Fragmenta in Lamentationes
1 Ὁ Ἱερεμιας αιχμαλωτισθεντος του λαου και οντος εν Βαβυλωνι, θρηνει την πολιν
και την χωραν και τον λαον επι τοις συμβεβηκοσι, και θρηνει περικοπας τινας και
διαστολας περιγραφων αρχομενας εξης απο των παρ' Ἑβραιοις στοιχειων. και μετα
το τε λεσαι τον εφ' εκαστου στοιχειου Θρηνον και επι πασι τον απο του Θαυ
αρχομενον, οπερ εστι τελευταιον των Ἑβραιων γραμμα, επανερχεται επι το Ἄλφ και
παλιν θρηνει, και τουτο ποιει τετρακις τα εικοσι και δυο στοιχεια επεξιων. 2 Ἐαν
ιδωμεν υποχειριον γινομενην την ψυχην τωι διαβολωι η και τοις αγγελοις αυτου, και
απαξαπλως ταις εχθραις δυναμεσι την τηι φυσει θεωρητικην και συνοραν τα οντα
<και> επιστησαι δυναμενην, νοησομεν πως την αιχμαλωσιαν και τον
αιχμαλωτισαντα . αλλα καταφυγοντες επι τον Χριστον, τον κηρυξαντα κατα τον
προφητην Ἡσαΐαν «αιχμαλωτοις αφεσιν», ελευθερωθησομεθα απο της αιχμα
λωσιας, καν μεχρι του δησαι φθασηι ο αιχμαλωτευσας. ηλθε γαρ Ἰησους «εξαγαγειν
εκ δεσμων δεδεμενους και εξ οικου φυλακης καθη μενους εν σκοτει». 3 ∆ια τουτο
φασιν Ἑβραιοι της παλαιας γραφης ισαριθμους τοις στοιχειοις ειναι τας βιβλους, ως
ειναι προς θεογνωσιαν πασαν εισα γωγην, καθαπερ τα στοιχεια προς πασαν τοις
μανθανουσι σοφιαν. και δια τουτο τετραπλασιαζεται, ταχα διοτι και των σωματων
τα στοιχεια καθεστηκε τεσσαρα. Και μετ' ολιγα· Ἔκδοσις δε Ἀκυλα και Θεοδοτιωνος
εν τοις Θρηνοις ου φερεται, μονου δε Συμμαχου και των Ἑβδομηκοντα. Και παλιν·
Ζητησειε δ' αν τις, πως της επιγραφης του βιβλιου πληθυντικως εχουσης Θρηνοι ,
ενικως εν τωι προοιμιωι τον Θρηνον τουτον φησιν. αλλα μερικοι μεν πλειους
υπαρχουσι, τοις στοιχειοις διηιρη μενοι, εις ενα δε παντες αναγονται, προς μιαν
υποθεσιν, τον Ἰσραηλ, αναγομενοι. 4 Τον εξ αγαπης κλαυθμον μακαριζομενον· του
γαρ αγιου εστι «κλαιειν μετα κλαιοντων». 5 Ἐγγιζων τηι Ἱερουσαλημ ο κυριος
«εκλαυσεν και ειπεν· ει εγνως και συ τα εις ειρηνην σου». «Ἱερουσαλημ Ἱερουσαλημ,
η αποκτεινουσα τους προφητας και λιθοβολουσα τους απεσταλμενους προς αυτην,
ποσακις ηθελησα επισυναξαι τα τεκνα σου, ον τροπον ορνις επι συναγει τα νοσσια
εαυτης υπο τας πτερυγας, και ουκ ηθελησατε». 6 Ει τοινυν «μακαριοι οι κλαιοντες,
οτι γελασονται», εδει Ἱερεμιαν τον μυστικον τουτον κλαυσαι κλαυθμον και κατα το
«μακαριοι οι πενθουντες» πενθησαι τους του πενθεισθαι αξιους. 7 Ἔοικε δε το μεν
πληθος του λαου , οσον επι τηι λεξει, δηλουν τους ενοικουντας Ἰσραηλιτας, το δε
πληθος των εθνων , ως προ ειρηκαμεν, τους προσηλυτους. εις δε αναγωγην επει
συγγενεστερα εστι τηι ψυχηι και απεριστατα τα θεωρητικα μαλλον η τα πρακτικα, το
μεν πληθος του λαου σημαινοι αν της μακαριζομενης Ἱερουσαλημ τον πλουτον των
θεωρηματων· το δε πληθος των εθνων τον πο λυν αριθμον των καλων πραξεων. Και
μετ' ολιγα· Ἡ πεπληθυμμενη λαου μονη καθεζεται · τωι τον νυμφιον λογον η νυμφη
αποβεβληκεναι γινομενη ως χηρα η ποτε τοις προειρημενοις εθνεσι πληθουσα. 8
Ὅσον επι τηι λεξει αρμοζει την Ἱερουσαλημ νοεισθαι λεγεσθαι μετα θαυμασμου δια
την επι το σκυθρωποτερον μεταβολην μεμο νωσθαι καθισασαν την ποτε πληθουσαν
λαωι , ιν' η μονωσις η ερημια ηι αυτης, εσχηκυιας μεν ανδρα τον προστατην εμψυχον
λογον, οτε αυτωι ειπετο παροντι και βοηθουντι, κεχηρευκυιας δε και
καταλελειμμενης υπ' αυτου δια τα ημαρτημενα. Και μεθ' ετερα· Ταυτα μεν ουν προς
το ρητον· προς δε διανοιαν, Ἱερουσαλημ ευθηνουσα και λαωι και εθνεσι πληθουσα
και χωρων αρχουσα η θεια εστι ψυχη. και ου θαυμαστον, ει ου μονον οικια ουδε
επαυλις ουδε η ταυτης μειζων κωμη αν προσαγορευθεισα ουδε πολις η τυ χουσα
αλλα πασων πολεων διαφερουσα και παρα θεωι τετιμημενη Ἱερουσαλημ χρηματιζει
η τελειαι ψυχη, μεγεθους αξιολογου πολει τηι μεγιστηι περιβαλλομενου αυτηι υπο της
σοφιας και πασης αρετης † περιγινομενου πολλαπλασια οικοδομηματα. Και μετ'
1

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ολιγα· Ὥσπερ δε ενεστιν ιδειν Ἱερουσαλημ ευθηνουμενην, πληθυνουσαν λαωι και
εθνεσιν και αρχουσαν εν χωραις , ουτως, ει μεταπτωτη εστιν η αρετη, μονουμενην
ποτε αυτην και χηρευουσαν και δου λευουσαν, ωστε και φορους τωι κρατησαντι
αυτης εχθρωι τελειν, κατα την ψυχην του εκπεπτωκοτος της αληθειας. 9 Τι δε δει
λεγειν και περι του οτι αρξασα χωρων επι τοσουτον δουλουται παρα τοις εχθροις,
ωστε και φορον αει αυτην επιτελειν, τελουσαν τοις κακοις δεσποταις, α αν εκεινοι
προσταττωσιν; προσ ταττουσι δε χρηστον ουδεν. και ταχα καθ' εκαστον ων πταιει εν
θαδε, φορον τινα τελει τωι Ναβουχοδονοσορ, ος ερμηνευεται Ἐγκα θισμος και
επιγνωσις συνοχης· ου μονωι δε τωι Ναβουχοδονοσορ, αλλα και τοις σατραπαις
αυτου. 10 Ἐπι μεν του πρωτου Θρηνου, του απο του Ἄλφ αρξαμενου, την λεξιν
σωσαι δεδυνημεθα. επι δε τουτου τι αν τις ειποι, λεγομενης πολεως κεκλαυκεναι εν
νυκτι , ωστε τα δακρυα ειναι επι των σιαγονων αυτης ; ει μη αρα τους ενοικουντας
τις ερει πολιν ονο μαζομενους, τους και φορον τελουντας, κεκλαυκεναι
υπομνησθεντας εξ οιας ειρηνης και ελευθεριας εις οσην δουλειαν και ταπεινωσιν
εληλυθασιν. πως ουν διηγησομεθα και το εν νυκτι , η οτι εν τωι καιρωι της κοινης
απαντων ανθρωπων αναπαυσεως η πολις υπο μιμνηισκομενη των συμφορων,
τουτεστιν οι την πολιν οικουντες ουκ αναπαυομενοι εκλαιον, και εκλαιον
κρουνηδον των δακρυων καταρ ρεοντων επι των σιαγονων αυτων; επετεινετο δε
μαλιστα αυτοις ο κλαυθμος και επερρει τα δακρυα, ουχ υπαρχοντος καν ενος
παραμυθουμενου αυτους απο τοσουτων αγαπωντων, παντος τε του φιλουντος
αθετουντος την φιλιαν την προς αυτην και μεταβεβληκοτος εις εχθραν . τινες ουν,
ως προς την λεξιν, οι αγα πωντες αυτην προτερον, αφ' ων ουδεις υπηρχεν
παραμυθησο μενος αυτην ; ταχα αι λοιπαι της Ἰουδαιας πολεις, δια τουτο δε ισως
αγαπωσαι την μητροπολιν, εν καιρωι περιστασεως ου παρε καλουν . Και μετ' ολιγα·
Ταυτα μεν ουν προς το ρητον. εαν δε ο λογος, ως εν τοις προ τουτων παρεστησαμεν,
Ἱερουσαλημ λεγηι την ποιαν ψυχην, αυτη αν κλαιειν λεγοιτο, εκπεσουσα της οικειας
χωρας εν Συγχυσει γενομενη, και καταστασιν εχειν εναντιαν τωι γελαν γελωτα τον
απο χαρας και ιλαροτητος, ον ο κυριος ημων επαγγελλεται υπαρξειν τοις τον μακα
ριζομενον κλαυθμον κλαυσασι φασκων· «μακαριοι οι κλαιοντες νυν, οτι
γελασονται». και εν τωι Ἰωβ δε «αληθινων» φησι «στομα εμ πλησει γελωτος». ταχα
δε δια τουτο και εις των πατριαρχων Γελως λεγεται. ο τοινυν στεναζων δια το ειναι
εν τωι σκηνει, ωσπερ ο αποστολος δεδηλωκεν ειπων· «και γαρ οι οντες εν τωι σκηνει
στενα ζομεν βαρουμενοι», τον εν επαγγελιαι γελωτα ποθων και την θειαν ιλαροτητα,
κλαυθμον κλαιει τροφιμωτατον και ωφελουντα την ψυχην. 11 Οιομεθα δε το μεν
αγαπαν θειοτερον ειναι και, ιν' ουτως ειπω, πνευματικον, το δε φιλειν σωματικον
και ανθρωπικωτερον. ταχα δε, ουδενος φαυλου αγαπωντος, παρατηρητεον οτι περι
μεν των κρειττονων φησι· ουχ υπαρχει παρακαλων αυτην απο παντων των
αγαπωντων αυτην , περι δε των ελαττονων· παντες οι φιλουντες αυτην ηθετησαν
αυτην, εγενοντο αυτηι εις ε χθρους . οι μεν γαρ υποδεεστεροι και ηθετησαν αυτην και
εγενοντο αυτηι εχθροι· οι δε κρειττονες μονον ου παρεκαλεσαν. 12 Προς μεν το
ρητον τοιουτος αν ειη ο νους· τον ιδιον τοπον η Ἰουδαια ημειψεν, αιτιων τουτων
γενομενων αυτηι της ταπει νωσεως αυτης (ην τεταπεινωται αμαρτουσα και το
αναστημα και το εγηγερμενον, ο προτερον ειχεν εν θεοσεβειαι υπαρχουσα, κατα
λιπουσα), ετι δε και της πολλης δουλειας αυτης , ην δεδουλωτο υποτεταγμενη τοις
παθεσιν. μετοικισθεισα δε εν εθνεσιν ιδρυνθη, ενθα ευρειν αναπαυσιν ου δεδυνηται,
παντων των εχθρων κα ταδιωκοντων αυτην και καταλαβοντων και κατακεκρατηκο
των, αυτης γενομενης παρα τοις εθνεσιν οι εθλιβον αυτην . 13 Ὁ προς το ρητον νους
ουτος εστιν· του νομου λεγοντος· «τρις του ενιαυτου οφθησεται παν αρσενικον σου
ενωπιον κυριου του θεου σου», εσπευδον οι απο του λαου, μετα το οικοδομηθηναι
2

