Expositio in Proverbia
ΕΚ ΤΩΝ ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΠΑΡΟΙΜΙΑΣ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ ΕΞΗΓΗΣΕΩΝ.
17.161 Παροιμια εστι λογος αποκρυφος δι' ετερου προ δηλου σημαινομενος. Τουτου
χαριν εβασιλευσεν εν Ἰσραηλ, του γνωναι σοφιαν και παιδειαν· η σοφια εστι γνωσις
πνευμα τικη, τους περι Θεου, και ασωματων, και κρισεως, και προνοιας περιεχουσα
λογους, η την περι ηθικης και φυσικης και θεολογικης αποκαλυπτουσα θεωριαν. Ἢ
η σοφια εστι γνωσις σωματων και ασωματων, και της εν τουτωι θεωρουμενης
κρισεως και προνοιας· παιδεια εστι μετριοπαθεια παθων περι το παθητικον η αλογον
της ψυχης μερος θεωρουμενη· και θεολογων δε τις επιτεταμενως, εγνω σοφιαν.
Τουτεστιν ορθον και αδιαστροφον ειναι το κριτη ριον· ανεπιστημων γαρ τις ων
δικαιοσυνης, ουκ αν διελοι τας αμφισβητησεις ορθως· ουδε Σολομων γαρ εκρινεν
ορθως ταις πορναις, μη σωζων ακριβεις του δικαιου τους λογους· ορθως δε και
αδιαστροφως κρι νουμεν, ει πειθομεθα μεν αρετηι, καταγινωσκομεν δε κακιας. Τρια
δε κριτηρια εν ημιν· αισθησις, λογος, και νους· και η μεν αισθησις, των αισθητων· ο
δε λογος, 17.164 των ρηματων και των νοηματων· ο δε νους, θεωρια των νοητων.
Ὥσπερ δια των αισθησεων ο νους επιβαλλει τοις αισθητοις, ουτω και δια των
αρετων εποπτευει τα νοητα· διοπερ και αισθησεως αυτον λογον επεχειν ο σοφος
Σολομων ημας διδασκει. Οι κτωμενοι κακιαν, τωι κακοι ειναι εξουδενουσι σοφιαν·
και μη εχοντες φοβον τον ποιουντα αρχην αι σθησεως, αναισθητουσι και
εξουδενουσι σοφιαν· πως; τωι μη πραττειν μηδε μετιεναι· πας γαρ ο τα φαυλα
πραττων, μισει το φως· αλλ' ου παρα την οικειαν φυσιν ατιμαζεται, αλλα παρα την
εκεινων αγνοιαν· αλλ' οι ευσεβεις αιρουνται την παιδειαν, ινα την ψυ χην
καθαρθεντες, εισδεξωνται την εις κακοτεχνον ψυ χην μη εισιουσαν σοφιαν· οι δε μη
εχοντες φοβον Θεου, τον ποιουντα αρχην αισθησεως, αναισθητουσι σοφιας και
παιδειας, και εξουθενουσιν αμφοτερα· ως οι την Παλαιαν μη δεχομενοι, και τον
∆ημιουργον ως ωμον διαβαλλοντες. Ὥσπερ η κορυφη και ο τραχηλος δηλοι ενταυθα
τον νουν, ουτω και ο στεφανος και ο κλοιος ενταυθα ση μαινει την γνωσιν· αυτη γαρ
η συνηθεια του Πνευ ματος του αγιου, πολλοις ονομασιν ωνομασε τον Θεον τε και
τους αγγελους αυτου, και τον νουν, και την αρετην, και την γνωσιν, και την
αγνωσιαν, και την κακιαν, και αυτον τον διαβολον και τους αγγελους αυτου· ουχ
απλως δε τιθησι τα ονοματα, ως τινες οιονται· διαφορων ενεργειων εισι
γνωρισματα· Θεου δε δια των αγγελων ημιν ενεργουντος, και ημων εν αυτωι,
δαιμονων τε προς ημας. Ουτοι συγκληρονομοι των αντικειμενων εισιν, οι της αυτης
αυτοις κακιας μεταλαμβανοντες κοινον δε εστιν, ο μη του ενος εστι του Θεου· ορα δε
ομονοιαν πο νηραν και ολεθρον. ∆ικτυον εστι κολασις αιωνιος, και πολυσχιδης τι
μωρια παρα του δικαιου κριτου ταις ακαθαρτοις προσαγομενη ψυχαις επ' απωλειαι
των κακως εκφυν των πτερων· πτερωτα δε, ημεις οι ανθρωποι οι δυ ναμιν εαν
θελωμεν εχοντες του αναπτηναι. Ἔξοδον νυν ονομαζει την εξελθουσαν ψυχην απο
κακιας και αγνωσιας· τοιαυτη δε εξοδος των υιων Ἰσ ραηλ, η μετα την εκ της
κρισεως του Θεου και δι δασκαλιας γενεσιν γεγονυια· την αυτην δε ψυχην και
πλατειαν λεγει· «Πλατυνον γαρ, φησι, το στομα σου, και πληρωσω αυτο·» και
«πλατυνθητε, φησι, και υμεις,» εν τηι προς Κορινθιους ο Παυλος· και υπο μεν της
ουτως εξερχομενης ψυχης, υμνειται η σοφια· εν δε γηι πλατυνομενηι δια των αρετων,
παῤρησιαν αγει. Ἄκρων δε τειχεων αυτης, την ακραν απαθειαν λεγει· ειπερ οι
αγαπωντες τον νομον, παραβαλλουσιν εαυ τοις τειχος· υπερ ου τειχους ευχεται και ο
∆αυιδ λε γων· «Οικοδομηθητω τα τειχη Ἱερουσαλημ,» τουτεστι της τοιασδε ψυχης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

τα καταπεπτωκοτα, δηλονοτι εκ της του Ουριου προφασεως. Πως ουν εμπροσθεν
φησιν ο Σολομων· «Ὁ δε επιχαι 17.165 ρων απολλυμενωι ουκ αθωωθησεται;» Ἢ
ταχα ουτως χαιρει η σοφια, ως εχαρη επι τηι απωλειαι Ματθαιου του τελωνου, και επι
του ληιστου απωλειαι πιστευσαν τος τωι Χριστωι; του μεν γαρ, τον ληιστην η σοφια· του
δε, τον τελωνην απωλεσε. Πολιορκια εστι διδασκαλια ηθικη, την κακως οικο
δομηθεισαν ψυχην καταστρεφουσα επι τηι του Θεου πολιορκιαι. Ὥσπερ τα νηπια
μεταξυ δικαιων και αδικων εισιν, ουτω και παντες οι ανθρωποι μεταξυ αγγελων τε
και δαιμονων εισι, μητε δαιμονες οντες μητε αγγελοι χρηματιζοντες, μεχρι της
συντελειας του αιωνος· ηδι κουν δε νηπιους, ειπε, περι ων Χριστος εφη· Μη
σκανδαλισητε ενα των μικρων τουτων. Ὁ απαθης ησυχαζει αφοβως απο παντος
κακου λογισμου, και μετ' ολιγον κατασκηνωσει εν τηι βασι λειαι του Θεου· ως
ακουσας και φυλαξας τα προσ ταγματα αυτου, οτι ηλπισεν επ' αυτον. Ουτως κρυπτει
εντολην του Θεου ο ποιων αυτην, η ο μη επι κενοδοξιαι ποιων· οθεν και οι δαιμονες
εκ του μη συγχωρειν αυτην ποιειν ημας, αρπαζειν λε γονται. Τοτε συνησεις πως ο
φοβος του Κυριου αρχη σοφιας εστιν, και πως της του Θεου γνωσεως γινεται προξε
νος, οταν εν πιστει και ποθωι αυτωι υπαρχηις προσ δεης· προυπαρξαι δε δει σοφιαν και
συνεσιν, προς το δυνηθηναι συνειναι φοβον Κυριου· προσαξωμεν δε ταυτα τοις την
σοφιαν και συνεσιν εξουθενουσι· κα ταφευγειν δε βουλομενοις επι το φοβεισθαι τον
Θεον, ως επι ευχερες πραγμα. Χριστου γαρ μη ρυομενου, ως αγαθην οδευσομεν την
κακην· αγιοι μεν γαρ παντα λεγουσι πιστα· τα δε ου· ο δε διαβολος ουδεν πιστον,
αντι του, πιστεως αξιον· ανδρα γαρ νυν τον διαβολον λεγει, ως εν Ευαγ γελιοις· ει γε
ανθρωπος πονηρος εσπειρε τα ζιζανια· μεγιστη δε ως εοικεν επιβουλη, το περιτυχειν
βουληι κακηι, και ανδρασι δολιοις και υπουλοις και πονη ροις. Ει η ποια βουλη
συντετριμμενη ηγουν εσκοτισμενη, νου κινησις εστιν, πως αυτη απελιπεν
διδασκαλιαν νεοτητος; πως δε και θειας επελαθετο διαθηκης; Ὡς γαρ περι ζωου
λογικου, της κακης βουλης ημιν διαλε γεται. Ἢ νυν βουλην κακην τον διαβολον
λεγει· ουτος γαρ κακως εβουλευσατο, ειπων· «Ἐπανω των αστρων θησω τον θρονον
μου, και εσομαι ομοιος τωι Ὑψιστωι·» επελαθετο δε της θειας γνωσεως, καταλιπων
την δι δασκαλιαν της νεοτητος· ητις νεοτης την προτεραν αυτου καταστασιν δηλοι,
καθ' ην και ζηλωτος ην· ει δε νεους δυναται συνετιζειν ενθα πολυ το δυσηνιον, μη
παρουσης· πολλωι μαλλον πρεσβυτηι ωφελιμος. Ὅσοι καταλαμβανονται υπο
ενιαυτων ζωης, δια των εργων της μελλουσης αειζωου ζωης, ουτοι κατα 17.168
λαμβανουσι τριβους ευθειας της αταραχου και αδια στατου ζωης· ου
καταλαμβανονται υπο των οικτειρ μων αυτου εις τας τριβους της ευθειας αειζωΐας.
– ∆ιωκοντας γαρ δικαιοσυνην αγαπαι Κυριος, και ου μη συγκαταλαβηται αυτους η
του πονηρου βουλη· ου κα ταλαμβανουσι δε τριβους ευθειας ζωης· ουδε μη αν
τιστρεψουσιν εις την βασιλειαν του Θεου, οι τωι δια βολωι πεποιθοτες. Ουτος
επιλανθανεται του νομου, ο μη νομιμως βιους· ουτος δε μεμνηται του νομου, ο ζων
κατ' αυτον· και ουτος τηρει τα ρηματα του Θεου, ο μη μονον ποιων αυτα, αλλα και
αλλοις συμβουλευομενος. Ουτος δε απολλυσιν αυτα, ο μη βουλομενος πραττειν
αυτα, και ετερους κωλυων· ου γαρ οι ακροαται του νομου δι καιωθησονται. Ἴασις
εστιν η εξ αρετης υγιεια τηι πολιτειαι σου· η δε του Θεου χαρις και επιμελεια τοις
λογισμοις σου και διανοημασιν· οταν αι δυναμεις της ψυχης, ηγουν αι αρεται,
επιμελειας τυχωσι, το τηνικαυτα ερουσι παντα τα οστα μου· «Κυριε, Κυριε, τις ομοιος
σοι;» Ἐπιμελειας γαρ τυχουσα η μνημονευτικη δυναμις της ψυχης, παντως ερει το·
«Ἐμνησθην του Θεου και ευ φρανθην.» Ὁμοιως δε και η οπτικη λεξει το· «Κατενοη
σα τα εργα σου, και εξεστην.» Ὡσαυτως δε και η επιθυ μητικη· «Κυριε, εναντιον σου
πασα η επιθυμια μου·» ερει δε και η λογικη· «∆ιελογισαμην ημερας αρχαιας.» Κατα
ταυτα συμβησεται και επι των αλλων δυνα μεων. Τουτεστι τοις βουλομενοις ουδεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

δυσκολον εχοι, κα θαπερ η των χρηματων επιθυμια· νους καθαρος εγγι ζει σοφιαι·
επειδη το ευ γινωσκει· ο δε ακαθαρτος μα κρυνθησεται απ' αυτης. Τουτου του ξυλου
μετα την παραβασιν ο Ἀδαμ μεταλαμβανειν κωλυεται· ειπερ απο καρπων δι
καιοσυνης φυτευεται δενδρον ζωης· το δε δενδρον ζωης, η του Θεου σοφια εστι·
δικαιως δε αψασθαι κεκωλυται τουτου του ξυλου πας παρανομος. Ὁ Θεος τηι μεν
σοφιαι και την γην εθεμελιωσε· δια δε της αισθησεως αυτου εῤραγησαν αβυσσοι, τα
δε νεφη εῤρυησαν δροσους· ην ουν ενταυθα γην ειπε, Παυλος ο αγιος πλατος
ωνομασε· και τους ενταυθα ουρανους λεγομενους, υψος εκεινος εν τηι προς Ἐφε
σιους καλει· και τας λεγομενας τροπικως αβυσσους, ονομαζει βαθος· τα
δεδροσωμενα νεφη, μηκος κα λει· ταυτα δε παντα λογικων εστι φυσεων συμβολα,
διαιρουμενων κοσμοις και σωματι κατα αναλογιαν της καταστασεως· αρμοζει τουτο
και νυν τωι Υιωι του Θεου· αλλα και η ψυχη η πιστη, γη εστιν εκατονταπλασιον
καρποφορουσα· αυτη δε εκ της πιοτητος, ητις εστι σοφια, σοφη· θεμελιουντος αυ την
επ' αυτηι του Θεου· εδραζει γαρ αυτην την συναγωγην της διδασκαλιας, και πηξιν
απο σο φιας ποιουμενος· και αει προκοπτουσης, ουρανον απεργαζεται, καθαρωτατον
κτισμα, αγγελων τε και των νοερων ουσιων οικητηριον, λαβουσαν τε αισθη 17.169
σιν του οντος, και κατανοουσαν την των πραγμα των ακριβειαν, οιονει το
πολυμυθον των του Θεου κριματων. Προς μονην την σοφιαν αδυνατουσιν οι
δαιμονες, λογισμους εμβαλλειν εις την καρδιαν του σεσοφισμε νου μη
συγχωρουμενοι· ο γαρ νους τοις της σοφιας αντιποιουμενος θεωρημασιν,
ανεπιδεκτος γινεται λογισμων ακαθαρτων. –Νους καθαρος εγγιζει σο φιαι, επειδη το
ευ γινωσκει· ο δε ακαθαρτος μα κρυνθησεται απ' αυτης. Προσκομμα λογικης φυσεως
εστι λογισμος ακα θαρτος, η γνωσις ψευδης· ο δε τηι του Θεου βουληι
περιστοιχειουμενος, εν τουτοις ου προσκοπτει. Ουτε εφοδος, φησι, πονηρων
λογισμων φοβησει τον γεγονοτα σοφον, ουτε ασεβεις εξωθεν επιοντες την αυτου
καθαιρησουσι δυναμιν, ερημωσαι θελον τες των φυσει καλων· τον γαρ αναλωτον
ουδεις δυ νησεται λαβειν· καιτοι, τι του ασεβους αυθαδεστε ρον; Ἀλλα και αυτου
φησι του παντοδαπου θηριου περιγενησηι, πραος ων και επιεικης, του Κυριου οντος
μετα σου· εντευθεν δε μανθανομεν, ως η ελεη μοσυνη περιαιρει φοβερας φαντασιας,
νυκτωρ ημιν συμβαινουσας, η και θεωρητικως· ου μονον δε, αλλα και των εν τηι
μεταστασει πονηρων κατηγοριων, και των εν τηι κρισει βλαπτικων κολασεων
περιαιρει τους ουτω φρονουντας· το αυτο δε ποιει και πραοτας και αοργησια, και
μακροθυμια, και οσα πεφυκε κα ταστελλειν τον θυμον ταρασσομενον· ειπερ εκ της
ταραχης του θυμου τα φοβερα φασματα ειωθε γι νεσθαι. Ου μονον των εδωδιμων μη
αποσχηι ευ ποιειν εν δεη, αλλα και γνωσεως Θεου και σοφιας και εντο λων· και παν
οτιουν Θεωι φιλον και προς αυτον οικειουν, μη αποσχηι ευ ποιειν τωι ενδεομενωι σου.
Αυτη η προς τον πλησιον εχθρα απεργαζεται τινα κακον, ου μονον σωματικον, αλλα
και ψυχικον. Ἄγνοια Κυριου εν οικοις ασεβων, γνωσις δε Θεου εν ψυχαις δικαιων·
επαυλεις δικαιων ευλογουνται, οταν ο Χριστος απονεμηι τα γερα εκαστωι κατα τα
εργα αυτων· τοις ασεβεσι δε καταραν και ουκ ευλο γιαν. Ἡ ακρα κακια και εις τελος
επηρμενη, υπερ ηφανια καλειται· αντιτασσεται δε Κυριος τοις μεν αδικοις, ως
δικαιοσυνη· τοις ψευσταις, ως αληθεια· τοις δε υπερηφανοις, ως ταπεινοφροσυνη·
διο και τοις ταπεινα φρονουσι φιλος εστι· τουτο γαρ εστι το, ∆ιδωσι χαριν ταπεινοις·
τοις δε υπερηφανοις αν τιτασσεται. ∆οξαν ουρανιον κληρονομησουσιν οι την ενθεον
σοφιαν μαθοντες τε και διδαξαντες· υψωσαν δε εαυ τοις ατιμιαν οι ασεβεις ενωπιον
αγγελων και αν θρωπων παρα του Χριστου. Παιδειαν, την ηθικην αρετην λεγει·
εννοιαν, την θειαν γνωσιν· υιος δε αρετων ο κατ' αυτας πεποιω 17.172 μενος, ος ουκ
αλλου χαριν, αλλ' ενεκα της αρετης τα κατ' αυτην ενεργει. ∆ωρον αγαθον δωρουμαι
υμιν, την επουρανιον βα σιλειαν, εαν τον νομον μου μη εγκαταλιπητε· ση μειωτεον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

δε ενταυθα, οτι δωρον αγαθον ονομαζει τον νουν, δια τον λαμβανοντα δωρα εν
κολπωι αδικως, και μη κατευοδουμενον· εκεινα γαρ δωρα αδικα, τα πραγματα λεγει
του πονηρου, απερ ο νους δεχομε νος, ου κατευοδουται εν ταις οδοις αυτου.
Στεφανος χαριτων αι εντολαι του Θεου εισιν, αιτινες τον στεφανον της βασιλειας
αντιπαρεχουσι τοις ποιουσιν αυτας· στεφανος δε τρυφης η γνωσις η του Θεου, ητις
υπερασπιζουσα ημων, παντα λογισμον εμπαθη, και πασαν γνωσιν ψευδη απωθειται.
Αυται αι πολλαι οδοι εις μιαν αγουσιν οδον, την ειπουσαν· Ἐγω ειμι η οδος· πολλας
δε ειρηκεν οδους, τας αρετας τας φερουσας επι την γνωσιν του Θεου. Πληθυνθησεται
δε ετη ζωης του ακουοντος δια των προφητων του επουρανιου Πατρος, και
δεχομενου δια του μονογενους Υιου τους λογους αυτου, εις το κατ ευθυνθηναι εν
ταις οδοις της δικαιοσυνης του βιου, οπως αποσωθηι εις την αειζωον ζωην. Τουτου
του στρατου ο τοπος εστιν η κακια και η ψευδωνυμος γνωσις, και παν οτιουν
αδεκτον τωι Θεωι· πολεμιοι γαρ εισιν οι ασεβεις λογισμοι, ψυχας απο κτεινοντες. Ἐν
τοις αγαπητοις αυτου διδωσιν ο Κυριος υπνον· οι δε ασεβεις ουκ εισιν αυτου
αγαπητοι· τοις ασε βεσιν αρα ου διδωσιν υπνον ο Κυριος· εντευθεν δε εστι και
πειθανως δειξαι, οτι ου καθευδειν πεφυκασι δαιμονες. Προπορευονται ημων αι
αρεται, και φωτιζουσιν ημας εν τωι παροντι βιωι, ος προς τον μελλοντα, ημε ραν
οντα, νυξ λεγεται· εως κατορθωσει η ημερα εν ηι ο της δικαιοσυνης ηλιος ανατελλει.
Ἢ αντι του, εως ημας εν ασφαλειαι καταστησουσιν, ουκ αφισταν ται· τουτο γαρ
ημερας ιδιον, το σκοτος διαλυειν· οπερ ουν και Χριστος ελεγεν· Ὁ περιπατων εν τηι
ημεραι ου προσκοπτει· τουναντιον δε αι των ασε βων· επει ουν ουκ εγνωσαν ουδε
συνηκαν, εν σκοτει διαπορευονται· προσκοπτουσιν, αλλ' ουκ εχουσι συγγνωμην ως
αγνοιαι προσπταιοντες· αυτοι γαρ εαυτοις το σκοτος ειργασαντο· ορα δε ως η μεν
αρετη και εν σκοτει φως εποιησεν· η δε κακια και εν φωτι σκοτος. –Ουδε τον τροπον
πως αμαρτα νουσιν, οι ασεβεις επιστανται· ουδε την αιτιαν γι νωσκουσι, ποθεν
προσκοπτουσιν· αλλ' ουδε αυτο τουτο ισασιν, οτι παρανομουσιν· οπερ εστιν γνω
ρισμα της εσχατης κακιας. Πηγας λεγει τας αρετας, αφ' ων γενναται το υδωρ το ζων
των θειων ρηματων, οπερ εστιν η γνωσις του Χριστου. Και ο ∆αυΐδ· Ὤφθησαν γαρ,
φησιν, αι πηγαι των υδατων, και ανεκαλυφθησαν τα θεμελια της οικουμενης, παρα
την επιδημιαν δηλονοτι του Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου. Οι οφθαλμοι σου, ειπεν,
ορθα βλεπετωσαν, τουτ 17.173 εστι τα Θεωι μονα φιλα, ηγουν τα παρα των προ
φητων ημιν σαφηνισθεντα περι του Χριστου μονου και των μαθητων αυτου· και οσα
παρα τινος προς τον Χριστον οικειουντα λαληθειη και μονον. Συμφωνει τουτοις το,
Ἐαν μη Κυριος οικοδομησηι οικον, και φυλαξηι πολιν· τουτεστιν εαν μη Κυριος δωηι
ημιν ισχυν του κατευθυναι τα προς αυτον δια βηματα, ματην ημεις κοπιωμεν, οι μη
εν παρακλη σει αυτον επικαλουμενοι, αλλ' εν αυθαδειηι επιχει ρουντες.
Στωμυλευονται γαρ αιτε προδηλοι πορναι, και αι των ετεροδοξων διδασκαλιαι,
απατωσαι δια της χρηστολογιας τας των ακακων καρδιας· μεγιστη ουν ασφαλεια το
μη αλωναι την αρχην· αλοντα γαρ, δυσκολον διαφυγειν. Μεχρι μεν της ακοης
αυτων, το καλον. Σημαινει δε το λιπος την ηδονην, αφ' ης τικτεται η ακαθαρ σια· ης
εκγονον, κακια και αγνοια· ων ουδεν εστι πικροτερον εν τοις γεγονοσιν ευρειν εν
ημεραι κρι σεως. Ἐντευθεν γινωσκομεν οτι το θυμικον μερος επι κρατει εν τοις
δαιμοσιν· Ἀνελεημων γαρ, φησι, θυ μος, και οξεια οργη αυτων· θηρευουσι γαρ εις
απω λειαν τους πειθαρχουντας αυτοις· ουτω γαρ τιμωσι τους τιμωντας αυτους. ∆ια
των κακιων οι πονηροι κατατριβουσι τας σαρκας του Χριστου, και το αιμα
καταναλισκουσι. κοινον αυτο ηγησαμενοι· Ὁ τρωγων γαρ μου, φησι, την σαρκα, και
πινων μου το αιμα, εχει ζωην αιωνιον, καγω αναστησω αυτον εν εσχατηι ημεραι· ο δε
αναξιως εσθιων το σωμα και πινων το αιμα του Κυριου, κριμα εαυτωι εσθιει και
πινει. Ἦν οτε ουκ ην κακον, και εσται οτε ουκ εσται· ανεξαλειπτα γαρ τα σπερματα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

