Scholia in Matthaeum
ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ.
17.289 ΚΕΦ. Αʹ. Στιχ. ιηʹ. Του δε Ἰησου η γεννησις ουτως ην. ....... Ὧδε μεν γεννησεως
μεμνηται ο ευαγγελιστης, κατ' αρχας δε του Ευαγγελιου, της γενεσεως. Ἐνταυθα μεν
γαρ λεγει· Του δε Ἰησου Χριστου η γεννησις ουτως ην, εκει δε, Βιβλος γενεσεως
Ἰησου Χριστου. Τις ουν η διαφορα της γεννησεως και της γενεσεως; και ως
αμφοτερα επι Χριστου λαμβανεται; Ὥσπερ ο λογος ουτος ο προφορικος κατα την
οικειαν φυσιν αναφης εστι και αο ρατος· οταν δε εν βιβλιωι γραφηι, και οιονει
σωματω θηι, τοτε και οραται και ψηλαφαται· ουτως και ο ασαρκος του Θεου Λογος
και ασωματος, ουτε ορωμε νος, ουτε γραφομενος κατα την θεοτητα, επειδη
εσαρκωθη, και οραται και γραφεται. ∆ια τουτο, ως σαρκωθεντος, και βιβλος εστι της
αυτου γενεσεως. Ἀλλ' ουκ εξηιτηται ενθαδε το, δια τι ειπε βιβλος, και ουκ ειπεν
ορασις, η λογος· αλλα το, τι εστι γεννησις, και τι γενεσις; ∆ιαφερει γενεσις και γεν
νησις. Γενεσις μεν γαρ εστι παρα Θεου πρωτη πλα σις· γεννησις δε η εκ καταδικης
του θανατου δια την παραβασιν εξ αλληλων διαδοχη. Και ετι, η μεν γε νεσις το
αφθαρτον εχει και αναμαρτητον· η δε γεννησις το παθητον και αμαρτητικον. Ὁ ουν
Κυ ριος, της μεν γενεσεως το αναμαρτητον φυσικως λαβων, το αφθαρτον ου
προσελαβε· της δε γεννησεως το παθητον ειληφως, το αμαρτητικον ου προσελαβε,
τον πρωτον τοις κατ' αμφω μερεσιν Ἀδαμ φερων αμειωτον. Ουκουν ειη αν επι
Χριστου γενεσις μεν, ουκ εκ του μη οντος εις το ειναι προοδος, αλλ' οδος απο του εν
μορφηι Θεου υπαρχειν εις το αναλαβειν την του δουλου μορφην· η δε γεννησις
αυτου διπλη γεγονε, καθ' ημας και υπερ ημας. Το μεν γαρ εκ γυναικος γεννηθηναι
καθ' ημας· το δε μη εκ θελη ματος σαρκος, η ανδρος, αλλ' εκ Πνευματος αγιου, υπερ
ημας. Ὅπερ και την μελλουσαν προανεφωνει 17.292 γεννησιν, ην ημιν εμελλεν εκ
Πνευματος χαρισε σθαι. ΚΕΦ. Ζʹ. Στιχ. εʹ. Μη δωτε το αγιον τοις κυσι, μηδε βαλητε
τους μαργαριτας υμων εμπροσθεν των χοιρων ...... Στιχ. ʹ. Αιτειτε, και δοθησεται
υμιν· ζητειτε, και ευρησετε· κρουετε, και ανοιγησεται υμιν. Ἵνα μη αγνοωσιν οι
μαθηται, τινες εισιν κυνες, η χοιροι εν τοις ακροαταις, επιμονως ζητησατε, φησιν, εκ
Θεου, και αποκαλυπτεται υμιν παντα. Ἀρχη μεν γαρ αρετης το δι' ευχης γνωναι το
αγαθον· ειτα το ειδεναι πως δει οδευσαι την αρετην· τριτον το δια των εργων
κρουειν ανοιγηναι αυτωι την θυραν. Τουτο γαρ σημαινει η δια των χειρων κρουσις.
Τρισσως γαρ η των σωτηριων δογματων αληθεια λαμβανεται, επιμελει ευχηι, και του
ηγεμονικου εν τωι ζητειν τα θεια καταστασει, και περι του ευρειν συναισθητως της
των κεκρυμμενων Γραφων ασφαλειας το βαθος, ακριβει πολυπραγμοσυνηι· ουτω γαρ
ανοιγεσθαι φησι τας Γραφας. Στιχ. θʹ. Τις εξ υμων ανθρωπος, ον εαν αιτησηι ο υιος
αυτου αρτον, μη λιθον επιδωσει αυτωι; Στιχ. ιʹ. Και εαν ιχθυν αιτησηι, μη οφιν
επιδωσει αυτωι; Ὅρα δε ει ...... γνωσις τροφη, ης ανω ουκ εστι σωζεσθαι· οιον ο περι
του πως βρωτεον ακριβης λο γος. Ἰχθυς δε και οιον οψον φιλομαθει το ειδεναι
συστασιν κοσμου, ενεργειαν στοιχειων, αρχην και τελος και μεσοτητα, και οσα εξης
η σοφια λεγει. Ουτε αντι του αρτου λιθον διδωσιν ο Θεος, ον ο δια βολος εσθιεσθαι
υπο του Ἰησου εβουλετο· ουτε αντι ιχθυος οφιν, ον εσθιουσιν οι αναξιοι του ιχθυν
εσθιειν Αιθιοπες. Πως δε τους μαθητας πονηρους εκαλεσεν; Ει γαρ και ηκολουθουν