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τον ναον εν Σιων απο του χρονου Σολομωντος, επιτελειν το προστε ταγμενον. και
κυκλωι της Ἱερουσαλημ τυγχανουσων των πολεων της Ἰουδαιας, παντοθεν οδοι
ησαν φερουσαι επι την Σιων . ταυτας ουν ο προφητης δια την αιχμαλωσιαν <φησι>
πενθειν σκυθρωπα ζουσας και εν πασηι ερημιαι υπαρχουσας † και εν εκεινοις τοις
καιροις, οτε πολλη ευφροσυνη και ιλαροτης ην εν αυτοις, σπευδοντων επι εορτην
των απανταχοθεν Ἰουδαιων επι το Σιων ορος. πολλων δε ουσων των πυλων των
οικοδομηθεισων εν Σιων εκ παντων των κλιματων, φησιν ο λογος πασας ηφανισθαι
, και τους ιερεις στεναζειν , δηλονοτι τα ιερατικα εργα τα κατα τας εορτας και τας
αλλας ημερας ου δυναμενους επιτελειν, ητοι τωι ηιχμαλωτισθαι η τωι μηδενα ειναι
τον προσιοντα αυτοις και τας λειτουργιας τας ιε ρατικας απαιτουντα. αλλα και αι
παρθενοι , φησι, της Σιων αγομεναι εισι, δηλον δε οτι υπο των κεκρατηκοτων
πολεμιων. 14 Προς δε διανοιαν· της σκοπευτικης και θεωρητικης δυναμεως Σιων
καλουμενης πολλαι οδοι εισι των ποικιλων δογματων, μυστι κων τε και φυσικων
και ηθικων, ταχα δε και λογικων, αι φερουσαι επι την κατανοησιν και θεαν των
προκειμενων. επαν ουν τις το τουτων ασκητικον απολεσας συγχυθηι, πασαι αυται αι
οδοι πεν θουσιν ουχ οδευομεναι, πανηγυρεως μεν υπαρχουσης ταις προειρη μεναις
οδοις, οτε οδευονται εξεταζομεναι και, ιν' ουτως ειπω, δια βαινομεναι· πενθουσι δε
οτε ερημουνται, ουκ ερευνωμεναι ουδε διεξοδευομεναι δια το αποπεπτωκεναι τους
οδευοντας και αιχμαλω τισθεντας υπο των παθων περιεσπασθαι περι τα χειρονα. 15
Ἡ Σιων γλυκυ μηδαμως εχουσα τι, εν πικριαι διαγει καθ' εαυ την . ου ληπτεον γαρ το
πικραινομενη νυν επι τινος ειδους οργης. 16 Ἡ της λεξεως σαφηνεια τοιαυτη τις
εστιν. εθλιβον την Ἰουδαιαν χωραν η θλιβειν γε ηθελον τινες προ των της
αιχμαλωσιας χρονων, αλλ' ουκ εκρατουν υπερασπιζοντος του θεου των Ἰουδαιων,
οτε παρειχον εαυτους εκεινοι βοηθειας αξιους. οτε δε ημαρτον και προς τωι μη
ακουειν των προφητων ετι και ανηιρουν αυτους οι υιοι Ἰσραηλ, τοτε παρεδοθησαν
τοις θλιβουσιν υποχειριοι, ωστε τους εχθρους αυτων γενεσθαι κεφαλην , τουτεστιν,
ως Συμμαχος ηρ μηνευσεν, αρχοντας . ετεροι δε ταχα παρα τους θλιβοντας οι εχθροι
οντες ητοι τηι επινοιαι η και τηι υποστασει, εν ευθηνιαι ετυγχανον, υποχειριων τοις
θλιβουσι γενομενων των δια τα αμαρτηματα εγκα ταλελειμμενων, του κυριου
ταπεινωσαντος δια το πληθος των ασεβηματων τους παρανενομηκοτας και επι
τοσουτον γε τουτο ποιησαντος, ως μηδε τοις νηπιοις αυτων ελεον καταλειφθηναι,
αλλα πορευθηναι αυτα εν αιχμαλωσιαι ελαυνομενα υπο παντος του θλιβοντος . 17
Ἀρξαντων τε και ευφρανθεντων τωι τον κυριον δια το πλη θος των ασεβηματων εις
ταπεινωσιν παραδεδωκεναι τους τας εν τοις αγιοις λογιοις συνθηκας προς αυτον ου
τετηρηκοτας. 18 Τα της λεξεως οση δυναμις ημιν σαφηνιστεον, εξεταζουσι τις η
θυγατηρ Σιων , και εν τινι εχουσα την ευπρεπειαν , τις τε η νομη , ην ουκ εχουσιν οι
αρχοντες της θυγατρος Σιων δικην κριων απορουντων βοσκησεως· και πως ουτοι
εστερημενοι ισχυος πορευονται κατα προσωπον του διωκοντος . ηγουμεθα δε το μεν
ορος Σιων ειναι μητερα της εν αυτηι συναγωγης θυγατρος χρη ματιζουσης της Σιων,
την δε ευπρεπειαν της θυγατρος Σιων την κτησιν την εν πεπλοις αυτης, ητις κτησις
εν τωι καιρωι της προ νομης ληφθεισα υπο των πολεμιων εξηλθεν απο τουτων, ων
κοσμος ην, τουτεστιν εξεκομισθη (τουτο γαρ εμφατικωτερον τωι εξηλθεν ωνομασε),
τους δε ηγουμενους της συναγωγης, δια το επικεισθαι τους πολεμιους και
αιχμαλωτιζειν, απορουντας των συνη θων ωμοιωσθαι κριοις ουχ ευρισκουσι τροφην
. ωσπερ μεντοιγε κριοι ελαυνομενοι μη τραφεντες ασθενως πορευονται, τηι αναγκηι
των επιδιωκοντων εικοντες, ουτω δε και οι αρχοντες αιχμαλωτοι γενομενοι,
απαγομενοι εις την χωραν των αιχμαλωτισαντων, επο ρευοντο ουκ εν ισχυι κατ'
οψιν του διωκοντος . 19 Προς δε διανοιαν η τοιαδε ψυχη θυγατηρ εστι Σιων · οιον ως
θυγατηρ δικαιοσυνης η δικαια και τεκνον σοφιας η σοφη, ουτω δε (επει Σιων εστι το
3

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Σκοπευτηριον) η σκοπευτικη και θεωρητικως διεξοδικη θυγατηρ Σιων αν λεγοιτο.
ευπρεπειαν δε αυτης και αξιωμα τι αν αλλο δεοντως νομισαιμην η τον πλουτον των
της αληθειας μετα σοφιας τεθεωρημενων αγιων δογματων; επαν ουν αμελησηι τις,
μετα το κτησασθαι ευπρεπειαν και αξιωμα, της τε του των συνοχης και της του
πλουτου του θειου αυξησεως, απορρει και εξερχεται τα τεως κοσμος αυτης
τυγχανοντα. αρχοντες δε οι ηγησα μενοι του λογου και χειραγωγησαντες επι την
κτησιν της προειρη μενης ευπρεπειας, δικην κριων , των ηγησαμενων, της των
προβατων ποιμνης ουχ ευρισκοντων νομην , εν σπανει κατεστησαν και αυτοι,
ανεντες την προσοχην των δυναμενων αυτους τε και τα προβατα, ιν' ουτως ειπω,
πιαναι. δια τουτο ασθενησαντες, καταληφθεντες υπο του διωκοντος , οστις εστιν «ο
αντιδικος ημων διαβολος», εμ προσθεν αυτου πορευονται ελαυνομενοι οπηι εκεινος
αγειν εθελει. εαν μεντοιγε η προειρημενη θυγατηρ Σιων επιμελειαν ποιησηται του
καλλους αυτης και της ευπρεπειας αυτης και προνοιαν του φρουρεισθαι το αξιωμα,
φαυλιζει και μυκτηριζει τον των Ἀσσυριων βασιλεα, ως απο του Ἡσαΐου
μεμαθηκαμεν λεγοντος· «εφαυλισε σε και εμυκτηρισε σε παρθενος θυγατηρ Σιων».
20 Ὁ γαρ μιμνηισκομενος εν τωι ταδε τινα πασχειν ου του ενεστη κοτος μιμνηισκεται ,
αλλα του παρεληλυθοτος. Και μετ' ολιγα· Τοιαυτα διαπορησαντες εν τωι τοπωι και
ζητουντες υπομνησιν παρεληλυθυιας ταπεινωσεως αυτης και απωσμων αυτης , δια
το πεπτωκεναι τον λαον αυτης εις χειρας θλιβοντος και τα επιφερομενα αυτηι
συμβεβηκεναι, επισκοπουμεν μη αρα η κυριως ταπεινωσις ουκ αλλη τις εστιν της
αμαρτιας, ωσπερ υψωσις η κατορθωσις, και απωσμος ουδενος ενεργουντος γινεται η
της μοχθη ρας πραξεως· ικανη γαρ αυτη απωσασθαι απο θεου και παντος του κατα
φυσιν καλλιστου. οτε τοινυν μεθυουσα η Ἱερουσαλημ, τουτεστιν οι κατοικουντες
αυτην, και εξεστηκυια απο της αμαρτιας εταπεινουτο, ουκ εφησθη τοις πταισμασιν·
οτε δε αι ανταποδοσεις αυτης εληλυθασι δια του τον λαον αυτης πεπτωκεναι εις
χειρας του θλιβοντος , ουδενος αυτηι βοηθουντος , τοτε υπεμνησθη των δι' α
επασχεν, αιτια εκεινα καταλαμβανουσα ειναι του τε πεπτω κεναι τον λαον αυτης και
του αβοηθητον αυτην καταλελειφθαι. Και μετ' ολιγα· Ἐαν δε η τοιαδε ψυχη ηι η
Ἱερουσαλημ, αξιον ζητησαι τον λαον αυτης , ου πιπτοντος εις χειρας θλιβοντος , τωι
μη υπαρ χειν βοηθον, αυτη μιμνηισκεται των της ταπεινωσεως αυτης ημε ρων, ετι δε
και των ιδιων ους απωσθη απωσμων , προς τουτοις και επιθυμηματων αυτης οσα ην
εξ αρχαιων ημερων . ορα δε ει μη τα εν τηι επιστημονικηι ψυχηι θεωρηματα ο λαος
εστι της Ἱερουσαλημ, οστις παρα το εν απροσεξιαι και αμελειαι γεγονεναι την ψυχην
πιπτει καταβαλλομενος υπο παντος του θλιβοντος. απορρει γαρ τα δογματα των
αμελουντων, εκθλιβομενα υπο των χωραν ισχοντων αμαρτηματων παρα τωι των
κρειττονων αμελουντι, ουδα μως ισχοντα την εκ λογου βοηθειαν. 21 Ὁ της λεξεως
νους τοιουτος εστιν. επει αμαρτιαν ημαρτεν Ἱερουσαλημ, εν σαλωι γεγενηται και
ταραχηι επι τοσουτον, ως παντας τους προτερον δοξαζοντας αυτην μεταβαλοντας ητι
μακεναι την τοιαυτην πολιν, θεασαμενους αυτης την ασχημο συνην. αυτη δε εφ' οις
πεπονθε δια τα αμαρτηματα, σαλωι και ατιμιαι τηι απο των ποτε δοξαζοντων
περιπεσουσα, στεναζουσα ουκετι εις το εμπροσθεν εληλυθε των αμαρτηματων, αλλα
μειωσασα αυτα οπισω ανακεχωρηκεν. Και μετ' ολιγα· Ἐαν δε Ἱερουσαλημ η τοιαδε
ψυχη λεγηται, εντρεχης τις και διορατικη και «της του θεου ειρηνης της
υπερεχουσης παντα νουν» κατανοητικη, επει δυνατον παρα πολλας αιτιας και
ταυτην αμαρτειν, δηλουται το εις σαλον αυτην μεταπεπτωκεναι αποστασαν των κα
λων και εν τοις χειροσι γεγενημενην. πας δε ο της αρετης εκπεσων και τηι κακιαι
συμβιους εν σαλωι τυγχανειν υγιως λεγεται. 22 ∆ηλοι την ανακοπην των
αμαρτηματων της Ἱερουσαλημ, ουκετι «τοις εμπροσθεν επεκτεινομενης» των
πταισματων ουδε εν τηι νομηι των αμαρτηματων γινομενης, αλλ' αποστρεφομενης
4

