Fragmenta in Jeremiam
1 Ὁ γαρ δικαιος ουκ εστιν εν νεοτητι, επει «τελειωθεις εν ολιγωι επληρωσε
χρονους μακρους». ως προς μη οντα γαρ εν οδοις ψεκταις το μη λεγε οτι νεωτερος
ειμι· οποιος Ῥοβοαμ «εγ καταλιπων την βουλην των πρεσβυτερων» και ταις των
νεωτερων ακολουθησας, διο και την βασιλειαν ου τετηρηκεν οιαν παρελαβεν. 2 Ὁ
υποκαιομενος λεβης απο προσωπου του βορρα υπο καιεται· εχθρος γαρ ουτος αμα
και εκδικητης εστιν. διοπερ ο αμαρ τησας ειτ' εν βλασφημιαι «παραδιδοται τωι
σαταναι, ινα παιδευθηι μη βλασφημειν», ειτ' εν πορνειαι παραδιδοται «τωι σαταναι εις
ολεθρον της σαρκος, ινα το πνευμα σωθηι εν τηι ημεραι του κυριου». τινας δε
υποκαιει; τους κατοικουντας, αλλ' ου τους παροικουντας την γην. «βελη» γαρ
απολυει «πεπυρωμενα» επι τους μη πασηι φυλακηι τηρουντας τας εαυτων καρδιας,
ως υφ' οιασδηποτουν αμαρτιας πυρουσθαι. 3 Περι των παισοντων αυτους λεγει
λεοντα και λυκον και παρδαλιν. δοκει δε η μεν κατα τας πραξεις επιβουλη υπο των
τροπικως λεγομενων λεοντων γινεσθαι, η δε κατα την γνωσιν υπο των βλαψαι το
διορατικον της ψυχης βουλομενων· η γαρ παρδαλις επιπηδαν μαλιστα λεγεται τοις
οφθαλμοις, ο δε λεων ως ιστορειται γηρασας περι τας πολεις νεμεται θηρευειν
θελων ανθρωπους. λεγεται δε οτι και εκ των οστων αυτου κοπτομενων η
πτισσομενων πυρ εξερχεται. και ισως λεων αν ειη και παρδαλις ο Ναβουχο δονοσορ,
την πολιν ελων και ως παρδαλις τους οφθαλμους αυτης εξαιρων, τον βασιλεα συν
τοις πρωτοις, υστερον δε και Σεδεκιου τους οφθαλμους εκκοψας· οστα δε αυτου
νοηθειη Ναβουζαρδαν, την πολιν εμπρησας. 4 Σαφως εξεταζειν διδασκει τις ο περι
θυσιων τοπος, αφορ μας τε τα λογια διδωσι λεγοντα· «θυσια τωι θεωι πνευμα συντε
τριμμενον», και «θυσατε θυσιαν δικαιοσυνης». τους δε μη ουτως εχοντας, περι δε
θυσιας επτοημενους σωματικας επεστρεφεν ο σωτηρ λεγων· «ει δε εγνωκειτε τι
εστιν· ελεον θελω και ου θυσιαν, ουκ αν κατεδικασατε τους αναιτιους». οτι δε περι
μυστικων η τοιαυτη νομοθεσια, Παυλος εδιδαξε λεγων· «οιτινες υποδειγματι και
σκιαι λα τρευουσι των επουρανιων». 5 Τρυγων και χελιδων αγρου στρουθια, οι
συνετοι ακρο αται και οι εις το λεγειν τα κρειττονα ικανοι, εφυλαξαν εν καιρωι
ποιεισθαι τας ιδιας εισοδους, ωστε το λεγομενον καθικνεισθαι των ακουοντων,
συντρεχουσης της εισοδου της χελιδονος τηι εισοδωι της τρυγονος. 6 Ἀκυλας και
Θεοδοτιων εξεδωκαν· οτι ο πλασας τα παντα αυτος εστι, και Ἰσραηλ ραβδος
κληρονομιας αυτου. ειπερ δε Ἰσραηλ ραβδος κληρονομιας αυτου, ειληφε δε και τα
εθνη κληρονομιαν κατα το «αιτησαι παρ' εμου, και δωσω σοι εθνη την
κληρονομιαν σου», εσται και τα εθνη Ἰσραηλ. 7 Ὁ μεν θεος δικαιως ουκ ακουει
των μη ακουσαντων αυ του· οι δε δαιμονες το δικαιον σωσαι τοις θυμιασασιν αυτοις
ου δυνησονται, οταν ο καιρος των κακων επελθηι. οταν ουν μη επακουσηι θεος,
δεινον το ζητειν παρα δαιμονων βοηθειαν. αλλ' εξεχεσθαι δει θεου, δια τα
ημαρτημενα απεστραμμενου, την δε πολλην επ' αυτον και επιμονον καταφυγην ουχ
υπερορωντος. 8 Ουκ ειπεν· ουκ εισακουσομαι σου, αλλ' αυτων, δεικνυς οτι και
τοτε μετανοουντων εαν αιτησηις υπερ αυτων, εισακουσομαι. 9 Την εγκαταλειψιν
ενεργειαν ειπε· θεος γαρ εαυτου την σκηνην επαιρων λεγεται διαφθειρειν. αλλως τε
διαφθορα χει ρος αξια θεου η απο κακιας εις αρετην μεταποιησις κατα το «εποισω
επι δε τας χειρας μου, και πυρωσω σε εις καθαρον», των πριν εν ημιν εξ αμαρτιας
λυματων διεφθαρμενων. τοιουτον και το διασπερω αυτους». επει γαρ συμφωνως
ησεβησαν εις εμε, την κακιστην αυτων διασκεδασω συνοδον τε και συμφωνιαν,
ωσπερ ουν και των πυργοποιουντων διειλε τας γλωσσας, κωλυσας αυξομενην
συμφωνουσαν ασεβειαν. το δε ητεκνωθησαν, απωλεσαν τον λαον μου κατηγοριαν
των αρχοντων εχει και των ιερεων· ουτοι γαρ εν ταξει πατερων υπαρχοντες τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

λαοις ερημοι των τεκνων εγενοντο, αντ' ευσεβους διδασκαλιας ασεβειαν
υποβαλλοντες. ταχα δε ουδε εστιν απολεσαι λαον μη προτερον εαυτου την ψυχην
εκ γεννηματων των κατ' αρετην ατεκνωσαντα· ουδεις γαρ ων αγα θος απολλυσιν
ετερον.
10 Ειεν δ' αν χηραι των ασεβων αι ψυχαι, τον νυμφιον Χρι στον
απολεσασαι. ων απολλυμενων ταλαιπωρουσι και μη τερες, οι «γεννησαντες αυτους
εν Χριστωι» και «ωδινησαντες μεχρι μορφωθηι Χριστος εν αυτοις» και μετα το γαλα
τηι στερεαι τροφηι προς νεανισκους εκθρεψαντες. των δε χηρων το πληθος ουχ ως
«τα αστρα του ουρανου», αλλ' ως η αμμος της θαλασσης. κατα δε το γραμμα,
πλειστων εν πολεμωι πιπτοντων αι γυναικες ετυγ χανον χηραι, αι δε μητερες
εταλαιπωρουν. 11 Μη αιρειν αμαρτιων παραγγελλει βασταγμα μηδε λεγειν· «ωσει
φορτιον βαρυ εβαρυνθησαν επ' εμε», ως αν γενωμεθα βασι λεις τε και αρχοντες
καθημενοι παγιως επι θρονου ∆αβιδ, της του Χριστου εκκλησιας, ως λεγεσθαι περι
ημων· «εθηκας επι την κεφαλην αυτων στεφανον εκ λιθου τιμιου». τοιουτοι δε και
επιβεβηκασιν εφ' αρμασι τε και ιπποις, χαλιναγωγουντες το σωμα και τας αλογους
κινησεις απειργοντες, ως αν και η πολις εις τον αιωνα κατοικηθησεται, και
πανταχοθεν αυτηι δια την των καθηγουμενων αρετην και την των οικητορων
αριστην πολι τειαν ηξουσιν οι δωρα προσφεροντες, εκ τε των πολεων Ἰουδα, των
Ἐξομολογουμενων τωι θεωι, και κυκλουντων την Ἱερουσαλημ, της Ὁρασεως την
ειρηνην, και εκ γης Βενιαμιν, του Υιου της δεξιας (δεξια δε παντα τα κατ' αρετην
εργαζομενα), και εκ της πεδινης, της μηδεν εχουσης «υψωμα κατα της γνωσεως του
θεου επαιρομενον», και εκ του ορους, του ευαγγελικου λογου, και εκ
της προς
νοτον, της αντικειμενης τωι απο βορρα πνεοντι. ουτοι γαρ και οισουσι θυσιαν «αγιαν
ευαρεστον τωι θεωι», την της ψυχης αφιερωσιν, και ολοκαυτωματα λογικα, πασαν
υλην καταφλεγοντες υποδικον τωι αιωνιωι πυρι δια του πνευματος. ων «η προσευχη
ως θυμιαμα και η επαρσις των χειρων θυσια εσπερινη». οι και προσ φερουσι
λιβανον, οπερ ερμηνευεται Λευκασμος, πασαν αποβαλλοντες ζοφωδη διαθεσιν, ως
αρμοττειν αυτοις το «τις αυτη η αναβαινουσα λελευκανθισμενη»· ουτω γαρ και την
αινεσιν δυνησονται φερειν εις οικον κυριου, «μη εχοντες σπιλον η ρυτιδα η τι των
τοιουτων» προστριβομενων τηι του Χριστου εκκλησιαι. μηδενος δε τοιουτου
γινομενου παρ' ημων τα της επαγομενης απειλης υπομενουμεν. 12 Την μετα
δικαιοσυνης οικοδομουμενην οικιαν εδη λωσεν ειπων ο αποστολος· «θεου
γεωργιον, θεου οικοδομη εστε». λεγει δε και οτι «θεμελιον αλλον ουδεις δυναται
θειναι παρα τον κειμενον, ος εστι Χριστος Ἰησους. ει δε τις εποικοδομει» και τα
εξης. ουκουν δια του διδαξαντος ο πιστευων θεμελιον εσχεν τον Χριστον Ἰησουν.
εποικοδομει δε τις, ει μεν καλως, «χρυσον» της αληθειας τα δογματα, «αργυριον»
λογον σωτηριον, «λιθους τιμιους» οικοδομιαν εξ αρετων· ει δε κακως, εποικοδομων
τωι Ἰησου πονηρα, λεγω «ξυλα, χορτον, καλαμην», πως ουκ ασεβει; εφ' ον ερχεται
το ουαι, ο οικοδομων οικιαν αυτου ου μετα δικαιοσυνης. ο ποιων υψηλον
οικοδομημα, ου κατα λογον δε θεου και αληθειαν, ουκ εν κριματι υπερωια ποιει.
