De engastrimytho
̓Ωριγενους εις την των Βασιλειων αʹ.
1 Τα αναγνωσθεντα πλειονα εστιν, και επει χρη επιτεμνομενον ειπειν, δʹ εισιν
περικοπαι. ανεγνωσθη τα εξης των περι Ναβαλ τον Καρμηλιον. ειτα μετα τουτο η
ιστορια η περι του κεκρυφθαι τον ∆αβιδ παρα τοις Ζιφαιοις και διαβεβλησθαι αυτον
υπ' αυτων, ελη λυθεναι δε τον Σαουλ βουλομενον λαβειν τον ∆αβιδ και εληλυθοτα
επιτηρησαι καιρον, επεληλυθεναι τε τωι Σαουλ τον ∆αβιδ και ειλη φεναι,
κοιμωμενου αυτου και των φρουρουντων αυτον, «το δορυ και τον φακον του
υδατος» και μετα τουτο ελεγχον προσενηνοχεναι τοις πεπιστευμενοις μεν
φυλαττειν αυτον, αποκοιμηθεισιν δε. ειτα [τα] εξης η ιστορια ην η τριτη, οτι
κατεφυγε «προς <Ἀγχους υιον> Ἀμμαχ βασιλεα Γεθ» ο ∆αβιδ, και οσην ευρε χαριν
παρ' αυτωι μετα τα πολλα ανδραγαθηματα ο ∆αβιδ, προς ον «αρχισωματοφυλακα
θησομαι σε» φησιν. εξης τουτοις ην η ιστορια η διαβοητος η περι της εγγαστριμυθου
και περι του Σαμουηλ, οτι εδοξεν ανενηνοχεναι η εγγαστριμυθος τον Σαμουηλ και ο
Σαμουηλ προφητευει τωι Σαουλ. τεσσαρων ουσων περικοπων, ων εκαστη πραγματα
ουκ ολιγα εχει, αλλα και τους δυναμενους εξεταζειν δυναμενα ασχολησαι ωρας ου
μιας συναξεως αλλα και πλειονων, οτιποτε βουλεται ο επισκοπος προτεινατω των
τεσσαρων, ινα περι τουτο ασχοληθωμεν. τα περι της εγγαστριμυθου, φησιν,
εξεταζεσθω. 2 Ἔνιαι μεν ιστοριαι ουχ απτονται ημων, ενιαι δε αναγκαιαι προς την
ελπιδα ημων· ουτω δ' ειπον ιστοριαι, επει ουδεπω φθα νομεν επι τα της αναγωγης,
παντι τωι ειδοτι αναγειν η ακουειν αναγομενων χρησιμα. <των ουν της ιστοριας τινα
μεν χρησιμα> πασιν, τινα δε ου πασιν. οιον, ως επι παραδειγματος, η ιστορια η περι
του Λωτ και των θυγατερων αυτου ει μεν τι κατα την ανα γωγην εχει χρησιμον, θεος
οιδεν και ωι αν χαρισηται τους λογους εκεινους εξεταζειν· ει δε κατα την ιστοριαν,
ζητησαις αν· τι γαρ οφελος μοι εκ της ιστοριας της περι του Λωτ και των θυγατερων
αυτου; ομοιως τι οφελος μοι απλως λεχθεισα η ιστορια του Ἰουδα και της Θαμαρ και
των κατ' αυτην; επει μεντοιγε η ιστορια η περι τον Σαουλ και την εγγαστριμυθον
παντων απτεται, αναγκαια αλη θεια κατα τον λογον. τις γαρ απαλλαγεις τουτου του
βιου θελει ειναι υπο εξουσιαν δαιμονιου, ινα εγγαστριμυθος αναγαγηι ου τον
τυχοντα των πεπιστευκοτων, αλλα Σαμουηλ τον προφητην; περι ου φησιν ο θεος δια
του Ἱερεμιου· «ουδ' αν Μωσης και Σαμουηλ προ προσωπου μου, ουδε τουτων
εισακουσομαι», περι ου φησιν εν υμνοις ο προφητης· «Μωσης και Ἀαρων εν τοις
ιερευσιν αυτου, και Σαμουηλ εν τοις επικαλουμενοις το ονομα αυτου· επεκαλουντο
τον κυριον, και αυτος εισηκουεν αυτων, εν στυλωι νεφελης ελαλει προς αυτους», και
αλλαχου «εαν στηι Μωσης και Σαμουηλ και προσευξων ται» και τα εξης. αρ' ουν, ει ο
τηλικουτος υπο την γην <ην> και ανηγαγεν αυτον η εγγαστριμυθος, εξουσιαν εχει
δαιμονιον ψυχης προ φητικης; τι ειπωμεν; γεγραπται ταυτα· αληθη εστιν η ουκ εστιν
αληθη; το μεν μη ειναι αληθη λεγειν εις απιστιαν προτρεπει (χω ρησει επι κεφαλας