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εις τα οπισω επι τωι ιδιωι καλωι. 23 Κατα μεν την σωματικην διηγησιν το λεγομενον
περι της Ἱε ρουσαλημ νυν τοιουτον εστιν. εμποδιον εστιν η ακαθαρσια της
Ἱερουσαλημ· τινος δε εμποδιον, ημιν καταλελοιπε νοειν ο προφητης. ταχα ουν δηλοι
οτι κωλυτικη εστι της πορειας αυτης η ακαθαρσια . αλλα και τοιαδε τις ουσα δηλοι
οτι Ἱερουσαλημ των εσχατων αυ της ουκ εμνημονευσεν . ταυτα δε ο εχων προ
οφθαλμων και ορων τι δια τα αμαρτηματα απαντησεται, ουχ αμαρτησεται. δια
ταυτην τοινυν την ακαθαρσιαν εμποδιον αυτηι· και δια το μη μνη μονευειν αυτην
των εσχατων αυτης , τα θαυμαστα αυτης και τα μεγαλα, ατινα ειχεν οτε αξια του
επισκοπεισθαι ετυγχανε, κατεβιβασε και εις ταπεινοτητα ηνεγκε, προτερον υπερογκα
οντα και μειζονα παντος επαινου. αλλα και μετα ταυτα παντα ουκ ην ο παραμυ
θουμενος την τα μεγιστα αυτης καταβιβασασαν. επι τουτοις δε κατανοησον την εμου
του λεγοντος ταπεινωσιν, κυριε , επει δηπερ ο εχθρος επι τοις γενομενοις τηι πατριδι
μου μεγαλυνεται . Και μετ' ολιγα· Ζητητεον μεντοι κατα τους της αναγωγης νομους,
ει δυνατον εν τινι τυγχανειν ακαθαρσιαν ουκ αιτιωι ταυτης οντι. ιδωμεν δε και τα
πρωτα νοηματα του Θρηνου. η τοιαδε ψυχη εκπεσουσα παντως και εν ακαθαρσιαι
εστιν, ητις ακαθαρσια κωλυει την αγιαν οδον οδευειν. και ωσπερ τα υποδηματα
κελευεται υπο θεου υπολυσασθαι αγιωι τοπωι επιβαινων ο ιερος Μωσης και ο
διαδοχος αυτου Ἰησους, ου καθηκοντος περικεισθαι νεκραν δοραν εν ιερωι τοπωι
τους ποδας, ουτως ει μελλοι τις οδευειν ανεμποδιστως, ταχα ου μονον υπολυσα
σθαι, αλλα και αποπλυνασθαι οφειλει την ακαθαρσιαν την γενομενην απο του χου
περι τους ποδας. και οιομεθα γε τουτου συμβολον ειναι το τον σωτηρα βαλοντα
υδωρ εις τον νιπτηρα πεπλυκεναι τους ποδας των μαθητων, λεγοντα τωι μηδεπω
συνιεντι το μυστη ριον και δια τουτο κωλυοντι Πετρωι· «εαν μη νιψω σε ουκ εχεις
μερος μετ' εμου», και «ο εγω ποιω, συ ουκ οιδας αρτι, γνωσηι δε μετα ταυτα». ουκουν
δεησει περιαθροισαν<τας> περι τους, ιν' ουτως ειπω, ποδας της ψυχης ακαθαρσιαν
[και] δεηθηναι του Ἰησου, οπως αυτην αποπλυνηι και δυνηθωμεν μερος εχειν μετ'
αυτου. ει γαρ παρα μενοι αυτη, εμποδιον εστι την κατα τον υγιη λογον ημας βαδιζειν
οδον, τον σωτηρα τον ειποντα· «εγω ειμι η οδος». 24 ∆ηλον δε οτι η μεν υγιαινουσα
ψυχη η καν τοιαυτη γε ειναι βουλομενη ταυτα πραττει, ου τοσουτον το παρον μονον
σκοπουσα, οσον προορωμενη τι και εις τα μελλοντα εκ των επιτελουμενων
απαντηθησεται. και εαν μεν χρηστου τινος νομιζομενου επι του παροντος γινεσθαι
προθεωρηι το εν τωι μελλοντι πικρον, παραπεμψα μενη το δοκουν ειναι ηδυ το
εναντιον πραττει, υπερ του μη μετα ταυτα χαλεπωι τινι περιπεσειν· εαν δε επιπονου
τυγχανοντος του παροντος αγαθαι ελπιδες διαδεχωνται το φαινομενον σκληρον,
εκου σιως αυτην επιδωσει τηι τραχυτητι του δοξαντος αν ειναι δεινου παρα τισιν, επι
τωι τυχειν των δια το υπομεμενηκεναι ταυτα δια δεχομενων γλυκεων τα σκληρα. 25
Ταυτα δε παντα, φησι, παθουσα η τροπικωτερον καλουμενη Ἱε ρουσαλημ ουδε του
παραμυθουμενου ευπορησεν· αποστραφεισα γαρ τον εν αυτηι λογον και ολη του
παθους γεγενημενη, τον βοηθον απολωλεκε, τον αει κατα των πονων οπλιζοντα και
των νομιζο μενων δεινων την προσεχουσαν αυτωι διαθεσιν. επι τουτοις δ' εμου του
πολιτου την ταπεινωσιν ιδε · ως αν λεγοι συγγενης ψυχης· το του πολιτου μου
παθος, δι' ην εδιδαχθην φιλανθρωπιαν, εμη εστι συμφορα. κατανοησον ουν, ω κυριε
, και μη τελεον καταλιπηις την τα προειρημενα πεπονθυιαν· μη υπεριδηις τον εχθρον
αυτηι, λεγω δη την κακιαν μεγαλυνθεισαν και κεχυμενην κατ' αυτης. δυνα ται δε
τροπικωτερον λεγεσθαι το ιδε, κυριε, την ταπεινωσιν μου υπο του ενυπαρχοντος τηι
ψυχηι λογου, ατιμασθεντος και τετα πεινωμενου και, ιν' ουτως ειπω, το ιδιον
βασιλειον απολωλεκοτος. 26 Ἐπιθυμηματα τοινυν της Ἱερουσαλημ νοητεον τα εν
τωι ναωι, και τα αγια των αγιων αποκειμενα εις την ιερατικην λειτουργιαν ευθετα,
και τα αλλως παρα το εναποκεισθαι τωι ναωι θεια ειναι πεπιστευμενα, οιον την
5

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

λυχνιαν την χρυσην και τα λοιπα. πεπει σμενοι γαρ οι απο του λαου ταυτα εις δοξαν
θεου εναποκεισθαι τωι ναωι, παντων προεκρινον αυτα επιθυμουντες αυτοι τι παθειν
μαλλον υπο των πολεμιων χαλεπον η τουτων υποχειριον τι γενεσθαι τοις εχθροις.
το δε αγιασμα εθος τοις εκ περιτομης τον ναον καλειν. 27 Παραδοξοτατον δε τι
πεπονθεν η Ἱερουσαλημ παρα τον καιρον της αιχμαλωσιας. εθεασατο γαρ εθνη, α
ενετειλατο ο θεος εις την εκκλησιαν μη εισερχεσθαι , πατουντα το αγιασμα, ενθα
ουδε τοις Ἰσραηλιταις εισελθειν θεμις, μονων αξιωθεντων των ιε ρεων εν εκεινωι
μετα των ου τυχοντων αγνισμων γινεσθαι τωι χωριωι. εφθασαν δε οι πολεμιοι και
μεχρι των αβατων εισελθοντες εις το πον ον μογις «μετα πολλης αγιστειας ο
αρχιερευς απαξ του ενιαυ του εισηιει». Και μετ' ολιγα· Ἐαν δε Ἱερουσαλημ, καθαπερ
προπαρεστησαμεν, η τοιαδε ψυχη τυγχανηι, νοητεον <τα> κατα φυσιν αυτης αγαθα
κοσμον αυτης οντα, δι' ων εθεραπευε το θειον, εναποκειμενα τοις αβατοις αυτης
παντι τωι πλην του αρχιερεως λογου, επιθυμηματα αυτης καλεισθαι. επι παντα δε
ταυτα ο εν τωι παλαιειν κεκρατηκως εχθρος, θλιψας την ου καλως υπερ αυτης
στρατευομενην, αλλ' αξιως υπο της θειας βοηθειας εγκαταλελειμμενην, εκτεινας
αυτον δια της εις τα μοχθηρα δραστηριου δυναμεως αυτου, εξεσπασε του
ηγεμονικου και ερημον των καλων καταλελοιπε την αποστασαν θεου ψυχην. και
εθνη δε κατα τον τοπον αλληγορητεον τον οχλον των κακιων, εισελθοντα εις το
δημιουργηθεν ηγεμονικον επι τωι ειναι θεου χωρητικον και αληθες αγιασμα του
βουλομενου νωι καθαρωι επαναπαυεσθαι. απερ εθνη απαγορευει ο θεος παντελως
εισιεναι εις την εκκλησιαν · τι γαρ αν αλλο κυριωτερον απαγορευεσθαι νομιζοιμεν
απο θεου εισερχεσθαι εις ψυχην αριθμουμενην εν εκκλησιαι θεου η τα εργα και το
φρονημα της σαρκος, αληθως εθνη εχθρα οντα του θεου; «η γαρ σαρξ στρα τευεται
κατα του πνευματος», «του φρονηματος της σαρκος εχθρας ουσης εις θεον»· «τωι γαρ
νομωι του θεου ουχ υποτασσεται· ουδε γαρ δυναται». 28 Ἐστεναζον δια λιμον και
μικρας ενεκα βρωσεως ψυχην επι στρεφουσης εκλειπουσαν παρειχον τα τιμιωτατα.
πως δε τα προρρηθεντα επιθυμηματα παρα των πολεμιων απενεχθεντα πα ρειχον εις
ωνην τροφης; αλλ' «εξετεινε μεν ο εχθρος επι παντα την χειρα», κορεσθεις δε τωι
λαβειν απερ ηθελε, τα λοιπα καταλελοιπεν, ανθ' ων επριαντο την τροφην. 29 Ευχη
παρα της Ἱερουσαλημ το ιδε, κυριε , την εμην ατιμιαν , απολεσασης τον κοσμον δια
λιμον. μηποτε δε διαφορα τα επιθυ μηματα , προηγουμενως μεν τα προδεδηλωμενα
«εφ' απερ ο εχθρος εξετεινε την χειρα», δευτερα δε τα ενος εκαστου των απο του
λαου· και τα μεν κοινα παρειληφεν, αντι δε των ιδικων εκαστος ωνειτο τροφην.
προς δε αναγωγην, ωσπερ Ἠσαυ απεδοτο το πρωτοτοκια πυρρας ενεκα τροφης, ης
επωνυμος γεγονεν (Ἐδωμ δε Ἐρυθρα γη· και γαρ εγενετο γηινος, καταφρονησας μεν
των πρωτοτοκιων, προη γουμενα δε ποιησας τα γηινα, απερ Ἰακωβ ως αναγκαια
μετηρχετο δευτερωι λογωι δια το τυγχανειν εν σωματι), ουτω και Ἱερουσαλημ. αλλ' ο
μεν διδωσι τωι αξιωι Ἰακωβ τυχειν, απερ ειχεν επιθυμη ματα , ει και μη ταυτα
προειλετο· ο δε λαος Ἱερουσαλημ δεδωκε μεν και αυτος ενεκα βρωσεως , αλλ' ουχι
αγιου ταυτην κατασκευα σαντος, αλλα Βαβυλωνιων οιτινες ενυβριζειν εμελλον τοις
δοθεισιν επιθυμημασιν. ο μεν γαρ Ἰακωβ οιδε κοσμησαι τα παρα Ἠσαυ, οι δε
Βαβυλωνιοι ου χρωνται τοις δοθεισιν επ' ιδιωι καλωι. ουτω και ψυχη δι' αποριαν των
αναγκαιων χρειων απορριπτει τα θεια μαθη ματα τοις κατα περιεργιαν βουλομενοις
επι διαβοληι και χλευηι μαθειν. 30 Τον επι τηι αλωσει δεδηλωκεν εμπρησμον των
ισχυροτατων οικο δομηματων αψαμενον η την αλωσιν των υπερεχοντων εν αυτηι
πολι των, ψυχηι τε και τοις εκτος οιονει πυρουμενων ταις συμφοραις. δηλοι και των
υποβεβηκοτων την συλληψιν την εις δουλειαν ωσπερ εν αγραι δικτυων , των μη
καλως χρησαμενων τηι ελευθεριαι. ουτοι γαρ, «ου τοις εμπροσθεν επεκτεινομενοι
των οπισθεν επελανθα νοντο»· απεστρεφον δε απο δοξης εις ατιμιαν, απο
6

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ελευθεριας εις δουλειαν, και γεγονασιν αντι ενδοξων ημαυρωμενοι και αφανεις εξ
ατιμιας και υβρεως· δι' απερ εις διηνεκη πεπτωκε λυπην η πολις. 31 Ἡ προνοια,
φησιν, επι τοις εμοις ασεβημασιν ου κεκοιμηται· θεος γαρ ωσπερ εις χειρας λαβων
αυτα δια της εξετασεως τοις δια την ανταποδοσιν ενεπλεξεν εργοις. και γεγονε μοι
ταυτα καθαπερ επι τραχηλου ζυγος και δουλειαν επεθηκεν· ην γαρ εδουλευσα τωι
Ναβουχοδονοσορ δουλειαν, τα εμα εστιν ασεβηματα, διοπερ ατονος γεγονα
παραδοθεισα τουτοις ων υποστηναι την δεσποτειαν ου δυναμαι . Και μετ' ολιγα· Ὁ
ζυγος αυτου κατα του τραχηλου μου . δεικνυται δε δια του παροντος ρητου
τροπικωτερον δειν εκλαμβανεσθαι τα ως περι παθων ημετερων λεγομενα <περι> του
θεου. πως γαρ αν αλλως νοηθειη τα της Ἱερουσαλημ ασεβηματα τηι του θεου
συμπεπλεγμενα χειρι η τροπικως; ου γαρ αν τις λεγοι και ταυτα σωματικως. πως δε
ουκ ατοπον, της μεν Ἱερουσαλημ πολεως ουσης τον τραχηλον λαμ βανεσθαι
τροπικως, τα ως θεου δε λεγομενα μελη μη τον αυτον ακουεσθαι τροπον; λεγεσθω δε
τα νυν ως υπο ψυχης εις ασεβειαν υπνωσασης, εν τωι αφηνιακεναι μεν απο του
σωτηριου ζυγου του υγιους λογου, ον ο σωτηρ ονομαζει χρηστον, υποδυναι δε τον
των ασεβηματων, δι' ων ητονησεν αφεθεισα της θειας επισκοπης και παραδοθεισα
τηι βασιλευουσηι των κακων αμαρτιαι, ης τοις θελημασι δια το απεριοριστον και
απειρον της κακιας ου δυναται παντηι υπουργησαι και κορον αυτηι παρασχειν.
ταπεινοι δε οντως η αμαρτια και αγχει και κατω βλεπειν ποιει· ζυγος δε και το
συνειδος αγχον αει και τιτρωσκον και ανανευειν μη συγχωρουν και πασης αφαιρου
μενον παρρησιας. παρεσιν δε, φησι, και της ισχυος ηι μη καλως εχρησαμην εποιησε,
και λυομαι τα συνεχοντα με θεωρουσα κακα. 32 Ουκ εκ μεσου μου εξηρεν αυτους (ει
γαρ και απεστερημην αυτων, αλλ' εξην εις ετερα καταχρησασθαι), αλλ' εν μεσωι μου
πα θειν αυτους κατεδικασε δι' απερ ησεβησα, και πεπονθασιν οι εκλεκ τοι μου τα
χαλεπωτατα, αυτου του κυριου τον οινον του θυμου αυτου εν ληνωι πατησαντος εις
πλησμονην εμοι και τηι παρθενωι του βασιλικωτατου Ἰουδα . λεγοι δ' αν ισχυρους
μεν τους δυνα τους εν πολεμωι και της πατριδος υπερασπιζοντας, εκλεκτους δε τους
ευγενεις η σοφους. σαφηνιζει δε το ληνον επατησεν το περι της των αμαρτωλων
τιμωριας εν Ψαλμοις ειρημενον· «ποτηριον εν χειρι κυριου, οινου ακρατου πληρες
κερασματος», κλινομενον εκ τουδε τινος του κολαζομενου επι τονδε τον
κολαζομενον, εως πιωσι «παν τες οι αμαρτωλοι της γης», της τρυγος υπολειπομενης
τοις αμαρτω λοτεροις ετι τουτων υπαρχουσιν, εις ους τελευταιους «ο τρυγιας»
εκκενωθησεται. 33 Ου χαλεπον δε ιδειν, πως ληνον επατησε κυριος παρθενωι
θυγατρι Ἰουδα · επει γαρ «α σπειρει εκαστος, ταυτα και θερισει», ταχα δη και α
γεωργει, ταυτα και τρυγαι. ο μεν ουν κρειττονα οινον ποιησας ευφρανθησεται απο
των ιδιων γεννηματων, ο δε γεωργησας «αμπελον Σοδομων και κληματιδα
Γομορρας και καρποφορησας στα φυλην χολης και βοτρυν πικριας και θυμον
ασπιδων ανιατον, παν των υπο κυριου συναγομενων» εις μιαν ληνον , πατουμενων
των κακων εργων αυτου και θλιβομενων, τοις τοιουτοις ακολουθως καρποις πιεται
υπερ του την χολην εμεσαι και την πικριαν και τον θυμον. και πιεται, κατα μεν τον
Ἱερεμιαν εις το εξεμεσαι, κατα δε τον Ἡσαΐαν εις το εξεγερθηναι και ενδυσασθαι
δοξαν την συγγενη· ου γαρ ματην ληνον πατει κυριος , και μαλιστα παρθενωι θυ
γατρι Ἰουδα . 34 Ἡ τοινυν ψυχη πολλα παρα του κτισαντος αυτην λαβουσα δυ νατα
τε και εκλεκτα χαρισματα, τουτων δια κακιαν εστερημενη και τινουσα δικας, ο
πεπονθεν ομολογει. ο δε κληθεις εις το συντρι βηναι καιρος εστιν ο της
ανταποδοσεως, οτε κατα τον Ἰεζεκιηλ «ου μνησθησεται παντων των δικαιωματων
ων πεποιηκεν ο δικαιος εν ημεραι αμαρτιας αυτου». πενθουσα δε τα συμβεβηκοτα
ωφελειται, των πενθουντων και κλαιοντων επαγγελιαν εχοντων την παρακλησιν
και τον γελωτα. 35 Αιτιον ειναι των οδυρμων εφη το μη ειναι τον επιστρεφοντα την
7

