Scholia in Lucam
ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ.
17.312 ΚΕΦ. Αʹ.
Στιχ. αʹ. Ἐπειδη πολλοι επεχειρησαν αναταξα σθαι διηγησιν περι των
πεπληροφορημενων ημιν πραγματων. Ἐπειδη υπερογκον ην το επιχειρημα,
ανθρωπον οντα, Θεου διδασκαλιαν και ρηματα συγγραφειν, εικοτως απολογειται εν
τωι προοιμιωι. Ὥσπερ δε εν τωι παλαι λαωι πολλοι προφητειαν επηγγελλοντο, αλλα
τουτων τινες μεν ησαν ψευδοπροφηται, τινες δε αληθως προφηται· και ην χαρισμα
διακρισις πνευματων, αφ' ου χαρισματος εκρινετο ο αληθης προφητης και ο
ψευδοπροφητης· ουτω και νυν εν τηι καινηι διαθηκηι, τα Ευαγγελια πολλοι ηθελησαν
γρα ψαι. Ἀλλ' οι δοκιμοι τραπεζιται ου παντα εκριναν, αλλα τινα εξ αυτων
εξελεξαντο. Ταχα δε και το, επεχειρησαν, λεληθυιαν εχει κατηγοριαν των προ πετως
και χωρις χαρισματος ελθοντων επι την αναγραφην των Ευαγγελιων. Ματθαιος γαρ
ουκ επεχειρησεν, αλλ' εγραψεν εξ αγιου κινουμενος Πνευ ματος· ομοιως και
Μαρκος, και Ἰωαννης παραπλη σιως, και Λουκας. Το μεντοι επιγεγραμμενον κατα
Αιγυπτιους Ευαγγελιον, και το επιγεγραμμενον των δωδεκα Ευαγγελιον, οι
συγγραψαντες επεχειρησαν. Φερεται δε και το κατα Θωμαν Ευαγγελιον. Ἤδη δε
ετολμησε και Βασιλειδης συγγραψαι κατα Βασιλει δην Ευαγγελιον. Πολλοι μεν ουν
επεχειρησαν και το κατα Ματθιαν, και αλλα πλειονα. Ἀλλα τα τεσσαρα μονα
προκρινει η του Θεου Ἐκκλησια. Ουχ απλως δε ειπε πεπιστευμενων, αλλα
πεπληροφορημενων, το απαραβατον τοις λεγομενοις μαρτυρων. Πραγματων δε
ειπεν, αναιρων την αιρεσιν των κατα φαντασιαν λεγοντων τα δια του Σωτηρος
γεγενησθαι, και την σαρκωσιν αυτου. Περι των πεπληροφορημενων δε ειπων, την
διαθεσιν αυτου εμφαινει. Πεπληροφορητο γαρ, και ουδεν εδισταζε, ποτερον ουτως
εχει, η ου. Ὅτι δε παρα των αυτοψιαι θεασαμενων και αυτ ηκοων παρελαβε, σαφως
ωμολογησεν ειπων· Καθως παρεδοσαν ημιν οι απ' αρχης αυτοπται και υπ ηρεται
γενομενοι του Λογου. ∆ιαβεβαιουται δε, οτι ανωθεν παρηκολουθησεν, ου τισι των
ειρημενων, αλλα πασι. Εικος δε υπολαμβανειν τινας, οτι Θεοφιλωι τινι 17.313
εγραψε το Ευαγγελιον, ος εις ην των πεπιστευκοτων, ουτως ζεων τωι πνευματι, και
απληστως εχων περι τας του Κυριου πραξεις τε και λογους· ονπερ εποιει
ασφαλεστερον και τα νυν γραφομενα. Ἄλλος δε φη σιν· Ὅτι εαν παντες τοιουτοι
ωμεν, ως αγαπασθαι υπο του Θεου και φιλεισθαι, Θεοφιλοι εσμεν. Ουκ αν δε τις ειη
Θεοφιλος ασθενης· πας γαρ Θεοφιλος κρα τιστος εστιν εχων το κρατος και την
δυναμιν την απο του Θεου και του Λογου αυτου, και ουτως επιγνωσε ται εις την περι
ων κατηχηθη λογων ασφαλειαν. Ἐπαγγελλεται τοινυν της γνωσεως το βεβαιον, ινα
απερ εκεινος ακοηι παρελαβε, ταυτα και γραμμασιν εντυγχανων ασφαλεστερον την
πιστιν διατηρηι. Ἐν τηι Ἐξοδωι γεγραπται, Ὅτι ο λαος εωρακε την φωνην του Κυριου,
καιτοιγε φωνη ου βλεπεται, αλλ' ακουεται· ινα δηλωθηι παραδοξως, οτι η του Θεου
φωνη βλεπεται οις βλεπεται. Ἐν δε τωι Ευαγγελιωι ουχ η φωνη βλεπεται, αλλ' ο κρειτ
των της φωνης Λογος. ∆ια τουτο, Καθως παρεδοσαν ημιν οι απ' αρχης αυτοπται και
υπηρεται γενο μενοι του Λογου. Ει γαρ το εωρακεναι τον Κυριον κατα σωμα
αυτοπτην τουτου γενεσθαι ην· και Πιλα τος αυτοπτης ην του Λογου, καταδικαζων
αυτον, και Ἰουδας ο προδοτης, και παντες οι λεγοντες· Σταυ ρωσον, σταυρωσον
αυτον. Το ουν ειδεναι τον Λο γον εκει ενοειτο, οπου ελεγεν ο Σωτηρ· Ὁ εωρακως
εμε, εωρακε τον Πατερα, τον πεμψαντα με. Και λεληθοτως δε καλον μαθημα
διδασκει ημας ο Λουκας ενταυθα, οτι τινων μεν θεωρηματων το τελος η θεω ρια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

εστι· τινων δε θεωρηματων το τελος η πραξις εστι. ∆ια γαρ του, αυτοπται, δηλοι το
θεωρητικον, δια δε του υπηρεται, το πραγματικον. ∆υνασαι δε και ετερως εκλαβειν
το, υπηρεται γενομενοι του Λο γου· ητοι του διδασκαλικου λογου, ον παρεδιδου ο
Σωτηρ· η και αυτου του Θεου Λογου, ωι και εξυπηρε τησαν παροντες οι μαθηται. Την
διαθεσιν εαυτου ο Λουκας εμφαινει. Πεπλη ροφορητο γαρ, και εν ουδενι εδισταζε,
ποτερον ουτως εχει, η ου. Τουτο δε γινεται περι τους βεβαιως πι στευοντας. Και γαρ
ο Ἀποστολος περι των βεβαιων φησιν· Ἵνα ητε εῤριζωμενοι και τεθεμελιωμενοι τηι
πιστει. Ουδεν γαρ ουτω πληροφορει, ως νους και λογος. Ὄψις γαρ ου πληροφορει·
επει ουκ απο ση μειων και τερατων ορατων κρινεται τα πραγματα· αλλα λογωι
κρινεται, ποια ταληθη, και ποια τα ψευδη. Πραγματων δε φησιν, επειδηπερ ου κατα
φαντασιαν, κατα τους των αιρετικων παιδας, εδραματουργη σεν Ἰησους την
ενσαρκον αυτου παρουσιαν· αλλα τυγχανων αληθεια, προς αληθειαν ενηργησε τα
πραγματα. Στιχ. γʹ. Καθεξης σοι γραψαι, κρατιστε Θεοφιλε. Στιχ. δʹ. Ἵνα επιγνωις περι
ων κατηχηθης λογων την ασφαλειαν. Στιχ. εʹ. Ἐγενετο εν ταις ημεραις Ἡρωδου του
βασιλεως της Ἰουδαιας ιερευς τις ονοματι Ζα χαριας εξ εφημεριας Ἀβια· και η γυνη
αυτου εκ των θυγατερων Ἀαρων, και το ονομα αυτης Ἐλισαβετ. 17.316 Στιχ. ʹ. Ἦσαν
δε δικαιοι αμφοτεροι ενωπιον του Θεου. Εικος υπολαμβανειν, οτι Θεοφιλωι τινι
εγραψε το Ευαγγελιον, ος εις ην των πεπιστευκοτων, ουτω ζεων τωι πνευματι, και
απληστως εχων περι τας του Κυ ριου πραξεις τε και λογους· ονπερ εποιει ασφαλεστε
ρον και τα νυν γραφομενα. Παντες εαν τοιουτοι ωμεν, ως αγαπασθαι υπο του Θεου
και φιλεισθαι, Θεο φιλοι εσμεν. Και ουκ αν τις ειη Θεοφιλος ασθενης. Ὥσπερ γαρ
γεγραπται επι του λαου εξερχομενου εκ της Αιγυπτου· Ουκ ην εν ταις φυλαις αυτων
ασθε νων· ουτως ειποιμι αν, οτι πας Θεοφιλος κρατιστος εστιν, εχων το κρατος και
την δυναμιν, την απο του Θεου και του Λογου αυτου. Και ουτως επιγνωσεται τις περι
ων κατηχηθη λογων την ασφαλειαν, συνεις τον λογον του Ευαγγελιου.
Ἐπαγγελλεται τοινυν της γνωσεως το βεβαιον, ινα απερ εκεινος ακοηι παρελαβε,
ταυτα και γραμμασιν εντυγχανων ασφαλεστερον κατ εχηι, και την πιστιν διατηρηι. Το
ειναι δικαιον ενωπιον του Θεου, επαινος εστι τελειος. Αυτος γαρ επισταται τας
καρδιας των αν θρωπων μονωτατος. Ἐνδεχεται γαρ κατα μεν το φαι νομενον
δικαιον ειναι τινα ενωπιον των ανθρωπων, κατα δε το κρυπτον της καρδιας μη ειναι
τοιουτον, εμφωλευοντας κεκτημενος λογισμους πονηρους. Τοιου τον και το παρα
τωι Ἀποστολωι· Ὧν ο επαινος ουκ εξ ανθρωπων, αλλ' εκ Θεου. Οι γαρ ανθρωποι ουκ
αξιως επαινουσι, το φαινομενον μονον βλεποντες· ο δε Θεος και του ψεκτου την
κρισιν, και του επαινε του τον επαινον αξιως ποιει. Στιχ. ʹ. Πορευομενοι εν πασαις
ταις εντολαις και δικαιωμασι του Κυριου αμεμπτοι. Στιχ. ζʹ. Και ουκ ην αυτοις
τεκνον· καθοτι Ἐλι σαβετ ην στειρα, και αμφοτεροι προβεβηκοτες εν ταις ημεραις
αυτων ησαν. Στιχ. ηʹ. Ἐγενετο δε εν τωι ιερατευειν αυτον εν τηι ταξει της εφημεριας
αυτου, εναντι του Θεου, Στιχ. θʹ. Κατα το εθος της ιερατειας· ελαχε του θυμιασαι,
εισελθων εις τον ναον του Κυριου. Στιχ. ιʹ. Και παν το πληθος ην του λαου προσ
ευχομενον εξω τηι ωραι του θυμιαματος. Ἴσως ερει τις· ∆ια τι προκειται τουτοις το,
αμεμ πτοι; ηρκει γαρ αυτοις πορευεσθαι εν πασαις ταις οδοις του Θεου και
δικαιωμασιν· ει μη αρα εστι πορευεσθαι εν πασαις ταις εντολαις, ουκ αμεμπτως δε.
Φημι δε ουν προς αυτον, οτι, ει μη ην τουτο, ουκ αν ελεγετο· ∆ικαιως το δικαιον
διωξεις. Ἐπαν ουν ποιωμεν τας εντολας, ωστε και εν τωι συνειδοτι ρυπον
κενοδοξιας, η ανθρωπαρεσκειας, η ετερου τινος τοιου του εχειν, ποιουμεν τας
εντολας αμεμπτως. Στιχ. ιαʹ. Ὤφθη δε αυτωι αγγελος Κυριου εστως εκ δεξιων του
θυσιαστηριου του θυμιαματος. Στιχ. ιβʹ. Και εταραχθη Ζαχαριας ιδων· και φο βος
επεπεσεν επ' αυτον. Στιχ. ιγʹ. Ειπε δε προς αυτον ο αγγελος· Μη φο βου, Ζαχαρια,
διοτι εσηκουσθη η δεησις σου, και η γυνη σου Ἐλισαβετ γεννησει υιον σοι, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

καλεσεις το ονομα αυτου Ἰωαννην. 17.317 Στιχ. ιδʹ. Και εσται χαρα σοι και
αγαλλιασις· και πολλοι επι τηι γεννησει αυτου χαρησονται. ∆ια συγκαταβασεως
ωφθη αγγελος τωι Ζαχα ριαι. Ουδε γαρ φθαρτου σωματος οφθαλμοις δυναται τις ιδειν
αφθαρτον σωμα. Ἐκ δεξιων δε ωφθη εστως ο αγγελος του θυσιαστηριου, οτι αισια
αυτωι εμελλε προαγγειλαι. Ἐταραχθη δε Ζαχαριας ιδων. Ξενιζουσα γαρ η οψις
ανθρωπωι φαινομενη ουκ εστιν υπομονη τικη. Ἀλλ' ομως επιστρεφει απο της
ταραχης τον Ζαχαριαν ο αγγελος, και ανακταται αυτον, ειπων· Μη φοβου, Ζαχαρια.