αναλογως νοει και τους διδασκον τας η αληθειαν η «ψευδωνυμον γνωσιν». οιον
Παυλος μεν οικιαν την εκκλησιαν οικοδομει μετα δικαιοσυνης, υπερωια δε Τιμο
θεον και Λουκαν και τους τοιουτους εν κριματι.
13 Ειποις δ' αν και περι των
ψευδοδιδασκαλων ακολουθως τοις προσθεν ειρησθαι. ως γαρ φησιν ο Σολομων· «ο
ενεργων θησαυρισματα γλωσσηι ψευδει ματαια διωκει, και ελευσεται εις παγιδα
θανατου». οι γαρ τοιουτοι οικοδομουσιν εαυτοις οικιας ονοματι εκκλησιας, ητις εστι
«πονηρευομενων», προς ους λεγεται μετ' ει ρωνειας· ωικοδομησας σεαυτωι οικον
συμμετρον, υπερωια ρι πιστα· εν οις ωιηθησαν αναψυχην ωικοδομηκεναι. δια δε των
θυ ριδων οιει πεφωτικεναι φωτι γνωσεως τα οικοδομηματα σου, και ασηπτοις
ξυλοις εις την οικοδομην της οικιας κεχρησθαι, και χριεις δια μιλτου μιμουμενος το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

αιμα Χριστου. αλλ' ου βασιλευσεις, ει και παρωξυνθης εν κεδρωι του πατρος σου.
κεδρος ο πα τηρ του αμαρτωλου, δενδρον τι υψηλον, υπερηφανον, αντικειμενον, ο
διαβολος η ο λογων μοχθηρων αρχων. οι δε τοιαυτα οικοδο μησαντες λιμωι
απολουνται· ου γαρ φαγονται ουδε πιονται, αλλ' ουδε δικαιοσυνην εγνωσαν μη
εγνωκοτες Χριστον· το τα δικαια δε πραττειν ιδιον, φησι, των γινωσκοντων τον
θεον. των δε μη τοιουτων ουτε οι οφθαλμοι καλοι μη βλεποντες την αλη θειαν,
ουτε η καρδια ψευδων πεπληρωμενη δογματων, δι' ων σφαλ λοντες ετερους
φονευουσιν αυτων τας ψυχας, αιμα αθωον εκχε οντες γλωττηι ψευδει και δολιαι.
τουτο δε της δια ξιφους χειρον σφαγης. 14 Τον Ἰωακειμ τουτον Ἰεχονιαν Ἱερεμιας
καλει, τον δε τουτου πατερα Ἐλιακειμ προσαγορευομενον Ἰωακειμ εκαλεσε Νεχαω
Φαραω, ον ανελων ο Βαβυλωνιος προ της πυλης απερριψεν, ως ο παρων προφητης
λεγει και Ἰωσηππος εν τηι δεκατηι της αρχαιο λογιας. το δε αποσφραγισμα σφραγις
εξεδωκαν οι Λοιποι. σφραγις δε ητοι σφενδονη εν τηι δεξιαι του θεου γινεται πας ο
το κατ' ει κονα δια μετανοιας αναλαμβανων· εργα γαρ αγαθα νοειται τα δεξια του
θεου, του τα προβατα ιστωντος «εκ δεξιων». ην δη σφραγιδα τωι ασωτωι υιωι
δεδωκεν ο πατηρ επιστρεψαντι. οπερ ει γεγονεν Ἰε χονιας, τυπος τοις υπηκοοις
ευσεβειας εγενετο· αλλ' ου γεγονε. πλην εδοξε τωι προφητηι πειθεσθαι φησαντι· «ο
εκπορευομενος προσχωρησαι προς τους Χαλδαιους τους συγκεκλεικοτας υμας ζησε
ται»· εξηλθε γαρ επαγομενος και την μητερα και τους δυνατους, αυ τομολησας προς
τους Βαβυλωνιους. ει δε και τελειαν, φησιν, επε δειξατο την μετανοιαν ωστε και
«σφραγιδα γενεσθαι της εν περιτομηι δικαιοσυνης» κατα τον θειον αποστολον, ως
κατα τουτο δοκειν εν δεξιαι του θεου, παντως αν παρεδοθη δικην υφεξων των
πρωην ημαρτημενων, ει και μετριωτεραν. εν Βαβυλωνι γαρ σωφρονισθεις εν
ειρκτηι και δεσμοις, παλιν επι Ευιλαδ Μαρωδαχ μετεστη προς ανεσιν, ομοδιαιτος
γενομενος τωι βασιλει και ουτως εν αλλοτριαι καταλυσας τον βιον. 15 Ἀπαγορευει
ου προφητην απλως ακουειν, αλλα λογους προφητων εν μιμησει προφερομενους. ο
γαρ ακουων προφητου οιον Μωσεως, ουκ αυτου αλλα κυριου ακουει δια τουτου
λαλουντος. οι δε ψευδοπροφηται ματαιουσιν· τωι γαρ μη επιστρεφειν ποιουσι τον
ακουοντα ματαιον, ορασιν καρδιας λαλουντες. νους γαρ επιβαλλων πραγμασι χωρις
θεου βοηθειας ορασιν καρδιας ουκ απο στοματος λαλει του χορηγουντος ειπειν και
φωτιζοντος. εστι δε οτε συντρεχει καρδιας ορασις και στοματος κυριου λο γος· οθεν
ουχ απλως ψεγει την ορασιν της καρδιας, αλλ' οταν μη προσηι το ετερον. συντρεχει
δε παρα τωι λεγοντι· «προσευχομαι τωι στοματι, προσευχομαι δε και τωι νοΐ». 16
Προφητευει περι συσσεισμου και οργης κυριου εκπο ρευομενης επι τους ασεβεις. ο
θυμος ουκ απεστραφη, ουχ
απλως αλλ' εως αν ποιησηι αυτο, ως αποστρεφοντος
επαν ποιησηι. ο δε μη πεποιηκε «λογος κυριου», θυμος κυριου ποιει. τι δε θυ μος
κυριου ποιει, λεγει ∆αβιδ εν τωι «κυριε, μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με». ουκουν
ελεγχων ου παυεται, εως ου ποιησηι δι' ο ελεγχει, ως ουδε η οργη μεχρι τελειως
παιδευσηι. ου μονον δε ποιησει, αλλα και στησει και βεβαιωσει. το δε απο εγχειρη
ματος καρδιας αυτου αινιγμα ον επ' εσχατου, φησι, νοη θησεται, δηλαδη περι των
ειρημενων περι τε θυμου και οργης. χαρις ουν τωι ημιν αποκαλυψαντι τα μεχρι του
παροντος κε κρυμμενα. 17 ∆ια τουτο ουκ ελαθον με εις πονηριαν τον λαον μου
ωθη σαντες. ο γαρ και προφητηι διδους ειδεναι τα πανταχου, πολλωι μαλλον οιδεν
αυτος. «πνευμα» γαρ «κυριου πεπληρωκε την οικου μενην»· και «εν αυτωι ζωμεν και
κινουμεθα και εσμεν», ως ο Παυ λος προς Ἀθηναιους εφη. τοιουτον και το ουχι τον
ουρανον και την γην εγω πληρω, λεγει κυριος; τηι δυναμει γαρ αυτου πα σιν εγγιζει.
και ευχαι αρα ουχ ως προς πορρω οντα γιγνονται τον θεον. και περι του υιου δε
λεγεται· «εν τωι κοσμωι ην, και ο κοσμος δι' αυτου εγενετο». αυτος γαρ ο και λεγων·
θεος εγγιζων εγω ειμι· και γαρ εφησεν· «οπου δυο και τρεις συνηγμενοι εισιν εις το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

εμον ονομα, καγω ειμι εν μεσωι αυτων», ο και λεγων· «ιδου εγω μεθ' υμων ειμι
πασας τας ημερας εως της συντελειας του αιωνος». 18 Ὡς γαρ της ημετερας ψυχης
ουδεν του σωματος ερημον, αλλ' οπου αισθησις εκει και ψυχη, και επι παν φθανει
το σωμα, ουτως και ουδεν κενον του θεου. και ομως παντα πληρων ου πληροι τον
αμαρτωλον, πνευματων γαρ ακαθαρτων πεπληρωται· και τον τοιουτον αδυνατον
υπο θεου πληρωθηναι, μη των αλλων των πληρουντων απηλλαγμενον. τους γαρ
αξιους πληροι εν ου ρανωι τε και γηι. «του» γαρ «κυριου» ουχι η γη και παντα τα εν
αυτηι, αλλ' «η γη και το πληρωμα αυτης», ως οντων εν αυτηι τινων οι μη εισι
πληρωμα γης. πληρωμα γαρ της γης οι πεπληρωμενοι απο του ειποντος· ουχι τον
ουρανον και την γην εγω πληρω; λεγει κυριος. 19 Ἐπειδη και οι ψευδοπροφηται
απεχρωντο τωι «ταδε λεγει κυριος», τους αληθεις προφητας υποκρινομενοι, εδει
σημειων διαστελ λοντων εκατερους. ην μεν ουν, κατα τον αποστολον, πνευματων
διακρισεως χαρισμα, και ο τουτο εχων διεκρινε πνευματα, τα τε θεια οντα και τα
πονηρα, καθαπερ αργυραμοιβος το νομισμα το δοκιμον τε και κιβδηλον. χωρις δε
της καθολικης επιστημης και το νυν ειρημενον αρκει προς διακρισιν. ο γαρ λογος
μου, φησιν, ου διακενος και τροφιμος αλογων, αλλ' οιονει σιτος και λογικων
τροφη. 20 Τι δε το αχυρον προς τον σιτον ειπεν, αλλ' ου προς κριθην· παρεθηκε
γαρ ο κυριος αρτους, τους μεν κριθινους τοις αλογωτεροις, τους δε πυρινους τοις
