα την διοικησιν την περι τα γνωσθεντα μυστηρια, ινα μη παρα<ρ>ριπτηι ταυτα ως
ετυχεν μηδε ανεξεταστως αυτα παραδιδωι· αλλα προκαθαρας, προευτρεπισας,
προαποστησας του κοσμου τον μελλοντα ακουειν μαθηματων υπερκοσμιων, τοτε
αυτ<α> λεγει. Ἡμεις, φησιν, εσμεν υπηρεται Χριστου· και τα πλειονα μαλλον ο
αποστολος τηι υπηρεσιαι του Χριστου διηκονειτο ηπερ τηι οικονομιαι των μυστηριων
του θεου· οικονομει δε τα μυστηρια του θεου φερε ειπειν προς Λουκαν ινα γραψαι το
ευαγγελιον δυνηθηι, προς Τιμοθεον ινα αρξαι των εν Ἐφεσωι πλειονα παρειληφοτων
οιος τε γενηται <και> οικονομειν τα μυστηρια του θεου. τολμω δε και λεγω οτι εν
Κορινθωι μεν υπηρετης γεγονε του Χριστου, εν Ἐφεσωι δε οικονομος μυστηριων
θεου. Μαθων δε απο των του Σωτηρος λογων ο Παυλος το Τι αρα ο πι το και
φρονιμο οικονομο ον κατα τη ει ο κυριο επι τη οικιας αυτου του διδοναι εν καιρωι
το ιτομετριον τοις συνδουλοις αυτου, φησιν Ὃ δε λοιπον ζητειται εν τοις
οικονομοις ινα πιστος τις ευρεθηι. ουτε γαρ αρκει το εγνωκεναι ουτε δει τον
εγνωκοτα ως ετυχεν λεγειν, αλλα νοουντα το εν καιρωι διδοναι το ιτομετριον τοις
συνδουλοις αυτου βλεπειν τις των συνδουλων οφειλει λαβειν πλειον ιτομετριον
μυστηριων θεου η ελαττον, και ποτε· εαν γαρ καλως την οικονομιαν και αμεμπτως
διοικησ<ηι>, ποιαν εχει επαγγελιαν; Ἐπι πα ι φησι τοι υπαρχου ιν ο οικοδεσποτης
κατα τη ει αυτον. ει δε Παυλος φοβειται και λεγει ταυτα περι εαυτου και περι Κηφα
και Ἀπολλω, ποσωι μαλλον τους καθ' ημας οικονο μους δεησει φοβεισθαι οπως
ευρεθωσι πιστοι οικονομοι. Ειτα περι εαυτου φησιν Ἐμοι δε εις ελαχιστον εστιν ινα
υφ' υμων ανακριθω η υπο ανθρωπινης ημερας. οι εν Κορινθωι ανεκρινον το οσον εφ'
εαυτοις, ουκ αληθως ανακρινοντες. ανακρινοντος γαρ ην το λεγειν οτι Κρειττων
εστιν ο Παυλος Κηφα και Ἀπολλω, και αλλου το λεγειν Ὁ Πετρος πολλωι διαφερει
του Παυλου· εν γαρ τωι ευαγγελιωι Παυλος ουκ ειρηται αποστολος. φησιν ουν ο
Παυλος οτι Ἐμοι εις ελαχιστον εστιν ινα υφ' υμων ανακριθω. συνηιδει εαυτωι τα
καλλιστα και οτι ουχ υπεπιπτεν Κορινθιοις ως δυναμενοις αυτον ανακριναι, ο γαρ
πνευματικο ανακρινει τα παντα αυτο δε υπ' ουδενο ανακρινεται· ωσπερ αλλαχου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

φησι Γεγονα αφρων· υμει με ηναγκα ατε· τοιου τον τι και ενθαδε νοησας λεγει. εστι
τις ανθρωπινη ημερα, και εστι τις θεια ημερα, περι ης γεγραπται μυρια οσα και το
Ἰδου ημερα κυριου ανιατο ερχεται. η ουν ανακρισις μου, φησιν, ου δυναται
γενεσθαι εν ανθρωπινηι ημεραι, ου χωρει γαρ ανθρωπινη ημερα την ανακρισιν μου· ει
ανακρινεσθαι μελλω, εν τηι του κυριου ημεραι ανακριθησομαι. Ειτα παραδοξοτερον τι
εαυτωι συνειδως λεγει Ἀλλ' ουδε εμαυτον ανακρινω· ουδεν γαρ εμαυτωι συνοιδα.
πολυ ενταυθα το συνειδος του αποστολου φαινεται καθαρον γεγονεναι, ωστε αυτον
τολμησαι ου μονον τοις τοτε γραψαι αλλ' ινα και αι μεχρι συντελειας γενεαι
αναγινωσκωσι το λεγομενον. αληθης ουν ο Παυλος λεγων Μιμηται μου γινε θε
καθω καγω χρι του· πως δε Χριστον εμιμη σατο Παυλος, ακουε· Ἔρχεται ο αρχων
του κο μου τουτου και εν εμοι εχει ουδεν· και ο Παυλος φησιν Ουδεν εμαυτωι
συνοιδα· και ουκ ειπεν Ουδεν εμαυτωι συνοιδα εργον φαυλον· ει γαρ τουτο ειρηκει,
εδυναμεθα λεγειν οτι τοις μεν εργοις κεκαθαρται τοις δε λογοις ουδεπω· η παλιν,
τουτοις μεν κεκαθαρται η δε καρδια αυτου ημαρτανεν. νυν δε εοικεν εις υπερβολην
συνειδεναι εαυτωι καθαροτητα, ου πρωην οτε εδιωκεν η οτε προσηλθεν τηι πιστει
αλλα νυν οτε ταυτα ελεγεν. Ειτα ινα μη δοξηι υπερ ανθρωπον λελαληκεναι, επιφερει
και λεγει Ἀλλ' ουκ εν τουτωι δεδικαιωμαι· εγω μεν γαρ φησιν ουδεν εμαυτωι
συνοιδα, αλλ' ουκ εν τουτωι δεδικαιωμαι. ενδεχεται γαρ εμε μηδεν εμαυτωι
συνειδεναι λανθανειν δε με ημαρτημενον τι μοι· πολλα γαρ γινεται εν τηι ανθρωπινηι
φυσει τοιαυτα ωστε αμαρτανειν <ου> κατα τον λογον, ου μετα του καταλαμ βανειν η
κατα την συγκαταθεσιν, ου μετα του θεωρειν οτι ημαρτομεν. εκεινος ουν ο εν πασι
μηδεν εαυτωι συνειδως φησιν Ἀλλ' ουκ εν τουτωι δεδικαιωμαι, ο δε ανακρινων με
Κυριος εστιν. Ὡς γαρ υπερβας την ανακρισιν την αγγελικην και την των αλλων
δυναμεων, τουτο φησιν Ἕως αν ελθηι ο κυριος. επει ουν κρισις επικειται, και
αληθινη γε εστιν εκεινη μονη η του κυριου επισταμενου και τους λογισμους
σταθμησαι και εν ζυγωι στησαι τους λογους και ερευνησαι πασας τας πραξεις και εφ'
εκαστωι ημων το δεον αποδουναι, δια τουτο καν καταγινωσκωμεν τινος μη
κατακρινωμεν· ου γαρ ισμεν ωι μετρωι ημαρτεν, ουδε οιδαμεν οιαι διαθεσει ημαρτεν
και ει εχει αντιρροπα χρηστα τηι αμαρτιαι αυτου. εαν γαρ ευλαβεις γενωμεθα, ου προ
καιρου τι κρινουμεν, αλλα παντα αναθησομεν τηι κρισει του θεου δια του σωτηρος
ημων Ἰησου Χριστου. Ἐνθαδε μεν λεγεται Μη προ καιρου τι κρινετε και τα εξης· εν
αλλωι δε τοπωι της επιστολης Ουχι του ε ω υμει κρινετε, του δε εξω ο θεο κρινει·
αρ' ουν εναντιωματα εχουσιν αι γραφαι, και δει ημας κρινειν και μη κρινειν κατα το
αυτο της κρισεως σημαινομενον; εαν μη του ε ω κρινητε οι πεπιστευμενοι κρινειν
του ε ω, η εκκλησια μελλει αντι εκκλησιας θεου γινεσθαι υναγωγη
πονηρευομενων· ειτα των εσω κρινομενων, πως αληθες εστι το Μη κρινετε ινα μη
κριθητε. φαμεν ουν Οι πεπιστευμενοι κρινειν τους εσω ουχ ουτως εισιν ανοητοι ως
κρινοντες τους εσω λεγειν οτι Την κρισιν του θεου κρινομεν, αλλα προς την
οικονομιαν του συμφεροντος τηι εκκλησιαι την κρισιν ποιουνται. ει συμφερει τονδε
αποσυναγωγον ειναι κριναντες αυτο ποιουσιν· και παλιν προς το συμφερον
παραστησονται, ου την του θεου κρινοντες κρισιν αλλα την δεδομενην αυτοις· την
γαρ κρισιν ην ο θεος κρινει εν Χριστωι αμηχανον εστι κρινειν ημας· ουτε γαρ καρδιας
ερευνωμεν ουτε οιδαμεν οις λογι σμοις τα πεπραγμενα εκαστωι πεπρακται. τα
κρυπτα γαρ κυριωι τωι θεωι παρα χωρουσιν οι κριται οι κατα το ευαγγελιον, τα δε
φανερα, ως ειρηται, υμιν και τοι τεκνοι υμων· οσα εφθασεν εις αυτους και γνωστα
εστιν εν αυτοις, ταυτα κρινουσιν. μηδεποτε ουν την κρισιν του θεου προλαβοντες
λεγωμεν Ὁ δεινα απολλυται, η μακαριζοντες λεγωμεν Ὁ δεινα σωζεται· ουδε γαρ
αντιμετρειν και αντεξεταζειν ισμεν τας πραξεις ταις πραξεσιν η λογισμους η
ενθυμηματα. Μη προ καιρου ουν τι κρινετε εως αν ελθηι ο κυριος, ος και φωτισει τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

κρυπτα του σκοτους και φανερωσει τας βουλας των καρδιων. ∆υο δε λεγομενων
πραγματων οφειλει τις ειναι τουτων διαφορα· α μεν γαρ ωνομασε κρυπτα σκοτους, α
δε βουλας καρδιων. ορα ουν μη τα αμαρτη ματα ημων κρυπτα σκοτους εστιν, τα δε
ανδραγαθηματα βουλαι των καρδιων· οσα γαρ καλως πραττομεν μετα βουλης
πραττομεν, οσα δε αμαρτανομεν εν σκοτωι οντες αμαρτανομεν. επειδη τοινυν τινες η
ταυτα εχουσιν η εκεινα, ταυτα δε ανθρωπος ουκ οιδεν, μη προ καιρου τι κρινωμεν
εως αν ελθηι ο κυριος, ος και φωτισει τα κρυπτα του σκοτους και αποκαλυψει τας
βουλας των καρδιων· δει γαρ του παντα ημα φανερωθηναι εμπρο θεν του βηματο
του Χριτου, ινα κομι ηται εκα το τα δια του ωματο προ α επραξεν, ειτε αγαθον ειτε
φαυλον. ευρον ευαγγελικον ρητον παραπλησιως τουτωι διηγησασθαι· Ουδεν
κρυπτον ο ου φανερωθη εται και κεκαλυμμενον ο ουκ αποκαλυφθη εται· οραις τον
Σωτηρα διδοντα διαφοραν κρυπτων φανερουμενων και κεκαλυμμενων
αποκαλυπτομενων. τινα ουν εστι τα κρυπτα και φανερουμενα η τα καλα; και τινα τα
κεκαλυμμενα και αποκαλυπτομενα αλλ' η τα κακα; Ειποι τις αν των παντα
ερευνωντων ∆ια τι ουκ ειπεν Και τοτε ο επαινος γενησεται η ο ψογος εκαστωι απο
του θεου, αλλα μονον ο επαινος. ο μεν ουν τις ουτω διηγησεται οτι το ευφημοτερον
προσηψεν τωι θεωι, παρασιωπησας το λοιπον ως ουχ αρμοζον αυτωι· εγω δε τολμησω
και ειποιμ' αν οτι τα μεν αγαθα επαινει και αποδεχεται ο θεος, τα δε κακα ημων ο
των κακων πατηρ ο διαβολος· και ο μεν επαινος απο του θεου τοις αγιοις, ο δε ψογος
τοις αξια ψογου πεποιηκοσιν απο του διαβολου γινεται. δια τουτο λεγεται σοι παρα
τωι αποστολωι, ινα ο εξ εναντια εντραπηι μηδεν εχων λεγειν περι ημων φαυλον. 19 iv
6–8 [ταυτα δε αδελφοι μετεσχηματισα εις εμαυτον και Ἀπολλω δι' υμας ινα εν ημιν
μαθητε το Μη υπερ ο γεγραπται φρονειν, ινα μη εις υπερ του ενος [μη] φυσιουσθε
κατα του ετερου. τις γαρ σε διακρινει; τι δε εχεις ο ουκ ελαβες; ει δε και ελαβες, τι
καυχασαι ως μη λαβων; ηδη κεκορεσμενοι εστε; ηδη επλουτησατε; χωρις ημων
εβασιλευσατε; και οφελον γε εβασι λευσατε, ινα και ημεις υμιν συμβασιλευσωμεν.]
[Ὠριγενους] Γεγραπται ταυτα, φησιν, εν μετασχηματισμωι τωι κατα τα τοτε
πραγματα, ουχ ινα περι Παυλου και Ἀπολλω ταυτα γινωσκωμεν μονον, αλλ' ινα
καθ' εκαστην γενεαν τα γινομενα αναλογον τουτοις προσορωντες ορθως
προσεχωμεν μηποτε και αυτοι εμπεσωμεν εις τα τοιαυτα και ως εν θεατροις τοις
διασχιζομενοις περι τα ακροαματα διασχιζωμεθα περι τους διδασκαλους. Ἀλλ'
ιδωμεν το Ἵνα εν ημιν μαθητε το Μη υπερ ο γεγραπται. εαν τις εξιν εχων
υποδεεστεραν πριν πληρωσαι τα γεγραμμενα θελει αναβηναι εις τα υπερ α
γεγραπται, ουδε νοησει α γεγραπται. ωσπερ γαρ κλιμακα ουχ οιον τε εστιν αναβηναι
τινα μη οδωι αναβαινοντα απο των κατωτερω κατα το δυνατον, τον αυτον τροπον
επι των μαθηματων των θειων. τουτο μη καλως νοησαντες οι απο των αιρεσεων
επαγγελλονται παραδοσεις και λεγουσιν Αυται υπερ τα γεγραμμενα εισιν· ταυτας
γαρ παρεδωκεν ο Σωτηρ ημων τοις αποστολοις εν απορρητωι, και οι αποστολοι τωι
δεινι η τωι δεινι· και ουτως δια ταυτης τη μυθολογια εξαπατω ι τα καρδια των
ακακων. οι δε λοιποι φασιν Γεγραπται Τι βλεπει το καρφο το εν τωι οφθαλμωι του
αδελφου ου την δε εν τωι οφθαλμωι σου δοκον ου κατανοει · και Μη κρινετε ινα μη
κριθητε. ει γαρ εσμεν εν και συνδεδεμεθα αλληλοις, επανιστασθαι αλληλοις ου χρη.
Ὁ ταπεινων γαρ εαυτον υψωθη εται και Ὁ θελων εν υμιν ειναι πρωτο εστω παντων
ε χατο και Ἕκα το εν ωι εκληθη εν τουτωι μενετω. Ταυτα εστι και τα τοιαυτα α
γεγραπται, ενα υπερ του ενος μη φυσιου σθαι κατα του ετερου· οι γαρ εαυτους
διανειμαντες, και οι μεν εκ τουτου οι δε εξ εκεινου καλεισθαι βουληθεντες,
αλληλοις διεμαχοντο, τους σφετερους εκαστοι διδασκαλους υπερτιθεναι των αλλων
φιλονεικουντες, ειτα προς αυτους λοιπον τους διδασκαλους. Τις γαρ σε διακρινει; τις
σε μερους εχειροτονησεν; δια τι μη παντων διδασκαλος ομοιως καληι; τι δε εχεις ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

ουκ ελαβες; επι τινι δε μεγα φρονεις; επ' ευγλωττιαι; αλλ' ο θεος σοι ταυτην
κεχαρισται. αλλ' επι γνωσει; και τουτο θειον το δωρον. αλλ' επι θαυματουργιαις; και
ταυτηι του πνευματος η ενεργεια. ει δε και ελαβες, τι καυχασαι ως μη λαβων; ουδεις
επ' αλλοτριαις παρακαταθηκαις μεγα φρονει, επαγρυπνει δε ταυταις ινα φυλαξηι τωι
δεδωκοτι. ∆εησει απο των γραφων συναγειν τι σημαινει το διακρινειν, ιν' ουτως
εφαρμοσωμεν τοις νυν λεγομενοις. Ὁ θεο ε τη φησιν εν υναγωγηι θεων, εν με ωι δε
θεου διακρινει· εν τουτωι φαινεται εργον θεου το διακρινειν· αλλου γαρ οντος του
κρινειν, οπερ συμβαινει περι τους αξιους κρισεως, αγαθον εστι το εν υναγωγηι θεων
ευρεθηναι θεον, ινα μηκετι κριθηι τις αλλα διακριθηι και οιονει ταξιν πιστευθηι μιαν
τινα ων πιστευονται οι εν υναγωγηι θεοι. αλλα και εν τωι Προφηται δυο η τρει
λαλειτω αν και οι αλλοι διακρινετω αν εοικεν το δια κρινειν εκει επι του διαρθρουν
λαμβανειν οιονει Τρανουτωσαν τα λεγομενα και διακρινετωσαν και νοειτωσαν. εν
δε τωι Ὁ διακρινομενο εαν φαγηι κατακεκριται οτι ουκ εκ πι τεω , το διακρινομενο
φαινεται οτι επι ψογου λελεκται. και παλιν Προ λαμβανε θε αλληλους, μη ει
διακρι ει διαλογι μων αμαρτανοντες· ευρεθη τοινυν απο της γραφης η λεξις οτε μεν
επι των κρειττονων τεταγμενη οτε δε επι των εναντιων. ενθαδε ουν λεγεται το
διακρινειν αντι του Σε μεν ουδεις διακρινει των εν Κορινθωι ουδε κρινει· συ δε
διακρινεις οικονομου μυ τηριων θεου, και λεγεις Ἐγω ειμι Παυλου και φασκεις Ἐγω
Κηφα η φῂς Ἐγω ειμι Ἀπολλω. θεου εργον εστι το διακρινειν τους αποστολους, ου
σον. ωσπερ ουν ου χρη σε κρινειν, ουδε διακρινειν τους υπηρετα του ευαγγελιου· εν
τηι γαρ διακρισει ηι διακρινεις τους αποστολους αυτος σαυτον διακρινεις και χωριζεις
αμαρτανων. Χριστος γαρ ηλθεν τα διακεκριμενα ενωσαι, ινα μηκετι ημεν
δivρημενοι. εαν τελειωθωμεν ωστε την αρκα μηκετι επιθυμειν κατα του πνευματο
το δε πνευμα κατα τη αρκο , τωι νενεκρω θαι τα μελη τα επι τη γη , ουκετι εσομεθα
εν διακρισει αλλ' οιονει εν συγκρασει και τηι επι το αυτο συναγωγηι ημων. Νοεισθω
δε και απλουστερον επι διαφορων σχισματων. Ἴδωμεν δε και το Τι δε εχεις ο ουκ
ελαβες; αμφιβολος γαρ η λεξις· δυναται γαρ νοεισθαι οτι παν κτημα ο εχομεν
λαβοντες απο θεου εχομεν, και παλιν Τι προσποιηι εχειν ο μη ελαβες; οιον εαν τις μη
λαβων χαρισμα ανωθεν παρα θεου προσποιηται εν χαρισματι ειναι, λεγεται προς τον
τοιου τον μη λαβοντα Τι δε εχεις ο ουκ ελαβες; ει δε και ελαβες, τι καυχασαι ως μη
λαβων; ηδη κεκορεσμενοι εστε; ηδη επλουτησατε; χωρις ημων εβασιλευσατε; Ὁ
πεινων και διψων την δικαιο υνην <την> των λογιων της αληθειας ουκ αρκειται ενι
διδασκαλωι, αλλ' εαν ευρηι δευτερον συγχρηται και τουτωι, ακορεστως γαρ εχει των
καλων· εαν και τριτου ευπορησηι, γινεται και παρα τον τριτον· ουκ αποδιελων εαυτωι
ενα λεγει Ἐγω ειμι Παυλου η Κηφα η Ἀπολλω. επει ουν εμφαινει το κεκορεσθαι τον,
πλειονων <ον>των διδασκαλων και Παυλου διδασκοντος και Κηφα και Ἀπολλω, ενι
προσκλινο μενον μη ωφελεισθαι απο παντων, δια τουτο λεγει Κορινθιοις Ἤδη
κεκορε σμενοι εστε; ακολουθον δε τουτωι το Ἤδη επλουτησατε; οιον Συνηγαγετε τον
πλουτον τον απο των μαθηματων των απο Παυλου και ουκετι χρηιζετε των <απ'>
Ἀπολλω η των απο Κηφα; η παντων καταφρονειτε, ως εμπεφορημενοι και
πλουτουντες εν παντι λογωι και πα ηι γνω ει· ακολουθως δε και το Χωρις ημων
εβασιλευσατε; εμε γαρ το οσον εφ' υμιν απεχωρισατε της βασιλειας και εαυτους δε,
απο των λοιπων ενι τινι προσκλιθεντες· και ου λεγει χωρις εμου αλλ' ημων, ινα
εμπεριλαβηι και κοινον αυτο ποιησηι· και οφελον γε εβασιλευσατε, ινα και ημεις υμιν
συμβασιλευσωμεν. Ἅμα δε ταχα και μυστηριον τι υποβαλλει κατα τον τοπον. οι γαρ
υποδεεστεροι ταχιον εν τηι επαγγελιαι γινονται, οι δε τελειοτεροι βραδιον
απολαμβανουσι τας επαγγελιας· και τουτο απο γραφης δειξω· οι υπο τωι Μωση
κληρο δοτουμενοι πρωτοι ειληφασι την επαγγελιαν, οι δε υπο τωι Ἰησου κληροδοτου
μενοι υστερον ειληφασιν· αλλα και περι παντων των δικαιων λεγεται το Ουτοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