της αρετης· πειθει δε με και ουτος παρ' ολιγον, και ου τελειως εν παντι κακωι
γεγονως ο πλουσιος εν τωι ᾅδηι δια κακιαν κρινομενος, και οικτειρων τους αδελφους·
το δε ελεειν, σπερμα τυγχανει το καλλιστον της αρετης. Ἡ γνωσις και φρεαρ εστι και
πηγη· τοις μεν γαρ προσελθουσι ταις αρεταις, βαθυ φρεαρ ειναι δο κει· τοις δε
απαθεσι και καθαροις, πηγη· ουτω και ο Σωτηρ εκαθεζετο επι τηι πηγηι, ωρα ην ωσει
εκτη· πηγην δε νοει την θειαν γνωσιν, και ου το φρεαρ του υδατος· ωσπερ δε η πηγη
προκειται ακοπως, τουτεστι το τρεχον υδωρ τοις διψωσιν, ουτω το φρεαρ εν κοπωι
τοις θελουσιν αντλειν· και ωσπερ η πηγη απαυστος εστι του ρειν, ουτως η αισθητικη
γραφη αενναον εχει τον δρομον, και ευκολον τοις διψωσι τον Θεον γεραιρειν· και
ωσπερ το φρεαρ κοπον παρεχει τοις αντλουσιν, ουτω και η θεωρητικη γνωσις τοις
θελουσι δι' αυτης τας αρετας κατορθωσαι, ψυχης τε και σωματος, τα τε θεια εννοειν,
και της βασιλειας των ουρανων αντιποιηθηναι. 17.176 Γυναικα ενταυθα την του
Θεου γνωσιν σημαινει· αυτη δε εκ νεοτητος ημιν εδοθη· ηντινα ανωτερω
διδασκαλιαν ο Σολομων νεοτητος λεγει· Υιε, γαρ φησι, μη σε καταλαβηι βουλη κακη
(τον διαβολον λεγων, ως κακως βουλευσαμενον)· η απολιπουσα διδασκα λιαν
νεοτητος, και διαθηκην θειαν επιλελησμενη· ληθη δε και απολειψις, γνωσεως
κτησεως δευτεραι· ωσπερ και υγειας νοσος εσχατη, και ζωης θανατος δευτερος· αμα
δε και τουτοις τε, οτι οπερ η αυτη γνωσις, και μητηρ λεγεται και γυνη και αδελφη·
μητηρ μεν, επειδη ο διδαξας με, δι' αυτης με γεγεν νηκεν, ως Παυλος δια του
Ευαγγελιου Γαλατας· γυνη δε, οτι συνουσα μοι τικτει τας αρετας και δογματα ορθα·
ει γε η σοφια ανδρι τικτει φρονησιν· αδελφη, οτι εγω τε και αυτη εκ του ενος
γεγοναμεν Θεου και Πατρος· Ειπον γαρ, φησι, την σοφιαν, σην αδελ φην ειναι. Ἡ
χαρις και η φιλια ελευθεροι· η δε αρετη και γνωσις ελευθερουσι ψυχην λογικην· η
χαρις γαρ και η φιλια, αρετη και γνωσις εστιν· ει δε ελαφος εκ της φιλιας, ο πωλος
εκ των χαριτων γενναται· η ουν ελαφος εστι της θεωριας συμβολον· ο δε πωλος, της
απαθειας· η μεν γαρ, εξ αρετων· η δε, εκ της γνωσεως γινεσθαι πεφυκεν. –Ἡ μεν
ελαφος εστιν θεωριας συμβολον, σωματων και ασωματων και γνωσεως Θεου· η δε
φιλια, της προς Θεον και τον πλησιον αγαπης· ο δε πωλος, της απαθειας· και η μεν
θεωρια της προς Θεον γνωσεως, εξ αρετων ειωθε γινεσθαι ψυχικων· η δε αγαπη, εκ
της σοφιας γι νεσθαι πεφυκεν· η δε απαθεια, εκ των του σωματος αρετων· παραινει
δε ημας ταις τοιαυταις χαρισιν αει προσομιλειν· ο δε τουτοις εμφιλοχωρων, ου
μονον τωι Θεωι προσομιλησει, αλλα και συνοικος γενησεται αυτωι. –Ἰδια της λογικης
φυσεως εστιν η αρετη, ητις καλειται φιλια, και συμφιλιαζει τωι Θεωι τους επομενους
αυτηι δια της γνωσεως του Θεου. –Ἐν γαρ τηι της αρετης φιλιαι και τηι της γνωσεως, ο
συμπεριφερομενος πολλοστος εστι των ωφελουμε νων. Τινες μεν τουτο περι της
εξωθεν σοφιας νομιζου σι λεγεσθαι, προς ην χρονιζειν ου καλον δια τας εν αυτηι
απατας· τινες δε περι της κακιας και το μη πολυν ειναι προς αυτην, ερμηνευουσιν
ουτως· οτι αδυνατον μεν πανταπασιν απεχεσθαι ανθρωπον πονη ρων λογισμων· μη
εγχρονιζειν μεντοι εν αυτοις, δυνα τον· ους και αγκαλας καλει. Πας ο τον φιλον τον
Χριστον εγγυωμενος, ως δικαιοσυνην και αληθειαν, παραδιδωσι την εαυτου ψυχην
τοις εχθροις, τοις ειωθοσι πολεμειν τοις ανθρω ποις, δια την προς τον Σωτηρα
φιλιαν· φιλια γαρ εστι πνευματικη, γνωσις Θεου, καθ' ην και οι αγιοι φιλοι Θεου
χρηματιζουσιν, ως ο Ἰωαννης ο Βαπτι στης φιλος ην του νυμφιου, Μωυσης τε και οι
αποστο λοι· Ουκετι γαρ, φησιν, υμας καλω δουλους, αλλα φιλους. Ὁραις αγωνα και
αγρυπνιαν; Ὕπνος μεν εστι ψυ 17.177 χης η κατ' ενεργειαν αμαρτια· νυσταγμος δε,
το πρωτον εν τηι ψυχηι συνισταμενον ακαθαρτον νοημα· επινυσταγμος δε η προς τα
χειρω ροπη· κωλυει ουν ο μεν νομος τον υπνον· τον δε νυσταγμον το Ευαγγε λιον· ει
γε ο μεν περικοπτει την κατ' ενεργειαν αμαρ τιαν· το δε, την κατα διανοιαν πρωτον
συνισταμε νην κακιαν· Ἐῤρεθη γαρ, φησι, τοις αρχαιοις, Ου φο νευσεις· εγω δε λεγω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

υμιν, Ουκ οργισθησηι. Σημειωτεον ενταυθα, οτι την του μυρμηκος φυσι κην
εναρμονιον κινησιν, σοφιαν καλει· και γαρ ο σοφωτερος σοφου, σοφωτερος λεγεται·
πως δε και ουκ εστιν υπο δεσποτην, ει γε τα συμπαντα δουλα του Θεου; η μηποτε ο
Θεος λεγεται δεσποτης διχως, ως δημιουργος, και ως γινωσκομενος; ∆ιο και Παυ λος
γραφει· Νυνι δε ελευθερωθεντες απο της αμαρτιας, δουλωθεντες δε τωι Θεωι
(δηλονοτι κατ' αρετην και γνωσιν) εχετε τον καρπον υμων εις αγιασμον, το δε τελος
ζωην αιωνιον· ει δε του τοιουτου τελους και της γνωσεως αμοιρος εστιν ο μυρμηξ,
αλογος ων, δηλον οτι και της τοιαυτης δου λειας ελευθερος· καλως ουν λεγεται μη
ειναι ο μυρ μηξ υπο δεσποτην, κατα ταυτην την δεσποτειαν· ειναι δε παλιν υπο
δεσποτειαν λεγεται, υπο τον Θεον, ως υπο δημιουργον. ∆ια μεν του μυρμηκος εοικεν
ο Σολομων την πρακτικην οδον ημιν υπογραφειν· δια δε της με λισσης, την θεωριαν
των γεγονοτων σημαινει και αυ του του ποιησαντος, ηντινα και καθαροι και ακαθαρ
τοι, και σοφοι και ανοητοι, προς την της ψυχης υγειαν προσφερονται· και φαινεται
μεν μοι ο κηρος, αυτων των πραγματων λογον επεχειν· το δ' εναποκει μενον αυτωι
μελι, συμβολον ειναι της θεωριας αυ των· και ο μεν κηρος παρελευσεται· Ὁ ουρανος
γαρ, φησι, και η γη παρελευσεται· το δε μελι ου παρ ελευσεται· ουδε γαρ οι λογοι
παρελευσονται του Σω τηρος ημων Ἰησου Χριστου· περι ων λεγει ο Σολο μων· Κηρια
μελιτος, λογοι καλοι· γλυκασμα δε αυτων, ιασις ψυχης· και ο ∆αυιδ, Ὡς γλυκυτερα,
φησι, τωι λαρυγγι μου, τα λογια σου υπερ μελι τωι στοματι μου· το δε αποτελεσμα του
πονου των αρε των και της γνωσεως, πονον ωνομασε· βασιλεις δε και ιδιωτας, ου
τους το διαδημα εχοντας, η τους εν κοπριαι πενητας λεγει, αλλα τους προς τον Θεον
τον νουν σεσοφισμενον και εῤρωμενον ταις αρεταις εχον τας, βασιλεις λεγει. Ὁ
υπνος ουτος μονηι πεφυκεν επισυμβαινειν ψυχηι λογικηι· σημαινει γαρ ενταυθα
[αγνοι]αν και αγνω σιαν· ων η αγρυπνια ποιει τινα, ως στρουθιον μοναζον επι
δωματος. Προσεκτεον ενταυθα μηποτε αρα δια των τοιου των κινηματων του
σωματος γινωσκωσιν οι αντικει μενοι τους αυτων λογισμους εν ημιν στρεφομενους·
επειδη καρδιογνωστην μονον τον Θεον πεπιστευκαμεν ειναι. Πας ο τρωγων τας
σαρκας του Χριστου και πινων το αιμα αυτου, κταται αιμα δικαιον· ου στερι 17.180
σκομενη ψυχη λογικη, λεγεται αποθνησκειν· Ψυχη γαρ, φησιν, η αμαρτανουσα, αυτη
αποθανειται· ει δε εστιν αιμα δικαιον, εστι δηλονοτι και αιμα αδικον· οπερ
συναγουσιν εν εαυτοις οι κατεσθιοντες το δεδο μενον βρωμα λαοις τοις Αιθιοψι, και
τρεφομενον τωι αρτωι του ψευδους· και οι μεν θυοντες θεοις αλλο τριοις, το δικαιον
εαυτων αιμα καταναλισκουσιν· οι δε εαυτοις θυσιαν τωι μονωι Θεωι, το αδικον
διαφθει ρουσιν αιμα· ακολουθησει δε παντως τηι μεν φθοραι του αδικου αιματος·
αλλα τουτο μεν παντως νυν πε φυκε γινεσθαι, απ' αρχης δε ουχ ουτως· ου γαρ κατα
φθοραν νοσου υγεια των παιδων, μετα της υγειας απ' αρχης τικτομενων. ∆ιαβαλλων
το ψευδος αλληλοις, αυτους εις διακρι σεις φερει και αντιδικιας· η αδελφοι εισιν οι
το της υιοθεσιας εχοντες χαρισμα, και υπο τον αυτον οντες πατερα Χριστον· ους
χωριζειν επιχειρει ο μαρτυς της αδικιας, ταραχας εν αυτοις εμβαλλων και κρι σεις·
το δε «εκκαιει,» ως οιμαι, προστιθεται δια τους εμπαθεις λογισμους, αναπτοντας
θυμον μεν, προς οργην και μισος επιθυμιαν δε προς αισχρας εργα σιας· τουτους τους
λογισμους και ο αγιος Παυλος ωνομασε του πονηρου βελη πεπυρωμενα, τιτρω
σκοντα την ψυχην, και θανατον εργαζομενα. Την μητερα επαγεσθαι προστασσει, ητις
εστιν η σοφια γεννωσα, η μεν κατα Θεον· καιτοι εχρην αυ τον ειπειν τον πατερα·
ουτος γαρ προς το συνειναι τωι υιωι μαλλον επιτηδειοτερος· αλλ' επειδη ου δυνατον,
αυτον γνωναι τον Θεον προ της των γεγονοτων θεω ριας, τουτου χαριν την μητερα
και ου τον πατερα προστασσει επαγεσθαι· ινα δια της μητρος ο υιος ιδηι τον πατερα·
εαν γαρ αυτη μη γεννησηι, ου βλεπει το φως, οπερ εστι γνωσις αυτου του Θεου. Ὅτι η
εντολη του νομου λυχνος εστι και φως· και ταχα λυχνος, η Παλαια ∆ιαθηκη εστιν·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

εκεινος γαρ ην ο λυχνος ο καιομενος και φαινων· φως, η Νεα ∆ιαθηκη· Ἐγω γαρ,
φησιν, ειμι το φως του κοσμου· ελεγχος μεν των κακων, παιδεια δε των αγαθων· δια
γαρ νομου επιγνωσις αμαρτιας. Τοσαυτη γαρ εστιν η ηδονη της κακιας, οση και ενος
αρτου. Ἐαν αλωι υπο γνωσεως αληθους, αποθησεται πα σαν γνωσιν ψευδη, ο
προτερον κλεπτων, δι' ενδειαν γνωσεως, απο της μωρανθεισης υπο του Σωτηρος
ημων γνωσεως και σοφιας· αποτισειν δε λεγεται επταπλασιονα, το επτακις της
ημερας αινειν τον Θεον· και παντα τα υπαρχοντα αυτωι αισθητηρια δους τωι Θεωι,
ρυσεται εαυτον εκ των ητοιμα σμενων τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου τιμω
ριων. Πας ο κοινωνησας τηι κακιαι, μοιχος εστι του διαβολου του πρωτου γημαντος
την κακιαν, και απ' αρχης γεγονοτος ανθρωποκτονου· και συν αυτωι απωλειαν τηι
ψυχηι αυτου περιποιειται. Ἀδελφη ημων σοφια εστι, διοτι ο ποιησας την 17.181
ασωματον φυσιν Πατηρ, και ταυτην πεποιηκεν· σο φιαν δε ενταυθα λεγει ου τον
Υιον του Θεου, αλλα την θεωριαν των σωματων και ασωματων, και της εν αυτηι
κρισεως και προνοιας εγκειμενα. Την σαρκα του ανθρωπου θυριδα ονομαζει νυν· δια
γαρ ταυτης ο πονηρος τας απατας τοις ανθρω ποις εργαζεται, τοις βουλομενοις
οδευειν την πλα τειαν οδον και ευρυχωρον, και απαγουσαν επι την απωλειαν·
ενταυθα δε προσεκτεον τι φησιν ο Σολο μων περι της κακιας· οτι ουκ αυτη τον
ανθρωπον εν αρχαις επι την πλατειαν αγει· ουδε αναγκαζει πορευεσθαι διοδοις
οικων αυτης, η προσεγγιζειν γω νιαι, η λαλειν εν σκοτει εσπερινωι· αλλ' εαν ιδηι τινα
εαυτον επιδιδοντα ταις ηδοναις, ευθυς συνανται αυτωι το ειδος εχουσα πορνικον, η
ποιει τας νεων εξιπτασθαι καρδιας. Οι μεν εν ταις πλατειαις ρεμβομενοι, μοιχειας
και πορνειας και κλοπης λαμβανουσι λογισμους· οι δε εξω τουτων ρεμβομενοι, τας
παρα φυσιν ηδονας μετερχονται, αρσενοκοιτειν επιζητουντες, και αλλων τινων
απαγορευομενων πραγματων φαντασιας λαμ βανοντες· ορα δε μη κατηγορημα ειη
τουτο και αγιων ανδρων· και τις μη ησυχαζων αλλα ρεμβομε νος, τοις κατηγορημασι
κοινωνησει της ατιμου γυ ναικος. Των λογισμων, οι μεν καθαροι εισιν, οι δε ακα
θαρτοι· και των γραμμων αι μεν ευθειαι καλουνται· αι δε κεκλασμεναι· γωνια δε εστι
κεκλασμενη ευθεια· η γωνια νοητως εστιν ο ακαθαρτος λογισμος· το ουν παρα
πασαν γωνιαν ενεδρευειν την κακιαν, δηλοι το δια παντων των ακαθαρτων
λογισμων αυτην εξαπα ταιν την ψυχην. ∆ια των κειριων και του κροκου και των
λοιπων, τα απατηλα θεωρηματα, η τα διαφορα παθη σημαι νει. –Ὅρα την κακιαν,
ουκ εχουσαν αφ' εαυτης αρχην, αλλ' απο των της αρετης προοιμιαζομενων· το γαρ
κοινωνον λαβειν θυσιας, αγαθον. Ὅτε δε αυτοις κατεπαλαισε, τοτε ενιησι τον ιον, τα
τοις ερω σιν επιθυμητα καταλεγουσα, α παντα ικανα κατα γοητευσαι, ου περι την
οικειαν φυσιν, αλλα περι την των ακουοντων αφροσυνην· κατα δε διανοιαν η κα κια
ζητει το προσωπον ημων καταισχυναι, δια των κειριων και της κλινης, και των
αμφιταπων, και του κροκου, και του κινναμωμου· απερ κακα και διαφορα παθη
σημαινει ηδονων παρα τοις εφευρεταις των κακων γινομενα. Το δι' ημερων πολλων
επανηξει εις τον οικον αυ του πανυ πνευματικως ενατενισας τηι οικονομιαι ο Παυ
λος, εσχατον εχθρον λεγει καταργεισθαι τον θανατον· ον και ανδρα ειναι της
πονηριας Σολομων προδιε γραψε· τον ως βαλαντιον αργυριου λαβοντα εν τηι χειρι
αυτου την ανθρωποτητα, ει και αυθις εν τωι αμαρτανειν ου παρεστι προβλεπειν τον
του Θεου φο βον· διοτι κηδεται ανεχομενος του γενους των αν θρωπων· επει ει μη
τον του Θεου φοβον προεβλεπε, ρυζηδον παντας αν απωλετο. Των εῤρωδιων τρια
γενη εισιν, ο τε κεμφος, και ο 17.184 λευκος, και ο αστερισκος καλουμενος· τουτων ο
κεμ φος ακρατως εχων περι τας μιξεις, χαλεπως ευναζε ται και οχευει, κραζει τε, και
οχευων αιμα αφιησιν εκ των οφθαλμων, και τικτει φαυλως και οδυνηρως· εοικε δε
η γραφη απο της ιστοριας του ζωου τουτου, τους πειθομενους τηι πονηριαι
κεμφωμενους και εξ ωμοιωμενους των ορνεων δι' ακολασιαν· εστι δε και αλλο ειδος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