λογικοις. διο και νυν ουκ εφη· τι το αχυρον προς την κριθην, αλλα προς τον σιτον,
την λογικην ακριβως παραστησας τροφην. εστι δε και αλλο σημειον, οτι οι λογοι
κυριου ως πελυξ κοπτων πετραν. οταν ο ακροατης ελεγχομενος καιηται ωστε
λεγειν· «ουχι η καρδια μου καιομενη ην εν εμοι», πυρ και σιτος εστιν ο λογος· ει δε
τερπεται των καθ' ηδονην ακροωμενος, αχυρα. αλλα <και> πελυξ εστιν ο του θεου
λογος, ου ξυλα μονον δυνατος αλλα και πετραν διελειν, ου την κατα Χριστον
νοουμενην, αλλα την εναντιαν ην δει τεμνεσθαι κατα το «συντριβησονται πετραι
ενωπιον κυριου». 21 Ὥσπερ ο πριαμενος ιματιον, ει τυχοι, παρ' ου δει, νομιμως
εχει τουτο, ο δε κλεψας εχει μεν αλλ' ου δικαιως, ουτω των διδα σκοντων απο
γραφης οι νοθωι ψυχηι και κεκηλιδωμενηι τα ρηματα φεροντες κλεπτουσι· περι ων
λεγοιτ' αν· «παντες οσοι ηλθον προ εμου κλεπται εισι και ληισται, και ουκ ηκουσαν
αυτων τα προ βατα». τοιουτος ο λογωι χρωμενος ευαγγελικωι, μη πιστει διακειμενος
προς αυτον μηδε βιους κατ' αυτον, αλλοτριαι δε προαιρεσει χρω μενος τηι του λογου
απαγγελιαι· κλεπτης γαρ εστι και λεχθησεται προς αυτον· «ο κηρυσσων μη κλεπτειν
κλεπτεις». 22 Ὅπερ ο κοσμος ολος, τουτο κατα τινα αναλογιαν εστι μονος ο
ανθρωπος. ευρησεις γαρ τινα μεν ουρανον λεγομενον, οταν φορηι «την εικονα του
επουρανιου», αλλον δε γην, εαν εχηι «την εικονα του χοικου» (τωι γαρ ημαρτηκοτι
λελεκται· «γη ει»), αλλον εχοντα ποτα μους εν αυτωι «αλλομενους εις ζωην
αιωνιον», εαν εχηι λογους ποτι μωτατους, αλλον εχοντα θαλατταν αλμυραν,
κυματων πληρη, εχουσαν «δρακοντα ον επλασεν ο θεος εμπαιζειν αυτωι». και κατα
μερος ευ ρησεις τον μεν ηλιον, τον δε σεληνην λεγομενον και αστερας, επει «ουτως
η αναστασις των νεκρων». Και μετ' ολιγα· Νυν δε φησιν αυτον η παραβολη συκον
ειναι πονηρον λιαν· γλυκαζει μεν γαρ αυτον δια πεπανσεως η αρετη, ως ειναι
ψυχην ολην και πνευμα και σωμα γλυκυ της εξ αρετων ποιοτητος εντιθε μενης
αυτωι, η δε πονηρια κακον αυτον και αβρωτον απεργαζεται. αλλ' εαν μεν συκα ζητηι
τις μη λιαν χρηστα, εξω ζητει ταυτα των της θεοσεβειας μυστηριων και του ναου
του θεου, ωσπερ ουν και τα μη λιαν πονηρα. εαν γαρ ελθηι επι την μαθητειαν αυτην,
προ προσωπου ναου κυριου εστι συκα χρηστα λιαν (οια ποιειν
οιδε Χριστος) η
πονηρα· ουδε γαρ το εξω πονηρον συκον εξεβαλε τους λογους του θεου εις τα
οπισω. περι τον ναον τοινυν του θεου και τα θεια δογματα δυο καλαθοι κεινται. και
οιδεν ο εκλε γομενος, πως εκαστον κατατασσει, μη ανεχομενος πονηρου συκου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ποιοτητα τοις λιαν εγκαταμιξαι χρηστοις («μικρα» γαρ «ζυμη ολον το φυραμα
ζυμοι») ουδε μη τουναντιον. και ταχα ο καλαθος των συκων των πονηρων η γεεννα
εστι του αιωνιου πυρος, ο δε των χρηστων η βασιλεια των ουρανων. Και μετ'
ολιγα· Ἀλλα ποτε τους καλαθους ο προφητης εωρακεν; μετα την αιχμαλωσιαν,
φησιν. εαν γαρ ιδηις την επιδημιαν του σωτηρος και του λαου την αιχμαλωσιαν και
ημας τους αλλοτριους φυσει και εξω της Ἱερουσαλημ νυν δια την πιστιν την εις
θεον και γλυκυτητα της αληθειας γινομενους συκα χρηστα, οψει τον καλαθον των
χρηστων συκων· εαν δε τους εκ περιτομης μετα την αιχμαλωσιαν ταυτην θεασοιο,
των πονηρων οψει και αβρωτων συκων τον καλαθον. ουκ αρκει δε χρηστα λιαν
ειναι τα συκα, αλλα και τοις πρωΐμοις ωμοιωσθαι προσηκει· οψιμον γαρ συκον ουκ
εστιν ωι παραβαλλεται ο σωιζομενος. 23 Ὁ Χριστος οικοδομος και αρχιτεκτων, περι
ου εν προφη ταις λελεκται· «ουτος οικοδομησει την πολιν μου, και την αιχμα
λωσιαν του λαου μου επιστρεψει». φησιν ουν ο κυριος· και οικο δομησω αυτους και
ου μη καθελω. αγαθος γαρ ων ο θεος οικοδομηματα τινα καθαιρει· δει γαρ την εν
ημιν οικοδομην των ακαθαρτων πνευματων καταλυθηναι και ουτω ναον
οικοδομηθηναι θεωι εξ αρετων τε και δογματων ορθων, ινα και οφθηι η δοξα αυ του
εν αυτωι. εστι δε και γεωργος καταφυτευων και εγκεντριζων ους αξιον. φησι γαρ ο
σωτηρ ως ριζα τους κλαδους παντας ανεχων· «εγω ειμι η αμπελος η αληθινη, υμεις
τα κληματα, ο δε πατηρ μου ο γεωργος εστιν. παν κλημα εν εμοι μενον και ποιουν
καρπον καλον, ο πατηρ μου καθαιρει ινα πλειονα καρπον φερηι· παν δε κλημα εν
εμοι μενον μη φερον· δε καρπον, ο πατηρ μου εκκοπτει και εις πυρ αυτο βαλλει».
ουκ εν εθνικοις, αλλ' εν τοις πιστοις εστι το «εν αυτωι μενον και μη φερον καρπον»·
οιος εστιν ο λεγων ειναι πιστος και πλημμελων επ' αδειας, οστις εικοτως
εκκοπτεται· καθαιρει δε το καρπον φερον, ινα καν τι παροραι ως ανθρωπος
διορθωσειεν. 24 Ταυτην, ως ελεγομεν, οι μεν Ἑβδομηκοντα των κατα των εθνων
ορασεων προυταξαν· οι δε Λοιποι τουναντιον. Αιλαμ δε εθνος Ἀραβικον προς τηι
ερυθραι κειμενον θαλασσηι. 25 Ἐφρονουν γαρ επι τοξειαι, μη μαθοντες ψαλλειν· «ου
γαρ επι το τοξον μου ελπιω, και η ρομφαια μου ου σωσει με». εθνη δε πανταχοθεν
απειλει κινειν επ' αυτον, οθεν ανεμους εκ των οθεν ωρμωντο καλει. εκαστος ημων
αναλογως τηι καταστασει η Αιλαμιτης ομωνυμως εστιν η Ἰδουμαιος η Μωαβιτης η
Αιγυπτιος η Ἰσραηλιτης. δυνατον δε μεταβαλλειν εξ ετερου εθνους εις ετερον
κρειττον η χειρον· τα ψυχικα γαρ εθνη μεταπιπτειν οιδεν εις αλ ληλα. πλην εκαστος
ημων αναλογως οις εθησαυρισε πιεται το της οργης κυριου ποτηριον ακρατου η
κεκερασμενης· παντες γαρ ημαρ τομεν πλεον η ελαττον. ως δε Ἰσραηλ επωνυμος
γεγονεν ωι πεποι ηκεν, ισχυσας προς τον θεον εν τηι παληι, ουτω τινες εισι Παραβε
βλημενοι Ψεκτοι Αιλαμιται· ουτω γαρ ερμηνευονται. παραβαλλον ται δε ους κατα
τον αποστολον «παρεδωκεν ο θεος εις αδοκιμον νουν, εις παθη ατιμιας». δηλοι δε,
τινες οι περι ων ο λογος ανεμοι, και Παυλος ειπων· «ινα μηκετι ωμεν
κλυδωνιζομενοι και περιφερο μενοι παντι ανεμωι διδασκαλιας εν τηι κυβιαι των
ανθρωπων, προς την μεθοδιαν της πλανης». περιφερεται δε παντι ανεμωι ο Παρα
βεβλημενος, ειτε διδασκαλιας ειτε θυμου ειτε επιθυμιας. ανεμοι δε τεσσαρες
γενικοι, ταρασσοντες την ανθρωπου ψυχην, επιθυμια, φοβος, ηδονη, λυπη, οις
Αιλαμιτης εκ του θεου καταλειφθεις παρα διδοται. αλλα τι το τοξον Αιλαμ, εν ωι η
αρχη της δυναστειας, αυτος εφη μελωιδων ο ∆αβιδ· «ιδου οι αμαρτωλοι ενετειναν
τοξον, ητοιμασαν βελη εις φαρετραν, του κατατοξευσαι εν σκοτομηνηι τους ευθεις
τηι καρδιαι». Και μετ' ολιγα· Ἀλλ' ο σωτηρ επιδημησας τους τεσσαρας ανεμους επι
τους
Αιλαμιτας επηγαγε κυκλουντας ημας, ινα τουτους διασκορπισειε.