των λεγοντων), το δε ειναι αληθη ζητησιν και επαπορησιν ημιν παρεχει. 3 Και μην
γουν ισμεν τινας των ημετερων αδελφων αντι βλεψαντας τηι γραφηι και λεγοντας·
ου πιστευω τηι εγγαστριμυθωι. λεγει η εγγαστριμυθος εωρακεναι τον Σαμουηλ,
ψευδεται. Σαμουηλ ουκ ανηχθη, Σαμουηλ ου λαλει. αλλ' ωσπερ εισι τινες
ψευδοπροφη ται λεγοντες· «ταδε λεγει κυριος» και «κυριος ουκ ελαλησεν», ουτως
και το δαιμονιον τουτο ψευδεται, επαγγελλομενον αναγειν τον υπο του Σαουλ
προστασσομενον. «τινα γαρ αναγαγω;» φησιν· «Σαμουηλ αναγαγε μοι». <και> ταυτα
λεγεται υπο των φασκοντων την ιστοριαν ταυτην μη ειναι αληθη· Σαμουηλ εν ᾅδου;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Σαμουηλ υπο εγγαστρι μυθου αναγεται ο εξαιρετος των προφητων, ο απο της
γενεσεως ανακειμενος τωι θεωι, ο προ γενεσεως εν τωι ιερωι λεγομενος εσεσθαι, ο αμα
τωι απογαλακτισθηναι ενδυσαμενος εφουδ και περιβεβλημενος διπλοΐδα και ιερευς
γενομενος του κυριου, ωι παιδιωι ετι οντι εχρη ματισεν ο κυριος λαλων; Σαμουηλ εν
ᾅδου; Σαμουηλ εν τοις κα ταχθονιοις ο διαδεξαμενος Ἡλι δια τα των τεκνων
αμαρτηματα και παρανομηματα καταδικασθεντα υπο της προνοιας; Σαμουηλ εν
ᾅδου, ου ο θεος επηκουσεν εν καιρωι θερισμου πυρων, και υετον εδωκεν ελθειν απ'
ουρανου; Σαμουηλ εν ᾅδου ο τοιαυτα παρρησιασαμενος, ει επιθυμημα τινος ελαβεν;
ουκ ελαβεν τον μοσχον, ουκ ελαβεν τον βουν, εκρινεν και κατεδικασεν τον λαον
μενων πενης· ουδεποτε επε θυμησεν λαβειν τι απο τηλικουτου λαου και τοσουτου.
Σαμουηλ ινα τι εν ᾅδου; ορατε τι ακολουθει τωι Σαμουηλ εν ᾅδου; Σαμουηλ εν ᾅδου;
δια τι ουχι και Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ εν ᾅδου; Σαμουηλ εν ᾅδου; δια τι ουχι
και Μωσης ο συνεζευγμενος τωι Σα μουηλ κατα το ειρημενον· «ουδε εαν στηι Μωσης
και Σαμουηλ, ουδε εκεινων εισακουσομαι»; Σαμουηλ εν ᾅδου; ινα τι μη και Ἱερεμιας
εν ᾅδου, προς ον ειρηται· «προ του με πλασαι σε εν κοιλιαι επισταμαι σε, και προ του
σε εξελθειν εκ μητρας ηγιακα σε»; εν ᾅδου και Ἡσαΐας, εν ᾅδου και Ἱερεμιας, εν
ᾅδου παντες οι προφηται, εν ᾅδου. 4 Ταυτα μεν ερει ο μη βουλομενος αγωνα
παραδεξασθαι, οτι Σαμουηλ εστιν οντως ο αναχθεις· επει δε δει ευγνωμονα ειναι εν
τωι ακουειν των γραφων, πιθανως καταβομβησαντος ημων του λογου και αληθως
δυναμενου ταραξαι και κινησαι ημας, ιδωμεν ποτερον ποτε νενοηται η γραφη τωι
τουτο μη παραδεξαμενωι, η απο ενδοξων μεν επιχειρει, εναντια δε λεγει τοις
γεγραμμενοις. τινα γαρ εστιν τα γεγραμμενα; «και ειπεν η γυνη· τινα αναγαγω σοι;»
τινος προσω πον εστιν το λεγον· «ειπεν η γυνη»; αρα το προσωπον του αγιου
πνευματος, εξ ου πεπιστευται αναγεγραφθαι η γραφη, η προσωπον αλλου τινος; το
γαρ διηγηματικον προσωπον πανταχου (ως ισασιν και οι περι παντοδαπους
γενομενοι λογους) εστι προσωπον του συγγραφεως· συγγραφευς δ' επι τουτων των
λογων πεπιστευται ειναι ουκ ανθρωπος, αλλα συγγραφευς το πνευμα το αγιον το