Ἴσθι, οτι ου παντι φαινεται ο Θεος η οι αγγε λοι, αλλα τοις καθαραν εχουσι την
καρδιαν, και αξιοις του βλεπειν. Ευρισκεται γαρ τοις μη πειραζουσιν αυτον,
εμφανιζεται δε τοις μη απιστουσιν αυτωι. Του αυτου. Ἐπειδη παντες οι ορωντες
αγγελους εφοβουντο, μηπως ως μελλοντες λαβειν αυτων τας ψυχας
παρεληλυθασιν, ως και ο Μανωε φησι· δια τουτο λυων αυτου την αγωνιαν ο
αγγελος, ειπε το· Μη φοβου. Ου γαρ μονον ου τελευταις, ενθα λυπη και δακρυα, αλλα
και ζηις και τεκνοποιεις, και χαρα μεγαλη εσται σοι· Γεννησει γαρ σοι υιον η Ἐλισα
βετ, ου ου γεγονε μειζων εν γεννητοις των γυναι κων. Ειτα φησι· Και πολλοι επι τηι
γεννησει αυτου χαρησονται. Ει γαρ και μη παντες Ἰουδαιοι, αλλα πολλοι εχαρησαν
επι τηι παρουσιαι του προδρομου διαγγελλοντος την του Σωτηρος επιδημιαν. Κατα
την θεωριαν, η σιωπη των Προφητων εστιν εν τωι παλαι λαωι του Θεου. Ουκετι γαρ
Θεος λαλει αυτοις, αλλα μεταβεβηκεν ο εν αρχηι λογος προς ημας. Και παρ' ημιν ου
σιωπαι, παρ' εκεινοις δε σεσιωπηκε. ∆ια τουτο σιωπαι ο προφητης Ζαχαριας. Το δε
διανευειν μενοντα κωφον. Στιχ. κβʹ. Ἐξελθων δε ουκ ηδυνατο λαλησαι αυ τοις, και
επεγνωσαν, οτι οπτασιαν εωρακεν εν τωι ναωι. Και αυτος ην διανευων αυτοις, και δι
εμενε κωφος. Στιχ. κγʹ. Και εγενετο, ως επλησθησαν αι ημεραι της λειτουργιας
αυτου, απηλθεν εις τον οικον αυτου. Στιχ. κδʹ. Μετα δε ταυτας τας ημερας
συνελαβεν η Ἐλισαβετ η γυνη αυτου, και περιεκρυβεν εαυτην μηνας πεντε, λεγουσα·
Στιχ. κεʹ. Ὅτι ουτως πεποιηκεν ο Κυριος εν ημε ραις, αις επειδεν αφελειν το ονειδος
μου εν αν θρωποις. Στιχ. κ ʹ. Ἐν δε τωι μηνι τωι εκτωι απεσταλη ο αγγελος Γαβριηλ
υπο του Θεου εις πολιν της Γαλιλαιας, ηι ονομα Ναζαρετ, Στιχ. κζʹ. Προς παρθενον
μεμνηστευμενην ανδρι, ωι ονομα Ἰωσηφ, εξ οικου ∆αυιδ, και το ονομα της παρθενου
Μαριαμ. Τι δε διενευεν αυτοις; προακουσας ερασμιον πρα γμα εαυτωι μελλειν
εσεσθαι, ουκ εσπευσε προ καιρου 17.320 δραμειν, αλλ' εμεινε πληρωσαι την
λειτουργιαν· δι δασκων, οτι δει παντα δευτερα ποιεισθαι της εις Θεον τιμης.
Οικονομικωτατα δε περιεκρυβεν εαυτην η Ἐλισαβετ, εως ου εγνωσθη η γαστηρ
αυτης, και αναμφιβολον ην το πραγμα· ινα εξ ακοης μη βουλομενοι πεισθηναι οι
ακουοντες ταυτα, τωι αυτωι εγκληματι υποπτευσωσιν, ωι και Ζαχαριας. Το υπερβατον
ουτως εχει· Ἀπεσταλη ο αγγελος προς παρθενον εξ οικου ∆αυιδ, και το ονομα της
παρθενου Μαριαμ, μεμνηστευμενην ανδρι, ωι ονομα Ἰωσηφ. Ουκ απεσταλη δε προς
Ἰωσηφ ο αγγελος· επειδη ουδεν ην κοινον τωι Ἰωσηφ προς την του Κυριου γεννησιν.
Ὡς δη αρξαμενης της αμαρ τιας απο γυναικος, ουτω και τα αγαθα απο γυναικος εδει
αρξασθαι. Στιχ. λδʹ. Ειπε δε Μαριαμ προς τον αγγελον· Πως εσται τουτο; επει τον
ανδρα ου γινωσκω. Στιχ. λεʹ. Και αποκριθεις ο αγγελος, και τα εξης. Το, ευρες χαριν,
κοινον ην. Ευρον γαρ προ αυτης και αλλαι χαριν. Το δ' ειπειν, συλληψηι, ουκετι
κοινον ην, αλλ' ιδιαζον εις επαγγελιαν παρθενωι ξενον πραγμα. Ευρες γαρ χαριν
παρα τωι Θεωι. ∆ιο, μη φοβου. Παντος γαρ φοβου αφαιρεσις η του Σωτηρος επιδημια.
Στιχ. λ ʹ. Και ιδου η Ἐλισαβετ η συγγενης σου, και τα εξης. Ἤκουσεν ο Προδρομος, τηι
ενεργειαι του αγιου Πνευματος κινουμενος, τον ασπασμον Μαριας, ον υπελαβεν ο
Λογος του Θεου ο Χριστος, και εσκιρτα εν αγαλλιασει εν τηι κοιλιαι της μητρος, εις
εμφασιν χαρας και προφητειας δηλωσιν. Οιονει γαρ εκτοτε αυτον ηρξατο προφητην
ποιειν ο Ἰησους, ενδον αυτωι παρασχων του μυστηριου την δηλωσιν. Ἐπειδη δε ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

εδωκε λαλειν τοις εμβρυοις δια το αωρον, σπευ δοντι τωι Βαπτιστηι κηρυξαι τον
Λυτρωτην, εχρησεν η μητηρ του σωματος οργανον· ου γαρ Πνευματος αγιου
προτερον ενεπλησθη, πριν επιστηναι την κυο φορησασαν Χριστον. Πρωτον δε το
βρεφος επληρουτο Πνευματος, και εσκιρτα· και ειθ' ουτως τηι μητρι μετεδιδου, και
ανεβοα προφητικα η Ἐλισαβετ δια το κυοφορουμενον εν αυτηι βρεφος. Του αυτου. Ὁ
μεν λαος ουκ οιδε τον Σωτηρα ποι ουντα σημεια και τερατα· ο δε Ἰωαννης ετι εν τηι
κοιλιαι ων σκιρται, ηνικα ηλθεν η μητηρ Ἰησου. Ἰδου γαρ, φησιν, ως εγενετο ο
ασπασμος σου εις τα ωτα μου, εσκιρτησε το βρεφος εν αγαλλιασει εν τηι κοιλιαι μου.
Ἔδει την μακαριαν ταυτην Μαριαμ, μετα την του Γαβριηλ επιδημιαν, αναβαινουσαν
αναβηναι επι την ορεινην. Μετα σπουδης δε επορευετο αγομενη υπο του εν αυτηι
Πνευματος, ο επεληλυθει αυτηι, και της δυναμεως του Ὑψιστου, της επισκιασης
αυτηι. Ὥσπερ ηρξατο η αμαρτια απο γυναικος, και 17.321 μετα τουτο εφθασεν επι τον
ανδρα· ουτω και τα αγαθα απο των γυναικων ηρξατο, ιν' απεντραπωσιν αι γυναικες
την ασθενειαν, και τα γυναικεια αποθε μεναι, ζηλωσωσι τους βιους των μακαριων
τουτων. Στιχ. μγʹ. Και ποθεν μοι τουτο δηλον, ινα ελθηι η μητηρ, και τα εξης. Του
αυτου. Συμφωνα τωι υιωι φθεγγεται η Ἐλισα βετ, αναξιαν εαυτην της παρουσιας της
Θεοτοκου λεγουσα, ωσπερ και Ἰωαννης της προς τον Χριστον παραστασεως. Τι γαρ
μοι, φησι, τηλικουτον πεπρα κται αγαθον, ινα η μητηρ του Κυριου μου ελθηι προς με;
Μητερα καλει την ετι παρθενον, φθανουσα προ φητικωι λογωι την εκβασιν. Θεια μεν
ουν οικονομια την μαρτυριαν ηγαγε προς την Ἐλισαβετ, ινα και η μαρτυρια
Ἰωαννου εκ μητρας εις τον Κυριον δια της ιδιας μητρος Ἐλισαβετ πληροφορηθηι, και
ινα κατα την του αγγελου φωνην οψομενη την Ἐλισαβετ, και το εν αυτηι παραδοξον
κυημα, δια τουτου και το μειζον πιστευσηι, τουτεστι τον εξ αυτης φημι της παρ θενου
ασπορον τοκετον. Και συντρεχει προς την πι στιν ταυτην και ο λογος ο της Ἐλισαβετ,
λεγουσης· Και μακαρια η πιστευσασα, οτι εσται τελειωσις τοις λελαλημενοις αυτηι
παρα Κυριου. Βεβαιοτερα γαρ προς την πιστιν εκ τουτων εγινετο των ρηματων η
παρθενος, μακαριζομενη, οτι επιστευσεν, αγγελου τε προσημαινοντος, και της
συγγενιδος παραπλησιως προφητευουσης. Του αυτου. Ἴδωμεν λοιπον παρθενικην
προφη τειαν. Στιχ. μ ʹ. Μεγαλυνει η ψυχη μου τον Κυριον. Πως η ψυχη μου
μεγαλυνει τον Κυριον, κατανοη τεον. Ἐαν αξιως πολιτευωμεθα κατ' εικονα του κτι
σαντος ημας, και ομοιωθωμεν τωι πρωτοτυπωι, κατα το δυνατον, δι' αγαθων εργων,
μεγαλυνομεν τον Κυ ριον λογοις, εργοις, νοημασι. Σμικρυνει δε τις αυτον αναλογως,
κατα την κακιαν την ενυπαρχουσαν αυτωι. Της ουν Μαριας η ψυχη εμεγαλυνε τον
Κυριον, το δε πνευμα αυτης ηγαλλιασατο επι τωι Θεωι τωι Σωτηρι. Πρωτον
εμεγαλυνεν η ψυχη αυτης, ειτα ηγαλλιασατο το πνευμα αυτης. Παρατηρησασθαι δει
εν οληι τηι Παλαιαι και τηι Καινηι Γραφηι, ει που εστιν ευρειν επι αμαρτωλων γενεσεως
ειρημενον το· Ἐπλησθη ο χρονος του τεκειν. Ουκ αν γαρ τις ευροι, ως οιμαι· αλλ'
οπου ωνομασται, οτι δικαιος εστιν ο γεννωμενος. Και τουτο δε και τα λοιπα. Ἡ
Ἐλισαβετ, προφητις ουσα, και την γενομενην τωι ανδρι αποκαλυψιν μη ακουσασα,
τωι Πνευματι αγιωι την παρα του αγγελου ρηθεισαν προσηγοριαν, και Ἰωαννην
εφασκε το παιδιον ονομασεσθαι. Ὡς δε και παρα του πατρος ηξιουν μαθειν, και
διενευον αυτωι, ως μη ακουοντι η λαλησαι δυναμενωι· λαβων δελτιον εγραψε
συμφωνως τηι εαυτου γυναικι του παιδος την προσηγοριαν, ως παντας επι τουτων εκ
πληττεσθαι. Ειτα φησιν· Ἀνευχθη δε το στομα αυτου. Μετα το γραψαι δηλονοτι εν
δελτωι, οτι Ἰωαν 17.324 νης εσται το ονομα αυτου, ελυθη η δεδεμενη φωνη. Και
απελαβε την εαυτου γλωσσαν, ουκετι καθα πα λαι δεδεμενην τηι απιστιαι, αλλ'
ευλογουσαν τον Θεον, και προφητευουσαν τα αναγεγραμμενα. Περισσον εστι το
λεγειν, και τα λοιπα. Ὡς οιμαι και οι πατερες ημων, Ἀβρααμ, και Ἰσαακ και Ἰακωβ,
και ολος ο χορος των αγιων αυτου προφητων και δικαιων, απηλαυσαν της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

παρουσιας του Χριστου. Ει γαρ ειρηνοποιησε δια του αιματος του σταυρου αυτου τα
τε εν τηι γηι και τα εν τωι ουρανωι, κατα τον θειον Ἀποστολον, τι οκνεις παρα
δεξασθαι, οτι και προς τους πατερας η επισκοπη, και τουτο η εις τον ᾅδην αυτου
αφιξις επραγματευ σατο δια το ανεξιχνιαστον αυτου ελεος; Τουτο δε, ει και νυν
γεγονεν, αλλ' εκπαλαι προανεφωνηθη· και αδυνατον ην μη εκβηναι αυτους λογους
εις εργον. Ὅρκωι γαρ εβεβαιωσε τας επαγγελιας δια το απα ραβατον, οτι παντως
εσται. Και νυν οι πιστοι αφοβως εκ χειρος των νοητων εχθρων ρυονται. Πολλακις
ρυονται τινες, και τα λοιπα. Ουκ εις την των Ἰουδαιων συναγωγην εις Ἱεροσολυμα
προς τους ιερεις και γραμματεις και Φαρι σαιους απερχεται ο αγγελος· αλλα
ποιμενας ευρισκει αγραυλουντας, και φυλασσοντας φυλακας της νυκτος επι την
ποιμνην αυτων· τουτοις γαρ ευαγ γελιζεται του Σωτηρος την γεννησιν. Ουτοι μεν
γαρ απλαστοι ησαν, την παλαιαν πολιτειαν ζηλουντες των πατριαρχων. Ποιμενες
γαρ ησαν και ουτοι, οι και δραμοντες τοις ετεροις και απηγγελλον. Ἐκεινοι γαρ
διεφθαρμενοι οντες τωι φθονωι, εμελλον κρυπτειν το της του κοσμου σωτηριας
μυστηριον. Μονος γαρ ουτος διηνοιξε μητραν εκ παρθενου τεχθεις. Ουδεν γαρ της
μητρας εκεινης ηψατο προ Χριστου. Παντα δε τα πρωτοτοκα, ει και πρωτοτοκα
εστιν, αλλ' ου διανοιγουσιν αυτα πρωτα την μητραν, αλλ' ο συμβιος. Μηπως
καταλελοιπεν αυτους. Ὀδυνωμενοι ουν εζητουν τον Υιον του Θεου, και ζητουντες
αυτον, ουχ ευρον εν τοις συγγενεσιν· υπερ γαρ την συγγενειαν αυτων ην. ΚΕΦ. Βʹ.