παραδιδονται γαρ δυναμεις αντικειμεναι δυναμεσιν ετεραις αντικει μεναις εις
κολασιν, ως ο Φαραω τωι Ναβουχοδονοσορ· και οφεις γαρ ιοβολους ει κατακλεισεις,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

υπο των δυνατωτερων οι ασθενεις υπο λιμου κατεσθιονται, εως ου ο παντων
ισχυροτατος πληρωθεις υπο των οφεων ους κατεδηδοκεν, ο καλουμενος γενηται
βασιλισκος, ιον εχων εκ μονης θεας καρποφορον δενδρον ξηραινοντα. ουτως αι
πονηραι δυναμεις υπ' αλληλων κολαζονται, μεχρι καταλειφθηι τελευ ταιον ο
«εσχατος εχθρος Χριστου θανατος», βασιλισκος περι ου φησιν· «επι ασπιδα και
βασιλισκον επιβησηι». ο γαρ Χριστος ισχυροτερος ων του βασιλισκου, επιβεβηκεν
αυτωι και δεδωκεν ημιν «εξουσιαν πατειν επανω οφεων και σκορπιων». 26 Ἔστι
τις ανηρ Βαβυλωνιος και νηπιον Βαβυλωνιον, και δει προς τουτους αγωνιζεσθαι,
τουτεστιν η προς μεγαλα η προς νυν αρχομενα παθη. πλην «μακαριος, ος αν
κρατησας εδαφισηι προς την πετραν (τον Χριστον) τα νηπια Βαβυλωνος», πριν εις
ανδρας προελθωσιν. ετι δε μακαριωτερον εξολοθρευσαι Βαβυλωνιον
σπερμα,
λογισμον δηλονοτι Συγχυτικον (εναντιον δε τουτωι σπερ μα περι ου λελεκται·
«μακαριος ος εχει εν Σιων σπερμα» και «μα καριοι οι σπειροντες επι παν υδωρ, ου
βους και ονος πατει»). ου μονον ανδρα τινα ουδε παιδιον, αλλα καν μονον σπερμα·
δυναται γαρ καρποφορειν γεωργουμενον. ποιον δε το υδωρ, εφ' ο σπειρειν δει το
καλον σπερμα; το της παλιγγενεσιας λουτρον. εκει «βους και ονος πατει», βους ο
καθαρος και Ἰσραηλιτης, ονος ο εκ γενους ακα θαρτος τε και εθνικος. συμβολα δε τα
ζωα ταυτα του τε καταγ γελλομενου λογου τοις Ἰσραηλιταις και του κεκηρυγμενου
τοις εθνεσιν. 27 Κατεχει δε δρεπανον ο Βαβυλωνιος ουκ επι τωι σωσαι, αλλ' επι τωι
εκτεμειν της γης της αγιας και θερισαι εκκλησιας· ον πριν τουτο παθειν
ολοθρευσωμεν, τους των αιρετικων εξαφανισαντες λογους. οιος ην ο Παυλος
λεγων· «εν ετοιμωι εχοντες εκδικησαι πασαν παρακοην», ο λεγων· «παν υψωμα
επαιρομενον κατα της γνωσεως του θεου καθαιρουντες». ειτα μαρτυρει τωι
Ἑλληνικωι λογωι δυναμιν, ως παντα τα εθνη τουτωι παραχωρειν αποδεικτικωι πως
ειναι δοκουντι. 28 Προβατον φησιν ως ενος πεπλανημενου. και εν ευ αγγελιωι δε
φησιν· «ο υιος του ανθρωπου ηλθεν εκζητησαι και σωσαι το απολωλος». και εν τηι
παραβοληι δε εν εκ των εκατον απωλετο μονον, οπερ ηλθεν ευρειν ο επιδημησας
ποιμην, ος και επι των ωμων αναλαβων απεδωκε τωι αριθμωι των ενενηκοντα και
εννεα. «οι γαρ παντες εν σωμα εσμεν» και εν προβατον· ο μεν τις εστι πους, ο δε
κεφαλη, ο δε αλλο τι, ο δε ποιμην ελθων συνηγαγεν «οστεον προς οστεον και
αρμονιαν προς αρμονιαν» και ενωσας ανελαβεν επι την χωραν αυτου. η δε ενοτης
γινεται δι' αγαπης και αληθειας και προαιρεσεως αγαθης. τωι ιδιωι μεν ουν λογωι
παντας ηνωσεν. ει δε τινες απειθουντες εφανησαν, ανιατον το παθος εκτησαντο. εις
ουν ο πας Ἰσραηλιτης κατα την συγγενειαν την αληθινην, «οι γαρ παντες εν σωμα
εσμεν και εις αρτος και του ενος μετεχομεν πνευματος». πλανωμενον δε προβατον ο
μη τυγχανων της του καθηκοντος θηρας εν τε λογωι και πραξει, η τωι μη ζητειν η τωι
μη ευρειν. ο δε ειδως και ποιων τα της επιγνωσεως ου πλαναται· ο δε πλανω μενος
υπο λεοντων εξωθειται. «ο» γαρ «αντιδικος ημων δια βολος ως λεων ωρυομενος
περιπατει ζητων τινα καταπιηι». ηδη δε και «σκυμνοι λεοντος ωρυομενοι αρπασαι
και ζητησαι παρα θεου βρωσιν αυτοις» επιβουλευουσι τοις δικαιοις, βουλομενοι
εξωσαι ημας απο των ορων της ειρηνης. αλλ' ως ∆αβιδ λαβων του πω γωνος τον
λεοντα επνιξεν, ουτω τον πνευματικον ∆αβιδ, τον Χρι στον, εξαιτησωμεν λαβοντα
τον λεοντα και παν το των θηριων συνεδριον ανελειν. δυο δε νυν λαμβανει λεοντας
γενικους, τον τε Ἀσσυριον και τον Βαβυλωνιον. κατα την ιστοριαν την εν τηι
τεταρτηι των Βασιλειων δυο εισιν· ο μεν γαρ Ἀσσυριος απυκισε τους υιους Ἰσραηλ
«εις Ἀσσυριους εως της σημερον», ο δε Βαβυλωνιος τους υιους Ἰουδα «εις
Βαβυλωνα». πλην ουκ εφη νυν πρωτος και δευτερος, αλλα πρωτος και εσχατος.
πρωτος γαρ λεων ο αντι κειμενος διαβολος, αυτος ο «ανθρωποκτονος»· τελευταιος
δε επι συν τελειαι του αιωνος «ο ανθρωπος της αμαρτιας, ο υιος της απωλειας, ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

επαιρομενος επι παντα λεγομενον θεον η σεβασμα». 29 Ου δυναται ο Ἰσραηλ
αποκαταστηναι εις την νομην αυτου, εαν μη παθωσιν οι δυο βασιλεις α δει παθειν
υπερ της των πεπονθοτων κακως εκδικησεως. μη παντως δε επι τον δια βολον η τον
αντιχριστον εκλαβηις τον λογον· εν εμοι γαρ αναιρε θητω «συντριβομενος ο σατανας
υπο τους ποδας μου εν ταχει». οταν δε ανεληι τους δυο τουτους και τους μεταξυ,
αποκαταστησει τον Ἰσραηλ εις την νομην αυτου· οτε και νεμησεται εν τωι Καρ
μηλωι και τηι Βασαν και εν ορει Ἐφραιμ και εν Γαλααδ. το σουτων τοπων οντων της
Ἰουδαιας και της γης της κληρονομου μενης, ταυτα μονον ωνομασεν. 30 Σφυραν
την Βαβυλωνα καλει, ταις ιδιαις πλεονεξιαις τους επι γης κατατριψασαν. οτε δε τον
θειον νεων ο Σολομων κατεσκευαζεν, εν επαινωι των Βασιλειων η τριτη φησιν οτι
«σφυρα και πελεκυς ουκ ηκουσθη εν τωι οικωι του θεου». οικος δε η εκ κλησια θεου,
εν ηι μη δει ακουεσθαι σφυρα. εστι δε σφυρα πασης της γης ο διαβολος, και εστιν ο
μη φροντιζων αυτης οιονει τις υλη τυπτομενη παρ' αυτης και μη πασχουσα. «ιδου»
γαρ φησιν «ανηρ εστηκως επι τειχους αδαμαντινου, και εν τηι χειρι αυτου αδαμας»·
οστις αδαμας υπ' ουδεμιας συντριβεται σφυρας. καν εφεστηκηι γουν ο διαβολος η
σφυρα, και υποκειμενος ηι δρακων «ωσπερ ακμων ανη λατος», ουδεν ο εν τηι χειρι
κυριου και υπο την σκεπην αυτου αδαμας πεισεται. τειχος γαρ ο αγιος αδαμαντινον,
και εν χερσι κυριου μενων απαθης, καν μεσος ληφθηι της τε σφυρας και του
δρακοντος. οσον δε τυπτεται, λαμπροτεραν αυτου την αρετην επι δεικνυσιν· ο γαρ
διαβολος οια τις λιθων αγνοων φυσιν δια πολλων δοκιμαζει πληγων τον οιον
αδαμαντα, θεου μονου καλως την του των φυσιν ειδοτος. ει σφυρα μη ην, «σαλπιγξ
ελατη» η κατα τον νομον ουκ ην, διεγειρουσα επι τας εορτας του θεου η
παροξυνουσα εις πολεμον τους ακουοντας. τοιουτον εποιησε τον Παυλον δια
πειρασμων ποικιλων η σφυρα, μηδεν μεν εξ αυτης παθοντα, μεγαληι δε φωνηι προς
τον της κακιας διεγειροντα πολεμον. εργαζεται μεν ουν η σφυρα τον πειρασμον,
υπηρετει δε τηι σφυραι ο απο του Καιν «σφυροκοπος, ο χαλκευς χαλκου και σιδηρου».
τοιουτος ο επι του σωτηρος Ἰουδας και οι «σταυρου, σταυρου αυτον» κεκραγοτες,
δια των τοιουτων υπηρετουντες τηι σφυραι. 31 Σκευη οργης και ο αποστολος οιδε
«κατηρτισμενα εις απωλειαν, ινα γνωρισηι τον πλουτον της δοξης αυτου επι σκευη
ελεους». παντας γαρ ανθρωπους εις δυο ταυτα διειλε σκευη, τα μεν οργης, τα δε
ελεους· τα μεν οιος ο Φαραω και οι Αιγυπτιοι, τα δε οιος ο Παυλος και οι
πιστευσαντες. αλλα τις ο θησαυρος κυριου, εν ωι τα σκευη της οργης; ισως η
εκκλησια, εν ηι τοιουτοι πολλακις λανθανουσιν. εσται δε καιρος, οτε ανοιγει την
εκκλησιαν. νυν γαρ κεκλεισται, και τα σκευη της οργης μετα των σκευων του
ελεους νεμεται, και τα αχυρα μετα του σιτου εισι, και εν μιαι σαγηνηι οι τε
αποβλητοι και οι εκλεκτοι ιχθυες. ανοιγει δε τον θησαυρον αυ του ο κυριος κατα τον
καιρον της κρισεως, οτε των σκευων της οργης εκβαλλομενων, ο ελεους σκευος
υπαρχων ειποι αν εικοτως· «εξηλθον αφ' ημων, ου γαρ ησαν εξ ημων». τα δε εξω
του θησαυ ρου αμαρτανοντα σκευη ουπω σκευη οργης εστιν, αλλ' ελαττονα·
«δουλοι» γαρ εισι «μη ειδοτες το θελημα του κυριου αυτων και μη ποιουντες αυτο».
σκευη τοινυν εισιν απλως εις αλλα τηρουμενα. 32 Ἥξουσι, φησι, των αιχμαλωτων
τινες της Ἰουδαιας, ευαγγελιζομενοι την κατα Βαβυλωνος εκδικησιν. λεγοι δ' αν και
περι των εξ ειδωλολατρειας επιστρεφοντων, ην καλει Βαβυλωνα· οι τινες ελθοντες
εις Σιων, το Σκοπευτηριον, την εκκλησιαν, την παρα κυριου θεου ημων εκδικησιν
αναγγελλουσιν. 33 Οι μεν εν Βαβυλωνι πολλοι, οι δε εν Ἱερουσαλημ ελα χιστοι.