κεμφου εν τηι θαλασσηι κατ' αγελας ιπτα μενον ωδε κακεισε· ο οι πλωτηρες
πολυαγκυστρον δελεασαντες σχοινον, αγρευουσι· και ου μονον ου φευγει βλεπων τα
θηρευθεντα, αλλα και αλλος αλλωι προτρεχει αγρευθηναι· ουτως εοικασιν οι τηι
κακιαι προσομιλουντες, αλλος αλλον νικαιν σπευδοντες δια των ηδονων, επολεθρωι
θανατωι εαυτους περιπειρουσιν. Καρδιαν ενταυθα την αρετην ειρηκε, την επισυμ
βαινουσαν τηι καρδιαι η την υπο Θεου κτιζομενην την πνευματικην. Την σοφιαν
ενταυθα ως γενος ελαβε της παιδειας και της γνωσεως· παιδειαν γαρ και γνωσιν
προτα ξας, επαγει· Κρεισσων γαρ σοφια λιθων πολυτελων, ως της παιδειας και της
γνωσεως περισχομενης εν τηι σοφιαι, ηπερ δια του Πνευματος διδοται, λογος σοφιας·
το δ' αυτο τουτο λεγεται και πνευμα υιο θεσιας. Σημειωτεον οτι αδικιαν και υβριν
και υπερηφα νιαν, τον αδικον υβριστην και υπερηφανον λεγει, απο της χειριστης
εξεως ονομαζων αυτον. Τουτεστι παρ' εμου το ευβουλον και ασφαλες· οπου γαρ
τουτο, κακεινο· οραις πανταχου προτιθεμενα τα ασωματα των σωματικων και
κρατουντα; Ειτα ειπων και αυτο το βασιλευειν δι' αυτης γινομενον, επηγαγε και ο
πολλωι μειζον εστι· τουτο γαρ βασιλευειν, το δυνασθαι δικαιως κεχρησθαι τηι αρχηι,
βελτιον· ενιοι δε, βασιλεις μεν τους αγιους και μεγιστανας· τυ ραννους δε, τους ετι
πολεμουντας την σαρκα, και των παθων τυραννουντας. Μειζω φιλιας εισαγει την
αγαπην ενταυθα, ηνικα μη κατα του αυτου ταττεται· αμελει του Σωτηρος τωι Πετρωι
λεγοντος, Ἀγαπαις με; τον προσδιαλεγομε νον ειδως, το ηττον διδωσιν εαυτωι, το,
Ὅτι φιλω σε· το δε τριτον ακουσας, Σιμων Ἰωνα, φιλεις με; ελυ πηθη οτι το ηττον
τριτον αυτωι προσενειμε. Ὅτι μονος ο σοφος πλουσιος και ευκλεης· εστι γαρ εν αυτωι
κτησις πολλων και γεννηματα σοφιας· α και σπειρων εις το πνευμα, θεριζει ζωην·
εοικε δε δια του εαυτης λεγειν τον πλουτον, τοιουτον τι λεγειν, οτι Ου χρεια σοι
δαπανης, ουδε καινοτομιας, εις τον προς εμε ερωτα, αλλ' αρκει το φιλησαι μο νον,
και ανταγαπηθησηι. Ἀλλα μην, και ο θαυμαστον εστι, το εν πλουτωι ειναι
δικαιοσυνην, παρ' εμοι και τουτο εστι, και τα αλλα παντα αγαθα. 17.185 Ουσια ουσα
η του Θεου σοφια, προ αιωνων γεγενη ται, και προ κτισεως αΐδιος ην· οτε δε σχεσιν
προς τα γεννητα εδεξατο, τοτε αρχη των οδων του Θεου γεγονε των ποιητικων και
προνοητικων· συζυγος ουν η αρχη τοις κτισμασιν ων γεγονεν αρχη, τουτ εστιν η
προς τα γεννητα σχεσις· η δε σοφια αΐδιος, ουσιωδως προ αιωνων παρα τωι Θεωι
υπαρχουσα. Ἀσεβεια μεν εστιν η εις Θεον αμαρτια· ασεβει δε και εις την εαυτου
ψυχην ο σωρευων κολασιν τηι εαυ του ψυχηι, την τοις ασεβεσιν ητοιμασμενην·
ακολου θον δε και το αγαπαιν θανατον τους σοφιαν μισουντας, ειπερ η σοφια ζωη.
Την σοφιαν ενταυθα δισσως επιλαβειν, την εκ Πνευματος αγιου φημι εν λογοις και
γραφηι δοθεισαν τοις θεοφροσιν, δι' ης και η επιγνωσις του Θεου τωι κοσμωι
εγνωρισθη· ωσαυτως δε και τον ενυποστατον Υιον και Λογον του Θεου, τον εξ ουκ
οντα εις το ειναι παραγαγοντα τα συμπαντα τηι σοφιαι αυτου. Θυματα ενταυθα φησι
τους οσοι προφηται τηι παρ αινεσει Χριστου σφραγισθεντες και σφαγιαζομενοι, δια
το κιρναιν αυτους τωι της γνωσεως κρατηρι την ως οινον ηδυν επιγνωσιν αυτου τοις
εχεφροσι· λεγων, Μη φοβηθητε απο των αποκτεινοντων το σωμα, την δε ψυχην μη
δυναμενων αποκτειναι· και γαρ αυτος αυ τους εσφαγιασε, και σφαγιαζει, δια το
παρακελευειν αυτος τους εις αυτον πιστευοντας υπερ αυτου, ως αυτος υπερ υμων
αποθνησκει. Ει Παυλος ο αποστολος δουλος Χριστου, ο δε Χρι στος σοφια εστι,
Παυλος γαρ ο αποστολος δουλος της σοφιας εστιν· ωσαυτως και επι των λοιπων
αποστο λων και προφητων τον λογον συναξομεν, δουλους της σοφιας αυτου
αποδειξαντες. Ου δει αμαρτανοντας ελεγχειν τους κακους, αλλα περι θειου φοβου
αυτους υπομιμνησκειν, οστις αυ τους αποστησει της κακιας· η κακους τους απο αμαρ
τιας επιστρεφοντας, και θελοντας ελθειν προς μετα νοιαν· ακμην δε κακους οντας
και τυφλωττοντας υπομενε· και μη καθ' εν σφαλμα ελεγχε, ινα μη εις μισος εκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

προοιμιων ελθωσιν· οταν δε γενωνται σο φοι, και στερεωθωσιν, ελεγχε. Και ο
Χριστος τους μαθητας ετι νεους οντας, ουκ ηλεγχε, δια το μη τους παλαιους ασκους
ευθετους ειναι προς νεον οινον. Ἢ κακους λεγει τους αφρονας και μωρους· η τους
παντη αλλοτριους της θειας διδασκαλιας, ους ουκ ελεγχειν, αλλα νουθετειν, δει και
διδασκειν· ει δε και ηλεγχοντο Ἀχααβ και Ἡρωδης, αλλ' ηδη μετεσχον του θειου
νομου, ει και παρεβησαν· διο και τουτους δει ελεγχειν. Ἢ εοικε ταυτα προς τους τοτε
λεγειν, τους νηπιωδεστερους· επει τινος ενεκεν ηλεγχεν Ἰω αννης και Παυλος; –Ου
δει αμαρτανοντας ελεγχειν τους κακους· ο γαρ εις προσωπον ελεγχος, αναισχυν
τοτερον ποιει τον αμαρτανοντα· χρη δε ημας επι σοφων και δικαιων τουτο ποιειν·
αναμεταξυ μεν του ελεγχομενου και ελεγχοντος, ουκ επι πολλων δε. 17.188 Ὁ παντι
ανεμωι της διδασκαλιας περιφερομενος, ναυαγησας περι την πιστιν, ως υπ' ανεμωι
εαυτον τε και αλλους ποιμανας, απωλεσεν· απελιπε γαρ των εντολων τας οδους, του
ειποντος, Ἐγω ειμι η αμπε λος, υμεις τα κληματα, και ο Πατηρ μου ο γεωργος. –̔Ο μη
συναγων συν ταις αρεταις την θειαν γνωσιν, ουτος ου συναγει της αιωνιου
βασιλειας την αθανα τον ευκαρπιαν· ακαρπια δε εστι κακια και αγνοια. Των ως
αρτων ζωτικων, θειων λογων ηδεως αψα σθαι, και των εν τηι κρυπτηι του νου
θεωριαι θειων νοηματων. –Ἄρτοι εισι της ψυχης αι αρεται, αιτι νες και παρα του
Σωτηρος ημων προσεταγησαν παρ' ημιν γινεσθαι· τουτεστι νηστεια, εγκρατεια, προσ
ευχη, και τα ομοια· κρυφηι δε, προς το μη θεαθηναι αυτα τοις ανθρωποις. Ἄνδρα, τον
του λογου πτωχευσαντα· και χειρας, τας της σοφιας πραξεις. Ὁ νοημων υπο των
θλιψεων και των συμφορων μη συγκαιομενος, γεννηματα δικαιοσυνης φερει· ο δε
παρανομος, και υπο των βελτιονων διαφθειρεται. Παιδειαν ανεξελεγκτον ονομαζει
την κακην της ψυχης πολιτειαν, ητις και απωλειας και πλανης αυτηι γινεται
προξενος· η δε οδος της ζωης, ου μονον εκ της αιωνιου, αλλα και εκ πασης
κακοτητος του βιου δυσχερειας τους ακακους φυλασσει· ακακους. δε λεγει τους
κακως εκ τινος υπομενοντας, και ακακιαν ασκουν τας εν αγαπηι. Ἢ ουτως.
Ἀνεξελεγκτος, η προσχημα μεν ευσεβειας εχουσα, αγυμναστος δε ουσα και ανεξε
ταστος· ο γαρ μη ελεγχομενος, και φανερων και ετεροις τα φρονηματα και τους
διαλογισμους αυτου, πλαναται οιησει. Το, καλυπτουσιν, αντι του, ουκ εωσιν
ανανευσαι. Ἢ εχθραν την κακιαν λεγει, δι' ης εχθροι γινομεθα του Θεου· την δε
κατα του Θεου και ανθρωπων εχθραν εγγινομενην ημιν εν τηι καρδιαι υπο του
πονηρου, αυ την μεν αποσειονται οι δικαιοι, τοις δε χειλεσι τον Θεον υμνουσιν, οταν
ουτως αυτοις ο πονηρος υπο βαλληι· Ει γαρ εχθροι οντες, φησιν ο Παυλος, κατ
ηλλαγημεν τωι Θεωι δια του θανατου του Υιου αυτου· ει δε η εχθρα, κακια εστιν, η
φιλια αρετη και γνωσις Θεου, δι' ης φιλοι γινομεθα αυτου και των αγιων δυναμεων·
επι δε της φιλιας ταυτης, οι οντες αυτου φιλοι, και αλληλων εισι φιλοι. Κυριε,
εναντιον σου πασα η επιθυμια μου, φησιν ο ∆αυΐδ· τουτεστιν οσα τωι Θεωι αρεστα, και
δικαιοις αρμοζει, επιθυμειν χρη, ινα δεκτη η προσευχη ημων γενηται εναντιον του
Θεου· ο δε ασεβης, απωλειαι αιωνιαι περιφερεται εν τωι επιθυμειν και πραττειν τα μη
Θεωι φιλα. Ει φοβος Κυριου προστιθησιν ημερας, αρχη δε σο φιας φοβος Κυριου, αι
ημεραι αυται, μερη της σοφιας εισιν υπο του ηλιου της δικαιοσυνης γινομεναι· προ
κοπτων γαρ προστιθησι γνωσεις και φωτισμους· υπερ δε τοιουτων ημερων ευχεται
και ∆αυιδ λεγων· Μη 17.189 αναγαγηις με εν ημισει ημερων μου· ταυτας δε τας
17.189 ημερας και Ἀβρααμ πληρωσας απεθανε πρεσβυτε ρος και πληρης ημερων· και
τας θειας ορασεις ως ημερας προστιθησι Κυριος τοις εν πιστει φοβουμενοις αυτον· τα
δε των ασεβων ετη, ασοφα οραθεντα και θειας χαριτος ανευ, ωλιγωθησαν. Αιωνα
τον ανθρωπου βιον λεγει, ως ο Παυλος· Ου μη φαγω κρεα εις τον αιωνα, ινα μη τον
αδελφον μου σκανδαλισω· το γαρ συμπαρεκτεινομενον τηι συστασει της ζωης αυτου,
αιωνα ωνομασεν· Ουκ εν δωσει γαρ, φησιν, ο δικαιος αμαρτησαι ενοχλουμενος υπο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

του πονηρου. Οι δε ασεβεις αμαρτανοντες ου μο νον εκπεσουνται της βασιλειας,
αλλα το πυρ και ου την γην οικησουσιν. Ἀντι του, χαριτος αναπλεως εστιν· ευσεβους
δε στομα νυν τον νουν λεγει και την καρδιαν, ως δια των χειλεων υμνουσαν τον
Θεον· το δε λαλουν πονηρα στομα των ασεβων, αποστρεφεται απο του Θεου εις το
ειναι τωι πονηρωι· ορα δε τι απ' εκεινου, τι δε απο τουτου. Ἔχων γαρ προς τα
μελλοντα τον σκοπον, τυγχανει παντως ων προσεδοκησε τελευτησας ο δικαιος. Ἢ
εις την αναστασιν ημας παραπεμπει· και επι τουτου μεν μενει τα οντα, και ουκ
αφανιζεται· επ' εκεινου δε και τα οντα σβεννυται· εν γαρ τωι παροντι μονον αιωνι
καυχωνται· περι ων ειρηται· Ὧν η δοξα εν τηι αισχυνηι αυτων. Ουχ ως υποκειμενου
του ευσεβους τηι δικηι φησι το, Ἀντ' αυτου παραδιδοται ασεβης, αλλ' επειδη η παγις
εστιν απο του πονηρου κατα του δικαιου, τουτου ρυο μενου περιπιπτει ταυτηι ο
ασεβης· εξαρπαζεται ο ευσεβης υπο Θεου, ο δε ασεβης εγκαταλειφθεις, περι πιπτει·
κατα το, Ἐν τοις εργοις των χειρων αυτου συνεληφθη ο αμαρτωλος. Ἢ επειδη ο
δικαιος υπο κειται τισιν ως ανθρωπος αμαρτημασιν, ελθων ο ασε βης και
κακοποιησας τον δικαιον, των μεν αμαρτιων και των κολασεων των μελλουσων
εῤρυσατο, εις εαυ τον δε τας τιμωριας ανεδεξατο. Παραδιδοται δε υφ' εαυτου υπο της
ιδιας κακιας, ως παραδους εαυτον εις αδοκιμον νουν. Ἤτοι διακρισις η περι των
πρακτεων, η μη· η ωστε τον εαυτων βιον οικονομειν· κλυδωνιον γαρ εστι μεγα και
αφορητον· οι τοιουτοι γαρ παντι ανεμωι περιφερομενοι ναυαγουσι περι τον βιον η
την πιστιν, και ως φυλλα δενδρου πιπτουσιν απο του Θεου, οις μη υπαρχει σοφια
Θεου· ει δε η σωτηρια εστιν εν βουληι, και ουχ απλως βουληι, αλλα και πολληι, ουκ
αρα εν σωμασιν η χρημασιν, ουδε κατα φυσιν τις σωζεται· κατα τους τας φυσεις
εισαγοντας. Ἐνταυθα την ψυχην αντικρυς προειπεν σωμα· και ο Χριστος δε εν τοις
Ευαγγελιοις, σωμα την ψυχην ονομαζει· Ὁ λυχνος, λεγων, του σωματος εστιν ο
οφθαλμος· λυχνον μεν ειπε τον νουν· αυτος γαρ εστι γνωσεως δεκτικος· σωμα δε το
θυμικον και επι 17.192 θυμητικον μερος της ψυχης· οπερ τινες μεν, αλογον· τινες δε,
παθητικον μερος καλουσιν. Ὁ δε εξ ων εποιει και διδασκει αγαθων, εντευθεν μεν
γνωσιν σω ματων και ασωματων εν τωι μελλοντι δε βασιλειαν ουρανων,
περιποιειται εαυτωι και τοις μαθητιωσιν· εξολλυει δε ου μονον το εαυτου σωμα,
αλλα και την ψυχην, συν τοις πειθομενοις αυτωι, τωι πυρι συναπολ λυσιν. Ουτος χειρι
χειρας εμβαλλει αδικως, ο κακων γινο μενος πραγματων και δογματων διδασκαλος·
ουτος δε σπειρει δικαιοσυνην, ο περι αρετων και Θεου γνω σεως προιεμενος λογους.
Τοις εις τα ιδια σπειρουσι, και πλειονα ποιουσιν, αντικεινται οι συναγοντες και
ελαττουμενοι· οι γαρ τα ιδια σπειροντες, εισιν οι εις το πνευμα σπειροντες, και ζωην
θεριζοντες· οι δε συναγοντες και ελαττου μενοι, εισιν οι εις την σαρκα σπειροντες,
και φθοραν συναγοντες εαυτοις. Σιτος ο θειος λογος, ον κατακρυψαντες οι Ἰουδαιοι,
κατελιπον αυτον τοις εθνεσιν. –Ὅμοιον εστι τουτωι και το υπο του Σωτηρος ημων εν
τοις Ευαγγελιοις λεγομενον· το, Ουδεις λυχνον αψας, τιθησιν αυ τον υπο τον μοδιον,
αλλ' υπο την λυχνιαν, του φαινειν πασι τοις εν τηι οικιαι· ωσπερ γαρ ο σιτος τροφη
εστι τωι σωματι, ουτως η θεια γνωσις τηι ψυχηι· ο δε την των αμφοτερων τροφην
εχων και μη παρεχων, αλλ' υπερ τουτων μισθον απαιτει τοις ουκ εχουσι δουναι,
υπολιποιτο αυτον τοις δαιμοσιν. Γραφει δε και δημοκαταρατον, οτι υπο τον δημον
των αγγε λων και παντων των δικαιων εν τηι ημεραι της κρισεως, επικαταρατος
εσται. Τεκτονικη εστι κατα πνευμα η πρακτικη των αγα θων αρετων εργασια· ο δε τα
Θεωι εποφειλομενα πραττων, ζητει θεαρεστους ανδρας, δεχομενους τας Θεωι
εποφειλας, ινα ωσπερ αυτος και αυτοι εμπο ρευωνται· τους δε μη τα καλα, αλλα τα
κακα ζητουν τας, παρησεται. Τουτο το δενδρον της ζωης εστι το φυτευθεν εν μεσωι
του παραδεισου, ου αψασθαι μετα την αμαρτιαν εκωλυθη ο Ἀδαμ, τα σπερματα της
δικαιοσυνης απο βαλων, αφ' ων φυεται το δενδρον της ζωης. Μηποτε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

παρασιωπησηις απ' εμου, φησιν ο ∆αυιδ, και ομοιωθησομαι τοις καταβαινουσιν εις
λακκον. Ἀνηρ παρανομος παρασιωπηθησεται υπο του Θεου, τουτεστι μισηθησεται,
και ουκ ελεηθησεται, οταν τα γερα τοις την χαριν της ενσαρκου οικονομιας αυτου
δεξαμενοις, απονεμηι, καθα φησιν εν Ευαγγελιοις, Και χαριν αντι χαριτος. Πλουτος
ασεβων κακια. Οι δε δικαιοι εξαναλωσου σιν αυτους, δηλονοτι δια της αγαθης
διδασκαλιας· τοινυν και εν τωι μελλοντι αιωνι επανω πεντεκαιδεκα πολεων
γενομενοι· την γαρ κληροδοσιαν την ουρανιον ην ημελλον απολαβειν οι ασεβειαι
αυτους εκδωσαντες, ταυτην κληρονομησουσι δικαιοι, καθα και Παυλος φη 17.193
σιν· Κατα δε την σκληροτητα σου και αμετανοητον σου καρδιαν θησαυριζεις σεαυτωι
οργην εν ημεραι οργης και αποκαλυψεως και δικαιοκρισιας Θεου. Ὁ δε αγαθος
κληροδοτησαι ποιησει τους ως υιους πατρι πειθομενους αυτωι, και τους εκεινωι
υιοθετη σει την των ουρανων βασιλειαν. Ὥσπερ αηττητα εισι, καθαπερ τα οπλα την
ασφα λειαν περιποιει· ουδεν γαρ πονηρον αντιστησεται τηι σοφιαι, διοτι οπλον εστιν
ακαταμαχητον· μονην γαρ προς ταυτην αδυνατουσιν οι δαιμονες· τωι δε αφρονι τα τε
ορατα και ασωματα παντα εναντια. Οικιας ενταυθα τα σωματα λεγει· οικιαι γαρ εισι
των ψυχων· οφειλονται δε παρα των την θεοσεβειαν ειδοτων και την θεωρητικην
γνωσιν, οι παρανομοι την θεογνωσιαν μαθειν ου μονον, αλλα και πασαν των
ζωοποιων εντολων· ινα καθαροι γενομενοι, ιδωσι τον Θεον τοις νοεροις οφθαλμοις·
τουτο γαρ εστι το μακα ριον τελος, οπερ πασηι φυσει λογικηι τετηρηται· αι δε οικιαι
των δικαιων ετοιμαι εισιν εις δοχην παντων, ως κελευει ο Κυριος. ∆ιανοηματα νυν
ειπεν τας θειας ορασεις και τας εξεις των αρετων, ασπερ ταις οδοις νου
θρασυκαρδιου αντεθεικεν· Ἀπο γαρ του περισσευματος της καρ διας λαλει τα χειλη,
ειπεν ο Κυριος· ου γαρ κακο ποιησαι, αλλ' αγαθοποιησαι ο αγαθος ανηρ διανοειται· ο
δε θρασυκαρδιος ως αφρων πραττων και λεγων, εμ πλησθησεται μαστιγων, και
πραγματων αφαιρεσεως, και τελος την ψυχην αυτου απολεσει. Ἐλεγχους νυν τας
εντολας ειπεν· αυται γαρ ημας αμαρτανοντας ελεγχουσιν· οι δε μισουντες αυτας, και
τηι αισχροτητι των αμαρτιων συναποθνησκοντες, συν τωι πονηρωι αυτων εφευρετηι
πονηρως τακησονται· υπο δε των παριοντων την κακιαν, γνωριζεται της
αναμαρτησιας η παιδεια του ακακου. Ἡσυχια εστιν αποχη κακιας εμπρακτου και ορα
σεων, ην οι αγαθοι ησυχαζουσιν· οι δε του νοος και σωματος οφθαλμοι των κακων,
παντα τον χρονον επι νοουνται κακα. Ὁ δε συνετος ουκ εστιν εν ᾅδου του των
αμαρτω λων· οδοι ζωης, διανοηματα θειων λογων και εργων· ο δε συνετος αει ταυτα
ποιει και διδασκει, ινα συν τοις μαθητιωσιν εκκλινας εκ του ᾅδου σωθηι. Οι τας
εντολας αυτου μη πραττοντες, εχθροι αυτου εισιν· φιλοι δε αυτου γινονται επαν τοις
δικαιοις προσδραμωσιν, εξομολογουμενοι τας πραξεις αυτων τας πονηρας· εξ ων
εναχθεντες ως εκεινοι τας ζωοποιους οδους πορευσονται· Παυλου κηρυξαντος, Οι
ποτε οντες εχθροι, κατηλλαγησαν τωι Θεωι δια του θανατου του Υιου αυτου·
προσεκτεον οτι παντες οι εχθροι, δια των δικαιων φιλοι γινονται· ινα και πασιν ειπηι
Χριστος· Ουκετι υμας καλω δουλους, αλλα φιλους. 17.196 Παλιν κακει της σοφιας
χρεια, ινα εξιλασηται· η ο τους περι κολασεως επισταμενος λογους αγγελος, θυμος
του Θεου λεγεται. Ὁ δε σοφος εν θειοις εργοις και λογοις, ως ομοφρων αυτωι ων, ου
πτοηθησεται αυτον. Νοσσιαι σοφιας εισιν αι Ἐκκλησιαι, η αι εν τωι ου ρανωι σκηναι·
σοφια δε, Ἰησους Χριστος, ο του Θεου Υιος εστιν. Νοσσιαι δε φρονησεως αιρετωτεραι
υπερ αργυριον, αι πρακτικαι αρεται· δικαιοσυνη, γνωσις, σοφια, σωφροσυνη,
ανδρεια, μακροθυμια, ανεξικα κια, αοργησια, ελεημοσυνη, πιστις συν ελπιδι και
αγαπηι· δι' ας ως κλιμακος βαθμιδας, εις τας της σο φιας σκηνας εισιεναι ακωλυτον
τους ανιεναι και οικησαι βουλομενους. Παιδειαν λεγει φοβου Θεου, νηστειαν,
εγκρατειαν, αγρυπνιαν, υμνον, και την εν νοσοις προς δοκιμην Θεου επερχομενην
ημιν παιδειαν. Ἐλεγχους λεγει τας εντολας του Θεου· αυται γαρ ημας ελεγχουσιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