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ψυχην αυτης, ηγουν τον ανακτωμενον κατα Συμμαχον. ηφανισθαι δε λεγει και τους
υιους δυναμωθεντος του εχθρου δι' ων εξημαρτανον· ευσεβουντων γαρ ημων ουκ
ισχυει, ασθενει γαρ προκοπτοντων και νεκρουται τελειουμενων και υπο τους ποδας
συντριβεται «λεπτυνομενος ως χνους κατα προσωπον ανεμου, και ως πηλος
πλατειων λεπτυνομενος». αναλογως γαρ ων αμαρτανομεν και τρεφεται και δυναμιν
ισχει, του δε πλημμελειν πεπαυμενων οιονει λιμωι διαφθειρεται. εκ δε των εναντιων
τας θειας δυναμεις ευ μεν πραττοντες ημιν αυτοις ενισχυομεν και διωκομεν
αμαρτανοντες. διοπερ ο Συμμαχος αντι του ηφανισμενοι εξεδωκεν ερημοι . λεγοι δ'
αν ταυτα ψυχη θεωρητικη τυγχανουσα του λογου της αλη θειας και δια ραιθυμιαν
τον ευφραινοντα τουτον απολεσασα λογον και παντας τους καρπους, υιους αυτης
χρηματιζοντας, δια το κατ' αυτης εχθραν την κακιαν δεδυναμωσθαι. 36 Σιων φησι το
ορος, τον δε λαον Ἰακωβ , την δε μητροπολιν Ἱερουσαλημ. ενετειλατο δε ο θεος τωι
Ἰακωβ εντολας δι' ας παραβαινομενας υπ' εχθρων εκυκλωθη, κατα δε Συμμαχον και
καθ' ετεραν εκδοσιν των Ἑβδομηκοντα ενετειλατο κυριος κυκλωι αυτου γενεσθαι
τους θλιβοντας αυτον , δηλαδη ταις εις το κακουν τεταγμεναις δυναμεσιν. 37 Το της
Ἱερουσαλημ δι' αμαρτιας ακαθαρτον ως δι' αφεδρου δε δηλωκεν. ανα μεσον δε λεγει
η της Σιων και του Ἰακωβ , η ολου μεν του ορους μεση (εν μερει γαρ αυτου
ωικοδομηται), ολου δε του λαου, νυν τουτο σημαινοντος Ἰακωβ , τα δυοκαιδεκα
σκηπτρα. διχως δε κατα λεξιν εστι λαβειν την Σιων και την Ἱερουσαλημ , η τους
τοπους η τους οικητορας. αλλ' ει μεν τοπος η Σιων, χειρας αυτης τα εργα, οιον
γεωργια και ει τι χειροποιητον, φησι διαπεπετασμενας και ου συνεστραμμενας ουδε
το πρεπον εργον χερσι ποιουμενας, ως εν αργωι και ερημωι τηι χωραι. ει δε τους εν
οικουντας λεγει, χειρες αν ειεν γεωργοι και εργαται, μη συστελλοντες εις εργα τας
χειρας δια τα περισταντα. ει δε της Σιων χειρες τρο πολογουνται, ποσωι μαλλον τα
κατα την γραφην μελη του θεου. και αυτο δε το ορος, ως ειπειν, μετα του εθνους
στεναζει, ουκ εχον εις παραμυθιαν ου θεον, ουχ αγιον ανδρα. 38 Στομα κυριου τους
προφητας εκληπτεον, ων υπαρχων Ἡσαΐας ελεγε· «το γαρ στομα κυριου ελαλησε
ταυτα». Ἱερουσαλημ δε ωνει δισται υπο του σωτηρος ως «αποκτεινασα τους
προφητας», καθο και παρεπικρανε το στομα κυριου πονοις αυτους πικροτατοις
εκδουσα. ο δε «το αιμα των προφητων εκζητων» θεος αλγηδοσι ταις εκ πολεμων και
παλιν αιχμαλωσιαις παραδιδωσιν αυτης νεα νισκους τε και παρθενους . ανθ' ων ουν
πεπονθεν, εξομολογειται τοις αλλοις εαυτην παραδειγμα τουτοις παρεχουσα, προς
το μη πα θειν παραπλησια την του θεου μαθοντας δικαιοσυνην. 39 Μετα το
αισθητον, παρθενους νοει τους εν αφθαρσιαι βιουντας, νεανισκους δε τους εν αρετηι
ευδοκιμους. πολλακις γαρ και οι αγιοι τοις υπευθυνοις συμπασχουσιν. 40 Τους
εραστας οιτινες εισι, δεδηλωκεν Ἰεζεκιηλ λεγων προς Ἱερουσαλημ, ην Ὀλιβαν
καλει· «ταδε λεγει κυριος κυριος· ιδου εξεγειρω τους εραστας σου επι σε κυκλοθεν,
υιους Βαβυλωνος και παντας τους Χαλδαιους»· ουτοι γαρ προτερον οντες φιλοι
κατα θειαν προνοιαν εις εχθραν μετεβαλον. ο δη πολλακις επι ερωτος γινεται
τρεπομενου προς μισος· λεγει γαρ περι μεν Σαμαρειας· «και εξεπορνευσεν η Ὄλλα
απ' εμου και επεθετο επι τους εραστας αυτης τους Ἀσσυριους», και μετ' ολιγα· «δια
τουτο παρεδωκεν αυτην εις χειρας των εραστων αυτης, εις χειρας υιων Ἀσσυριων».
λεγει δε και περι της Ἱερουσαλημ· «και ειδεν η αδελφη αυτης Ὀλιβα, και διεφθειρε
την επιθεσιν αυτης υπερ την πορνειαν της αδελφης αυτης, και επι τους υιους των
Ἀσσυριων επεθετο». 41 Ἐν μεν ουν τηι προφητειαι αλγει την ψυχην ως πεισομενος
δει νοτατα· εν δε τωι παροντι Θρηνωι, ως ηδη τουτων συμβεβηκοτων, αχθεται τε και
δι' αμαρτιας ομολογει την χρηστοτητα του θεου πικροτατην εαυτην καταστησαι, ως
και ατεκνωθηναι την πολυ τεκνον, και το δεινοτατον, πολεμιαι χειρι. προσωποποιιας
δε ουσης, ου δει ζητειν πολεως κοιλιαν τεκουσαν και καρδιαν λελυμενην. 42 Μεριζει
8

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τον λογον Ἱερουσαλημ προς τους εχθρους, ους ακουσαι βουλεται, και προς τον θεον.
αλλα τι παρακαλει προς ακοην τους εχθρους; τι δε φησι τωι θεωι περι αυτων ως
εχαρησαν ; μηποτε τοινυν (επει «τωι αυτης και Ἰσραηλ παραπτωματι γεγονεν η σω
τηρια τοις εθνεσιν εις το παραζηλωσαι αυτους», και «οταν το πλη ρωμα των εθνων
εισελθηι, τοτε πας Ἰσραηλ σωθησεται») προς τους απο των εθνων τα πρωτα λεγει
προφητικως, προς τον θεον δε τα δευτερα. εγκατελειφθην παθειν ινα χωραν λαβητε,
και γεγονα δι' υμας εχθρα του θεου, καιπερ κατα την εκλογην αγαπητη δια τους
πατερας υπαρχουσα. διο τον εμον ακουσαντες στεναγμον , και την αιτιαν τουτου
νοησατε· τελεον γαρ εφ' υμετεραι σωτηριαι εγκα ταλελειμμαι, μη εχουσα τον αει με
παραμυθουμενον μετα πειραν κακων. νυν γαρ «εξελιπεν αρχων εξ Ἰουδα, και
ηγουμενος εκ των μηρων αυτου»· ηλθε γαρ ωι ην «τα αποκειμενα», «η προσδοκια
των εθνων», ουπερ εκδικουμενου του αιματος, ουδεις ο παρακαλων ετι την
Ἱερουσαλημ. 43 Τουτεστι· μη επι πλεον αφεθηι χρησθαι αυτων η κακια , γε νοιτο δε
σου εν επισκοπηι, ως ει τις ευξαιτο τραυματα εις οψιν ελθειν ιατρου προς το τυχειν
τελειας ιασεως. τουτο γαρ το πασα · μακαριον γαρ μαλιστα μεν το μη αμαρτειν,
δευτερον δε το πασαν ημων επισκοπεισθαι παρα θεου την κακιαν. 44 Ἐπιφυλλισαι δε
το μετα τρυγητον τα βραχεα των κατα λειφθεντων επιτρυγαν, οπερ ποιουσιν οι
πενητες. ωσπερ ουν οτε μεν επεσκοπεις επιμελως, εκαθαιρες τα κληματα μου, παντα
τα χει ρονα μεχρι των σμικροτατων περιαιρων «της σταφυλης της χολης και του
βοτρυος της πικριας», ουτω τους εμους εχθρους επιφυλ λισον . τουτο γαρ μοι
λυσιτελες, ειγε μετ' αυτους τελειως σωθεντας καγω κατα την σην, ω κυριε, κρισιν
τευξομαι σωτηριας· ους ορωσα λελυπημαι τε σφοδρα και κατεγνων εμαυτης, της
επισκοπης της παρα σου δεομενη. 45 Ὅμοιον παρα ∆αβιδ το «παντα τα κερατα των
αμαρτωλων συνθλασει». λεγει δε νυν τους αρχοντας, εν οις η του εθνους ισχυς
καθαπερ εν τοις κερασφοροις των ζωων, και διοτι του σωματος εξεχει καθα των
υπηκοων οι αρχοντες. και ∆ανιηλ δε τας βασιλειας απεικασε κερασιν. δηλοι δε και
την υπεροψιαν του ηγεμονικου το κερας , ως εν τωι «μη επαιρετε εις υψος το κερας
υμων». απο στρεψας ουν αυτου την συζουσαν χειρα τοις πολεμιοις ευαλωτους
εποιησεν, ους δη και φλογα παντα δαπανωσαν εκαλεσεν. ειποις δ' αν και παν εξεχον
νοημα κερας , και πυρ τα «παθη της ατιμιας», οις ο πλημμελων παραδιδοται, πασαν
την κυκλουσαν απολεσας βοηθειαν κατα το «παρεμβαλει αγγελος κυριου κυκλωι
των φοβου μενων αυτον». 46 Και γαρ εν τωι ναωι τας σφαγας ετολμησαν οι πολεμιοι,
συγ χωρουντος του θεου. καλως δε το ως εχθρος · ου γαρ εχθραινων κολαζει ο θεος,
αλλ' ωφελησαι βουλομενος η τους πασχοντας η τους ορωντας. σκηνην δε καλει τον
ναον κατα το εξ αρχης αγιασμα, και τοξον την τιμωρητικην δυναμιν ως εν
Ἀμβακουμ· «εντεινων εντε νεις το τοξον σου επι τα σκηπτρα, λεγει κυριος», τας
αντικειμενας δηλονοτι αρχας τε και εξουσιας. ο υιος δε, δεξια του θεου και πατρος
υπαρχων, σφοδρα κατηγωνισατο, καταλυσας και απερ εν ναωι θεου εστησαν ειδωλα
(ταυτα γαρ επιθυμημα οφθαλμων ), αποκτεινας αντι των ειδωλων τους
ενοικησαντας δαιμονας. 47 Βαρεις τας οικιας φησιν, απερ βασιλειας εξεδωκε
Συμμαχος. επαναλαμβανει δε τους θρηνους, ως αν τις επι πενθει περιαλγων. παλιν
δε δεικνυσιν, ως ταπεινον λογισμον και ταπεινην ανειληφεν εννοιαν,
καθαιρεθεντων των ως οικηματων τε και φρουριων, κα θαπερ πληρουντων το
ηγεμονικον. αρεται μεν γαρ τα οικηματα, υπ' αυτων γαρ σκεπομεθα, οχυρωματα δε
οι αναντιρρητοι λο γισμοι. ου γαρ επι χειρονων νυν η καθαιρεσις «υψωματων,
επαιρο μενων κατα της γνωσεως του θεου», ουδε ταπεινοτητος καθ' ην τις
«μανθανει τα δικαιωματα του θεου»· ταυτα γαρ χαρας, αλλ' ου Θρηνου πεφυκεν
αξια. 48 Σκηνην μεν τον ναον, αμπελον δε και αμπελωνα λεγει τον Ἰσραηλ κατα το
«αμπελον εξ Αιγυπτου μετηρας» παρα ∆αβιδ, και «αμπελων εγενηθη τωι
9