Στιχ. μθʹ. Ουκ ᾔδειτε, οτι εν τοις του Πατρος εδει ειναι με; Ὡς προς ρητον
οπλισωμεθα κατα των αθεων αι ρεσεων, λεγουσων, οτι ουχ ο δημιουργος Πατηρ Ἰη
σου Χριστου, ουδε ο Θεος του νομου, ουδε ο Θεος του ναου, ουτος εστιν ο Πατηρ του
Χριστου. Της γαρ φω νης αυτου ακουοντες οι απο Ουαλεντινου, αιδεισθω σαν,
λεγοντος· Ἐν τοις του Πατρος μου δει ειναι με, ει προσιενται το ρητον. Ἆρα γαρ
ουτως ησαν ασυνετοι, ως μη συνιεναι, ο τι ελεγεν· Ἐν τοις του Πατρος, αντι του· Ἐν
τωι ναωι, Ἢ μηποτε τι μυστη 17.325 ριον αινιττεται· Ει τις υμων του Πατρος εστιν,
εχει τον Χριστον εν εαυτωι; Μαλλον γαρ του Πατρος ορων εμψυχον ναον, τον καλον
τε και αγαθον, η τον ναον εκεινον· εξηλθε γαρ απο του ναου εκεινου ειπων· Ἀφιεται
υμιν ο οικος υμων, και απηλθεν επι τον ναον του Πατρος, τας Ἐκκλησιας τας
πανταχου. Στιχ. ναʹ. Και ην υποτασσομενος αυτοις, και τα λοιπα. Ἐπι μεν τωι παρα
Ἰουδαιοις μονοις κηρυσσο μενωι προφητικωι αναγραφεται βασιλειας μονον Ἰου
δαιων· Ὅρασις γαρ, φησιν, ην ειδεν Ἡσαΐας κατα της Ἰουδαιας, και κατα της
Ἱερουσαλημ εν βασιλειαι Ὀζιου, και Ἰωαθαν και Ἀχαζ, και Ἐζχιου· και ουδενα αλλον
οιδα βασιλεα αναγεγραμμε νον εν τωι χρονωι της προφητειας η τον της Ἰουδαιας· επι
τινων δε προφητειων και τον βασιλεα του Ἰσ ραηλ. Ὅτε δε εμελλε το μυστηριον του
Ευαγγελιου Ἰωαννης κηρυσσειν, αναγεγραπται ουχι Ἰουδαιας μονος βασιλευς
Ἡρωδης, ουδε Ῥωμαιων μονος Τιβεριος. ΚΕΦ. Γʹ. Ει μεν οι απο των εθνων μονοι
εμελλον σωζε σθαι, παντη δε αποκεκλεισται η σωτηρια των υιων Ἰσραηλ, ηρκει το,
Ἐν ετει ιεʹ της ηγεμονιας Τιβεριου Καισαρος· επειδη δε δει και τους απο της Γαλι
λαιας, και τους απο της Ἰτουραιας και Τραχωνιτι δος, και Ἀβιλινης πιστευειν, δια
τουτο αναγραφονται και αυται αι βασιλειαι. Ἐμνησθη δε και των αρχιε ρεων Ἄννα
και Καιαφα, ινα δειξηι, οτι απο του και ρου, καθ' ον ηλθεν ο Ἰωαννης κηρυσσων,
ησαν ουτοι αρχιερεις εν εκεινωι τωι καιρωι αρξαμενοι, μειναντες δε εως του παθους
του Κυριου εν τηι αρχιερωσυνηι. Του αυτου. Ουδεποτε γεγονε ρημα Θεου επι τινα των
προφητων εν τηι ερημωι. Ἐπειδη δε εμελλε πολ λα τεκνα της ερημου μαλλον ειναι η
της εχουσης τον ανδρα, δια τουτο εγενετο ρημα Θεου επι Ἰωαννην εν τηι ερημωι. Ει
γαρ μη τουτο ην, εκ περισσου εποιει κηρυσσων εν τηι ερημωι. Και ηλθεν εις πασαν την
περιχωρον του Ἰορδανου· που γαρ εδει τον Βα πτιστην προερχεσθαι, η εις την
περιχωρον του Ἰορ δανου, ινα, εαν τις βουληται μετανοειν, ευθεως ευ πορησηι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ποταμου; Καταβαινων γαρ εστιν ως αλη θως ο ποταμος του Θεου, το υδωρ το
αληθινον, το υ δωρ το σωτηριον. Και κηρυσσει, φησιν, εις αφεσιν αμαρτιων
βαπτισμα. Εις αφεσιν δε αμαρτιων, τινι; η τωι μηκετι αμαρτανοντι. Ειτα τον Ἡσαΐαν
παρ ιστησι τουτο αυτο βοωντα; Τι γαρ; φησι Φωνη βο ωντος εν τηι ερημωι. Τουτο δε
φησιν· ως αν Ἡσαΐου αυτου ακουοντος των λογων Ἰωαννου. Ἐπιλεκτος γαρ ην εις
αποστολην Ἰωαννης, και τελειος προφη των. Ἐπειδη δε ο Ἰωαννης προδρομος ην
του Λογου, εικοτως φωνη ωνομασται, ου λογος. Προλαμβανει γαρ η φωνη τον
λογον. Το δε· Ἑτοιμασατε την οδον 17.328 Κυριου, τι εστιν, ει μη αντι του,
Ευτρεπισθητε προς παραδοχην ων αν βουλοιτο νομοθετειν; Ευθειας ποιειτε τας
τριβους αυτου, αντι του, Παυσασθε ποιειν τα διεστραμμενα. Φαραγξ εστι βαθεια και
κοιλη πας απιστος, ος, πιστευσας εις Χριστον, πληρουται των του Πνευ ματος
καρπων, τουτεστι των αρετων. Ὄρος δε και βουνος ταπεινωθεις εστιν ο των
Ἰουδαιων υψηλο φρων λαος ...... Ἢ ορη και βουνοι αι αντικει μεναι δυναμεις, αι δια
της Χριστου επιμελειας ετα πεινωθησαν· φαραγγες δε οι ανθρωποι, οι πεπλη ρωνται
εργοις αγαθοις. Τραχυς ην ημων ο βιος, και ανωμαλος ο λογος. Ἐλθων δε ο Κυριος
ημων λεια παντα πεποιηκε. Και επι μεν των εθνων ταυτα γεγενηται· επι δε του λαου
καθαιρεθεντος το παν ορος και βουνος ταπεινωθησε ται. Ὄρος γαρ ην ποτε και
βουνος· καθηιρεθησαν δε και τεταπεινωνται. Εικοτως γεννηματα εχιδνων παντας
τους απι στους καλει. Ὁ γαρ μη καταλιμπανων τα εν αυτωι εθη, ου λαμβανει καλως
το βαπτισμα· αλλ' ετι γεννη μα εχιδνης, εν εαυτωι τον ιον της πονηριας εχων. Του
αυτου. Λιθους ονομαζει τους εθνικους, τους λι θινην εχοντας καρδιαν, και εκ
πολλης αναισθησιας τηι κτισει παρα τον κτισαντα δουλευοντας, και λιθους προσ
κυνουντας. Προφητευει τοινυν την καθαιρεσιν εκεινου του λαου και την κλησιν
των εθνων. Ἐκεινοις γαρ αυ χουσι τον Ἀβρααμ φησι· Μη αρξησθε λεγειν εν εαυ τοις·
Πατερα εχομεν τον Ἀβρααμ· τα δε γε εθνη δυνασθαι τον Θεον ποιησαι τεκνα του
Ἀβρααμ. Ποιων λιθων; Ου λιθους εδεικνυεν αψυχους, αλλ' ανθρωπους αναισθητους
οντας λιθους, επειδηπερ λιθοις προσεκυνουν. Και εγενετο επ' αυτων το γε
γραμμενον· Ὅμοιοι αυτων γενοιντο οι ποιουντες αυτα, και παντες οι πεποιθοτες επ'
αυτοις. Ἔτι δε και περι των λιθων γεγραπται εν τηι ωιδηι τηι εν τηι Ἐξοδωι·
Ἀπολιθωθητωσαν τα εθνη, εως ου παρελθηι ο λαος ουτος, ον εκτησω· ως δηλον, οτι
με τα το παρελθειν τον λαον μηκετι απολιθωθειησαν. Στιχ. ιʹ. Και επηρωτων αυτον
οι οχλοι, λεγοντες· Τι ουν ποιησομεν; Στιχ. ιαʹ. Ἀποκριθεις δε λεγει αυτοις· Ὁ εχων
δυο χιτωνας μεταδοτω τωι μη εχοντι. Ὃ λεγουσι, τοιουτον εστι· Τα δεδομενα ημιν εκ
Μωυσεως και των πατερων εθη περι θυσιων, α περι ραντιστηριων ποιησομεν, η
ετερας ημιν πολιτειας εισ αγεις οδον; Ει γαρ ουδεν ημας τα Ἰουδαικα ωφε λει, ειπε
ημιν, τι χρη ποιειν; Ου γαρ ισμεν ετερας πολιτειας οδον. Τι ουν ο Βαπτιστης; Μη
τολμων ως οικετης αποκινησαι την σκιαν, και την εν πνευματι και αληθειαι
λατρειαν εισαγαγειν, αγει αυτους επι το πληρωμα του νομου, τουτεστι την αγαπην,
ης ο καρ πος το κοινωνικον ειναι και ευμεταδοτον, και φιλο πτωχον. Ἦν γαρ τοις
Ἰουδαιοις επι αδελφων αγαπησει καυχησις, και το της φιλοπτωχιας εξαιρετον· το
17.329 μεν ολοκληρον του Ευαγγελιου ουκ εχουσα, αρχην δε της Καινης ∆ιαθηκης
εισαγουσα. Τρια πραγματα εισαγει, και τα λοιπα. ΚΕΦ. Αʹ. Στιχ. κβʹ. Βλεπε τον τυπον
εν τωι Ζαχαριαι. Ἐκβαλοντες γαρ τον λογον εφ' εαυτων, και μη δυναμενοι περι μη
δενος λογον αποδουναι νομικου η προφητικου λογου, κωφοι και αλογοι μενουσι.
Στιχ. ξγʹ. Και αιτησας πινακιδιον εγραψεν, Ἰωαννης εστιν τουνομα αυτου. Ἐπειδη
γαρ ερμηνευεται Ζαχαριας μεν μνημη Θεου, Ἰωαννης δε ο δεικνυς· μεμνηται δε τις
του αποντος, δεικνυσι δε τα παροντα· δια τουτο οι του παιδος τουτου γεννητορες
ουκ ανεσχον αυτον καλειν Ζαχαριαν, αλλα μαλλον Ἰωαννην ονομαζειν ηθελον.