αμαρτανοντας. Ὁδους ενταυθα τας αισθησεις φησιν· ο δε φυλασσων αυτας, τηρει εκ
θανατου την εαυτου ψυχην προς ζωην· ζωη γαρ εστιν η παντα ζωουσα, και εξ ουκ
οντων εις το ειναι παραγαγουσα Τριας αγια· ο δε αγαπων την ζωην, και αει ζηιν αυτηι
εφιε μενος, φεισεται στοματος αυτου εκ των μη Θεου λο γων και εργων, και τηι
γνωσει του Θεου προσ εξει. Ζωη ο Θεος εστι· της δε τρισσοφαους αυτοζωΐας η πηγη,
η σοφια και η γνωσις και αι αρεται εισιν· εξ ης πηγης οι πινοντες, αθανασιας
μετεχουσι και αει ζωΐας· τοις δε κεκτημενοις την τοιαυτην πηγην, εν νοια λογων
ζωης εστι· η δε παιδεια αφρονων, η κα κια εστιν· η δε ανεξελεγκτος παιδεια, η
αφροσυνη εστιν. Την γνωσιν επιγνωμοσυνην ειπε, παρα το τα παν τα αυτην
επιγινωσκειν τα πραγματα· η δε καρδια των σοφων νοει τα απο του ιδιου στοματος
εν τε κρι σει σωματων και ασωματων, και απερ αυτοι ποιειν διδασκουσι και
πραττουσιν. Λογους οι δαιμονες παρα του διαβολου μανθανοντες, επιχειρουσι τοις
αγιοις, και πειρασθαι χωριζειν αυ τους επινοουνται απο της γνωσεως, ητις πεφυκε
συν απτειν αυτους προς φιλιαν ταις επουρανιοις δυναμε σι· το δ' αυτο τουτο και ο
Σολομων ως οιμαι δια ταυτης της παροιμιας δεδηλωκε· σκολιον μεν ανδρα λεγων
τον Σαταναν· πορευομενους δε λαμπτηρας δολου τους δι δασκομενους παρ' αυτου
κακους δαιμονας φησι· φιλους δε, τους αγιους, τους δια της γνωσεως απτομενους τωι
Θεωι και αλληλοις. Ἀνηρ παρανομος ο διαβολος εστιν· αποπειραται δε φιλους Θεου,
και απαγει αυτους ταις προς απω λειαν οδοις και ουκ αγαθαις· οταν δε τινα των
αγιων απατησηι, στηριξει νοηματα τοις οφθαλμοις αυτου, και λογιζεται
διεστραμμενα, μη πως σωθηι μετανοη σας ον εθηρευσε· κνιζει δε τοις χειλεσιν αυτου
εν τοις ωσιν εκεινου παντα τα κακα ενθυμηματα, απογνωσιν τε και πασαν ηδονην
ακολασιας· ουτος καμινος εστι 17.197 πασης κακιας· και φλεγει εν αυτηι τας ψυχας
των ολι σθησομενων· αλλα ταυτης της καμινου εκτινασσει την φλογα Πνευμα θειον,
διασυριζον σοφιαν δροσου· πολ λοι δε ετι των κατ' αυτην πονηροι ανθρωποι, ειω
θασι μιμεισθαι τον πατερα αυτοις διαβολον. Κολπους ενταυθα τας καρδιας ειρηκε
των αδικων· οιμαι δε οτι και πανταχου ο κολπος η τον νουν, η την γνωσιν σημαινει·
και τους μεν πονηρους ο διαβολος εγκολπιζεται, τους δε δικαιους ο Κυριος. Ει πας ο
ποιων την αμαρτιαν δουλος εστι, πας ο αποστας της κακιας δια της αρετης, των
δαιμονων αφρονων οντων δεσποτων εκρατησεν· ος και οικος μυστηριων Θεου
γενησεται, κατα αναλογιαν της κα ταστασεως, εκαστωι των αδελφων διδους γνωσιν
πνευ ματικην· ουτω και Παυλος τους μεν εν Κορινθωι γα λαποτιζων, τους δε εν
Ἐφεσωι τρεφων στερεωτεραι τροφηι, περι υψους και μηκους και πλατους και βα θους
διαλεγομενος· και δια τουτων των διαστημα των την της λογικης φυσεως σημαινων
διαιρεσιν, ητις τους περι κρισεως και προνοιας του Θεου λογους εμπεριεχει, πανυ
βαθυτατους υπαρχοντας, και εκ φευγοντας την ανθρωπινην καταστασιν. Καμινοι οι
πειρασμοι· δια γαρ των πειρασμων κα θαρας και ακηλιδωτους τας καρδιας των
εκλεκτων ο Θεος εκλεγεται. Ὁ αιρετικος υπακουει γλωσσης της των αθεων δο
γματων· οι δε της Ἐκκλησιας, ουδε προσεχουσιν. ∆ια του υπακουειν, το εκουσιον
δεικνυσιν, ως εις την του Θεου σοφην διοικησιν εξαμαρτων. –Ουτος υπακουει ταις
γλωσσαις των παρανομων, ο τους αδικους δεχο μενος παρ' αυτων λογισμους, και
σπευδων ενεργειν κατ' αυτους· οις ο δικαιος λεγεται μη προσεχειν, ορα των τε και
αορατων, τουτεστι μη επι πλεον τρεφειν εν εαυτωι. Ὁ πιστος, φησιν, οψεται τους
λογους του κοσμου τουτου, ουστινας χρηματα τροπικως του νου προσ ηγορευσεν· ο
δε απιστος ουδε του τυχοντος πραγματος γνωσεται λογον, δια την ακαθαρσιαν της
ψυχης αυ του· οτι δε πλουτος ψυχης η γνωσις εστι του Θεου, ο Παυλος διδασκει
λεγων το· Ἐν παντι επλουτισθητε, εν πασηι γνωσει και πασηι σοφιαι· ει δε τις βουλοιτο
δειξαι μη ταυτην την εννοιαν ειναι ταυτης της παροι μιας, λεγετω που ευπορησαν
χρηματων οι περιελ θοντες εν μηλωταις, εν αιγειοις δερμασι, κακουχου μενοι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

θλιβομενοι, στενοχωρουμενοι; Πως δε και ο απιστος ουχ εξει οβολον, πολλων
απιστων περιβεβλη μενων πλουτον πολυν, λεγω δε βασιλεων και αρχον των του
κοσμου τουτου; Χειλη πιστα τους αγαθους λογισμους φησιν· αφρονι δε δεκτοι
εσονται πονηροι λογισμοι· τις γαρ μετοχη δικαιοσυνηι προς αδικιαν; ει μη που
μετανοησας δε ξηται φρονησιν τε και πιστιν. ∆ια μεν της δικαιοσυνης, την αδικιαν
κρυπτομεν· δια δε της σωφροσυνης, την ακολασιαν· και παλιν δια της αγαπης, το
μισος· και δια της αφιλαργυριας, την 17.200 πλεονεξιαν· κρυπτομεν δε και δια της
ταπεινοφροσυ νης την υπερηφανιαν, και δια την πραΰτητα, την θρασυτητα·
ζητουντες την πνευματικην φιλιαν, ητις την αγιαν γνωσιν σημαινει· και παρα τωι
Παυλωι δε συμπολιται τινες των αγιων λεγονται γεγονεναι, και οικειοι της ανω
Ἱερουσαλημ, εποικοδομηθεντες επι τωι θεμελιωι των αποστολων και των προφητων.
Οικον ενταυθα φησι της μεν ψυχης, το σωμα· την δε ψυχην παλιν, οικον του νου· ο
δ' αυτος παλιν νους, της ψυχης οφθαλμος λεγεται· ο δε την ενθεον γνωσιν και
σοφιαν μαθων, εαυτον δε εκδους τηι κακιαι, και αντι αγαθων πονηρους λογους
εκφερων, προς δε το επιστρεψαι και σωθηναι μη βουλομενος, του σωματι κου οικου
ουκ αναχωρησει η κακια και η πονηρια· αλ λα μενουσιν εδραιως εν αυτωι, ινα τα
τελεια κακα επελθηι, εν αυτωι ακινητα μενοντα εν ημεραι οργης Κυριου. –Το εκ της
γης παρα Κυριου πλασθεν ημιν σωμα, οικον ενταυθα φησι· το δε, ου κινηθησεται,
αντι του, ουκ αναχωρησει εκ του οικου αυτου οργη και θλιψις, δια τε ανθρωπων και
δαιμονων εκπεμπομενα παρα Κυριου, κατα του αντι αγαθων κακα αποδωσαν τος τωι
αγαθοποιωι αυτου ανθρωπωι. –Ει ο κακα αντι κακων αποδιδους παρανομος, ποσωι
μαλλον ο κακα αντι αγαθων αποδιδους παρανομωτερος; Τοιουτος δε εγενετο κατα
την ερημον ο Ἰσραηλ· προς ον ο Μωυσης εν τωι ∆ευτερονομιωι φησι· Γενεα σκολια
και διεστραμμε νη, ταυτα Κυριωι ανταποδιδοτε; Ἐνταυθα αρχην, την γνωσιν φησι·
δικαιοσυνη δε επεται τηι γνωσει· εκ γαρ της γνωσεως η δικαιοσυνη τικτεται· ενδεια
δε εστι αγνοια· στασις δε και μαχη, πασα κακια· προηγειται δε της αγνοιας, η κακια.
Τι νος ενεκεν παλιν των πενητων κατηγορει; Ἀπαγων ημας αργιας· ουκ αρα απο
χειροτονιας η εξουσια· ωστε ει βουλει μετα παῤρησιας βαδιζειν, δικαιος εσο·
προηγειται δε της ενδειας στασις και μαχη, ητοι τοις αδικουσιν ενδεια αρετης.
Ὅμοιος εστι τουτωι ο λεγων το πικρον γλυκυ, και το γλυκυ πικρον· και το μεν φως,
ονομαζων σκοτος, το δε σκοτος, φως. Χρηματα ενταυθα την σοφιαν και την γνωσιν
φη σιν· αφρονι δε, ινα τι υπηρξεν η της σοφιας και γνωσεως μαθησις; ως γαρ
αμπελον αδυνατον εν θα λασσηι γενεσθαι, ουτως εν αφροσιν η σοφια αρετην
καρπωσασθαι· χρηματα γαρ αφρονος εστιν, αι περι καθ' εκαστα αυτου πραγματα
αφροσυναι· δια ταυτας γαρ και ακαρδιος γεγονως, κτησασθαι σοφιαν αδυνα τει. –Ἐν
παντι πραγματι, πας ο υψων εαυτον τα πεινωθησεται· οτι Κυριος υπερηφανοις
αντιτασσεται· ο δε σκολιαζων του μαθειν τα πραγματα του Θεου, εμπεσειται εις κακα
περι την κρισιν. Ἐνταυθα φιλον τον Χριστον φησιν, ος δια την προς ανθρωπον
φιλιαν, ανθρωπος γεγονεν. Ουκετι γαρ λεγω υμας δουλους, ειπεν τοις μαθηταις,
αλλα φιλους· εν παντι δε καιρωι ο Χριστος συνυπαρχετω σοι φιλος ει δε οι του
Χριστου υιοι, αλληλων εισι φιλοι· οι αγ γελοι και οι δικαιοι ανθρωποι, αλληλων
εισιν αδελ 17.201 φοι, τωι της υιοθεσιας γεννωμενοι πνευματι· τουτου γαρ χαριν και
γεννωνται υπο της σοφιας, ινα ανθρω πους οδηγησωσιν απο κακιας εις αρετην, και
απο αγνωσιας εις επιγνωσιν Θεου. Ουτος εστιν ευμεταβολος, ο ραιδιως απο αρετης
επι κακιαν μεταβαλλομενος, τοις πονηροις λογισμοις συν απαχθεις. Πατερα ενταυθα
τον Θεον φησι· μητερα, την φι λανθρωπιαν αυτου· η και πεποιηκεν αυτον σαρκω
θηναι, και παθη υπομειναι δι' ημας· ο δε Θεος και Πατηρ ημων, ουκ ευφραινεται επι
υιωι υιοθετηθεντι μεν, μη πεπαιδευμενωι δε την του Θεου σοφιαν και γνωσιν, αλλα
κακιαι και πονηριαι εαυτον εκδοντι· υιος δε φρονιμος ευφραινει την μητερα αυτου,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

την του Θεου φιλανθρωπιαν· η και προσαγει ημας αυτωι τωι Θεωι και Πατρι, ως υιους
απογαλακτισθεντας, και της πνευματικης στερεας τροφης εφιεμενους· ιν' ως καθ'
ομοιοτητα αδελφος ημιν γεγονως ο Υιος αυ του Ἰησους Χριστος, ουτως και ημεις
πραξει και λογωι πολιτευωμεθα· εστι δε μητηρ ημων και η Ἐκκλησια, ην τωι
Πνευματι τωι αγιωι εαυτωι ο Θεος και Πατηρ ηρμοσατο εις γυναικα· τικτει γαρ αει δι'
αυτης εαυ τωι υιους και θυγατερας· και επι μεν τοις πεπαιδευ μενοις την του Θεου
γνωσιν και σοφιαν, ευφραινεται και ο Πατηρ ημων Θεος, και η μητηρ η Ἐκκλησια·
επι δε τοις απαιδευτοις, πανυ μεν κηδεται και λυπει ται, ως μη θελοντων ημων
επιστρεψαι και σωθηναι, αλλα τηι κακιαι προσμενειν. Προσωπον ενταυθα την
θεωριαν φησι· θεωρια γαρ νοηματων συνετου ανδρος, σοφια και γνωσις και δι
καιοσυνη· οι δε νοεροι οφθαλμοι του αφρονος, και εν σωματι εν ακραι κακιας και
πονηριας. Ὀργη τωι αφρονι υιωι παρα του Θεου και Πατρος εκπεμπεται εν τηι ημεραι
της κρισεως· τηι δε Ἐκκλη σιαι τηι γεννησαμενηι τωι Πνευματι, και τηι των αγιων
χορειαι, οδυνη τοτε παντως εσται επι τηι απωλειαι του αφρονος υιου· και οτι ο μεν
φρονιμος υιος και τεκουσαν εχει και μητερα· ο δε αφρων μονην τεκουσαν· η γαρ
μητηρ και τεκουσα· η δε τεκουσα, ου παντως εσται και μητηρ· εαν γαρ αποθανηι το
τεχθεν εν κακιαι και αγνωσιαι, τεκουσα μεν εστι, μητηρ δε ουκ εστι· διοτι μηδε του
της υιοθεσιας μετεσχηκε Πνευματος το τεχθεν· ωσαυτως δε και επι των αισθητων
μητερων νοηθησεται, και επι του θανατου του αισθητου· την γαρ μητερα ερουμεν
και τεκουσαν· ουκετι δε μητερα του παιδος αποθανοντος. Πλημμελει τις, του δικαιου
το δικαιον αφαιρων, η διαστρεφων αυτου προς αδικιαν τους μαθητας, αμαρτανει·
κτησιν γαρ αυτους εχων, εζημιωται· ου γαρ ζητουσι τα ημων, αλλ' ημας· δυναστας
δε λεγει τους εν Χριστωι βασιλευοντας. Ὁ αγομενος τηι των δαιμονων αφροσυνηι, ου
χρειαν εχει σοφιας Θεου η γνωσεως· διοτι ηγαπησε μαλλον 17.204 το σκοτος η το
φως· καν αφροσυνηι χαιρει, οιεται μη χρειαν εχειν σοφιας. Ὥσπερ το υδωρ ζωογονει
τα φυτα, ουτως ταις αρεταις ανδρος εστομωμενου λογος αναψυχει, και προς Θεον
πτεροι τους εθελοντας σοφισθηναι· ποταμον δε αναπηδωντα φησι, την
ανεκδιηγητον των χαριτων σο φιαν του παναγιου Πνευματος, την αειῤρυτον σοφιαν
της τρισσοφαους ενιαιας Θεοτητος. Ὁ την υπαρχουσαν τωι διαβολωι κακιαν αποδεχο
μενος, και κατ' αυτην ενεργων θεωριαι και λογωι, ου τος θαυμαζει το προσωπον του
ασεβους· το δικαιον δε εν κρισει, εν λογωι τε σωματων, ου καλον εκκλιναι οσιον. Ἡ
θρασυτης, απο του πραου χωριζουσα την ψυχην, τωι θανατωι διδωσιν. Ὀκνηρους εις
μετανοιαν καταβαλει ου φοβος Θεου, αλλ' ο των δαιμονων· διεγειρουσι γαρ αυτους
εις απογνωσιν· η ο του Κυριου [φοβος], χωριζων αυτους του οκνηρου, και διεγειρων
αυτους εκ της κακιας δι' εργων αγαθων εις μετανοιαν· ανδρογυνος δε εστι ψυχην
και σωμα, ο εκκεχυμενος, ο μαλακος, ο μητε διδασκειν δυναμενος εαυτον, μητε
μανθανειν παρ' ετε ρων βουλομενος· η τους οκνουντας προς αρετην ο των κακων
φοβος προκαταβαλλει, το παραθαῤρυνον προς το μελλον ουκ εχοντας· ανηρ δε την
προαιρεσιν θηλυς, ουχ εξει την τρεφουσαν αρετην· πεινασουσι δε, οτε εξ εναντιας
ιδωσι την βασιλειαν, εν τηι βασανωι βασανιζομενοι. Τον πλουτον της γνωσεως του
Κυριου, και το ενερ γητικον του Λογου, ισχυν φησιν· αυτος γαρ μονος γινωσκει τα
πρυην, και τα ενεστωτα, και τα μελ λοντα· αυτος και ενετειλατο ειπων, γενηθητω
φως ουρανος, και γη, και τα εν αυτοις, εξ ουκ οντων εις το ειναι παρηχθησαν· αυτα
δε δεικνυσιν αυτον Κυριον και Θεον μονον ειναι· και δια μεν του ορθου βιου
προστρεχουσιν αυτωι οι δικαιοι, δια δε της θεωριας υψουνται· η οτι εκ των
κτισματων, η της μεγα λοσυνης αυτων, φανερον εστιν οτι ο Θεος παντοδυ ναμος.
Χρηστεον τουτωι τωι ρητωι προς τους μη λαβοντας μεν γνωσιν παρα Θεου, διδασκειν
δε αλλους επιχει ρουντας· ο γαρ ∆αυΐδ φησι· Του ακουσαι μεν φω νης αινεσεως σου,
και τοτε διηγησασθαι αλλοις τα θαυμασια σου· και ο Σολομων φησι· α ειδον οι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

οφθαλμοι σου, λεγε· πολλοι γαρ και αρετης μη απαρξαμενοι, αλλους κατορθωσαι ου
μονον παραινου σιν, αλλα και βιαζονται και παρακελευουσιν. Ἄνδρα ενταυθα τον
Θεον φησι· τον γαρ θυμον αυ του τον εν τηι κρισει καταπραΰνει εφ' εαυτον, ο θερα
πευσας αυτον εν ταις εντολαις αυτου· ωσαυτως δε και επι των αισθητων· ωσπερ δε ο
Κυριος ημων παρ δαλις απορουμενη λεγεται γινεσθαι προς τους πλημ μελουντας,
και πετρα σκανδαλου προς τους απι στουντας, ουτω και ολιγοψυχος επι τοις αμαρτα
νουσι· δυναται δε ολιγοψυχον λεγειν και τον πονηρον, και παντα δαιμονα αρετης
εκπεπτωκοτα και γνω σεως. 17.205 Τον βιον τον ορθον τοινυν ειπεν δομα
ανθρωπου, οστις αυτον πλατυνει και παρεχει του πληρωματος αξιον του Θεου· οπερ
καθεδραν δυναστων ονομαζει, ηγουν των αγιων δυναμεων· νου γαρ καθεδρα εστιν
εξις αριστη, δυσκινητον η ακινητον διατηρουσα τον καθεζομενον. Ἄνοιαν παυει
γνωσις· αυτη γαρ εστιν ο κληρος της φυσεως της λογικης· και εν δυνασταις οριζει γι
νεσθαι τι, και ποιουσι· τωι γαρ γνωσιν εχοντι θειαν, κλινονται παντες· η αντιλογιας
ενταυθα τους εκ των δαιμονων καθ' ημων εγειρομενους λογισμους φησι, τους τηι
αρετηι αντιπαλους, και του Θεου χωρισαι ημας σπευδοντας· παυει δε ταυτας αφ'
ημων ο της γνω σεως κληρος, και τους δυναστας δαιμονας οριζει ανα χωρειν, ως
κεκληρωμενος τωι Θεωι, εξ αυτου τε και αλλων ως θειαν γνωσιν εχων. Ἢ την ψυχην
λεγει, ζωης και θανατου δεκτικην, αφ' ων το αυτεξουσιον δεικνυται των νυν τε και
των μελλοντων τους καρπους αυτης απολαυσαι καλων τε η κακων. Ὃς ευρε σοφιαν
αγαθην, ευρε χαριτας Θεου· –Ὁ κατεχων κακιαν, αφρων και ασεβης, ως εφευρετης
αυτης διαβολος. Πλουτος γνωσεως και σοφιας προστιθησιν ημιν αγ γελους πολλους·
ο δε ακαθαρτος, ον πενητα φησι, και απο του δοθεντος αυτωι εκ παιδος αγγελου
χωριζεται· η γαρ πνευματικη φιλια, αρετη εστι και γνωσις Θεου, δι' ων συναπτομεθα
προς φιλιαν ταις αγιαις δυ ναμεσιν· ειγε οι μετανοουντες ανθρωποι, χαρας αι τιοι
γινονται τοις αγγελοις· ουτω και ο Σωτηρ φιλους καλει, τους δουλους ποτε, της
μειζονος αυτου θεωριας καταξιωσας· ουτω και Ἀβρααμ πλουτισας εν γνωσει, την
μυστικην εκεινην παρατιθησι τραπεζαν τοις κατα την μεσημβριαν φανεισι φιλοις
αυτου· Σαουλ δε και απο του υπαρχοντος φιλου δια την κακιαν χωριζεται· γεγραπται
γαρ· Και απεστη πνευμα Κυριου απο Σαουλ· και πνευμα πονηρον παρα Κυριου επνιγε
τον Σαουλ· και πνευμα Κυριου λεγων τον αγγελον· Ὁ ποιων, γαρ, φησι, τους
αγγελους αυτου πνευ ματα, και τους λειτουργους αυτου πυρ φλεγον· οτι δε αγγελοι
τους ανθρωπους εμπεπιστευνται, δι δασκει εν τοις Ευαγγελιοις ο Κυριος, Ὁρατε,
λεγων, μη καταφρονητε ενος των μικρων τουτων, οτι οι αγγελοι αυτων δια παντος
βλεπουσι το προσωπον του Πατρος μου του εν ουρανοις· και παλιν ο Ἰα κωβ· Ὁ
αγγελος σου ο ρυομενος με απο παντων των κακων. Ὅσοι τους περι κρισεως και
προνοιας αγνοουντες λογους, τον δημιουργον βλασφημουσι, μαρτυρες εισι ψευδεις·
ουκ ατιμωρητοι δε διαμενουσιν εν ημεραι κρισεως· και οσοι παλιν υπο των ιδιων
παθων εν οχλουμενοι νομιζουσιν ακατορθωτον ειναι την αρετην, ουτοι τωι
δεδωκοτι τον νομον εγκαλουσιν αδικως. Οι χυδαιοι ου το αξιωμα τιμωντες
αποδιδοασι τον 17.208 φοβον, αλλα κολακες οντες προσωποληπτουσιν· ο δε αληθης
ανηρ ου κολακευσει το κακον, αλλ' ελεγξει. Πας ος μισει τον πτωχον αδελφον, κατα
το, Μακα ριοι οι πτωχοι τωι πνευματι, οτι αυτων εστιν η βα σιλεια των ουρανων, και
αγαπης Θεου και αγγελων μακραν εσται· η πας ος αδελφον αρετης πτωχον οντα
μισει, και της προς τα παθη φιλιας μακρυνεται του βιου. –Ἀγαθην εννοιαν την του
Θεου γνωσιν ωνομασε, και τοις ειδοσιν αυτην τοις καθαροις τηι καρδιαι, ειωθε
τουτοις εγγιειν· ο δε πειθομενος του τοις εις μαθησιν, φρονιμος εστι, και ευρησει
αυτην. –̔Ο πολλα κακοποιων δι' εργων και λογων, τελε σιουργει κακιαν, η εστιν
πασα αμαρτια· ος δε τε λεσιουργει κατα ανθρωπων λογους εις απωλειαν, και
βλασφημιας κατα Θεον, ου σωθησεται ουτος. Ουτε η κατα ψυχην τρυφη, ουτε η κατα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

