Commentarii in evangelium Joannis
ΤΩΝ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΕΞΗΓΗΤΙΚΩΝ
ΤΟΜΟΣ ΙΘʹ.
19.1.n Ἀπεκριθη ο Ἰησους· Ουτε εμε οιδατε ουτε τον πατερα μου· ει εμε ᾔδειτε, και
τον πατερα μου αν ᾔδειτε. 19.1.1 Ει μεν προς τους αυτους ο λογος ην ο λεγων· «Καμε
οιδατε «ποθεν ειμι» και ο φασκων· «Ουτε εμε οιδατε ουτε τον πατερα μου», αντικρυς
αν εδοξεν εναντιον ειναι το λεγομενον· νυνι δε το μεν «Καμε οιδατε» προς τινας
των Ἱεροσολυμιτων απαγγελλεται ειρηκο τας· «Μηποτε αληθως εγνωσαν οι
αρχοντες οτι ουτος εστιν ο χρι «στος; αλλα τουτον οιδαμεν ποθεν εστιν· ο δε χριστος
οταν ερχηται, «ουδεις γινωσκει ποθεν εστιν»· το δε οτι «Ουτε εμε οιδατε» και το
εξης, προς τους ειποντας αυτωι Φαρισαιους· «Συ μαρτυρεις περι 19.1.2 «σεαυτου η
μαρτυρια σου ουκ εστιν αληθης». πλην και τοις Ἱεροσολυμιταις δια των προτερων,
και τοις Φαρισαιοις δια των νυν εξεταζο μενων φησιν οτι τον πατερα ουκ οιδατε·
τοις μεν Ἱεροσολυμιταις δια τουτων «Ἀπ' εμαυτου ουκ εληλυθα, αλλ' εστιν
αληθινος ο πεμψας «με, ον υμεις ουκ οιδατε· εγω οιδα αυτον, οτι παρ' αυτου ειμι κα
«κεινος με απεστειλεν»· τοις δε Φαρισαιοις δια του «Ουτε εμε οιδατε «ουτε τον
πατερα μου· ει εμε ᾔδειτε, και τον πατερα μου αν ᾔδειτε». 19.1.3 και ζητησαι αν τις
ευλογως οπως, ειπερ αληθες το «Ει εμε ᾔδειτε «και τον πατερα μου αν ᾔδειτε», οι
Ἱεροσολυμιται, προς ους φησι· «Καμε οιδατε» ουκ οιδασι τον πατερα. προσεπιτεινει
δε την εις τον τοπον αποριαν και ο Ἰωαννης εν τηι καθολικηι επιστοληι ταυτα λεγων·
«Ὁ αρνουμενος τον πατερα και τον υιον· πας ο αρνουμενος τον 19.1.4 «υιον, ουδε
τον πατερα εχει». ει γαρ «Ὁ αρνουμενος τον πατερα «και τον υιον», και «Ὁ
ομολογων τον υιον και τον πατερα εχει», δηλον οτι οι Ἱεροσολυμιται, οσον επι τηι
λεξει, τωι μη γινωσκειν τον 19.1.5 πατερα αρνουμενοι τον πατερα αρνουνται και τον
υιον. ει δε αρ νουνται τον υιον, πως το «Καμε οιδατε» αληθες; παλιν οι αυτοι ει
οιδασιν τον υιον δια το «Και εμε οιδατε», (επει «Ὁ ομολογων τον «υιον και τον
πατερα εχει») ομολογουσιν τον πατερα. ει δε ομολο γουσιν τον πατερα, πως αληθες
το «Ἀλλ' εστιν αληθινος ο πεμψας «με, ον υμεις ουκ οιδατε»; 19.2.6 Λεκτεον δε προς
ταυτα οτι ο σωτηρ οτε μεν περι εαυτου ως περι ανθρωπου διαλεγεται, οτε δε ως περι
θειοτερας φυσεως και ηνωμενης τηι αγενητωι του πατρος φυσει. επαν μεν γαρ λεγηι·
«Νυν δε ζητειτε με αποκτειναι, ανθρωπον ος την αληθειαν υμιν «λελαληκα», τουτο
φησιν ειδως το ζητουμενον αναιρεθηναι ειναι ου θεον αλλα ανθρωπον· εαν δε «Ἐγω
και ο πατηρ εν εσμεν» και «Ἐγω ειμι η αληθεια και η ζωη» και «Ἐγω ειμι η
αναστασις» και τα τουτοις ομοια, ου περι του ζητουμενου αναιρεθηναι ανθρωπου
διδασκει. 19.2.7 ουτως ουν και επι των κατα το παρον ημιν ζητουμενων εκ της
συμφρασεως κατανοητεον· το μεν «Καμε οιδατε και οιδατε ποθεν ειμι» περι του
ανθρωπου εαυτου διαλεγεται, το δε «Ουτε εμε οιδατε ουτε «τον πατερα μου» περι
της θεοτητος· του μεν γαρ «Καμε οιδατε και «οιδατε ποθεν ειμι» ταυτα προτετακται·
«Ἔλεγον ουν τινες εκ των «Ἱεροσολυμιτων· Ουχ ουτος εστιν ον ζητουσιν
αποκτειναι; και ιδε «παρρησιαι λαλει και ουδεν αυτωι λεγουσιν. μηποτε αληθως
εγνωσαν «οι αρχοντες οτι ουτος εστιν ο χριστος; αλλα τουτον οιδαμεν ποθεν «εστιν·
ο δε χριστος οταν ερχηται, ουδεις γινωσκει ποθεν εστιν»· 19.2.8 του δε «Ουτε εμε
οιδατε ουτε τον πατερα μου» ταυτα «Ειπαν ουν «αυτωι οι Φαρισαιοι· Συ περι σεαυτου
μαρτυρεις· η μαρτυρια σου ουκ «εστιν αληθης. απεκριθη † ο Ἰησους και ειπεν αυτοις·
Καν εγω «μαρτυρω περι εμαυτου, αληθης εστιν η μαρτυρια μου, οτι οιδα 19.2.9
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

«ποθεν ηλθον και που υπαγω. * * * υμεις κατα την σαρκα κρινετε, «εγω ου κρινω
ουδενα. και εαν κρινω δε εγω, η κρισις η εμη αλη «θινη εστιν, οτι μονος ουκ ειμι,
αλλ' εγω και ο πεμψας με πατηρ». 19.2.10 δηλον ουν εκ τουτων οτι υπο μεν των
Ἱεροσολυμιτων ελεγετο· «Τουτον οιδαμεν ποθεν εστιν», αναφεροντων επι το εν
Βηθλεεμ αυτον γεγενησθαι, και επισταμενων οτι ουτος ην ου η μητηρ ελεγετο
Μαρια, και οι αδελφοι αυτου Ἰακωβος και Ἰωαννης και Σιμων <και>Ἰουδας. διοπερ
και μαρτυρει τοις ειρηκοσιν· «Οιδαμεν ποθεν εστιν» δια του «Καμε οιδατε και οιδατε
ποθεν ειμι». τοις δε Φαρισαιοις το «Καν εγω μαρτυρω περι εμαυτου, αληθης εστιν η
μαρτυρια μου, «οτι οιδα ποθεν ηλθον και που υπαγω»· τηι θειοτεραι φυσει διαλεγο
μενος εφασκεν ταυτα και, ως αν ειποι τις, καθ' ο πρωτοτοκος πασης 19.2.11 κτισεως
ην. διοπερ τοις προς ταυτα πυθομενοις αυτου και ειρηκο σιν· «Που εστιν ο πατηρ
σου;» αποκρινεται (ως αν ειποι τις, ετερος ων του λεγοντος· «Καμε οιδατε») και
φησι· «Και ουτε εμε οιδατε «ουτε τον πατερα μου». κατα δε το ταπεινον των
Φαρισαιων ην ητοι μη νοειν οτι περι του θεου των ολων ελεγεν το «Μαρτυρει «περι
εμου ο πεμψας με πατηρ»· η ει εξεδεχοντο περι του θεου ταυτα λεγεσθαι, νομιζειν
οτι εν τοπωι εστιν ο θεος, και δια τουτο αποκρι νεσθαι· «Που εστιν ο πατηρ σου»;
19.3.12 Χρη μεντοι γε ειδεναι, οτι οι ετεροδοξοι νομιζουσιν σαφως εντευθεν
παριστασθαι το μη τον θεον, ωι ελατρευον Ἰουδαιοι, πατερα ειναι του χριστου· ει γαρ
τοις Φαρισαιοις λατρευουσιν τωι δημιουργωι, φασιν, ελεγεν ο σωτηρ· «Ουτε εμε
οιδατε ουτε τον πατερα μου», σαφες οτι ετερον οντα του δημιουργου τον πατερα
Ἰησου Φαρισαιοι ουκ ᾔδεσαν, αλλ' ουδε Ἱεροσολυμιται, οις προειρηκει· «Ἀλλ' εστιν
«αληθινος ο πεμψας με, ον υμεις ουκ οιδατε». ταυτα δε λεγουσιν ατε μη
ανεγνωκοτες τας θειας γραφας, μηδε την συνηθειαν της εν 19.3.13 αυταις λεξεως
τετηρηκοτες. καν γαρ διεξοδευειν τις δυνηται τα περι θεου εκ πατερων μεμαθηκως
οτι τουτωι λατρευειν μονωι δει, μη βιοι δε καλως, τουτον φασιν ουκ εχειν γνωσιν
θεου. ει τις γουν αλλος ᾔδει τα περι του δημιουργου και της ιερατικης αυτου θερα
πειας, δηλον οτι και οι Ἠλει του ιερεως υιοι παρα τηι λατρειαι ανα τεθραμμενοι· αλλ'
ομως, επει ημαρτον, γεγραπται ταυτα περι αυτων εν τηι των Βασιλειων πρωτηι· «Και
οι υιοι Ἠλει, υιοι λοιμοι, ουκ 19.3.14 «εγνωσαν τον κυριον». πευσομεθα γαρ των
ετεροδοξων ει μη περι του δημιουργου γεγραπται το «Ουκ εγνωσαν τον κυριον» και
αποκρι νομενων οτι περι του δημιουργου εστιν ταυτα, ζητησομεν δια τι ειρηται περι
των υιων Ἠλει· «Ουκ εγνωσαν τον κυριον»· ποτερον δια τους περι θεου του
δημιουργου λογους, η δια την πονηριαν αυτων· σαφες δε οτι δια την πονηριαν
λεγονται μη εγνωκεναι τον 19.3.15 κυριον. και ου περι των υιων Ἠλει μονων εστιν
τουτο ευρειν αλλα και περι αλλων βασιλευσαντων εν Ἰσραηλ και Ἰουδα
αμαρτωλων. ουτω τοινυν και οι Φαρισαιοι τον πατερα ουκ ᾔδεσαν· ουδε γαρ εβιουν
κατα το του δημιουργου βουλημα. 19.3.16 Ἔστιν δε και αλλο σημαινομενον του
γινωσκειν τον θεον, ετερου οντος του γινωσκειν τον θεον παρα το πιστευειν ψιλως
εις τον θεον, † ως δηλον εκ του· «Ὅσα ο νομος λαλει, τοις εν τωι νομωι «λαλει» αυτο
ηι δηλον οτι και τους προφητας, ων τα ρηματα, ως εν αλλοις απεδειξαμεν, νομος
λεγεται. ειρηται τοινυν εν ψαλμοις· «Σχο 19.3.17 «λασατε και γνωτε οτι εγω ειμι ο
θεος». τις δ' ουκ αν ομολογησαι [πιστευσαι] γεγραφθαι ταυτα λαωι πιστευοντι εις τον
δημιουργον; οντινα γνωναι ουκ εστιν μη σχολασαντα και εκκαθαραντα τον νουν
των νοουντων και θειοτεροις οφθαλμοις βλεποντων τον θεον δια το καθαραν την
καρδιαν πεποιηκεναι της χαριτος ταυτης αξιουμενων, ως ο σωτηρ μαρτυρει λεγων·
«Μακαριοι οι καθαροι τηι καρδιαι, οτι «αυτοι τον θεον οψονται». αμα δε και προς το
«Ουδεις εγνω τον «πατερα ει μη ο υιος» φησομεν οτι ου ταυτον εστιν το γινωσκειν
19.3.18 τον πατερα και πιστευειν αυτωι. ου μαχεται ουν το «Ουδεις εγνω «τον πατερα
ει μη ο υιος» τωι «Ἐπιστευσεν δε Ἀβρααμ τωι θεωι και ελογισθη αυτωι εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

δικαιοσυνην». ει δε τις οιεται ημας βιαζεσθαι λεγοντας μη ταυτον ειναι το πιστευειν
τωι γινωσκειν, και ενδεχεσθαι πιστευειν μεν ουκ εχειν δε γνωσιν του πιστευομενου
υπ' αυτου, του Ἰησου ακουσατω λεγοντος προς τους πεπιστευκοτας αυτωι Ἰουδαιους·
«Ἐαν μεινητε εν τωι λογωι τωι εμωι, γνωσεσθε την αληθειαν, και η 19.3.19 «αληθεια
ελευθερωσει υμας». παρατηρει γαρ οτι προ του «Ἐαν «μεινητε εν τωι λογωι τωι εμωι,
γνωσεσθε την αληθειαν» γεγραπται· «Ἔλεγεν ουν ο Ἰησους προς τους † πιστευοντας
αυτωι Ἰουδαιους»,και α ελεγεν ην· «Ἐαν μεινητε εν τωι λογωι τωι εμωι, γνωσεσθε την
19.3.20 «αληθειαν». πολυ δε διαφερει το προς τωι πιστευειν εγνωκεναι του πιστευειν
μονον· «Ὧι μεν γαρ δια του πνευματος διδοται λογος «σοφιας, αλλωι δε λογος
γνωσεως κατα το αυτο πνευμα, ετερωι πιστις «εν τωι αυτωι πνευματι». 19.4.21 Και
ταυτα μεν υπερ του παραστησαι ετερον ειναι το γι νωσκεσθαι τον θεον του
πιστευεσθαι· ως δε προς το ακριβες και τουτο τοις ειρημενοις προσαποδωσομεν, οτι
προς ους φησιν· «Ουτε «εμε οιδατε, ουτε τον πατερα μου» Φαρισαιους, ευλογως αν
ειπεν τις· αλλ' ουδε πιστευετε εις τον πατερα μου· τωι γαρ αποσταλεντι απο του
πατρος ουκ επιστευσαν, ο δε αρνουμενος τον υιον ουδαμως τον 19.4.22 πατερα εχει·
και ουδαμως φημι, οτι ουτε κατα πιστιν ουτε κατα γνωσιν. ορα δε ει μη και αλλως η
γραφη τους ανακεκραμενους τινι και ενωθεν τας γινωσκειν εκεινο φησιν, ωι
ανεκραθησαν και κεκοινωνηκασιν· προ δε της τοιαυτης ενωσεως και κοινωνιας καν
τους λογους καταλαμβανω 19.4.23 σιν περι τινος, ου γινωσκουσιν εκεινο. ο γουν
Ἀδαμ περι της Ευας λεγων· «Τουτο νυν οστουν εκ των οστεων μου και σαρξ εκ της
«σαρκος μου» ουκ ᾔδει την γυναικα· οτε γαρ αυτηι εκολληθη, τοτε ειρηται· «Ἔγνω δε
Ἀδαμ Ευαν την γυναικα αυτου». και ει τις γε προσκοπτοι δια το παρειληφεναι ημας
εις την περι θεου γνωσιν παρα δειγμα το «Ἔγνω δε Ἀδαμ Ευαν την γυναικα αυτου»·
πρωτον μεν τωι «Το μυστηριον τουτο μεγα εστιν» επιστησατω· δευτερον δε αντιπαρα
θετω το περι αρρενος και θηλειας λεγομενον παρα τωι αποστολωι· τηι αυτηι λεξει
χρηται περι ανθρωπου και κυριου· «Ὁ κολλωμενος «τηι πορνηι εν σωμα εστιν και ο
κολλωμενος τωι κυριωι εν πνευμα 19.4.24 «εστιν». εγνωκετω μεν ουν ο κολλωμενος
τηι πορνηι την πορνην, και ο κολλωμενος τηι γυναικι την γυναικα, μαλλον δε τουτου
και αγιως εγνωκετω ο κολλωμενος τωι κυριωι τον κυριον. ει δε τουθ' ουτως εχει,
Φαρισαιοι τον πατερα ουκ ᾔδεσαν ουδε τον υιον, και αληθης ην ο λεγων· «Ουτε εμε
οιδατε ουτε τον πατερα μου». ει δε μη ουτως εκλαμβανοιμεν (λεγω δε κατα την
τελευταιαν εκδοχην) το γινωσκειν αντι του ανακεκρασθαι και ηνωσθαι, διηγεισθω
τις το «Νυν δε γνοντες «θεον, μαλλον δε γνωσθεντες υπο του θεου» και το «Ἔγνω
κυριος 19.4.25 «τους οντας αυτου». κατα γαρ ημας εγνω κυριος τους οντας αυτου
ανακραθεις αυτοις και μεταδεδωκως αυτοις της εαυτου θειοτητος και ανειληφως
αυτους, ως η του ευαγγελιου λεξις φησιν, εις την εαυτου χειρα, εν τηι χειρι του
πατρος οντων των εις τον σωτηρα πεπιστευ κοτων· διο και ει μη πεσοιεν απ' αυτης
εαυτους μακρυνοντες απο της χειρος του θεου, ουχ αρπαγησονται· ουδεις γαρ
αρπαζει εκ της χει ρος του πατρος. 19.5.26 Μετα ταυτα ζητησεις εις το αυτο, λεγω δε
το «Ουτε εμε «οιδατε ουτε τον πατερα μου», ει εστιν γινωσκοντα τινα τον θεον μη
γινωσκειν τον πατερα· ει γαρ ετερα αυτου επινοια εστιν καθ' ο εστιν πατηρ, και
ετερα καθ' ο εστιν ο θεος, ταχα εστιν τινα γινω σκειν μεν τον θεον, μη γινωσκειν δε
τον πατερα παρα το ειδεναι 19.5.27 αυτον θεον, μη γινωσκειν δε τον πατερα. φησιν
ουν ο σωτηρ μετα 19.5.27 την αναστασιν τηι Μαριαι· «Πορευου δε προς τους αδελφους
μου και «ειπε αυτοις· Πορευομαι προς τον πατερα μου και πατερα υμων και «θεον
μου και θεον υμων». και εστιν γε τοις ετεροδοξοις λεγειν χαριζομενον αυτοις οτι
ουκ εγνωσαν τον πατερα Μωυσης και οι προφηται· οπερ ταχα ουκ εστιν αληθες· οτι
παντως ο μη εγνωκως τον πατερα ουκ εγνω τον υιον· ο μεν γαρ υιος εγνω τον
πατερα, ο δε θεραπων τον κυριον· και ωσπερ ουκ αν ασεβησαιμεν λεγοντες οτι ο υιος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ουκ εγνω τον κυριον (υιος γαρ ων ου πεπειραται του πατρος δεσποτου), ουτω
τηρουντες τον αυτον θεον ουδεν ατοπον παραδεξο μεθα λεγοντες οτι τωι μεν υιωι
επρεπεν γινωσκειν τον πατερα, τωι δε θεραποντι τον κυριον, και ουτε ο θεραπων
εγνω τον πατερα ουτε 19.5.28 ο υιος τον κυριον. μυριων γουν ουσων ευχων
αναγεγραμμενων εν τοις ψαλμοις και τοις προφηταις, αλλα και τωι νομωι, ου πανυ τι
ευρομεν ευξαμενον τινα και λεγοντα τωι θεωι· «Πατερ», ταχα επει ουκ εγνωσαν τον
πατερα· ευχονται δε αυτωι ως θεωι και κυριωι, περιμενοντες τον το πνευμα της
υιοθεσιας εκχεοντα ουκ ελαττον επ' εκεινους η επι τους μετα την παρουσιαν εις
θεον δι' αυτου πιστευον τας· ει μη αρα η νοητη αυτοις γεγενηται επιδημια Χριστου
και εσχον ποτε τελειωθεντες το της υιοθεσιας πνευμα· εν απορρητωι δε και ου
γνωστως πασιν ελεγον η εγραφον τον θεον πατερα, ινα μη προκα ταλαβωσιν την δια
του Ἰησου εκκενουμενην παντι τωι κοσμωι χαριν, παντας καλουντος επι την
υιοθεσιαν, ινα διηγησηται το ονομα του θεου τοις αδελφοις αυτου και εν μεσωι
εκκλησιας υμνησηι τον πατερα κατα το γεγραμμενον· «∆ιηγησομαι το ονομα σου τοις
αδελφοις μου, 19.5.29 εν μεσωι εκκλησιας υμνησω σε». οτι μεντοι γε ο αυτος εστιν
θεος των προφητων και του κοσμου δημιουργος, πολλαχοθεν μεν εστιν θεωρησαι·
αρκει δε επι του παροντος θεωρησαι την τε Στεφανου απο των Πραξεων προς τον
λαον δημηγοριαν ουτω λεγοντος· «Ἄνδρες 19.5.30 «αδελφοι και πατερες, ακουσατε.
ο θεος της δοξης ωφθη τωι πατρι «ημων Ἀβρααμ οντι εν τηι Μεσοποταμιαι πριν η
οικησαι αυτον εν «Χαρραν, και ειπεν προς αυτον· Ἔξελθε εκ της γης σου και εκ της
«συγγενειας σου» και τα εξης· δι' ολου γαρ του λογου αναντιρρητως εστιν μαθειν
τον των προφητων θεον πατερα ειναι Χριστου Ἰησου· 19.5.31 και εκ της προς
Ῥωμαιους επιστολης του αποστολου εν τουτοις· «Παυλος δουλος Χριστου Ἰησου,
κλητος αποστολος, αφωρισμενος εις «ευαγγελιον θεου, ο προεπηγγειλατο δια των
προφητων αυτου εν «γραφαις αγιαις περι του υιου αυτου, του γενομενου εκ
σπερματος «∆αβιδ κατα σαρκα, του ορισθεντος υιου θεου εν δυναμει κατα «πνευμα
αγιωσυνης εξ αναστασεως νεκρων, Ἰησου Χριστου του κυριου «ημων, δι' ου
ελαβομεν χαριν και αποστολην εις υπακοην πιστεως εν «πασι τοις εθνεσιν υπερ του
ονοματος αυτου, εν οις εστε και υμεις «κλητοι Ἰησου Χριστου, πασι τοις ουσιν εν
Ῥωμηι αγαπητοις θεου, «κλητοις αγιοις. χαρις υμιν και ειρηνη απο θεου πατρος
ημων και 19.5.32 «κυριου Ἰησου Χριστου». σαφως γαρ απο τουτων μεμαθηκαμεν οτι
ο δημιουργος και θεος των προφητων και πατηρ του χριστου θεος τε και πατηρ
ημων εστιν. 19.6.33 Φαρισαιοι τοινυν ου μονον γνωσιν ουκ ειχον, ουτε καθ' ο πατηρ
ουτε καθ' ο θεος, του δεδωκοτος τον νομον πατρος του χρι στου· αλλ' ουδε
επιστευον αυτωι ομολογουμενως μεν καθ' ο πατηρ ην Ἰησου και θεος αυτου, ταχα δε
<ουδε> καθ' ο ο θεος ο κτισας τα 19.6.34 παντα ην. αλλ' ουδε τον χριστον ᾔδεισαν,
και καλως ελεγχει αυτους ο σωτηρ λεγων· «Ουτε εμε οιδατε ουτε τον πατερα μου
οιδατε». ταυτα ζητω, ποτερον ισον δυναται τωι «Ει εμε ᾔδειτε, και τον πατερα «μου
αν ᾔδειτε» το «Ει τον πατερα μου ᾔδειτε, και εμε αν ᾔδειτε» 19.6.35 η ου; και
ηγουμαι μη ισον ταυτα δυνασθαι αλληλοις, τωι αναβαινειν απο της γνωσεως του
υιου επι την γνωσιν του πατρος τον γινω σκοντα τον πατερα, και μη αλλως ορασθαι
τον πατερα η τωι ορασθαι τον υιον· «Ὁ γαρ εωρακως, φησιν, εμε εωρακε τον
πεμψαντα με»· ουκ αν δε ειρηκει το «Ὁ εωρακως τον πατερα εωρακεν με», επειπερ ο
τον λογον τεθεωρηκως του θεου θεωρει τον θεον, αναβαινων απο του λογου προς
τον θεον· αμηχανον δε εστιν μη απο του λογου 19.6.36 θεωρησαι τον θεον. και ο
θεωρων την σοφιαν, ην εκτισεν ο θεος προ των αιωνων εις εργα αυτου, αναβαινει
απο του εγνωκεναι την σοφιαν επι τον πατερα αυτης· αδυνατον δε χωρις της σοφιας
προα 19.6.37 γωγης νοηθηναι τον της σοφιας θεον. <το> δ' αυτο ερεις και περι της
αληθειας· ου γαρ νοει τις τον θεον η θεωρει αυτον, και μετα ταυτα την αληθειαν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αλλα προτερον την αληθειαν, ιν' ουτως ελθηι επι το ενιδειν τηι ουσιαι η τηι
υπερεκεινα της ουσιας δυναμει και 19.6.38 φυσει του θεου. και ταχα γε ωσπερ κατα
τον ναον αναβαθμοι τινες ησαν, δι' ων εισηιει τις εις τα αγια των αγιων, ουτως οι
παντες ημων αναβαθμοι ο μονογενης εστιν του θεου· και ωσπερ των αναβαθμων ο
μεν εστιν πρωτος επι τα κατω, ο δε τουτου ανωτερω, και ουτως εφεξης μεχρι του
ανωτατω, ουτως οι μεν παντες εισιν αναβαθμοι ο σωτηρ· ο δε οιον πρωτος
κατωτερω το ανθρωπινον αυτου, ωι επι βαινοντες οδευομεν κατα τα εξης αυτου οντα
την πασαν εν τοις αναβαθμοις οδον, ωστε αναβηναι δι' αυτου οντος και αγγελου και
των 19.6.39 λοιπων δυναμεων. και κατα τας επινοιας δε αυτου, ειπερ ετερον εστιν
οδος και θυρα, προαπαντησαι δει τηι οδωι, ινα μετα ταυτα ουτως φθασηι τις επι την
θυραν, και αρχοντι χρησασθαι αυτωι καθ' ο ποι μην εστιν, ινα τις δυνηθηι αυτου
απολαυσαι και βασιλεως, ονασθαι τε αυτου πρωτον ως αμνου, ινα πρωτον αρηι ημων
την αμαρτιαν, και μετα ταυτα κεκαθαρισμενοι φαγωμεν αυτου της σαρκος, της αλη
θινης τροφης· και επιμελεστερον τις τα παρακειμενα τουτοις εξε τασας και
παραλαβων ακουσεται· «Ει εμε οιδατε, και τον πατερα μου «οιδατε», και "7Ἐπει εμε
οιδατε, και τον πατερα μου οιδατε"7. 19.7.n Ταυτα τα ρηματα ελαλησεν εν τωι
γαζοφυλακιωι διδασκων εν τωι ιερωι· και ουδεις επιασεν αυτον, οτι ουπω εληλυθει η
ωρα αυτου. 19.7.40 Ει μη τι χρησιμον ην μαθειν εκ του τα προειρημενα απηγγελθαι
υπο του σωτηρος λελαλησθαι εν τωι γαζοφυλακιωι, ουκ αν προσεθηκεν ο
ευαγγελιστης οις ειπεν ο Ἰησους το «Ταυτα τα «ρηματα ελαλησεν εν τωι
γαζοφυλακιωι διδασκων εν τωι ιερωι»· και πανταχου γε οπου προσκειται· «Ταυτα τα
ρηματα † α ελαλησεν» εν 19.7.41 τωιδε τινι τοπωι, επιστησας ευρησεις το της
προσθηκης ευλογον. ιν' ουν νοηθηι, τι το εν τωι γαζοφυλακιωι ταυτα τα ρηματα [τα]
υπο του Ἰησου ειρησθαι, παραθησομεθα απερ απο Λουκα και Μαρκου μεμαθη καμεν,
ονομασαντων το γαζοφυλακιον. απο μεν του Λουκα ταυτα· «Ἀναβλεψας δε εις τους
βαλλοντας εις το γαζοφυλακιον τα δωρα «αυτων πλουσιους, ειδεν τινα χηραν
πενιχραν βαλλουσαν λεπτα δυο, «και ειπεν· Ἀληθως λεγω υμιν οτι η χηρα η πτωχη
αυτη πλειον «παντων εβαλεν· παντες γαρ ουτοι εκ του περισσευοντος αυτοις
«εβαλον εις τα δωρα του θεου, αυτη δε εκ του υστερηματος αυτης «παντα τον βιον
εαυτης, <ον> ειχεν, εβαλεν»· απο δε του κατα Μαρ 19.7.42 κον· «Και εστως ο Ἰησους
κατεναντι του γαζοφυλακιου εθεωρει, και «πας εβαλλεν χαλκον εις το
γαζοφυλακιον. και πολλοι πλουσιοι «εβαλλον πολλα· ελθουσα δε μια χηρα πτωχη
εβαλεν λεπτα δυο, ο «εστιν κοδραντης. και προσκαλεσαμενος τους μαθητας αυτου
ειπεν «αυτοις· Ἀμην λεγω υμιν οτι η χηρα η πτωχη αυτη πλειον παντων «εβαλεν
των βαλλοντων εις το γαζοφυλακιον· παντες γαρ εκ του «περισσευοντος αυτοις
εβαλον· αυτη δε εκ της υστερησεως αυτης 19.7.43 «παντα οσα ειχεν εβαλεν, ολον τον
βιον αυτης». τι δε μοι βουλεται η των ρητων παραθεσις τηρησαντι, οτι το
γαζοφυλακιον εν τωι ιερωι ην, υπερ του νοησαι την προκειμενην του Ἰωαννου λεξιν
ηδη λεξωμεν· ει το ιερον αναγομεν του θεου και <τα> κατα τον ναον εις τον
πνευματικον λογον, τουτωι ακολουθως και το εν τωι ιερωι γαζοφυλακιον
κατανοησωμεν, οπερ εστιν τοπος νομισματων εις τιμην 19.7.44 θεου και οικονομιαν
αναπαυσεως πενητων προσφερομενων. τα δε νομισματα τινα αν ειη η οι θειοι λογοι
την εικονα του μεγαλου βασιλεως εντετυπωμενην εχοντες, υπο δοκιμων
τραπεζιτων θεωρου μενοι, των χωριζειν επισταμενων απο των δοκιμων τα αδοκιμα
<μεν> προσποιουμενα δε ειναι δοκιμα και τηρουντων την εντολην Ἰησου λεγουσαν·
«Γινεσθε δοκιμοι τραπεζιται», και την Παυλου διδαχην φασκοντος· «Παντα
δοκιμαζετε, το καλον κατεχετε, απο παντος «ειδους πονηρου απεχεσθε»; εκαστος δη
συνεισφερετω εις οικοδομην της εκκλησιας φερων επι το νοητον γαζοφυλακιον α
δυναται εις τιμην του θεου και ωφελειαν του κοινου. 19.8.45 Ἐπει δε εστιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ωφεληθηναι το κοινον διχως, απο τε λο γων και απο πραξεων, ων ο δικαιος πραττει,
καλως και αυται αναφερονται εις το νοητον γαζοφυλακιον. αλλ' επει ουκ ιση ουδ'
ομοια παντων η δυναμις εν τωι βιωι τουτωι, ειγε εδωκεν ο οικοδε σποτης τωι μεν
πεντε ταλαντα, τωι δε δυο, τωι δε εν, εκαστωι κατα την ιδιαν δυναμιν, αποδεχεται ο
εμψυχος τουτου λογος, ενορων τηι δυναμει των βαλλοντων εις ο διηγησαμεθα
γαζοφυλακιον, ους απο 19.8.46 δεχεται, ου τηι ποσοτητι των συνεισφερομενων
ενορων μονηι. διοπερ ει [εστιν] τις πλειονα δυναμενος, ολιγωτερα μεν ως προς την
ενυπ αρχουσαν αυτωι δυναμιν ποιει, πλειονα δε ως προς ετερων συγ κρισιν ελαττονα
δυναμενων, * * και αποδεχεται τους οληι δυναμει τα ελαττονα πεποιηκοτας παρα
τους πλειονα συνεισενεγκοντας εκ δυναμεως πολλαπλασιονα φερειν δυναμενης,
<ως> γεγραπται α παρε 19.8.47 θεμεθα του τε Λουκα και του Μαρκου. αμα δε
διδασκει τα ρητα ταυτα τον νοησαντα ταυτα πνευματικως μηδεπωποτε τους νομιζο
μενους διαφερειν <δειν> επαιρεσθαι κατα των ως προς ανθρωπων κρισιν
υποδεεστερων· ου γαρ πεπεισθω τις των υπολαμβανομενων πλειονα και κρειττονα
ποιειν, συγκρινων εαυτον τοις οσον επι αν θρωπινηι κρισει ελαχιστα πραττουσιν, οτι
παντα α δεδυνηται πεποιη κεν, η εκεινος ου παντα <ει α> οιος τε ην απαιτεισθαι απο
του λογου 19.8.48 αποδεδωκεν. ανεβλεψεν ουν εις τους βαλλοντας εις το
γαζοφυλακιον τα δωρα αυτων πλουσιους ο Ἰησους, και ιδων την πενιχραν χηραν
λεπτα βαλλουσαν δυο ταχα τωι γνωστικωι τοπωι η τωι πρακτικωι, απλουστερον περι
των θειων φρονουσαν, και αναλογον τουτοις βιουσαν, ειπεν· «Ἀληθως λεγω υμιν
οτι η χηρα η πτωχη αυτη πλειον 19.8.49 «παντων εβαλεν». και τουτο ειπεν καθορων
τινα τροπον πολλα πλασιονα δυναμενοι φερειν εις το κοινον οι οσον επι τηι δυναμει
πλουσιοι εκ του περισσευοντος αυτοις εβαλον εις τα δωρα του θεου 19.8.50
ελαχιστον μοριον, ων οιοι τε ησαν συνεισφερειν. κατανοει δε και τα της χηρας
υστερηματα και οτι βιασαμενη εαυτην παντα ον ειχεν βιον ηνεγκεν εις το εν τωι ιερωι
γαζοφυλακιον, προσφερουσα πασαν την δυναμιν εαυτης τωι θεωι. 19.9.51 Ἀει τοινυν
ο Ἰησους, κατα μεν τον Λουκαν, αναβλεπων εις τους βαλλοντας εις το
γαζοφυλακιον πλουσιους τα δωρα αυτων, οραι και την πενιχραν χηραν βαλλουσαν
λεπτα δυο· κατα δε τον Μαρκον, εστως κατεναντι του γαζοφυλακιου θεωρει τινα
τροπον πας ο λαος βαλλει κατα δυναμιν τον νοητον χαλκον εις το γαζοφυ λακιον,
και ως μονος δυναμενος βλεπειν τους πλουσιους ειδεν ει ποτε πτωχη ψυχη και
υστερουμενη βαλλει οληι δυναμει <και> δια τουτο 19.9.52 δικαιουμενη παρα τους
πολλους πλουσιους. απερ ου τοις τυχουσιν λεγει αλλ', ως φησιν ο Μαρκος, τοις
μαθηταις αυτου· και νυν γαρ προσκαλουμενος τους μαθητας αυτου λεγει αυτοις
διδασκων βλεπειν ουχ ως οψεται ανθρωπος αλλ' ως οψεται ο θεος («Ἄνθρωπος γαρ
«οψεται εις προσωπον, ο δε θεος οψεται εις καρδιαν») το «Ἀμην «λεγω υμιν οτι η
χηρα η πτωχη αυτη πλειον παντων εβαλεν των 19.9.53 «βαλλοντων εις το
γαζοφυλακιον» και τα εξης. τι δη μοι ταυτα παντα βουλεται προκειμενου
διηγησασθαι το «Ταυτα τα ρηματα † α «ελαλησεν εν τωι γαζοφυλακιωι, διδασκων εν
τωι ιερωι», η παραστησαι, οτι παντων συνεισφεροντων εν τωι γαζοφυλακιωι του ιερου
του υπερ του κοινου τα θρεψοντα τους δεομενους, μαλλον παντων εχρην τον
Ἰησουν φερειν τα ωφελησοντα, απερ ην ρηματα ζωης αιωνιου και 19.9.54
διδασκαλια η περι θεου και εαυ<του>; και παντος γε νομισματος τιμαλ φεστερον ην
το «Ἐγω ειμι το φως του κοσμου» εν τωι γαζοφυλακιωι ειρημενον, και το «Ει εμε
ᾔδειτε, και τον πατερα μου αν ᾔδειτε» 19.9.55 και ολα τα κατα τον τοπον. και ο πας
γε των λοιπων εις το γαζοφυλακιον φεροντων α ειχον χρυσος ψαμμος ην ολιγη ως
προς τα Ἰησου ρηματα· σοφια γαρ ην πας ο λογος αυτου· «Πας δε χρυσος «εν οψει
σοφιας ψαμμος ολιγη, και ως πηλος λογισθησεται αργυρος 19.9.56 «εναντιον
αυτης». και ταυτα γε σαφως νοηθησεται τοις κατακουειν μεμαθηκοσιν της τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

τελειοις λαλουμενης σοφιας, εν μυστηριωι αποκεκρυμμενης, «ην προωρισεν ο θεος
προ των αιωνων εις την» των δικαιων «αυτου δοξαν», και δυναμενοις ενοραν
υπεροχην σοφιας θεου παρα την «σοφιαν του αιωνος τουτου» η «των αρχοντων του
«αιωνος τουτου, των καταργουμενων», οιονει προφηταις ιδιοις χρω μενων, των
οποιωνδηποτε λογων ετερων παρα την αληθειαν προι σταμενοις· ψαμμος γαρ ολιγη
αι λοιπαι σοφιαι χρυσος ειναι νομιζο μεναι εν οψει σοφιας, ην εκτισεν ο θεος αρχην
οδων αυτου εις εργα αυτου, και αργυρος ο των πολλων λαμπρος και πιθανος λογος
ως πηλος λογισθησεται, <εναντιον> των αγνων λογιων κυριου των πεπυρωμενων
και κεκαθαρισμενων επταπλασιως και δοκιμων, ατε προεληλυθοτων απο του εν
αρχηι προς τον θεον λογου. 19.10.57 Τα δε απο της επιγεγραμμενης Σοφιας αλλως
παρεθεμεθα εις το συνιδειν την δυναμιν του «Ταυτα τα ρηματα † α ελαλησεν εν «τωι
γαζοφυλακιωι, διδασκων εν τωι ιερωι». τηρεισθω γαρ η περι των πλουσιων και της
πενιχρας χηρας διηγησις ως αποδεδοται, και ει τις γε μιμητης εστιν Χριστου, ηκετω
επι το μη εν τοπωι νοητον ιερον του θεου οδευων τωι νωι και ακολουθων τωι
πνευματι χειρα γωγησαι αυτον επ' αυτο δυναμενωι, και φερετω δοκιμα νομισματα,
ρηματα ζωης αιωνιου, επι το γαζοφυλακιον, και εργα ακολουθα τοις 19.10.58
τοιουτοις ρημασιν. αλλ' ειθε μητε πενιχρα τις ημων μητε χηρα ειη φερειν μηδεν
πλειον δυναμενη δυο λεπτων, μητε πλουσιος εκ μονου του περισσευματος φερων,
αλλα παντα τον πλουτον ανατιθεις 19.10.59 τωι θεωι. Ἰησους δε ου παντα α ειχεν
ρηματα ελαλησεν εν τωι γαζο 19.10.59 φυλακιωι διδασκων, αλλα τοσαυτα οσα εχωρει
το γαζοφυλακιον· ουδε γαρ αυτον γε οιμαι χωρειν τον κοσμον τον ολον του θεου
λογον. 19.10.60 ομως δε τοσαυτα ρηματα εν τωι γαζοφυλακιωι λαλων και διδασκων ο
Ἰησους εν τωι ιερωι υπ' ουδενος εκρατειτο πω· και αυτου γαρ οι λογοι ισχυροτεροι
ετυγχανον των πιασαι αυτον θελοντων. και οσον γε λεγει, ουδεις αυτον πιασει των
επιβουλευοντων αυτωι· αλλ' εαν 19.10.61 σιωπησηι, τοτε κρατειται. οθεν επει
εβουλετο υπερ του κοσμου παθειν, εξεταζομενος υπο του Πιλατου και
μαστιγουμενος σιωπαι· ει γαρ λελαληκει, ουκετι εγινετ' <αν> αυτωι το εσταυρωσθαι
εξ 19.10.62 ασθενειας, επειπερ ουκ εστιν ασθενεια εν οις ο λογος λαλει. οντι δε αυτωι
εν τωι γαζοφυλακιωι ουδεπω η ωρα ενειστηκει του πιασθηναι αυτον, αλλ' ουδε οντι
εν τωι ιερωι· χειμαρρουν δε τινα εχρην ειναι 19.10.63 τον τοπον ενθα εβουλετο
πιασθηναι ο Ἰησους και εδυνατο. αλλα και καιρον του κρατεισθαι αυτον ουκ εδει
ειναι ημερινον· «Ὁ γαρ «Ἰουδας λαβων την σπειραν και εκ των αρχιερεων και
Φαρισαιων «υπηρετας ερχεται εκει μετα φανων και λαμπαδων και οπλων». περι δε
του «Ουπω εληλυθεν η ωρα αυτου» εν τοις ανωτερω δια πλειο νων διειληφαμεν, οις
χρησει και εις τα παροντα. 19.11.n Ειπεν ουν παλιν αυτοις· Ἐγω υπαγω και ζητησετε
με, και εν τηι αμαρτιαι υμων αποθανεισθε· οπου εγω υπαγω υμεις ου δυνασθε ελθειν.
19.11.64 Και ταυτα εν τωι γαζοφυλακιωι εν τωι ιερωι, προστιθεις τοις προτεροις ου
μονον ταυτα αλλα πλειονα εως του «Ἀμην λεγω «υμιν, πριν Ἀβρααμ γενεσθαι εγω
ειμι». μετα δε τουτον τον λογον αραντων λιθους, ινα λιθασωσιν αυτον, Ἰησους
εκρυβη και εξηλθεν εκ του ιερου, οτε παραγων ειδεν τον απο γενετης τυφλον, περι
ου εισο 19.11.65 μεθα, θεου διδοντος, γενομενοι κατα τον τοπον. λεγει δε ταυτα ινα
το επιφερομενον γενηται· «Ταυτα γαρ αυτου λαλουντος επιστευσαν «εις αυτον»,
οιονει πενητες ερχομενοι επι γαζοφυλακιον, ιν' εκειθεν 19.11.66 λαβωσιν α εαν
δυνωνται και α εαν μερισθηι αυτοις. πολλοι μεν ουν επιστευσαν εις αυτον, ου πολλοι
δε εγνωσαν αυτον, επει των πεπι στευκοτων εις αυτον οι μενοντες εν τωι λογωι
αυτου, αληθως γινο μενοι μαθηται αυτου, γνωσονται την αληθειαν· ουχι δε οι
πολλοι των πεπιστευκοτων εις αυτον μενουσιν εν τωι λογωι αυτου, ουδε οι 19.11.67
πολλοι αληθως αυτου μαθηται γινονται. διοπερ ουδε πολλοι γνω σονται αληθειαν,
και ει αληθεια ελευθεροι, ελευθεροι ου γινονται· 19.11.68 σφοδρα γαρ ολιγοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

χωρουσι την ελευθεριαν. τινες δε εισιν οι γνωσο μενοι η οι υψουντες αυτον; ως
αυτος διδασκει λεγων· «Ὅταν υψω «σητε τον υιον του ανθρωπου, τοτε γνωσεσθε οτι
εγω ειμι.» ουδεις δε αυτον υψοι γαλακτι ποτιζομενος, παρασκευαζων εαυτον εις
παρα δοχην της στερεας τροφης· διοπερ τωι τοιουτωι λεγει· «Ἔκρινα μηδεν «ειδεναι
εν υμιν ει μη Ἰησουν Χριστον και τουτον εσταυρωμενον», προς ον και ο του λογου
διακονος εν ασθενειαι γινεται, ως φησιν ο Παυλος τοις τοιουτοις· «Καγω εν ασθενειαι
και εν φοβωι και εν τρομωι «πολλωι εγενομην προς υμας». 19.11.69 Φησι τοινυν ο του
θεου λογος αρχην ποιουμενος δευτερων μαθη ματων των εν τωι γαζοφυλακιωι εν τωι
ιερωι· «Ἐγω υπαγω και 19.11.70 «ζητησετε με, και εν τηι αμαρτιαι υμων αποθανεισθε».
ζητω δια το «Ταυτα αυτου λαλουντος πολλοι επιστευσαν εις αυτον», μηποτε ου προς
παντας τους παροντας λεγει το «Ἐγω υπαγω και ζητησετε «με, και εν τηι αμαρτιαι
υμων αποθανεισθε», αλλα προς τουτους, ους ᾔδει μη πιστευσοντας, και δια τουτο εν
τηι αμαρτιαι αυτων αποθανουμε νους και μη δυναμενους οπισω αυτου ακολουθησαι·
μη δυναμενους δε δια το μη βουλεσθαι· ει γαρ βουλομενοι ουκ εδυναντο, ουκ αν
ευλογως αυτοις ελεγετο το «Ἐν τηι αμαρτιαι υμων αποθανεισθε». 19.12.71 Ἐρει δε τις
προς τουτο· ειπερ τοις εμμενουσιν τωι μη πιστευειν ταυτα ελεγεν, πως τοις τοιουτοις
φησι το «Ζητησετε με»; πολλαχου γαρ αγαθον το ζητειν τον Ἰησουν, ταυτον πως
τυγχανον 19.12.72 τωι ζητειν λογον και αληθειαν και σοφιαν. αλλ' ερεις οτι και περι
επιβουλευοντων ποτε λεγεται το ζητειν, ωσπερ εν τωι «Ἐζητουν αυ «τον πιασαι, και
ουδεις επεβαλλεν επ' αυτον την χειρα, οτε ουπω «εληλυθει η ωρα αυτου», και εν τωι
«Οιδα οτι σπερμα Ἀβρααμ εστε· «αλλα ζητειτε με αποκτειναι, οτι ο λογος ο εμος ου
χωρει εν υμιν», και εν τωι «Νυν δε ζητειτε με αποκτειναι, ανθρωπον ος την αληθειαν
19.12.73 «υμιν λελαληκα, ην ηκουσα παρα του πατρος». διο και λεγεται τοις μη
καλως ζητουσιν το «Και ζητησετε με» ουκ εναντιον τωι «Πας ο «ζητων ευρισκει». και
αει δε διαφοραι εισιν των ζητουντων τον Ἰησουν, ου παντων γνησιως και υπερ της
εαυτων σωτηριας και του 19.12.74 ωφεληθηναι απ' αυτου ζητουντων αυτον. εισιν
γαρ και κατα μυριας αποπεπτωκυιας του καλου προθεσεις ζητουντες τον Ἰησουν·
διοπερ μονοι οι ορθως ζητησαντες αυτον ειρηνην ευρον, οι και κυριως λεγοιντ' αν
αυτον ζητειν τον εν αρχηι λογον, προς τον θεον λογον, και ινα αυτους προσαγαγηι τωι
πατρι. παρων δε και εμφανταζομε νος ο λογος, επαν μη παραδεχθηι, απειλει το
υπαγειν και λεγει· «Ἐγω «υπαγω»· και εαν απελθοντος γε αυτου ζητωμεν αυτον, ουχ
ευρησο 19.12.75 μεν αυτον, αλλ' εν τηι αμαρτιαι ημων αποθανουμεθα. οιδεν δε απο
τινος υπαγει και τινι παραμενει μηδεπω ευρισκομενος, ιν' εν καιρωι 19.12.76 ευρεθηι
ζητηθεις. και τοις γε ουτως εχουσιν αυτον και μη τεθεωρη κοσιν αυτον λεγεται· «Μη
ειπηις εν τηι καρδιαι σου· Τις αναβησεται «εις τον ουρανον; τουτ' εστιν Χριστον
καταγαγειν· η· Τις καταβη «σεται εις την αβυσσον; τουτ' εστι Χριστον εκ νεκρων
αναγαγειν. 19.12.77 «αλλα τι λεγει η γραφη; Ἐγγυς σου το ρημα σφοδρα εν τωι
στοματι «σου και εν τηι καρδιαι σου». τουτοις δε φιλανθρωπως ο σωτηρ υποδεικνυσιν
και τα περι της του θεου βασιλειας, ινα μη ζητωσιν αυτην εξω εαυτων μηδε λεγωσιν·
«Ἰδου ωδε, η ιδου εκει»· φησι γαρ 19.12.78 αυτοις· «Ἡ βασιλεια του θεου εντος υμων
εστιν». και οσον γε σωζο μεν τα ενσπαρεντα ημων τηι ψυχηι της αληθειας σπερματα
και τας αρχας αυτης, ουδεπω απεληλυθεν αφ' ημων ο λογος· εαν δε απο της κατα
την κακιαν χυσεως διαφθαρωμεν, τοτε ημιν ερει· «Ὑπαγω», ινα καν ζητωμεν αυτον
ουχ ευρησομεν, αλλ' εν τηι αμαρτιαι ημων αποθα νουμεθα, καταλαμβανομενοι εν
αυτηι και παραλαμβανομενοι απο ταυ της υπο των τεταγμενων επι τωι απαιτειν την
ψυχην, κατα τον ειποντα· «Ἄφρον, ταυτηι τηι νυκτι την ψυχην σου απαιτουσιν απο
«σου». 19.13.79 Ου χρη δε παρελθειν ανεξεταστον ουδε και το «Ἐν τηι «αμαρτιαι υμων
αποθανεισθε». ει μεν <ουν> κοινοτερον λαμβανεται, δηλον οτι οι μεν αμαρτωλοι εν
τηι αμαρτιαι αυτων αποθανουνται, οι δε δικαιοι εν τηι δικαισουνηι· ει δε το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

«Ἀποθανεισθε» κατα τον εχθρον του χριστου θανατον λαμβανεται, ως του προς
θανατον ημαρτηκοτος αποθνησκοντος, δηλον οτι οις ταυτα ελεγετο ουδεπω 19.13.80
αποτεθνηκεισαν. και ζητησεις πως οι μη πιστευσαντες, οτε εζων, μελλουσιν ποτε
αποθανεισθαι. απαντησεται δε τις και προς τουτο λεγων οτι κατ' εκεινο καιρου το
μηδεπω πιστευειν ουδεπω προς θανατον αμαρτημα ην, και προς ους ο λογος ουδεπω
τα προς θανα τον ημαρτηκεισαν. αλλ' εζων μεν εν ασθενειαι της ψυχης αυτων, η
19.13.81 δε ασθενεια εκεινη προς θανατον ην. δια τουτο και ο ιατρος βλε πων
ολεθριως αυτους ασθενουντας, ελεγεν απογνους αυτων την θεραπειαν· «Ἐγω υπαγω
και ζητησετε με, και εν τηι αμαρτιαι υμων «αποθανεισθε». ειπομεν δη το «επει η
ασθενεια εκεινη ην αυτοις «προς θανατον», ατε μαθοντες απο του Ἰησου διαφοραν
ασθενειων. 19.13.82 ησθενει δε και ο Λαζαρος, αλλ' ᾔδει ο ιατρος οτι η ασθενεια
αυτου ου προς θανατον ην· διοπερ φησιν· «Αυτη η ασθενεια ουκ εστιν «προς
θανατον». δια τουτο καν αντιλαμβανωμεθα των ασθενειων εαυτων ασθενουντων,
προσεχωμεν μηποτε προς θανατον ασθενη σωμεν, μεταβαλλουσης της νοσου απο
του ετι ιατην ειναι δυνασθαι 19.13.83 επι το ανιατον. αμα δε σαφεστερον πως εσται
και το «Ὅπου εγω «υπαγω υμεις ου δυνασθε ελθειν» επιφερομενον τωι «Και εν τηι
«αμαρτιαι υμων αποθανεισθε». οταν γαρ αποθανηι τις εν τηι εαυτου αμαρτιαι, οπου
υπαγει ο Ἰησους ου δυναται απελθειν· ουδεις γαρ νε κρος ακολουθειν δυναται τωι
Ἰησου· «Ουδε γαρ οι νεκροι αινεσουσιν «σε, κυριε, ουδε παντες οι καταβαινοντες εις
ᾅδου. αλλ' ημεις οι «ζωντες ευλογησομεν τον κυριον». 19.14.84 Ἔτι προς το «Ἐν τηι
αμαρτιαι υμων αποθανεισθε» παραθησεις το εκ του Ἰεζεκιηλ ουτως εχον· «Ψυχη η
αμαρτανουσα, αυτη «αποθανειται»· θανατος γαρ ψυχης αμαρτια, οιμαι δε οτι ου
πασα, 19.14.85 αλλ' ην φησιν Ἰωαννης προς θανατον. αμα δε και διαστελλει οτι τις
αμαρτια θανατος εστιν ψυχης, και τις αμαρτια ασθενεια αυτης ταχα δε και τριτον τις
αμαρτια ζημια ψυχης εστιν, αμαρτια δηλονοτι εκ του «Τι ωφεληθησεται ανθρωπος
εαν ολον τον κοσμον κερδησηι «την δε ψυχην αυτου απολεσηι η ζημιωθηι;» και εκ του
«Ει τινος το 19.14.86 «εργον κατακαησεται, ζημιωθησεται». τοις μεν ουν εν τηι
αμαρτιαι αποθανουμενοις φησιν· «Ὑπαγω και ζητησετε με, και εν τηι αμαρτιαι «υμων
αποθανεισθε· οπου εγω υπαγω, υμεις ου δυνασθε ελθειν»· τωι δε Πετρωι· «Ὅπου εγω
υπαγω, ου δυνασαι μοι νυν ακολουθησαι, «ακολουθησεις δε υστερον»· εξεστιν γαρ
μαθητευομενον τωι Ἰησου νυν μεν μη παρεσκευασθαι προς το ακολουθειν αυτωι
απιοντι προς τον πατερα, υστερον δε εξ επιμελειας κατ' ιχνη βαινοντα ακολουθειν
19.14.87 τωι διδασκαλωι και επεσθαι τωι λογωι του θεου. εικος δε οτι δια τα περι
τελους ημιν υπονοουμενα επιστησει τις τωι «Ὅπου εγω υπαγω «υμεις ου δυνασθε
ελθειν»· και προς τουτο ερει, οτι εξεστι νυν μεν μη δυνασθαι, υστερον δε
δυνησεσθαι· και ειπερ εστιν τις ενεστηκως αιων και αλλος μελλων, ουτοι προς ους
λελεκται· «Ου δυνασθε «ελθειν», κατα τον ενεστηκοτα αιωνα (πολυς δε ο λειπων εις
την συντελειαν αυτου εστιν χρονος) ου δυνανται ελθειν, οπου Ἰησους, τουτ' εστιν,
οπου η αληθεια και η σοφια και ο λογος, τουτο γαρ 19.14.88 εστιν "7οπου Ἰησους"7.
οιδα δε τινας ου μονον εν τωι αιωνι τουτωι, αλλα και εν τωι μελλοντι κρατουμενους
υπο της ιδιας αμαρτιας, ως τουτους περι ων φησιν ο λογος· «<Ὃς> εαν βλασφημησηι
εις το πνευμα «το αγιον, ουκ εχει αφεσιν ουτε εν τουτωι τωι αιωνι ουτε εν τωι
«μελλοντι»· ου μεντοι γε ει μη εν τωι μελλοντι αιωνι, ηδη ουδε εν τοις αιωσιν τοις
επερχομενοις. 19.14.89 Ὁ μεντοι γε Ἡρακλεων εκθεμενος την περι του
γαζοφυλακιου λεξιν ουδεν ειπεν εις αυτην. εις δε το «20Ὅπου εγω υπαγω υμεις «ου
δυνασθε ελθειν20» φησι· 20πως εν αγνοιαι και απιστιαι και αμαρτημασιν οντες εν
αφθαρσιαι δυνανται γενεσθαι20; 19.14.90 μηδε εν τουτωι κατακουων εαυτου· ει γαρ οι
εν αγνοιαι και απιστιαι και αμαρτημασιν οντες εν αφθαρσιαι ου δυνανται γενεσθαι,
πως οι αποστολοι εν αγνοιαι ποτε και εν απιστιαι και εν αμαρ τημασιν γενομενοι εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

αφθαρσιαι γεγονασιν; δυνανται ουν οι εν αγνοιαι και εν απιστιαι και εν αμαρτημασιν
γενομενοι γενεσθαι εν αφθαρσιαι ει μεταβαλλοιεν, δυνατον αυτους μεταβαλειν.
19.15.n Ἔλεγον ουν οι Ἰουδαιοι· Μητι αποκτενει εαυτον οτι λεγει· Ὅπου εγω υπαγω
υμεις ου δυνασθε ελθειν; 19.15.91 Ἄξιον ζητησαι ποθεν κινηθεντες οι Ἰουδαιοι προς
το «Ὅπου»εγω υπαγω υμεις ου δυνασθε ελθειν» φασι το «Μητι αποκτενει εαυτον
οτι λεγει· Ὅπου εγω υπαγω υμεις ου δυνασθε ελθειν;» ινα δε και δοθηι απλουστερον
αυτους ειρηκεναι το «Μητι αποκτενει εαυ 19.15.92 «τον;» πως οι δυναμενοι
αποκτειναι εαυτους, καν μη αναιρωσιν εαυτους μηδε γινωνται οπου ο αναιρων
εαυτον γινεται, ου δυνανται απιεναι οπου ο αναιρων εαυτον απερχεται; λεκτεον ουν
προς τα ζητουμενα ταυτα τοις επιμελεστερον και βαθυτερον ακουουσιν των
λεγομενων υπο Ἰουδαιων εν τοις ευαγγελιοις σαφες εστιν οτι πολλα κατα τινας
παραδοσεις απορρητους και ανακεχωρηκυιας ελεγον, ως 19.15.93 εγνωκοτες ετερα
παρα <τα> κοινα και κατημαξευμενα. επαν δε ιδωμεν εκ της παραθεσεως των ρητων
εκεινα, τοτε ζητησομεν ει και τουτο υπ' αυτων περι του σωτηρος λεγεται βαθυτερον
τι βλεποντων. οτι δε κατα ανακεχωρηκοτας λογους και μη κατημαξευμενους
εφασκον, † τον αδηλον εν Βεελζεβουλ τωι αρχοντι των δαιμονιων εκβαλλειν
19.15.94 τα δαιμονια. παντως γαρ περι δαιμονων τι μεμαθηκεισαν και του αρχοντος
αυτων ωι ονομα Βεελζεβουλ· ταυτα δε ου πανυ τι εν τοις 19.15.95 φερομενοις κειται
βιβλιοις· και μαρτυρια του σωτηρος ου ψευδεται <τον> Βεελζεβουλ λεγοντος «Ει εγω
εν Βεελζεβουλ εκβαλλω τα δαι «μονια, οι υιοι υμων εν τινι εκβαλλουσιν;»
παραδεξαμενος γαρ το ειναι τινα τον Βεελζεβουλ και τον εν αυτωι εκβαλλοντα
δαιμονια οιονει μερισμον τινα ενεργειν του Σατανα γινεσθαι εφ' εαυτον, ταυτα
φησιν. 19.15.96 εσφαλησαν μεν ουν λεγοντες εν Βεελζεβουλ υπο του σωτηρος εκβαλ
λεσθαι τα δαιμονια, κατειληφεισαν δε οτι ειη τις Βεελζεβουλ αρχων 19.15.97
δαιμονιων. αλλα και εαν λεγωσιν περι του Ἰησου οτι αυτος Ἰωαννης εστιν αναστας
απο των νεκρων, η εις τις των προφητων, παντως δογμα εχοντες περι ψυχης, ως
εξητασαμεν εν τοις περι Ἰωαννου, τοιαυτα περι του σωτηρος υπονοουσιν. εικος δε
και αλλα μυρια η εκ παραδοσεως η εξ αποκρυφων αυτους ειδεναι παρα τους
πολλους. 19.15.98 ιδωμεν ουν και εις το «Μητι αποκτενει εαυτον;» ει δυνανται μη
κοι νοτερον τι και απλουστερον νενοηκεναι, ως εαυτον εξαγαγοντος του βιου ητοι
αγχονηι η ξιφει η οποιαιδηποτε οδωι των εντευθεν εαυτους απαλλαττοντων, και
μαλιστα επει οιονται αυτον <εαυτον> αποκτει νοντα απελευσεσθαι εις τοπον εις ον
αδυνατον ην αυτους γενεσθαι· και ει μη δεισιδαιμονουντες γε περι τα ονοματα, αλλα
βλεποντες τα πραγματα † μη ευρισκομενα αλλοις ονομασιν χρησθαι κατα των πραγ
ματων, ταχα, ιν' ουτως ειπω, θειοτερον Ἰησους αυτον απεκτεινεν, οπερ ουτως
παρισταμεν· παντων μεν αι ψυχαι των απαλλαττομενων του σωματος, απαιτουντων
τινων αυτας των επι τουτο τεταγμενων, παραλαμβανονται· εικος <δε> οτι κρειττους
εισιν των ψυχων επι ταυ της της διακονιας τεταγμενοι· το γαρ «† Ἄφρων, ταυτηι τηι
νυκτι την «ψυχην σου απαιτουσιν απο σου» τοιουτον τι δηλοι. 19.16.99 Ἐαν δε τις
φασκηι τουτο μεν δυνασθαι επι των χειρονων λεγεσθαι, ου μην και επι των
κρειττονων και καλως βεβιωκοτων, επιστησατω ει μη εξαιρετον τι παρα παντας
τους εν σωματι γενο μενους περι εαυτου απαγγελλων ο κυριος φησιν· «Ουδεις αιρει
την «ψυχην μου απ' εμου, αλλ' εγω τιθημι αυτην απ' εμαυτου· εξουσιαν 19.16.100
«εχω θειναι αυτην και παλιν εξουσιαν εχω λαβειν αυτην». νοησωμεν γαρ τινα οτε
βουλεται καταλιποντα το σωμα και εξιοντα χωρις οδου της φερουσης επι τον
θανατον, ητοι δια βιαιων οδων η δια νοσων, και παλιν επαν θεληι επανιοντα, και
χρωμενον οργανωι τωι σωματι, ο καταλελοιπεν· τον γαρ τοιουτον ερουμεν μη
απαιτεισθαι 19.16.101 την ψυχην. και πρεπον γε επι της Ἰησου ψυχης ουτω λεγειν
τον θανατον γεγονεναι, και αυτον παραστησαι βουλομενον τοις μαθηταις το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

εξαιρετον της εντευθεν αυτου απαλλαγης ειρηκεναι το «Ουδεις «αιρει την ψυχην
μου απ' εμου, αλλ' εγω τιθημι αυτην απ' εμαυτου»· τουτο γαρ ουτ' αν Μωυσης, ουτε
των Πατριαρχων τις η προφητων, ουτ' αν των αποστολων τις ειπεν <πλην> του
Ἰησου, επει παντων 19.16.102 αι ψυχαι ανθρωπων αιρονται απ' αυτων. τουτου δε
νοηθεντος δυναται σαφες ειναι το εν πζʹ ψαλμωι τουτον ειρημενον τον τροπον εκ
προσωπου του σωτηρος· «Ἐν νεκροις ελευθερος». επιστησας εκ των ευαγγελιων τοις
γεγραμμενοις περι της εντευθεν αυτου απαλλα γης ευρησεις μη απαιδουσαν την περι
της εξοδου αυτου εκδοχην των αναγεγραμμενων· ει μεν γαρ ως οι συσταυρωθεντες
αυτωι ληισται, των στρατιωτων κατεαξαντων τα σκελη των πεπονθοτων, ετεθνη κει,
ουκ αν ελεγομεν οτι εθηκεν την ψυχην αυτου αφ' εαυτου, 19.16.103 αλλα τινι οδωι
των αποθνησκοντων. νυνι δε «ο Ἰησους κραξας «φωνηι μεγαληι αφηκεν το πνευμα»,
και ως βασιλεως καταλιποντος το σωμα και ενεργησαντος μετα δυναμεως και
εξουσιας απερ εκρινεν ευλογον ειναι ποιειν, ευθεως «το καταπετασμα του ναου
εσχισθη «ανωθεν εως κατω, και η γη εσεισθη, και αι πετραι εσχισθησαν, και «τα
μνημεια ανευχθησαν και πολλα σωματα των κεκοιμημενων αγιων «ηγερθησαν, και
εξελθοντες απο των μνημειων μετα την εγερσιν «αυτου εισηλθον εις την αγιαν
πολιν και ενεφανισθησαν πολλοις»· ως τον εκατονταρχον και τους μετ' αυτου
τηρουντας τον Ἰησουν, ιδοντας τον σεισμον και τα γενομενα, φοβηθηναι σφοδρα,
λεγοντας· Ἀληθως θεου υιος ην ουτος. 19.17.104 Ταχα ουν εν ταις περι Χριστου
παραδοσεσιν ην, ωσπερ το γεγεννησθαι αυτον εν Βηθλεεμ και το εκ φυλης Ἰουδα
αναστη σεσθαι κατα τας υγιεις εκδοχας των προφητικων λογων, ουτω και περι του
θανατου αυτου, ως εαυτον ωι ειπομεν τροπωι απαλλαξοντος του βιου· και εικος οτι
ᾔδεισαν τον ουτως εξελευσομενον απελευσεσθαι εις χωραν ενθα ουκ ηδυναντο
γενεσθαι ουδ' οι ταυτα νοουντες, ωστε μη κατα το απλουστερον αυτους ειρηκεναι
αλλα κατα τινα περι Χριστου παραδοσιν το «Μητι αποκτενει εαυτον, οτι λεγει·
«Ὅπου εγω υπαγω υμεις ου δυνασθε ελθειν;» και ει λεγουσιν δε ταυτα οι Ἰουδαιοι,
διστακτικως αυτα φασι· το γαρ «Μητι αποκτενει 19.17.105 «εαυτον;» τοιουτον εστιν.
και ου θαυμαστον αμφιβαλλειν αυτους περι Χριστου, οτε γε και εν τοις ανωτερω οι
εκ του οχλου ακου σαντες των λογων του Ἰησου ελεγον· «Ουτος εστιν αληθως ο προ
«φητης· αλλοι δε ελεγον· Ουτος εστιν ο χριστος· οι δε ελεγον· Μη «γαρ εκ της
Γαλιλαιας ο χριστος ερχεται; ουχ η γραφη ειπεν οτι «εκ του σπερματος ∆αβιδ και απο
Βηθλεεμ της κωμης, οπου ην «∆αβιδ, ερχεται ο χριστος;» οτε και «σχισμα γεγενηται
εν τωι οχλωι δι' 19.17.106 «αυτον». αλλα και μετ' ολιγα εκεινων γεγραπται οτι
«Ἀπεκριθησαν «οι υπηρεται· Ουδεποτε ελαλησεν ουτως ανθρωπος»· ως και τους
Φαρισαιους ειρηκεναι τοις θαυμαζουσιν τον λογον αυτου· «Μη και «υμεις
πεπλανησθε; μη τις εκ των αρχοντων επιστευσεν εις αυτον η «εκ των Φαρισαιων;
αλλ' η ο οχλος ουτος ο μη γινωσκων τον 19.17.107 «νομον επαρατοι εισιν;» οτε και
Νικοδημου ειρηκοτος· «Μη ο νομος «ημων κρινει τον ανθρωπον, εαν μη ακουσηι
πρωτον παρ' αυτου και «γνωι τι ποιει; απεκριθησαν· Μη και συ εκ της Γαλιλαιας ει;
εραυ «νησον και ιδε οτι εκ της Γαλιλαιας προφητης ουκ εξερχεται ουδε 19.17.108
«εγειρεται». πως δε εδυναντο απλουστερον νοειν αυτον εαυτον αναιρησειν οι
ακουσαντες αυτου λεγοντος· «Ἐγω ειμι το φως του «κοσμου· ο ακολουθων μοι ου μη
περιπατησηι εν τηι σκοτιαι αλλ' «εξει το φως της ζωης»; προς ον οι Φαρισαιοι
ειρηκασιν οτι «Συ «περι σεαυτου μαρτυρεις· η μαρτυρια σου ουκ εστιν αληθης»· οις
απεκρινατο ο Ἰησους λεγων· «Καν εγω μαρτυρω περι εμαυτου, † η «μαρτυρια μου
αληθης εστιν, οτι οιδα ποθεν ηλθον και που υπαγω. 19.17.109 «υμεις κατα την σαρκα
κρινετε, εγω ου κρινω ουδενα. και εαν κρινω «δε εγω, η κρισις η εμη αληθης εστιν,
οτι μονος ουκ ειμι, αλλ' εγω «και ο πεμψας με πατηρ. και εν τωι νομωι δε τωι υμετερωι
γεγραπται «οτι δυο ανθρωπων η μαρτυρια αληθης εστιν· εγω ειμι ο μαρτυρων «περι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

εμαυτου και μαρτυρει περι εμου ο πεμψας με πατηρ». 19.18.110 Τι δε πιθανον προς
το αποκτενειν εαυτον μετα τους μεγαλοφυεστερον ειρημενους τουτον τον τροπον
λογους· «Ουτε εμε «οιδατε ουτε τον πατερα μου· ει εμε ᾔδειτε, και τον πατερα μου αν
19.18.111 «ᾔδειτε»; εικος γαρ οτι τουτοις ομοιως εξεδεχοντο και το «Ἐγω «υπαγω
και ζητησετε με, και εν τηι αμαρτιαι υμων αποθανεισθε»· οπου εγω υπαγω υμεις ου
δυνασθε ελθειν»· προς ον και απεκριναντο οι Ἰουδαιοι· «Μητι αποκτενει εαυτον, οτι
λεγει· Ὅπου εγω υπαγω «υμεις ου δυνασθε ελθειν;» πανυ δε και εμφαινεται η
εξουσια του αυτεξουσιως αυτον αποθνησκειν καταλιποντα το σωμα και εν τωι·
19.18.112 «Ἐγω υπαγω». και ταχα δια το «Ἐγω υπαγω» το επιφερομενον γινεται το
«Και ζητησετε με». εικος γαρ και τους παρατυχοντας ουτως αυτωι απαλλασσομενωι
του βιου ζητειν αυτον· δια δε το εν ταις αμαρτιαις αυτων αποθνησκειν αυτους μηδε
μετα παντα ταυτα δυσωπηθεντας προς το μη διστακτικως ειπειν περι αυτου· «Μητι
«αποκτενει εαυτον;» οπου απεισιν μη δυνασθαι αυτους απελθειν. 19.18.113 οιμαι δ'
οτι κακοηθεστερον ονομαζοντες το κατα την παραδοσιν περι του θανατου του
χριστου εις αυτους εληλυθος. και μη δοξα ζοντες τον ουτως απαλλαττομενον του
βιου ειρηκασιν το «Μητι 19.18.114 «αποκτενει εαυτον;» ενην γαρ διστακτικως μεν
ειπειν, μετ' εμφασεως δε της παρα τωι θανατωι δοξης αυτου, και οιονει ουτως ειπειν·
μητι η ψυχη αυτου, οτε αυτος βουλεται, εξελευσεται καταλειφθεντος του σωματος,
και δια τουτο φησι το «Ὅπου εγω υπαγω υμεις ου δυ 19.18.115 «νασθε ελθειν». αμα
δε και παρατηρησεις δια τα ειρημενα ημιν περι του πως τον βιον εξεληλυθεν το «Και
αναβαινων εις Ἱεροσο «λυμα ο Ἰησους παρελαβεν τους δωδεκα κατ' ιδιαν, και εν τηι
οδωι «ειπεν αυτοις· Ἰδου αναβαινομεν εις Ἱεροσολυμα, και ο υιος του ανθρωπου»
παραδοθησεται τοις αρχιερευσιν και γραμματευσιν και «κατακρινουσιν αυτον
θανατωι, και παραδοθησεται τοις εθνεσιν εις «το εμπαιξαι και μαστιγωσαι και
σταυρωσαι, και τηι τριτηι ημεραι 19.18.116 «εγερθησεται». εαν δε τις ανθυποφερηι το
«Ἀπο τοτε ηρξατο δεικ «νυειν τοις μαθηταις εαυτου οτι δει αυτον εις Ἱεροσολυμα
ανελθειν «και πολλα παθειν απο των αρχιερεων και Φαρισαιων και γραμμα «τεων
και αποκτανθηναι» και το «Μελλει ο υιος του ανθρωπου «παραδιδοσθαι εις χειρας
ανθρωπων και αποκτενουσιν αυτον, και «τηι τριτηι ημεραι εγερθησεται», ερεις οτι
απεκτειναν αυτον οι λεγοντες παντες· «Σταυρου, σταυρου αυτον»· και οι γενομενοι
ενοχοι του θανατου αυτου, ει και προλαβων τους στρατιωτας ερχομενους επι <το>
πληξαι τα σκελη, κραξας φωνηι μεγαληι εξεπνευσεν. 19.19.117 Παραθησεις δε εις
τουτο το «Πας ο ευρισκων με απο «κτενει με» και το «Πας ο αποκτεινας Καιν επτα
εκδικουμενα παρα «λυσει». πως γαρ «πας ο ευρισκων τον Καιν αποκτενει αυτον»,
ενος αποκτειναντος αν αυτον του προειληφοτος; η πως «πας ο «αποκτεινας Καιν
επτα εκδικουμενα παραλυσει» ουκ αν πολλων απο 19.19.118 κτειναντων αυτον; ως
γαρ περι πληθους ειρηται το "7Πας"7. ταχα δε και ο μεν Πετρος ανθρωπικωτερον
εκλαβων τα ειρημενα υπο του σωτηρος φησιν· «Ἵλεως σοι κυριε· ου μη εσται σοι
τουτο»· ο δε σωτηρ επιτιμων αυτωι ως μη καλως εξειληφοτι το ειρημενον φησιν·
«Ὕπαγε οπισω μου, Σατανα· σκανδαλον μου ει, οτι ου φρονεις τα 19.19.119 «του
θεου αλλα τα των ανθρωπων». αλλα και το παρα τωι Παυλωι λεγομενον «Ἑαυτον
παρεδωκεν υπερ ημων θυσιαν τωι θεωι» ορα ει 19.19.120 μη τοιουτον εστιν. ουτως
γουν μονως δυνησει σωσαι τον εις τον αιωνα αρχιερεα κατα την ταξιν Μελχισεδεκ,
και τον αμνον του θεου τον αιροντα την αμαρτιαν του κοσμου, προσφερομενον
θυσιαν τωι 19.19.121 θεωι ουχ υπο ασεβων αλλ' υπο αρχιερεως ευσεβους. ταυτα μεν
ουν ημεις κατα δυναμιν βασανιζοντες το βουλημα των λεγοντων το «Μητι
αποκτενει εαυτον, οτι λεγει· Ὅπου εγω υπαγω υμεις ου δυ «νασθε ελθειν;» μετα το
ακηκοεναι τηλικουτων των προειρημενων υπο του Ἰησου λογων εκδεδωκαμεν.
19.19.122 Εικος δε τινας προσκοπτοντας ως βεβιασμενηι τηι ερμηνειαι οιεσθαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