ειρηται γαρ· «ου παρα τουτο ηγαπησεν υμας κυριος ο θεος υμων, παρα το ειναι
πολλοστους· υμεις γαρ εστε ολιγοστοι παρα παντα τα εθνη». «ολιγοι» γαρ οντως
«οι σωιζομενοι και δια της στενης εισερχομενοι θυρας». παραγγελλεται δε πας επι
την «πλατειαν και ευρυχωρον» Βαβυλωνα τοξον εντεινων, μηδενα ταυτης περι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ποιησασθαι. 34 Ὅσους τις εχει λογισμους ανθεστηκοτας θεοσεβειαι, πολλοι εισι
Βαβυλωνιοι· ους αναιρετεον αμαρτωλους οντας της γης. εξ ων ο καθαρευσας εν τηι
πολει γινεται του θεου του εκδικουντος της Βαβυλωνος την υβριν· ᾤετο γαρ οικειαι
δυναμει κεκρατηκεναι και κατηλαζονευετο του θεου. εμπρησθεντος γαρ του ναου,
τα σκευη τα ιερα ταις παλλακαις εις χρησιν εδοθη. διοπερ πυρι το ακαρπον εθνος
καθαπερ δη τινα δρυμον κατηναλωσε. ταυτηι τοι φησιν· ιδου εγω επι σε την
υβριστριαν, λεγει κυριος των δυ ναμεων. 35 Προφητευει την συντελειαν αθροως
γενηθησομενην· «ωσπερ γαρ εν ταις ημεραις του κατακλυσμου» και «εν ταις
ημεραις του Λωτ» τα βιωτικα παντες εποιουν, «εως ηλθεν ο κατακλυσμος και το
πυρ και ηρεν απαντας», ουτως εσται το της συντελειας αιφνιδιον. ου δη συμβολον
ην η αθροως πεσουσα φωνηι και μονηι σαλπιγγων Ἱεριχω. και παρα τον καιρον δε
του σωτηριου παθους αφνω επεσε Βαβυ λων, Χριστου τα περι των εθνικων ειδωλων
καταργησαντος δογ ματα και τους απο των εθνων ρυσαμενου πιστευσαντας. 36
Χρυσουν εστι του Ναβουχοδονοσορ το ποτηριον εις απατην ανθρωπων, ινα
δεξαμενοι πιωσιν, ορωντες τον χρυσον «οτι καλον τοις οφθαλμοις ιδειν και ωραιον
του κατανοησαι», το δε κριμα το εν τουτωι μη λογιζομενοι. τα μοχθηρα γαρ αυτου
δογματα καλ λιλεξιαι κεκοσμηται, τωι της φρασεως δελεαζοντα καλλει και τηι με
θοδωι τηι τεχνικηι. και πας δε ποιητης ακρος ειναι δοκων ποτηριον χρυσουν
κατεσκευασε, δηλητηριον εμβαλων ειδωλολατρειας, αισχρο λογιας, και των
ψυχικων απαντων κακων. ο δε Ἰησους ου χρυσου ποτηριου προενοησατο, μηποτε
και δοξηι εκεινωι ομοιον ειναι (διοπερ «εχομεν τον θησαυρον τουτον εν οστρακινοις
σκευεσιν»), αλλα της εν αυτωι σωτηριας. το δε χρυσουν ποτηριον, η Βαβυλων, οταν
επι την εκδικησιν ελθηι, εν χειρι κυριου γινεται, τηι αψαμενηι ποτε του Ἰωβ,
μεθυσκον πασαν την γην απο οργης, απο λυπης, ερωτων, κενοδοξιας (οσα γαρ
αμαρτηματα, τοσαυται και μεθαι), καθαπερ εξ οινου παντων σαλευομενων και
βεβαιον εχοντων ουδεν. ο δε δικαιος ουκ εστι γη· ων γαρ επι γης, εχει «εν ουρανοις
το πολιτευμα» και ουκ αν ακουσειε· «γη ει και εις γην απελευσηι», αλλ' εκ των
εικοτων· ουρανος ει και εις ουρανους απελευσηι, φορεις γαρ «την εικονα του
επουρανιου», και παγιος εστηκας. 37 Ει δε Βαβυλων ουκ απεγνωσται (ου γαρ αν
ελεγεν· ει πως ιαθησεται), ποιαν ψυχην ετεραν απογνωσομεθα; ει δε μη σεσωσται,
τουτο γεγονε παρ' αυτην, ως τους αριστους ιατρους απολο γεισθαι και λεγειν·
ιατρευσαμεν την Βαβυλωνα, και ουκ ιαθη· εγκαταλειπωμεν αυτην. ου παρ' αυτους
γαρ, ουδε παρα την ιατρικην ουδε παρα την ρητινην το μη ταυτην θεραπευεσθαι.
ιατροι δε αγγελοι, υπο τον μεγαν οντες ιατρον τον θεον και θερα πευσαι τους
πειθομενους εθελοντες. ει δε μη, ερουσιν· εγκαταλι πωμεν αυτην, απελθωμεν
εκαστος εις την γην αυτου και τον οικειον τοπον και την οικειαν πραξιν, οτι
ηγγικεν εις τον ουρανον το κριμα αυτης, καταδικασαντες αυτην ως ανιατον και
πεισομενην τα της απογνωσεως. και οι των σωματων γαρ ιατροι τους ανιατους
εγκαταλειπουσι, μηπως εν ταις αυτων χερσι τελευ τησωσιν· ο δη ποιουσιν οι
αγγελοι. οσωι δε αμαρτανομεν, το κριμα ημων αυξει, και εξαιρει εως των αστρων,
των αγιων δηλαδη.
και τοτε ο θεος εκφερει το κριμα αυτου εις ταπεινωσιν του
υψωθεντος κριματος απο της αμαρτιας, ταπεινων την αμαρτιαν και τα προς αξιαν
αποδιδους. 38 Και Ἡσαΐας εθεσπισεν· «επ' ορους πεδινου αρατε σημειον, υψωσατε
την φωνην αυτοις· παρακαλειτε τηι χειρι». ταυτα δε
Περσαις και Μηδοις οι
προφηται παρεκελευοντο, ως κρατησουσιν ηδη Βαβυλωνος, επι των αυτης τειχων
ως αλωσομενης ανατεινειν του πολεμου το συνθημα, δι' ου δηλουσι τοις
στρατιωταις την εφοδον. και τα οπλα εχειν εν ετοιμωι παρακελευεται· τα τοξα τοις
Μη δοις φησιν. 39 Συμφωνως δε τωι εμωρανθη πας ανθρωπος απο γνωσεως ο
Παυλος φησιν· «ουχι εμωρανεν ο θεος την σοφιαν του κοσμου τουτου;» καιρος δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

επισκεψεως μαλιστα η της ειδωλο λατρειας απο της Χριστου παρουσιας καθαιρεσις.
σκευη δε πολε μου, απερ ο Βαβυλωνιος διεσκορπισεν, οι του Ἰσραηλ και Ἰουδα
πολεμων εμπειροι ανδρες, ανθ' ων απειλει μηδενος ποιεισθαι φειδω. 40 Ἀναβαται
ιππων οι δαιμονες οι ταις σαρκικαις ηδοναις επικαθημενοι· και παλαι γαρ της
Αιγυπτου «ιππον και αναβατην ερριψεν εις θαλασσαν», ουτοι δε ζευγνυντες εν ημιν
διαφορα παθη, ταις τετρασιν αρεταις αντικειμενα, κατασκευαζουσιν αρματα. και ο
μεν θυμωδης και προς κακιαν ερρωμενος, ανηρ· ο δε προς ηδονας λελυμενος, γυνη·
και πρεσβυτης μεν ο «πεπαλαιωμενος κακων ημερων»· νεανισκοι δε, περι ων
Ἡσαΐας φησι· «πεινασουσι νεωτεροι, και κοπιασουσι νεανισκοι, και εκλεκτοι
ανισχυες εσονται»· και του ναντιον· «οι δε υπομενοντες τον θεον αλλαξουσιν ισχυν,
πτερο φυησουσιν ως αετοι, δραμουνται και ου κοπιασουσιν». τους εκλεκ τους δε
νυν εν κακιαι φησιν, οποιον εστι το «και τα βρωματα αυ του εκλεκτα»· κατ' αρετην
τε οντες εκλεκτοι υπο του Ναβουχο δονοσορ καταπινονται. εσχε δε και παρθενους,
τας μεν Ἑστιακας, τας δε Πυθιας, τας δε αλλας. και ψυχη δε μη δεξαμενη τον θειον
σπορον, παρθενος εστιν αυτωι. εχει δε και ποιμενας κακηι δι δασκαλιαι τους
επομενους παιδευοντας· αλλα και γεωργους τους «τα ζιζανια» σπειροντας, και
γεωργουντας «ακανθας τε και τριβολους», τας βιωτικας εν ανθρωποις μεριμνας.
εχει και ηγεμονας εν κακιαι και αρχοντας, και μαλιστα «προς ους ημιν εστιν η παλη,
προς τας αρχας, προς τας εξουσιας». τουτοις ουν πασιν ο θεος αποδιδωσιν ενωπιον
των εναγχος ειρηκοτων· «δευτε και αναγγειλωμεν εν Σιων τα μεγαλεια του θεου».
41
Ὄρος την Βαβυλωνα δια το της βασιλειας υψος καλει· οπερ ην εξ
ειδωλολατρειας και των αδικων εργων, δι' ων διε φθειρε τους αλλους,
διεφθαρμενον. ην δε και εφ' υψους η πολις δια τον παρακειμενον ποταμον, εξ ου
τινες αναβαθμοι προς την πολιν ανεφερον, διμερη τε ουσαν και εξ εκατερας οχθης
παρακει μενην τωι ποταμωι, προς τωι και ειναι τα τειχη της πολεως υψηλο τατα. χειρα
δε, την τιμωρητικην δυναμιν την της ιδιας αυτην ως εκ πετρων τινων καθαιρουσαν
ασφαλειας τε και φρουρας. εις αχρηστον δε και τους λιθους αυτης δια το πυρ
αφανιζουσαν, ως μη συνι στασθαι λιθον προς στερροτεραν οικοδομιαν. αναγωγης δε
λογωι και ο διαβολος ορος ωνομασται, ως εν τωι Ζαχαριαι· «τις ει συ, το ορος το μεγα
το προ προσωπου Ζοροβαβελ;» και περι του εχοντος «κωφον και αλαλον»
δαιμονιον ελεγεν ο σωτηρ· «εαν εχητε πιστιν ως κοκκον σιναπεως, ερειτε τωι ορει
τουτωι· μεταβηθι, και μεταβησεται». ορος ουν ο διαβολος απο της ιδιας
διεφθαρμενον κακιας και δια φθειρον τους οσοι φρονουσι τα γηινα.