σωμα συμφερει τωι αφρονι· την μεν γαρ καταπατησει τοις ποσι, χοιρος φιληδονος
ων· υπο δε της αισθητης τρυ φης η σαρξ αυτου προς παθη κινηθησεται, και κατα
Θεου βλασφημιας ριψει· ει και απο δουλων ελευθε ρος, τουτο ποιησει. Ει ο
καυχωμενος ορθως, εν Κυριωι καυχαται, ο δε Κυριος ημων σοφια εστιν, ο
καυχωμενος ορθως, εν σοφιαι καυχαται· το καυχημα τοινυν του μακροθυ μου και
ελεημονος, εστιν η σοφια και η γνωσις αυ του· επερχεται δε τοις παρανομοις
απαλλαττων αυ τους κακιας, νυν μεν ενδεχομενως, εν δε τωι μελλοντι αιωνι
αναγκαιως. Ὁ Κυριος ημων πυρ μεν καταναλισκον και λεων οργιζομενος· προς δε
τους αμαρτανοντας κατακαιον και αναλισκον, ως ξυλα χορτων καλαμην, την στρα
τευομενην σαρκα κατα του πνευματος· φως δε και δροσος προς τους κατορθουντας,
δεικνυς αυτοις των γεγονοτων τους λογους, και κατασβεννυων τα πεπυ ρωμενα
βελη του πονηρου, και περιψυχων τον εκ της πραξεως συμβαινοντα καυσωνα. Την
ακαθαρτον ψυχην, εταιραν ωνομασε· και ταυ της το μισθωμα, την καταστασιν
ειρηκεν αυτης, αφ' ης ου καθαραι γινονται προσευχαι. Το μεν διδασκειν τους υιους
περι αρετης και γνω σεως του Θεου, των πατερων εστιν· το δε σοφιαν δουναι τοις
παισι, του Κυριου εστι· γυναικα γαρ εν ταυθα την σοφιαν λεγει· ερασθητι γαρ, φησι,
της σο φιας, και τηρησει σε· τιμησον αυτην, ινα σε περι λαβηι. Αι εντολαι, ως προς
μεν τον εντειλαμενον Θεον, καλουνται εντολαι· ως δε προς τον οδευοντα νουν εν
αυταις, καλουνται οδοι· και ο μεν φυλασσων, τηρει εκ θανατου προς ζωην την
ψυχην εαυτου· ο δε κα ταφρονων, τον απεραντον θανατον θανειται. Ἐπι μεν των
αισθητων ουτως εχει· οσον δε ο ηλιος της σεληνης υπερφυης, τοσουτον ο ελεων
τους εν πτωχειαι αρετων και ανακτωμενος αυτους εν παιδειαι και νουθεσιαι Κυριου·
δομα δε διδοναι τωι Θεωι, την 17.209 καθαροτητα της καρδιας ωνομασε· κατα
αναλογιαν γαρ της απαθειας ημων καταξιουμεθα γνωσεως υπο του Θεου. Ὃ λεγει
τοιουτον εστι περι των εν τωι βιωι· εγω δε νομιζω, την μεν πολλην ζημιαν, στερησιν
περιεχειν της θεωριας των γεγονοτων· την δε προσθηκην της ψυχης, αφανισμον
των φυσικων περι Θεου εννοιων, πανταπασιν αυτης εις αλογιαν καταπεσουσης· και
ο Σωτηρ δε εν τοις Ευαγγελιοις φησι· Τι ωφεληθησεται ανθρωπος, εαν τον κοσμον
ολον κερδησηι, την δε ψυχην αυτου απολεσηι και ζημιωθηι; Ἐνταυθα η απω λεια την
αγνοιαν σωματων και ασωματων εμφαινει· η δε ζημια την εσχατην αλογιαν
παριστησιν. Ει φοβος Κυριου εις ζωην ανδρι, φοβος δε Κυριου σοφια και παιδεια, η
ζωη του ανδρος αρα σοφια εστι και παιδεια· το ουν γνωναι σοφιαν και παιδειαν,
γνωναι εστι τον Χριστον και την αυτου διδασκαλιαν· ο ουν αφοβος εσται εν κακιαι
και αγνωσιαι, εν αις ουκ εστιν ο Χριστος· οι ουν εν κακιαι και αγνωσιαι ζωντες, ουκ
επισκεπτονται εν αυτοις τον φοβον του Θεου, και το ελεος εφ' εαυτοις μη
ελπιζοντες· ουδε Χριστος εστιν εν αυτοις, παρα το μη θελειν αυτους. Ὁ μη ορθως
βιους, κρυπτει εν τηι ψυχηι αυτου τας χειρας αδικως, την εαυτου γην εργασασθαι μη
βου λομενος, τουτεστι το σωμα· μηδε εμπλησθηναι αρ των ψυχικων· αι γαρ
πρακτικαι αρεται, χειρων εχουσι λογον, αι τον αρτον τωι στοματι ημων
προσφερουσαι, τον απο των ουρανων καταβαντα, και ζωην διδοντα τωι κοσμωι δι'
ενθεου σοφιας και γνωσεως. Ει θυμος δρακοντων ο οινος αυτων, ακολαστον δε ο
οινος, ακολαστος αρα ο θυμος, ακολαστους ποιων τους ανθρωπους· και υβριστικον η
οργη· γινεται γαρ απο ζεοντος θυμου· ει δε οινου οι Ναζαραιοι κατα τον νομον
απεχονται, θυμου αρα τους Ναζαραιους εκτος ειναι νενομοθετηται. Ἐνταυθα τον
Χριστον αντικρυς ειρηκε βασιλεα· ο γαρ τουτον δια των αμαρτιων παροξυνων,
αμαρτανει εις την εαυτου ψυχην. Ὥσπερ ο αφρων το ονειδος ουκ αισχυνεται, ουτως
ο δανεισαμενος σιτον σπειραι εν αμητωι· ηδη οτι εκ του γεωργιου αυτου
αποδοθησεται τωι δανεισαντι, καν τυχηι αποθανειν τον δανεισθεντα. –Ει εστιν εν αμη
τωι σιτον δανεισασθαι παρα των εργασαμενων εν τοις εξ ετεσι την εαυτων γην,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

τουτεστι παρα των της προ του Χριστου παρουσιας εν τοις εξ αιωσι λαμψαντων
δικαιων και προφητων τας αρετας μιμησασθαι, των και τρεφοντων εν τωι εβδομωι
ετει χηραν και ορφα νους, εις το ανταποδοθηναι αυτοις εν τηι βασιλειαι των ουρανων
τον μισθον της ενδειξεως των αρετων, ως απαρχη γεγονοτες των αρετων. Ους κατ'
αρετην δηλονοτι γεγεννηκε τις, εικονα 17.212 και μακαρισμον καταλειψει τοις
μετεπειτα ο αμω μος, και δικαιοσυνην ανατροφης εως τελους. Τελευταιν γαρ ειπεν
αλλαχου τον κακολογουντα· αλλα και Χριστος· Και ο την Ἐκκλησιαν κακολο γων,
στερηθησεται της πιστεως, ητις ην αυτωι φως προ της διαβολης· λεγει δ' αν και περι
του εξωτερου σκοτους· διο και επι μελλοντος ειρηται· και ο Χριστος δε, πατηρ και
μητηρ δυναται λεγε σθαι· πατηρ μεν των εχοντων πνευμα υιοθεσιας· μητηρ δε των
δεομενων γαλακτος και ου στερεας τροφης· και γαρ και ο εν Παυλωι λαλων Χριστος,
πατηρ μεν των Ἐφεσιων εγινετο, σοφιας αυτοις αποκαλυπτων μυστηρια· μητηρ
Κορινθιων, γαλα ποτιζων αυτους. Την εκ του πονηρου εφευρεθεισαν ημιν ηδονην,
ην μεριδα φησιν εν πρωτοις, προσκαιρον μεν λι παινει σον φαρυγγα, υστερον μεντοι
πικροτερον χολης ευρησεις. Μη ειπηις καθ' υπερηφανιαν κινουμενος· εγω μο νος
τοις εχθροις πολεμησω, αλλ' υπομεινον τον Κυ ριον και επικαλου, ινα σοι βοηθησηι·
μη θαῤρει σαυτωι ως χωρις Κυριου δυναμενος· οτι γαρ χωρις αυτου ουκ εστι βοηθος,
λεγει ∆αυΐδ· Ου γαρ επι τωι τοξωι μου ελπιω. Ἐπι μεν των αισθητων, σταθμιον μεγα
και μικρον φαμεν ειναι, εν οις χρυσος, αργυρος, χαλκος, με ταξα, και οσα αλλα
σταθμιζονται· μετρα δε τα εν αγγειοις μετρουμενα, σιτος, οινος, ελαιον, και οσπρια·
αλλως τε δε τον παρα τισι θρασυδειλον λε γομενον, μεγα και μικρον ειναι σταθμιον
νομιζω· καθολου δε πασαν υπερβολην και ελλειψιν· τουτο σταθμιον μεγα και μικρον
εστιν· εκατερα γαρ κακιαι, και μετρα δισσα· αλλως τε και ο ευ μεν πασχειν υφ'
ετερων βουλομενος, αυτος δε ομοιως αλλους ανα παυειν μη προαιρουμενος, μετρα
εχει δισσα· μη πειθομενος τηι εντοληι τηι λεγουσηι· Παντα οσα θε λετε ινα ποιωσιν
υμιν οι ανθρωποι, και υμεις ομοιως ποιειτε αυτοις. Ουχι το κακως ακουον ους, εργον
εστι του Κυριου, αλλα το επι καλοις προσεχον· και ουχι κακως ορων οφθαλμος,
εργον εστι του Κυριου, αλλ' ο ορων και φανταζομενος τα θεια· ο γαρ ακουων του
Κυριου, και βλεπων τας εντολας αυτου, εργον εστι του Κυριου· και επι των αλλων
μερων του σωματος ωσαυτως λεκτεον· χρησηι δε τωι ρητωι τουτωι προς τους κατη
γορουντας, ημων τουτο το σωμα, και τον Θεον εν υβριζοντας. Τουτεστι μη καθευδε
πολλα, αλλ' αγρυπνος εσο· ινα μη εξαρθηις εις την γεενναν, μη καταλαλει· και δια
μεν των αρετων, ανοιγε τους οφθαλμους της ψυχης σου· δια δε της σοφιας, νοητων
εμπλησθητι αρτων. Το σταθμιειν εαυτον τις επι τοις του Κυριου και 17.213 του
διαβολου εργοις, βδελυγμα Κυριωι· ζυγον δε δο λιον λεγει τον νουν, τον πεφυκοτα
μεν δικαιως κρι νειν τα πραγματα, παρεκκλινοντα δε τηι του αυτεξου σιου ροπηι δια
φιλους η χρηματα. Μη ταχεως, φησιν, επι την επαγγελιαν προς τον Θεον κινου, ινα
μη της χρειας σε πολλακις, η της του πλειονος επιθυμιας ελουσης, αρξηι μετανοειν,
και υβρισηις Θεον, προτιμησας αυτου ετερον· η επι τοις αγαθοις δε μετανοια, ου
δικαιοις συμβαινει, αλλα αδικοις· αδικοι δε μηδεν απερισκεπτως υπισχνειτω σαν τωι
Θεωι· μετα γαρ το ευξασθαι, μετανοειν γινε ται. –Το ταχυ συνταξασθαι τωι Κυριωι,
οπερ εστι το αγιασαι τι των αυτου, και επι τουτωι θαττον μετα μεληθηναι, παγις εστι
τωι ανδρι. Λικμητωρ ασεβων ο Χριστος εστιν· επιβαλει δε τοις ασεβεσιν ωσπερ λεων
θηρας· τροχος δε, αλωνος χωριζων τα αχυρα απο του σιτου· η τροχον επιβαλει την
αναποδιστον τιμωριαν. Ταμιεια κοιλιας εστιν ο νους, η καρδια, και η γνω σις, ενθα
παντα τα θεια τε και ασεβη εναποτιθενται διδαγματα· ωσπερ δε τις λυχνον αψας,
των εν τοις ταμιειοις κειμενων ευρειν τι βουλεται, ουτως ο Κυ ριος τωι φωτι της
γνωσεως αυτου ερευναι τα ταμιεια των εν λογοις και πραξεσιν ανθρωπων· τοις δε
την γνωσιν του Κυριου επισταμενοις ανθρωποις, φως εστιν αυτοις· ει ουν το φως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

του Κυριου, η γνωσις του Κυριου εστι, το δε φως του Κυριου η πνοη των ανθρωπων,
αρα η γνωσις του Κυριου πνοη των αν θρωπων εστι· τον δε εν αγνοιαι διαβολον
φαινειν δο κουντα, λυχνον ωνομασεν εκκενουντα τον νουν των αγαθων γνωσεων,
και μετασχηματιζομενον εις αγγε λον φωτος· επει δε το φως του Κυριου, ουχ
ειλαντο γνωναι ουδε πορευεσθαι εν αυτωι, την αγνοιαν ως φως ελογιζοντο οι
ασεβεις· ει δε την αγνοιαν ως φως ειχον, δηλονοτι και τα εργα του της αγνοιας
εφευρε του διαβολου επραττον· οι δε τηι αγνοιαι αυτου συμ πορευθεντες, συν αυτωι
εσονται εις αιωνας αιωνων· οι δε τηι γνωσει του Κυριου, συν τωι Κυριωι. Ἐκβαλλει το
ρητον τουτο την δια των αλογων ζωων θυσιαν· θυσια γαρ τωι Θεωι πνευμα συντετριμ
μενον. Ει αγνα και ορθα εργα Κυριου, εν δε των εργων αυτου εστι και ο νους, ορθος
αρα εκτισθη και αγνος παρα του Θεου ο νους, και ορθον οφειλομεν διαφυλατ τειν
αυτον προς αυτον εκ των επερχομενων ημιν παρα του πονηρου κακων. Τον οικον
τον κεκονιαμενον και κοινον, τηι υπαι θρωι γωνιαι αντεθεικεν· ει δε ο οικος ο
κεκονιαμενος και κοινος, η κακια εστιν, η υπαιθρος γωνια η αρετη εστιν γωνια
τοινυν υπαιθρος εστιν, πραξις θεωριας εφαπτομενη, και φωτιζομενη υπο του της
δικαιοσυ νης ηλιου· καλως δε και ο Παυλος τον αρχιερεα των Ἰουδαιων, τοιχον ειπε
κεκονιαμενον τυφθησομενον υπο του Θεου· και ο Σωτηρ εν Ευαγγελιοις τους Φα
ρισαιους, ταφους ειπε κεκονιαμενους· ευ δε και το 17.216 επι γωνιας ειπεν, ενθα ο
λιθος κειται ο αποδοκιμα σθεις υπο των οικοδομων, και γενομενος κεφαλη γω νιας,
ος εστι Χριστος· κοινον δε εστιν, ο μη του ενος εστι Θεου. ∆οσις λαθριος εστιν, ο
ποιει η δεξια, μη γινωσκει δε η αριστερα· θυμον εγειρει κατ' αυτου ισχυρον εν τηι
ημεραι της κρισεως, ο των προς τους ενδεεις δω ρων φειδομενος. Ἡ συναγωγη των
γιγαντων, η κακια και η αγνω σια εστιν· γιγαντες δε οι δαιμονες· τουτεστιν εν
μεγαλαις αμαρτιαις αναπαυσεται ο πλανωμενος εξ οδου δικαιοσυνης. Ἀγυναιον
ειναι κρειττον, η τοιαυτηι συνειναι· και ο ∆αυΐδ φησιν· Ἐν γηι ερημωι και αβατωι και
αν υδρωι, ουτως εν τωι αγιωι ωφθην σοι· ερημος τοι νυν γη εστιν η αρετην εχουσα
ψυχη, και μη εχουσα τους παλαιους ανθρωπους ενοικουντας, τους φθειρο μενους
κατα τας παλαιας επιθυμιας της απατης· διο ουδε ευρισκει εν αυτηι αναπαυσιν ο
διαβολος· ειγε δυσχερως δι' ανυδρων τοπων ζητων αναπαυσιν, και ουχ ευρισκει·
αυτος γαρ βασιλευς εστι παντων των εν τοις υδασι, τουτεστι των εν αναπαυσει και
απο λαυσει σαρκικων ηδονων. Και παλιν· Της σοφιας στεγναι αι διατριβαι οικων
αυτης· ει δε τουτο, ουκ ουν και η γυνη η μαχιμος και γλωσσωδης και οργι λος, η
κακια εστιν, ητις τον συζωντα αυτηι ποιει μαχιμον και γλωσσωδη και οργιλον. Σοφια
Κυριου αναπαυσεται εν καρδιαι δικαιου σοφου· αφρονες δε ανδρες διαβαλλουσιν
αυτην του φθειραι. Ἡ σοφια εστι πολις οχυρα, εν ηι οι σοφοι κατοι κουσι, λογισμους
καθαιρουντες, και παν υψωμα επαιρομενον κατα της γνωσεως του Θεου. –Πολεις
οχυρας φησιν τας οχυρωθεισας και κατακρατηθει σας ψυχας υπο των ασεβων
δαιμονων και πονηρων ανθρωπων, των επαιρομενων κατα της γνωσεως του Θεου·
ων το οχυρωμα επιβας ο σοφος, και την δο κουσαν ασφαλειαν αυτων, τηι ουτως
σοφιαι περιφρα χθεις καθειλεν. Στομα και γλωσσαν και νουν, θυμον και επιθυμιαν ος
φυλασσει, διατηρει εκ της εν κρισει θλιψεως την ψυχην αυτου. Αυτος εστι διαφορως
επινοουμενος· θρασυς μεν γαρ, ο παν οτιουν αφοβως επιτελων· αυθαδης, ο
ανεπικριτως ελευθεριαζειν βουλομενος· αλαζων, ο μειζοσιν εαυτον ηπερ εχει
σεμνυνων· λοιμος, ο προς τωι εαυτον καταβλαπτειν, και ετεροις μεταδιδους· το
σουτον γαρ εστι βλαπτικος, ως και αλλοις μεταδι δοναι κακιας· ος δε μνησικακει,
παρανομος. Ἔστι γαρ και αγαθη επιθυμια· αγγελων μεν ουν το μη επιθυμειν ποτε
επιθυμιας κακιας· δαιμο νων δε το αει κακας επιθυμειν· ανθρωπων, το ποτε μεν
επιθυμειν, ποτε δε μη· το δε ολην την ημεραν, αντι δι' ολου του βιου· τοιουτον εστι
και το, Ἐν φοβωι Κυριου ισθι ολην την ημεραν, αντι του δι' ολου του βιου. 17.217
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

Ἵππον λεγει τον νουν, τον πολεμουμενον υπο του διαβολου, και αντιπολεμουντα·
Ἐπιβησηι γαρ, φη σιν, επι τους ιππους σου· και η ιππασια σου, σωτηρια· και επι του
Παυλου ο Κυριος· Του βα στασαι το ονομα μου, φησι. Την σημαινομενην αρετην υπο
οικειου ονοματος, ονομα ειπε καλον· τουτο γαρ εστι και καλον το ονο μα, οπερ εχει
το σημαινομενον αγαθον· ουτως ουδε την αδικον γυναικα ∆ικαιοσυνην καλουμενην
επαινε σομεν, αλλα την εχουσαν την δικαιοσυνην, καν αδικια νομιζηται· υπερ δε
αργυριον και χρυσιον, σοφια θεικη. Συναντωσιν αλληλοις, ο μεν πλουσιος δια των
ελεη μοσυνων καθαιρων τον θυμον, και κτωμενος την αγαπην· ο δε, δια της πενιας
το ταπεινοφρονειν δι δασκομενος· τον μεν γαρ, θελει παιδευεσθαι· τον δε,
μεταδιδοναι· ωστε τον μεν ευχαριστον ειναι, τον δε ελεημονα. Ζωην και δοξαν και
πλουτον ουρανιον κληρονομη σει ο σοφιαν και φοβον Κυριου εχων· πασας γαρ τας
γενεσεις εσχε Νωε· ταυτας Ἀβρααμ· ταυτας και οι παρα Πετρου μαθητευθεντες. Ἐν
τωι αιωνι τωι μελλοντι οι εν παντι πλουτισθεν τες, εν πασηι γνωσει και σοφιαι,
αρξουσι των ακα θαρτων και εστερημενων τουτου του πλουτου· τινες δε οι οικεται
και τινες οι δεσποται, ουκ αναγκαιον δημοσιευειν, δια το ειναι τον περι αυτων
λογον μυ στικον και βαθυτερον· και προς ρητον δε δεικνυσι του ανθρωπινου βιου το
αστατον· αλλα και εν ταις ολιγαρχιαις οι πλουσιοι των πτωχων αρχουσιν· και αλλως
οι γνωσιν εχοντες, των μη τοιουτων αρχουσιν· και οι απο των εξ εθνων πιστοι, τοις
εξ Ἰσραηλ, οις εκελευον προσθε, διδασκαλιαν δανειζουσι· καιτοι προτερον εθνεσιν
εδανειζον εκεινοι πολλοις, και του των ηρχον· νυν δε της βασιλειας απ' αυτων αρθει
σης, εμπαλιν γεγονε. Τον εν ταις εντολαις ιλαρον ανδρα, και εν ελεημο συναις
δοτην, αγαπαι ο Θεος· καθως και ο Παυλος φησιν· Ὁ ελεων, εν ιλαροτητι· την δε
ματαιοτητα των εργων δια της αρετης ο Κυριος και της γνωσεως, συντελει. ∆ωρα
του ανθρωπου τας της ψυχης αρετας ονομα ζει, δι' ων νικων τον διαβολον, τιμιον
εαυτον παρεχει τωι Θεωι, και αφαιρειται την εαυτου ψυχην απο των κτησαμενων
αυτην δαιμονων. Της χειριστης εξεως τον ανθρωπον εκβαλλεσθαι βουλεται δια
πνευματικης διδασκαλιας μεθ' ης ειχε φιλονεικιας· και λοιμον δε τον διαβολον οντα
της ψυχης εκδιωκεσθαι δει· εαν γαρ εν αυτηι καθισηι, δια της ακαθαρσιας παντας τους
ορθους λογισμους ατιμα ζει· συνεδριον γαρ την ψυχην και ο Ἀποστολος δει κνυσι, δι'
ων λογισμους κατηγορουντας, η και απο λογουμενους εισαγει· Μεταξυ γαρ, φησιν,
αλληλων των λογισμων κατηγορουντων η και απολογου μενων· οπου δε κατηγορια
και απολογια, εκει και 17.220 συνεδριον· αλλα και ο λοιμος ατιμαζει παντας ως
υβριστης· η ως τα ιδια συστησαι βουλομενος, τα των αλλων ατιμως εκβαλλει· ον
εκβαλε εκ συστηματος πνευματικου· και ου μονον αυτος εκβληθησεται, αλλα και τα
συνοντα αυτωι, εριδες, φιλονεικιαι, μαχαι, και οσα λοιμον αποτελει. Ὁ διατηρων τας
ψυχας ημων Κυριος, ουτος και της πνευματικης ημας γνωσεως ποιμαινει, συγκατα
βαινων και λεγων· Ἐγω ειμι ο ποιμην ο καλος, ον ατιμαζει ο παρανομος· ει δε
βασιλευς μεν εστι των βασιλευομενων ο Χριστος, ποιμην δε ο προβατων, εσται ποτε
μονος βασιλευς των προβατων, εις το βα σιλικον μεταβαντων αξιωμα. Ὁ εχθρος
ημων διαβολος ως λεων περιερχεται ζητων τινα καταπιηι· οντινα φοβουμενος ο
οκνηρος, προς την εργασιαν των αρετων αναδυεται· ει δε λεων εν ταις οδοις της
δικαιοσυνης ζητει θηρευσαι τινα, ος εστιν ο διαβολος· εν δε ταις πλατειαις ταις προς
την απωλειαν φερουσαις, μετα την φαλαγγα των δαιμο νων αυτου, αυτος φονευει
τους αυτωι πειθομενους. Βοθρος βαθυς ο διαβολος εστιν· ο δε μισηθεις παρα Κυριου,
ο μη εαυτωι προσεχων ασφαλως· ο δε Ἰωβ ου μισηθεις υπο Κυριου, αλλα δοκιμης
χαριν εις το του παρανομου πεπτωκε στομα· ο δε μισηθεις υπο Κυριου, εις τελος
καταλιμπανεται εν τωι βοθρωι, φι ληδονος ων εν γνωσει αμαρτιας. Μακραν απο της
καρδιας του αφρονος εστιν η ραβδος η εκ της ριζης Ἰεσσαι ο Χριστος, ος ποιμανει τον
λαον αυτου τον νεον Ἰσραηλ εν τηι νομηι των εαυ του προβατων. Ὥσπερ ο διαβολος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