απλουστερον αυτους ειρηκεναι το «Μητι αποκτενει εαυτον;» ως του μεν Ἰησου
αποκτενουντος εαυτον και εσομενου εν χωραι των εαυτους διαχειρισαμενων και
κολασθησομενων επι τουτωι, των δε Ἰουδαιων παρα τουτο ου δυναμενων εκει
γενεσθαι, παρα το μη τωι 19.19.123 αυτωι ενοχους αυτους γινεσθαι περι εαυτων
αμαρτηματι. αλλα και αυτοι επιστησατωσαν, ει δυνανται οι Ἰουδαιοι υπονενοηκεναι
τον Ἰησουν ταυτα ειρηκεναι, εαυτον καταδικαζοντα ως απελευσομενον εις τοπον
κολασεως, ενθα ουκ εδυναντο γενεσθαι, οσον επι τηι εκ δοχηι ταυτηι, οιονει
κρειττονες αυτου· η ακολουθον εσται λεγειν οτι ειπερ τουτο νοων εφασκεν ο Ἰησους
και βουλομενος εαυτον απο κτειναι, κρειττον ενομιζεν το εαυτον αναιρειν του μη
τουτο ποιειν. 19.19.124 Και ο Ἡρακλεων μεντοι γε ως απλουστερον ειρημενου του
«20Μη τι αποκτενει εαυτον20;» φησιν οτι 20πονηρως διαλο γιζομενοι οι Ἰουδαιοι
ταυτα ελεγον και μειζονας εαυ τους αποφαινομενοι του σωτηρος και
υπολαμβανοντες οτι αυτοι μεν απελευσονται προς τον θεον εις ανα παυσιν αιωνιον,
ο δε σωτηρ εις φθοραν και εις θανατον εαυτον διαχειρισαμενος, οπου εαυτους ουκ
ελογιζοντο 19.19.125 απελθειν20. και αυταις λεξεσιν φησιν οτι 20Ὤιοντο λεγειν τον
σωτηρα οι Ἰουδαιοι οτι εγω εμαυτον διαχειρισαμενος εις φθοραν μελλω πορευεσθαι,
οπου υμεις ου δυνασθε ελθειν20. ουκ οιδα δε πως κατα τον ειποντα· «Ἐγω ειμι το
φως «του κοσμου» και τα εξης, ην λεγειν οτι εγω εμαυτον διαχειρι 19.19.126
σαμενος εις φθοραν μελλω πορευεσθαι. εαν δε τις λεγηι μη τον σωτηρα ταυτα
ειρηκεναι, τους δε Ἰουδαιους αυτο υπονενοηκεναι, δηλον οτι ερει τους Ἰουδαιους
πεφρονηκεναι περι αυτου οτι * * φθειρονται οι εαυτους διαχειρισαμενοι και ουδεν
ηττον εποιει ταυτα πιστευων φθαρησεσθαι και κολασθησεσθαι· οπερ ην κατ<α
παντα> ηλιθιον. 19.20.n Και ελεγεν αυτοις· Ὑμεις εκ των κατω εστε, εγω εκ των ανω
ειμι· υμεις εκ του κοσμου τουτου εστε, εγω ουκ ειμι εκ του κοσμου τουτου. 19.20.127
Και εν τοις ανωτερω ελεγεν το «Ὁ ων εκ της γης εκ «της γης εστιν και εκ της γης
λαλει· ο εκ του ουρανου ερχομενος † «† επανω παντων εστιν· ο εωρακεν και
ηκουσεν τουτο μαρτυρει». ει τοινυν «ο ων εκ της γης εκ της γης λαλει» και «ο εκ του
ουρανου «ερχομενος ο εωρακεν και ηκουσεν τουτο μαρτυρει», ζητησεις [τοινυν]
ποτερον ποτε ταυτον εστιν το «εκ της γης ειναι» τωι «εκ των κατω 19.20.128 «ειναι»
η ετερον. αμα δε παρατηρησεις οτι κακει ουκ ειπεν· Ὁ ων εκ του ουρανου εκ του
ουρανου εστιν και εκ του ουρανου λαλει· ταχα γαρ ο σωτηρ ουκ εκ του ουρανου ην,
μαλιστα καθ' ο πρωτοτο κος πασης κτισεως ην. † το γαρ «Ἐκ του ουρανου» ο
δευτερος αν θρωπος ην εξ ουρανου, ως και ο Παυλος που φησιν· «Ὁ πρωτος
19.20.129 «ανθρωπος εκ γης χοικος· ο δευτερος ανθρωπος εξ ουρανου». και ενθαδε
δε επιστησεις ποτερον ποτε ταυτο λεγει εν τωι «Ὑμεις εκ των «κατω εστε» και
«Ὑμεις εκ τουτου του κοσμου εστε» η ετερον εστιν το ειναι εκ της γης παρα το ειναι
εκ του κοσμου τουτου. το δ' ομοιον ζητησεις και εν τωι «Ἐγω εκ των ανω ειμι» και
«Ἐγω ουκ «ειμι εκ του κοσμου τουτου». αξιον γαρ ιδειν τι το εκ των ανω 19.20.130
ειναι και τι το μη εκ του κοσμου τουτου ειναι. ορα τοινυν ει μη ο την απο υλης
γενεσιν και σωματων ανειληφως τωι καταλελοιπεναι τα κρειττονα εκ της γης εστιν·
οστις οσον εστιν εκ της γης εκ της γης λαλει, υψηλοτερον τι μη δυναμενος βλεπειν η
λεγειν· ο δ' αυτος και 19.20.131 εκ των κατω εστιν. αλλη μεντοι γε η επινοια η εκ
των κατω και της γης. κατω γαρ ωσπερ τοπωι τινι νοειται ουτως και δογμασιν και
διανοιαι· και πας γε ο τοιουτοις δογμασιν και διανοιαι χρωμενος, ατινα 19.20.132
εστιν εκ των κατω, εκ των κατω εστιν. αλλα και ο δεικνυμενος κοσμος, υλικος
γενομενος, δια τους δεηθεντας της ενυλου ζωης το πους μεν εχει διαφορους, οιτινες
παντες ως μεν προς τα αυλα και τα αορατα και τα ασωματα κατω εισιν, ου τοσουτον
τοπωι οσον τηι προς 19.20.133 τα αορατα συγκρισει. οσον δε επι τωι κοσμου <τοπους>
τοποις κοσμου συνεξεταζεσθαι, ειεν αν τινες τοποι οι κατω και αλλοι ανω· τα μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

γαρ περιγεια κατω εστιν, τα δε ουρανια ανω, ως κατα τουτο τον μεν εκ των κατω
παντως ειναι εκ του κοσμου τουτου, τον δε εκ του κοσ 19.20.134 μου τουτου μη
παντως ειναι εκ των κατω. ο γαρ πολιτης των ουρανιων ορα ει εστιν μεν πως εκ του
κοσμου τουτου, ου μην εκ των τοπικως κατω. πλην και αυτος ως προς συγκρισιν
των νοητων εκ των κατω· και γαρ πας ο των βλεπομενων πολιτης και παρερχο
μενων και προσκαιρων εκ των κατω εστιν, καν εν συγκρισει τοπων 19.20.135 εκ των
ανωτατω τυγχανηι. εξεστιν μεντοι γε τον εκ των κατω και εκ του κοσμου τουτου και
εκ της γης μεταβαλειν και γενεσθαι εκ των ανω και μηκετι εκ του κοσμου τουτου,
και αλλον εκ μεν του 19.20.136 κοσμου τουτου, εκ του ουρανου δε. φησι γουν τοις
μαθηταις· "7Ἐκ του κοσμου ητε, καγω εξελεξαμην υμας εκ του κοσμου, και ουκετι
εστε εκ του κοσμου"7· ειπερ γαρ ηλθεν ο σωτηρ ζητησαι και σωσαι το απολωλος,
ηλθεν τους κατω και πολιτογραφηθεντας εν τοις κατω 19.20.137 μεταστησαι επι τα
ανω. και γαρ εις τα κατωτερα μερη της γης ο καταβας αυτος εστιν δια τους εν τοις
κατωτατω της γης· αλλα και ανεβη υπερανω παντων των ουρανων, οδοποιων τοις
βουλομενοις και γνησιως αυτωι μαθητευομενοις την φερουσαν οδον επι τα υπερανω
παντων των ουρανων, τουτ' εστιν επι τα εξω σωματων. 19.21.138 Ει δε και ποθεις
μαθειν απο της γαρφης τις εστιν ο εκ των κατω και τις εστιν· ο εκ των ανω, ακουε·
επει οπου ο θησαυρος εκαστου εκει και η καρδια εστιν, εαν τις θησαυριζηι επι της γης,
εξ αυτου του θησαυριζειν επι της γης εκ των κατω γινεται, εαν δε τις θησαυριζηι εν
τοις ουρανοις, γενναται ανωθεν και αναλαμβανει «την «εικονα του επουρανιου·»
αλλα και αλλως διελθων παντας τους ου 19.21.139 ρανους εν τελει ευρισκεται
μακαριωτατωι. ειη δ' αν και τα εκαστου εργα † οιον ειπα, ωστε ειπειν αν τα εργα της
σαρκος ποιειν τον εκ <των> κατω, τον δε καρπον του πνευματος τον εκ των ανω, και
παλιν την προς τον κοσμον τουτον αγαπην τον εκ του κοσμου τουτου· επει, κατα τον
Ιωαννην, ο εχων την αγαπην του θεου, * * εκεινος δε ουκ εστιν εκ του κοσμου
τουτου, ος ουκ αγαπαι τον κοσ μον ουδε τα εν τωι κοσμωι, αλλα λεγων «Ἐμοι μη
γενοιτο καυχασθαι, «ει μη εν τωι σταυρωι του κυριου μου Ἰησου Χριστου, δι' ου εμοι
«κοσμος εσταυρωται καγω κοσμωι», και χωρων το αγαπαν κυριον τον θεον αυτου εξ
ολης της καρδιας αυτου και εξ ολης της ψυχης αυτου και εξ ολης της διανοιας
αυτου, τωι μη θλιβεσθαι την τοιαυτην αγα πην υπο της προς τον κοσμον αγαπης και
τα εν τωι κοσμωι· αμηχα νον γαρ συνυπαρχειν την προς τον κοσμον αγαπην τηι προς
τον θεον αγαπηι, ως αμηχανον συνυπαρχειν αλληλοις φως και σκοτος, η Χριστον και
τον Βελιαρ, η το ναον ειναι του θεου μετα του ναον 19.21.140 τυγχανειν ειδωλων.
ως διαφορας μεντοι γε ουσης των κατω προς αλληλα, λεγεται υπερθετικως το
«Ἔθεντο με εν λακκωι κατωτατωι» και το «Εις τα κατωτατα της γης ο καταβας, ουτος
εστι και ο «αναβας». διοπερ ενωπιον του χριστου προπεσουνται μεν παντες οι
καταβαινοντες εις τα κατωτερα μερη της γης, εις ᾅδου, επει αληθες το «Ουκ εστιν εν
τωι θανατωι ο μνημονευων σου, εν δε τωι 19.21.141 «ᾅδηι τις εξομολογησεται σοι;» εαν
δε τις ανθυποφερηι το καταβαινειν αυτον εις τα κατωτερα της γης, επιτηρησεις οτι
επι των καταβαι νοντων εις γην ειρηται το «Προπεσουνται»· υποπιπτοντων γαρ τωι
χριστωι <παντων και> γονυ καμπτοντων εν τωι ονοματι Ἰησου, τινες 19.21.142 μεν
προτερον τινες δε υστερον προπεσουνται αυτωι. και ταχα οι επι γης προπεσουνται
και προ ετερων υποτασσονται· χειρονων γαρ το υστερον υποτασσεσθαι, διο και
«εσχατος εχθρος καταργειται ο «θανατος». 19.22.143 Μετα ταυτα ζητησεις ει ωσπερ
εστιν των κατω διαφορα δια το λεγεσθαι τι κατωτατω, ουτως και των ανω διαφορα,
μαλιστα επει κληρονομια εστιν βασιλειας ουρανων, παντων <των> κληρονο
μουμενων ουρανων οντων ανω, αλλ' ουχ ομοιως εχοντων το ειναι 19.22.144 ανω.
αλλα και επι της νοητης καταβασεως της ψυχης δια την κα κιαν και τα μοχθηρα
δογματα και νοητης αναβασεως αυτης επιστησας ουχ απλως ευρησεις διαφοραν·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

επιπλειον <ουν> νοητως † καταβαι 19.22.145 νουσων νοησεις. αμα δε ορα ει μη
μυστικωτερον και ου τοπικως περι της Ἰησου ψυχης ακουσει το· «Ἀναβας υπερανω
παντων των «ουρανων»· η γαρ νοητη αναβασις εκεινης της ψυχης υπερπεπηδηκεν
και παντας τους ουρανους και, ως εστιν ειπειν, ηδη εφθασεν προς 19.22.146 αυτον
τον θεον. πλην εστιν τις και ετερος παρα τον δεικνυμενον και αισθητον κοσμον τον
συνεστωτα εξ ουρανου και γης η ουρανων και γης κοσμος, εν ωι εστιν τα μη
βλεπομενα· και ολον τουτο κοσ μος αορατος, κοσμος ου βλεπομενος, και νοητος
κοσμος, ου τηι θεαι και τωι καλλει ενοψονται οι καθαροι τηι καρδιαι,
προευτρεπιζομενοι δια του ενοραν αυτωι επι το μετελθειν, ωστ' αν και αυτον οραν,
ως ορασθαι πεφυκεν ο θεος, τον θεον. 19.22.147 Ζητησεις δε ει κατα τι των
σημαινομενων δυναται ο πρωτο τοκος πασης κτισεως ειναι κοσμος, και μαλιστα καθ'
ο «σοφια» εστιν η πολυποικιλος· τωι γαρ ειναι παντος ουτινοσουν τους λογους, καθ'
ους γεγενηται παντα τα υπο του θεου εν σοφιαι πεποιημενα (ως φησιν ο προφητης·
«Παντα εν σοφιαι εποιησας»), εν αυτωι, ειη αν και αυτος «κοσμος», τοσουτωι
ποικιλωτερος του αισθητου κοσμου και διαφερων, οσωι διαφερει γυμνος πασης υλης
του ολου κοσμου λογος του ενυλου κοσμου, ουκ απο της υλης αλλα απο της μετοχης
του λογου και της σοφιας των κοσμουντων την υλην κεκοσμημενων. 19.22.148 και
ορα ει δυναται ο λεγων· «Ουκ ειμι εγω εκ του κοσμου τουτου» η ψυχη ειναι του
Ἰησου εμπολιτευομενη τωι ολωι κοσμωι εκεινωι και παντα αυτον εμπεριερχομενη και
χειραγωγουσα επ' αυτον τους 19.22.149 μαθητευομενους. ουδεν εχει εκεινος ο
κοσμος κατω, ως ουδε ουτος, ως προς το ακριβες εξεταζοντι, ανω. πως γαρ δυναται
εχειν τι ο κοσμος ουτος ανω, ου η κτισις καταβολη εστιν; ου γαρ ως ετυχεν
ακουστεον του «Προ καταβολης κοσμου», επιτηδες δια τοιαυτην επινοιαν
πλασαντων ονομα των αγιων το της καταβολης· καιτοι γε εδυναντο λεγειν «προ
κτισεως κοσμου» και μη χρησασθαι τωι της 19.22.150 «καταβολης» ονοματι. ολος ουν
ο κοσμος και τα εν αυτωι εν κατα βοληι εστιν· εξω δε καταβολης κοσμου παντος
γινονται οι του Ἰησου γνησιοι μαθηται, ους εξελεξατο εκ του κοσμου, ινα μηκετι
ωσιν εκ του κοσμου αιροντες τον σταυρον εαυτων και ακολουθουντες αυτωι. 19.23.n
Ειπον ουν υμιν οτι αποθανεισθε εν ταις αμαρ τιαις υμων· εαν γαρ μη πιστευσητε οτι
εγω ειμι, αποθανεισθε εν ταις αμαρτιαις υμων. 19.23.151 Ποτε ειπεν αυτοις·
«Ἀποθανεισθε εν ταις αμαρτιαις «υμων», η οτε εφασκεν· «Ζητησετε με, και εν ταις
αμαρτιαις υμων «αποθανεισθε»; τι δε το αιτιον του εν ταις αμαρτιαις αυτων απο
θνησκειν ανθρωπους, η το μη «πιστευειν οτι Ἰησους εστιν ο χρι «στος»; αυτος γαρ
φησιν· «Ἐαν μη πιστευσητε οτι εγω ειμι, απο 19.23.152 «θανεισθε εν ταις αμαρτιαις
υμων». ει δε ο μη πιστευων οτι Ἰησους ο χριστος εστιν αποθανειται εν ταις
αμαρτιαις εαυτου, δηλον οτι ο μη αποθνησκων εν ταις αμαρτιαις αυτου πεπιστευκεν
τωι χριστωι, ο δε αποθνησκων εν ταις αμαρτιαις εαυτου, καν λεγηι πιστευειν τωι
χριστωι, ως προς το αληθες ου πεπιστευκεν αυτωι· εαν δε λεγηται μεν πιστις, χωρις δε
εργων τυγχανηι, νεκρα εστιν η τοιαυτη, ως εν 19.23.153 τηι φερομενηι Ἰακωβου
επιστοληι ανεγνωμεν. τις ουν αρα εστιν ο πιστευων η ο πεπονθως εκ του διακεισθαι
κατα τον λογον και συμπεφυκεναι αυτωι το μη εμπεσεισθαι αν, οσον μεν επι τουτοις
19.23.154 τοις ρητοις, εις τα λεγομενα προς θανατον ειναι αμαρτηματα, οσον δε επι
τωι «Πας ο πιστευων οτι Ἰησους ο χριστος εστιν εκ του «θεου γεγεννηται», ουχ
αμαρτανειν και προς ο τι δηποτουν των παρα τον ορθον γινομενων λογον; ετι δε
μαλλον νοησεις τι εστιν «Ἐαν γαρ μη πιστευητε οτι εγω ειμι, αποθανεισθε εν ταις
αμαρ «τιαις υμων», α εστιν ο πρωτοτοκος πασης κτισεως αναλογιζομενος. 19.23.155
οιον ο πιστευων τι εστιν η δικαιοσυνη ουκ αν αδικησαι, και <ο> δια το τεθεωρηκεναι
ητις εστιν η σοφια, πεπιστευκως εις την σοφιαν ουκ αν τι μωρον λεγοι η πραττοι,
επει ο πιστευσας τωι εν αρχηι προς τον θεον λογωι εν τωι κατανενοηκεναι αυτον ουδεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

<αν> αλο 19.23.156 γως ποιησαι. προς τουτοις ο πιστευων οτι «Αυτος εστιν η ειρηνη
«ημων», ουκ αν τι πολεμου και στασεως ενεργοιη. αλλα και ειπερ Χριστος εστιν ου
μονον «θεου σοφια», αλλα και «θεου δυναμις», ο πιστευων αυτωι καθ' ο δυναμις
εστιν ουκ αν ειη περι τα καλα αδυ 19.23.157 νατος. αναγκαιως δε υπονοουντες αυτον
υπομονην και ισχυν δια το «Και νυν τις η υπομονη μου; ουχι ο κυριος;» και το
«Ἰσχυς «μου», και το «Ὑποστασις μου ο κυριος» φησομεν οτι ει ενδιδομεν προς
πονους, ου πιστευομεν αυτωι [και] καθ' ο εστιν υπομονη, και 19.23.158 ει
ασθενουμεν, ου πεπιστευκαμεν αυτωι καθ' ο εστιν ισχυς. εαν δε αναλεγωμεθα
<ουτως> τας λοιπας επινοιας του χριστου, ου χαλεπως εκ των ειρημενων ευρησομεν
τινα τροπον ο μη πιστευων τωι χριστωι αποθανειται εν ταις αμαρτιαις αυτου·
γινομενος γαρ εν τοις εναν τιοις τηι επινοιαι, ων εστιν ο χριστος, εν αυταις
αποθνησκει ταις αμαρτιαις. 19.24.n Ἔλεγον ουν αυτωι· Συ τις ει; 19.24.159
Ἀκολουθον ην τους ακροωμενους μετα πολλης εξου σιας απαγγελλομενων υπο του
κυριου πυνθανεσθαι, τις ειη ο ταυτα λεγων· ενεφαινεν γαρ το ειναι ανθρωπου
μειζον και θειοτερα τις φυσις τυγχανειν ο σωτηρ φασκων οτι «Ἐαν μη πιστευητε οτι
εγω 19.24.160 «ειμι, αποθανεισθε εν ταις αμαρτιαις υμων». το ουν «Συ τις ει;» οιονει
αιτουντων· ην αποκρισιν, οτι «Ἐγω ειμι ο χριστος» η «Ἐγω «ειμι ο προφητης» η
«Ἐγω ειμι Ἠλιας» η ταχα «Ἐγω ειμι αγγελος»θεου». ουκ αν γαρ μη εν τι τουτων η
και παραπλησιον αυτοις τυγχανων προεφερετο γνησιους λογους τηλικουτους. * * * *
* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 20.t.1 ΤΩΝ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ
ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΕΞΗΓΗΤΙΚΩΝ ΤΟΜΟΣ Κʹ. 20.1.1 Εικοστον υπαγορευοντες
εις το κατα Ἰωαννην ευαγγελιον τομον, φιλοθεωτατε και φιλομαθεστατε εν κυριωι
Ἀμβροσιε, ευχο μεθα εκ του πληρωματος του υιου του θεου, εις ον ευδοκησεν παν το
πληρωμα κατοικησαι, λαβειν νοηματα πληρη και, ιν' ουτως ειπω, ναστα και μηδεν
εχοντα διακενον, <ινα> το ευαγγελιον κατα <τα> εξεταζομενα ημιν αποκαλυφθηι,
[και] μητε παραλειποντων τι ημων των δεοντων εξεταζεσθαι και υπομνηματικοις
γραμμασιν πιστευεσθαι, μητε ως ου χρη πλεοναζοντων, μητε παρεκδεχομενων τον
του σω τηρος ημων Ἰησου νουν. θεος ουν ημιν πεμψαι αυτον τον λογον, εαυτον
εμφανιζοντα, ινα του βαθους αυτου, δωρουμενου του πατρος, θεαται γενωμεθα.
20.2.n Οιδα οτι σπερμα Ἀβρααμ εστε· αλλα ζητειτε με αποκτειναι, οτι ο λογος ο εμος
ου χωρει εν υμιν. 20.2.2 ∆οξει μαχην περιεχειν τοις μη κατανοουσιν τα σημαινομενα
απο της "7σπερμα"7 φωνης και της "7τεκνον"7 το «Οιδα οτι σπερμα «Ἀβρααμ εστε»
προς το ευθεως επενεχθησομενον και προς τους αυτους λεγομενον· «Ει τεκνα του
Ἀβρααμ εστε, τα εργα του Ἀβρααμ 20.2.3 «ποιειτε». ιν' ουν ταυτα θεωρηθηι, ιδωμεν
πρωτον σωματικως "7σπερματος"7 και "7τεκνου"7 διαφοραν. και σαφες γε οτι το
μεν σπερμα τινος εχει τους λογους του σπειραντος εν εαυτωι ετι ησυχαζοντας και
αποκειμενους· το δε τεκνον, μεταβαλοντος του σπερματος και εργασαμενου την
περικειμενην αυτωι υλην απο της γυναικος και των επισυναγομενων τροφων,
μορφωθεν και εις γενεσιν ευτρεπισθεν υφισταται· και ει τι μερος εστιν κυριως
τεκνον τινος, ως προς τα σωματικα, εκ σπερματος υπεστη, ει δε τι εστιν σπερμα, ου
παντως 20.2.4 τεκνον γινεται. τουτων δε ημιν προδιαληφθεντων, ει μεν σωματι κως
εχρην νοειν το «Οιδα οτι σπερμα Ἀβρααμ εστε», εδοξεν αν παντως ακολουθειν το
και τεκνα ειναι του Ἀβρααμ προς ους ο λο γος, συγχωρουμενου οτι ετι σπερμα εστιν
το τεκνον, και ου κατα 20.2.5 το ακριβες διδομενου. επει δε απο ηθους κρινεται και
εργων τα τεκνα του Ἀβρααμ, μηποτε απο τινων σπερματικων λογων, συγ
καταβαλλομενων τισιν ως οιμαι ψυχαις, δει χαρακτηριζειν τους οντας σπερμα του
Ἀβρααμ. και ειπερ, ως κατα το σωματικον ου παντες ανθρωποι σπερμα εισιν του
Ἀβρααμ, ουτω <και> κατα τα νυν αποδιδομενα περι του τινες εισιν σπερμα του
Ἀβρααμ, δηλον οτι ου παντες ανθρωποι μετα παντη σπερματικων λογων των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

[αυτων] εγκατασπαρεντων αυτων ταις ψυχαις τωι βιωι των ανθρωπων επι 20.2.6
δεδημηκασιν. την δε τουτων αιτιαν κατα μεγαλας κρισεις και δυσ διηγητους,
θεωρουμενας υπο των ειληφοτων τον Χριστου νουν, ινα ιδωσιν τα υπο του θεου
χαρισθεντα αυτοις, ολιγοις εστιν δυ νατον καταλαβειν τοις επιμελεστερον τα προ
γενεσεως και τα εν γενεσει περι εκαστου διειληφοσιν· και επει ταραξαι αν τινα τα
τοιαυτα, συνεντα μεν ταυτα, μη ακριβουντα δε, κινδυνωι παραβα λουμεν εαυτους τωι
περι των τοιουτων, ενθα το λεγειν και ανα 20.2.7 πτυσσειν τα τοιαυτα εστιν
επισφαλες, καν αληθευηται. και επι σφαλες <δε> δια το δειν τον οικονομον των του
θεου μυστηριων και τον καιρον ζητειν της προσαγωγης των τοιουτων δογματων,
<μη> βλαπτοντα τον ακουοντα, και το μετρον περιαθρειν του ελλειποντος η
πλεοναζοντος, καν ο καιρος τηρηται, παρα τον ορθον λογον γινομενου, και
επιμελεστερον εξεταζειν ποτερον συνδουλοι εισιν οις παραδιδοται τα τοιαυτα, η
δουλοι αλλου τινος παρα τον κυριον 20.2.8 των κυριευοντων. οτι δε δει παντα ταυτα
εξεταζειν τον οικονομον των μυστηριων του θεου παριστησιν η φασκουσα λεξις·
«Τις αρα «εστιν ο πιστος και φρονιμος οικονομος, ον καταστησει ο κυριος «επι της
οικετιας αυτου, του διδοναι εν καιρωι το σιτομετριον τοις «συνδουλοις εαυτου;» ου
παντες ουν εισιν ανθρωποι σπερμα του Ἀβρααμ· ουδε γαρ εχουσιν τους λογους
εγκατεσπαρμενους αυτων ταις ψυχαις, δυναμενους, ει γεωργηθειεν, ποιησαι τεκνα
του Ἀβρααμ. 20.3.9 Και ζητησαι τις αν προς ταυτα φασκων οτι δυναται μεν ψεκτος
ειναι ο γενομενος σπερμα του Ἀβρααμ, ει μη και τεκνον αυτου γενοιτο· πως δ' αν
ευλογως μεμφθειη μη ποιων τα εργα του Ἀβρααμ ο μηδε την αρχην εχων το ειναι
σπερμα του Ἀβρααμ, αφ' 20.3.10 ου ερχεται το γενεσθαι τεκνα τωι Ἀβρααμ; ερουμεν
δε προς ταυτα ωσπερει επιβαθραι χρησαμενοι τηι ιστοριαι και τα ιχνη της κατα τον
τοπον αληθειας ζητουντες εν τοις γραμμασιν, οτι ει μεν μη ων τις τεκνον του
Ἀβρααμ ουδενος δικαιου σπερμα ην, και ανεγκλητος ετυγ χανεν <αν> των
αμαρτωλων τις, μηδεμιαν εχων απο σπερματων αφορμην του καλου· νυνι δε ωσπερ
επι των σωματων ο μεν τις εστιν πλειο νων δικαιων σπερμα, ετερος δε ολιγωτερων,
ως δηλον εσται εκ της παραθεσεως των λεχθησομενων, ουτως και επι των της
αναγωγης 20.3.11 το αναλογον εσται λεγειν. Ἀβρααμ εικοστος γεγεννηται απο του
πρωτοπλαστου· δεκα γαρ γενεαι απο Ἀδαμ επι Νωε, και δεκα απο Νωε επι Ἀβρααμ·
και του Ἀβρααμ γεγονασιν αδελφοι Ναχωρ καιἈρραμ· οι γαρ τρεις ησαν υιοι Θαρα.
Ναχωρ μεν ουν και Ἀρραμ ουκ ησαν σπερμα του Ἀβρααμ· αλλ' ουδ' αυτος Ἀβρααμ
σπερμα ην 20.3.12 του Ἀβρααμ. ησαν δε σπερμα οι τρεις δικαιων μεν, ως ζητου
μενων ετι των κατα τον Ἀδαμ εν τισιν αριθμητεον αυτον, του Ση , ον εξανεστησεν ο
θεος αντι του Ἄβελ· και του Ἐνως, ος»ηλπισεν επικαλεισθαι το ονομα κυριου του
θεου»· και του Ἐνωχ, «ος ευηρεστησεν τωι θεωι, μετα το γεννησαι αυτον τον
Μαθουσαλα, «ετη διακοσια»· και του Νωε, περι ου ειρηται οτι «Ἄνθρωπος «δικαιος,
τελειος εν τηι γενεαι αυτου· τωι θεωι ευηρεστησεν Νωε»· και του Σημ, ου «κυριος ο
θεος» πρωτου φαινεται εν τηι Γενεσει κεχρηματικεναι θεος, οπερ σαφες εστιν εκ του
«Ευλογητος κυριος 20.3.13 «ο θεος του Σημ»· των δε λοιπων <αδικων> παρα τουτους
ουτοι ησαν οι τρεις του Θαρα υιοι σπερμα. οπερ ουν ειπομεν περι του σπερματος του
Ἀβρααμ, τουτο νοητεον περι του σπερματος του Σημ και Νωε και των ανωτερω
δικαιων, ων τας ιδιοτητας σπερματικως δοκουσιν κοινηι ανειληφεναι εις γενεσιν
ερχομενοι Ἀβρααμ και Ναχωρ και Ἀρραμ· αλλ' ο μεν Ἀβρααμ γεγεωργηκεναι ους
ειχεν εν εαυτωι σπερματικους λογους παντων των προ αυτου δικαιων, και τουτοις
προσ τεθεικεναι αγιαν ιδιαν ποιοτητα, την κατα το ιδιον αυτου σπερμα, ου εδυναντο
μετεχειν οι μετ' αυτον καλουμενοι «σπερμα Ἀβρααμ»· ο δε Ἀρραμ επι ελαχιστον
εαυτου επιμελειαν πεποιησθαι και των πατρικων εν εαυτωι σπερματων, οθεν
δεδυνηται προβαλειν πνεοντα καν επι ποσον της σωτηριας τον Λωτ· ο δε Ναχωρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

αμφοτερων των αδελφων ελαττων γεγονεναι. 20.3.14 Ἔξεστιν τοινυν μη οντα
σπερμα του Ἀβρααμ, τωι παντως δια την κατα τον κατακλυσμον ιστοριαν απο Νωε
τους εξης γεγονεναι, ειναι σπερμα Νωε· ει δε τουτο, και σπερμα Ἐνωχ, παντως δε και
σπερμα Ἐνως και Σηθ· αδηλον δ' ημιν επι των πολλων κατωτερω του Νωε, τις
σπερμα του Σημ και τις του Χαμ και τις του Ἰαφεθ και των ετι κατωτερω· πλην ουκ
εστιν τις μηδαμως μετεχων σπερ 20.3.15 ματος δικαιων. εφιστημι δε μηποτε δυνατον
εχοντα τας αφορμας ας ειχεν ο Ἀβρααμ εκ των προτερων σπερματων γενεσθαι τον
μη οντα σπερμα του Ἀβρααμ τοιουτον, ωστε αυτον ουκ οντα απο του 20.3.16 Ἀβρααμ
εξομοιωθηναι τωι Ἀβρααμ. ως γαρ Ἀβρααμ, ουκ εκ σπερματος Ἀβρααμ τυγχανων
αλλα των προειρημενων, γεγονεν Ἀβρααμ, ουτω δυνατον τινα τα κρειττονα των εν
αυτωι εγκατασπαρεντων γεωργησαντα γενεσθαι αλλον Ἀβρααμ, ου παντως εκ
σπερματος Ἀβρααμ αλλα και αυτον ικανον σπειρειν ως Ἀβρααμ. 20.4.17 Ὅλων δε
τουτων ακουωμεν αναφεροντες τα λεγομενα ουκ επι σωματα και ανθρωπους, αλλ'
επι τινα νοητα και λογους πλειονας η ελαττονας, ων μετεχουσι διαφορως οι
κατιοντες εις γενεσιν η εισ 20.4.18 ιοντες, και ταχα δε πως και ανιοντες. επιστησεις
δε ει δυναται επι τα τοιαυτα σπερματα, ηδη και των εις εαυτους λαμβανοντων αυτα
ιδια ονομαζομενα, αναφερεσθαι το «Πορευομενοι επορευοντο «και εκλαιον,
αιροντες τα σπερματα αυτων»· ει τις γαρ δυναται, την μετα κλαυθμου πορειαν τινων
ψυχων εις γενεσιν ερχομενων κατα νοησατω, φερουσων τα σπερματα ητοι πλειονων
δικαιων η ολιγω 20.4.19 τερων και αδικων ομοιως. και εννοειτω θεωρων ωσπερει
γεωργους αγωνιωντας περι ων εχουσιν σπερματων, πως ταδε μεν γεωργησωσιν
(λεγω δε τα διαφεροντα), ταδε δε μη σπειρωσιν, ειγε ερχονται και 20.4.20 μετα
χειρονων σπερματων. ποιον γαρ εικος κλαυθμον κλαιειν του τους περι ων φησιν ο
λογος· «Πορευομενοι επορευοντο και εκλαιον, 20.4.21 «αιροντες τα σπερματα
αυτων»; και ελπις γε αγαθη εστιν εν τοις πορευομενοις και κλαιουσιν, αιρουσιν τα
σπερματα εαυτων· ουτοι γαρ ως επιπαν «ερχομενοι ηξουσιν εν αγαλλιασει, αιροντες
τα δραγματα 20.4.22 «αυτων». ταχα δε ετεροι ηλθον, περι ων ειποις αν·
"7Πορευομενοι επορευοντο και εγελων, αιροντες τα σπερματα εαυτων"7· οις ακολου
θησει το "7Ἐρχομενοι δε ηξουσιν εν κλαυθμωι, αιροντες τα δραγματα εαυτων"7· περι
ων ειποις αν· «Ἐγεννηθησαν ωσει χορτος δωματων, «ος προ του εκσπασθηναι
εξηρανθη· ου ουκ επληρωσεν την χειρα «αυτου ο θεριζων, και τον κολπον αυτου ο
τα δραγματα συλλεγων. 20.4.23 «και ουκ ειπαν οι παραγοντες· Ευλογια κυριου εφ'
υμας». και ορα ει δυναται κατα τουτο βαθυτερον και μυστικωτερον λεγεσθαι υπο
του σωτηρος ημων το «Μακαριοι οι κλαιοντες νυν, οτι γελασονται»· 20.4.24 και το
«Ουαι οι γελωντες νυν, οτι πενθησετε και κλαυσετε». οσωι μεντοι γε
μεταγενεστερων τις εστιν δικαιων σπερμα, τοσουτωι πλειο νας φερει δικαιοσυνης
λογους, ως δια τουτο μεν γεγραφθαι το «Σπερμα Ἀβρααμ δουλοι αυτου, υιοι Ἰακωβ
εκλεκτοι αυτου», δια τουτο δε πως ειναι και το περι του Ἰωαννου ειρημενον·
«Μειζων «εν γεννητοις γυναικων Ἰωαννου του βαπτιστου ουδεις εστιν». 20.4.25 Ἐν
τουτοις δε γενομενος τοις τοποις προσχες ει μη λογον εχει το αφανιζεσθαι τινα των
σπερματων υπο θεου, ινα μη πλειονα τα κακα ηι επι της γης, σπειρομενων των μη
εχοντων αφορμας απο κρειττονων προς το γεωργησαι τα απο διαφεροντων
σπερματων· δια τουτο γαρ κατακλυσμος γινεται, ινα εξαφανισθηι το του Καιν
σπερμα, ουκ αν δυνηθεντων των απ' αυτου γενομενων εχειν τι 20.4.26
γεωργησωσιν, ει μη τα απο του Ἀδαμ μονα. οτι δε ο κατακλυσμος υπερ του
εξαφανισθηναι το σπερμα του Καιν γεγενηται, παριστησιν η επιγεγραμμενη του
Σολομωντος Σοφια δια τουτων· «Ἀποστας δε «απ' αυτης αδικος εν οργηι αυτου»
(δηλον δ' οτι της σοφιας) «αδελ «φοκτονοις συναπωλετο θυμοις δι' ον
κατακλυζομενην γην παλιν 20.4.27 «εσωσεν σοφια, δι' ευτελους ξυλου τον δικαιον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

κυβερνησασα». το αυτο δε μοι δοκει παριστανειν και ο Σοδομων εξαφανισμος και
της γης αυτων, ων «ετι μαρτυριον της πονηριας καπνιζομενη καθεστηκε 20.4.28
«χερσος, και ατελεσιν ωραις καρποφορουντα φυτα». και αγαθου γε θεου εργον ην
Σοδομων εξαφανισαι την γην και παν οπερ υπελει πετο νοτιδος ξηραναι απ' αυτης,
ινα μηκετι γινηται αμπελος Σο δομων, μηδε κληματις Γομορρας, μηδε σταφυλη
χολης, μηδε βοτρυς πικριας, μηδε οινος, θυμος δρακοντων και θυμος ασπιδων
ανιατος. 20.4.29 το δ' ομοιον ερεις και περι των Αιγυπτιων, περι ων ειρηται·
«Ἀπεκτεινεν εν χαλαζηι <την> αμπελον αυτων, και τας συκαμινους «αυτων εν τηι
παχνηι»· αγαθου γαρ θεου αποκτεινειν αμπελους 20.4.30 Αιγυπτιων και συκαμινους
των ασεβων. ταυτα προκειμενα τηι εξε τασει του περι σπερματων λογου Ἀβρααμ η
τινος των δικαιων ημιν ειρηται, υπερ του φανηναι πως και τινα τροπον ειρηται τοις
αυτοις υπο του σωτηρος το «Οιδα οτι σπερμα Ἀβρααμ εστε» και το «Ει 20.4.31 «τεκνα
του Ἀβρααμ εστε, τα εργα του Ἀβρααμ ποιειτε». περι μεντοι γε τεκνων Ἀβρααμ τα
εργα του Ἀβρααμ ποιουντων, θεου διδοντος, ευκαιροτερον ερουμεν, φθασαντες επι
την βασανον εκεινης της λεξεως. 20.5.32 Ἔξεστι τοινυν σπερμα του Ἀβρααμ
τυγχανοντα γενεσθαι αυτου δι' επιμελειας και τεκνον, δυνατον δε και εξ αμελειας
και αγεωργησιας απολεσαι και το ειναι αυτου σπερμα. ουτοι μεντοι γε ετι ελπιδων
ησαν προς ους ο λογος, ειδοτος του Ἰησου οτι σπερμα ετι ησαν του Ἀβρααμ και
θεωρουντος οτι ουδεπω απολωλεκεισαν το δυνασθαι γενεσθαι τεκνα του Ἀβρααμ·
ως γαρ δυνατου οντος του αυτους γενεσθαι τεκνα του Ἀβρααμ προς τωι ειναι· αυτους
σπερμα, φησιν αυτοις· «Ει τεκνα του Ἀβρααμ εστε, τα εργα του 20.5.33 «Ἀβρααμ
ποιειτε». ως δε εισιν τινες σπερμα του Ἀβρααμ, ουτως αλλοι, ως ο ∆ανιηλ φησι,
«Σπερμα Χανααν και ουκ Ἰουδα», και 20.5.34 αλλοι, ως η Σοφια <φησιν·> «Σπερμα
κατηραμενον απ' αρχης». και εις ταυτα δε φησομεν οτι ωσπερ κατα τα σωματικα απο
πολλων σπερματων προκυπτει μαλλον ενεργησαι δυνηθεν εσθ' οτε εν των
σπερματων, ουτως εστιν ιδειν και επι των πνευματικων σπερματων. 20.5.35 ο δε
λεγω εσται σαφες εκ των λεχθησομενων· επει γαρ εχει εν 20.5.35 εαυτωι προγονικους
τε και συγγενικους λογους ο σπειρων, οτε μεν κρατει ο αυτου λογος, και αποτικτεται
το γεννωμενον τωι σπειραντι ομοιον, οτε δε ο λογος του αδελφου του σπειραντος, η
του πατρος του σπειραντος, η του θειου του σπειραντος, ενιοτε και παππου του
σπειραντος· παρ' ο γινονται οι αποτικτομενοι ομοιοι τοισδε η 20.5.36 τοισδε. εστιν δε
ιδειν επικρατουντα και τον λογον της γυναικος η του πατρος της γυναικος η του
αδελφου αυτης η του παππου αυτης, κατα τους εν ταις μιξεσι βρασμους αμα παντων
σειομενων, 20.5.37 εως <αν> επικρατησηι τις των σπερματικων λογων. ταυτα δη
μεταγεσθω επι την πεπληρωμενην ψυχην νοητων σπερματων, εληλυθοτων απο
τινων ονομαζομενων πατερων αυτης, και [το] παρα το πολυκινητον η ευκινητον
του ηγεμονικου και την επι τοιασδε φαντασιας επι στασιν προκυπτετωσαν οιονει
σπερματικοι τινες των πατερων λογοι· ων γεωργουμενων εσται τις τεκνον οδε μεν
του Ἀβρααμ, δηλον δ' οτι ο αυτος ων και του Νωε, αλλος δε του Νωε, ουχ ωστε δε
ειναι και του Ἀβρααμ, και αλλος του Χανααν, και αλλος τινος των δι 20.5.38 καιων η
των αδικων. πλην ου μετα ομοιων και των αυτων εληλυ θαμεν παντες σπερματων,
αλλ' ουδε εληλυθεν τις κενος σωτηριων και αγιων σπερματων· ει μη αρα δυσωπησαι
τις ημας, και εις τουτο αμα παρατιθεμενος την απο του θεου βοηθειαν ουκ
απογινωσκουσαν και τους κακιστους και χωρις αριστων σπερματων εισεληλυθοτας
εις τον βιον, και δυσωπησαι απο του «∆υναται ο θεος εκ των λιθων «τουτων εγειραι
τεκνα τωι Ἀβρααμ». 20.5.39 Τα δε ειρημενα παντα περι σπερματος Ἀβρααμ και των
ανα λογον τουτωι εχοντων ευλογως αν παραδεξαιμεθα, ειπερ παρεδεξα μεθα ου κατα
το σωματικον ειρησθαι το «Ουκ απεσταλην ει μη εις «τα προβατα τα απολωλοτα
οικου Ἰσραηλ» και το «Ουδε εν τωι «Ἰσραηλ τοσαυτην πιστιν ευρον», και οσα τουτοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

ειρηται παρα πλησιως. 20.6.40 Ἐοικασιν δε ουτοι, προς ους ο λογος, μη χωρειν τον
λογον, ου δυναμενον εις αυτους δι' υπερβολην μεγεθους ιδιου του υπερ 20.6.41
αυτους χωρειν, επειπερ ετι ησαν σπερμα του Ἀβρααμ μονον. ει δε προς τωι ειναι
σπερμα του Ἀβρααμ εγεωργησαν και εις μεγεθος και αυξην το σπερμα του Ἀβρααμ
επεδεδωκει, εν τωι μεγεθει και τηι αυξηι 20.6.42 του σπερματος του Ἀβρααμ κεχωρηκει
αν ο του Ἰησου λογος. και μεχρι γε του δευρο φησεις οτι ο λογος ου χωρει εν τοις μη
προκο ψασιν απο του ειναι σπερμα του Ἀβρααμ μηδε εληλυθοσιν εις το γε 20.6.43
νεσθαι αυτου τεκνα. ουτοι δε και αποκτειναι θελουσιν τον λογον 20.6.44 και ωσπερει
συντριψαι αυτον, το μεγεθος μη χωρουντες αυτου. και αει γε εστιν θεωρειν τους μη
χωρουντας τον λογον, δια το βραχυ τερα αυτους ειναι σκευη, θελοντας αποκτειναι
την ενοτητα του με γεθους του λογου, ως δυναμενους χωρησαι μετα την αναιρεσιν
αυτου 20.6.45 και την συντριβην αυτου μελη αυτου. οις εαν εγγενηται ουτως ο λογος
ωσπερει ανελουσιν αυτον φησει το «† ∆ιεσκορπισθησαν παντα «τα οστα μου». ειπερ
ουν τις ημων εστιν σπερμα του Ἀβρααμ, και ετι ο λογος του θεου ου χωρει εν αυτωι,
μη ζητειτω αποκτειναι τον λογον, αλλα μεταβαλων απο του ειναι σπερμα του
Ἀβρααμ επι το γενεσθαι τεκνον του Ἀβρααμ, δυνησεται χωρησαι ον τεως ουκ εχωρει
λογον θεου. 20.7.n α εγω εωρακα παρα τωι πατρι λαλω· και υμεις ουν α ηκουσατε
παρα του πατρος ποιειτε. 20.7.46 Ὥσπερ ανθρωπους αν τινας ειποιμεν απ' αρχης
αυτοπτας γεγονεναι του λογου, περι ων ο Λουκας φησι· «Καθως παρεδοσαν «ημιν οι
απ' αρχης αυτοπται και υπηρεται γενομενοι του λογου», ουτω τον σωτηρα αυτοπτην
λεξομεν ειναι των παρα τωι πατρι, και κατα τουτο ειρησθαι το «Ουδεις εγνω τον
πατερα ει μη ο υιος», 20.7.47 ουκετι αυτοπτων οντων οις αν ο υιος αποκαλυψηι.
δηλοι δε το αυ τοπτην των εν τωι πατρι τυγχανειν τον σωτηρα σαφως η προκει μενη
λεξις εν τωι «α εγω εωρακα παρα τωι πατρι λαλω». ζητησαις δ' αν ει εσται ποτε οτε
οι αγγελοι αυτοι οψονται τα παρα τωι πατρι, ουκετι δια μεσιτου και υπηρετου
βλεποντες αυτα· οτε μεν <ουν> ο εωρα κως τον υιον εωρακε τον πατερα τον
πεμψαντα αυτον, εν υιωι τις οραι τον πατερα· οτε δε ως ο υιος οραι τον πατερα και τα
παρα τωι πατρι οψεται τις, οιονει ομοιως τωι υιωι αυτοπτης εσται του πατρος και των
του πατρος, ουκετι απο της εικονος εννοων τα περι τουτου 20.7.48 ου η εικων εστιν.
και νομιζω γε τουτο ειναι το τελος, οταν παρα διδωσιν την βασιλειαν ο υιος τωι θεωι
και πατρι, και οτε γινεται ο 20.7.49 θεος τα παντα εν πασιν. ο μεν ουν σωτηρ
εωρακως <τα> παρα τωι πατρι λαλει, οι δε πεπιστευκοτες αυτωι Ἰουδαιοι ουχ
εωρακασιν μεν <τα> παρα τωι πατρι, ηκουσαν δε παρα του πατρος, ινα ποιωσιν α
ηκουσαν· διοπερ φησιν αυτοις ο κυριος· «Και υμεις ουν α ηκουσατε 20.7.50 «παρα
του πατρος ποιειτε». ζητησαι δ' αν τις ποτε ηκουσαν παρα του πατρος οι
πεπιστευκοτες τωι κυριωι Ἰουδαιοι· και προς τουτο ο μεν τις φησει, απλουστερον
ακουσας του «α ηκουσατε παρα του «πατρος ποιειτε», οτι ηκουσαν παρα του πατρος
τωι τον πατερα κεχρηματικεναι δια Μωσεως και των προφητων τα εν νομωι και
προφηταις αναγεγραμμενα ποιητεα· οστις τωι ρητωι προς τους ετερο δοξους
χρωμενος, σαφως παριστησιν οτι ουκ αλλος εστιν του τον 20.7.51 νομον και τους
προφητας δεδωκοτος θεου ο Χριστου πατηρ. ετερος <δε> συγχρωμενος και τωι «Πας ο
ακουσας παρα του πατρος και μα «θων ερχεται προς με· ουχ οτι τον πατερα εωρακεν
τις ει μη ο ων 20.7.52 «παρα τωι πατρι, ουτος εωρακε τον πατερα» ερει οτι εισιν τινες
των ενσωματουμενων ψυχων πριν εις γενεσιν ελθειν μεμαθητευμεναι παρα τωι
πατρι και ακουσασαι αυτου, αιτινες και ερχονται προς τον σω τηρα, εξ ων ησαν και
οι νυν εξεταζομενοι πεπιστευκοτες αυτωι Ἰου δαιοι, προς ους ελεγεν· «Ὑμεις ουν α
ηκουσατε παρα του πατρος «ποιειτε»· και ερει οτι ουτοι εισιν οι και καλουμενοι
σπερμα Ἀβρααμ. 20.7.53 και τουτωι δ' αν τις αντιλεγοι φασκων οτι το μεν «Πας ο
ακουσας «παρα του πατρος και μαθων ερχεται προς εμε» εμφαινει παν τως ερχεσθαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

προς τον σωτηρα τον ακουσαντα παρα του πα τρος και μεμαθηκοτα παρ' αυτου· το δε
«Και υμεις ουν α ηκου «σατε παρα του πατρος ποιειτε» απαγγελλομενον προς τους
ζητουν τας αποκτειναι τον υιον του θεου Ἰουδαιους, οις και ως μηδεπω ουσιν
τεκνοις του Ἀβρααμ λεγεται το «Ει τεκνα του Ἀβρααμ εστε, «τα εργα του Ἀβρααμ
ποιειτε», παριστησιν το μηδεπω τουτους καρ πους εχειν του εληλυθεναι προς τον
σωτηρα· προς δε τον ουτως αντιλεγοντα απαντησεται τις, μη ταυτον ειναι φασκων
το «Πας ο «ακουσας παρα του πατρος και μαθων» τωι «Και υμεις ουν α ηκου «σατε
παρα του πατρος»· ο μεν γαρ προς τωι ακουσαι παρα του πατρος μαθων παντως
ερχεται προς τον σωτηρα· οι δε ακουσαν τες μεν μη παντως δε και μεμαθηκοτες
ουδεπω τεκνα εισιν του Ἀβρααμ. 20.8.54 Πυνθανοιμεθα δ' αν των τας φυσεις
εισαγοντων και εις το «Ὅτι ο λογος ο εμος ου χωρει εν υμιν» αποδιδοντων κατα
Ἡρακλεωνα οτι 20δια τουτο ου χωρει οτι ανεπιτηδειοι ητοι κατ' ουσιαν η κατα
γνωμην20, πως οι ανεπιτηδειοι κατ' 20.8.55 ουσιαν ηκουσαν παρα του πατρος; αλλα
και ποτερον ποτε προ 20.8.55 βατα ουτοι ησαν του χριστου, η αλλοτριοι υπηρχον
αυτου; ει δε ησαν αλλοτριοι, πως ηκουσαν παρα του πατρος, σαφως, ως οιονται,
λεγομενου προς τους αλλοτριους οτι «∆ια τουτο υμεις 20.8.56 «ουκ ακουετε, οτι ουκ
εστε εκ των προβατων των εμων»; ει μη αρα θλιβομενοι ετερωι ατοπωι εαυτους
περιβαλλουσιν λεγοντες παρα μεν του πατρος ακηκοεναι τους αλλοτριους, μη
ακουειν δε τους αυτους τουτους παρα του σωτηρος. ει δ' οικειοι του σω τηρος ησαν
και της μακαριας φυσεως, πως εζητουν αυτον αποκτειναι; και πως ο του σωτηρος
λογος ουκ εχωρει εν αυτοις; 20.9.n Ἀπεκριθησαν και ειπαν αυτωι· Ὁ πατηρ ημων
Ἀβρααμ εστιν. 20.9.57 ∆οξαιεν αν την αποκρισιν ουτοι πεποιησθαι πολυ ταπει
νοτερον εκδεξαμενοι περι του τις αυτων ην ο πατηρ η ως ο κυριος 20.9.58 ελεγεν. ο
μεν γαρ Ἰησους αναφερων επι τον θεον εφασκεν το «Και «υμεις ουν α ηκουσατε
παρα του πατρος ποιειτε»· οι δε ταπεινοτε ρον τον του εθνους παρομολογουσιν
εαυτων πατερα λεγοντες· «Ὁ 20.9.59 «πατηρ ημων Ἀβρααμ εστιν». βοηθων δ' αν τις
αυτοις ως καλως αποκριναμενοις φησειε οτι ως μετριοι και μη διδοντες εαυτοις το
ειναι υιοις θεου, του Ἰησου λεγοντος· «α ηκουσατε παρα του πατρος «ποιειτε» και
αναφεροντος επι τον θεον, φασιν· «Ὁ πατηρ ημων 20.9.60 Ἀβρααμ εστιν». δηλον δε
οτι και τουτο ευθυνει ο σωτηρ ως ψευδως ειρημενον δια του «Ει τεκνα του Ἀβρααμ
εστε, τα εργα του Ἀβρααμ 20.9.61 «ποιειτε». ουκ ατοπως δε και προς ταυτα ζητησαι
τις αν, οτι Πως κατα τον σωτηρα εστιν, μη συγκατατιθεμενον ειναι αυτους τεκνα του
Ἀβρααμ, το λεγειν αυτοις· «Και υμεις ουν α ηκουσατε παρα του «πατρος ποιειτε»
αναφερομενου του «Παρα του πατρος» επι τον 20.9.62 θεον. ο γαρ μη ων τεκνον του
Ἀβρααμ * * * † αν ουν των μετα τον Ἀβρααμ ψεκτος ως ουτοι προς ους ο λογος,
πολλωι μαλλον ουκ 20.9.63 εσται τεκνον του θεου. ορα δε ει και προς τουτο
δυναμεθα λεγειν οτι ουκ ειρηται· "7και υμεις ουν α ηκουσατε παρα του πατρος υμων
<η> παρα του πατρος ημων"7, αλλα «παρα του πατρος», οστις καν ηι πατηρ, ου
παντως και των μη τεκνων του Ἀβρααμ εστιν πατηρ και μη μεμορφωμενων απο
σπερματος Ἀβρααμ επι τα τεκνα του Ἀβρααμ· η αδιοριστως ειρημενον το «α
ηκουσατε παρα του πατρος» δυναται λαμβανεσθαι αντι του "7απο του πατρος μου"7,
και τουτο εσται σαφες εκ του «α εγω εωρακα παρα τωι πατρι λαλω» ισον δυναμε
20.9.64 νου τωι «παρα τωι πατρι μου». και εν τοις εξης δε διδασκομεθα τινων εστιν ο
θεος πατηρ, δι' ων και ταυτα λεγει ο σωτηρ· «Ει ο 20.9.65 «θεος πατηρ υμων ην
ηγαπατε αν εμε». σαφες δε οτι οι ζητουντες αποκτειναι τον υιον ουκ ηγαπων αυτον·
μη αγαπωντες δε αυτον ουκ αν εχρηματιζον [οι] υιοι του θεου. ωστε δηλον οτι το
«Και υμεις ουν «α ηκουσατε παρα του πατρος ποιειτε» ουκ ισον δυναται τωι "7παρα
του πατρος υμων"7. 20.10.n Λεγει αυτοις ο Ἰησους· Ει τεκνα του Ἀβρααμ εστε, τα
εργα του Ἀβρααμ ποιειτε. 20.10.66 Οι εν τι επιλεξαμενοι των του Ἀβρααμ εργων, το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

«Ἐπιστευσεν «δε Ἀβρααμ τωι θεωι, και ελογισθη αυτωι εις δικαιοσυνην», και τουτο
νομιζοντες ειναι εφ' ο αναφερεται το «Τα εργα του Ἀβρααμ ποιειτε» ινα και
συγχωρηθηι αυτοις οτι εργον εστιν η πιστις, ου συγχωρηθεν αν υπο των
παραδεχομενων το «Πιστις χωρις εργων νεκρα εστιν» ουδ' υπο των ακουοντων οτι
διαφερει το δικαιουσθαι «εκ πιστεως» ηπερ «εξ εργων νομου», απολεγετωσαν δια τι
ουκ ειρηται· «Ει τεκνα «του Ἀβρααμ εστε, το εργον του Ἀβρααμ ποιειτε» ενικως,
αλλα πληθυντικως· «Τα εργα του Ἀβρααμ ποιειτε», ισον, ως οιμαι, τυγχα 20.10.67
νον τωι "7παντα"7 «τα εργα του Ἀβρααμ ποιειτε». ει δε ισον εστιν τωι "7παντα"7 «τα
εργα του Ἀβρααμ ποιειτε» και μητε σωματικως παιδισκηι δει προσελθειν τον εχοντα
γαμετην μητε μετα την τελευτην της γεγαμημενης εν γηραι αλλην γυναικα λαβειν
τον κατα την του σωτη ρος υφηγησιν θελοντα τεκνον αποδειχθηναι του Ἀβρααμ εκ
του ποιειν τα εργα του Ἀβρααμ, σαφως και εντευθεν μανθανομεν οτι δει πασαν την
κατα τον Ἀβρααμ αλληγορουντα ιστοριαν εκαστον πνευματι κως ποιησαι των
πεπραγμενων υπ' αυτου, αρξαμενον απο του «Ἔξελθε εκ της γης σου και εκ της
συγγενειας σου και εκ του οικου «του πατρος σου, εις την γην ην αν σοι δειξω»,
ειρημενου ου μονωι 20.10.68 τωι Ἀβρααμ αλλα και παντι τωι εσομενωι τεκνωι αυτου.
εστιν γαρ τις και εκαστου ημων γη, και η προ του θειου χρηματισμου ουκ αγαθη
συγγενεια, και ο προ του φθασαντος εις ημας λογου θεου οικος του πατρος ημων, †
δι' ατινα απαντα κατα λογον θεου δεησει ημας επεξελθειν, ειπερ ακουομεν του
σωτηρος λεγοντος· «Ει τεκνα «του Ἀβρααμ εστε, τα εργα του Ἀβρααμ ποιειτε»· ουτω
γαρ φθασομεν, ως καταλιποντες την ημετεραν γην, εφ' ην δειξει ημιν γην ο θεος,
την αληθως αγαθην και οντως πολλην, ην απο κυριου του θεου πρεπει διδοσθαι τοις
ποιησασι το προστεταγμενον εν τωι «Ἔξελθε 20.10.69 «εκ της γης σου». και ως
καταλιποντες συγγενειαν ου καλην εις εθνος εσομεθα μεγα και μειζον η κατα
ανθρωπους· και ως καταφρο νησαντες οικου πατρος ουκ επαινετου,
ευλογηθησομεθα μεγαλυνο μενου του ονοματος ημων, γινομενοι ευλογητοι επι
τοσουτον, ως τους μεν ευλογουντας ημας ευλογεισθαι υπο του θεου, τους δε κατα
ρωμενους υπο καταραν εσεσθαι, πασαν τε γης φυλην εν ημιν ευλο γεισθαι (οτε και
περι ημων ειποι αν ο λογος· «Ἐπορευθη», ως ειρη ται περι Ἀβρααμ· «Και επορευθη
Ἀβρααμ, καθαπερ ελαλησεν αυτωι «κυριος»· οιμαι δε οτι εν ταις αρχαις και επι ποσον
ο Λωτ εψεται ημιν, ου συμβολον ην το «Και ᾤχετο μετ' αυτου Λωτ»), και επανελ
θοντες εις γην Χανααν διοδευσομεν την γην εως του τοπου Συχεμ, ουτω τηι αναβασει
της διανοιας προκοπτοντες εως ελθωμεν επι την 20.10.70 δρυν την υψηλην. και
οφθησεται ημιν κυριος ο θεος, ο οφθεις τωι Ἀβρααμ, και επαγγελειται <την> περι την
υψηλην δρυν γην δουναι 20.10.71 τωι νοητωι της ψυχης ημων σπερματι. του δε
νοησαντος εστιν το «Τα εργα του Ἀβρααμ ποιειτε» και το οικοδομησαι θυσιαστηριον
κυριωι τωι οπου η υψηλη δρυς επιφαινομενωι και ημιν, και μετα ταυτα αποστηναι απο
του τοπου της υψηλης δρυος ως επι το ορος, και του ορους κατα τας ανατολας της
Βαιθηλ, ο ερμηνευεται "7Οικος θεου"7, ενθα στησει εαυτου την σκηνην, της μεν
Βαιθηλ ως επι κατα θαλασσαν, της δε Ἀγγαι ως επι κατ' ανατολας· ερμηνευεται δε
Ἀγγαι 20.10.72 "7Ἑορται"7. και ως προκοπτων γε ο τοιουτος μετα ταυτα δευτερον
οικοδομησει τωι κυριωι θυσιαστηριον, ηδη και επικαλεισθαι δυναμενος επι τωι
ονοματι του κυριου. και εξης απαιρων κακειθεν ο εσομενος τεκνον του Ἀβρααμ,
γενομενος πως στρατηγικωτερος και συνιεις προς οσους πολεμιους αυτον
παρασκευασασθαι δει, στρατοπεδευσει εν τηι 20.10.73 ερημωι. μετα ταυτα πειραν
λιμου ληψεται του επι της γης και εις την Αιγυπτον καταβησεται παροικησαι εκει,
ινα μη και αυτου κατ ισχυσηι ο λιμος ο ενισχυσας επι της γης. και καταβησεται εις
Αιγυ πτον μετα της ευπροσωπου εαυτου γυναικος, συνθηκας τινας τιθεμε νος προς
αυτην, ιν' <ευ> εαυτωι δι' αυτην οι Αιγυπτιοι χρησωνται και γενωνται εν Αιγυπτωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

«αυτωι προβατα και μοσχοι και ονοι και 20.10.74 «παιδες και παιδισκαι και ημιονοι
και καμηλοι». περι ων εκαστου σοφου τινος και επι τα βαθη της γραφης
επισταμενως φθανειν δυνα μενου εργον αν ειη λεγειν και απαξαπλως γε πασαν την
κατα τον Ἀβρααμ ιστοριαν βασανιζοντος και ολα τα περι αυτου γεγραμμενα, ατινα
εστιν αλληγορουμενα· <α> ως πνευματικοι πνευματικως ποιειν πειρασομεθα.
20.10.75 Ὅρα δε ει μη σαφως απο της εξετασεως των κατα τον τοπον παρισταται
ημιν, οτι σοφου τινος εστιν και πασηι αρετηι κεκοσμημε 20.10.76 νου το γενεσθαι του
Ἀβρααμ τεκνον. τι γαρ δει λεγειν οσης σοφιας χρηιζομεν εις το νοησαι τα εργα του
Ἀβρααμ; και οσης δυναμεως εις το ποιησαι αυτα; ποιας δε σοφιας η ποιας δυναμεως
δεομεθα, η Χρι 20.10.77 στου, ος εστιν «θεου δυναμις και θεου σοφια;» το μεν ουν
γεγραμμε νον εστιν· «Ει τεκνα του Ἀβρααμ εστε, τα εργα του Ἀβρααμ ποιειτε»·
ακολουθως δ' αν παρα τουτο ειποις· ει τεκνα του Ἰσαακ εστε, τα εργα του Ἰσαακ
ποιειτε· τα δε ομοια και περι του Ἰακωβ και ενος 20.10.78 εκαστου των αγιων
πατερων. και εκ των εναντιων δε εκαστος των αμαρτανοντων γενικως μεν τεκνον
εστιν του διαβολου, επει πας «ο «ποιων την αμαρτιαν εκ του διαβολου γεγενηται»,
ηδη δε και ιδικωτερον ητοι του Καιν, η του Χαμ, η του Χανααν, η του Φαραω, η του
20.10.79 Ναβουχοδονοσορ, η τινος των ασεβων. τουτοις δε ακολουθως ερεις οτι
εκαστος απαλλαττομενος του βιου τουτου απελευσεται προς τους ιδιους πατερας·
νομιστεον γαρ ου μονωι τωι Ἀβρααμ, αλλα και πασιν ανθρωποις λεγεσθαι προς τηι
εξοδωι το «Συ δε απελευσηι προς τους «πατερας σου»· ουκετι δε πασιν ανθρωποις,
αλλα μονοις τοις αγιοις το «Μετα ειρηνης»· τοις δε τετελειωμενοις και πνευματικως
μακροη μεροις γενομενοις και το «Τραφεις εν γηραι καλωι», επειπερ «Πολια «εστιν
φρονησις ανθρωποις» και «Στεφανος καυχησεως γηρας» και δοξα τοις αληθινοις και
θειοις πρεσβυτεροις αι κοσμουσαι αυτους νοηται πολιαι. 20.11.n Νυν δε ζητειτε
αποκτειναι ανθρωπον ος την αλη θειαν υμιν λελαληκα ην ηκουσα παρα του θεου.
20.11.80 Οι ζητουντες αποκτειναι, επει θεος ουκ αποκτιννυται, καν αποκτιννυωσιν,
ανθρωπον αποκτιννυουσιν. καν ζητωσιν αποκτειναι, μηπω αποκτιννυντες, ουχι
θεον νομιζοντες ειναι, ωι επιβουλευουσιν, ως ανθρωπωι επιβουλευουσιν· ουδεις γαρ
πειθομενος ειναι θεον τουτον 20.11.81 ωι επιβουλευει, επιβουλευσαι αν αυτωι ετι.
εστι δε πως αει θεωρησαι τους τωι λογωι του θεου επιβουλευοντας, οτι αποκτειναι
ζητουσιν και εξαφανισαι αυτον, ανθρωπον αυτον, τουτεστιν ανθρωπινον και
θνητον, ειναι υπολαμβανοντες, η και τωι ανθρωπινωτερωι αυτου και βλεπομενωι
επιτιθενται· ινα δε και αποκτεινωσιν το σωμα του λογου, 20.11.82 σαφες οτι μετα
ταυτα ουδεν δυνανται ποιησαι περισσοτερον. διοπερ ου φοβητεον ημιν απο των
αποκτιννυντων το σωμα, μετα δε ταυτα μη εχοντων περισσοτερον τι ποιησαι, ουδε
φοβητεον απο των αποκτεινοντων το σωμα, την δε ψυχην του λογου αποκτειναι μη
20.11.83 δυναμενων. αλλ' ει τοιουτος τις εστιν <ο> λογος ωστε και το σωμα αυτου
και την ψυχην, τωι αξια ειναι απωλειας, απολλυσθαι δυνασθαι, φοβητεον τον
δυναμενον θεον λογον και ψυχην και σωμα απολεσαι και εξαφανισαι, ειτε εν γεεννηι
ειτε οπως βουλεται· ο κυριος γαρ Ἰησους αναλοι τωι πνευματι του στοματος αυτου
και καταργει τηι επιφανειαι της παρουσιας εαυτου τον αντικειμενον λογον και επαιρο
20.11.84 μενον επι παντα λεγομενον θεον η σεβασμα. και ζητουσι γε ουτοι προς ους ο
λογος αποκτειναι ανθρωπον ος την αληθειαν λελαληκεν, 20.11.85 ην ηκουσεν παρα
του θεου και ειληφεν. καν απλουστερον μεντοι γε κατα τον τοπον εκλαμβανωμεν,
σαφως εδιδαξεν ο σωτηρ οτι το ζητουμενον υπο Ἰουδαιων επι τωι αναιρεθηναι αυτο
θεος ουκ ην αλλα ανθρωπος, ος και ανηιρεθη· θεον γαρ ου θεμιτον αποθνησκειν
λεγειν· διοπερ ο εν αρχηι προς τον θεον λογος, οστις και θεος λογος ην, ουκ
απεθανεν. ζητησεις δε, επει γεγραπται οτι «Ὁ λογος σαρξ «εγενετο», ποτερον ποτε ο
γενομενος σαρξ λογος τωι γεγονεναι σαρξ 20.11.86 γεγονεν και ανθρωπος η ου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

γεγονεν ανθρωπος. ει μεν γαρ γεγονεν ανθρωπος, δυναται αυτος εζητησθαι
αναιρεθηναι· ει δε μη γεγονεν ανθρωπος, και ο γενομενος σαρξ λογος ουκ
αναιρεθεις αποκατεστη, και αποκαθισταται εκαστος επι τουτο οπερ ην πριν γενηται
σαρξ. 20.12.n Τουτο Ἀβρααμ ουκ εποιησεν. 20.12.87 Το μηδαμως δυνατον πραχθηναι
τωι Ἀβρααμ, ει μη πε ποιηκεν Ἀβρααμ, ως ετυχεν ανειρησθαι δοξει το «Τουτο
Ἀβρααμ «ουκ εποιησεν». ειποιεν γαρ αν προς τουτο τινες οτι ματην λεγεται το
«Τουτο Ἀβρααμ ουκ εποιησεν», ειπερ ουκ εποιησεν το μηδαμως γενομενον κατα τον
χρονον αυτου· ου γαρ γεγονει κατα τον χρονον 20.12.88 αυτου ο Ἰησους. αλλ' επει το
«Τουτο Ἀβρααμ ουκ εποιησεν» οιονει εν επαινωι υπολαμβανω ειρησθαι τωι περι του
Ἀβρααμ, ειποιμ' αν οτι κατα τον διδαξαντα λογον το «Ἀβρααμ ο πατηρ υμων
ηγαλλια «σατο ινα ιδηι την ημεραν την εμην, και ειδεν και εχαρη» εστιν το
γεγονεναι μεν και επι του Ἀβρααμ ανθρωπον λαλουντα ην ηκουσεν παρα του θεου
αληθειαν, ου μην εζητησθαι αυτον ανηιρησθαι υπο 20.12.89 του Ἀβρααμ. και
επιστησον οτι ουκ εστιν οτε ο κατα τον Ἰησουν τροπικως νοουμενος ανθρωπος ουκ
επεδημει τωι βιωι, και μετα τους της περι αυτου ιστοριας χρονους και προτερον. κατα
τουτο δε οιομαι παντα τον απαξ φωτισθεντα και γευσαμενον δωρεας επου ρανιου
μετοχον τε γενηθεντα πνευματος αγιου, και καλον γευσαμενον θεου ρημα δυναμεις
τε μελλοντος αιωνος και παραπεσοντα παλιν, ανακαινιζειν εαυτον εις μετανοιαν,
ητοι προσταυρουντα η ανασταυ ρουντα τον υιον του θεου και παραδειγματιζοντα,
ειτε προ της ιστορουμενης σωματικης του σωτηρος ημων επιδημιας ειτε και 20.12.90
υστερον. ου γαρ ο μεν νυν μετα τον φωτισμον και τας λοιπας εις αυτον του θεου
ευεργεσιας αμαρτανων ανασταυροι τον υιον του θεου δια των ιδιων αμαρτηματων
εφ' α επαλινδρομησεν, ουδεν της κοινοτερον λεγομενης σωματικης προς το
σταυρωσαι τον υιον του θεου ενεργειας επιτελων, ουχι δε και προτερον τουτο
εγινετο και ο αμαρτανων μετα το ακουσαι θειων λογων προεσταυρου τον υιον
20.12.91 του θεου. ει τωι δε φιλον παραδεξασθαι το εν ταις Παυλου Πραξεσιν
αναγεγραμμενον ως υπο του σωτηρος ειρημενον· «Ἄνωθεν μελλω «σταυρουσθαι»,
ουτος, ως μετα την επιδημιαν παραδεχεται το «Ἄνω «θεν μελλω σταυρουσθαι»
γινομενον, ουτω και προ της επιδημιας, οταν τα αυτα αιτια γινηται το λεγεσθαι αν·
"7ηδη μελλω σταυρου 20.12.92 σθαι"7. δια τι γαρ ουχι ως "7ανωθεν"7 μελλει
σταυρουσθαι, και προ τερον εσταυρωτο; ορα δε ει μη μονων των μετα την παρουσιαν
εστιν αγιων φωνη το «Χριστωι συνεσταυρωμαι», αλλα και των προ τερων, ινα μη
διαφερειν λεγωμεν τους μετα την παρουσιαν αγιους 20.12.93 Μωσεως και των
πατριαρχων. και το «Ζω ουκετι εγω, ζηι δε εν «εμοι Χριστος» λεγεσθω μη μονον υπο
των μετα την παρουσιαν αλλα και υπο των προτερων. εφιστημι δε και τωι «Θεος
Ἀβρααμ «και θεος Ἰσαακ και θεος Ἰακωβ· θεος δε ουκ εστι νεκρων αλλα «ζωντων»
ειρημενωι υπο του σωτηρος, μηποτε δια τουτο ζωντες εισιν Ἀβρααμ και Ἰσαακ και
Ἰακωβ, επει και αυτοι συνταφεντες τωιχριστωι συνανεστησαν αυτωι, ου παντως κατα
την σωματικην του Ἰησου ταφην η σωματικην αναστασιν αυτου. ταυτα προς το
«Τουτο «Ἀβρααμ ουκ εποιησε». 20.12.94 Τι δε «τουτο» η το ζητειν αποκτειναι
ανθρωπον ος την αλη θειαν λελαληκεν ην ηκουσε παρα του θεου; αποδιδομεν γαρ
ως αρα η κατα τον Ἰησουν πνευματικη οικονομια ουκ εστιν οτε τοις αγιοις 20.12.95
ουκ ην. εαν δε αναγαγηις ταυτα, ωσπερ υπονενοηκαμεν εν αλλοις, ετερως παρα το
κοινοτερον επι μυστικωτερον Ἀβρααμ, ομοιως παντα τα κατα τον τοπον εξομαλισαι
πειρασει, ζητων την εκαστου του των ακολουθιαν. 20.13.n Ὑμεις ποιειτε τα εργα του
πατρος υμων. 20.13.96 Ὅσον επι τωι ρητωι τουτωι ουκ εστι σαφες τινα θελει ειπειν
πατερα των πεπιστευκοτων αυτωι Ἰουδαιων και μηδεπω εγνωκοτων 20.13.97 την
αληθειαν· προς αυτους γαρ ταυτα παντα φησι. και ει μη επε φερετο μετ' ολιγα το
«Ὑμεις εκ του πατρος του διαβολου εστε και «τας επιθυμιας του πατρος υμων θελετε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

ποιειν», καν σαφως ουκ 20.13.98 εγνωκειμεν το βουλημα του ειρημενου. ου
θαυμαστον δε ει τοις πεπιστευκοσιν αυτωι Ἰουδαιοις, μηδεπω μεινασιν αυτου εν τωι
λογωι, ινα αληθως αυτου γενωνται μαθηται και γνωσιν την αληθειαν επι τωι
ελευθερωθηναι υπ' αυτης, ελεγεν το «Ὑμεις ποιειτε τα εργα του «πατρος υμων» και,
ως εν τοις εξης επιφερεται, το «Ὑμεις εκ του 20.13.99 «πατρος του διαβολου εστε».
καν γαρ απηνες ειναι δοκηι το τοιουτο λεγομενον περι πεπιστευκοτων μεν αυτωι και
μαθητευθεντων πως, ου μην ηδη αληθως χρηματισαντων μαθητων του Ἰησου, ομως
κατα νοητεον και το εν τηι καθολικηι επιστοληι υπο Ἰωαννου ειρημενον περι υιων
θεου και υιων διαβολου· «Ὁ ποιων, γαρ φησι, την αμαρ «τιαν εκ του διαβολου εστιν,
οτι απ' αρχης ο διαβολος αμαρτανει. 20.13.100 «εις τουτο ενεφανερωθη ο υιος του
θεου, ινα λυσηι τα εργα του «διαβολου. πας ο γεγεννημενος εκ του θεου αμαρτιαν ου
ποιει, οτι «σπερμα αυτου εν αυτωι μενει, και ου δυναται αμαρτανειν, οτι εκ 20.13.101
«του θεου γεγεννηται. εν τουτωι φανερα εστιν τα τεκνα του θεου «και τα τεκνα του
διαβολου· πας ο μη ων δικαιος ουκ εστιν εκ του 20.13.102 «θεου, και ο μη αγαπων
τον αδελφον αυτου». των ρητων τοινυν τουτων ουτως εχοντων κατανοησον ει μη
σαφως ειρηται οτι πας 20.13.103 «ο ποιων την αμαρτιαν εκ του διαβολου εστιν».
οσον ποιουμεν αμαρτιας, ουδεπω την εκ του διαβολου γενεσιν απεδυσαμεθα, καν
πιστευειν εις τον Ἰησουν νομιζωμεθα· και τουτωι ακολουθον εστιν το λεγεσθαι τοις
πεπιστευκοσιν Ἰουδαιοις υπο του Ἰησου· «Ὑμεις»ποιειτε τα εργα του πατρος υμων»
αναφερομενου «του πατρος» επι τον διαβολον δια το «Ὑμεις εκ του πατρος του
διαβολου εστε». 20.13.104 ει δε πας «ο ποιων την αμαρτιαν εκ του διαβολου εστιν»,
πας ο 20.13.105 μη ων εκ του διαβολου ου ποιει την αμαρτιαν. αλλα και ειπερ «εις
«τουτο εφανερωθη ο υιος του θεου, ινα λυσηι τα εργα του δια «βολου», οσον ουδεπω
τα εν ημιν ελυσεν εργα του διαβολου, τωι μη παρεστακεναι ημας εαυτους τωι λυοντι
τα εργα του διαβολου, ου δεπω απεθεμεθα το ειναι τεκνα του διαβολου, απο των
καρπων 20.13.106 επιγινωσκομενοι τινος εσμεν υιοι. και εκ τουτων μεντοι γε δηλον
εστιν οτι ου δια κατασκευην υιος τις εστιν διαβολου, ουδε δια το ουτως
δεδημιουργησθαι υιος τις εν ανθρωποις λεγεται του θεου· και δηλον οτι δυναται ο
ποτε υιος του διαβολου γενεσθαι υιος του θεου, οπερ σαφες και ο Ματθαιος ποιει
αναγραφων τον σωτηρα ουτως ειρηκεναι· «Ἠκουσατε οτι ερρεθη· Ἀγαπησεις τον
πλησιον «σου και μισησεις τον εχθρον σου· εγω δε λεγω υμιν, αγαπησατε «τους
εχθρους υμων και προσευχεσθε υπερ των διωκοντων υμας· 20.13.107 οπως γενησθε
υιοι του πατρος υμων του εν τοις ουρανοις». προσε χετε γαρ οτι εκ του «αγαπατε
τους εχθρους» και «προσευχεσθε «υπερ των διωκοντων» ο μη προτερον του εν
ουρανοις πατρος, υστερον αυτου γινεται υιος· ετι δε δια το «Ἐν τουτωι φανερα «εστιν
τα † εργα του θεου και τα † εργα του διαβολου» προειρη μενων περι μεν του
διαβολου τεκνων οτι «Ὁ ποιων την αμαρτιαν «εκ του διαβολου εστιν»· περι δε των
του θεου οτι «Πας ο γεγεννη «μενος εκ του θεου αμαρτιαν ου ποιει, οτι σπερμα
αυτου εν αυτωι «μενει και ου δυναται αμαρτανειν, οτι εκ του θεου γεγεννηται»,
σαφες οτι πας ανθρωπος συμπεπληρωκως τον λογον ητοι τεκνον του θεου εστιν η
τεκνον του διαβολου· ητοι γαρ ποιει αμαρτιαν η αμαρτιαν ου ποιει, ουδενος οντος
μεταξυ του ποιειν αμαρτιαν και του αμαρτιαν μη ποιειν· και ει μεν ποιει αμαρτιαν,
εκ του δια βολου εστιν· ει δε αμαρτιαν ου ποιει, εκ του θεου γεγεννηται. 20.14.108
Ἔχεται δε της εν τουτοις περι τεκνων θεου και τεκνων διαβολου αποφασεως τα εν
τηι αυτηι επιστοληι λεγομενα περι των οντων εν τωι υιωι του θεου και των μη
εωρακοτων αυτον· «Πας, «γαρ φησιν, ο εν αυτωι μενων ουχ αμαρτανει· πας ο
αμαρτανων 20.14.109 «ουχ εωρακεν αυτον». ουκουν ει πας ο εν αυτωι μενων ουχ
αμαρ τανει, ο αμαρτανων ου μενει εν τωι υιωι· και ει πας ο αμαρτανων 20.14.110 ουχ
εωρακεν αυτον, ο εωρακως αυτον ουχ αμαρτανει. αμα δε και σημειωσαι, τι νοων ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