κινησαν τους ανθρωπους. ουκουν το πνευμα το αγιον λεγει· «και ειπεν η γυνη·
τι<να> αναγαγω σοι; και ειπεν· Σαμουηλ αναγαγε μοι». τις λεγει· «και ειδεν η γυνη
τον Σαμουηλ, και εβοησεν η γυνη φωνηι μεγαληι λεγουσα»; ερουμεν προς εκεινον
τον τοσαυτα ημων καταβομβησαντα και μυρια ειρηκοτα ως αρα Σαμουηλ ουκ ην εν
ᾅδου· «ειδεν η γυνη τον Σαμουηλ», η διηγηματικη φωνη τουτο εφησεν, «και
εβοησεν η γυνη φωνηι μεγαληι και ειπεν προς Σαουλ· ινα τι παρελογισω με; και συ ει
Σαουλ. και ειπεν αυτηι ο βασιλευς· τι γαρ εστιν; μη φοβου· τι εωρακας; και ειπεν η
γυνη προς τον Σαουλ· θεους ειδον αναβαινοντας εκ της γης. και ειπεν αυτηι· τι το
ειδος αυτοις; και ειπεν αυτωι· ανηρ πρεσβυτερος ανα βαινων, και αυτος
περιβεβλημενος διπλοΐδα εφουδ». λεγει αυτην εωρακεναι και το ιματιον το
ιερατικον. οιδα δε οτι <ο εκ του> εναντιου [εκ του] λογου λεγει· «ου θαυμα· αυτος
γαρ ο σατανας μετασχηματιζεται εις αγγελον φωτος. ου μεγα ουν, ει και οι διακονοι
αυτου μετα σχηματιζονται ως διακονοι δικαιοσυνης». αλλα τι εστιν οπερ «ειδεν η
γυνη»; «τον Σαμουηλ». και δια τι ουκ ειρηται· ειδεν η γυνη δαι μονιον, ο
προσεποιειτο ειναι Σαμουηλ; αλλα γεγραπται οτι «εγνω Σαουλ οτι Σαμουηλ εστιν».
<ει μη ην Σαμουηλ, εδει γεγραφθαι· και ενομιζεν Σαουλ ειναι αυτον Σαμουηλ. νυν δε
γεγραπται· «εγνω Σαουλ», ουδεις δε εγνω το μη ον· «εγνω» ουν «Σαουλ οτι Σαμουηλ
εστιν»> «και επεσεν επι προσωπον επι την γην και προσεκυνησεν». ειτα παλιν το
προσωπον της γραφης· «και ειπεν Σαμουηλ προς Σαουλ· ινα τι παρωργισας με του
αναγαγειν με;» «ειπεν» (φησιν η γραφη ηι δει πιστευειν) «ειπεν Σαμουηλ· ινα τι
παρωργισας με του αναγαγειν με;» ειτα προς τουτο αποκρινεται Σαουλ· «σφοδρα οι
αλλοφυλοι πολεμουσιν εν εμοι, και ο θεος απεστη απ' εμου και ουκ απεκριθη μοι ετι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

καιγε εν χειρι των προφητων και εν τοις ενυπνιοις εκαλεσα του δηλωσαι μοι τι
ποιησω». παλιν η γραφη ουκ αλλως ειπεν, αλλ' οτι αυτος Σαμουηλ εφη· «και ινα τι
επηρωτησας με; και κυριος απεστη απο σου». αληθευει η ψευδεται ταυτα λεγων·
«κυριος απεστη απο σου και εγενηθη κατα σου και εποιησεν αλλον αυτωι, ον τροπον
ελαλησεν εν χειρι μου, και διαρρηξει την βασιλειαν εκ χειρος σου», και δαιμονιον
προφητευει περι βασιλειας Ἰσραηλιτικης; τι φησιν ο εναντιος λογος; ορατε οσος
αγων εστιν εν τωι λογωι του θεου, χρειαν εχων και ακροατων δυναμενων αγιων
ακουειν λογων, μεγαλων και απορρητων των περι της εξοδου, ετι επαπορουμενων
τε των προτερων ουδε των δευτερων σαφων οντων, 5 αλλ' ο λογος ετι εξεταζεται.
Λεγω δε οτι αναγκαια και η ιστορια και η εξετασις η περι αυτης, ινα ιδωμεν τι ημας
εχει μετα την εξοδον. «λελαληκεν εν χειρι μου, και διαρρηξει κυριος την βασιλειαν
εκ χειρος σου και δωσει αυτην τωι πλησιον σου τωι ∆αβιδ». δαιμονιον δε ου δυναται
ειδεναι την βασιλειαν ∆αβιδ την υπο του κυριου χειρο τονηθεισαν. «καθοτι ουκ
ηκουσας την φωνην του κυριου, ουκ εποιησας οργην θυμου αυτου εν Ἀμαληκ».