συκοφαντει ημας προς τον Θεον, λαμβανων παρ' ημων τας αρετας, ας μη δεδωκεν
ημιν, ουτω και ημεις συκοφαντουμεν αυτον λαμβα νοντες παρ' αυτου τας κακιας ας
μη δεδωκαμεν αυτωι· και καθο μεν λαμβανομεν παρ' αυτου τας κακιας, ως παρα
πενητος εν αρεταις λαμβανομεν· καθο δε τας αρετας ημων διδοαμεν αυτωι επ'
ελαττωσει ημων, ως πλουσιωι εν κακιαι διδοαμεν· μηποτε δε, φησιν, ως ολιγα διδους
αρχοντι· παρ' ωι συκοφαντει τα πλειω κερδαινων, πλεον και βλαπτεται την ψυχην.
Ὁ τοις πανσοφοις λογοις προσεχων του Θεου, και ποιων τα προστασσομενα υπ'
αυτου, ουτος επεστησε την καρδιαν, και εγνω οτι καλοι εισιν· ουτος ακουει των του
Θεου λογων, ο ποιων τα προστασσομενα υπ' αυτων· Ου γαρ οι ακροαται του νομου
δικαιοι παρα τωι Θεωι, αλλ' οι ποιηται του νομου δικαιωθησον ται. Ἐαν δε επιστησηις
σην καρδιαν του γνωναι και ποιησαι, γνωρισει σοι την οδον αυτου την ειπουσαν·
Ἐγω ειμι η οδος και η αληθεια. Ὁ πλατυνας δια της καθαροτητος την καρδιαν αυ
του, νοησει τους του Θεου λογους, τους τε πρακτι κους, και τους σοφιστικους, και
τους θεολογικους· πασα γαρ η κατα την Γραφην πραγματεια, τεμνεται τριχως, εις
ηθικην και φυσικην και θεολογικην· και ακολουθει τηι μεν πρωτηι, αι Προοιμιαι· τηι
δε δευ τεραι, ο Ἐκκλησιαστης· τηι δε τριτηι, Ἄσμα ᾀσματων· 17.221 απερ νοηθεντα δια
καθαροτητος εναπογραφεται τηι καρδιαι, του αποκρινασθαι σε, ως ετοιμον ειναι προς
απολογιαν παντι τωι επερωτωντι σε λογον περι της εν σοι ελπιδος· ειτε δια το
μαθειν, ειτε δια το αντιτιθειναι· αντερωτα δε και συ τους δυναμενους ερωτασθαι· μη
μεντοι βιαζου τον εν γνωσει πε νομενον· διο επαγει· Και μη ατιμασηις ασθενη εν
πυλαις. Οι τους φαυλους αναδεχομενοι λογισμους, και εν του τωι τιμωντες τον
πονηρον, σπουδαζετωσαν οση δυναμις δια των αγαθων λογισμων αποδιδοναι τους
χειρονας· εαν γαρ μη ισχυσωσι τουτο ποιησαι, ληψονται το στρω μα το υπο τας
πλευρας της ψυχης, τουτεστι την αρετην. Ὁ μετατιθεις τα ορια της θεοσεβειας,
δεισιδαιμο νιαν η ασεβειαν αυτην αποδεικνυσι· και ο μετατιθεις τα ορια της
ανδρειας, θρασυτητα η δειλιαν αυτην απεργαζεται· ωσαυτως δε και επι των αλλων
αρετων, και επι των δογματων, και επ' αυτης της πιστεως νοητεον· μαλιστα δε τουτο
τηρητεον επι της αγιας Τριαδος· ο γαρ μη θεολογων το Πνευμα το αγιον, δια λυει το
βαπτισμα· ο δε και αλλους τινας ονομαζων θεους, δημον εισαγει θεων· η και τας περι
πραγμα τος εκαστου πατρικας διαταξεις, και τουτου χαριν μενειν οφειλουσας, μη
μετακινειν δει. ∆υναστην ενταυθα τον διαβολον φησιν· τραπεζαι δε αυτου εισι
ψευδομαρτυριαι, λοιδοριαι, καταλαλιαι, συμβουλιαι κακαι, επιθυμιαι αισχραι, και
παν οτιουν σατανικον επιτηδευμα· ταυτα δε παρατιθεμενα σοι υπο του πονηρου,
νοητως νοει, και επιβαλε την δια νοιαν σου, ο εστιν η χειρ· ειδως οτι τοιαυτα σε δει
παρασκευασαι, οια και συμπαρεσταναι σοι οφειλουσιν εν ημεραι Κυριου, οτε
απονεμει εκαστωι κατα τα εργα αυτου· ει δε απληστοτερος ει, και ορεγηι των υψηλων
και πλειονων και μειζονων, ατινα εισι θεια και Θεου, μη επιθυμει των του πονηρου
εδεσματων· ταυτα γαρ εχεται ζωης προσκαιρου, ο εστι ψευδους· δει δε την θειαν
Γραφην νοητως νοεισθαι και πνευματικως· η γαρ κατα την ιστοριαν αισθητη γνωσις,
ουκ εστιν αληθης. Ἐαν ελκυσαι τον θειον νουν προς το ρητον κατα την εξω μονον
ορασιν εθελησηις, ασυστατος ων εις τον ιδιον οικον αποφοιτα, ος εστι το
καταλληλον αυτου θεωρημα· πτερυγας εχων τας υπο του προεστηκοτος αυτου αγιου
Πνευματος κατασκευασθεισας αυτωι, αιπερ εισι τα πνευματικα χαρισματα· απεισιν
ουν υψηλος υπερ αυτον ως ειπειν τον αιθερα· το ουν μη υπερανω 17.224 χωρειν του
ρητου, αλλ' απληστως εχειν προς αυτα, ζωης εστι ψευδους. Ει ο βασκανος σιτα
ασεβειας εσθιει, και οινωι πα ρανομωι μεθυσκεται, ου δει δε συνδειπνειν τουτωι· ου
χρη αρα ειναι ασεβη και παρανομον· αυται γαρ αι κακιαι λυμαινονται γνωσιν
πνευματικην. Μηδεν λεγε συνετον, φησι, τουτεστι βαθυ και μυστι κον· ου δει γαρ σε
βαλειν τους μαργαριτας εμπροσθεν των χοιρων. Ὅρια αιωνια θεοσεβειας μη μεταιρε·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

εις δε γην των απορφανισαντων εαυτους απο του Θεου, κτημα δε δαιμονων την
κακιαν εχοντας, μη εισελθηις, δι' ην εστερηθησαν του επουρανιου Πατρος· ο γαρ
λυτρου μενος αυτους Κυριος εκ του υπερλαμπρου φωτος απο σκοτους, ισχυρος εστιν.
Υιος ορθος ενδιατριψει τα χειλη αυτου σοφιαι, και η σοφια προς αυτον συλλαλησει
και διαμενει· ο δε στρεβλος εκπεσειται απ' αυτης. Ει τωι φοβωι Κυριου εκκλινει τις
απο κακου, καλως παραινει δια πασης της ζωης εκκλινειν ημας απο παντος κακου.
Πας ο εν κακιαι μεθυσος, και ο εκ σοφιας προς αγνωσιαν καταπορνευων, πτωχευσει
εκ θειας χαριτος· και ουκ ενδυσεται ενδυμα του γαμου πας ο εν τηι δαι μονιωδει
νυκτι υπνωδης, αλλα την ως ρακος τετραυ ματισμενην σαρκα διαθλιβων γεεννης
φλογα. Ἔφη τις των γεροντων, την ψυχην ειναι μητερα του νου, ψυχην λεγων το
παθητικον της ψυχης, θυμον τε και επιθυμιαν· δια γαρ των πρακτικων αρετων εις
φως προαγει τον νουν· δια γαρ ανδρειας και σωφρο συνης κτωμεθα σοφιαν και
γνωσιν Θεου, αιπερ εισιν αρεται θυμου και επιθυμιας· λεγει δ' αν ισως μητερα και
την παλαιαν ∆ιαθηκην ου καταφρονητον. Ἀνθρωπους ενταυθα, των διδασκαλων
τας συγγρα φας φησι· τους δε ποιησαντας και διδαξαντας, και την πορειαν προς
ουρανους ποιησαμενους, περιπα τους ωνομασε· πολλοι γαρ διδαξαντες, ου προς
ουρα νον την πορειαν εποιησαντο, οτι ουκ εφυλαξαν· ο γαρ ομιλων εν περιπατοις,
τουτεστι ποιειν τε και διδα σκειν, αξιως περιπατει της κλησεως ης εκληθη υπο του
Θεου. Ἡ μεν κατα διανοιαν αμαρτια εοικε φιαληι· η δε κατ' ενεργειαν, ποτηριωι·
υπερον δε εστι, το παρα τοις μαγειροις λεγομενον τριβευς· πολλα γαρ κρουει τουτο
το υπερον, και ουκ ανοιγει τον τοπον ον κρουει· τοις δε μαθηταις ο Κυριος φησι·
Κρουετε, και ανοι γησεται υμιν. Νους δεξαμενος αλλοτριον νοημα η μαθησιν, μελε
τησει λογισμους κακους· ο δε τηρησας εαυτον, κληρο νομησει ζωην. ∆εινον η
αναλγησια· ειτα ερεις τυπτομενος την συν ειδησιν, ουκ επονεσα φροντισαι των μεν
γερων τυχειν, ρυσθηναι δε των βασανων· ενεπαιξαν μοι, 17.225 τουτεστι
προσωνειδισαν μοι· εγω δε θελων ουκ ᾔδειν ποτε ορθρος ψυχης, και επιγνωσις
αμαρτιας. Ὁ οικος των αρετων μετα θειας σοφιας οικοδομει ται, και μετα συνεσεως
φοβου Θεου και γνωσεως ανορθουται. Ὁ περι την πιστιν, η τινα των αρετων
ναυαγων, ακυβερνητος προς πολεμον των αντικειμενων δυνα μεων, τηι τε θεολογιαι
και ταις αρεταις· ο δε μετα κυβερνησεως πολεμων, εοικεν επι γης νουν εχειν
προηγειται δε της του Θεου βοηθειας, καρδια βουλευ τικη, η παντα μετα βουλης
ποιουσα· δυνατον δε και επι πασης αρετης το αυτο τουτο ειπειν· εστι γαρ και περι
σωφροσυνην ναυαγιον, και περι αγαπην, και φιλαργυριαν, και περι εκαστον δε
δογμα ομοιως της καθολικης και αποστολικης Ἐκκλησιας συμβαινει ναυ αγιον· ει δε
μετα κυβερνησεως πολεμειν δει τοις αντικειμενοις, ναυμαχιαι παραπλησιος ημιν
εστιν ο βιος επι της γης· εαν γαρ θελωμεν ημεις, ποντιζομεν αυτους εν προσευχηι
καρδιας, και διανοιαι προς Θεον τετραμμενηι· εαν δε μη θελωμεν, ποντιζομεθα· εαν δε
και πολεμουμεθα υπ' εκεινων, ει και πολυς και σφοδρος ο πολεμος αυτων, ουθεν
εστι· νηστειαι μονον και εγκρατειαι περιφραξωμεν εαυτους, και ως αραχνην αυτους
τε και τα οπλα αυτων συγκοψομεν· εαν δε κα τα την του Κυριου φωνην, οπου εισι
δυο η τρεις, η καρδια, ο νους, και η ψυχη, συμφωνησουσι δε εν εν τολαις αυτου
περιεχεσθαι, ο Κυριος μεθ' ημων. Παντα γαρ οσα πραττει ο Θεος νοουντες, και οσα
διδασκει πραττοντες, κατ' ουδεν παραβαινουσι τον λογον αυτου· πυλαι δε σοφων αι
πρακτικαι εισιν αρε ται, και η του νου θεωρια, δι' ων εισερχεται σοφια Θεου· ουκ
εκκλινουσι δε, ουτε δεξια ουτε αριστερα, οτι λογιζονται εν συνεδριοις ειναι καλου
και κακου· και του μεν καλου αντιποιουνται, το δε κακον προσ ακοντουσιν. Τοις μη
θελουσιν υπο την του Θεου σοφιαν και γνωσιν παιδευθηναι, δια του ενεστωτος
θανατου συν ανται ο αιωνιος· αφρων δε εστιν ο γλυκανθεις μεν εν σοφιαι Θεου, ειτα
καταλιπων αυτην, τηι δε αφροσυνηι συναξει· διο και συναπεθανεν ταις αμαρτιαις· ει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

δε αρετην η κακια μειοι, και την κακιαν δηλονοτι η αρετη διαφθειρει· τουτο δε
γενησεται εν τωι μελλοντι αιωνι, εως αν εκλιπηι η κακια· το γαρ εμμολυνθησεται,
αντι του, διαφθαρησεται· διαφθειρεται δε η ακαθαρσια, ητοι υπο πρακτικης, η υπο
δριμειας κολασεως. Χρηστεον τουτωι τωι ρητωι προς τους καταξιωθεντας θειας
γνωσεως, ινα μη αμελωσι της διδασκαλιας, πολλων απαγομενων υπο της κακιας εις
θανατον· τους δε κτεινομενους εξ ακακιας εις θανατον, μη φει σηι πριασθαι τωι ιδιωι
αιματι· εκπριου δε, διδους χρηματα η λογον ωφελιμον, εαν δε ειπηις ουκ οιδα
τουτον, ελεγξει σε ψευδομενον, και εσηι ενοχος δυσιν, ηγουν ψευδει και φονωι· ο γαρ
πλασας πνοην, αυτος 17.228 οιδε παντα οσα αποδιδωσιν εκαστωι κατα το ποιον·
αγαθον αγαθωι, και πονηρωι πονηρα· οτι γαρ ου κατα το ποσον, δηλον· Ου γαρ αξια
τα παθηματα του νυν καιρου προς την μελλουσαν δοξαν· ει δε και επι ποσου τις
εκλαβειν εθελοι, κατ' αναλογιαν της εκαστου δυναμεως την ανταποδοσιν οιεσθω·
ως και τα του Πνευματος χαρισματα κατ' αναλογιαν της πιστεως διδοται. Ἐσθιει
μελι ο απο των θειων Γραφων ωφελουμε νος· ο δε απ' αυτων εκβαλλων των
πραγματων τους λογους, αφ' ων ειληφασιν αγιοι προφηται και οι απο στολοι, εν τωι
ποιειν τε και διδασκειν, τρωγει κη ριον· και το μεν μελι φαγειν, του βουλομενου παν
τος· το δε κηριον, μονου του καθαρου· η και μελι ρητεον την αλληγοριαν· κηριον δε,
την ρητην επι σκεψιν και ιστοριαν, προς το εχειν τον αποκεκρυμ μενον νουν και
βαθυτερον, ενεστι γαρ τωι κηριωι μελι· φαρυγγα δε την θρεπτικην της ψυχης
δυναμιν, δι' ης αι τροφαι παραπεμπονται εις την κοιλιαν· εαν ουν ταυτα
κατορθωσηις, τα τε κατα διανοιαν, και τα καθ' ιστοριαν, εσονται σοι αισθησει της
σοφιας αυτα τα σοφα δογματα· εαν γαρ ευρηις τον πνευματικον της Γραφης νουν,
εσται καλη η τελευτη σου, ως λεχθη ναι· Τιμιος εναντιον Κυριου ο θανατος των
οσιων αυτου· ουκ αποβαλεις δε την εις το μελλον ελπιδα. Μη προτιμησηις τον
διαβολον της του Θεου δικαιοσυ νης, ην οι δικαιοι νομευονται· μηδε απατηθηις μω
ρολογιαις θανατηφοροις χορτασαι σου την καρδιαν σου, ο εστι κοιλια. –Μη ενεκεν
ηδονης προδωις τον Θεον· ουτος γαρ νομη δικαιου, και ου μη εγκατα λειψηι σε.
Ἀποστρεφει μεν ο Θεος τον θυμον αυτου απο του πεσοντος, ελεησας αυτον·
οργιζεται δε τωι επαρθεντι επι τωι πτωματι του εχθρου αυτου· πας γαρ ο επιχαι ρων
επι απολλυμενηι ψυχηι, ομοιος εστι τωι διαβολωι τωι μη θελοντι παντας ανθρωπους
σωθηναι και εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν· και γαρ ο Κυριος εν τοις Ευαγγελιοις
νενομοθετηκεν ευχεσθαι υπερ των εχθρων ημων, ηγουν των ανθρωπων. Ἡ μαχαιρα
δε του πνευματος, η εστι ρημα Θεου, ου σαρκινη, αντι του ουκ αισθητη· ος δ' αν
παραδοθηι πταισας αυτωι, συντριβησεται οστα υπο υπερου τυπτομενα· και
αφανισθησεται οστα υπο πυρος καυσουμενα· η ος δ' αν παραδοθηι αυτωι εις
μετανοιαν, συντριβησεται τωι λογωι της σοφιας αυτου ως σιτος, εις το γενεσθαι
αυτον ηδυν αρτον. –Τους φθειρομενους και παλαιωθεντας ανθρωπους κατα τας
επιθυμιας της απατης, αναλισκει η μαχαιρα του Θεου εις αφανισμον παντελη. Ἢ
τους εκ κακιας εις θεογνωσιαν ελθοντας ανθρωπους, συν νευροις αναλι σκει εκ των
πραξεων των πονηρων· ινα αποθεμενοι 17.229 τον παλαιον ανθρωπον, ενδυσωνται
τον νεον τον κατα Θεον κτισθεντα, ος και αβρωτος εστι δαιμοσιν, υπο του Κυριου
καθαρισθεις, και απεχομενος πασης κα κιας· επαγει γαρ, ωστε αβρωτα ειναι νεοσσοις
αετων· η και οτι συγκαεντα και τεφρωθεντα λοιπον αβρωτα γινεται τοις αετοις·
περιπεφρασθαι γαρ τους εμους λογους, κ. τ. λ. –Τις συνηγαγεν ανεμους εν κολπωι;
Τον ταχυτερον ανεμου νουν η πιστις συνηγαγεν απο ανατολων και δυσμων και
βοῤρα και θαλασσης εν τηι γνωσει του Θεου, και δεδωκεν αυτοις θεωριαν πνευ
ματικην εναποθειναι ταις αρεταις· η γαρ γνωσις η του Θεου, κολπος του Θεου εστιν,
εν ωι εγκολπιζεται και περικρατει παντας τους θεοφρονας, ωσπερ τις χρυσον εν
κολπωι. –Ὁ απο ανατολων και δυσμων και βοῤρα και θαλασσης συναγαγων παντα τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