παντε μαρτυρηθεντε δια τη πι τεω ουκ εκομι αντο την επαγγελιαν, του θεου περι
ημων κρειττον τι προβλεψαμενου, ινα μη χωρι ημων τελειωθω ιν. δια τουτο φησιν
χωρις ημων εβασιλευσατε; και οφελον γε εβασιλευσατε, ινα και ημεις υμιν
συμβασιλευσωμεν. οταν γαρ υμεις οι μαθηται και ακροαται βασιλευσητε, τοτε
αναγκαιον εστι και ημας καταντησαι επι την του θεου και κυριου Ἰησου τελειαν
βασιλειαν. 20 iv 9–10 [δοκω γαρ, ο θεος ημας τους αποστολους εσχατους απεδειξεν
ως επιθανατιους. οτι θεατρον εγενηθημεν τωι κοσμωι και αγγελοις και ανθρωποις.
ημεις μωροι δια Χριστον, υμεις δε φρονιμοι εν Χριστωι· ημεις ασθενεις, υμεις δε
ισχυροι· υμεις ενδοξοι, ημεις δε ατιμοι.] [Ὠριγενους] Ὅσωι τις επιδικαζεται των
αληθινων και επουρανιων πρωτειων, τοσουτωι απο της ταπεινοφροσυνης εσχατος
γινεται παντων ανθρωπων· οιμαι και τοιουτον τι τον αποστολον νενοηκοτα
ειρηκεναι Ἐμοι τωι ελαχι τοτερωι παντων α<γι>ων εδοθη η χαρι αυτη. ουχ οτι κατα
τον αγιασμον ελαττων ην παντων αγιων· τουτο γαρ ουτε εφρονει ουτε ει ελεγεν
ηληθευεν· αλλ' επι παντων των πιστευοντων ταπεινοτερον εαυτον εποιει,
γενομενος ηπιο εν με ωι παντων, ω εαν τροφο θαλπηι τα εαυτη τεκνα. επει ουν
επετηδευον οι αποστολοι εσχατοι ειναι τηι εαυτων προαιρεσει, παντι δε επιτηδευματι
καλωι, εαν μη μαρτυρησηι ο θεος και πληρωσηι το βουλημα του επιτηδευοντος, ουκ
ακολουθει το αγαθον τελος δια του επιτηδευοντος· δια τουτο τυχον ειρηκεν ο
αποστολος ∆οκω γαρ, ο θεος ημας τους αποστολους εσχατους απεδειξεν ως
επιθανατιους· ει γαρ και εγω, φησιν, πεποιηκα και οι αποστολοι ινα εσχατοι
γινωμεθα, αλλ' αποδειξεως εδεομεθα και της απο θεου χαριτος ινα τελειωθωμεν εν
τωι εσχατοι ειναι τωι κοσμωι. το δε ∆οκω ωσπερ αλλαχου ειπεν ∆οκω δε καγω πνευμα
θεου εχειν. Ἁρμοζον δε και τοις απο θεου αποδεδειγμενοις εσχατοις το γενεσθαι
πρωτοις παρα τωι θεωι· αληθες γαρ οτι οι ε χατοι γινονται πρωτοι. αρμοζει δε αυτοις
και το ειναι επιθανατιους. οσωι γαρ τις τελειοτερον χριστιανιζει, τοσουτωι μαλλον
επιθανατιος εστιν. ποτε γαρ ου κινδυνευει, ελεγχων τον αμαρτανοντα πολλακις
ισχυροτερον υπαρχοντα εν τωι βιωι και κολασαι δυναμενον, επιδημων τοποις οπου
ουκ ωνομα θη Χρι το , και τιθεις θεμελιον ξενιζοντα και ταρασσοντα τους
ακουοντας; αληθως γαρ ελεγεν ο Παυλος Καθ' ημεραν αποθνη κω, νη την υμετεραν
καυχη ιν ην εχω εν Χρι τωι Ἰη ου τωι κυριωι ημων. αλλ' υποφαινεται μοι ερευνωντι
τον λογον δixως δυνασθαι τον επιθανατιον λαμβανεσθαι· καθ' ενα μεν τον
ειρημενον τροπον καθ' ον δει παντοτε την νεκρω ιν του Ἰη ου εν τωι ωματι
περιφερειν· καθ' ετερον δε επιθανατιος εστιν ο δικαιος συμμορφος ων του θανατου
του Χριστου αει αποθνησκων τωι κοσμωι, ουτω δε πρεπον εστι θεον αποδεικνυειν και
εσχατους και επιθανατιους τους αποστολους του Χριστου οντας. Ειτα αναγκαιον
εστιν ιδειν το οτι θεατρον εγενηθημεν τωι κοσμωι και αγγελοις και ανθρωποις. εαν
Παυλος αγωνιζηται και Πετρος, οι αγγελοι του θεου επι την καινην θεαν ταυτην
επειγονται ινα ιδωσιν ανθρωπον σαρκα περιβεβλημενον παλαιοντα προ τα αρχα ,
προ τα εξου ια , προ του κο μοκρατορα του κοσμου τουτου, προ τα πνευματικα τη
πονηρια εν τοι επουρανιοι · και οι ανθρωποι δε παρεγινοντο καινον θεαμα ιδειν,
κηρυκα και διδασκαλον καινου λογου. ουτως ο Παυλος θεατρον ην ολων των επι
γης και των αγγελων των ευφραινομενων επι ενι αμαρτωλωι μετανοουντι. Ειτα ο
τηλικουτος ως εσχατος εν κοσμωι επιπλησσει τοι πεφυ ιωμενοι , και φησι προς
αυτους Ἡμεις μωροι δια Χριστον. Παυλος γαρ διδους μοι εντολην και λεγων Ει τι
δοκει εν υμιν οφο ειναι εν τωι αιωνι τουτωι μωρο γενε θω, ινα γενηται οφο ,
πολλωι πλεον αυτος ετηρει το εν κοσμωι τουτωι μωρος γενεσθαι. πως γαρ ουκ ην εν
τωι κοσμωι τουτωι μωρος, καταγγελλων τον ε ταυρωμενον και ανα τα ιν νεκρων και
τα περι του μελλοντο αιωνο , και πειθων τους ανθρωπους καταφρονειν της
παρουσης ζωης; Ειτα ειρωνειαι Ὑμεις φρονιμοι φησιν εν Χριστωι· ου γαρ ησαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

αληθως φρονιμοι εν Χριστωι, αλλα ταυτα λεγων ειρωνικως προετρεπεν αυτους
γενεσθαι φρονιμους εν Χριστωι. Ὑμεις ενδοξοι, ημεις δε ατιμοι· ουκετι προσεθηκεν
Ὑμεις ενδοξοι, εν Χριστωι. εαν γαρ ιδηις πολλους των πιστευειν δοκουντων εχοντας
αξιωματα κοσμικα, λεγε προς αυτους, εαν συ ταπεινος ηις εν κοσμωι, Ὑμεις ενδοξοι,
ημεις δε ατιμοι· ημεις ασθενεις, υμεις δε ισχυροι· ουδεν γαρ ασθενεστερον αληθινου
χριστιανου ως προς τον κοσμον τουτον. 21 iv 15 [εαν γαρ μυριους παιδαγωγους
εχητε εν Χριστωι, αλλ' ου πολλους πατερας· εν γαρ Χριστωι Ἰησου δια του ευαγγελιου
εγω υμας εγεννησα.] [Ὠριγενους] Ταυτα απλουστατα δοκει ειναι και μη δεομενα
τινος διηγησεως· εχει δε κεκρυμμενα νοηματα. ουδεις ανηρ παιδαγωγειται αλλ' ει
τις νηπιος και ατελης· και ουκ αν εγραφεν Ἐφεσιοις ταυτα αλλα Κορινθιοις, προς
ους φησιν Γαλα υμα εποτι α, ου βρωμα· ουπω γαρ εδυνα θε· αλλ' ουδε ετι νυν
δυνα θε, ετι γαρ ε τε αρκικοι. καγω ουκ ηδυνηθην υμιν λαλη αι ω πνευ ματικοι
αλλ' ω αρκικοι , ω νηπιοι εν Χρι τωι. ετι δε και τουτο κατανοη τεον· εαν και
δεωμεθα παιδαγωγου, παντως ο πεπιστευμενος τουτο παραδειγμα τον λογον, τον
βιον, διδοτω τηι ημετεραι ευταξιαι· εστιν ουν πατηρ μεν ο πρωτως σπειρας τον
χριστιανισμον εν ψυχηι· παιδαγωγος δε ο μετα τουτον παραλαβων παιδα και αγων
αυτον. [iv 16] παρακαλω ουν υμας, αδελφοι, μιμηται μου γινεσθε. Τουτ' εστιν Ὡς
μετριαζω, μετριαζετε· ως πασχω, πασχετε· απο των παθη ματων, μη απο των
χαρισματων, σεμνυνεσθε. [iv 17] δια τουτο επεμψα υμιν Τιμοθεον ος <εστιν> τεκνον
μου αγαπητον και πιστον εν Χριστωι· ος υμας αναμνησει τας οδους μου τας εν
Χριστωι καθως πανταχου εν πασηι εκκλησιαι διδασκω. Και την περι αυτους διαθεσιν
εδειξε τον Τιμοθεον πεμψας, και την περι τον Τιμοθεον φιλοστοργιαν τεκνον
αγαπητον ονομασας· και την αλλην δε αυτου δεδηλωκεν αρετην πιστον εν Κυριωι
καλεσας. Ουτος, φησι, τας εμας διηγησεται πραξεις· οδους γαρ τας πραξεις καλει.
ταυτας δε ουκ ειπεν ∆ιδαξει, αλλ' οτι αναμνησει. ληθην δε αυτων ο λογος
κατηγορει· αυτοπται γαρ εγεγονεσαν της αποστολικης αρετης. προστεθεικεν δε οτι
και ταις εκκλησιαις πασαις τηνδε προσφερειν ειωθεν την διδασκαλιαν. Ταυτα κοινηι
παντων κατηγορησας κατα του πεπορνευκοτος λοιπον εκφερει την ψηφον. [iv 18]
ως μη ερχομενου δε μου προς υμας εφυσιωθησαν τινες. Προειδως αυτου την
μεταμελειαν ο θεσπεσιος Παυλος ου τιθησι την προσηγοριαν, ινα μη πασιν
ανθρωποις καταδηλος γενηται, αλλ' αοριστως εφη τινες. 22 iv 19–20 [και γνωσομαι
ου τον λογον των πεφυσιωμενων αλλα την δυναμιν, ου γαρ εν λογωι η βασιλεια του
θεου αλλ' εν δυναμει.]
[Ὠριγενους] Λογον μεν φησι την ευγλωττιαν, ως και
ετερωθι ει και ιδιωτη τωι λογωι αλλ' ου τηι γνω ει· δυναμιν δε την απο θεου· οταν
γαρ απο θεου ηι ο λογος, δυναμιν εχει, διο γεγραπται Κυριο δω ει ρημα τοι
ευαγγελιζομενοι δυναμει πολληι. και δυναμει μαλλον πεποιθοτες οι αποστολοι
επεδημουν ταις εκκλησιαις και ταις πολεσιν, ηπερ τωι λογωι· ου γαρ ει τις καλως
φραζει, παρα τουτο την βασιλειαν εχει του θεου, αλλ' οπου δυναμις εν λογοις, εκει η
βασιλεια του θεου, ητις και την εν ταις ψυχαις βα ιλευου αν αμαρτιαν εξοριζει και
την του θεου βα ιλειαν εντο ημων γενεσθαι παρασκευαζει. 23 iv 21–ηι 2 [τι θελετε; εν
ραβδωι ελθω προς υμας, η εν αγαπηι πνευματι τε πραΰτητος; ολως ακουεται εν υμιν
πορνεια, και τοιαυτη πορνεια ητις ουδε εν τοις εθνεσιν ονομαζεται, ωστε γυναικα
τινα του πατρος εχειν. και υμεις πεφυσιωμενοι εστε, και ουχι μαλλον επενθησατε,
ινα εξαρθηι εκ μεσου υμων ο το εργον τουτο ποιησας.] [Ὠριγενους] Ουκ αει ουτε ο
θεος ουτε οι τουτου θεσπεσιοι μαθηται κεχρηνται χρηστοις λογοις προς τους
ακουοντας ουδε αει τοις αποτομοις, αλλα ποτε μεν τουτοις ποτε δε εκεινοις. επει ουν
ειχεν ραβδον ο Παυλου λογος, ειχεν δε και πνευμα πραΰτητος και χρηστοτητος,
πυνθανεται Κορινθιων, μη θελων προπετεστερον και ταχυτερον χρησασθαι τωι
αποτομωτερωι· ουχ οτι χωρις αγαπης γινεται η ραβδος, αλλ' οτι η αγαπη κεκρυπται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

εν τωι την ραβδον εχοντι, και ου δεικνυσι την αγαπην εν τηι αποτομιαι της
επιπληξεως. ειτα την αιτιαν της τοιαυτης πευσεως επιφερει λεγων Ὅλως ακουεται
εν υμιν πορνεια ητις ουδε εν τοις εθνεσιν. μανθανομεν οτι περι πορνειας ημας
κατεπαιδεσθαι δει ινα μη πεσωμεν, και αλλο δει μαθειν ινα και οι μη συνειδοτες
εαυτοις πορνειαν, συνειδοτες δε συναγομενοις πορνευουσιν, μη φυσιωνται, ειδοτες
οτι και αυτοι αμαρτωλοι εισι τωι αμαρτωλον ειναι τον συναγομενον μετ' αυτων· οληι
γαρ τηι εκκλησιαι εγκαλει περι ενος πορνευσαντος, και τηι φυσιωσει αυτων εγκαλει
ως ου κατα λογον γινομενηι, μαλιστα δια το ετι ειναι πορνον εν αυτοις. και τριτον
μανθανομεν οτι και πορνειων εισι διαφοραι, ωστε ειναι πορνειαν βαρυτατην τινα
και αλλην ελαττονα και αλλην ετι ελαττονα. ουκουν εν τηι κρισει του θεου ουχ
απλως οι πορνοι κρινονται ουδε την αυτην καταδικην ληψονται δια το
πεπορνευκεναι, αλλα και η ποσοτης και η ποιοτης αυξει την κολασιν και η
προαιρεσις και ο χρονος. εν Κορινθωι τοινυν εις τις παρανομον γαμον εγαμησεν· την
γαρ μητρυιαν αυτου ηγαγετο· αλλα τον τοιουτον γαμον πορνειαν ο αποστολος καλει
και τοιαυτην οιαν μηδε εν τοις εθνεσιν εστιν ακουειν, ινα διδαξηι ημας οτι, εαν ποτε
παρανομως γαμωμεν, ου λογιζεται ημιν εις γαμον τον νομιζομενον γαμον ειναι αλλ'
εις πορνειαν. Ειτα τουτον καταλιπων κατα της τουτου συμμοριας την κατηγοριαν
εισφερει· Και υμεις πεφυσιωμενοι εστε και ουχι μαλλον επενθησατε, ινα αρθηι εκ
μεσου υμων ο το εργον τουτο ποιησας. πασιν επιπλησσει ως κακως αυτον
παραδεξαμενοις. επαν γαρ <εν μεσωι> οντος του αμαρτησαντος φυσιωμεθα ημεις οι
δοκουντες εαυτοις συνειδεναι τα κρειττονα, λεγεται το και υμεις πεφυσιωμενοι εστε.
24 v 3–5 [εγω μεν γαρ ως απων τωι σωματι παρων δε τωι πνευματι ηδη κεκρικα ως
παρων τον ουτως τουτο κατεργασαμενον εν τωι ονοματι του κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, συναχθεντων υμων και του εμου πνευματος συν τηι δυναμει του κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, παραδουναι τον τοιουτον τωι Σαταναι εις ολεθρον της σαρκος,
ινα το πνευμα σωθηι εν τηι ημεραι του κυριου Ἰησου.] [Ὠριγενους] Ουκ εις ολεθρον
της ψυχης, ουκ εις ολεθρον του πνευματος, αλλ' εις ολεθρον της σαρκος· ινα γαρ το
πνευμα σωθηι εν τηι ημεραι του κυριου, παραδιδοται. εξεβαλεν γαρ ο Παυλος τον
τοιουτον, ουκ ειδως οτι μετανοη ει και επι τρεψει αλλα θελων αυτον παιδευσαι.
αλλο γαρ εστιν εκκοψαι τινα ως ανεπιδεκτον μετανοιας και επιστροφης, αλλο
παραιτησασθαι επι του παροντος και εκβαλλειν της ποιμνης, ως ποιμην εκβαλλει
προβατον ψωραν εχον, ινα μη η νομη του τραυματος εκεινου εφ' ολον το ποιμνιον
νεμηθηι. Θεραπευεσθωσαν ουν οι κακως διαγοντες εξω γενομενοι της ποιμνης,
εξομο λογουμενοι και πενθουντες τα ιδια αμαρτηματα, εν νηστειαις και πενθεσι και
κλαυθμοις και τοις παραπλησιοις τα της μετανοιας προσαγοντες. παραδιδονται γαρ
ινα παιδευθωσιν, ωστε αυτων ολοθρευθηναι την σαρκα, τουτ' εστι το φρονημα τη
αρκο · ουχ ινα της ψυχης αυτων αψηται, ουχ ινα εκστησηι αυτους, ουχ ινα αλλο τι
ποιησηι, αλλ' ινα εξουσιαν λαβηι μονης της <σαρκος> αυτων, ουκ εμου διδοντος την
εξουσιαν αλλα της εν εμοι δυναμεως του Ἰησου. Ἀπο του κρειττονος αυτου ολην
ωνομασε την σωτηριαν, ινα μη ειπηι Και το πνευμα και η ψυχη και το σωμα σωθηι εν
τηι ημεραι του κυριου, αλλα το πνευμα σωθηι, απο του κρειττονος ονομασας ολου του
ανθρωπου την σωτηριαν. ως γαρ σωθησομενον αυτον κελευει παραληφθηναι εις
την εκκλησιαν εν τηι δευτεραι επιστοληι. Ἀπειναι δε τωι σωματι και παρειναι τωι
πνευματι Παυλου εστι και των παραπλησιων αυτωι· εφη γαρ και ετερωθι Ει γαρ και
τηι αρκι απειμι, αλλα τωι πνευματι υν υμιν ειμι, χαιρων και βλεπων το τερεωμα τη
ει Χρι τον πι τεω υμων. ουδεις δε ημων δυναται ειπειν οτι Παρειμι και βλεπω της
εκκλη σιας τα προτερηματα η την ταξιν και το τερεωμα τη ει Χρι τον πι τεω .
τοιουτος ην Ἐλισσαιος· ει γαρ και μη παρην τωι σωματι, πνευματι συναπηλθεν τωι
Γιεζηι και φησι προς αυτον Ουχι η καρδια μου ην μετα ου ηνικα ελαβε το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

διταλαντον του αργυριου και ελαβε τας τολα απο Νεμαν του Συρου; αρ' ουν
Ἐλισσαιος μεν ταυτην την χαριν ειχεν, Παυλος δε ο του Χριστου απο στολος ο ζηλων
τα χαρι ματα τα μειζονα, μαλλον δε ινα προφητευηι, ουκ ειχεν τοιαυτην χαριν; αλλ'
αποφαινομαι και τεθαρρηκοτως λεγω οτι ην Παυλος ου μονον αποστολος αλλα και
προφητης· τοιουτος ην οτε φησιν Ἔ ονται οι ανθρωποι φιλαυτοι, φιλαργυροι,
αλαζονε , υπερηφανοι, βλα φημοι, γονευ ιν απειθει · ταυτα γαρ ουχ ως αποστολος
αλλ' ως προφητης ειπεν. και Το πνευμα δε φησιν ρητω λεγει οτι εν ε χατοι καιροι
απο τη ονται τινε τη πι τεω . ποιον δε πνευμα; ωσει ελεγεν Το εν εμοι πνευμα. εχων
ουν ταυτην την χαριν, ει και απην τωι σωματι, οπου εβουλετο παρην τωι πνευματι· ου
μονος γαρ παρην τωι πνευματι, αλλα και η δυναμις Ἰησου. 25 v 7–8 [εκκαθαρατε ουν
την παλαιαν ζυμην, ινα ητε νεον φυραμα, καθως εστε αζυμοι. και γαρ το πα χα ημων
υπερ ημων ετυθη Χριστος. ωστε εορταζωμεν, μη εν ζυμηι παλαιαι μηδε εν ζυμηι
κακιας και πονηριας, αλλ' εν αζυμοις ειλικρινειας και αληθειας.] [Ὠριγενους] Ὁ
αποθεμενος τον παλαιον ανθρωπον υν ται πραξε ιν αυτου και της παλαιας ζυμης
<ουδεν> εχων εν εαυτωι αλλα καινον φυραμα ποιησας το κατα Χριστον Ἰησουν,
ουτος πεποιηκε την των αζυμων εορτην· ειτα μετα την των αζυμων εορτην η νεα
ζυμη φαινεται. Ἰησους ο χριστος εστιν η νεα ζυμη. εσθι ωμεν ουν πρωτον αζυμα,
απεχομενοι πασης κακιας και πονηριας. περι του των ο αποστολος διδασκων φησιν
Ἐκκαθαρατε ουν την παλαιαν ζυμην, ινα ητε νεον φυραμα, καθως εστε αζυμοι· οιον
τι παρα Ἰουδαιοις γινεται, εαν επιφω σκηι η ημερα η των αζυμων, εκκαθαιρουσι
πασαν παλαιαν ζυμην, παντα τοπον της οικιας περιαθρουντες μη ποτε ζυμη εκει
ευρεθηι, ουτως και συ τα εν σοι ταμιεια κατανοησον μη που ζυμη εκει, ινα ητε νεον
φυραμα. καθως εστε αζυμοι. επει ησαν εν Κορινθωι οι μεν αγιοι οι δε ου τοιουτοι
αλλ' αμαρτωλοι καθα εν προοιμιοις της επιστολης φθασαντες εφαμεν, δια τους
επαινετους φησι καθως εστε αζυμοι. και γαρ το πα χα ημων ετυθη Χριστος· ορων οτι
κατα τον Μωσεως νομον πρωτον το πα χα γινεται και θυεται το προβατον, ειτα μετα
το προβατον αζυμα εσθιουσι, δια τουτο ειπεν Ἤδη το πα χα τεθυται Χριστος· ωστε
εορταζωμεν, μη εν ζυμηι παλαιαι μηδε εν ζυμηι κακιας και πονηριας, αλλ' εν αζυμοις
ειλικρινειας και αληθειας. ειλικρινειας, κατα την πολιτειαν· αληθειας, κατα την
γνωσιν· εν γαρ αμφοτεροις χαρακτηριζεται τα αζυμα τα αληθινα. 26 v 9–11 [εγραψα
υμιν εν τηι επιστοληι μη συναναμιγνυσθαι πορνοις, και ου παντως τοις πορνοις του
κοσμου τουτου η τοις πλεονεκταις η αρπαξιν η ειδω λολατραις· επει οφειλετε αρα εκ
του κοσμου εξελθειν. νυν δε εγραψα υμιν μη συναναμιγνυσθαι εαν τις αδελφος
ονομαζομενος ηι πορνος η πλεονεκτης η ειδωλολατρης η λοιδορος η μεθυσος η
αρπαξ, τωι τοιουτωι μηδε συνεσθιειν.] [Ὠριγενους] Ὑπελαβον τινες εκ τουτου του
ρητου οτι προ της προτερας προς Κορινθιους επιστολης εγεγραπτο αλλη τις επιστολη
τωι αποστολωι ητις νυν ου σωζεται· και εγραψεν αυτοις μη συναναμιγνυσθαι πορνοις
οσον επι τηι προκειμενηι λεξει, ακουσας δε Κορινθιους τεταραχθαι, οιομενους
λεγεσθαι μη συναναμιγνυσθαι πορνοις μηδε τοις του κοσμου–οπερ αδυνατον εστιν,
εν τωι βιωι οντα μη ομιλειν εθνικοις συνεργοις, πραγματευταις, και τοιουτοις τισιν
ετεροις–σαφηνιζων, φασι, το τοτε παραλελειμμενον Ου περι πορνων λεγω, φησι, του
κοσμου τουτου αλλα περι των ονομαζομενων μεν αδελφων ουκ οντων δε σεμνων.
οι δε μη βουλομενοι επιστολην ετεραν ειναι προ ταυτης ερουσι ταυτην την λεξιν επι
ταυτην την επιστολην αναφερεσθαι, οτι εν ταυτηι τηι επιστοληι εγραψα μη
συναναμιγνυσθαι υμας πορνοις, πορνοις δε λεγω τοισδε, ου τοισδε. Ἔοικεν δε ο
αποστολος συγκρισει πορνων πολλωι χειρονας λεγειν ειναι τους εν ημιν πορνους· ο
γαρ εξωθεν πορνευων ου ναον του θεου φθειρει, ουκ αρα τα μελη του Χρι του ποιει
πορνη μελη, ουχ ολον το φυραμα ζυμοι· κακεινος μεν οτε θελει μετανοει και αφεσιν
εχει αμαρτηματων, ο δε μετα την πιστιν πορνευσας καν μετανοησηι παλιν υστερον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