Ἰωαννης ειπεν το «Πας ο αμαρτανων ουχ «εωρακεν αυτον» <δηλων> δια του
«Ἑωρακεν αυτον» ως αει δυνα μενων ειναι των ορωντων τον υιον του θεου και εκ
του εωρακεναι αυτον μεταλαμβανοντων δυναμεως προς το μηδαμως αμαρτανειν.
20.14.111 ετι φησεις οτι το «Ὑμεις ποιειτε τα εργα του πατρος υμων» οτε μεν λεγοιτ'
αν προς τους υιους του διαβολου, οτε δε προς τους υιους του θεου. οι μεν γαρ
αμαρτανοντες ποιουσι τα εργα του πατρος αυτων διαβολου, οι δε κατορθουντες
ποιουσι τα εργα του 20.14.112 πατρος αυτων θεου. εικος δε εκ τουτων τινα
κινηθησεσθαι μη αρα δυνηται ο αυτος, τωι ποιειν αγαθα και πονηρα εργα ανα μερος,
δια μεν τα αγαθα τεκνον ειναι θεου, δια δε τα εναντια τεκνον του δια βολου. αλλα
τουτο προς τωι αλογωτατον ειναι ου δηλουται απο 20.14.113 των ρητων.
αποφαινεται γαρ ο Ἰωαννης οτι «Πας ο γεγεννημενος «εκ του θεου αμαρτιαν ου
ποιει, οτι σπερμα αυτου εν αυτωι μενει, 20.14.114 «και ου δυναται αμαρτανειν, οτι εκ
του θεου γεγεννηται». πας τοινυν ο γεγεννημενος εκ του θεου αμαρτιαν ου ποιει· ου
μην γε γραπται οτι πας ο γεγεννημενος εκ του διαβολου δικαιοσυνην ου 20.14.115
ποιει, αλλ' «ο ποιων την αμαρτιαν εκ του διαβολου εστιν». παλιν ουχι ωσπερ
ειρηται· «Ὁ ποιων την αμαρτιαν εκ του διαβολου «εστιν», ουτως αναγεγραπται· «ο
ποιων την δικαιοσυνην εκ του «θεου εστιν». και προσχες ταις διαφοραις των
προτασεων, τινα τροπον μετα πασης ακριβειας τωι Ἰωαννηι ειρηνται, ωστ' αν θαυ
μασαι τινα πως αληπτως και, ως αν ειποιεν τινες, διαλεκτικως εξηνεγκεν αυτας, μη
τα ομοια προενεγκαμενος περι των εκ του διαβολου και των εκ του θεου· ομοιως δ'
αν εξηνεγκεν ει πεποιηκει, ωσπερ το «Ὁ ποιων την αμαρτιαν εκ του διαβολου
εστιν», ουτως «ο ποιων την δικαιοσυνην εκ του θεου εστιν» η ωσπερ ανεγραψεν οτι
«Πας ο γεγεννημενος εκ του θεου αμαρτιαν ου ποιει» πεποιηκει το «πας ο
γεγεννημενος εκ του διαβολου δικαιοσυνην ου ποιει». 20.15.116 Μηποτε δε και τωι
«Ἐστιν», ειρημενωι επι του εκ του δια βολου, μη χρησαμενος επι των εκ του θεου, η
τωι «Γεγεννημενος», αναγεγραμμενωι επι των εκ του θεου, μη συγχρησαμενος επι
των 20.15.117 εκ του διαβολου, πανυ σοφωτατα εξεδωκεν. επηρεν γαρ τον εκ του
θεου, το «Γεγεννημενον» ταξας επ' αυτου· οπερ ει και επι του εκ του διαβολου
ειρητο, χειρον αν τι ενεφαινεν παρα το «Ἐκ του 20.15.118 «διαβολου εστιν». αλλα
και ειπερ, ως επι του εκ του διαβολου εταξεν το «Ἐστιν», πεποιηκει επι του εκ του
θεου, ελαττον αν περι τον εκ του θεου παριστη, πολλωι κρειττονος τυγχανοντος του
γεγεννησθαι εκ του θεου παρα το ειναι εκ του θεου. φησει δε τις οτι τινα των
κτισματων εστιν μεν εκ του θεου, ου μην γεγεννηται εκ του θεου, και παντως ταυτα
ελαττονα εχει ταξιν εν τωι παντι 20.15.119 των γεγεννησθαι λεγομενων εκ του θεου.
και γενομενος γε κατα την διαφοραν του τε "7Ἐστιν εκ του διαβολου"7 και <του>
"7Γεγεννηται εκ του θεου"7, ζητησεις μηποτ' εστιν τις ο και γεγεννημενος εκ του
διαβολου, οστις παντως και εστιν εκ του διαβολου, ου παντος του οντος εκ του
διαβολου γεγεννημενου· και παλιν εστιν τις εκ του θεου ου παντως και
γεγεννημενος εκ του θεου, ουκετι δη παντος 20.15.120 του οντος εκ του θεου
γεγεννημενου εκ του θεου. χαρακτηριζεται μεντοι ο γεγεννημενος εκ του θεου τωι
αμαρτιαν μη ποιειν, δια το σπερμα του θεου εν αυτωι μενειν, και απο της εκεινου
δυναμεως ενυπαρχουσης αυτωι εγγινομενου του μηκετι δυνασθαι αμαρτανειν.
20.15.121 και εν τοις τελευταιοις δε λεγεται της επιστολης· «Ὅτι πας ο γε
«γεννημενος εκ του θεου ουχ αμαρτανει, αλλα ο γεγεννημενος εκ 20.15.122 «του
θεου τηρει εαυτον και ο πονηρος ουχ απτεται αυτου». ει δε ο γεννηθεις «εκ του θεου
τηρει εαυτον και ο πονηρος ουχ απτεται «αυτου», ο μη τηρων εαυτον, ιν' ο πονηρος
αυτου μη απτηται, ου γεγεννηται εκ του θεου, και πας ου απτεται ο πονηρος, ουτος
ου γεγεννηται εκ του θεου· απτεται δε ο πονηρος των μη τηρουντων 20.15.123
εαυτους. επει δε τοις περι του Ἀβρααμ ουδενος γενομενου μεταξυ διαλειμματος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

επιφερεται το «Ὑμεις ποιειτε τα εργα του πατρος «υμων», ζητουμεν μηποτε δια την
τωι Ἀβρααμ πρωτην δεδομενην 20.15.124 εντολην τουτο αναγεγραπται. ο πρωτος δε
χρηματισμος προς αυτον ουτως εχει· «Ἔξελθε εκ της γης σου και εκ της συγγενειας
σου και «εκ του οικου του πατρος σου, και απελθε εις την γην ην σοι 20.15.125
«δειξω». εξηλθεν ουν Ἀβρααμ εκ του οικου του πατρος αυτου, οπερ ου πεποιηκασιν
οι ελεγχομενοι επι τωι μη υγιως ειρηκεναι· 20.15.126 «Ὁ πατηρ ημων Ἀβρααμ εστιν».
ει γαρ τα τεκνα του Ἀβρααμποιει τα εργα του Ἀβρααμ, πρωτον δε των εργων εστιν
το εξελθειν εκ της γης εαυτου και εκ της συγγενειας εαυτου και εκ του οικου του
πατρος εαυτου και απελθειν εις την γην ην δεικνυσιν αυτωι ο θεος, και δια τουτο
ουτοι, προς ους ο λογος, ελεγχονται ως ουκ οντες τεκνα του Ἀβρααμ, δηλον οτι ουκ
εξεληλυθοτες εκ του οικου του πατρος εαυτων ονειδιζονται ως ετι του πονηρου
πατρος οντες 20.15.127 και ετι ποιουντες τα εκεινου του πατρος εργα. τουτων ημιν
εις το ρητον ειρημενων σαφως οιμαι ελεγχεσθαι τους νομιζοντας εν τευθεν
παριστασθαι οτι εισιν τινες εκ κατασκευης υιοι του δια βολου. 20.16.n Ειπον αυτωι·
Ἡμεις εκ πορνειας ου γεγεννημεθα· ενα πατερα εχομεν, τον θεον. 20.16.128 Ζητω
μηποτε ελεγχθεντες ως ου τεκνα του Ἀβρααμ πικροτερον αποκρινονται οι λεγομενοι
πεπιστευκεναι αυτωι Ἰουδαιοι, παρακεκαλυμμενως αινισσομενοι εκ πορνειας
γεγεννησθαι τον σωτηρα, ως εικος τουτο υπονοουντες τωι μη παραδεχεσθαι την
διαβοητον και 20.16.129 τεθρυλλημενην αυτου γενεσιν εκ της παρθενου. και γαρ
πανυ μοι φαινεται αλογον ταυτα αυτους απορριψαι τα ρηματα προς επος· ουτε γαρ
προς τα προτερα ουτε ακολουθως τοις εξης ειρησθαι δυνα ται, ει απλουστερον
νοηθειη το «Ἡμεις εκ πορνειας ου γεγεννημεθα» 20.16.130 το ειρημενον υπ' αυτων.
αλλα και επει πατερα ιδιον ελεγεν τον θεον ο σωτηρ, ουδενα ανθρωπον πατερα ειναι
εαυτου ομολογων, δια το «Ἡμεις εκ πορνειας ου γεγεννημεθα» εικος αυτους
επιφερειν παλιν προσκρουοντας το «Ἕνα πατερα εχομεν, τον θεον»· ωσει ελεγον·
"7ημεις μαλλον ενα πατερα εχομεν τον θεον, ηπερ συ, ο φασκων μεν εκ παρθενου
γεγεννησθαι, εκ πορνειας δε γεγεννημενος, και δια το αυχειν το εκ παρθενου
γεγεννησθαι λεγων ενα πατερα εχειν μονον τον θεον"7, των ομολογουντων τον
πατερα θεον ουκ αρνουμενων και 20.16.131 ανθρωπον πατερα. αλλ' ερει τις οτι
ταυτα ουτω νοουμενα ου δυ ναται ειναι ρηματα των πεπιστευκοτων αυτωι
Ἰουδαιων. και προς τουτο δε λεκτεον οτι ειρημενου εν τηι αρχηι του προς αυτους
λογου του· «Ἐαν υμεις μεινητε εν τωι λογωι τωι εμωι, αληθως μαθηται μου «εστε και
γνωσεσθε την αληθειαν», ως και δυναμενων αυτων μενειν εν τωι Ἰησου λογωι και μη
μενειν, ουκ αδυνατον ην τινας εκ των ελεγχθεντων μη μεμενηκεναι αυτου εν τωι
λογωι, και μη μειναντας πικροτερον και προσκρουστικως ειρηκεναι το «Ἡμεις εκ
πορνειας ου 20.16.132 «γεγεννημεθα· ενα πατερα εχομεν τον θεον». δοκει δε μοι οτι
και φιλονεικοτερον απεκριναντο· ειποντες γαρ προτερον το «Σπερμα «Ἀβρααμ
εσμεν», και οιον τουτο τρανοτερον ομολογησαντες δια του. «Ὁ πατηρ ημων Ἀβρααμ
εστιν», ακουσαντες προς τουτο το «Ει «τεκνα του Ἀβρααμ εστε, τα εργα του Ἀβρααμ
ποιειτε», μειζονα του Ἀβρααμ ομολογουσιν εαυτων ειναι τον πατερα λεγοντες·
«Ἕνα πα 20.16.133 «τερα εχομεν τον θεον». ταχα δε δια το των ανθρωπων τινας μεν
ειναι εκ του διαβολου, ετερους δε γεγεννησθαι εκ του θεου, παντας αν υγιως
λεγοιμεν τους μη γεγεννημενους εκ του θεου εκ πορνειας 20.16.134 γεγεννησθαι. ου
γαρ εκ νυμφης, αλλ' εκ πορνης, της υλης, ους γενναι ο διαβολος η ποιει τους εξ
αυτου, οιτινες και τοις σωματικοις προσ πεπονθοτες και προσηλωμενοι κολλωνται
τηι πορνηι υληι, γινομενοι προς αυτην εν σωμα, των εκ του θεου γεγεννημενων
αφισταμενων της πορνης υλης, και κολλωμενων τωι κυριωι και ενουμενων τωι εν
αρχηι προς τον θεον λογωι, και τηι σοφιαι αυτου, ην «εκτισεν αρχην «οδων αυτου εις
εργα αυτου», ινα γενωνται προς αυτην εν πνευμα· Ὁ μεν γαρ «κολλωμενος τηι πορνηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

εν σωμα εστιν· ο δε κολλωμενος «τωι κυριωι εν πνευμα εστιν». 20.17.n Ειπεν αυτοις ο
Ἰησους· Ει ο θεος πατηρ υμων ην, ηγαπατε αν εμε· εγω γαρ εκ του θεου εξηλθον και
ηκω. 20.17.135 Ἐπειπερ οι τας φυσεις εισαγοντες χρωνται τωι ρη ματι τουτωι,
διηγουμενοι αυτο, οτι ως οικειον αν υμων και αδελφον επεγνωτε με, αλλα και ως
ιδιον ηγαπησατε αν εμε, ει ο θεος πατηρ 20.17.136 υμων ην, επαπορητεον ουτως
προς αυτους· ην οτε Παυλος εμισει τον Ἰησουν, εμισει δε αυτον οτε επορθει και
εδιωκε την εκκλησιαν του θεου, και αληθευων γε ελεγεν αυτωι ο πρωτος
χρηματισμος· 20.17.137 «Σαουλ, Σαουλ, τι με διωκεις;» ει μεν ουν αληθες το «Ει ο
θεος «πατηρ υμων ην, ηγαπατε αν εμε», δηλον οτι και το τουτωι αντι στρεφον εστιν
υγιες· «ει μη ηγαπατε με, ουχι ο θεος πατηρ υμων «ην». ουκουν των μη αγαπωντων
τον Ἰησουν ουκ εστιν ο θεος πατηρ· Παυλος δε ην οτε ουκ ηγαπα τον Ἰησουν, ην αρα
καιρος οτε 20.17.138 ο θεος Παυλου πατηρ ουκ ην. ου φυσει αρα Παυλος θεου υιος
ην, αλλ' υστερον γεγονεν θεου υιος, οτε και υγιως αν προσελαβομεν το ακολουθον
τωι ηγουμενωι του συνημμενου λεγοντος οτι "7αλλα μην ο 20.17.139 θεος, ω Παυλε,
πατηρ σου εστιν, αγαπαις αρα τον Ἰησουν"7. αλλα και προ των χρονων της πιστεως
Παυλου αληθους οντος του «Ει ο θεος «πατηρ υμων ην, ηγαπατε αν εμε» υγιως ην
προσλαβειν οιονει λε γοντα τον Ἰησουν· "7αλλα μην εμε ουκ αγαπαις, ουκ αρα ο θεος
πατηρ 20.17.140 σου εστιν, ω Παυλε"7. ποτε δε ο θεος πατηρ γινεται τινος η οταν
τηρησηι τις τας εντολας, δι' ας ου προτερον ων τις υιος του εν τοις ουρανοις πατρος
γινεται αυτου υιος, οτε και ο πατηρ εις αναγεννη σιν αγων τουτον, ος υιος αυτου
γινεται, χρηματιζει τοιουτου πατηρ. 20.17.141 εστιν δε προσαχθηναι εις ταυτα απο
των ουτως εν τωι κατα Ματ θαιον ευαγγελιωι γεγραμμενων· «Ἠκουσατε οτι ερρεθη·
Ἀγαπησεις 20.17.142 «τον πλησιον σου και μισησεις τον εχθρον σου. εγω δε λεγω
υμιν· «Ἀγαπησατε τους εχθρους υμων και προσευχεσθε υπερ των διωκον «των υμας,
οπως γενησθε υιοι του πατρος υμων του εν ουρανοις». 20.17.143 προσχες γαρ τωι
«Ὅπως γενησθε υιοι του πατρος υμων του εν ου «ρανοις» εμφαινοντι οτι ου
προτερον τις ων υιος του εν ουρανοις 20.17.144 πατρος γινεται αυτου υιος. επιμελως
δε τηρησας και περι του προσκειμενου τωι «Του πατρος», οπερ εστιν, «Ὑμων»
(γεγραπται γαρ· «Ὅπως γενησθε υιοι του πατρος υμων»), ζητησεις ποτερον απλου
στερον ειρηται, η των αντιγραφων ημαρτημενων προσκειται το «Ὑμων» (ουδεν γαρ
αν εζητησαμεν, ει εγεγραπτο· «οπως γενησθε «υιοι του πατρος του εν ουρανοις»),
και μαλιστα επει δοκει μαχην περιεχειν το γινεσθαι υιον τινα, ουχ απλως του εν
ουρανοις πατρος, 20.17.145 αλλα του ιδιου πατρος. ει μεν γαρ αυτου πατηρ εστιν,
ουχ υστερον γινεται αυτου υιος· ει δε γινεται αυτου υιος, ουκ ην αυτου πατηρ.
20.17.146 αμα δε επιστησεις δια το τινας μεν των πεπιστευκεναι νομιζομενων
λεγεσθαι δουλους του θεου, ετερους δε χρηματιζειν αυτου υιους, μηποτε ουχ η
τυχουσα εντολη, αλλα τινα κατ' εξαιρετον κατορθου 20.17.147 μενα ποιουσιν
γενεσθαι υιον θεου τον κατορθωσαντα. πολλων γουν εν τωι κατα Ματθαιον
ειρημενων παρατηρει <οτι> το «Ὅπως γενησθε υιοι «του πατρος υμων του εν
ουρανοις», επιφερεται τωι «Ἐγω δε «λεγω υμιν· Ἀγαπησατε τους εχθρους υμων και
προσευχεσθε υπερ 20.17.148 «των διωκοντων υμας». και γαρ εμφαινεται η προς θεον
ομοιοτης και μιμησις αυτου αγαπωντος τα οντα παντα και μηδεν βδελυσσομενου ων
εποιησεν και φειδομενου παντων (επειπερ αυτου του φιλοψυχου δεσποτου εστιν τα
παντα) εν τωι αγαπωντι τους εχθρους εαυτου και 20.17.149 προσευχομενωι υπερ των
διωκοντων αυτον. πως δ' αν αρμοστον ην επιφερομενον το «Ὅπως γενησθε υιοι του
πατρος υμων του εν ου «ρανοις» τωι «Ἐρρεθη· Ου μοιχευσεις· εγω δε λεγω υμιν οτι
πας ο «βλεπων γυναικα προς το επιθυμησαι, ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι «καρδιαι
αυτου», και τοις περι της απωλειας ενος των μελων υπερ 20.17.150 του μη ολον εις
γεενναν απελθειν το σωμα; αλλα και ει * * επεφε ρετο τωι «Ἐρρεθη τοις αρχαιοις·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

Ουκ επιορκησεις, αποδωσεις δε τωι «κυριωι τους ορκους σου· εγω δε λεγω υμιν μη
ομοσαι ολως»· <το> «Ὅπως γενησθε υιοι του πατρος υμων του εν τοις ουρανοις» πολ
20.17.151 λην αν αυτοθεν ενεποιησεν προσκοπην. νυνι δε ωσπερ ο εν τοις ουρανοις
πατηρ ανατελλει τον ηλιον επι πονηρους και αγαθους, ουτως εκαστος των υιων του
θεου, οιονει ηλιον εν εαυτωι την αγα πην εχων, ταυτην ανατελλει και επι πονηρους,
επαν αγαπησηι τους εαυτου εχθρους· και παλιν ωσπερ βρεχει επι δικαιους και
αδικους, ουτως οιονει υετον τινα την προσευχην ο αγιος καταπεμπει επι τους κατω
που τυγχανοντας, δια το διωκειν αυτον, και περι των τοιουτων προσευχομενος.
ταυτα μεν εις το υποπεσον ημιν τρανω θηναι το «Ει ο θεος πατηρ υμων ην, ηγαπατε
αν εμε». 20.18.152 Ἴδωμεν δε και το «Ἐγω εκ του θεου εξηλθον και «ηκω», εις ο
χρησιμον μοι φαινεται παραθεσθαι το εκ Μιχαιου ουτως εχον· «Ἀκουσατε, λαοι,
λογους, και προσεχετω η γη και παντες οι «εν αυτηι· και εσται κυριος εν υμιν εις
μαρτυριον, κυριος εξ οικου «αγιου αυτου. διοτι ιδου, κυριος εκπορευεται εκ του
τοπου εαυτου «και καταβησεται και επιβησεται επι τα υψη της γης, και σαλευθησε
«ται τα ορη υποκατωθεν αυτου, και αι κοιλαδες τακησονται ως κηρος «απο
προσωπου πυρος και ως υδωρ καταφερομενον εν καταβασει». 20.18.153 και ορα
μηποτε ισοδυναμει το «Ἐξηλθον παρα του θεου» τωι «Κυ «ριος εκπορευεται εκ του
τοπου αυτου», επει οτε ο υιος εν τωι πατρι εστιν, εν μορφηι θεου υπαρχων πριν
εαυτον κενωσαι, οιονει 20.18.154 τοπος αυτου εστιν ο θεος. και ει τις γε νοησαι τον
προ του κενω σαι εαυτον εν τηι προηγουμενηι υπαρχοντα θεου μορφηι, οψεται τον
μηδεπω εξεληλυθοτα απο του θεου υιον αυτου και κυριον τον μη 20.18.155 δεπω
εκπορευομενον εκ του τοπου εαυτου. επαν δε εκεινηι τηι κατα στασει του υιου
συγκρινηι την εκ του ανειληφεναι την του δουλου μορφην, εαυτον κενωσαντα,
συνησει πως ο υιος του θεου εξηλθεν και ηκεν προς ημας, και οιονει εξω γεγενηται
του πεμψαντος αυτον, ει και κατ' αλλον τροπον ουκ αφηκεν αυτον μονον ο πατηρ,
αλλα μετ' αυτου εστιν, και εστιν εν τωι υιωι ωσπερ και αυτος εν τωι πατρι. 20.18.156
και ει μη κατ' αλλον γε τροπον νοησαις ειναι τον υιον εν τωι πατρι, ως ην πριν
εξελθηι απο του θεου, δοξει περιεχειν μαχην το και εξεληλυθεναι απο του θεου και
ειναι τον εξεληλυθοτα απο του θεου 20.18.157 ετι εν τωι θεωι. αλλοι δε το «Ἐξηλθον
απο του θεου» διηγησαντο αντι του «γεγεννημαι απο του θεου», οις ακολουθει εκ
της ουσιας φασκειν του πατρος γεγεννηθαι τον υιον, οιονει μειουμενου και λει
ποντος τηι ουσιαι ηι προτερον ειχεν του θεου, επαν γεννησηι τον υιον, 20.18.158 ωσει
νοησαι τις τουτο και επι των εγκυμονων. ακολουθει δε αυτοις και σωμα λεγειν τον
πατερα και τον υιον και διηιρησθαι τον πατερα, απερ εστιν δογματα ανθρωπων μηδ'
οναρ φυσιν αορατον και ασω 20.18.159 ματον πεφαντασμενων, ουσαν κυριως
ουσιαν. ουτοι δε δηλον οτι εν σωματικωι τοπωι δωσουσιν τον πατερα, και τον υιον
τοπον εκ το που αμειψαντα σωματικως επιδεδημηκεναι τωι βιωι, και ουχι κατα
στασιν εκ καταστασεως, ωσπερ ημεις εξειληφαμεν. 20.19.n Ουδε γαρ απ' εμαυτου
εληλυθα, αλλ' εκεινος με απεστειλεν. 20.19.160 Ταυτα νομιζω λεγεσθαι ως τινων
αφ' εαυτων ερχομε νων και μη απεσταλμενων απο του πατρος. περι μεν ουν ανθρω
πων τοιουτων, διδασκαλιαν η προφητειαν υπισχνουμενων, διδασκο μεθα και απο
του Ἱερεμιου, ενθα γεγραπται· «Ουκ απεστελλον τους 20.19.161 «προφητας, και
αυτοι ετρεχον». ει δε και δυναμεις τινες μη απο στελλομεναι απο του πατρος
ερχονται προς ανθρωπους, επιστησεις και ει τινες εν αυταις εισιν εκ του θεου
εξεληλυθυιαι και τουτωι 20.19.162 ημαρτηκυιαι τωι μη απεσταλθαι απ' αυτου. ουκ
αζητητον δε εατεον τον τοπον και εις τον περι ψυχης λογον· ταχα γαρ η μεν του
Ἰησου ψυχη εν τηι εαυτης τυγχανουσα τελειοτητι εν θεωι και τωι πληρωματι ην, και
εκειθεν εξεληλυθυια, τωι απεσταλθαι απο του πατρος, ανε λαβεν το εκ της Μαριας
σωμα. αλλαι δε ουχ ουτως εξηλθον απο του θεου, τουτεστιν ουκ απεσταλμεναι ουδε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

υπο του θειου βουληματος προπεμφθεισαι. 20.20.n ∆ια τι την λαλιαν την εμην ου
γινωσκετε; οτι ου δυνασθε ακουειν τον λογον τον εμον. 20.20.163 Αιτιον, φησιν, εστι
του υμιν μη γινωσκεσθαι την εμην λαλιαν το μη δυνασθαι υμας ακουειν του λογου
μου. προτερον ουν δυναμιν περιποιητεον ακουστικην του θειου λογου, ινα μετα
τουτο 20.20.164 οιοι τε γενωμεθα και γινωσκειν πασαν την Ἰησου λαλιαν· εξεστιν
γαρ προτερον ου δυναμενον ακουειν τον λογον Ἰησου υστερον φθα νειν επι το
ακουειν δυνασθαι αυτον, επει και οσον μεν ουδεπω ιαθη τις τας ακοας απο του
λογου του λεγοντος τωι κωφωι· «∆ιανοιχθητι», 20.20.165 ου δυναται ακουειν. επαν δε
λυθηι ο αιτιος της κωφοτητος συνδεσ μος, τοτε ακουειν τις οιος <τε> εσται του
Ἰησου, οτε και γινωσκειν δυναται αυτου την λαλιαν· η λεγετωσαν ημιν οι
νομιζοντες και δια τουτων συνιστασθαι τον περι φυσεως λογον, ποτερον εδυναντο
ετι 20.20.166 κωφοι οντες ακουειν ους υστερον ιασατο, η ουκ εδυναντο; σαφους δε
οντος του "7ουκ εδυναντο"7, δηλον οτι εξεστιν μεταβαλειν απο του μη δυνασθαι
ακουειν των Ἰησου λογων επι το ακουειν αυτων, και ου δια φυσιν ανιατως εχουσαν,
οτε ου δυναται τις ακουειν· και μαλιστα ταυτα προσακτεον τοις ετεροδοξοις,
χαιρουσι ταις αλληγοριαις και αναγουσιν την περι των ιασεων ιστοριαν επι τας της
ψυχης θερα πειας, απολυομενης υπο του Ἰησου πασης νοσου και πασης μαλακιας.
20.20.167 νομιζω δε το μεν ακουειν νυν επι του συνιεναι τασσεσθαι των λεγο μενων,
το δε γινωσκειν επι του καταλαμβανοντα συγκατατιθεσθαι, τωι φωτι της περι των
λεγομενων γνωσεως πεφωτισμενον. 20.20.168 Ὁ μεντοι γε Ἡρακλεων υπολαμβανει
20αιτιαν αποδιδοσθαι του μη δυνασθαι αυτους ακουειν τον Ἰησου λογον μηδε
γινωσκειν αυτου την λαλιαν εν τωι «Ὑμεις εκ του πα «τρος του διαβολου εστε»20.
αυταις γουν λεξεσιν φησι· 20»∆ιατι «δε ου δυνασθε ακουειν τον λογον τον εμον, η
οτι υμεις «εκ του πατρος του διαβολου εστε;» αντι του «εκ της «ουσιας του
διαβολου», φανερων αυτοις λοιπον την φυσιν αυτων, και προσελεγξας αυτους οτι
ουτε του Ἀβρααμ εισιν τεκνα (ου γαρ αν εμισουν αυτον), ουτε του 20.20.169 θεου, διο
ουκ ηγαπων αυτον20. και ει μεν το «Ὑμεις εκ του «πατρος του διαβολου εστε»
εξεδεχετο ως εν τοις ανωτερω διηγησαμεθα, και ελεγεν· δια το ετι υμας ειναι εκ του
διαβολου, ου δυνασθε ακουειν τον λογον τον εμον, καν παρεδεξαμεθα αυτου
20.20.170 την διηγησιν. νυνι δε δηλος εστιν ομοουσιους τινας τωι δια βολωι λεγων
ανθρωπους, ετερας, ως οιονται οι απ' αυτου, ουσιας τυγχανοντας παρ' ους καλουσι
ψυχικους η πνευματικους. 20.21.n Ὑμεις εκ του πατρος του διαβολου εστε και τας
επιθυμιας του πατρος υμων θελετε ποιειν. 20.21.171 Ἀμφιβολος η λεξις εστιν·
δηλουται γαρ απ' αυτης εν μεν ως αρα εχει ο διαβολος πατερα, εξ ου πατρος, οσον
επι τωι ρητωι, εμφαινονται ειναι ουτοι προς ους ο λογος· ετερον δε, ο βελ τιον εστιν,
οτι υμεις εκ τουδε του πατρος εστε, καθ' ου κατηγορειται 20.21.172 το "7διαβολος"7.
αμφιβολον μεν ουν ην αν το λεγομενον και ει περιηιρητο το προτερον αρθρον το
"7του"7, πλην μαλλον αν εφαινετο σαφεστερον το βουλημα του ρητου. <ου> μεντοι
γε ο συναγορευων τωι ειναι τινα του διαβολου πατερα, ου υιους δοξει λεγειν τους
προς ους ο λογος εστιν, χρησεται τωι επιφερομενωι ουτως εχοντι· «Ὅταν «λαληι το
ψευδος, εκ των ιδιων λαλει, οτι ψευστης εστιν και ο πατηρ «αυτου», και φησει
ψευδος μεν ειναι τον διαβολον, αλλον δε παρα 20.21.173 τουτον ειναι τον του
ψευδους πατερα. αλλ' ουχ υγιως τουτο λεχ θησεται· μαλλον γαρ το ψευδος
εφαρμοσει τωι εναντιωι του ειπον τος· «Ἐγω ειμι η αληθεια»· λεγω δε τωι αντιχριστωι,
ου ψευστης 20.21.174 εστιν ο πατηρ, ο διαβολος ων. αλλ' εικος τινα προσκοψειν τωι
ψευ δος ειναι τον αντιχριστον, ουκετι ψεκτον εσομενον, εαν τηι υπο στασει ετερον
μηδεν ψευδους ηι. προς ον παραθεμενος το «Ἀπωλεια «εγενου, και ουχ υπαρξεις εις
τον αιωνα» ειρημενον εν τωι Ἰεζεκιηλ περι τινος δια την κακιαν μεταβεβληκοτος εις
το γενεσθαι αυτον απωλειαν, καθ' ομοιοτητα παραμυθησει και το περι του ψευδος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

ειναι τινα <ου> τηι υποστασει εκ κατασκευης, αλλα εκ μεταβολης και ιδιας
προαιρεσεως τοιουτον γεγενημενον, και ουτως, ινα καινως ονο 20.21.175 μασω,
πεφυσιωμενον. φευγων γουν τις ως ατοπον το φασκειν ειναι ψευδος τον
αντιχριστον, ερει και πασιν εφαρμοζειν τοις ψευδομενοις το «Ὅταν λαληι το ψευδος,
εκ των ιδιων λαλει»· το γαρ εν εκαστωι των ψευδομενων ψευδος επαν λαληι, «εκ των
ιδιων» του ψευδους «λαλει»· αλλα και το «Ψευστης εστιν ο πατηρ αυτου» †
ανενεγκει επι το εκαστον τον προφερομενον ψευδος εκ στοματος εαυτου πατερα
ειναι ου λαλει ψευδους· και ουκ απιθανος γε εσται η τοιαυτη απο δοσις. και ταυτα
μεν ως παρακειμενα τηι αμφιβολιαι του εκκειμενου ημιν ρητου ειρησθω. 20.22.176
Ἐπει δε διηγουμενοι το «Ὑμεις ποιειτε τα εργα του «πατρος υμων» προλαβοντες και
εις τουτο ειρηκαμεν, πολλαχοθεν τα φανεντα ημιν εις την διηγησιν χρησιμα
συναγαγοντες, ουκ ευλογως νυν προσδιατριψομεν τωι τοπωι. πλην ει τις τωι ποιειν
την αμαρτιαν εκ του διαβολου γεγεννηται και μη κατηργησεν την απ' εκεινου γε
νεσιν εξ εαυτου, ουτος ου μιαν αλλα πλειονας επιθυμιας του τοιου του πατρος
ποιειν εθελει· και των εν παντι υιωι διαβολου επιθυμιων απο των εν τωι διαβολωι
επιθυμιων γεννωμενων, σαφες οτι αι εκει νου επιθυμιαι φρονημα υλης εισιν και
φθορας, ας κυριως εχθρας 20.22.177 ειποι τις αν ειναι προς θεον. φονους μεν ουν και
αδικιας και πλεονεξιας φασκειν ειναι τας εκεινου επιθυμιας, γεννωσας εν υιοις
αυτου παραπλησιως ταυταις επιθυμιας, ουκ απεμφαινει· αλλα και γενικως
ακαθαρσιας τηι φυσει εναντιας τυγχανουσας τηι καθαροτητι λε γειν ειναι τας εκεινου
επιθυμιας, αφ' ων αι προς τα ακαθαρτα επιθυμιαι 20.22.178 εγγινονται τεκνοις του
διαβολου, ου δυσπαραδεκτον εστιν. το δε και πορνειαν λεγειν ειναι την εκεινου
επιθυμιαν η μοιχειαν η παιδο φθοριαν η μαλακοτητα ουκ ευχερως αν τις
παραδεξοιτο, καν απορηι πως αι επιθυμιαι αυται εν ανθρωποις απο των εν εκεινωι
γινονται επιθυμιων, οσον επι τηι λεξει, οιονει καθολικου τινος παρισταμενου περι
των εν ανθρωποις επιθυμιων, ως αρα θελουσιν οι ανθρωποι τας επιθυμιας του
πατρος αυτων ποιειν, ωστε παντα, α επιθυμουσιν 20.22.179 παρανομως, προτερον
επιθυμιας ειναι του πατρος αυτων. τοιουτον γαρ εστιν το «Και τας επιθυμιας του
πατρος υμων θελετε ποιειν». λεκτεον δε προς ταυτα οτι ο διαβολος επιθυμει
φθαρηναι τονδε, φερε ειπειν, τον παιδα, και μοιχευθηναι τηνδε, και πορνευσαι
τουσδε, και τουτων επιθυμων εμποιει τοις δυναμενοις αυτωι υπηρετησασθαι
επιθυμιαν του ποιησαι, απερ εκεινος ενεργησαι βουλεται, ωστ' αν κατα τουτο τον
ενεργουντα την πορνειαν η την μοιχειαν προτερον 20.22.180 λεγειν του ανθρωπου
πορνευειν και μοιχευειν. το δ' αυτο και περι πασης αμαρτιας ερεις· οιον ο διαβολος
αργυριων μεν ουκ επιθυμει, επιθυμει δε φιλαργυρους ποιησαι και προσπαθεις τοις
υλικοις πραγ μασιν· ταυτην δε την επιθυμιαν αυτου θελουσι ποιειν οι ουκ αλλως
20.22.181 η τωι θελειν φιλουντες το αργυριον. διοπερ αναγκαιον εστιν εφι στανειν
ημας πασιν οις θελομεν ποιειν και εξεταζειν μηποτε ο θε λομεν ποιειν εκ των του
διαβολου επιθυμιων εστιν· ινα εκ του τεθεωρηκεναι τα εκ των του διαβολου
επιθυμιων παυσωμεθα θελειν ποιειν εκεινα, ειδοτες παντα τον θελοντα ποιειν τας
του διαβολου επιθυμιας εκ πατρος μεν ουδαμως ειναι θεου, διαβολου δε γεγονεναι
τεκνον, και απο του εθελειν ποιειν τας επιθυμιας του χειρονος μορφουμενον και
κατ' εικονα γινομενον του πονηρου πατρος, αφ' 20.22.182 ου ερχονται και τυπουνται
αι εκεινου του χοικου εικονες. πρωτος γαρ χοικος εκεινος, τωι πρωτος αποπεπτωκως
των κρειττονων και επιτεθυμηκως ετερας παρα την κρειττονα ζωης ζωην αξιος
γεγονεναι του αρχην αυτον ειναι ουτε κτισματος ουτε ποιηματος αλλα «πλα
«σματος κυριου, πεποιημενον εγκαταπαιζεσθαι υπο των αγγελων «αυτου». και ημων
δε η προηγουμενη υποστασις εστιν εν τωι κατ' εικονα του κτισαντος· η δε εξ αιτιας εν
τωι ληφθεντι απο του χου 20.22.183 της γης πλασματι. και ει μεν ωσπερει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

επιλαθομενοι της εν ημιν κρειττονος ουσιας υποταξομεν εαυτους τωι απο του χου
πλασματι, και το κρειττον την εικονα του χοικου ληψεται· ει δε συνεντες το ποιηθεν
κατ' εικονα και το ληφθεν απο του χου της γης, ολοι προσνευοιμεν επι τουτον, ου
κατ' εικονα γεγοναμεν, εσομεθα και καθ' ομοιωσιν θεου, πασαν την προς υλην και
σωματα προσπαθειαν και 20.22.184 την προς τινα των καθ' ομοιωσιν απολειψαντες.
επει δε κατα τας θειας γραφας η επιθυμια των μεσων εστιν, ουκ ειδυιας την
ελληνικην των σημαινομενων παρα τοις τα τοιαυτα διαρθρουσιν ακριβειαν, ωστ' αν
το μεν αστειον βουλησιν ονομασαι, ην οριζονται ευλογον ορεξιν, το δε φαυλον
επιθυμιαν, ην φασιν ειναι αλογον ορεξιν η σφοδραν ορεξιν, λεκτεον οτι πασα
γενητη φυσις τας επιθυμιας του ιδιου πατρος θελει ποιειν, ωσπερ και πασα ποιει τα
εργα του ιδιου πατρος, του μεν πρωτως αγιου πατρος αγενητου τυγχανοντος (ουτος
δε εστιν ο θεος), του δε πρωτως πονηρου πατρος εξ ουδενος οντος πατρος· ουδε γαρ
υπεστησεν τις εν αυτωι πατηρ την πονηριαν, αλλ' η απο θεου εκτροπη γεγεννηκεν
αυτην. 20.23.185 Το μεν ουν νυν εξεταζομενον κατα το «Και τας επιθυ «μιας του
πατρος υμων θελετε ποιειν» σαφες οτι αναφερεται προς τον διαβολον,
προειρημενου του «Ὑμεις εκ του πατρος του διαβο «λου εστε» και επιφερομενου του
«Ἐκεινος ανθρωποκτονος ην απ' 20.23.186 «αρχης». και προς εκαστον δ' αν ου
μονον των εκ του διαβολου, αλλα και των εκ του θεου υγιως λεχθειη το «Τας
επιθυμιας του «πατρος υμων θελετε ποιειν». λεγονται γαρ τινες ειναι και θεου
20.23.187 επιθυμιαι, ονομαζομενων <ουτως> αυτου των βουλησεων. εν γουν
οκτωκαιδεκατωι ψαλμωι ειρηται· «Τα κριματα κυριου αληθινα, δεδι «καιωμενα επι το
αυτο· επιθυμητα υπερ χρυσιον και λιθον τιμιον «πολυν». καν, ως τινα δη των
αντιγραφων εχει, ηι «τα επιθυμηματα «υπερ χρυσιον και λιθον τιμιον πολυν»,
φησεις οτι τα επιθυμηματα του επιθυμησαι τινα αυτων αξια εστιν, ως τα ευλογητα
του ευλο 20.23.188 γεισθαι, και τα αγαπητα του αγαπασθαι. ωσπερ ουν τα
ευλογηματα μαλλον υπο θεου ευλογειται και τα αγαπητα μαλλον υπο θεου
αγαπαται, ουτω και τα επιθυμηματα μαλλον αν υπο θεου ευλογω τερον
επιθυμηθειη, ευγνωμονεστερον ημων ακουοντων, ως προειρη καμεν, της επιθυμιας.
και ο σωτηρ δε φησιν· «Ἐπιθυμιαι επεθυμησα 20.23.189 «τουτο το πασχα φαγειν μεθ'
υμων προ του με παθειν». περι δε του και φαυλην ειναι επιθυμιαν ηρκει μεν και το
εν χερσιν ρητον· ουδεν δε ηττον παραθετεον και το «Ὃς αν εμβλεψηι γυναικα προς
«το επιθυμησαι αυτην, ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι καρδιαι αυτου». ου παντως δε ο
επιθυμων αποντος επιθυμει, ως ουδε ο βουλομενος 20.23.190 παντως τα αποντα
βουλεται. τουτο δε προεθεραπευσαμεν δια τα επιθυμηματα του θεου και τας των
τελειων επιθυμιας. 20.23.191 Πας ουν υιος τινος τας επιθυμιας του πατρος εαυτου
θελει ποιειν, και πας υιος τινος ποιει τα εργα του πατρος αυτου. ουτω γαρ και ο
σωτηρ τας επιθυμιας του πατρος εαυτου θελει ποιειν, 20.23.192 και ποιει τα εργα του
πατρος εαυτου. και «ο ανθρωπος της αμαρ «τιας, ο υιος της απωλειας» τας επιθυμιας
του πατρος εαυτου θελει ποιειν, και ποιει τα εργα του πατρος εαυτου. και εφ' ημων
δε των ανθρωπων παντως τα εργα ητοι θεου εστιν η διαβολου, και α θελο μεν ποιειν
ητοι επιθυμια εστιν του αγαθου εν ουρανοις πατρος ημων 20.23.193 η του εχθρου
αυτωι διαβολου. και ει μεν ποιουμεν τα εργα του θεου και θελομεν τας επιθυμιας
αυτου ποιειν, υιοι εσμεν του θεου· ει δε τα του διαβολου πραττομεν, θελοντες α
εκεινος επιθυμει ποιειν, 20.23.194 εκ του πατρος του διαβολου εσμεν. επιστησωμεν
ουν μη μονον οις ποιουμεν, αλλα και οις θελομεν. αυταρκες γαρ εις το ειναι του δια
βολου υιον το καν θελειν αυτου ποιειν τας επιθυμιας· και ταχα δια τουτο μετα το
«Ὑμεις ποιειτε τα εργα του πατρος υμων» ειρηται το «Τας επιθυμιας του πατρος
υμων θελετε ποιειν», ινα μαθωμεν οτι ει και μονον θελομεν ποιειν απερ επιθυμει ο
διαβολος, χρημα 20.23.195 τιουμεν διαβολου υιοι. πιθανωτατα δ' αν τις προς ταυτα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

λεγοι ως αρα αρκει προς το ειναι υιον θεου το θελειν αυτου ποιειν τας επι 20.23.196
θυμιας, καν μη προσηι τουτωι <το> ποιειν τα εργα του θεου. αλλα λεκ τεον οτι αναγκη
τον θελοντα ποιειν τας επιθυμιας του θεου και ποιειν τα εργα του θεου· ου γαρ
μονον το θελειν αλλα και το ενεργειν, ως φησιν ο Παυλος, εκ του θεου εστιν,
επομενου παντως τωι καλωι θελειν του συζυγου αυτωι <του> ενεργειν (και γαρ «Τοις
αγα «πωσιν τον θεον παντα συνεργει εις αγαθον»), και ουκ αν καλον θελειν ατελες
εασαι ο ποιων παντα καλα λιαν· αλλ' ουδε επινοηθη ναι δυναται καλον θελειν μη
συνεζευγμενης της κατα το ουτω θελειν 20.23.197 ενεργειας καλης τωι καλωι θελειν.
η μεντοι γε προς τωι θελειν ενερ γεια καν εμποδιζοιτο υπο της προνοιας ευλογως
πολλακις, οτε υπερ τινος καθολικως χρησιμου η οπως ποτε χρησιμου χρεια
ανακοπτεσθαι το κατα το θελειν το χειρον εργον. 20.23.198 Εις ταυτα δε ο
Ἡρακλεων φησι· 20προς ους ο λογος, εκ της ουσιας του διαβολου ησαν20· ως ετερας
ουσης της του 20.23.199 διαβολου ουσιας παρα την των αλλων λογικων ουσιαν.
ομοιον δε εν τουτωι μοι πεπονθεναι φαινεται τωι ετεραν ουσιαν φασκοντι οφθαλμου
παρορωντος και ετεραν ορωντος, και ετεραν ουσιαν 20.23.200 ακοης παρακουουσης
και υγιως ακουουσης. ως γαρ εν τουτοις ουχ η ουσια διαφορος, αλλα τι αιτιον
επισυμβεβηκεν του παρα κουειν και του παροραν, ουτως παντος του πεφυκοτος
λογωι παρακολουθειν η παρακολουθητικη ουσια η αυτη εστιν, ειτε 20.23.201
παραδεχεται τον λογον ειτε ανανευει προς αυτον. τι γαρ δια φερει εφ' ημων των
ανθρωπων το παρακολουθησαν του μη παρακολουθουντος ουκ αν εχοιμεν ειπειν, ει
και μετα το συνιε ναι των ειρημενων ο μεν τις επικρινας συγκατεθετο τωι λεγο μενωι,
ο δε ανενευσεν προς αυτο. 20.24.202 Πολλακις δε ειπομεν, οτι εαν συγχωρηθηι τουτο
το αδυνατον (λεγω δε το ειναι ουσιας ετερας και ανεπιδεκτον των κρειττονων τον
διαβολον), περι μεν εκεινου απολογησομεθα ως ου δαμου αιτιου της πονηριας, το δε
εγκλημα τωι αυτον ουσιωσαντι και δημιουργησαντι προσαψομεν, οπερ εστι παντων
ατοπωτατον. 20.24.203 προδηλον δε το παραλογον εσται τωι κατανοησαντι ψυχων
ανθρω πινων ουσιαν και ενιδοντι οτι αμηχανον εστιν, ωσπερ σωματα παρα σωματα
ειναι ανθρωπινα ετερας και ετερας ουσιας, ουτω και ψυχας παρα ψυχας, και
νοητικον παρα το νοητικον, και το διανοητικον 20.24.204 παρα το διανοητικον. το
δε ομοιον ερεις και επι του λογικου και επι των εν τηι ψυχηι δυναμεων, της τε
μνημονικης και της ουτως φανταστικης· αναγκη γαρ, ει ετεροουσιος εστιν ανθρωπος
τις παρ' ετερον, και ετερογενεις ειναι τας της ψυχης δυναμεις, και ετερογενη ειναι,
φερε ειπειν, την μνημονικην <παρα την μνημονικην> και την 20.24.205 διανοητικην
παρα την διανοητικην. εξεταζεσθω δε ο λογος περι τουτων, α ομοιως αν νοησαι και
διανοηθειη, ωστε και παραπλησιως συγκαταθεσθαι η επισχειν η ανανευσαι ον φασιν
εκεινοι πνευματικον και ον λεγουσιν ειναι χοικον. αρα γαρ το παραπλησιον εν
διαφοροις γεγονεν ουσιαις, η δια τουτο παραπλησιον γεγονεν το παθος, επει
20.24.206 ομοουσιον ην τουτο ωι συμβεβηκε το παθος; το μεν ουν φαναι τους αυτους
τυπους φαντασιων και συγκαταθεσεων και διανοησεων και μνημονευσεων
γεγονεναι εν τοις ετεροουσιοις αλογον· το δε εν τοις ομοουσιοις εκ μερους ως παρα
ταυτην ειναι τινα και αλλην ουσιαν 20.24.207 εν αυτοις ηλιθιον. παραστησατωσαν
γαρ παρα τας δυναμεις ταυτας ετεραν τινα ουσιαν μη νοουσαν μηδε διανοουμενην
μηδε μεμνημενην μηδε φαντασιουμενην εν οις φασιν ειναι πνευματικοις κρειττονα
της νοουσης και διανοουμενης, η εν τοις χοικοις ητοι ομοιαν η χειρονα· 20.24.208
ουδε γαρ φησουσιν κρειττονα. αλλ' εικος αυτους ερειν οτι ωσπερ ενδεχεται απο της
αυτης σφραγιδος ομοιως τυπωθηναι την ανομοιον ουσιαν χρυσου και αργυρου και
κασσιτερου και μολιβου και κηρου, ουτω δυνατον απο των αυτων φαντασιων τους
παραπλησιους εγγενεσθαι τυπους τοις εν διαφοροις ουσιαις τυγχανουσιν και φαντα
σιουμενοις· το δ' ομοιον και επι διανοιας και νοησεως και μνημο 20.24.209 νευσεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

φησουσιν. αλλ' ορα μηποτε καν πανυ πιθανος ειναι ο λο γος ουτος δοκηι,
συναρπαζειν μαλλον και σοφιζεσθαι δυναται ανομοιως παραβεβλημενος ηπερ
πειθειν τον ακριβως τωι παραδειγ ματι επιστησαντα· επι μεν γαρ της εικονος εχω
δειξαι, ητοι εν χρυσωι ο τυπος η εν αργυρωι, ηι μεν ο τυπος παραπλησιος δεικνυται,
την ιδιοτητα του εν χρυσωι γεγονεναι παρα το εν αργυρωι τετυπωσθαι 20.24.210 η
ταις λοιπαις υλαις. ουτω τοινυν ημιν παραστησατωσαν ιδιωμα του δεξαμενου τυπον
κρειττονα η ελαττονα η υποδεεστερον, και πειραθητωσαν καν περιλαλησαι την των
δεξαμενων την αναμαξιν των τυπων παραπλησιως διαφορον ουσιαν· μη γαρ
παρισταντες αποφανουνται μεν, ουκ αποδειξουσιν δε. 20.24.211 Τοσαυτα και προς
τον Ἡρακλεωνος λογον ειποντος· 20το «Ἐκ του πατρος του διαβολου» αντι του "7εκ
της ου σιας του πατρος"7 ειρησθω20. παλιν εις το 20»Τας επιθυ «μιας του πατρος
υμων θελετε ποιειν»20 διαστελλεται λεγων 20.24.212 20τον διαβολον μη εχειν
θελημα αλλ' επιθυμιας20. και εμφαινεται αυτοθεν το αδιανοητον του λογου· θελειν
γαρ τα πονηρα πας αν τις ομολογησαι εκεινον. συναξεις δε και αυτος, ει και επι του
παροντος εν προχειρωι ουκ εχομεν παραθεσθαι, 20.24.213 ει που εν τηι γραφηι το
θελειν επι του διαβολου τετακται. μετα ταυτα φησιν ο Ἡρακλεων 20ως αρα ταυτα
ειρηται ου προς τους φυσει του διαβολου υιους, τους χοικους, αλλα προς τους
ψυχικους, θεσει υιους διαβολου γινομενους· αφ' ων τηι φυσει δυνανται τινες και
θεσει υιοι θεου 20.24.214 χρηματισαι20. και φησι γε οτι 20παρα το ηγαπηκεναι τας
επιθυμιας του διαβολου και ποιειν τεκνα ουτοι του 20.24.215 διαβολου γινονται, ου
φυσει τοιουτοι οντες20. και δια στελλεται ως αρα 20τριχως δει ακουειν της κατα
τεκνα ονομασιας, πρωτον φυσει, δευτερον γνωμηι, τριτον αξιαι· και φυσει μεν20,
φησιν, 20εστιν το γεννηθεν υπο τινος γεννητου, ο και κυριως τεκνον καλειται·
γνωμηι δε, οτε το θελημα τις ποιων τινος δια την εαυτου γνωμην τεκνον εκεινου ου
ποιει το θελημα καλειται· αξιαι δε, καθ' ο λεγονται τινες γεεννης τεκνα και σκοτους
και 20.24.216 ανομιας, και οφεων και εχιδνων γεννηματα. ου γαρ γενναι20, φησι,
20ταυτα τινα τηι εαυτων φυσει· φθοροποια γαρ και αναλισκοντα τους εμβληθεντας
εις αυτα· αλλ' επει επραξαν τα εκεινων εργα, τεκνα αυτων ειρηται20. τοιαυτην δε
διαστολην δεδωκως ουδε καν επι ποσον απο των 20.24.217 γραφων παρεμυθησατο
την ιδιαν διηγησιν. ειποιμεν δ' αν προς αυτον οτι ει μη φυσει, αλλα αξιαι γεεννης
τεκνα ονομαζεται και σκοτους και ανομιας (20φθοροποια γαρ ταυτα και ανα
λισκοντα20 μαλλον ηπερ συνισταντα), πως ο Παυλος φησι που το «Ἤμεθα † φυσει
τεκνα οργης ως και οι λοιποι»; η λεγετωσαν ημιν ως ουκ εστιν αναλωτικον και
μαλιστα κατ' αυτον φθορο 20.24.218 ποιον η οργη, ης τεκνα ημεθα. παλιν φησιν οτι
20τεκνα του διαβολου νυν λεγει τουτους, ουχ οτι γενναι τινας ο διαβολος, αλλ' οτι
τα εργα του διαβολου ποιουντες 20.24.219 ωμοιωθησαν αυτωι20. ποσωι δε βελτιον
περι παντων των του διαβολου τεκνων τουτο αποφαινεσθαι, ως ομοιουμενων αυτωι
τωι ποιειν τα εργα αυτου και ου δια την ουσιαν και την κατασκευην την χωρις εργων
τεκνων διαβολου χρηματιζοντων; 20.25.n Ἐκεινος ανθρωποκτονος ην απ' αρχης, και
εν τηι αληθειαι ουχ εστηκεν, οτι ουκ εστιν αληθεια εν αυτωι. 20.25.220 Ἐπει εστιν τις
κοινοτερον ανθρωποκτονος ο οπωσ ποτε απεκτονως ανθρωπον, οστις εστιν και
μεσος, καθ' ο και ζηλωι θεου πεποιηκεν ο Φινεες αποκτεινας τον Ἰσραηλιτην πορνευ
οντα και την Μαδιανιτιν <και> ανθρωποκτονος ου ψεκτως ρηθησεται και ο ∆αβιδ
«εν ονοματι κυριου των δυναμεων, θεου παραταξεως «Ἰσραηλ» <παταξας> τον
Γολιαθ, ζητητεον την αληθινην ανθρωπου ζωην και τον εναντιον ταυτηι θανατον
αυτου, ινα νοηθηι ο ψεκτως 20.25.221 ανθρωποκτονος. και οσον μεν επι τηι ιστοριαι
φησεις τον Ἀδαμ και την Ευαν, οσον ουχ ημαρτηκεισαν, μη ανηιρησθαι· ηι δε ημεραι
εφαγον απο του απηγορευμενου ξυλου ευθεως και τεθνηκεναι, ουκ αλλου τινος
αποκτειναντος αυτους η του ανθρωποκτονου διαβολου, οτε την Ευαν δια του οφεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

ηπατησεν και η Ευα δεδωκεν τωι αν 20.25.222 δρι απο του ξυλου, και εφαγεν ο ανηρ.
κατα μεντοι γε τα βαθυ τερα των δογματων νοησας το «Ουκ αποθανουμαι αλλα
ζησομαι, «και διηγησομαι τα εργα κυριου», και το υπο του σωτηρος προς τους
Σαδδουκαιους απορρητοτατα τοις συνιεναι του λεγομενου δυ ναμενοις ειρημενον εν
τωι κατα Ματθαιον· «Περι της αναστασεως «των νεκρων ουκ ανεγνωτε το ρηθεν
υμιν υπο του θεου λεγοντος· «Ἐγω ειμι θεος Ἀβρααμ και θεος Ἰσαακ και θεος Ἰακωβ;
ουκ εστι»ο θεος θεος νεκρων, αλλα ζωντων», και εν τωι κατα Λουκαν· «Ὅτι δε
εγειρονται οι νεκροι και Μωσης εμηνυσεν, ως λεγει επι της «βατου κυριον τον θεον
Ἀβρααμ και θεον Ἰσαακ και θεον Ἰακωβ·»ουκ εστιν ο θεος νεκρων, αλλα ζωντων·
παντες γαρ αυτωι ζωσιν»· 20.25.223 ετι δε και εν τωι κατα Μαρκον· «Περι των
νεκρων, † ουκ ανεγνωτε «οτι εγειρονται εν τηι βιβλωι Μωσεως επι της βατου ως
ειπεν αυτωι «ο θεος λεγων· Ἐγω ειμι θεος Ἀβρααμ και θεος Ἰσαακ και θεος»Ἰακωβ;
ουκ εστιν ο θεος νεκρων, αλλα ζωντων», οψει οτι ει νυν ζηι εκ νεκρων αναστας,
Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ νεκροι ησαν,πριν ζησωσιν· νεκρος δε κυριως ουδεις
λεγεται μη προτερον ζησας. 20.25.224 επιστησον δε και τωι «Ἐν τωι Ἀδαμ παντες
αποθνησκουσιν, και εν «τωι χριστωι παντες ζωοποιηθησονται», εν οις ουτε ο μεσος
θανατος σημαινεται κατα το «Ἐν τωι Ἀδαμ παντες αποθνησκουσιν», ουτε η
αδιαφορος ζωη και μητε αγαθον ουσα καθ' αυτην μητε κακον κατα το «Ἐν τωι
χριστωι παντες ζωοποιηθησονται», και οψει την ζωην του κατ' εικονα ανθρωπου.
νοησας δε αυτου την ζωην συνη σεις τινα τροπον ο ανθρωποκτονος απεκτεινε τον
ζωντα ανθρω πον, ου δια τινα ενα ιδιως ποιον, αλλα δι' ολον το γενος, ο απεκτεινεν,
καθ' ο «εν τωι Ἀδαμ παντες αποθνησκουσιν», υγιως 20.25.225 λεχθησομενος
ανθρωποκτονος. ταυτην δε την ανθρωποκτονιαν ειρ γασατο αρξαμενος απ' αρχης,
δι' ην ανθρωποκτονιαν αυτου εκαστος των νοουντων αυτο και το εαυτου σωμα, και
τινι οικειον εστιν, τουτο ερει, ταλανιζων εαυτον επι τωι εν τωι Ἀδαμ αποτεθνηκεναι,
το «Ταλαιπωρος εγω ανθρωπος· τις με ρυσεται εκ του σωματος του «θανατου
τουτου»; βλεπων και τινα τροπον ειρηται το «Εις χουν «θανατου κατηγαγες με»· και
το «Ἐταπεινωσας ημας εν τοπωι κα 20.25.226 «κωσεως»· και το «Σωμα της
ταπεινωσεως ημων». εστιν δε και απορρητοτερον τι δι' ο ο απ' αρχης
ανθρωποκτονος αρχων εστιν του κοσμου τουτου, λεγω δε του περιγειου τοπου, οπου
εισιν ους απεκτεινεν ανθρωποι. ο μεν ουν ανθρωποκτονος απεκτεινεν ημας· ημεις
δε χαριτι θεου συνεταφημεν Χριστωι και συνανεστημεν αυτωι, ειγε συμμορφοι
γεγοναμεν τηι αναστασει αυτου και εν καινοτητι 20.25.227 ζωης περιπατουμεν. ο δε
ανθρωποκτονος αρχει των ανηιρημενων 20.25.228 και αρχει των νεκρων, ζωντος δε
ουδενος ηγεισθαι δυναται. εαν δε επιπλειον επιστησηις και τοις περι των νεκρων
γεγραμμενοις, οιον τουτωι «Εις τουτο Χριστος απεθανεν και ανεστη, ινα και νεκρων
«και ζωντων κυριευσηι», οψει τινα τροπον δια τον θανατον του Ἰησου ουδε των
νεκρων κυριευει ετι· απεθανεν γαρ Ἰησους ινα και 20.25.229 νεκρων κυριευσηι. οσον
μεν ουν ζηι ο ανθρωπος, ου φορει την του χοικου εικονα· αποθνησκων δε και
αναιρουμενος υπο του ανθρω ποκτονου, αμα τε <ου> συνεχει την του θεου εικονα,
και αναλαμ βανει την του χοικου και νεκρου· νεκρος γαρ ο χοικος, ωσπερ ζων ο
επουρανιος· και ο θεος ουκ εστιν νεκρων αλλα ζωντων θεος. 20.25.230 διοπερ ει μεν
συνανεστημεν εν καινοτητι ζωης περιπατουντες, ο θεος εστιν ημων· ει δε ετι εσμεν
εν νεκροις, ο θεος ου νεκρων και ημων ουκ εσται θεος. 20.26.231 Παρακειται δε τωι
εξεταζειν τα περι του απ' αρχης αν θρωποκτονου και το ιδειν τινας νεκρους μεν, ουκ
εν αλλωι δε η εν Χριστωι νεκρους, οι και πρωτον αναστησονται· περι ων εν μεν τηι
προς Κορινθιους ουτω λεγεται· «Σαλπισει γαρ, και οι νεκροι ανα «στησονται
αφθαρτοι, και ημεις αλλαγησομεθα»· εν δε τηι προς Θεσσαλονικεις· «Τουτο γαρ υμιν
λεγομεν λογωι κυριου, οτι ημεις οι «ζωντες, οι περιλειπομενοι εις την παρουσιαν του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

κυριου, ου μη «φθασωμεν τους κοιμηθεντας· οτι αυτος ο κυριος εν κελευσματι, εν
«φωνηι αρχαγγελου και εν σαλπιγγι θεου καταβησεται απ' ουρανου, «και οι νεκροι
εν Χριστωι αναστησονται πρωτον· επειτα ημεις οι «ζωντες, οι περιλειπομενοι, αμα
συν αυτοις αρπαγησομεθα εν νεφε «λαις εις απαντησιν του κυριου εις αερα, και
ουτω παντοτε συν 20.26.232 «κυριωι εσομεθα». και ηγουμαι ζωντας μεν ειναι εν
Χριστωι τους τετελειωμενους και μηδαμως ετι αμαρτιαν εργαζομενους, νεκρους δε
εν Χριστωι τους διακειμενους μεν κατα την εν Χριστωι πιστιν και προαιρουμενους
βιουν καλως, ου μην ηδη κατωρθωκοτας αλλ' ετι αμαρτανοντας, ητοι κατ' αγνοιαν
του ακριβους περι δικαιοσυνης αληθους λογου, η κατα ασθενειαν νικωμενων των
κριματων απο 20.26.233 της επιθυμουσης κατα του πνευματος σαρκος. και τουτοις γε
ακο λουθον εστιν τον Παυλον αισθανομενον εαυτου λεγειν δια το ηδη
κατωρθωκεναι το «Ἡμεις οι ζωντες». ους δε ειρηκαμεν νεκρους, ουτοι μαλιστα
δεονται της αναστασεως, ουδε των ζωντων δυνα μενων αρπαγηναι εν νεφελαις εις
απαντησιν του κυριου εις αερα, πριν πρωτον τους εν Χριστωι νεκρους αναστηναι· διο
γεγραπται· «Οι νεκροι εν Χριστωι αναστησονται πρωτον, επειτα ημεις οι ζωντες»
20.26.234 και τα εξης. επιστησεις δε ει και δια την ανθρωποκτονιαν αυτου ουκ αν
συσταντα τα επι της επικαταρατου γης εν τοις εργοις του 20.26.235 εκβληθεντος απο
«του παραδεισου της τρυφης» Ἀδαμ συνεστη. πλην ανθρωποκτονος ουτος απο της
των ενεστηκοτων γεγονεν αρχης, οστις, οιμαι, γενομενος «αρχη πλασματος κυριου»
εφθονησεν τοις 20.26.236 κτισθεισιν «εις το ειναι». ουτω «φθονωι θανατος εισηλθεν
εις τον «κοσμον», αει εν οις αν ευρηι ζωσιν ανθρωποκτονουντος εως αν παντων των
εχθρων υποτεθεντων τοις ποσιν του υιου του θεου εσχατος εχθρος αυτου θανατος
καταργηθηι. 20.27.237 Ἴδωμεν δε και περι του «Και εν τηι αληθειαι ουχ «εστηκεν». πας
μεν και μονος ο υγιη βεβαιως εχων δογματα και δια την βεβαιοτητα των δογματων
ασειστος τοις κριμασιν τυγχανων εν παντι καιρωι, και υπο μηδεμιας περιστασεως η
τινος σωματικης προ φασεως, οιον δυσυπομενητων πονων η σφοδροτερας ορεξεως
αφρο δισιων η οποιασδηποτε αιτιας σαλευομενος, ωστ' αν και επι ποσον
μετακινηθηναι απο του καλου, ευλογως αν εστηκεναι εν τηι αληθειαι 20.27.238
νομιζοιτο· ουτος δε ο λογος φθανετω και επι τας εξω σαρκος και αιματος φυσεις·
εστιν γαρ και εν τηι εκεινων ζωηι τα κατορθουντα εστηκεναι εν τηι αληθειαι δεοντως
λεγειν· ει δε τις μη ουτως βιοι, 20.27.239 «ουχ εστηκεν εν τηι αληθειαι». αλλ' εφιστημι
μηποτε εν μεν τι και μονοειδες εστιν το εστηκεναι εν τηι αληθειαι, ποικιλον δε τι και
πο λυτροπον το μη εστηκεναι εν αυτηι· τινων μεν τρεμουσαις, ιν' ουτως ονομασω,
ταις βασεσιν και σειομεναις βιαζομενων εσταναι εν αυτηι και μηδεπω τουτο
εχοντων· ετερων δε τουτο μεν ου πεπονθοτων, εν κινδυνωι δε του εν τουτωι γενεσθαι
καθεστηκοτων, οποιος εστιν ο λεγων· «Ἐμου δε παρα μικρον εσαλευθησαν οι
ποδες», και αλλων και πεπτωκοτων εν αυτηι, περι ων οιμαι λεγεσθαι το «Πας ο
πεσων 20.27.240 «επι τον λιθον τουτον συνθλασθησεται». επι τουτο το εσταναι εν τηι
αληθειαι προτρεπων ο κυριος Μωσεα ειπεν προς αυτον· «Ἰδου «τοπος παρ' εμοι, και
στησηι επι της πετρας»· ει γαρ η πετρα Χριστος ην, Χριστος δε φησιν· «Ἐγω ειμι η
αληθεια», μηποτε το «Στησηι επι της πετρας» ισον δυναται τωι «στησηι επι της
αληθειας». 20.27.241 μογις δε ποτε τουτο και μετα πολλα εγγιγνεται τινι. μεχρι γουν
του «Ἰδου, τοπος παρ' εμοι, και στησηι επι της πετρας» Μωσης ου δεπω ειστηκει επι
της πετρας. και ει τις γε επιμελεστερον ενιδοι τηι ανθρωπινηι φυσει, ουκ ευχερως
δυναμενηι καθαρευειν απο ψευδων δογματων, οψεται οτι ωσπερ «πας ανθρωπος
ψευστης», ουτως πας 20.27.242 ανθρωπος ουχ εστηκεν εν τηι αληθειαι. ει γαρ τις
εστιν ου ψευστης ετι η εστηκεν εν τηι αληθειαι, ο τοιουτος ουκ εστιν ανθρωπος, ωστ'
αν ειπειν αυτωι και τοις ομοιοις αυτωι τον θεον· «Ἐγω ειπα, θεοι «εστε και υιοι
υψιστου παντες», ουκ επενεχθησομενου αυτωι του 20.27.243 «Ὑμεις δε δη ως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

ανθρωποι αποθνησκετε» ει τις ουν και αλλος 20.27.243 ουχ εστηκεν εν τηι αληθειαι,
δηλον οτι και ο διαβολος ο απ' αρχης αν θρωποκτονος, και η αιτια γε του μη
εστηκεναι αυτον εν αληθειαι 20.27.244 τουτον ειρηται τον τροπον· «Ὅτι ουκ εστιν
αληθεια εν αυτωι». δια τουτο δ' ουκ εστιν αληθεια εν αυτωι, επειπερ ηπατηται και
ψευδη υπολαμβανει και ηπατηται αυτος υφ' εαυτου, τουτων χειρων ειναι λογισθεις
των λοιπων απατωμενων, οτι εκεινοι μεν υπο τουτου απατωνται, αυτος δε εαυτωι
δημιουργος εστιν της απατης. 20.28.245 Ἄξιον δε ζητησαι πως λεγεται το «Ἀληθεια
ουκ εστιν εν «αυτωι», οιον ποτερον ποτε ουδεν αληθες εχει δογμα, αλλα παντα οσα
ποτε δοξαζει ψευδη εστιν· η οτι ου μετεχει Χριστου, ως οι Χρι 20.28.246 στου μετοχοι
μετεχουσιν του ειποντος· «Ἐγω ειμι η αληθεια». οι γαρ μετεχοντες αυτου
μετεχουσιν αυτου και καθ' ο εστιν αληθεια, και δια τουτο αληθεια εστιν εν αυτοις.
και τριτον δ' αν εν τωι τοπωι τοιουτον προσαπορηθειη, επιστησοντων τινων ει χρη
λεγειν μη ειναι αληθειαν εν τωι οτιποτουν ψευδος υπολαμβανοντι, καν μετα
20.28.247 πολλων αληθων τουτο νομιζηι. ως γαρ ψευδος το εκ μυριων οσων αληθων
και ενος ψευδους συμπεπλεγμενου, ουτως εν τωι δοξαζοντι μετα πολλων αληθων εν
ψευδος οιονει το τοιουτον εστιν συμπε πλεγμενον, ωστ' αν ειπειν οτι εν τωιδε ουκ
εστιν αληθεια. δεικνυμι 20.28.248 δε τον μετα πολλων αληθων εν ψευδος
υπολαμβανοντα. και τα τρια γε δοξει εχειν λογον, τινος μεν φησοντος κατα τουτο
ειρησθαι το «Ουκ εστιν αληθεια εν αυτωι», επει ου μετεχει Χριστου, ωι γε και
προσπολεμει· ετερου δε, επειπερ ουδεν αληθες φρονει αλλ' εν πασιν διεψευσται, και
δια τουτο εστιν διαβολος και πονηρος και χειρων παντος ουτινοσουν πταιοντος, οτι
ταχα εν μεν τοις πολλοις εστιν τι και αληθες μετα πολλων ων σφαλλονται, εν δε
τουτωι ουδεν αληθες. 20.28.249 και τριτος δε τις συναγορευσει τωι λοιπωι λεγων
αμηχανον ειναι λο γικον τι τυγχανον ζωιον περι παντων ψευδοδοξειν και περι
μηδενος 20.28.250 καν ασθενως το αληθες υπολαμβανειν. παντως γουν καν τουτο
εχηι ο διαβολος δογμα αληθες περι αυτου εννοων οτι λογικος εστιν, και οτι το
τοιονδε μεν ανθρωπος εστιν, το τοιονδε δε αγγελος, και το 20.28.251 τοιον μεν
σωμα, και ποιον σωμα, αλλο δε τι ετερον σωματος. αλλ' ινα και το τελευταιον μη
λεγηι και μη εννοηι, αλλα γε αυταρκη τα πρωτα προς το μη αν δυνασθαι ειναι αληθες
περι αυτου το οτι ουδεν αληθες φρονει. 20.28.252 Ἡμεις μεν ουν του «Ἐν τηι αληθειαι
ουχ εστηκεν» ακουομεν ουχ ως φυσιν τοιαυτην εμφαινοντος, ουδε το αδυνατον περι
του εστηκεναι αυτον εν αληθειαι παρισταντος· ο δε Ἡρακλεων εις ταυτα φησι το
20Ου γαρ εκ της αληθειας η φυσις εστιν αυ του, αλλ' εκ του εναντιου τηι αληθειαι, εκ
πλανης και 20.28.253 αγνοιας. διο20, φησιν, 20ουτε στηναι εν αληθειαι ουτε σχειν εν
αυτωι αληθειαν δυναται, εκ της αυτου φυσεως ιδιον εχων το ψευδος, φυσικως μη
δυναμενος ποτε αληθειαν ειπειν· λεγει δ' οτι ου μονος αυτος ψευστης εστιν, αλλα
και ο πατηρ αυτου20, ιδιως "7πατηρ αυτου"7 εκλαμβανων 20την φυσιν αυτου,
επειπερ εκ πλανης και ψευσματος συνεστη20. 20.28.254 ταυτα δε ολα ρυεται τον
διαβολον παντος ψογου και εγκλη ματος και μεμψεως· ουδεις γαρ ευλογως αν ψεξαι
η εγκαλεσαι η μεμψαιτο τωι μη πεφυκοτι προς τα κρειττονα. ατυχης ουν μαλλον η
ψεκτος ο διαβολος κατα τον Ἡρακλεωνα εστιν. ιστεον μεντοι γε οτι ωσπερ ο
διαβολος εν τηι αληθειαι ουχ εστηκεν, οτι ουκ εστιν αληθεια εν αυτωι, ουτως και οι εκ
πατρος του διαβολου οντες εν τηι αληθειαι ουχ εστηκασιν, οτι αληθεια ουκ 20.28.255
εστιν <εν> αυτοις. παντες δε τοιουτοι οι ετι ποιουντες αμαρτιας, καν λεγωσιν ειναι
Χριστου· «Πας γαρ ο ποιων την αμαρτιαν «εκ του διαβολου γεγεννηται». 20.29.n
Ὅταν λαληι το ψευδος, εκ των ιδιων λαλει, οτι ψευστης εστιν και ο πατηρ αυτου.
20.29.256 Προλαβοντες μεν εις το «Ὑμεις εκ του πατρος του διαβολου εστε»
εμνημονευσαμεν του ρητου και τα υποπεσοντα ημιν εις αυτο ειρηκαμεν, ζητουντες
τι το ψευδος και τον πατερα αυτου· 20.29.257 συνεξεταζεσθω δε και τα λεχθησομενα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

νυν εκεινοις. παν πνευμα πονηρον και απατηλον νομιζω ειναι ψευδος, και εκαστον
τουτων οταν λαληι, εκ των ιδιων και μηδαμως εκ των του θεου λαλειν· 20.29.258
τουτων δε ο ψευστης πατηρ, ο διαβολος, εστιν· ποθεν δε εκινηθημεν εις το παν
χειρον πνευμα ψευδες ειπειν νυν παραθησομεθα· γεγρα πται εν τηι τριτηι των
Βασιλειων ως αρα ειπεν Μιχαιας κληθεις υπο του Ἀχααβ εις το προφητευσαι περι
του ποτερον αυτωι καθηκει πορευθηναι εις Ῥαμμωθ Γαλααδ εις πολεμον η επισχειν,
το «Ειδον «θεον Ἰσραηλ καθημενον επι θρονου αυτου, και πασα η στρατεια του
«ουρανου ιστηκει περι αυτον εκ δεξιων αυτου και εξ ευωνυμων αυτου. 20.29.259
«και ειπεν· Τις απατησει τον Ἀχααβ βασιλεα Ἰσραηλ, και αναβησεται «και πεσειται
εν Ῥαμμωθ Γαλααδ; και ειπεν ουτος <ουτως> [εν σοι.] «και εξηλθεν πνευμα και εστη
ενωπιον κυριου και ειπεν· Ἐγω απα 20.29.260 «τησω αυτον. και ειπεν προς αυτον
κυριος· Ἐν τινι; και ειπεν· «Ἐξελευσομαι και εσομαι πνευμα ψευδες εις το στομα
παντων των 20.29.261 «προφητων σου τουτων.» και εν τηι δευτεραι των
Παραλειπομενων ο αυτος Μιχαιας προς τον Ἀχααβ φησι και τον Ἰωσαφατ·
«Ἀκουσατε»λογον κυριου. ειδον τον κυριον καθημενον επι θρονου αυτου, και «πασα
δυναμις του ουρανου ιστηκει εκ δεξιων αυτου και εξ αριστε «ρων αυτου. και ειπεν
κυριος· Τις απατησει τον Ἀχααβ βασιλεα «Ἰσραηλ, και αναβησεται και πεσειται εν
Ῥαμμωθ Γαλααδ; και ειπεν «ουτος ουτως. και εξηλθεν πνευμα και εστη ενωπιον
κυριου και «ειπεν· Ἐγω απατησω αυτον. και ειπεν κυριος· Ἐν τινι; και ειπεν·
«Ἐξελευσομαι και εσομαι πνευμα ψευδες εν στοματι παντων των 20.29.262
«προφητων αυτου». σαφως ουν δια τουτων δηλουται οτι <ει> πνευ μα τι εστιν το
ψευδες πνευμα, παντα ομοια ειη αν ψευδη πνευματα <τα> απο του ψευστου πατρος
ειληφοτα το ειναι ψευδη πνευματα, κατα 20.29.263 το ψευδος και την κακιαν, και
ουχ οτι το κατ' ουσιαν. το μεν ουν αγιον πνευμα η αγγελικον πνευμα, οταν λαληι,
ουκ εκ των ιδιων λαλει, αλλα απο του λογου της αληθειας και της σοφιας· οπερ δη
λουται και εν τωι κατα Ἰωαννην, ενθα περι του παρακλητου διδασκει 20.29.264 και
φησιν· «Ἐκ του εμου ληψεται και αναγγελει υμιν». το μεντοι ψευδος οταν λαληι, εκ
των ιδιων λαλει· εκ των ιδιων ελαλησεν και το εν τηι τριτηι 20.29.265 των Βασιλειων
ψευδες πνευμα απατων τον Ἀχααβ. πλην παρατηρει οτι <το> "7ψευστης"7 ονομα
ομοιως τετακται επι τε του γεννησαντος το ψευδος διαβολου και επι του ανθρωπου·
ενθαδε μεν γαρ <ου> περι του ανθρωπου λεγεται το «Ὅτι ψευστης εστιν και ο πατηρ
αυτου», εν δε Ψαλμοις το «Ἐγω δε ειπον εν τηι εκστασει μου· Πας ανθρωπος
20.29.266 «ψευστης». ταυτα δε παρεθεμεθα ινα πασηι δυναμει φευγωμεν το ειναι
ανθρωποι και σπευδωμεν γενεσθαι "7θεοι"7, επειπερ οσον εσμεν ανθρωποι, ψευσται
εσμεν, ως και ο πατηρ του ψευδους ψευστης 20.29.267 εστιν. ομοιον δε εστιν το
μετεχειν ημας ενος και του αυτου ονο ματος και του σημαινομενου υπο του
ονοματος πραγματος· ημας λεγω, εαν ετι μενωμεν ανθρωποι, και τον διαβολον, ος
ψευστης ειρηται. 20.30.n Ἐγω δε οτι την αληθειαν λεγω, ου πιστευετε μοι. 20.30.268
Ει μεμνημεθα προς τινας εστιν ο λογος, οτι προς τους πεπιστευκοτας αυτωι
Ἰουδαιους, επαγγελιαν λαμβανοντας οτι εαν μενωσιν εν τωι λογωι του Ἰησου τοτε
αληθως αυτου εισι μαθηται και γνωσονται την αληθειαν ελευθερουσαν αυτους,
επαπορησομεν πως τοις τοιουτοις φησιν· «Ἐγω δε οτι την αληθειαν λεγω, ου
πιστευετε 20.30.269 μοι». και επιστησον ει δυναται τις τωι αυτωι κατα τινα μεν
επινοιαν πιστευειν, κατα δε ετεραν μη πιστευειν· οιον παραδειγματος ενεκεν, οι
πιστευοντες μεν εις τον επι Ποντιου Πιλατου Ἰησουν εσταυρωμε νον εν τηι Ἰουδαιαι,
μη πιστευοντες δε εις τον γεγεννημενον εκ Μαριας της παρθενου, ουτοι εις τον
αυτον πιστευουσι και ου πιστευουσι. 20.30.270 και παλιν οι πιστευοντες μεν εις τον
ποιησαντα εν τηι Ἰουδαιαι τα αναγεγραμμενα τερατα και σημεια Ἰησουν, μη
πιστευοντες δε εις τον υιον του ποιησαντος τον ουρανον και την γην, εις τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