42 Το
αγιασατε εθνη αντι του αφορισατε· αγιασμος γαρ η θεου υπηρεσια, καν ηι
τιμωρητικη και βεβηλος ο προς ταυτην αφωρισμενος· οποιος ην ο Κυρος, προς ον
φησι δια Ἡσαΐου· «συ δε ουκ εγνως με». τινα δε των <κατα> Βαβυλωνος
στρατευσαντων εκαλεσεν εθνη, εν οις Ἀραρατ τους Ἀρμενιους καλει. 43 Ἐσεισθη
δε η γη, των επ' αυτης ανθρωπων εν τοις προαγουσι χρονοις παγιως ιδρυμενων και
βεβαιοτητα εχοντων εν αις ησαν δυναστειαις τε και βασιλειαις; τα δε νυν
μεταβολην πονηραν και επωδυνον δεχομενων την ερημιαν. και πασα δε διανοια
Βαβυ λωνιαν γην εσχηκυια εκ της προς την τοιαυτην ασεβειαν και Συγ χυσιν
προσπαθειας σειομενη αποβαλλει την τοιαυτην διαθεσιν επι τωι πνευματικην και
επουρανιον εξιν αναλαβειν. 44 Θεος γαρ ην ο τουτο ποιων, ο και δια Ἡσαΐου προς
Κυρον ειπων· «εγω δε εμπροσθεν σου πορευσομαι και ορη ομαλιω, θυρας χαλκας
συντριψω και μοχλους σιδηρους συνθλασω». και παρα τοις εξω γαρ τοιαυτας εχειν
ιστορηται πυλας η Βαβυλων, και εκ των εις τον ποταμον μεσον οντα καταβασεων
εαλωκεναι, μερους εκατερου συναπτομενου γεφυραις παρα τας αναγουσας επι την
πολιν ανοδους, προς εκατερον μερος διηιρημενης της πολεως. και φησιν η ιστορια,
ως των παρ' εσχατα της πολεως αλισκομενων οι αλλοι πανηγυριν αγοντες δια το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

μεγεθος της πολεως ουκ ηισθανοντο, οτε ως εικος, των μεν εις αγγελιαν τρεχοντων,
των δε λοιπων εκ ταυτης υποστρεφοντων θορυβου πληρη την πολιν υπαρχειν.
συστηματα δε νυν τας οικιας εοικε λεγειν· τηι γαρ συνεχειαι προς αλληλας συνι
σταντο. διο επιφερει· οι οικοι βασιλεως Βαβυλωνος και τα εξης· ηγουν απο των εν
αυτοις συνισταμενων τα φρουρια.
45 Το κλινουσιν αυτον και τα σκευη αυτου
λεπτυ νουσι Συμμαχος εφη· και σειρωσουσιν αυτον και τα σκευη αυ του
εκκενωσουσιν. ενεμεινε γαρ τηι τροπηι του οινου, δηλων ως των αγαθων
κενωθησεται. ουκ αγαθη τοινυν η ευθηνια τοις αλαζοσιν, ως ουδε τωι εν ᾅδηι
πλουσιωι, δι' ην εκολαζετο. τα δε κερασματα ως επι οινου ρηθεντα, Ἀκυλας
εξεδωκεν κερατα, οπερ αρχαιον πο τηριου ετυγχανεν ειδος (κερασι γαρ επινον), οθεν
και το κερασαι λεγειν παρεμεινεν. αγγεια μεν ουν αι πολεις, τα δε ενδον ανθρω ποι
τε και πλουτος· ως τους μεν απηγαγον, τας δε ενεπρησαν. καταισχυνει δε τας επι
δαιμοσιν ελπιδας η συμφορα· «η δε» επι θεον «ελπις ου καταισχυνει». εν δε τηι
Βαιθηλ εστησε τας δαμαλεις ο Ἱεροβοαμ εν τηι Σαμαρειαι. ουχ ο λεγων δε ισχυρος
ειναι συ ζεται. «ου» γαρ «συζεται βασιλευς δια πολλην δυναμιν». ημερα δε Μωαβ
της κολασεως ο καιρος, πονηρια δε τα καταληψομενα τουτον επιπονα. αξιοι δε τους
κυκλωι παντας επεμβαινειν αυτωι· τουτο γαρ το κινησατε, δηλονοτι προς αισχυνην
και λυπην, «υπερη φανοις γαρ ο θεος αντιτασσεται». 46 Ἐπιχειριον η το σκηπτρον
παριστησιν η τους υπο την αρχην η τους μισθωτους· επιχειρα γαρ ο μισθος. 47
Ἐπικροτησει ταις χερσιν, αις επιχαιρων τωι Ἰσραηλ και κατα θεου θρασυνομενος
επεκροτει. οι δε «τοις οχυρωμασι πε ποιθοτες» των πολεων, ταυτας αφεντες εν
πετραις ᾤκουν παρα κειμεναις ταις φαραγξιν, μιμουμενοι περιστερας κατα την
ασελγειαν και κατα την ανοιαν. εμφωλευουσι γαρ εσθ' οτε τοποις, εξ ων οι
βουλομενοι ραιδιως αφαιρουνται τους νεοττους. ασελγης δε και ο τελουμενος τωι
Βεελφεγορ και ανους ο τοις ανωφελεσι και ματαιοις ειδωλοις προσκειμενος· οποιος
ην ο Μωαβ. «ειπε» γαρ «αφρων εν καρδιαι αυτου· ουκ εστι θεος», η καθολου αθεος
ων η τον οντως οντα θεον μηδε ειναι παντελως λογιζομενος. 48 Ἡ Ἱερουσαλημ,
καθα πολλακις ειρηται, εις την εκκλησιαν μεταλαμβανεται, ητις εστι πολις του θεου
οικοδομηθεισα εκ λιθων ζωντων, αφ' ης τις αμαρτανων εκβαλλεται παραδιδομενος
Ναβουχο δονοσορ, τωι σαταναι. λεγει γαρ περι του πεπορνευκοτος ο Παυλος·
«παραδουναι τον τοιουτον τωι σαταναι εις ολεθρον της σαρκος, ινα το πνευμα σωθηι
εν τηι ημεραι του κυριου»· και εν τηι προς Τιμοθεον πρωτηι περι των βλασφημων·
«ους παρεδωκα τωι σαταναι, ινα παι δευθωσι μη βλασφημειν». ιστω δε ο της
Ἱερουσαλημ εκβληθεις ως, εαν μη ποιησηι χρονον αυταρκη πραττων εξω της
εκκλησιας α δει, ουκ επανεισιν επι την Ἱερουσαλημ. εκβαλλεται δε τις αμαρτα νων,
καν μη υπο ανθρωπων εκβληθηι. δει δε αυτον εξω γεγονοτα μη αμελειν του
οικοδομειν οικιαν και φυτευειν παραδεισους. ταυτα γαρ μη ποιων μηδε πληρωσας
τον συμβολικον αριθμον «των ετων των εβδομηκοντα» σαββατου και αναπαυσεως
οντα, ουκ επανεισι κοινωνησων τηι εκκλησιαι, μενει δε καταδεδικασμενος εξω ειναι
της Ἱερουσαλημ. τι δε εστι το λαβειν γυναικας, εδη λωσεν ο περι της σοφιας ειπων·
«ταυτην εζητησα νυμφην αγαγε σθαι εμαυτωι, και εραστης εγενομην του καλλους
αυτης». δει δε ταυτης εραν, ωσπερ εν Παροιμιαις Σολομων εισηγησατο φησας· «ερα
σθητι αυτης, και τηρησει σε», και «περιχαρακωσον αυτην, και υψωσει σε». και
αλλας δε νοει παρα την σοφιαν γυναικας τας λοιπας αρετας. ουτω γαρ εξεσται
πολλας γυναικας λαβειν· εξ ων δει τεκνοποι ειν, απο σοφιας λογον σοφιας ως αν
και αλλους οικοδομησηις, απο σωφροσυνης εργα σωφροσυνης ινα σωφρονας
ποιησηις βιωι και λογωι, απο δικαιοσυνης εργα δικαιοσυνης εν κοινωνιαι και
συναλλαγμασιν. αλλα και δικαιους διδασκων τεκνοποιησεις απο δικαιοσυνης, υιους
δε ποιησας απο των υιων και θυγατερας, υιους μεν τα θεια νοηματα και τα δογματα,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

θυγατερας δε τας πραξεις. 49 Ταραττομενης γαρ Ἱερουσαλημ επικειμενου του
Βαβυλωνιου, οιον εικος επι προγνωσει κατεφευγον το μελλον ειδεναι βουλομενοι.
αλλ' οι μεν ψευδοπροφηται εξ αγιου πνευματος προλεγειν διισχυ ριζοντο· των δε
αλλων οι μεν μαντειας, οι δε παλιν ενυπνια προυφερον. δια τουτο δει καθολου
πασης ασεβους προγνωσεως μη ανεχεσθαι· ει γαρ αστερες τυχον ενεργουσι, ματην
ευχομεθα. διο φησιν· «ειπωσιν οι αστρολογοι του ουρανου, τι βουλευεται κυριος
περι σου», και «ουκ εσται οιωνισμος εν Ἰακωβ, ουδε μαντεια εν Ἰσραηλ». γενου
τοινυν αξιος θειας προγνωσεως. επαγει γαρ μετα το «ουκ εσται μαντεια εν Ἰσραηλ»·
«κατα καιρον ρηθησεται τωι Ἰακωβ και τωι Ἰσραηλ τι επιτελεσει ο θεος». 50
Τοιαυτα πεισεται πας τοιαυτα πρασσων πρεσβυτερος υπο βασιλεως Βαβυλωνος. ει
γαρ ο αναξιως [τις] μεταλαμβανων ευ χαριστιας εις κριμα ληψεται, ποσωι μαλλον ο
καθεζομενος εν πρεσβυ τεριωι συνειδοτι μεμιασμενος και το Χριστου μολυνων
συνεδριον; τις γαρ αυτωι συγκαθημενος ευλαβης λεγειν τολμησει το «ουκ εκα θισα
μετα συνεδριου ματαιοτητος» και τα επι τουτοις; 51 Ειποις δ' αν οτι και την ιδιαν
επιδεικνυσιν αγαθοτητα, δι' ην και την αποτομιαν επαγει τοις αυτης εν χρειαι
τυγχανουσιν. διο μετα το εις αλγεινον θεραπευθηναι, οικοδομηθησεται φησιν η
πολις επι το υψος αυτης. ποιον υψος; «ου δυναται πολις κρυβηναι επανω ορους
κειμενη»· οποια εστιν η μηδεν φρονουσα ταπεινον η ανθρωπινον, ηδονας φησι και
πλουτον εν γηι και δοξα ρια. «συνηγερθη γαρ τωι Χριστωι και τα ανω ζητει». ταυτα
σου ποιουντος «οικοδομηθησεται η πολις σου επι το υψος αυτης». 52 Ὡς επι
σπανιου φησιν.