αφεσιν μεν ουκ εχει αμαρτη ματων δυναται δε την αμαρτιαν επικαλυψαι. Μακαριοι
γαρ φησιν ων αφε θη αν αι αμαρτιαι, των απο των εθνων προσελθοντων· και ων
επεκαλυφθη αν αι αμαρτιαι, των μετα την πιστιν αμαρτανοντων επικαλυπτοντων δε
τοις αγαθοις εργοις, οιον την ακολασιαν τηι πολληι σωφροσυνηι. Και ου παντως τοις
πορνοις του κοσμου τουτου η πλεονεκταις η αρπαξιν η ειδωλολατραις. ως εισι
πορνοι του κοσμου και πορνοι επι Χριστον κληθεντες, ουτως και πλεονεκται οι μεν
του κοσμου τουτου οι δε της εκκλησιας. φυλαξωμεθα ουν μεχρι του ελαχιστου την
πλεονεξιαν· συνεζευκται γαρ και αυτη τωι της πορνειας αμαρτηματι. και τριτον
αρπαγας τινας ονομαζει, οταν αρπαζωσι τα των πελας. και ειδωλολατραι δε τινες
εισι μεθ' ημων παρα τους ειδωλολατρας του κοσμου τουτου, οι θελοντες διδασκειν
οτι αδιαφορον εστι το ειδωλολατρειν· μαλιστα δε τουτο το αμαρτημα ευρισκεται εν
τοις στρατευομε νοις· Ἀναγκη μοι λεγουσιν επικειται· η στρατια τουτο απαιτει·
κινδυνευω τηι κεφαληι εαν μη θυσω η μη λευχειμονησας τον λιβανον επιθω κατα τα
νενο μισμενα της στρατιας του κοσμου· και προς τουτοις ο τοιουτος λεγει εαυτον
χριστιανον· τωι τοιουτωι φησι μηδε συνεσθιειν. εστιν δε και ο αρνησιθεος εν καιρωι
διωγμων ειδωλολατρης ημων. Ἔγραψα ουν φησι τωι τοιουτωι ουπω εκ του κοσμου
οντι μη συναναμιγνυσθαι, επει οφειλετε αρα εκ του κοσμου εξελθειν. νυνι δε
εγραψα υμιν μη συναναμιγνυσθαι εαν τις αδελφος ονομαζο μενος. καλως τον
τοιουτον ουκετι δη αδελφον ειπεν αλλα μεχρις ονοματος μονον αδελφον. Ἀλλα
ταυτα μεν δυναμεθα εαυτοις συνειδεναι οι πολλοι οτι ουκ εχομεν τα κακα ταυτα· επι
δε των εξης και εμαυτον φοβουμαι, μη πως ενοχος ειμι τοις αλλοις αμαρτημασιν.
λεγει γαρ η λοιδορος η μεθυσος η αρπαξ, τωι τοιουτωι μηδε συνεσθιειν. ηλικοις
κακοις τον λοιδορον συνηριθμησεντωι πορνωι, τωι πλεονεκτηι, τωι ειδωλολατρηι·
ουκουν και ο λοιδορος ηδη εχθρος εστι της εκκλησιας. δια τουτο ακουομεν του
κυριου λεγοντος Ευλογειτε του κατα ρωμενου υμα , και του αποστολου λεγοντος
Λοιδορουμενοι ευλογουμεν· λοιδορος γαρ βα ιλειαν θεου ου κληρονομει. δει τοινυν
το στομα καθαρον τηρειν· τι γαρ μοι τους εξω κρινειν; μεθυσοι εστωσαν εξω·
πορνοις συνεσθιω και συνδιατριβω· ου βλαπτει με η εκεινων μικρα ζυμη; ολον το
φυραμα τουτο ου ζυμοι; [v 12] τι γαρ μοι τους εξω κρινειν; ουχι τους εσω υμεις
κρινετε; τους δε εξω ο θεος κρινει; Ἐπετρεψεν πασιν ημιν κρινειν τους εσω
αμαρτανοντας. αναφερομεν αυτοι το αμαρτημα επι τον επισκοπον, ινα νομωι
εκβληθηι ο τοιουτος απο της εκκλησιας. [v 13] και εξαρειτε τον πονηρον εξ υμων
αυτων. Και εκ τουτων μεν εξαρατε τον πονηρον· αλλα ζητει μηποτε θελων εξωθεν
τον πονηρον εξαραι, εχεις εν εαυτωι τον πονηρον. δια τουτο παντα ποιει ινα εξαρηις
τον πονηρον απο σεαυτου· εκεινου γαρ εξελθοντος, Χριστος Ἰησους εν σοι
κατοικησει. 27 vi 1–3 [τολμαι τις υμων πραγμα εχων προς τον ετερον κρινεσθαι επι
των αδικων και ουχι επι των αγιων; ουκ οιδατε οτι οι αγιοι τον κοσμον κρινουσι; και
ει εν υμιν κρινεται ο κοσμος, αναξιοι εστε κριτηριων ελαχιστων· ουκ οιδατε οτι
αγγελους κρινουμεν, μητιγε βιωτικα;]
[Ὠριγενους] ∆υσωπει τους εν Κορινθωι
αμαρτανοντας και ασχολουμενους περι δικαστηρια και βιωτικας χρειας και
ταλαιπωριας, και φησιν οτι Ἐκληθητε επι τουτο ινα τελειωθεντες κρινητε αγγελους,
ουχι δε μαλλον δυνησεσθε, εαν ποτε αδελφος μετα αδελφου κρινηται, κρινειν τα
βιωτικα των αδελφων; [vi 4] βιωτικα μεν ουν κριτηρια εαν εχητε και τα εξης.
Ἀληθως μεν ενιοτε τοιαυτα εστι τα των κρινομενων ως μη δεισθαι σοφου του
δικαζοντος, αλλα μαλλον τους εξουθενημενους εν τηι εκκλησιαι <καθιζετε>· γενοιτο
δ' αν ποτε τα των δικαζομενων ως και σοφου δεισθαι δικαστου. ο δε λεγω, ουτως
εσται σαφες· εαν οι δικαζομενοι δεωνται νομων κοσμικων και εμπειρων δικαστων,
ου γραφης ουδε νομου του εν τηι γραφηι αλλ' οιονει υιων του αιωνο τουτου
φρονιμωτερων δοκουντων ειναι, πιστοι εσονται κριται οι εξουθενημενοι εν τηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

εκκλησιαι· και εσται ψογος των κρινομενων οτε δεονται και των εξουθενημενων
μαλλον η των σοφων· ο μεν γαρ τωι λογωι ακολουθων, ει και δειται κριτου, δειται
μαλλον σοφου, ινα νουθετηθηι απο της σοφιας του σοφου εισφεροντος αυτωι λογους
οικοδομουντας. [vi 4–5] τους εξουθενημενους ουν εν τηι εκκλησιαι τουτους καθιζετε·
προς εντροπην υμιν λεγω· ουτως ουκ ενι εν υμιν ουδεις σοφος ος δυνησεται
ανακριναι ανα μεσον του αδελφου αυτου; Ἐγκαλει τηι Κορινθιων εκκλησιαι οτι
καιτοι εν μεσηι τηι Ἑλλαδι καθεζομενοι σοφους ουκ ειχον αληθινους, καιτοι γε
προειπων οτι πολλοι επαγγελλονται σοφιαν παρ' αυτοις· δι' ους και ειπεν το Ὁ
δρα ομενο του οφου εν τηι πανουργιαι αυτων. αλλ' οι μεν εισι σοφοι του αιωνο
τουτου, οι δε σοφοι κατα θεον. ᾔδει δε ο Παυλος εκεινους· δια τουτο φησιν Ουτως
ουκ ενι εν υμιν σοφος ος δυνησεται ανακριναι ανα μεσον του αδελφου αυτου; [vi 6]
αλλ' αδελφος μετα αδελφου κρινεται, και τουτο επι απιστων; Ἔχομεν αρχοντας της
εκκλησιας εφ' ους οφειλομεν αναφερειν τας ημετερας κρισεις, ινα μη καταγελωμεθα
εν τοις των εθνων δικαστηριοις. [vi 7] ηδη μεν ουν ηττημα υμιν εστιν οτι κριματα
εχετε μεθ' εαυτων, ου μεμνημενοι του ∆ια τι ουχι μαλλον αποστερεισθε; αποστωμεν
των κριματων των βηματων των εθνικων, του εχειν δικας και πραγματα. ο γαρ
κριματα εχων μετα του αδελφου ηδη ητταται, και ο αδικουμενος νενικηκεν· ο
τυπτομενος και κακολογουμενος μηδε αμειβομενος τον ταυτα ποιουντα νενικηκεν,
φυλαττει γαρ την εντολην την λεγουσαν ∆ια τι ουχι μαλλον αδικεισθε; δια τι ουχι
μαλλον αποστερεισθε; [vi 8] αλλ' υμεις αδικειτε και αποστερειτε, και τουτο
αδελφους. Πας μεν ουν ο ταυτα ποιων αμαρτανει· οσωι δε τιμιωτερον εστι το αδικου
μενον προσωπον, τοσουτωι το αμαρτημα χαλεπωτερον. και γαρ ει αδικει τις τον
μακαριον, δυναμει Χριστον αδικει και Χριστον αποστερει. [vi 9] η ουκ οιδατε οτι
αδικοι θεου βασιλειαν ου κληρονομησουσιν; Ει η βασιλεια του θεου εν Χριστωι εστιν,
Χριστος δε η δικαιο υνη εστιν, ο δικαιος βασιλειαν θεου κληρονομει εν Χριστωι
δικαιο υνηι οντι· και ακολουθως ο εν τηι εναντιαι καταστασει, ουτος ου κληρονομει
βασιλειαν θεου. [vi 9] μη πλανασθε· ουτε πορνοι· Μηδει υμα πλανατω πιθανοις
λογοι · «Ἐλεημων, χρηστος, φιλανθρωπος εστιν ο θεος· αφιησι τα αμαρτηματα.»
παντα ημα φανερωθηναι δει εμπρο θεν του βηματο του χρι του, ινα κομι ηται
εκα το τα δια του ωματο προ α επραξεν, ειτε αγαθον ειτε κακον. μηδεις
προφασιζεσθω Νεος ημην, αγαμος ημην, πριν γυναικα λαβειν πεπορνευκα. δια τι δε
ουκ ελαβες γυναικα; ου πιστευεις οτι Ει τι τον ναον του θεου φθειρει, φθερει τουτον
ο θεο ; αλλ' αιρεις τα μελη του χρι του και ποιεις πορνη μελη; ο πορνευων εις τον
των ολων θεον ασεβει. [Ὠριγενους] [vi 9–10] Μη πλανασθε ουν· ουτε πορνοι ουτε
ειδωλολατραι βασιλειαν θεου ου κληρονομησουσιν· ουτω δε ουδε μοixοι. ο
πορνευων φθειρει τον ναον του θεου· ο δε μοixευων προς τουτοις και εις τον ανδρα
πλημμελει. ουδε μοixοι ουν· αλλ' ουδε μαλακοι. παρακαλουμεν ουν και υμας, ω
παιδες, τηρησαι την εαυτων ωραν καθαραν και μη μολυνθηναι τοιουτωι γυναικειωι
μολυσμωι. ουδε αρσενοκοιται βασιλειαν θεου κληρονομησουσιν· αλλ' απειη
εκκλησιαι καν ενα τοιουτον ευρεθηναι. Ειτα επικαταβαινει και επι τα ελαττονα
δοκουντα ειναι αμαρτηματα λεγων Ουτε κλεπται· τουτο δε το αμαρτημα το της
κλοπης σχεδον παντες οι στρατευομενοι αμαρτανουσι, μη αρκουμενοι τοι οψωνιοι ,
ως εδιδαξε το ευαγγελιον, αλλα δια ειοντε και υκοφαντουντε . αλλα και οι εν ταις
πραγματειαις ψευσται <κλεπται> εισιν, ου κληρονομουντες την βασιλειαν του θεου·
ουτως δε και οι εν ταις πραγματειαις πλεονεκτουντες πλεονεκται εισιν· και αλλοι
μεθυσοι· αλλα και λοιδορους φησι μη κληρονομειν την βασιλειαν του θεου.
Μηδενος ουν βα ιλευοι η αμαρτια· δει γαρ καθαραν ειναι την βασιλειαν του θεου
απο παντων αμαρτηματων και πταισματων, ιν' ο θεος βασιλευηι. 28 vi 12 [Παντα μοι
εξεστιν, αλλ' ου παντα συμφερει. παντα μοι εξεστιν, αλλ' ουκ εγω εξουσιασθησομαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

υπο τινος.] [Ὠριγενους] Ὑπερανω δει ειναι ων ελαβον εξουσιαν· α και ποιησαντες
ουχ αμαρτησομεθα. ουτω γαρ <οι> φιλοτιμοτερον πολιτευομενοι πολιτευονται· μη
ουκ εχομεν γαρ, φησιν ο αποστολος, εξου ιαν φαγειν και πιειν; μη ουκ εχομεν
εξου ιαν αδελφην γυναικα περιαγειν, ω και οι λοιποι απο τολοι και οι αδελφοι του
κυριου και Κηφα ; η μονο εγω και Βαρναβα ουκ εχομεν εξου ιαν μη εργαζε θαι; αλλ'
ουκ εχρη αμεθα τηι εξου ιαι ταυτηι. ουκουν εξην μεν τωι αποστολωι ταυτα παντα εν
τοις τοποις οις παρεθεμην, συνεξεταζων δε αυτα τωι αυτου συμφεροντι και τηι
οικονομιαι της εκκλησιας εωρα οτι εξεστι μεν–εαν ποιησηι, ουχ αμαρτη εταικρειττον
δε ποιει <ου> χρη αμενο τηι εξου ιαι. και παλιν· πασηι παρθενωι εξεστι γαμεισθαι· αλλ'
η καλη και αγαθη ουχ ως μη εξον γαμειν απεχεται του γαμειν αλλ' αναβιβασασα την
εξουσιαν και βουλομενη καθαρα ειναι και τωι ωματι και τωι πνευματι παρθενευει.
αλλα και ανδρος τελευτησαντος ου κεκωλυται η διγαμια παντελως· Ἐαν γαρ, φησιν,
ο ανηρ αποθανηι, ελευθερα ε τιν ωι θελει γαμηθηναι, μονον εν κυριωι. αλλ' ακουσασα
η καλη γυνη <το> μακαριωτερα ε τιν εαν ουτω μεινηι, κατα την εμην γνωμην, ου
κεχρηται τηι εξου ιαι. παντα μοι εξεστιν, αλλ' ουκ εγω εξουσιασθησομαι υπο τινος·
εχει τι ο λογος υψηλοτερον· ει γαρ ουκ ε τιν ημιν η παλη προ αιμα και αρκα αλλα
προ τα αρχα η προ τα εξου ια , οταν η εξου ια κρατησηι, εξουσιασθην υπ' εκεινης·
εαν δε πασαν εξου ιαν νικησω, ουκ εξουσιασθησομαι υπο τινος. 29 vi 13–14 [Τα
βρωματα τηι κοιλιαι και η κοιλια τοις βρωμασιν· ο δε θεος και ταυτην και ταυτα
καταργησει. το δε σωμα ου τηι πορνειαι αλλα τωι κυριωι, και ο κυριος τωι σωματι· ο δε
θεος και τον κυριον ηγειρεν και ημας εξηγειρεν δια της δυναμεως αυτου.]
[Ὠριγενους] Μη νομισηις οτι ωσπερ η κοιλια γεγονεν τοις βρωμασιν και τα βρωματα
τηι κοιλιαι, ουτω και το σωμα γεγονε δια συνουσιασμον. ει θελεις τον προηγουμενον
λογον μαθειν δια τι γεγονεν, ακουε· ινα ναος ηι τωι κυριωι, και ινα η ψυχη αγια και
μακαρια ουσα το πνευμα το αγιον ωσπερει θεραπευουσα ιερευς γενηται του εν σοι
αγιου πνευματος. και ο Ἀδαμ γαρ σωμα ειχεν εν τωι παραδεισωι, αλλ' ομως εν αυτωι
τωι παραδεισωι ουκ εγνω Ἀδαμ Ευαν την γυναικα αυτου, αλλ' οτε εξεβληθη μετα την
παρακοην. ταυτα δε λεγω, ου περιγραφων τον γαμον· οιδα γαρ οτι Ει τις ουκ
εγκρατευεται, γαμειν οφειλει· κρει ον γαρ ε τι γαμειν η πυρου θαι. αλλ' ει και
συγκεχωρηται το πραγμα, ου προηγουμενως αλλα δι' ασθενειαν. το γαρ
προηγουμενον αγνευειν και καθαρευειν και χολαζειν τηι προ ευχηι. Του γαρ ηδη
εγερθεντος μετα Χριστου και υμμορφου γενομενου τηι ανα τα ει αυτου και τηι
καινοτητι τη ζωη το σωμα οφειλει ειναι ουδενος η του κυριου. 30 vi 15 [Ουκ οιδατε
[Ὠριγενους] Ψυχης οργανα εστι τα
οτι τα σωματα υμων μελη Χριστου εστιν;]
ανθρωπων σωματα· και αρχουσης της ψυχης υπηρε τειται το σωμα, και χρηται αυτωι
εις α βουλεται. ιδιως δη ο λογος θελει ημων τα σωματα μηκετι υπο της ψυχης
ενεργεισθαι της ημετερας αλλ' υπ' αυτου του Χριστου· διο λεγει ο Παυλος Ζω δε
ουκετι εγω, ζηι δε εν εμοι Χρι το . μελη ουν τοτε γινεται Χριστου, οτε παντα κατα τον
αυτου λογον κινουμεν. 31 vi 18 [φευγετε την πορνειαν· παν αμαρτημα ο εαν ποιησηι
ανθρωπος εκτος του σωματος εστιν, ο δε πορνευων εις το ιδιον σωμα αμαρτανει.]
[Ὠριγενους] Ζητησει τις, ει παν αμαρτημα εκτος του σωματος εστιν. ερει γαρ τις
Ἁμαρτημα εστι το μεθυειν· αμαρτημα εστι το εαυτον εξαγειν εκ του βιου δι' αγχονης,
δια κρημνου· αρ' ουν εκτος του σωματος εστι και τουτο το αμαρτημα; αλλ'
ευγνωμονως δει ακουσαι πως ειρηται τουτο· αφορμην δε ληψομεθα του νοησαι τα
κατα τον τοπον εκ του Λευιτικου· εκει γαρ λεγεται οτι εκ τη ρυ εω υνε τηκεν το
ωμα αυτου. επει ουν η συστασις του σωματος απο σπερματων εστι, δια τουτο <ο>
αμαρτανων κατα την προρρυ σιν των σπερματων εις το σωμα το εαυτου αμαρτανει·
και εστιν η αμαρτια αυτη απο τουτων γινομενη, αφ' ων και η αρχη της συστασεως
του σωματος. 32 vi 19–20 [Ἢ ουκ οιδατε οτι το σωμα υμων ναος του εν υμιν αγιου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

πνευ ματος εστιν, ου εχετε απο <του> θεου; και ουκ εστε εαυτων, ηγορασθητε γαρ
τιμης. δοξασατε δη τον θεον εν τωι σωματι υμων.]
[Ὠριγενους] Καλως
ανθυποφοραν υπειδομενος και προφυλαξαμενος ειπεν το Ουκ εστε εαυτων. ερει γαρ
τις Εις το ιδιον σωμα αμαρτανω· εξουσιαν εχω του ιδιου σωματος· ειτα φησιν Ἢ ουκ
οιδατε οτι τα σωματα υμων ναος του εν υμιν αγιου πνευματος εστιν, ου εχετε απο
του θεου; εις το πνευμα το αγιον ασε βουμεν, και δι' αυτου εις πατερα και υιον εις
ους βεβαπτισμεθα, εαν πορνευωμεν· εις Χριστον μεν, οταν αρα τα μελη του Χρι του
ποιη ω πορνη μελη· εις το αγιον δε πνευμα, οταν τον ναον του εν ημιν αγιου
πνευματος φθειρηι τις· εις τον πατερα δε, οτε τον ναον του θεου φθειρω. Προς
τουτοις ουν οσα αν αμαρτωμεν, καν φονους ποιησωμεν, αφθοροι δε ωμεν, φθορας
μη γευσαμενοι της κατα την συνουσιαν, ου λεγομεθα εφθαρθαι εκ του πεφονευ
κεναι. αλλ' επει και η αφθαρσια και η φθορα περι την φυσιν την αγευστον συνουσιας
της περι τα αφροδισια εστιν–Ἐφθαρη γαρ η παρθενος, λεγομεν· και παλιν Ἄφθορος
ο νεανισκος, η εφθαρη–παν αμαρτημα ο εαν ποιησηι ανθρωπος εκτος του σωματος
εστιν. επειδη ουν εδοθη λυτρον υπερ υμων το αιμα του χριστου και ελαβεν υμας απο
της εξουσιας του διαβολου, δοξασατε τον θεον εν τωι σωματι υμων, ινα γενηται το
σωμα υμων αξιον μακαριοτητος ως αγαπησαντων την αφθαρσιαν, ως και ο
αποστολος λεγει η χαρι του θεου μετα παντων των αγαπωντων τον κυριον ημων
Ἰη ουν Χρι τον εν αφθαρ ιαι. 33 vii 1–4 [Περι δε ων εγραψατε μοι, καλον ανθρωπωι
γυναικος μη απτεσθαι· δια δε τας πορνειας εκαστος την εαυτου γυναικα εχετω, και
εκαστη τον ιδιον ανδρα εχετω. τηι γυναικι ο ανηρ την οφειλην αποδιδοτω, ομοιως δε
και η γυνη τωι ανδρι. η γυνη του ιδιου σωματος ουκ εξουσιαζει αλλ' ο ανηρ· ομοιως
δε και ο ανηρ του ιδιου σωματος ουκ εξουσιαζει αλλ' η γυνη.] [Ὠριγενους] Οι
ανθρωποι αμαρτανοντες γενικωι λογωι δixως αμαρτανουσιν, υποβαινοντες τας
εντολας η υπερβαινοντες. οταν γαρ μη απο επιστημης πολιτευωμεθα μηδε
γινωσκοντες τα μετρα της δικαιοσυνης σφαλλομεθα, και εσθ' οτε υπερ βαινοντες
τον κανονα φαντασιαι του ποιειν τι κρειττον εκπιπτομεν του προκειμενου. ταθμιον
ουν εστιν, ο ουτε μεγα εστιν ουτε μικρον αλλα συμμετρον, το ειδεναι πως δει βιουν.
∆εδε αι μετα γυναικος· εν σταθμιον μεγα ποιεις, ου φροντιζεις της γυναικος αλλα
λεγεις Ἐγω δυναμαι εγκρα τευεσθαι και ζην καθαρωτερον· αλλ' ορα οτι η γυνη σου
απολλυται, ου δυναμενη φερειν την καθαροτητα σου, δι' ην Χρι το απεθανεν.
Τοιουτον τι γεγονεν εν Κορινθωι, και ην ακαταστασια εν ταις οικιαις των αδελφων,
πη μεν ανδρων πη δε γυναικων εγκρατευεσθαι πειρωμενων και αλλη λων
κατεξανισταμενων. εγραψαν ουν περι τουτου επιστολην οι εν Κορινθωι τωι
αποστολωι, και προς την επιστολην ταυτην αντιγραφει ο αποστολος τα
προγεγραμμενα· και ουτε επετεινεν τον περι αγνειας λογον και ανειλεν τον περι
γαμου, ουτε τον περι γαμου προκρινας ανειλεν τον περι παρθενιας, ως καλο
οικονομο , αλλα τηρει δι' ολου του λογου το βουλημα αυτου τινα τροπον και
προτρεπεται καθαρευειν· και συγχωρησας συγκαταβαινειν, προτρε πεται παλιν
ασκειν την αγνειαν· και προτρεψαμενος ασκειν την αγνειαν, παλιν φερει επι το δειν
τηι ασθενειαι συγκαταβαινειν των ασθενεστερων. ηρξατο δε ουκ απο των
υποδεεστερων, ου γαρ επρεπεν, αλλ' απο των τελειοτερων πρα γματων, λεγων Περι
δε ων εγραψατε μοι, καλον ανθρωπωι γυναικος μη απτεσθαι· οιον· Ἐπαινω υμας
οσον επι τωι ηθεληκεναι αγνευειν τους αποσταντας της μιξεως της προς την
γυναικα, αλλα λογισασθε μη το εαυτων μονον αλλα και το της γυναικος· Ἡ γαρ
αγαπη ου ζητει τα εαυτη · δια γουν τας πορνειας εκαστος την εαυτου γυναικα εχετω,
και εκαστη τον ιδιον ανδρα. ου δια την εαυτου πορνειαν ο ισχυροτερος την εαυτου
γυναικα εχετω, αλλα μη πως πορνευσηι τηι εγκρατειαι <του ανδρος η γυνη και τηι
εγκρατειαι> της γυναικος ο ανηρ. αιρετωτερον γαρ τους δυο σωθηναι ευρισκομενους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