<αυτον> 20.30.271 πιστευουσι και ου πιστευουσι. παλιν τε αυ οι πιστευοντες μεν εις
τον πατερα Ἰησου Χριστου, μη πιστευοντες δε εις τον δημιουργον και ποιητην τουδε
<του> παντος, ουτοι εις τον αυτον πιστευουσι 20.30.272 και ου πιστευουσιν. αλλα και
οι πιστευοντες μεν εις τον ποιητην ουρανου και γης, μη πιστευοντες δε εις τον
πατερα Ἰησου του εσταυ ρωμενου επι Ποντιου Πιλατου, εις τον θεον πιστευουσιν και
ου 20.30.273 πιστευουσιν. ιν' ουν μη παρα ποδας εναντιωμα ηι ως μη συνεωρακοτος
του γραφοντος το ευαγγελιον το τοιουτον, φησεις οτι ο λεγων προς τους
πεπιστευκοτας αυτωι Ἰουδαιους το «Ἐγω δε οτι την αληθειαν λεγω, «ου πιστευετε
μοι», πιστευουσιν κατα τινα επινοιαν και καθ' ετεραν 20.30.274 μη πιστευουσιν
ταυτα εφασκεν. και εικος οτι επιστευον μεν αυτωι κατα το ορατον δια τα τεραστια,
ουκ επιστευον δε τοις βαθυτερον υπ' αυτου λεγομενοις· και αρμοζει γε τωι
«Γνωσεσθε την αληθειαν» λεγομενωι μη εγνωκοσι την αληθειαν το «Ὅτι την
αληθειαν λεγω, ου
«πιστευετε μοι», ως ει ελεγεν· καθ' ο μεν τεραστια ποιω πιστευετε 20.30.275 μοι, καθ'
ο δε την αληθειαν λεγω ου πιστευετε μοι. τουτο δ' αν και νυν επι πολλων ιδοις,
θαυμαζοντων μεν τον Ἰησουν επαν ενο ρωσιν τηι περι αυτου ιστοριαι, μηκετι δε
πιστευοντων επαν βαθυτερος και μειζων της εξεως αυτων αυτοις αναπτυσσηται
λογος, αλλ' υπ οπτευοντων αυτον ειναι ψευδη. διοπερ προσεχωμεν μηποτε και ημιν
ειπηι ο λογος· «Ὅτι την αληθειαν λεγω, ου πιστευετε μοι». 20.31.n Τις εξ υμων
ελεγχει με περι αμαρτιας; 20.31.276 Ὁ λογος, επαν τρανως αυτου παριστανηι το
βουλημα ως μηδαμως αντιλεγειν δυνασθαι τινα των ακουοντων, και ταυτα αν λεγοι
δυσωπων τους μη συγκατατιθεμενους· οτι ει μη ελεγχετε τα λεγομενα ημαρτημενα,
απαιτοισθε αν ευλογως ηδη την συγκαταθεσιν. 20.31.277 εχει δε και κατα το ρητον
παρρησιαν του σωτηρος η λεξις, μηδενος μεν ανθρωπου δυνηθεντος ειπειν μετα
πεποιθησεως της επι τωι μη ημαρτηκεναι το «Τις εξ υμων ελεγχει με περι αμαρτιας;»
μονου δε του κυριου ημων, ος αμαρτιαν ουκ εποιησεν, πεπειρασμενος «κατα παντα
«καθ' ομοιοτητα χωρις αμαρτιας», ταυτα προς παντας τους πωποτε 20.31.278
εγνωκοτας αυτον ειπειν δυναμενου. ακουω δε του «Τις εξ υμων» λεγο μενου ου
προς τους παροντας μονον αλλα και προς ολον το των ανθρωπων γενος, ως ει ουτως
εσαφηνιζετο· τις εκ του γενους υμων; η τις οποιοσδηποτε ανθρωπος ελεγξαι με
δυνησεται περι αμαρτιας; 20.31.279 αλλ' ευ οιδ' οτι ουδεις. κατα το δυνατον δε
ανθρωπινηι φυσει δια το «Μιμηται μου γινεσθε, καθως καγω Χριστου» παντι τροπωι
φιλο τιμητεον τοιαυτην αναλαβειν καθαρου συνειδοτος παρρησιαν προς παντας
ανθρωπους, ωστ' αν ειπειν ημας περι των εξης και μετα την αρχην της πιστεως
χρονων προς εκαστον των ημας γινωσκοντων το «Τις εξ υμων ελεγχει με περι
αμαρτιας;» ει και μη δυνατον τουτο εξ ου τον λογον συμπεπληρωκαμεν ειπειν.
20.31.280 Τουτο δε ου προς ανθρωπους μονον αν ειπεν ο σωτηρ αλλα και προς τον
διαβολον και τας υπ' αυτον δυναμεις, μηδεν εχουσας ειπειν 20.31.281 εις ελεγχον
τον περι αμαρτιας αυτου. και τουτο γε ακολουθον εστιν τωι «Ἔρχεται ο αρχων του
κοσμου τουτου, και εν εμοι ευρισκει ουδεν». 20.31.282 δυνατον δε και ημιν εκ
πολλης επιμελειας την απο τινος αναλαβειν χρονου παρρησιαν προς το ειπειν ημας
τωι ζητουντι καθ' ημων αφορμην διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου παρα τον της
εξοδου καιρον· «Τις εξ υμων ελεγχει με περι αμαρτιας;» 20.32.n Ει αληθειαν λεγω,
δια τι υμεις ου πιστευετε μοι; 20.32.283 Ἄξιον ιδειν τι υποφαινεται εκ του πυσματος.
τουτο δε οψομεθα ει και εκεινοι προς ους ο λογος ουκ απεκριναντο την 20.32.284
δεουσαν αποκρισιν εξενεγκοντες. ειποι γαρ αν τις· δια τουτο ου πιστευομεν, επει ου
θεωρουμεν τινα τροπον ο λεγει εστιν αληθεια· ου θεωρουμεν δε τωι μηδεπω
κεκαθαρθαι ημων τας τηι φυσει διο ρατικας της αληθειας οψεις· και επει τοιουτοι
εσμεν, ουκ εσμεν εκ του θεου· ει ουδεπω εσμεν εκ του θεου, αλλα και αι της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

αληθειας οψεις θεωρητικαι ουκ εισιν κεκαθαρμεναι, τωι επικεκαλυφθαι η πε
20.32.285 παχυνθαι η τεθολωσθαι αυτας υπο της κακιας. κατανοουντες δε τι το
κυριως πιστευειν καθ' ο «Πας ο πιστευων οτι Ἰησους ο χριστος «εστιν, εκ του θεου
γεγεννηται», και αισθανομενοι οσωι του ουτως πιστευειν απολειπομεθα, ταυτα
αποκρινωμεθα, παρακαλουντες τον των της ψυχης οψεων ιατρον τηι εαυτου σοφιαι
και φιλανθρωπιαι παντα ποιησαι τα υπερ του αποκαλυφθηναι τους οφθαλμους
ημων, ετι κεκαλυμμενους υπο της δια την κακιαν ατιμιας ημων, κατα το ειρημενον
που· «Ἐπεκαλυψεν ημας η ατιμια ημων»· επακουσεται γαρ ημων ομολογουντων τα
αιτια του μηδεπω ημας πιστευειν, και ως κακως εχουσιν και χρηιζουσιν ιατρου
βοηθων συνεργησει προς το χωρησαι ημας το εις το πιστευειν χαρισμα, τριτον παρα
τωι Παυλωι εν τωι καταλογωι των χαρισματων τεταγμενον μετα τον της σοφιας λογον
και τον της συνεσεως λογον, οις επιφερει· «Ἑτερωι πιστις εν «τωι αυτωι πνευματι»·
περι ου χαρισματος και εν αλλοις φησιν· «Ὅτι «απο θεου υμιν εχαρισθη ου μονον το
εις Χριστον πιστευειν αλλα 20.32.286 «και το υπερ αυτου πασχειν». και απο της
ενεργειας δε επιστησαντι σαφες εσται οτι ουχ η τυχουσα δωρεα εστιν του θεου,
πλειονων δογ ματων διαφορων υπο πολλων κηρυσσομενων των διδασκειν τα
αληθη επαγγελλομενων, το μηδενι η μονωι τωι αληθει πιστευσαι· τουτο γαρ ηδη και
δοκιμου τραπεζιτου εργον τυγχανει, ον τελειον ονο μαζων ουκ αν αμαρτοις, ατε και
εν τηι προς Ἑβραιους γεγραμμενου του «Τελειων δε εστιν η στερεα τροφη, των δια
την εξιν τα αισθη «τηρια γεγυμνασμενα εχοντων προς διακρισιν καλου τε και
κακου». 20.33.n Ὁ ων εκ του θεου τα ρηματα του θεου ακουει· δια τουτο υμεις ουκ
ακουετε, οτι εκ του θεου ουκ εστε. 20.33.287 ∆οκουσιν οι την περι διαφορων φυσεων
εισαγοντες μυθοποιΐαν και λεγοντες ειναι φυσει και εκ πρωτης κατασκευης υιους
θεου, μονον δια το προς θεον συγγενες δεκτικους των του θεου 20.33.288 ρηματων,
και εντευθεν αποδεικνυναι το προκειμενον αυτοις. συναρ παζουσιν γε τοι και απο
τουτου του ρητου, προσδιατριβοντες αυτωι, τους ακριτους και μη δυναμενους προς
την πιθανοτητα της χρησεως του ρητου απανταν, μηδε βλεποντας αυτου την λυσιν
ουτως εχουσαν· ειπερ οσοι ελαβον «το φως το αληθινον, ο φωτιζει παντα ανθρωπον
«ερχομενον εις τον κοσμον», ου τωι ειναι [και] εκ του θεου ειληφασιν αυτο (ει γαρ
τωι ειναι εκ του θεου ειληφεισαν αυτο, ουκ αν περι αυτων αναγεγραπτο· «Ὅσοι δε
ελαβον αυτον, εδωκεν αυτοις εξουσιαν τεκνα «θεου γενεσθαι, τοις πιστευουσιν εις
το ονομα αυτου»), δηλον οτι οι μη οντες εκ του θεου, πριν μεν λαβειν το <φως το>
αληθινον, ουδε εξουσιαν πως εχουσιν του τεκνα θεου γενεσθαι· επαν δε λαβωσιν
αυτο, τεκνα μεν ουδεπω γινονται θεου, αλλ' εξουσιαν λαμβανουσιν δια του
ειληφεναι το φως γενεσθαι τεκνα θεου. τοτε γενομενοι εκ του θεου και τα ρηματα
ακουουσιν αυτου, ουκετι απλουστερον πιστευοντες μονον αλλ' ηδη και
διορατικωτερον κατανοουντες τα της θεοσεβειας 20.33.289 πραγματα. οι <δε> μη
τοιουτοι φιλοτιμησαμενοι ειναι τεκνα μεν ου γινονται θεου, ουδε εκ του θεου, και
δια τουτο ουκ ακουουσιν τα ρηματα αυτου ουδε συνιασιν του βουληματος αυτων·
μενουσιν δε εν τηι προ των τεκνων του θεου καταστασει των πεπιστευκοτων μονον,
δουλοι θεου τωι ειληφεναι το της δουλειας εις φοβον πνευμα και μη εσπουδακεναι
προβηναι και προκοψαι ωστε και το της υιοθεσιας 20.33.290 χωρησαι, εν ωι
κραζουσιν οι εχοντες αυτο· «Ἀββα, ο πατηρ». οτι γαρ καθολου ουδεις ανθρωπων
αρχηθεν υιος εστιν θεου, δηλον μεν και εκ του «Ἤμεθα τεκνα φυσει οργης» [υπο]
Παυλου και περι εαυτου τουτο ειρηκοτος· σαφες δε και εκ του «Ἐγω δε λεγω υμιν·
Ἀγαπησατε» τους εχθρους υμων και προσευχεσθε υπερ των διωκοντων 20.33.291
«υμας, οπως γενησθε υιοι του πατρος υμων του εν ουρανοις». ει γαρ Παυλος «φυσει
οργης υιος», τις υπερ Παυλον, οσον επι τηι κατασκευηι, ουκ οργης υιος προ του λαβειν
εξουσιαν τεκνον θεου 20.33.292 γενεσθαι και προ του τεκνον γενεσθαι θεου; και ει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

ουκ αλλως γινε ται τις υιος του εν ουρανοις πατρος η εκ του αγαπαν τους εχθρους
εαυτου και προσευχεσθαι υπερ των διωκοντων αυτον, δηλον οτι ουδεις τωι φυσει
ειναι εκ του θεου τα ρηματα του θεου ακουει, αλλα τωι λαβειν εξουσιαν τεκνον θεου
γενεσθαι και κεχρησθαι εις δεον τηι εξουσιαι, και τωι ηγαπηκεναι τους εχθρους και
προσευχεσθαι υπερ 20.33.293 των επηρεαζοντων γενομενος υιος του εν ουρανοις
πατρος. τοτε εστι και εκ του θεου, και τα ρηματα του θεου ακουει, συνιεις αυτων και
επιστημην αυτων αναλαμβανων· οπερ ιδιον ου δουλων αλλα τεκνων εστιν θεου,
των πασαν μεν καταργησαντων * * γενεσιν, την δε απο θεου ανειληφοτων δια «του
της υιοθεσιας πνευματος». 20.33.294 αμα δε επιμελεστερον κατανοητεον πως δει
δεχεσθαι το «Τα ρηματα «του θεου ακουει», ωι ομοιον εστιν και το «Τα εμα προβατα
της 20.33.295 «εμης φωνης ακουουσι». ει γαρ επι ψιλης συγκαταθεσεως το ακουειν
λαβοιμεν, και οι ψυχικοι προς χρονον πιστευοντες εσονται εκ του θεου,
μεμαρτυρημενοι υπο του λογου οτι προς καιρον τινες πι 20.33.296 στευουσιν. ει δε
και το «Ἀκουει» εκλαβοιμεν επι του τηρειν τας εντολας, δηλον οτι καν εν ενι
αμαρτανων ουκ εσται υιος θεου· οπερ ημας μεν ου θλιψει τους λεγοντας εκ
μεταβολης γινεσθαι τινα υιον θεου, εκεινους δε, μη πανυ δειξαι δυναμενους
αναμαρτητους 20.33.297 εαυτους και τους εν τοις αυτοις μαθημασι. ει δε το «Ἀκουει»
λαμ βανοιμεν επι του συνιεναι και νοειν, δεικνυτωσαν τινα παντων ακουοντα
ουτως των της καινης διαθηκης λογων, ινα εκεινον ειπω μεν υιον θεου, ει μη
επιδεχοιτο ανατροπην εις τα αγια γραμματα η εκδοχη αυτου· ημεις γαρ και κατα
ταυτα μεγαν τινα και θαυμα στον ειναι φανταζομενοι τον ηδη υιον θεου, ουκ
ελεγχθησομεθα αναξιως των εκ του θεου εξειληφοτες το «Ὁ ων εκ του θεου τα
«ρηματα του θεου ακουει». 20.34.298 Ἤδη δε και εκ των εναντιων παραδοξον αν τι
φανεν αποδειχθηναι δυνατον εσται. τι δε το παραδοξον η το ειναι τινα ετερου υιου
θεου μαλλον υιον θεου, και διπλασιονως ετερον ετερου 20.34.299 ειναι υιον θεου;
πως δε τουτο απο του εναντιου δεικνυται ουτω παραστησομεν· εν τωι κατα
Ματθαιον ο προς τους γραμματεις και Φαρισαιους δευτερος ταλανισμος ουτως εχει·
«Ουαι υμιν, γραμματεις «και Φαρισαιοι, υποκριται, οτι περιαγετε την θαλασσαν και
την ξηραν «ποιησαι ενα προσηλυτον, και οταν γενηται, ποιειτε αυτον υιον γεεν
20.34.300 «νης διπλοτερον υμων». ουκουν κατα τουτο ουτε φυσει υιοι γεεννης εισιν
τινες, ουτε επ' ισης οι της γεεννης υιοι υιοι εισιν αυτης, ειγε 20.34.301 ετερος ετερου
διπλοτερος υιος εστιν αυτης. ει δε ετερος ετερου διπλοτερος εστιν υιος της γεεννης,
δια τι ουχι και της απωλειας και του θανατου και του σκοτου και των λοιπων, ων οι
διαφορως 20.34.302 αμαρτανοντες εισιν υιοι; ει δε επι τουτων, δια τι και ουχι υιοι
φωτος διπλοτεροι ετεροι ετερων εσονται και υιοι ζωης και υιοι 20.34.303 σοφιας,
ουτω δε υιοι θεου; ει δε διπλασιονως ετερος παρ' ετερον υιος γινεται θεου, δια τι
ουχι και πολλαπλασιονως και τοσαυταπλα σιονως οποσαπλασιονως αξιον νοειν
ειναι τον πρωτοτοκον πασης κτισεως υιον του θεου παρα τους λοιπους υιους του
θεου και τους μηκετι πνευμα δουλειας εχοντας εις φοβον, αλλ' ειληφοτας πνευμα
20.34.304 υιοθεσιας; ταχα ουν ουτως πλειονων οντων των ρηματων του θεου, ου
μονον των αναγεγραμμενων αλλα και των αρρητων, α ουκ εξον ανθρωπωι λαλησαι,
και τουτων περι ων φησιν ο Ἰωαννης· «Ουδ' «αυτον οιμαι τον κοσμον χωρησαι τα
γραφομενα βιβλια»· πας μεν οιωντινωνουν ρηματων ακουων του θεου ηδη εστιν εκ
του θεου· οσωι δε πλειονων ακουει ρηματων του θεου, τοσαυταπλειονως γενησεται
εκ του θεου· ως, ει δει ουτως ονομασαι, παντων ακουσας τις των ρηματων του θεου,
εαν γε τουτο φθανηι επι τινα των λαμβανοντων το της υιοθεσιας πνευμα, τελειως
και ανυπερβλητως γινεται υιος 20.34.305 θεου, και παντη και εξ ολων και ολος εκ
του θεου. ευγνωμονεστε ρον δε ακουστεον του "7εξ ολων και ολος"7, αναλογον
ολοις τοις δογ μασι και πασηι τηι γνωσει και πασι τοις μυστηριοις, ωστ' αν ειπειν ολον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

και εξ ολων γεγονεναι εκ του θεου τον ειδοτα παντα τα μυ στηρια και πασαν την
γνωσιν, και μετα τουτων τα της τελειας 20.34.306 αγαπης κατορθωκοτα. ορα δε ει
δυνατον ακολουθως τωι «Ἐκ μερους «γινωσκομεν και εκ μερους προφητευομεν»
ειπειν αν τον τοιουτον· "7και εκ μερους εσμεν υιοι του θεου"7 και παλιν· «οταν ελθηι
το τελειον, «και το εκ μερους καταργηθηι», [και] το τελειον του γενεσθαι υιος
20.34.307 θεου ελευσεται, καταργουν το εκ μερους γεγονεναι υιον τινα του θεου· μη
αζητητον δε εασθω και το περι του ποτερον ποτε δυνατον εκ μερους μεν ειναι υιον
της διαφερουσης μεριδος της περι τα θεια, εκ μερους δε της εναντιας, η τουτο
αμηχανον ουτως εχειν· ωι συνεξε τασεις πως λεγονται υιοι πολλοι ενος πατρος,
ποτερον δια τους 20.34.308 προγονους και τους εξ εκεινων, η κατα ταυτην την
υπονοιαν. λα βοντες ουν εξουσιαν τεκνα θεου γενεσθαι, παντα πραττωμεν ινα
γενωμεθα εκ του θεου και τα ρηματα αυτου ακουσωμεν, και προκοπτω μεν καν τωι
ειναι εκ του θεου, ινα προκοπτωμεν και εν τωι ακουειν ρηματων του θεου, πλειονα
εκ τουτων αει τρανουντες, εως παντα χωρησωμεν τα ρηματα του θεου, η οσα γε
ενδεχεται χωρησαι και νυν 20.34.309 και μετα ταυτα τους αξιουμενους του της
υιοθεσιας πνευματος. οσακις δε ρηματων λεγομενων του θεου ουκ ακουομεν, τουτ'
εστιν ου συνιεμεν αυτων, τοσαυτακις νομιστεον ελεγχεσθαι ως ουκ οντας εκ του
θεου. δια τουτο γαρ ουκ ακουει ο μη ακουων ρηματων θεου, επειπερ εκ του θεου ουκ
εστιν, και εκ του θεου ουκ εστιν παρ' εαυτον· καιτοι γε εσθ' οτε λαβων ηδη εξουσιαν
τεκνον θεου γενεσ θαι, και δυναμενος εκ του αγαπαν τους εχθρους και προσευχεσθαι
υπερ των επηρεαζοντων γενεσθαι υιος του εν ουρανοις πατρος. 20.35.n Ἀπεκριθησαν
οι Ἰουδαιοι και ειπαν αυτωι· Ου καλως λεγομεν ημεις οτι Σαμαρειτης ει συ και
δαιμονιον εχεις; 20.35.310 Εικος οτι ταυτα πολλακις κατα το σιωπωμενον προς
αλληλους ελεγον περι του σωτηρος τινες, Σαμαρειτην μεν αυ τον ονομαζοντες ως
παραχαρασσοντα <τα> Ἰουδαικα παραπλησιως τοις Σαμαρειταις· «Ου γαρ
συγχρωνται Ἰουδαιοι Σαμαρειταις», εν πολλοις 20.35.311 διαφωνουντες δογμασιν
παρ' εκεινους. αξιον δε εστιν ζητησαι πως Σαμαρειτων τον μελλοντα αιωνα
αρνουμενων και μηδε την της ψυχης επιδιαμονην προσιεμενων, τον σωτηρα
<Σαμαρειτην> ετολμη σαν ειπειν, περι αναστασεως και κρισεως πλειστα οσα
διδαξαντα. 20.35.312 αλλα μηποτε ως λοιδορουντες αυτον τουτο λεγουσιν και ου
παντως τα αυτα εκεινοις δογματιζοντα. εικος δε οτι τινες και ᾤοντο αυτον μη απο
διαθεσεως τα περι μελλοντος αιωνος και τα περι κρισεως και αναστασεως διδασκειν,
διακειμενον μεν Σαμαρειτικως, ως μηδε νος μετα τον βιον αποκειμενου τοις
ανθρωποις, προσποιησεως δε ενεκεν κατα το ενδοξον και αρεσκον τοις Ἰουδαιοις τα
περι αναστα 20.35.313 σεως και της αιωνιου ζωης προφερομενον· και δαιμονιον δε
εχειν ελεγον αυτον δια τους υπερ ανθρωπον αυτου λογους, δι' ων πατερα ιδιον
ελεγεν τον θεον, και εκ του ουρανου καταβεβηκεναι, και αυτος ειναι ο της ζωης
αρτος πολλωι κρειττων του μαννα, ως τον φα γοντα τουτον τον αρτον ζησεσθαι εις
τον αιωνα, και αλλα μυρια 20.35.314 ων πεπληρωται τα ευαγγελια. δυναται δε και
δια την περι τον Βεελζεβουλ υπονοιαν αυτων ειρησθαι· «Συ δαιμονιον εχεις», επει
περ τινες «εν Βεελζεβουλ τωι αρχοντι των δαιμονιων» ενομιζον αυ τον «εκβαλλειν
τα δαιμονια», οιονει εχοντα εν εαυτωι τον Βεελζε 20.35.315 βουλ. οι μεν ουν εχθροι
εισονται τι λεγοντες αυτον δαιμονιον εχειν· ημεις δε αυτωι πειθομεθα φασκοντι·
«Ἐγω δαιμονιον ουκ εχω»· ουδε γαρ δαιμονιον δυναται τυφλων οφθαλμους ανοιξαι
η ταυτα τα ση μεια ποιειν α και αναγεγραπται, ων και ιχνη και λειμματα εν ταις
20.35.316 εκκλησιαις ονοματι Ἰησου μεχρι νυν γινεται. μετα ταυτα ζητησαι τις αν τι
δηποτε δυο δυσφημιας αυτωι προσαψαντων, την τε «Σα «μαρειτης ει συ» και την
«∆αιμονιον εχεις» των αποκριθεντων αυτωι Ἰουδαιων, ουκ εκεινων των
πεπιστευκοτων αυτωι, ουχι προς τας δυο αποκρινεται, αλλα προς μονην την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

«∆αιμονιον εχεις» ειπων· «Ἐγω «δαιμονιον ουκ εχω». 20.35.317 Και ορα ει δυναται
προς τουτο γενεσθαι το της εν τωι κατα Λουκαν ευαγγελιωι παραβολης περι του απο
Ἱερουσαλημ εις Ἱεριχωκαταβαινοντος και εμπεσοντος εις τους ληιστας, οντινα ο μεν
ιερευς αντιπαρηλθεν και ο Λευιτης, ο δε οδευων Σαμαρειτης ελθων κατ' αυτον και
ιδων αυτον εσπλαγχνισθη και προσελθων κατεδησεν 20.35.318 τα τραυματα αυτου,
επιχεων ελαιον και οινον. εαν γαρ δυνηθηι τις διαλαμβανων περι της παραβολης
δειξαι επι μηδενα η επι τον σωτηρα αναφερεσθαι τα περι του Σαμαρειτου, ος τον
ημιθανη και εμπεσοντα εις τους ληιστας ιασατο, παραστησει και δια τι ουκ ηρνη
20.35.319 σατο ειναι Σαμαρειτης. αλλος δε δη την παρα Παυλωι διαφοραν Ἰουδαιων
και των υπο νομον θεωρησας, και αναγαγων τους υπο νομον εις τους Σαμαρειτας,
και μαλλον Παυλου καταλαβων τον σω τηρα τοις πασιν παντα γενομενον ινα τους
παντας κερδησηι, ερει δια το τοις υπο νομον αυτον γεγονεναι ως υπο νομον, οιονει
και Σαμαρειτην γεγονεναι, και κατα τουτο μη ηρνησθαι το ειναι Σαμα 20.35.320
ρειτης. και τριτος δε τις την ερμηνειαν του Σαμαρειτου εκλαβων, σημαινοντος "7τον
φυλακα"7, φησει οτι ει και κατ' αλλο ελεγον Σα μαρειτην αυτον οι Ἰουδαιοι, αυτος
το σημαινομενον απο του ονο ματος εκλαβων ουκ ηρνησατο αυτο, ειδως οτι φυλαξ
εστιν των ανθρωπινων ψυχων και περι ου ειρηται <το> «Ἰδου ου νυσταξει ουδε
«υπνωσει ο φυλασσων τον Ἰσραηλ»· και το «Φυλασσων τα νηπια 20.35.321 «ο
κυριος». "7σωμηρ"7 μεντοι γε Ἑβραιοι λεγουσι τον "7φυλακα"7, ουτω δε και τους
Σαμαρεις πρωτον ωνομασθαι παραδιδοασι δια το υπο <του> των Ἀσσυριων βασιλεως
φυλακας αυτους πεπεμφθαι της γης του Ἰσραηλ μετα την αιχμαλωσιαν, του ετερου
παρα τον Ἰουδαν Ἰσραηλδια τας πολλας αμαρτιας αιχμαλωτευθεντος εις τους
Ἀσσυριους. 20.36.n Ἀπεκριθη Ἰησους· Ἐγω δαιμονιον ουκ εχω,αλλα τιμω τον πατερα
μου, και υμεις ατιμαζετε με. εγω ου ζητω την δοξαν μου. εστιν ο ζητων και κρινων.
20.36.322 Ει το πεφυτευμενον ξυλον «παρα τας διεξοδους «των υδατων» τοιουτον
εστιν, ως τον καρπον αυτου διδοναι «εν «καιρωι αυτου» και μηδε φυλλον αυτου
απορρειν αλλα παντα οσα αν ποιηι κατευοδουσθαι, τι νομιστεον περι του σωτηρος
ημων Ἰησου η οτι αυτος ων το ξυλον της ζωης κατα το ειναι σοφια και την σοφιαν
ειναι «ξυλον ζωης πασι τοις αντεχομενοις αυτης», και καρποφορει και τα ετερα
παρα τους καρπους φυλλα τοιαυτα εχει ως μηδε εν 20.36.323 αυτων απορρειν; δια
τουτο ουδενα του Ἰησου λογον, και ταυτα αναγραφης αξιωθεντα υπο των αγιων
μαθητων αυτου, ως ετυχεν εκδεκτεον· αλλα πασαν βασανον και τοις νομιζομενοις
ειναι σαφεσιν προσακτεον, ουκ απογινωσκοντα οτι και περι τον ανυπονοητον και
απλουν ειναι νομισθεντα λογον αυτου ευρεθησεται τοις ορθως ζητου 20.36.324 σιν
αξιον τι του ιερου στοματος εκεινου. ει δε που μη ευρισκομεν, ημας και ου τον λογον
του Ἰησου αιτιατεον ως ου πνεοντα των εκ πληρωματος μεστων αληθειας και
σοφιας δογματων. 20.36.325 Ταυτα δε μοι ειρηται βουλομενωι εξετασαι το «Ἐγω
δαιμονιον «ουκ εχω», δι' ου διδασκομεθα παντες οι τωι ευαγγελιωι εντυγχανοντες
πραγμα ο ουχι ᾔδειμεν και πριν εντυχειν τωι ευαγγελιωι. τι δε τουτο 20.36.326 εστιν
ηδη κατανοητεον. αρεσκει κατα τας γραφας τους αμαρτανον τας τα πολλα ποιειν
παρα τον λογον ου δι' αλλο η τωι δεκτικους αυτους γεγονεναι ενεργειας πονηρου
πνευματος η θεληματος ακα 20.36.327 θαρτου δαιμονιου. ουκ ωκνησαν ουν και τα
νομισθεντα αν ελαχιστα ειναι των αμαρτηματων δαιμονιοις προσαψαι οι φησαντες
την οξυ 20.36.328 χολιαν δαιμονιον ειναι, ομοιως δε και την καταλαλιαν. εικος δε
και αλλα μυρια δαιμονιων φαντασιουντων ημας και ενεργουντων κατα το εκεινων
θελημα ποιειν· και εστιν εν ανθρωποις ωσπερ ουδεις «καθαρος απο ρυπου», και
ουδεις «δικαιος επι της γης ος «ποιησει αγαθον και ουχ αμαρτησεται», ουτω και
ουδεις αει απο δαιμονιων καθαρευσας και μηδεποτε γενομενος της απο τουτων
20.36.329 ενεργειας ανεπιδεκτος. διοπερ αλληγορουντες τας εν τωι ευαγγελιωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

θεραπειας, εν αις εισιν και των δαιμονιων απελασεις, ερουμεν παν των αει
απελαυνεσθαι τους δαιμονας υπο Ἰησου των παρα το τεθεραπευσθαι υπο του λογου
μηκετι παραδεχομενων τας των δαι 20.36.330 μονων ενεργειας. μονου τοινυν
νομιζω ειναι Ἰησου φωνην, του 20.36.330 μονου απεκδυσαμενου τας αρχας και τας
εξουσιας και δειγματισαντος εν παρρησιαι και θριαμβευσαντος εν ξυλωι, τροπαιον
κατα πασης αντικειμενης δυναμεως τον σταυρον στησαντος, ωσπερ το «Ἔρχεται «ο
αρχων του κοσμου τουτου και εν εμοι ουκ εχει ουδεν», ουτως 20.36.331 και το "7εγω
δαιμονιον ουτε εσχον ουτε εχω ουτε εξω"7. την δε φωνην δυναμεθα μεν και ημεις
προενεγκασθαι και λεγειν· «∆αιμονιον «ουκ εχω», αλλ' ελεγχθησομεθα ομοιως τοις
αρνησαμενοις περι του δαιμοναν και εν αυτοις τοις πραγμασιν αποδειχθεισιν οτι
εψευσαντο. 20.36.332 η ουκ ελεγχος του δαιμοναν ημας οταν μεμηνοτων καταστασιν
εχοντες βοωμεν, απο θυμου και οργης φλεγομενοι, η λελυττηκοτες, και ωσπερει
χρεμετιζοντες καν ταις ιδιαις γαμεταις δικην ιππων θηλυμανων επιβαινωμεν,
εκβαλλοντες τους περι απαθειας λογους 20.36.333 θεου εις τα οπισω; αλλα καν
ταπεινοι και συννεφεις υπο της λυπης καθελκομενοι και το ιδιον των λογικων
γαυρον απολεσαντες επι λανθανωμεθα του ανευ θεου στρουθιον μη πιπτειν εις
παγιδα και του δικαια ειναι τα περι ενος εκαστου των συμβαινοντων ανθρωποις
κριματα, τι φησομεν η οτι και του δαιμονιου ημας νικησαντος και 20.36.334 το
ηγεμονικον ημων θολωσαντος ταυτα πασχομεν; αλλα και φοβοι των ου φοβερων
και περιχαρειαι επι τοις μηδενος αξιοις τινων αν ειη ενεργηματα η δαιμονων
πληρωσαντων τους μη δυναμενους μετα 20.36.335 αληθειας λεγειν· «Ἐγω δαιμονιον
ουκ εχω»; αλλ' εικος τινα τους αγιους πατριαρχας, η τον ιερον θεραποντα η τους
θαυμασιους προ φητας η τους δυνατωτατους του σωτηρος ημων Ἰησου αποστολους
φεροντα εις την εξετασιν δυσωπησειν ημας, ως αρα και ουτοι ειποιεν αν ομοιως τωι
Ἰησου το «Ἐγω δαιμονιον ουκ εχω». προς ους εστιν ειπειν· αρα και ουτοι ποτε
ημαρτον, η ψευδος το «Παντες «γαρ ημαρτον και υστερουνται της δοξης του θεου»,
και ουκ αληθες το «Ουδεις καθαρος απο ρυπου» ουδε τεθεωρημενως ειρηται το «Ουκ
εστιν δικαιος επι γης ος ποιησει αγαθον και ουχ αμαρτησεται»; αλλα σαφες οτι
αληθεις αι πασαι γραφαι και ουκ αει ουδε εξ αρχης εδυναντο λεγειν ουδ' οι
μεταβαλλοντες επι τον κατα αρετην βιον το «Ἐγω δαιμονιον ουκ εχω», αλλ' η
μονου του κατα τον σωτηρα νοουμενου ανθρωπου αρχηθεν ην φωνη, δια τουτο
κυριωτατα και αληθεστατα μονου τον πατερα τιμησαντος· ουδεις γαρ τιμων τι των
μη τιμωμενων υπο θεου, τιμαι τον ατιμαζοντα τα υπ' αυτου τιμω 20.36.336 μενα. πως
γαρ λεκτεον οτι τιμαι τον πατερα ο μηδε την αρχην το 20.36.337 πνευμα της
υιοθεσιας λαβων; ουδεις δε εχει το πνευμα της υιοθε σιας αμαρτανων· ο γαρ εκ του
θεου γεγεννημενος ουχ αμαρτανει. και πως τιμαι τον πατερα ο τιμων δοξαν την παρα
ανθρωπων η αργυριον η τον χοικον πλουτον η το εκ σαρκων και αιματων καλλος η
απαξαπλως τι των οικειων τηι υληι και τηι φθοραι; 20.37.338 ∆ηλον ουν πως του
σωτηρος εστιν φωνη το «Τιμω «τον πατερα», ηντινα, οση δυναμις, φιλοτιμητεον
συμμαρτυρουσης ημιν της συνειδησεως εν πνευματι αγιωι ειπειν, αποδιδουσι «τωι
την 20.37.339 «τιμην την τιμην», και μη ετερωι απονεμουσιν αυτην. και καλως γε ο
ελθοντος του πληρωματος του χρονου απεσταλμενος υπο του θεου γενεσθαι εκ
γυναικος και γενεσθαι υπο τον νομον, ως υπο τον λεγοντα νομον τυγχανων το
«Τιμα τον πατερα και την μητερα, ινα «ευ σοι γενηται», ουδενα αλλον εχων πατερα
η τον εν τοις ουρανοις 20.37.340 θεον φησιν· «Ἀλλα τιμω τον πατερα μου». ερουμεν
δε και ημεις ταυτην την φωνην, νοησαντες το της παλιγγενεσιας λουτρον και
λουσαμενοι κατ' αυτο επι τωι γενεσθαι υιοι θεου και μηκετι κα λουντες πατερα επι
της γης τωι υιοι γεγονεναι του εν τοις ουρανοις πατρος και αδελφοι του ειποντος·
«Πορευομαι προς τον πατερα 20.37.341 «μου και πατερα υμων, και θεον μου και θεον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

υμων». δηλον ουν οτι κυριωτατα και τελειοτατα ειποντος του Ἰησου· «Ἐγω
δαιμονιον «ουκ εχω, αλλα τιμω τον πατερα μου» οι μιμηται αυτου, εκαστος κατα
δυναμιν, παντα ισχυσας εν τωι ενδυναμουντι αυτον Χριστωι Ἰησου, και αυτος ερει το
«Ἐγω δαιμονιον ουκ εχω, αλλα τιμω τον «πατερα μου». τις δε νεκροις συνων και εν
ταφοις οικων δυνηθειη 20.37.342 αν ειπειν το «Ἐγω δαιμονιον ουκ εχω»; η τις αλλο
τι παρα τον θεον και τον λογον αυτου και τα υπο του λογου προστασσομενα τιμων,
ετερωι την τιμην διδους, δεον «τωι την τιμην» αποδιδοναι αυτην, ειποι αν ως Ἰησου
μαθητης· «Ἀλλα τιμω τον πατερα μου»; 20.37.343 εξης εστιν τουτοις το «Και υμεις
ατιμαζετε με» ειρημενον προς τους ατιμασαντας αυτον και ειποντας αυτωι το «Ου
καλως λεγομεν ημεις «οτι Σαμαρειτης ει συ και δαιμονιον εχεις;» οιηθεντας το
κακως ειρημενον καλως λελαληκεναι· κακως γαρ νοουντες Σαμαρειτην και
20.37.344 δαιμονιον εχοντα τον σωτηρα απεφηναντο. νομιστεον δε το «Και «υμεις
ατιμαζετε με» ουχι και εκεινοις μονοις ειρησθαι τοτε αλλα και τοις αει ατιμαζουσι,
δι' ων πραττουσι παρα τον ορθον λογον τον του θεου, και ατιμαζουσιν δι' ων
αδικουσιν τον χριστον, ος εστιν δικαιοσυνη, και ατιμαζουσιν δι' ων κατα αδυναμιαν
και ασθε νειαν επιτελουσιν την του θεου δυναμιν, ητις εστιν ο σωτηρ· 20.37.345
«Χριστος γαρ θεου δυναμις». και παντι δε τωι εξουδενουντι σοφιαν λεχθειη αν το
«Ὑμεις ατιμαζετε με», επειπερ Χριστος και σοφια 20.37.346 εστιν. αλλα και ει δεον
το εξ αυτου τινα μετα παντων ανθρωπων ειρηνευειν, ωστ' αν ειπειν το προφητικον
εκεινο· «Μετα των μι σουντων την ειρηνην ημην ειρηνικος», και δεον αναλαβειν
την υπερεχουσαν θεου παντα νουν ειρηνην, φρουρουσαν την καρδιαν 20.37.347 και
τα νοηματα του ανειληφοτος αυτην. ει δε πολεμικος τις ειη και δακνων και
καταιτιωμενος και κατεσθιων τον πλησιον και πεπληρωμενος της εν τωι ηγεμονικωι
εαυτου στασεως των παθων, και τουτωι αν λεχθειη το «Ὑμεις ατιμαζετε με». Χριστος
γαρ εστιν 20.37.348 η ειρηνη ημων. ετι δε επειπερ «Πας ο φαυλα πρασσων μισει το
«φως και ουκ ερχεται προς το φως», φως δε εστιν ο ειπων· «Ἐγω «ειμι το φως του
κοσμου», δηλον οτι <ο> φαυλα πρασσων, ατιμαζων το φως ατιμαζει Χριστον, και
αυτος ακουσομενος το «Και υμεις 20.37.349 «ατιμαζετε με». και τι με δει επι πλεον
μηκυνειν τον λογον, αναπτυσσοντα και δεικνυντα τινες εισιν οι ελεγχομενοι υπο
του Ἰησου και ακουοντες υπ' αυτου το «Ὑμεις ατιμαζετε με», σαφων οντων εκ των
αποδεδομενων και των δυναμενων τουτοις ακολουθως αυτοις συναπτεσθαι;
20.38.350 Μετα ταυτα ιδωμεν, τι εστιν το «Ἐγω δε ου «ζητω την δοξαν μου· εστιν ο
ζητων και κρινων». ζητει ο θεος, δους ημιν τον υιον εαυτου, εν εκαστωι των
ειληφοτων αυτον την δοξαν του χριστου· ηντινα ευρησει μεν εν τοις επιμελουμενοις
εαυ των, και εξεργαζομενοις τας εγκαταφυτευθεισας επ' αρετηι αφορμας· ουχ
ευρησει δε εν τοις μη τοιουτοις, και μη ευρισκων κρινει εκεινους εν οις ουχ ευρισκει
την δοξαν του υιου εαυτου, προς ους ερει· «∆ια «υμας διαπαντος το ονομα μου
βλασφημειται εν τοις εθνεσιν». 20.38.351 επαπορησαι δ' αν τις δια το «Ἔστιν ο
ζητων και κρινων», ει χρη τουτο αναφερειν επι τον θεον, σαφως του σωτηρος
ειρηκοτος· «Ουδε γαρ ο πατηρ κρινει ουδενα, αλλα την κρισιν πασαν δεδωκεν «τωι
υιωι, ινα παντες τιμωσιν τον υιον καθως τιμωσι τον πατερα». 20.38.352 αλλ' ορα ει
δυνασαι προς τουτο χρησασθαι τωι «Ου δυναμαι εγω «ποιειν απ' εμαυτου ουδεν·
καθως ακουω κρινω, και η κρισις η εμη «δικαια εστιν, οτι ου ζητω το θελημα το
εμον, αλλα το θελημα του 20.38.353 «πεμψαντος με». ει γαρ καθως ακουει ο σωτηρ
ημων απο του πατρος ουτως κρινει, ζητων ου το ιδιον θελημα αλλα του πεμ ψαντος
αυτον πατρος, και δια τουτο δικαια εστιν η κρισις αυτου, μηποτε κυριωτερον η
κρισις ην κρινει ο ακουων ουκ εστιν του 20.38.354 ακουοντος αλλα του λεγοντος
ακουοντι. καν λεγηι δε οτι «Ἡ κρισις «η εμη δικαια εστιν», ακουε εν τωι αυτωι
ευαγγελιωι λεγομενου του «Παντα τα εμα σα εστιν». ει γαρ αληθες υπο του σωτηρος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

ειρη μενον το «Παντα τα εμα σα εστι», δηλον οτι και αυτη η κρισις περι ης φησιν· «Ἡ
κρισις η εμη δικαια εστιν» του πατρος εστιν κρισις. 20.38.355 ει δε του πατρος εστιν
κρισις, δυναται λελυσθαι το επηπορημενον περι <του> «Ἐγω δε ου ζητω την δοξαν
μου· εστιν ο ζητων και 20.38.356 «κρινων». εχει δε τινα και ατυφιας εμφασιν
πρεπουσης τωι σωτηρι το λεγομενον εν τωι «Ἐγω δε ου ζητω την δοξαν μου»· ουδε
γαρ πανυ επρεπεν αυτον την εαυτου δοξαν απαιτειν και επι τουτωι κρινειν τους μη
αποδεδωκοτας αυτην, αλλ' εχρην τον πατερα δοξαν δεδωκοτα τωι υιωι απαιτειν
αυτην απο των αποστερουντων και 20.38.357 κρινειν αυτους επι ταυτηι. ταχα δε και
ο σωτηρ, μιμητης ων του πατρος, ζητει την δοξαν του θεου απο των μανθανοντων
τα περι θεου· και ει μη ευροι την του πατρος δοξαν εν τισιν, κριναι αν εκεινους, ως
εξουσιαν λαβων κρισιν ποιειν, οτι υιος ανθρωπου εστιν. 20.38.358 Ὁ μεντοι γε
Ἡρακλεων το «Ἔστιν ο ζητων και κρινων» ουκ αναφερει επι τον πατερα, τοιαυτα
λεγων· 20ο ζητων και κρινων εστιν ο εκδικων με, ο υπηρετης ο εις τουτο
τεταγμενος, ο μη εικηι την μαχαιραν φορων, ο εκδικος του βασιλεως· Μωσης δε εστιν
ουτος, καθ' α προειρηκεν 20.38.359 αυτοις λεγων· «Εις ον υμεις ηλπισατε»20. ειτ'
επιφερει οτι 20ο κρινων και κολαζων εστιν Μωσης, τουτεστιν αυτος 20.38.360 ο
νομοθετης20. και μετα τουτο προς εαυτον επαπορει ο Ἡρακλεων λεγων· 20πως ουν
ου λεγει την κρισιν πασαν 20.38.361 παραδεδοσθαι αυτωι20; και νομιζων λυειν την
ανθυποφοραν ταυτα φησιν· 20καλως λεγει· ο γαρ κριτης ως υπηρετης το θελημα
τουτου ποιων κρινει, ωσπερ και επι των αν 20.38.362 θρωπων φαινεται
γινομενον20. πως δε αλλωι τινι ανατιθησι την κρισιν ως υποδεεστερωι του σωτηρος,
καθ' ο νομιζει, τωι δημιουργωι, ουδ' ουτω αποδειξαι δυναται, σαφως γεγραμμενου
του «Ουδε γαρ ο πατηρ κρινει ουδενα, αλλα την κρισιν πασαν «δεδωκεν τωι υιωι»· και
του «Ἐξουσιαν εδωκεν αυτωι κρισιν «ποιειν, οτι υιος ανθρωπου εστιν». 20.39.n Ἀμην
αμην λεγω υμιν, εαν τις τον εμον λογον τηρησηι, θανατον ου μη θεωρησηι εις τον
αιωνα. 20.39.363 Ὥσπερ εστιν τις ζωη αδιαφορος, η μητε αγαθον μητε κακον
τυγχανουσα, καθ' ην λεγομεν ζην και τους ασεβεις και τα αλογα ζωια· και ετερα
διαφορος αλλα αγαθον, περι ης φησιν ο Παυλος· «Ἡ ζωη † ημων κεκρυπται συν τωι
χριστωι εν τωι θεωι»· και αυτος ο κυριος ημων περι εαυτου· «Ἐγω ειμι η ζωη», ουτως
τον μεν εναντιον τηι αδιαφορωι ζωηι θανατον αδιαφορον ερεις· τον δε εχθρον τωι
ειποντι· «Ἐγω ειμι η ζωη» πονηρον τινα και χαλε πον θανατον, ον ο αποθνησκων
εστιν εν τωι θανατωι· περι ου γε 20.39.364 γραπται· «Ἔσχατος εχθρος καταργειται ο
θανατος». και περι του του γε του θανατου νομιστεον λεγειν τον αποστολον ταυτα·
«∆ια «τουτο ωσπερ δι' ενος ανθρωπου η αμαρτια εις τον κοσμον εισηλ «θεν και δια
της αμαρτιας ο θανατος, και ουτως εις παντας αν «θρωπους ο θανατος διηλθεν, εφ'
ωι παντες ημαρτον· αχρι γαρ «νομου η αμαρτια ην εν κοσμωι (αμαρτια γαρ ουκ
ελλογειται μη «οντος νομου), αλλ' εβασιλευσεν ο θανατος απο Ἀδαμ μεχρι Μωσεως
«και επι τους μη αμαρτησαντας επι τωι ομοιωματι της παραβασεως «Ἀδαμ»· και μετ'
ολιγα· «Ει γαρ εν ενος παραπτωματι ο θανατος «εβασιλευσεν δια του ενος, πολλωι
μαλλον οι την περισσειαν της «χαριτος και της δικαιοσυνης λαμβανοντες εν ζωηι
βασιλευσουσιν 20.39.365 «δια του ενος Χριστου Ἰησου». τις γαρ εστιν ο δια της
αμαρτιας θανατος εις τον κοσμον εισελθων, η ο εσχατος εχθρος Χριστου
καταργηθησομενος; και τις ο εις παντας ανθρωπους θανατος διελ θων, τωι παντας
ημαρτηκεναι, η αυτος ουτος ος και εβασιλευσεν 20.39.366 απο Ἀδαμ μεχρι Μωσεως;
Μωσης δε, τουτεστιν ο νομος, ην μεχρι της του κυριου ημων Ἰησου επιδημιας, και
εβασιλευσεν γε εν ενος παραπτωματι δια του ενος, εως οι την περισσειαν της
χαριτος και της δικαιοσυνης λαβοντες εν ζωηι βασιλευσωσι δια του ενος Χριστου
20.39.367 Ἰησου. τουτον ουν τον θανατον ου θεωρησει εις τον αιωνα ο τον λογον
του μονογενους και πρωτοτοκου πασης κτισεως τηρησας, 20.39.368 πεφυκοτα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

κωλυειν θεωρεισθαι τον θανατον. ουτω δε ακουστεον του «Ἐαν τις τον εμον λογον
τηρησηι, θανατον ου μη θεωρησηι εις «τον αιωνα», ως ει χαρισαμενος ο ταυτα λεγων
φως τοις ακουουσιν εφασκεν αυτοις· εαν τις το εμον τουτο τηρησηι φως, σκοτος ου
μη 20.39.369 θεωρησηι εις τον αιωνα. αδυνατον γαρ γενεσθαι σκοτος τωι τηρουντι το
φως· ει μεντοι γε απολεσαι τις τουτο το φως, επεται τωι απο λωλεκοτι ευθεως ιδειν
το σκοτος. ουτω τοινυν και εν τωι λογωι 20.39.370 εν αρχηι προς τον θεον γεγονεν η
ζωη. διοπερ η αρχη (τουτεστιν η σοφια η λεγουσα· «Ὁ θεος εκτισεν με αρχην οδων
αυτου εις εργα «αυτου») περι του εν αυτηι λογου, εν ωι γεγονεν η ζωη, διδαξει και
φησει· «Ἐαν τις τον εμον λογον τηρησηι, θανατον ου μη θεωρησηι «εις τον αιωνα»·
αμα γαρ τηρησει τις τον λογον και την αχωριστον αυτου γενομενην εν αυτωι ζωην,
ητις αμα και φως εστιν των αν θρωπων, το εν τηι σκοτιαι φαινον και μη
καταλαμβανομενον υπ' 20.39.371 αυτης. εαν ουν οιονει πυνθανομενος ο προφητης
λεγηι· «Τις εστιν ο ανθρωπος ος ζησεται και ουκ οψεται θανατον;» αποκρινουμεθα
μαθοντες απο του σωτηρος ημων και ερουμεν οτι ο ανθρωπος εστιν «ος ζησεται και
ουκ οψεται θανατον», ος τηρει τον λογον του ειπον τος· «Ἐαν τις τον εμον λογον
τηρησηι, θανατον ου μη θεωρησηι εις «τον αιωνα». 20.39.372 Ἅμα δε εν τωι τοπωι
ζητω μηποτε το «Εις τον αιωνα» απο κοινου ληπτεον, ωστ' αν ειναι τοιουτον το
ολον· εαν τις τον εμον 20.39.373 λογον τηρησηι εις τον αιωνα, θανατον ου μη
θεωρησηι. και γαρ εοικεν επι τοσουτον τις μη θεωρειν τον θανατον, οσον τηρει τον
του Ἰησου λογον· αμα γαρ τις απωλεσεν αυτον και θανατον εθεω ρησεν. 20.39.374 Ει
δε και ανατρεχειν τις δυναται επι τους βαθυτερους λογους και νοειν πως υπο
ανθρωπου λεγοιτ' αν το «Εις χουν θανατου «κατηγαγες με», και υπο Παυλου· «Τις με
ρυσεται εκ του σωματος «του θανατου τουτου;» θεωρησει τινα τροπον οσον μεν
ετηρειτο ο λογος, θανατος ουκ εθεωρειτο τωι τηρουντι αυτον· οτε δε τις καμων εν τηι
προσοχηι και τηρησει του λογου η απροσεκτησας περι το τηρειν ουκετι αυτον
τετηρηκεν, τοτε τον θανατον εθεωρησεν ου 20.39.375 παρ' αλλον η παρ' εαυτον. και
νομιστεον γε τουτο δογμα ειναι και νομον αιωνιον, αει αν ημιν λεχθησομενου
παραλαβουσι τον λογον του «Ἐαν τις τον εμον λογον τηρησηι, θανατον ου μη οψεται
εις 20.39.376 «τον αιωνα». ωσπερ δε, ιν' ουτως ονομασω, επιπλειον θεωρηθεν το
σκοτος αφανιζει τας οψεις του θεωρησαντος, ουτως θεωρηθεις ο θανατος υπο του
τον λογον μη τηρησαντος θανατοι και νεκροι την θεωρησασαν αυτον οψιν και
αποτυφλοι, ως δια τουτο δεηθηναι 20.39.377 του ανοιγοντος οφθαλμους τυφλων.
και οιμαι γε δια τουτο οι τυφλοι, ων συμβολον ησαν οι εν τωι ευαγγελιωι τυφλοι, τας
οψεις απολω λεκασιν, επειπερ τον λογον μη τηρησαντες τον θανατον εθεωρησαν.
20.40.n Ειπον αυτωι οι Ἰουδαιοι· Νυν εγνωκαμεν οτι δαι μονιον εχεις. 20.40.378 Οι
μεν πολλοι και των σοφων παν γενος αμαρτηματος, ου εν ειδει εστιν και το εν λογωι
αμαρτημα, ουκ αλλοθεν η απο κριματων μοχθηρων οιονται γινεσθαι· οι δε ταις
αγιαις γραφαις ως θειαις πεπιστευκοτες διαλαμβανουσιν περι των παρα τον ορθον
λογον υπ' ανθρωπων πραττομενων, ως ου χωρις δαιμονιων η οποιωνδηποτε
20.40.379 δυναμεων αντικειμενων των τοιουτων επιτελουμενων. και οι Ἰου δαιοι
τοινυν δαιμονιου ενεργειαι υπελαμβανον ειρηκεναι τον Ἰησουν το «Ἀμην αμην λεγω
υμιν· Ἐαν τις τον εμον λογον τηρησηι, θανα20.40.380 «τον ου μη θεωρησηι εις τον
αιωνα». και τουτ' επεπονθεισαν μητε τον λογον τηρησαντες μητε του λεγομενου
την δυναμιν θεωρησαντες· ο μεν γαρ θανατον τινα εχθρον τωι λογωι επισταμενος, ον
αποθνη σκουσιν οι αμαρτανοντες, τουτον εφασκεν μη θεωρεισθαι εις τον αιωνα υπο
του τον λογον αυτου τηρησαντος· οι δε περι του κοινο τερου θανατου νομισαντες
ειναι το λεγομενον παραπαιειν ᾤοντο τον λεγοντα, αποθανοντος Ἀβρααμ και των
προφητων, μη αποθα νεισθαι εις τον αιωνα παντα τον τηρησαντα αυτου τον λογον.
20.41.n Ἀβρααμ απεθανεν και οι προφηται, και συ λεγεις· Ἐαν τις τον εμον λογον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

τηρησηι, ου μη γευσηται θανατον εις τον αιωνα. μη συ μειζων ει του πατρος ημων
Ἀβρααμ, οστις απεθανεν; και οι προφηται απεθανον· τινα σεαυτον ποιεις; 20.41.381
Ει κατα την απλουστεραν εκδοχην, ως και αυτοι αποδεδωκαμεν, δοκει ειναι σαφες
το της υποληψεως των Ἰουδαιων, αποκριναμενων προς τον του σωτηρος λογον περι
του Ἀβρααμ και των προφητων ως αποτεθνηκοτων, ουδεν ηττον ουκ απαραση
μαντον την εξετασιν μετα συγκρισεως της προς ετερα παραπλησια 20.41.382 εατεον.
αρα γαρ ᾤοντο συν ουδενι λογωι τον σωτηρα ειρηκεναι το «Ἐαν τις τον εμον λογον
τηρησηι, θανατον ου μη θεωρησηι εις τον «αιωνα», και δια τουτο σαφες τι προς τον
λογον αυτου απεκρι 20.41.383 ναντο; η ενοησαν ου περι του κοινοτερου θανατου
αυτον λελαλη κεναι, και διαλαμβανοντες περι Ἀβρααμ και των προφητων, ως και
αυτων εν τωι χειρονι θανατωι γεγενημενων ποτε, τον λογον αυτου μη παραδεξαμενοι
μηδε υπολαμβανοντες αυτον ειναι τηλικουτον 20.41.384 οποιον επηγγειλατο ο
λεγων, φασιν· «Νυν εγνωκαμεν οτι δαιμονιον «εχεις»; το δ' ομοιον και επ' αλλων
αυτου λογων και των προς αυτους αποκρισεων επι πλειονων εν τοις ανωτερω
εξητασαμεν· οιον επι της Σαμαρειτιδος, οτι ειπων αυτηι ο Ἰησους· «<∆ος μοι> πιειν»
μεθ' ετερα προσεθηκεν τοιαυτα· «Ει ᾔδεις την δωρεαν του θεου, «και τις εστιν ο
λεγων σοι· ∆ος μοι πιειν, συ αν ᾔτησας αυτον και 20.41.385 «εδωκεν <αν> σοι υδωρ
ζων. και λεγει αυτωι η γυνη· Κυριε, ουτε «αντλημα εχεις, και το φρεαρ εστιν βαθυ·
ποθεν ουν εχεις το υδωρ «το ζων;» και παλιν· «Κυριε, δος μοι τουτο το υδωρ, ινα μη
διψω 20.41.386 «μηδε διερχωμαι ενθαδε αντλειν». ου γαρ πιθανον ην περι αισθη του
υδατος αποκρινεσθαι αυτωι την Σαμαρειτιν, και ηιτηκεναι αυτον σωματικον υδωρ επι
τωι μηκετι διψησαι μηδε διερχεσθαι αντλειν απο 20.41.387 της του Ἰακωβ αισθητης
πηγης. αλλα και ειποντος του κυριου· «Ὁ αρτος, ον εγω δωσω, η σαρξ μου εστιν υπερ
της του κοσμου «ζωης»· οτε «εμαχοντο προς αλληλους οι Ἰουδαιοι λεγοντες· Πως δυ
«ναται ημιν ουτος δουναι την σαρκα φαγειν;» απεδεικνυμεν οτι ουκ αν τοσουτον
ανοητοι ησαν οι ακουοντες ως υπολαμβανειν οτι προ καλειται ο λεγων τους
ακροατας εις το προσελθειν και εμφαγειν των σαρκων αυτου. 20.42.388 Και εικος γε,
οτι ελεγον οι Ἰουδαιοι επι των νυν ημιν εξεταζομενων ρητων το «Ἀβρααμ απεθανεν
και οι προφηται», με μαθηκοτες τινα τροπον «δι' ενος ανθρωπου η αμαρτια εις τον
«κοσμον εισηλθεν και δια της αμαρτιας ο θανατος· και ουτως εις «παντας
ανθρωπους ο θανατος διηλθεν, εφ' ωι παντες ημαρτον», εβλεπον δε και οτι
«εβασιλευσεν ο θανατος επι τους αμαρτησαντας «επι τωι ομοιωματι της παραβασεως
Ἀδαμ», και ην αυτοις ο λογος περι του δια την αμαρτιαν θανατου εις παντας
ανθρωπους διεληλυ 20.42.389 θοτος επι τωι παντας ημαρτηκεναι. περι τουτων δε
μεμαθηκοτες τα εξης, ατε μη παραδεξαμενοι τους Ἰησου λογους, ουκ ᾔδεισαν, και
20.42.390 οτι «ουχ ως το παραπτωμα, ουτως και το χαρισμα». αλλ' ουδε
συλλογιζεσθαι πως εδυναντο οτι «ει τωι του ενος παραπτωματι οι «πολλοι απεθανον,
πολλωι μαλλον η χαρις του θεου και η δωρεα «εν χαριτι τηι του ενος ανθρωπου
Ἰησου Χριστου εις τους πολλους 20.42.391 «επερισσευσεν». ου συνιεσαν δε και πως
ουκ ην το δωρημα ομοιον τωι δι' ενος αμαρτησαντος θανατωι· ουδε γαρ επεπαιδευντο
πω οτι 20.42.392 το χαρισμα εκ πολλων παραπτωματων εγινετο εις δικαιωμα. αλλ'
ουδε εβλεπον οτι «Οι την περισσειαν της χαριτος και της δωρεας «λαμβανοντες εν
ζωηι βασιλευσουσιν δια του ενος Ἰησου Χριστου». 20.42.393 και ενενοουν μεν τον
θανατον Ἀβρααμ και των προφητων, ακουοντες οτι και Σαμουηλ, ως δια τον
θανατον υπο γην ων, υπο εγγαστρι μυθου ανηγετο, θεους οιομενης κατω που ειναι
της γης και λε γουσης· «Θεους εγω ειδον αναβαινοντας απο της γης»· την δε ζωην
του Ἀβρααμ και των προφητων ου κατειληφασιν, ουδ' οτι ο θεος Ἀβρααμ και Ἰσαακ
και Ἰακωβ θεος ην ου νεκρων αυτων αλλα ζωντων· και ως υπολαμβανοντες [τε]
νεκρους ειναι τους προφητας ωικο 20.42.394 δομουν αυτων τους ταφους, και δια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

τουτο ταλανιζομενοι. ει και απεθανεν ουν Ἀβρααμ, αλλ' εζησεν και ουκετι τον
θανατον εθεωρει 20.42.395 αφ' ου ιδων την Ἰησου ημεραν ηγαλλιασατο και εχαρη.
οιμαι δε και δια τουτο προς το «Ἀβρααμ απεθανεν» ειρησθαι υπο του σω τηρος,
διδασκοντος οτι Ἀβρααμ εζη, το «Ἀβρααμ ο πατηρ υμων «ηγαλλιασατο, ινα ιδηι την
ημεραν την εμην· και ιδεν και εχαρη». 20.42.396 ει <δε> μη βουλεται τις ουτως εχειν
τα περι του Ἀβρααμ, λεγετω ημιν, ποτερον ποτε ο ιδων την του σωτηρος ημων
ημεραν και επι τουτωι αγαλλιασαμενος και χαρεις ετι θεωρει τον θανατον, η ιδων
την ημεραν του σωτηρος και αγαλλιασαμενος και χαρεις, αξιωθεις τοιαυ 20.42.397
της οψεως ως αξιος αυτης, υστερον εστερηται ου εθεωρησεν. ει γαρ εκατερον
τουτων ατοπον εστιν, ιδων την ημεραν Ἰησου Ἀβρααμ αμα τωι ιδειν ηκουσεν και τον
λογον αυτου και ετηρησεν και ουκετι θανατον θεωρει· και ουχ υγιως ελεγον,
ωσπερει ετι εν θανατωι 20.42.398 τυγχανοντος αυτου, οι Ἰουδαιοι το «Ἀβρααμ
απεθανεν». το δ' ομοιον ερεις και περι των προφητων. ει γαρ ο θεος ουκ εστιν
νεκρων αλλα ζωντων, και εστιν ωσπερ του Ἀβρααμ και του Ἰσαακ και του Ἰακωβ
ουτως και των λοιπων προφητων θεος, ζωσιν και οι προ φηται. και γαρ ετηρησαν
τον λογον του υιου του θεου, οτε λογος κυριου εγενετο προς Ὠσηε, η λογος εγενετο
προς Ἱερεμιαν, η λογος εγενετο [το] προς Ἡσαΐαν· ου γαρ αλλος λογος θεου εγενετο
προς τινα 20.42.399 τουτων, αλλ' ο εν αρχηι προς τον θεον υιος αυτου θεος λογος. και
τουτον, ει και τις αλλος, και οι προφηται τετηρηκασιν και εξ ου 20.42.400 ειληφασιν
τον λογον θανατον ουκετι εθεωρησαν. ομοιως τοινυν ψευδος τωι· «Νυν εγνωκαμεν
οτι δαιμονιον εχεις» το «Ἀβρααμ απε «θανεν και οι προφηται» ειρημενον υπο των
Ἰουδαιων· ουτε γαρ εγνωσαν δαιμονιον εχειν τον επιτασσοντα δαιμονιοις (ουδεις
γαρ γινωσκει το μη υπαρχον), ουτε Ἀβρααμ και οι προφηται εν θανατωι ετι ησαν, οτε
ελεγον οι Ἰουδαιοι το «Ἀβρααμ απεθανεν και οι «προφηται». 20.43.401 Μετα ταυτα
ζητουμεν τι δηποτε, του σωτηρος ειρηκοτος περι παντος του τηρουντος αυτου τον
λογον οτι «Θανατον ου θεω ρησει εις τον αιωνα», οι Ἰουδαιοι μετα τα
προεξετασθεντα, δεον αυ τους καταλληλως τωι «Θανατον ου μη θεωρησηι εις τον
αιωνα» ειρηκεναι· «Και συ λεγεις· Ἐαν τις τον εμον λογον τηρησηι, θανατον «ου μη
θεωρησηι εις τον αιωνα»· οι δε ου τουτο, αλλα το μη ειρη μενον υπο του σωτηρος
φασιν· ου γαρ ειπεν· "7εαν τις τον εμον λογον τηρησηι, θανατου ου μη γευσηται εις
τον αιωνα"7, οπερ ουτοι 20.43.402 προφερονται ως υπο του κυριου ημων ειρημενον.
και ορα ει μη τωι ειναι διαφοραν του μη θεωρειν θανατον και του μη γευεσθαι
θανατου υπο των λοιπων αμα ευαγγελιστων ειρηται περι του μη γευεσθαι θανατου
τους εγγυς του Ἰησου εστωτας, εως αν ιδωσιν τον υιον του ανθρωπου ερχομενον εν
τηι βασιλειαι εαυτου, του μεν Ματθαιου· «Ἀμην, αμην λεγω υμιν, εισιν τινες των ωδε
εστωτων «οιτινες ου μη γευσωνται θανατου εως αν ιδωσιν τον υιον του αν 20.43.403
«θρωπου ερχομενον εν τηι βασιλειαι εαυτου»· του δε Μαρκου· «Ἀμην, «αμην λεγω
υμιν οτι εισιν τινες των εστηκοτων ωδε οιτινες ου μη «γευσωνται θανατου, εως αν
ιδωσιν την βασιλειαν του θεου εληλυ 20.43.404 «θυιαν εν δυναμει»· του δε Λουκα·
«Ἀληθως εισιν τινες των ωδε «εστωτων οιτινες ου γευσονται θανατου, εως αν
ιδωσιν τον υιον 20.43.405 «του ανθρωπου εν τηι δοξηι αυτου». ωσπερ γαρ επι του
σωματος διαφοροι αισθησεις εισιν γευσις και ορασις, ουτως κατα τας λεγο μενας υπο
του Σολομωντος θειας αισθησεις αλλη μεν τις αν ειη <η> ορατικη της ψυχης δυναμις
και θεωρητικη, αλλη δε η γευστικη και 20.43.406 αντιληπτικη της ποιοτητος των
νοητων τροφων. και επει ο κυριος, καθ' ο μεν αρτος εστιν ζων εκ του ουρανου
καταβας, γευστος εστιν, τροφιμος ων τηι ψυχηι, καθ' ο δε σοφια εστιν, ορατος εστιν,
ης του καλλους εραστης ομολογει ειναι ο λεγων· «Ἐραστης εγενομην «του καλλους
αυτης», και προστασσει ημιν το «Ἐρασθητι αυτης, και «τηρησει σε», δια τουτο εν
Ψαλμοις ειρηται το «Γευσασθε και ιδετε 20.43.407 «οτι χρηστος ο κυριος». ωσπερ δε ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

κυριος γευστος και ορατος, 20.43.408 ουτως και ο εχθρος αυτου θανατος γευστος εστι
και ορατος. και το μεν γευστον αυτου παριστησιν το «Εισιν τινες των ωδε εστωτων
«οιτινες ου μη γευσωνται θανατου» και τα εξης· το δε ορατον το «Ἐαν τις τον εμον
λογον τηρησηι, θανατον ου μη θεωρησηι εις τον 20.43.409 «αιωνα». γευεται δε
θανατου, και ου γευεται μονον αλλα και εμ φορειται ως τροφης του θανατου ο
προφερομενος τα εναντια 20.43.410 τοις ρημασιν της αιωνιου ζωης. και επαγγελια
εστιν μη γευσεσθαι θανατου τινα των εστωτων εν τωι δεικνυμενωι υπο του Ἰησου
νοητωι τοπωι· παρατηρει γαρ οτι οι τρεις το «Εισι τινες των ωδε εστωτων» η «Εισιν
τινες των εστηκοτων ωδε», αμα ειρηκασιν περι ων και ανεγραψαν οτι «Ου
γευσονται θανατου εως αν ιδωσιν τον υιον του «ανθρωπου ερχομενον εν τηι
βασιλειαι αυτου» η «Ἐν τηι δοξηι αυτου» η «Ἕως αν ιδωσιν την βασιλειαν του θεου
εληλυθυιαν εν δυναμει». 20.43.411 και επει ως δυνατου οντος του τον εστηκοτα
πεσειν ειρηται· «Ὁ «δοκων εσταναι βλεπετω μη πεσηι», δια τουτο ου περι παντων
των εστηκοτων αλλα περι τινων αναγεγραπται το «Ἀμην λεγω υμιν· 20.43.412
«εισιν τινες των ωδε εστωτων». εστως μεν ουν τις ου γευεται θα νατου, τηρων το
εστηκεναι· τον δε λογον παραλαβων και τηρων θανατον ου θεωρησει. 20.44.413
Ειπερ ουν διαφορα τις εστιν του γευσασθαι θανατου και του θεωρειν τον θανατον,
ως ου συνετοι ακροαται οι Ἰουδαιοι συγχεοντες τον του κυριου λογον, αντι του
«Θανατον ου θεωρησει» ειρηκασιν· «Ου μη γευσηται θανατου» επι την
υποδεεστεραν αισθησιν καταπεσοντες τωι λογωι. ζητησεις δε ει ωσπερ εστιν θεωρειν
θανα τον και γευεσθαι θανατου, ουτως και κατα τα λοιπα αισθητηρια ητοι ακουειν
θανατου η οσφραινεσθαι θανατου η απτεσθαι θανατου· ει γαρ αι χειρες των
αποστολων εψηλαφησαν περι του λογου της ζωης, μη τι αι χειρες των
ψευδαποστολων και εργατων δολιων, μετασχηματιζομενων εις αγγελους
δικαιοσυνης, ψηλαφωσιν περι του λογου του θανατου· και ει τα προβατα Χριστου
ακουει της φωνης αυτου, μηποτε τα μη αυτου προβατα, προς ους λεγοι αν· «Ὑμεις
ουκ «εστε εκ των προβατων των εμων», ακουει της φωνης του θανατου. 20.44.414
ορα <δε> ει μη οσμη θανατου εστιν εν τοις απο της αμαρτιας μω λωψιν, περι ων
ειρηται· «Προσωζεσαν και εσαπησαν οι μωλωπες «μου» και οσμη θανατου εν τωι
Λαζαρωι πριν αναστηναι εκ νεκρων, ης μη βουλομενοι οσφραινεσθαι οι αποστολοι
ελεγον τωι σωτηρι το 20.44.415 «Κυριε, ηδη οζει· τεταρταιος γαρ εστιν». εις δε το περι
της νοητης οσμης θανατου η οσμης ζωης παρατηρειν δεησει το αποστολικον ουτως
εχον· «Χριστου ευωδια εσμεν τωι θεωι εν παντι τοπωι, εν «τοις σωζομενοις και εν τοις
απολλυμενοις· οις μεν οσμη εκ θανατου «εις θανατον, οις δε οσμη εκ ζωης εις
ζωην». ευωδια μεν γαρ Χριστου εισιν και ουδαμως δυσωδια εν παντι τοπωι οι εν
Χριστωι 20.44.416 ανθρωποι. αλλ' [επει] ωσπερ η σωματικη ευωδια τινα των ζυων
λεγεται αναιρειν, ουτως δια την προγενομενην κακιαν και η Χριστου ευωδια
γενοιτο αν τισιν τοις εκ θανατου εις θανατον αυτων, τοις 20.44.417 <δε> εκ ζωης
αποβαινει εις ζωην. ταυτα παρακειμενα ημιν εδοξεν ειναι τηι εξετασει του γευεσθαι
θανατου και του θεωρειν η μη θεω 20.44.418 ρειν τον θανατον. μετα ταυτα μη
θεωρουντες οσωι υπερεχει Χρι στος των πατριαρχων και των προφητων, αλλα μηδε
πιστευοντες Χριστον ειναι τον τηλικαυτα διδασκοντα, επαπορουσιν λεγοντες·
20.44.419 «Μη συ μειζων ει του πατρος ημων Ἀβρααμ, οστις απεθανεν;» ουχ ορωσιν
δε οτι ου μονον <μειζων> του Ἀβρααμ αλλα και παντος εν γεννητοις γυναικων ο εκ
της παρθενου γεγεννημενος, και των προ φητων παντων ο προφητευομενος υπ'
αυτων, και των αποθανοντων ο ζωοποιησας αυτους, ουχ εαυτον ποιησας τοιουτον
αλλ' απο του 20.44.420 πατρος λαβων. «Ὥσπερ γαρ ο πατηρ εχει ζωην εν εαυτωι,
ουτω «και τωι υιωι ζωην εδωκεν εχειν εν εαυτωι», ου δυναμενωι ποιειν αφ' εαυτου
ουδε εν, και ζητουντι το θελημα ου το εαυτου, αλλα το θελημα του πεμψαντος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