εκ προαιρεσεως, αλλ' ειχον το τρεπτον του ανθρωπινου. Μονον δε ατρεπτος ην και
θεοτητι και ανθρωποτητι ο του Θεου Υιος. ∆οματα δε αγαθα καλει τας πνευματικας
δωρεας. Ὁ δε Λουκας Πνευμα αγιον ειπεν, αντι του ειπειν αγαθα. Και ουδεν το
διαφορον. Το γαρ αγιον Πνευμα αυτο εστι το φως αγαθον· διο και τοις μετοχοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αυτου διδωσιν αγαθα. Τοις δε αγαν πονηροις, δια το ανεν δοτως αμαρτανειν τροπον
τινα φυσις αυτοις η κακια γινεται· οιος εστιν ο Σατανας και οι δαιμονες. ∆υνα ται
γαρ τις και τουτους φυσει κακους ειπειν, καιπερ μη φυσει κακους δημιουργηθεντας,
αλλ' εξ αυτοπρο αιρετου κακιας απεσκληκοτας. ΚΕΦ. Ηʹ. Στιχ. ιαʹ. Πολλοι απο
ανατολων και δυσμων ηξουσι, και ανακλιθησονται μετα Ἀβρααμ και Ἰσαακ και
Ἰακωβ εν τηι βασιλειαι των ουρανων. Ει στενη και τεθλιμμενη εστιν η οδος, και
ολιγοι οι ευρισκοντες αυτην, δια ποιας οι πολλοι εισελευσονται; περι γαρ πλατειας
και ευρυχωρου λεγει, οτι πολλοι εισελευσονται δι' αυτης. Και φαμεν, 17.293 οτι ο
μεν του Σωτηρος λογος ειρηται, επειδη ολιγοι απο του Ἰσραηλ εσωζοντο· ου πολλοι
γαρ επιστευ σαν εις αυτον. ∆ιο και ελεγε· Μη φοβου μικρον ποιμνιον, οτι ευδοκησεν
ο Θεος εν σοι. Προφη τικως δε ελεχθη το, Πολλοι ηξουσιν· ως περι των μελλοντων
πιστευειν εις αυτον απο των εθνων. Πολ λοι, φησιν, ως προς τους μετα την
παρουσιαν μη πιστευσαντας, οι απο των εθνων ανακλιθησομενοι μετα Ἀβρααμ και
των εξ αυτου εν τηι βασιλειαι των ουρανων· και τωι αριθμωι δε πολλαπλασιους ουτοι
των απο Ἰσραηλ και τον Ἰησουν Χριστον ομολογουμενων. ΚΕΦ. ΙΑʹ. Στιχ. ιαʹ. Ὁ δε
μικροτερος εν τηι βασιλειαι των ουρανων μειζων αυτου εστιν. Στιχ. ιβʹ. Ἀπο δε των
ημερων Ἰωαννου του Βα πτιστου εως αρτι η βασιλεια των ουρανων βιαζεται, και
βιασται αρπαζουσιν αυτην. Φαμεν το μικροτερον περι αυτου λεγειν του Χρι στου·
μικροτερον δε κατα την δοκησιν των ακουον των. Το δε, εν τηι βασιλειαι των
ουρανων, δηλοι εν τοις πνευματικοις, και εν τοις κατ' ουρανον απασι και θεικοις
μειζονα υπαρχειν εκεινου τον Χριστον. Ουτως δε αναγνωσομεθα, οτι, Μικροτερος·
ειτα, μι κρον διαλιποντες, εποισομεν το, Ἐν τηι βασιλειαι των ουρανων μειζων αυτου
εστιν. Ἡ δε βασιλεια των ουρανων αυτος εστιν ο Χριστος, προτρεπομενος παντας εις
μετανοιαν, και ελκων εις εαυτον δια της χαριτος. ΚΕΦ. ΙΒʹ. Στιχ. ιδʹ. Οι δε Φαρισαιοι
συμβουλιον ελαβον κατ' αυτου εξελθοντες, οπως αυτον απολεσωσιν. Ὅσωι τις
εγγιζει τωι Ἰησου, συμβουλιον ου λαμ βανει. Ου γαρ εγγιζει τωι Ἰησου η συμβουλη
των κακων. Ὅτε δε τις του Ἰησου ερχεται εξω, συμβουλιον λαμβανει του απολεσαι
το φως, την οδον την αγαθην, την ζωην, τον θησαυρον, τον μαρτυρησαντα την
αγαπην, την ειρηνην. Τουτον αν τις απολεσηι, υιος απωλειας καλειται. Στιχ. ιεʹ. Ὁ δε
Ἰησους, γνους απεχωρησεν. Ουκ εδει γαρ αυτον μενειν μετα των υιων της απωλειας.
Ἐκεινοι απωλεσαν, ημεις, μη ζητησαν τες, ευρομεν. Ευρεθην γαρ, φησι, τοις εμε μη
ζη τουσιν· εμφανης εγενομην τοις εμε μη επερω τωσιν. Αυτος γαρ ηλθεν επι τα
προβατα τα απολω λοτα· αυτοι δε επελαθοντο του ιδιου ποιμενος. Ἀνα χωρει, ου
δεδιως την επιβουλην, αλλα την κακιαν αναστελλων· και ινα μη τις οιηθηι δια
δειλιαν αυτον αποκεχωρηκεναι, παντας ουν εθεραπευσε, την πα ναλκη αυτου
ενδεικνυμενος δυναμιν. Πλην υποστελλει μη δημοσιευεσθαι, ως επιεικης και
ακενοδοξος. ΚΕΦ. ΙΓʹ. Στιχ. μδʹ. Ὁμοια εστιν η βασιλεια των ουρα νων θησαυρωι, κ. τ.