εν τοις εργοις του γαμου η τηι προφασει του ενος τον ετερον εκπεσειν της ελπιδος
της εν Χριστωι· πως γαρ και σωθησεται ενοχος ων τωι θανατωι της γυναικος; ουκ
εστιν ουν καθαρα η σεμνοτης του ανδρος οτε μη εκ συμφωνιας της γυναικος γινηται
η ασκησις αμφοτεροις υπερ του χολα αι ταις κατα θεον ευχαις. [vii 3] Τηι γυναικι ο
ανηρ την οφειλην αποδιδοτω, ομοιως δε και η γυνη τωι ανδρι. προενοησατο και του
θεραπευσαι την ασθενειαν την ανθρωπινην και του ευσχημονεστατα οικονομησαι το
κατα τους τοπους· διοπερ ειπεν οφειλην οφειλεσθαι απο του ανδρος και τωι ανδρι
απο της γυναικος. ειτα ινα μη δυσωπησηι τους εν γαμωι ως δουλους αλληλων
τυγχανοντας μη χωρις συμφωνιας ηκειν επι την ασκησιν της καθαροτητος φησιν· Ἡ
γυνη του ιδιου σωματος ουκ εξουσιαζει αλλ' ο ανηρ· ομοιως και ο ανηρ του ιδιου
σωματος ουκ εξουσιαζει αλλ' η γυνη. εξουσιαν ουν εχει ο ανηρ του σωματος της
γυναικος, και εξουσιαν εχων εαν θεληι μη χρησθω τηι εξουσιαι· αλλ' ουκ εχρη α μεθα
τηι εξου ιαι ταυτηι, φησιν ο αποστολος, οιμαι τουτο διδασκων τωι λεγειν μη ουκ
εχομεν εξου ιαν αδελφην γυναικα περιαγειν, ω και οι λοιποι απο τολοι και οι
αδελφοι του κυριου και Κηφα ; εξουσιαν ουν εχει η γυνη του σωματος του ανδρος
και ου δυναται μη χρησασθαι τηι εξουσιαι; Το δε ομοιως δις κειμενον διδωσι νοειν οτι
μη νομιζετω ο ανηρ εν τοις κατα τον γαμον πραγμασιν υπερεχειν της γυναικος·
ομοιοτης εστι και ισοτης τοις γεγαμηκοσι προς αλληλους. 34 vii 5 [Μη αποστερειτε
αλληλους, ει μη τι αν εκ συμφωνου προς καιρον ινα σχολασητε τηι προσευχηι και
παλιν επι το αυτο ητε.] [Ὠριγενους] Ὀφειλετε γαρ αμφοτεροι ειδεναι οτι ουκ εστιν
η αυτη ευχη απο καθαροτητος ανδρος και γυναικος και ευχη απο κοινωνιας. ει γαρ
επι των ειδωλων Ἕλληνες εστιν οτε αγνευουσι, ποσωι πλεον συ ο τωι θεωι των ολων
ευχομενος; καλον ουν εστι συγκαταβαινειν μεν δια την ασθενειαν, ανεχειν δε δια
τας ευχας. και Μωυσης μεν αγνιζει τον λαον και λεγει τρει ημερα μη προ ελθητε
γυναικι, ινα δυνηθωσιν εκ του προκεκαθαρευκεναι ακροαται γενεσθαι του θεου. και
εν ταις Βασιλειαις δε αγιου αρτου βουλεται παραστησαι τωι ∆αυειδ φευγοντι την
του Σαουλ επιβουλην Ἀβιαθαρ η Ἀβιμελεχ ο ιερευς, και βουλομενος αγιου αρτου
παραθειναι τι φησι πλην Ει καθαρα τα παιδαρια απο γυναικο ; ουχ οιον δε απο
αλλοτριας γυναικος αλλ' απο γαμετης. ειτα ινα μεν αρτου προθε εω λαβηι τις,
καθαρος ειναι οφειλει απο γυναικο · ινα δε τους μειζονας της προθεσεως λαβηι
αρτους, εφ' ων επικεκληται το ονομα του θεου και του χριστου και του αγιου
πνευματος, ου πολλωι πλεον οφειλει τις ειναι καθαρωτερος, ινα αληθως εις
σωτηριαν λαβηι τους αρτους και μη ει κριμα; [Ὠριγενους] Οι πολλοι μεν οιονται το
αποστερειν επι μονου χρυσιου η αργυριου η τινος των τοιουτων λεγεσθαι· σαφως δε
ο αποστολος και επι των εν γαμοις οντων και ακαιρως και χωρις συμφωνιας
αγνειαν ασκουντων αποστερησιν ωνομασεν. απαξ δε απλως ο το οφειλομενον μη
αποδιδους αποστερει εκεινον ωι οφειλει, μη αποδιδους το οφειλομενον. ενιοτε δε
συγκλειεται ο ανθρωπος εις το μη δυνασθαι αμα δυο οφειλας αποδιδοναι· διο
γεγραπται ινα την αναγκαιαν αποδωι οφειλην. ο δε λεγω ουτως εσται σαφες· ουκ
ενεστι και θεωι αποδιδοναι δεοντως τας ευχας και αποδουναι την οφειλην τον
γεγαμηκοτα τηι γυναικι· διοπερ το οφειλημα το εις θεον εαν επειγηι, δει το ετερον
αποστερειν. ακουε γαρ αυτου λεγοντος Μη αποστερειτε αλληλους, ει μη τι αν εκ
συμφωνου προς καιρον ινα σχολασητε τηι προσευχηι και παλιν επι το αυτο ητε· ως μη
καθαρας αναπεμπο μενης της ευχης τοις και συνεληλυθοσιν, ει και νομιμως
συνεληλυθασιν. απε χεσθαι δε δει γυναικος και εν καιρωι τη αφεδρου, και εις μεγα
γε εγκλημα λογιζεται το συνερχεσθαι γυναικι ουσηι εν τηι αφεδρωι. εν γουν τωι
καταλογωι των ανδραγαθηματων και τωι καταλογωι των αμαρτηματων παρα τωι
Ἐζεκιηλ αναγεγραπται οτι και προ γυναικα εν χωρισμωι ου μη προσελθηι. και δει
καθαρευειν παντως και απο της ιδιας γυναικος εν καιρωι ευχης και νηστειας. [vii 5–
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

6] και παλιν, φησιν, επι το αυτο ητε, ινα μη πειραζηι υμας ο Σατανας δια την
ακρασιαν υμων. τουτο δε λεγω κατα συγγνωμην, ου κατ' επιταγην. Πανταχου ανιησι
δια την ασθενειαν τον λογον, και παλιν επιτεινει δια το επιστρεψαι τους ακουοντας
τον λογον. [vii 7] θελω δε παντας ανθρωπους ειναι ως και εμαυτον. αλλ' εκαστος
ιδιον εχει χαρισμα εκ θεου, ος μεν ουτως, ος δε ουτως. Πνεει χαρισματος ο γαμος,
οτε τα μετρα τηρειται, του εκ συμφωνιας. και αληθως εστιν ειπειν επι τινων οτι
τουτωι ο γαμος χαρισμα εστιν, οτε ουκ ακατα τα ια, οτε πασα ειρηνη, πασα συμφωνια·
ειπειν μεντοιγε οτι χαρισμα εκ θεου εστιν ο γαμος πιστου προς εθνικην και εθνικου
προς πιστην; τουτο ουκ αν ειποιμι. ου γαρ δυναται το χαρισμα του θεου φθανειν επι
τους εθνικους· εαν πιστευσηι, εαν σωθηι, τοτε αρχην ληψεται του χαρισματος.
Χρωνται δε τωι ρητωι τουτωι και οι απο Μαρκιωνος, και αναισθητως κωλυουσι τον
γαμον, λεγοντες την αγνειαν προσταγμα ειναι του αλλου θεου ον ανε πλασαν παρα
τον δημιουργον. πλην εκ του ρητου εστιν αυτους συμβιβασαι οτι κακως κωλυουσι
τον γαμον, κακως και διαιρουσι την θεοτητα. ει γαρ χαρισμα εστι τωι μεν ουτως τωι
δε ουτως, χαρισμα εστι και ο γαμος· ει χαρισμα και ο γαμος, κακως κωλυεται το
χαρισμα ο γαμος· ει ο μεν ουτως ο δε ουτως απο θεου, δηλον οτι εις θεος ο δεδωκως
την αγνειαν και ο δεδωκως τον γαμον, και εις ο του νομου και του ευαγγελιου θεος
εστιν, ον κατηγγειλαν προτερον μεν οι προφηται υστερον δε Χριστος Ἰησους. 35 vii
8–12 [Λεγω δε τοις αγαμοις και ταις χηραις, καλον αυτοις εαν μεινωσιν ως καγω· ει
δε ουκ εγκρατευονται, γαμησατωσαν· κρειττον γαρ εστι γαμησαι η πυρουσθαι. τοις
δε γεγαμηκοσι παραγγελλω, ουκ εγω αλλ' ο κυριος, γυναικα απο ανδρος μη
χωρισθηναι–εαν δε και χωρισθηι, μενετω αγαμος η τωι ανδρι καταλλαγητω–και
ανδρα γυναικα μη αφιεναι. τοις δε λοιποις λεγω εγω, ουχ ο κυριος.] [Ὠριγενους]
Τινες των καθ' ημας υπερ α γεγραπται διδασκουσι· και οιομενοι τι ποιειν, δεον
προτρεπειν επι μονογαμιαν μετα του μη βροχον επιτιθεναι τοις μη δυναμενοις,
τουτο μεν ου ποιουσιν, αναγκην δε επιτιθεασι και θελουσι μη συναγειν τους
διγαμους μηδε κοινωνειν αυτοις ως παραβεβηκοσιν, ουκ αι δουμενοι ουδε τας του
αποστολου φωνας. ο γαρ λεγων τοις αγαμοις και ταις χηραις, ει ουκ εγκρατευονται
γαμησατωσαν, αντικρυς επετρεψεν μετα τον πρωτον γαμον μετα το χηρευσαι
γυναικα γαμησαι, μετα του λοιδορησαι τον γαμουντα, μετα του λοιδορησαι την
γαμουμενην· ειπεν γαρ Ει ουκ εγκρατευονται, γαμησατωσαν· ορα γαρ ει μη ηδη
κατηγορια εστι το μη εγκρατευεσθαι, οιον εστι λεγεσθαι ανθρωποις χριστιανοις
Καλλιον γαμησαι η πυρουσθαι, πυρωσιν ονομασαντος αυτου την επιθυμιαν τη
αρκο μη σβεννυ μενην υπο του λογου αλλα κρατουσαν της ψυχης του αμαρτωλου.
Ἡμεις ουν διδαχθεντες υπο του αποστολου ου κωλυομεν την διγαμιαν, συγκρισει
γαρ πυρωσεως αιρετωτερα διγαμια· οταν δε κακοις συγκρινομενον κρειττον ειναι τι
νομιζεται, εκεινο αντικρυς ουκ εστι καλον. ουκ εστιν σω φροσυνη ο δευτερος γαμος·
ουκ εστιν κατα φυσιν Ἀδαμ τωι πρωτοπλαστωι· ου γαρ δυναται τηι δευτεραι λεγεσθαι
γυναικι Τουτο νυν ο τουν εκ των ο των μου και αρξ εκ τη αρκο μου. εσχεν Ἀβρααμ
και την Ἄγαρ, γεγονεν και μετα της Χεττουρας· οτε δε ετελευτα, ουδεμια ετεθη συν
αυτωι αλλ' η φυσει γυνη· Ἀβρααμ γαρ και Σαρρα ην εν τωι μνημειωι. και Ἰακωβ δε, †
ει και εσχεν μετα Ῥαχηλ και μετα Λιας † γεγενηται και μετα των παιδισκων, αλλ' εν
τωι μνημειωι μονη Λια εγενετο συν αυτωι. † Μετα του της των πατερων εσεσθαι
οικονομιας μυστικης· † ου δηπου δε και νυν ο λαμβανων δευτεραν λεγει οτι Τελω
οικονομιαν μυστικην. ελευσεται γαρ ο Παυλος λεγων λεγετε μοι οι τον νομον
αναγινωσκοντες, τον νομον ουκ ακουετε; γεγραπται γαρ Ὁ δεινα δυο υιου ε χεν, και
τα εξης· ου μελλει και επ' αυτου λεγεσθαι Ἅτινα ε τιν αλληγορουμενα, και αυται γαρ
ει ι δυο διαθηκαι· ταυτα γαρ τυπικω υνεβαινεν εκεινοι , εγραφη δε δι' ημας ει ου
τα τελη των αιωνων κατηντηκεν. Λεγω δε ταις χηραις και τοις αγαμοις, καλον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

αυτοις εαν μεινωσιν ως καγω. τουτο δε δευτερον καλον εστιν· εστι γαρ πρωτον
τουτου αλλο καλον· καλον ανθρωπωι γυναικος μη απτεσθαι. ποιον δευτερον καλον;
καλον αυτοις εαν μεινωσιν ως καγω· ει δε ουκ εγκρατευονται, γαμησατωσαν·
κρειττον γαρ εστι γαμησαι η πυρουσθαι. δια τουτο οι εν γαμοις πρωτοις οντες και
μηδεπω πεπειραμενοι δευτερων ασκειτωσαν την αγνειαν, ινα εαν γενηται τι
ανθρωπινον μη ανασκητοι καταληφθεντες ασχημονησωσιν. κρειττον ουν το
γαμησαι δευτερον γαμον, ου γαρ τον πρωτον λεγει ενθαδε ως δηλον εστιν εκ της
λεξεως της πυρουσθαι. Ἐντευθεν εις ετεραν μεταβαινει νομοθεσιαν· Τοις δε
γεγαμηκοσι παραγγελλω, ουκ εγω αλλ' ο κυριος· η νομοθεσια η προς τους
γεγαμηκοτας ουκ απ' εμου εστιν, αλλ' απο του κυριου. αμα δε τηρει αναγκαιον
παρατηρημα, οτι γεγαμηκοτας ωνομασεν οταν αμφοτεροι ωσι πιστοι και ο ανηρ και
η γυνη. ο<τ>ι δε τους αλλους οσοι ετεροζυγου ιν ουκ ωνομασεν εν γεγαμηκοσιν,
δηλον εκ του επιφερειν αυτον Τοις δε λοιποις λεγω εγω, ουχ ο κυριος. ουκουν οι
λοιποι ουκ εισι γεγαμηκοτες; ου γαρ μετρει αυτους γεγαμηκοτας· ου γαρ επι τουτων
αρμοζεται γυνη ανδρι παρα θεου· επι δε των πιστων, οτε αμφοτεροι κοινωνουσι και
ευχων και παιδοποιΐας αγιας και παντων ων χριστιανους κοινωνειν δει, λεγει οτι ο
γαμος ουκ αλλοτριος εστι θεου. Παραγγελλω ουν, ουκ εγω αλλ' ο κυριος, γυναικα
απο ανδρος μη χωριζεσθαι. το μεν προηγουμενον τουτο εστιν, συζυγιαν φθασασαν
δεδε θαι μη λυθηναι. Ἐαν δε και χωρισθηι· πολλα γαρ αν γενοιτο αιτια του και
χωρισθηναι· οιον πορνεια εαν γενηται τηι γυναικι, αμαρτια εστι κατεχειν την
πεπορνευκυιαν γυναικα. εαν ουν και χωρισθηι και γενηται τι αιτιον χωρισμου,
μενετω αγαμος η τωι ανδρι καταλλαγητω. ομοιως δε και ανδρα θελω τοιουτον ειναι,
ινα μη αφιηι γυναικα. Τοις δε λοιποις λεγω εγω, ουχ ο κυριος. τοις μεν γεγαμηκοσιν
ουκ εγω νομοθετω, αλλ' ο κυριος· τοις δε μη γεγαμηκοσιν αλλ' ετεροζυγου ιν
απι τοι ουκ εχω νομον δουναι απο θεου· ουδε γαρ αξιοι εισι νομων θεου· αλλ'
ακουετωσαν ημων. και χρησομαι εις το νοηθηναι τα κατα τον τοπον γεγραμμενοις
εν τωι νομωι. οι νομοι οι κατα Μωσεα οι μεν θεου εισιν, οι δε Μωσεως. και τουτο
επισταμενος ο κυριος διαφοραν νομων θεου και νομων Μωσεως ειπεν επι μεν των
υπο θεου νενομοθετημενων Ὁ γαρ θεο ειπεν Τιμα τον πατερα και την μητερα, επι δε
των υπο Μωσεως Μωυ η δια την κληροκαρδιαν υμων επετρεψεν υμιν απολυ αι τα
γυναικα . τηρησας γουν τα του βιβλιου του απο τα ιου ευρησεις ουκ εκ προσταγματος
κυριου τον νομον γεγραμμενον. Μωυσης μεν ουν υπηρετων θεωι νομους εδωκεν
δευτερους παρα τους νομους του θεου· Παυλος δε υπηρετων τωι ευαγγελιωι νομους
εδωκεν δευτερους τοις εκκλησιαστικοις μετα τους νομους τους απο θεου δια Ἰησου
Χριστου. και καλον εστιν ακουειν νομων απο κυριου η ακουειν νομων Παυλου του
αποστολου. καν γαρ αγιος ηι, αλλα πολλωι υποδεεστερους εχει νομους των νομων
του κυριου. 36 vii 14 [Ἡγιασται γαρ ο ανηρ ο απιστος εν τηι γυναικι, και ηγιασται η
γυνη η απιστος εν τωι αδελφωι.] [Ὠριγενους] Ὡς κρασις τις γινεται των δυο, ανδρος
και γυναικος, ει αρκα μιαν ωσπερ οινου και υδατος· και ωσπερ μεταδιδωσιν ο
πιστος αγιασμου τηι εθνικηι γαμετηι, η το εναντιον η πιστη τωι απιστωι ανδρι, ουτω και
ο απιστος μεταδιδωσι μολυσμου τηι πιστηι γυναικι η τωι πιστωι ανδρι η απιστος γυνη.
δια τι γαρ φησιν Ἡγιασται η απιστος η ο απιστος τωι λαμβανειν τι απο του πιστου η
απο της πιστης, και ουχι βεβηλουται τωι λαμβανειν τι απο του απιστου μερους;
εκαστος γαρ εκ του περι ευματο τη καρδια διαλεγομενος τωι ετερωι η μεταδιδωσιν
η μεταλαμβανει, και τωι χρονωι παντως νικαι το ετερον. και τις χρεια, φησι, τοιουτου
αγωνος τε και κινδυνου; η γαρ επιτευξεται η αποτευξεται, και ητοι την ψυχην αυτου
προσαπολεσει η πολλα καμων μογις κερδησαι δυνησεται. δια τουτο καλον εστι πριν
προληφθηναι ανθρωπον επιμελως ου μονον τουτο αλλα και το μελλον σκοπειν, και
σκοπησαντα η μη γαμειν η γαμουντα εν κυριωι γαμειν. γυνη γαρ δεδεται εφ' ο ον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

χρονον ζηι ο ανηρ· εαν δε αποθανηι ο ανηρ, ελευθερα ε τιν ωι θελει γαμηθηναι, μονον
εν κυριωι. ουκ ακουομεν του μονον εν κυριωι, αλλα το ελευθερα ε τιν ωι θελει
γαμηθηναι αναγινωσκομεν, ουκετι δε συνεταξαμεν το μονον εν κυριωι. καιτοι γε
κακει οτε ειπεν μονον εν κυριωι, παλιν ανεκρουσεν τον λογον ειπων μακαριωτερα δε
ε τιν εαν ουτω μεινηι, κατα την εμην γνωμην. το ουν ευφη μοτερον ειπων ο
αποστολος, το Ἁγιαζεται γαρ, αφηκεν ημιν το αλλο νοειν. 37 vii 18–20
[περιτετμημενος τις εκληθη; μη επισπασθω· εν ακροβυστιαι τις εκληθη; μη
περιτεμνεσθω. η περιτομη ουδεν εστι και η ακροβυστια ουδεν εστιν, αλλα τηρησις
εντολων θεου. εκαστος εν τηι κλησει ηι εκληθη εν ταυτηι μενετω.]
[Ὠριγενους]
∆οξει ακαιρως παραβεβληκεναι τωι περι γαμου και αγνειας λογωι, μηδεμιας
ζητησεως γενομενης περι του μη δειν τους εκ περιτομης πιστευοντας επισπασθαι και
παλιν τους εν ακροβυστιαι περιτεμνεσθαι, και το περι του δουλο εκληθη ; μη οι
μελετω, και τα εξης. μη ποτ' ουν παραδειγμα ελαβεν την δουλειαν και την
ελευθεριαν των γεγαμηκοτων και αγαμων, περιτετμημενον μεν καλων τον
αποβεβληκοτα την γυναικα απεριτμητον δε τον γεγαμηκοτα; ως γαρ ε ονται οι δυο
ει αρκα μιαν και εισι μια σαρξ η γυνη και ο ανηρ, αποβεβληκε δε τα της σαρκος ο
περιτετμημενος, ουτως ο αποβαλων την γυναικα και οιονει περιτετμηται την σαρκα
εαυτου· ουτω και δουλον καλει· επει γαρ φησι και εν αλλοις ου δεδουλωται ο
αδελφο η η αδελφη εν τοι τοιουτοι , ως δουλων οντων των γεγαμηκοτων, δια
τουτο και ενθαδε δουλον ονομαζει τον μετα τον γαμον κεκλημενον, ελευθερον δε
τον αγαμον. Λεγεται ουν ως περι περιτομης και περι δουλων τα ειρημενα εις τον
τοπον. πλην ουκ ατοπον εστι τωι ρητωι χρησασθαι ποτε προς τους οιομενους μετα την
πιστιν δειν περιτεμνεσθαι εξ ευλαβειας, ευλαβειας δε της ου κατ' επιγνω ιν, δια τα
αναγεγραμμενα εν τηι παλαιαι διαθηκηι περι περιτομης. παλιν ου καλον εστι δια τινας
τους εκ περιτομης πιστευοντας <και> οιομενους αισχυνην φερειν αυτοις την
περιτομην, και βουλομενους ακροβυστιαν περισπασθαι, χρησθαι ρητωι τωι λεγοντι
Περιτετμημενος τις εκληθη; μη επισπασθω; και εχει γε λογον λεγειν προς τους
τοιουτους, οτι κατ' αυτο η περιτομη πραγμα αδιαφορον εστιν. ουτε ουν περι
περιτομης νυν εστιν ουτε περι ακροβυστιας, αλλα περι του αγαμου και του
γεγαμηκοτος· Περιτετμημενος τις εκληθη; μη επισπασθω· ωσει ελεγεν Μη
επισπασθω γυναικα· ηδη περιετμηθη· απεβαλεν γυναικα, μη γαμειτω αλλην. Ἐν
ακροβυστιαι εκληθη τις; μη περιτεμνεσθω· οιον· Ἐν γαμωι εκληθης; μη αποβαλε σου
την γυναικα. Ἡ περιτομη ουδεν εστι, και η ακροβυστια ουδεν εστιν. επει τινες
οιονται τον αγαμον πλεον τι εχειν κατα τουτο του γεγαμηκοτος, τον δε γεγαμηκοτα
ηττον τι εχειν παρ' αυτο το γεγαμηκεναι του αγαμου, θελομεν, φησι, διδαξαι οτι τωι
ιδιωι λογωι η αγαμια αδιαφορον εστιν και τωι ιδιωι λογωι ο γαμος αδιαφορο<ν> εστιν.
δυναται γαρ και ο αγαμος ων και αληθως καθαρευων απο πασης μιξεως, αλλως δε
κακως βιους, μη ωφελεισθαι απο της αγαμιας· δυναται δε τις και εν γαμωι ων και τα
του γαμου πραττων ταξει δε και καιρωι αυτα ποιων, την αλλην πολιτειαν σωζων, μη
ελαττων ειναι του αγαμου. οτι γαρ αδιαφορον εστιν η αγαμια και αυτη η καθαροτης,
ουτως αποδειξομεν. ει μεν μονοι οι απο της εκκλησιας ησκουν την αγαμιαν, ην αν
ειπειν οτι η αγαμια τωι ιδιωι λογωι καθαρον τι και θειον πραγμα εστιν· νυν δε εστιν
ευρειν και μοχθηραι προθεσει αγαμους. οι γουν απο Μαρκιωνος ασκουσι και αυτοι
την αγαμιαν και την καθαροτητα, αλλ' ουχ ως οι εκκλησιαστικοι· ουτοι γαρ ινα
αρεσωσι τωι κτισαντι τον κοσμον θεωι, εκεινοι δε ινα μη συνεργησωσι τωι του κοσμου
θεωι. κοσμειται δε η αγαμια εκκλησιαστικωι βιωι και λογωι, γνωσει καθαραι και
αληθειαι. ουτω και ο αγαμος αδιαφορος εστι τωι ιδιωι λογωι· εστιν δε και εν γαμωι οντα
ανεγκλητως ειναι, καθα και προαποδεδωκαμεν. η περιτομη ουν ουδεν εστι και η
ακροβυστια ουδεν εστι, και κατα το ρητον και κατα τα προκειμενα. αλλα τι εστι το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