αυτον. και το «Τινα ουν σεαυτον ποιεις;» μη τεθεωρηκοτων ην φωνη οτι ουχ εαυτον
ο Ἰησους πεποιηκεν οπερ 20.44.421 εστιν. διοπερ και προς τουτο δοκει μοι
αποκρινεσθαι, διδασκων τις αυτον εποιησεν οπερ ην, το «Ἐαν εγω δοξασω εμαυτον,
η δοξα μου «ουδεν εστιν· εστιν ο πατηρ ο δοξαζων με.» 20.44.422 Και ταυτα δε,
αυταρκη περιγραφην ειληφοτος του εικοστου των 20.44.422 εις το κατα Ἰωαννην
ευαγγελιον εξηγητικων τομου, την περιγραφην ενταυθα ειληφετω, ινα θεου
αποκαλυπτοντος ημιν τα εξης θεωρη σωμεν εν τωι μετα ταυτα απο του «Ἀπεκριθη
Ἰησους· Ἐαν εγω»δοξασω εμαυτον, η δοξα μου ουδεν εστιν». 28.t.1 ΤΩΝ ΕΙΣ ΤΟ
ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΕΞΗΓΗΤΙΚΩΝ ΤΟΜΟΣ ΚΗʹ. 28.1.1 Οι φυσεις αριθμων
ερευνησαντες πρωτον μεν τελειον τον εξ ειρηκασιν, τοις εαυτου μερεσιν ισουμενον,
εκ τε της συνθεσεως του απο μοναδος διπλασιαζομενου, ενος και δυο, ο εστι τρια,
αριθμος πρωτος, και του εφ' ον εφθασεν ο διπλασιασμος, λεγω δε του δυο· 28.1.2
γενομενος γαρ ο δυο επι τον τρια πεποιηκεν τον εξ. δευτερον δε τελειον φασιν ειναι
τον εικοσι και οκτω, συνισταμενον εκ τε του συνθετου των απο μοναδος
διπλασιαζομενων, εως γενηται πρωτος αριθμος, και του εφ' ον εφθασεν ο
διπλασιασμος. τεσσαρα μεν γαρ 28.1.3 εστιν ο απο μοναδος διπλασιαζομενος εν τωι
εν δυο τεσσαρα. επτα δη τουτων συνθεσις, και αυτος πρωτος αριθμος υπο μοναδος
μονης μετρουμενος· γινομενος δε ο τεσσαρα επι τον επτα πεποιηκεν τον εικοσι και
οκτω, και αυτον τοις εαυτου μερεσιν ισον. 28.1.4 ∆ια τουτο δ' οιμαι † ραιδιον
διαλαμβανεται απο του παιδευθεντος «πασηι σοφιαι [και] Αιγυπτιων» Μωσεως εις
την της σκηνης του μαρ τυριου κατασκευην· αι γαρ αυλαιαι εικοσι και οκτω πηχων
το μηκος 28.1.5 εισιν. και εχρην γε την εις δοξαν θεου κατασκευαζομενην σκηνην
του μαρτυριου μετα των εξαιρετων αριθμων εχειν και τον εικοσι και 28.1.6 οκτω.
εφ' ον, ιερε αδελφε Ἀμβροσιε, φθασαντες των εις το κατα Ἰωαννην εξηγητικων
(ουτος γαρ εσται, θεου χαριζομενου, εικοστος ογδοος εις το ευαγγελιον τομος),
επικαλεσαμενοι τον τελειον και τε λειοτητος χορηγον θεον δια του τελειου
αρχιερεως ημων Ἰησου Χριστου, ιν' ημων τον νουν δωι ευρειν την περι των
εξετασθησο μενων αληθειαν και κατασκευην αυτων, [και] ουτως οδευσωμεν και επι
τα εξης. 28.2.n Λεγει ο Ἰησους· Ἄρατε τον λιθον. 28.2.7 Ἐπειπερ ενθαδε μεν τον
επικειμενον τωι σπηλαιωι λιθον ουκ αυτος ο Ἰησους αιρει αλλα λεγει· «Ἄρατε τον
λιθον», εν δε τηι Γενεσει, ηνικα «λιθος ην μεγας επι τωι στοματι του φρεατος, και
συνηγοντο «εκει παντα τα ποιμνια, και απεκυλιον λιθον απο του στοματος του
«φρεατος, και συνηγοντο και εποτιζον τα προβατα, και απεκαθιστων «τον λιθον επι
το στομα του φρεατος εις τον τοπον αυτου» και τωι μηδεπω τουτο γεγονεναι δια το
μη συνηχθαι τα κτηνη, ο Ἰακωβ ιδων «Ῥαχηλ την θυγατερα Λαβαν του αδελφου της
μητρος αυτου και τα «προβατα Λαβαν του αδελφου της μητρος αυτου, προσελθων
αυτος «απεκυλισε τον λιθον απο του στοματος του φρεατος και εποτισεν «τα
προβατα Λαβαν του αδελφου της μητρος αυτου», βουλομεθα αμφοτερους τους
λιθους αλληλοις συνεξετασαι, ινα το ευλογον κατα νοησωμεν του ενθαδε μεν μη
αυτον τον Ἰησουν ηρκεναι τον λιθον απο του σπηλαιου, αλλ' ειρηκεναι· «Ἄρατε τον
λιθον», εν δε τηι Γε νεσει αυτον τον Ἰακωβ αποκεκυλικεναι τον λιθον απο του
στοματος 28.2.8 του φρεατος. και προσχες ει δυναμεθα λεγειν οτι του μεν επι τωι
σπηλαιωι λιθου, επει το σπηλαιον μνημειον ην, ουκ εχρην αυτον αψασθαι τον
Ἰησουν, αλλα προσταξαι μονον τοις επιτηδειοις προς το εργον αραι τον λιθον, του δε
επικειμενου τωι στοματι του φρεατος και εμποδιζοντος του πινειν τα προβατα, αφ'
ων εμελλεν γενεσθαι τα επισημα και η μερις του Ἰακωβ, αυτον εδει λαβεσθαι τον
Ἰακωβ, και προσελθοντα τωι λιθωι αποκυλισαι αυτον απο του στοματος του φρεατος,
ινα ποτισθηι τα προβατα Λαβαν του αδελφου της μητρος 28.2.9 αυτου. και εδει γε επι
μεν του φρεατος αυτον προσελθειν τον Ιακωβ, 28.2.10 εξω δε του σπηλαιου στηναι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

τον Ἰησουν. ει δε δυνασαι, επιστησον τι δηποτε επι μεν του σπηλαιου ου κεκυλισται
ο επικειμενος αυτωι λιθος αλλα αιρεται, επι δε του φρεατος ου παντελως αιρεται
αλλα μονον αποκυλιεται· εχρην παντη μεν αρθηναι τον επι του μνημειου λιθον και
μη παλιν κυλισθηναι· τον δε επι του φρεατος αποκυ 28.2.11 λισθηναι μονον.
προειρηται γαρ, οτι απε * * * * * * * * * * * * * * * 28.2.12 * * * δοξαν θεου, νοησαντες
το μεγεθος της εις δικαιοσυνην λογιζο 28.2.13 μενης πιστεως πιστευσωμεν. ει δε τις
ουδεπω ειδεν την δοξαν θεου των οιομενων πεπιστευκεναι, μανθανετω οτι
ελεγχεται δι' ων ουδεπω ειδεν την δοξαν του θεου μη πεπιστευκως· αψευδης γαρ ο
μη Μαρθαι μονηι αλλα και παντι τωι λεγων το «Ἐαν πιστευσηις, οψηι την δοξαν «του
θεου». 28.3.n Ἦραν ουν τον λιθον. 28.3.14 Ἡ βραδυτης του αρθηναι τον επικειμενον
τωι σπηλαιωι λιθον απο της αδελφης του τετελευτηκοτος γεγενηται· οιονει γαρ ενεπο
δισεν οις προσεταξεν ο Ἰησους ειπων· «Ἄρατε τον λιθον» φησασα· 28.3.15 «Ἤδη
οζει· τεταρταιος γαρ εστιν». και ει μη κεκολουστο γε η της Μαρθας απιστια ειποντος
αυτηι του Ἰησου· «Ουκ ειπον σοι οτι εαν πιστευσηις, οψηι την δοξαν του θεου;» ουκ αν
οι ακουσαντες· «Ἄρατε 28.3.16 «τον λιθον» ηραν τον λιθον. φερε γαρ καθ' υποθεσιν
ειποντος του Ἰησου· «Ἄρατε τον λιθον» μη αποκεκρισθαι την αδελφην του
τετελευτηκοτος μηδε ειρηκεναι· «Ἤδη οζει· τεταρταιος γαρ εστιν»· τι ουν
ηκολουθησεν αν τουτωι γεγραφθαι η τουτο· «Λεγει ο Ἰησους· Ἄρατε τον λιθον·
28.3.17 «ηραν ουν τον λιθον»; νυνι δε μεταξυ του «Ἄρατε τον λιθον» και του «Ἦραν
ουν τον λιθον» τα ειρημενα υπο της αδελφης του τετε λευτηκοτος ενεποδισεν τωι
αρθηναι τον λιθον. και ουκ αν ουδε την αρχην καν βραδιον ηρθη, ει μη αποκριθεις ο
Ἰησους προς την εκεινης απιστιαν ειρηκει το «Ουκ ειπον σοι, οτι εαν πιστευσηις, οψηι
την δοξαν «του θεου;» καλον ουν το μηδεν γενεσθαι μεταξυ της Ἰησου προσ ταξεως
και του απο των προστασσομενων, περι ων Ἰησους εκελευσεν, 28.3.18 εργου. και
οιμαι γε αρμοσειν τωι τοιουτωι το ειπειν οτι μιμητης 28.3.19 γεγονεν Χριστου. ως γαρ
τουτωι ειπεν ο θεος και «εγενηθησαν, ενε «τειλατο και εκτισθησαν», ουτως τωι πιστωι
ειπεν μεν Χριστος, πε ποιηκεν δε ουτος· και ενετειλατο ο υιος του θεου, ουτος δε την
εν τολην πεπληρωκεν, μηδεν υπερθεμενος μηδε ζημιωσας εαυτον παρακοηι του
μεταξυ της προσταξεως και του εργου χρονου· νομιστεον γαρ τωι υστερον ποιουντι
το προστεταγμενον παρακοης χρονον ειναι περι 28.3.20 της εντολης τον της
αναβολης. δια τουτο δε και ο εν τηι παραβοληι του ευαγγελιου προσταχθεις υπο του
πατρος πορευθηναι εις τον αγρον και εργασασθαι, μη παραχρημα ποιησας αλλ' οτε
υστερον μετα μεληθεις απηλθεν, ουκ εποιησεν το θελημα του πατρος εν τωι προ
28.3.21 της μεταμελειας χρονωι. διοπερ μνημονευτεον του «Μη αναμενε επι
«στρεψαι προς κυριον, μηδε υπερβαλλου ημεραν εξ ημερας» και του «Μη ειπηις·
Ἐπανελθων επανηκε και αυριον δωσω, δυνατου σου 28.3.22 «οντος ευ ποιειν». χρη
τοινυν κατηγοριαν νομιζειν ειναι της Μαρθας βραδυτερον γεγραμμενον το «Ἦραν
ουν τον λιθον», δεον εξης αυτο ειρησθαι τωι «Λεγει ο Ἰησους· Ἄρατε τον λιθον».
28.4.n Ὁ δε Ἰησους ηρεν τους οφθαλμους ανω και ειπεν τα γεγραμμενα. 28.4.23 Περι
των οφθαλμων Ἰησου και της σχεσεως αυτων προς 28.4.23 τινας επιμελως τηρητεον
και εξεταστεον· οιον εν μεν τωι κατα Λουκαν, οτε εμελλεν λεγειν τους μακαρισμους
και την εξης αυτοις διδασκαλιαν· «Ἐπαρας τους οφθαλμους αυτου εις τους μαθητας
αυτου «ελεγεν»· νυνι δε «Ἦρεν τους οφθαλμους αυτου ανω και ειπεν». 28.4.24
διδασκομεθα γαρ απο μεν του προτερου οτι μη κατω εισιν οι του Ἰησου μαθηται·
διοπερ επαιρονται οι οφθαλμοι του διδασκαλου εις αυτους, οις αξιον ην επαραι
αυτον τους εαυτου οφθαλμους· δια δε του νυν εξεταζομενου οτι μετεθηκεν εαυτου
το διανοητικον απο της προς τους κατω ομιλιας και ανηγαγεν και υψωσεν
προσαγων 28.4.25 αυτο τηι προς τον υπερανω παντων πατερα ευχηι. αλλα και ειπερ
μιμητης Χριστου εστι Παυλος και οι παραπλησιοι αυτωι, αναγκη τον κατα ζηλον και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

μιμησιν της Χριστου ευχης ευξομενον, αραντα τους οφθαλμους της ψυχης ανω και
αναβιβασαντα αυτους απο των τηιδε πραγ ματων και μνημης και εννοιων και
λογισμων, ουτως ειπειν τωι θεωι τους 28.4.26 λογους της ευχης τους περι μεγαλων
και επουρανιων μεγαλους και επου ρανιους. ει δε τις προς ταυτα ανθυποισει τον
μηδε τους οφθαλμους επαραι θελησαντα τελωνην και τυψαντα εαυτου το στηθος
και ειποντα· «Ὁ θεος, ιλασθητι μοι τωι αμαρτωλωι», λεκτεον προς αυτον οτι ωσπερ
ου πασιν ουδε αει παραληπτεον την κατα θεον λυπην μετανοιαν εις σωτηριαν
αμεταμελητον εργαζομενην, αλλ' η μονωι και παντι τωι αξια τοιαυτης λυπης
ποιησαντι και μεταγινωσκοντι επ' αυτοις, και παραληπτεον γε αυτην συν μετρωι και
μη περισσην, ινα μη τηι πε ρισσοτεραι λυπηι καταποθηι υπο του Σατανα, ουτως μηποτε
ου παντι καθηκει μηδε τους οφθαλμους επαραι θελειν, ως ουδε εσταναι μα 28.4.27
κροθεν. εκαστος δε εαυτον περι των τοιουτων κρινετω, και «δοκι «μαζετω
ανθρωπος εαυτον, και ουτως» ου μονον «εκ του αρτου «εσθιετω και εκ του ποτηριου
πινετω», αλλα και τους οφθαλμους επαρατω και αιρετω αυτους ανω κατα την
ευχην, υποτασσων εαυ 28.4.28 τον θεωι και ταπεινων εαυτον εκεινωι λεγετω. και ει
νομιζομεν τωι οπωσποτουν βιουντι καθηκειν ομοιως τωι τελωνηι μηδε τους οφθαλ
μους επαραι θελειν, ωρα λεγειν ομοιως τωι μη επαραι θελειν τους 28.4.29 οφθαλμους
και απο μακροθεν του ιερου εσταναι δειν. ιερον δε ποιον αν ειη η <η> εκκλησια του
ζωντος θεου; ητις και οικος θεου παρα τωι Παυλωι ονομαζεται λεγοντι· «Ἐαν δε
βραδυνω, ινα ειδηις πως «δει εν οικωι θεου αναστρεφεσθαι, ητις εστιν εκκλησια θεου
ζωντος, 28.4.30 «στυλος και εδραιωμα της αληθειας». ωσπερ <ουν> ου παντι καθ
ηκει μη χρησθαι τωι αρτωι και μη πινειν εκ του ποτηριου και [μη] πορρω ειναι του
οικου του θεου και της εκκλησιας· ουτως ου παντι 28.4.31 καθηκει το μη θελειν
επαραι τους οφθαλμους. αμαρτανει δε ει τις καθηκοντος αυτωι επαιρειν τους
οφθαλμους μη επαιρει, και ει τις 28.4.32 καθηκοντος μη επαιρειν επαιρει. ο μεν ουν
κατα το ευαγγελιον τελωνης ουκ ηθελεν ουδε τους οφθαλμους επαραι, καθηκοντως
ποιων· επαραι δ' αν αυτους ευλογως ο παρων τωι Ἰησου μαθητης, προς ον και εντολη
διδοται η λεγουσα· «Ἐπαρατε τους οφθαλμους «υμων και θεασασθε τας χωρας, οτι
λευκαι εισιν προς θερισμον 28.4.33 «ηδη». και ο προφητης δε φησιν· «Ἐπαρατε εις
υψος τους οφθαλ «μους υμων»· αλλα και εν εκατοστωι εικοστωι δευτερωι ψαλμωι,
οντι ωιδηι των αναβαθμων τεταρτηι, ως καθηκοντως επαρας τους οφθαλ μους προς
θεον φησιν ο προφητης· «Προς σε ηρα τους οφθαλμους «μου, τον κατοικουντα εν τωι
ουρανωι. ιδου ως οφθαλμοι δουλων «εις χειρας των κυριων αυτων, ως οφθαλμοι
παιδισκης εις χειρας «της κυριας αυτης, ουτως οι οφθαλμοι ημων προς κυριον τον
θεον «ημων εως ου οικτειρησηι ημας». 28.5.34 Ει δε και σαφεστερον χρη παραστησαι
τινι μεν ηδη καθηκει μιμεισθαι τον Ἰησουν, αραντι τους οφθαλμους ανω, εν τωι και
αυτον επαιρειν εαυτου τους οφθαλμους, και τινι τουτο μεν ου καθ ηκει, ομοιως δε
τωι τελωνηι ου μονον μακροθεν εσταναι του ιερου αλλα και μη θελειν επαραι τους
οφθαλμους, παραθησομεθα εκ του ∆ανιηλ τα περι των ερασθεντων της Σουσαννας
ανομων πρεσβυ τερων ουτως εχοντα· «Και διεστρεψαν τον εαυτων νουν και εξεκλι
«ναν τους οφθαλμους αυτων, του μη βλεπειν εις τον ουρανον μηδε «μνημονευειν
κριματων δικαιων», και τα περι της Σουσαννας τουτον ειρημενα τον τροπον· «Ἡ δε
κλαιουσα ανεβλεψεν εις τον ουρανον, «οτι ην η καρδια αυτης πεποιθυια επι κυριωι».
παρατηρει γαρ εν τουτοις οτι οι μεν διαστρεψαντες τον εαυτων νουν εξεκλιναν τους
οφθαλμους αυτων, του μη βλεπειν εις τον ουρανον, η δε πεποιθυια επι τωι κυριωι
ακολουθως τωι πεποιθεναι επι τωι κυριωι ανεβλεψεν 28.5.35 εις τον ουρανον. επρεπεν
τοινυν τηι μεν επι τηι περι της σωφρο συνης παρρησιαι μελλουσηι ευχεσθαι
αναβλεπειν εις τον ουρανον και αιρειν τους οφθαλμους ανω· τοις δε πρεσβυτεροις
(ει καθ' υποθεσιν μετα το διαστρεψαι τον εαυτων νουν και εκκλιναι τους οφθαλμους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

εαυτων, του μη βλεπειν εις τον ουρανον μηδε μνημονευειν κριματων δικαιων,
μετενοουν, πειραν μεν προσαγαγοντες τηι γυναικι μη τυχοντες δε του
επιθυμουμενου, και μετα τουτο ευχοντο), και μη θελειν τους οφθαλμους επαραι η
και πορρωθεν ομοιως τωι τελωνηι εστηκεναι και τυπτειν εαυτων τα στηθη και λεγειν·
«Ὁ θεος, ιλασθητι μοι τωι 28.5.36 «αμαρτωλωι». του δε αιροντος τους οφθαλμους
ανω και επαιροντος αυτους καθηκοντως εις ουρανον <αν> ειη † καθηκον και το
επαιρειν οσιους χειρας, μαλιστα οτε χωρις οργης και διαλογισμου αναπεμπει την
28.5.37 ευχην. ουτω γαρ και των οφθαλμων αιρομενων ανω δια της εν νοιας και της
θεωριας, και των χειρων επαιρομενων εν πραξεσιν επαιρουσαις και υψουσαις την
ψυχην, ως επηρεν Μωσης τας χειρας, ωστ' αν ειπειν· «Ἔπαρσις των χειρων μου
θυσια εσπερινη»· Ἀμαληκιται μεν και παντες οι αορατοι εχθροι ηττηθησονται, οι εν
ημιν 28.5.38 δε Ἰσραηλιται λογισμοι νικησουσιν. τοσαυτα και εις το «Ὁ Ἀησους»ηρεν
τους οφθαλμους ανω και ειπεν» κατα τουτο φανεντα ημιν ακολουθα. 28.6.n Πατερ,
ευχαριστω σοι οτι ηκουσας μου· εγω ηδειν οτι παντοτε μου ακουεις· αλλα δια τον
οχλον τον περιεστωτα ειπον, ινα πιστευσωσιν οτι συ με απεστειλας. 28.6.39 Ειπερ
τοις αξιοις των εν σαρκι ζωντων και μη κατα σαρκα στρατευομενων ευχομενοις
τοιαυτη τις λεγεται υπο θεου περι της ευχης αυτων επαγγελια· «Και ετι λαλουντος
σου ερω· Ἰδου παρ «ειμι»· τι χρη νομιζειν επι του σωτηρος και κυριου η "7Πριν
λαλησαι σε ερω· Ἰδου παρειμι"7; αμα γαρ «ηρεν τους οφθαλμους ανω και 28.6.40
«ειπεν». τι δε ειπεν; ει οιον τε εστιν ως εν τοιουτοις στοχασασθαι ακολουθως τωι
«Πριν λαλησαι σε ερω· Ἰδου παρειμι», αν ειη πλειον [ηι] <το> προς τον σωτηρα
λεγομενον παρα το εν τηι προς τους δικαιους επαγγελιαι γεγραμμενον· «Ἔτι
λαλουντος σου ερει· Ἰδου παρειμι». 28.6.41 τι ουν ειπεν; προεθετο μεν ειπειν ευχην·
προλαβοντος δε την ευχην αυτου του ειποντος αν αυτωι· «Πριν λαλησαι σε ερω· Ἰδου
παρειμι» αντι της κατα προθεσιν αν λεχθεισης ευχης λεγει την επι τωι προ λαβοντι
την ευχην ευχαριστιαν· και ως επακουσθεις εφ' οις ενε νοησεν μεν, ου προηνεγκεν
δε εν τωι ευχεσθαι, φησι· «Πατερ, 28.6.42 «ευχαριστω σοι οτι ηκουσας μου». εμελλεν
ουν ευχεσθαι περι της Λαζαρου αναστασεως, και προλαβων αυτου την ευχην ο μονος
αγα θος θεος και πατηρ ηκουσεν των μελλοντων λεγεσθαι εν τηι ευχηι, εφ' οις εν
επηκοωι του περιεστηκοτος αυτον οχλου αναπεμπει αντι ευχης ευχαριστιαν ο σωτηρ,
δυο αμα ποιων, και ευχαριστων εφ' οις ετυχεν περι του Λαζαρου, και πιστοποιων τον
περιεστηκοτα αυτον οχλον· εβουλετο γαρ αυτους παραδεξασθαι ως αρα απο θεου
απε 28.6.43 σταλμενος τωι βιωι επιδεδημηκεν. εγνω δε επακουσθεις, επειπερ πνευματι
ειδεν οτι απεκατεστη η του Λαζαρου ψυχη επι το σωμα 28.6.44 αυτου, αναπεμφθεισα
απο του χωριου των ψυχων. ου γαρ νομιστεον οτι η ψυχη του Λαζαρου παρην τωι
σωματι μετα την εξοδον, και ως παρουσα ταχεως ηκουσεν κραξαντος Ἰησου και
ειποντος· «Λαζαρε, «δευρο εξω». η ειπερ τις τουτο περι της Λαζαρου ψυχης υπολαμ
βανει και προσιεται το περι της απαλλαγεισης ψυχης σωματος ατοπον, ως
παρακαθεζομενης τωι νεκρωι, λεγετω πως ηκουσθη ο Ἰησους απο του πατρος,
μενοντος ετι νεκρου του Λαζαρου σωματος, και της ψυχης κεχωρισμενης μεν, ως
οιηθειη αν τις των τουτο 28.6.45 λεγοντων, παρακαθεζομενης δε τωι σωματι. ινα γαρ
τουτο συγχω ρηθηι, ουκ αν ηκουσθαι ειποιμεν τον Ἰησουν μελλοντα ακουεσθαι οτε η
ψυχη ενοικιζετο τωι σωματι· το παραπλησιον δ' οιμαι γεγο νεναι και οτε την του
αρχισυναγωγου ανεστησεν θυγατερα, περι τουτου ευξαμενος· ᾔτησεν γαρ
επανελθειν την ψυχην και ενοικι 28.6.46 σθηναι παλιν τωι σωματι. ει δε και περι του
εκκομιζομενου υιου της χηρας το ομοιον εστιν η μη, και αυτος ζητησεις, ιν' ευρηις το
ακολουθον τοις κατα τους τοπους ολους· ημιν γαρ ου καθηκει τηλι 28.6.47 καυτας
ποιεισθαι παρεκβασεις. ταχα δε και ειδεν ο τηλικουτος Ἰη σους και την ψυχην αυτην
του Λαζαρου, ητοι αγομενην υπο των τεταγμενων επι τουτοις η υπ' αυτου του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

πατρικου βουληματος επα κουσαντος τωι Ἰησου, και ιδων αυτην εισιουσαν δια του
τοπου, οθεν ηρθη ο λιθος, ειπεν· «Πατερ, ευχαριστω σοι οτι ηκουσας μου». 28.6.48
αλλ' επει προ τουτου και περι αλλων μυριων ᾔτησεν και ετυχεν, δια τουτο ου μονον
επι τωι Λαζαρωι αλλα και επι τοις προτεροις ευχαριστει, φασκων επι μεν τωι Λαζαρωι·
«Πατερ, ευχαριστω σοι οτι «ηκουσας μου»· επι δε τοις προτεροις· «Ἐγω δε ᾔδειν οτι
παντοτε «μου ακουεις», και τουτο παν, φησιν, ειπον «δια τον περιεστωτα «οχλον,
ινα πιστευσωσιν οτι συ με απεστειλας». ταυτα μεν ως προς το ρητον και την
αναστασιν του Λαζαρου αποδεδωκαμεν. 28.6.49 Ἡ δε κατα τον τοπον αναγωγη εκ
των προαποδεδομενων ου δυσχερης· ᾔτησεν γαρ τον μετα την προς αυτον φιλιαν
ημαρτηκοτα και νεκρον γενομενον τωι θεωι δυναμει θειαι παλινδρομησαι επι την
ζωην, και ετυχεν, και ειδεν εν τωι τοιουτωι ζωτικα κινηματα, εφ' 28.6.50 οις
ευχαριστει τωι πατρι. περιεστηκεν δε οχλος τον τοιουτον νεκρον μηδεπω
πιστευοντων οτι Ἰησουν απεστειλεν ο θεος και οτι ο λογος ουτος θεοθεν ανθρωποις
επιδεδημηκεν. και περιεστως γε ουτος <ο> οχλος εθαυμασεν οτι δυσωδης απο των
προς θανατον αμαρτηματων τις γεγενημενος και αποθανων τηι αρετηι
επαλινδρομησεν επ' αυτην· και θαυμασας πιστευσαι αν ποτε τωι ζωοποιησαντι αυτον
λογωι, ως θεοθεν ανθρωποις επιδημησαντι. 28.7.n Και ταυτα ειπων φωνηι μεγαληι
εκραυγασεν· Λα ζαρε, δευρο εξω. εξηλθεν ο τεθνηκως δεδεμενος τους ποδας και τας
χειρας κειριαις, και η οψις αυτου σουδαριωι συνεδεδετο· λεγει ο Ἰησους αυτοις·
Λυσατε αυτον, και αφετε αυτον υπαγειν. 28.7.51 Ὁ Ἰησους ηρεν τους οφθαλμους
ανω και ετι μελλων ευχεσθαι επηκουσθη, και αντι ευχης ευχαριστησεν, κατανοησας
την Λαζαρου ψυχην εισελθουσαν εις το σωμα και δεομενην της απο προσταξεως
Ἰησου γενησομενης αυτωι ευτονιας προς το εξελθειν απο 28.7.52 του μνημειου. διο
μετα την προς τον πατερα ευχαριστιαν μεγαληι εχρησατο φωνηι, δυναμιν εντιθεισηι
τωι Λαζαρωι, μεγαλης χρηιζοντι ως ουδεπω γενομενωι οξυηκοωι της προκαλουμενης
αυτον εξω του 28.7.53 μνημειου κραυγης. και τουτο δε νομιστεον αξιον ειναι του
Ἰησου εργον, το μη μονον ευξασθαι ινα ζησηι ο νεκρος, αλλα και εμβοησαι αυτωι και
καλεσαι τον ενδον του σπηλαιου και του μνημειου επι τα 28.7.54 εξω αυτου. χρη δε
ειδεναι οτι εισιν τινες και νυν Λαζαροι, μετα την φιλιαν Ἰησου ασθενησαντες και
αποθανοντες και εν μνημειωι και νεκρων χωραι μειναντες μετα νεκρων νεκροι, και
μετα τουτο τηι ευχηι του Ἰησου ζωοποιηθεντες και απο του μνημειου επι τα εξω
αυτου υπο Ἰησου τηι μεγαληι αυτου φωνηι καλουμενοι· ωι ο πειθο μενος εξερχεται,
τους αξιους της νεκροτητος δεσμους εκ των προ τερων αμαρτηματων περικειμενος
και την οψιν περιδεδεμενος ετι, και μητε βλεπων μητε πορευθηναι δυναμενος μητε
τι ενεργησαι δια τους της νεκροτητος δεσμους, εως Ἰησους κελευσηι τοις λυσαι αυ
τον δυναμενοις και αφιεναι αυτον απιεναι. και πειρασθω γε πας ο δυναμενος λεγειν·
«Ἢ δοκιμην ζητειτε του εν εμοι λαλουντος «χριστου;» τοιουτος γενεσθαι, ινα [μεν]
αυτωι Χριστος φωνηι μεγαληι ειπηι κραυγασας τωι μετα το αποθανειν † κιρησαντι μεν,
ουκ οξεως δε, και δια τουτο δεομενωι της Ἰησου κραυγης το «Λαζαρε, δευρο 28.7.55
«εξω». και νομισον ειναι εν ᾅδου μετα των σκιων και των νεκρων και εν χωραι
νεκρων η μνημειοις τον μετα το λαβειν επιγνωσιν αληθειας και φωτισθεντα,
γευσαμενον τε της δωρεας της επουρα νιου και μετοχον γενομενον πνευματος αγιου
και καλον γευσαμενον θεου ρημα δυναμεις τε μελλοντος αιωνος, αποστατησαντα
του 28.7.56 χριστου και επι τον εθνικον παλινδρομησαντα βιον. επαν ουν περι του
τοιουτου ελθων αυτου εις το μνημειον και εξω αυτου στας ο Ἰησους ευξηται και
επακουσθηι, αιτησας εγγενεσθαι δυναμιν τηι φωνηι και τοις λογοις αυτου, φωνηι
μεγαληι κραυγαζει, επι τα εξω του των εθνικων βιου και του μνημειου αυτων και του
σπηλαιου 28.7.57 καλων γενομενον ουτω φιλον. οτε εστιν ιδειν τον ακολουθουντα
τωι Ἰησου τινα τροπον ο τοιουτος εξερχεται μεν δια την Ἰησου φωνην, ετι δε σειραις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

των ιδιων αμαρτηματων δεδεμενος και εσφιγμενος, δια μεν την μετανοιαν και το
ακηκοεναι της Ἰησου φωνης ζων, δια δε το μηδεπω απολελυσθαι των της αμαρτιας
δεσμων μηδε ηδη δυνασθαι ελευθεροις επιβαινειν τοις ποσιν, αλλα μηδε ενεργειν
απολελυμενως τα διαφεροντα, δεδεμενος τους ποδας 28.7.58 και τας χειρας δεσμοις
νεκρων κειριαις. και ο τοιουτος γε δια την εγγενομενην αυτωι νεκροτητα προς τοις
επι των χειρων και των ποδων δεσμοις και την οψιν τηι αγνοιαι κεκαλυπται και
περιδεδεται. 28.7.59 ειτ' επει † μη μονον ζησαι αυτον βεβουληται ο Ἰησους και εν τωι
μνη μειωι μενειν, επι τα εξω του μνημειου ουτος ελθων δεδεται, καθως προειρηται,
της ζωης· και τωι εξεληλυθεναι απο του μνημειου μη δυνασθαι, οσον δεδεται, λεγει
τοις δυναμενοις υπηρετησασθαι αυτωι ο Ἰησους· «Λυσατε αυτον και αφετε αυτον
υπαγειν» νομιζω οτι μη συγκαταθεμενος μεν τωι περι της επιστροφης μετα το
ημαρτηκεναι λογωι· ετι δε ατονων κατ' αυτον βιουν, τωι κατεχεσθαι αυτου τας της
ψυχης πορευτικας και δραστικας και θεωρητικας δυναμεις, ο τοιουτος εξηλθεν απο
του μνημειου· και ετι εστιν δεδεμενος τους ποδας και τας χειρας κειριαις, και η οψις
αυτου σουδαριωι περιδεδε 28.7.60 ται. αλλ' επαν ειποντος Ἰησου τοις λυσαι αυτον
δυναμενοις, δια την προσταξιν ως δεσποτου του χριστου, το «Λυσατε αυτον και
«αφετε αυτον υπαγειν» λυθηι τους ποδας και τας χειρας, και απο θηται το
επικειμενον αυτου τηι οψει καλυμμα αφαιρεθεν, πορευεται τοιαυτην πορειαν, ωστε
φθασαι αυτον επι το ενα και αυτον γενε σθαι των συνανακειμενων τωι Ἰησου.
28.8.61 Μετα τουτο δια το «Ἐξηλθεν ο τεθνηκως δεδεμενος «τους ποδας και τας
χειρας κειριαις» λεκτεον οτι διαφορα εστι και των δεδεμενων τους ποδας και τας
χειρας, <και ου> ταυτον εστιν την αρχην του δεδεσθαι εκ του νενεκρωσθαι
ειληφεναι, ωστε και τους δεσμους επιφερεσθαι το ονομα της νεκροτητος (νυν γαρ αι
κειριαι νεκρων εισιν δεσμοι), τωι <το> δεδεσθαι κρισει κυριου γενεσθαι, του
εισελθοντος θεασασθαι τους ανακειμενους και ιδοντος τον μη ενδεδυμενον ενδυμα
γαμου, και περι αυτου ειποντος· «∆ησαντες «αυτου ποδας και χειρας, εκβαλετε
αυτον εις το σκοτος το εξω 28.8.62 «τερον». εστιν δε τι εν τωι τοπωι δεομενον
διακρισεως, εν τωι «Και «η οψις αυτου σουδαριωι περιεδεδετο» και εν τωι καλυμμα
επικεισθαι τωι προσωπωι Μωσεως, ηνικα ελαλει τωι λαωι· το μεν γαρ επικει μενον τηι
οψει του Λαζαρου σουδαριον εκαλυπτεν αυτου νενεκρω μενας τας ορασεις· το δε
Μωσεως καλυμμα κατ' οικονομιαν ην τωι προσωπωι αυτου περικειμενον δια τους μη
χωρουντας απο του λαου 28.8.63 ενοραν τηι δοξηι αυτου. ζητησεις δε περι του <μη>
ενδεδυμενου εν δυμα γαμου, περι ου ειρηται· «∆ησαντες αυτον ποδων και χειρων,
«εκβαλετε αυτον εις το σκοτος το εξωτερον» ποτερον εισαει μενει δεδεμενος και εν
τωι εξωτερω σκοτωι (ου γαρ προσκειται το 28.8.64 «Εις τον αιωνα» η «Εις τους
αιωνας»), η λυθησεται ποτε. ου γαρ εμφαινεται εκ της περι αυτου λεξεως τινα περι
απολυσεως εσομενης 28.8.65 γεγραμμενα περι αυτου. ου δοκει δε μοι ασφαλες ειναι
μη καταλα βοντα οτιποτουν, μαλιστα τωι μη γεγραφθαι περι αυτου, αποφη 28.8.66
νασθαι. ζητησεις δε δια το «Λεγει Ἰησους αυτοις· Λυσατε αυτον» τισιν αυτοις; ουτε
γαρ οτι μαθηταις αναγεγραπται ουθ' οτι τωι περιεστωτι οχλωι, αλλ' ουδε οτι τοις μετα
της Μαριας ουσιν Ἰου δαιοις και παραμυθουμενοις αυτην· υπονοησαι δ' αν τις δια το
«Ἄγγελοι προσηλθον και διηκονουν αυτωι» και δια την κατα τον τοπον αναγωγην,
οτι μηποτε κακεινοις δυναται ειρησθαι το «Λυ «σατε αυτον και αφετε αυτον
υπαγειν». 28.9.67 Ἔτι ζητω ει πεπληρωκεν ο Ἰησους το επιφερομενον τωι «Λαζαρος ο
φιλος ημων κεκοιμηται», το «Ἀλλα πορευομαι, ινα 28.9.68 «εξυπνισω αυτον».
εφιστημι ουν μηποτε εν τωι ειρηκεναι αυτον φωνηι μεγαληι κραυγασαντα· «Λαζαρε,
δευρο εξω» (η γαρ μεγαλη φωνη και η κραυγη ουκ αν ατοπως λεγοιτο εξυπνικεναι
αυτον) και ηδη δυνασθαι αποφηνασθαι εν τουτωι μαλλον πεπληρωσθαι το
«Πορευομαι ινα εξυπνισω αυτον», ηπερ εν τωι της ευχης του υιου ακουσαντος τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

πατερα πεποιηκεναι την Λαζαρου ψυχην επανελθειν 28.9.69 επι το εν τωι μνημειωι
αποκειμενον αυτου σωμα· ειποι γαρ αν τις οτι ο μεν ακουσας ευξαμενου του υιου
πατηρ εκ νεκρων τον Λαζαρον ανεστησεν· ο δε ειπων φωνηι μεγαληι και κραυγασας·
«Λαζαρε, δευρο «εξω» επληρωσεν ο προεπηγγειλατο· «Ἀλλα πορευομαι ινα
εξυπνισω 28.9.70 «αυτον.» και ο τουτο γε κατασκευαζων, διαφοραν διδους του
«Λαζαρος «ο φιλος ημων κεκοιμηται» και του «Λαζαρος απεθανεν», ερει οτι προς
μεν το «Κεκοιμηται» επηγγειλατο ειπων· «Ἀλλα πορευομαι «ινα εξυπνισω αυτον»·
προς δε το «Ἀπεθανεν» ουκ αποδεδωκεν 28.9.71 το "7Πορευομαι, ινα αναστησω
αυτον εκ νεκρων"7. αλλα ο λυων την εν τουτοις δοκουσαν ειναι διαφοραν και
διδους την του Λαζαρου εκ νεκρων αναστασιν κοινον εργον γεγονεναι υιου του
ευξαμενου και πατρος του επακουσαντος χρησεται και τωι ειρημενωι υπο του κυριου
προς την Μαρθαν λεγοντος· «Ἐγω ειμι η αναστασις και η «ζωη», παραθησεται δε και
το «Ὥσπερ γαρ ο πατηρ εγειρει τους «νεκρους και ζωοποιει, ουτως και ο υιος ους
θελει ζωοποιει.» 28.10.n Πολλοι ουν εκ των Ἰουδαιων, οι ελθοντες προς την Μαριαμ
και θεασαμενοι α εποιησεν, επιστευσαν εις αυτον. 28.10.72 Και τινα γε ουκ αν
κινησαι προς το πιστευσαι τωι του Ἰησου κηρυγματι και αληθως, ωσπερει εκ
νεκροτητος και δυσωδιας, των πανυ υπο της κακιας καταβεβαπτισμενων, ακροτατηι
μεταβοληι αποσεισαμενων τηι προσταξει και συνεργειαι του λογου ου μονον την απο
της αμαρτιας πολλην δυσωδιαν αλλα και τους κατεχοντας δεσ μους την πορευτικην
και την δραστικην της ψυχης δυναμιν, ετι δε 28.10.73 χωρις τουτων και την
θεωρητικην; καταπλαγεντες γαρ οι ιδοντες τον Ἰησουν εν τοις τοιουτοις τοσουτον
δεδυνημενον, οι αυχουντες μεν περι λογον ασχολεισθαι θεου, το πληρωμα δε του
λογου μηδεπω παραδεξαμενοι, και πιστευσαιεν αν μαλιστα οσοι εληλυθασιν ως επι
νεκρωι και παντη απεγνωσμενωι και αυτοι απογνοντες τον τοιουτον,
παραμυθησασθαι την επι τηι εκπτωσει του αδελφου οδυνωμενην· δι' ους ταχα πλεον
η δια τον ταυτα παθοντα ελθων επι το σπηλαιον του νεκρου «Ἦρεν τους οφθαλμους
ανω και ειπεν· Πατερ, ευχαριστω 28.10.74 «σοι, οτι ηκουσας μου. εγω δε ᾔδειν οτι
παντοτε μου ακουεις». οτι γαρ δια τουτους μαλλον η τον Λαζαρον ταυτην
ανεφθεγξατο προς τον πατερα την ευχαριστιαν δηλον εκ του «Ἀλλα δια τον οχλον
τον περιε 28.10.75 «στωτα ειπον, ινα πιστευσωσιν οτι συ με απεστειλας». επραγματευ
σατο ουν περι του Λαζαρου δια τον περιεστωτα οχλον, ιν' οι πολλοι των Ἰουδαιων
ελθοντες προς την Μαριαμ και θεασαμενοι α εποιησεν πιστευσωσιν εις αυτον.
28.11.76 Ἀλλα ακουε και περι τουτων, μη μονον σωματικω τερον· «Τινες δε εξ
αυτων απηλθον προς τους Φαρισαιους και 28.11.77 «ειπον αυτοις α εποιησεν ο
Ἰησους». εχει μεν τι η λεξις αμφιβολον, ποτερον οι απελθοντες προς τους
Φαρισαιους και ειποντες αυτοις α εποιησεν ο Ἰησους απο των πολλων Ἰουδαιων
ησαν, των θεασαμενων α εποιησεν και πιστευσαντων εις αυτον, βουλομενοι και τους
εχθρως διακειμενους προς αυτον δυσωπησαι δια της περι του Λαζαρου απαγγελιας· η
οι λοιποι παρα τους πολλους και πιστευ σαντας, ως μη κινηθεντες εκ του γενομενου
εις την περι Ἰησου πι στιν, οτι το οσον εφ' εαυτοις και προς * κατ' αυτου τους
Φαρισαιους τον εν αυτοις πονηρον ζηλον εγειροντες δια της περι του Λαζαρου
28.11.78 απαγγελιας. και δοκει μοι τουτο μαλλον βουλεσθαι σημαινειν ο 28.11.79
ευαγγελιστης. διο και επιφερεται το «Συνηγαγον ουν οι αρχιερεις «και οι Φαρισαιοι»
και τα εξης. πολλους μεν ουν ειπεν τους δια το θεασασθαι τα περι τον Λαζαρον
πιστευσαντας· ωσπερει δε ολιγωτερους εφησεν ειναι τους μη τοιουτους, ειπων·
«Τινες δε εξ αυτων απηλθον» και 28.11.80 τα εξης. προσχες δε και τοις
λεχθησομενοις ει δυναται ημας κινησαι προς συγκαταθεσιν, επει μη ειρηται μεν·
πολλοι ουν εκ των Ἰου δαιων των ελθοντων προς την Μαριαμ και θεασαμενων α
εποιησεν, επιστευσαν εις αυτον· γεγραπται δε· «Πολλοι ουν εκ των Ἰουδαιων «οι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

ελθοντες προς την Μαριαμ και θεασαμενοι α εποιησεν επιστευσαν εις 28.11.81
«αυτον». και μαλιστα δια την αναγωγην κινουμαι μηποτε παντες οι θεασαμενοι,
τουτεστιν θεωρησαντες και συνεντες α εποιησεν ο Ἰησους, επιστευσαν εις αυτον· οι
μεντοι γε απελθοντες προς τους Φαρι σαιους και ειποντες αυτοις α εποιησεν ο
Ἰησους επει μη μεμαρτυρηνται οτι εθεασαντο, μηποτε το εν επαινωι λεγομενον περι
των πιστευσαν 28.11.82 των ουκ εσχον, το "7Ἐθεασαντο"7. εδυνατο γαρ, ειπερ και
ουτοι εθεασαντο, γεγραφθαι οτι τινες εξ αυτων απηλθον προς τους Φαρι σαιους και
ειπον αυτοις α εθεασαντο πεποιηκοτα τον Ἰησουν, η α 28.11.83 εθεασαντο και
εποιησεν ο Ἰησους. νυνι δε το "7Ἐθεασαντο"7 επι τουτων μεν ουδαμως ειρηται, επι
δε των πιστευσαντων, οιτινες και ελθοντες ησαν προς την Μαριαμ και θεασαμενοι α
εποιησεν ο Ἰησους· δι' ους, οιμαι, και ειπε το «Ἀλλα δια τον οχλον τον περιεστωτα
28.11.84 «ειπον, ινα πιστευσωσιν οτι συ με απεστειλας». αμα δε και περι τουτου
προσχες ει δυνασαι τους ελθοντας προς την Μαριαμ και θεασαμενους α εποιησεν ο
Ἰησους και πιστευσαντας εις αυτον μονους λεγειν, ατε και πολλους οντας, οτι ουτοι
ησαν ο περιεστως τον Ἰησουν οχλος, δι' ον ειπεν το «Πατερ, ευχαριστω σοι οτι
ηκουσας 28.11.85 «μου· εγω δε ᾔδειν οτι παντοτε μου ακουεις». ει γαρ ταυτα «δια
«τον οχλον <τον> περιεστωτα» ειπεν, ινα πιστευσωσιν οτι ο πατηρ αυτον
απεστειλεν, και λεγων δια τουτο ειπεν, ινα ο περιεστως οχλος πιστευσηι· ουκ αν δε
μη πιστευσοντος τινος εξ αυτων τωι πατρι ελεγεν, ωσει τις των τα μελλοντα
αγνοουντων ανθρωπων, «αλλα «δια τον οχλον τον περιεστωτα, ινα πιστευσωσιν οτι
συ με απεστει «λας»· μηποτε οι ελθοντες προς την Μαριαμ και θεασαμενοι α
εποιησεν και πιστευσαντες εις αυτον, μονοι ησαν ο περιεστως τον Ἰησουν οχλος· οι
δε λοιποι ουτε εθεασαντο, α εποιησεν, ουτε περι ειστηκεισαν αυτον. 28.12.n
Συνηγαγον ουν οι αρχιερεις και οι Φαρισαιοι συν εδριον, και ελεγον· Τι ποιουμεν οτι
ουτος ο ανθρωπος πολλα ποιει σημεια; εαν αφωμεν αυτον ουτως, παντες
πιστευσωσιν εις αυτον, και ελευσονται οι Ῥωμαιοι και αρουσιν ημων και τον τοπον
και το εθνος. 28.12.86 Ὡς προς το ρητον οι Φαρισαιοι και οι αρχιερεις εωρων οτι δια
το μεγεθος ων πεποιηκει τεραστιων δυναμεων ο Ἰησους δυνατον ην και παντα τον
λαον των Ἰουδαιων υπαχθηναι τηι εις αυτον πιστει και υπαχθεντα καταφρονησαι
της εν τωι τοπωι σωματικης λευιτικης και ιερατικης λατρειας, ωστ' αν προφασιν το
τοιουτον γενεσθαι του, ατε μη περιεποντων τον τοπον Ἰουδαιων, Ῥωμαιοις υπο του
σωτηρος γενεσθαι και τον νομιζομενον παρ' εκει νοις ιερον τοπον και παν το εθνος
Ἰουδαιων, ουκετι παντι τροπωι τηρειν εθελοντων την περι του Ἰουδαιους εαυτους
ειναι ομολογιαν. 28.12.87 ειτ' επει παντων προεκρινον την λατρειαν και τον τοπον
και την του εθνους συστασιν των νομισθεντων αν ειναι κρειττονων παρα ταυτα, δια
τουτο σκοπουσιν κατα του Ἰησου ινα αυτον μη εασωσιν 28.12.88 ζην. ως δ' αυτως
οιμαι και επι καθαιρεσει της δοξης αυτου ειρηκεναι το «Ουτος ο ανθρωπος»·
ηπιστουν γαρ τοις και ανωτερω ειρημενοις περι του θεον αυτον ειναι, ηνικα
λιθαζειν αυτον εβουλοντο ως περι βλασφημιας, λεγοντες αυτωι οτι «Συ ανθρωπος
ων ποιεις σεαυτον «θεον», οτε κατα την εαυτου φιλανθρωπιαν απεκρινατο,
διδασκων οτι πας προς ον ο λογος του θεου εγενετο θεος λεγεται υπο του θεου, μη
δυναμενης λυθηναι και καταλυθηναι της τουτο αποφηνα 28.12.89 μενης προφητικης
γραφης. εστιν δε εκ των λεγομενων απο των Φαρισαιων και των αρχιερεων
κατανοησαι αυτων και το της κακιας ανομολογουμενον και τυφλον·
ανομολογουμενον μεν, οτι εμαρτυρουν αυτωι και πολλα πεποιηκεναι σημεια και
δυνασθαι τωι τοσαυτα ση μεια πεποιηκοτι επιβουλευσαι, ως μηδεν υπερ εαυτου εν τωι
επι βουλευεσθαι δυναμενωι· τυφλον δε ουδεν ηττον και αυτο τουτο ην· κατα γαρ τον
πολλα ποιουντα σημεια ην το κρειττον' ειναι της επι βουλης των αφιεναι αυτον μη
θελοντων· ει μη αρα και επιστευον οτι ποιει σημεια, και υπενοουν αυτα μη απο θειας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

γινεσθαι δυνα μεως· ωστε δια τουτο μη παντα αυτον δυνηθηναι, μηδε αυτον ρυ
28.12.90 σασθαι απο της εξ εκεινων επιβουλης. εκεινοι μεν ουν εσκοπουν μη αφιεναι
αυτον, οιομενοι δια τουτο εμποδισειν τοις πιστευουσιν εις αυτον και Ῥωμαιοις,
μελλουσιν αιρειν αυτων τον τοπον και το 28.12.91 εθνος. αλλ' επει «Κυριος
διασκεδαζει βουλας εθνων και αθετει λο «γισμους λαων», ουδεν ηττον και ουκ
αφηκαν αυτον, και ο θεος αυτον ανεστησεν και αφηκεν και παντα τα εθνη
εδουλευσαν αυτωι 28.12.92 και ελθοντες οι Ῥωμαιοι ηραν αυτων τον τοπον. που γαρ
ο φασιν εκεινοι αγιασμα; ηραν δε και το εθνος, εκβαλλοντες αυτους απο του τοπου
και μογις επιτρεψαντες αυτοις ειναι οπου βουλονται και εν τηι διασποραι. 28.12.93 Ει
δε χρη τολμησαι και εις αναγωγην των κατα τα ρηματα ταυτα, φησομεν οτι τον
τοπον των εκ περιτομης ελαβον τα εθνη· «Τωι γαρ εκεινων παραπτωματι σωτηρια
γεγονεν τοις εθνεσιν, εις «το παραζηλωσαι αυτους»· εις δε τα εθνη Ῥωμαιοι
παρεληφθησαν, 28.12.94 απο των βασιλευοντων οι βασιλευομενοι ονομασθεντες.
και το εθνος δε υπο των εξ εθνων ηρθη· γεγονεν γαρ ο λαος ου λαος, και οι εξ
Ἰσραηλ ουκετι εισιν Ἰσραηλ, και το σπερμα ουκ εφθασεν επι το γενεσθαι αυτους
τεκνα· και τουτων αιτιον τα πολλα του Ἰησου σημεια, και οτι αφηκεν αυτον ο πατηρ,
κρειττονα γενομενον της των αρχιερεων και Φαρισαιων συνεδρευσαντων κατ'
αυτου επιβουλης. 28.12.95 αρχιερεις δε και πασα η σωματικη εν Ἰουδαιοις λατρεια
Φαρισαιοι τε και πασα η κατα το γραμμα του νομου διδασκαλια επιβουλευει Ἰησου,
τηι αληθειαι, και βουλεται ο τυπος, ινα υφεστηκηι, εμποδιζειν τηι φανερωσει της
αληθειας, και ωσπερ η σαρξ [και] κατα τουτο επι 28.12.96 θυμει κατα του πνευματος.
αλλ' ισχυροτερον ον το επιθυμουν κατα της σαρκος πνευμα και η αληθης του
σωτηρος ημων αρχιερωσυνη και η πνευματικη αυτου διδασκαλια διαλυει το των
κατ' αυτου βου 28.12.97 λευομενων αρχιερεων και Φαρισαιων συνεδριον. ταυτα δε
υπο ληπτεον και νυν γινεσθαι, οπερ εστιν ιδειν εν τοις δια της του σωματικου
Ἰουδαισμου συστασεως [και] καταλυειν εθελουσιν την πνευματικην Χριστου
διδασκαλιαν. 28.13.n Εις δε τις εξ αυτων Καιαφας, αρχιερευς ων του ενιαυτου
εκεινου, ειπεν αυτοις· Ὑμεις ουκ οιδατε ουδεν, ουδε λογιζεσθε οτι συμφερει ημιν ινα
εις ανθρωπος αποθανηι υπερ του λαου και μη ολον το εθνος αποληται. τουτο δε αφ'
εαυτου ουκ ειπεν, αλλ' αρχιερευς ων του ενιαυτου εκεινου προε φητευσεν οτι
εμελλεν Ἰησους αποθνησκειν υπερ του εθνους, και ουχ υπερ του εθνους μονον, αλλ'
ινα και τα τεκνα του θεου τα διεσκορπισμενα συναγαγηι εις εν. 28.13.98 Ουχι ει τις
προφητευει, προφητης εστιν εκεινος. ο γουν Καιαφας, αρχιερευς ων του ενιαυτου
εκεινου, προεφητευσεν μεν οτι εμελλεν Ἰησους αποθνησκειν υπερ του εθνους, και
ουχ υπερ του εθνους μονον, αλλ' ινα και τα τεκνα του θεου τα διεσκορπισμενα
28.13.99 συναγαγηι εις εν, ου μην και προφητης ην. ει δε και Βαλααμ προε φητευσεν
τα εν τοις Ἀριθμοις αναγεγραμμενα φασκων· «Το ρημα «ο εαν εμβαληι ο θεος εις το
στομα μου, τουτο λαλησω», και ειπων τα απο του· «Ἐκ Μεσοποταμιας μετεπεμψατο
με» και τα εξης, 28.13.100 σαφες οτι προφητης ουκ ην· μαντις γαρ ειναι
αναγεγραπται. ει τις 28.13.100 μεν ουν προφητης εστιν, παντως προφητευει· ει δε τις
προφητευει, 28.13.101 ου παντως εστιν προφητης. ως ει και επι ετερου τινος των
κρειτ τονων τοιουτον ελεγον· ει μεν τις εστιν δικαιος, το δικαιον διωκει· 28.13.102
ου μην ει τις το δικαιον διωκει, δικαιος εστιν εκεινος· οπερ συνησεις επιστησας τωι
«∆ικαιως το δικαιον διωξηι», ειπερ μη ματην το «∆ι «καιως» προτετακται του «Το
δικαιον διωξηι». δυνατον γαρ, οιμαι, το δικαιον διωκειν αλλ' ου δικαιως· και γαρ οι
ποιουντες προς το δοξασθηναι υπο των ανθρωπων εργον καθ' αυτο καθηκον, φερε
ειπειν, εις πενητας, δικαιον μεν τι πεποιηκασιν, ου μην απο εξεως 28.13.103
δικαιοσυνης αλλ' απο κενοδοξιας. οιμαι δ' οτι αναλογον τωι «∆ι «καιως το δικαιον
διωξηι» λεγοιτ' αν· "7σωφρονως το σωφρον διωξηι"7· και "7ανδρειως το ανδρειον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

διωξηι"7 και "7σοφως το σοφον διωξηι"7 και 28.13.104 τα ανα λογον επι των λοιπων
αρετων. ταυτα δ' ειπομεν υπερ του παραβαλειν ομοιον τι τωι προφητευειν μεν τινα,
ου μην προφητην 28.13.105 ειναι. δια τουτο δ' οιμαι συνεχως εν ταις προφητειαις
περι των προφητων λεγεται το «Ειπεν Ἱερεμιας ο προφητης» και ει τι του τοις
ομοιον· οι δε περι τα ονοματα δεινοι φασιν οτι ουχι ει τις ιατρικον τι εποιησεν η των
προς υγιειαν συμβαλλομενων εν, ιατρος εστιν εκεινος, ουδε ει τις οικοδομικον τι
πεποιηκεν, οικοδομος εστιν 28.13.106 εκεινος. εκ δε των περι τον Καιαφαν
αναγεγραμμενων, προφητευ σαντα περι του σωτηρος, εστιν <σαφηνισαι> οτι και
μοχθηρα ψυχη 28.13.107 επιδεχεται ποτε το προφητευειν. κατηγορειται γαρ η του
Καιαφα μοχθηρια, ος ην αρχιερευς του ενιαυτου εκεινου οτε ο σωτηρ ημων την εν
τωι πασχειν υπερ ανθρωπων επιτελει οικονομιαν, υπο των ευαγγελιστων· Ματθαιος
μεν γαρ φησι· «Τοτε πορευθεις εις των «δωδεκα, λεγομενος Ἰουδας Ἰσκαριωτης,
προς τους αρχιερεις ειπεν· Τι «θελετε μοι δουναι, καγω υμιν παραδωσω αυτον; οι δε
εστησαν «αυτωι τριακοντα αργυρια»· και μετ' ολιγα· «Ἰδου Ἰουδας, φησιν, εις «των
δωδεκα ηλθεν, και μετ' αυτου οχλος πολυς μετα μαχαιρων «και ξυλων, απο των
αρχιερεων και πρεσβυτερων του λαου». 28.14.108 Ἐν τουτοις μεν ουν νοουμεν ειναι
και τον Καιαφαν τοις αρχιερευσιν, επει μεμαρτυρηται αρχιερευς ων του ενιαυτου
εκεινου. σαφως δε μετα ταυτα ο Ματθαιος φησιν· «Οι δε κρατησαντες τον «Ἰησουν
απηγαγον προς τον Καιαφαν τον αρχιερεα, οπου οι γραμ «ματεις και οι πρεσβυτεροι
συνηχθησαν»· και μετ' ολιγα επιφερει· 28.14.109 «Ὁ δε αρχιερευς και το συνεδριον
εζητουν ψευδομαρτυριαν κατα του «Ἰησου, οπως θανατωσουσιν αυτον· και ουχ
ευρον, πολλων προσελ «θοντων ψευδομαρτυρων. υστερον δε προσελθοντες δυο
ειπον· «Ουτος εφη· ∆υναμαι καταλυσαι τον ναον του θεου και δια τριων «ημερων
οικοδομησαι. και αναστας ο αρχιερευς ειπεν αυτωι· Ουδεν «αποκρινηι; τι ουτοι σου
καταμαρτυρουσιν; ο δε Ἰησους εσιωπα. «και ο αρχιερευς ειπεν αυτωι· Ἐξορκιζω σε
κατα του θεου του ζων «τος ινα ημιν ειπηις· ει συ ο χριστος, ο υιος του θεου; λεγει
αυτωι «ο Ἰησους· Συ ειπας· πλην λεγω υμιν, απ' αρτι οψεσθε τον υιον «του ανθρωπου
καθημενον εκ δεξιων της δυναμεως και ερχομενον «επι των νεφελων του ουρανου.
τοτε ο αρχιερευς διερρηξεν τα «ιματια αυτου λεγων· Ἐβλασφημησεν· τι ετι χρειαν
εχομεν μαρτυ «ρων; ιδου νυν ηκουσατε την βλασφημιαν αυτου. τι υμιν δοκει; οι «δε
αποκριθεντες ειπον· Ἔνοχος θανατου εστιν». ειτα παλιν μεθ' 28.14.110 ετερα· «Και
εν τωι κατηγορεισθαι αυτον υπο των αρχιερεων και 28.14.111 «πρεσβυτερων ουδεν
απεκρινετο». και παλιν μετ' ολιγα· «Οι δε «αρχιερεις και οι πρεσβυτεροι επεισαν
τους οχλους ινα αιτησωνται 28.14.112 «τον Βαραββαν, τον δε Ἰησουν απολεσωσιν».
ειτα μετα την ανα στασιν του σωτηρος πορευομενων Μαριας της Μαγδαληνης και
της αλλης Μαριας· «Ἰδου τινες της κουστωδιας ελθοντες εις την πολιν «ανηγγειλαν
τοις αρχιερευσιν παντα τα γενομενα. και συναχθεντες «μετα των πρεσβυτερων
συμβουλιον τε λαβοντες αργυρια ικανα «εδωκαν τοις στρατιωταις λεγοντες· Ειπατε
οτι Οι μαθηται αυτου «ελθοντες νυκτος εκλεψαν αυτον ημων κοιμωμενων· καν
ακουσθηι «τουτο επι του ηγεμονος, ημεις πεισομεν και υμας αμεριμνους ποιη
«σομεν». 28.14.113 Λουκας δε ανεγραψεν οτι «Εισηλθεν Σατανας εις Ἰουδαν επι
«καλουμενον Ἰσκαριωθ, οντα εκ του αριθμου των δωδεκα, και απελ «θων
συνελαλησεν τοις αρχιερευσι και στρατηγοις, οπως αυτον «παραδωι αυτοις». ειτα
μετ' ολιγα· «Ειπεν, φησιν, ο Ἰησους προς «τους παραγενομενους επ' αυτον αρχιερεις
και στρατηγους του ιερου «και πρεσβυτερους· Ὡς επι ληιστην εξηλθατε μετα
μαχαιρων και «ξυλων;» και μετ' ολιγα· «Συλλαβοντες αυτον ηγον και εισηγαγον
«εις την οικιαν του αρχιερεως»· και ετι μετ' ολιγα· «Ειστηκεισαν οι 28.14.114
«αρχιερεις και οι γραμματεις, ευτονως κατηγορουντες αυτου». και παλιν μετ' ολιγα·
«Ὡς ημερα εγενετο, συνηχθη το πρεσβυτεριον του «λαου, αρχιερεις τε και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

γραμματεις, και απηγαγον αυτον εις το «συνεδριον αυτων». 28.14.115 Ὁ δε Μαρκος
φησιν οτι «Ἰουδας Ἰσκαριωτης, εις των δωδεκα,»προσηλθεν προς τους αρχιερεις ινα
παραδωι αυτον. οι δε ακουσαν «τες εχαρησαν και επηγγειλαντο αυτωι αργυριον
δουναι»· και μετ' ολιγα· «Ἔτι του Ἰησου λαλουντος παραγινεται Ἰουδας
Ἰσκαριωτης»εις των δωδεκα, και μετ' αυτου οχλος πολυς μετα μαχαιρων και
«ξυλων παρα των γραμματεων και των Φαρισαιων και πρεσβυτε 28.14.116 «ρων»·
και μετ' ολιγα· «Ἀπηγαγον τον Ἰησουν προς Καιαφαν τον «αρχιερεα, και
συνερχονται παντες οι αρχιερεις και γραμματεις και 28.14.117 «πρεσβυτεροι». ειτα
παλιν μετ' ολιγα· «Ἀναστας ο αρχιερευς επη «ρωτησεν τον Ἰησουν λεγων· Ουκ
αποκρινηι ουδεν; τι ουτοι σου «καταμαρτυρουσιν; ο δε εσιωπα και ουδεν απεκρινατο.
παλιν ο αρ «χιερευς επηρωτησεν αυτον εκ δευτερου λεγων· Συ ει ο χριστος ο «υιος
του ευλογητου; ο δε Ἰησους αποκριθεις λεγει αυτωι· Συ ειπας «οτι εγω ειμι, και
οψεσθε τον υιον του ανθρωπου καθημενον εκ «δεξιων της δυναμεως και ερχομενον
μετα των νεφελων του ου «ρανου. ο δε αρχιερευς διαρρηξας ευθεως τους χιτωνας
αυτου». 28.14.118 ειτα μετ' ολιγα· «Πρωι συμβουλιον εποιησαν οι αρχιερεις μετα των
«πρεσβυτερων και των γραμματεων και ολον το συνεδριον, και «δησαντες τον
Ἰησουν απηγαγον εις την αυλην και παρεδωκαν Πι «λατωι». ειτα μετ' ολιγα·
«Κατηγορουν αυτου οι αρχιερεις πολλα, 28.14.119 «αυτος δε ουδεν απεκρινετο». ο δε
Ἰωαννης φησιν οτι «Ἄγουσι τον 28.14.120 «Ἰησουν απο του Καιαφα εις το
πραιτωριον». ταυτα δε επι πλειον εξεθεμεθα υπερ του δια πολλων απαντων των
ευαγγελιστων μαρ τυριων παραστησαι την χυσιν της του Καιαφα κακιας, και οτι
κατα του Ἰησου αγωνιζομενος ουδεν ηττον προεφητευσεν· οτι μεν ουν
προεφητευσεν, σαφως εδιδαξεν ημας ο Ἰωαννης. 28.15.121 Ζητησεις δε ει παντως, ει
τις προφητευει, εκ πνευμα τος αγιου προφητευει, καν τισιν φαινηται μηδεμιας
ζητησεως εχεσθαι 28.15.122 το λεγομενον. πως δε ου ζητησεως αξιον εστιν, ειγε
∆αβιδ μετα την επι του Ουριου αμαρτιαν ευλαβουμενος αφαιρεθηναι απ' αυτου το
αγιον πνευμα φησι· «Το πνευμα το αγιον σου μη αντανεληις απ' «εμου»; ει δε τις
προσιεται και το «Ἅγιον γαρ πνευμα παιδειας «φευξεται δολον, και απαναστησεται
απο λογισμων ασυνετων» σαφως δοξει παριστασθαι οτι φευγει απο της
δεδολιωμενης ψυχης, καν προτερον τυχηι προ δολου και αμαρτιας γενομενον εκει,
το αγιον 28.15.123 πνευμα. ουτω δε ζητησεως αξιον εστιν το περι του αγιου πνευμα
τος ει δυναται ειναι και εν αμαρτωλωι ψυχηι, ωστ' αν τινα ειπειν οτι ειπερ «Ουδεις
δυναται ειπειν Κυριος Ἰησους ει μη εν πνευματι «αγιωι»· πολλοι δε και των
αμαρτωλων διακεινται προς τον Ἰησουν 28.15.124 ως προς κυριον, και εν αυτοις αν
ειη το αγιον πνευμα. και ταχα επει οι μετα το τυχειν αυτου αμαρτανοντες ουκ αν
τυγχανοιεν αφε σεως, δια τουτο λεγεται περι των προ του αγιου πνευματος τινι
ημαρτημενων το «Πασα αμαρτια και βλασφημια αφεθησεται τοις «υιοις των
ανθρωπων»· περι δε των μετα το τυχειν αγιου πνευ 28.15.125 ματος επταικοτων το
«Ὁ δε εις το αγιον πνευμα βλασφημησας ουκ «εχει αφεσιν ουτε εν τουτωι τωι αιωνι
ουτε εν τωι μελλοντι». βλασφη μει γαρ εργοις και λογοις αμαρτιας εις το παρον
πνευμα αγιον ο 28.15.126 και παροντος αυτου εν τηι ψυχηι αμαρτανων. ουτω δε τις
φησει ειρησθαι και το εν τηι προς Ἑβραιους τουτον αναγεγραμμενον τον τροπον·
«Ἀδυνατον γαρ τους απαξ φωτισθεντας γευσαμενους τε της «δωρεας της
επουρανιου και μετοχους γενηθεντας πνευματος αγιου, «και καλον γευσαμενους
θεου ρημα δυναμεις τε μελλοντος αιωνος, «και παραπεσοντας, παλιν ανακαινιζειν
εις μετανοιαν, ανασταυρουν «τας εαυτοις τον υιον του θεου και
παραδειγματιζοντας». προσχες 28.15.127 γαρ εν τουτοις το «Μετοχους γενηθεντας
πνευματος αγιου». εις δε το εναντιον, ως, ει και προεφητευσεν ο Καιαφας, ουδεν
ηττον ουκ ην πνευμα αγιον εν αυτωι, λεχθειη αν το «Ουπω γαρ ην πνευμα, 28.15.128
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

«οτι Ἰησους ουπω εδοξασθη». και ειπερ ουκ ην πνευμα ουδε εν τοις αποστολοις προ
του Ἰησουν δοξασθηναι, ποσωι πλεον ουκ ην εν τωι Καιαφαι; αναστας δε ο σωτηρ
«ενεφυσησεν» τοις μαθηταις «και λεγει 28.15.129 «αυτοις· Λαβετε πνευμα αγιον» και
τα εξης· τολμηρως μεν ουν τις παραθησεται τα λεχθησομενα προς το μη απο αγιου
πνευματος προπεφητευκεναι τον Καιαφαν· ομως δ' ουν ερει οτι δυναται και πονηρα
πνευματα μαρτυρειν τωι Ἰησου και προφητευειν περι αυτου η μαρτυρειν αυτωι,
ωσπερ το λεγον· «Οιδαμεν σε τις ει, ο αγιος του «θεου» και τα παρακαλουντα αυτον
ινα μη επιταξηι αυτοις εις την αβυσσον απελθειν και λεγοντα· «Ἦλθες απολεσαι
ημας;» 28.16.130 Και εν ταις Πραξεσι δε των αποστολων γεγραπται ταυτα· «Ἐγενετο
πορευομενων ημων εις την προσευχην παιδισκην τινα «εχουσαν πνευμα πυθωνα
υπαντησαι ημιν, ητις εργασιαν πολλην «παρειχεν τοις κυριοις αυτης μαντευομενη.
αυτη κατακολουθησασα «Παυλωι και ημιν † εκραξεν λεγουσα οτι Ουτοι οι ανθρωποι
δουλοι «του θεου του υψιστου εισιν, οιτινες καταγγελλουσιν ημιν οδον σω 28.16.131
«τηριας». φησει ουν ο τουτοις συγχρωμενος οτι ουδεν αποδει προφη τειας ο του
πυθωνος λογος, μαρτυρων τοις αποστολοις και προτρε πων ως επι οδον σωτηριας
καταγγελλομενην πιστευειν τους ακου 28.16.132 σαντας. επει δε και τα του Βαλααμ
παρεθεμεθα, προσχες ει δυναται και περι αυτου λεγεσθαι οτι ου θεοθεν ελαλησεν
αλλ' απο αγγελου· «Ἔστη, γαρ φησιν, ο αγγελος του θεου εν τηι οδωι ενδιαβαλλειν αυ
«τον. και αυτος επιβεβηκει επι της ονου αυτου και οι δυο παιδες «αυτου μετ' αυτου.
και ιδουσα η ονος τον αγγελον του θεου ανθε «στηκοτα εν τηι οδωι, και την ρομφαιαν
αυτου εσπασμενην εν τηι «χειρι αυτου, και εξεκλινεν η ονος εκ της οδου και
επορευετο εις «το πεδιον. και επαταξεν Βαλααμ την ονον εν τηι ραβδωι του «ευθυναι
αυτην εν τηι οδωι· και εστη ο αγγελος του θεου εν ταις αυλαξι «των αμπελων,
φραγμος εντευθεν και φραγμος εντευθεν». ειτα μετ' 28.16.133 ολιγα· «Ἰδουσα η ονος
τον αγγελον του θεου συνεκαθισεν υποκατω Βα «λααμ». και παλιν μετ' ολιγα·
«Ειπεν αυτωι ο αγγελος του θεου· ∆ιατι «επαταξας την ονον σου τουτο τριτον; και
ιδου εγω εξηλθον εις δια «βολην σου, οτι ουκ ευθεια η οδος σου εναντιον μου· και
ιδουσα με «η ονος εξεκλινεν απ' εμου τουτο τριτον· και ει μη εξεκλινεν απ' «εμου,
νυν σε μεν αν απεκτεινα εκεινην δ' αν περιεποιησαμην. και «ειπεν Βαλααμ τωι
αγγελωι· Κυριε, ημαρτηκα, ου γαρ ηπισταμην οτι «συ ανθεστηκας εις συναντησιν μοι
εν τηι οδωι· και νυν ει μη σοι «αρεσκει, αποστραφησομαι. και ειπεν ο αγγελος του
θεου προς «Βαλααμ· Συμπορευθητι μετα των ανθρωπων· πλην το ρημα ο 28.16.134
«εαν ειπω προς σε τουτο φυλαξηι λαλησαι». παρατηρει γαρ οτι αγγελος εστιν ο
λεγων· «Το ρημα ο εαν ειπω προς σε τουτο φυ 28.16.135 «λαξηι λαλησαι». αλλα
φησεις οτι μετ' ολιγα εφανη ο θεος τωι Βαλααμ και ειπεν προς αυτον Βαλααμ· «Τους
επτα βωμους ητοιμασα «και ανεβιβασα μοσχον και κριον επι τον βωμον. και
ενεβαλεν ο «θεος ρημα εις το στομα Βαλααμ και ειπεν· Ἐπιστραφεις προς Βα
28.16.136 «λααμ ουτω λαλησεις.» και συ δε προσχες πως αμφοτερα αληθη εστιν και
το υπο του αγγελου λεγομενον εν τωι «Ὃ εαν ειπω προς «σε τουτο φυλαξηι
λαλησαι»· και το υπο της γραφης απαγγελλομενον 28.16.137 οτι «Ἐνεβαλεν ο θεος
ρημα εις το στομα Βαλααμ και ειπεν». το δε «Ἐγενηθη πνευμα θεου επ' αυτωι»
ωβελισαμεν, μητε αυτο μητε 28.16.138 παραπλησιον τι αυτωι ευροντες εν ταις
λοιπαις εκδοσεσιν. παλιν τε αυ μετ' ολιγα· «Συνηντησεν, φησιν, ο θεος τωι Βαλααμ
και ενε «βαλεν ρημα εις το στομα αυτου και ειπεν· Ἀποστραφηθι προς Βα «λαακ και
ταδε λαλησεις». 28.17.139 Εις ταυτα δε παντα ο αποτολ μων φησει οτι και επι του
Σαουλ ειρηται· «Πνευμα θεου πονηρον «επνιγεν αυτον». αλλα και πνευμα ψευδες
εξελθον γεγονεν εν στο ματι παντων των προφητων του Ἀχααβ, ειποντος κυριου·
«Τις «απατησει τον Ἀχααβ»; και εξελθοντος πνευματος ψευδους και ειποντος· «Ἐγω
απατησω». 28.17.140 Ταυτα μεν ουν εις τους τοπους εζητησθω, δυναμενου τινος αφ'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

εαυτου τα ακολουθα τοις εκτεθεισιν ρητοις σκοπησαι περι του πως προεφητευσεν ο
Καιαφας. μηποτε δε και ταυτα εις την προφη τειαν αυτου λεκτεον, οτι επει μη αγιος
ην, ει και προεφητευσεν, 28.17.141 <αλλ' ουκ απο πνευματος αγιου προεφητευσεν>.
ωσπερ δε ζητησεως αξιον εστιν πως προεφητευσεν Καιαφας, ουτως και εν τηι πρωτηι
των Βασιλειων ζητησεις πως προεφητευσαν οι αγγελοι του Σαουλ 28.17.142
σταλεντες επι τον ∆αβιδ, και μετ' αυτους ο Σαουλ. γεγραπται γαρ· «Και απηγγελη τωι
Σαουλ λεγοντες· Ἰδου ∆αβιδ εις Αυωθ εν Ῥαμα. «και απεστειλεν Σαουλ αγγελους
λαβειν τον ∆αβιδ, και ειδοσαν την «εκκλησιαν των προφητων, και Σαμουηλ ειστηκει
καθεστηκως επ' 28.17.143 «αυτων. και εγενηθη επι τους αγγελους Σαουλ πνευμα
κυριου και «προεφητευσαν και αυτοι. και απηγγελη τωι Σαουλ, και απεστειλεν
28.17.144 «αγγελους ετερους και προεφητευσαν και αυτοι. και εθυμωθη οργηι
«Σαουλ, και επορευθη εις Ἀρμαθαιμ και ερχεται εως του φρεατος «του μεγαλου και
εν τηι οδωι ες Σωφειν, και επηρωτησεν και ειπεν· 28.17.145 «Που Σαμουηλ και ∆αβιδ;
και ειπον· Ἰδου εις Αυωθ Ῥαμα. και «επορευθη εκειθεν εις Αυωθ Ῥαμα· και εγενηθη
επ' αυτον πνευμα «θεου, και επορευετο πορευομενος και προφητευων εως ελθων εις
«Αυωθ Ῥαμα. και εξεδυσατο τα ιματια αυτου και προεφητευσεν «ενωπιον Σαμουηλ,
και επεσεν γυμνος ολην την ημεραν εκεινην και «ολην την νυκτα. δια τουτο ελεγον·
Ει και Σαουλ εν προφηταις»; 28.17.146 αναγκαιως δε νομιζω και ταυτα
παρατεθεισθαι υπερ του φανηναι πως αμαρτωλοι προφητευουσιν, και ποτερον εξ
αγιου πνευματος η απο αλλης δυναμεως, οσον γε επι τωι μαρτυρειν τηι αληθειαι μη
28.17.147 ψευδομενης. παλιν τε αυ εν τηι πρωτηι των Βασιλειων ευρισκονται οι των
ειδωλων μαντεις υποδεικνυντες τα περι της κιβωτου, και οτι επαν βοες
πρωτοτοκευουσαι την οδον Ἰησου του Βεθσαμυσαιου πορευθωσιν, σημαινουσιν απο
θεου γεγονεναι την πληγην τοις Φιλι 28.17.148 στιαιοις. ουδε τα περι την
εγγαστριμυθον και τον Σαμουηλ εν τοις τοποις τουτοις παρασιωπητεον, αφ' ων
εμαθεν ο Σαουλ, οτι τηι 28.17.149 εξης εμελλεν αμα τοις υιοις αναιρεθησεσθαι ημεραι.
το δε ακριβες εν τοις τοποις οψεται ο δυναμενος διαλαβειν περι διαφορων δυνα
μεων, χειρονων και κρειττονων, ει δε και ειεν τινες μεταξυ, και 28.17.150 περι
τουτων. παλιν τε αυ ο βουλομενος απο χειρονος δυναμεως προπεφητευκεναι τον
Καιαφαν φησει οτι ουδεν παραδοξον εστιν πονηραν δυναμιν ταυτα ειρηκεναι, οπου
γε ου παντη αγνοων και ο διαβολος ευρισκεται τον Ἰησουν υιον οντα θεου εν τοις
αναγρα φεισιν υπο των ευαγγελιστων ειρησθαι υπ' αυτου προς τον κυ 28.17.151
ριον. φησει δε οτι και πονηρια τις εκκειται τηι ενεργουσηι δυναμει ταυτα
προφητευεσθαι περι του σωτηρος· σκοπος γαρ ην αυτηι ου το πιστοποιησαι τους
ακροωμενους αλλ' ερεθισαι τους εν τωι συνεδριωι αρχιερεις και Φαρισαιους κατα του
Ἰησου ινα αυτον αποκτεινωσιν, οπερ ουκ ην κατα το αγιον πνευμα ενεργησαι.
28.18.152 Ὅρα γαρ ει μη παροξυναι βουλεται τους ακροωμε νους ειτε ο Καιαφας ειτε
το ενεργουν αυτον προφητευειν προς το αποκτειναι τον Ἰησουν δια του «Ὑμεις ουκ
οιδατε ουδε λογιζεσθε «οτι συμφερει ημιν ινα εις ανθρωπος αποθανηι υπερ του λαου,
και 28.18.153 «μη ολον το εθνος αποληται». αρα γε ο λεγων· «Συμφερει ημιν» οπερ
μερος ην της προφητειας αυτου, αληθευει η ψευδεται; ει μεν γαρ αληθευει, σωζεται
ο Καιαφας και οι εν τωι συνεδριωι κατα του Ἰησου αγωνιζομενοι, αποθανοντος του
Ἰησου υπερ του λαου, και τυγχανουσι του συμφεροντος· ει δε ατοπον φασκειν τον
Καιαφαν και τους εν τωι κατα του Ἰησου συνεδριωι σωζεσθαι και του συμφε ροντος
τετευχεναι αποθανοντος του Ἰησου, δηλον οτι ουχ αγιον πνευμα ην το ταυτα
ενεργησαν λεγεσθαι· αγιον γαρ πνευμα ου ψευ 28.18.154 δεται. ο δε βουλομενος
αληθευειν και εν τουτωι το ενεργουν τον Καιαφαν, λεγω δε τωι φασκειν· «Συμφερει
ημιν ινα εις ανθρωπος «αποθανηι υπερ του λαου», βαθυτερον εξακουσεται του
«Συμφερει «ημιν» δια τον περι τελους λογον, και συγχρησεται τωι «Ὅπως χα «ριτι (η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