λ. Καθ' ετεραν δε εκδοχην ειη δ' αν, αγρος μεν η 17.296 Γραφη, πολλοις
καταπεφυτευμενη ρητοις νομικοις τε και γραφικοις, και ιστορικοις· θησαυρος δε τα
του τοις ποικιλα ενοντα φανερα τε και κεκρυμμενα νοη ματα· και Χριστος ο τιμιος
της Γραφης θησαυρος. Ἢ αγρος ο Χριστος, εν ωι Παυλος λεγει εγκεκρυφθαι τους
αποκρυφους θησαυρους της σοφιας και της γνωσεως του Θεου. Τα ουρανια τοινυν
πραγματα, και η βασιλεια των ουρανων ωσπερ εν εικονι γεγρα πται ταις Γραφαις,
αιτινες εισι βασιλεια των ουρα νων· η δε εστιν αυτος ο Χριστος, ου η γνωσις κατα
δυναμιν εν ημιν εστιν· ευρισκεται δε δια της πιστεως, και αγοραζεται δια των
αρετων. Ευρων ουν τις τον εν ταις Γραφαις θησαυρον τουτον, κρυπτει, μη ακινδυνον
ειδως των αποῤρητων τοις τυχουσι μετα διδοναι. Ἄπεισι δε κρυψας, αγορασων τον
αγρον οποσου αν βουλοιτο· ον Ἑβραιοι πριν επιστευθησαν, παρ' ων τουτον λαβων
οστις κατ' αλλην παραβολην αμπελων εστιν, ιδιον κτημα τουτον ποιει, παντα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

πεπρακως αυτου τα υπαρχοντα· κακια δε ταυτ' ην, τωι μηκετι ζηιν τουτοις,
νεκρωθηναι δε τωι κοσμωι παντι και θελημασι του αυτου. Οι γε μην περι μαργαριτων
γραψαντες, φασιν εξ ειναι τας τουτων διαφορας, ων κρειττους οι κατ' Ἰνδιαν εν
κογχαις γενομενοι εκ δροσου της ουρανιας. Οι ηττους γουν μαργαριται εισιν αι του
νομου και των προφητων, και της αλλης Γραφης ζητησεις, α ο εμπονως ζητων,
εμποριας αποδιδομενος, τον κρειττω τουτων απαντων μαργαριτην Χριστον ζητει,
παντα ταυτα και παροντα καλα ζημιας ηγουμενος και σκυ βαλα προς την γνωσιν του
Χριστου. Ἔτι σαγηνη εστιν η εκ των παλαιων της Γρα φης λογων πλοκη, ην ατελη
δοκουσαν ο Χριστος ελθων τετελειωκεν. Αυτη. εις την τουδε του βιου εμβαλλομενη
θαλασσαν, ου φυσεων συναγει διαφο ρων, αλλα γνωμων αυτεξουσιων και
προαιρεσεων· ως ειναι το εκ παντος γενους συναγομενον, επαινε τους και ψεκτους
εν ταις προς τα ειδη των αρετων, η των κακιων επιῤρεπειαις. ∆υναται δε προς
τουτοις το εκ παντος γενους συναγομενον δηλουν την απο παντος γενους κλησιν.
Ουκ αν δε την σαγηνην ελκυ σωσιν επι τον αιγιαλον, ητοι τα εξω τουδε του βιου
πραγματα, οι αγγελοι, μη πληρωθεισαν τωι πληρω ματι των εθνων· πλησθεισαν δε
αναβιβαζουσι, και εκαστον των υπο την σαγηνην καλων, εις το οικειον ταγμα
αποκαταστησονται κατα τα ονομαζομενα εν ταυθα αυτων αγγεια, τα δε σαπρα εξω
βαλουσι. Το δε εξω η καμινος εστι του πυρος, καθως φησιν ο Σωτηρ εν τοις εξης· οι
μεν γαρ φαυλοι των ιχθυων εξω ριπτουνται, οι δε των ανθρωπων εις την καμι νον
του πυρος. Στ. μζʹ. Παλιν· Ὁμοια εστιν η βασιλεια των ουρα νων σαγηνηι βληθεισηι
εις την θαλασσαν. Σαγηνης πλοκη νοητη η εκ ποικιλων νοηματων παλαια και καινη
Γραφη· Θαλασσα, ο κυματουμε νος των ανθρωπων βιος. Το παν γενος το ποικιλον
17.297 των εν ανθρωποις προαιρεσεων, η παντοιων εθνων κλησις. Ἐργαται σαγηνης,
ο Κυριος και οι προσελ θοντες αγγελοι διακονειν αυτωι. Ἀγγεια αι διαφοροι μοναι.
Ουκ αναγεται δε η σαγηνη, εως ου το πλη ρωμα των εθνων εισελθηι. Ἢ ουτως·
Σαγηνη εστιν η αποστολικη διδασκαλια, η αδιακριτως συλλαμβανο μενη Ἰουδαιους
και Ἕλληνας, βαρβαρους, Σκυθας, δουλους, ελευθερους, πονηρους και αγαθους.
Θαλασσα, ο των ανθρωπων βιος. Αιγιαλος, το τερμα τουτου. Ἐν δε τηι συντελειαι, οτε
ανασπαται η σαγηνη, αφ οριζονται απο των φαυλων οι αγαθοι, οι μεν τιμωμε νοι, οι
δε κολαζομενοι. Ου γαρ παντων των πιστων ομοιος ο τροπος. Ἵνα δε μη νομισηι τις,
οτι εξω μονον βαλλονται οι απιστοι και πονηροι, εσημανεν, οτι εις διηνεκη κολασιν
παραπεμπονται· Και βαλουσιν αυτους εις την καμινον του πυρος, και τα εξης. ΚΕΦ.
ΙΗʹ. Στιχ. εʹ. Και ος εαν δεξηται παιδιον τοιουτον εν επι τωι ονοματι μου, εμε δεχεται.