∆ιοτι εμελλεν μονονουχι μνημονευειν Θεου ως απον τος, αλλ' αυτον εκεινον τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

δακτυλωι δεικνυειν παρ οντα και λεγειν· Ἴδε ο Ἀμνος του Θεου. Ἤδει μεν η παναγια
Παρθενος, μη τεκνον αυτον ειναι του Ἰωσηφ, αλλ' εις προσωπα τουτων τον εαυ της
εγκρινει μνηστηρα δια την των Ἰουδαιων υπ οψιαν, οιομενων αυτον εκ πορνειας
γεγεννησθαι. Ἁπλουστερον μεν ουν λεγοιτο αν, οτι ετιμησεν αυ τον το Πνευμα το
αγιον τηι του πατρος προσηγοριαι και τα λοιπα ..., μηπως αυτους καταλελοι πεν. Ὁ δε
Κυριος, αφεις ανθρωπινην δουναι απο κρισιν, θειαν διδωσι, παρεμφαινων, οτι Θεος
ειη σεσαρκωμενος. Ἢ τοινυν ουτω νοησεις· οτι ορη μεν και βουνοι αι αντικειμεναι
δυναμεις δια της Χριστου επιδημιας εταπεινωθησαν· αι δε φαραγγες οι ανθρωποι πε
πληρωνται επ' εργοις αγαθοις. Γεγενηται δε παντα σκολια εις ευθειαν. Ἕκαστος γαρ
ημων σκολιος ην. Ἐν μεν τοινυν τηι Χριστου επιδημιαι τηι γενομενηι εις την ψυχην
γινεται τα σκολια εις ευθειαν. Και παλιν τραχυς ην ημων ο βιος, και ο λογος
ανωμαλος· ελθων δε ο Κυριος, λεια παντα πεποιηκε. ΚΕΦ. Γʹ. Στιχ. αʹ. Ἐν ετει πεντε
και δεκατωι της ηγεμο νιας Τιβεριου Καισαρος. Ἐπι μεν ουν τωι παρα Ἰουδαιοις
μονοις κηρυσσο μενωι λογωι προφητικωι βασιλεια μονον Ἰουδαιας ανα γραφεται.
Ὅρασις γαρ, φησιν, ην ειδεν ο Ἡσαΐας εν ημεραις Ὀζιου και Ἰωαθαν και Ἀχαζ, οι
εβασιλευσαν της Ἰουδα. Ἐπι δε τωι μυστηριωι του 17.332 Ευαγγελιου μελλοντι εν ολωι
κοσμωι κηρυσσεσθαι ηγε μονια Τιβεριου Καισαρος αναγραφεται, ος εδοκει ολου του
κοσμου ειναι βασιλευς. Και ει μεν οι απο εθνων μονοι ημελλον σωζεσθαι, παντι δε
απεκεκλει στο η σωτηρια των υιων Ἰσραηλ, ηρκει το μνη σθηναι μονον Τιβεριου.
Ἐπειδη δε δει και τους απο της Γαλιλαιας και Ἰτουραιας και Τραχωνιτιδος πι
στευειν, δια τουτο αναγραφονται αυται αι βασιλειαι, ητοι τετραρχιαι. Ουδεποτε δε
γεγονε ρημα Θεου επι τινα των προφητων εν τηι ερημωι, ει μη νυν μονον δια τινα
μυστικην θεωριαν. Ἐπειδη γαρ εμελλε πολλα τα τεκνα της ερημου μαλλον ειναι,
τουτ εστι της εξ εθνων Ἐκκλησιας, ηπερ της εχουσης τον ανδρα, τον νομον της
Ἰουδαιων συναγωγης φημι. Το δε ειπειν, οτι Ἐγενετο ρημα Θεου προς Ἰωαννην,
τουτεστι προσταγμα. Στιχ. γʹ. Και ηλθεν εις πασαν την περιχωρον του Ἰορδανου. Που
εδει τον Βαπτιστην περιερχεσθαι η εις την περιχωρον του Ἰορδανου, ινα, εαν τις
βουλοιτο με τανοειν, ευθεως ευπορησηι του ποταμου; ερμηνευεται δε Ἰορδανης
καταβαινων. Καταβαινων γαρ εστιν αληθως ο ποταμος του Θεου, το υδωρ το
αληθινον, το υδωρ το σωτηριον. Στιχ. ζʹ. Φασι δε την εχιδναν εν τωι συλλαμβανειν
αναι ρειν τον εξ ου συλλαμβανει αῤρενα· ου η σπορα αυ ξανουσα, την συλλαβουσαν
αναιρει και ουτως εις φως εξερχεται, διαῤρηξασα της μητρος την γαστερα, ποι νην
ωσπερ του διαφθαρεντος πατρος ........ Τοι ουτοι και οι Ἰουδαιοι, τους πνευματικους
αυτων πα τερας και διδασκαλους διαφθειροντες χερσιν. Ειρηται περι τουτων εν τωι
Ματθαιωι πλατυτερον. ΚΕΦ. ∆ʹ. Στιχ. θʹ. Και ηγαγεν αυτον εις Ἱερουσαλημ, και
εστησεν αυτον επι το πτερυγιον του ιερου. Ὅρα δε πως κακουργως δια της χρησεως
των Γραφων θελει καθελειν την δοξαν Κυριου, ως δεομε νου αγγελικης βοηθειας,
ως μελλοντος προσκοπτειν, ει μη αγγελοι αυτωι βοηθειεν. Ου γαρ περι του Χρι στου
ειρηται η χρησις του ψαλμου. Ου γαρ δειται αγγελων ο των αγγελων δεσποτης. Ἐγω
δε το ανα παλιν φημι προς σε, ω διαβολε, ει μη Ἰησους βοη θησει τοις αγγελοις,
προσκοπτουσι. Και συ δια τουτο πεπτωκας εξ ουρανου, επειδη αυταρκη ενομισας
εαυτον ειναι, και μη δεισθαι της του Ἰησου βοηθειας. Ἵνα δε γνωις μη περι του Ἰησου
λελεχθαι τα αναγεγραμμενα, αλλ' εις δικαιον ανδρα ταυτα αναφε ρεσθαι, ακουε·
Γεγραπται γαρ· Ὁ κατοικων εν βοηθειαι του Ὑψιστου, εν σκεπει του Θεου του
ουρανου αυλισθησεται. Τουτο δικαιωι μαλλον αρ μοζει η τωι Υιωι του Θεου· και αυθις·
Πεσειται εκ του κλιτους σου χιλιας, και μυριας, και τα εξης, α και αυτα επι τον
δικαιον αναγεται. Στιχ. μʹ. ∆υναντος δε του ηλιου, παντες οσοι ειχον ασθενουντας
νοσοις ποικιλαις, ηγαγον 17.333 αυτους προς αυτον. Ὁ δε ενι εκαστωι αυτων τας
χειρας επιθεις, εθεραπευσεν αυτους. Περι δυσμας δε τουτους προσηγον, ητοι μεθ' ημε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ραν, αισχυνομενοι, η τους Φαρισαιους φοβουμενοι, και περι ετερα ασχολουμενοι, η
ταχα νομιζοντες εξειναι θεραπευειν Σαββατωι. Ἐπεσημηνατο γαρ ο ευαγγελιστης, οτι
ην διδασκων αυτους εν Σαβ βατωι. ∆ια τουτο περι δυσιν ηλιου τους κακως εχον τας
προσεφερον οι προσηκοντες· ο δε αυτους εθερα πευσε. ΚΕΦ. Ζʹ. Στιχ. κβʹ. Ἱστορικως
δε· Μετα την αποστολην του ορνι θιου, πρωτον τα ιματια πλυνεται ο καθαρισθεις,
ειτα πασαν τριχα ξυραται, και επι τουτοις λουεται υδατι, μεθ' ο επιφερεται το,
Καθαρος εσται. Ειη δ' αν τα ιματια πολιτεια μη παντως κακως υφασμενη, επει καν
απεθετο ταυτα. Τριχα δε τα εξανθησαντα νεκρα τηι ψυχηι, αις εναντιαι αιτουσι
Σαμουηλ, και των Ναζιραιων και αυτων μαθητων ηριθμημε ναι. Των γαρ Ναζιραιων
σιδηρος επι την κεφαλην ουκ ανεβαινε. Πανθ' οσα αν ποιωσιν ευοδουμενα
πραττοντων, ως μηδε φυλλα αυτων καρποφορουντων αποῤρειν. Ἤδη δε απο του
σωματος υδατι τον μο λυσμον αποτιθεται, του βαπτισματος εν τουτωι δη λουμενου.
Μετα δε τουτο της μεν παρεμβολης αξιος γινεται, εις δε τον ιδιον οικον ουκ εισεισιν
εως ημε ρων επτα, και του παλιν ξυρανθηναι την κεφαλην. ∆ια τα των δογματων
κεραιωδεστερα, και την γνωσιν αποθεσθαι, τα του ανδρος αμαρτηματα· δια δε των
οφρυων, απασαν οιησιν. ∆ια τι δε του λεπρου ακαλυπτον ειναι την κε φαλην; Ἵνα
γνωριμος ηι, και μη μεταλαγχανωσι της ακαθαρσιας οι πλαζοντες. Το δε στομα κεκα
λυφθαι δηλοι, οτι χρη εαυτον καταδικαζειν τηι σιωπηι, μεχρις αν υποστρεψας
καθαρισθηι. Κατα δε τινας παλιν, τον ολο λεπρον ονομα σας, καθαριζει· δεικνυς, ως ο
Θεος το ποικιλον μι σει. Σαφεστερον δε προιων τουτο δηλοι εν τωι· Τον αμπελωνα
σου ου κατασπερεις διαφορα. Και ιματιον εκ δυο υφασμενον. Και τα κτηνη σου ου
κατοχετευσεις ετεροζυγωι. Πανταχου προτιμων την απλοτητα, ητις εν τωι ολολεπρωι
θεωρειται. ΚΕΦ. Ηʹ. Στιχ. ι ʹ. Ουδεις λυχνον αψας καλυπτει αυτον σκευει, η υποκατω
κλινης τιθησιν, αλλ' επι λυχνιας, ινα οι εισπορευομενοι βλεπωσι το φως. Στιχ. ιζʹ. Ου
γαρ εστι κρυπτον, ο ου φανερον γενησεται· ουδε αποκρυφον, ο ου γνωσθησε ται, και
εις φανερον ελθηι. Στιχ. ιηʹ. Βλεπετε ουν πως ακουετε. Ὃς γαρ αν 17.336 εχηι,
δοθησεται αυτωι· και ος αν μη εχηι, και ο δοκει εχειν, αρθησεται απ' αυτου. Ὅ γε μην
βουλομενος τον λυχνον εφαρμοζειν τοις πλειοτατοις των μαθητων του Ἰησου
δυσωπησει ημας απο των περι Ἰωαννου ειρημενων· Ὅτι εκεινος ην ο λυχνος, ο
καιομενος και φαινων. Ἀλλα ο λυχνος του σωματος εστιν ο οφθαλμος, ανα
φερομενος επι τον εν εκαστωι νουν. Ἀλλα και το· Ἔστωσαν υμων οι λυχνοι
καιομενοι, προς παν τας ειρηται τους μαθητας του Ἰησου. Ου δει τοινυν τον αψαντα
λυχνον εν ψυχηι λογικηι κρυπτειν αυτον, αλλ' επιτιθεναι λυχνιαι· ης συμβολον
Μωσης απεθετο εν τηι σκηνηι μαρτυριου. Μοδιωι μεν γαρ σιτομετρη σθωσαν υπο του
πιστου και φρονιμου οικετου οι συν δουλοι· βλεπετωσαν δε τας αυγας του λυχνου
επι κειμενου τηι λυχνιαι, ηγουν τηι Ἐκκλησιαι παντων. Ἀλλ' ουδε υπο την κλινην
τιθεασι τον λυχνον, ενθα τις αναπαυεται, ουδε αλλου τινος σκευους υπο κατω.
Τουτο γαρ ο ποιων ου προνοειται τοις εισπο ρευομενοις εις την οικιαν· οις δει
τιθεναι τον λυχνον οι τωι αληθινωι φωτι και λογωι τωι λαμπρωι, και ταις ακτισι της
σοφιας αναπτοντες τον εν αυτοις νουν, φυσιν εχοντα καθ' ην κατεσκευασεν αυτον ο
δημι ουργος, λυχνου δεομενου της απο των προνοουμε νων εχειν εν τηι ψυχηι τον
νουν διορατικωτατον, και μετεχοντα του ειποντος· Ἐγω φως εις τον κοσμον
εληλυθα. Οι γαρ καιοντες τον λυχνον, και τιθεντες επι την λυχνιαν ινα λαμπηι πασι
τοις εν τηι οικιαι, προ τρεψονται τους εν τηι οικιαι βλεποντας την του λυχνου
λαμπροτητα και αυτους καιειν την εαυτων λυχνιαν. Στιχ. ληʹ. Ἀπελυσε δε αυτον ο
Ἰησους λεγων· Στιχ. λθʹ. Ὑποστρεφε εις τον οικον σου, και δι ηγου οσα εποιησε σοι ο
Θεος. Και απηλθε, καθ' ολην την πολιν κηρυσσων οσα εποιησεν αυτωι ο Ἰησους.