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ηγαπημενωι» παρα Ἡσαΐαι. και ∆αβιδ μεν επαγει· «ινα τι καθειλες τον φραγμον
αυτης;» και τα εξης, ο δε Ἡσαΐας· «αφειλες τον φραγμον αυτου» και τα επι τουτωι.
ταυτα και ο παρων εδηλωσε Θρηνος. συστειλας γαρ εαυτου την φρουραν ο θεος τοις
πολεμιοις παρεδωκεν, ουκετι «κυκλωι αυτου παρεμβαλλον τος αγγελου» δια το μη
«φοβεισθαι τον θεον». κατηργησε δε και τους κατα νομον εις λατρειαν καιρους, ως
εν Ἡσαΐαι φησι· «νηστειαν και αργειαν και τας εορτας υμων μισει η ψυχη μου». οπερ
ληθην εκαλεσεν, αλλ' ουχ ως παθος ανθρωπινον. παρωξυνε δε βασιλεα και ιερεα ,
αγανακτουντας ει μερις οντες θεου τοιαυτα παρ' ασε βουντων υφιστανται. 49 Τα
λειτουργικα παρεδωκε σκευη, μηκετι ταις παρ' ασεβων θυσιαις ευαρεστουμενος
κατα το «ολοκαυτωματα κριων και στεαρ αρνων και αιμα ταυρων και τραγων ου
βουλομαι». παρεδωκε δε και το συνεχον τειχος τας οικιας της πολεως, ηγουν τα
βασιλεια καθαπερ εξεδωκε Συμμαχος. οι δε δυσμενεις παραλαβοντες και τον νεων
ως επι τελειαι νικηι λοιπον εωρταζον αλαλαζοντες. ψυχης δε θυσι αστηριον το εν
ημιν λογικον, δι' ουπερ ιερουργειται τα παθη νεκρουμενα. 50 Πασαν γαρ αυτης
αφειλεν ασφαλειαν, της τιμωριας εκτεινας το μετρον · ο δη και Ζαχαριας τεθεαται.
51 Πενθει δε τειχος και προτειχισμα , τα πενθους αξια, του κλαιειν και τοις ορωσιν
αιτια γινομενα· «την γαρ βουλην κυριου τις διασκεδασει; και την χειρα αυτου την
υψηλην τις αποστρεψει;» κατα τον μακαριον Ἡσαΐαν. την δε τοιαυτα πενθουσαν
ειτε πολιν ειτε ψυχην ως ειναι τοις εχθροις καταπατημα , πενθειν εικος αγγελους
τους προτερον αυτην αλλους επ' αλλοις φυλαττοντας, μει ζους τε και υποβεβηκοτας.
ει γαρ επι σωθεισι χαιρουσιν, επι πεσουσι πως ου πενθησουσιν; 52 Ὡς γαρ υπο γης η
θαλαττης καταποθεισαι γεγονασιν αφα νεις. απωλοντο δε και βασιλευς και αρχοντες
και οι ψευδο προφηται και ο νομος αυτης αναγκηι δουλειας, ον δη προαιρεσει και
πριν αλωναι κατελυσαν. πυλαι δε ψυχης αι αισθησεις, αιτινες αμαρτανουσης
κατακλυζονται τε παθεσι και γινονται γηιναι . και αι ταυτας δε τηρουσαι της ψυχης
δυναμεις εκλυονται απολωλοτος νου τε βασιλευοντος και λογισμων αρχικων εν
τοις παθεσιν, οτε της ψυχης νομος τε και ταξις απολλυται, και γινεται Βαβυλων
πληρης ουσα Συγχυσεως, μηδεν εχουσα προνοητικον υπο θεου βοηθουμενον. 53
Λυπηρα διηγειται θεαματα εν τωι χωριωι της ευφροσυνης γε γενημενα· φοβωι γαρ
ουδε θρηνειν τοις πρεσβυτεροις επετρεπον, και τας πρωτας παρθενους εις γην οραν
παρεσκευασαν, μηποτε φανεισαι προς βιαν αυτους εκ του καλλους, εν ωιπερ
επρωτευον, επισπασωνται. ειποις δ' αν και τους εν αρετηι παλαι πρεσβευον τας , δι'
ην ουτως ελεγοντο, χοικους γεγονοτας και παθεσιν αλογοις ενιδρυθεντας κατα
λογον ετι μηδεν ενεργειν και το εν αυτοις ηγε μονικον απογεωσαντας πνευμα και
πενθους αξιαν, ην ειχον παλαι, σωφροσυνην ποιησαντας και λογισμους
διαφθειραντας, ους πριν αφθορους διεσωιζον. 54 ∆οξαν ιδιαν φησιν ο προφητης θεου
τε ναον και πατριδος ευσεβειαν. των δε νηπιων την εκλυσιν ο λιμος απηργαζετο. ει
ποις δ' αν υψηλοτερον, ως οικειουται των συγγενων κατα σαρκα τα παθη κατα το
«τις ασθενει, και ουκ ασθενω;» τα κατα ψυχην εκεινων αναδεχομενος δυσχερη,
γνωσεως αληθους μαρασμον και φοραν αστατον του λογισμου προς τα γηινα και
στερησιν δοξης της υψουσης την κεφαλην κατα το «συ δε, κυριε, αντιληπτωρ μου ει,
δοξα μου και υψων την κεφαλην μου». 55 Την παντελη κακιαν εδηλωσεν, ως
μηδεμιαν εχειν αρετης μαρ τυριαν μηδε τον πλημμελησαντα παραπλησια. τι γαρ
ομοιον αμαρ τημα του μακραν του θεου και μετα το πλησιαζειν αφηνιασαντος; «ει»
γαρ «μη ηλθον» φησι «και ελαλησα αυτοις, αμαρτιαν ουκ ειχον». διο και «εν τοις
εγγιζουσι μοι αγιασθησομαι»· οτι «ο μη ειδως το θελημα του κυριου και μη ποιων
αυτο, δαρησεται ολιγας· ο δε ειδως και μη ποιων αυτο, δαρησεται πολλας». το ουν
τοσουτον παθος , ο μη προφηται θεραπευσαι δεδυνηνται, μονου δειται θεου. διο και
σαρκα πεφορηκε, των προφητων ομολογουντων ασθενειαν εν τωι «κυριε, τις
10

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

επιστευσε τηι ακοηι ημων;» ελεγε δε και προτερον Ἱερου σαλημ· «ιδετε ει εστι παθος
κατα το παθος μου». ο τοινυν «παισας ιασεται· αυτος γαρ αλγειν ποιει και παλιν
αποκαθιστησιν». το γαρ τις λαμβανεται και επι του σπανιου και επι του μηδενος·
ουδεις γαρ ανθρωπων ιασασθαι δυναται την υπο θεου επαγομενην πληγην. 56
Προφητεια ματαιος η μηδεμιαν εχουσα εκβασιν και ην ειδωλα παρασκευαζει τα
ματαια . και αφ' εαυτων δε τινες προεφητευον δηθεν «ενεκεν δρακος κριθης και
κλασματος αρτου» κατα το γεγραμ μενον· οιτινες ουκ ισασιν αμαρτιας ελεγχειν και
της υπο δαιμονων ανασυζειν αιχμαλωσιας , δια της χρηστολογιας τας ψυχας
διαστρε φοντες. ως δε των αληθων το λημμα και ο λογος, ον εκ θεου λαμβανουσιν,
πεφυκεν αληθες και συναπτει θεωι, ουτω το των δαι μονων ψευδες τε και μακρυνον
θεου και της εκειθεν ροπης εξωθου μενον. ποια δε εξωσματα τα μη ματαια , καθαπερ
εδειχθη, και λημματα ; δηλον ουν ως τα πλανης εξωθουντα και προσαγοντα τωι θεωι.
57 «Ὁ» γαρ εχθρος «ημων διαβολος περιερχεται ως λεων ωρυομενος ζητων τινα
καταπιηι» και ως οφις εφ' ημας αφιεις τα συριγματα . πλην μη γενοιτο λεγειν αυτον
ως κατεπιον , μητε καταλαβειν εν ημιν ημεραν ην ο συγκαιων ηλιος απεργαζεται·
ειρηται γαρ· «ημε ρας ο ηλιος ου συγκαυσει σε». ηδοναις γαρ και θυμωι συγκαιει και
την πλανην ημιν ως φως και γνωσιν παρεχεται. ψαλλοντες ουν ερουμεν· «ει μη οτι
κυριος ην εν ημιν, αρα ζωντας αν κατεπιον ημας», και το «λαμπτηρ δε ασεβων
σβεσθησεται». 58 Ουδεν, φησιν, εξ εαυτων εποιησαν οι πολεμιοι· θεωι γαρ εδοκει και
γεγονεν. διοπερ ελεγε και Ναβουζαρδαν· «κυριος ο θεος σου ελαλησε τα κακα ταυτα
εις τον τοπον τουτον, και επηγαγε κυριος, οτι ημαρτετε αυτωι». πας ουν απιστων τηι
κρισει των ρηματων τουτων ακουσεται. παντες μεν ουν οι προφηται ταυτα
προυλεγον, εξ ημερων δε αρχαιων ο Μωσης εν τωι ∆ευτερονομιωι ταυτα προε
μηνυσεν. 59 Ἔστιν οτε περιπαθεις η γραφη τους λογους ποιει και τοις αναι σθητοις
διδωσιν αισθησιν, αλλομενους τε βουνους εισαγουσα και ορη σκιρτωντα, και
βουνους και λιθους μαρτυρεται· οπερ εν τουτοις αδυνατον, του τειχους υπο
πολεμιων ηδη καθηιρημενου. τειχος ουν ενταυθα βασιλευς τε και αρχοντες και οσοι
δυναμει ταυτην περι τειχιζοντες, ους αξιοι χεειν μετανοιας αδιαλειπτα δακρυα , α
τοις ορωσι δια παντος προξενει πεπτωκος. ταυτα, φησιν, υπαρχει αυτοις, και ει μη
παλιν την λυπην σημαινει της παλαι φρουρουσης δυνα μεως, υπερβολικως τουτο
δηλων. «εν θλιψει δε», λεγει, «του κυριου εμνησθησαν εξ ολης της καρδιας». τουτο
τοινυν ποιησατε, φησι, νυκτος και ημερας δακρυοντες και «επι ταις κοιταις υμων
κατα νυγητε»· μηδε νηψιν ηγεισθε την απο τουτων απαλλαγην· μετανοια γαρ εις
σωτηριαν εστιν. νηφει δε τις ουκ αγαθων, αλλα χειρονων παυομενος. τωι δε νωι
συναπτου δια παντος προς Χριστον, οπως σε φυλαξειεν ως κορην οφθαλμου και σοι
τειχος γενηται. 60 Προσεκτικον η νυξ, συστρεφομενης εν αυτηι της ψυχης εν τηι των
αισθησεων ηρεμιαι. τοτε κελευει μελεταν εν ταις εντολαις του θεου και λεγειν μετα
του ∆αβιδ· «νυκτος μετα της καρδιας μου ηδολεσχουν, και εσκαλλε το πνευμα μου».
της δε νυκτος εις τεσσαρας φυλακας διηιρημενης, λεγε μετα του ∆αβιδ·
«προκατελαβοντο φυ λακας οι οφθαλμοι μου», και μετα του Ἀμβακουμ· «επι της
φυλακης μου στησομαι, και αποσκοπευσω, τι λαλησει εν εμοι κυριος ο θεος». τοτε
γαρ ερεις· «οτι λαλησει ειρηνην επι τον λαον αυτου». αδο λεσχησον ουν εν νυκτι του
παροντος αιωνος· ου γαρ εστι σοι «η παλη προς αιμα και σαρκα, αλλα προς τας
αρχας, προς τας εξουσιας»· «ουκ οιδας γαρ, ποτε ο κυριος της οικιας ερχεται, οψε η
μεσονυκτιου η αλεκτοροφωνιας η πρωΐ· μη ελθων εξαιφνης ευρησει υμας καθευ
δοντας». και παλιν· «ει γαρ ᾔδεις ποιαι φυλακηι ο κλεπτης ερχεται, εγρηγορησας αν
και ουκ αν ειασας διορυγηναι την οικιαν σου». 61 Ἆρον προς αυτον χειρας σου δια
της των καλων εργασιας. ου περι των τυχοντων ο αγων, δι' αποριαν του θειου
λογου των σων εκλειποντων νηπιων , και ισταμενων επ' αρχης πασων εξο δων , των
11