Παραινει δεχεσθαι τους πιστους επι τωι ονοματι αυτου εν παιδιον τοιουτον, η εν
τοιουτων των πνευ ματικων και μεμορφωμενων τον Χριστον, κατα το ταπεινωσαι
το εαυτου πνευμα. Κατα δε τον Λουκαν, το δεικνυμενον υπο του Σωτηρος παιδιον
δεχεσθαι δει εν τωι ονοματι αυτου, ινα εν αυτωι δεξηται τον Χριστον οντα και εν τωι
Πνευματι. Ἢ εν τοιουτον, επει εν εισι παντες οι πνευματικοι. Προτρεπει δε ο λογος
και το δεχεσθαι των απλων και πραεων τηι καρδιαι εν τωι λογωι Χριστου. Ἀνακοπτων
το φιλονικον των μαθη των (επειδη οτε οι διδασκαλοι μαχονται, σχισματα γινονται
πολλων σκανδαλιζομενων, βουλομενων των σκανδαλιζομενων επισπασθαι εις
αυτους τους ακροα τας), προλεγει την μετ' αυτων τιμωριαν. Τουτο δε επιτεταγμενως
ελεχθη. Τουτεστιν καν ευτελη ανθρω πον των πιστων σκανδαλισητε, βαρεια εσται
καθ' υμων η τιμωρια. Την γαρ αφορητον τιμωριαν δια του μυ λου και
καταποντισμου σημαινει, την εσομενην μετα των τους τοιουτους υβριζοντων.
Σκανδαλον γαρ εν ταυθα την υβριν καλει. Ταυτα δε φημι, επειδη οι μι κροι
ευσκανδαλιστοι εισιν, ινα μη καταφρονωμεν αυ των. Ὁ γαρ μεγας και τελειος εν
αρετηι παντος σκαν δαλου καταφρονει. Ἐξ ων δε προλεγει και θρηνει τους
τοιουτους, διδωσιν αυτοις καιρον μετανοιας. Ειπων δε, Ἀναγκη, ουκ αναιρει το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

αυτεξουσιον, αλλα το προ γνωστικον του παντως εσομενου δηλοι. ∆ιο και το ουαι
αυτοις επιφωνει, ως εκουσιως πταιουσι. Κο λασιν δε λεγει τους ασεμνους ζωντας
ανθρωπους. Στ. κʹ. Ου γαρ εισι δυο η τρεις συνημμενοι εις το εμον ονομα, εκει ειμι εν
μεσωι αυτων. Στ. καʹ. Τοτε προσελθων αυτωι ο Πετρος, ειπε· Κυ ριε, ποσακις
αμαρτησει εις εμε ο αδελφος μου, και αφησω αυτωι; εως επτακις; ∆υο συνημμενοι επι
τωι του Χριστου ονοματι, σω 17.300 μα και πνευμα, μη αντιστρατευομενα·
υποταγεντος μεν του σωματος, του δε πνευματος μεταδιδοντος αυ τωι θειας ζωης·
τρεις δε τε ολοκληρον, πνευμα, ψυχη, σωμα, τηρει τηι παρουσιαι Χριστου· Ἢ αι δυο
διαθηκαι, οταν ο συναγωγευς αυτων το Πνευμα το αγιον εν αυταις ηι· τρεις δε,
νομον, προφητας, Ευαγ γελιον· η θυμον και επιθυμιαν, και λογισμον· η την κλησιν
και εκλογην, και το εις πρωτην τιμην τασ σομενον γενος μεθ' ημων. Τηρει δε, οτι
ουκ ειπεν εσο μαι, αλλ' ειμι. Ὡς Θεος γαρ πανταχου ων, εν μεσωι εστι των δι'
ευσεβειας συναπτομενων. Ἡ γαρ παν επισκοπος του Θεου δυναμις αμεριστος μεριστη
γινε ται τοις αξιοις. Ἐπειδη των εις ημας πταισματων ημεις κυριοι εσμεν του
συγχωρειν, ου μη των εις Θεον φθανον των ει μη αυτος ο Θεος· δια τουτο ειπεν ο
Πετρος το, εις εμε. Ἐρωτων γαρ, εως τινος χρεια μη μνησικακειν, ως μεγα προσεθηκε
το, επτακις. Ὁ δε Κυριος, το απειρον σημαινων της ανεξικακιας, ειπεν το, εβδο
μηκοντακις επτα· τουτεστιν· Ὁσακις αμαρτηι εις σε, εαν μετανοηι, αφες αυτωι. Ἐπειδη
επι των αφοριζομενων μετρον ωρισεν ο Χριστος, ου μην και επι των μετανοουντων,
εικοτως ερωται ο Πετρος το· Ἕως ποσου δει δεχεσθαι τον μετανοουντα; Ὅρα δε ει
δυναται· Ἐπει ο μεν εξ αριθμος εργατικος και εν γενεσει κοσμου, ο δε επτα
αναπαυσεως· ο μεν τα του κοσμου και υλικα αγα πων, εξαμαρτανων τελος εχει την
εβδομαδα· οπερ νοησας ο Πετρος, συγχωρειν θελει εν τωι επτα. Ὁ δε Κυριος επιτεινει
τουτο εν τωι αυτωι τροπωι, αναλογως γαρ μοναδος προς δεκαδας και εκατονταδας, ως
τον υπερβαντα τα κοσμικα μηκετι εχειν αφεσιν των αμαρτηματων· η γαρ αφεσις επι
τα τηιδε ειτε βρα δυ, ειτε ταχιον. ΚΕΦ. ΚΑʹ. Στιχ. λγʹ. Ἄνθρωπος ην οικοδεσποτης,
οστις εφυ τευσεν αμπελωνα, και φραγμον αυτωι περιεθη κε, και ωρυξεν εν αυτωι
ληνον, και ωικοδομησε πυργον, και εξεδοτο αυτον γεωργοις, και απ εδημησε, κ. τ. λ.