Πεμπει αυτον εις τον οικον. Ου γαρ τοσουτο με τρον ειχεν ο ανηρ, ινα προς το
καθησθαι παρα τους ποδας Ἰησου ιματισμενος χωρησηι. Και τωι ειναι συν αυτωι, των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

απο της περιχωρου την Ἰησου παρουσιαν ου χωρουντων, ουδεν ηττον προενοησατο
της των δυ ναμενων εκει σωτηριας, τον αυταρκως παρακαθι σαντα τοις ποσιν αυτου
απολυσας, ινα διδασκηι α εποιησεν αυτωι ο Θεος. Ειεν δ' αν τινες του τοιουτου
ακροασται και μαθηται, πλειονα μεν ου χωρησαν τος εξ ολιγων ων ειληφε
κηρυσσοντος. Ἀναφεροις δ' αν τον λογον και επι την του ανθρωπου φυσιν, του εξω
Ἰσραηλ, δι' ον καταπλει Ἰησους επι την χωραν των Γαδαρηνων, και προς ον εξεισιν
ο Ἰησους επι την γην. Ἱματιον δε, φησιν, ουκ ενεδιδυσκετο ο ανθρωπος. Ουκ
ενεδυσατο γαρ το καλυπτον αυτου την ασχημοσυνην. Και εν οικιαι ουκ εμενεν. Ου
γαρ ην, ως Ἰακωβ, ανθρωπος απλαστος οικων οικιαν. ∆ιο και αυτον τουτον απελυσε,
λεγων· Ὑποστρεφε εις τον οικον σου. Και εν τοις μνημασιν εμενεν, ου μετα ζωντων,
μετα νεκρων δε. Ἦν δε, φησιν, αγελη χοιρων ικανων βοσκομενων εν τωι ορει.
Μηποτε δε χοιροι ου βοσκονται εν τωι ορει. Πως ουν 17.337 μετα του κρημνου
ωρμησεν η αγελη; Μηποτε ουν οι φιληδονοι, και γαστρος και των υπο γαστερα
φιλοι, οπου τα μνημεια και πλησιον του λεγεωνος των δαι μονων βοσκονται·
αγαθοτητι δε Ἰησους την των δαι μονων αφανιζει συν τοις χοιροις εν τωι υδατι
αγελην, και των φιληδονων και φιλοσωματων κακων εμπο διζει τηι αναπνοηι δια
δαιμονων ταχα, και σωφρονει ο τοιουτος; Ει τις τε σωφρονει, παρα τωι Ἰησου εστιν·
αλλ' ο αρχομενος σωφρονειν παρα τους ποδας αυτου εστιν. Στιχ. μηʹ. Ειπε δε προς
την γυναικα· Ἡ πιστις σου σεσωκε σε. Πορευου εις ειρηνην. Ἡ μεν ουν πλειοτερα
ψυχη, καλως λατρευσασα τωι Λογωι του Θεου, παῤρησιαν εχει επ' αυτην την κεφα
λην ελθειν· κεφαλη δε Χριστου ο Θεος· ωστε κα ταχεαι μυρον αυτης, και ευωδιαν τηι
δοξηι του Θεου πεποιησθαι. ∆οξαζεται δε ο Θεος δια της ευωδιας του βιου των
δικαιων. Ἡ δε ατελεστερα γυνη και ψυχη παρα τους ποδας και τα ταπεινοτερα
στρεφεται, ης εγγυς εσμεν ημεις. Ουδε γαρ μετενοησαμεν απο των αμαρτηματων
ημων. Που ημων τα δακρυα; που ο κλαυθμος; ινα καν παρα τους ποδας Ἰησου ελθειν
δυνηθωμεν. Ἐπ' αυτην γαρ ουπω δυναμεθα φθασαι την κεφαλην. Ἀγαπητον δε μετα
τα αμαρτηματα φερειν μετανοιας ευωδιαν, ινα τις δυνηθειη δευτερως ειναι η τους
ποδας αλειφουσα, αλλα μη την κεφαλην· τουτεστιν η μη απτομενη των τελεωτερων
και υψη λοτερων, αλλα των ακρων και τελευταιων. Στιχ. νβʹ. Ἔκλαιον δε παντες,
και εκοπτοντο αυ την. Ὁ δε ειπε· Μη κλαιετε· Ουκ απεθανεν, αλλα καθευδει. Στιχ.
νγʹ. Και κατεγελων αυτου, ειδοτες οτι απ εθανε. Πλην αλλα τοιαυτη μεν η του
θαυματος ιστο ρια. Χρη δε ισως και ισχνοτερον αυτην θεωρησαι και υψηλοτερον. Οι
μεν ουν απλουστεροι και ακεραιοτε ροι θαυμαζετωσαν τα μεγαλεια του Θεου κατα
ταυτα· οικοδομει γαρ και σωματικως νοουμενα· οι δε δυνα μενοι διαβαινειν επι το
βλεπειν, οτι και ταυτα τυ πικως συνεβαινεν εκεινοις, εγραφη δε δι' ημας, ευξαμενοι
τωι Θεωι, αιτησωμεν λογον τον σαφηνιζον τα και ταυτα. Πως ο Ἰησους προς την
αρχισυναγωγου θυγατερα προηγουμενως απεισιν, ου προς την αιμοῤροουσαν· και εν
τηι οδωι αυτωι απαντωσα πρωτη αυτη θερα πευεται; ηλθε γαρ ο Υιος του Θεου
προηγουμενως εις την Ἰουδαιων συναγωγην, και ευρεν αυτην νο σουσαν και
αποθανουσαν. Τα γαρ παραπτωματα του Ἰσραηλ πεποιηκεν αυτην αποθανειν. Ἡ δε
αιμοῤροουσα, η εν τηι οδωι, η ακαθαρσιας πεπληρωμενη, η ρεουσα ουκ εν καιρωι
αφεδρου, αλλ' αει αιμοῤροουσα και νοσουσα, αυτη προ εκεινης πιστευσει τωι Υιωι του
Θεου. Και εκει μεν ουτος απερχεται, αυτη δε του κρασπεδου του ιματιου αψασθαι
θελει. Ὁ δε Λουκας ο μη ειπε Ματθαιος προσεθηκεν, οτι δωδε καετης ην η του
αρχισυναγωγου θυγατηρ, και η αι 17.340 μοῤροουσα δωδεκα ετη ειχεν αιμοῤροουσα·
ουκουν αμα τηι γενεσει εκεινηι αυτη αιμοῤροει. Ἐν απαθειαι γαρ εστιν εκεινη οσον
χρονον ζηι η συναγωγη· και ο αυτος ορος του χρονου του τελους εκεινης και της
αρχης της σωτηριας ταυτης εστι. ∆ωδεκα ετων εκεινη αποθνησκει, και δωδεκα ετων
αυτη του παθους πι στευσασα θεραπευεται, ητις ουκ ισχυσεν υπ' ουδενος των ιατρων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

θεραπευθηναι. Πολλοι γαρ ιατροι τους απο εθνων υπεσχοντο θεραπευσαι. Ἐαν ιδηις
τους φιλοσοφουντας επαγγελλομενους αληθειαν, ιατροι εισι θεραπευσαι
πειρωμενοι. Ἀλλ' αυτους δαπανησασα τα παρ' εαυτης παντα, ουκ ισχυσεν υπ'
ουδενος των ιατρων θεραπευθηναι. Ἥψατο δε του κρασπεδου του Ἰησου δια
πιστεως, και ιαθη. Ἐαν ιδωμεν την πιστιν ημων την εις Ἰησουν Χριστον, και
νοησωμεν πηλικος εστιν ο Υιος του Θεου, και τινος ηψαμεθα αυτου, οψομεθα, οτι
προς συγκρισιν των εν αυτωι κρασπεδων κρασπεδου ηψαμεθα. Τουτο το κρασπεδον
θεραπευει ημας, και ποιει ακουειν απο του Ἰησου· Θυγατερ, η πιστις σου σεσωκε σε,
και θεραπευ θωμεν. Και η θυγατηρ αναστησεται του αρχισυναγω γου. Ὅταν γαρ το
πληθος των εθνων εισελθηι, τοτε πας Ἰσραηλ σωθησεται. ΚΕΦ. Θʹ. Στιχ. κζʹ. Λεγω δε
υμιν αληθως· Εισι τινες των ωδε εστηκοτων, οι ου μη γευσωνται θανατου, εως αν
ιδωσι την βασιλειαν του Θεου. Ταυτα επι Πετρον και Ἰακωβον και Ἰωαννην τινες
αναφερουσι, συναναβαντες εις το υψηλον ορος Χριστωι, οι και θανατου ουκ
εγευσαντο, προ του ιδειν τον Υιον του ανθρωπου ελθοντα εν τηι βασιλειαι αυ του,
ητοι εν τηι δοξηι της μεταμορφωσεως αυτου. Ει δε χρη τι και περιεργοτερον ειπειν
περι τε του εσταναι μετα Ἰησου, και περι του γευεσθαι θανατου· ησαν τινες εστωτες
οπου Ἰησους, ερηρεισμενοι τηι ψυχηι παρ' αυτωι. Ἦν αυτοις η στασις συγγενης τηι του
Μωση. Καγω γαρ, φησιν ο Μωυσης, εστην εν τωι ορει ημερας τεσσαρακοντα και
νυκτας τεσσαρα κοντα, αξιωθεις ακουσαι· και συ δε αυτου στηθι μετ' εμου. Ὀλιγοι δε
και φιλοι Θεου, οσοι την στασιν εν τωι καλωι εχουσιν, ως ο Βαπτιστης αυτος περι
αυτου λεγει· Ὁ δε φιλος του νυμφιου εστως χαραι χαι ρει. Και οι εστηκοτες γουν
παρα τωι Λογωι εχουσι κατα την στασιν διαφορας. ∆ιο ου παντες οι εστω τες παρα τωι
Σωτηρι, αλλα τινες αυτων, ως βελτιον εστηκοτες, ου γευονται θανατου, εως αν
ιδωσι τον ανθρωποις επιδημησαντα Λογον, και δια τουτο Υιον ανθρωπου
χρηματιζοντα, ερχομενον εν τηι αυτου βα σιλειαι. Ου γαρ αει εν τηι αυτου βασιλειαι
ερχεται, ως επι τοις εισαγομενοις, οι και μη εχειν αυτον ειδος η καλλος λεξαιεν αν.