σωζον; Τηρησις εντολων θεου. πας γαρ ο εαν μιαν των εντολων τουτων λυ ηι των
ελαχι των και διδαξει ουτω του ανθρωπου , ουκ ειπεν Ουκ εισελευσεται εις την
βασιλειαν των ουρανων αλλ' ελαχι το κληθη εται εν τηι βα ιλειαι των ουρανων. ει δε
ο λυσας μιαν των εντολων των ελαχι των ελαχι το κληθη εται εν τηι βα ιλειαι των
ουρανων, ο δυο λυσας εντολας που ευρεθησεται; εκαστος ουν εν τηι κλησει ηι εκληθη,
εν ταυτηι μενετω. εκληθης εν γαμωι; μη ζηλου τον αγαμον. εκληθης αγα μος; μη
παντως επισπω, ει δυνασαι καθαρωτερον ζην. 38 vii 21–24 [∆ουλος εκληθης; μη σοι
μελετω· αλλ' ει και δυνασαι ελευθερος γενεσθαι, μαλλον χρησαι. ο γαρ εν κυριωι
κληθεις δουλος απελευθερος κυριου εστιν· ομοιως και ο ελευθερος κληθεις δουλος
εστι Χριστου. τιμης ηγορασθητε· μη γινεσθε δουλοι ανθρωπων. εκαστος εν ωι
εκληθη, αδελφοι, εν τουτωι μενετω παρα θεωι.] [Ὠριγενους] ∆ουλον ωνομασεν
αναγκαιως τον γεγαμηκοτα· δουλος γαρ της γυναικος ο ανηρ, μη εχων εξουσιαν του
ιδιου ωματο , και του ανδρος η γυνη· ουκ εξου ιαζει γαρ του ιδιου ωματο αλλ' ο
ανηρ. δουλος ουν εκληθης; μη σοι μελετω· αλλ' ει και δυνασαι ελευθερος γενεσθαι,
μαλλον χρησαι· τουτ' εστιν, ει μη παρανομεις κατα τον λογον, δυνασαι ελευθερος
ειναι· πως; εκ υμφωνου ινα χολα ητε τηι προ ευχηι μετα πασης ομονοιας. Ὁ γαρ εν
κυριωι κληθεις δουλος απελευθερος κυριου εστιν· οιον· Ἐκληθης δουλος; τουτο ισθι
οτι ου μονον ουκ ει δουλος, αλλα και εχεις τι ελευθεριας δια τον κυριον. ο γαρ
απελευθερος ουτε καθαρως ελευθερος εστιν ουδε ετι δουλος, ως ειναι τον μεν
καθαρον παντηι ελευθερον τον δε εν γαμωι δουλον· οταν δε εν κυριωι ηι δουλος, τοτε
λεγομεν οτι απελευθερος κυριου εστιν. ο δε ελευθερος κληθεις δουλος εστιν ου
γυναικος, αλλα του λογου του θεου. Τιμης ηγορασθητε· μη γινεσθε δουλοι
ανθρωπων. οση δυναμις νοησατε τον εξαγορα αντα ημα τον λογον του θεου· το
αιμα το εκχυθεν υπερ ημων εξευμενισωμεν. Ἐλεγομεν εν τωι λογωι τωι περι αγαμων
και γεγαμηκοτων οτι επιτεινει και ανιησι τον λογον. ουτως και ενθαδε πεποιηκεν
ειπων Μη γινεσθε δουλοι ανθρωπων· οιονει γαρ επιτεινει και σφοδροτερον ποιει τον
λογον, προτρεπομενος τους κατα το δυνατον οιους τε καθαρευειν και καθαρευειν
εκαστον εν τηι κλησει ηι εκληθη. Ἰστεον δε ως οι λοιποι ερμηνευται περι ακροβυστιας
και περιτομης κατα το ρητον εκδεδωκασι την εννοιαν· συνηθως γαρ, φασιν, απο του
προκειμενου εις ετερα μεταβαινει, πασι νομοθετων τα καταλληλα. 39 vii 25 [Περι δε
των παρθενων επιταγην κυριου ουκ εχω, γνωμην δε διδωμι ως ηλεημενος υπο
κυριου πιστος ειναι.] [Ὠριγενους] Των εντολων αι μεν εισιν επιτεταγμεναι, αι δε
ουκ επιτεταγμεναι αλλ' αυτεξουσιοι και τηι προαιρεσει επιτετραμμεναι υπο του θεου.
αι μεν γαρ αυτων ων ουκ εστιν ανευ σωθηναι, αυται εισιν αι προστεταγμεναι· αι δε
μειζονες των προστεταγμενων, ας καν μη ποιησωμεν σωζομεθα, ουκ εισιν επιταγμα
του θεου. ακουε γαρ, φησιν, του ευαγγελιου Ἰησου Χριστου διδασκοντος εν αυτωι και
λεγοντος οταν ποιη ητε παντα τα διατεταγμενα υμιν, οφειλετε λεγειν δουλοι
αχρειοι ε μεν, ο οφειλομεν ποιη αι πεποιηκαμεν. και ει, εαν ποιησω παντα τα
διατεταγμενα, δουλος ειμι αχρειος, ποτε φευξομαι το ειναι δουλος αχρειος; εαν
φιλοτιμοτερος ων επαναβαινηις απο των διατε ταγμενων· οιον· Το ου μοixευ ει εαν
τηρησω και το μη εμβλεψαι γυναικι προ το επιθυμη αι, ο ωφειλον ποιη αι πεποιηκα.
εαν δε παρθενος μεινω, ου κελευσθεις ουδε διαταχθεις, ουκετι λεγω επι τωι της
παρθενιας κατορθω ματι δουλοι αχρειοι ε μεν, ο οφειλομεν ποιη αι πεποιηκαμεν.
ουτως και επι των λοιπων εντολων, εαν μη κλεψω η πλεονεκτω, οφειλομεν λεγειν
αχρειοι δουλοι ε μεν. εαν δε πωλησω παντα τα υπαρχοντα μου και δωσω πτωχοι ,
ουκετι λεγω Ἀχρειος ειμι, ο ωφειλον ποιησαι πεποιηκα. δια τουτο λεγει ο αποστολος
Περι δε των παρθενων επιταγην κυριου ουκ εχω, γνωμην δε διδωμι ως ηλεημενος
υπο κυριου πιστος ειναι. εν γαρ τωι λεγειν τοις μαθη ταις τον κυριον ου παντε
χωρου ι τον λογον αλλ' οι δεδοται και επιφερει ο δυναμενο χωρειν χωρειτω· ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

επεταξεν, αλλ' αυτεξουσιον ειασεν. Γνωμην ουν, φησιν ο αποστολος, διδωμι, και ινα
παραστησηι οτι κυριος εν αυτωι λεγει ειπεν ως ηλεημενος υπο κυριου πιστος ειναι.
[vii 26] Νομιζω ουν τουτο καλον υπαρχειν δια την ενεστωσαν αναγκην, οτι καλον
ανθρωπωι το ουτως ειναι. Ἀναγκην φησι την εν τωι σωματι διατριβην, ως και
ετερωθι φησι το δε επιμειναι τηι αρκι αναγκαιοτερον δι' υμα . τετρακις δε εν τωι
τοπωι το καλον ωνομασεν ο αποστολος· φησι γαρ πρωτον μεν καλον ανθρωπωι
γυναικο μη απτε θαι· δευτερον δε καλον αυτοι εαν μεινω ιν ω καγω· τριτον
Νομιζω ουν τουτο καλον υπαρχειν δια την ενεστωσαν αναγκην· τεταρτον Καλον
ανθρωπωι το ουτως ειναι. οραις, οσα περι αγνειας ειρηται, ταυτα μετα του καλου ωνο
μασται· οσα δε περι του γαμου, μετα του μη αμαρτανειν τον γαμουντα. [vii 27]
∆εδεσαι γυναικι; μη ζητει λυσιν. λελυσαι απο γυναικος; μη ζητει γυναικα. ∆ι' ολου
του λογου, καθα ειρηται, επιτεινει και ανιησιν, ινα ο ακροατης εν τηι ιδιαι εξουσιαι
λαβων κρινηι ει τι δυναται και ποιαι ασκησει εαυτον επι δουναι δυνηθηι. ουτως ουν
και ενθαδε απετρεψε μεν του λυειν τον γαμον, προτρεπεται δε παλιν καθαρευειν.
ουκουν δεδεμενον μεν ειπεν τον ανδρα τον γεγαμηκοτα· ει δε περιστασις εστι το
δεδεσθαι, και δει φευγειν τας παριστα σεις οση δυναμις. και το δεδεσθαι γυναικι μη
ζητει λυειν, ο δε μη δεδεμενος οφειλει φυλαττεσθαι ινα μη δεθηι· αληθως γαρ
ευρησεις αυτους δεδεμενους τωι φιλτρωι τωι γαμικωι. ουκ εξεστιν ουν τον εν γαμωι
προληφθεντα ζητησαι ακαιρον ελευθεριαν, αλλα μενειν εν τηι δουλειαι· και ει
λελυται τις, μη ζητειν γυναικα. [vii 28a] Ἐαν δε και γημηις, φησιν, ουχ ημαρτες. ουκ
ειπεν Ἐαν γαμησηις, καλον· αλλ' Ἐαν γημηις, ουχ ημαρτες· τηρει την διαφοραν. και
εαν γημηι η παρθενος, ουχ ημαρτεν· ουκ ειπεν παλιν Καλον, αλλ' ουχ ημαρτεν. [vii
28b] Θλιψιν δε τηι σαρκι εξουσιν οι τοιουτοι. Πως γαρ ουχ εξουσι θλιψιν οτε τα
ειρημενα προς την γυναικα ερχεται επι την γεγαμημενην Ἐν λυπαι τεξηι τεκνα και
προ τον ανδρα ου η απο τροφη ου και αυτο ου κυριευ ει. τουτων δε παντων
ελευθερα εστιν η παρθενος, ελευ θερωθεισα απο της καθαροτητος, νυμφιον ευλογιας
περιμενουσα. πας γαμος εν σκοτωι γινεται, διο μη κοιται και α ελγειαι · ο δε Χριστου
γαμος, οταν απολαβηι αυτου την εκκλησιαν, εν τωι φωτι γινεται. δια τι γαρ μετα λαμ
παδων και ελαιου διαρκουντος εισερχονται παρθενοι εις τον γαμον; διοτι
ευσχημοσυνης εστιν ο γαμος εκεινος. ο σαρκι κολλωμενο εν ωμα ε τιν· πνευματι δε
ο κολλωμενο εν πνευμα ε τιν. τι δε ευσχημονεστερον ψυχης πνευματι κολλωμενης
και ενουμενης αυτωι, και μηκετι ουσης ψυχης αλλα γινομενης οπερ το πνευμα; επι
γαρ του γαμου ειρηται ε ονται οι δυο ει αρκα μιαν· επι δε του ο κολλωμενο τωι
κυριωι εσται εν πνευμα. 40 ix 7–9 [Τις στρατευεται ιδιοις οψωνιοις ποτε; τις φυτευει
αμπελωνα και εκ του καρπου αυτου ουκ εσθιει; η τις ποιμαινει ποιμνην και εκ του
γαλακτος της ποιμνης ουκ εσθιει; Μη κατα ανθρωπον λαλω; η ουχι και ο νομος
ταυτα λεγει; εν γαρ τωι Μωσεως νομωι γεγραπται Ου φιμω ει βουν αλοωντα.]
[Ὠριγενους] Ὡς μεν στρατιωτης θεοσεβης φησιν ο αποστολος το Τις στρατευεται
ιδιοις οψωνιοις ποτε; ως δε θεου γεωργιον πεπιστευμενος και γεωργων την
εκκλησιαν το Τις φυτευει αμπελωνα και εκ του καρπου αυτου ουκ εσθιει; ως δε
μαθητης του καλου ποιμενο και τεθεικοτος την ψυχην υπερ των προβατων το Τις
ποιμαινει ποιμνην και εκ του γαλακτος της ποιμνης ουκ εσθιει; και ως μεν
στρατιωτης διδασκει και ημας στρατευεσθαι λεγων Ουδει τρατευομενο εμπλεκεται
ται του βιου πραγματειαι , ινα τωι τρατολογη αντι αρε ηι· ως δε γεωργος διδασκει και
ημας γεωργειν· εγω εφυτευ α, Ἀπολλω εποτι εν, αλλ' ο θεο ηυξανεν. περι δε
ποιμενων οι προφηται ημας εδιδαξαν, των αγαθων τους μισθους διηγουμενοι και
των αλλως ποιμαινοντων τας κολασεις απαγγελλοντες. Και δοξει μεν ο αποστολος
δια τουτων τωι μη προσεχοντι τηι γραφηι επι λελησθαι του προκειμενου· το δε αληθες
ουχ ουτως εχει, αλλ' εχεται του λογου. περι ειδωλοθυτων προκειται αυτωι διδασκειν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

ινα καν γνωσιν τις επαγ γελλομενος φασκηι μη βλαπτεσθαι απο της των
ειδωλοθυτων χρησεως αιτια δε ετεροις βλαβης γινηται, οφειλει πεφροντικεναι του
πελας, ινα μη τηι προφασει αυτου αλλοι απολλυωνται. εις τουτο παραλαμβανει τα
παρα δειγματα και λεγει Ου παντως εαν τινος εξουσιαν εχωμεν, οφειλομεν κατα
χρα θαι τηι εξου ιαι. ειτε γαρ στρατιωτης εστιν, ου στρατευεται ωστε μηδεν τοις
οψωνιοις περιποιειν εαυτωι· ειτε γεωργος, ουκ αρκειται τωι μισθωι αλλ' εσθιει απο
της σταφυλης· ειτε ποιμην, προς τωι μισθωι μεταλαμβανει του γαλακτος. ουτως καγω
οφειλω, προς ταις αποκειμεναις μοι επαγγελιαις εκ του καλως εστρατευσθαι η
γεωργειν η ποιμαινειν, μεταλαμβανειν εν τωι κοσμωι τουτωι των προς τας χρειας απο
των υπ' εμοι στρατιωτων, των γεωργουμενων, των ποιμαινομενων. αλλ' ομως, ει
και εξουσιαν εχω των προς τας χρειας, σκοπων το της οικοδομης των ανθρωπων ου
καταχρωμαι τηι εξουσιαι, ευλαβου μενος εκκοπην τινα δουναι τωι ευαγγελιωι του
χρι του, η και διδοναι προφασιν τοις περιπατου ιν ατακτω και μηδεν εργαζομενοι
αλλα και περιεργαζομενοι . ωσπερ ουν εγω ου χρωμαι τηι εξουσιαι ηι ελαβον απο του
λογου, τον αυτον τροπον και υμεις οι φασκοντες ειναι σοφοι οφειλετε μη χρ<η>σθαι
τηι εξουσιαι αλλα προνο εισθαι της των πελας οικοδομης. Ει δε αμαρτυρος τισιν ο
λογος ειναι νομι ζεται και κατα λογισμον ανθρωπινον λεγεσθαι, ακουετω του νομου
λεγοντος Ου φιμω ει βουν αλοωντα και τα εξης. 41 ix 9–11 [Μη των βοων μελει τωι
θεωι; η δι' ημας παντως λεγει; δι' ημας γαρ εγραφη, οτι οφειλει επ' ελπιδι ο αροτριων
αροτριαν και ο αλοων επ' ελπιδι μετεχειν. Ει ημεις υμιν τα πνευματικα εσπειραμεν,
μεγα ει ημεις υμων τα σαρκικα θερισομεν;] [Ὠριγενους] Ουκουν δι' ημας τους την
καινην διαθηκην παρειληφοτας ειρηται ταυτα, και περι ανθρωπων γεγραπται,
πνευματικως του ρητου νοουμενου κατα τον θειον αποστολον. τις δε ο νους; Ὅτι
οφειλει επ' ελπιδι ο αροτριων αροτριαν και ο αλοων επ' ελπιδι μετεχειν. αροτριαι
Παυλος ο γεωργος κατηχουμενου ψυχην, νεωματα ποιων εν τηι ψυχηι αυτου κατα
τον θειον Ἱερεμιαν τον φασκοντα αυτοις Νεω ατε εαυτοι νεωματα, προς υποδοχην
δηλονοτι σπερματων, περι ων γεγραπται Ἐξηλθεν ο πειρων του πειραι. και μετα
του σπειραι τα νεωθεντα Ἐπιτηρω, φησι, τα σπερματα, μηποτε ελθοντα τα πετεινα
του ουρανου αρηι τον σπορον· και οταν καρποφορησηι και ποιησηι καρπους
δικαιοσυνης και οτ<ε> λευκη εστιν ηδη προ θερι μον, εξεστι μοι λοιπον λαβειν. ου
γαρ σκανδαλισθη σεται επαν μνησθηι οσα κεκμηκα, ινα αυτου την ψυχην αροτριασω,
ινα σπειρω, πως επεμεινα μεχρις ου ελθηι ο σπορος αυτου τελειωθεις επι την αλω.
και δια τουτο λαμβανειν μοι εξεστιν απ' αυτου τροφας. αλλ' ου παντως κεχρημαι τηι
εξουσιαι, αλλ' επ' ελπιδι τουτο ποιω, παραστησαι το γεννημα τωι οικοδεσποτηι·
γεωργος γαρ ειμι· ουχ ινα τα οφειλομενα αποδοθηναι τωι θεωι εις τας εμας λαβω
αποθηκας. ειτα τι περι του αυτου ο αποστολος διδασκων φησιν Ει ημεις υμιν τα
πνευματικα εσπειραμεν, μεγα; και τα εξης. 42 ix 16 [Ἐαν γαρ ευαγγελιζωμαι, ουκ
εστι μοι καυχημα· αναγκη γαρ μοι επικειται· ουαι δε μοι εστιν εαν μη ευαγγελιζωμαι.
ει γαρ εκων τουτο πρασσω, μισθον εχω· ει δε ακων, οικονομιαν πεπιστευμαι.]
[Ὠριγενους] ∆ιδασκομεθα οτι οσα εξ αναγκης ποιουμεν, ταυτα ουκ εχει καυχημα·
οσα δε προαιρεσει ποιουμεν, ουκ επικειμενης αναγκης, ταυτα εχει καυχημα. οιον· ο
μη μοixευων η φονευων <ουκ> εχει καυχημα, αλλ' ο παρθενευων· ου γαρ εξ αναγκης
ηλθεν εις το παρθενευειν αλλ' εκ προαιρεσεως. οπου δε το Ουαι παρακειται εαν μη
ποιω, ουκ εχω καυχημα. δια τουτο φησιν Ει μεν εκων τουτο πρασσω, μισθον εχω· ει
δε ακων, οικονομιαν πεπιστευμαι. Παλιν καθολικον διδασκομεθα. τινα ποιουμεν
εκοντες οληι ψυχηι, τινα δε ποιουμεν μεν, ουχ εκοντες δε αλλ' ουδε εν οληι ψυχηι,
αλλ' εκ λυπης η εξ αναγκης. των μεν γαρ εκουσιως υφ' ημων γινομενων εστι μισθος·
των δε γινομενων μεν, ως εκ λυπης δε, ουδε μισθος ουδε κολασις. οιον·
Ἐλεημοσυνην ποιω· ει εκων, μισθον εχω· ει δε ακων, ουκ εγκαλουμαι μετα των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

ακουοντων Ἐπεινων και ουκ εδωκατε μοι φαγειν και τα εξης. ουτος ουν εστιν ο
μισθος, ινα οπου εξουσιαν εχω μη ποιησω. 43 ix 19–23 [Ἐλευθερος γαρ ων εκ
παντων πασιν εμαυτον εδουλωσα, ινα τους πλειονας κερδησω· και εγενομην τοις
Ἰουδαιοις ως Ἰουδαιος, ινα Ἰουδαιουςκερδησω· τοις υπο νομον ως υπο νομον <μη
ων αυτος υπο νομον>, ινα τους υπο νομον κερδησω· τοις ανομοις ως ανομος, μη ων
ανομος θεωι αλλ' εννομος Χριστου, ινα κερδησω ανομους· εγενομην τοις ασθενεσιν
ως ασθενης, ινα τους ασθενεις κερδησω· τοις πασι γεγονα τα παντα, ινα παντως
τινας σωσω. <παντα> δε ποιω δια το ευαγγελιον, ινα συγκοινωνος αυτου γενωμαι.]
[Ὠριγενους] Το εκ παντων ειναι ελευθερον αποστολου εστι τελειου. δυναται γαρ τις
ελευθερος ειναι απο πορνειας αλλα δουλος οργης, ελευθερος απο φιλαργυριας αλλα
δουλος κενοδοξιας· δυναται ειναι ελευθερος απο αλλου αμαρτηματος, αλλα δουλος
αλλου αμαρτηματος. το δε ειπειν Ἐλευθερος ων εκ παντων απο στολου τελειου
εστιν· οποιος ην Παυλος. κατα δε το προκειμενον τοιουτον νουν εχει· Ἐγενομην τοις
Ἰουδαιοις ως Ἰουδαιος, ινα Ἰουδαιους κερδησωελευθερος γαρ ων απο Ἰουδαισμου,
εδουλωσα εμαυτον Ἰουδαιοις, ινα Ἰουδαιουςκερδησω· ελευθερος ων απο του ειναι
υπο νομον εμαυτον εποιησα ως υπο νομον, ινα τους υπο νομον κερδησω.
συγκατεβαινεν γαρ ο Παυλος εις συναγωγας Ἰουδαιων, εισηρχετο προς αυτους,
εποιει κατα τα εθη αυτων χωρις βλαβης, ου συνυποκρινομενος αλλα θηρευων τινας
εξ αυτων. Τινες εζητησαν τις η διαφορα των υπο τον νομον παρα τους Ἰουδαιους·
φαμεν ουν οτι οι υπο τον νομον ετεροι Ἰουδαιων εισιν, ως Σαμαρεις. Τοις ανομοις
ως ανομος· ηλθεν εις τας Ἀθηνας· ευρεν εκει φιλοσοφους· εχρησατο ου προφητικοις
λογοις ουδε νομικοις, αλλ' ει που ην εκ προπαιδευσεως μαθημα Ἑλληνικον τουτο
υπομνησθεις ελεγεν προς Ἀθηναιους· φησι γαρ Ὡ και τινε των καθ' υμα ποιητων
ειρηκα ιν Του γαρ και γενο ε μεν. εκει τοις ανομοις γεγονεν ως ανομος, ινα τους
ανομους κερδησηι. και παλιν φησι ∆ιερχομενο και αναθεωρων τα εβα ματα υμων,
ευρον και βωμον εν ωι επεγεγραπτο Ἀγνω τωι θεωι. ον ουν αγνοουντε ευ εβειτε,
τουτον εγω καταγγελλω υμιν. και δια τουτων αρχεται θεοσεβειαν παραδιδοναι. Τοις
ουν ανομοις ως ανομος, μη ων ανομος θεωι. ουκ εν τωι συγκαταβαινειν αυτοις
ανομιαν τινα εποιουν, αλλ' ετηρουν εμαυτον εννομον Χριστου, ινα κερδησω τους
ανομους. αμα δε τηρει και το ακριβες αυτου· Ἐγενομην τοις Ἰουδαιοις ως Ἰουδαιος·
ουκ ειπεν ενθαδε, Μη ων Ἰουδαιος. Ἰουδαιος γαρ ην εν τωι κρυπτωι, ουκετι εν τωι
φανερωι.και παλιν Τοις υπο νομον ως υπο νομον, μη ων αυτος υπο νομον·
αναγκαιως ενθαδε εθηκεν το Μη ων υπο νομον· Χρι το γαρ ημα εξηγορα εν εκ τη
καταρα του νομου, γενομενο υπερ ημων καταρα· ωσανει ελεγεν, Μη ων Σαμαρευς.
Τοις δε ανομοις ως ανομος, μη ων ανομος θεωι. αλλ' υποληψεται με τις απο στατην
του νομου γεγονεναι και ανομον τωι θεωι· φημι δε οτι ει και μη τηρω τον νομον κατα
το ρητον ουκ ειμι ανομος του θεου αλλ' εννομος ειμι του Χριστου τηρων την
πολιτειαν την κατα το ευαγγελιον, ινα κερδησω τους ανομους. Ἐγενομην τοις
ασθενεσιν ως ασθενης· ουκ ειπεν ενθαδε Μη ων αυτος ασθε νης· αλαζονικον γαρ ην,
υπερηφανον ην, ουκ ην κατα τον αποστολον ειπειν Ουκ ων αυτος ασθενης, τον απο
κυριου ακουσαντα οτι η δυναμι μου εν α θενειαι τελειουται και δια τουτο εν
α θενειαι καυχωμενον. πως δε Τοις ασθενεσιν ασθενης; οτε επιτρεπει τους
πυρουμενους γαμειν, οτε συμπασχει ταις απο βαλουσαις ανδρας, οτε φησι ∆ια δε τα
πορνεια εκα το την εαυτου γυναικα εχετω και εκα τη τον ιδιον ανδρα εχετω και τα
λοιπα. εν τουτοις εγενετο τοις ασθε νεσιν ασθενης, ινα τους ασθενεις κερδησηι. Ειτα
μετα ταυτα λεγει Τοις πασι γεγονα τα παντα ινα παντας η τινας σωσω. Ὃν εαν
λαβηις ανθρωπον, εν των πεντε εστιν· η γαρ Ἰουδαιος εστιν, η υπο νομον, η ανομος,
η ασθενης, η παντα εστιν. ο τελειος παντα εστιν· τοις ουν πασι, τουτ' εστι τοις
τελειοις, γεγονα τελειος, ινα παντας κερδησω. Σοφιαν γαρ φησι λαλουμεν εν τοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