Ἡ παραβολη οικοδεσποτην λεγει τον Θεον και πατερα, τον πολλην προνοιαν εξ
αρχης εις τους Ἰου δαιους επιδειξαμενον. Ἀμπελων δε απλως μεν ο πρω τος λαος,
τουτεστιν ο Ἰσραηλ, φυτευθεις υπο του Θεου εν τηι γηι της επαγγελιας. Φραγμος δε ο
νομος, ουκ εων αυτους μιγηναι τοις εθνεσι. Ληνος το θυσια στηριον, ητοι ο τοπος
των σπονδων. Πυργος η Σιων, η ο ουρανος. Γεωργοι οι πρεσβυτεροι του λαου και οι
σοφοι, και οι κατα καιρους διδασκαλοι. Ἀπεδη μησε δε ο οικοδεσποτης, οτε ουκετι
ημεραι εν στυλωι νεφελης και νυκτος αυτοις εν στυλωι πυρος επιφαινε ται. Ἢ η του
Θεου μακροθυμια, η μη παρα ποδας 17.301 απαιτουσα τους Ἰουδαιους την των
πταισματων τι μωριαν. Ἀπαιτησις δε καρπων ο εννομος βιος· Και ρος αυτων η
προφητικη απαιτησις· ∆ουλοι πρωτοι και δευτεροι παθοντες ατοπον, οι κατα
διαφορους και ρους αποσταλεντες προφηται, οις τον μεν εδηραν, ως Μιχαιαν,
παταξαντος επι σιαγονα Σεδεκιου· τον δε απεκτειναν, ως Ζαχαριαν, μεταξυ του ναου
και του θυσιαστηριου· τον δε ελιθοβολησαν, ως Ζαριου υιον Ἰωδαε τον ιερεα. Ταχα
δε αμπελων, η η βασι λεια του Θεου, και τα μυστηρια αυτου εν νομωι και προφηταις,
και τηι αλληι φυσιολογιαι. Καρποι δε ο εν αρετος εν ηθεσι βιος. Φραγμος ο λογικος
τοπος, και το γραμμα, ως μη κατοπτευοιτο τοις εξω τα κεκρυμ μενα μυστηρια. Ληνος
το βαθος της δεχομενης τους καρπους τους της ψυχης, παν επι πολεμον επιβαλ
λουσης. Πυργος και διηιρημενος περι Θεου λογος. Ναος μεν η του εν αυτωι θειου
ναου. Γεωργοι οι πρωτοι πιστευθεντες τα λογια του Θεου· οις αποδη μει εις την
αυτου περιοπειν, δους αφορμην, εξ ων αυτος εφυτευσε, φραγμον τε εθηκεν, ωρυξεν,
ωικοδομησε, του φερειν καρπον. Καιρος καρπων, ον οιδεν οικοδεσποτης, ταχα ουχ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

οτι εκφυειν φυλλα, η κυπριζειν, η ομφακιζειν, η τρυγασθαι· οιον οι της νη πιοτητος,
η της συμπληρωσεως του λογου, η οι της εν αρετηι προκοπης, η αρχης· οι δε της
αγαπης, και χαρας, και ειρηνης, και των λοιπων. ∆ουλοι οι προ φηται τα πνευματικα
καρπωματα απαιτουντες προσ αγειν ως ιερεις τωι Θεωι. ΚΕΦ. Κ∆ʹ. Στιχ. μεʹ. Τις αρα
εστιν ο πιστος δουλος και φρο νιμος, ον κατεστησεν ο κυριος αυτου επι της
θεραπειας αυτου; Ταχα παροξυνων εις το ζητησαι ενα τινα σπα νιον. Τηι γαρ του αρα
αμφιβολιαι το σπανιον εδειξε του τοιουτου οικονομου, και ουκ αλλον αυτου τον πι
στον και φρονιμον οικονομον ειδως, κατασταθμαζο μενον επι τοις του Πατρος
εργοις, λεγω δε επι τηι ανθρωποτητι. Ὡς γαρ περι ετερου λεγει, επισκιαζων αυτο τηι
υπερβοληι της σοφιας. ∆ουλον δε εαυτον ειπε δια το μορφην δουλου λαβειν. Ὅρα δε
ει μη τοιαυτα εγχειρισθεντας επισκοπους και διδασκαλους δυσωπει ο λογος
φρονιμως εκαστωι τα κατ' αξιαν χρησθαι, και επιστημονως τας πνευματικας
διατασσειν τροφας καιρωι ποσοτητος, ποιοτητος. Το δε, Τις αρα, ειπεν, ουχ ως
αγνοων, αλλ' ινα μη περιεργαζωνται. Ἁρμο ζει δε ο λογος και κατα παντος του
εμπιστευθεντος τι παρα του Θεου, ειτε χρηματα, ειτε αρχην, ειτε δυναστειαν αλλην
τινα. ∆ευτερον δε απαιτειται ο οι κονομος πιστιν και φρονησιν, ινα μητε κλεψηι τα
δε σποτικα, αλλα και δεοντως αυτα οικονομησηι. Ἢ τον εχοντα προς Θεον αγαθην
συνειδησιν, και μη αφ ισταμενον τινος των δεοντων. Και τον ορθως διδα σκοντα
λεγει πιστον. Φρονιμον δε τον μη παραφερο μενον ταις των αιρετικων μωρολογιαις,
αλλα διακρι νοντα το ακριβες του λογου, η τον μη πειρομενον 17.304 αμαρτιαις, δια