Τοις δε τελειοις, κατα τον ∆αυιδ, ωραιος φαινεται καλλει παρα τους υιους των
ανθρωπων. Ἔστιν ουν βασιλικωτατον αξιωμα τωι Λογωι, βλεπομενον τισι των
εστηκοτων παρα τωι Ἰησου, ακολουθειν αυτωι δυνηθεισιν, αναβαινοντι εις το
υψηλον της φανερωσεως αυτου ορος· ου τις αξιου 17.341 ται Πετρος ων, και το
ασειστον εχων εν τηι πιστει· η υιοι ιροτων, οι και θανατου ου γευονται, εως αν ιδωσι
τον Υιον του ανθρωπου ερχομενον εν τηι βασιλειαι αυτου. Ζωη δε ο Χριστος. Ὁ δε
ταυτης εχθρος θανατος, και ο δι' αμαρτιας, η ετερως νοουμενος. Ὧν το ετε ρον δι' ων
εκαστος ημων πραττει εκλεγεται. Ὥσπερ ουν ο Χριστος αρτος εστι ζων, ουτως ο
εχθρος αυ του θανατος αρτος εστι νεκρος. Πασα δε λογικη ψυχη θατερωι τουτων
τρεφεται· η μεν γευομενη του των μονον, η δε και επι πλειστον εσθιουσα. Και ταχα
οι μεν σπανιως και μικρα αμαρτανοντες μονον γευονται θανατου· οι δε αρετην
ανειληφοτες ουδε γευονται αυτου, αλλ' αει αρτον τρεφονται ζωντα. Πε τρωι ουν, ου
πυλαι μη κατισχυσαν ᾅδου, ακολουθον ην τουτου μη γευεσθαι. Τοτε γαρ τις γευεται
θανα του, οτε πυλαι ᾅδου κατισχυσουσιν αυτου. Ἀλλα και τοις της βροντης υιοις,
γεννηθεισιν απο βροντης αν θρωπινου χρηματος, αδυνατον ην θανατου γευσασθαι,
του σφοδρα ποῤρω της μητρος αυτων βροντης. Το δε, εως, ενταυθα δηλοι τον
κατεπειγοντα περι του δηλουμενου χρονον, ου περιοριζομενον, ωστε γε νεσθαι μετα
το εως το εν αυτωι τωι δηλουμενωι· ως το· Και ιδου εγω μεθ' υμων ειμι εως της συν
τελειας του αιωνος. Ουκ εγευσαντο γουν ουδ' οι αποστολοι του προηρημενου
νοητου θανατου μετα το ιδειν την των τηλικουτων αγαθων θεωριαν. Ἐπει δε εν τοις
Ψαλμοις ειρηται· Τις εστιν ανθρωπος ος ζησει, και ουκ οψεται θανατον; και, Ἐλθετω
δη θανατος επ' αυτους· και εν τινι των προφητων· Κατεπιεν ο θανατος ισχυσας· εν δε
τηι Ἀποκαλυψει· Ὁ θανατος και ο ᾅδης ακολουθει τισι· μηποτε ελαττον κακον εστι το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

ιδειν θανατον, τουτου δε μειζον το γευσασθαι αυτου, του του δε ετι χειρον το
ακολουθειν τινι θανατον; και ου μονον ακολουθειν, αλλα και ηδη ελθειν επ' αυτον,
και καταλαβειν εκεινον, ωι προτερον ηκολουθει; Το δε καταποθηναι υπο του
θανατου παντων δοκει μοι βαρυτερον ειναι των ειρημενων. Και επιστησας τοις
λεγομενοις και τηι διαφοραι των αμαρτανομενων, ουκ οκνησεις, οιμαι, παραδεξασθαι
τοιαυτα τινα νενοησθαι τωι ενεργησαντι ταυτα γραφηναι εν τοις λογιοις του Θεου
Πνευματι. Τι δε δηλουται εν τωι ιδειν τον Υιον του ανθρωπου ερχομενον εν τηι
βασιλειαι αυτου, και εν τηι δοξηι αυ του; και τι σημαινει το, Ἐληλυθυιαν εν δυναμει,
παρα Μαρκου ρηθεν; Τα ειτε εκλαμπομενα ταις καρ διαις ημων, ειτε ζητουσιν
ευρισκομενα, ειτε υποσιοντα τους λογισμους ημων, σαφεστερον εκθη σομεθα. Ὁ
θεωρων και καταλαμβανων την του λογου υπεροχην λυοντος και διελεγχοντος
πασας τας υπο 17.344 των ψευδων μεν, επαγγελλομενων δε αληθειαν πιθα νοτητας,
βλεπει τον Υιον του ανθρωπου ερχομενον εν τηι ιδιαι βασιλειαι. Ει δε και τα ιδια
τρανωτερον παραστησαντα βλεπει, βλεποι αν αυτου προς την βασιλειαν και την
δοξαν. Και ο τοιουτος γε εν εαυτωι βλεποι αν την του Θεου βασιλειαν εληλυθυιαν εν
δυ ναμει· και τουτο βλεποι αν, ως ουδαμως ετι υπο αμαρτιας βασιλευομενος, της
βασιλευουσης εν θνητωι σωματι των αμαρτανοντων, αλλ' αει τεταγμενος υπο
βασιλει τωι των ολων Θεωι· ου η βασιλεια δυναμει μεν εντος ημων εστιν, ενεργειαι δε,
ως ωνομασεν ο Μαρ κος, εντος των τελειων μονον. Στιχ. κηʹ. Ἐγενετο δε μετα τους
λογους τουτους, ως ημεραι οκτω· και παραλαβων Πετρον και Ἰωαννην και
Ἰακωβον, ανεβη εις το ορος προσευξασθαι. Στιχ. κθʹ. Και εγενετο, εν τωι
προσευξασθαι αυτον, το ειδος του προσωπου αυτου ετερον, και ο ιματισμος αυτου
λευκος εξαστραπτων. Στιχ. λʹ. Και ιδου ανδρες δυο συνελαλουν αυτωι, οιτινες ησαν
Μωσης και Ἡλιας. Στιχ. λαʹ. Οι οφθεντες εν δοξηι ελεγον την εξοδον αυτου, ην
εμελλε πληρουν εν Ἱερουσαλημ. Ἀλλα τοιουτον μεν το πραγμα και θαυμα, το της
μεταμορφωσεως. Ει δε χρη επαναβεβηκοτα λογον ει πειν, ου ματην μεθ' εξ ημερας ο
Μαρκος και ο Ματ θαιος φησιν ανελθειν τον Ἰησουν εις το ορος συν τοις μαθηταις.
Ἀλλ' επει εν εξ ημεραις τελειωι αριθμωι ο συμπας κοσμος γεγενηται· ο παντα τα του
κοσμου υπερβαινων πραγματα, βλεπων δε εστωτα μονον και αιωνια, ουτος μεθ' εξ
ημερας παρειληφθαι δηλουται του Ἰησου. Ὁ γαρ ταυτας υπερβας βλεπει τον Ἰησουν
τονδ' ουδενι των κατω μεταμορφουμενον, μεταμορφωθεντα εμπροσθεν αυτου.
Φαινεται γαρ ο Λογος διαφορους εχων μορφας, εκαστωι ως χωρει· και τοις μεν ουκ
εχει ειδος, τοις δε ωραιος εστι καλλει. Τοις μεν μη αναβαινουσι δια των
επαναβεβηκοτων εργων, και δι' αυτων επι το υψηλον της σοφιας ορος, απλουστερον
νοειται, και κατα σαρκα γινωσκεται. Τοις τελειοις θεολογειται, και εν τηι του Θεου
μορφηι κατα την γνωσιν αυτων θεωρειται, λαμπει δε και το προσωπον αυτου ως ο
ηλιος τοις τεκνοις φωτος και ημερας, δικαιοσυνης ηλιος ειναι φανερουμενος. Ἀλλα
και τα ιματια αυτου τοις αναχθεισιν υπ' αυτου εις το υψηλον ορος φαινεται λευκα
ως το φως· απερ εισιν αι λεξεις, και α ενεδυσατο των Ευαγγελιων γραμματα, οιμαι δ'
οτι και τα απο της Γραφης των αποστολων δηλουμενα. Ἐπαν ουν ιδηις τινα την περι
του Ἰησου θεολογιαν ακριβουντα, και την λεξιν των Ευαγγελιων πασαν
σαφηνιζοντα, μη οκνει τωι τοιουτωι φασκειν, γεγονεναι τα ιματια του Ἰησου λευκα
ως το φως. Τωι δ' ουτως ιδοντι τον Ἰησουν οφθειεν αν Μωσης ο νο μος, και Ἡλιας ο
προφητικος λογος, κοινολογουμε νοι προς τον Ἰησουν. Ὁ δε ιδων την Μωσεως
δοξαν, νοησας τον πνευματικον νομον, ως ενα προς τον Ἰη σουν λογον, και την εν
τοις προφηταις εν μυστηριωι αποκεκρυμμενην σοφιαν, ειδε Μωσην και Ἡλιαν εν
δοξηι, οτε ειδεν αυτους μετα Ἰησουν. 17.345 Στιχ. λεʹ. Και φωνη εγενετο εκ της
νεφελης, λε γουσα· Ουτος εστιν ο Υιος μου ο αγαπητος· αυτου ακουετε. Στιχ. λ ʹ. Και
εν τωι γενεσθαι την φωνην, ευρεθη Ἰησους μονος. Ἡ δε εκ της νεφελης φωνη ταχα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

μεν Μωυσει και Ἡλιαι λεγει· Ουτος εστι· ταχα δε και τοις μαθηταις. Ἧς ακουσαντες,
και ταυτην την δοξαν μη φεροντες, επεσον επι προσωπον ταπεινωθεντες υπο την
κρα ταιαν χειρα του Θεου, σφοδρα φοβηθεντες, ειδοτες το λεχθεν προς Μωυσην· Ου
γαρ οψεται ανθρωπος το προσωπον μου, και ζησεται. Ἐπαραντες δε τους οφθαλμους,
μονον ειδον τον Ἰησουν. Ἓν γαρ, οιμαι, γεγονε Μωσης ο νομος, και Ἡλιας η
προφητεια, Ἰησου τωι Ευαγγελιωι. Και ουχ ωσπερ ησαν προτερον τρεις μεμενηκασι.
Ταυτα δε μοι νοει μυστικωτερον. Προς γαρ το υψηλον του γραμματος βουλημα, Μωυ
σης και Ἠλιας οφθεντες εν δοξηι, και συλλαλησαν τες τωι Ἰησου, απεληλυθασιν οθεν
εληλυθεισαν. Ουδε γαρ βλεπεται ο Ἰησους λεχθηναι τα της δοξης αυτου· εβλαβησαν
γαρ αν οι ακουοντες, και μαλιστα οι οχλοι, τον ουτω δεδοξασμενον θεωρουντες
σταυρου μενον. Ου τοινυν φθονησαντες εκρυψαν, αλλ' ως φο βηθεντες μη
απιστηθωσι. Τοτε ουν απηγγειλαν, μετα την αναληψιν, μετα την του Πνευματος
παρουσιαν. Ὅτε γαρ επλησθησαν παῤρησιας, και Πνευματος ηξιωθησαν, και την απο
των σημειων ειχον φωνην συνηγορουσαν αυτοις, και παντα οσα ελεγον, ευπαρα
δεκτα ην. Στιχ. μβʹ. Ἐπετιμησε δε ο Ἰησους τωι πνευματι τωι ακαθαρτωι, και ιασατο
τον παιδα, και απ εδωκεν αυτον τωι πατρι αυτου. Ἐπιβλεπτεον δε τουτοις
υψηλοτερον, και ση μειωτεον, οτι οι πασχοντες, η οι των πασχοντων οι κειοι, μετα
των οχλων εισιν, εφ' ους κατεισιν ο Ἰησους απο των υψηλων, τα υπερ τουτους
οικονομησας, επι του ορους αναβηναι μη δυναμενους προς αυτον δια κατεχουσας
τας ψυχας αυτων νοσους, θεραπευσων αυτους. Ἐξεταστεον δε επι τινων νοσηματων
οι πασχοντες αξιουσι, πιστευοντες περι της αυτων θε ραπειας, η αυτου, η του
κρασπεδου του ιματιου αψαμενοι. Ἐπι τινων δε αξιουσι περι αυτων ετεροι· ως ο
εκατονταρχος ο περι παιδος, και ο βασιλικος περι υιου, και ο αρχισυναγωγος περι
θυγατρος· και η Χαναναια, και νυν ο γονυπετων αυτον ανθρωπος περι υιου
σεληνιαζομενου. Και ποτε αφ' εαυτου ο Σωτηρ μη αξιωθεις ιαται· ως τον παραλυτον
επι τηι προβατικηι. Αυται γαρ, αλληλων αντεξετασθεισαι, πολλα τωι δυναμενωι
ακουειν της εν μυστηριωι Θεου κεκρυμμενης σοφιας παραστησουσι δογματα περι τε
των διαφορων περι τας ψυχας συμπτωματων, και περι του τροπου της θεραπειας
αυτων. Ὡς γαρ πασαν νοσον και μαλακιαν, ας ο Χριστος εν τοις οχλοις πριν ιασατο,
αναφερεις ευλογως επι τα παθη τα εν ταις ψυχαις, ουτως τουτοις αναλογιζου τοις τε
χωλοις και κωφοις εξετασθηναι και τα περι του σεληνιαζομενου. Ἔστι γαρ τουτι το
παθος επιτι θεμενον μεν εν τισιν ωραις, αφισταμενον δε εν πλειο 17.348 σιν, εν αις
ουδεν διαφερει ο πεπονθως υγιαινων τε. Και ψυχαι γουν τινες υγιαινειν μεν εν
σωφροσυνηι ταχα νομιζονται, και βιουν ως ο λογος βουλεται· ειτα εσθ' οτε
καταπιπτουσιν υπο των παθων απο του εστηκεναι δοκειν ..... περι την απατην του
αιωνος τουτου και ταις λοιπαις επιθυμιαις. Ουτοι, πνευματι κως ειπειν,
σεληνιαζονται, καταβαλλομενοι υπο των εν τοις ενδομυχουσι παθεσι πνευματικων
της πονη ριας, πιπτουσιν εις το πυρ των πυρωσεων· ενιοτε δε εις το υδωρ, οτε ο
βασιλευς παντων των εν τοις υδασι δρακοντων, καταβαλλων αυτους απο του
ελευθερον δοκειν αναπνειν, επι το εικειν εις τα βαθη των κυματων της θαλασσης
του των ανθρωπων βιου. Ταυτηι τηι διηγησει συμβαλειται ημιν ο λεγων εν τηι Σοφιαι,
περι μεν της του δικαιου ομαλοτητος· ∆ιη γησις ευσεβους δια παντος σοφια· περι δε
των αποδεδομενων· Ὁ δε αφρων ως σεληνη αλλοιουται. Και εστι και εν τοις
τοιουτοις ιδειν ορμας συνεπι σπασθαι δυναμενας προς επαινον τους μη εφισταντας
αυτων τωι ανερματιστωι, ωστε ειπειν αν οιονει πανσε ληνον ειναι εν αυτοις, η παρ'
ολιγον πανσεληνον. Ἴδοις δ' αν παλιν μιμουμενον το δοξαν ειναι εν αυτοις φως·
ουχι φως ημερινον τυγχανον, αλλα φως νυκτερι νον, και επι τοσουτον ληγον, εως
μηδε δοκειν φως ειναι επιβλεπομενον εν αυτοις γενηται. Ει ουν πασα ψυχη υπ'
αγγελωι τετακται, ο του σεληνιαζο μενου πατηρ αν ουτος αξιων ως περι υιου τον Ἰη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

σουν, ως μη δυνηθεντα απο υποδεεστερου λογου των μαθητων θεραπευθηναι υπο
του παθους. Ἔστι δε αλαλον και κωφον δαιμονιον αι αλογοι προς το δοκουν καλον
ορμαι, υπο του λογου εκβαλλομεναι, ας αυτος εποιει αλογωι φοραι, νομιζομεναι υπο
των βλεποντων κατα λογον ταυτα πραττειν της Ἰησου διδασκαλιας. ∆υσιατον δε
τουτο το παθος, και ισχυρον δοκει καλως πεπραχθαι τα μη καλως, και εστιν ουτως
εν τοις τοιουτοις μεγαλη η τοιαυτη ενεργεια, ωστε ταυτην ορει παραβαλλεσθαι,
δεομενη ινα μετατεθηι απο του πασχοντος δια πασης πιστεως του θερα πευοντος.