γηγενη εθνη, και πυκνωσας αυτα ταις αρεταις εν τηι εις αυτον πιστει, Χριστος ο Θεος,
και το επουρανιον υδωρ εναποθεμενος· το ρεον εκ της πηγης της ζωης, του τεστι την
γνωσιν και την σοφιαν, καθως αυτος ο Χριστος φησιν· Ὁ πινων εκ του υδατος
τουτου, ου μη διψησηι εις τον αιωνα· και, Ὁ πιστευων εις εμε, ποταμοι ρευσουσιν εκ
της κοιλιας αυτου υδατος ζωντος. –Ουτος κλεπτει γνωσιν, ουχ ο του προλαβοντος
λαμβανων, αλλ' ο εκ της ψευδωνυμου υφαιρουμενος γνωσεως. Και γαρ παντες οι
πεπιστευ κοτες Χριστωι, απο των αγιων προφητων και απο στολων λαμβανοντες
θεωρηματα, ου λεγονται κλε πται αλλοτριων θεωρηματων· κλεπτει γαρ τις αλλο
τρια θεωρηματα, ινα νουν εμπλησηι πεινωντα· αλλα τουτο μεν προ της επιδημιας του
Σωτηρος εγενετο· νυνι δε Παυλος φησιν· Ὁ κλεπτων, μηκετι κλεπτετω, μαλλον δε
εργαζεσθω δικαιοσυνην, ινα γνωσιν κτησαμενος, μεταδωι και τωι χρειαν εχοντι· τι
γαρ ο μη εστι και εστιν ημετερον, ινα κλεψωμεν οι πεπιστευ κοτες Χριστωι; παντα
γαρ ημων εστιν· ημεις δε Χρι στου, δι' ου τα παντα εγενετο· Χριστος δε, Θεου· –Φυ
γοντα νουν την κακιαν, μη παλιν παραδωις τηι κακιαι· ειπερ πας ο ποιων την
αμαρτιαν, δουλος εστι της αμαρτιας· αμαρτια δε νυν ονομαζεται ο ενεργων την
αμαρτιαν διαβολος· –Ἔκγονον κακον, κ. τ. λ. Ἡ βλασφημια τον αυτην εκφεροντα
νουν καταραται· την δε τουτου μητερα, ηγουν την ψυχην, ουκ ευλο γει. –Ἡ
κενοδοξια τον αυτην εχοντα υποβαλλει και χλευαζει, δικαιον εαυτον λογιζεσθαι, μη
εννοων τα κακα· αλλα πολλακις μονον καλα ποιειν. –Ἡ υπερ ηφανια τον
κεκτημενον αυτην ποιει παροραιν φιλους πτωχους, γονεις ωσαυτως βρωματα οικτρα
αποσει εσθαι, τους δικαιους και ευσεβεις βδελυττεσθαι, τους υπο χειρα υποσκελισαι,
και αυτος υπεραναβηναι. – Ὁ θυμος παντα τον εχοντα αυτον, ουδεν αλλο, η οτι
κακοποιειν και ποιναλιζειν βιαζεται, καταλαλειν τε και υβριζειν, και συκοφαντειν
ου παυεται. Ὁ τον πραξει και θεωριαι κακως εννοουντα, και τελεσιουργουντα νουν
εαυτου, η αλλον τινα των αν θρωπων εφορωμενος, επικαταρατος εσται παρα τοις
των αγγελων λαοις, και παρα τοις των εξ εθνων σε σωσμενοις μισητος, οταν παντες
μια ποιμνη γενη 17.232 σεται και εις ποιμην· οι δε ελεγχοντες και φρα τριουντες δι'
εξαγορευσεως τας εαυτων πραξεις, και τας του βελτιονος νου ενθυμησεις,
φανουνται υψηλοι παρα Κυριου, επι πασιν ανακηρυττομενοι· επ' αυτους δε ηξει, εν
μεν τωι νυν αιωνι η αγαθη ευλογια των πραξεων των εργων, και η νοητη της σοφιας
θεωρια· εν δε τωι μελλοντι, η παρα του Κυριου διανομη. Ὁ πορευομενος οπισθεν των
του Θεου προσταγ ματων, ανοικοδομειται εις δικαιοσυνην και αγιασμον· μετα γαρ
σοφιας οικοδομειται οικος, ο εν ψυχηι και σωματι εις κατοικησιν Θεου· εις δε
κακοτεχνον ψυ χην ουκ εισελευσεται σοφια. Ει τε γαρ ακανθαι, ειτε κτηνη,
απολλυσιν αυτο, εαν μη ειη ο περικαθαιρων και φυλαττων· ωσαυτως και αφρων· η
κακια εστιν ο νυσσων αυτον εις τα την βασιλειαν προξενουντα. Φραγμος εστιν
απαθεια ψυχης λογικης, εκ των πρακτικων αρετων συνεστωσα· κατασκαπτεται δε
και αφανιζεται τηι του αφρονος προαιρεσει. Ἡ φθορα ταυτα αγαπαι τα πραγματα,
ᾅδην, ερωτα, και γυναικα πορνικην· ουδε γαρ ταυτα περας ουδε κορον εχει· τρια δε
εστιν α και πλησθησεται· και η τεταρτη, ουκ ηρκεσθη ειπειν ικανον· ᾅδης και ερως
γυναικος, και γη ουκ εμπιμπλαμενη υδατος· και υδωρ, και πυρ, ουκ ειπον αρκει· αει
τα σπερματα δεχεται, οια εαν καταβαληις, εφιεται· ουτω και ο θα νατος και το πυρ,
εφ' οισπερ εφιεται, διαφθειρει· τοιουτον τι και η πενια· αναλωτικα ταυτα τα πρα
γματα· τοιουτον τι και ο οκνος και η αργια· επειδη γαρ θαυμαζει ισως τις, δια τι
κορον ουκ εχει ο ᾅδης, καιτοι δαπανων τον ανθρωπον, δια τουτο, φησιν, ουδε ταυτα
κορον εχει, ουδε ιστανται που· ορα δε τινα παρεβαλε την πορνειαν τωι ᾅδηι. Ουτοι οι
κορακες, τους μεν δικαιους τρεφουσι μυ στικως, τους δε αδικους κολαζουσι, τους της
αδικιας οφθαλμους εξορυττοντες· διοτι του παντων Πατρος και Θεου κατεγελασαν,
και την γεννωσαν αυτους αρ χαιαν γνωσιν ητιμασαν· οφθαλμος δε του Πατρος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

εστιν, ο εν δικαιοσυνηι δεδομενος ημιν παρ' αυτου νομος· και τους μεν εξορυσσοντας
τους οφθαλμους του ασεβους, κορακας ειπεν· τους δε ολον αυτον κα τεσθιοντας,
ωνομασεν αετους, δια το τους μεν την μερικην, τους δε την καθολου καθαρσιν
πεπιστευσθαι· θελει γαρ ο Θεος και τους ασεβεις σωζεσθαι. Ὁ αλεκτωρ το ορνεον
παρ' ημιν αλεκτα λεγεται. Παρα δε ταις συνουσαις αυτωι θηλειαις γνωριστα· πα
ρεπονται δε αυτωι αι των ορνιθων αγελαι, δια το πα σας ισως περινοστειν τηι περι
αυτον ηδονηι· ευψυχος δε εστι πασαις αυτος εις αγαπην· ουτως τωι παντων Θεωι αι
των αγγελων ταξεις, ου μονον φοβωι, αλλα και 17.233 αγαπηι υπεικουσιν, οτε θελει
αυτος νοειν αυτας το προσταγμα αυτου και ποιειν· ωσαυτως δε και περι ταις των
δικαιων ψυχαις πεφυκεν· οσαι γαρ υπο κεινται τωι προσταγματι αυτου, ου μονον τα
εν ταις Γραφαις εναποκειμενα μυστηρια και βαθη ευδοκει γινωσκειν, αλλα και οσα
εν τωι βιωι πεφυκε γινεσθαι τοις ανθρωποις, παρα ανθρωπων τε και δαιμονων, η δι'
ορασεως νοος, χαριτι θειου Πνευματος παρεχει προγνωσιν, η δι' αγγελου μυησιν, η
δι' οραματος απο καλυψιν. ∆υναστας ενταυθα τους δικαιους φησιν, οιτινες κατα των
δαιμονων και των παθων την δυναμιν εχον τες, ηντινα θυμον εκαλεσε· μη
πινετωσαν εκ του τον νουν μεθυσκοντος, και τας φρενας θολουντος οξωδους οινου
των αιρετικων, του κατα της του Θεου σοφιας γνωσεως τι εχοντος· ινα μη πιοντες,
επιλα θωνται της του Θεου σοφιας, και ορθα κρινειν και νοειν την θεωριαν της
γνωσεως, ουκετι ου μη δυναν ται εαυτους τε και τους ασθενεστερους ωφελειν κατα
ψυχην. Τοις εν αμαρτιαις οδυνωμενοις και απογνωσει, δοτε εκ του αμπελωνος του
Κυριου πιειν εις μεθην, τουτεστι νηστειαν, προσευχην, εγκρατειαν, εξομο λογησιν
και παντα οσα εις ευφροσυνην ψυχης· τοις δε εν αρχαις, οδυνας της αμαρτιας πιειν
εις κορον, ινα πιοντες επιλαθωνται της δαιμονιωδους πενιας· ο γαρ μεθυσθεις απο
της γνωσεως του Κυριου, επιλαν θανεται την πραξιν των οδυνων. Πενητα λεγει τον
εστερημενον της γνωσεως, ασθε νη δε τον ακαθαρτον ταις αμαρτιαις. Ὁ λογωι
πνευματικωι τον παλαιον ανθρωπον απο κτεινων, τον φθειρομενον κατα τας
επιθυμιας της απατης, κατορθοι εν δικαιοσυνηι τον αυτου νουν, ος λεγεται θρονος
ειναι Θεου· ουδαμου γαρ πεφυκεν αλλαχου καθεζεσθαι σοφια και γνωσις. και δικαιο
συνη, ει μη εν φυσει λογικηι· ταυτα δε παντα εστιν ο Χριστος. Οιος ει, τοιουτος
φαινου, και μη αλαζονευου, αλλ' επι σοφων σιγα, και επι πρεσβυτερων ακροαου· μη
ειπηις, Ἐπανω των αστρων θησω τον θρονον μου, και εσομαι ομοιος τωι Ὑψιστωι· μη
ερα των πρωτειων της προκαθεδριας, αλλα τον εσχατον τοπον αποβλεπε· κρεισσον
γαρ ρηθηναι σοι, Ἀναβηθι προς με, η προς τον εσχατον τοπον αποδοθηναι σε μετ'
αισχυνης εν προσωπωι δυναστου· μητε γαρ φρονιμον εαυτον κη ρυττε, μητε δικαιον
λογιζου· κρεισσον γαρ ρηθηναι περι σου· ∆ιο και ο Θεος αυτον υπερυψωσε, και
εχαρισατο αυτωι ονομα το υπερ παν ονομα. Ὀπισω λεγει τα προγεγονοτα· φιλος δε
ημων εστιν ο Θεος, ος δια την προς ημας φιλιαν ανθρωπος γεγονεν· ειρηκε γαρ
αυτος προς τους μαθητας· Ουκετι λεγω υμας δουλους, αλλα φιλους. Ἡνικα αν σε
ονειδιζηι ο φιλος, ο Χριστος λεγει, δια την 17.236 αμαρτιαν, ταυτης απεχεσθαι, μη
καταφρονει, αλλ' αναχωρει και υποστρεφε προς την πρωτην σωφροσυ νην, τουτεστι
προς την του Θεου φιλανθρωπιαν. Χαριν, τας του Θεου εντολας φησι· φιλιαν δε, την
προς τον Θεον και πλησιον αγαπην. Ὁ δε αγαπων τον Θεον τηρησατω αυτας εν
εαυτωι, ινα μη επονει διστος γενηται παρ' αυτωι, οτε τα κατ' αξιαν εκαστωι απονεμηι·
και ο Σωτηρ εν Ευαγγελιοις προς τους πε πιστευκοτας αυτωι Ἰουδαιους φησιν· Ἐαν
υμεις μεινητε εν τωι λογωι τωι εμωι, αληθως μαθηται μου εστε· και η αληθεια
ηλευθερωσεν εκ της καταρας του νομου· ει ουν η φιλια ελευθεροι, και ο Σωτηρ
ελευθεροι· Χριστος δε εστιν η αληθεια και η φιλια, οθεν και παντες οι εχοντες
γνωσιν Χριστου, φιλοι αλληλων εισιν· ουτω και επι ταυτης μονον της φι λιας οι του
αυτου φιλοι, και αλλων εισι φιλοι. Ὁ διδαχθεις περι των αρετων, και ταυτας ενερ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

γων, τα εαυτου φυλασσει ευσυναλλακτως. Ἔμβαλε σαρδιον πολυτελες εις ενωτιον
χρυσουν, και σοφιαν Κυριου εις νουν απαθη και ευηκοον Κυριωι. Ὥσπερ το εκ χιονος
εκρεον υδωρ εν αμητωι κατα καυμα ωφελει, και αναψυχει καυσωνα, ουτως ο Θεος
επι τοις δεχομενοις την τε γνωσιν και σοφιαν, και τα προσταγματα αυτου· και ωσπερ
χιονα τηκει καυσων, ουτω κακιαν ψυχης, δικαιου παραινεσις. Ὥσπερ ανεμοι και
νεφη πλωτηρσιν επιφανεστα τοι του μη ναυαγησαι, ουτω τοις εν σοφιαι Θεου η
ψευδης γνωσις, του μη συν τοις καυχωμενοις εν αυ τηι απολεσθαι. Ὥσπερ τωι σωματι
τα οστα ισχυς και ασφαλεια ρωμης, ουτω τηι ψυχηι αι αρεται πεφυκασι· συντρι βει δε
ταυτα τα οστα μη παραφυλασσομενη ταις αμαρτιαις· τινες δε την θυμωδη ψυχην
ωνομασαν μα λακην, ητις συντριβει τα εαυτης προς Θεον πνευμα τικα οστα, τα
πεφυκοτα λεγειν· Κυριε, Κυριε, τις ομοιος σοι; Κακου οδος, η κακια εστι· και πους
παρανομου, η παρανομια εστιν· απολειται δε εν ημεραι της κρι σεως· εξις δια της
οδου, και ενεργεια δια του ποδος νοηθησεται. Ὥσπερ το οξος εν ελκει του αρχην
σηψιν εχοντος ασυμφορον, καιτοι βρωματος οντος εις ηδυτητα, ουτω γυναικος
θεωρια και ομιλια καρδιαν σπαρασσει του προς αρετην εαυτον εκδοντος και αρχην
εχοντος. Το γαρ προσπιπτον τηι καρδιαι παθος, η κακια εστιν· ης κατα στερησιν τινες
απαθεις ονομαζονται. –Λυπη εστι φθαρτη στερησις φθαρτης ηδονης· λυπη δε εστιν
επαινετη στερησις αρετων και γνωσεως Θεου. Ἄρτον ενταυθα την στερεαν των
εντολων της ψυ χης τροφην φησι· πομα δε, την θειαν γνωσιν δηλοι· ανθρακας δε
πυρος τας του παναγιου Πνευματος δωρεας, τας φλογιζουσας και καθαιρουσας τας
των ανθρωπων ρυτιδας· ανθρακι γαρ πυρος των Ἡσαΐου σεραφειμ θιγει χειλεων
ποτε· ο δε καθηιραμενος, ∆ι 17.237 καιοσυνην μαθετε, πασιν εκραυγαζε· δια γαρ ταυ
της της χρηστοτητος και ευποιιας καθαριζων αυτου το ηγεμονικον, τας πυρφορους
χαριτας του αγιου Πνευματος ποιησεις αυτον βιασθηναι, ου μονον προσ λαβεσθαι,
αλλα και ζηλωτην σου αυτον εργασηι εν πασηι αγαθοεργιαι, ως προξενου σου
γεγονοτος αυτου εν πασι τωι Θεωι φιλοις. Τον διαβολον ειπε προσωπον αναιδες,
ερεθιζοντα την ψυχην προς κακιαν, και εγειροντα, ως βοῤρας νεφη, λογισμους τηι
ψυχηι πονηρους· πανταχου δε ο Σολομων γλωσσαν τον νουν λεγει· τουτο ουν το
προσ ωπον αιδεισθαι εν κρισει ου καλον. Ἐνταυθα ουν πιπτει δικαιος νους ενωπιον
του Σατανα, λογισμον ακαθαρτον, η ψευδες δογμα υποδε ξαμενος· την δε πηγην της
σοφιας φρασσοι τις απο στρεφομενος την γνωσιν αυτης, και την διεξοδον της
γνωσεως του Θεου αποῤρυπων τα δε νοηματα του νου, τα μεν πτωματα λεγονται, τα
δε εγερσεις, τα δε καθεδρα, τα δε στασις, και αλλα περιπατος, και τινα αυτων
προσκομματα ονομαζεται, και αλλα σκληρα και μαλακα, και ευωδη και δυσωδη, και
γλυ κεια και πικρα, και λεια και ορθα, και σχολια· και παλιν, τα μεν αυτου καλειται
ακανθαι και τριβολοι, τα δε φως και σκοτος, και ζωη και θανατος· τα δε, νοσος και
υγιεια, και αλλα παλιν ονομαζεται ψευ δος και αληθεια, και πολλα ετερα ονοματα
τιθησι Γραφη, κατα τε της ψυχης και των νοηματων αυτης. Ὀλιγα δε εκ πολλων
εστιν ειπειν· εστι δε ταυτα· νουν, ψυχην, καρδιαν, ανθρωπον, ανδρα, γυναικα,
δουλον, οικετην, πατερα, υιον, πνευμα, οφθαλμον, στομα, χειλη, γλωσσαν, λαρυγγα,
κοιλιαν, κολπον, βραχιονα, δακτυλον, μυκτηρα, προβατον, εριφον, ποιμενα, και
αλλα πλειονα ονοματα της ψυχης, α ου δυνατον νυν παραθεσθαι κατ' ειδος. Βουλην
ειπεν ενταυθα την επι το κρειττον ροπην της καρδιας· οταν τις ουκ επικαλουμενος
την βοη θειαν του Θεου εν εαυτωι, εις βουλην ποιησηι τι αγα θον μετα σκεψεως, αλλα
αυθαδως και αλαζονευομε νος αρξηται· ου τελεσθησεται δε, αλλα συμπτωθησε ται ο
επιχειρει, οτι ου περιετειχισεν εαυτον τηι βοη θειαι του Θεου εις βουλην. Ἵππον
ενταυθα φησι τον ταχυν εις μαθησιν σο φιας, και δικαιοσυνης δεκτικον ανθρωπον·
δι' αινι γματων δε μαστιζει· ονωι δε κεντρον· τον βραδυν εν τουτοις τοις λογοις
σκληροις κενταιν, φοβον εμποι ουντας· εθνει δε αφρονι ραβδωι τυπτεσθαι, τους αναι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

σθητους οικετας η υποχειριους οριζεται· η ραβδος γαρ συμβολον εστι κολασεως. Ἐκ
των ποδων αυτου, κ. τ. λ. Ποδας ενταυθα τους οικετας φησιν· ονειδος δε εξ αυτων ο
δεσποτης εαυτωι ποιειται, ο αποστελλων λογον δι' αγγελου αφρονος, η βουλης, η
σοφιας, η πρεσβειας, η συμ μαχιας, η λογων συμπαθειας. Ὁ γαρ αφρων ηττα ται εν
παντι· και γαρ ο Κυριος εν Ευαγγελιοις φη σιν· Ου δει τοις κυσι διδοναι τα αγια, ουδε
βαλ λειν τους μαργαριτας εμπροσθεν των χοιρων. 17.240 Περιελε αφρονος οδον
κακην, και γνωσιν ψευδη μακραν ποιησον απ' αυτου. Ὁ μεταδιδους αφρονι γνωσιν,
ομοιος εστι τωι λι θον ατιμον εν σφενδονηι χρυσηι προσπηξαντι· η λι θον εντιμον εν
σφενδονηι λιθοβολουσηι λιθασαντι. Ἐαν συντριβηι η εκστασις των αφρονων, καθ' ην
εξεστησαν Θεου, παλιν καθαροι γενομενοι προσερ χονται τωι Θεωι· Πασα γαρ σαρξ
οψεται το Σωτη ριον του Θεου. Προσεκτεον δε ενταυθα, οτι τας πα χυνθεισας ψυχας
απο της κακιας, σαρκας αφρονων ωνομασεν· ουτω και ο Κυριος φησιν· Ου μη κατα
μεινηι το πνευμα μου εν τοις ανθρωποις, δια το ειναι αυτους σαρκας. Ὁ αποβαλων,
φησι, κακιαν αυτου, και προς αυ την παλιν επιστρεψας, ομοιος εστι κυνι εσθιοντι
τον ιδιον εμετον· οια ην η του Λωτ γυνη, και προς ον το ακαθαρτον πνευμα
επεστρεψεν. Χρηστεον τουτωι τωι ρητωι προς τους ψηφιζομενους τινας των αναξιων
εν ιερωσυνηι, η εν κληρωι· ου γαρ εκ των καθ' ημας τις την δικαιοκρισιαν και ελευθε
ριαν της Ἐκκλησιας εποιησατο· η ημετερα εστιν, αλλα Χριστου, δι' ην εκρινε
δικαιωσας εαυτον σφαγηι δοθηναι, και χυθηναι το αιμα αυτου υπερ αυτης· ουτω και
ο πας τις Ἐκκλησιας οιακας εγκεχειρισθαι επιθυμων, οφειλει εαυτον εκδουναι, και
της κερκου του πονηρου κρατησαι, και τους υπο την αυτου κα κιαν ελευθερωσαι, και
εις την του Χριστου επιγνωσιν προσαγαγειν. Ὥσπερ εν ξυλοις το πυρ, ουτως εν
πονηροις λο γισμοις θαλλει και καιει ο προς τα παθη του νου θυμος· οπου δε ουκ
εστι διθυμος, τουτεστι διψυχος, αλλ' η τωι Θεωι, η τωι μαμμωναι, ησυχασθησεται εξ
αυτου το εν του ετερου· η το του Θεου προσταγμα νικησαν, το του πονηρου
τακησεται, και τηι κακιαι προσειρηνευσει· εαν δε τα δυο ελοιτο, και της ζωης εκπεσοι,
και των προσκαιρων στερηθησεται. Χειλη ενταυθα τους λογισμους φησιν· ο δε τα
χειλη του νου μη ανοιγων κατα του πονηρου, προς τον Θεον εξομολογουμενος τα
κακα, οσα ενσπειρειεν αυτωι κατα του Θεου, αλλα κρυπτει, λυπηι καλυπτει εαυτου
καρδιαν, εξ αφροσυνης μη νομιζων εχειν αμαρτημα εν τουτοις· ουκ ειδως την του
Θεου ευ σπλαγχνιαν· οτι μαλλον τοις ουτως υπομενουσι και εξαγγελλουσιν αυτωι
ταυτα, στεφανους απονεμει ως καθ' εκαστην αθλουσι δι' αυτον. Ἐμπαιζει, αντι του
χαιρει, ελαβε· ψυχη γαρ κα θαρα, κατατρυφωσα της γνωσεως των Γραφων, χαιρει
εμπιπλαμενη· ψυχη δε ακαθαρτος, και την ψευδωνυμον γνωσιν, αληθη παντως
νομιζει. Ἢ τοπος καρδιας, αρετη και γνωσις, αφ' ων απο ξενωθεις ανθρωπος πιπτει
εις κακιαν και αγνωσιαν, και γινεται δουλος της αμαρτιας ποιων αυτην· καθο γαρ
λογικος εστι, τοπος αυτου η αρετη. 17.241 Νους απαθης ποικιλοις τερπεται, σοφιαι
και γνω σει, και υμνωιδιαι· νους δε εμπαθης, εν αγνωσιαι και κακιαι καταῤρηγνυται,
και εις πτωμα ερχεται δυσ ιατον και μεγα. Φιλος ημων και των προπαλαι πατερων,
και των μεθ' ημας, ο Θεος εστιν· αυτος γαρ ειπεν· Ἐμε εγκατελιπον πηγην υδατος
ζωντος, και ωρυξαν εαυτοις λακκους συντετριμμενους. –Ἐνταυθα αδελφος ο
Χριστος εστι κατα χαριν· εις δε τον οι κον του αδελφου σου, ανευ των εντολων, ων
ημιν δεδωκεν, εις εξουσιαν του εισελθειν εις τον οικον αυτου, τουτεστιν εις την των
ουρανων βασιλειαν, μη εισελθηις ατυχων τουτων· τοιουτος γαρ ην και ο εισελθων
εις τον γαμον, μη εχων ενδυμα γαμου· δεθεις δε χειρας και ποδας εξεβληθη του
γαμου. –Ἀδελφος ημων ενταυθα ο των αγγελων χορος εστι· κατα γαρ την των
αγγελων φυσιν προ της παραβασεως και πτωσεως ο διαβολος των αγγελων και
ημων υπηρχε· φιλος δε ημων εστιν ο Θεος· κρεισσον δε τωι εγγυ τερωι και αληθινωι
Θεωι ημων και φιλωι εγγυς και πλησιεστερως οικειν, η τωι μακραν απ' αυτου εαυτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