ταυτα ουκ εστι ρη ματα θεου; ουκ εστιν αληθη; αληθως γαρ ουκ εποιησεν το θελημα
κυριου Σαουλ, αλλα «περιεποι<ησατο> τον βασιλεα Ἀμαληκ ζωντα», εφ' ωι και προ
της κοιμησεως αυτου και επι της εξοδου ωνειδισεν Σαμουηλ τωι Σαουλ· «και δια
τουτο το ρημα τουτο εποιησεν σοι κυριος εν τηι ημεραι ταυτηι· και δωσει κυριος καιγε
τον Ἰσραηλ εν χειρι αλλοφυλων». περι ολου λαου θεου δυναται δαιμονιον προφη
τευσαι οτι κυριος μελλει παραδιδοναι τον Ἰσραηλ; «καιγε την παρεμ βολην Ἰσραηλ
παραδωσει κυριος αυτην εν χειρι αλλοφυλων. ταχυνον δε Σαουλ· αυριον και συ και
οι υιοι σου μετ' εμου». και τουτο δυνα ται ειδεναι δαιμονιον, <περι> βασιλεα
χειροτονηθεντα μετα χρισματος προφητικου, οτι αυριον εμελλεν εξελευσεσθαι ο
Σαουλ τον βιον και οι υιοι αυτου μετ' αυτου; «αυριον συ και οι υιοι σου μετ' εμου». 6
Ταυτα μεν ουν <δηλοι> οτι ουκ εστιν ψευδη τα αναγεγραμ μενα και οτι Σαμουηλ
εστιν ο αναβεβηκως· τι ουν ποιει εγγαστρι μυθος ενθαδε; τι ποιει εγγαστριμυθος περι
την αναγωγην της ψυχης του δικαιου; εκεινος εφυγεν ο τον πρωτον λογον ειπων
(ινα [γαρ] μη αγωνα εχειν δοκηι κατα τοσαυτα αλλα τα κατα τον τοπον ζητου μενα)
και λεγει· ουκ εστι Σαμουηλ, ψευδεται το δαιμονιον, επει ου δυναται ψευδεσθαι η
γραφη. τα δε ρηματα της γραφης [εστιν] ουκ εστιν εκ προσωπου του δαιμονιου
[αυτου], αλλ' εκ προσωπου αυτης· «και ειδεν η γυνη τον Σαμουηλ», «ειπεν Σαουλ»
............. .......... τα λελαλημενα απο του Σαμουηλ. πως ουν λυομενα τα της
εγγαστριμυθου φανειται τα κατα τον τοπον; πυνθανομαι του προειρηκοτος τα
προτερα (Σαμουηλ εν ᾅδου; και τα εξης) και αποκρινασθω προς το επηρωτημενον·
τις μειζων, Σαμουηλ η Ἰησους ο Χριστος; τις μειζων, οι προφηται η Ἰησους ο
Χριστος; τις μειζων, Ἀβρααμ η Ἰησους ο Χριστος; ενθαδε μεν ου τολμησει τις των
απαξ φθασαντων τον κυριον ειδεναι Ἰησουν Χριστον τον υπο των προ φητων
προκηρυχθεντα [ειναι] ειπειν οτι μειζων ουκ εστιν ο Χριστος των προφητων. οταν
ουν ομολογησηις οτι Ἰησους Χριστος μειζων εστιν, Χριστος εν ᾅδου, η ου γεγονεν
εκει; ουκ εστιν αληθες το ειρημενον εν Ψαλμοις, ερμηνευθεν υπο των αποστολων εν
ταις Πραξεσιν αυτων περι του τον σωτηρα εις ᾅδου καταβεβηκεναι; γε γραπται οτι
επ' αυτον φερεται το εν πεντεκαιδεκατωι Ψαλμωι· «οτι ουκ εγκαταλειψεις την ψυχην
μου εις ᾅδου, ουδε δωσεις τον οσιον σου ιδειν διαφθοραν». ειτα Ἰησους μεν Χριστος
εν ᾅδου, φοβηι δε ειπειν οτι ναι και εκει προφητευσαι καταβαινει και ερχεσθαι προς
τας ψυχας τας ετερας; ειτα μετα τουτο εαν αποκρινηται οτι Χριστος εις ᾅδου
καταβεβηκεν, ερω· Χριστος εις ᾅδου καταβεβηκεν τι ποιησων; νικησων η
νικηθησομενος υπο του θανατου; και κατεληλυθεν εις τα χωρια εκεινα ουχ ως
δουλος των εκει, αλλ' ως δεσποτης πα λαισων, ως πρωην ελεγομεν εξηγουμενοι τον
καʹ Ψαλμον. «περιεκυ κλωσαν με μοσχοι πολλοι, ταυροι πιονες περιεσχον με·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ηνοιξαν επ' εμε το στομα αυτων, ως λεων αρπαζων και ωρυομενος. διεσκορ