τελειοι και τα εξης. ουτος δυναται ειπειν Ἕλλη ι τε και βαρβαροι , οφοι τε και
ανοητοι οφειλετη ειμι.
[Ὠριγενους] Μονος ο τελειος δυναται ειπειν την του
τελειου αποστολου εν κυριωι φωνην την Παντα ποιω δια το ευαγγελιον. ο γαρ
αμαρτανων ου δυναται τουτο ειπειν. ει δε ο παντα ποιων δια το ευαγγελιον
κοινωνος εστι του ευαγγελιου, ο ποιων δε την πορνειαν κοινωνος εστι της πορνειας
του πνευματος, ομοιως και επι των αλλων παθων. εκαστος ουν κοινωνος εκεινωι ωι
εκοινωνησεν γινεται. αλλ' ερει τις των ακουοντων Ὁ βιος μου μικτος εστιν· ουτε
παντα ποιω δια το ευαγγελιον, ουτε παντα ποιω δια την αμαρτιαν και την ηδονην.
προς τουτο φησομεν Ταυτα ο θεος τα κριματα εχει· κατα τα κριματα τα πολλα
ποικιλα αποδιδωσι. 44 ix 24 [Ουκ οιδατε οτι οι εν σταδιωι τρεχοντες, παντες μεν
τρεχουσιν, εις δε λαμβανει το βραβειον; ουτως τρεχετε, ινα καταλαβητε.]
[Ὠριγενους] Ἆρ' ουν παντες ημεις τρεχομεν και εις λαμβανει το βραβειον, και οι
λοιποι απολλυμεθα; ενα γαρ ειπεν τον λαμβανοντα το βραβειον, πολλων
τρεχοντων. παντες οι σωζομενοι εν εισιν και εν ωμα· οι γαρ παντες ει αρτο ε μεν
και του αυτου αρτου μετεχομεν, και παντες ε τε ωμα Χρι του. παντες ουν οι σωζο
μενοι, εις εστιν ο λαμβανων το βραβειον. εν τωι σταδιωι ουν παντες τρεχουσιν, οσοι
προς δογμα πολιτευονται· και οι απο των αιρεσεων προς δογμα πολι τευονται, και
Ἰουδαιοι ταχα, και οι τα Ἑλληνων προς δογμα πολιτευονται φιλοσοφουντες. και
ουτοι εισι παντες οι εν σταδιωι τρεχοντες· τρεχει και η εκκλησια· αλλ' εις λαμβανει
το βραβειον ο εις ανθρωπος, περι ου φησιν ο αποστολος Μεχρι καταντη ωμεν ει
ανδρα τελειον, ει μετρον ηλικια του πληρωματο του χρι του. πασαν δε κρισιν του
θεου δει ευρεθηναι περι παντας τους εν τωι σταδιωι τρεχοντας, ιν' ο μεν τις λαβηι
πρωτεια εξης δε εκαστος κατα την αυτου αξιαν. 45 x 5 [Ἀλλ' ουκ εν τοις πλειοσιν
αυτων ευδοκησεν ο θεος, κατε τρωθη αν γαρ εν τηι ερημωι.] [Ὠριγενους] Βουλεται
παραστησαι ημιν ο αποστολος οτι ου το τυχειν δωρεας θεου σωζει τον τετυχηκοτα
αυτης, αλλα μετα του τυχειν της δωρεας επιμειναι αξιον γενομενον αυτης. και γαρ
οι υιοι Ἰσραηλ τοσαυτα ευεργετηθεντες, επει μη αξιοι γεγο νασιν της ευεργεσιας του
θεου, ουκ εσωθησαν. ου γαρ εν τοις πλειοσιν αυτων ευδοκησεν ο θεος·
κατε τρωθη αν γαρ εν τηι ερημωι. και γαρ επει πλειονες ησαν οι αμαρτωλοι
ολιγωτεροι δε οι δικαιοι, παρα τουτο <ουκ> ευδοκησεν ο θεος <εν> τοις πλειοσιν
αμαρτωλοις παρα τους ολιγους δικαιους. 46 x 6 [Ταυτα δε τυποι ημων εγενηθησαν,
εις το μη ειναι ημας επιθυμητας κακων, καθως κακεινοι επεθυμησαν.] [Ὠριγενους]
Ταυτα δε φησιν τυποι ημων γεγονασιν, εις το μη ειναι ημας επιθυμητας κακων,
καθως κακεινοι επεθυμησαν. εκεινα γεγραπται τυπικως προς ημας, ινα
αναγινωσκοντες τας αμαρτιας, δι' ας εκεινοι ταυτα πεπονθασιν, φυλαττω μεθα ταις
αυταις περιπεσειν εκεινοις επιθυμιαις. 47 xii 3 [∆ιο γνωριζω υμιν οτι ουδεις εν
πνευματι θεου λαλων λεγει αναθεμα Ἰησουν· και ουδεις δυναται ειπειν Κυριον
Ἰησουν ει μη εν πνευματι αγιωι.]
[Ὠριγενους] Πολλαι διαφοραι εισι των
πνευματων αστινας ουδεις εισεται ακριβως αν μη εxv το χαρισμα της διακρισεως του
πνευματος. και ινα μη προπετεστερον η αποδοκιμαζωμεν τα πνευματα τα εν τοις
λεγουσιν η δοκιμαζωμεν, φησιν ο Ἰωαννης εν τηι επιστοληι Ἀγαπητοι, μη παντι
πνευματι πι τευετε, αλλα δοκιμαζετε τα πνευματα ει εκ του θεου ε τιν· παν πνευμα ο
ομολογει Ἰη ουν Χρι τον εν αρκι εληλυθοτα εκ του θεου ε τιν, και παν πνευμα ο μη
ομολογει τον Ἰη ουν ουκ ε τιν εκ του θεου. και διδασκει ημας επαν ακουσωμεν ποτε
λεγοντων μηδε ως ετυχεν συγκατατιθεσθαι μητε προπετως αρνεισθαι τα λεγομενα
ως ουκ απο θειου οντα πνευματος, αλλ' ινα εκαστος των ακουοντων ειδως κινδυ
νευειν εν αυτωι τωι δοκιμαζειν η αποδοκιμαζειν επιμελως προσεxv μητε τωι ψευδει
πιστευσαι μητε τωι αληθει απιστησαι. Περι τουτου και εξης επιφερει τουτοις ο
αποστολος Ει τι εν υμιν προφητη η πνευματικο , επιγινω κετω α γραφω οτι θεου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

ε τιν· ει δε τι αγνοει, αγνοειται. ου μονον ουν ει τις αγνοει τα του αποστολου ουτος
αγνοειται υπο του θεου, αλλ' ει τις αγνοει λεγων πνευματι θειωι <και> λεγοι οτι μη
πνευματι θειωι λεγει, αγνοειται υπο του θεου. εοικε δε δια τουτων διδασκειν ο
αποστολος οτι ουκ εστιν ανθρωπος ος ουκ εχει ετερον πνευμα εν αυτωι παρα το
πνευμα του ανθρωπου το εν αυτωι. ειτε γαρ αλλοτριος εστι της πιστεως ειτε οικειος
εστιν αυτης, εχει πνευμα οικειον παρα του θεου. πως δε χρηιζομεν οι ακουοντες του
λογου του θειου μανθανειν οτι ουδεις εν πνευματι θεου λαλων λεγει ανα θεμα
Ἰησουν, ιδωμεν· τινες δυνανται ειναι αμφιβολοι τοις μη ακριβως ειδοσι τα
πραγματα ποτερον πνευματι θεου λαλουσιν η μη, αναθεματιζοντες τον Ἰησουν. ει
ποτε τινα Ἰουδαιον θεασηι διηγουμενον τας θειας γραφας και ουκ ευκαταφρονητως
τοις πολλοις προφητικα ρηματα ταχα αμφεβαλεν μηποτε πνευμα θεου εστι και εν
εκεινωι· ινα ουν μη περισπασθηις υπερ του τοιουτου ποτερον πνευμα αγιον εστιν εν
αυτωι η μη, διδασκει οτι επει αναθεμα λεγει τον Ἰησουν πας Ἰουδαιος ουδεις δε εν
πνευματι θεου λαλων λεγει αναθεμα Ἰησουν, ουκ εχει πνευμα θεου ο λεγων τον
νομον και τους προφητας ειδεναι αναθεματιζων δε τον Ἰησουν. εστι τις αιρεσις ητις
ου προσιεται τον προσ ιοντα ει μη αναθεματισηι τον Ἰησουν. και η αιρεσις εκεινη
αξια εστι του ονοματος ου ηγαπησεν· εστι γαρ η αιρεσις των καλουμενων Ὀφιανων,
οιτινες ου θεμιτα λεγουσιν εις εγκωμιον του οφεως, ος επικαταρατο εστιν απο του
θεου. 48 〚xii 8–10. [Ὧ μεν γαρ δια του πνευματος διδοται λογος σοφιας, αλλωι δε
λογος γνωσεως κατα το αυτο πνευμα, ετερωι πιστις εν τωι αυτωι πνευ ματι, αλλωι δε
χαρισματα ιαματων εν τωι ενι πνευματι, αλλωι δε ενεργηματα δυναμεων, αλλωι δε
προφητεια, αλλωι δε διακρισεις πνευματων, ετερωι γενη γλωσσων, αλλωι δε ερμηνεια
γλωσσων.]〛 xii 27–28. [Ὑμεις δε εστε σωμα Χριστου και μελη εκ μερους. και ους
μεν εθετο ο θεος εν τηι εκκλησιαι πρωτον αποστολους, δευτερον προφητας, τριτον
διδασκαλους, επειτα δυναμεις, ειτα χαρισματα ιαματων, αντιληψεις, κυβερνησεις,
γενη γλωσσων.] [Ὠριγενους] Ἐκει μαλλον τον λογον εν ταξει τετηρηκεν, ενταυθα
δε ωσει αποκληρω τικως επερχεται και κατα το επελθον αυτωι μνημονευει των
χαρισματων· πλην και ουτως εκ του δευτερου ρητου αναφωνει οτι ελαττονα τα
χαρισματα εστι <τα> παρα τας δυναμεις ενεργουμενα του χαρισματος του κατα την
αποστολην και την προφητειαν και την διδασκαλιαν· ει μη αρα τις δυο ειδη
προφητειας δωσει, ινα και ενθαδε τηρησηι το την ταξιν σωζεσθαι, ωστε ειναι τινα
μεν προφητειαν υπερβεβηκυιαν τινα δε προφητειαν αναβεβηκυιαν. την μεν γαρ
καθολικωτεραν και μιμουμενην τας προφητειας Ἡσαΐου και Ἱερεμιου δευτεραν
ταξιν μετα την αποστολην ερει, ταυτην δε την τελευταιαν τεταγμενην ταξιν μετα τα
ειρημενα χαρισματα τοιαυτην ουσαν· Ἐαν δε προφητευητε, ει ελθηι δε τι απι το η
ιδιωτη , ελεγχεται υπο παντων, ανακρινεται υπο παντων, τα κρυπτα τη καρδια
αυτου φανερα γινεται, και ουτω πε ων επι προ ωπον προ κυνη ει τωι θεωι και
απαγγελλει οτι οντω θεο εν υμιν ε τιν. τουτο γαρ ου μακραν εστι του ενεργηματο
των δυναμεων και χαρι ματο ιαματων επι εκπληξει γινο μενων των ορωντων, ινα ο
προφητευων ειπηι Τοδε εχεις εν τηι καρδιαι σου· Ἀπο τουδε του αμαρτηματος
εληλυθας επι την εκκλησιαν. δυναται δε και αυτη η προφητεια ταξει ειναι υστερα
παρα τα προτερα, κακεινη η θειοτερα και μειζων δευτερα ειναι, περι ης λεγει Ὁ θεος
εθετο εν τηι εκκλησιαι πρωτον αποστολους, δευτερον προφητας, τριτον διδασκαλους.
εις κατασκευην του δυο σημαινεσθαι απο του της προφητειας ονοματος τα
προειρημενα προεθεμην α προειπον. ορα ει δυναμαι ετι παραστησαι σαφεστερον το
λεγομενον Ὁ θεος εθετο εν τηι εκκλησιαι πρωτον αποστολους· αλλ' ου παντες
αποστολοι, εαν γαρ παντες αποστολοι, τισι διακονουνται την αποστολην; δευτερον
προφητας· ου παντες προφηται· κατα δε την αλλην προφητειαν εαν δε παντε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

προφητευητε, ει ελθηι δε απι το η ιδιωτη , ουχ ως αδυνατου αλλ' ως δυνατου οντος
του παντα ουτως προφητευειν. δυο ουν σημαινομενα εστιν απο του της προφητειας
ονοματος. διο και ενθαδε τετηρηται η ταξις τωι αποστολωι η λεγουσα πρωτον
αποστολους, δευτερον προφητας και τα εξης. Ταυτα μεν ως περι της ταξεως, επειδη
εδοξεν ημας θλιβειν το Ἄλλωι δε προφητεια, τελευταια τεταγμενη εν αλληι λεξει. 49
xiii1–2 [και ετι καθ' υπερβολην οδον υμιν δεικνυμι. εαν ταις γλωσσαις των
ανθρωπων λαλω και των αγγελων, αγαπην δε μη εχω, γεγονα χαλκος ηχων η
κυμβαλον αλαλαζον. καν εχω προφητειαν και ειδω τα μυστηρια παντα και πασαν
την γνωσιν καν εχω πασαν την πιστιν ωστε ορη μεθι στανειν, αγαπην δε μη εχω,
ουθεν ειμι.] [Ὠριγενους] Ζητουμεν ενταυθα ει δυναται τις εν τωι βιωι τουτωι και
προφητειαν εχειν και τα μυστηρια απαντα γνωναι χωρις αγαπης, και ολως ει διδοται
τινι τα μυστηρια παντα γνωναι· φησι γαρ ο Παυλος Ει τι δοκει εγνωκεναι τι, ουπω
εγνω καθω δει γνωναι· και παλιν Ἐκ μερου φησι γινω κομεν και εκ μερου
προφητευομεν· οταν δε ελθηι το τελειον, το εκ μερου καταργηθη εται. το δε ταυτα
λεγειν περι εαυτου και των παραπλησιων αποστολων αυτωι δηλοι οτι ου δυνατον
εστιν ειδεναι παντα τα μυστηρια και πασαν την γνωσιν. πως ουν ως δυνατου οντος
του ειδεναι πασαν την γνωσιν και παντα τα μυστηρια επιστασθαι ταυτα φησιν; εαν
ιδωμεν το προοιμιον των λογων, εν <ωι> φησι Και ετι καθ' υπερ βολην οδον υμιν
δεικνυμι, και νοησωμεν τι εστιν υπερβολη, ταυτα παντα εσται σεσαφηνισμενα.
υπερβολη τοινυν εστιν, ως και Ἕλληνες ωρισαντο, λογος εμφασεως ενεκεν
υπεραιρων την αληθειαν· και χρωνται εκεινοι παρα δειγματι, οτι λευκοτεροι χιονος
λεγονται τινες ειναι· ουχ οτι δυνατον τι ειναι λευκοτερον χιονος, αλλα καθ'
υπερβολην λελεκται. και ετι Τρεχουσι τινες ιπποι ως ανεμος· ουχ οτι δυνατον εστι
το τοιουτον, αλλ' εμφασεως ενεκεν, ινα το ταχος των ιππων παραστηι, λεγεται το
τοιουτον περι αυτων. Και εν τηι γραφηι δε λεγεται των Ψαλμων περι της θαλασσης
Ἀναβαινου ι τα κυματα αυτη εω των ουρανων και καταβαινου ιν εω των αβυ ων·
οπερ αδυνατον, αλλ' εμφασεως ενεκεν ειρηται. και εν τωι νομωι δε ευρησεις
γεγραμμενον της υπερβολης τον τροπον ενθα γεγραπται Ειδομεν πολει μεγαλα και
τεixηρει εω του ουρανου. πως δε τουτο δυναται ειναι; αλλ' υπερβολικως λεγεται,
ου παντως αυτο το δηλουμενον παριστωντος του λογου αλλ' ινα δηλωσηι το μεγεθος
των κυματων η την ταπεινωσιν, και το μεγεθος των τεixων, η τι τουτοις
παραπλησιον. ουτω και ενθαδε υποθεσιν λαμβανει ο αποστολος υπερ του
εξετασθηναι φυσιν χαρισματων, φυσιν αγαπης. ουχ οτι δυνατον εστιν ειναι χαρισμα,
και ταυτα τηλικουτον, χωρις αγαπης· η οτι δυνατον εν τωι βιωι τουτωι ειδεναι τινα
πασαν την γνωσιν χωρις αγαπης, η εχειν πιστιν τηλικαυτην ωστε ορη μεθιστανειν·
αλλα βουλομενος παραστησαι οτι ει εν ζυγωι τεθειη η αγαπη, καθ' υποθεσιν
ειρημενου του λογου. δει ουν φησι μαλιστα ζηλουν την αγαπην. Ἆρα δε αγγελοι
διαλεγομενοι προς αλληλους ταυταις ταις γλωσσαις διαλε γονται αις και ανθρωποι,
ωστε των αγγελων τινας μεν Ἕλληνας ειναι τυχον τινας δε Ἑβραιους και αλλους
Αιγυπτιους; η τουτο ατοπον λεγειν περι των ανω αγγελικων ταγματων; μη ποτε ουν
ωσπερ εισιν εν ανθρωποις διαλεκτοι πολλαι, ουτως εισι και εν αγγελοις; και εαν ο
θεος ημιν χαρισηται απο της ανθρωπινης φυσεως επι την αγγελικην καταταγην<αι>,
του κυριου μου Ἰησου Χριστου επαγγελιαν λεγοντος Ἰ αγγελοι εσονται και υιοι θεου
τη ανα τα εω υιοι οντε , ουκετι χρησομεθα διαλεκτωι ανθρωπων αλλα διαλεκτωι τηι
αγγελικηι; και ωσπερ αλλη διαλεκτος παιδιων και αλλη τετρανωμενων την φωνην,
ουτως πασα εν ανθρωποις διαλεκτος οιονει παιδιων εστι διαλεκτος· η δε αγγελικη
οιονει ανδρων εστι τελειων και τετρανωμενων; ισως δε κακει κατα την αναλο γινα
της καταστασεως και διαλεκτοι εισιν. εαν ουν ταις γλωσσαις των ανθρωπων λαλω
και των αγγελων, αγαπην δε μη εχω, γεγονα χαλκος ηχων η κυμβαλον αλαλαζον.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

ωσπερ ο χαλκος ηχων ασημον διδωσι φωνην, ωσπερ το κυμβαλον το αλαλαζον
ουδεν τρανον, τον αυτον τροπον, χωρις μεν αγαπης, γλωσσα καν αγγελων εν
ανθρωποις καθ' υποθεσιν ηι, ατρανωτος εστιν· ουδεν γαρ ποιει των ανθρωπων η τοι
των αγγελων τρανη και σαφη, ως η αγαπη· αγαπης δε μη παρουσης το λαλουμενον
ουδεν εστιν. Τις δε η διαφορα της γνωσεως και της των μυστηριων ειδησεως; περι
δυο γαρ πραγματων ο αποστολος λεγει. ηγουμαι τοινυν το μεν περι των φανερων
ειδεναι την γνωσιν ειναι, γενικωτεραν ουσαν των μυστηριων· εν μερει γαρ της
γνωσεως η των μυστηριων εστιν επιστημη· το δε περι των απορρητοτερων και
θειοτερων ειδεναι τουτ' ειναι το μυστηριον γινωσκειν, ως ειναι γενικον μεν λογον
της γνωσεως ουκετι δε πασης της γνωσεως ειναι την καταληψιν μυστηριων περι ων
λελεκται Ἀλλα λαλουμεν θεου οφιαν εν μυ τηριωι, την αποκεκρυμμενην, ην
προωρι εν ο θεο προ των αιωνων ει δοξαν ημων. οταν γαρ ειδω ταυτα, τοτε εχω
την γνωσιν των μυστηριων. Καν εχω πασαν την πιστιν ωστε ορη μεθιστανειν.
γεγραπται εν τωι ευαγ γελιωι Ἐαν εχητε πι τιν ω κοκκον ιναπεω , ερειτε τωι ορει
τουτωι Ἄρθητι και βληθητι ει την θαλα αν, και μεταβη εται, και ουδεν υμιν
αδυνατη ει. ο γαρ εχων πι τιν ω κοκκον ιναπεω ολην εχει την πιστιν. 50 xiii3 [καν
ψωμισω παντα τα υπαρχοντα μου, καν παραδω το σωμα μου ινα καυχησωμαι,
αγαπην δε μη εχω, ουδεν ωφελουμαι.] [Ὠριγενους] Καν ψωμισω παντα μου τα
υπαρχοντα ου δια την αγαπην· καν παραδω το σωμα μου ινα καυχησωμαι, ως
δυνατου οντος ψωμισαι τινα τα υπαρχοντα ου δια την αγαπην αλλα δια κενοδοξιαν,
και ως δυνατου οντος και μαρτυ ρησαι τινα ενεκεν καυχησεως και δοξης ης
δοξαζονται εν ταις εκκλησιαις οι μαρτυρες. 51 xiii4–5 [Ἡ αγαπη μακροθυμει,
χρηστευεται, η αγαπη ου ζηλοι, η αγαπη ου περπερευεται, ου φυσιουται, ουκ
ασχημονει, ου ζητει τα εαυτης.]
[Ὠριγενους] Τα εγκωμια της αγαπης της
υπερεχουσης τα χαρισματα διεξερχεται. εδει γαρ αυτον διδαξαι και τι εστιν αγαπη
και πως εστιν ο εχων την αγαπην. Ἡ αγαπη μακροθυμει· ει εχεις μακροθυμιαν την
ουσαν καρπον του πνευματο εχεις αυτην δια την αγαπην. Χρηστευεται· τι
χρηστοτητι εναντιον; η πονηρια. ει πονηρευηι κατα τινος, ουκ εχεις την αγαπην. ει
χρηστος ει και γλυκυς προς παντας τους ανθρωπους, εχεις αγαπην. Ἡ αγαπη ου
ζηλοι· ει ζηλος εστιν εν σοι οποιος ην εν τωι Καιν προς τον Ἄβελ η οποιος ην εν τοις
αδελφοις του Ἰωσηφ προς τον Ἰωσηφ, ουκ εχεις την αγαπην. μαχομενον πραγμα
εστι· το αγαπαν, το ζηλουν. Ἡ αγαπη ου περπερευεται· οταν τις προπετης ηι
επαγγελλομενος ειδεναι η περι τεχνης η περι επιστημης η περι γνωσεως, ουτος εστιν
ο περπερευομενος παρα το μη εχειν την αγαπην. Ουκ ασχημονει· ουδεις την αγαπην
εχων ασχημον τι πραττει· εαν ουν ποτε αδελφοι ημων αρρην και θηλεια φασκοντες
κατα θεον αλληλους αγαπαν δι' ασθενειαν πεσωσι προφασει αγαπης, λεγωμεν
αυτοις οτι ουκ εχουσι την αγαπην· η γαρ αγαπη ουκ ασχημονει. Ου ζητει τα εαυτης·
ουδεις αγαπην εχων ζητει τα εαυτου· οιον μητηρ το αγαπαν τον υιον η πατηρ ου
ζητει τα ιδια ως τα του υιου· το γαρ εχειν αγαπην ου φιλαυτον. ει εζητει τα εαυτου ο
Σωτηρ εν μορφηι θεου υπαρχων και ων ι α θεωι, εμενεν αν εν τηι μορφηι εκεινηι· νυν
δε σωσαι κοσμον απολλυμενον θελησας εαυτον εκενω εν μορφην δουλου λαβων·
και χηματι ευρεθει ω ανθρωπο εταπεινω εν εαυτον γενομενο υπηκοο μεχρι
θανατου, θανατου δε ταυρου. ελθε και επι τους αγιους· ιδε την αγαπην Μωυσεως· Ει
μεν αφει αυτοι την αμαρτιαν, αφε · ει δε μη, καμε εξαλειψον εκ τη βιβλου ου η
εγραψα . και ο αποστολος δε φησι Καθω καγω παντα πα ιν αρε κω, μη ζητων το
εμαυτου υμφερον αλλα το των πολλων ινα ωθω ιν, και Ευχομην αυτο αναθεμα
ειναι απο του χρι του υπερ των αδελφων μου των υγγενων μου κατα αρκα.
αναθεμα του χρι του ευχεται ειναι υπερ της αλλων σωτηριας. 52 xiii8 [Ειτε γλωσσαι,
παυσονται.]
[Ὠριγενους] Γλωσσαι παυσονται, οτε νωι ομιλησω ωι βουλομαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