χωρις) θεου υπερ παντος γευσηται θανατου», και επιστησει 28.18.155 τωι «Ὑπερ
παντος» η τωι «Χωρις θεου υπερ παντος». συγχρησε ται δε και τωι «Ὅς εστιν σωτηρ
παντων ανθρωπων, μαλιστα «πιστων»· οτι δε ουτος εστιν «ο αμνος του θεου ο
αιρων την «αμαρτιαν του κοσμου», ιδιως ακουων του αιρεσθαι την αμαρτιαν
28.18.156 του κοσμου, και ουχι μερους αυτου. ο δε λεγων αληθες ειναι το «Συμφερει
ημιν ινα εις ανθρωπος αποθανηι» φησει και ολα τα κατα τον τοπον προφητειαν ειναι
αληθη, αρχομενην απο του «Ὑμεις ουκ «οιδατε ουδεν»· ουδεν γαρ ᾔδεισαν οι τον
Ἰησουν μη γνωριζοντες Φαρισαιοι και αρχιερεις, οντα αληθειαν και σοφιαν και
δικαιοσυνην 28.18.157 και ειρηνην. «Αυτος γαρ εστιν η ειρηνη ημων». αλλα και ουκ
ελογιζοντο ουτοι οι μηδεν ειδοτες τινα τροπον συνεφερεν και αυ τοις ινα ο εις
ουτος, καθ' ο ανθρωπος εστιν, αποθανηι υπερ του 28.18.158 λαου· ανθρωπος γαρ
εστιν αποθανων Ἰησους. διο και αυτος φησι· «Νυν δε ζητειτε με αποκτειναι,
ανθρωπον ος την αληθειαν λελα 28.18.159 «ληκα». και επει ανθρωπος μεν εστιν ο
αποθανων, ουκ ην δε ανθρωπος η αληθεια και η σοφια και ειρηνη και δικαιοσυνη,
και περι ου γεγραπται· «Θεος ην ο λογος»· ουκ απεθανεν ο θεος λογος και η αληθεια
και η σοφια και η δικαιοσυνη· ανεπιδεκτος γαρ η εικων του θεου του αορατου, ο
πρωτοτοκος πασης κτισεως, θανα 28.18.160 του. υπερ του λαου δε απεθανεν ουτος ο
ανθρωπος, το παντων ζυων καθαρωτερον, οστις τας αμαρτιας ημων ηρεν και τας
ασθε νειας, ατε δυναμενος πασαν την ολου του κοσμου αμαρτιαν εις εαυτον
αναλαβων λυσαι και εξαναλωσαι και εξαφανισαι, επει μη αμαρτιαν εποιησεν ουδε
ευρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου, ουδε 28.18.161 εγνω αμαρτιαν. κατα τουτο δ'
οιμαι και τον Παυλον ειρηκεναι ουτως· «Τον μη γνοντα αμαρτιαν υπερ ημων
αμαρτιαν εποιησεν, «ινα ημεις γενωμεθα δικαιοσυνη θεου εν αυτωι»· αμαρτιαν γαρ
αυ τον εποιησεν, μη γνοντα αμαρτιαν, τωι μηδεν αυτον ημαρτηκοτα τας παντων
αμαρτιας ανειληφεναι, και ει δει τολμησαντα ειπειν, πολλωι μαλλον των αποστολων
αυτου περικαθαρμα αυτον του κοσμου γε γονεναι και παντων περιψημα, των
ειποντων· «Ὡς περικαθαρματα «του κοσμου εγενηθημεν, παντων περιψημα εως
αρτι». 28.19.162 Περι δε του πολλακις επικρατουντων τινων χαλεπων εν τωι των
ανθρωπων γενει, οιον λοιμων η επιβλαβων νηνεμιων η λιμων, λυεσθαι τα τοιαυτα,
οιονει καταργουμενου του ενεργουντος αυτα πονηρου πνευματος, δια το εαυτον
τινα υπερ του κοινου δι δοναι, πολλαι φερονται Ἑλληνων και βαρβαρων ιστοριαι,
την περι του τοιουτου εννοιαν ουκ αποπτυοντων ουδε αποδοκιμαζοντων. ποτερον
μεν ουν αληθη εστιν τα τοιαυτα, η μη, ου του παροντος 28.19.163 εστιν καιρου μετ'
εξετασεως διαλαβειν. πλην ο δυναμενος υπερ ολου <του> κοσμου, ινα πας ο κοσμος
καθαρθηι, αναδεξασθαι επι καθαρσιωι αυ του απολομενου αν ει μη ανεδεξατο το υπερ
αυτου αποθανειν, ουτε ιστορηται πωποτε ουτε ιστορηθηναι δυναται, μονου Ἰησου το
παν των της αμαρτιας φορτιον εν τωι υπερ των ολων χωρις θεου σταυρωι αναλαβειν
εις εαυτον, και βαστασαι τηι μεγαληι αυτου ισχυι 28.19.164 δεδυνημενου. και γαρ
ουτος μονος επιστημων ην του φερειν μαλα κιαν, ως φησιν ο προφητης Ἡσαΐας
λεγων· «Ἄνθρωπος εν πληγηι 28.19.165 «ων και ειδως φερειν μαλακιαν». και ουτος
γε τας αμαρτιας ημων ελαβεν και μεμαλακισται δια τας ανομιας ημων, και η
οφειλομενη ημιν εις το παιδευθηναι και ειρηνην αναλαβειν κολασις επ' αυτον
28.19.166 γεγενηται. ουτω γαρ ακουω του[τω]· «Παιδεια ειρηνης ημων επ' «αυτον».
ταχα δε και επει «τωι μωλωπι αυτου ημεις ιαθημεν», ει ποιμεν αν οι ιαθεντες εκ του
σταυρου ελθοντος αυτωι του μωλωπος το «Ἐμοι δε μη γενοιτο καυχασθαι ει μη εν τωι
σταυρωι του κυριου «Ἰησου Χριστου, δι' ου εμοι κοσμος εσταυρωται καγω κοσμωι».
του τον τον Ἰησουν παρεδωκεν ο πατηρ ταις αμαρτιαις ημων, και δι' αυτας «ως
προβατον επι σφαγην ηχθη και ως αμνος ενωπιον του 28.19.167 «κειραντος
αφωνος». τουτου εν τηι ταπεινωσει, ην «εταπεινωσεν «εαυτον γενομενος υπηκοος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

μεχρι θανατου, θανατου δε σταυρου», η κρισις ηρθη· ουτω γαρ ακουω του· «Ἐν τηι
ταπεινωσει η κρισις αυ «του ηρθη»· ως ειναι τα εξης Ἐν τηι ταπεινωσει αυτου η
κρισις ηρθη. ουτος δε απο των ανομιων του λαου του θεου ηχθη εις 28.19.168
θανατον. ουκουν απεθανεν ο ανθρωπος ουτος υπερ του λαου, και 28.19.169 δια
τουτον ουχι ολον το εθνος απωλετο. και επιστησον ει δυνασαι το μεν ονομα του
"7λαου"7 λαβειν εις τους εκ περιτομης, το δε του 28.19.170 "7εθνους"7 εις τους
λοιπους. απεθανεν γαρ ουτος ο ανθρωπος ου μονον υπερ του λαου, αλλ' ινα και μη
ολον το εθνος αποληται, ως ει ελεγεν το χρηματιζον εθνος και παντες οι εθνικοι
απολωνται. 28.20.171 Ἑξης τουτωι εστιν το «Τουτο αφ' εαυτου ουκ ειπεν». εφ' ου
μανθανειν οιμαι ημας οτι τινα μεν οι ανθρωποι αφ' εαυτων λεγομεν, μηδεμιας ημας
ενεργουσης εις το λεγειν δυναμεως, ετερα δε ωσπερει υπηχουσης και υποβαλλουσης
δυναμεως τινος ημιν τα λεγο μενα, καν μη τελεον εξιστωμεθα και
απαρακολουθητως εχωμεν εαυ 28.20.172 τοις, αλλα δοκωμεν παρακολουθειν οις
λεγομεν. ενδεχεται δε παρα κολουθουντας ημας εαυτοις ηι λεγομεν, μη
παρακολουθειν τωι βου ληματι των λεγομενων· ωσπερ νυν Καιαφας ο αρχιερευς και
αφ' εαυτου ουκ ειπεν και ου ειπεν τον νουν ως προφητειας λεγομενης ουκ 28.20.173
εδεχετο. και παρα Παυλωι δε νομοδιδασκαλοι τινες εισιν «μη νοουν 28.20.174 «τες
μητε α λεγουσιν μητε περι τινων διαβεβαιουνται». αλλ' ουχ ο σοφος τοιουτος, περι
ου φησιν εν Παροιμιαις ο Σολομων· «Σοφος «νοησει τα απο ιδιου στοματος, επι δε
χειλεσιν φορεσει επιγνωμοσυ 28.20.175 «νην». δοκει δε μοι οτι και περιστασις αιτια
ποτε γινεται του προ φητευειν, ωσπερ και νυν τωι Καιαφαι το ειναι αυτον αρχιερεα
του ενιαυτου εκεινου, <ωι> εμελλεν ο Ἰησους αποθνησκειν υπερ του λαου ινα μη
ολον το εθνος αποληται· οντων γαρ και αλλων αρ χιερεων, ως δηλον εξ ων
προπαρεθεμεθα, ουδεις προφητευει η ο 28.20.176 του ενιαυτου ωι εμελλεν πασχειν ο
Ἰησους αρχιερευς. περιστασις δε προφητευειν πεποιηκεν και τους Σαουλ αγγελους,
πεμφθεντας επι τον ∆αβιδ, και αυτον τον Σαουλ· οιονει γαρ το ζητειν αυτους τον
∆αβιδ αιτιον γεγονεν προφητειας, αλλα τοιαυτης, οποια αναγεγρα 28.20.177 πται.
αλλα και Βαλααμ ουκ αν αναλαβων την παραβολην αυτου ειπεν το «Ἐκ
Μεσοποταμιας μετεπεμψατο με» και τα εξης· μη ιδων τον Ἰσραηλ
εστρατοπεδευκοτα· και αει αλλο μερος στρατοπεδου βλε πων απο της καινοτητος
του βλεπομενου εκινειτο προς το λεγειν περι του Ἰσραηλ. 28.21.178 Ἔμελλε τοινυν
Ἰησους αποθνησκειν υπερ του εθνους, οπερ ετερον ην των διεσκορπισμενων τεκνων
θεου, ως δηλον εκ του «Ἰησους εμελλεν αποθνησκειν, ουχ υπερ του εθνους μονον,
αλλ' «ινα και τα τεκνα του θεου τα διεσκορπισμενα συναγαγηι εις εν». 28.21.179 τινα
δε τα παρα το εθνος διεσκορπισμενα τεκνα θεου νυν καιρος ηδη ζητειν. περι τουτων
δη οι μεν τας φυσεις εισαγοντες τους κατ' αυτους πνευματικους φησουσιν ειναι τα
τεκνα του θεου, πνευ ματικως ουκ ανακριναντες παντα· τουτο γαρ ακολουθει λεγειν
τοις φυσεις ειναι οιομενοις, και παρα το του αποστολου βουλημα εννοειν τους
πνευματικους, διδασκοντος οτι «Ὁ πνευματικος ανακρινει 28.21.180 «παντα, και υπ'
ουδενος ανακρινεται». τουτωι δε ακολουθει τον μη ανακρινοντα παντα μη ειναι
πνευματικον, η μηδεπω ειναι πνευματι 28.21.181 κον. αλλα και ει τις υπο τινος
ανακρινεται, επει ο πνευματικος υπ' ουδενος ανακρινεται, ουκ εστιν πνευματικος, η
ουκ εστιν πω πνευ 28.21.182 ματικος. μηποτ' ουν βελτιον λεγειν οτι γινεται τις
πνευματικος, 28.21.183 ου προτερον ων, οστις ηδη και κυριως εστιν υιος θεου. τινα
ουν εστιν τα λεγομενα νυν τεκνα θεου, ει μη εισιν οι κατα τους εισα γοντας τας
φυσεις "7πνευματικοι"7, ωρα σκοπειν· και ορα ει τεκνα θεου διεσκορπισμενα ετερα
παρα το εθνος δυνασαι νοειν τους ηδη, οτε ταυτα ελεγετο, δικαιους εν θεωι, ειτε
προκεκοιμημενους πατριαρ χας η προφητας η τινας αλλους εκλεκτους του θεου, ειτε
και τους ηδη τοτε ισχυοντας· ως γαρ υπαρχοντων των ισχυοντων και μηδε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

νοσουντων φησιν· «Ου χρειαν εχουσιν οι ισχυοντες ιατρου αλλ' οι «κακως εχοντες»,
και ως οντων δικαιων λεγει· «Ουκ εληλυθα κα 28.21.184 «λεσαι δικαιους αλλα
αμαρτωλους εις μετανοιαν». εμελλεν ουν Ἰη σους αποθνησκειν υπερ μεν του εθνους
ινα μη αποληται, υπερ δε των τεκνων του θεου οντων εν διασκορπισμωι, ινα
συναχθωσιν εις ε<ν και εν αυ>τωι γενησωνται μια ποιμνη, εις ποιμην· οτε οιμαι
πληρουσθαι την του σωτηρος ευχην λεγοντος· «Ὡς εγω και συ 28.21.185 «εν εσμεν,
ινα και αυτοι εν ημιν εν ωσιν». ει δε τι και βαθυτερον εστιν περι Ἰσραηλ ου φυσεως
αλλα γενους ειπειν, περι ου γεγραπται· «Υιος πρωτοτοκος μου Ἰσραηλ εστιν»,
γενομενου εν διασκορπισμωι, και αυτος επιστησεις, ως ειναι τουτους τα τεκνα του
θεου τα διεσκορπισμενα, υπερ ων εμελλεν αποθνησκειν Ἰησους, ινα αυτα συναγαγηι
εις εν. 28.22.n Ἀπ' εκεινης ουν της ημερας συνεβουλευσαντο ινα αποκτεινωσιν
αυτον. 28.22.186 Οι αρχιερεις και οι Φαρισαιοι συναγαγοντες συνεδριον και
σκεψαμενοι περι του σωτηρος ημων τι αυτωι ποιητεον αυτοις, Καιαφα του αρχιερεως
τα προεκτεθειμενα <ειποντος,> υπο των λογων αυτου παροξυνθεντες
συνεβουλευσαντο ινα αποκτεινωσιν τον 28.22.187 κυριον. διοπερ ζητησεις απο ποιου
πνευματος προεφητευσεν οτι εμελλεν Ἰησους αποθνησκειν υπερ του εθνους, και
ποτερον το αγιον πνευμα και εν τοιουτωι ενηργησεν και αιτιον γεγενηται της κατα
του Ἰησου συμβουλης, η ουκ εκεινο μεν ουν, αλλο δε το δυναμενον και εν τωι ασεβει
λαλησαι και τους ομοιους εκεινωι κατα του Ἰησου κινησαι ουδεν ηττον και εωρα τι
εις τον Ἰησουν, ως κατα δυναμιν 28.22.188 προεξητασαμεν. ο μεντοι βουλομενος
απολογεισθαι περι του αγιου πνευματος δοκουντος αιτιου γεγονεναι ινα
συμβουλευσωνται απο κτειναι τον Ἰησουν εκ των λογων κινηθεντες του Καιαφα οι
αρ χιερεις και οι Φαρισαιοι φησιν οτι ουκ αλλοτριον εστιν το τοιουτο εργον της
αγιοτητος, επει μηδε Ἰησους αναξιον εαυτου πεποιηκεν εις πτωσιν και αναστασιν
πολλων ελθων των εν τωι Ἰσραηλ και φασκων· «Εις κριμα εγω εις τον κοσμον
τουτον ηλθον, ινα οι μη 28.22.189 «βλεποντες βλεπωσιν και οι βλεποντες τυφλοι
γενωνται». ως γαρ δεομεθα λογου σοφιας εις το απολογησασθαι πως ο ομολογων εις
κριμα τωι κοσμωι τουτωι επιδεδημηκεναι ουκ αναξιον εαυτου πεποι ηκεν, ουτως και
εις το εκ των δια του Καιαφα λογων του αγιου πνευματος συμβεβουλευσθαι τους
αρχιερεις και τους Φαρισαιους ινα 28.22.190 αποκτεινωσιν τον Ἰησουν. περι μεν ουν
του· «Εις κριμα εγω εις «τον κοσμον τουτον ηλθον», οσα δεδυνημεθα εν τοις εις τον
τοπον εξηγητικοις ειρηκαμεν· περι δε του νυν προκειμενου τοιαυτα αν λε γοιτο, οτι
ωσπερ τον ιερον νουν των γραφων, επι ωφελειαι λεγο μενον των ζητουντων υπ'
αυτου ωφεληθηναι, οι επι το χειρον παρεκδεχομενοι, ωστε και αφορμας εχειν
δοκειν προς κατασκευην ασεβους διδασκαλιας των αδικιαν εις το υψος λαλουντων,
συκοφαν τουσιν, ουτως την περι του σωτηρος ημων υπο του Καιαφα γενο μενην
προφητειαν αληθευουσαν εν τωι συμφερειν ημιν ινα εις αν θρωπος αποθανηι υπερ
του λαου και μη ολον το εθνος αποληται, ουχ υγιως ακουσαντες οι Φαρισαιοι και οι
αρχιερεις αλλα αλλον νουν νομισαντες ειναι και βουλημα της του Καιαφα
συμβουλης, απ' εκεινης 28.22.191 συνεβουλευσαντο της ημερας ινα αποκτεινωσιν
τον Ἰησουν. ταυτα δε φημι κατα το ακολουθον τηι περι του αγιον ειναι πνευμα το δια
του Καιαφα προφητευσαν εκδοχηι, ου παντως <συν>ιστας τουθ' ουτως εχειν, αλλα
καταλιπων και τοις εντυγχανουσιν κρινειν οποτερον χρη παραδεξασθαι περι του
Καιαφα, και ως † υπο ποδας του πνευ ματος κεκινημενου. 28.23.n Ὁ ουν Ἰησους
ουκετι παρρησιαι περιεπατει εν τοις Ἰουδαιοις, αλλα απηλθεν εις την χωραν εγγυς
της ερημου, εις Ἐφραιμ λεγομενην πολιν, και εκει εμεινεν μετα των μαθητων.
28.23.192 Ταυτα και τα τουτοις παραπλησια αναγεγραφθαι νομιζω βουλομενου του
λογου επιστρεφειν ημας απο του θερμοτερον και αλογιστοτερον επιπηδαν τωι [εν
τωι] εως θανατου αγωνιζεσθαι 28.23.193 περι της αληθειας και μαρτυρειν. καλον μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

γαρ εμπεσοντα τον περι του ομολογειν τον Ἰησουν αγωνα μη αναδυεσθαι την ομολο
28.23.194 γιαν, μηδε μελλειν περι το υπεραποθανειν της αληθειας. ουκ ελατ τον δε
τουτου καλον και το μη διδοναι αφορμην τωι τηλικουτωι πειρασμωι, αλλα παντι
τροπωι περιΐστασθαι αυτον, ου μονον δια το περι της εν αυτωι εκβασεως αδηλον ημιν,
αλλα και ινα μη ημεις προφασις γενωμεθα του αμαρτωλοτεροις γενεσθαι και
ασεβεστεροις τοις ουκ αν μεν τωι εργωι του ημων εκκεχυσθαι το αιμα γενομενοις
ενοχοις, ει τα παρ' εαυτους ποιουντες εξεκλινομεν τους μεχρι θανατου ημιν
επιβουλευοντας, εσομενοις δε εν πλειονι και βαρυτεραι κολασει παρ' ημας ει
φιλαυτουντες και μη και τα εκεινων σκοπουντες επι διδυημεν αυτους τωι
αναιρεισθαι, ου της αναγκης εις τουτο κατα 28.23.195 λαβουσης. ειπερ γαρ και ο
προφασις τινι γενομενος αμαρτιας τωι αυτος επι ταυτην κεκινηκεναι τον
αμαρτανοντα τισει δικας επι τοις δι' αυτον ανθρωπων τινι ημαρτημενοις, πως ουχι
και ο παρον εκ κλιναι, ινα μη ο δεινα προδοτης χριστιανου γενηται και επιβουλος
της κατα τον Ἰησουν θεοσεβειας, μη εκκλινας μεν και προσπαροξυνας δε ουχι και
περι της εκεινου αμαρτιας δωσει λογον, καν το οσον επι τηι εις το μαρτυρειν
προθυμιαι και τηι εις τουτο ανδρειαι τιμης και αποδοχης αξιος ηι παρα τωι
ευσεβουμενωι θεωι και ομολογουμενωι 28.23.196 υπ' αυτου σωτηρι; οτι δε ημων
ενεκεν τα τοιαυτα γεγραπται, ιν' ημεις, παραδειγμα εχοντες τον Ἰησουν, και εν τοις
τοιουτοις αυτου μιμηται γινωμεθα, παραστησει η λεγουσα γραφη· «Ἐζητουν ουν
αυτον «πιασαι, και ουδεις επεβαλεν επ' αυτον την χειρα, οτι ουπω ελη 28.23.197
«λυθει η ωρα αυτου». ως γαρ, κατα το ρητον τουτο, δια τουτο ου δεις επεβαλεν επ'
αυτον την χειρα παροντα και μη φευγοντα, επει μηπω εληλυθει η ωρα αυτου, ουτως
και χωρις του αναχωρειν, εν τωι καιρωι του μηδεπω αυτου εφεστηκεναι την ωραν,
ουκ κατε 28.23.198 σχεθημεν αν ημεις. διοπερ ακουστεον ου μονον του «Ἐαν διω
«κωσιν υμας εν τηι πολει ταυτηι, φευγετε εις την ετεραν» και των εξης, αλλα και οτι
ηνικα συνεβουλευσαντο ινα αποκτεινωσιν τον 28.23.199 Ἰησουν οι αρχιερεις και οι
Φαρισαιοι, το ευλογιστον τηρων ουκετι παρρησιαι περιεπατει εν τοις Ἰουδαιοις, αλλ'
ουδε εις αλλην πολιν 28.23.200 ανεχωρησεν οχλων πεπληρωμενην, αλλα τινα
ανακεχωρηκυιαν. γε γραπται γαρ· «Ὁ ουν Ἰησους ουκετι παρρησιαι περιεπατει εν
τοις «Ἰουδαιοις, αλλα απηλθεν εκειθεν εις την χωραν εγγυς της ερημου, 28.23.201
«εις Ἐφραιμ λεγομενην πολιν». και ου μονος γε εκει απεληλυθεν, αλλα μηδεμιαν
αφορμην διδους τοις ζητουσιν αυτον και τους μα θητας μεθ' εαυτου παρειληφεν και
«εκει εμεινεν μετα των μαθη 28.23.202 «των». τοιουτον εστιν και το εν τωι κατα
Ματθαιον γεγραμμενον, οτε «Ἀκουσας οτι Ἰωαννης παρεδοθη ανεχωρησεν εις την
Γαλιλαιαν·» και καταλιπων την Ναζαρεθ, ελθων κατυκησεν εις Καφαρ «ναουμ την
παραθαλασσιαν, εν οριοις Ζαβουλων και Νεφθαλειμ», και επι τον καιρον δε φθασας
του συλληφθηναι, ετηρησεν υπερ του μη παρ' εαυτον τουτο παθειν μητε εν
Ἱεροσολυμοις ευρεθηναι μητε εν τωι ιερωι, ενθα εδιδασκεν πολλακις, μητε εν αλλωι
τοιουτωι τοπωι· «Ἐξηλθεν γαρ συν τοις μαθηταις αυτου περαν του χειμαρρου των
«Κεδρων, οπου ην κηπος εις ον εισηλθεν αυτος και οι μαθηται 28.23.203 «αυτου».
ουτω δε ανεχωρει κατ' εκεινο καιρου και ουκ εδημοσιευεν, ως δεισθαι τους
αρχιερεις και τους Φαρισαιους, βουλομενους αυτον συλλαβειν, του Ἰουδα, δια το
μεμαθητευσθαι αυτωι περιεργαζομενου 28.23.204 και τους τοπους της αναχωρησεως
αυτου. διο τοτε «Ἰουδας λαβων «σπειραν και εκ των αρχιερεων και Φαρισαιων
υπηρετας, ερχεται 28.23.205 «εκει μετα φανων και λαμπαδων και οπλων». κατα
τουτον δε τον τοπον του ευαγγελιου δηλουται οτι ει μεν εβουλετο μη αλωναι, ουκ
αν κατεσχεθη· κατεσχεθη δε ταπεινωσας εαυτον και γενομενος υπη 28.23.206 κοος
τοις κατεχουσιν και μεχρι του σταυρου. οποτε γουν εξηλθεν, και λεγει τοις ελθουσιν
εις τον κηπον· «Τινα ζητειτε; απεκριθησαν «αυτωι· Ἰησουν τον Ναζωραιον»· και ως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

μεν «ειπεν αυτοις· Ἐγω 28.23.207 «ειμι, [δυναμεως] απηλθον εις τα οπισω και
επεσον χαμαι». ειτα μετα τουτο, οτι εβουληθη αναδεξασθαι την εν τωι παθει
οικονομιαν, παλιν ηρωτησεν αυτους· «Τινα ζητειτε; οι δε ειπον· Ἰησουν τον Να
28.23.208 «ζωραιον». και μετ' ολιγα· «Ἡ σπειρα και ο χιλιαρχος και οι υπη «ρεται
των Ἰουδαιων συνελαβον τον Ἰησουν» εκοντα, «και εδησαν «αυτον» παρεχοντα
εαυτον τοις δεσμοις· ει γαρ μη εβουλετο παθειν, ειπεν αν παλιν· «Ἐγω ειμι»· και
απηλθον αν οι τοσουτοι εις τα 28.23.209 οπισω και παντες επεσον αν χαμαι. ωσπερ
δε δια των τοιουτων διδασκει ημας εν διωγμοις και ταις καθ' ημων επιβουλαις
αναχω ρειν, ουτως εν αλλοις ευροις αν και απο των νομιζομενων ειναι εν κοσμωι
καλων αναχωρουντα, ινα και δια τουτων διδαξηι φευγειν τα 28.23.210 εν κοσμωι
αξιωματα και τας εν αυτωι υπεροχας. Ἰησους γαρ ποτε «γνους οτι μελλουσιν
ερχεσθαι και αρπαζειν αυτον, ινα ποιησωσιν «βασιλεα, ανεχωρησεν εις το ορος»·
αλλ' ου μετα των μαθητων, αλλα μονος, μη παρεχων μηδε τουτοις αφορμην
φιλουσιν αυτον και βουληθεισιν αν μετα των θελοντων ποιησαι αυτον βασιλεα, ιν'
ηδη γενηται και κοσμικως αυτων βασιλευς. 28.24.211 Ταυτα μεν εις το ρητον και την
απο του ευαγγε λικου γραμματος περι αναχωρησεως διδασκαλιαν. εις δε την ανα
γωγην λεχθειη αν τοιαυτα, οτι Ἰησους παλαι μεν παρρησιαι τοις Ἰουδαιοις περιεπατει
οτε ο λογος του θεου δια προφητων αυτοις ενεπολιτευετο· Ἰησου γαρ ην παρρησια η
«Ταδε λεγει κυριος»· αλλα νυν ουκετι παρρησιαι εν τοις Ἰουδαιοις Ἰησους περιπατει,
αλλα απηλθεν εκειθεν, και ουκ εστιν θεου λογος εν Ἰουδαιοις, και απελθων εκειθεν
(λεγω δε απο των Ἰουδαιων) εις την εγγυς της ερημου ηλθεν χωραν, περι ης λεγεται·
«Πολλα τα τεκνα της ερημου μαλλον «η της εχουσης τον ανδρα», και προς ην
ειρηται· «Ευφρανθητι 28.24.212 «στειρα η ου τικτουσα· ρηξον και βοησον η ουκ
ωδινουσα». εστιν δε η εγγυς της ερημου πολις Ἐφραΐμ, εις ην ηλθεν Ἰησους, ουκετι
28.24.213 παρρησιαι περιπατων εν τοις Ἰουδαιοις. ερμηνευεται δε Ἐφραιμ
"7καρποφορια"7, αδελφος ων Μανασση, πρεσβυτερου του "7απο ληθης"7 28.24.214
λαου. μετα γαρ τον "7απο ληθης"7 λαον καταλειφθεντα γεγεννηται η εξ εθνων
"7καρποφορια"7, οτε ποταμους μεν τους εν τωι Ἰσραηλ «εθετο» ο θεος «εις ερημον
και διεξοδους» των εκει «υδατων εις «διψαν» και «γην αυτων καρποφορον εις
αλμην, απο κακιας των «κατοικουντων εν αυτηι»· απο δε των εθνων «ερημον εθετο
εις λιμνας 28.24.215 «υδατων», και «γην ανυδρον αυτων γην εις διεξοδους υδατων».
και 28.24.215 κατυκισεν εκει πεινωντας, και συνεστησαντο πολιν κατοικεσιας, την
εκκλησιαν· ενθα εσπειρεν αγρους κατα τον πεσοντα σπορον επι την καλην και
αγαθην γην και ποιουσαν εκατονταπλασιονα, και εφυ τευσεν αμπελωνας· κληματα
γαρ εισιν οι κυριου μαθηται, οιτινες και «εποιησαν καρπον γεννηματος· και
ευλογησεν αυτους και επλη 28.24.216 «θυνθησαν σφοδρα». αλλ' ουδε τους εν
τουτοις αλογωτερους μικρους ειναι ελογισατο ο ανθρωπους και κτηνη σωζων
κυριος· γεγραπται 28.24.217 γαρ· «Και τα κτηνη αυτων ουκ εσμικρυνεν». και οι μεν
Ἰουδαιοι «ωλιγωθησαν και εκακωθησαν [και] απο θλιψεως κακων και οδυνης· «και
εξεχυθη εξουδενωσις επι» τους δια τον Ἀβρααμ «αρχοντας, και 28.24.218
«επλανησεν αυτους εν αβατωι και ουχι εν οδωι». μετ' εκεινους δε ο θεος «εβοηθησεν
τωι απο των εθνων πενητι λαωι εκ πτωχειας και «εθετο ως προβατα πατριαν», ους
οψονται ευθεις αγγελοι και «ευ 28.24.219 «φρανθησονται, και πασα ανομια εμφραξει
το στομα αυτης». του τοις δε μυστικως προφητευομενοις εν εκατοστωι εκτωι Ψαλμωι
επι φερεται· «Τις σοφος και φυλαξει ταυτα, και συνησουσιν τα ελεη του 28.24.220
«κυριου;» ελεουντος γαρ του κυριου τους απο των εθνων ο σοφος 28.24.221 ταυτα
φυλαξει, συνιεις τα ελεη του κυριου. ουκουν Ἰησους ουκετι «παρρησιαι περιπατει εν
τοις Ἰουδαιοις, αλλα απηλθεν εκειθεν εις «την χωραν» του ολου κοσμου, «εγγυς της
ερημου» εκκλησιας, εις Ἐφραιμ την "7καρποφορουσαν"7 λεγομενην πολιν, κακει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

εμεινεν μετα 28.24.222 των μαθητων. και εστιν μεχρι του δευρο μετα των μαθητων
αυτου Ἰησους εγγυς της ερημου, εις Ἐφραιμ λεγομενην πολιν· παρεστιν 28.24.223
γαρ τηι "7καρποφοριαι"7. και επι τηι γενεσει γε του Ἐφραιμ τουτου ειποι αν ο
γεννησας αυτον σιτομετρης ημων κυριος, ο ταπεινωσας εαυτον και γενομενος
υπηκοος μεχρι θανατου, θανατου δε σταυρου· «Ηυξησεν με ο θεος εν τηι γηι της
ταπεινωσεως μου». 28.25.n Ἦν δε εγγυς το πασχα των Ἰουδαιων, και ανεβησαν
πολλοι των Ἰουδαιων εις Ἱεροσολυμα εκ της χωρας προ του πασχα, ινα αγνισωσιν
εαυτους. εζητουν ουν τον Ἰησουν και ελεγον μετ' αλληλων εν τωι ιερωι εστηκοτες· Τι
υμιν δοκει; ου μη ελθηι εις την εορτην; 28.25.224 Ου το αυτο νομιστεον ειναι πασχα
του κυριου και πασχα των Ἰουδαιων· το μεν γαρ κατα τον νομον πασχα εστιν του
28.25.225 κυριου, το δε των παρανομων πασχα των Ἰουδαιων. διο παρατη ρητεον
ποτε λεγεται κυριου το πασχα και αλλαι ημεραι, και ποτε 28.25.226 ου του κυριου
αλλα των ελεγχομενων επι αμαρτιαις. οιον εν μεν τηι Ἐξοδωι γεγραπται μεθ' ετερα
κατα την πρωτην περι πασχα εν τολην· «Και εδεσθε αυτο μετα σπουδης· πασχα εστιν
κυριου», και κατα την δευτεραν· «Ἐαν λεγωσιν προς υμας οι υιοι υμων· Τις η
«λατρεια αυτη υμιν; και ερειτε· Θυσια το πασχα του κυριου, ως 28.25.227 «εσκεπασεν
τους οικους των υιων Ἰσραηλ εν Αιγυπτωι». εν δε τωι Ἡσαΐαι ουχ εαυτου αλλα των
αμαρτανοντων φησιν ειναι ο κυ ριος τας νουμηνιας και τα σαββατα και νηστειαν και
αργιαν και 28.25.228 εορτας. ει δε τας εορτας, δηλον οτι και το πασχα· μια γαρ αυτη
των εορτων εστιν. γεγραπται δε ουτως· «Τας νουμηνιας υμων και «τα σαββατα υμων
και ημεραν μεγαλην ουκ ανεχομαι· νηστειαν [η] «και αργιαν, και τας νουμηνιας
υμων και τας εορτας υμων μισει η «ψυχη μου». και εν τινι δε των δωδεκα γεγραπται·
«Μεμισηκα, 28.25.229 «απωσμαι τας εορτας υμων». και κατα την εκκειμενην τοινυν
λεξιν το πασχα ου "7του κυριου"7 αλλα "7των Ἰουδαιων"7 ην· ο γαρ σωτηρ
28.25.230 ημων εν αυτωι επεβουλευετο. και δια τουτο αυτων οιμαι το πασχα ειρησθαι
αυτοις προφητικως τωι «Μεμισηκα, απωσμαι τας εορτας «υμων»· εργον γαρ ουχ
εορτης θεου, αλλ' εναγες εν αυτωι πεποιη 28.25.231 κασιν τον Ἰησουν αποκτειναντες.
πλην προ του πασχα των Ἰουδαιων τουτου πολλοι ανεβησαν εις Ἱεροσολυμα εκ της
χωρας, ινα 28.25.232 αγνισωσιν εαυτους. προλαβων δ' αν ειποιμι οτι ουκ ενοουν οι
πολλοι πως αν αγνισαιεν εαυτους· διοπερ δοκουντες εαυτων πασχα λατρειαν
προσφερειν τωι θεωι, τοσουτον εδεησαν του αγνισαι εαυτους ωστε εναγεστεροι
γενεσθαι ου ησαν εναγεις πριν αγνισωσιν εαυτους. ειπον γαρ τωι Πιλατωι οι
παραδιδοντες αυτωι τον Ἰησουν Ἰουδαιοι· «Ἡμιν ουκ εξεστιν αποκτειναι ουδενα»·
δι' ους ελεγεν τωι σωτηρι· «Μητι εγω Ἰουδαιος ειμι; το σον εθνος και οι αρχιερεις
παρεδωκαν 28.25.233 «σε εμοι». και οι λεγοντες γε αναβεβηκεναι ινα αγνισωσιν
εαυτους εκραυγασαν λεγοντες τωι Πιλατωι· «Μη τουτον απολυσηις αλλα τον
28.25.234 «Βαραββαν. ην δε ο Βαραββας ληιστης». και παλιν· «Ἀπεκριθησαν «οι
Ἰουδαιοι· Ἡμεις νομον εχομεν, και κατα τον νομον οφειλει αποθανειν, » οτι υιον
θεου εαυτον εποιησεν»· και παλιν· «Οι Ἰουδαιοι «εκραυγαζον λεγοντες προς τον
Πιλατον· Ἐαν τουτον απολυσηις, «ουκ ει φιλος του Καισαρος· πας ο βασιλεα εαυτον
ποιων αντιλεγει «τωι Καισαρι». και παλιν· «Ἐκραυγασαν οι Ἰουδαιοι· Ἆρον, αρον,
28.25.235 «σταυρωσον αυτον». και οι αναβεβηκοτες γε προ του πασχα ινα αγνισωσιν
εαυτους ελεγον εν αυτωι τωι πασχα· «Ουκ εχομεν βασιλεα «ει μη Καισαρα». οπερ δε
προς τους μαθητας ειπεν προφητευων ο σωτηρ και λεγων· «Ἔρχεται ωρα οτε πας ο
αποκτεινας υμας δοξει «λατρειαν προσφερειν τωι θεωι»· τουτο απ' αυτου αρξαμενον
πεπλη 28.25.236 ρωται. οι γαρ αξιωσαντες αυτον αποθανειν εδοκουν λατρειαν προσ
φερειν τωι θεωι, και αναβεβηκεισαν εις Ἱεροσολυμα προ του πασχα 28.25.237 ινα
αγνισωσιν εαυτους. ο δε αληθης αγνισμος ου προ του πασχα ην αλλ' εν τωι πασχα,
οτε Ἰησους απεθανεν υπερ των αγνιζομενων 28.25.238 ως αμνος θεου, και ηρεν την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

αμαρτιαν του κοσμου. και εζητουν γε ουτοι οι Ἰουδαιοι τον Ἰησουν, ουχ ινα
ωφεληθωσιν, αλλ' ινα αυτον αποκτεινωσιν προς ους ειπεν αν· «Νυν δε ζητειτε με
αποκτει «ναι, ανθρωπον ος την αληθειαν υμιν λελαληκα, ην ηκουσα απο 28.25.239
«του θεου». και εν αυτωι γε τωι ιερωι εστηκοτες ελεγον προς αλλη λους περι του
Ἰησου· «Τι δοκει υμιν; οτι ου μη ελθηι εις την 28.25.240 «εορτην;» αλλ' ουχ οπου
ουτοι εστηκεισαν εορταζεν Ἰησους, αλλ' εις το μεγα αναγαιον, το σεσαρωμενον και
κεκοσμημενον, οπου επι θυμιαι επεθυμησεν το πασχα μετα των μαθητων φαγειν προ
του 28.25.241 παθειν. ειποις δ' αν οτι και νυν εστηκασιν εν τωι ιερωι ζητουντες τον
Ἰησουν, επερειδομενοι μεν ως ιεραις ταις γραφαις, δια δε το αγνοειν τον εληλυθοτα
ζητουντες. τουτον μεν κακολογειν, ετερον δε 28.25.242 τουτου Χριστον ομολογειν.
προσχες δε ει δυνασαι και αλλους Ἰου δαιους λεγειν αναβαινοντας εις Ἱεροσολυμα
και ερχομενους εις την πολιν του θεου απο της εξω Ἱεροσολυμων χωρας, και
ερχομενους ινα αγνισαντες εαυτους δυνηθωσιν, ηνικα αν το πασχα τυθηι Χρι στος,
εορταζειν μη «ζυμηι παλαιαι», μη «ζυμηι κακιας και πονηριας, 28.25.243 «αλλ' εν
αζυμοις ειλικρινειας και αληθειας». και οι τοιουτοι γε ζητησουσιν τον Ἰησουν εν τωι
ιερωι εστηκοτες των γραφων και επα πορησουσιν προς αλληλους, ει ελευσεται εις
την εορτην Ἰησους. 28.26.n ∆εδωκεισαν δε οι αρχιερεις και οι Φαρισαιοι εν τολας ινα
εαν τις γνωι αυτον που εστιν μηνυσηι, οπως πιασωσιν αυτον. 28.26.244 Ὅρα πως
μεμαρτυρηται ανακεχωρηκεναι, ινα και ημεις γινωσκωμεν εν καιρωι το τοιουτο
ποιειν. και προσχες γε οτι ουκ ᾔδεισαν οπου εστιν ουτε οι αρχιερεις ουτε οι
Φαρισαιοι, και μη ειδοτες διδοασιν εντολας, ινα εαν τις γνωι που εστιν μηνυσηι
αυτοις 28.26.245 και συλλαβωσιν αυτον. και αλλως δε φησεις οτι οι επιβουλευοντες
τωι 28.26.246 Ἰησου ουκ οιδασιν που εστιν. διο διδοασιν ετερας παρα τας του
28.26.247 θεου εντολας, «διδασκοντες διδασκαλιας ενταλματα ανθρωπων». και εισιν
αυτων αι εντολαι <ας> διδοασιν Φαρισαιοι και αρχιερεις, των σωματικων
τυγχανοντες Ἰουδαιων, κατα του Ἰησου· βουλονται γαρ τινας μηνυσαι αυτοις τον
Ἰησουν, ινα αυτον υποχειριον λαβοντες 28.26.248 προδωσιν. και φησεις παντα τον
περιεργαζομενον τα περι τον χριστιανισμον επι τωι αυτον ανατρεπειν και κατηγορειν
Φαρισαιον τινα ειναι και ουκ αγαθον αρχιερεα, αλλων λογων διδοντα εντολας, οις
οιεται διδαξειν αυτον τα περι τον Ἰησουν, ινα μηνυθεντα αυτον αυτωι πιασηι και
υβρισας αποκτεινηι. 28.26.249 Ἀλλα γαρ αυταρκη περιγραφην ειληφοτος και του
ογδοου και εικοστου των εις το κατα Ἰωαννην εξηγητικων τομου, αυτου κατα
παυσωμεν τον λογον, εν τωι ενατωι και εικοστωι, θεου διδοντος, αρξομενοι των εξης.
32.t.1 ΤΩΝ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΕΞΗΓΗΤΙΚΩΝ ΤΟΜΟΣ ΛΒʹ. 32.1.1
Ἀπο θεου δια Ἰησου Χριστου ευοδουμενοι ερχωμεθα την μεγαλην του ευαγγελιου
οδον και ζωσαν ημιν, ει και γνωσθειη και 32.1.2 οδευθειη υφ' ημων, <ως> φθασαι
αυτης και επι το τελος. νυν μεντοι γε οιονει δευτερας και τριακοστης παρεμβολης εν
τοις λεχθησομενοις επιβηναι πειρωμεθα· και παρειη γε ημιν ο στυλος της φωτεινης
νεφελης Ἰησου, προαγων ημας οτε δει, και ιστας οτε χρη, εως ολον και τηι
υπαγορευσει των εις το ευαγγελιον, ιερε αδελφε <και θεου> ανθρωπε Ἀμβροσιε,
διεξελθωμεν το ευαγγελιον, μη εκκακουντες απο του μακρου της οδοιποριας μηδε
αποκαμνοντες δια την ημε τεραν ασθενειαν, αλλ' εκβιαζομενοι κατ' ιχνη βαινειν
του στυλου 32.1.3 της αληθειας. ποτερον δε βουλεται τον νουν ημων τελεσαι δια
των υπαγορευσεων την οδοιποριαν της ολου του κατα τον Ἰωαννην ευ 32.1.4
αγγελιου γραφης η μη, αυτος αν ειδειη ο θεος. μονον και ενδη μουντες εν τωι σωματι
και εκδημουντες αυτου επι τωι ενδημησαι προς τον κυριον εξω του ευαγγελιου μη
βαινοιμεν, ινα και των τους μακαρισμους φεροντων εργων και λογων εν τωι
παραδεισωι της τρυ φης του θεου απολαυσωμεν. 32.2.n Και δειπνου γινομενου, του
διαβολου ηδη βεβλη κοτος εις την καρδιαν ινα παραδωι αυτον Ἰουδας Σιμωνος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

Ἰσκαριωτης, ειδως οτι παντα δεδωκεν αυτωι ο πατηρ εις τας χειρας, και οτι απο θεου
εξηλθεν και προς τον θεον υπαγει, εγειρεται εκ του δειπνου και τιθησιν τα ιματια,
και λαβων λεντιον διεζωσεν εαυτον· ειτα βαλλει υδωρ εις τον νιπτηρα, και ηρξατο
νιπτειν τους ποδας των μαθητων και εκμασσειν τωι λεντιωι ωι ην διεζωσμενος. 32.2.5
Ἐν ταις εις το κατα Λουκαν ομιλιαις συνεκριναμεν αλληλαις τας παραβολας, και
εζητησαμεν τι μεν σημαινει το κατα τας θειας 32.2.6 γραφας αριστον, τι δε
παριστησιν το κατ' αυτας δειπνον. και νυν τοινυν λελεχθω, οτι αριστον μεν εστιν η
πρωτη και προ της συν τελειας της εν τωι βιωι τουτωι ημερας πνευματικης τοις
εισαγομε νοις αρμοζουσα τροφη· δειπνον δε η τελευταια και τοις ηδη επι 32.2.7
πλειον προκεκοφοσι παρατιθεμενη κατα λογον. και αλλως δ' ειποι αν τις αριστον
μεν ειναι τον νουν των παλαιων γραμματων, δειπνον 32.2.8 δε τα εναποκεκρυμμενα
τηι καινηι διαθηκηι μυστηρια. ταυτα δε εν προοιμιωι λελεκται εξεταζοντι πως
γινομενου δειπνου εγειρεται ο Ἰησους εκ του δειπνου, και βαλων υδωρ εις τον
νιπτηρα αρχεται 32.2.9 τους των μαθητων νιπτειν ποδας. οιμαι γαρ οτι οι μετα του
Ἰησου δειπνουντες και εν τηι επι τελει του βιου τουτου ημεραι μεταλαμβα νοντες συν
αυτωι τροφης δεονται μεν καθαρσιου τινος, ου μην περι τι των πρωτων του της
ψυχης, ιν' ουτως ονομασω, σωματος, αλλ', ως αν ειποι τις, χρηιζουσιν αποπλυνασθαι
τα τελευταια και τα 32.2.10 εσχατα και τηι γηι αναγκαιως ομιλουντα. και τουτο το
καθαρσιον πρωτον μεν υπ' ουδενος η του Ἰησου μονου γενεσθαι δυναται, δευ τερον
δε [και το] υπο των μαθητων αυτου, προς ους ειπεν· «Και «υμεις οφειλετε τους
ποδας αλληλων νιπτειν· υποδειγμα γαρ εδωκα 32.2.11 «υμιν ινα καθως εγω εποιησα
υμιν, και υμεις ποιητε». και ο ευ αγγελιστης γε εν τουτοις μοι δοκει διεγειρων ημων
τον νουν επι το νοητον των κατα τον τοπον μη τετηρηκεναι μεν σωματικην περι του
νιψασθαι την ακολουθιαν, οτε προ του δειπνου και της επι το δειπνειν ανακλισεως
οι δεομενοι του νιψασθαι τους ποδας νιπτον ται· υπερβας δε τον καιρον εκεινον τωι
λογωι ηδη ανακλιθεντα τον Ἰησουν επι το δειπνειν εγηγερκεναι εκ του δειπνου, ινα
δειπνησαν των αρξηται νιπτειν τους ποδας των μαθητων ο διδασκαλος και ο 32.2.12
κυριος. προ μεν γαρ του δειπνου ησαν λελουμενοι, και γενομενοι ολοι καθαροι κατα
το «Λουσασθε, καθαροι γενεσθε, αφελετε τας «πονηριας απο των ψυχων υμων
κατεναντι των οφθαλμων υμων» και τα εξης· μετα δε το λουτρον εκεινο εδεηθησαν
δευτερου υδατος 32.2.13 εις μονους τους ποδας, τουτεστιν τα κατωτατω του
σωματος. αδυ νατον γαρ οιμαι μηδεν ρυπωθηναι της ψυχης μηδε τα τελευταια και
τα κατωτατω αυτης, καν ως εν ανθρωποις τελειος τις ειναι 32.2.14 δοκηι. οι μεν ουν
πολλοι και μετα το λουτρον κονιορτου των αμαρ τηματων πληρουνται κατα την
κεφαλην η ολιγωι ταυτης κατω τερω· οι δε γνησιως τωι Ἰησου μαθητευθεντες, ως
φθασαι και επι το συνδειπνειν αυτωι, μονους τους ποδας δεομενους εχουσιν της
32.2.15 υπο του λογου νιψεως. ενορων δε διαφοραις αμαρτηματων και κατανοων τα
ως μεν προς το ακριβες και το ερρωμενον του λογου αμαρτηματα, προς δε τους
πολλους ουδε νομιζομενα ειναι αμαρτη ματα, οψει τινα εστιν εφ' οις δεονται οι
ποδες του νιψασθαι υπο 32.2.16 του Ἰησου. και ειπερ τοιαυτα εστιν τα κατα τους
ποδας μολυσματα, τι ποιησωμεν οι μηδεποτε επι το μετα του Ἰησου δειπνον εφθα
κοτες, μηδε τους ποδας μονους μεμολυμμενοι; λεγοντος Ἰησου τωι μη ειδοτι τοτε
Πετρωι, αλλα γνωσομενωι μετα ταυτα το μυστηριον της νιψεως των υπο Ἰησου
καθαριζομενων ποδων το «Ἐαν μη νιψω 32.2.17 «σε, ουκ εχεις μερος μετ' εμου».
οπερ ζητησεις τι δηλοι· ποτερον οτι ουδ' ολως εχεις μερος εαν μη νιψω σε αγαθον, η
ου μετ' εμου μεν του διδασκαλου και κυριου μετα των ελαττονων δε μου, εν οις
εισιν οι μετα το λουσασθαι μητε δειπνησαντες το μετ' εμου δειπνον μητε νιψαμενοι
υπ' εμου τους ποδας, η δειπνησαντες μεν, ου νιψα 32.2.18 μενοι δε. εγω <δ'>
εφιστημι δια το «Ἰδου εγω εστηκα επι την θυραν «και κρουω· εαν τις ανοιξηι μοι την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

θυραν, εισελευσομαι προς αυτον «και δειπνησω μετ' αυτου, και αυτος μετ' εμου»,
μηποτε ο Ἰησους ουτε αρισται μετα τινος (ου γαρ δειται εισαγωγης και πρωτων μαθη
ματων), ουτε αρισται τις μετ' αυτου, αλλ' ο μετ' αυτου εσθιων δειπνει μονον·
«Πλειον, γαρ φησι, Σολομωντος ωδε», περι ου γε γραπται· «Και ην το αριστον
Σαλομων τοδε», ο κατειλεκται εν τηι 32.2.19 τριτηι των Βασιλειων. και τουτο δε
τολμησας ειποιμ' αν ως ακο λουθον τωι «Ἐαν μη νιψω σε, ουκ εχεις μερος μετ'
εμου», οτι ουκ ενιψεν τους ποδας του Ἰουδα, <οτι> ηδη εις την καρδιαν βεβληκει ο
δια βολος, ινα τον διδασκαλον και κυριον παραδωι, ευρων αυτον ουκ εν δεδυμενον
την πανοπλιαν του θεου και ουκ εχοντα τον της πιστεως θυρεον, ωι δυναται τις
παντα τα βελη του πονηρου τα πεπυρωμενα 32.2.20 σβεσαι. γεγραμμενου γαρ του
«Του διαβολου ηδη βεβληκοτος» ακουω ως και εν εβδομωι Ψαλμωι της γραφης περι
τουτου διδασκουσης, ως τοξοτου και βελη πεπυρωμενα εξεργαζομενου τοις μη πασηι
φυλακηι 32.2.21 τηρουσι την εαυτων καρδιαν. εχει δε ουτως η του Ψαλμου λεξις·
«Ἐαν μη επιστραφητε, την ρομφαιαν αυτου στιλβωσει· το τοξον «αυτου ενετεινεν
και ητοιμασεν αυτο· και εν αυτωι ητοιμασεν σκευη «θανατου, τα βελη αυτου τοις
καιομενοις εξειργασατο. ιδου ωδινησεν 32.2.22 «αδικιαν, συνελαβε πονον και ετεκεν
ανομιαν». πας μεν ουν ομο λογησει το «Ἰδου ωδινησεν αδικιαν, συνελαβεν πονον
και ετεκεν «ανομιαν», δυνασθαι αναφερεσθαι επι τον διαβολον· ατοπον δε μη
ομοιως τουτωι και αυτα νομιζειν λεγεσθαι· «Ἐαν μη επιστραφητε, «την ρομφαιαν
αυτου στιλβωσει· το τοξον αυτου ενετεινεν και ητοι «μασεν αυτο· και εν αυτωι
ητοιμασεν σκευη θανατου»· σκευη γαρ θανατου αλλος ουδεις εν τωι τοξωι εαυτου ωι
ενετεινεν ητοιμασεν η 32.2.23 ου τωι φθονωι θανατος εισηλθεν εις τον κοσμον. απο
τουτων τοι νυν των βελων, α τοις καιομενοις εξειργασατο ο διαβολος, ενε βαλεν εις
την καρδιαν Ἰουδα Σιμωνος Ἰσκαριωτου, ηδη βεβλημενου <εν> τωι δειπνωι ουχ ωστε
δε αρεσεσθαι αυτωι, επειπερ η του δειπνου τουτου τροφη και ο οινος ο εν αυτωι ουκ
εδυνατο γενεσθαι εν καρδιαι υπο του διαβολου βεβλημενηι βελει περι του προδοθηναι
τον ταχα εστιατορα, επει μη σαφως εν τουτοις φαινεται τις ην, υφ' ου το δειπνον
εγινετο, ως εν τοις προ τουτων· «Ἐποιησαν, φησιν, «αυτωι δειπνον εκει, και η Μαρθα
διηκονει, ο δε Λαζαρος εις ην εκ 32.2.24 «των ανακειμενων συν αυτωι». επι μεν ουν
του Ἰουδα γεγραπται το «Του διαβολου ηδη βεβληκοτος εις την καρδιαν ινα παραδωι
αυ «τον Ἰουδας Σιμωνος Ἰσκαριωτης»· τουτωι δε ακολουθως λεγοις αν περι εκαστου
των υπο του διαβολου εις την καρδιαν τετρωμενων· του διαβολου ηδη βεβληκοτος
εις την καρδιαν, ινα πορνευσηται, του δεινα, και ινα αποστερησηι, του δεινα, και ινα
δοξομανων ειδωλο λατρειαν αναδεξηται την των δοκουντων ειναι επ' αξιωματος,
του δεινα, και ουτως επι των λοιπων αμαρτηματων απερ ο διαβολος βαλλει εις την
γυμνην του θυρεου της πιστεως καρδιαν· εν ωι θυ ρεωι πιστεως δυναται τις ουχ εν
ουδε δυο αλλα και παντα τα βελη του πονηρου πεπυρωμενα σβεσαι. 32.3.25
Ἐγγιζουσης τοινυν της κατα το παθος οικονομιας, εφ' ο εμελλεν αυτον παραδιδοναι
Ἰουδας Σιμωνος Ἰσκαριωτης τετρωμενος υπο του διαβολου, δειπνου ηδη γινομενου·
«Ειδως, φησιν, ο Ἰησους, «οτι παντα εδωκεν αυτωι ο πατηρ εις τας χειρας, και οτι απο
θεου «εξηλθεν και προς τον θεον υπαγει, εγειρεται εκ του δειπνου». 32.3.26 ουκουν
τα μη προτερον οντα εν ταις χερσιν του Ἰησου διδοται υπο του πατρος εις τας χειρας
αυτου, και ου τινα μεν τινα δ' ου, αλλα παντα· οπερ πνευματι και ο ∆αβιδ βλεπων
φησι το «Ειπεν ο κυριος «τωι κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων μου, εως αν θω τους
εχθρους σου 32.3.27 «υποποδιον των ποδων σου». και γαρ οι εχθροι του Ἰησου μερος
τι των παντων ησαν ους ᾔδει, οσον επι τηι προγνωσει, δεδοσθαι απο του πατρος αυτωι
ο Ἰησους. ινα δε σαφεστερον θεωρησωμεν τι εστιν το «Παντα εδωκεν αυτωι ο πατηρ
εις τας χειρας», προσ χωμεν τωι «Ὥσπερ γαρ εν τωι Ἀδαμ παντες αποθνησκουσιν,
ουτως 32.3.28 «και εν τωι † κυριωι παντες ζωοποιηθησονται». αλλ' ει και παντα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

εδωκεν αυτωι ο πατηρ εις τας χειρας, και εν τωι χριστωι παντες ζωοποιηθησονται, ου
συγχειται η δικαιοσυνη του θεου και το κατ' αξιαν εκαστον οικονομεισθαι· οπερ
δηλουται επιφερομενου τωι «Ου «τως εν τωι χριστωι παντες ζωοποιηθησονται» του
«Ἕκαστος δε εν 32.3.29 «τωι ιδιωι ταγματι». παλιν τε αυ τα διαφορα νοησεις ταγματα
των εν Χριστωι ζωοποιηθησομενων οτε πληρουται το «Παντα εδωκεν «αυτωι ο πατηρ
εις τας χειρας», επιστησας τωι «Ἀπαρχη Χριστος, «επειτα οι του χριστου εν τηι
παρουσιαι αυτου, ειτα το τελος», οπερ τελος μετα του χριστου εν τηι παρουσιαι αυτου
ενστησεται, οτε «Παρα «δωσει την βασιλειαν τωι θεωι και πατρι», προτερον
καταργησας 32.3.30 «πασαν αρχην και πασαν εξουσιαν και δυναμιν». ταυτα δ' οιμαι
εστιν προς α η παλη, ινα μηκετι ηι αρχη και εξουσια και δυναμις, προς α η παλη, και
δια τουτο μηκετι υπαρχηι παλη, καταργηθεισης 32.3.31 πασης αρχης τε και εξουσιας
και δυναμεως. κινει δε με εις το την καταργουμενην «πασαν αρχην και πασαν
εξουσιαν και δυναμιν» ειναι τα προς α η παλη το επιφερομενον παρα τωι Παυλωι
τουτοις το «∆ει γαρ αυτον βασιλευειν αχρι ου θηι παντας τους εχθρους υπο «<τους>
ποδας αυτου». ειτα· «Ἔσχατος εχθρος καταργειται ο θα 32.3.32 «νατος». και συναιδει
γε τωι «Παντα εδωκεν αυτωι ο πατηρ εις τας «χειρας αυτου», οπερ σαφεστερον
εκτιθεμενος φησιν ο αποστολος· «Ὅταν δε ειπηι οτι παντα υποτετακται, δηλον οτι
εκτος του υπο 32.3.33 «ταξαντος αυτωι τα παντα». ει δε απαντα υποτετακται, και
τουτο δηλον, οτι «υποτετακται παντα εκτος του υποταξαντος αυτωι τα «παντα»· και
ουτος περι ου γεγραπται· «Ἐνωπιον κυριου παντοκρα «τορος ετραχηλιασεν», των
υποτασσομενων αυτωι εσται, νικηθεις επι τωι ειξαι τωι λογωι και υποταγηναι τηι εικονι
του θεου, και γενε 32.3.34 σθαι υποποδιον των Χριστου ποδων. την τοινυν
οικονομιαν βλε πων επι το χρηστον τελος οδευουσαν ηδη δια το «Του διαβολου
«ηδη βεβληκοτος εις την καρδιαν ινα παραδωι αυτον Ἰουδας Σιμωνος «Ἰσκαριωτης·
ᾔδει οτι παντα εδωκεν αυτωι ο πατηρ», και εδωκεν εις τας χωρουσας τα παντα
χειρας, ινα ηι τα παντα αυτωι υποχειρια, η παντα εδωκεν αυτωι ο πατηρ εις τας χειρας,
τουτεστιν εις τας πραξεις αυτου και τα ανδραγαθηματα· «Ὁ πατηρ μου, γαρ φησιν,
32.3.35 «εως αρτι εργαζεται, καγω εργαζομαι». δια τα εξελθοντα δε απο του θεου
εξηλθεν απο του θεου, εξω γενομενου του θεου και του μη βουληθεντος
προηγουμενως εξελθειν απο του πατρος, <ινα> ελθηι τα εξελθοντα εις τας χειρας οδωι
και ταξει του Ἰησου, και οικονομηθηι προς τον θεον υπαγειν ακολουθουντα αυτωι,
δια το 32.3.36 ακολουθειν αυτωι εσομενα προς τον θεον. Πετρωι μεν ουν ειρηται ποτε·
«Ὅπου εγω υπαγω, ου δυνασαι μοι νυν <ακολουθησαι>, ακο «λουθησεις δε υστερον»
(ετι γαρ ειχεν ο Πετρος το μη επιτρεπον 32.3.37 αυτωι ακολουθειν τωι λογωι ηδη τοτε)·
το δ' ομοιον [ειναι] νοειν σε δει, αλλα κατα τινα δικαιαν αναλογιαν, λεχθησομενον
προς εκα στον των παντων ο εδωκεν τωι υιωι ο πατηρ εις τας χειρας· εκαστωι μεν γαρ
των παντων λεχθησεται το «Ἀκολουθησεις δε μοι υστερον». 32.3.38 αλλ' ει μη αμα
ακολουθησουσιν, ουκ επι τον αυτον αναφερεται καιρον το εκαστωι των
ακολουθησοντων αυτωι αρμοζον το υστερον εν τωι 32.3.39 «Ἀκολουθησεις δε
υστερον». και τουτο μοι νοει και περι παντων των καταργουμενων, ειτε οταν
καταργησηι πασαν αρχην, ειτε πασαν εξουσιαν, ειτε πασαν δυναμιν, και απαξαπλως·
«Ἄχρι ου θηι παντας «τους εχθρους αυτου υπο τους ποδας αυτου· εσχατος εχθρος
καταρ 32.3.40 «γηθησεται ο θανατος». «Ειδως ουν ο Ἰησους οτι παντα εδωκεν «αυτωι
ο πατηρ εις τας χειρας, και οτι απο θεου εξηλθεν και προς «τον θεον υπαγει», και
ειδως † οσον εφ' οις κεκινημεθα, ως διηγησα μεθα παρισταντες το φανεν ημιν εις το
«Ἀπο του θεου εξηλθεν» και εις το «Προς τον θεον υπαγει», «εγειρεται, φησιν, εκ
του 32.3.41 «δειπνου», οπερ μετα τουτο κατανοησωμεν μετα των εξης. και ορα ει
δυνασαι εν τουτοις λεγειν οτι απεριστατως μεν αυτον ευφρανεν το μετα των
μαθητων δειπνειν· περιστατικως δε και αναγκαιως δια τους μαθητας απο του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

δειπνου εγειρεται, και επι ποσον του δειπνειν παυεται, εως τους των μαθητων
καθαρισηι ποδας, ου δυνα μενων εχειν μερος μετ' αυτου, εαν μη αυτος αυτους νιψηι.
32.4.42 Τι ουν λεγεται μετα το «Ἐγειρεται εκ του δειπνου» κατα νοησωμεν.
«Τιθησιν, φησι, τα ιματια, και λαβων λεντιον διεζω 32.4.43 «σατο». και εν τουτοις δε
ειποιμεν αν τοις μη βουλομενοις απο των ρητων αναβαινειν και νοητως νοειν τα
παρατιθεμενα εν τουτοις της ψυχης βρωματα· τι γαρ ελυπει ενδεδυμενον αυτον
νιψαι τους ποδας 32.4.44 των μαθητων; αλλα μη πως εαν ιδωμεν αξιως του Ἰησου τα
ενδυ ματα αυτου, α περιεκειτο δειπνων και ευφραινομενος μετα των μα θητων,
εννοησωμεν τινα κοσμον περικειται ο γενομενος σαρξ λογος. 32.4.45 τουτον δε εν
τινι υφασματι λεξεων προς λεξεις και φωνων προς φωνας συνεστηκοτα αποτιθεται,
και γυμνοτερος μετα δουλικου σχη ματος, οπερ δηλουται δια του «Λαβων λεντιον
διεζωσατο», γινεται, ινα και μη παντη γυμνος ηι και μετα το νιψαι οικειοτερωι
υφασματι 32.4.46 απομαξηι τους των μαθητων ποδας. και ορα εν τουτοις πως εαυ τον
σμικρυνει ο μεγας και δεδοξασμενος λογος γενομενος σαρξ, ινα νιψηι τους ποδας
των μαθητων· «Βαλλει, γαρ φησιν, υδωρ εις τον 32.4.47 «νιπτηρα». Ἀβρααμ μεν ουν
ηνικα «Ἀναβλεψας τοις οφθαλμοις αυ «του ειδεν, και ιδου ανδρες ιστηκεισαν επανω
αυτου· και ιδων προσε «δραμεν εις συναντησιν αυτοις απο της θυρας της σκηνης και
προσε «κυνησεν επι την γην, και ειπεν· Κυριε, ει αρα ευρον χαριν εναντιον «σου, μη
παρελθηις τον παιδα σου»· ουκ αυτος λαμβανει υδωρ ουδε επαγγελλεται νιπτειν τους
ποδας αυτων ως ξενων ελθοντων προς αυτον, αλλα φησι· «Ληφθητω δη υδωρ, και
νιψατωσαν τους ποδας 32.4.48 «υμων». αλλ' ουδε Ἰωσηφ ηνεγκεν υδωρ νιψαι τους
ποδας των ενδεκα αδελφων, αλλ' ο επι του οικου Ἰωσηφ ανθρωπος «εξηγαγεν «προς
αυτους τον Συμεων, και ηνεγκεν υδωρ νιψαι τους ποδας 32.4.49 «αυτων». ο δε
ειπων· «Ἦλθον ουχ ως ο ανακειμενος αλλ' ως ο «διακονων» και δικαιως λεγων το
«Μαθετε απ' εμου, οτι πραος «ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι», αυτος βαλλει υδωρ εις
τον νιπτηρα· ᾔδει γαρ οτι ουδεις ουτω δυναται νιψαι τους ποδας των μαθητων, ως
δια το νιψασθαι εχειν αυτους την μεριδα μετ' αυτου, ως αυτος· 32.4.50 το δε υδωρ,
κατ' εμε, τοιοσδε λογος ην, νιπτων τους ποδας των μαθητων, ελθοντας επι τον υπο
του Ἰησου παρατιθεμενον αυτοις 32.4.51 νιπτηρα. ειτα ζητω τι δηποτε ου γεγραπται
μεν το "7ενιψεν τους ποδας των μαθητων"7, λελεκται δε το «Και ηρξατο νιπτειν
τους 32.4.52 «ποδας των μαθητων». αρα γαρ συνηθεια εστιν τοιαυτη των γρα φων,
καθ' ην δοκει μη ευλογως, ως προς την των πολλων συνη θειαν, προτασσεσθαι το
«Ἤρξατο»; η τοτε μεν «Ἤρξατο νιπτειν τους «ποδας των μαθητων» ο Ἰησους, ου
μην επαυσατο τοτε νιψας αυ 32.4.53 των τους ποδας; υστερον γαρ ενιψε και ετελεσε
το νιπτειν, επει εμολυνθησαν κατα το «Παντες υμεις σκανδαλισθησεσθε εν εμοι εν
«τηι νυκτι ταυτηι», και το προς Πετρον λεγομενον το «Ου μη φω 32.4.54 «νησει
αλεκτωρ, εως αν αρνησηι με τρις». τουτων γαρ γενομενων των αμαρτηματων,
νιψεως παλιν εδεοντο οι μολυνθεντες των μα θητων ποδες, ους ηρξατο νιπτειν
ηνικα εγειρεται εκ του δειπνου, συνετελεσεν <δε> το νιπτειν καθαρισας αυτους
ουκετι μολυνθησομενους. 32.4.55 ουτω δε και το<τε> μεν ηρξατο εκμασσειν τους
ποδας των μαθητων, συνετελεσεν δε εκμασσων, οτε συνετελεσεν και νιπτων. 32.5.n
Ἔρχεται ουν προς Σιμωνα Πετρον· λεγει αυτωι· Κυριε, συ μου νιπτεις τους ποδας;
απεκριθη Ἰησους και ειπεν αυτωι· Ὃ εγω ποιω συ ουκ οιδας αρτι, γνωσηι δε μετα
ταυτα. λεγει αυτωι ο Πετρος· Ου μη νιψηις μου τους ποδας εις τον αιωνα. απεκριθη
Ἰησους αυτωι· Ἐαν μη νιψω σε, ουκ εχεις μερος μετ' εμου. λεγει αυτωι Σιμων Πετρος·
Μη τους ποδας μου μονον, αλλα και τας χειρας, και την κεφαλην. λεγει αυτωι ο
Ἰησους· Ὁ λελουμενος ουκ εχει χρειαν ει μη τους ποδας νιψασθαι, αλλ' εστι καθαρος
ολος· και υμεις κα θαροι εστε, αλλ' ουχι παντες. ᾔδει γαρ τον παραδιδοντα αυτον·
δια τουτο ειπεν· Ουχι παντες καθαροι εστε. 32.5.56 Τοις νυν υπο του Πετρου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

λεγομενοις εν καιρωι χρησομεθα παραδειγματος ενεκεν, ει που δεοι, οτι εστιν
δυνατον τινα κατα προθεσιν βελτιστην λεγειν δια το ανεπιστημον τα μηδαμως
εαυτωι 32.5.57 συμφεροντα. ει γαρ συμφερον μεν ην προς το εχειν μερος μετα του
Ἰησου το νιψασθαι τους ποδας υπ' αυτου, Πετρος δε μη επιστα μενος, οτι συμφερον
τουτο ην, προτερον μεν ειπεν οιονει επαπορων δυσωπητικως το «Κυριε, συ μου
νιπτεις τους ποδας;» δευτερον δε το «Ου μη νιψηις μου τους ποδας εις τον αιωνα»,
και τα λεγομενα κωλυτικα ην εργου του φεροντος αυτον επι το εχειν μετα του σω
τηρος το μερος, δηλον οτι ει και υγιει προθεσει και σεβασμιωι προς 32.5.58 τον
διδασκαλον τουτο ελεγεν, επιβλαβως εαυτωι ελεγεν. του δε τοιουτου ειδους των
αμαρτηματων ο βιος πεπληρωται των εν τωι πιστευειν προτιθεμενων μεν τα
κρειττονα, δια δε αγνοιαν τα επι 32.5.59 το εναντιον φεροντα λεγοντων η και
πραττοντων. και τοιουτοι γε εισιν οι το «Μη αψηι, μη γευσηι, μη θιγηις» φασκοντες
περι παντων των εις φθοραν και αποχρησιν των ανθρωπων, κατα τινα πολυ της
32.5.60 θειας υποβεβηκυιαν της «Ὡς ανθρωπος αποθανηι» διδασκαλιαν. τι δε <δει>
περι των εν ταις αιρεσεσιν κλυδωνιζομενων και περιφερο μενων παντι ανεμωι επι
την κυβειαν των ανθρωπων λεγειν, διαλα λουντων <ως> σωτηρια τα ολεθρια και ως
επι σεβασμωι του Ἰησου τα 32.5.61 ψευδη περι αυτου δοξαζοντων; πολλακις δε τον
Πετρον τοιουτον η γραφη εσημειωσατο, θερμοτερον εις το επαγγελλεσθαι τα
φαινομενα αυτωι κρειττονα· καθαπερ και εν τωι ανεξεταστως ειρημενωι και αθε
τητικως της Ἰησου περι των μαθητων προφητειας ειποντος· «Παντες «υμεις
σκανδαλισθησεσθε εν εμοι εν τηι νυκτι ταυτηι», και την αιτιαν παρισταντος εν τωι
«Γεγραπται γαρ· Παταξω τον ποιμενα, και δια «σκορπισθησεται τα προβατα της
ποιμνης». ανεξεταστως γαρ προς τουτο και αθετητικως της Ἰησου αποφασεως ειπεν
το «Ει και παντες 32.5.62 «σκανδαλισθησονται εν σοι, εγω ου σκανδαλισθησομαι».
και τουτο ετι τοτε προπετες ον εν τηι ψυχηι αυτου αιτιον οιμαι γεγονεν του υπερ το
μετρον του των λοιπων σκανδαλισμου ημαρτηκεναι αυτον, 32.5.63 αρνησαμενον
τον Ἰησουν τρις πριν αλεκτοροφωνιας. διοπερ επιστη σας τηι τοιαυτηι προτεραι
εαυτου προπετειαι ωφεληθη και τα μεγιστα, ως γενεσθαι στιβαρωτατος και
μακροθυμοτατος· οπερ δηλουται Παυλου μεν ειποντος αυτωι «εμπροσθεν παντων· Ει
συ Ἰουδαιος «υπαρχων εθνικως και ουκ Ἰουδαικως ζης, πως τα εθνη αναγκαζεις
«ιουδαΐζειν;» και τα εξης· του δε μετα στιβους σιωπησαντος και το κατα τον τοπον
ευλογον ανεξικακωτατα μη παραστησαντος, 32.5.64 περι ου εν τηι προς Γαλατας
οικειοτερον τις διαληψεται. και εν ταις Πραξεσι δε των αποστολων το καθεστηκος
αυτου, την αυτην εικονα μεταμορφωθεντος, τοις εκαστωι εφιστασι και προσεχουσι
φανειται. 32.6.65 Και ενθαδε τοινυν εγερθεντι τωι Ἰησου εκ του δειπνου και θεντι τα
ιματια και διαζωσαμενωι ο ειληφεν λεντιον, και βαλλοντι υδωρ εις τον νιπτηρα και
αρξαμενωι τους ποδας νιπτειν των μαθη των και εκμασσειν τωι λεντιωι ωι ην
διεζωσμενος, παντες μεν παρειχον τους ποδας, ακολουθως τηι περι του Ἰησου
προληψει θεωρουντες οτι ουκ αν ο τηλικουτος αλογως και, ως αν οι πολλοι λεγοιεν,
βαρειν τους μαθητας θελων, νιπτοι αυτων τους ποδας, αλλα τι χρησιμον επιτελων ο
περιεμενον γνωσεσθαι υστερον, εννοουντες μη ποτε συμβολον τινος ταυτα
πραττοιτο· μονος δε ο Πετρος τωι προ χειροτερωι ενιδων και ουδενα ετερον λογισμον
εκεινωι παρατιθεις, ως σεβων τον Ἰησουν ου παρειχεν αυτου εις το νιψασθαι τους πο
δας, αλλα προτερον μεν δυσωπειν αυτον επειρατο εν τωι «Κυριε, συ «μου νιπτεις
τους ποδας;» μετα δε τουτο δεον αυτον πεισθηναι το «Ὃ εγω ποιω συ ουκ οιδας αρτι,
γνωσηι δε μετα ταυτα», φησι το 32.6.66 «Ου μη νιψηις μου τους ποδας εις τον αιωνα».
αλλως δε των λοι πων μαθητων εμπιστευσαντων εαυτους τωι Ἰησου και περι
μηδενος αντιλεγοντων αυτωι, ουτος δι' ων λεγει, ει και υγιως εδοξεν προτι θεσθαι,
ου μονον του Ἰησου κατηγορει, ως αλογως αρξαμενου νιπτειν 32.6.67 τους των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