Ἔθος δε τηι γραφηι μετα τα πικρα λεγειν φιλανθρωπα προς
παραμυθιαν και μετα τα χρηστα παλιν πικροτερα, ινα μη «του πλου του της
χρηστοτητος» του θεου καταφρονησαντες θησαυρισωσιν εαυ τοις «οργην εν ημεραι
οργης». διο φησιν· «εαν ελθηι η οργη, ουκ αποστησεται, εαν μη δρασειεν α θεληι
θεος». θελει δε ο θεος, και οργη γινεται, ινα γενηται α θελει θεος. εαν γαρ τις μη
θεληι γενε σθαι εν τωι θεληματι του θεου λογου, απολυεται επ' αυτον η οργη. μη
δεηθωμεν ουν παιδευουσης οργης η θυμου. 53 Ου γαρ δι' ερημου, καθαπερ
προσθεν, αλλα δια της νομι μου και οικουμενης. και τροπικως δε εν παρακλησει, οτι
«μα καριοι οι πενθουντες, οτι αυτοι παρακληθησονται». 54 Νησοι μακραν αι
κλυδωνιζομεναι προς των του βιου κυ ματων, αι μακραν εισιν αληθειας πριν επι την
σωτηριαν ελθειν. ελυτρωσατο δε τον Ἰακωβ ο θεος· «αφηιρηται» γαρ «ο ζυγος ο επ'
αυτων κειμενος, και η ραβδος η επι του τραχηλου αυτων», καθα φησιν Ἡσαΐας.
δηλοι δε και οτι αυτος της διαβολικης ημας εξουσιας ερρυσατο. τι γαρ αν εδυναμεθα
προς τον ειποντα τα τε αλλα και το «την οικουμενην ολην ληψομαι τηι χειρι ως
νοσσιαν»; προς ον δια Χριστου φαμεν· «που σου θανατε το νικος; που σου ᾅδη το
κεντρον»; 55 Τοις αξιοις μακαρισμου κλαιουσι λεγεσθω το διαλειπετω η φωνη σου
απο κλαυθμου, τοις λεγουσιν εν αγιωι πνευματι· «επι των ποταμων Βαβυλωνος εκει
εκαθισαμεν, και εκλαυσαμεν εν τωι μνησθηναι ημας της Σιων». 56 Γεγραπται και
εν τωι Βαρουχ· «τι οτι εν γηι των εχθρων ει; συνεμιανθης τοις νεκροις». οταν μεν γαρ
δικαιοι επιβαινωσι, γη
αγιων εστιν· οταν δε πολλοι αμαρτωλοι ωσι, γη των
εχθρων. ουτω δε, φησιν, επιστρεψουσιν ως ειναι μονιμον τοις σοις τεκνοις το
επιστρεψαι απο γης εχθρων, τοις υπο σου ωφεληθεισι και σοις καρποις. και εν
Ἐξοδωι δε γεγραπται οτι «εισηκουσεν ο θεος του λαου, του στεναγμου αυτων απο
των εργων»· ομοιον τωι ενταυθα κειμενωι, αλλ' ου περι παντων, αλλα περι Ἐφραιμ
οδυρο μενου. Ἐφραιμ δε ερμηνευεται Καρποφορια. 57
Φωνης κλαυθμου
μετανοουντων ακουει ο θεος. δια τι δε τον Ἐφραιμ οδυρομενον εφ' αμαρτημασιν
ειπεν; των Βασιλειων τοινυν η τριτη δηλοι, ως πικρως αυτων αρχοντος του
Ῥοβοαμ, δεον αυτους καρτερουντας μη αποστηναι, «ουκ εστιν ημιν μερις εν ∆αβιδ»
ανεβοησαν, οτε Ἱεροβοαμ των αποσταντων ηγησατο, της φυλης υπαρ χων Ἐφραΐμ,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

οστις δαμαλεις ποιησας απεστησεν απο της του θεου λατρειας τας δεκα φυλας. εφ'
οις εικοτως μετανοουντες ωδυροντο και τηι αλωσει παιδευθεντες εβοων· επαιδευσας
με, κυριε, και επαιδευθην. οια γαρ τις μοσχος αποσκιρτησας του βουκολιου, της σης
απεστην νομης, και δεομαι της σης βοηθειας. σου γαρ μη δυναμουντος, ατονω προς
επιστροφην· δεον δε με μετανοειν πριν αλω και πειθαρχειν σου τοις προφηταις,
μετα την αλωσιν μετε νοησα. γνους δε στεναζει· πως γαρ αν τις αγνοων ως αμαρ
τανει στεναξειεν, αξια πραξας αισχυνης εν αμαρτημασιν και μα λιστα ταις
ασελγειαις; τοσουτον δε μετενοησα, ως αλλοις υποδειξαι σε. μεγαλη του Ἐφραιμ η
μετανοια, ωστε τον θεον αναλαβειν εκ στοματος αυτου τους λογους της
εξομολογησεως, αυτον δε ακουσαι φωνης της λεγουσης· εκ νεοτητος μου υιος
αγαπητος ει, Ἐφραΐμ. 58 Παντας ανθρωπους ειχε Ναβουχοδονοσορ τις Ἀσσυριος,
αφ' ου Χριστος ημας ελυτρωσατο. διο Ματθαιος εξ Ἡσαΐου φησιν·
«κηρυξαι
αιχμαλωτοις αφεσιν»· ου γαρ καθ' ιστοριαν αιχμαλωτοις εκηρυξεν. αυτος δε και το
δικαιον και αγιον ορος· αψυχωι γαρ πως αν αρμοσειεν; ει δε εν αυτωι εσμεν κατα το
«και υμεις εν εμοι», οικοδομησωμεν εν τωι δικαιωι ορει. τουτο δε ποιει τις εν
Ἰουδαιαι γενομενος, ο ερμηνευεται Ἐξομολογουμενη, τωι θεωι εξομολογουμενος τας
αμαρτιας και ευχαριστων· «λεγε» γαρ «συ πρωτος τας ανομιας σου, ινα δικαιωθηις».
εισι γαρ τινες πολεις του θεου και οικοδομαι και γεωργια αυτου· και γαρ ο Παυλος
φησι· «θεου γεωργιον, θεου οικοδομη εστε». εν ωι γαρ οικοδομειται τα περι του θεου
μυστηρια και αρρητα δογματα, εν τουτωι ναος εστι του θεου και τα αγια των αγιων,
και ολης ουτος της Ἰουδαιας μητροπολις. 59 ∆οκει το ουκ αποδοκιμω τον Ἰσραηλ
εναντιον ειναι τωι προς αυτους λεγοντι· και το γενος Ἰσραηλ παυσεται. μη ποτε
τοινυν το μεν περι του σαρκικου λελεκται, το δε περι του πνευματικου Ἰσραηλ.
πλην η ουκ αποφασις προσκειμενη τωι απο δοκιμω παρα τοις λοιποις ερμηνευταις
ουκ εστιν, αλλα παρα τοις Ἑβδομηκοντα. νοησεις δε και ουτως, οτι νυν μεν
αποδοκιμω, εαν δε υψωθηι ουκ αποδοκιμω. 60 Ἐν φυλακηι παντες εσμεν, και
μαλιστα πειραζομενοι. τοτε κταται τις αγρον, αλλ' ου της φυλακης εξελθων· η δε
κτησις βουληματι θεου τοις καλως αγωνιζομενοις. αδελφοι δε Χελκιας ο του
Ἱερεμιου πατηρ και Ἀναμεηλ, αμφω παιδες οντες Σαλωμ. αδελφων γαρ πραγμα και
ειρηνη και μερις θεου· Χελκιας γαρ ερ μηνευεται Μερις θεου, Σαλωμ δε Ειρηνη.
καρπος δε της μεριδος του θεου Μετεωρισμος θεου· ουτω γαρ Ἱερεμιας ερμηνευεται.
καρ πος δε της ειρηνης Χαρις θεου· τουτο γαρ δηλοι το Ἀναμεηλ. ου κουν η χαρις
του θεου ειρηνης γεννημα τυγχανουσα προσφερει τωι εν φυλακηι προφητηι τον ιδιον
αγρον κατα προσταγμα του θεου. 61 Ουτος ποιει βιβλιον κτησεως, οπερ ισως εστιν
αι νοη σεις, αι μνημαι, τα δογματα, δι' ων κεκτημεθα τον αγρον, τουτεστι της
πολιτειας τους πονους. δει γαρ τον πραξοντα δικαιοσυνην προ ειδεναι περι
δικαιοσυνης, οπερ λεγεσθω και περι των λοιπων αρε των. φροντιζει δε θεος εν
αγγειωι το βιβλιον βληθηναι προς διαμονην πλειονα. «εχομεν» γαρ «τον θησαυρον
τουτον εν οστρα κινοις σκευεσιν», η τοις ημετεροις αγγειοις, η τωι ευτελει της
γραφικης λεξεως. οθεν ο «αρχων ηπατηται του κοσμου τουτου», καταφρονη σας
του λογου της θεοσεβειας, επει μη ην εν χρυσοις σκευεσι κε καλλωπισμενοις λεξει
και πιθανοτητι φρασεως· διο και πλειους η μερας διεμεινεν. «ο λογος» γαρ «και το
κηρυγμα μου», φησιν ο εχων το βιβλιον της κτησεως, «ουκ εν πειθοι σοφιας λογοις,
αλλ' εν αποδειξει πνευματος και δυναμεως». το ενταλθεν δε ποιησας Ἱερεμιας
ευχαριστει τωι θεωι. ορα δε την υπακοην του προφητου προ του φαινομενου
συμφεροντος, οπερ επαγει, προθεσπιζων της γης την ανακτησιν. η γαρ δι' εργων
προφητεια το ακουστον καθι στησιν ορατον και το μελλον οιονει παρον, εν τωι μερει
δηλουσα το ολον. 62 Ου πιθανον τον προφητην τοσαυτην ευχαριστιαν προσαγειν
επι τωι «δεκα και επτα σικλων» εωνημενωι χωριωι, τον «εκ μη τρας αγιασθεντα» και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

θειου πνευματος υπαρχοντα πληρη. αλλ' ορα τον σαββατικον αριθμον το της
αναπαυσεως συμβολον, και τον δεκα τελειον οντα και οικειον θεου (δεκαται γαρ εν
τηι δεκατηι των ιλασμων αναφερονται, και δεκαλογος η πρωτη νομοθεσια), και
γνωσηι «τον αγρον», τον πληρη καρπων πρεποντων αγιοις. τοιουτος ην ο αγρος
Ἰακωβ, ουπερ οσφρανθεις Ἰσαακ· «ιδου» φησιν «οσμη του υιου μου ως οσμη αγρου
πληρους ον ευλογησεν ο κυριος». οποιος εστιν ο «καρπους εχων του πνευματος»,
ινα «σπειρηι τα του πνευμα τος και θερισηι ζωην αιωνιον»· επνει γαρ Ἰακωβ ουκ
αμπελων οσμην η συκων, αλλ' «αγαπης, χαρας, ειρηνης, μακροθυμιας, χρηστοτητος,
αγαθωσυνης, πιστεως, εγκρατειας». επι τοιουτωι τοινυν αγρωι Ἱερε μιας ευχαριστει
λεγων· ο ων κυριε. σκοπει γαρ τον οντως οντα, «μη σκοπων τα βλεπομενα αλλα τα
μη βλεπομενα». 63 Ου μονον προφητειας Ἱερεμιας ανεγραψεν, αλλα και ιδια παθη,
ταις μεν διδασκων βασιλειας ουρανων μυστηρια, τοις δε δι δασκων υπομονης
παραδειγματα, των ψευδοπροφητων τοιουτον ουδεν δια την κολακειαν πασχοντων.