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εντολων του θεου, και προβηναι μη δυναμενων ανευ θεου συνεργειας και του
στηριζοντος αρτου καρδιαν. 62 Του προφητου παραινεσαντος, Ἱερουσαλημ επεισθη
και λεγει προς τον θεον· «μη αποστρεψηις το προσωπον σου απ' εμου», «επι βλεψον
επ' εμε και ελεησον με», «μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με, μηδε τηι οργηι σου παιδευσηις
με». μειζων ανθρωπινης φυσεως η πληγη. οιδα παραβασα τον νομον και τοις
εντευθεν επιτιμιοις υποκειμενη, εν οις εστι και το «φαγηι τα εκγονα της κοιλιας σου,
κρεα υιων σου και θυγατερων σου». ενομιζον εως απειλης ειναι τα ρηματα· εγνων,
κυριε, οτι «ο νομος σου αληθεια». ιερεως δε και προφητου σφαγην ουκ επυθομην εν
μεσωι νεωι. 63 Ἐπι γης ησαν ερριμμενοι παντες οι δι' ηλικιαν προς τους πονους
αδυνατοι, θεαμα λιαν ελεεινον, ως και νεων σφαγη και παρθενων † ειθε και τουτων
σφαγαι πριν εις ζωην πικροτεραν απαγεσθαι. εξοδοι δε γης τα βιωτικα πραγματα, εν
οις εκοιμηθησαν μη «γρηγορησαντες μηδε προσευξαμενοι», κλεισαντες δε προς
αμαρτιας και αφροσυνην τους της ψυχης οφθαλμους. και τινες ουτοι; ει μεν
παιδαρια , ου θαυμαστον αγαν. νυνι δε προ τουτων οι δοκουντες προβεβηκεναι κατ'
αρετην και πας δε την ψυχην αδιαφθορος και δυνατος εν πολεμωι γεγονεν εχθροις
υποχειριος. συ δε ως αγαθος την τοιαυτην αυτων καταπαυεις ζωην, και κατατεμνεις
πασαν αυτων συστασιν την επι κακωι. 64 Οι κυκλωι μου, φησι, την Ἰουδαιαν
οικουντες την εις εμε εορ την ενομιζον καταφυγην, σωτηριαν εντευθεν ελπιζοντες·
ων ουδεις υπολελειπται δια την σην αυτοις επενεχθεισαν οργην . δι' ων γαρ
ημαρτον, πολλοι και δυνατοι γεγονασιν οι εχθροι . 65 ∆εινα συνεβη τωι προφητηι και
πριν αλωναι την πολιν και ταυτης εαλωκυιας. διο στοιχειωσεως ετερας καταρχων,
εαυτον απο δυρεται, πτωχειαν ορων και ερημιαν της πολεως δια παιδειαν κυριου.
και αυτος δε ουδεν ηττον γεγονεν εν ενδειαι αγαθων, αμα μεν εν περιστασει γεγονως
ηνικα τουτους εξηλεγχεν, ωστε λεγειν· «διετελεσα μυκτηριζομενος πασαν την
ημεραν», αμα δε και ταις των δεινων αυτων κοινωνων συμφοραις και τηι εκ
συμπαθειας οδυνηι. φησι δε και κατα τον ∆αβιδ· «σκια θανατου επεσκιασε με». οταν
γαρ δοκηι προς βραχυ διδοναι τοις πονοις ανακωχην, αυθις παλιν δρομει διηνεκη
τιμωριαν ποιουμενος. 66 Το ολην την ημεραν δηλοι καθ' εκαστην ημεραν, ως παρα
τωι ∆αβιδ· «ολην την ημεραν πολεμων εθλιψε με». σημαινοι δ' αν το εστρεψε χειρα
αυτου και οτι παλαι μοι τα αγαθα χορηγων, νυν τας παιδειας επαγει, καθαπερ
αλλαξας την χειρα. 67 Την σαθροτητα την συμβασαν ημιν εκ της αμαρτιας σημαινει.
68 Συμφορα γαρ επιμονος γεροντικην ασθενειαν εμποιει. 69 Ου γαρ αφηκε με
διαφυγειν τα δεινα πανταχοθεν πολιορκου μενον. λεγοι δ' αν ισως και το
περιβληθεν τηι πολει τειχος πολε μιον. την αυτην δε τωι ∆αβιδ αφηκε φωνην
ειρηκοτι· «εκαθισαν με εν σκοτεινοις ως νεκρους αιωνος». τουτο δε δια τας απο των
πολε μιων ειρκτας, αμα δε και δια τας εκ θεου συμφορας· ψυχης γαρ σκοτος οι
πειρασμοι. ιδικως δε «Ἱερεμιαν και εις τον καταρρακτην ενεβαλεν ο Πασχωρ»,
σκοτεινον οντα και αφεγγη, οποιον ην και τωι ∆αβιδ το σπηλαιον εν ωι παρα Σαουλ
απεκρυπτετο. δυναιντο δε και εις Χριστον οι δυο Θρηνοι λαμβανεσθαι, ου τυπος ην
Ἱερεμιας τοσαυτα παρα Ἰουδαιων πεπονθοτος και τελος ταφωι παραδοθεντος. 70
Ἀφυκτοις με κακοις περιβεβληκεν, επιθεις τωι τραχηλωι μου λαον απηνη και
παραπικραινοντα και μειζον η κατ' εμε φορτιον. ουκ εισηκουσθην δε κουφισθηναι
πολλακις ευξαμενος · εισακου σθηναι γαρ τους αγιους εσθ' οτε κωλυει τα πραγματα.
λεγοι δ' αν ζυγον και τους κλοιους τους σιδηρους, ους αντι ξυλινων θεου κε λευσει
περιεβαλετο, φερεται γαρ και γραφη· εβαρυνε γαρ τον χαλκον του τραχηλου μου.
απεφραξε γαρ την προσευχην μου και λεξας αυτωι· «μη προσευχου· περι αυτων· ου
γαρ εισα κουσομαι σου». 71 Ὁρμησας γαρ πολλακις ου συνεχωρηθη παραιτησασθαι
την δια κονιαν. εφασκε γαρ· «ου μη ονομασω το ονομα κυριου», και ωσπερ υπο
πυρος συνηλαυνετο. εμφραττει δε και τας οδους των αμαρ τωλων ου συγχωρων
12

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αμαρτειν. αλλ' ου τοιουτος ο προφητης, ος γε φησιν· «ουκ εκαθισα μετα συνεδριου
παιζοντων». 72 Παν αυτου, φησι, βελος εκενωσε κατ' εμου, την εμην τιτρωσκων
επιθυμιαν και μη συγχωρων μοι πραττειν ως βουλομαι. 73 Νεφροι δε εν τηι γραφηι το
επιθυμητικον, ιοι δε τα βελη. και με λοιπον ως ψευστην διεσυρον ωιδην με
ποιησαντες. και φθασας δε ελεγε· «κατα μονας εκαθημην, οτι πικριας ενεπλησθην»
και τα εξης· ο μεν γαρ εδειτο υπερ αυτων, οι δε επεβουλευον, και ομως την
διακονιαν ουκ ην παραιτησασθαι. επικραινετο τοινυν και πα σχων υπ' αυτων <και>
πασχουσι συναλγων· και ασεβουσιν υπερα χθομενος. 74 Ψηφωι φησιν η αριθμωι, καθ'
εκαστον οδοντα παιομενου κατα της σιαγονος, η λιθωι σκληρωι. και κατα τον ∆αβιδ
δε φησι· «μετα σποδου αρτον μου ησθιον», το μηδε αρτον συν ηδονηι λαμβανειν δη
λων υπο θλιψεως. ουκ ην ουν ειναι την ψυχην εν ειρηνηι , αυτην ταραττομενην και
προσετι βλεπουσαν εξωθεν θορυβους, εσωθεν μαχας. διο μηδεν ελπισας χρηστον,
τας Ἰωβ αφηκα φωνας· «απειπατο με ελεος, και η ελπις μου παρα κυριου». ου γαρ ην
νικησαι τα περιεστωτα δεινα. 75 Προς παντας γαρ ων αγαθος την παρ' ημων
υπομονην απαι τει. τηι γαρ ψυχηι, η ζητησει αυτον, αγαθον το ζητειν, ητις υπο μενοι
μη ταραττομενη, μεχρι το ελεος απαντησειεν, μηδε μεθισταμενη, μεχρι το σωτηριον
επιφανειη κυριου , εις το ελπιζειν εις ετερον. ισως δε και ησυχασει λεγει μη
πολυπραγμονουσα της προνοιας τα κριματα. δει τοινυν, καν αγνοωμεν, μη
αφηνιασαι κυριου. 76 Ὅτι «ο ζυγος αυτου χρηστος και το φορτιον ελαφρον». καν
ουν μηδεις αυτωι συναινηι περι του, δει μη συναπαγεσθαι, αλλα καν μονωθηι προς
τουτο, τοις δεδογμενοις εγκαρτερειν και ενιδρυσθαι βεβαιως. «κυριος» γαρ
«κατοικιζει μονοτροπους εν οικωι» φησιν ο ∆αβιδ, και «κατα μονας ειμι εγω, εως ου
παρελθω», δηλονοτι τους πειρασμους φιλανθρωπιας τυχων. 77 Ταπεινωσει γαρ
εαυτον φασκων· «εγω δε ειμι γη και σποδος», ειπερ οντως εστιν ανηρ , και της μη
καταισχυνουσης ελπιδος πε πληρωται, οποιον και το «εκολληθη τωι εδαφει η ψυχη
μου». 78 Ἁρμοζει τουτο και προς τους εν τηι αιχμαλωσιαι λεγοντας τα εν τωι
εβδομηκοστωι τριτωι Ψαλμωι· «ινατι, ο θεος, απωσω εις τελος; ωργισθη ο θυμος σου
επι προβατα νομης σου;» συμφωνον δε το «ουκ εις τελος απωσεται κυριος ουδε εις
τον αιωνα μηνιει»· ερει δε τωι προς αξιαν μετανοησαντι· «διαλειπετω η φωνη σου
απο κλαυθμου, και οι οφθαλμοι σου απο δακρυων». 79 ∆ια τουτων μανθανομεν μη
ειρηκεναι τον κυριον μηδε αιτιον ειναι του ταπεινωθηναι τους δεσμιους της γης υπο
της αμαρτιας, ουδε τα ανθρωπινα κριματα εγκλινειν κατεναντι του θεου, το γαρ
δικαιον αγαπαι και ευθυ, αλλ' ουδε του αξιον γενεσθαι καταδικασαι ανθρωπον · ου
γαρ δυναται, φησι, τα εναντια εκ στοματος κυριου εξεληλυθεναι, τα αγαθα και το
κακον · ουτε γαρ «δενδρον αγαθον καρπους πονηρους ποιει, ουτε δενδρον πονηρον
καρπους αγαθους». το ουν αδικεισθαι ανδρας υπο πονηρων παρα την θειαν κρισιν
εστι, γινεται δε ομως εν τοις περιορωμενοις υπο θεου, καθα τοις Ἰσραηλι ταις υπο
των πολεμιων συνεβη, και εν επιστροφηι θεου λυεται. διο χρη ταυτην αναζητειν τους
επι τιμωριαι παραδοθεντας. 80 Ματην αρα γογγυζοντες επι τον δημιουργον την
αιτιαν ανα γομεν· οπερ ο ζων ανθρωπος ουκ εχει ποιειν· νεκρων γαρ εν αμαρτιαις η
τοιαυτη προαιρεσις, ει μη αρα διελεγχει τον ζωντα καθ' αμαρτιαν , και θεον
αιτιωμενον. ως ουν ετεραν αιτιαν ουκ εχοντες η μονους εαυτους, τα παρ' εαυτων
γενομενα κριναντες επιστρεψωμεν . 81 Ουκ εστι γαρ επιστρεψαι προς κυριον τον
εαυτον αγνοη σαντα· επιγινωσκει δε τις εαυτον, επαγων ταις πραξεσι την διανοιαν,
αμα μεν επισκοπων αυτας, αμα δε και νοερας εργαζομενος. τοτε γαρ
«ανακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν κυριου κατοπτριζομεθα» και τα πριν
εξομολογουμενοι λεξομεν οτι «ημαρτομεν και ηνομησαμεν αποστηναι απο σου» και
«οτι δικαιος ει επι πασιν οις επηγαγες ημιν». 82 Το αναλαβειν καρδιας επι χειρων
δοκει δηλουν το οιονει μετα χειρας λαβοντες τας εαυτων εννοιας εξετασωμεν, ειπερ
13