ποιησαντι διαβολωι, ως αδελφωι υπεικειν, εις το συναπολεσθαι αυτωι. –Κρεισσων ο
συναπτομενος μοι δια της αληθους γνωσεως, υπερ τον συναπτομε νον μοι μονον δια
της φυσεως. Του ανθρωπου οικος, η αρετη· εαν ουν μη σπου δαιως ταυτης
επιμεληται, εν καιρωι πειρασμων εκ πιπτει αυτης. Συκη ενταυθα η δικαιοσυνη η του
Θεου εστιν, ην οι φυτευοντες εν εαυτοις, και ετεροις μεταφυτα δι δοντες, τον
καρπον αυτης φαγονται εκ χειρος Κυριου του μονου δικαιου και την δικαιοσυνην
βραβευσαν τος· και τοις την δικαιοσυνην αυτου φυλαξασι συν εαυτωι συνταττων,
απονεμει δικαιοσυνην, την και αγγελους δικαιουσαν, εν τηι ατρεπτωι της δικαιο
συνης λαμπροτητι· ος δε φυλασσει τον λογον του Κυριου, τον Κυριον φυλασσει εν τηι
καρδιαι αυτου αχωριστον ειναι απ' αυτου· τιμηθησεται δε ου μο νον εντευθεν υπο
των αγγελων, αλλα και εν τωι μελ λοντι υπο του των αγγελων δημιουργου. Οιον,
ουκ ατιμαζων τον αφρονα αποστησεις της αφροσυνης, αλλα διδασκων αυτον οποιας
ατιμιας η αφροσυνη γινεται προξενος· ο γαρ εις προσωπον ελεγχος,
αναισχυντοτερον ποιει τον αμαρτανοντα. Των του Θεου ρηματων, τα μεν εις υιων
ζωην, τα δε εις θεραποντων γεγραπται. Ει εστιν ανδρειος εν ασεβειαις, εστιν
ανδρειος και εν αρεταις· και ει ο ανδρειος εν ασεβειαις συκο φαντει πτωχους, ο
ανδρειος εν αρεταις παρακαλει πτωχους· ουκουν πας ο παρακαλων πτωχους εν ασε
βειαις συμπραττειν, συκοφαντει αυτους προς τον Θεον, τουτεστιν αντιδιαβαλλει,
οπως συναπολεσθωσιν αυτωι. Ὁ λαυρος υετος ου μονον τους καρπους απολλυσιν,
αλλα και το προσωπον της γης, το τους καρπους δι δουν, εξεδαφιζει· εστι δε και
υετος ειρηνικος, ποιων 17.244 ευθαλες το προσωπον της γης, και τρεφων και ζωο
γονων τους εν αυτηι καρπους· και ο μεν λαυρος, δια την απωλειαν των καρπων
αποκτεινει τους ανθρωπους, ο δε ειρηνικος, δια των καρπων ζωο γονει. Ἔστι και
νομος παρανομος, και νομος δικαιος· και ο μεν παρανομος τους αυτωι πειθομενους
απο λει· ο δε δικαιος ου μονον μακροτητα ημερων δωρει ται, αλλα και βασιλειας
ουρανων προξενος γινεται τοις αυτωι υπεικουσιν, οτι του Θεου εστι· πας δε ο αγαπων
τον Θεον, αγαπαι τον νομον αυτου, και ποιει τα του νομου· πας δε ο ποιων τον
νομον, απα θειαν κταται και γνωσιν Θεου· ει δε οι αγαπωντες τον νομον,
παραβαλλουσιν εαυτοις τειχος, νυν τειχος την απαθειαν σημαινει και την γνωσιν
του Θεου, απερ μονα πεφυκε φυλασσειν την φυσιν την λο γικην. Ει πλουτος ασεβων
κακια, ανδρες δε σοφοι απο λεσουσιν αυτον, δηλον ως κακιαν απολλυουσιν οι δι
καιοι και σοφοι, δια της πνευματικης διδασκαλιας τους ακαθαρτους προς αρετην
επαναγοντες. Ουχ ο νομος βδελυσσεται τινος την προσευχην, αλλ' ο δεδωκως τον
νομον Θεος, του εκκλινοντος το ους αυτου, και μη εισακουειν ποιουντος του νομου·
και ο Παυλος φησι· Προειδουσα δε η Γραφη το μελλον, αντι του, Ὁ την Γραφην
δεδωκως προηιδει το μελλον. Ὁ τα ενσπειρομενα εν τηι καρδιαι αυτου υπο του
πονηρου κακα, μη εξαγγελλων αυτα Κυριωι τωι Θεωι η θεοφιλει ανθρωπωι, ουκ
ευοδωθησεται εν τηι κατα του πονηρου νικηι· ο δε εξαγγελλων αγαπη θησεται υπο
του Θεου και των αγγελων αυτου· και ο Ἰακωβος φησιν· Ἀλληλοις εξαγγελλετε τα
παραπτωματα υμων, οπως ιαθητε· και ο Ψαλμωιδος ειπεν· Ἐξαγορευσω κατ' εμου
την ανομιαν μου Κυ ριωι, και συ αφηκας την ασεβειαν της καρδιας μου. Αι προσοδοι
του πονηρου βασιλεως, εισιν αι κα κιαι και τα ψευδη δογματα· ταυτα γαρ αυτωι προσ
οδευουσιν οι βασιλευομενοι υπ' αυτου· συκοφαντουνται δε τωι Θεωι οι τωι πονηρωι
πειθαρχουντες· οτι ου τωι Θεωι, αλλα τωι εχθρωι αυτου τωι διαβολωι υποκεινται· επει
δε ο Θεος μισει τον διαβολον δια τα εργα αυτου τα πονηρα, αυτος παλιν δια των
εργων αυτου συκο φαντει τους ανθρωπους προς τον Θεον· ο δε μισων αδικησαι την
ψυχην αυτου, τον μακρον του απεραν του αιωνος χρονον βιωσεται. Ἄνδρα ενταυθα
φονεα τον διαβολον φησιν· ο δε εγγυωμενος την αδικιαν, εγγυαται τον Σαταναν.
υπισχνουμενος αυτωι εκεινος, τους της αδικιας απο δωσειν καρπους. –Ἔθνος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

παρανομον, τα δογματα των δαιμονων εστιν, οις ουχ υπακουει ο παιδευθεις υιος·
υιον δε τον νουν φησιν· ο δε εποχην ποιων του νου του μη παραριπτεσθαι εν τηι του
πονηρου εθνους κακιαι, ως περιτραχηλιον κοσμον προξενει λαβειν τηι 17.245 ιδιαι
ψυχηι αφθαρτον εκ χειρος Κυριου. Ὁ καθαιρων εαυτον εκ των παθων, και εργαζο
μενος τας εντολας του Θεου, του ψυχοτροφου αρτου σοφιας και γνωσεως Θεου
εμπλησθησεται· ο δε διω κων σχολην του μη ποιειν τας εντολας του Θεου,
πλησθησεται πενιας. Οι νυν ελεημονες, εν τωι αιωνι τωι μελλοντι ελεη θεντες υπο
του Θεου, και γενομενοι αγγελοι, αρξουσι των βασκανων και πλουσιων ασεβων·
τοιουτον δε αξιωμα και τοις μαθηταις αυτου υπεσχετο δωσειν Κυριος, το καθισαι
αυτους επι δωδεκα θρονων, κρι νοντας δωδεκα φυλας του Ἰσραηλ· θρονος δε εστιν
εν ωι ο νους καθεζεται, πληρης γνωσεως πνευματι κης, τους πλανηθεντας απο της
θεοσεβειας επισυν αγουσα· το δε κρινειν ενταυθα, το διδασκειν σημαι νει· ως και το,
Ἄνοιγε σον στομα λογωι Θεου, και κρινε παντα υγιως, αντι του, διδασκε· αμα δε και
τουτο ιστεον, οτι ο ελεημων κρατησας του βασκανου, αυτος μεν ου γενησεται
βασκανος, ελεημονα δε μαλ λον ποιησει τον βασκανον. Ἐαν αποθωνται οι ασεβεις το
ειναι ασεβεις, γε νησονται δικαιοι· η γαρ απωλεια νυν την αναιρεσιν της ασεβειας
σημαινει· ουτω και Ματθαιον του τελωνειου απολεσας ο Κυριος, δικαιοσυνην αυτωι
εχαρισατο· πληθυνονται γαρ οι δικαιοι, οταν οι ασε βεις καταλειψωσι την ασεβειαν,
και συν τοις δι καιοις γενησονται δικαιοι· στενουσι δε και οι δικαιοι και οδυνωνται,
ορωντες τους ασεβεις εν τοπωι της ασεβειας ισταμενους, και μη μετανοουντας.
Κρεισσων γαρ ανηρ ο εν παιδειαι και νουθεσιαι Κυριου ελεγχων, η ο εν σκληραι καρδιαι
παραινων και υπισχνουμενος συναπολαυσαι αυτωι των εν κα κιαι· εξαπινης γαρ
φλεγομενου αυτου εν τηι ορεξει των παθων, ο επι παντας θανατος, επελθων επι τους
κατ' αυτων συμπρακτορας, ουκ εστιν ιασις τηι ψυχηι αυτων· ουκ ειπεν δε, οτι
παυσαμενης της φλογος ουκ εσται ιασις, αλλα φλεγομενου αυτου ουκ εσται ιασις, ως
εχοντος δηλονοτι τα των παθων υπεκκαυ ματα, ξυλα, χορτον, καλαμην· ειπερ και
τοις καιο μενοις μετα τον καυτηρα πεφυκεν η υγιεια προσγι νεσθαι.
Ἐγκωμιαζομενων των δικαιων υπο του Κυριου εν τηι της κρισεως ημεραι, οι της
αυτων μεριδος λαοι ευφρανθησονται· οσοι δε εισιν υπο τας αρχας και τας εξουσιας,
και τους κοσμοκρατορας του κοσμου τουτου, ουτοι παντως τοτε στενουσιν. Πατερα
ενταυθα τον Θεον φησιν· ο δε Θεος και Πατηρ του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, τους
κατα Χριστον επονομαζομενους, εν εργωι και λογωι και σοφιαι επομενους τε και
μιμουμενους αυτον, θεωρων αυτους, ευφραινεται επ' αυτοις· ποιμην δε εστιν αγαθος
νους, απαθεις λογισμους κεκτημενος· ει δε τουτο, ουκουν εριφος εστι λογισμος
εμπαθης· και προβατον εστι λογισμος απαθης· διο και τους ερι 17.248 φους ο Κυριος
ιστησιν εξ αριστερων, τα δε προβατα εκ δεξιων· εριφους λεγων τους κεκτημενους
λογι σμους εμπαθεις· ουτω και τους εχοντας τα ζιζανια, ζιζανια προσηγορευσε· και
τους τον σιτον εχοντας, σιτον, απο της χειριστης και αριστης εξεως ονομασας
αυτους· τοιουτον εστι και το παρα τωι Παυλωι λεγο μενον· Ἡ αγαπη ου περπερευεται,
αντι του, ο εχων την αγαπην. Ὁ μεν Χριστος ανιστησι την φυσιν την λογικην δια
των εντολων αυτου· ο δε παρανομος Ἀντιχριστος, προς απωλειαν ερεθιζει το γενος
των ανθρωπων. Ἐν παντι το κρινειν, διδασκειν λεγεται· και γαρ ο μεταξυ δυο η και
πλειονων, περι ενος πραγματος κρινων, διδασκει το δικαιον, και απεχεσθαι αδικιας·
ωσαυτως και επι αρετων, και επι παν οτιουν αγαθον, το κρινειν διδασκειν λελεκται·
ανδρα δε ενταυθα κρι νειν εθνη, τον Πετρον φησι, τον την οικουμενην δι δαξαντα
την εις Χριστον πιστιν και ευσεβειαν· και Παυλον, και τους λοιπους μετεπειτα
διδασκαλους· ανδρα δε φαυλον, τους κατα Θευδαν και Ἰουδαν, και Σαμοσατεα, και
τους τουτων ομοφρονας· επι δε τον φαυλον φησιν ο ∆αυΐδ· Και επ' αυτον γελα
σονται, και ερουσιν· Ἰδου ανθρωπος, ος ουκ εθετο τον Θεον βοηθον αυτου. Ἄνδρες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

αιματων οι δαιμονες εισιν, οι τους εν Χριστωι ζωντας εκχυσει αιματος
αποκτειναντες· οι δε ευθεις εκζητησουσι ψυχην αυτου· ουτοι οι τα αυτων πρακτεα
και νενοημενα ποιησαι και νοησαι βουλομενοι. Ὄντως ο αφρων ακρατητον εχει τον
θυμον αυτου· ουτος δε ταμιευεται κατα μερος, ηγουν επι τοις δι καιοις οργιζομενος
πραγμασι. Και προς μεν τους απλουστερους λεκτεον τουτο· προς δε τους σπου
δαιους, ο δια της μακροθυμιας καταναλισκων τον θυμον κατα μερος. Τοις μεν
φυλαξασι τον νομον υπαρξει εξηγητης ο Κυριος εν τηι βασιλειαι· τοις δε
παρανομησασιν, εξ ηγητης μεν ουχ υπαρξει, κολαστης δε υπαρξει. Ὅτι ουδεις κατα
φυσιν σκληρος, παριστησι το, Ἐαν γαρ και νοησηι ουχ υπακουσεται· ο γαρ κατα φυσιν
σκληρος, ουκ αν ορθον τι νοησοι ποτε· τουτο δε λεγω δια τον Φαραω σκληρυνθεντα
επι τον Ἰσραηλ, και ου λογοις αλλα μαστιξι παιδευθεντα. Ει το κατασπαταλαιν,
αμαρτανειν ποιει, πας δε ο ποιων την αμαρτιαν δουλος εστι της αμαρτιας, πας αρα ο
σπαταλων δουλος εστι της αμαρτιας· εν δε τηι εσχατηι ημεραι ουκ ολιγα εφ' εαυτωι
οδυνηθησεται. Ὑβριστας ταπεινοι Κυριος, ταπεινοις δε διδωσι δοξαν. –Ὕβριν την
κακιαν φησιν· υβριν δε και τα πεινωσιν απωλειας προξενει η κακια τοις πραττου σιν
αυτην, εν τηι ημεραι της κρισεως· τους δε τα 17.249 πεινοφρονας η δοξα, ην εδοξαζον
τον Θεον εν υμνοις και τηρησει των εντολων αυτου, δοξασει αυτους· δοξα γαρ Θεου
το ποιειν τας εντολας αυτου· καθως αυτος φησιν ο Κυριος αλλ' η, Τους δοξαζοντας
με δοξασω· η δε κακια υβριν λογικης ψυχης προξενει. Κλεπτην ουκ αλλον τινα, ει μη
τον διαβολον λεγει· ο δε μεριζομενος, ηγουν μερος μεν των του Θεου προσταγματων
τηρων, μερος δε του πονηρου ποιων, ουτος μισει την εαυτου ψυχην· μικρον γαρ
οσον και τελειον αυτον κλεψας ο διαβολος, θυσει εαυτωι. Ὁ κλεπτης γαρ, φησιν, ουκ
ερχεται, ει μη ινα κλεψηι και θυσηι, και απολεσηι. –Ὅρκον ειπε τον νομον· ωσπερ γαρ
ο ορκος τιθησι τον Θεον εν ψυχηι, ουτω και ο νομος εισαγει Θεον εις ψυχην· και ον
τροπον παλιν αναιρει η επιορκια Θεον εκ ψυχης, ουτω και η παρανομια εκβαλλει
Θεον απ' αυτης. Ἐαν ουν, φησι, νομου τεθεντος ακουσαντες μη εξαγορευσωσιν
εαυτων τας αμαρτιας, φοβηθεντες και αισχυνθεντες ανθρω πους,
υποσκελισθησονται προς απωλειαν· ουτω φησι και ο ∆αυΐδ· Ειπα· Ἐξαγορευσω κατ'
εμου την ανο μιαν μου τωι Κυριωι, και συ αφηκας την ασεβειαν της καρδιας μου· και·
Λεγε συ πρωτος τας αμαρ τιας σου, ινα δικαιωθηις· και παλιν ο Σολομων φησιν· Ὁ
επικαλυπτων ασεβειαν αυτου, ουκ ευοδωθησεται· ο δε εξηγουμενος και ελεγχων
αγαπηθησεται. Ὅσοι κατορθουμεν τας εντολας, θεραπευομεν τους αγγελους· αυτοι
γαρ εισιν οι ηγουμενοι ημων, απ' αρχης λαβοντες ημας, οτε διεμεριζεν ο Ὕψιστος
εθνη, και εστησεν ορια εθνων κατα αριθμον αγγελων αυτου· εν δε τωι θεραπευειν
ημας τους ηγουμενους ημων αγγελους, εν τωι θεληματι του Κυριου, εν τηι κρισει
δικαιον υπαρξει ημιν παρα του Κυριου εν εκεινηι τηι ημεραι, οτε κρινει την
οικουμενην εν δι καιοσυνηι ει γε πασαν την κρισιν ο Πατηρ δεδωκε τωι Υιωι. Ἀνδρεια
εστιν εξις αριστη λογικης ψυχης, καθ' ην των αντικειμενων αυτη κεκρατηκεν
εχθρων. Νικησαντες την αντικειμενην δυναμιν, σκυλευομεν αυτην, τους περι αυτης
λογους μανθανοντες· ινα τα κατ' αυτην φαυλα δηλα ποιησαντες, απαγιδευτοι με
νωσι, μη μονον οι απλουστεροι, αλλα και οι συλλαγω γηθεντες ραιδιως εκφευγωσιν
απ' αυτης. Μηρυεται το εριον και λινον ψυχη, τους περι εμψυ χων και αψυχων
λογους γυμναζουσα· η τους περι πρακτικης και φυσικης εξεταζουσα λογους· η την
περι σωματων και ασωματων θεωριαν δια της πρακτι κης ελκουσα προς αυτην
εξεως. Ἢ και την εκ νυκτος ανισταμενην ψυχην, γρηγο ρουσαν ευρισκει ο της
δικαιοσυνης ηλιος νυμφιος· παντως δε και προσευχομενην του μη εμπεσειν εις
πειρασμον, λεγουσαν το, Ἠγρυπνησα και εγενομην ως στρουθιον μοναζον επι
δωματος· βρωμα δε εστι ψυ χης, η μελετη των θειων λογων· εργα δε, αι αρεται·
17.252 θεραπαινιδες δε, αι αισθησεις· ταυτ' ουν παρεχει η τιμιωτερα λιθων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

πολυτελων ψυχη τωι σωματικωι αυτης οικωι. Την του σπουδαιου ψυχην φησιν
εχουσαν Ἐκκλη σιαν ξυλον γνωσεως και ξυλον ζωης· γνωσεως μεν ως νομου, ζωης
δε ως λογου· αυτη γαρ εστιν η εκ πλευρας Χριστου προελθουσα, και νυμφη τουτου
ευρεθεισα, η σωφρων και ανδρεια γυνη, η την πιστιν τουτου τηρησασα, και τουτον
νυμφιον απ' ουρανων παλιν προσδοκωσα. Ἄτρακτος εστι νους καθαρος, συμπλεκων
αρετην επ' αρετηι, και δογματι δογμα· η λογος προφορικος, ελκων απο του νου
πνευματικην θεωριαν. Ουκ αν προελθοι νους, ουδε εν θεωριαι γενοιτο των
ασωματων, μη τα ενδον διορθωσαμενος· η γαρ ταραχη των οικειων επιστρεφειν
αυτον ειωθε προς τα αφ' ων εξεληλυθεν· απαθειαν δε κτησαμενος, χρονισει τε εν τηι
θεωριαι, και ου φροντισει των εν οικωι· ενδεδυνται γαρ παντες οι παρ' αυτης· ο μεν
θυμος, πραοτητα και ταπεινοφροσυνην· η δε επιθυ μια, σωφροσυνην και εγκρατειαν.
Σιτα οκνηρα, τα οκνοποιουντα τυχειν της βασι λειας τους απλουστερους και
αφελεστερους, η ευγνω μων και θεοφιλης ψυχη ουκ εσθιει, ουτε μην του των
γευεται, ει ταχα τυχοι αυτων επιθυμησαι· τας κακιας γαρ φησι σιτα οκνηρα. Ψευδεις
αρεσκειαι, και ματαιον καλλος. Ἡ αφρο νεστατη ψυχη ου μονον εννοει και
φανταζεται το αυτηι αρεστον, αλλα και εργωι εγχειρει πληρωσαι την θεωριαν· ει δε
αρχη σοφιας φοβος Κυριου, δι καιως η τυχουσα σοφιας ψυχη αινει τον φοβον του
Κυριου, ος γεγονεν αυτηι της τοιαυτης γνωσεως προ ξενος. Ἴσασι γαρ οτι την μεν
περι τα πρακτεα κεκτηται γνωσιν, αρετης μεν αιρεσιν, φυγην δε κακιας, και οτι
κτησιν εχει τους διδασκομενους υπ' αυτου· φασιν ουν ως αυτον ελοντες, και τουτοις
χειρουμεθα· αλλως δε κτησις του δικαιου, σοφια και φρονησις, συνεσις τε και αρετη·
καταλαμβανονται δε την κτησιν ταυ την οι ασεβεις, πειθοντες τον δικαιον ποιησαι τι
των απηγορευμενων Θεωι· ινα τυφλωθεις απο της αμαρ τιας ο νους εκπεσηι των
αγιων τουτων κτηματων. Το μεν συνετωι δικαιωι, και τα δυσχερη των πρα γματων
ευκολα γινεται· τωι δε ετερως εχοντι, και τα ευκολα και αναψυξιν τινα εχοντα,
δυσχερη καθισταται. Λογον γαρ εχουσι θεωρηματων επιστημονα, μηδεν εχοντες
υψηλον.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30