διαλεχθηναι. 53 xiii9–12 [Ἐκ μερους δε γινωσκομεν και εκ μερους προφητευομεν·
οταν δε ελθηι το τελειον, τοτε το εκ μερους καταργηθησεται. οτε ημην νηπιος, ως
νηπιος ελαλουν, ως νηπιος εφρονουν, ως νηπιος ελογιζομην· οτε δε γεγονα ανηρ,
κατηργηκα τα του νηπιου. βλεπομεν γαρ αρτι δι' εσοπτρου εν αινιγματι, τοτε δε
προσωπον προς προσωπον.]
[Ὠριγενους] Ὁ δοκων προκοπτειν ενθαδε ως εν
παιδιοις προκοπτει· εαν δε ελθηι το τελειον και καταντη ωμεν ει ανδρα τελειον, τοτε
τα των ανδρων χωρησομεν και γνωσιν και προφητειαν και οψιν θεου ην οψονται οι
μακαριοι οι δια την καθαροτητα της καρδιας. 54 xiv 5 [Μειζων γαρ ο προφητευων η
ο λαλων γλωσσαις, εκτος ει μη διερμη νευει, ινα η εκκλησια οικοδομην λαβηι.]
[Ὠριγενους] Ὁ το οικοδομουν εχων χαρισμα μειζων εστιν του μη το τοιουτον
εχοντος, ατε κοινωφελεστερος ων ο το οικοδομουν εχων χαρισμα· εαν δε γλωσσαις
λαλων εxv και το διερμηνευειν επι τωι την εκκλησιαν οικοδομειν ουκετι μειζων ο
προφητευων. εστι γαρ οτε υψηλα λαλει, εαυτωι λαλει και τωι θεωι ως μη δυνασθαι
ακουειν την εκκλησιαν. 55 xiv 6 [Νυνι δε, αδελφοι, εαν ελθω προς υμας γλωσσαις
λαλων, τι υμας ωφελησω, εαν μη υμιν λαλησω η εν αποκαλυψει η εν προφητειαι η
εν γνωσει η εν διδαχηι;] [Ὠριγενους] Προφητεια εστιν η δια λογου των αφανων
σημαντικη γνωσις, η ειδησις της του κοσμου συστασεως και ενεργειας στοixειων και
χρονων. διδαχη εστιν ο εις τους πολλους διανεμομενος διδασκαλικος λογος.
αποκαλυψις εστιν οταν ο νους εξω γιν<η>ται των γηΐνων και αποθ<η>ται πασαν
πραξιν σαρκικην δυναμει θεου· ο τουτου τυχων γεγονεν εν αποκαλυψει. ταχα δε και
η περι των μελλοντων γνωσις δυναται αποκαλυψις λεγεσθαι, εξεστιν δε κατα
χρηστικωτερον τοις ονομασιν χρησθαι τον νοησαντα την εκαστου κυριολεξιαν. 56
xiv 7–9α [Ὅμως τα αψυχα φωνην διδοντα, ειτε αυλος ειτε κιθαρα, εαν διαστολην
τοις φθογγοις μη διδωι, πως γνωσθησεται το αυλουμενον η το κιθαριζομενον; και
γαρ εαν αδηλον φωνην σαλπιγξ δωι, τις παρασκευασεται εις πολεμον; ουτως και
υμεις δια της γλωσσης εαν μη ευσημον λογον δωτε, πως γνωσθησεται το
λαλουμενον;] [Ὠριγενους] ∆υσωπησαι βουλεται τους γλωσσηι λαλουντας ιγαν εν
εκκλη ιαι, εαν μη ηι διερμηνευτη , και φησι Τα αψυχα, αυλος και κιθαρα, τοις
μουσικοις και φθογγοις διαστολην μη διδοντα ου γιγνωσκεται ποιωι ρυθμωι ηυλησε·
και ο στρατιωτης ουχ οπλιζεται εις πολεμον, εαν μη την διεγερτικην εις πολεμον
προηται φωνην η σαλπιγξ· και οι λαλουντες γλωσσηι και μη διερμηνευοντες ουκ
οφειλουσι λαλειν, ως μη διδοντες διαστολην τοις λογοις εις το νοηθηναι· τα μεν ουν
της θεωριας δογματα αυλον και κιθαραν ειπεν ως μηδεν εμφαινοντα ηθικον, τους δε
επ' αρετην προτρεπομενους σαλπιγγα· δια τουδε εστιν ειπειν οτι τα ασαφη της
γραφης, οιον τα περι θυσιων εν Λευιτικωι και της σκηνης εν Ἐξοδωι, ου δει
αναγιγνωσκειν, ει μη τις αυτων σαφηνιζει τον νουν τηι διηγησει. 57 xiv 9β [Ἔσεσθε
γαρ εις αερα λαλουντες.] [Ὠριγενους] Ὁ λαλων γλωσσηι εν τωι θεωι λαλει· ει και μη
νοουσιν οι ανθρωποι, αλλ' ουν αι περι τον αερα δυναμεις ακουουσιν. 58 xiv 10
[Τοσαυτα ει τυχοι γενη φωνων εστιν εν κοσμωι, και ουδεν αυτων αφωνον.]
[Ὠριγενους] Και τα αψυχα ουν φωνην διδω ιν, τινα μεν αυτων μετα ταυτης των
φθογγων διαστολης, τινα δε αυ ταυτης· παν γαρ σωμα ιδιοτητα εχει φωνης,
συγκρουον ετερωι σωματι. 59 xiv 11 [Ἐαν ουν μη ειδω την δυναμιν της φωνης,
εσομαι τωι λαλουντι βαρβαρος και ο λαλων εν εμοι βαρβαρος.] [Ὠριγενους] Πας ο
λαλων τινι α μη νοει, ο ακουων δοκει αυτωι βαρβαρος ειναι, κακεινος τουτωι. 60 xiv
12 [Ουτως και υμεις, επει ζηλωται εστε πνευματων, προς την οικο δομην της
εκκλησιας ζητειτε ινα περισσευητε.] [Ὠριγενους] Το περισσευειν γινεται τηι των
χαρισματων υπεροχηι εκ του τα προς οικοδομην της εκκλησιας ζητειν, ως οτι ου
περισσευει εν τοις χαρισμασιν ο μη ζητων το κοινωφελες. εικος γαρ οτι αργει η
ενεργεια του χαρισματος οταν μη λαμπηι εμπρο θεν των ανθρωπων. διο, ει θελομεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

αυξειν τα χαρισματα, τηι ωφελειαι των πλειονων εαυτους επιδωσομεν. 61 xiv 13–14
[∆ιοπερ ο λαλων γλωσσηι προσευχεσθω ινα διερμηνευηι. εαν γαρ προσευχωμαι
γλωσσηι, το πνευμα μου προσευχεται, ο δε νους μου ακαρπος εστιν.] [Ὠριγενους]
Ἐαν μη εxv το χαρισμα του διερμηνευειν ο γλωσσηι λαλων, καν μη οι αλλοι νοωσιν
αλλ' αυτος νοει τα απο του πνευματος αυτωι εμβαλλομενα εις το κινεισθαι λαλειν.
οταν δε το λαλουμενον νοηθειη παρ' αλλοις, τοτε καρπος δοκει ουτος ειναι του
λαλουντος προς τους νοουντας. 62 xiv 15–17 [Τι ουν εστιν; προσευξωμαι τωι
πνευματι, προσευξωμαι δε και τωι νοΐ· ψαλω τωι πνευματι, ψαλω δε και τωι νοΐ. επει
εαν ευλογησηις τωι πνευματι, ο αναπληρων τον τοπον του ιδιωτου πως ερει το Ἀμην
επι τηι σηι ευχαριστιαι; επειδη τι λεγεις ουκ οιδεν· συ μεν γαρ καλως ευχαριστεις, αλλ'
ο ετερος ουκ οικοδομειται.]
[Ὠριγενους] Και δια τουτων το κοινωφελες της
εκκλησιας διδασκομεθα ζητειν. 63 xiv 18–9 [Ευχαριστω τωι θεωι μου, παντων υμων
μαλλον γλωσσαις λαλων. αλλ' εν εκκλησιαι θελω πεντε λογους δια του νοος μου
λαλησαι, ινα και αλλους κατηχησω, η μυριους λογους εν γλωσσηι.] [Ὠριγενους]
Και το πνευματικως λαλειν τους αισθητους λογους τας πεντε αισθησεις το
κοινωφελες εστιν ζητειν· ο δε της κατηχησεως λογος ο δια των πεντε αισθησεων επι
των ακουοντων εν εκκλησιαι τετακται, ως και αυτων υπο των πεντε λογων
κατηχουμενων. οι γαρ μη ειδοτες την των λεγομενων τρανοτητα, αλλα μονηι τηι
ψιληι των γραφων περιηχησει προσεχοντες, κατηχουμενοι χρηματιζουσιν· οι δε της
των φθογγων δια τολη ακουοντες απο της γραφης ουτοι ου κατηχουμενοι αλλα
πιστοι. 64 xiv 20 [Ἀδελφοι, μη παιδια γινεσθε ταις φρεσιν, αλλα τηι κακιαι νηπιαζετε,
ταις δε φρεσιν τελειοι γινεσθε.] [Ὠριγενους] Ἐπειδη α προστασσει δυνατα εστιν,
δυνατον ημας τελειους γενεσθαι ταις φρεσιν. τουτο δε σχεδον ερμηνευει το Ἐαν μη
τραφητε και γενη θε ω τα παιδια· στραφεις γαρ γινεται ως παιδιον ο τηι κακιαι
νηπιαζων. 65 xiv 21 [Ἐν τωι νομωι γεγραπται οτι Ἐν ετερογλω οι και εν χειλε ιν
ετεροι λαλη ω τωι λαωι τουτωι, και ουδ' ουτως ει ακου ονται μου, λεγει Κυριος.]
[Ὠριγενους] Και τον προφητικον λογον νομον εκαλεσεν· ταυτα δε τα ρηματα
ευρομεν παρα Ἀκυλαι και ταις λοιπαις εκδοσεσιν, ου μην παρα τοις εβδομηκοντα. 66
xiv 24–5 [Ἐαν δε παντες προφητευωσιν, εισελθηι δε τις απιστος η ιδιωτης, ελεγχεται
υπο παντων, ανακρινεται υπο παντων, και ουτως τα κρυπτα της καρδιας αυτου
φανερα γινεται· και ουτως πεσων επι προσωπον προ κυνη ει τωι θεωι, απαγγελλων
οτι ο θεο οντω εν ημιν ε τιν.] [Ὠριγενους] Ἐπειδη το προφητικον χαρισμα ποιει
γινω κειν τα κρυπτα της καρδιας του απιστου και ιδιωτου και πλησιαζοντος αυτοις,
δηλον οτι οταν ελθηι το τελειον, τελειως γιγνωσκουσιν παντος ιδιωτου και απιστου
τα κρυπτα, εικος δε οτι τοτε και του αγιου ανθρωπου τα κρυπτα φανερα γινεται τοις
προφηταις, ταχα τοις μειζοσιν τα των καταδεεστερων. <και> ο ωφελουμενος
ευλαβειται εμβλεψαι εις το προσωπον του θεου· διο φανταζομενος τον θεον πιπτει
επι προσωπον, και την υπεροχην και την δοξαν αυτωι διδους, και ουτως προ κυνει τωι
θεωι. το δε ελεγξαι και ανακριναι τα κρυπτα της καρδιας, ο εστι φανερα ποιησαι,
χαρακτηριζει οτι ο θεος εν τωι πνευματι εστι των τοιουτων. ει δε και τα λοιπα
χαρισματα σημεια εστι του οντω ειναι θεον, εν τινι ζητητεον; 67 xiv 26–27 [Τι ουν
εστιν, αδελφοι; οταν συνερχησθε, εκαστος υμων ψαλμον εχει, διδαχην εχει,
γλωσσαν εχει, αποκαλυψιν εχει, ερμηνειαν εχει· παντα προς οικοδομην γινεσθω.
ειτε γλωσσηι τις λαλει, κατα δυο η το πλειστον τρεις, και ανα μερος, και εις
διερμηνευετω.]
[Ὠριγενους] Ὅταν συνελθωμεν, πασι τοις εχουσι χαρισματα
επιτρεπτεον λαλειν τοις δυναμενοις διδασκειν. 68 xiv 29 [Προφηται δε δυο η τρεις
λαλειτωσαν, και οι αλλοι διακρινε τωσαν.]
[Ὠριγενους] Ἄλλους λεγει τους
εχοντας χαρισμα διασαφειν τους πνευματικους των προφητων λογους, ει γε αυτοι οι
προφητευοντες ουκ εσχον της διακρισεως το χαρισμα· εν ωι γαρ ουκ εχουσι τουτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

εικος αυτους υπο τινος πονηρου πνευματος ηπατησθαι του μετα χηματιζομενου ει
αγγελον φωτο , ως προφητικου τυχοντας αξιωματος. 69 xiv 30–31 [Ἐαν δε αλλωι
αποκαλυφθηι καθημενωι, ο πρωτος σιγατω. δυνασθε γαρ καθ' ενα παντες
προφητευειν.] [Ὠριγενους] Ουκουν ουκ εξισταντο οι προφηται· εν αυτοις γαρ ην
το σιωπησαι και επι σχειν το επ' αυτοις πνευμα. 70 xiv 32 [Και πνευματα προφητων
προφηταις υποτασσεται.] [Ὠριγενους] ∆ια τουτο το της υποταγης ευγνωμονως εν
σιωπηι δηλοι· οτι τα πνευματα δε τοις προφηταις υποτασσεται, αλλ' αι ψυχαι των
προφητων προφητευουσιν. 71 xiv 34–35 [Αι γυναικες υμων εν ταις εκκλησιαις
σιγατωσαν, ου γαρ επιτετραπται λαλειν, αλλ' υποτασσεσθαι, καθως και ο νομος
λεγει. ει δε τι μαθειν θελουσιν, εν οικωι τους ιδιους ανδρας επερωτατωσαν.]
[Ὠριγενους] Ἐπειδη οι ανδρες κατα τας αρχας εξουσιαν ειχον λαλειν και τους
ακουοντας ωφελειν, αι δε γυναικες περι ων επηπορουν ηρωτων. νομον δε λεγει το
εν τηι Γενεσει ειρημενον Προ τον ανδρα ου η απο τροφη ου. 72 xiv 37–38 [Ει τις
δοκει προφητης ειναι η πνευματικος, επιγινωσκετω α γραφω υμιν οτι του κυριου
εισιν εντολαι· ει δε τις αγνοει, αγνοειτω.] [Ὠριγενους] Πνευματικος εστιν ο παντα
λογον και παντα νουν δυναμενος βασανιζειν, και δια πολλην βαθυτητα νου
δυσδιαγνωστον οντα ωστε μη δυνασθαι ανακρι νεσθαι. ου του τυχοντος δε εστιν
ειδεναι οτι τα γραφομενα υπο Παυλου του κυριου εστιν, αλλα προφητου <η>
πνευματικου· ουκουν ο μη ειδως οτι του κυριου εστιν, ουτε προφητης εστιν ουτε
πνευματικος. αλλο δε εστιν πιστευειν και αλλο γινωσκειν· ουκουν ο αγνοων οτι του
κυριου εστιν, αγνοει μηπω φθασας εις το κυριως ειναι του θεου· ο γαρ γινωσκομενος
ανακιρναται τροπον τινα τωι γιγνωσκοντι αυτον. 73 xiv 31 [∆υνασθε γαρ καθ' ενα
παντες προφητευειν, ινα παντες μανθανωσιν και παντες παρακαλωνται.]
[Ὠριγενους] Κινδυνος εστι τοις αναγινωσκουσιν απλως αποφαινεσθαι, ομοιως δε
και τοις ακουουσιν. ακουε γουν Παυλου λεγοντος Ει τι δοκει εν υμιν προφητη ειναι
η πνευματικο , επιγινω κετω α γραφω οτι θεου ε τιν· ως ου παντος επιγινω σκοντος
τα του θεου εαν μη ηι προφητη η πνευματικο . διεγραψεν δε τον πνευματικον ο
αποστολος ειπων Ὁ δε πνευματικο ανακρινει τα παντα, αυτο δε υπ' ουδενο
ανακρινεται. τις δε εστιν ο διακρινων τα παντα η ο δυναμενος παντα λογον
εξεταζειν και κρινειν; ουτος δε υπ' ουδενο ανακρινεται, δια το βαθος των νοηματων
αυτου μη καταλαμβανομενος. ο γαρ πνευματικος νουν εχει κυριου. ωσπερ ουν
παιδιον ου δυναται ανακριναι νουν ανδρος και εξετασαι τα νοηματα αυτου· ουδε γαρ
την αρχην παρακολουθει τοις του ανδρος νοημασιν ο βραχυς παις· τον αυτον τροπον
ουδε ψυχικο δυναται ειδεναι ποια τα του θεου και ποια ουχι, μονου δε πνευματικου
εστι τουτο το εργον. Ἐγω πολλακις εζητουν κατ' εμαυτον τι δηποτε οτε οι προφηται
ησαν του θεου και οι ψευδοπροφηται, οι ψευδοπροφηται ευδοκιμουν παρα τοις
βασιλευσιν αυτων παρα τους προφητας· και τα μεν βιβλια των ψευδοπροφητων ουκ
εγραφη ουδε εσωθη εν τωι λαωι, τα δε των προφητων καταδικασθεντων, μισηθεντων,
πεπονθοτων α ισμεν, ηλθεν εις μεσον και τετιμηται. τις γεγονεν η τουτων αρχη, απο
του αποστολου αφορμας λαβων λεγω· οτι ην χαρισμα εν τωι λαωι ωσπερ
προφητευειν, ουτω διακρινειν προφητας. δυνασθε γαρ καθ' ενα παντες
προφητευειν· αφθονια ην τοτε των λεγοντων και των επιτρεπομενων λεγειν. δια
γαρ τουτο επετρεψεν ο αποστολος πασι λεγειν εν εκκλησιαι· μικρου δειν και ταις
γυναιξιν επετρεψε λαλειν, ει μη ειρηκει το εξης. 74 xiv 34–35 [Αι γυναικες υμων εν
ταις εκκλησιαις σιγατωσαν, ου γαρ επι τετραπται αυταις λαλειν, αλλ' υποτασσεσθαι,
καθως και ο νομος λεγει. ει δε τι μαθειν θελουσιν, εν οικωι τους ιδιους ανδρας
επερωτατωσαν, αισχρον γαρ εστι γυναιξι εν εκκλησιαι λαλειν.] [Ὠριγενους] Ὡς
γαρ παντων λεγοντων και δυναμενων λεγειν, εαν αποκαλυψις αυτοις γενηται,
φησιν Αι γυναικες εν ταις εκκλησιαις σιγατωσαν. ταυτης δε της εντολης ουκ ησαν οι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

των γυναικων μαθηται, οι μαθητευθεντες Πρισκιλληι και Μαξιμιλληι, ου Χριστου του
ανδρος της νυμφης. αλλ' ομως ευγνωμονωμεν και προς τα πιθανα εκεινων
απαντωντες. τεσσαρες φασι θυγατερες ησαν Φιλιππου του ευαγγελιστου και
προεφητευον. ει δε προεφητευον, τι ατοπον εστι και τας ημετερας, ως φασιν εκεινοι,
προφητιδας προφητευειν; ταυτα δε λυσομεν. πρωτον μεν λεγοντες οτι Αι ημετεραι
προεφητευον, δειξατε τα σημεια της προφητειας εν αυταις· δευτερον δε Ει και
προεφητευον αι θυγατερες Φιλιππου, αλλ' ουκ εν ταις εκκλησιαις ελεγον· ου γαρ
εχομεν τουτο εν ταις Πραξεσι των Ἀποστολων. αλλ' ουδ' εν τηι παλαιαι· ∆εββωρα
μεμαρτυρηται προφητις ειναι, λαβου α δε Μαριαμ η αδελφη Ἀαρων το τυμπανον
εξηρχε των γυναικων. αλλ' ουκ αν ευροις οτι ∆εββωρα εδημηγορησεν εις τον λαον
ωσπερ Ἱερεμιας και Ἡσαΐας· ουκ αν ευροις οτι Ὀλδα προφητις ουσα ελαλησετωι λαωι
αλλ' ενι τινι ελθοντι προς αυτην. αλλα και εν τωι ευαγγελιωι ανα γεγραπται Ἄννα
προφητι , θυγατηρ Φανουηλ, εκ φυλη Ἀ ηρ· αλλ' ουκ εν εκκλησιαι ελαλησεν. ινα ουν
και δοθηι εκ σημειου προφητικου ειναι προφητις γυνη, αλλ' ουκ επιτρεπεται ταυτηι
λαλειν εν εκκλησιαι. οτε ελαλησε Μαριαμ η προ φητις αρχουσα ην τινων γυναικων·
αισχρον γαρ γυναικι λαλειν εν εκκλησιαι, και διδα κειν δε γυναικι ουκ επιτρεπω
απλως αλλ' ουδε αυθεντειν ανδρο . Και αλλοθεν δε τουτο παραστησω, ει και εκεινο
ασφαλεστερον ειρηται περι του μη την γυναικα ηγεμονα γινεσθαι τωι λογωι του
ανδρος· πρε βυτιδα εν κατα τηματι ιεροπρεπει , καλοδιδα καλου , ινα ωφρονιζω ι
τα νεα , ουχ απλως ινα διδασκωσιν. καλοδιδα καλοι μεν γαρ εστωσαν και γυναικες,
ουχ ινα ανδρες καθημενοι ακουωσι γυναικων, ως εκλειποντων ανδρων των
δυναμενων πρεσβευειν τον του θεου λογον. Ει δε τι μαθειν εθελουσιν, εν οικωι τους
ιδιους ανδρας επερωτατωσαν· αισχρον γαρ εστι γυναιξιν εν εκκλησιαι λαλειν. δοκει
μοι το τους ιδιους ανδρας ουκ επι τους γαμετους αναφερεσθαι μονον· αι παρθενοι
γαρ η λαλησουσιν εν εκκλησιαι η ουχ εξουσι τους διδασκοντας, και αι χηρευουσαι
ομοιως· αλλα μηποτε τους ιδιους ανδρας οιον και τον αδελφον και τον οικειον και
τον υιον; απαξ απλως ανδρος πυνθανεσθω γυνη του ιδιου κατα το γενικον ονομα
ανδρος προς αντιδιαστολην γυναικος· αισχρον γαρ γυναικι λαλειν εν εκκλησιαι,
οποια εαν λαληι, καν θαυμαστα λαληι, καν αγια, μονον δε απο στοματος γυναικειου
εξερχηται. Γυνη εν εκκλησιαι δηλονοτι κατα το αισχρον λεγεται επι κατηγοριαι της
ολης εκκλησιας. xiv 36 [Ἢ αφ' υμων ο λογος του θεου εξηλθεν, η εις υμας μονους
κατην τησεν;] Ὡς της αταξιας ταυτης ουσης εν Κορινθωι μετα και των αλλων
αμαρτηματων. τουτο ουν λεγει οτι απεστειλεν τον λογον αυτου ο θεος εις τον
κοσμον. αρ' ουν η αληθεια και ο κανων ο εκκλησιαστικος εις υμας μονους τους
Κορινθιους κατηντησεν; 75 xiv 37–38 [Ει τις δοκει προφητης ειναι η πνευματικος,
επιγινωσκετω α γραφω υμιν οτι κυριου εισιν εντολαι· ει δε τις αγνοει, αγνοειτω.]
[Ὠριγενους] Ἵν' ουν επιγινωσκωμεν τα του θεου, παρακαλεσωμεν τον διδοντα
χαρισματα, ινα δωηι ημιν χαρισμα προφητικον και ποιησηι ημας απο του κρατουντος
πνευ ματος πνευματικους· και ουτως επι του κρινειν ποια του θεου εστιν η ποια ουκ
εστιν αυτου. ο γαρ της χαριτος ταυτης εστερημενος συνειναι ου δυναται· οθεν
επηγαγεν Ει δε τις αγνοει, αγνοειτω. 76 xv 1–2 [Γνωριζω δε υμιν, αδελφοι, το
ευαγγελιον ο ευηγγελισαμην υμιν, ο και παρελαβετε, εν ωι και εστηκατε, δι' ου και
σωζεσθε, τινι λογωι ευηγγελι σαμην υμιν, ει κατεχετε, εκτος ει μη εικηι επιστευσατε.]
[Ὠριγενους] Ευαγγελιον καλει ο ευαγγελιζεται, τουτο γαρ και παρεδωκεν· ουτος δε
εστηκεν εν τωι ευαγγελιωι ο την ψυχην εαυτου εχων επιβεβηκυιαν, ως επι σκαφει,
επ' αυτωι δι' ου και σωζεται. εικηι δε λεγει πεπιστευκεναι τον μη κατεχοντα τον
λογον του ευαγγελιου, αλλ' αλογως και συντυχικως και ουκ εξητασμενως
ακουσαντα. [Ὠριγενους] Ἰουδαιοι ουχ εστηκασιν εν τωι ευαγγελιωι, τον Ἰησουν μη
παραδεξαμενοι· οι απο των αιρεσεων κακως εστηκασι, μη νοουντες το ευαγγελιον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