πισθησαν τα οστα μου». μεμνημεθα, ειγε μεμνημεθα των ιερων γραμματων·
μεμνημαι γαρ αυτων ειρημενων εις τον καʹ Ψαλμον. ουκουν ο σωτηρ κατεληλυθεν
σωσων· κατεληλυθεν εκει προκηρυχθεις υπο των προφητων η ου; αλλ' ενθαδε μεν
προεκηρυχθη υπο των προφητων, αλλαχου δε κατερχεται ου δια προφητων; και
Μωσης αυτον κηρυσσει επιδημησοντα τωι γενει των ανθρωπων, ωστε λε γεσθαι
καλως υπο του κυριου και σωτηρος ημων· «ει επιστευετε Μωσει, επιστευετε αν εμοι·
περι γαρ εμου εκεινος εγραψεν. ει δε τοις εκεινου γραμμασιν ου πιστευετε, πως τοις
εμοις ρημασι πιστευ σητε;» και επιδεδημηκεν τουτωι τωι βιωι Χριστος και
προκηρυσσεται Χριστος επιδημων τουτωι τωι βιωι. ει δε Μωσης προφητευει αυτον
ενθαδε, ου θελεις αυτον κακει καταβεβηκεναι, ινα προφητευσηι Χριστον ελευσεσθαι;
τι δε; Μωσης μεν, οι δε εξης προφηται ουχι; Σαμουηλ δε ουχι; τι ατοπον εστι τους
ιατρους καταβαινειν προς τους κακως εχοντας; τι δε ατοπον εστιν ινα και ο
αρχιατρος καταβηι προς τους κακως εχοντας; εκεινοι μεν ιατροι ησαν πολλοι, ο δε κυ
ριος μου και σωτηρ αρχιατρος εστι· και γαρ την ενδον επιθυμιαν, η ου δυναται υπο
αλλων θεραπευθηναι, αυτος θεραπευει· ητις «ουκ ισχυσεν υπ' ουδενος
θεραπευθηναι» των ιατρων, Χριστος Ἰησους αυτην θεραπευει. μη φοβου, μη θαμβου·
Ἰησους εις ᾅδου γεγονεν, και οι προφηται προ αυτου, και προκηρυσσουσι του
Χριστου την επιδημιαν. 7 Ειτα και αλλο τι θελω ειπειν απ' αυτης της γραφης. Σα
μουηλ αναβαινει, και τι τωι Σαουλ λεγει εωρακεναι η γυνη; ου λεγει εωρακεναι
ανθρωπον· επτηξεν τουτον ον ειδεν. τινα οραι; «θεους εγω» φησιν «ειδον, θεους
αναβαινοντας απο της γης». και ταχα Σαμουηλ ου μονος αναβεβηκεν και τοτε
προφητευσων τωι Σαουλ· αλλ' εικος, ωσπερ ενταυθα «μετα οσιου οσιωθησηι, και μετα
ανδρος αθυου αθωιος εσηι, και μετα εκλεκτου εκλεκτος εσηι», και εισιν εν ταυθα
διατριβαι αγιων μετα αγιων, ουχι δε αγιων μετα αμαρτωλων, και ει αρα ποτε, εστι
των αγιων η διατριβη μετα των αμαρτωλων υπερ του και τους αμαρτωλους σωσαι,
ουτω ταχα και αναβαινοντι τωι Σαμουηλ συναναβεβηκασιν ητοι αγιαι ψυχαι αλλων
προφητων η αγγελοι ησαν μετα των πνευματων συναναβεβηκοτες. ταχα ζη τησεις ει
αγγελοι ησαν επι των πνευματων αυτων; ο προφητης λεγει· «ο αγγελος ο λαλων εν
εμοι»· και παντα πληρουται των δεο μενων σωτηριας και «παντες εισι λειτουργικα
πνευματα εις διακο νιαν αποστελλομενα δια τους μελλοντας κληρονομειν
σωτηριαν». τι φοβηι ειπειν οτι πας τοπος χρηιζει Ἰησου Χριστου; χρηιζει των προ
φητων ο χρηιζων Χριστου· ουδε γαρ Χριστου μεν χρηιζει, των δε ευτρεπιζοντων
Χριστου παρουσιαν και επιδημιαν ου χρηιζει. και Ἰωαννης, ου μειζων εν γεννητοις
γυναικων ουδεις ην κατα την του σωτηρος ημων μαρτυριαν λεγοντος· «μειζων εν
γεννητοις γυναικων Ἰωαννου του βαπτιστου ουδεις εστιν», μη φοβου λεγειν οτι εις
ᾅδου καταβεβηκε προκηρυσσων μου τον κυριον, ινα προειπηι αυτον κατε