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εισι καθαραι. 83 Και ταυτα της φθασασης εξομολογησεως μερος· ως γαρ σκοτος ημιν
εκ νεφελης επηγαγες τας των δεινων περιστασεις, και μακραν οντας απο σου
κατεδιωξας , απωλεσας νεκρων τηι αμαρτιαι δια της τιμωριας. και επειπερ αι αμαρτιαι
ημων διιστων ημας απο σου ωσπερ διατειχιζουσης νεφελης , ουκ εφθανεν ημων η
προσευχη προς σε· ου γαρ ειχομεν «πτερυγας περιστερας» υπεριπτασθαι τε και
λεγειν· «εν τωι θεωι υπερβησομαι τειχος». ου γαρ ην ευχερες παρελ θειν την
αμαρτιαν, στερεαν τε ουσαν και σκοτεινην και πνευματος αμοιρον αγιου. 84
Συμμαχος· πτοησις . ολωι στοματι κατεπιον ημας, και εις βαθος κακων υπηνεχθημεν
φοβου και ταραχης εμπλησθεντες· «εμ πιπτει γαρ εις ον ωρυξε βοθρον» ο
αμαρτωλος διδους ων ημαρτε δικας. και επει «προ συντριβης ηγειται υβρις» κατα
τον Σολομωντα, τουτεστιν υπερηφανια, επηρθημεν τε και συνετριβημεν . οθεν ο
∆αβιδ μελωιδει· «μη ελθετω μοι πους υπερηφανιας , και χειρ αμαρ τωλου μη
σαλευσαι με». 85 Και τοσαυτα παθων των δεδρακοτων υπεραλγει, ουτως «η αγαπη
το κακον ου λογιζεται». 86 Ἀντι του ο οφθαλμος μου κατεπονηθη, και ου σιγησε ται
του μη ειναι εκνηψιν Συμμαχος ειπεν· ο οφθαλμος μου επεμεινε, και ουκ επαυσατο
του μη ειναι ανεσιν . δηλουσι δε οι μεν Ἑβδομηκοντα οτι καιπερ των οφθαλμων εκ
πληθους δακρυων ησθενηκοτων ου διελειπον ομως, ανανηψαι του κλαυθμου μη
δυνα μενος, ο δε Συμμαχος οτι επεμεινα τε δακρυων και ου διελειπον· προσευχη γαρ
εκτενης και δακρυων επιτασις τον θεον εφελκει προς ελεον. 87 Κατακοπτει γαρ με
τα δακρυα, φησι, καθαπερ αμπελον ακριβης τρυγητης· κατα δε Συμμαχον, οτι
κατεποντισαν με τα δακρυα, τηι των εν υδασι πνιγομενων μεταφοραι. υπομενων δε
υπομενω τον κυριον , μεχρι του αποστρεφειν το προσωπον αυτου αφ' ημων. το
διακυψαι δε τον θεον το της επισκοπης ημας αξιωσαι δηλοι. εξη γειται δε το παρα
πασας επι πασας επενεγκων, τουτεστιν επι ταις αυ των συμφοραις· το γαρ θηλυ
γενος του των αρρενων ελεεινοτερον. 88 Ἢ α πεπονθε λεγει· ενεβληθη γαρ λακκωι
και οσον ηκεν εις εκει νους απεθανεν, σωθεις δε παρ' ελπιδα εβοα μετα ∆αβιδ· «η
ψυχη μου ως στρουθιον ερρυσθη εκ της παγιδος των θηρευοντων»· ου γαρ ην
«πεσειν επι την γην ανευ του πατρος του εν τοις ουρανοις» κατα την του σωτηρος
φωνην. η τοινυν δι' εαυτον φησιν η και τα του λαου οικειουμενος παθη. αλλα το
δωρεαν περι αυτου εικοτως αν λεγοιτο· τι γαρ αυτους ηδικησεν, μαλλον δε ουκ
ευεργετησεν; 89 Ἐδικασεν ο θεος αποκτεινας τον ψευδοπροφητην και τον βασι λεα
παραδους, και επι του Χριστου παραδους το εθνος εις αλωσιν. το δε εγω επ'
οφθαλμους αυτων , οτι βαρυς ημην αυτοις και φαινομενος. 90 Ἔλεγε και προσθεν·
«συντελεσον αυτους, και εσται σου ο λογος εμοι εις ευφροσυνην και χαραν καρδιας
μου». ταυτα γεγονε μετα την κατα του σωτηρος επιβουλην, οτε πανταχου
διεσπαρησαν· ηλθε γαρ επ' αυτους «παν αιμα δικαιον εκχυθεν». το τοινυν
συντελεσαι δηλοι το τελος λαβειν την κατ' αυτους λατρειαν, και το μηκετι χρη
ματιζειν εθνος θεου. 91 Το υπερασπισμον καρδιας μοχθον αυτοις , οτι δωσεις αυ τοις
μοχθον εις αισθησιν του ποσος υπηρχες υπερασπιζων αυτων, ινα σε και παλιν
ζητησωσιν. ει δε μη, καταδιωξεις αυτους εν οργηι σου . 92 Της νυν παρουσης
τεταρτης στοιχειωσεως αρχομενος τον περι των επιφανων εξαιρετως επανελαβε
Θρηνον, ημαυρωσθαι λεγων την επιφανειαν εκκεχυμενου τε δικην υδατος
ηφανισθαι. 93 Ἅγιοι δε ως εκλεκτοι δια τους πατερας η δια τους συν Ἰωακειμ
ληφθεντας αγιους, ους απεικασε συκοις χρηστοις. Και μετ' ολιγα· Ἐξοδων δε των
απο της αγιας γης «απαγουσων εις απωλειαν» και εις τον νοητον Βαβυλωνιον, «ινα
παιδευθωσι μη βλασφημειν». ειποις δ' αν τον Θρηνον και επι των εκ θεοσεβειας
μεταβαλλοντων, ειπερ ειεν επισημοι και πλανης ηγοιντο τοις αλλοις, «καταλιποντες
μεν την πηγην του ζωντος υδατος, γεγονοτες δε λακκοι συντετριμ μενοι οι ου
δυνανται στεγειν». οθεν εικοτως εκχεονται περι την πλανην αωρι στενοντες. 94 Οι
14

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

κομωντες επι πλουτωι, φησιν, η και χρυσιου τιμιωτεροι πως ουτω τοις ευτελεσι και
συντριβομενοις απαχθεντες εις δουλειαν εικασθησαν; εφη δε τουτοις αυτους
απεικαζεσθαι και ηνικα κατελ θων «εις τον οικον του κεραμεως» λαβων αγγειον
συνετριψεν. απει καζει δε αυτους και Ἡσαΐας πολει πεσουσηι, «και τα πτωματα»
λεγων «αυτης εσται ως συντριμματα αγγειου οστρακινου». 95 Περι λιμου των
ενδοξων λεγει βρεφων, ως της Ἱερουσαλημ μηδε τοις αγριοις ζωοις ομοιως θηλην
αυτοις προτειναι δεδυνημενης. η δε του παθους υπερβολη και φυσεως ληθην
εργαζεται. δρακοντας δε η και τας κατα Συμμαχον Σειρηνας ακουσει τα πονηρα πνευ
ματα, τα τους εαυτων νεογνους πονηρωι θηλασαντα γαλακτι. τοι ουτοι δε οι ταις
διδασκαλιαις των ασεβων εισαγομενοι. 96 Πως γαρ ου θυγατερες οι εκτεθηλυμμενοι,
ους και Φαραω περι ποιειται, φονευων τους αρρενας; οι και την διδασκαλιαν, την
ερη μον θεου, καταβοσκονται, αποπτηναι κατα τους στρουθοκαμη λους μη
δυναμενοι, αλλα την γην αει διαθεοντες; το γαρ στρουθιον ουτως εξεδωκε
Συμμαχος, τους δε τουτων διδασκαλους ουκ απεικοτως Σειρηνας εκαλεσεν. κατα γαρ
τον εξω μυθον αυται δια της ηδονης τους προστυχοντας απωλλυον, ωσπερ ουν τον
ιον ενδακοντες οι δρακοντες . ονειδιζει τοινυν τοις δηθεν αγαθοις διδασκαλοις, οτι
μηδε τουτοις ομοιως περι τους φοιτωντας εσπουδασαν. 97 Ταυτα πεπονθασι
πολιορκουμενοι τε και απαγομενοι. λεγοις δ' αν και ως «λιμον υπεμειναν ουκ αρτου,
ουχ υδατος» κατα το λογιον το προφητικον, «αλλα του ακουσαι λογον κυριου». διο
περι των νεογνων αυτων προφητευει. 98 Ἱστορικως μεν επανηλθεν επι τα συμβαντα
επι της αιχμαλωσιας, προς δε διανοιαν περι του λιμου του διδασκαλικου λογου
φησιν. 99 Ου γαρ τοσουτον ελεεινον οι πενητες οι κακουμενοι. τουτους δε θρηνει
και Παυλος, «ων η υιοθεσια» λεγων «και η δοξα». κενα γαρ νυν μελετωντες ουκ
εντρυφωσι Μωσει τε και τοις προφηταις, ως το «κατατρυφησον τωι κυριωι». ουδεις
γαρ αυτοις ο πεττων τον τροφιμον λογον, ουδε του σιτευτου μεταλαμβανουσι
μοσχου καιπερ αυτοι τεθυκοτες. διεξοδους δε καλει τας διασπορας η και τας των
νομικων γραμματων παρατροπας. 100 Ἐτιθηνουντο το πριν επι κοκκου , το μελλον
εκχεισθαι του σωτηρος αιμα προφητικως προακουοντες, και νυν εκ των γηΐνων
νοηματων ρακοδυτουντες. 101 Συμμαχος το μεν ωσπερ σπουδη, εξαπινης εξεδωκε,
το δε ουκ επονεσαν, ην ουκ ετρωσαν . τι γαρ θειου συντομωτερον λογου φησαντος·
«ιδου αφιεται υμιν ο οικος υμων ερημος» και μονωι παραδοντος τωι βουλεσθαι; η
ανομια δε της Ἱερουσαλημ υπερ την Σοδομων εμεγαλυνθη . οι μεν τον φυσικον
νομον ειχον μονον, οι δε και γραπτον και προφητας οσα τε παραδοξως ο θεος
ηργαζετο εν αυτοις. κακεινοι μεν ημαρτον εις αγγελους και τους ομοιους αν
θρωπους· ουτοι δε εις τον σωτηρα και λυτρωτην παλαι μεν εξ Αι γυπτου, νυν δε
δαιμονων λατρειας, ειπερ εδεξαντο τον προς αυτους ελθοντα προηγουμενως. «ουκ
απεσταλην» γαρ φησιν «ει μη εις τα προβατα τα απολωλοτα οικου Ἰσραηλ». 102
Συμμαχος· αχραντοι αφωρισμενοι αυτης υπερ χιονα, λαμ προτεροι γαλακτος,
πυρροτεροι την εξιν υπερ τα περι βλεπτα, σαπφιρος τα μελη αυτων, σκοτεινοτερον
ασβολης το ειδος αυτων . τους αγιασαντας εαυτους φησι τωι θεωι· Ἡγια σμενοι γαρ το
Ναζιραιοι δηλοι, ουτω γαρ Συμμαχος και Θεοδοτιων εν τωι Ἀμως τους ηγιασμενους
εξεδωκαν, Ναζιραιους ειποντες. με μνηται τουτων και Μωσης· οποιος ην και
Σαμψων. ησαν δε και παρα Ἰουδαιοις επιφανεις. διο το μεν καθαρον αυτων
αντεξητασε χιονι , το δε λαμπρον γαλακτι· επυρωθησαν δε τηι ασκησει δοκιμα
σθεντες ων επηγγελλοντο τωι θεωι, οι εκλεκτοι δε αυτων (ο δηλοι το αποσπασμα )
πολιτειαν ουρανιον εχουσιν· τοιουτον γαρ της σαπφιρου το χρωμα. εχει δε και
χρυσιζουσας φλεβας, αις δη την εξιν αυτων ο Συμμαχος απεικαζει, το αδιαφθορον
εχουσαν και το διαπυρον κατα θεοσεβειαν. 103 Της πνευματικης εξεπεσαν
ελλαμψεως και λιμωι τωι νοητωι δι ετακησαν, ως εοικεναι ξυλοις ξηροις , τοις μη
15