το μη ποικιλον και πολυτροπον των ανθρωπων. Τον ειδοτα ποτε δει ελεγξαι, η επιτι
μησαι, η παρακαλεσαι, η διδαξαι· και τινας μεν ποτι σαι δει γαλα, τισι δε μεταδουναι
της στερεας τροφης. ΚΕΦ. ΚΕʹ. Στιχ. αʹ. Τοτε ομοιωθησεται η βασιλεια των ου ρανων
δεκα παρθενοις, αιτινες, λαβουσαι τας λαμπαδας αυτων, εξηλθον εις απαντησιν του
νυμφιου. ∆εκα παρθενοι ειναι φασι τας εν εκαστηι ψυχηι αι σθησεις του ενδοθεν και
εξωθεν ανθρωπου, αποστα σας ειδωλολατρειας και των κοσμικων επιθυμιων, τωι
παραδεξασθαι, ειτε προφασει, ειτε αληθειαι, τον του Θεου καθαρον λογον, και
παρθενοποιηθηναι. Εισι δε αι τε κοινως νοουμεναι, και αι εν παροιμιαις κει μεναι, αι
και ανακολουθουσαι, ως αι αρεται της υπο στασεως Χριστου. ∆ιο και εντοπειατ'. ουχ
αι μεν μωραι, αι δε φρονιμοι. Ἀλλα μια και πασαι εξ ηλθον εις απαντησιν, αι
παραδεξαμεναι το περι Χρι στου μυστηριον. Ἐξιασι γαρ απο της του κοσμου πλανης,
σπευδουσαι προς τον ετοιμως ορμωντα προς αυτας. Ἄλλο Ὠριγενους. Ἕτερον η
παρθενια παρα τηνελεημοσυνην, και ετερον ο νους παρα το σωμα· και τουτο ληψει
εις τας δεκα παρθενους. Φρονιμοι μεν ουν αι του κατα λογον βιουντος αισθησεις·
μωραι δε αι του εναντιως και παρα τον ορθον λογον πολιτευο μενου. Λαμπαδες η
παναρετος πραξις· ελαιον δε ο επιχεομενος λογος του ψυχικου, του την αγαθην πρα
ξιν εργαζομενου. Καθευδουσιν οι απανισταμενοι του ζωτικου τονου. Ουκ
απολλυουσιν ουν τας λαμπαδας αι φρονιμοι, ουδε απροσεκτουσι περι την τηρησιν
του ελαιου. Ἐμβοωσιν οι αγγελοι ταις κοιμωμεναις αι σθησεσι, διεγειροντες αυτας·
τουτεστι τα λειτουρ γικα πνευματα εις διακονιαν αποστελλομενα δια τους
μελλοντας κληρονομειν σωτηριαν. Κοσμος λαμπαδων η κατα τας αισθησεις
ευαγγελικη χρησις· οφθαλμων επι του θαυμαζειν τον πεποιηκοτα, και μυειν ινα μη
ιδωσιν αδικιαν· ακοης και παρα δεχομενης ματαιον, μητε κρισιν αιματος, του δε ισου
λογου· γευσεως αισθιουσης Χριστον τον Κυριον· οσφρησεως Χριστου ευωδιαι
απολαυουσης, και του εκ κενωθεντος μυρου· αφης απτομενης του Λογου, ως
Ἰωαννης λεγει· Αι χειρες ημων εψηλαφησαν περι του Λογου της ζωης. Μεσονυκτιον
δε γινεται η φωνη· εκεινηι τηι ωραι, ηι εξηλθον οι υιοι Ἰσραηλ εξ Αιγυπτου, εν ηι και ο
Χριστος ανεστη εκ των νεκρων. Φωνη εστιν η σαλπιγξ, η τους νεκρους εγειρουσα,
και εξαγουσα εκ των ταφων. Ἔχει δε και μυστικον νουν το εξελθετε. Ἐαν γαρ μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εξελθωμεν, τον νυμ φιον απαντησαι ου δυναμεθα. Λαμπαδα της παρ θενιας ο της
γνωσεως φωτισμος· ελαιον δε εις τας λαμπαδας η εν επιγνωσει σπουδη, και των
εντολων εργασια. Αυτη γαρ το εν ημιν διαφυλαττει φως, 17.305 απλουν τον
οφθαλμον διατηρουσα, ωστε φωτιζεσθαι ολον ημων το σωμα, κατα τον του Κυριου
λογον. Αι μεν ουν λαβουσαι την επιμελη σπουδην προς την των εντολων εργασιαν
φρονιμοι· αι δε αμελεις μωραι, τον προσηκοντα καιρον αναλωσασαι εις την των μα
ταιων σπουδην. Το δε, εκαθευδον, την κοιμησιν του θανατου λεγει· το μεσονυκτιον
δε, το αιφνι διον δηλοι και το απροσδοκητον, αμα και το φοβερον. Και ταις μεν
εξαναστασαις παρεστιν α επονεσαν· την δε ραιθυμιαν περι την ευσεβειαν μηδεν επιφε
ρομενων αρχεται στυγναζειν η ψυχη, και οιονει κατα σβεννυσθαι, και εις
παραφροσυνην χωρειν, ωστε οιη θηναι αυτας δια της ετερων αρετης. ∆ιο αποδοκιμα
ζονται, λεγοντων εκεινων, Μηποτε ουκ αρκεσει ημιν και υμιν. Πωλουσι δε το ελαιον
οι διδασκοντες μι σθου προσεδρειαι, προσοχης, φιλομαθιας, φιλοπονιας. Ἢ