λευσομενον. δια τουτο, οτε ην εν τηι φυλακηι και ᾔδει την εξοδον την επικειμενην
αυτωι, πεμψας δυο των μαθητων επυνθανετο, ουχι· «συ ει ο ερχομενος;» (ᾔδει γαρ),
αλλα· «συ ει ο ερχομενος, η αλλον προσδοκωμεν;» ειδεν αυτου την δοξαν, ελαλησεν
πολλα περι της θαυμασιοτητος αυτου, εμαρτυρησεν αυτωι πρωτος· «ο οπισω μου
ερχομενος εμπροσθεν μου γεγονεν», ειδεν αυτου την δοξαν, «δοξαν ως μονογενους
παρα πατρος πληρης χαριτος και αληθειας». τηλι καυτα ιδων περι Χριστου οκνει
πιστευσαι, αμφιβαλλει και ου λεγει· ειπατε αυτωι· συ ει ο Χριστος; νυν μη νοησαντες
γαρ τινες τα ειρημενα λεγουσιν· Ἰωαννης ο τηλικουτος ουκ ᾔδει Χριστον, αλλ'
απεστη απ' αυτου το πνευμα το αγιον. και ᾔδει τουτον, ωι εμαρ τυρησεν προ
γενεσεως και εφ' ωι εσκιρτησεν, ηνικα ηλθεν και η Μαρια προς αυτον, ως
εμαρτυρησεν αυτωι η μητηρ αυτου λεγουσα· «ιδου γαρ, ως εγενετο η φωνη του
ασπασμου σου εις τα ωτα μου, εσκιρτησεν εν αγαλλιασει το βρεφος εν τηι κοιλιαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

μου». ουτος ουν ο σκιρτησας προ γενεσεως Ἰωαννης, ο ειπων· «ουτος εστι περι ου
εγω ειπον· ο οπισω μου ερχομενος εμπροσθεν μου γεγονεν» και· «ο πεμψας με ειπε
μοι· εφ' ον αν ιδηις το πνευμα καταβαινον και μενον, ουτος εστιν ο υιος του θεου»,
ουτος, φασιν, ουκετι ᾔδει Ἰησουν Χριστον; εν κοιλιαι ᾔδει γαρ αυτον. αλλα δι'
υπερβολην δοξης ομοιον τι τωι Πετρωι πεποιηκεν. τι ομοιον; ουτος μεγα τι ᾔδει περι
του Χριστου. τις ειμι; «τινα με λεγουσιν οι ανθρωποι ειναι»; ο δε· τοδε και τοδε. συ
δε τι; «συ ει ο Χριστος ο υιος του θεου του ζωντος»· εφ' ωι και μακαριζεται, οτι «σαρξ
και αιμα ουκ απεκαλυψεν» αυτωι, «αλλ' ο πατηρ ο εν τοις ουρανοις». επει ουν
μεγαλα ηκουσεν περι Χριστου και μεγαλα υπελαμβανεν και ου παρεδεξατο την βοην
την θειαν την προς αυτον· «ιδου αναβαινομεν εις Ἱερουσαλημ, και τε λειωθησεται»
και· «δει τον υιον του ανθρωπου πολλα παθειν και αποδοκιμασθηναι απο των
αρχιερεων και πρεσβυτερων, και αποκταν θηναι, και τηι τριτηι ημεραι αναστηναι»,
φησιν· «ιλεως σοι, κυριε». μεγαλα ᾔδει περι Χριστου, ουκ ηθελησεν παραδεξασθαι το
ταπεινο τερον περι αυτου. τοιουτον τινα μοι νοει και τον Ἰωαννην. εν φυλακηι ην
μεγαλα ειδως περι Χριστου, ειδεν ουρανους ανεωιγοτας, ειδεν πνευμα αγιον εξ
ουρανου κατερχομενον επι τον σωτηρα και μενον επ' αυτον· ιδων την τηλικαυτην
δοξαν αμφεβαλλεν και ταχα ηπιστει, ει ο ουτως ενδοξος και μεχρις ᾅδου και μεχρι
της αβυσσου κατελευσεται· δια τουτο ελεγεν· «συ ει ο ερχομενος, η αλλον προσδο
κωμεν;» 8 Ου παρεξεβην ουδε επελαθομην του προκειμενου, αλλα τουτο θελομεν
κατασκευασαι οτι, ει παντες εις ᾅδου καταβεβηκασι προ του Χριστου προδρομοι
Χριστου οι προφηται Χριστου, ουτως και Σαμουηλ εκει καταβεβηκεν· ου γαρ απλως,
αλλ' ως αγιος. οπου εαν ηι ο αγιος, εστιν αγιος. μητι Χριστος ουκετι Χριστος εστιν,
επει εν ᾅδου ποτε ην; ουκετι ην υιος θεου, επει εν τωι καταχθονιωι γεγενηται τοπωι,