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

«πεφυτευμενοις παρα ταις διεξοδοις των υδατων»· οποιοι νυν οι παρ' αυτοις ιερεις
μηδε μιαν εχοντες ευτροφιαν πνευματικην. και κατα το ρητον δε, υπ' αισχυνης
ακρας τα προσωπα αυτων εμελαινετο, οτι τοις αλλοις ομοιως αμαρτανοντες
απηγοντο· επει και νυν επι των καταισχυνο μενων η συνηθεια τωι ονοματι κεχρηται.
104 Πολεμωι γαρ κρειττον συντομως τελευταν η λιμωι δαμασθηναι δι' αποριαν των
εν αγρωι γεννηματων . ειποις δ' αν ρομφαιαν ειναι και μαχαιραν τον λογον του θεου·
φησι γαρ ο Παυλος· «και την μαχαιραν του πνευματος, ο εστι ρημα θεου», υφ' ου,
φησιν η νυμφη, «τετρωμενη αγαπης ειμι εγω». λεγει δε και ο ∆αβιδ· «περι ζωσαι την
ρομφαιαν σου επι τον μηρον σου, δυνατε, τηι ωραιοτητι σου και τωι καλλει σου». υπο
τοιαυτης πληγεντας ρομφαιας καλον υπο τους ποδας πεσειν Ἰησου κατα το «λαοι
υποκατω σου πεσουνται», την αυτου ομολογησαντας βασιλειαν, αλλ' ουχ αλωναι
λιμωι ψυχικωι. γεννημα γαρ χωρας ο Χριστος, ο εν Βηθλεεμ γεννηθεις, οπερ Οικος
αρτου σημαινεται, ουπερ αγευστοι γεγονοτες Ἰουδαιοι εις δαιμονων απηχθησαν
χωραν. αγρος δε ο ευλογημενος υπο κυριου και λιαν ευωδης, ουπερ επνεεν Ἰακωβ,
δηλοι Χριστου την εκκλησιαν. 105 Ἵνα μη δοξωσιν αι γυναικες δι' ωμοτητα
βεβρωκεναι τα τεκνα, οικτιρμονας μεν ειναι φησιν· τηι δε της ενδειας αναγκηι
προσαπτει το παθος. το δε ηψαν το αναψαι και οπτησαι δηλοι, ο δη γεγονεν επι της
Ῥωμαιων πολιορκιας· διο και συντριμμα καλει την παν τελη του εθνους απωλειαν.
και εν τηι δευτεραι δε των Θρηνων στοιχειωσει του παροντος μεμνηται παθους. και
τουτο δε και ταλλα παθη μετ' ακριβειας Ἰωσηππος εν τοις περι αλωσεως παρεδωκεν.
106 Μετα γαρ την Χριστου παρουσιαν συνετελεσθησαν. 107 Ἴσως μεν και δια το των
τοπων οχυρον και του τειχους και την των οικητορων ισχυν, μαλιστα δε δια τον αει
της πολεως υπερησπικοτα θεον. καιτοι προ του Ναβουχοδονοσορ εισελθων ο
Αιγυπτιος πολλακις ελαβε τους θησαυρους εκ του οικου κυριου, αλλ' ου πορθησας
την πολιν· ου γαρ αγαν εθλιβεν, ει και υπηρχεν εχθρος, προς το μηδε απεμφαινον
ειναι και δις και τρις το παραδοξον γενε σθαι. λεγοι δ' αν βασιλεις της γης και τους
δαιμονας τους των χοικων βασιλευσαντας, περι ων ειρηται· «παρεστησαν παντες οι
βασιλεις της γης και οι αρχοντες αυτων συνηχθησαν επι το αυτο κατα του κυριου
και κατα του Χριστου αυτου». περι ων οιτινες εισιν εδηλωσε το «ει γαρ εγνωσαν,
ουκ αν τον κυριον της δοξης εσταυρωσαν» και το «ινα γνωρισθηι ταις αρχαις και ταις
εξουσιαις εν τοις επουρανιοις δια της εκκλησιας η πολυποικιλος σοφια του θεου»·
ᾤοντο γαρ μη παραδιδοσθαι την Ἱερουσαλημ εις τελος, μεχρι του εθνους τουτου την
προς τους πατερας επαγγελιαν οιομενοι, μη δεν ειδοτες περι Χριστου. 108 Αιμα
δικαιον κυριως το του σωτηρος Χριστου, οπερ εκχε αντες τελεως απωλοντο, επι τοις
των προφητων αιμασι μετριως σωφρονιζομενοι. 109 Συμμαχος φησιν· ακαταστατοι
εγενοντο, τυφλοι εν ταις εξοδοις, εφυρησαν εν αιματι, ωστε μη δυνασθαι αψασθαι
της εσθητος αυτων. εγρηγορους η γραφη τους αγγελους καλει, ως παρα τωι ∆ανιηλ.
ουτοι δε ησαν, δι' ων ισως και ο δια Μωσεως νομος εδοθη κατα το «ει γαρ ο δι'
αγγελων λαληθεις νομος». ου τοι τοινυν προσκαρτερουντες αυτηι και τωι θειωι ναωι,
σαλευθεντες μετεστησαν. Ἰωσηππος γαρ εν τοις περι αλωσεως ιστορει ως «νυ κτωρ
οι ιερεις προσελθοντες εις το ιερον, ωσπερ αυτοις εθος ην προς τας λειτουργιας,
πρωτον μεν κινησεως εφασαν αντιλαμβανεσθαι, μετα δε ταυτα φωνης αθροας·
μεταβαινωμεν εντευθεν»· οτε και κατα Συμμαχον ακαταστατοι και αληται
γεγονασιν και τυφλοι , φησιν, εν ταις εξοδοις . ου γαρ «ην ορασις διαστελλουσα»; ου
βασι λευς, ου προφητης, ουδε ηγουμενος· «εξελιπον» γαρ επει «παρεγενετο ωι
απεκειτο, ος ην προσδοκια εθνων». 110 Τοις αποστολοις εντελλεται εκ μεσου των
Ἰουδαιων φυγειν επι τωι αιματι μολυνθεντων Χριστου, την δε κλησιν αυτων και τοις
αγγε λοις επετρεψεν. ει μη αρα τοις αποστολοις καλειν εις μετανοιαν αυτους
ακαθαρτους κελευει, οπερ εποιησαν ειποντες· «υμιν ην αναγκαιον πρωτον
16

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

λαληθηναι τον λογον». μη βουλομενων δε, προσταττει φυγειν, διο φασιν ως μη
θελοντων το «ιδου στρεφομεθα εις τα εθνη». 111 ∆ηλοι δε το μεν ανηφθησαν το της
αλωσεως πυρ, το δε εσαλευθησαν την εις δουλειαν μεταστασιν, το δε ου μη προσ
θωσι του παροικειν οτι διηνεκη σχησουσι παροικιαν, δευτερας μηκετι δεομενοι. 112
Την παρα Χριστου τιμωριαν δηλοι· λεγει γαρ ο ∆αβιδ· «προσω πον δε κυριου επι
ποιουντας κακα». ουκ επιβλεπονται δε παρ' αυτου, μενοντες οπερ εισιν· «οταν» γαρ
«εισελθηι το πληρωμα των εθνων, πας Ἰσραηλ σωθησεται» και λοιπον ως πιστος
επιβλεπεται. ει δε γραφοιτο· μερις αυτων , δηλον οτι των εξιοντων εκ μεσου φησιν.
περι δε των πολεμιων το προσωπον ιερεων ουκ ελαβον , παντας γαρ απηγαγον. 113
Ἀπο των αιχμαλωτων ο λογος ειναι δοκει, μετανοουντων εφ' οις Αιγυπτιοις και
Ἀσσυριοις προς βοηθειαν επηρειδοντο. λεγοιτο δ' αν ακολουθως υπο των εκ
περιτομης πιστευσαντων· εξελειπο μεν διακενης εις τον νομον ελπιζοντες· ο γαρ
νομος συζει ουδενα, καθαπερ ειπεν ο Παυλος. ουκουν ουδε οι ηρτημενοι του νομου
βοηθησαι μετα την χαριν δυνησονται. 114 Ὑπο γαρ του σωτηρος «αλιεις ανθρωπων»
αποδειχθεντες οι μα θηται εθηρευον Ἰουδαιους ταις φρεσι νηπιους, μη την πλατειαν
και ευρυχωρον των πατερων αυτων βαδιζειν οδον· ουσπερ δη και ο σωτηρ
υπηινιττετο λεγων· «εασατε τα παιδια ελθειν προς με». 115 Ἱστορει γαρ Ἰωσηππος ως
ουδε τα ορη τους φευγοντας διεσωσεν. εκει τοινυν ημας ελκοντες ηπτοντο , ηγουν
προς δικην ανηφθησαν καθ' ημων. νοοιτο δ' αν και περι των αποστολων ων
«ανεκαινισθη ως αετου η νεοτης». 116 Τινες εφασαν ως εν τοις εξαιρετοις
διαφανεστερον τον Ἰωσιαν θρηνει· ηλπιζον γαρ δια της αυτου θεοσεβειας
ανασταθηναι την Ἱερουσαλημ εν μεσωι εθνων εις δοξαν, εν μεσωι γαρ εθνων η
Ἱερουσαλημ. τυπος δε ουτος, φασι, Χριστου, δια τας ανομιας τεθνηκως του λαου.
καιτοι ουκ εν ταις του λαου συνεληφθη διαφθοραις , αλλ' ως απαγορευσαντος του
προφητου συναντησας Νεχαω Φαραω, καιπερ προς αυτον ουκ εθελοντι μαχεσασθαι.
κατα τοινυν τον θειον αποστολον «καλυμμα τωι προσωπωι των Ἰουδαιων επικειται
Μωσεως αναγινωσκομενου· εαν δε επιστραφηι προς κυριον, περιαιρειται το
καλυμμα· ο δε κυριος το πνευμα εστιν». δια δε του προφητου ρητον πνευμα λεγει
τον κυριον. οις ουν επικειται καλυμμα, ουκ αν ει ποιεν· πνευμα προσωπου ημων
Χριστος κυριος , αλλ' οι «ανα κεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν κυριου
κατοπτριζομενοι», ων αει προ των της διανοιας οφθαλμων εστιν ο κυριος· ως δηλον
οτι το ενεργησαν εν τοις προφηταις πνευμα ην ο Χριστος, ος και ενανθρωπησας
φησιν· «αυτος ο λαλων παρειμι», αυτος ων πνευμα και κυριος και Χριστος. τουτον
συνελαβον οι διαφθειραντες πρωτον εν εαυτοις της θεοσεβειας τα σπερματα. αλλ'
ημεις οι προφηται ουκ αλλον ηγουμενοι το πνευμα του προσωπου ημων , μετα την
ημων συλληψιν μηκετι τοπον εχοντες εν αυτοις, υπο τηι του Χριστου σκιαι ζησομεθα ,
ουκετι παρα Ἰουδαιοις, αλλ' εν ολοις τοις εθνεσιν , οτε «αρθεισα η βασιλεια του θεου
απ' αυτων» δια το κατα του Χριστου τολμημα «εδοθη τοις εθνεσιν». ιδου γαρ ζωσιν
εν ημιν οι προφηται, λαλουντες περι αυτου και κηρυσσοντες, αλλ' ουκετι παρ'
εκεινοις, τοις ετι και νυν αυτον ταις εαυτων διαφθοραις περιβαλλουσιν, οσημεραι
βλασφημουντες αυτον. ο δε Ἀκυλας εφη πνευμα μυκτηρων ημων , Συμμαχος δε
πνοη μυκτηρων ημων . οι γαρ θεοφιλεις δια παντος τον Χριστον αναπνεουσι, προ
οφθαλμων αυτον εχοντες. ιστεον δε οτι ωσπερ ο Χριστος πνευμα ων εν τοις
προφηταις ελαλησεν, ουτω και ο πατηρ· λεγει γαρ εν τηι προς Ἑβραιους ο Παυλος.
«πολυμερως και πολυτροπως παλαι ο θεος λα λησας εν τοις προφηταις, επ' εσχατων
των ημερων ελαλησεν ημιν εν υιωι». ουτως δε και το πνευμα το αγιον· φησι γαρ ο
σωτηρ· «καλως ειπεν εν Ἡσαΐαι το πνευμα το αγιον· ακοηι ακουσητε, και ου μη
συνητε». εν δε τηι προς Κορινθιους ο Παυλος ειπων τα χαρισματα, εν οις εστιν η
προφητεια, φησιν· «ταυτα δε παντα ενεργει εν και το αυτο πνευμα, χορηγουν
17

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εκαστωι καθως βουλεται»· τουτεστιν αυθεντικως, ου δουλικως. λεγοις δ' αν πνευμα
προσωπου Χριστον, τον δωρησαμενον ημιν το πνευμα της προφητειας· αυτη γαρ
προφητων προσωπον, πνευμα δε το χαρισμα, σκια δε ο νομος, «σκιαν γαρ εχων ο
νομος των μελλοντων αγαθων». εζησαν ουν εν ημιν οι προφηται και εν τηι του
νομου σκιαι. το ουν χαρισμα το προφητικον, προς ο βλεπει πασης της προφητειας η
εκβασις, Χριστος εστιν, τουτεστιν απο Χριστου. «τελος γαρ νομου και προφητων ο
Χριστος». ρηθειη δε καν εκ προσωπου των αποστολων και των πιστων· «εν αυτωι
γαρ και ζωμεν και κινουμεθα και εσμεν»· ου ειπομεν εν τηι σκιαι αυτου ζησομεθα ,
τουτεστι κατα μιμησιν αυτου. λεγει γαρ ο θειος αποστολος· «μιμηται μου γινεσθε,
καθως καγω Χριστου». 117 Ὁ λογος προς τους εξ Ἐδωμ και Ἡσαυ του αδελφου
Ἰακωβ, υπερβολην αυτοις προαγορευων κακων (τουτο γαρ το μεθυσθησηι και
αποχεεις ), περι ων φησι και ∆αβιδ· «μνησθητι, κυριε, των υιων Ἐδωμ την ημεραν
Ἱερουσαλημ, των λεγοντων· εκκενουτε, εκκενουτε εως ου ο θεμελιος εν αυτηι».
αδελφοι γαρ οντες και γειτονες, το προγονικον διεφυλαξαν μισος. περι δε Χριστου
φησας. εις καιρον και ταυτης εμνησθη. την γαρ Γηινον προσαγορευομενην πορθειν
εμελλεν ο Χριστος, ουρανιον εργαζομενος. απειλητικον γαρ η αρετη τε και γνωσις
προς τους φιληδουντας πλαναις και παθεσιν, ων μεθη μεν η νεκρωσις της σαρκος,
υπερεκχυσις δε και το νεκρωσαι ταυτης το φρονημα. 118 Ἱκανην εξετισας δικην, εν
ηι Ἐδωμ διαδεξεται. το δε ου προσθησει του αποικισαι σε η προς την ανακλησιν
φησιν (ου γαρ επιμενεις τηι αιχμαλωσιαι το τελειον μετρον πληρωσασα· μειοι γαρ την
δικην ο θεος, ου προστιθησιν), ηγουν ει προς δευτεραν ως μη γενησομενην αλωσιν
ειρηται, πως η μετ' εκεινην υπο Ῥωμαιων εγενετο; μηποτε τοινυν περι της εσχατης ο
λογος της γεγονυιας δια Χριστον, μεθ' ην ου γεγονεν ετερα. και «πας Ἰσραηλ
σωθησεται μετα το πληρωμα των εθνων» την ανομιαν απολιπων· μεθ' ο λοιπον η
συντελεια, και των γηΐνων η κολασις, εκδεχομενης της κρισεως. ρηθειη δ' αν και
προς την εκκλησιαν ο λογος, ητις εστι θυγατηρ της παλαι συναγωγης («αμεταμελητα
γαρ τα χαρισματα του θεου», εξελιπε δε ταυτης η ανομια δια του θειου βαπτισματος),
ην ουκετι τοις εχθροις παραδιδωσιν ο φησας· «ωδε κατοικησω, οτι ηιρετισαμην
αυτην» και το «ιδου εγω μεθ' υμων ειμι πασας τας ημερας εως της συντελειας του
αιωνος», οτε και την ασεβειαν εστηλιτευσε των φρονουντων τα γηινα.

18

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 