πωλουντες εισι προφηται, αποστολοι, ευαγγελι σται, δι' ων τις μαθητευθεις την
αρετην εργαζεται. ΚΕΦ. ΚΖʹ. Στιχ. ιαʹ. Και επηρωτησεν αυτον ο ηγεμων, λε γων· Συ ει
ο βασιλευς των Ἰουδαιων; Ὡς επι δημοσιωι εγκληματι κατακριθεντα αυτον ερωται
Πιλατος λεγων· Συ ει ο βασιλευς των Ἰου δαιων; Ζητει μυκτηριζων, η αμφιβαλλων
ουτως ερωται. Ὁ δε Ἰησους ηρεμα, υπαινιττομενος το ναι, ως παντων ανθρωπων
βασιλευς, εφη το, Συ λεγεις. Ἐπει ο μεν αρχιερευς δικαστικως ηρωτα λεγων· Ειπε
ημιν ει συ ει ο βασιλευς, Πιλατος δε αποφαντικως. Ὅρα δε ει μη το μεν, Συ ειπας, τωι
αρχιερει λεγομενον, τον δισταγμον αυτου λεληθοτα ελεγχει· το δε, Συ λεγεις, τωι
Πιλατωι, την αποφασιν αυτου κυροι. Ἦν γαρ βασιλευς του Ἰσραηλ, μητε ειπων ναι,
ινα μη δωι ευλογον αφορμην τωι Πιλατωι καταδικαζειν. ∆ια το αμετατρεπτον αυτων
ουδε αυτοις αντιφθεγγεται. Καλως δε ουδε τωι Πιλατωι απεκριθη, οτι αμφιβαλλει ει
χρη αυτον προς τας αδικους κατηγοριας απολογεισθαι, και οτι διχογνωμων εστι περι
αυτων. ∆ηλον γαρ ην, οτι, ει απελογησατο και παρεστησεν εαυτον ουδενι ενοχον
εγκληματος, απελυσεν αν ο δικαστης αυτον, λαβων οδον του χρηστα περι αυτου
αποφηνασθαι. Ὅθεν και ο ηγεμων εθαυμαζεν αυτον, πως, δυναμενος ειπειν πολλας
απολογιας, εσιωπα. ∆ιο και ως θελων αυτον απολυσαι, εις τουτο αυτον προετρεπετο·
οτι γαρ φθονωι παρεδοθη, και Πιλατωι δηλον ην. Ουχ απλως δε θαυμαζει, αλλα και
λιαν· ταχα μεν δια το ατρεπτον και αταραχον αυτου προς θανατον, και εν τουτοις
γαληνον του προσωπου· η και την υπερ ανθρωπον αυτου μακροθυμιαν εθαυμαζεν.
Εικος αρτι υποσπονδων γενομενων Ῥωμαιοις Ἰουδαιων, το κεχαρισμενον αυτοις
ᾤοντο εν τηι εορτηι συγχωρεισθαι. Και Σαουλ δε, συγχωρησας τωι λαωι τον Ἰωναθαν,
δηλοι πριν αυτοις και τοιουτον. Ὡς νο 17.308 μιζων δε, οτι τον αναιτιον, η τον
μυριοις εγκλημασιν υπαιτιον αιτησονται, ειπε τουτο ο Πιλατος, ως δικαιοις ουσιν.
Ἤδει γαρ, οτι ουδεν σαφη ελεγχον ειχον κατ' αυτου. Παλαιοις δε πανυ αντιγραφοις
εντυχων, ευρον και αυτον τον Βαραββαν Ἰησουν λεγομενον. Ουτως γουν ειχεν η του
Πιλατου πευσις εκει· Τινα θελετε απο των δυο απολυσω υμιν; Ἰησουν τον Βαραββαν,
η Ἰησουν τον λεγομενον Χριστον; Ὡς γαρ εοικε, πατρωνυμια ην του ληιστου ο
Βαραββας, οπερ ερμηνευεται διδασκαλου υιος. Συντιθεμενον ουν το του Βαραμβαν
ονομα σημαινει υιος του διδασκαλου ημων. Και τινος αρα διδασκαλου υιον χρη
νομιζειν τον επισημον ληιστην, η του ανδρος αιματων, του εξ αρχης
ανθρωποκτονου, ον και μεχρι της δευρο μαλλον αιρουνται οι μαθοντες παρ' αυτου
ανθρωποκτονειν, η τον ζωοποιουντα τους ανθρωπους, τον Κυριον ημων Ἰησουν
Χριστον; Κρινομενος υπο του Πιλατου, εχρηματιζε τηι τουτου γυναικι, ινα τηι μεν
σιωπηι την ανδρειαν καταπλαγηι, τωι δε χρηματισμωι γνωι, οτι ουκ ανθρωπον, αλλα
Θεον κρινει. ∆ια δε τουτο αυτος ουκ ειδεν η ινα μη σιωπησηι τωι οναρ, η οτι ουκ
επιστευετο, η οτι αναξιος ην, η ινα ακουσας α υπεμεινεν η γυνη, συμπαθησηι. Ου γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

μονον ειδε το ενυπνιον, αλλα και πολλα επαθε, και εν νυκτι προς το φοβερωτερον
γινεσθαι. Ἄλλως τε δε Προνοιας εργον το οναρ, ου λεγομενον μεν τι ην, δεικνυον
δε, οτι ουχ ινα μη παθηι ο Ἰησους εδειχθη, αλλ' ινα σωθηι η γυνη. Μακαρια δε η
τοιαυτα απεχουσα εν ονειροις το παθειν, ινα μη υπερπαθηι. Ει δε συμβολον εστιν
αυτη της ποτε υπο Πιλατου κυριευομενης Ἐκκλησιας, και ουκετι ουσης αυτωι
υποχειριου δια την εις Χριστον πιστιν ....... γαρ, αλλοφυλος γαρ η γυνη. Στιχ. μεʹ.