«ινα παν γονυ καμψηι εν τωι ονοματι Ἰησου Χρι στου επουρανιων και επιγειων και
καταχθονιων»; ουτως Χριστος Χριστος ην και κατω ων, <και,> ινα ουτως ειπω, εν τωι
κατω τοπωι ων, <τηι> προαιρεσει ανω ην. ουτως και οι προφηται και Σαμουηλ, καν
κατα βωσιν οπου αι ψυχαι αι κατω, κατω <μεν> δυνανται ειναι τοπωι, ου κατω δε
εισιν τηι προαιρεσει. πυνθανομαι δε· † επροφητευσαν τα υπερουρανια. εγω δε ου
δυναμαι διδοναι δαιμονιωι τηλικαυτην δυ ναμιν, οτι προφητευει περι Σαουλ
[Σαμουηλ] και του λαου του θεου, και προφητευει περι βασιλειας ∆αβιδ οτι μελλει
βασιλευειν. εισονται οι ταυτα λεγοντες τα της αληθειας της κατα τον τοπον· ουχ ευ
ρησουσιν παραστησαι πως <ουκ> αν και αγιος γενοιτο υπερ σωτηριας των κακως
εχοντων εις τον τοπον των κακως εχοντων. ιατροι γινε σθωσαν εις τους τοπους των
καμνοντων στρατιωτων, και εισιτωσαν οπου αι δυσωδιαι των τραυματων αυτων·
τουτο υποβαλλει η ια τρικη φιλανθρωπια. ουτω τουτο υποβεβληκεν τωι σωτηρι ο
λογος και τοις προφηταις, και ενθαδε ελθειν και εις ᾅδου καταβηναι. 9 Και τουτο δε
προσθετεον τωι λογωι οτι <ει> Σαμουηλ προ φητης ην, και εξελθοντος απεστη απ'
αυτου το πνευμα το αγιον, και απεστη απ' αυτου η προφητεια, ουκ αρα αληθευει ο
λεγων αποστολος· «αρτι προφητευω εκ μερους, και εκ μερους γινωσκω· οταν δε
ελθηι το τελειον, τοτε το εκ μερους καταργηθησεται». ου κουν το τελειον μετα τον
βιον εστιν. και ει τι επροφητευσεν Ἡσαΐας, εκ μερους προεφητευσεν μετα πασης
παρρησιας· μεμαρτυρηται δε τα ενθαδε ο ∆αβιδ επι το τελειον της προφητειας. ουκ
απεβαλεν ουν την χαριν την προφητικην Σαμουηλ. οτι δε ουκ απεβαλεν, ουτως αυτηι
εχρητο, ως οι γλωσσαις λαλουντες, ωστε αν ειπειν· «το πνευμα μου προσευχεται, ο
δε νους μου ακαρπος εστιν»; καιτοι εκκλησιαν ουκ οικοδομει ο γλωσσηι λαλων· και
γαρ λεγει ο Παυλος οτι εκκλη σιαν οικοδομει ο προφητευων, αυταις λεξεσι λεγων·
«ο δε προφη τευων εκκλησιαν οικοδομει». ει δε «ο προφητευων εκκλησιαν οικο
δομει», ειχεν <δε> χαριν προφητικην (ου γαρ απολωλεκει αυτην μη αμαρτησας·
μονος γαρ απολλυσι χαριν προφητικην, ος μετα το προ φητευσαι πεποιηκεν αναξια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

του πνευματος του αγιου, ωστ' εγκα ταλιπειν αυτον και φυγειν απο του ηγεμονικου
αυτου· οπερ εφοβειτο τοτε μετα την αμαρτιαν και ο ∆αβιδ, και ελεγεν· «και το
πνευμα το αγιον σου μη αντανεληις απ' εμου»), ει τοινυν το πνευμα το αγιον
προφητευει, και Σαμουηλ προφητης ην, «ο δε προφητευων εκκλησιαν οικοδομει»,
τινα οικοδομει; εις ουρανον προφητευει; τινι; αγγελοις, τοις μη χρειαν εχουσιν; <«ου
χρειαν εχουσιν> οι ισχυοντες ια τρων, αλλ' οι κακως εχοντες». δεονται τινες της
προφητειας αυτου· ου γαρ αργει χαρις προφητικη, ουδεν χαρισμα αργει των εν τωι
αγιωι. της ουν χαριτος της προφητικης αι ψυχαι των κοιμωμενων (<ινα> τολμησω
και ειπω) εδεοντο. αλλ' ενθαδε μεν χρειαν ειχεν του προφητου Ἰσραηλ· και ο
κοιμωμενος δε, ο απηλλαγμενος του βιου, χρειαν ειχεν των προ φητων, ινα παλιν οι