μαθητων ποδας, αλλα και των συμφοιτητων. ει γαρ αυτος μεν, ως ωιηθη, το καθηκον
εν τωι κωλυειν εθελειν εποιησεν, εκεινοι δε μη εωρακασιν αυτο, κατηγορησεν
εκεινων, παρα το καθ ηκον εαυτων τους ποδας εμπαρεσχηκοτων τωι Ἰησου· και ει
εφρο νει τε τωι ευλογωι μη δειν αντιλεγειν και ευλογον ενομιζεν ειναι το γινομενον
εν τωι νιπτεσθαι τους ποδας των μαθητων υπο του Ἰη 32.6.68 σου, ουκ αν αντελεγεν
τωι γινομενωι. φαινεται ουν ακριτως μη ευ λογον νενομικεναι ειναι το περι του
νιψαι τους ποδας των μαθητων του Ἰησου βουλημα. ει δε χρη μεχρι των ελαχιστων
ειναι νομιζο μενων ερευναν την γραφην, ζητησαι τις αν τι δηποτε, πρωτου κατ
ειλεγμενου του Πετρου εις τον αριθμον των δωδεκα, ταχα ως των λοιπων
τιμιωτερου, επει και ο αληθως παντων εσχατος Ἰουδας ην, υπο της μοχθηρας
διαθεσεως επι τα τελευταια ανταπερριμμενος, ο Ἰησους αρξαμενος νιπτειν τους
ποδας των μαθητων και εκμασσειν 32.6.69 τωι λεντιωι ωι ην διεζωσμενος, ουκ απο
Πετρου ηρξατο. και λεκτεον προς τουτο οτι ωσπερ ιατρος πλειοσιν αρρωστοις κατα
την ιατρικην διακονουμενος, απο των κατεπειγοντων και χειρονα πεπονθοτων την
αρχην ποιειται της θεραπειας, ουτως ο ερρυπωμενους τους ποδας νιπτων των
μαθητων αρχεται απο των μαλλον ερρυπωμενων, και ταχα επι τελευταιον ηλθεν
τον Πετρον, ως ελαττον παντων δεο 32.6.70 μενον της νιψεως των ποδων. ταχα δε
και εις το δοκειν αντι λεγειν η εγγυς καθαροτητος καταστασις των ποδων αυτου
συνε βαλλετο. 32.7.71 Βασανιζομενον δε το υπο του Ἰησου ειρημενον το «Ὁ
«λελουμενος ουκ εχει χρειαν νιψασθαι, αλλ' εστιν καθαρος ολος· και «υμεις καθαροι
εστε, αλλ' ουχι παντες» ταχα <αν> υποβαλλοι νουν τοιου τον, ως ηδη νιψαμενων
τους ποδας υπο του Ἰησου των μαθητων, και προς τωι λελουσθαι ουκετι εχοντων
χρειαν νιψασθαι, ετι δε και αυτου του Πετρου ηδη οντος καθαρου, και πριν νιψηι
τους 32.7.72 ποδας αυτου ο Ἰησους. εαν δε τις προς ταυτα ζητηι τι δηποτουν ειπων·
«Ὁ λελουμενος ουκ εχει χρειαν νιψασθαι, αλλ' εστι καθαρος «ολος», μη χρειαν
εχοντων νιψασθαι των μαθητων, νιπτει τους ποδας αυτων ο Ἰησους, λεκτεον αυτωι
το «Παντι τωι εχοντι δοθησε 32.7.73 «ται και προστεθησεται». επει τοινυν ειχον και
οι μαθηται το ειναι καθαροι, προστιθησιν Ἰησους τηι καθαροτητι αυτων και το
νιπτειν αυτων τους ποδας· ουτε τους μη λελουμενους νιψων αν ουτε τους μη ολους
καθαρους, αλλ' ουτως ωστ' αν ειπειν περι των ουτως καθαρων· καν γαρ τις ηι τελειος
εν υιοις ανθρωπων, της απο Ἰησου, ιν' ουτως ονομασω, καθαροτητος απουσης, εις
καθαρον ου λογισθη 32.7.74 σεται. και ταυτα δε υστερον εκτιθεμαι, υποπεσοντα μετα
το υπα γορευθηναι τα προτερα, σωζοντων ημων και την ταξιν των υπεισελ θοντων
νουν, ως προτερον μεν εβλεπεν ρυπωθεντας τους ποδας των μαθητων δεδεησθαι της
απο του Ἰησου νιψεως, νυν δ' οτι δια τουτ' αυτων ενιψεν τους ποδας, επει ησαν ως
εν ανθρωποις καθα ροι αλλ' ουχι και παρα θεωι· χωρις γαρ Ἰησου ουδεις παρα θεωι
καθαρος γινεται, καν προ τουτου νομισθηι δια τινος επιμελειας αυτον 32.7.75
καθαρον πεποιηκεναι. τοις δ' ως εν ανθρωποις καθαροις ηδη γε γενημενοις, και
λουσαμενοις το του Ἰησου βαπτισμα, και νιψαμενοις υπ' αυτου τους ποδας, ενοικειν
και το αγιον δυναται πνευμα και η 32.7.76 ως ενδυμα εξ υψους δυναμις. ο μεν ουν
Πετρος μη θεωρων τον λογον του βουληματος Ἰησου, αρξαμενου νιπτειν τους ποδας
των μαθητων και εκμασσειν τωι λεντιωι ωι ην διεζωσμενος, λεγει αυτωι· «Κυριε, συ
μου νιπτεις τους ποδας;» επαπορητικως και δυσωπητι κως τουτο φασκων· ο δε
Ἰησους «απεκριθη και ειπεν αυτωι», διδα σκων οτι μυστηριον τουτο ην, το «Ὃ εγω
ποιω συ ουκ οιδας αρτι, «γνωσηι δε μετα ταυτα». 32.7.77 Τι δε ην ο εποιει νιπτων
τους ποδας των μαθητων ο Ἰησους; η ειργαζετο δια του νιπτειν αυτων τους ποδας
και εκμασσειν τωι λεντιωι ωι ην διεζωσμενος ωραιους αυτους, μελλοντων αυτων
ευαγγελι 32.7.78 σασθαι τα αγαθα; οτε γαρ ενιψεν τους ποδας των μαθητων ο Ἰη
σους, τοτε, οιμαι, πεπληρωται το περι των αποστολων αυτου προ φητικως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

ειρημενον· «Ὡς ωραιοι οι ποδες των ευαγγελιζομενων τα 32.7.79 «αγαθα». ει δε
ποδας μαθητων νιπτων ωραιους αυτους ποιει, τι φησομεν απο του αληθινου
καλλους εγγινεσθαι τοις υπο Ἰησου 32.7.80 βαπτισαμενοις ολοις εν πνευματι αγιωι
και πυρι; ωραιοι δε οι ποδες εγενοντο των ευαγγελιζομενων τα αγαθα, ινα
νιψαμενοι και καθη ραμενοι και εκμαξαμενοι υπο των Χριστου χειρων, επιβηναι
δυνη θωσιν της αγιας οδου και οδευειν τον ειποντα το «Ἐγω ειμι η 32.7.81 «οδος».
μονος γαρ και πας ο νιψαμενος τους ποδας απο του Ἰησου οδευει την οδον ταυτην
την ζωσαν και φερουσαν προς τον πατερα, και ου χωρει η οδος αυτη ποδας
μεμολυσμενους και τους ετι μη 32.7.82 καθαρους. Μωσης μεν ουν εδειτο
υπολυσασθαι το υποδημα απο των ποδων αυτου επειπερ εφ' ον εφθακει τοπον, εν ωι
ειστηκει, γη 32.7.83 αγια ην· ομοιως δε ο του Ναυη Ἰησους. οι δε μαθηται του Ἰησου,
ινα οδευσωσιν την ζωσαν και εμψυχον οδον, ου μονον αρκουνται τωι μη εχειν
υποδηματα κατα την οδον, τουτο τοις αποστολοις αυτου εντειλαμενου του Ἰησου,
αλλα γαρ εδει προς το οδευσαι την οδον ταυτην αυτοις και το νιψασθαι υπο του
Ἰησου αποθεμενου τα ιματια, ταχα μεν ινα καθαρους αυτων τους ποδας ποιησηι
καθαρω τερους, ταχα δε ινα τον εν τοις ποσι των μαθητων ρυπον αναλαβηι εις το
εαυτου σωμα δια του λεντιου, ωι μονωι περιεζωσμενος ην. Αυτος γαρ τας ασθενειας
ημων φερει. 32.8.84 Ὅρα γουν οτι μελλων νιπτειν τους ποδας των μαθητων 32.8.84
ουκ αλλον καιρον επελεξατο η οτε ο διαβολος ηδη βεβληκει εις την καρδιαν, ινα
παραδωι αυτον Ἰουδας Σιμωνος Ἰσκαριωτης, και η 32.8.85 υπερ ανθρωπων εμελλεν
γινεσθαι οικονομια. προ γαρ τουτου ευ καιρον ουκ ην νιψασθαι τους ποδας υπο του
Ἰησου τους μαθητας. τις γαρ αν τον εν τωι μεταξυ εως του παθους ρυπον των ποδων
αυτων απενιψεν αν; αλλ' ουδε εν τωι καιρωι του παθους· αλλος γαρ 32.8.86 Ἰησους
ουκ ην ο νιπτων αυτων τους ποδας. αλλ' ουδε μετα την οικονομιαν· ηδη γαρ ωρα
του αγιου πνευματος επιδημησαντος τοις μαθηταις ην, γενομενοις καθαροις και
νιψαμενοις τους ποδας, και ηδη εχουσιν ετοιμους αυτους και ωραιους προς το εν τωι
πνευματι 32.8.87 ευαγγελιζεσθαι τα αγαθα. τοιουτον ουν εστιν το «Ὃ εγω ποιω συ
«ουκ οιδας αρτι, γνωσηι δε μετα ταυτα»· συμβολον εστιν το νιψα σθαι υμων τους
ποδας υπ' εμου του καθαρθηναι τας βασεις των ψυχων υμων, ινα γενωνται ωραιοι,
μελλοντων υμων ευαγγελιζεσθαι τα αγαθα και καθαροις τοις ποσιν επιβαινειν ταις
των ανθρωπων 32.8.88 ψυχαις. τουτο δε το μυστηριον συ νυν μεν ουκ οιδας, ατε
μηδεπω χωρων την γνωσιν αυτου, ευκαιροτερον εσομενην εν σοι επαν νιψηι τους
ποδας υπ' εμου· μετα δε ταυτα γνωσει εν τωι τουτο συνιεναι φωτιζομενος τηι περι
ουκ ευκαταφρονητου και βραχεος τινος γνωσει. 32.8.89 ταυτα δε λεγοντος τωι Πετρωι
του Ἰησου, ο μαθητης αποκρινεται ουκ επιστημονικην αποκρισιν, πλην φαντασιαν
εξαποστελλουσαν του προς τον Ἰησουν τιμητικου και σεβασμιου, φαντασιαν
διεψευσμενην 32.8.90 ετι. διοπερ, επει μη συμφερουσα ην τωι Πετρωι η αποκρισις
αυτου, ουκ εαι αυτην γενεσθαι αληθη ο τα επι βλαβηι αληθευσομενα τηι του 32.8.91
λεγοντος πρεποντως εαυτου τηι χρηστοτητι κωλυων. ο μεν γαρ Πετρος φησιν· «Ου
μη νιψηις μου τους ποδας εις τον αιωνα» και απεφηνατο, κριναντος του Ἰησου
νιπτειν αυτου τους ποδας, το μη νιφθησεσθαι υπ' αυτου και μη νιφθησεσθαι εις τον
απαντα αιωνα· ο δε βλεπων λυσιτελεστερον ειναι το εν τουτωι ψευσασθαι τον Πε
τρον του αληθευσαι αυτον υποδεικνυσι το εν τωι μη δειν αληθευειν τουτο ειρηκοτα
λυσιτελες, φησας· «Ἐαν μη νιψω σε, ουκ εχεις μερος 32.8.92 «μετ' εμου». ειπερ ουν ο
Πετρος εμελλεν αποφηναμενος μεν το «Ου μη νιψηις μου τους ποδας εις τον αιωνα»,
και αληθευων εν τουτωι μη εξειν μετα του Ἰησου μερος, εμελλεν δε εχειν μερος μη
αληθευων, εφ' ωι φθασας ειπεν προπετως, τι αλλο πραττειν 32.8.93 εχρην η μη
αληθευειν; ινα μη το αληθευειν τουτο ποιησηι αυτον μη εχειν μετα του Ἰησου μερος,
ψευστην αυτον αποδειξαντος εν τωι 32.8.94 νιψασθαι τους ποδας αυτου. γεγραπται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

γαρ· «Πας ανθρωπος ψευ στης»· ευκαιρως δε ποτε χρησομεθα τωι ρητωι επι των
προπετεστερον και ακριτως ειποντων τι ποιησειν οπερ αυτοις μη λυσιτελει εμμε
32.8.95 νουσι τωι κακως κεκριμενωι. υποδεικνυντες γαρ αυτοις οτι ουχ εξουσιν μεν
μετα του Ἰησου μερος, την προπετη εν επαγγελειαι τηρησαντες φωνην, δυνησονται
δε αθετηθεντος του προειρημενου ελπιδα εχειν αγαθην, αποστησομεν αυτους του
εμμενειν τοις κακως κεκριμενοις, καν μετα ορκου δια πολλην προπετειαν το
τοιουτον 32.8.96 ποτε γενηται. και φησομεν οτι ωσπερ ο ειπων Πετρος· «Ου μη
«νιψηις μου τους ποδας εις τον αιωνα», κωλυεται εμμενειν τηι του λελεγμενου
ομολογιαι, ινα εχηι μετα του Ἰησου μερος, ουτως και συ ο δεινα αμαρτων την
προπετειαν και ακριτως επαγγειλαμενος τοδε, βελτιον αν ποιησαις μεταθεμενος επι
το τοδε πραξαι ευλογωτερον 32.8.97 απο του εμμενειν τωι κακως κριθεντι.
επιστησαντες δε τωι τε «Ὃ «εγω ποιω συ ουκ οιδας αρτι, γνωσηι δε μετα ταυτα», και
τωι «Ἐαν «μη νιψω σε, ουκ εχεις μερος μετ' εμου», οι μη βουλομενοι τουτο και τα
τουτωι παραπλησια τροπολογειν αιδεσθεντες παραδεξασθωσαν το τοιουτον ειδος
των ευαγγελικων εξετασεων· η μη βουλομενοι δεικνυτωσαν πως ευλογον εστιν τον,
ως αν εκεινοι λεγοιεν, δια σεβασμον του Ἰησου ειποντα· «Ου μη νιψηις μου τους
ποδας εις τον «αιωνα» τωι διδασκαλωι ακουσαι ως αρα ουχ εξει μερος μετα του υιου
του θεου, ως δια μεγιστον αμαρτημα το μη <ηθεληκεναι> νενιφθαι τους 32.8.98
ποδας υπ' αυτου. το μεν γαρ "7εαν τοδε το πταισμα ποιησεις, ουχ εξεις μερος μετ'
εμου"7 χωραν <αν> ειχε λεγομενον περι των προφανως αμαρτηματων· το δε «Ἐαν
μη νιψω σε, ουκ εχεις μερος μετ' εμου» ουδαμως εχει το ευλογον κατα του
ισταμενου εν τωι τους σωματι 32.8.99 κους ποδας μη ηθεληκεναι νιψασθαι τον
Πετρον. νιπτοντος <δε> αυτου τους ποδας, <αν>ημερωτατα [α], οπερ ου θεμις λεγειν,
ο δι δασκαλος δοξει αποκεκρισθαι τωι τιμωντι αυτον μαθητηι, οπερ εστιν
ατοπωτατον. 32.9.100 ∆ια τουτο παρεχωμεν τωι Ἰησου τους ποδας ημων και νυν
εγειρομενωι εκ του δειπνου, και τιθεντι τα ιματια και λαμβανοντι λεντιον και
διαζωννυντι εαυτον, και βαλλοντι υδωρ εις τον νιπτηρα και αρχομενωι νιπτειν τους
ποδας ημων, ως μαθητων, και εκμασ σειν τωι λεντιωι, ωι δι' ημας γενομενος εν μεσωι
ημων ως ο δια 32.9.101 κονων διαζωννυται. εαν γαρ μη ποιησωμεν τουτο, ουχ
εξομεν μετ' αυτου μερος ουδε ωραιοι εσονται οι ποδες ημων, και μαλιστα οτε
ζηλουντες τα μειζονα χαρισματα θελομεν εγκαταταχθηναι τοις 32.9.102
ευαγγελιζομενοις τα αγαθα. πλην οτι προπετης εστι Πετρος ακουσας το «Ἐαν μη
νιψω σε, ουκ εχεις μερος μετ' εμου» αιτουμενος εν τωι παρασχειν τους ποδας τωι
Ἰησου, υπερβαλλειν εθελει τα μετρα της αιτησεως αυτου, και παρειχεν
νιφθησομενους υπο του Ἰησου ουκετι τους ποδας μονους, αλλ' ηδη και τας χειρας,
ας ουκετι νιπτεσθαι ο Ἰησους ηθελεν, οταν αρτον εσθιωσιν, καταφρονων των λεγο
μενων οτι «Οι μαθηται σου ου νιπτονται τας χειρας, οταν αρτον «εσθιωσιν», και
προς ταις χερσιν την κεφαλην, ην ουδε κατακα λυπτεσθαι ετι Ἰησους εβουλετο, εφ'
ης η εικων και η δοξα ηδη ην 32.9.103 του θεου. αρκειται γαρ ημιν, επαν ελθωμεν εις
ταυτο τοις του Ἰησου μαθηταις καιρου, το τους ποδας αυτωι παρεχειν νιψοντι και
εκμασσοντι μονους· «Ὁ γαρ λελουμενος ουκ εχει χρειαν νιψασθαι, «αλλ' εστιν
καθαρος ολος»· ει δε τις μη εστιν ολος καθαρος, ουκ ελουσατο. 32.9.104 Ζητησαι δε
τις αν, ει ο λελουμενος ουκ εχει χρειαν νιψασθαι αλλ' εστιν καθαρος, και ησαν οι
του Ἰησου μαθηται καθαροι, ως λελουμενοι, πως βαλλει υδωρ εις τον νιπτηρα και
ηρξατο νιπτειν 32.9.105 τους ποδας των μαθητων ο Ἰησους; εις τουτο δε και
προλαβοντες 32.9.106 μεν εκ μερους ειρηκαμεν και νυν εκεινοις ταυτα προσθησομεν.
το «Χρειαν εχομεν» επι των αναγκαιων, ων ανευ διαζην τις ου δυναται, τετακται·
ωστ' αν εν σωματικοις ειπειν χρειαν εχειν τον ανθρωπον ου πλειονων, αλλα τουτων
μονων, περι ων φησιν ο Παυλος· «Ἔχοντες δε διατροφην και σκεπασματα, τουτοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

αρκεσθησομεθα»· τα δε εις πλουτον και τρυφην συμβαλλομενα εκ περιουσιας τοις
αβροδιαιτοις περιγινεται, ουχ ως χρειωδη και ων ουκ ανευ, αλλ' ως περισσα· ουτω
τοινυν και επι των θειοτερων χρεια μεν ημιν των εισαγοντων εις ζωην και
ποιουντων ειναι εν τωι λεγοντι· «Ἐγω ειμι η ζωη»· τα δε υπερ ταυτα, περι ων
λεγεται· «Κατατρυ «φησον του κυριου, και δωσει σοι τα αιτηματα της καρδιας σου»,
και οσα νοειται κατα τον παραδεισον της τρυφης και τον πλουτον και την δοξαν, τα
εν τηι αριστεραι της σοφιας, κατα τον ειποντα· «Μηκος γαρ βιου και ετη ζωης εν τηι
δεξιαι αυτης, εν δε τηι αριστεραι 32.9.107 «αυτης πλουτος και δοξα» υπερ την χρειαν
ειναι λεχθειη αν. και μηποτε τοιουτον εστιν το μετα το λουσασθαι νιψασθαι τους
ποδας υπο του τηλικουτου διδασκαλου και σωτηρος· το γαρ χαρισμα του θεου
υπερπαιει την χρειαν, ωσπερ και το ειναι εν δοξηι ηλιου η 32.9.108 σεληνης η
αστερων εν τηι ιεραι των νεκρων αναστασει. ουκ εχει μεν <ουν> χρειαν ο καθαρος και
λουσαμενος νιψασθαι· νιπτεται δε, κατα το προαποδεδομενον, επει «Τωι εχοντι παντι
προστεθησεται;» και ως ο Ἰωαννης φησι· «Και ο καθαρος καθαρισθητω ετι, και ο
32.9.109 «αγιος αγιασθητω». το δε «Ὑμεις καθαροι εστε» αναφερεται επι τους
ενδεκα, ωι επιφερεται το «Ουχι παντες» δια τον Ἰσκαριωτην· ᾔδει γαρ τον
παραδιδοντα αυτον, ηδη οντα ου καθαρον, πρωτον μεν οτι περι των πτωχων ουκ
εμελεν αυτωι, αλλ' οτι κλεπτης ην, και το γλωσσοκομον εχων τα βαλλομενα
εβασταζεν· υστερον δε επει «∆ειπνου γινομενου, του διαβολου ηδη βεβληκοτος εις
την καρδιαν «ινα παραδωι αυτον Ἰουδας Σιμωνος Ἰσκαριωτης», ουκ απωσατο
32.9.110 το βεβλημενον. διοπερ οι μεν λουσαμενοι καθαροι ενδεκα ετι εγε νοντο
καθαρωτεροι, νιψαμενοι τους ποδας υπο του Ἰησου· ο δε ηδη μη καθαρος Ἰουδας
(«Ὁ ρυπαρος, γαρ φησι, ρυπανθητω ετι») γεγονε ρυπαρωτερος και ακαθαρτος, οτε
μετα το ψωμιον εισηλθεν ο Σατανας. 32.10.n Ὅτε ουν ενιψεν τους ποδας αυτων και
ελαβεν τα ιματια αυτου και ανεπεσεν παλιν, ειπεν αυτοις· Γινωσκετε τι πεποιηκα
υμιν· † φωνειτε με Ὁ διδασκαλος και Ὁ κυριος· καλως λεγετε· ειμι γαρ. ει ουν εγω
ενιψα υμων τους ποδας ο κυριος και ο διδασκαλος, και υμεις οφειλετε αλληλων
νιπτειν τους ποδας· υποδειγμα γαρ εδωκα υμιν, ινα καθως εγω εποιησα υμιν, και
υμεις ποιητε. 32.10.111 Εικος τους νοησαντας το μεγεθος της Ἰησου δυναμεως και
συνεντας τι πεποιηκεν νιψας τους ποδας των μαθητων, ινα και τα τελευταια και τα
τυχοντα αυτων καθαρηι αποπλυνας και τα τηι γηι ομιλουντα σωματα, ων ην τα
σωματα εκεινα συμβολον, θαυμα σαντας το εν τηι νιψει εργον ουκ αν τολμησαι και
αυτους το τηλι κουτο πραξαι, μικροτερους ειναι νομιζοντας εαυτους του νιπτειν
τους ποδας του εσω και εν κρυπτωι ανθρωπου, [η] των τα αυτα ασπαζομενων του
θεου δογματα, ει μη ο Ἰησους δια των εκκειμενων επι τουτο αυτους προετρεψατο, το
σχημα του δειπνουντος, οτε διδασκειν αυτους ημελλεν δειπνησαντας τα λεγομενα,
αναλαβων. 32.10.112 δυσωπητικωτατα μεν γαρ και επι την γνωσιν του γινομενου
προ 32.10.113 τρεπτικωτατα λελεκται το «Γινωσκετε τι πεποιηκα υμιν;» οπερ ητοι
ερωτηματικως αναγνωστεον, ιν' εμφαινηι το του γενομενου μεγεθος· η
προστακτικως, ινα αυτων διεγειρηι τον νουν εις το δια 32.10.114 του επιστησαι τωι
εργωι λαβειν αυτου την γνωσιν. διδασκαλικωτατα δε μετα του δυσωπητικου
λελεκται το «Ὑμεις φωνειτε με "7Ὁ δικασκαλος"7 «και "7Ὁ κυριος"7, και καλως
λεγετε· ειμι γαρ. ει ουν εγω ενιψα «υμων τους ποδας ο κυριος και ο διδασκαλος, και
υμεις οφειλετε 32.10.115 «αλληλων νιπτειν τους ποδας». ο μεν ουν Ἰησους ενιψεν
τους ποδας των μαθητων, ηι διδασκαλος αυτων, και τους ποδας των 32.10.116
δουλων, ηι κυριος ην. διδασκαλιαι γαρ ο απο γης και των κοσμικων πραγματων
κονιορτος, φθανων ουκ επι αλλο τι η επι τα τελευταια και τα κατω των μαθητων,
αποκαθαιρεται· αλλα και τηι κυριοτητι του αρχοντος, εξουσιαζοντος των δια το ετι
εχειν το της δουλειας πνευμα καν τον τυχοντα μολυσμον ετι δεχομενων, τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

μολυνοντα 32.10.117 τους ποδας αποβαλλεται. και ουκ αν τις ευ φρονων λεγοι ηι
θυρα εστιν τον Ἰησουν, η ηι ποιμην, η ηι ιατρος, νιπτειν τους ποδας των μαθητων και
δουλων. εγω δ' ηγουμαι οτι επιδεχονται το δεισθαι της απο του διδασκαλου νιψεως
οι ποδες των μαθητων, οσον ου δεπω ειληφασιν το αρκετον, αλλ' ετι λειπουσιν εις
το «Ἀρκετον τωι 32.10.118 «μαθητηι ινα γενηται ως ο διδασκαλος αυτου». και τουτο
τελος εστιν το προς τον μαθητην του διδασκαλου, ηι διδασκαλος, ποιησαι τον
μαθητην ως εαυτον, ινα μηκετι δεηται του διδασκαλου, ηι διδα 32.10.119 σκαλος, ει
και αλλως αυτου δεησεται. ως γαρ τελος του ιατρου, ου χρηιζουσι μεν οι κακως
εχοντες, ου χρειαν δε εχουσιν οι ισχυοντες ιατρου, το παυσαι τους κακως εχοντας
απο του κακως εχειν, ινα μηκετι αυτου χρηιζωσιν, ουτω τελος διδασκαλου
περιποιησαι τωι μα θητηι το λεγομενον αρκετον εν τωι «Ἀρκετον τωι μαθητηι, ινα γε
32.10.120 νηται ως ο διδασκαλος αυτου». περι δε του σωτηρος, οντος κυριου,
αυτοθεν πλειον εστιν ιδειν παρα τους αλλους κυριους, μη βουλο 32.10.121 μενους
ινα γενηται ο δουλος ως ο κυριος αυτου. τοιουτος δε ο της πατρικης αγαθοτητος και
της αγαπης αυτου υιος· κυριος γαρ ων ενειργαζετο τοις δουλοις το γενεσθαι ως ο
κυριος αυτων, οτε ουκ ετι εξουσιν το πνευμα της δουλειας παλιν εις φοβον, αλλα
ληψον ται το πνευμα της υιοθεσιας, εν ωι κραζουσιν· «Ἀββα, ο πατηρ». 32.10.122 πριν
ουν γενωνται ως ο διδασκαλος και ο κυριος, δεονται της νιψεως των ποδων, ως
ενδεεις των μαθητων, και ως ετι το πνευμα της δουλειας εχοντες εις φοβον· επαν δε
τις αυτων κατα το «Ἀρκετον τωι μαθητηι, ινα γενηται ως ο διδασκαλος αυτου, και ο
«δουλος ως ο κυριος αυτου» γενηται ως ο διδασκαλος αυτου και ο κυριος αυτου,
τοτε μιμησασθαι δυναται τον νιψαντα τους ποδας των μαθητων, και νιψαι τους
ποδας των μαθητων ως ο διδασκαλος, ον ο θεος εταξεν εν τηι εκκλησιαι μετα τους
πρωτην χωραν εν αυτηι ειληχοτας αποστολους και δευτερον προφητας. 32.11.123 Ει
δε το «Τωι αδελφωι σου δουλευσεις» φθανειν δυναται επι τους υποδεεστερους, και το
«Γινου κυριος του αδελφου σου» επι τους ως ο Ἰακωβ κρειττονας, δηλον οτι
γενομενος ο δουλος ως ο κυριος νιπτει τους ποδας των δουλευοντων τηι παρ' αυτωι
διδασκαλιαι, επει το «Ὑμεις φωνειτε με "7Ὁ διδασκαλος"7 και "7Ὁ κυριος"7,»και
καλως λεγετε· ειμι γαρ» ουκ αξιω μηδεν εχειν βαθυτερον και παρα το υπο των
πολλων νενοημενον· ου πασι γαρ τοις λεγουσι· «Κυριε, Κυριε» λεχθησεται υπο του
Ἰησου το «Ὑμεις φωνειτε με 32.11.124 «"7Ὁ κυριος"7 και καλως λεγετε». ου καλως
ουν λεγουσι· «Κυριε» οι εν τηι ημεραι εκεινηι φησοντες· «Κυριε, Κυριε, ουκ εν τωι
ονοματι «σου εφαγομεν, και εν τωι ονοματι σου επιομεν, και εν τωι ονοματι 32.11.125
«σου δαιμονια εξεβαλομεν και δυναμεις πεποιηκαμεν;» φησει γουν αυτοις ο Ἰησους·
«Ἀποχωρειτε απ' εμου· ουδεποτε εγνων υμας, οτι «εργαται εστε αδικιας»· ουκ αν δε
λεγουσιν αυτοις καλως το «Κυριε, 32.11.126 «Κυριε» ειπεν το «Ἀποχωρειτε απ'
εμου». αλλα και <το> «Ου πας ο «λεγων μοι· Κυριε, κυριε, εισελευσεται εις την
βασιλειαν των ουρα «νων» παριστησιν οτι ου πας ο λεγων· «Κυριε, κυριε»,
μαρτυρηθειη αν υπ' αυτου ως νυν οι αποστολοι, προς ους ειπεν· «Καλως λεγετε·
32.11.127 «ειμι γαρ». και γαρ αληθως κακια μεν αυτων ουκετι κυρια ην, ο λογος δε,
και απαξαπλως ο κυριος, η πασα εμψυχος και ζωσα αρετη. 32.11.128 αλλα και ειπερ
«Ουδεις δυναται ειπειν· Κυριος Ἰησους, ει μη εν «πνευματι αγιωι», και νοουμεν εν
τουτωι τι εστιν το ειπειν· «Κυριος «Ἰησους»· ο εν πνευματι αγιωι λεγων· «Κυριος
Ἰησους» καλως λεγει. 32.11.129 ει δε και ο καλως λεγων παντως εν πνευματι αγιωι
λεγει, ζητη σεις δια το νυν «Και καλως λεγετε» συνεξεταζομενον τωι «Ουπω γαρ
32.11.130 «ην πνευμα, οτι Ἰησους ουπω εδοξασθη». γνησιως ουν δουλευοντος τωι
λογωι εργον εστιν το καλως ειπειν· «Κυριος Ἰησους» και του αναλογον τουτωι
μαθητου το καλως ειπειν τωι σωτηρι το «ο διδα «σκαλος»· προς ον λεγοιτ' αν το
«Ειμι γαρ», ουκ αν λεχθησομενον υπο του λογου τωι δουλευοντι τηι αμαρτιαι και τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

μαθητευομενωι τοις ψευδεσιν. 32.12.131 Πλην και αγιον οντα ενδεχεται δεισθαι της
νιψεως των ποδων, επει και η καταλεγομενη εις εκκλησιαστικην τιμην χηρα
εξεταζεται μετα των αλλων καλων και εν τωι «Ει αγιων ποδας «ενιψεν»· γελοιον
γαρ οιμαι τυγχανειν το στηναι επι του ρητου και, φερε ειπειν, την εχουσαν παντα τα
χαρακτηριζοντα την αγιαν χηραν και τουτωι μονωι λειπουσαν, μη κατατεταχθαι εις
εκκλησιαστικην τιμην, πολλακις δια παιδισκων και οικετων φιλοφρονησαμενην, εν
ωι καιρωι ηυπορει και ειχεν τα επιτηδεια, τους ξενους η τους απ αξαπλως δεομενους
του φιλανθρωπον τι εργον απ' αυτης παθειν. 32.12.132 και μη θαυμασηις ει αναγειν
σε δει το «Ει αγιων ποδας ενιψεν», οπου κελευονται αναλογον τοις πρεσβυτεροις
πρεσβυτιδες ειναι και 32.12.133 καλοδιδασκαλοι. ορα δε ει μη και εργωδες εστιν το
πανθ' οντινουν μαθητευομενον τωι χριστωι, θελοντα πληρουν την λεγουσαν
εντολην· «Και υμεις οφειλετε αλληλων νιπτειν τους ποδας», ως οφειλομενον εργον
εθελειν ποιειν το νιψαι τους σωματικους και αισθητους ποδας των αδελφων, ωστε
τους εν οποιαιποτουν υποθεσει βιου τυγχα νοντας πιστους τουτο ποιειν, ειτε εν
εκκλησιαστικηι δοκουντας ειναι υπεροχηι επισκοπους και πρεσβυτερους, ειτε και εν
αλλοις κοσμικοις τισιν αξιωμασιν· ωστε κατα τουτο και τον δεσποτην ηκειν επι το
νιπτειν τους ποδας του πιστευοντος δουλου, και τους γονεις του υιου· οπερ εθος η ου
γινεται η εις υπερβολην σπανιωτατα, και παρα 32.12.134 τοις πανυ απλουστεροις και
αγροικοτεροις γινεται. μνημονευτεον δε εις ταυτα και των ειρημενων εις το «Ἐαν
μη νιψω σε, ουκ εχεις 32.12.135 «μερος μετ' εμου», αλλα και του «Γινωσκετε, τι
πεποιηκα υμιν;» και γαρ πρεπει υποδειγμα ημιν τον Ἰησουν δεδωκεναι του νιπτειν
ποδας αναλογον τοις τροπικως υπο της νυμφης εν τωι Ἄισματι των ᾀσμα των
ειρημενοις εν τωι «Ἐνιψαμην τους ποδας μου, πως μολυνω 32.12.136 «αυτους;»
προσχες δε τωι «Ἵνα καθως εγω εποιησα υμιν και υμεις «ποιητε» συνεξεταζων αυτο
τωι «Ἐαν μη νιψω σε, ουκ εχεις μερος 32.12.137 «μετ' εμου». εαν δε τις προς ταυτα
λεγηι, οτι καν αλληγορηται, ουδεν ηττον γεγονε και κατα το ρητον, ακουστεον μετα
του τροπικου και της φασκουσης λεξεως· «Ει ουν * ενιψα τους ποδας υμων, ο
«κυριος και ο διδασκαλος, και υμεις οφειλετε αλληλων νιπτειν τους «ποδας.
υποδειγμα γαρ εδωκα υμιν ινα καθως εγω εποιησα υμιν «και υμεις ποιητε»· λεκτεον
προς τον τοιουτον· αρ' επει κατα το ρητον γεγονεν το ειρημενον προς τον ειποντα
Πετρον· «Ου μη «νιψηις μου τους ποδας εις τον αιωνα» το «Ἐαν μη νιψω σε, ουκ
«εχεις μερος μετ' εμου»· και ημεις κατα το ρητον τοις κατ' ευλα βειαν μη
εμπαρεχουσιν εαυτων τους ποδας ημιν ινα αυτους νιψωμεν φησομεν και
τολμησομεν ειπειν τοις τοιουτοις το «Ἐαν μη νιψω 32.12.138 «σε, ουκ εχεις μερος
μετ' εμου». ει δε ενταυθα ου δυσωπει το ο ειπον, επισκεψαι τι σε χρη λεγειν προς την
περι του ει χρη και την 32.12.139 λεξιν παντως τηρειν επαπορησιν. οτι μεν ουν ποτε
καθηξει τωιδε μεν νιψαι τους ποδας του δεινα μαθητου Ἰησου, τωιδε <δε>
εμπαρασχειν αυτους νιφθησομενους υπ' αυτου, ως απο αγαπης και φιλοφροσυνης
32.12.140 τον μεν ποιησαι, τον δε παρασχειν, και αυτος αν ομολογησαιμι. ει δε
φησομεν εκαστον των μη συνειδοτων εαυτωι τουτο πεποιηκεναι και αγιων ουτω
τους ποδας νενιφεναι οφειλομενην τινα εντολην μη αποδεδωκεναι την «Ὀφειλετε
αλληλων νιπτειν τους ποδας» ωρα που λεγειν, εγγυς που παντας οφειλετας ειναι
της εντολης ταυτης. 32.13.n Ἀμην αμην λεγω υμιν, ουκ εστιν δουλος μει ζων του
κυριου † εαυτου ουδε αποστολος μειζων του πεμψαντος αυτον. ει ταυτα οιδατε,
μακαριοι εστε εαν ποιητε αυτα. ου περι παντων υμων λεγω· εγω οιδα τινας
εξελεξαμην· αλλ' ινα η γραφη πληρωθηι· Ὁ τρωγων * * τον αρτον, επηρεν επ' εμε
την πτερναν αυτου. 32.13.141 Ἔτι και ταυτα εχεσθαι μοι δοκει του δειν τα περι της
των ποδων νιψεως τροπολογειν· το γαρ «Ει ταυτα οιδατε, «μακαριοι εστε εαν ποιητε
αυτα» ουδενος ποιητεου προειρημενου η 32.13.142 περι της νιψεως των ποδων, επ'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

εκεινην την αναφοραν εχει. τα δε κατα τον τοπον μαθηματα, πως τε ποδες μαθητων
μολυνονται ηδη λουσαμενων, και τινα τροπον πλυνονται, ειδεναι ως ο λογος
βουλεται, και ποιειν ως θελει ο Ἰησους, αληθως μακαριων εστιν 32.13.143 εργον. ου
γαρ το τηλικουτον ονομα το "7μακαριον"7 ευλογον επι τοις τυχουσιν φησαι
παρειναι τισιν, εφ' ωι και οικετης αν πλυνων τους ποδας του δεσποτου μακαριος αν
κατ' αυτο τουτο δοξαι τυγχανειν και κολαξ και υποκριτης· ο γαρ ημεις αποδιδομεν,
νιπτειν τους ποδας μαθητων Ἰησου μεγαλου τινος εστιν και Ἰησουν εν 32.13.144
εαυτωι εχοντος και απαξαπλως μακαριου. χρη δε ειδεναι τουτο, οτι παρακειται τωι
ρητωι τουτωι ομοια· εν μεν τωι κατα Ματθαιον το «Ουκ εστιν μαθητης υπερ τον
διδασκαλον, ουδε δουλος υπερ τον «κυριον αυτου. αρκετον τωι μαθητηι, ινα γενηται
ως ο διδασκαλος «αυτου και ο δουλος ως ο κυριος αυτου»· εν δε τωι κατα Λουκαν το
«Ουκ εστιν μαθητης υπερ τον διδασκαλον· κατηρτισμενος δε πας «εστω ως ο
διδασκαλος αυτου». 32.13.145 Ἑξης τουτωι εστιν ζητησαι το «Ου περι παντων υμων
λεγω» επι τι λελεγμενον ανοισομεν. ο μεν ουν τις φησει επι το «Μακα «ριοι εστε εαν
ποιητε αυτα»· ου γαρ μακαριος Ἰουδας. ου νομιζω 32.13.146 δε υγιως επι τουτο
αναφερεσθαι το λεγομενον. τουτο γαρ ολον και περι Ἰουδα και παντος ουτινοσουν,
καν φαυλοτατος ηι, αληθες το Μακαριος ει ο δεινα εαν ποιησηις ταδε· ως ει λεγοιμι
και τωι ακολαστωι, ει και μη ακουσεται των λεγομενων μηδε σωφρονησει·
"7μακαριος ει, εαν σωφρονησηις"7· και τωι σοφιαν εξουδενουντι, ει και επιβαινει τηι
προαιρεσει ταυτηι· "7μακαριος ει, εαν σοφιαν και παιδειαν 32.13.147 αναλαβηις"7.
μηποτε ουν το «Ου περι παντων υμων λεγω» ανοισομεν εις το ειρημενον το «Ουκ
εστιν δουλος μειζων του κυριου αυτου». 32.13.148 επει γαρ «Πας ο ποιων την
αμαρτιαν, δουλος εστιν της αμαρτιας», εποιει δε την αμαρτιαν ο Ἰουδας, και μαλιστα
του διαβολου βεβλη κοτος εις την καρδιαν αυτου ινα παραδωι τον σωτηρα, δουλος
ην 32.13.149 Ἰουδας της αμαρτιας. δουλος δε ων της αμαρτιας, ουκ ην του λο
32.13.150 γου του θεου δουλος. ουτω δε ουδε αποστολος του Ἰησου ετι ην· ηδη γαρ
του διαβολου εγεγονει, βεβληκοτος εις την καρδιαν αυτου 32.13.151 ινα παραδωι τον
σωτηρα. διο αρνουμενος αυτον ειναι δουλον εαυτου ο σωτηρ και αποστολον ειπεν
μετα το «Ουκ εστιν δουλος μειζων «του κυριου αυτου, ουδε αποστολος μειζων του
πεμψαντος αυτον» το «Ου περι παντων υμων λεγω». 32.14.152 Μετα τουτο ιδωμεν
το «Ἐγω οιδα τινας εξελεξαμην», οπερ απλουστερον μεν τοιουτον εστιν· τις εστιν
εκαστος ων εξελεξα μην οιδα· οιδα ουν και τις εστιν ο Ἰουδας και ου λανθανει με,
του διαβολου ηδη βεβληκοτος εις την καρδιαν αυτου τα κατ' εμου. και τοιουτον δε
εχει νουν δια τινα της γραφης περι του «οιδα» συνη θειαν και των ομοιων τηι λεξει
ταυτηι· οποιον εστιν και το «εγνων». 32.14.153 φησι που ο σωτηρ ερειν τοις λεξουσιν·
«Τωι ονοματι σου εφαγομεν, «και επιομεν, και δαιμονια εξεβαλομεν» το «Ουδεποτε
εγνων υμας» και το «Ουκ οιδα υμας ποθεν εστε»· οπερ εαν απλουστερον νοηται,
32.14.154 παρα το αξιωμα δοξομεν του σωτηρος υπολαμβανειν. αλλα μηποτε επει
«Ἔγνω κυριος τους οντας αυτου», τους μη οντας αυτου ουκ εγνω, και ως φησι περι
τινων το «Ουδεποτε εγνων υμας», ουτω ειποι αν και περι του Ἰουδα, ει μεν † ουν·
«Ουδεποτε εγνων σε»· ει δε γενομενος μεταπεπτωκεν, λεχθειη αν προς αυτον· «Ουκ
οιδα σε 32.14.155 «ποθεν ει». και νυν ουν του διαβολου ηδη βεβληκοτος εις την καρ
διαν αυτου τα κατα του Ἰησου, ουκ οιδεν αυτον ο Ἰησους. διο ουκ ειπεν· "7νυν εγω
οιδα παντας τους παροντας"7, αλλ' «Ἐγω οιδα τινας 32.14.156 «εξελεξαμην», ως ει
ελεγεν "7τους εκλεκτους μου"7. ου περι παντων δε των παροντων φημι το «Ἐγω
οιδα τινας εξελεξαμην» και γινεται το γινομενον υπο του ενος εξ υμων
παραδωσοντος με, ινα πληρωθηι η λεγουσα γραφη· «Ὁ τρωγων μου τον αρτον,
επηρεν επ' εμε την 32.14.157 «πτερναν αυτου». παραπεφρασται δε το ρητον απο του
τεσσα ρακοστου Ψαλμου ουτως εχον· «Και γαρ ο ανθρωπος της ειρηνης «μου, εφ' ον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

ηλπισα, ο εσθιων αρτους μου εμεγαλυνεν επ' εμε πτερνι 32.14.158 «σμον». ουκουν ο
σωτηρ το ρητον τουτο περι του Ἰουδα και εαυτου φησιν ειρησθαι. εν ωι ζητησεις, πως
ανθρωπος ειρηνης Ἰουδας ην 32.14.159 και επ' αυτον ο σωτηρ ηλπισεν. δηλουσθαι
ουν δια τουτων νομιζω οτι γνησιως ποτε επεπιστευκει· ου γαρ αν μηδεποτε υιον
ειρηνης γενομενον αυτον αποστελλων μετα των λοιπων αποστολων ελεγεν και
αυτωι· τοις γαρ δωδεκα αναγεγραπται ειρηκεναι το «Ειπατε, «ειρηνη τωι οικωι τουτωι.
και εαν εκει ηι υιος ειρηνης, η ειρηνη «υμων επ' αυτον αναπαυσεται· ει δε μη γε, η
ειρηνη υμων εφ' 32.14.160 υμας ανακαμψει». και γαρ ορα μεθ' οσα ο διαβολος
εβαλεν αυτου εις την καρδιαν τα κατα του σωτηρος, ει και προ ολιγου κλεπτης
32.14.161 ειναι μεμαρτυρηται. ουκ αν δ' οιμαι αρχηθεν κλεπτης ων επι στευθη το
γλωσσοκομον· αξιος ουν του πιστευθηναι ων, ει και 32.14.162 προεγνωσθη
μεταπεσουμενος, επιστευθη. και τηλικουτος ην αν θρωπος ειρηνης Χριστου, ως
ελπιδας αγαθας ποτε τον Ἰησουν επ' αυτωι, ως καλωι αποστολωι, εσχηκεναι· ακουε
γαρ του «Ἐφ' ον 32.14.163 «ηλπισα». εγω δ' οιμαι οτι και λογων απορρητων
τροφιμωτατων κεκοινωνηκεν τοις αποστολοις, απο Ἰησου λαβων, περι ων ειπεν·
32.14.164 «Ὁ εσθιων αρτους μου». το δε «Ἐμεγαλυνεν επ' εμε πτερναν αυτου»
μεταπεφρασται εις το «Ἐπηρεν επ' εμε * πτερναν αυτου», ως ταυτον 32.14.165 ειναι
το «Ἐμεγαλυνεν» τωι «Ἐπηρεν». και ει χρη την «Ἐπηρεν επ'«εμε την πτερναν
αυτου» και «Ἐμεγαλυνεν επ' εμε πτερνισμον «αυτου» σαφηνισαι λεξιν, φησομεν οτι
τουτο ποιει ο λαξ εντεινων τινι· τοιουτος δε και Ἰουδας ην, τον υιον του θεου
καταπατων. 32.14.166 και τρωγων ην μετα του Ἰησου τον αρτον αυτου, οτε βαψας ο
Ἰησους το ψωμιον λαμβανει, και διδωσιν Ἰουδαι Σιμωνος Ἰσκαριωτηι.32.14.167
επηρεν <δε> Ἰουδας επι τον διδασκαλον την πτερναν αυτου, οτε 32.14.168 μετα το
ψωμιον εισηλθεν ο Σατανας εις τον Ἰουδαν. ει δε δυναται και το «Ἡ ανομια της
πτερνης μου κυκλωσει με» συνεξεταζομενον τωι «Ἐπηρεν επ' εμε την πτερναν
αυτου» αναφερεσθαι επι τον Ἰουδαν, γενομενον εν τηι μεριδι του Ἰησου και κτημα
χρηματισαντα αυτου και αποστολον, πτερναν δε δια το τελευταιον αυτον γεγο νεναι
τροπικως λεγομενον, και αυτος συνεπισκεψει. 32.15.n Ἀπ' αρτι λεγω υμιν προ του
γενεσθαι, ινα πιστευητε οταν γενηται οτι εγω ειμι. 32.15.169 Την αναφοραν η λεξις
αυτη εχει επι το προειρημενον το «Ου περι παντων υμων λεγω· εγω οιδα τινας
εξελεξαμην· αλλ' «ινα η γραφη πληρωθηι· Ὁ τρωγων μετ' εμου τον αρτον, επηρεν
«επ' εμε την πτερναν αυτου»· τουτο γαρ το εσομενον, ινα η γραφη πληρωθηι περι του
επαιροντος επ' εμε την πτερναν αυτου, ος εστι τρωγων μετ' εμου τον αρτον, απ' αρτι
λεγω υμιν, και λεγω προ του γενεσθαι, ινα, επαν γενηται το πληρωθησομενον των
προφη τευθεντων εν τηι γραφηι, πιστευσητε οτι εγω ειμι περι ου ταυτα
πεπροφητευται, απο του τρωγοντος μετ' αυτου τον αρτον επα ραντος την εαυτου
πτερναν κατ' αυτου. 32.15.170 Ζητησαι δ' αν τις πως ειρηται τοις μαθηταις, ων
ενιψεν τους ποδας ο Ἰησους, ως μηδεπω πιστευσασιν οτι και αυτος ειη ο χριστος, το
«Ἀπ' αρτι λεγω υμιν προ του γενεσθαι» και δια τουτο λεγω «ιν' οταν γενηται
πιστευσητε οτι εγω ειμι» ο προφητευθεις χριστος. 32.15.171 και ορα ει δυναμεθα, μη
κατηγορουντες των τηλικουτων Ἰησου μα θητων ως ουδεπω πεπιστευκοτων, και το
βουλημα σωζειν του ει 32.15.172 ποντος· «Ἵνα πιστευητε οταν γενηται οτι εγω ειμι».
ο παραλαμ βανων σοφιας θεωρηματα εσθ' οτε επι προτεροις, δι' α ηδη σοφος εστιν,
αναλαμβανει δευτερα, εφ' οις ου προτερον ην σοφος, και σοφωτερος εσται· καθως
λεγεται και το «Τωνδε γαρ ακουσας 32.15.173 «σοφος, σοφωτερος εσται». ωσπερ ουν,
ει ελεγετο τωι σοφωι ταδε τινα και επεφερετο· ταυτα σε ποιει σοφον· ου παντως αν εκ
του μη σοφου σοφον ενοησαμεν αλλα και εκ σοφου σοφωτερον, ως επι γινομενης
της προκοπης και οδευουσης επι την τελειοτητα· ουτω 32.15.174 μοι νοει και τον
πιστευοντα δυνασθαι πιστοτερον γενεσθαι. και γαρ οι αποστολοι, προσελθοντες ποτε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

τωι κυριωι, ουχ εαυτων κατη γορουντες ως απιστων ελεγον αυτωι το «Κυριε, προσθες
ημιν «πιστιν»· και γαρ εν τωι «προσθες» σαφως παρισταται οτι πιστιν 32.15.175 ειχον
χωρουσαν προσθηκην. ειπερ ουν συνηκαμεν ταυτα, νοει μοι τας προσθηκας των
πιστοποιουντων μετα τινα προτερον πιστοποιη σαντα προστιθεναι τηι πιστει· ωστε
και τους μαθητας προς οις ειχον πιστοποιητικοις και τουτο προσειληφεναι το
βλεπειν πληρου μενην την λεγουσαν γραφην· «Ὁ τρωγων μου τον αρτον, επηρεν
«επ' εμε την πτερναν αυτου», παρισταντος του προφητευομενου οτι 32.15.176 αυτος
ην περι ου ταυτα εθεσπιζετο. και ακουε του «Ἵνα πιστευητε» ως ισον δυναμενου τωι
"7ινα † πιστευητε ενεργητε"7, παραμενοντες τωι 32.15.177 πιστευειν και μηδεμιαν
αφορμην προς το μετατιθεσθαι ισχοντες. και ει τοι μη μεγεθει μεγαλη η πιστις ην η
πληθει πολλη, ουκ αν ελε 32.15.178 γεν ο Παυλος το «Καν εχω πασαν την πιστιν».
ωσπερ γαρ ο τελειος και πασας εχων τας αρετας, τελειαν εκαστην αναλαβων,
τελειαν εχει την σοφιαν και τελειαν την σωφροσυνην, ουτω δε και την ευσεβειαν
και τας λοιπας· ουτως αν τις ειποι τηι του πιστευειν 32.15.179 αρετηι τελειος το πασαν
εχειν την πιστιν. ταυτα δε φημι ως ου κυριως αν λεχθησομενης της ατελους σοφιας
η σωφροσυνης η ευσε βειας η των λοιπων αρετων, αλλα καταχρηστικως, και των εν
32.15.180 εκαστηι αρετηι προκοπων ομωνυμως τηι τελειαι ονομαζομενων. ουτω γαρ
σοφος λεγεται ο αμαρτανων μεν τινα ως ελεγχου δεισθαι, ου μην και μισων τους
ελεγχοντας αλλα και μαλλον αγαπων, καθ' ο 32.15.181 γεγραπται· «Ἔλεγχε σοφον,
και αγαπησει σε». ουτω δε και σοφος 32.15.181 λεγεται, επιδεκτικος ων ετερων
θεωρηματων σοφιας και μηδεπω εχων τα δευτερα, καθ' ο λεγεται και το «∆ιδου
σοφωι αφορμην, 32.15.182 «και σοφωτερος εσται». αλλα γαρ επι ταυτα εληλυθαμεν,
δει κνυντες οτι ενδεχεται τον ηδη πιστευοντα μανθανειν τινα, ινα παλιν πιστευηι,
και δια της προσθηκης των μαθηματων προστι θεναι τηι πιστει. 32.16.183 Ει δε
βουλομεθα ειδεναι τις εστιν ο πασαν εχων την πιστιν, λαβωμεν επι παραδειγματος
κεφαλαιωδως τα εν τωι πιστευ εσθαι σωζοντα τον πιστευοντα, φερε ειπειν, οντα τον
αριθμον εκατον, και λεγωμεν οτι ο μεν τα προειρημενα εκατον αδιστακτως
παραδεχομενος και εκαστωι αυτων βεβαιως πιστευων πασαν εχει την πιστιν· ο δε
λειπων εν τινι αριθμωι των εν τωι πιστευεσθαι σω ζοντων, η τηι προς τα πιστευομενα
βεβαιοτητι, τοσουτον λειπει του πασαν εχειν την πιστιν, οσοις αριθμοις πιστευων
ενδει η οσον αφεστηκεν της περι των πιστευομενων βεβαιοτητος ειτε παντων ειτε
τινων· ιν' επι του παροντος δοθηι τισιν μεν δυνασθαι βεβαιως πιστευειν τινα, τισιν δε
πιστευειν μεν, ου βεβαιως δε· πλην ομο λογουμενως δοθειη αν αμηχανον
αποδεικνυσθαι τον εν <ενι> ατελη προς μηδεν εχειν βεβαιοτητα, οτι ου το ισον
αποστημα απο της προς τα πιστευομενα βεβαιοτητος απεχει εκαστος των, ιν' ουτως
ονομασω, κατα την γραφην ολιγοπιστων και την προς τα πιστευομενα 32.16.184
βεβαιοτητα ουδεπω ανειληφοτων. τουτοις δε επεται δια το «Κατα την «πιστιν σου
γενηθητω σοι» και δια το «Ἡ πιστις * σεσωκεν σε» εκαστωι απαντησαι κατα την εν τηι
δικαιαι κρισει του θεου αμοιβην αναλογον τοσηιδε και τοιαιδε πιστει και σωτηριαν· ει
γε εστιν τις και εν ταυτηι σωζομενων διαφορα, ως το «Ὧι μετρωι μετρειτε,
αντιμετρηθησεται «υμιν» φθανειν και επι τα μετρα της πιστεως και τα μετρα της
32.16.185 απο θεου αμοιβης και σωτηριας. ο δε τον τουτων κατανοησας λογον
θεωρησει πως ευλογως ως μη δυναμενοις κρινειν τοις ανθρωποις λεγεται· «Μη
κρινετε, ινα μη κριθητε» και το «Μη προ καιρου τι 32.16.186 «κρινετε, εως αν ελθηι ο
κυριος». παλιν τ' αυ επει ελεγον ως επι παραδειγματος, εκατον οντων των
σωζοντων εν τωι πιστευεσθαι, τον μεν τοις εκατον βεβαιως πιστευοντα πασαν εχειν
την πιστιν, τον δε λειποντα τηι προς τινα των εκατον πιστει η τηι προς τα
πιστευομενα βεβαιοτητι διαφορως μη πασαν εχειν την πιστιν, εκθησομεν 32.16.187
σαφηνειας ενεκεν τοιαυτα. «Πρωτον παντων πιστευσον οτι εις εστιν «ο θεος, ο τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

παντα κτισας και καταρτισας και ποιησας εκ του μη 32.16.188 «οντος εις το ειναι τα
παντα». χρη δε και πιστευειν οτι κυριος Ἰησους Χριστος, και πασηι τηι περι αυτου
κατα την θεοτητα και την 32.16.189 ανθρωποτητα αληθειαι. δει δε και εις το αγιον
πιστευειν πνευμα, και οτι αυτεξουσιοι οντες κολαζομεθα μεν εφ' οις αμαρτανομεν,
32.16.190 τιμωμεθα δε εφ' οις ευ πραττομεν. φερε ουν καθ' υποθεσιν, ει τις δοκων
πιστευειν εις τον Ἰησουν μη πιστευοι οτι εις εστιν ο θεος ο νομου και ευαγγελιου, ου
την δοξαν ουρανοι, ως υπ' αυτου γε γενημενοι, διηγουνται, και το στερεωμα
αναγγελλει την ποιησιν των χειρων αυτου, ως εργον τυγχανον αυτων, ουτος αν
μεγιστωι λειποι 32.16.191 της πιστεως κεφαλαιωι. η παλιν ει τις πιστευων οτι ο επι
Ποντιου Πιλατου σταυρωθεις ιερον τι χρημα και σωτηριον τωι κοσμωι επι δεδημηκεν,
αλλ' ουκ εκ παρθενου της Μαριας και αγιου πνευματος την γενεσιν ανειληφεν, αλλ'
εξ Ἰωσηφ και Μαριας, και τουτωι αν 32.16.192 λειποι εις το πασαν εχειν την πιστιν τα
αναγκαιοτατα. παλιν τε αυ ει την μεν θεοτητα τις αυτου παραδεχοιτο, τηι δε
ανθρωποτητι προσκοπτων μηδεν ανθρωπινον περι αυτον πιστευοι γεγονεναι, η
υποστασιν ειληφεναι, και τουτωι αν λειποι προς πασαν την πιστιν 32.16.193 ου τα
τυχοντα. η ει αναπαλιν τα μεν περι αυτον ανθρωπινα προσιοιτο, την δε υποστασιν
του μονογενους και πρωτοτοκου πασης κτισεως αθετοι, και ουτος αν ου δυναιτο
λεγειν πασαν εχειν την 32.16.194 πιστιν. και ουτως καθεξης μοι νοει, ινα
θεωρησωμεν οπηλικον εστιν το ανελλιπως και βεβαιως πασαν την πιστιν εχειν,
τοσουτον δυναμενην, οτε πασα εστιν εν ανθρωπου ψυχηι, ωστε ατινα ποτε εστιν τα
ορη μεθιστανειν αυτα δυνασθαι· παντων μεν των ανθρω πων δυναμενων
μεθιστανειν το δεικνυμενον υπο του Ἰησου ορος, και τα δεικνυμενα αυτωι, ει δε
λειποι τινα τηι πασηι πιστει, λειπει τηι δυναμει του μετατιθεναι ορη. 32.16.195 Και
χρησομαι γε και τοιουτωι [και] εις ταυτα παραδειγματι· ωσπερ καθελκουσιν οι
τοσουτοι, τοιανδε δυναμιν εχοντες, πρωτως εις θαλασσαν την ναυν, ει δε λειποιεν
ουτοι καν ενι των συνεργων η τηι δυναμει τινος, ουκ αν καθελκοιτο η ναυς· ουτως
οιονει πολλοι μετατιθεντες εισιν τα ορη η πασα πιστις· τοσουτον δε λειπει τηι
δυναμει της των ορων μεταθεσεως οσον λειπει προς το πασαν την 32.16.196 πιστιν
εχειν ο ετι κατ' αυτην ατελης. και ορα ει μη χρησιμως ολα ταυτα εξητασται δια τους
μαθητας ων ενιψεν ο Ἰησους τους ποδας, προς ους ειπεν, ως αν υπολαβοι ο μη
εξετασας, ως μηδεπω πιστευ σαντας το «Ἀπ' αρτι λεγω υμιν προ του γενεσθαι, ινα
πιστευητε «οταν γενηται οτι εγω ειμι»· αμα δε και αναπτυσσομενος ο λογος
δεικνυσιν πηλικη μεν εστιν η κατα την πασαν πιστιν αρετη, και οτι σπανιως
ευρισκομενη· ποσωι δ' εκαστος ημων απολειπεται του 32.16.197 την πασαν εχειν
πιστιν, ωστε ορη μεθιστανειν. πλην ουκ ευκατα φρονητον προς το ποιειν πιστευειν
εστιν, κατα τα νυν προκειμενα, το τους προφητας μεν προτεθεσπικεναι τα περι του
Ἰησου, κατα δε τον λογον αυτων απηντηκεναι τωι σωτηρι τα προειρημενα. 32.17.n
Ἀμην, αμην λεγω υμιν, ο λαμβανων αν τινα πεμψω εμε λαμβανει, ο δε εμε
λαμβανων λαμβανει τον πεμ ψαντα με. 32.17.198 Ὁ Ἰησους πεμπει ου μονον αγιους,
αλλα και αγιους και αγγελους· και πεμπει μεν τους δια το αποστελλεσθαι υπ' αυτου
32.17.199 αποστολους ονομαζομενους. ηδη δε τουτων οι μεν ανθρωποι εισιν, οι δε
δυναμεις κρειττους. ου γαρ αμαρτησομεθα το "7αποστολος"7 ονομα τασσοντες και
επι τουτων, περι ων γεγραπται· «Παντες «εισιν λειτουργικα πνευματα, εις διακονιαν
αποστελλομενα δια τους 32.17.200 «μελλοντας κληρονομειν σωτηριαν». ει γαρ παρα
το αποστελλεσθαι αποστολοι, παντες δε εισιν υπο του ποιουντος «τους αγγελους
«αυτου πνευμα, και τους λειτουργους αυτου πυρος φλογα» εις δια κονιαν
αποστελλομενοι, οντες λειτουργικα πνευματα, και ουτοι αν ειεν αποστολοι του
αποστελλοντος αυτους. και εκαστος γε των 32.17.201 πεμπομενων απο τινος,
αποστολος εστιν του πεμψαντος. καθ' ο και εν τοις ανωτερω λελεκται μετα το «Ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

εστι δουλος μειζων «του κυριου αυτου, ουδε αποστολος μειζων του πεμψαντος
αυτον». 32.17.202 κατα τουτο δε ουχ αμαρτησει και τον Ἰωαννην αποστολον λεγων
θεου δια το «Ἐγενετο ανθρωπος απεσταλμενος παρα θεου, ονομα «αυτωι Ἰωαννης»,
και τον Ἡσαΐαν δια το «Τινα αποστελω, και τις «πορευσεται προς τον λαον τουτον;»
οτε απεκρινατο λεγων· «Ἰδου 32.17.203 «ειμι εγω, αποστειλον με». τι δε περι τουτων
λεγω, οτε και εν τηι προς Ἑβραιους ο τηλικουτος ημων σωτηρ αποστολος ειρηται του
πατρος; γεγραπται γαρ· «Ἔχοντες ουν αρχιερεα μεγαν και αποστολον 32.17.204
«Ἰησουν Χριστον». και νυν ουν ον εαν αποστελληι ο σωτηρ δια κονησομενον τηι
τινων σωτηριαι, ο αποστελλομενος αποστολος εστιν 32.17.205 Ἰησου Χριστου. αλλ' ο
αποστολος, ωσπερ του αποστειλαντος εστιν αποστολος, ουτως τισιν προς ους
αποστελλεται μονοις εστιν απο 32.17.206 στολος. οπερ νοων ο Παυλος ελεγεν· «Ει
και αλλοις ουκ ειμι απο «στολος, αλλα γε υμιν ειμι· η γαρ σφραγις μου της
αποστολης υμεις 32.17.207 «εστε εν κυριωι». εξεστιν ουν τινα ειναι αποστολον Ἰησου
Χριστου ενι μονωι εξαποσταλεντα, ει ενι μονωι θεου προνοιαι τον λογον διη 32.17.208
κονησατο. και ταυτα φαμεν, ινα παλιν βλεπωμεν την των χρη ματισαντων Ἰησου
Χριστου αποστολων υπεροχην· «∆εξιας, γαρ «φησιν, εδωκαν εμοι και Βαρναβαι
κοινωνιας, ινα ημεις εις τα εθνη, «αυτοι δε εις την περιτομην». ουκουν Παυλος
εθνεσι μονοις απο 32.17.209 στολος ην, και Πετρος οληι τηι περιτομηι. ημων δε καν
αξιωθηι τις, ως παρεστησεν ο αποστολος, του γενεσθαι ενι που η ολιγωι πλειοσιν,
32.17.210 αποστολος γινεται. καν γενηται δε, μη επαιρεσθω, μεμνημενος του «Ὃ δε
λοιπον ζητειται εν τοις οικονομοις ινα πιστος τις ευρεθηι»· ου γαρ παντως ει
ζητειται, το ζητουμενον ευρισκεται. 32.17.211 Ταυτα δια το «Ὁ λαμβανων εαν τινα
πεμψω», οσους ενδεχεται πεμπεσθαι υπο του Ἰησου, καν μη, ους ειθικαμεν
ονομαζειν απο στολους, τοιουτοι ωσιν, και οτι ενδεχεται και της ανθρωπων φυσεως
32.17.212 κρειττονα οντα πεμπεσθαι υπο του Ἰησου. ο ουν λαμβανων ον <αν> πεμψηι
ο Ἰησους, τον εν τωι αποσταλεντι Ἰησουν λαμβανει· ο δε λαμβανων τον Ἰησουν,
πατερα λαμβανει· ο αρα λαμβανων ον αν πεμψηι ο Ἰησους λαμβανει τον πεμψαντα
τον Ἰησου πατερα. 32.17.213 ∆υναται δε και τοιουτος ο λογος ειναι· ο μεν λαμβανων
ον εαν εγω πεμψω, εμε λαμβανει, και μεχρι του εμε παραδεξασθαι φθανει· ο δε μη
δια τινος μου αποστολου εμε λαμβανων, αλλα χωρων εμε ουκ απ' ανθρωπων ουδε
δι' ανθρωπων διακονουμενον, αλλ' επι δημουντα ταις των ευτρεπισαντων εαυτους
προς την εμην παρα δοχην ψυχαις, τον πεμψαντα με λαμβανει πατερα, ως μη μονον
32.17.214 εμε τον χριστον ειναι εν αυτωι αλλα και τον πατερα. εστιν δε εκ τουτων και
τα κατ' εναντιοτητα νοησαι· ο γαρ λαμβανων ον εαν πεμψηι ο υιος του πονηρου,
εκεινος τον αντιχριστον λαμβανει· ο δε λαμβανων τον υιον του πονηρου και
παραδεξαμενος τον αντιχριστον λογον, υποκρινομενον ειναι αληθειαν και ψευδως
επαγγελλομενον 32.17.215 ειναι δικαιοσυνην, ουτος αυτον λαμβανει τον πονηρον.
διο προσε χωμεν, ιν' ως καλοι τραπεζιται δοκιμαζωμεν μεν τον των αληθων
32.17.216 διακονον, αποδοκιμαζωμεν δε τον των ψευδων. ενθαδε μεν ουν «Ὁ
λαμβανων, φησιν, εαν τινα πεμψω, εμε λαμβανει· ο δε εμε λαμ «βανων, λαμβανει
τον πεμψαντα με» και «Ὁ θεωρων εμε, θεωρει «τον πεμψαντα με»· ουτε δε ειρηται·
"7Ὁ πιστευων εις υμας, πιστευει εις εμε"7 ουτε "7Ὁ θεωρων υμας, θεωρει εμε"7.
λαμβανειν μεν γαρ ημας βουλεται τους αποστολους εαυτου, ου μην και πιστευειν εις
32.17.217 αυτους. λαμβανωμεν ουν τους υπο του λογου ημιν αποστελλομενους και
αυτον τον λογον του θεου· μηδεποτε δε παραδεξωμεθα απο στολον αντιχριστου και
λογον ψευδη. 32.18.n Ταυτα ειπων ο Ἰησους εταραχθη τωι πνευματι και εμαρτυρησεν
και ειπεν· Ἀμην αμην λεγω υμιν οτι εις εξ υμων παραδωσει με. 32.18.218 Ἀνωτερω
ειπεν· «Νυν η ψυχη μου τεταρακται»· νυν δε λεγεται οτι «Ταυτα ειπων ο Ἰησους
εταραχθη τωι πνευματι». και ζητω τοιαυτα εις τον τοπον· τι δηποτε ουκ ειρηται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

αναλογον τωι «Νυν η ψυχη μου τεταρακται» το «το πνευμα του Ἰησου τετα
«ρακται», η αναλογον τωι «Ἐταραχθη τωι πνευματι» το «Νυν η «ψυχη μου
τεταρακται»; και ταυτα ζητειν ετολμησα μετριως, τηρη σας εν πασηι τηι γραφηι
διαφοραν ψυχης και πνευματος και μεσον μεν τι θεωρων ειναι την ψυχην και
επιδεχομενην αρετην και κακιαν, ανεπιδεκτον δε των χειρονων το πνευμα του
ανθρωπου το εν αυτωι· τα γαρ καλλιστα καρποι λεγονται ειναι του πνευματος, ουχ
ως αν 32.18.219 οιηθειη τις, του αγιου, αλλα του ανθρωπινου. προς αντιδιαστολην
γαρ τουτου φανερα λεγεται ειναι τα εργα της σαρκος, παντα ψεκτα 32.18.220
τυγχανοντα, επει μηδεν εργον σαρκος επαινετον. απαξ δε μεχρι του δευρο ευρον
πνευμα φαυλου σκληρυνεσθαι λεγομενον υπο κυριου 32.18.221 του θεου. γεγραπται
γαρ ουτως εν τωι ∆ευτερονομιωι· «Και ουκ «ηθελησεν Σηων βασιλευς Ἐσσεβων
παρελθειν ημας δι' αυτου, οτι «εσκληρυνεν κυριος ο θεος το πνευμα αυτου, και
κατισχυσεν καρδιαν «αυτου, ινα παραδοθηι εις τας χειρας σου ως εν τηι ημεραι
ταυτηι». 32.18.222 αλλα τα περι μεν τουτου οικειοτερον εν τοις εις το ∆ευτερονομιον
32.18.223 εξετασθειη αν. νυν δε προκειται λεγειν πως τα προειρημενα «Ειπων «ο
Ἰησους εταραχθη» ου την ψυχην ουδε τηι ψυχηι, αλλ' ουδε του πνευματος, αλλα «τωι
πνευματι». ιν' ουν το περι του πνευματος παρατηρημα μη διαπιπτηι, λεκτεον οτι εν
μεν τωι «Νυν η ψυχη μου «τεταρακται» το της ταραχης παθος ψυχης ην, εν δε τωι
«Ἐταραχθη «τωι πνευματι ο Ἰησους», οπερ εστιν το ανθρωπινον, το παθος ην
32.18.224 ερχομενον τηι επικρατειαι του πνευματος. ως γαρ ο αγιος ζηι πνευ ματι,
προκαταρχοντι των εν τωι ζην και πασης πραξεως και ευχης και του προς θεον
υμνου, ουτως παν ο τι ποτ' αν ποιηι, ποιει 32.18.225 πνευματι, αλλα καν πασχηι,
πασχει πνευματι. ει δε ο αγιος, ποσωι μαλλον ταυτα λεκτεον περι του των αγιων
αρχηγου Ἰησου, ου το πνευμα του ανθρωπου, εν τωι ανειληφεναι αυτον ολον
ανθρωπον, 32.18.226 το εν αυτωι διεσεισεν τα λοιπα εν αυτωι ανθρωπινα; και ουτως
«εταραχθη τωι πνευματι», ινα μαρτυρησηι και ινα ειπηι μετα του θειου οιονει ορκου
του αμην το «Λεγω υμιν οτι εις εξ υμων παρα 32.18.227 «δωσει με». του γαρ
πνευματος, οιμαι, θεωρησαντος το ηδη απο του διαβολου βεβλημενον εις την
καρδιαν Ἰουδα Σιμωνος Ἰσκαριωτου, ινα τον διδασκαλον παραδωι, φωτισθεις εις το
εσομενον εταραχθη· και επει η ταραχη απο της εν πνευματι γνωσεως γεγενηται, ο
και εν ταραχηι εγενετο, «Ἰησους, ειρηται, εταραχθη τωι πνευματι». 32.18.228 ταχα δε
και κατα μιαν εκδοχην την «Ἡ σαρξ ασθενης» και η σαρξ τεταρακται· ταυτα δ' ην ο
Ἰησους, περι ου υπο του Γαβριηλ προς την Μαριαν ειρηται το «Και ιδου συλληψηι εν
γαστρι, και καλεσεις «το ονομα αυτου Ἰησουν· ουτος εσται μεγας, και υιος υψιστου
κλη «θησεται». 32.18.229 Σημειωσαι δε τινα τροπον εν τοις εξεταζομενοις το εμαρτυ
32.18.230 ρησεν αναφερεται <εις> το «Εις εξ υμων παραδωσει με». και τουτο γαρ
λεγομενον και προφητευομενον τοις μαθηταις περι Ἰουδα, του ενος εξ αυτων,
μαρτυρια ην ομωνυμος, οιμαι, τωι παρα το μαρ 32.18.231 τυρειν και αποθνησκειν
υπερ θεοσεβειας σημαινομενωι. ου γαρ ταυτα νομιζω σημαινεσθαι εν τωι
«Ἐμαρτυρησεν», οτε δηλουται το ρημα, παρ' ο ο μαρτυς εσχηματισται του θεου και
του χριστου αυτου, 32.18.232 και νυν οτε αναφερεται επι το «Εις εξ υμων παραδωσει
με». ετι κατα δυναμιν εγω εφιστημι και τωι «Εις εξ υμων», αναφερομενωι επι τον
Ἰουδαν, μηποτε εμφαινει το απο ταξεως αποστολικης, εν ηι και αυτος υψω<ται> τωι
διαθεσιν ποτε παραπλησιαν τοις λοιποις 32.18.233 αποστολοις εχειν αυτον,
αποπεπτωκεναι. ουτως γαρ εγω ηκουσα και του «Ἰδου Ἀδαμ γεγονεν ως εις εξ
ημων», επει μηδε εκει ειρηται· «ως ημεις» η «ως εγω», αλλα δια τον ενα εκπεσοντα
της μα καριοτητος, το «Ὡς εις εξ ημων»· <το δε> «Ὡς εις» συναιδειν μοι δοκει και
μετα του «Ὑμεις δε δη ως ανθρωποι αποθνησκετε», τωι «Και ως εις των αρχοντων
πιπτετε». πλειονων γαρ αρχοντων γενομενων, εις πεπτωκεν, ωι παραπλησιως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

μιμουμενοι την εκεινου 32.18.234 πτωσιν πιπτουσιν οι αμαρτανοντες. ως γαρ
εκεινος εν θεοτητι τυγχανων πεπτωκεν, ουτω και προς ους ο λογος φησι το «Ἐγω
«ειπα· Θεοι εστε, και υιοι υψιστου παντες», αποπεσοντες της μα καριοτητος, ου
προηγουμενως οντες ανθρωποι, ως ανθρωποι απο 32.18.235 θνησκουσιν και ως εις
των αρχοντων πιπτουσιν. νομιζω δε και θαυμαστικως ειρησθαι τοιουτωι νωι το
λεγομενον· ο παραδωσων με ουκ αλλοτριος των εμων μαθητων εστιν, αλλ' ουδε εις
των πολλων μαθητων, αλλα εις των εν εκλογηι μοι τετιμημενων αποστολων.
32.18.236 πολλοι μεν ουν, καταψηφιζομενοι του Ἰησου, φασιν· «Σταυρου, 32.18.237
«σταυρου αυτον» και «Αιρε απο της γης τον τοιουτον». το δε παραδουναι αυτον
εργον ην εωρακοτος και νενοηκοτος αυτον· διδα σκαλον γαρ αυτον επισταμενος
των τηλικωνδε και τοσωνδε μαθη ματων, α κατ' ιδιαν μετα των αποστολων
ηκουσεν, και κυριον αυτον ειδως, παραδιδους αυτον, ο εγνω μεγεθος αυτου
παρεδωκεν, ουκ αν ποιησαντος τουτο τινος το μεγεθος αυτου μη τεθεωρηκοτος.
32.18.238 τον μεν γαρ μεγαν παραδεδωκεν, ου καθ' ο μεγας εστιν, επει μη ειδεν καθ'
ο μεγας εστιν· ο δε και μαθων πως μεγας ην και ακροατης γενομενος του μεγεθους
της εν αυτωι σοφιας και λογου και χαριτος και προδους αυτον, προεδωκεν ολον καθ'
ο ειδεν με 32.18.239 γεθος. δια τουτο συνεφερεν αυτωι ει μη εγεννηθη, ειτε την της
παλιγγενεσιας γενεσιν, ως αν βαθυτερον τις ακουσαι, ειτε και την κοινοτερον
νοουμενην· περι ης ο πραγματων εαυτον απαλλαττειν θελων, και ζητησας οτι ωι
συμφερει, οντι συμφερει, και υπονοησας οτι ουκ αν μη οντι αυτωι συνεφερεν, επι την
δευτεραν κατελθων διηγησιν, εκεινην μαλλον παραδεξεται. 32.19.n Ἔβλεπον εις
αλληλους οι μαθηται, απορουμενοι περι τινος λεγει. 32.19.240 Ει μεν προφανης ην
τοις Ἰησου μαθηταις η του Ἰουδα κακια, καν εγνωστο, ειποντος του σωτηρος οτι «Εις
εξ υμων «παραδωσει με», τις ην ο παραδωσων τον διδασκαλον. νυνι δε βλεπουσιν
«εις αλληλους οι μαθηται, απορουμενοι περι τινος λεγει». 32.19.241 και γαρ Ἰουδας
ταχα μεν εκ προτερων χρηστοτερων εδυσωπει τους αποστολους προς το μηδεν
υπονοησαι περι αυτου φαυλον· ταχα δε και του διαβολου ηδη βεβληκοτος εις την
καρδιαν, ινα παραδωι αυτον Ἰουδας Σιμωνος Ἰσκαριωτης, ουκ ην της πονηριας εξ
ολων· λειμματος γαρ προαιρεσεως αγαθης υπαρχοντος εν αυτωι, ιδων οτι κατεκριθη,
ηνικα «δησαντες αυτον απηγαγον και παρεδωκαν Πιλατωι «τωι ηγεμονι»,
«μεταμεληθεις εστρεφεν τα τριακοντα αργυρια τοις «αρχιερευσι και πρεσβυτεροις
λεγων· Ἥμαρτον παραδους αιμα αθωιον»· οτε ειποντων αυτων· «Τι προς ημας; συ
οψηι»· ριψας ο φιλαργυρος Ἰουδας τα αργυρια «απελθων απηγξατο», μηδε
περιμεινας ιδειν του 32.19.242 περι τον Ἰησουν παρα τωι Πιλατωι κριματος το τελος.
και γεγονεν αυτωι ουτε καθαρα απο αμαρτιας μετανοια, ουτε ακρατος προς τι
χρηστοτερον η πονηρια. ει μεν γαρ καθαρως μετενοει καν ως ο ληιστης ειπων·
«Μνησθητι μου, Ἰησου, οταν ελθηις εν τηι βασιλειαι «σου», προσελθων τωι σωτηρι
εποιει τα παρ' αυτου, προς το εξιλα 32.19.243 σασθαι αυτον επι τηι φθασασηι
γεγονεναι προδοσιαι. ει δε παντη την του καλου εννοιαν εξεληλακως ην της εαυτου
ψυχης, ουτ' αν μετ εμεληθη ιδων οτι κατεκριθη ο Ἰησους· αλλα και προσετιθει αν λο
32.19.244 γους κατηγορων αυτου συγγενεις τηι προδοσιαι· αλλα και απολαυων αν ως
φιλαργυρος ων ελαβεν τριακοντα αργυριων, «την τιμην του «τετιμημενου», ουτ' αν
εβουλευσατο απωσασθαι τα αργυρια ουτ' αν εστρεψεν αυτα τοις αρχιερευσιν και
πρεσβυτεροις, ουτ' αν επ' αυτων εκεινων εξωμολογησατο, αυτου μεν κατηγορων,
τον <δε> διδασκαλον 32.19.245 και εγκωμιαζων εν τωι· «Ἥμαρτον παραδους αιμα
δικαιον». αλλα και το απαγξασθαι αυτον ουδεις αλλος εποιησεν η ο βεβληκως αυτου
εις την καρδιαν ινα παραδωι τον σωτηρα· και τοπον γε κατ' αμφοτερα εδωκεν τωι
διαβολωι. 32.19.246 Ταυτα δε κατα δυναμιν επεξειργασαμην αμα μεν παριστας τοις
οιομενοις αυτον φυσει γεγονεναι ανεπιδεκτον σωτηριας, οτι ου τοιου τος ην, αμα δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