Ἔστι δε η πασα πιστις παραβαλλομενη κοκκωι σιναπεως· επει εξουθενειται μεν παρα
των ανθρωπων η πιστις, και βραχυτατον εστι, και ευτε λες ειναι φαινεται· τυχουσα
δε γης αγαθης, τουτεστι ψυχης, γινεται δενδρον μεγα· ωστε ουδεν μεν των απτερων,
τα δε επτερωμενα πνευματικως πετεινα του ουρανου κατασκηνουν δυνασθαι εν τοις
κλαδοις της τοιαυτης πιστεως. Στιχ. μγʹ. Παντων δε θαυμαζοντων επι πασιν, οις
εποιησεν ο Ἰησους, ειπε προς τους μαθητας αυτου. Στιχ. μδʹ. Θεσθε υμεις εις τα ωτα
υμων τους λο γους τουτους. Ὁ γαρ Υιος του ανθρωπου μελλει παραδιδοσθαι εις
χειρας ανθρωπων. Ὑπο τινος αρα μελλει παραδιδοσθαι; Ὁ μεν Ἀποστολος φησι
παραδεδοσθαι υπο του Θεου τον Υιον, εκως· Ὅς γε του ιδιου Υιου ουκ εφεισατο, αλλ'
υπερ ημων παντων παρεδωκεν αυτον, υπερ 17.349 ολου του κοσμου πεισομενον, ινα
αρηι αυτου την αμαρτιαν· ερεις δε και υπο του διαβολου παραδεδο σθαι αυτον, υφ' ου
παραδιδονται τοις αιχμαλωτευσασι τα ζευγη και οι ονοι του Ἰωβ, ειτα τοις ιππευσιν
αι καμηλοι, τωι πυρι τα προβατα, τωι εξ ερημου πνευ ματι αι τουτου θυγατερες και οι
υιοι. Ἔστω ουν πρωτον υπο του Πατρος παραδεδομενος ο Υιος εις χειρας ανθρωπων·
ειτα υπο του Ἰουδα, εις ον μετα το ψωμιον εισηλθεν ο Σατανας αρχικωτερον του
Ἰουδα παραδιδους αυτον. Ἀλλ' ο μεν Πατηρ του ιδιου Υιου ουκ εφεισατο
φιλανθρωπιαι τηι προς ημας και χρηστοτητι· ο δε Ἰουδας μοχθηριαι προαιρεσεως.
Θανατωθεις δε, τον το κρατος εχοντα του θανατου, ητοι της αμαρτιας, διαβολον
κατηργησε. Θανατος γαρ η αμαρτια κυριως, κατα το· Ψυχη αμαρτανου σα, αυτη
αποθανειται. Και οι μεν αρχοντες παρ εστησαν κατα του Χριστου, ημεις δε
ωφεληθεντες τωι εκεινον απεκτασθαι, φαμεν το· ∆ιαῤρηξωμεν τους δεσμους αυτων.
Συμμορφοι γαρ γεγονοτες τωι θα νατωι του Χριστου, ουκετι εσμεν υπο τους δεσμους
των εναντιων· αλλ' αυτοι μαλλον εκγελωνται παρα του κατοικουντος εν ουρανοις
Πατρος, και υπο του Κυριου μυκτηριζονται. Ἀναστας γαρ συμμορ φους ημας
πεποιηκε και της αυτου αναστασεως, ουκετι καθεζομενους εν σκοτει και σκιαι
θανατου, δια το ανατειλαι εφ' ημας φως του Θεου. Στιχ. νζʹ. Ἐγενετο δε
πορευομενων αυτων εν τηι οδωι, ειπε τις προς αυτον· Ἀκολουθησω σοι οπου εαν
απερχηι, Κυριε. Στιχ. νηʹ. Και ειπεν αυτωι ο Ἰησους· Αι αλωπεκες φωλεους εχουσι, και
τα πετεινα του ουρανου εχουσι κατασκηνωσεις· ο δε Υιος του ανθρω που ουκ εχει
που την κεφαλην κλινηι. Ει μεν ουν ετοιμος ει αυτος ομοιως εμοι ουκ εχον τι που την
κεφαλην κλιναι, αιρησηι δια την εμην δι δασκαλιαν το ακαταστατον ενταυθα ελπιδι
της των ουρανων βασιλειας, επ' ουδενι την αναπαυσιν ενταυθα μη προσδοκων, αλλ'
εν τωι μελλοντι. Οι γαρ εμοι μα θηται, δικαιοσυνην ασκουντες, εν τωι κοσμωι τουτωι
θλιψιν εξουσι· πονηροι δε και γοητες, αλωπεξι και πετεινοις ουρανου
παραβαλλομενοι, εν τωι βιωι τουτωι προκοψουσι πλανωντες και πλανωμενοι.
Ὑψηλοτερον δε· Ὅτε ετεθνηκει τωι νεανισκωι ο πατηρ και ην νεκρος, τοτε απο του
Ἰησου εκληθη. Νομιστεον δε, οτι, ωσπερ ο κοσμος Παυλωι εσταυρωται και νεκρος ην,
επει τεθνηκει αυτωι τα του κοσμου πραγματα, μηκετι αυτα σκοπουντι ως βλεπομενα
και προσκαιρα· ουτως εκαστωι δικαιωι τεθνηκε ο διαβολος, οστις αυτωι εζη
αμαρτανοντι. Πας γαρ ο ποιων την αμαρτιαν εκ του διαβολου γεγεννηται· παντι δε
αμαρτανοντι και σκοπουντι τα τηιδε ζηι ο πονηρος πατηρ. Παντι δε, ωι τεθνηκε ο
πονηρος, λεγοιτ' αν υπο του Χριστου το, Ἀκολουθει μοι. Και ταχα τοιου τον εστι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

μυστικως νοουμενον το δειν μισεισθαι υφ' ημων τον πατερα, ει μελλοιμεν αξιοι
εσεσθαι του Ἰησου. Το δε, Τους νεκρους θαψαι τους εαυτων νε κρους, αλληγορειται
μονον. Θαπτουσι γαρ πως νεκροι τους εαυτων νεκρους εν εαυτοις, ταφοι και
μνημεια 17.352 αυτων γενομενοι. Τελεον δε καταλειπει τον νεκρον, και ουδαμως ετι
αυτου απτεται ο πειθομενος τωι Ἰη σου· οιδε γαρ, ως ο απτομενος νεκρου μολυνεται.
Ἀλλ' ο μεν Λουκας ταυτα περι των ευδοκιμωτερων φησιν· ο δε Μαρκος λεγει, οτι
παρακαλεσαμενος τους δωδεκα, απεστειλεν ανα δυο δυο, δους αυτοις εξουσιαν
πνευματων ακαθαρτων. Τουτο δε, ανα δυο υπηρετεισθαι τωι λογωι βουληματι Θεου,
εοικεν ειναι αρχαιον απο Μωσεως και Ἀαρων, εν τωι εξελ θειν τον λαον εκ της
Αιγυπτου. Ἐξηγαγε γαρ τον Ἰσραηλ ο Θεος εν χειρι Μωσεως και Ἀαρων. Και Ἰησους
δε ο του Ναυη, και Χαλεβ ο του Ἰεφονη, οι αμφοτεροι ομονοησαντες κατεστειλαν
τον λαον παρ οξυνομενον υπο των δεκα. Και Ἐλδαδ και Μελδαδ, αμφοτεροι
προεφητευον εν τηι σκηνηι ομονοησαντες. Ἀλλα και υστερον Παυλον και Βαρναβαν
εξαπεστει λεν εις τα εθνη, και παραδειγματε οι τοιουτοι ησαν των συμφωνουντων
δυο επι της γης. Ἐφαρμοσει δε τουτοις και το· Ἀδελφος υπο αδελφου βοηθουμενος,
ως πολις οχυρα· και το· Ἀγαθοι οι δυο υπερ τον ενα. Το δε κατα δυο τεταχθαι και
τους δωδεκα εμ φαινει εν τωι καταλογωι αυτων ο Ματθαιος, κατα συζυγιαν αυτους
ταξας. Ὥσπερ δε ο γεωργος ζευγος βοων κατεχων εργαζεται την γην, ουτως ο Κυριος
δυο δυο αποστολους ζευξας απεστειλεν αυτους, μετ' αυτων εργαζομενος την γην
των ακουοντων εν αληθειαι και πιστευοντων. ΚΕΦ. Ιʹ. Στιχ. ιʹ. Εις ην δ' αν πολιν
εισερχησθε, και μη δεχονται υμας, εξελθοντες εις τας πλατειας αυτης, ειπατε· Στιχ.
ιαʹ. Και τον κονιορτον, τον κολληθεντα ημιν εκ της πολεως υμων, απομαξομεθα
υμιν Των γαρ αμαρτηματων υμων ο κονιορτος δικαιως αν εις υμας επανελθηι.