αλλ' ιδιως αυτο εκδεχομενοι· οι αμαρτανοντες ουχ εστηκασι, μη βιουντες κατα το ευ
αγγελιον. τινες ουν εστηκασιν εν τωι ευαγγελιωι η οι παραλαβοντες αυτο και
παραδεξαμενοι και κατ' αυτο βιουντες; εαν δε νοηθηι Τινι λογωι ευηγγελισαμην υμιν,
ει κατεχετε, και νοηθηι το επιφερομενον ευλογως τουτοις το Ἐκτος ει μη εικηι
επιστευσατε, εισομεθα οτι αδυνατον ειναι τον εικηι πεπιστευκοτα ουτω
πεπιστευκεναι ψευδει· αλλα το πεπιστευκεναι μεν, αληθει δε, εργον ουκ εστιν· <εν>
κρισει <δε> πιστευειν· οι προ καιρον πι τευοντε και εν καιρωι πειρα μου αφι ταμενοι,
εικηι πιστευουσι· καιτοιγε ου ψευδη πεπιστευκασιν αλλα τωι αληθει μεν, επειδη δε ου
βεβαιως πεπιστευκασιν, δια τουτο εν καιρωι πειρα μου αφι τανται. καλως γαρ
πιστευων τις ου πεσειται. 77 xv 5 [Και οτι ωφθη Κηφαι, ειτα τοις δωδεκα.]
[Ὠριγενους] Ὠφθηναι τοις δωδεκα λεγει τον κυριον μετα την αναστασιν· εικος γαρ
ην οτι παρην και ο Ματθιας ος αντι του Ἰουδα κατεστη αποστολος. 78 xv 9 [Ἐγω γαρ
ειμι ο ελαχιστος των αποστολων, ος ουκ ειμι ικανος καλεισθαι αποστολος, διοτι
εδιωξα την εκκλησιαν του θεου.] [Ὠριγενους] Συνειδως εαυτωι ων ηλευθερωθη
αμαρτιων φησιν Ουκ ειμι ικανος καλεισθαι αποστολος. 79 xv 10 [Χαριτι δε θεου ειμι
ο ειμι, και η χαρις αυτου η εις εμε ου κενη εγενηθη, αλλα περισσοτερον αυτων
[Ὠριγενους]
παντων εκοπιασα, ουκ εγω δε αλλ' η χαρις του θεου η συν εμοι.]
Ειπων οτι η χαρις αυτου ου κενη εγενηθη εις εμε, εδιδαξεν οτι οι αναξιως ζωντες της
χαριτος κενην αυτην ελαχον. ουχ η χαρις δε κοπιαι, αλλ' ουτως νοητεον· Ουκ εγω
ταδε πεποιηκα, αλλ' η χαρις η συν εμοι. 80 xv 11 [Ειτε ουν εγω ειτε εκεινοι, ουτως
κηρυσσομεν και ουτως επιστευ σατε.]
[Ὠριγενους] Παντων των αποστολων
πληρ<ο>φορηθεντων περι της εκ νεκρων αναστασεως του χριστου βεβαια η
αποδειξις, διο τα αυτα λεγομεν· και γαρ και υμεις ουτως επιστευσατε. 81 xv 12–13 [Ει
δε Χριστος κηρυσσεται οτι εκ νεκρων εγηγερται, πως λεγουσιν τινες εν υμιν οτι
αναστασις νεκρων ουκ εστιν; ει δε αναστασις νεκρων ουκ εστιν, ουδε Χριστος
εγηγερται.] [Ὠριγενους] Σαφης εστιν η του Χριστου αναστασις μεθ' ης ειχε σαρκος
γεγονυια εκ του προκειμενου ρητου, οι δε, οι ετεροδοξοι, αλληγορουν θελουσιν την
των ανθρωπων αναστασιν· αλληγορητωσαν και την του Σωτηρος κακως τωι εαυτων
αθε
τουντες το ρητον. [[Μανixαιους λεγει τους λεγοντας οτι ο απαλλασσομενος
αμαρτιων ουτως ανεστη εκ νεκρων.]] 82 xv 14 [Ει δε Χριστος ουκ εγηγερται, κενον
αρα και το κηρυγμα ημων, κενη δε και η πιστις υμων.] [Ὠριγενους] Ἐπειδη ουτε
κενον το κηρυγμα ουτε κενη η πιστις δηλον οτι Χριστος εγηγερται. ταυτα δε
εσημειωσαμεθα υποδεικνυντες οτι ει και ᾔδει τους διαλεκτικους λογους ο Παυλος,
αλλα φυσικως αυτοις εχρησατο· απο γαρ της φυσεως και συνηθειας η διαλεκτικη
τεχνη εσωματοποιηθη υπο των φιλοσοφουντων. 83 xv 15–16 [Ευρισκομεθα δε και
ψευδομαρτυρες του θεου οτι εμαρτυρησαμεν κατα του θεου οτι ηγειρεν τον Χριστον,
ον ουκ ηγειρεν ειπερ αρα νεκροι ουκ εγειρονται. <ει γαρ νεκροι ουκ εγειρονται>,
ουδε Χριστος εγηγερται.] [Ὠριγενους] Ει κατα του θεου ψευδομαρτυρει ο λεγων
οτι Χριστος ανεστη, ουκουν και πας ο λεγων οτι αναστασις νεκρων· ει δε απαρχη
των κεκοιμημενων ανεστη Χριστος, δηλον οτι και νεκροι εγειρονται. 84 xv 20–23
[Νυνι δε Χριστος εγηγερται εκ νεκρων, απαρχη των κεκοιμη μενων εγενετο· επειδη
γαρ δι' ανθρωπου ο θανατος, και δι' ανθρωπου αναστασις νεκρων· ωσπερ γαρ εν τωι
Ἀδαμ παντες αποθνησκουσιν, ουτως και εν τωι χριστωι παντες ζωοποιηθησονται.
Ἕκαστος δε εν τωι ιδιωι ταγματι.] [Ὠριγενους] Ἐπει οι απο των αιρεσεων λεγοντες
την εκκλησιαστικην πιστιν και μυκτη ριζοντες ως ανοητων πιστιν αθετουσιν τωι
εργωι, ει και μη τωι λογωι, μη γινεσθαι αναστασιν λεγοντες ως η εκκλησια πιστευει·
ορα πως αυτοις απαντητεον εκ της αποστολικης ταυτης λεξεως και εξ αλλων δε
μυριων. Ἀνεστη Χριστος εκ νεκρων, η ου; αλλα περι τουτου πασα αιρεσις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

συγκατεθετο. ει ανεστη Χριστος εκ νεκρων, πρωτοτοκο δε εκεινος εστιν εκ νεκρων,
ουδεις δε πρωτοτοκο εστιν ετερογενως, αναγκη ομογενη ειναι την αναστασιν αυτου
τηι αναστασει των ανισταμενων. οιον· πρωτοτοκος εστι Ῥουβιμ, υιος ων του Ἰακωβ,
ομογενων των αδελφων οντων· ου γαρ αλλης φυσεως ο Ῥουβιμ και αλλης φυσεως ο
Συμεων η ο Λευι και οι εξης. και επι των αλλων πρωτοτοκων το αυτο. ει τοινυν και
ο Ἰησους πρωτοτοκο εστιν εκ νεκρων, αναγκη ομογενη ειναι την αναστασιν των
ανισταμενων. ει δε εκεινος μεν εφορεσε σωμα, και η αναστασις αυτου μετα σωματος
ην ωστε αυτον και φαγειν ως γεγραπται εν τωι κατα Ἰωαννην ευαγγελιωι. αλλως δε
ανιστανται, ως οιονται οι απο των αιρεσεων, οι ανισταμενοι των πιστευοντων εις
τον χριστον. ου δυνανται παραστησαι πως Ἰησους πρωτοτοκο εστιν εκ των νεκρων.
ει γαρ υμμορφοι γεγοναμεν τωι θανατωι του χριστου, και τη ανα τα εω αυτου
συμμορφοι ε ομεθα· και πως διδασκει λεγων ο Παυλος Ὃ μετα χηματι ει το ωμα τη
ταπεινω εω ημων υμμορφον τωι ωματι τη δοξη του χριστου. Ἀναιδως τοινυν τινες
παραδεχονται μεν οτι εγηγερται Χρι το εκ νεκρων, λε γου ι δε οτι ανα τα ι νεκρων
ουκ ε τιν. διο φησιν ο αποστολος Ει δε Χρι το κηρυ εται εκ νεκρων οτι εγηγερται,
πω λεγου ιν εν υμιν τινε οτι ανα τα ι νεκρων ουκ ε τιν; καν μη τωι στοματι λεγηι τις,
τηι δε καρδιαι λεγει Ἀνα τα ι νεκρων ουκ ε τιν, δυναμει αθετει και την Ἰησου Χριστου
αναστασιν. ει γαρ το καθ ολικον ψευδος, δηλον οτι περιεχεται εν τωι καθολικωι και ο
εις αναστας εκ νεκρων. ει γαρ ουκ εγειρονται οι νεκροι, γεγονε δε και εν νεκροις ο
Ἰησους, ουκ εγηγερται ουδε ο Ἰησους· ει δε εκεινος εγηγερται, δι' εκεινου δηλουται
η αναστασις των νεκρων· ει μη τωι αδυνατωι του πραγματος καθ' αυτο απιστωμεν,
επιλανθανο μενοι τις ο επαγγειλαμενος. τι γαρ ως εν αδυνατοις, ιν' ουτως ειπω,
αδυνατω τερον το ζωοποιηθηναι το σωμα η ουρανον εξ ουκ οντων γενεσθαι η ηλιον
η τα λοιπα των κτισματων; Ἐλθε δε και επ' αυτην την του ανθρωπου αρχην·
αναπολ<η>σον αυτου την αρχην. δεικνυται σοι σπερμα ανθρωπου· ει ελεγεν τις
Τουτο το σπερμα ανθρωπος εσται, μορφωθησεται, οστα εσται, απο τουτου σαρκες,
νευρα, φλεβες· περιπατησει· απο τουτου του σπερματος του βραχεος, του ευτελους,
ανθρωπος επι γης διεγηγερμενος χρησεται οργανοις· ουκ αν ελεγομεν ανοητον ειναι
τον ταυτα ημιν κηρυσσοντα, ει μη πειραν ειληφαμεν τουτου; ιν' ουν τολμησω και
παραστησω σοι την αναστασιν, και μαλλον αυτην παραδεξηι πιστευσας τηι τελειοτητι
του θεου. οπερ εκεινο το σπερμα ην προς τουτο το σωμα το ενεστηκος, νυν το
παρεστηκος, το γενικον, το σπειρον, το οργανον γενομενον λογων και εργων των
κατα δικαιοσυνην, τουτο το σωμα προς εκεινο γινεται· Ὁ κοκκο του ιτου εαν μη
πε ων ει την γην αποθανηι, αυτο μονο μενει· εαν δε πεσων εις την γην αποθανηι και
διασαπηι, εκ της διασηψεως του κοκκου του σιτου σταχυς εκατοντακις γινεται. οτι
γαρ το σωμα σου σπερμα εστι του αναστησομενου, ακουε Παυλου λεγοντος·
Σπειρεται εν φθοραι, εγειρεται εν αφθαρ ιαι· πειρεται εν ατιμιαι, εγειρεται εν δοξηι·
πειρεται εν α θενειαι, εγειρεται εν δυναμει· πειρεται ωμα ψυχικον, εγειρεται ωμα
πνευματικον. οραις ως εκει επι του σπερματος ευτελες <τι> και ουδενος λογου αξιον
εσπαρη, και εγηγερται ανθρωπος ωραιος και καλος· τον αυτον τροπον τουτο το
νεκρον κοκκος εστι σιτου τωι θεωι ως το προαναστησομενον. ωσπερ ουν ευπορησεν ο
θεος απο του κοκκου του σιτου σταχυν ποιησαι–ουκ εξωθεν των αφορμων των εν
τωι σπερματι τωι βραχει· απο γαρ εκεινου ηγειρεν τον σταχυν, και αφ' εκαστου
σπερματος εγειρει το δυναμει ενυπαρχον τωι σπερματι–ουτως απο σπερματος μεν
ανθρωπου κατα την αρχην γεγονεν ουτος ο ανθρωπος. εαν δε αποθανηι το σωμα
αυτου, σπερμα γινεται του αναστησομενου εκ νεκρων εν δοξηι εν Χριστωι Ἰησου. το
απιστον δε τηι αναστασει τηι απο των νεκρων ισον υπελαβεν ειναι ο αποστολος τωι μη
πιστευειν οτι εσομεθα την αρχην μετα την εξοδον. διο τοις <μη> πιστευουσιν
αναστασιν εσεσθαι νεκρων φησιν, ως μη αλλης κατ' αυτους ζωης παρα την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

ενεστωσαν, το Ει εν τηι ζωηι ταυτηι εν Χρι τωι ηλπικοτε ε μεν μονον, ελεεινοτεροι
ε μεν παντων ανθρωπων. και εν τοις εξης δε ως κατα τους λεγοντας μη ειναι
αναστασιν νεκρων, μηδε ζωης υπαρχουσης κατα τον βιον τουτον, φησι Τι και ημει
κινδυνευομεν πα αν ωραν; καθ' ημεραν αποθνη κω, νη την υμετεραν καυχη ιν, ην
εχω εν Χρι τωι Ἰη ου τωι κυριωι ημων, και τα εξης. δηλοι δε και η αιρεσις των Σαδδουκαιων αθετουντων την αναστασιν των νεκρων, οτι ακολουθει αυτοις το μηδε
ζην υμας μετα την παρουσαν ζωην. διοπερ ο Σωτηρ προς αυτους απο του νομου
μονον παραδειγμα λαμβανει περι του ειναι αναστασιν την εκ νεκρων ρητον λεγων
Περι δε της αναστασεως των νεκρων ουκ ανεγνωτε οτι ο θεο ειπεν επι της βατου
λεγων Ἐγω ο θεο Ἀβρααμ και ο θεο Ἰακωβ;θεο ουκ ε τι νεκρων αλλα ζωντων. Νυνι
δε Χριστος εγηγερται εκ νεκρων, απαρχη των κεκοιμημενων. Ἡ απαρχη πολλων
εστιν απαρχη. ως δε επι παραδειγματος των εν τωι νομωι ειδομεν· απαρχη
αναφερεται σιτου υπο των σιτον θερισαντων· και φερε ειπειν οινου υπο των οινον
τρυγησαντων· και ελαιου απο των ελαιαν εκθλασαντων· ουτως ειπερ ο κυριος ημιν
Ἰησους Χριστος απαρχη εστι των κεκοιμημενων, αναγκαιον εστι πολλους ειναι ων
εστιν ουτος απαρχη· και ζητουμεν ποτερον παντων απαρχη εστιν η πολλων; Χριστος
γαρ φησιν απαρχη των κεκοιμημενων. ει μεν ουν μη ειχομεν λεξιν απο της αρχης,
καν ελεγομεν, δυσφημον τι νομισαντες ειναι κατα τον τοπον το λεγειν αυτον
απαρχην παντων ειναι, οτι απαρχη εστι των κεκοιμημενων δικαιων μονων ουχι δε
των λοιπων. νυνι δε και αυτος ο αποστολος λεγει Ἐπειδη γαρ δι' ανθρωπου ο
θανατος, και δι' ανθρωπου αναστασις νεκρων· πως επι τινας αυτος λεγει ο τι επι
παντας; ωσπερ γαρ εν τωι Ἀδαμ παντες αποθνησκουσιν, ουτως εν τωι Χριστωι, ουκ
ειρηκεν Οι δικαιοι ζωοποιηθησονται <αλλα παντες ζωοποιηθησονται>. Ειτα ινα μη
ταραχθηις και ειπηις Ἆρα ουν ματην εμοι ο καματος ο τοσουτος ανηντληται, ειγε
Χριστος αναστας εκ νεκρων παντων εστιν απαρχη των κεκοιμημενων και εν τωι
Χριστωι παντες ζωοποιηθησονται, λεγει Ἕκαστος δε εν τωι ιδιωι ταγματι. παντες μεν
ουν εν τωι Ἀδαμ απεθανον, και παντες εν τωι Χριστωι ζωοποιηθησονται· αλλ' ει και εν
τωι Ἀδαμ παντες απεθανον, ουδεν ηττον Ἀβρααμ δικαιος ην, Ἰσαακπατριαρχης ην,
Ἰακωβ τους δωδεκα πατριαρχας γεννησας Ἰσραηλ ην· ουτω δε ελευσει και επι τους
λοιπους δικαιους. κατατολμω ειπειν οτι ο μεν αποστολος ειπεν απαρχην ειναι των
κεκοιμημενων Χριστον Ἰησουν, εγω δε παρ' εκεινον ποιησαιμ' αν Ουτος μεν απαρχη
επι ζωην των μελλοντων ζην, Ἀδαμ δε απαρχη του θανατου των ανθρωπων
γεγενηται· εν γαρ τωι Ἀδαμ παντες αποθνησκουσιν, εκεινου την απαρχην του
θανατου ειληφοτος· αλλ' ο μεν Σωτηρ θελων την απαρχην της ζωης αναλαβειν,
ανελαβεν πρωτον τον θανατον των αποθανοντων, ινα καταργησας τον θανατον
γενηται ουτος απαρχη των κεκοιμημενων και ζωντων. 85 xv 31 [Ἀποθνησκω, νη την
υμετεραν καυχησιν ην εχω εν Χριστωι Ἰησου τωι κυριωι ημων, καθ' ημεραν.]
[Ὠριγενους] Ζητητεον ει ου παρεβη το ευαγγελικον προσταγμα το λεγον Μη ομο ηι
ολω . 86 xv 32 [ει κατα ανθρωπον εθηριομαχησα εν Ἐφεσωι, τι μοι το οφελος;]
[Ὠριγενους] Ἔστι και θηρια νοητα. 87 xv 35–38 [Ἀλλ' ερει τις Πως εγειρονται οι
νεκροι, ποιωι δε σωματι ερχονται; αφρον, συ ο σπειρεις ου ζωοποιειται εαν μη
αποθανηι· και ο σπειρεις, ου το σωμα το γενησομενον σπειρεις αλλα γυμνον κοκκον
ει τυχοι σιτου η τινος των λοιπων· ο δε θεος αυτωι διδωσι σωμα καθως ηθελησεν, και
εκαστωι των σπερματων το ιδιον σωμα.] [Ὠριγενους] Ἆρ' ουν το του ανθρωπου
σπερμα παρα παντα εκεινα τα σωματα τωι δημιουργωι αχρηστον εστιν, ως ελπιζειν
μεν αναστασιν ειναι νεκρων, ει δει ουτως ειπειν, ελαικως και αμπελικως και
σιτικως, και απο της κιγχραμιδος της συκης ανισταται τηλικαυτη συκη, και ου γελαις
τουτο ο επι τηι πειραι βλεπεις; και ειτις σοι λεγει οτι απο τουτου του βραχεος
εγειρεται συκη καρποφορουσα, τηι πειραι μαθων ου καταγελαις· επει δε ουδεπω ηλθεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

ο καιρος του ανατειλαι απο του ανθρωπειου σωματος κατα την αναστασιν την εκ
νεκρων το αναστησομενον, ου θελεις περιμενειν, ινα και τουτο ιδηις; η ουκ οιδας οτι
και επι των αλλων παντων σπερματων ου πας καιρος επιτηδειος εστι προς το
ανατειλαι τα σπερματα; αλλ' εγειρεται κοκκος σιτου τωιδε τωι καιρωι του ενιαυτου·
εγειρεται το γιγαρτον τηιδε τηι ωραι του ενιαυτου· ο πυρην της ελαιας κατα τονδε τον
μηνα, ου κατα παντα χρονον. θελεις δε επι του σωματος του ανθρωπου, ινα
πιστευσηις, κατ' ενιαυτον ως το γιγαρτον, ως την ελαιαν, ανιστασθαι τους νεκρους
και ουχι ενα καιρον παραδοξον οψει ινα ειδηις την αναστασιν των νεκρων; τις ο εις
καιρος; επι συντελειαι του αιωνος. ινα μετα την αναστασιν την εκ νεκρων μηκετι ηις
εν τωι αιωνι τωι ενεστωτι πονηρωι. Ἰησους γαρ Χριστος πεπονθεν οπω εξεληται ημα
εκ του αιωνο του ενε τωτο πονηρου· και εξαγοραζομενοι τον καιρον οτι αι ημεραι
πονηραι ει ιν. καλως ουν ο θεος και τουτο μετα των αλλων ωικονομησεν. 88 xv 51
[Ἰδου μυστηριον υμιν λεγω· παντες μεν ου κοιμησομεθα παντες δε αλλαγησομεθα.]
[Ὠριγενους] Παντας τους ομοιους εαυτωι ο Παυλος εν τηι προς Θεσσαλονικεις ˉα
ζωντα καλει· ο γαρ των ζωντων θεο και Παυλου και των ομοιων αυτου θεος εστιν.
89 xvi 10–12 [Ἐαν δε ελθηι Τιμοθεος, βλεπετε ινα αφοβως γενηται προς υμας, το γαρ
εργον κυριου εργαζεται ως και εγω· μη τις ουν αυτον εξουθενησηι. προπεμψατε δε
αυτον εν ειρηνηι, ινα ελθηι προς με, εκδεχομαι γαρ αυτον μετα των αδελφων. Περι δε
Ἀπολλω του αδελφου, πολλα παρεκαλεσα αυτον ινα ελθηι προς υμας μετα των
αδελφων· και παντως ουκ ην θελημα ινα νυν ελθηι· ελευσεται δε οταν ευκαιρησηι.]
[Ὠριγενους] Κατα τας αρχας της επιστολης εφασκεν Ἀκουω σχισματα εν υμιν
υπαρχειν· εκα το γαρ υμων, φησι, λεγει Ἐγω μεν ειμι Παυλου, εγω δε Ἀπολλω–
τουτου περι ου φησι τοιαυτης στασεως και ταραχης ουσης εν τηι Κορινθιων
εκκλησιαι. ο θαυμασιος ουτος Ἀπολλως επισκοπος ων των κατα τον καιρον εκεινον
ως επι κριτην κατεφυγεν τον αποστολον. Παυλος τα της αποστολης εποιει· ουκ ην
αυτωι τα πραγματα επιβαλλοντα διατριβοντι εν τηι Ἀσιαι τοτε καταλιπειν τα εν τηι
Ἀσιαι και γενεσθαι εις την Κορινθον· αλλ' ανθ' εαυτου εξελεξατο Τιμοθεον και
επεμψεν αυτον διορθωσομενον τα εν Κορινθωι και αναγκαιως μετα της επιστολης
πεμπων αυτον παρακατατιθεναι τηι εκκλησιαι. οτε γαρ επεδημουν οι αγιοι
ωφελουντες τους ακουοντας, ουκ εν α θενειαι παρεγινοντο ουδε εν φοβωι ουδε εν
τρομωι· οτε δε παρεγινοντο προς τους ασθενεστερους, εν α θενειαι και εν φοβωι και εν
τρομωι επεδημουν· τοιουτοι ησαν Κορινθιοι, ωστε ου Παυλον τον μεγαν επιδημειν
αυτοις αλλα τον ασθενη, καθο ελεγεν Ἐγενομην τοι α θενε ιν ως α θενη , ινα του
α θενει κερδη ω. και δια τουτο ελεγεν Καγω εν α θενειαι εγενομην προ υμα · δια
τουτο και εν φοβωι και εν τρομωι πολλωι εγενετο, οπως των ακουοντων περιγενηται.
επειδη ουν το εν φοβωι και εν τρομωι επιδημειν τον μελλοντα ωφελειν περι τους
ακροατας εστιν, παρακαλει νυν τους Κορινθιους ινα αφοβως γενηται Τιμοθεος προς
αυτους· το γαρ εργον κυριου εργαζεται ως και εγω· οπερ εγω επεποιηκειν αν
επιδημησας υμιν, τουτο ποιει υμιν ο Τιμοθεος. μη τις ουν αυτον εξουθενησηι· ει γαρ
τουτον εξουθενειτε, καμε· το γαρ εργον κυριου εργαζεται ως και εγω. προπεμψατε δε
αυτον εν ειρηνηι, ινα ελθηι προς με· νυν μεν ερχεται προς υμας ειρηνην ποιησων.
στασιν γαρ υμων ευρισκει εν τηι εκκλησιαι· αλλ' ομονοησαντες και διορθωθεντες εκ
των λεγομενων υπ' αυτου <και> ειρηνην αναλαβοντες, προπεμψατε αυτον εν τηι
υμετεραι ομονοιαι και ειρηνηι, ινα ελθηι προς εμε. εκδεχομαι γαρ αυτον μετα των
αδελφων· ποιων αδελφων; περι ων προειπεν οτι Ου εαν δοκιμα ητε δι' επιτολη ,
τουτου πεμψω. εκδεχομαι ουν ακουων αυτον επανελευσομενον, απαγγελλοντα μοι
τα καθ' υμας. Περι δε Ἀπολλω του αδελφου παρεκαλεσα αυτον, ινα ελθηι προς υμας·
και παντως ουκ ην θελημα ινα ελθηι νυν. ανθρωπος ην, ως εικος, αγιος, ειρηνης
φιλος, και βλεπων στασιν και ταραχην εν τηι υπ' αυτον εκκλησιαι, ουκ επεδικαζετο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

τουτο που αλλα παρεχωρησεν. ειτα παρακαλει αυτον ο αποστολος μακροθυμησαντα
επανελθειν εις την παροικιαν αυτου. ουτος δε ουδε ολως εωρακεν την Κορινθον,
ουκ απιθησας τωι αποστολωι· ου γαρ αν ουτως συνεστησεν αυτου το δοκουν, ουχ
υποτεταγμενον· λεγει γαρ Παντως ουκ ην θελημα ινα νυν ελθηι· οιον· ουκ ανευ
θεληματος θεου πεποιηκεν το μη ελθειν αυτον προς υμας· ελευσεται δε οταν
ευκαιρησηι. ποτε δε ευκαιρει; εαν υμεις ειρηνευητε, εαν Τιμοθεον μη εξουθενησητε.
90 xvi 13–14 [Γρηγορειτε, στηκετε εν τηι πιστει, ανδριζεσθε, κραταιουσθε. παντα
υμων εν αγαπηι γινεσθω.] [Ὠριγενους] Ἔστι γαρ τις υπνος ψυχης και γρηγορησις·
διο και αποτρεπων του καθευδειν την ψυχην δια Σολομωντος ο λογος φησι Μη δωι
υπνον τοις ομμα ι, μηδε νυσταγμον οι βλεφαροι , ινα ωζηι ω περ δορκα εκ βροχων
και ω περ ορνεον εκ παγιδο . και ο Σωτηρ φησι Γρηγορειτε εν παντι καιρωι και
προ ευχε θε ινα δυνηθητε εκφυγειν τους μελλοντας γινεσθαι πειρασμους. Στηκετε·
μη σαλευεσθε αλλα βεβαιοι γινεσθε. ο διψυχος ουχ εστηκεν εν τηι πιστει η ο
αμφιβαλλων περι των κατα την πιστιν πραγματων. Ἀνδριζεσθε· ως στρατιωταις
λεγει· ενδυ α θε γαρ φησι την πανοπλιαν του θεου προ το δυνα θαι υμα τηναι προ
τα μεθοδεια του διαβολου. Κραταιουσθε· οιον· Ἀναλαβετε την ισχυν, ινα δυνηθητε
κραταιωθεντες ειπειν Παντα ι χυω εν τωι ενδυναμουντι με Χριστωι Ἰησου. Παντα
υμων εν αγαπηι γινεσθω· Εισαγομενων το εν φοβωι ποιειν, τελειων δε το εν αγαπηι.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43