προφηται αυτωι κηρυξωσιν την Χριστου επιδη μιαν. αλλως τε και προ της του κυριου
μου Ἰησου Χριστου επι δημιας αδυνατον ην τινα παρελθειν οπου το ξυλον της ζωης,
αδυνατον ην παρελθειν τα τεταγμενα φυλασσειν την οδον του ξυλου της ζωης·
«εταξεν τα Χερουβιμ και την φλογινην ρομφαιαν την στρεφομενην φυλασσειν την
οδον του ξυλου της ζωης». τις ηδυ νατο οδοποιησαι; τις ηδυνατο την φλογινην
ρομφαιαν ποιησαι διελ θειν τινα; ωσπερ θαλασσαν ουκ ην <ουδενος> οδοποιησαι η
του θεου και του στυλου του πυρινου, του στυλου του φωτος του απο του θεου,
ωσπερ τον Ἰορδανην ουκ ην ουδενος οδοποιησαι η Ἰησου (του αληθινου θεου τυπος
ην εκεινος ο Ἰησους)· ουτω δια της φλογινης ρομ φαιας Σαμουηλ ουκ ηδυνατο
διελθειν, ουκ Ἀβρααμ. δια τουτο και Ἀβρααμ βλεπεται υπο του κολαζομενου, και
«υπαρχων εν βασανοις ο πλουσιος επαρας τους οφθαλμους οραι Ἀβρααμ», ει και
«απο μακροθεν οραι», αλλ' οραι, «και τον Λαζαρον εν τοις κολποις αυτου».
περιεμενον ουν την του κυριου μου Ἰησου Χριστου επιδημιαν και πα τριαρχαι και
προφηται και παντες, ιν' ουτος την οδον ανοιξηι. «εγω ειμι η οδος», «εγω ειμι η
θυρα». οδος εστιν επι το ξυλον της ζωης, ινα γενηται «εαν διελθηις δια πυρος, φλοξ
ου κατακαυσει σε». ποιου πυρος; «εταξεν τα Χερουβιμ και την φλογινην ρομφαιαν
την στρε φομενην φυλασσειν την οδον του ξυλου της ζωης»· ωστε δια τουτο
περιεμενον οι μακαριοι εκει, οικονομιαν ποιουντες και μη δυναμενοι οπου το ξυλον
της ζωης, οπου ο παραδεισος ο του θεου, οπου θεος γεωργος, οπου οι μακαριοι και
εκλεκτοι και αγιοι θεου γενεσθαι. 10 Ουδεν ουν προσκομμα κατα τον τοπον εστιν,
αλλα παντα θαυμασιως γεγραπται και νενοηται οις αν ο θεος αποκαλυψηι. περισσον
δε τι εχομεν ημεις οι επι συντελειαι των αιωνων εληλυθοτες. τι περισσον; εαν
απαλλαγωμεν εντευθεν, γενομενοι καλοι και αγαθοι, μη επαγομενοι τα της
αμαρτιας φορτια, διελευσομεθα και αυτοι «την φλογινην ρομφαιαν», και ου
κατελευσομεθα εις την χωραν οπου περιεμενον τον Χριστον οι προ της παρουσιας
αυτου κοιμωμενοι· διελευσομεθα δε, μηδεν βλαπτομενοι υπο της φλογινης
ρομφαιας. «εκαστου δε το εργον οποιον εστι, το πυρ αυτο δοκιμασει. ει τινος το
εργον κατακαησεται, ζημιωθησεται, αυτος δε σωθησεται ουτως ως δια πυρος».
διελευσομεθα ουν· και πλεον εχομεν τι, και ουχι δυναμεθα καλως βιωσαντες κακως
απαλλαξαι. ουκ ελεγον οι αρχαιοι ουδε οι πατριαρχαι ουδε οι προφηται, ο δυναμεθα
ημεις ειπειν, εαν καλως βιωσωμεν· «καλλιον γαρ αναλυσαι και συν Χριστωι ειναι».
διοπερ ουτως εχοντες τι πλεον και πολυ κερδος εν τωι επι συντελειαι των αιωνων
εληλυθεναι, πρωτοι το δηναριον λαμβανομεν· ακουε γαρ της παραβολης, οτι
«αρξαμενος εδιδου το δηναριον απο των εσχατων· οι δε πρωτοι ᾤοντο οτι πλειον τι
ληψονται». συ ουν πρωτος, ο εσχατος ελθων, λαμβανεις τους μισθους απο του οικοδεσποτου εν Χριστωι Ἰησου τωι κυριωι ημων, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