ετοιμασωμεθα τοινυν εν καιρωι διωγμου μετα Ἱερεμιου τεταχθαι και του ειποντος
αποστολου· «εν φυλακαις πολλακις». το δε οτι ουκ ηδυνατο ο βασιλευς προς
αυτους φιλανθρωποτεραν αυτου την προαιρεσιν μεμηνυκεν. και δει τον ορθον
βασιλεα μη τοις περι αυτον πονηροις συναπαγεσθαι· χρησιμον δε πολλακις και η
παρα τοις κρατουσι προστασια, δι' ης πολλακις ευεργετει ο θεος. 64 ∆εδια, φησιν,
μη τοις αυτομολοις καταγελαστος γενωμαι· τουτου γαρ λογον και φροντιδα
ποιουμαι. ως δε δι' αμαρτιας Ἱε ρουσαλημ παραδιδοται, ουτως και η εκκλησια. και ει
μεν τις κατ' Ἐζεκιαν αυτης αρχοι, συζεται· ει δε κατα Σεδεκιαν, αφοριζομενος μεν
συζει, μενων δε ταυτην απολλυσιν. ει τις ουν μολυνων την εκκλησιαν εξελθοι,
αυτην τε συζει και την ψυχην αυτου· εαν δε μελληι κατα τον Σεδεκιαν προς εξοδον,
«μικρα ζυμη ολον το φυραμα ζυμοι». 65 Φησι προς αυτον Ἱερεμιας ως ερουσιν αι
γυναικες εις αποικιαν αγομεναι· ηπατησαν σε οι προς σε φησαντες ειρηνι κως ως ου
παραδωσουσι τωι Βαβυλωνιωι. συστησονται δε μετα σου, ως αιτιοι γενομενοι
πτωσεως· παντως γαρ ληφθησηι. ταχα δε και τους ψευδοπροφητας αιτιαται λογωι
την ειρηνην υποσχομενους. ο δε προφητης φιλανθρωπως απεκρυψε τοις αρχουσι
την αληθειαν, του βασιλεως κηδομενος. ου γαρ εβλαπτε ταυτην νυν σιωπων, ηδη
αυτους τους λογους αναγνους εν κοινωι. 66 Ὁ προφητης αιρεσιν λαβων ενθα
βουλεται ζην, υπεροραι μεν Βαβυλωνος, αιρειται δε την Ἰουδαιαν, φευγων την εκ
βασιλεως τιμην και δια τους πτωχους τους προς γεωργιαν εμμειναντας, ως αν και
της γης επιμεληται δια τους πενητας και τας τουτων ταις προφητειαις γεωργηι
ψυχας. εμερισαντο γαρ οι προφηται, ουτος μεν την Ἰουδαιαν, την δε Βαβυλωνα
∆ανιηλ και οι τρεις παιδες. 67 Ὁ χρηστος ανθρωπος ουδενα υποπτευει ουτως ειναι
πονη ρον ως και τους μηδεν αδικησαντας φονευειν. δια τι δε συνεχωρησεν ο θεος
αναιρεθηναι τον Γοδολιαν, ετερου αν ειη λογου και των ανεφικτων κριματων του
θεου. 68 Συνταξον το ουχι του θυμιαματος προς το εμνη σθη κυριος. δηλον μεν ουν
εστιν, ως τοις ειδωλοις θυμιωντων φησι· τουτο γαρ αυτων ομολογησαντων
επαγεται τα προκειμενα.
πλην εξετασωμεν ει και θεωι τις θυμιων ως ου δει, του
αβατον γε νεσθαι γην αιτιος γινεται. καν το αισθητον τοινυν προσαγηις κατα τους
Ἰουδαιους θυμιαμα, αρετην μεν εχων προσαγεις καλως, συμ φωνον εχων την
ενδοθεν ευωδιαν· μετα κακιας δε προσφερων, οι ονει πως και την ευωδιαν την εξω
χρωννυων, προς δυσωδιαν μετα ποιεις· οτε ουκ αν λεχθειη το «ωσφρανθη κυριος
οσμην ευωδιας»
αλλα τουναντιον. οσμη δε ευωδιας παρα θεωι ου των
προσενεχθεντων παρα Νωε ζωων καθαρων ειρημενων, αλλα της δικαιοσυνης αυτου
και της τελειοτητος, απερ ην αυτος εν τηι γενεαι αυτου. θεος γαρ αιματι και κνισαις
ου τερπεται, καθαπερ οι δαιμονες. πλην ως «συνεγερθεντες Χριστωι τα ανω
ζητησωμεν», εις νουν ειληφοτες το «γενηθητω η προσευχη μου ως θυμιαμα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

ενωπιον σου»· καθα γαρ Ἰωαννης εν Ἀποκαλυψει φησι· «θυμιαματα εισιν αι
προσευχαι των αγιων». αλλ' ει μεν λογισμοις ταυτην μολυνομεν πονηροις,
συμβαινει το «η προσευχη αυτων γενεσθω εις αμαρτιαν», η εις το εναντιον, εαν απο
δικαιοσυνης ευξωμεθα· επει των δι' αμαρτιας λεγοντων· «προσωζεσαν και
εσαπησαν οι μωλωπες μου απο προσωπου της αφροσυνης μου», γινεται το θυμιαμα
δυσωδες. διοπερ Ἡσαΐας ειπεν· «εαν φερητε σεμιδαλιν, ματαιον· θυμιαμα, βδελυγμα
μοι εστιν». τινα δε τροπον ευκτεον, εδιδαξεν ο αποστολος λεγων· «βουλομαι τους
ανδρας προσευχεσθαι εν παντι τοπωι επαιροντας οσιους χειρας χωρις οργης και
διαλογισμων». τοιουτων χειρων επαιρομενων του
Μωσεως ενικα Ἰσραηλ,
καθαιρουμενων δε ενικα ο Ἀμαληκ. ο ουτωςευχομενος ουκ αποτυγχανει,
αληθευοντος του ρητου· «ετι λαλουντος σου ερει· ιδου παρειμι». των ουν πονηρων
το θυμιαμα, φησιν, ουκ ηδυνατο κυριος ετι φερειν, καθαπερ ημεις καν υπομεινωμεν
τινα δυσωδιαν, αλλ' ουσαν πλειονα φευγομεν. και ο θεος ουν μετρον ανοχης εχων,
<μη> μετανοουντας μετερχεται· οπερ επι Νωε πεποιηκε, των τοτε πλημμελουντων
την δυσωδιαν μηκετι φερειν δυναμενος. διο φησιν εν προφηταις· «εσιωπησα, μη και
αει σιωπησομαι;» 69 Ὡς γαρ σωματων σεσηποτων ο παρακειμενος παραλαμβα
νων αηρ και φθειρομενος λοιμον ποιει τοις εντυγχανουσι, και το χωριον αβατον
γινεται, ουτω ψυχων αμαρτιαι λοιμον ψυχων απεργαζονται.
Fragmenta in Jeremiam 70.1 to Fragmenta in Jeremiam
Τωι λαωι συμπασχων Βαρουχ απωδυρετο, και αξιοι περι αυτων τον θεον. διο
λαμβανει της εν κακοις βοηθειας επαγγελιαν, λεγοντος ουτω του θεου· ους καθαιρω,
παλιν οικοδομησω. πρωτον γαρ «αλγειν ποιει, και παλιν αποκαθιστησιν» και τα επι
τουτοις· ου γαρ δεκτα τα χρηστα μη των κακων προανηιρημενων. λυει γαρ και τας
μοχθηρας των απιστων οικοδομας ως αρχιτεκτων «της σκηνης της αληθινης ην
επηξεν αυτος και ουκ ανθρωπος», περι ης φησιν ο Παυλος· «θεου οικοδομη εστε».
και ως γεωργος εκτιλας το μη ποιουν καρπον («πασα» γαρ «φυτεια ην ουκ
εφυτευσεν ο πατηρ μου ο ουρανιος εκριζωθησεται»), καταφυτευει «αμπελον καρποφορον», ου κατα την «εις πικριαν μεταστραφεισαν και αλλοτριαν», ην εκκοπτει ινα
παλιν αυτην «αληθινην» απεργασηται και «θεου γεωργιον». ουτω «της εξ
Αιγυπτου» «καθειλε τον φραγμον» κατα τον ∆αβιδ, υπερ ης ευχεται· «επιβλεψον εξ
ουρανου, και επισκεψαι την αμπελον ταυτην». και ουτοι τοινυν επ' ωφελειαι
παιδευονται· «ον γαρ αγαπαι κυριος παιδευει». «τις» γαρ «εστιν ο ευφραινων με ει μη
ο λυπουμενος εξ εμου;» «η γαρ κατα θεον λυπη μετανοιαν αμεταμελητον εις
σωτηριαν κατεργαζεται». δια τουτο γαρ επαγω κακα επι πασαν σαρκα, τους
φρονουντας τα γηινα. 71 Ευρισκει γαρ τας ψυχας των δικαιων ο θεος· «ψυχαι» γαρ
«δικαιων εν χειρι θεου», αι δε των αμαρτωλων ως μηδε ουσαι λογιζονται.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14