Ἀπο δε εκτης ωρας σκοτος εγενετο επι πασαν την γην εως ωρας ενατης. Περι ταυτης
της εκλειψεως και ο προφητης Ζαχαριας ειπων· Ἐν εκεινηι τηι ημεραι, φησιν, ουκ
εσται φως. Και ψυχος και παγος εσται μιαν ημεραν. Και η ημερα εκεινη γνωστη τωι
Κυριωι. Και ουχ ημερα, και ου νυξ· και προς εσπεραν εσται φως. Ειπων δε το σκοτος
το εσκοτισθαι τους βαλλοντας χειρας τωι φωτι. Ὡς γαρ Αιγυπτιοις σκοτος, και τοις
υιοις Ἰσραηλ φως· ουτως και νυν τηι μεν Ἐκκλησιαι φως, τοις δε Ἰουδαιοις σκοτος
τριων ημερων, φωτος πατρικου, απαυγασματος Χριστου, εκλαμψεως αγιου
Πνευματος. Και επει εν τηι εκτηι ημεραι γεγενηται ο ανθρωπος, εικος δε αυτον εν τηι
εκτηι ωραι εσφαλθαι· ταχα δια τουτο ο υπερ σωτηριας ανθρωπων πασχων ωραι εκτηι
εκρεμασθη. Τουτο εστι το σημειον, οπερ εμπροσθεν αιτουσιν υπεσχετο δωσειν,
λεγων· Γενεα πονηρα και μοιχαλις σημειον επι 17.309 ζητει, και εξης· και, Ὅταν
υψωσητε τον Υιον του ανθρωπου τοτε γνωσεσθε, οτι εγω ειμι. Και γαρ πολλωι
θαυμαστοτερον επι του σταυρου προσηλουμενου ταυτα γενεσθαι η επι γης
βαδιζοντος. Ου ταυτηι δε μονον το παραδοξον ην, αλλ' οτι και εκ του ουρανου
γεγονεν οπερ εζητουν, και επι πασαν την οικουμενην, οπερ ουδε προτερον συνεβη,
αλλ' εν Αιγυπτωι μονον, οτε και το Πασχα ετελειτο· και γαρ εκεινα τυπος ην τουτων.
Ἵνα γαρ μη ειπωσιν εκλειψιν ειναι το γεγενημενον, δια τουτο τηι ιδʹ γινεται, οτε
εκλειψιν συμβηναι αμηχανον. Ἐν μεσηι δε ημεραι, ινα παντες οι την γην οικουντες
μαθωσιν, οτι πανταχου της οικουμενης ημερα ην. Και Φλεγων δε τις παρ' Ἕλλησι
φιλοσοφος μεμνηται τουτου του σκοτους, ως παραδοξως γεγενημενου εν τηι ιδʹ της
σεληνης· οτε ου πεφυκεν εκλειψις γινεσθαι, οτε πολυ απεχει το του ηλιου διαστημα,
οσον απ' αρχης του ουρανου εως τελους. Τοτε γαρ γινονται εκλειψεις, οταν
πλησιασωσιν αλληλοις οι δυο ουτοι φωστηρες. Γινεται γαρ εκλειψις ηλιου
συνοδικως υποδραμουσης αυτον σεληνης, ου πανσεληνωι, οτε διαμετρος εστι τηι
σεληνηι. Τουτο δε γεγονεν, ως πενθουσης της κτισεως επι τωι γεγονοτι, και δια τουτο
δηλουσης, οτι, της παροινιας ταυτης πραχθεισης εξ Ἰουδαιων, εσκοτισθη αυτων ο
νους, και απεστη απ' αυτων ο νοητος ηλιος. Ειτε γαρ αυτον ενομιζον τουτο
πεποιηκεναι, εδει πιστευσαι και φοβηθηναι· ειτε ουκ αυτον, αλλα τον Πατερα, και εκ
τουτου εδει κατανυγηναι. Ὀργιζομενου γαρ ην το σκοτος εκεινο, και δειγμα του μελλοντος λαβειν τους θεομαχους τε και μιαιφονους. ∆ια τουτο γαρ μετα παντων της
παροινιας τουτο γινεται, οτε κορος ελαβε των σκωμματων, και παντων εφθεγξαντο
οσα ηθελησαν. ΚΕΦ. ΚΗʹ. Στιχ. ιηʹ. Ἐδοθη μοι πασα εξουσια εν ουρανωι και επι γης.
Το, Ἐδοθη μοι πασα εξουσια, και εξης, εις την ενανθρωπησιν νοει. Ει δε και εις την
θεοτητα ...... θεωρειν, και ουτω ληψηι το Ἐδοθη μοι εξουσια, αντι του Ἐχωρηθη.
Ἐδοθη, ηνεχθη μοι, περι του αυτεξουσιου επιστευθην. Χωραν εσχεν η ζωη πρωτον
μεν εν τοις ανω, ειτα νυν και εν τοις κατω· ους θαῤρουντες βαπτισατε εις το ονομα
του Πατρος, και του Υιου, και του αγιου Πνευματος. Εις ο σωζων, μια η σωτηρια. Εις
ο ζων Πατηρ, ο Υιος, και το αγιον Πνευμα. Εις εστιν ου συναλοιφηι των τριων, αλλ'
ουσιαι μιαι· τρεις δε υποστασεις τελειαι εν πασι, και καταλληλοι. Κατα φυσιν
εγεννησεν ο Πατηρ· διοπερ ομοουσιος εγεννηθη. Ου σωμα ο Θεος· δια τουτο ουκ
ασταρευσιν η κινησιν, η τι των τοιουτων, α εν τοις σωμασι θεωρειται, ο Θεος ο
ασωματος εγεννησεν. Ἐνυποστατος η γεννησις· απετεχθη εκ της ουσιας του Πατρος
ο Υιος.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

 

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