διηγουμενος οτι ευλογως οι μαθηται επι τωι του κυριου 32.19.247 λογωι «εβλεπον εις
αλληλους, απορουμενοι περι τινος λεγει». αρκει δε παραθεσθαι και προφητικην
λεξιν απο του τεσσαρακοστου Ψαλ μου, παριστασαν οτι αγιος ων μεταπεπτωκεν,
επει γεγραπται· «Και «γαρ ο ανθρωπος της ειρηνης μου, εφ' ον ηλπισα, ο εσθιων
αρτους 32.19.248 «μου εμεγαλυνεν επ' εμε πτερνισμον». αλλα και το «Ει εχθρος ωνει
«δισεν με, υπηνεγκα αν» επ' αυτον αναφερομενον δηλοι οτι ουκ αρ 32.19.249 χηθεν
εχθρος ην. αλλα και το «Ει ο μισων με εμεγαλορημονησεν, «εκρυβην αν απ' αυτου»
παριστησιν οτι και ηγαπα ποτε τον Ἰησουν, φθασας επι το και ισοψυχος αυτωι
τυγχανειν, επει γεγραπται· «Συ 32.19.250 «δε ανθρωπε ισοψυχε, και ηγεμων μου, και
γνωστε μου». και αλλα δ' αν ευροις μυρια, εξ ων συνησεις οτι εικοτως οι μαθηται
«εβλεπον 32.19.251 «εις αλληλους, απορουμενοι περι τινος λεγει». ο δε Λουκας
ανεγρα ψεν οτι ειποντος του σωτηρος· «Πλην ιδου η χειρ του παραδιδον «τος με μετ'
εμου επι της τραπεζης. ο μεν υιος του ανθρωπου κατα «το ωρισμενον αυτωι
πορευεται, πλην ουαι τωι ανθρωπωι εκεινωι δι' «ου παραδιδοται» οι μαθηται ηρξαντο
συζητειν προς εαυτους τις «αρα ειη εξ αυτων ο μελλων τουτο πρασσειν»·
συνεζητουν γαρ «απο 32.19.252 «ρουμενοι περι τινος λεγει». αλλα κατα μεν τον
Λουκαν ουκ εμ φαινεται οτι εκαστος και εαυτον υπενοει· κατα δε τον Ματθαιον
32.19.253 και τον Μαρκον και τουτο παρισταται. ο μεν γαρ Ματθαιος φησι· «Και
λυπουμενοι σφοδρα ηρξαντο λεγειν· Μητι εγω ειμι, κυριε;» 32.19.254 ο δε Μαρκος
οτι «Ἤρξαντο λυπεισθαι και λεγειν αυτωι εις καθ' ενα· 32.19.255 «Μητι εγω; και
αλλος· Μητι εγω;» εμεμνηντο γαρ, οιμαι, ανθρωποι οντες, οτι τρεπτη εστιν η
προαιρεσις των ετι προκοπτοντων και 32.19.256 επιδεχομενη το εναντια θελειν οις
προτερον προεθετο. ταχα δε και μαθοντες προς α ημιν εστιν η παλη, ευλαβουντο δια
το εν ανθρω ποις αδηλον μηποτε νικηθεντες παραδεξωνται και την περι του δι
32.19.257 δασκαλου προδοσιαν. και γαρ ο Πετρος προθεσιν μεν ειχεν, οτε δια
βεβαιουμενος ελεγεν· «Ει και παντες σκανδαλισθησονται εν σοι, εγω «ου
σκανδαλισθησομαι» μη αρνησασθαι τον Ἰησουν· εκνικηθεις δε υπο του της δειλιας
πνευματος προ αλεκτοροφωνιας τρις αυτον 32.19.258 ηρνησατο. εκ των τοιουτων δη
λογων διδασκομεθα· «Ὁ στηκων «βλεπετω μη πεσηι» και «Μη καυχω τα εις αυριον,
ου γαρ οιδας τι τεξεται η επιουσα». ταχα δε και το «Ἔβλεπον εις αλληλους οι μα
«θηται» προς τωι απλουστερον νοουμενωι και τοιουτον τι δηλοι, οτι εκαστος κατα το
δυνατον ανθρωπινηι φυσει ενεωρα εις την προαιρε σιν του ετερου, επαπορων ει
δυναται η τοιαυτα πραξασα ψυχη και ουτω προς τον αψευδη διδασκαλον διατεθεισα,
αληθως μαρτυρησαντα εν τωι ειρηκεναι· «Ἀμην αμην λεγω υμιν οτι εις εξ υμων
παραδωσει «με», επι τοσουτον εκτραπηναι και επιλαθεσθαι των του διδασκαλου
32.19.259 μαθηματων, ως και επι την προδοσιαν αυτου φθασαι. εμφαντικη γαρ η
περι των μαθητων λεξις η «Ἀπορουμενοι περι τινος λεγει»· ου γαρ ευπορουν
εννοησαι περι τινος το προειρημενον ην, αλλ' ησαν περι τουτου απορουμενοι και
ουδεν ουτε νοειν ουτε λεγειν σαφες ευρισκοντες. 32.20.n Ἦν ανακειμενος εις εκ των
μαθητων αυτου εν τωι κολπωι του Ἰησου, ον ηγαπα ο Ἰησους. νευει ουν τουτωι Σιμων
Πετρος και λεγει αυτωι· Ειπε τις εστιν περι ου λεγει. αναπεσων εκεινος επι το στηθος
του Ἰησου λεγει αυτωι· Κυριε, τις εστιν; αποκρινεται ουν ο Ἰησους· Ἐκεινος εστινωι
εγω βαψω το ψωμιον. βαψας ουν το ψωμιον λαμβανει και διδωσιν Ἰουδαι Σιμωνος
Ἰσκαριωτου· και μετα το ψωμιον τοτε εισηλθεν εις εκεινον ο Σατανας. λεγει ουν
αυτωι ο Ἰησους· Ὃ ποιεις ποιησον ταχιον. τουτο δε ουδεις εγνω των ανα κειμενων
προς τι ειπεν αυτωι· τινες γαρ εδοκουν, επει το γλωσσοκομον ειχεν Ἰουδας, οτι λεγει
αυτωι Ἰησους· Ἀγορασονων χρειαν εχομεν εις την εορτην, η τοις πτωχοις ινα τι δωι.
32.20.260 Ὁ εν τωι κολπωι του Ἰησου ανακειμενος, εις των μαθητων ον ηγαπα ο
Ἰησους, εοικεν ο γραψας το ευαγγελιον ειναι Ἰωαννης· επι γαρ τωι τελει του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

ευαγγελιου γεγραπται ως «Ἐπιστρα»φεις ο Πετρος βλεπει τον μαθητην ον ηγαπα ο
Ἰησους ακολου «θουντα, ος και ανεπεσεν εν τωι δειπνωι επι το στηθος αυτου, και
«ειπεν· Κυριε, τις εστιν ο παραδιδους σε; τουτον ουν ιδων ο Πετρος «λεγει τωι Ἰησου·
Κυριε, ουτος δε τι; λεγει αυτωι ο Ἰησους· Ἐαν»αυτον θελω μενειν εως ερχομαι, τι
προς σε; συ μοι ακολουθει. «εξηλθεν ουν ο λογος εις τους αδελφους, οτι ο μαθητης
εκεινος ουκ «αποθνησκει. ουκ ειπεν δε αυτωι ο Ἰησους οτι ουκ αποθνησκει, αλλ'·
32.20.261 «Ἐαν αυτον θελω μενειν εως ερχομαι, τι προς σε;» οτι δε ο μαθη της ουτος
ο γραψας το ευαγγελιον Ἰωαννης εστιν δηλον εκ των επιφερομενων ουτως εχοντων
οτι «Ουτος εστιν ο μαθητης ο και 32.20.262 «μαρτυρων περι τουτων, ο γραψας
ταυτα». παρατηρει δε εν αμφο τεροις τοις τοποις του ευαγγελιου τινα τροπον ο
Πετρος, ως επι πλειον αυτωι θαρρων και προσκεκλιμενος, οπου μεν «Νευει αυτωι και
«λεγει· Ειπε τις εστιν, περι ου ο Ἰησους προδωσοντος φησιν», οπου δε ιδων αυτον
ακολουθουντα ως φροντιζων αυτου μαλλον παρα τους λοιπους λεγει τωι Ἰησου περι
αυτου· «Κυριε, ουτος δε «τι;» βουλομενος μαθειν και το κατα τον Ἰωαννην τελος
ομοιως τωι εγνωκεναι τα περι αυτου, οτι οταν γηρασηι εκτενει τας χειρας αυτου,
32.20.263 και αλλος αυτον ζωσει και οισει οπου ου θελει. ειπερ δε α ελαλει ρηματα ο
Ἰησους πνευμα εστιν και ου γραμμα, δι' ολων ζωη εστιν και ουδαμως θανατος, και
μιμουμενος αυτον ο μαθητης ον ηγαπα πνευμα και ζωην αναγραφει, ακουστεον του
«Ἦν ανακειμενος εις εκ «των μαθητων αυτου εν τωι κολπωι του Ἰησου» αξιως τιμης,
ης πρεπει διδοναι τον υιον του θεου και λαμβανειν τον αγαπωμενον 32.20.264 υπ'
αυτου. και νομιζω οτι ει και συμβολικως τοτε ανακειμενος Ἰωαννης ην εν τωι κολπωι
του Ἰησου, του γερως τουτου αξιωθεις ως εξαιρετου αγαπης κριθεις αξιος της απο
του διδασκαλου, το συμβολικον τουτο παριστησιν οτι Ἰωαννης ανακειμενος τωι
λογωι και τοις μυστικωτεροις εναναπαυομενος, ανεκειτο εν τοις κολποις του λογου,
αναλογον τωι και αυτον ειναι εν τοις κολποις του πατρος, κατα το «Ὁ μονογενης
32.20.265 «θεος, ο ων εις τον κολπον του πατρος, εκεινος εξηγησατο». ει μη
ταπεινοτερον δε ακουομεν και του «Ἐγενετο δε αποθανειν τον πτω «χον και
απενεχθηναι αυτον † απο των αγγελων εις τον κολπον «Ἀβρααμ», τοιουτον τι και
περι του κολπου Ἀβρααμ νοησομεν· οπερ εαν ουτως * * * εσομεθα, απολογησαμενοι
προς την κατ' αγνοιαν περι της γραφης επαπορησιν, λεχθεισαν υπο του βουληθεντος
αθε τησαι την περι τον πλουσιον και τον πενητα διηγησιν· ει γαρ ανε κειτο, φησιν,
εις τον κολπον του Ἀβρααμ ο Λαζαρος, ετερος προ του τουτον εξελθειν τον βιον ην
<αν> εν τωι κολπωι του Ἀβρααμ, και προ 32.20.266 εκεινου αλλος. αλλα και αλλου,
φησι, δικαιου εξελθοντος ο πτωχος υπαναστησεται· ου γαρ εωρα τον κολπον του
Ἀβρααμ ο περι του των επαπορων, και οτι δυνατον εστιν μυριους εν τωι κολπωι του
Ἀβρααμ αμα αναπαυσεσθαι, κοινωνουντας των αποκαλυφθεντων αυτωι. 32.21.267 Ει
δε και αλλον τοπον περι της του κολπου ονομασιας δεησει παραθεσθαι απο της
γραφης, φερε εξετασωμεν τινα τροπον ειπεν κυριος τωι Μωυσηι· «Παλιν εισενεγκον
την χειρα σου εις τον «κολπον σου. και εισηνεγκεν την χειρα αυτου εις τον κολπον
αυτου, «και εξηνεγκεν αυτην εκ του κολπου αυτου και εγενετο η χειρ «αυτου
λεπρωσα ωσει χιων. και ειπεν· Εισενεγκον την χειρα σου «εις τον κολπον σου. και
εισηνεγκε την χειρα αυτου εις τον κολπον «αυτου, και εξηνεγκεν αυτην εκ του
κολπου αυτου, και παλιν απε 32.21.268 «κατεσταθη εις την χροαν της σαρκος
αυτου». χαλεπον μεν ουν ιδειν και υπερ ημας, τινος συμβολον ειναι δυναται το
σημειον τουτο. επει δε χρη και ημας μη αργειν απο του ζητειν και το υπο πιπτον εις
κρισιν παραδουναι τωι εντευξομενωι, φησομεν οτι η χειρ πραξεων πολλαχου
συμβολον εστιν· ο δε κολπος Μωυσεως δυο δυνα μεις εχει, την μεν προτεραν και
κατα τα του γραμματος νοηματα, ποιουσαν την πραξιν του πραττοντος ωσει χιων,
οσον επι τηι Ἑβραιων φωνηι, [η] και λεπρωσαν· την δε δευτεραν και κατα τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

πνευματικον νομον, καθαραν αποδεικνυουσαν την πολιτειαν και 32.21.269
αποκαθιστανομενην εις το βουλημα της φυσεως του λογου. και τηρει γε οτι
επιφερεται τουτοις το «Ἐαν μη πιστευσωσιν σοι μηδε «εισακουσωσιν της φωνης του
σημειου του πρωτου, πιστευσουσιν σοι «της φωνης του σημειου του δευτερου»· ο
γαρ μη πιστευσας τηι εκ δοχηι του γραμματος, δια μεγαλονοιαν πιστευει τηι
πνευματικηι του 32.21.270 νομου διηγησει. εαν δε τις μη πιστευσηι τοις δυσι σημειοις
τουτοις, τωι μεν προτερωι οτι λεπραν ποιει την πραξιν, τωι δε δευτερωι οτι
αποκαθιστησιν αυτην εις το κατα φυσιν, το υδωρ τουτωι αιμα γινε 32.21.271 ται.
γεγραπται γαρ· «Και εσται εαν μη πιστευσωσιν σοι τοις δυσι «σημειοις τουτοις μηδε
εισακουσωσιν της φωνης σου, ληψηι απο του «υδατος του ποταμου και εκχεεις επι το
ξηρον, και εσται το υδωρ 32.21.272 «ο εαν λαβηις απο του ποταμου αιμα επι του
ξηρου». και προσχες δε οτι επι τουτου του σημειου ουκετι λεγεται το η «πιστευσωσιν
32.21.273 «σοι», η ου πιστευσουσιν. δηλουται γαρ οτι τωι μη πιστευσαντι τοις δυσι
σημειοις το λαμβανομενον απο του ποταμου υδωρ αιμα γινεται, 32.21.274 δι'
απιστιαν ποτιμου απολαυειν ου δυναμενωι λογου. αλλα γαρ επανελθωμεν, πλειονα
του δεοντος δια τον κολπον του Ἰησου παρα λαβοντες εις τον τοπον επι το
προκειμενον, και μαθοντες οτι ον ηγαπα ο Ἰησους ην ανακειμενος εν τωι κολπωι του
Ἰησου, παντα πραττωμεν προς το εγκριθηναι τηι εξαιρετωι αυτου αγαπηι· ουτω γαρ
και αυτοι ανακεισομεθα εν τωι κολπωι του Ἰησου· νευει δε τωι αγαπωμενωι μαθητηι
Σιμων Πετρος, και μη αρκουμενος τωι νευματι 32.21.275 φησιν αυτωι· «Ειπε τις εστιν
περι ου λεγει». επει ουν το νευειν εν ταις Παροιμιαις εις διαβολην λαμβανεται· ο γαρ
φαυλος «εννευει «μεν οφθαλμωι, φησιν, σημαινει δε ποδι, διδασκει δε νευμασι δακτυ
«λων, και διεστραμμενηι καρδιαι τεκταινεται κακα» και «Ὁ εννευων «οφθαλμοις
μετα δολου συναγει ανδρασι λυπας», λεκτεον οτι φαυλον ου το νευειν εστιν, αλλα
το νευειν οφθαλμωι, τουτ' εστιν πλαγιαζειν τον οφθαλμον και μη ορθα βλεπειν, και
το νευειν μετα δολου εστιν το ψεκτον· νευειν δε φιλομαθως Πετρου εργον ην, και
ακολουθως τωι τοιουτωι νευματι λεγειν τωι συμφοιτητηι, ως παρρησιαν πλειονα
32.21.276 εχοντι προς τον διδασκαλον· «Ειπε τις εστιν περι ου λεγει». εβου λετο γαρ
ισως το κατα την προδοσιαν, ην προδιδωσιν Ἰουδας τον Ἰησουν, μυστηριον ιδειν,
οπερ ινα μαθηι ο Πετρος, Ἰωαννης προτερον ανακειμενος εν τωι κολπωι του Ἰησου
επαναβεβηκεν και ανεπεσεν 32.21.277 επι το στηθος. και ταχα μη αναπεσοντι επι το
στηθος, αλλα μειναντι επι του ανακεισθαι εν τωι κολπωι, ουκ αν παρεδωκεν ον
32.21.278 εποθει μανθανειν Ἰωαννης η Πετρος λογον. ει και ανακειμενος ουν
προτερον μεν ην εν τωι κολπωι του Ἰησου, υστερον δε ανεπεσεν επι το στηθος του
Ἰησου, δια του δευτερου εν τοις τελευταιοις του ευ αγγελιου χαρακτηριζεται ως
μειζονος και διαφεροντος ο του Ἰησου 32.21.279 γνησιος μαθητης. γεγραπται γαρ οτι
«Ἐπιστραφεις ο Πετρος βλεπει «τον μαθητην ον ηγαπα ο Ἰησους ακολουθουντα, ος
και ανεπεσεν «εν τωι δειπνωι επι το στηθος αυτου και ειπεν· Κυριε, τις εστιν ο
«παραδιδους σε;» ου γαρ γεγραπται· "7ος ην ανακειμενος εν τωι κολπωι Ἰησου"7.
32.22.280 Τι δε και αποκρινομενος ειπεν ο κυριος θεωρησωμεν. «Ἐκεινος, φησιν,
εστιν ωι εγω βαψω το ψωμιον και δωσω αυτωι». ειπεν ουν τουτο ο Ἰησους, και
«βαψας το ψωμιον λαμβανει και δι 32.22.281 «δωσιν Ἰουδαι Σιμωνος Ἰσκαριωτου».
και μετα το ψωμιον τοτε εισηλθεν εις εκεινον ο Σατανας, ου δυνηθεις προτερον
εισελθειν, ουδε ευθεως αμα τωι βεβληκεναι εις την καρδιαν ινα παραδωι αυτον
32.22.282 Ἰουδας Σιμωνος Ἰσκαριωτης. εχρην γαρ, οιμαι, δια της δοσεως του ψωμιου
αντιλαβειν αυτο απο του αναξιου εχειν το κρειττον ο εδοκει εχειν· απο γαρ του μη
εχοντος και ο δοκει εχειν αρθησεται απ' αυ 32.22.283 του. αφαιρεθεις ουν ο Ἰουδας
ως αναξιος του κρειττονος του ει 32.22.284 ποντος, κεχωρηκε την εις αυτον του
Σατανα εισοδον. παραδειγματος δε ενεκεν ινα νοηθηι πως ψωμιον μεν εδωκεν ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

κυριος τωι Ἰουδαι, εκεινος δε τοτε απεθετο κρειττον τι ενυπαρχον εν αυτωι, και ταχα
την ειρηνην, υποστρεφουσαν απο του ακουσαντος και μη παραδεξα μενου επι τον
ειποντα, κατα το λελεγμενον οτι «Ἐαν μεν ηι εκει υιος «ειρηνης, η ειρηνη υμων επ'
αυτον αναπαυσεται· εαν δε μη ηι εκει «υιος ειρηνης; η ειρηνη υμων εφ' υμας
ανακαμψει», παραθησομεθα και απο της προς Κορινθιους δευτερας επιστολης ταυτα
ουτως γε γραμμενα· «Το υμων περισσευμα εις το εκεινων υστερημα, ινα και
32.22.285 «το εκεινων περισσευμα γενηται εις το υμων υστερημα». κατανοησας γαρ
την εν τουτοις αντιδοσιν χοικων προς πνευματικα, δυνησηι ιδειν πως τωι μη αξιωι
αρτου ψωμιον επιδεδωκεν, ινα δια του ψωμιου αφεληι αυτου, ως αναξιου ετι
ακουειν· «Και γαρ ο ανθρωπος «της ειρηνης μου» την ειρηνην («ο ρυπαρος γαρ
ρυπανθητω ετι»), ης αφαιρεθεισης ο επιτηρων καιρους της εις την ψυχην εισοδου
αυτου, και τον διδοντα αυτωι τοπον εισελθειν, εις τον Ἰουδαν 32.22.286 <εισηλθεν>.
αμα δε παρατηρει οτι προτερον μεν ουκ εισηλθεν ο Σα τανας εις τον Ἰουδαν, αλλα
βεβληκει μονον εις την καρδιαν «ινα «παραδωι Ἰουδας Σιμωνος Ἰσκαριωτης τον
διδασκαλον»· κατα δε τα 32.22.287 νυν εξεταζομενα μετα το ψωμιον εισηλθεν εις
εκεινον. διοπερ και ημεις φυλαττωμεθα, μηποτε ο διαβολος βαληι εις την καρδιαν
ημων οτιποτουν των πεπυρωμενων αυτου βελων· εαν γαρ βαληι, επιτηρει 32.22.288
μετα τουτο και αυτος εισελθειν. ζητησαι δ' αν τις, δια τι ου γε γραπται· "7εκεινος
εστιν, ωι εγω δωσω το ψωμιον"7, αλλα μετα προσθηκης της «βαψω»· «Βαψω, γαρ
φησι, το ψωμιον και δωσω». 32.22.289 και «βαψας το ψωμιον λαμβανει και διδωσιν
Ἰουδαι Σιμωνος Ἰσκα»ριωτηι». ως εν τοιουτοις δη τοποις προσχες ει δυνασαι τον
ειλικρινη αρτον αβαφη φασκειν ειναι και καθ' αυτον τροφιμον· το δε τωι Ἰουδαι
επιδιδομενον και ουκ αρτος ην το ψωμιον, και ου ψωμιον αβαφες, αλλα βεβαμμενον
τωι δυναμενωι αποσπασαι της ψυχης αυτου την απο του λογου επι ποσον
εγγινομενην βαφην, ινα μετα το ψω 32.22.290 μιον εισελθηι εις εκεινον ο Σατανας.
εγω δε ζητησαιμ' αν ως τουτωι συγγενες το απο του κατα Ματθαιον· «Ὁ εμβαψας την
χειρα μετ' «εμου εν τωι τρυβλιωι, ουτος με παραδωσει», και το απο του κατα Μαρκον
«Ὁ εμβαπτομενος μετ' εμου εις το τρυβλιον» και το απο του κατα Λουκαν δε, ει και
μη ονομαζει το «Ἐμβαψας», αλλ' ηι φησι γε· «Πλην ιδου η χειρ του παραδιδοντος με
μετ' εμου επι της 32.22.291 «τραπεζης». ο μεν ουν περι τουτου αληθης λογος παρα
τοις εμου ευρεθειη αν πολλωι σοφωτεροις· εγω δε στοχαζομαι, μηποτε και το αναιδες
του Ἰουδα και εν τουτωι εμφαινεται, μη τιμωντος τον δι δασκαλον εν τωι συνεσθιειν
μηδε παραχωρουντος αυτωι της εις το 32.22.292 τρυβλιον εμβαψεως, ως παρεχωρουν
οι λοιποι. διοπερ εκεινων μεν ουδεις ενεβαπτεν την χειρα εις το τρυβλιον μετ'
αυτου· ουτος δε, ουκ αξιων μετ' αυτων εμβαπτειν, μετ' αυτου ενεβαπτε την ισοτητα
θελων εχειν προς αυτον, δεον αυτωι παραχωρειν της υπεροχης. 32.22.293 ταχα ουν
του αυτου εχεται και το «Πλην ιδου η χειρ του παραδι «δοντος με μετ' εμου επι της
τραπεζης». και χαριεντιζομενος δε ποτε εις προτροπην νεοις περι της εν εστιασει
τιμης των πρεσβυ τερων συγχρησει τωι ρητωι, ινα μη συνθλιβωσι την χειρα των [δυο]
πρεσβυτερων. γεγραπται γαρ και τουτο· «Μη συνθλιβου μετ' αυτου 32.22.294 «εν τωι
τρυβλιωι». ουκ αγνοουντες δε δοξαν περιεργου ζητησεως και πειθειν μη δυναμενης
τον ακροατην απολογιας αποφερεσθαι παρα τοις τουτων ακουουσιν ταυτα
ετολμησαμεν, κρειττον ειναι νομι ζοντες το παντα βασανιζειν του παρελθειν τι
αβασανιστον των γε γραμμενων. 32.23.295 Εισελθοντος μεντοι του Σατανα εις τον
Ἰουδαν, «Λεγει, φησιν, αυτωι ο Ἰησους· Ὃ ποιεις ποιησον ταχιον». τινι δε «Αυτωι»
αμφιβολον, επει δυναται αυτωι τωι Ἰουδαι η τωι Σαταναι ειρηκεναι ο κυριος· «Ὃ ποιεις
ποιησον ταχιον» προκαλουμενος τον ανταγωνιστην επι την παλην, η τον προδοτην
επι το διακονησαι τηι σωτηριωι <τωι> κοσμωι εσομενηι οικονομιαι, ην ουκετι μελλειν
ουδε βρα δυνειν, αλλ' οση δυναμις ταχυνειν ηθελεν, ου δειλιων, ως οιονται τινες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

των μη νοησαντων τινα τροπον ειπε· «Πατερ, ει δυνατον, «παρελθετω το ποτηριον
τουτο», αλλα θαρραλεωτατα επι τον 32.23.296 αγωνα, ιν' ουτως ειπω, αποδυομενος.
νομιζω δε και τον εικοστον εκτον Ψαλμον εκ προσωπου του σωτηρος
προφητευεσθαι παρα τον καιρον του παθους, και του πονηρου πανστρατει
αγωνιζομενου κατ' αυτου· ουστινας ιδων οπλιζομενους κατ' αυτου και κονιομενους,
ηνικα «Παρεστησαν οι βασιλεις της γης, και οι αρχοντες συνηχθησαν «επι το αυτο
κατα του κυριου και κατα του χριστου αυτου» φησιν· «Κυριος φωτισμος μου, και
σωτηρ μου κυριος, τινα φοβηθησομαι; «κυριος υπερασπιστης της ζωης μου, απο
τινος δειλιασω; εν τωι «εγγιζειν επ' εμε κακουντας του φαγειν τας σαρκας μου, οι θλι
«βοντες με και οι εχθροι μου αυτοι ησθενησαν και επεσαν. εαν «παραταξηται επ' εμε
παρεμβολη, ου φοβηθησεται η καρδια μου· εαν «επαναστηι επ' εμε πολεμος, εν ταυτηι
εγω ελπιζω». 32.23.297 Πλην το λεγομενον ειτε τωι Σαταναι ειτε τωι Ἰουδαι υπο του
Ἰησου το «Ὃ ποιεις, ποιησον ταχιον» ουδεις εγνω των ανακειμενων 32.23.298 προς
τι ειρηται. οι μεν γαρ δια το επικεισθαι την του πασχα εορ την ᾤοντο λεγειν αυτον
τωι εχοντι το γλωσσοκομον των αναλω ματων και των εις την χρειαν των πτωχων
διδομενων οτι ωνησεται ουτος ων χρηιζομεν εις την εορτην, η εκ των συναχθεντων
δωσει 32.23.299 τοις πτωχοις. ο γαρ Ἰησους ου τουτο ελεγεν, αλλα βλεπων και τον
εισελθοντα και τον παραδεξαμενον αυτον και πασαν την κατ' αυτου επιβουλην, επι
τον αγωνα αποδυομενος και επι το αριστευσαι υπερ σωτηριας ανθρωπων κατα του
πονηρου ειπεν το «Ὃ ποιεις, ποιησον «ταχιον». 32.24.n Λαβων ουν το ψωμιον
εκεινος εξηλθεν ευθυς· ην δε νυξ. 32.24.300 Ὁ μεν σωτηρ ελεγεν· «Ὃ ποιεις, ποιησον
ταχιον» τωι Ἰουδαι· ο δε προδοτης εν τουτωι μονωι νυν τωι διδασκαλωι πει θεται.
λαβων γαρ το ψωμιον ουκ εμελλησεν ουδε εβραδυνεν, αλλ' ως γεγραπται· «Ἐξηλθεν
ευθυς», ποιησαι ταχιον κατα την προσταξιν 32.24.301 του Ἰησου το της προδοσιας
εργον. και αληθως «εξηλθεν»· ου γαρ μονον κατα το απλουστερον εξηλθεν του
οικου, εν ωι το δειπνον εγινετο, αλλα και τελεον εξηλθεν απο του Ἰησου, αναλογον
τωι 32.24.302 «Ἐξηλθον εξ ημων». εγω δ' οιμαι οτι ουδε ο εισελθων μετα το ψωμιον
εις τον Ἰουδαν Σατανας εχωρει φερειν το ειναι εν τωι αυτωι τοπωι μετα του Ἰησου·
ουδεμια γαρ συμφωνησις Χριστου προς 32.24.303 Βελιαρ εστιν. ει δε μη περιεργως
ζητω τι δηποτε ου προσκειται 32.24.304 τωι «Λαβων το ψωμιον» το "7Και φαγων"7,
και αυτος επιστησεις. οπου γαρ βουλεται, προστιθησιν και το φαγειν ο λογος τωι
λαβειν· ωσπερ επι του της ευλογιας αρτου γεγραπται, οτι ειπεν τοις μαθηταις ο
32.24.305 Ἰησους· «Λαβετε, φαγετε». αρ' ουν λαβων το ψωμιον ουκ εφαγεν ο Ἰουδας;
φερε ουν, ει και μη συναιδειν τινα δοξει των λεχθησο μενων τοις προειρημενοις,
γυμνασωμεν τα κατα τον τοπον, κρι νουντος του εντευξομενου οποτερα χρη
παραδεξασθαι των λεγο 32.24.306 μενων. «Βαψας, φησι, το ψωμιον» ο Ἰησους, και
δηλον οτι εασας αυτο εν τωι τρυβλιωι λαμβανει· ουτω γαρ νοησεις το «Βαψας ουν
32.24.307 «το ψωμιον», ινα μη παρελκηι το λαβειν. ειτα λεγεται οτι «∆ιδωσιν «Ἰουδαι
Σιμωνος Ἰσκαριωτου. και μετα το ψωμιον τοτε εισηλθεν «εις εκεινον ο Σατανας».
«μετα το ψωμιον» ουν, ταχα μη βρωθεν υπο του Ἰουδα, προλαβοντος του
εισελθοντος εις τον Ἰουδαν Σατανα την χρησιν του ψωμιου, ινα μη ονηται ο Ἰουδας
της απο του 32.24.308 Ἰησου δοσεως του ψωμιου. το μεν γαρ ειχεν δυναμιν
ωφελητικην τωι χρησομενωι· ο δε απαξ βαλων αυτου εις την καρδιαν ινα παραδωι τον
διδασκαλον, φοβουμενος μη το βεβλημενον εκπεσηι του βλη θεντος δια της του
ψωμιου χρησεως, προλαβων αμα τωι λαβειν τον Ἰουδαν το ψωμιον εισηλθεν εις
αυτον, οτε και ειρημενου του «Ὃ «ποιεις ποιησον ταχιον» λαβων το ψωμιον ο
Ἰουδας «εξηλθεν 32.24.309 «ευθυς». και ουτως δ' αν ουκ απιθανως εις τον τοπον
λεγοιτο· ωσπερ ο αναξιως εσθιων τον αρτον του κυριου η πινων αυτου το ποτηριον
εις κριμα εσθιει και πινει, της μιας εν τωι αρτωι κρειττονος δυναμεως και εν τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

ποτηριωι υποκειμενηι μεν διαθεσει κρειττονι ενεργαζομενης το βελτιον, χειρονι δε
εμποιουσης το κριμα· ουτω το απο του Ἰησου ψωμιον ομογενες ην τωι δοθεντι και
τοις λοιποις αποστολοις εν τωι «Λαβετε, φαγετε», αλλ' εκεινοις μεν εις σωτηριαν, τωι
δε Ἰουδαι εις κριμα, ως μετα το ψωμιον εισεληλυθεναι εις αυτον 32.24.310 τον
Σαταναν. νοεισθω δε ο αρτος και το ποτηριον τοις μεν απλουστεροις κατα την
κοινοτεραν περι της ευχαριστιας εκδοχην, τοις δε βαθυτερον ακουειν μεμαθηκοσιν
κατα την θειοτεραν και περι του τροφιμου της αληθειας λογου επαγγελιαν· ως ει εν
παρα δειγματι ελεγον οτι και ο κατα το σωματικον τροφιμωτατος αρτος πυρετον μεν
υποκειμενον αυξει, εις υγειαν δε και ευεξιαν αναγει. 32.24.311 διο πολλακις λογος
αληθης ψυχηι νοσουσηι ου δεομενηι τοιαυτης τροφης διδομενος επιτριβει αυτην και
προφασις αυτηι χειρονων γινε 32.24.312 ται· και ουτως και τα αληθη λεγειν
κινδυνωδες εστι. ταυτα δε μοι ειρηται <δια το> ψωμιον ο εμβαψας «διδωσιν Ἰουδαι
Σιμωνος † Ἰσκα»ριωτηι», και κεκινηκαμεν λογον τον εις εκατερα, ειτε χρη λεγειν
αυτον βεβρωκεναι λαβοντα, ειτε κεκωλυσθαι απο του εισελθοντος 32.24.313 εις τον
Ἰουδαν Σατανα. ει δε χρη ως μη εικη παρερριμμενον υπο του ευαγγελιστου εξετασαι
και το «Ἦν δε νυξ», λεκτεον οτι συμβολικως τοτε η αισθητη νυξ ην, εικων
τυγχανουσα της γενομενης εν τηι ψυχηι Ἰουδα νυκτος, ηνικα το επιφερομενον σκοτος
επανω της αβυσσου, ο Σατανας, εισηλθεν εις αυτον· «Ἐκαλεσεν γαρ ο θεος το
«σκοτος νυκτα», ης γε νυκτος, φησιν ο Παυλος, ουκ εσμεν τεκνα ουδε σκοτους,
λεγων· «Ἄρ' ουν, αδελφοι, ουκ εσμεν νυκτος ουδε 32.24.314 «σκοτους» και το
«Ἡμεις δε ημερας οντες νηφωμεν». ουκ ην ουν νυξ τοις νιπτομενοις τους ποδας υπο
του Ἰησου αλλ' ημερα λαμ προτατη καθαιρομενοις και απορρυπτομενοις τους εν τοις
ποσιν της ψυχης αυτων ρυπους, και κατ' εξοχην ουκ ην νυξ τωι ανακει μενωι εν τωι
κολπωι του Ἰησου· ηγαπα γαρ αυτον ο Ἰησους, και τηι 32.24.315 αγαπηι ελυεν παντα
σκοτον. αλλ' ουδε Πετρωι ομολογουντι το «Συ «ει ο χριστος, ο υιος του θεου του
ζωντος» αποκαλυψαντος αυτωι του ουρανιου πατρος, νυξ ην, αλλα νυξ αμα αυτωι
και αρνησις ην. 32.24.316 και νυν τοινυν οτε λαβων το ψωμιον ο Ἰουδας [και]
εξηλθεν ευθυς, τοτε εξελθοντι αυτωι νυξ ην· ου γαρ παρην αυτωι ο ανηρ, ωι ονομα
Ἀνατολη, καταλιποντι εν τωι εξεληλυθεναι τον της δικαιοσυνης ηλιον. και εδιωκε
μεν τον Ἰησουν ο Ἰουδας, της σκοτιας πεπληρωμενος· αλλ' η σκοτια και ο
ανειληφως αυτην ου κατειληφεν το διω 32.24.317 κομενον φως. διο και οτε ειπεν ως
δικαιοσυνης λογον το «Ἥμαρτον «παραδους αιμα δικαιον» «απελθων απηγξατο»,
του εν αυτωι Σα τανα μεχρι της αγχονης αυτον χειραγωγησαντος και επι ταυτην αυ
τον αναρτησαντος, οτε και της ψυχης αυτου ο διαβολος ηψατο· ου γαρ ην τοιουτος
ως λεχθηναι περι αυτου υπο κυριου, οπερ ειρηται περι του Ἰωβ προς τον διαβολον·
«Ἀλλα της ψυχης αυτου μη «αψηι». 32.25.n Ὅτε ουν εξηλθεν ο Ἰησους λεγει· Νυν
εδοξασθη ο υιος του ανθρωπου, και ο θεος εδοξασθη εν αυτωι. ει θεος εδοξασθη εν
αυτωι και ο θεος δοξασει αυτον εν αυτωι, και ευθυς δοξασει αυτον. 32.25.318 Ἀρχη
του δεδοξασθαι τον υιον του ανθρωπου μετα τας επι τοις σημειοις και τερασι δοξας
και την επι τηι μεταμορφωσει το εξεληλυθεναι τον Ἰουδαν μετα του εισελθοντος εις
αυτον Σα 32.25.319 τανα απο του τοπου, ενθα ην ο Ἰησους. διο ειπεν ο κυριος το
«Νυν εδοξασθη ο υιος του ανθρωπου». ετι δε και το «Ἐαν υψωθω «εκ της γης,
παντας ελκυσω προς εμαυτον» ειρηται υπο του σωτη ρος, σημαινοντος «ποιωι
θανατωι δοξασει τον θεον»· εδοξασεν γαρ και 32.25.320 εν τωι αποθνησκειν τον θεον.
δια τουτο, οτε η αρχη της οικονομιας του μελλειν αποθνησκειν τον Ἰησουν
ενηργειτο, εξελθοντος μετα το ψωμιον του Ἰουδα, ινα πραγματευσηται κατα του
Ἰησου, ειρηται το 32.25.321 «Νυν εδοξασθη ο υιος του ανθρωπου». ειτ' επει ουκ
ενεστιν δο ξασθηναι τον χριστον μη ενδοξαζομενου αυτωι του πατρος, δια τουτο
προσκειται τωι «Νυν εδοξασθη ο υιος του ανθρωπου» το 32.25.322 «Και ο θεος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

εδοξασθη εν αυτωι». πλην η δια τον υπερ ανθρωπων θανατον δοξα ου του μη
πεφυκοτος αποθνησκειν ην μονογενους λογου και σοφιας και αληθειας, και οσα
αλλα ειναι λεγεται των εν τωι Ἰησου θειοτερων, αλλα του ανθρωπου, ος ην και υιος
του αν 32.25.323 θρωπου, γενομενος εκ σπερματος ∆αβιδ το κατα σαρκα. διοπερ
ανωτερω μεν ειπεν· «Νυν ζητειτε με αποκτειναι, ανθρωπον ος την «αληθειαν υμιν
λελαληκα»· εν τοις εξεταζομενοις δε λεγει το «Νυν 32.25.324 «εδοξασθη ο υιος του
ανθρωπου». τουτον δ', οιμαι, και ο θεος υπερυψωσεν, γενομενον υπηκοον «μεχρι
θανατου, θανατου δε σταυ «ρου»· ο γαρ λογος εν αρχηι προς τον θεον, ο θεος λογος,
ουκ επε 32.25.325 δεχετο το υπερυψωθηναι. η δε υπερυψωσις του υιου του
ανθρωπου, γενομενη αυτωι δοξασαντι τον θεον εν τωι εαυτου θανατωι, αυτη ην,
32.25.326 το μηκετι ετερον αυτον ειναι του λογου αλλα τον αυτον αυτωι. ει γαρ «Ὁ
κολλωμενος τωι κυριωι εν πνευμα εστιν», ως και επι τουτου και του πνευματος
μηκετι αν λεγεσθαι το «∆υο εισιν», πως ουχι μαλλον το ανθρωπινον του Ἰησου μετα
του λογου λεγοιμεν γεγο νεναι εν, υπερυψωμενου μεν του μη αρπαγμον
ηγησαμενου «το ειναι «ισα θεωι», μενοντος δε εν τωι ιδιωι υψει η και
αποκαθισταμενου επ' αυτο του λογου, οτε παλιν ην προς τον θεον, θεος λογος ων αν
32.25.327 θρωπος; ει δε τωι θανατωι του Ἰησου δοξασαντος τον θεον το τε
«Ἀπεκδυσαμενος τας αρχας και τας εξουσιας εδειγματισεν εν παρ «ρησιαι,
θριαμβευσας εν τωι ξυλωι» και το «Ειρηνοποιησας δια του «αιματος του σταυρου
αυτου, ειτε τα επι της γης ειτε τα εν τοις «ουρανοις» * * * εν τουτοις γαρ πασιν
εδοξασθη ο υιος του ανθρω που, και του θεου δοξασθεντος εν αυτωι. 32.26.328 Ἐπει
δε ο δοξαζομενος υπο τινος δοξαζεται, ζητησεις εν τωι «Ἐδοξασθη ο υιος του
ανθρωπου» το υπο τινος; ομοιως δε 32.26.329 και εν τωι «Ὁ θεος εδοξασθη εν αυτωι».
υπερ δε της των ρητων σαφηνειας επιμελως προσχωμεν πρωτωι μεν λεγομενωι τωι
«Νυν εδοξασθη ο υιος του ανθρωπου»· δευτερωι δε τωι «Και ο θεος «εδοξασθη εν
αυτωι»· τριτωι δε τοιουτωι συνημμενωι «Ει ο θεος εδο ξασθη εν αυτωι, και ο θεος
δοξασει αυτον εν αυτωι»· τεταρτωι δε 32.26.330 τωι «Και ευθυς δοξασει αυτον». εαν μη
αρα τουτο φασκηι τις ανα λαβειν εις συμπλοκην την εν τωι ληγοντι του συνημμενου,
ινα αρ χηται μεν το συνημμενον απο του «Ὁ θεος εδοξασθη εν αυτωι», ληγηι δε εις το
«Και ο θεος δοξασει αυτον εν αυτωι, και ευθυς δοξασει «αυτον», αναγκαιως δε
προσχωμεν τωι της δοξης ονοματι, ου κειμενωι επι του παρα τισι των Ἑλληνων μεσου
πραγματος, καθ' ο ορι ζονται ειναι δοξαν τον απο των πολλων επαινον, δηλον οτι
επ' αλλου παρα τουτο κειται ονομα εκ του εν τηι Ἐξοδωι ουτω ειρη 32.26.331 μενου·
«Και δοξης κυριου επλησθη η σκηνη. και ουκ ηδυνασθη «Μωυσης εισελθειν εις την
σκηνην του μαρτυριου, οτι επεσκιαζεν 32.26.332 «επ' αυτην η νεφελη και δοξης
κυριου επλησθη η σκηνη». και εν τηι τριτηι των Βασιλειων τουτο αναγεγραμμενον
τουτον τον τροπον· «Και εγενετο ως εξηλθον οι ιερεις εκ του αγιου, και η νεφελη
32.26.333 «επλησεν τον οικον κυριου. και ουκ εδυναντο οι ιερεις στηναι λει
«τουργιαν ενωπιον της νεφελης, οτι επλησεν δοξα κυριου τον οικον». 32.26.334 και
περι της Μωυσεως δε δοξης εν τηι Ἐξοδωι τοιαυτα λελεκται· «Ὡς δε κατεβαινε
Μωυσης εκ του ορους, και αι δυο πλακες της δια «θηκης επι των χειρων Μωυση·
καταβαινοντος δε αυτου εκ του «ορους, και Μωυσης ουκ ᾔδει οτι δεδοξασται η οψις
του χρωτος «του προσωπου αυτου εν τωι λαλειν αυτον αυτωι. και ειδεν Ἀαρων «και
παντες οι υιοι Ἰσραηλ τον Μωυσην, και ην δεδοξασμενη η «οψις του χρωτος του
προσωπου αυτου· και εφοβηθησαν εγγισαι «αυτωι». 32.27.335 Τουτο το περι της
δοξης σημαινομενον και εν τωι κατα Λουκαν ευαγγελιωι δια τουτων δηλουται· «Και
εγενετο εν τωι προσ «ευχεσθαι αυτον η ιδεα του προσωπου αυτου ετερα, και
ηλλοιωθη «ο ιματισμος αυτου και εγενετο λευκος, εξαστραπτων. και ιδου αν «δρες
δυο συνελαλουν αυτωι, οιτινες ησαν Μωυσης και Ἠλιας· οι «οφθεντες εν δοξηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

ελεγον την εξοδον αυτου ην εμελλεν πληρουν 32.27.336 «εν Ἱερουσαλημ». και ο
Παυλος δε ορα επι τισι το ονομα της δοξης παραλαμβανει· οπου μεν γαρ λεγει· «Ει δε
η διακονια του θανατου «εν γραμμασιν εντετυπωμενη λιθοις εγενηθη εν δοξηι, ωστε
μη «ατενισαι τους υιους Ἰσραηλ εις το προσωπον Μωυσεως δια την «δοξαν του
προσωπου αυτου την καταργουμενην· πως ουχι μαλλον «η διακονια του πνευματος
εσται εν δοξηι; ει γαρ τηι διακονιαι της «κατακρισεως δοξα, πολλωι μαλλον περισσευει
η διακονια της δι «καιοσυνης δοξηι. και γαρ ου δεδοξασται το δεδοξασμενον εν
τουτωι «τωι μερει, ενεκεν της υπερβαλλουσης δοξης· ει γαρ το καταργου «μενον δια
δοξης, πολλωι μαλλον το μενον εν δοξηι»· οπου δε «Ἡμεις δε παντες
ανακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν κυριου κατ «οπτριζομενοι, την αυτην εικονα
μεταμορφουμεθα απο δοξης εις 32.27.337 «δοξαν, καθαπερ απο κυριου πνευματος».
και παλιν μετ' ολιγα· «Ει δε και εστιν κεκαλυμμενον το ευαγγελιον ημων, εν τοις
απολ «λυμενοις εστιν κεκαλυμμενον, εν οις ο θεος του αιωνος τουτου «ετυφλωσεν
τα νοηματα των απιστων, εις το μη καταυγασαι τον «φωτισμον του ευαγγελιου της
δοξης του χριστου, ος εστιν εικων 32.27.338 «του θεου». και παλιν μετ' ολιγα· «Ὅτι ο
θεος ο ειπων εκ σκοτους «φως λαμψει, ος ελαμψεν εν ταις καρδιαις ημων προς
φωτισμον «της γνωσεως της δοξης του θεου εν προσωπωι Ἰησου Χριστου» εκαστον
δε τουτων ακριβως νυν διηγησασθαι ουκ απαιτει η προ κειμενη της ευαγγελικης
λεξεως διηγησις· πλην ως δια βραχεων τοσαυτα λεκτεον· οσον μεν κατα το
σωματικον θειοτερα τις γεγονεν επιφανεια εν τηι σκηνηι και εν τωι ναωι
συντελεσθεισιν και εν τωι προσωπωι Μωυσεως, τηι θειαι φυσει ομιλησαντος· οσον δε
κατα την αναγωγην τα περι θεου ακριβως γινωσκομενα και τωι επιτηδειωι δι'
υπερβολην καθαροτητος νωι θεωρουμενα δοξα αν λεγοιτο ειναι θεου οφθεισα· επει ο
κεκαθαρμενος και υπεραναβας παντα υλικα νους, ινα ακριβωσηι την θεωριαν του
θεου, εν οις θεωρει θεοποιει 32.27.339 ται. λεκτεον τοιουτον ειναι το δεδοξασθαι το
προσωπον του θεωρη σαντος τον θεον και ομιλησαντος αυτωι και συνδιατριψαντος
τοιαυτηι θεαι, ως τουτο ειναι τροπικως το δεδοξασμενον προσωπον Μωυ 32.27.340
σεως, θεοποιηθεντος αυτωι του νου. κατα τουτο δε και ο αποστολος ελεγεν το
«Ἡμεις δε παντες ανακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν «κυριου κατοπτριζομενοι,
την αυτην εικονα μεταμορφουμεθα». 32.27.341 ωσπερ δε η του νυκτερινου φωτος
λαμπροτης ανατειλαντος του ηλιου αμαυρουται, ουτω η επι Μωυσεως δοξα υπο της
εν Χριστωι. 32.27.342 συγκρισιν γαρ ουκ ειχεν η εν Χριστωι υπεροχη, ην γινωσκων
τον πατερα εδοξασεν περι αυτου, προς τα υπο Μωυσεως γνωσθεντα 32.27.343 και
δοξασαντα το προσωπον της ψυχης αυτου. διο καταργουμενη ειρηται η επι
Μωυσεως δοξα απο της υπερβαλλουσης εν Χριστωι δοξης. 32.28.344 Τουτων δε ημων
κατα δυναμιν εν βραχεσιν εις 32.28.344 α παρεθεμεθα λελεγμενων, επανελθωμεν επι
το «Νυν εδοξασθη ο 32.28.345 «υιος του ανθρωπου, και ο θεος εδοξασθη εν αυτωι».
γινωσκων ουν τον πατερα ο υιος, αυτωι τωι γινωσκειν αυτον, οντι μεγιστωι αγαθωι
και † οποιον ανοι επι τελειαν γνωσιν, ην γινωσκει ο υιος τον 32.28.346 πατερα,
εδοξασθη. οιμαι <δ'> οτι και εαυτον γινωσκων, οπερ και αυτο ου μακραν αποδει του
προτερου, εδοξασθη εκ του αυτον 32.28.347 εγνωκεναι. ει δε η περι των ολων γνωσις
συμπληροι το μεγεθος της δοξης αυτου οσα εστιν κρυπτα και εμφανη γινωσκοντος,
ζητη σεις και μηποτε τουτο εστιν το ειναι αυτοσοφια, η τωι λεγομενωι αυτουιωι του
ανθρωπου το δεδοξασθαι εκ του ηνωσθαι τηι σοφιαι. ταυτην δε πασαν την δοξαν, ην
εδοξασθη ο υιος του ανθρωπου, 32.28.348 δωρησαμενου του πατρος εδοξασθη.
πολλων δε οντων των συμπλη ρουντων την δοξαν πασαν του ανθρωπου, το κατ'
εξοχην τουτων απαντων ο θεος εστιν, ος τωι γινωσκεσθαι απο του υιου ουχ 32.28.349
απλως εστι δοξαζομενος αλλ' εν υιωι δοξαζομενος. καθ' ο και τολ μηρον μεν και
μειζον η καθ' ημας εστιν το εις εξετασιν εαυτους επιδουναι τηλικουτου λογου· ομως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

δε τολμητεον υποβαλλειν τον εν 32.28.350 τωι τοπωι ζητηθηναι δυναμενον. ζητω δε
ει ενεστιν δοξασθηναι τον θεον παρα το δοξαζεσθαι εν υιωι, ως αποδεδωκαμεν,
μειζονως αυτον εν εαυτωι δοξαζομενον, οτε εν τηι εαυτου γινομενος περιωπηι, επι τηι
εαυτου γνωσει και τηι εαυτου θεωριαι, ουσηι μειζονι <της> εν υιωι θεωριας, ως επι
θεου χρη νοειν τα τοιαυτα, δειν λεγειν οτι ευφραι νεται αφατον τινα ευαρεστησιν
και ευφροσυνην και χαραν, εφ' εαυτωι 32.28.351 ευαρεστουμενος και χαιρων. χρωμαι
δε τουτοις τοις ονομασιν, ουχ ως κυριως αν λεχθησομενοις επι θεου, αλλα απορων
των, ιν' ουτως ονομασω, αρρητων ρηματων, α μονος αυτος δυναται, και μετ' αυτον
ο μονογενης αυτου εν κυριολεξιαι λεγειν η φρονειν περι αυτου. 32.28.352 Ἐπει δε εν
τωι τοπωι γεγοναμεν του τον θεον δοξαζεσθαι εν Χριστωι, παρακειμενως αν
ζητησαιμεν πως δοξαζοιτο και εν τωι αγιωι πνευματι και εν πασιν οις ωφθη δοξα
κυριου η οφθησεται. 32.28.353 ολης μεν ουν οιμαι της δοξης του θεου αυτου
απαυγασμα ειναι τον υιον, κατα τον ειποντα Παυλον· «Ὃς ων απαυγασμα της
δοξης», φθανειν μεντοι γε απο του απαυγασματος τουτου της ολης δοξης μερικα
απαυγασματα επι την λοιπην λογικην κτισιν· ουκ οιμαι γαρ τινα το παν δυνασθαι
χωρησαι της ολης δοξης του θεου απαυγασμα 32.28.354 η τον υιον αυτου. νυν ουν,
οτε η οικονομια του υπερ παντων παθους του υιου του ανθρωπου γινεται ου χωρις
θεου, «διο ο θεος «αυτον υπερυψωσεν»· «Ἐδοξασθη, φησιν, ο υιος του ανθρωπου ου
«μονος»· και «ο θεος γαρ εδοξασθη εν αυτωι», και ουτως δ' αν τα 32.28.355 κατα τον
τοπον τις διηγησαιτο. γεγραπται· «Ουδεις εγνω τον υιον, «ει μη ο πατηρ» και
ειρηται· «Και μακαριος ει, Σιμων Βαριωνα, «οτι σαρξ και αιμα ουκ απεκαλυψεν σοι,
αλλ' η ο πατηρ μου ο ου 32.28.356 «ρανιος». οσον ουν ουκ εγνωστο ο υιος τωι κοσμωι
(«Ἐν τωι κοσμωι «γαρ ην, και ο κοσμος δι' αυτου εγενετο, και ο κοσμος αυτον ουκ
«εγνω»), ουδεπω εν κοσμωι δεδοξαστο, και ην η ζημια του μη δε δοξασθαι αυτον εν
τωι κοσμωι ου του μη δεδοξασμενου αλλα του μη 32.28.357 δοξαζοντος αυτον κοσμου.
οτε δε απεκαλυψεν ο ουρανιος πατηρ οις απεκαλυψεν απο του κοσμου ουσιν την του
Ἰησου γνωσιν, τοτε εδοξασθη ο υιος του ανθρωπου εν τοις εγνωκοσιν αυτον, και δι'
ης εδοξασθη δοξης εν τοις εγνωκοσιν αυτον, περιεποιησεν δοξαν τοις εγνωκοσιν
αυτον· οι γαρ ανακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν κυριου κατοπτριζομενοι, την
αυτην εικονα μεταμορφουνται. 32.29.358 Ὅρα δε ποθεν "7απο δοξης"7 φησι, και που
"7εις δοξαν"7· απο δοξης της του δοξαζομενου, εις δοξαν την των δοξαζοντων.
32.29.359 ηνικα ουν ηλθεν επι την οικονομιαν, αφ' ης εμελλεν ανατελλειν τωι
κοσμωι και γινωσκομενος δοξαζεσθαι επι δοξηι των δοξαζοντων αυ τον, ειπεν το
«Νυν εδοξασθη ο υιος του ανθρωπου» και ετι «Ουδεις «εγνω τον πατερα ει μη ο υιος
και ωι αν ο υιος αποκαλυψηι»· εμελλεν δε εκ της οικονομιας αποκαλυπτειν τον
πατερα ο υιος, δια τουτο· «Και ο θεος εδοξασθη εν αυτωι». η το «Και ο θεος εδοξασθη
εν «αυτωι» συνεξετασεις τωι «Ὁ εωρακως εμε, εωρακε τον πατερα τον «πεμψαντα
με»· θεωρειται γαρ εν τωι λογωι, οντι θεωι και εικονι του θεου του αορατου, ο
γεννησας αυτον πατηρ, του ενιδοντος τηι εικονι του αορατου θεου ευθεως ενοραν
δυναμενου και τωι πρωτο 32.29.360 τυπωι της εικονος τωι πατρι. ετι δε και ουτως
σαφεστερον αν τα κατα τον τοπον λαμβανοιτο· ως δια τινας το ονομα του θεου βλασ
φημειται εν τοις εθνεσιν, ουτω δια τους αγιους, ων βλεπεται τα καλα εργα
λαμπροτατα εμπροσθεν των ανθρωπων, δοξαζεται το 32.29.361 ονομα του πατρος
του εν τοις ουρανοις. εν τινι ουν εδοξασθη τοσουτον οσον εν τωι Ἰησου, επει
αμαρτιαν ουκ εποιησεν μηδε ευ 32.29.362 ρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου, μηδε
εγνω αμαρτιαν; και τοιουτος 32.29.363 ουν ων ο υιος εδοξασθη, και ο θεος εδοξασθη
εν αυτωι. ει δε ο θεος εδοξασθη εν αυτωι, αντιδωρειται αυτωι ο πατηρ το μειζον ου ο
υιος του ανθρωπου πεποιηκεν· μειζον γαρ τωι δοξασαντι τον θεον, ελαττονι τον
διαφεροντα, κατα το «Ὁ πατηρ ο πεμψας «με μειζων μου εστιν» το δοξασθηναι τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

υιον του ανθρωπου εν 32.29.364 τωι θεωι, τον ελαττονα εν τωι κρειττονι. και πολλωι
γε υπερεχουσα η δοξα εν τωι υιωι εστιν οτε δοξαζει αυτον ο πατηρ, η εν τωι πατρι
32.29.365 οτε εδοξασθη ο πατηρ εν τωι υιωι. και επρεπεν γε τον μειζονα, αμειβομενον
την δοξαν ην εδοξασεν αυτον ο υιος, χαρισασθαι τωι υιωι το δοξασαι αυτον εν αυτωι,
ιν' ο υιος ηι εν τωι θεωι δοξαζο μενος. ειτ' επει οσον ουδεπω ταυτα γινεσθαι εμελλεν
(λεγω δε το δοξαζεσθαι τον υιον εν τωι θεωι), δια τουτο επιφερει το «Και ευθυς
32.29.366 «δοξασει αυτον». ταυτα δε ουκ αγνοουμεν πολλωι ειναι ελαττονα ων χωρει
ο τοπος εξεταζομενος, αποκαλυπτοντος του θεου, και επιδημουντος του λογου
αυτου εις το παραστησαι την δοξαν του θεου, και ωι δυναται δωρησασθαι ο πατηρ
δωρουμενος γνωσθηναι 32.29.367 την πασαν δοξαν του θεου. διο ως βραχεις και
πολλωι ταπεινοτεροι της αξιας των λογων, και επι τοις εκτεθεισιν χαριτας
ομολογουμεν τωι θεωι, ουσιν πολλωι μειζοσιν της ημετερας αξιας. 32.30.n Τεκνια, ετι
μικρον μεθ' υμων ειμι· ζητησετε με, <και> καθως ειπον τοις Ἰουδαιοις οτι Ὅπου εγω
ειμι υμεις ου δυνασθε ελθειν, και υμιν λεγω αρτι. 32.30.368 Συναγαγων εκ των
ευαγγελιων τας ως υπο πατρος λεγομενας του σωτηρος ημων προς τεκνα φωνας,
θαρρει λεγειν οτι τινων ο σωτηρ πατηρ εστιν· τωι μεν γαρ παραλυτικωι φησι·
«Θαρσει, τεκνον· αφιενται σοι αι αμαρτιαι»· τηι δε αιμορροουσηι· «Θυγατηρ, η πιστις
σου σεσωκεν σε»· και νυν τοις μαθηταις λεγει το «Τεκνια», εμφαινοντος, οιμαι, τι
και του υποκοριστικου και 32.30.369 διδασκοντος την ετι βραχυτητα της των
αποστολων ψυχης τοτε. εαν δε τις ζητηι· αρ' ουν ο παραλυτικος, ακουων «Τεκνον»
εντελεστερος ην <των> προς ους ο λογος φησι· «Τεκνια»; ακουσει οτι ει τις μεν
32.30.370 εστιν τεκνιον, παντως εστιν τεκνον· διο ου κεκωλυται τον παρα λυτικον,
λεγομενον «τεκνον», ειναι και τεκνιον· ωστε ουκ αναγκη τον ονομασθεντα τεκνον,
τον παραλυτικον, ειναι εντελεστερον των 32.30.371 προς ους ο λογος ειπεν το
«Τεκνια». χρη δε ειδεναι οτι ουχ ωσπερ επι των ανθρωπων ου δυναται το τεκνον
γενεσθαι υστερον αδελφος ου εφθασεν ειναι τεκνον, ουτως αδυνατον μεταβαλειν εκ
τεκνου 32.30.372 Ἰησου προς το γενεσθαι αυτου αδελφον. ουτοι γουν προς ους ειπεν·
«Τεκνια» μετα την του σωτηρος αναστασιν, ωσπερει μεταποιω θεντες απο της
αναστασεως Ἰησου, γινονται του προτερον ειποντος 32.30.373 «Τεκνια» αδελφοι. διο
γεγραπται· «Πορευου προς τους αδελφους, «και ειπε αυτοις· Ἀναβαινω προς τον
πατερα μου και πατερα 32.30.374 «υμων, και θεον μου και θεον υμων». και ταχα †
ωσπερ εστιν μετα βαλειν εκ δουλου Ἰησου· δουλοι δε ησαν οι μαθηται προ του ειναι
τεκνια, ως δηλον εκ του «Ὑμεις φωνειτε με Ὁ διδασκαλος και Ὁ»κυριος, και καλως
λεγετε, ειμι γαρ» και του «Ουκ εστιν δουλος «μειζων του κυριου αυτου»
αναγεγραμμενου προ του «Τεκνια, ετι «μικρον μεθ' υμων ειμι»· επιστησεις δε ει ο
δουλος προτερον μα θητης γινεται, ειτα τεκνιον, ειτα αδελφος Χριστου και υιος του
32.30.375 θεου. μαθητην δε εν τουτοις λεκτεον τον εκ του παρεχειν αυτον
παραληψομενον την του λογου επιστημην, μανθανοντα απο του 32.30.376
τηλικουτου διδασκαλου την σοφιαν του θεου. το δε «Ἔτι μικρον «μεθ' υμων ειμι»
κατα μεν το απλουστερον ως προς το ρητον σαφες εστιν, επει οσον ουδεπω εμελλεν
μηκετι εσεσθαι μετα των μαθητων· προτερον μεν συλληφθεις υπο της σπειρας και
του χιλιαρχου και των Ἰουδαικων υπηρετων, οιτινες δησαντες αυτον απηγαγον
προς Ἄνναν πρωτον· μετα δε τουτο τωι Πιλατωι παρα δοθεις και εξης την επι σταυρωι
καταδικασθεις· ειτα ποιησας εν τηι 32.30.377 καρδιαι της γης τρεις ημερας και τρεις
νυκτας. κατα δε το βαθυ τερον ζητησεις μηποτε μετα το «μικρον» ουκετι ην μετ'
αυτων· ου τωι μη παρειναι αυτοις κατα σαρκα και τωι την ψυχην αυτου εις ᾅδου
καταβεβηκεναι (τουτου γαρ ενεκεν <ουκ> εκωλυετο ειναι και μετα των μαθητων ο
ειπων· «Ὅπου δυο η τρεις συνηγμενοι εις το «εμον ονομα, και εγω ειμι εν μεσωι
αυτων» και «Ἰδου εγω μεθ' «υμων ειμι πασας τας ημερας εως της συντελειας του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

αιωνος») αλλα τωι, πληρωθεντος του «Παντες υμεις σκανδαλισθησεσθε εν «εμοι εν
τηι νυκτι ταυτηι· γεγραπται γαρ· Παταξω τον ποιμενα, «και διασκορπισθησονται τα
προβατα της ποιμνης», μηκετι ειναι 32.30.378 μετ' αυτων τον μετα των αξιων μονων
τυγχανοντα. προς τουτο δ' αν τις ανθυποφεροι το «Μεσος υμων στηκει ον υμεις ουκ
οιδατε» 32.30.379 λεγων αυτον ειναι και μετα των μη γινωσκοντων αυτον. ορα δε
μηποτε ου ταυτον εστιν το ειναι αυτον μετα τινος, οπερ εν επαγ γελιαι ως αξιοις
διδοται, τωι εστηκεναι αυτον και μη γινωσκομενον 32.30.380 εν μεσωι των μη
γινωσκοντων. εν επαγγελιαι μεν γαρ το «Ὅπου «δυο η τρεις συνηγμενοι εις το εμον
ονομα, καγω ειμι εν μεσωι «αυτων» και το «Ἰδου εγω μεθ' υμων ειμι πασας τας
ημερας εως «της συντελειας του αιωνος»· ου τοιουτον δε το «Μεσος υμων 32.30.381
«στηκει ον υμεις ουκ οιδατε». και εν τωι προκειμενωι τοινυν ο ειπων· «Ἰδου εγω μεθ'
υμων ειμι» φησι το «Ἔτι μικρον μεθ' «υμων ειμι». ο δε λεγων· «Ἔτι μικρον μεθ'
υμων ειμι» ουκ αν παροντι αισθητως τωι Ἰουδαι, του διαβολου ηδη βεβληκοτος εις
την καρδιαν αυτου ινα παραδωι τον σωτηρα, ειπεν αν αυτωι το «Μετα σου ειμι»
(ουκετι γαρ ην μετ' αυτου) ουδ' οτε βαψας το ψωμιον εδιδου 32.30.382 αυτωι, αλλ'
οτε μετα το ψωμιον εισηλθεν εις εκεινον ο Σατανας, πολλωι πλεον ουκ ην Χριστος
μετα του Ἰουδα, μακρυναντος εαυτον απο του σωτηρος· «Τις γαρ συμφωνησις
Χριστου προς Βελιαρ;» 32.31.383 Ει και μικρον δε ετι μετα των τεκνιων εμελλεν
ειναι ο πατηρ αυτων Ἰησους, χρη ειδεναι το μετα το «μικρον» εκεινο· ει και μη ην
μετ' αυτων, ουδεν ηττον εκεινοι ζητειν εμελλον τον Ἰησουν, ως ο Πετρος μετα το
αρνησασθαι πικρως εκλαιεν, οιμαι, ζη 32.31.384 των τον Ἰησουν. νυν μεν ουν το
«Ἔτι μικρον μεθ' υμων ειμι» λελεκται, ολιγωι <δε> υστερον· «Μικρον, φησι, και
ουκετι θεωρειτε «με, και παλιν μικρον <και> οψεσθε με», οτε λεγοντων των μαθη
των· «Τι εστιν τουτο ο λεγει μικρον; ουκ οιδαμεν τι λαλει· γνους ο «Ἰησους και οτι
ηθελον αυτον ερωταν, ειπεν αυτοις· Περι τουτου «ζητειτε μετ' αλληλων οτι ειπον·
Μικρον και ου θεωρειτε με, και «παλιν μικρον και οψεσθε με; αμην, αμην λεγω υμιν
οτι κλαυσετε «και θρηνησετε υμεις· ο κοσμος χαρησεται· υμεις δε λυπηθησεσθε,
32.31.385 «αλλ' η λυπη υμων εις χαραν γενησεται». το γαρ «μικρον» εκεινο εν ωι ουκ
εθεωρουν αυτον, εζητουν Ἰησουν· διο εκλαιον και εθρη νουν, της λυπης αυτων εις
χαραν μεταβαλλουσης, οτε επληρουτο το «Και παλιν μικρον και οψεσθε με».
32.31.386 Ἐν οις εξετασεις ει ο μετα μικρον μη θεωρων αυτον, ει μελλει μετα τουτο
οψεσθαι αυτον, μετ' ου πολυ παντως οψεται αυτον, 32.31.387 νοουντων ημων το
«Και παλιν μικρον και οψεσθε με». το δε ζητειν τον Ἰησουν ζητειν εστιν τον λογον
και την σοφιαν και την δικαιο συνην και την αληθειαν και την δυναμιν του θεου,
απερ παντα 32.31.388 εστιν ο χριστος. τινες δε ζητουσιν αυτον των εωρακοτων
σημεια, και συν τωι εωρακεναι λαβοντων απ' αυτου αρτον και φαγοντων, αιτιου του
ζητειν αυτοις γενομενου του τεθραφθαι απο του λογου· «Ζητειτε γαρ με, φησιν, ουχ
οτι ειδετε σημεια, αλλ' οτι εφαγετε εκ 32.31.389 «των αρτων και εχορτασθητε». ειτα
επει προτερον τοις Ἰουδαιοις ειρηκει· «Ἐγω υπαγω και ζητησετε με, και εν τηι
αμαρτιαι υμων «αποθανεισθε· οπου εγω υπαγω υμεις ου δυνασθε ελθειν» επ' εκεινο
αναφερων το προκειμενον φησι· «Και καθως ειπον τοις Ἰου «δαιοις οτι Ὅπου εγω
υπαγω υμεις ου δυνασθε ελθειν, και υμιν λεγω 32.31.390 «αρτι». ως γαρ εκεινοις,
φησι, τουτ' ειπον, ουτω και υμιν· αλλα 32.31.391 και υμιν τουτο λεγω ου περι
πλειονος χρονου. ουτω γαρ ακουω του «Και υμιν λεγω αρτι», οπερ ουκ εστιν ταυτον
τωι «Και υμιν «λεγω» χωρις της προσθηκης της "7αρτι"7. Ἰουδαιοι μεν γαρ, ους προε
βλεπεν εν τηι εαυτων αμαρτιαι αποθανουμενους, ουκ επι βραχυνο μενον χρονον ουκ
εδυναντο ηκειν οπου υπηγεν ο Ἰησους· οι δε μαθηται, μεθ' ον εμελλεν μικρον
χρονον μηκετι εσεσθαι μετ' αυτων, δια τα προειρημενα ουκ εδυναντο επεσθαι τωι
λογωι απιοντι επι τας εαυτου οικονομιας. 32.32.392 Και ει μεν μη προτετακτο του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

«Ὅπου εγω υπαγω «υμεις ου δυνασθε ελθειν» το «Καθως ειπον τοις Ἰουδαιοις» καν
απλουστερον εδοκουμεν ταυτα ειρησθαι, αναφερομενα επι την απο του βιου εξοδον
της Ἰησου ψυχης· νυνι δε και οι Ἰουδαιοι αποθνη32.32.393 σκειν εμελλον, και ο
Ἰησους αποθανων καταβαινειν εις ᾅδου. πως οπου ο Ἰησους υπηγεν εκεινοι ουκ
εδυναντο απελθειν; αλλ' ερει τις, επει και εν τωι παραδεισωι εμελλεν γινεσθαι του
θεου, ενθα οι μεν εν ταις αμαρτιαις αυτων αποθανουμενοι γινεσθαι ουκ εμελλον, οι
δε του Ἰησου μαθηται τοτε μεν ουν ουκ εδυναντο εκει γενεσθαι, υστερον δε δια
τουτο προς μεν τους εν ταις αμαρτιαις αυτων απο θανουμενους Ἰουδαιους λελεκται
το «Ὅπου εγω υπαγω, υμεις ου δυ»νασθε ελθειν»· προς δε τους μαθητας· «Ὅπου εγω
υπαγω, υμεις ου 32.32.394 «δυνασθε ελθειν αρτι». το γαρ εξης της λεξεως εστιν
τοιουτον· «Καθως ειπον τοις Ἰουδαιοις και υμιν λεγω· Ὅπου εγω υπαγω, «υμεις ου
δυνασθε ελθειν αρτι». και ουτω δε ουκ ολιγην εχει ζητησιν ο τοπος, δια το «Ὁ υιος
του ανθρωπου εν τηι καρδιαι της 32.32.395 «γης ποιησει τρεις ημερας και τρεις
νυκτας». πως γαρ τρεις ημερας και τρεις νυκτας ποιησει εν τηι καρδιαι της γης, <ος>
αμα τηι εξοδωι εν τωι παραδεισωι εμελλεν εσεσθαι του θεου, κατα το «Σημερον μετ'
«εμου εσηι εν τωι παραδεισωι του θεου»; ουτω δε εταραξεν τινας ως ασυμφωνον το
ειρημενον, ωστε τολμησαι αυτους υπονοησαι προστεθησθαι τωι ευαγγελιωι απο
τινων ραδιουργων αυτο το «Σημερον μετ' 32.32.396 «εμου εσηι εν τωι παραδεισωι του
θεου». ημεις δε φαμεν απλουστερον μεν οτι ταχα πριν απελθειν εις την λεγομενην
καρδιαν της γης απεκατεστησεν εις τον παραδεισον του θεου τον ειποντα αυτωι·
«Μνησθητι μου οταν ελθηις εν τηι βασιλειαι σου»· βαθυτερον δε οτι πολλαχου το
«σημερον» εν τηι γραφηι και επι ολον παρατεινει τον ενεστηκοτα αιωνα· ωσπερ δε
και εν τωι «Ἐφημισθη ο λογος ουτος «παρα Ἰουδαιοις μεχρι της σημερον» και «Ουτος
πατηρ Μωαβιτων μεχρι της σημερον ημερας» και «Σημερον εαν της φωνης αυτου
32.32.397 «ακουσητε, † και μη αποστητε απο κυριου». εν τηι σημερον ημεραι
επαγγελλεται αυτωι, αξιωσαντι μνησθηναι αυτου εν τηι βασιλειαι του θεου, το εν τωι
ενεστηκοτι αιωνι προ του μελλοντος ποιησαι αυτον 32.32.398 γενεσθαι συν αυτωι εν
τηι βασιλειαι του θεου. αλλα τουτο μεν δια μεσου εν παρεκβασει εις το προειρημενον
ειρησθω· τοις δε μαθηταις, ακολουθειν βουλομενοις τωι Ἰησου, ουχ ως αν οι
απλουστεροι υπολαβοιεν σωματικως, αλλ' ως δηλοι το «Ὃς αν μη αρηι τον σταυρον
«αυτου και ακολουθησει οπισω μου, ουκ εστιν μου αξιος ειναι μα»θητης» φησιν νυν
ο κυριος οτι «Ὅπου εγω υπαγω υμεις ου δυνασθε 32.32.399 «ελθειν αρτι». ει γαρ
εβουλοντο ακολουθειν τωι λογωι και ομολογειν αυτον μη σκανδαλιζομενοι εν αυτωι,
αλλα ουκ εδυναντο πω τουτο ποιειν· «Ουπω γαρ ην πνευμα, οτι Ἰησους ουπω
εδοξασθη» και «Ουδεις δυναται ειπειν Κυριος Ἰησους ει μη εν πνευματι αγιωι».
32.32.400 απεισιν δε ο λογος τας εαυτου πορειας, και ακολουθει μεν αυτωι ο λογωι
επομενος· ου δυναται δε ακολουθειν ο μη ευτρεπισμενος ωστ' ευτονως κατ' ιχνη
βαινειν, του λογου οδηγουντος προς τον εαυτου πατερα τους παντα πραττοντας ινα
και δυνωνται αυτωι επεσθαι και ακολουθωσιν αυτωι, εως <αν> ειπωσιν τωι χριστωι·
«Ἐκολληθη οπισω «σου η ψυχη μου». 32.32.401 Αυταρκη δε περιγραφην ειληφοτος
του λβʹ των εις το κατα Ἰωαννην Ευαγγελιον εξηγητικων, αυτου που καταπαυσομεν
τον λογον.

 
 

100

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