Ἁπλουστερον δε· Βουλετα, το, Ἐκτιναξατε τον κονιορτον, η ωστε δειξαι, οτι ουδεν
ελαβον παρ' αυτων, η ωστε εις μαρτυριον αυ τοις γενεσθαι της μακρας οδοιποριας,
ην εστειλατο δι' αυτους. Παρατηρει δε, οτι αι μη παραδεχομεναι τους αποστολους
και την υγιη διδασκαλιαν πολεις, εχουσι πλατειας· αναλογως τηι πλατειαι η πυλη, και
ευρυχωρος η οδος η απαγουσα εις την απ ωλειαν, και πολλοι εισιν οι ερχομενοι δι'
αυτης. Στιχ. ληʹ. Ἐγενετο δε εν τωι πορευεσθαι αυτους, και αυτος εισηλθεν εις κωμην
τινα. Γυνη δε τις ονοματι Μαρθα υπεδεξατο αυτον εις τον οικον αυτης. Στιχ. λθʹ. Και
τηιδε ην αδελφη καλουμενη Μαρια, η, και παρακαθισασα παρα τους ποδας του
Ἰησου, ηκουε τον λογον αυτου. Στιχ. μʹ. Ἡ δε Μαρθα περιεσπασατο περι πολ λην
διακονιαν. Ἐπιστασα δε ειπεν· Κυριε, ου μελει σοι οτι η αδελφη μου μονη κατελιπε
διακονειν; Ειπε ουν αυτηι, ινα μοι συναντιλα βηται. Στιχ. μαʹ. Ἀποκριθεις δε ειπεν ο
Ἰησους· Μαρθα, Μαρθα, μεριμναις και τυρβαζηι περι πολλα· ενος δε εστι χρεια. 17.353
Στιχ. μβʹ. Μαρια δε την αγαθην μεριδα εξελε ξατο, ητις ουκ αφαιρεθησεται απ'
αυτης. Εις μεν ουν το, Ἑνος εστι χρεια, το Ἀγαπησεις, χρησιμον, τον πλησιον σου ως
εαυτον· εις δε το, Ὀλιγων εστι χρεια, παραθησεις το· Ου κλεψεις, ου
ψευδομαρτυρησεις, και ει τι αλλο ομοιως ειρηται. Ἐκλαβηι δε Μαρθαν μεν εις την
πραξιν, Μαριαν δε εις την θεωριαν. Ἢ την μεν εις την Ἰουδαιαν, την δε εις την εξ
εθνων Ἐκκλησιαν. Ἢ Μαρθαν μεν εις τους εκ περιτομης πιστευσαντας και
φυλαττοντας Ἰουδαικως τα του νομου, Μαριαν δε τους τουτων απηλλαγμενους, και
μονοις τοις Ἰη σου ποσι προσκαθεζομενους. ∆ιαφορως γαρ επιβαλ λων, ευρησεις
Μαρθαν μεν σωματικωτεραν, και περι πολλα ειλουμενην, Μαριαν δε τηι θεωριαι
μονηι, και τοις πνευματικοις προσανεχουσαν. ΚΕΦ. ΙΑʹ. Στιχ. βʹ. Πατερ ημων, ο εν τοις
ουρανοις· αγια σθητω το ονομα σου· ελθετω η βασιλεια σου. Οιμαι δε, οτι ουδεις
λεγοι τωι Θεωι το Πατερ, μη πεπληρωμενος του της υιοθεσιας πνευματος· και Υιος
δοξαζων Πατερα λεγοι αν Πατερ· φυλαξας δε την εντολην, την λεγουσαν· Ἀγαπατε
τους εχθρους υμων, προσευχεσθε υπερ των διωκοντων υμας, οπως γενησθε υιοι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

Πατρος υμων, του εν τοις ουρανοις. Ἐλθετω η βασιλεια σου. Ἵνα καταργηθηι μεν
πασα αρχη και εξουσια και δυναμις, ετι δε και πασα βασιλεια του κοσμου, και η
βασιλευουσα εν τοις θνη τοις ημων σωμασιν αμαρτια· παντων δε τουτων βα σιλευσηι
ο Θεος. Στιχ. γʹ. Τον αρτον ημων τον επιουσιον διδου. Ἀναγκαιως δε και το καθ'
ημεραν προσκειται. Οιονει γαρ επισκευαστη εστιν ημων η ζωη η αληθινη, ινα κατα
Θεον ζησηι ο εσω ανθρωπος. Στιχ. εʹ, ʹ, ζʹ. Το μεν ουν, Τις εξ υμων, προς τους
μαθητας λε γεται· το δε, εξει φιλον, ινα ειπηι τον Θεον φιλον τυγχανοντα τοις αγιοις,
ως Μωυσηι και τωι Ἀβρααμ. Ταχα δε και μεσονυκτιον ο συνεσταλμενος ουτος εστι
καιρος του βιου, οτε ολοθρευτης εισερχεται εις πασαν οικιαν της εν κοσμωι
Αιγυπτου, ενθα μη κεχρισται η φλια τωι του Χριστου αιματι. Αιτει δε ο μαθητης τον
φιλον τρεις αρτους, βουλομενος θρεψαι τηι περι Τρια δος θεολογιαι τον γενομενον
προς αυτον απο της οδου, καθα φησιν· Ἐκτος εμου ου δυνασθε ποιησαι ουδεν. Ἀλλα
πως αποκρινεται εσωθεν ο φιλος λε γων· Μη μοι κοπον παρεχε; Ζητησεις δε, μηποτε
οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι τους εαυτων κοπους παρεχωσι τωι Σωτηρι. ∆ιο τας
ασθενειας ημων φε ρει, και περι ημων οδυναται. Ἢ ωσπερ τωιδε μη υπνοι ο Θεος,
αλλωι δε αμαρτανοντι οργιζεσθαι λεγε ται· ουτω και κοπον εχειν απο του
παρεχοντος αυτωι. Συ δε ορα, ει αρτος μεν η αναγκαια της ψυχης 17.356 εν γνωσει
τροφη, ης ανευ ουκ εστι σωζεσθαι· οιον ο περι του, πως βιωτεον ακριβης λογος·
ιχθυς δε η οιον οψον φιλομαθεια· οιον το ειδεναι συστασιν κο σμου, ενεργειαν
στοιχειων, αρχην και τελος και με σοτητα χρονων, και οσα εξης η σοφια καταλεγει.
Ου τως ουν αντι αρτου λιθον ου διδωσιν ο Θεος, ον ο δια βολος εβουλετο υπο Ἰησου
εσθιεσθαι· ουτε αντι ιχθυος οφιν, ον εσθιουσιν οι αναξιοι του ιχθυας εσθιειν
Αιθιοπες. Ἐκει γαρ, φησιν ο Ψαλμωιδος, συ συνεθλασας την κεφαλην του δρακοντος
επι του υδατος, εδωκας αυτον βρωμα λαοις τοις Αιθιοψιν· ουτε απλως αντι
τροφιμου και ωφελουντος τα αβρωτα και βλαπτοντα. Στιχ. λδʹ. Ὁ λυχνος του
σωματος εστιν ο οφθαλ μος. Ὅταν ουν ο οφθαλμος σου απλους ηι, και ολον το σωμα
σου φωτεινον εστιν. Ἐπαν δε πονηρος ηι, και το σωμα σου σκοτεινον. Στιχ. λεʹ.
Σκοπει ουν, μη το φως το εν σοι σκο τος εστιν. Στιχ. λ ʹ. Ει ουν το σωμα σου
φωτεινον, μη εχον μερος σκοτεινον, εσται φωτεινον ολον, ως οταν ο λυχνος τηι
αστραπηι φωτιζεται. Του δε εφεξης ρητου τοιουτον ειναι τον λογον νο μιζω· Ειπερ
δια το σωμα σου φωτεινον γεγονεναι, φωτισθεντος υπο του λυχνου του σωματος,
μηδεν εστιν εν σοι μερος ετι σκοτεινον, μηδαμως αμαρτα νοντι ετι, ουτως εσται
φωτεινον το ολον σωμα, ως παραβαλλεσθαι τας αυγας αυτου λυχνωι εν φωτιζουσηι
αστραπηι καν φωτισμωι το σκοτος λυοντι. Ἀστραπηι μεν γαρ εοικε λαμπροτατηι ο απο
του νου φωτισμος· λυχνωι δε εν αστραπηι το εν τωι σωματι φως, πεφυ κοτι ειναι
σκοτος, αγομενωι, οπου ο νους βουλεται. Στιχ. ναʹ. Ἀπο του αιματος Ἄβελ εως του
αιματος Ζαχαριου. ∆ιο της Ἐλισαβετ και του παιδος αποτυχοντες οι δημιοι, και του
Ζαχαριου τον θυμον αφιασιν, ως λογος. Κατ' αυτο τουτο γουν και δια την παρθε νον
Μαριαν μετα το γεννησαι τον Σωτηρα ημων. Ἐλ θουσα γαρ προσκυνησαι, εστη εν τωι
τοπωι των παρ θενων. Και κωλυοντων των ειδοτων αυτην γεννησα σαν, ο Ζαχαριας
ελεγε τοις κωλυουσιν, αξιαν αυτην ειναι του τοπου των παρθενων, ετι παρθενον
ουσαν. Ὡς ουν σαφως παρανομουντα απεκτειναν μεταξυ του ναου και του
θυσιαστηριου, λειτουργουντα και θυοντα τωι Θεωι, και αναμιγνυουσι το αιμα τωι
αιματι. ΚΕΦ. ΙΒʹ. Στιχ. ʹ. Ουχι πεντε στρουθια πωλειται ασσα ριων δυοιν και εν εξ
αυτων ουκ εστιν επιλε λησμενον ενωπιον του Θεου; Στιχ. ζʹ. Ἀλλα και αι τριχες της
κεφαλης υμων πασαι ηριθμηνται. Μη ουν φοβεισθε. Πολλων στρουθιων διαφερετε.
Τηρει δε, οτι ου πτωσιν στρουθιου επι της γης ειπεν, ως ο Ματθαιος. Πεντε δε
στρουθια νυν τας αισθησεις του δικαιου αινιττεται· αι των μετεωρων 17.357 και υπερ
ανθρωπον αισθανονται, ορωσαι τα θεια, ακουουσαι φωνης Θεου, γευομεναι ζωντος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

αρτου, οσφραινομεναι Χριστου μυρων ευωδιας, ελαιου αγαλ λιασεως, απτομεναι
λογου ζωντος· αιτινες, εξευτελι ζομεναι υπο των τα πνευματος μωριαν και ευω
κρινοντων, ουκ εισιν επιλελησμεναι ενωπιον του Θεου. Το μεντοι εμφαινον ρητον,
μηδε το ελαχιστον στρουθιον επιλελησμενον ειναι ενωπιον του Θεου, συνεξετασον
τοις εμφαινουσι ρητοις, επιλανθανεσθαι τινων τον Θεον δι' αμαρτιαν αυτων. Ῥητως
μεν ουν το λεπτομερες της Προνοιας, και η μεχρι των λεπτων γνωσις, εν τουτοις
δηλουται· νοητως δε πιπτει επι της γης, οια στρουθια, το φρονιμον. Ἐπαν δε ανω
φερεσθε, τα κατω ζητει τοις της σαρκος ενεχο μενοις κακοις, παραδοθεν εις παθος
ατιμιας, και το ελευθερον μετα του τιμιου απολελωκος. Τοιουτος δε ο υπο του λογου
μετεωρισθεις, και τα γηινα φρονη σας. Κατα δε το ρητον παλιν, το· Ου πεσειται επι
την γην ανευ του Πατρος υμων, ου την βουλησιν δεικνυσιν, αλλα την προγνωσιν.
Των γαρ γινομενων, α μεν κατα βουλησιν γινεται, α δε κατ' ευδοκιαν, α δε κατα
συγχωρησιν. ΚΕΦ. ΙΓʹ. Στιχ. κʹ. Παλιν ουν ειπε· Τινι ομοιωσω την βα σιλειαν του
Θεου; Στιχ. καʹ. Ὁμοια εστι ζυμηι, ην λαβουσα γυνη εκρυψεν εις αλευρου σατα τρια,
εως ου εζυμωθη ολον. Ἑτερως εστι λαβειν, την μεν γυναικα εις την Ἐκκλησιαν, την
δε ζυμην εις το Πνευμα το αγιον. Σατα δε τρια, σωμα, πνευμα, ψυχην. Ἁγιαζεται δε
ταυτα τηι ζυμηι του αγιου Πνευματος, ωστε γενεσθαι προς το αγιον Πνευμα εν
φυραμα. Ἔτι ζυμην την απο του σπορου τελεσιουργηθεισαν δυναμιν ο Σωτηρ
ονομαζει το Πνευμα το αγιον, τουτον αινιξαμενος τον τροπον. Ὁ γουν της ουρανιου
βασιλειας λογος, μετα την πρωτην εν ανθρωποις σποραν αυξηθεις, καρπον αποδους
εντελη, του αγιου Πνευματος την επιχορη γιαν τοις δια των πρωτων ωφελουμενοις
παρεχει, ζυμης δικην φυραμα ζυμουσης. Γυνη δε ταυτην, η σοφια του Θεου, εις
αλευρου σατα τρια εγκρυπτει. Τοις γουν πορισαμενοις εκ πολλης επιμελειας και της
του σπορου γεωργιας αλευρου σατα τρια, δογματα, θειαν γνωσιν την περι Πατρος
και Υιου και αγιου Πνευματος, η του Θεου σοφια το αγιον Πνευμα χο ρηγει. Ἡ δ'
αυτη, καθ' ετεραν διανοιαν, παντα τον εκ Θεου ανθρωπον εκ σωματος και ψυχης και
πνευ ματος συνεστωτα, τηι επιχορηγιαι της θειας εμπνευ σεως, ζυμην εγκρυπτουσα,
την εξ αυτης ωφελειαν, εις αλευρου σατα τρια τα νενοημενα, εως ου ζυμωθηι ολον.
Ουτος γουν, τηι μετοχηι της ουρανιου ζυμης ποιωθεις και ζυμωθεις, ουρανιος και
πνευματικος χρηματισεται ανθρωπος, και νεον φυραμα, ως ον μιας κρασεως
γενομενης των τριων αλευρων αποδε δομενων, και της εν αυτοις εμπνευσεως του
αγιου 17.360 Πνευματος. Και δη νεος αρτος και πνευματικος γε νομενοι κατα τον
Ἀποστολον, ος φησιν· Εις αρτος και εν σωμα εσμεν οι πολλοι, εικονα και ομοιωσιν
αναληψομεθα του ζωοποιου των ολων αρτου, ος εκ του ουρανου καταβεβηκεν,
εαυτωι παραπλησιους και ημας απεργασαμενος. Ευ δε γυναικι αφομοιωσω την
σοφιαν του Θεου εν τουτοις· Χριστος δε εστιν η του Θεου δυναμις, και Θεου σοφια,
καταλληλως τωι της ζυμης υποδειγματι. Ὥσπερ γαρ επι της παραβολης του σπορου,
γεωργου προσωπον και σπορεως εισηγεν, ουκ αν ευλογως εν εκεινοις
μνημονευθεισης γυναικος, ουτε κανταυθα επι ζυμης φερομενης εις αλευρου σατα
τρια, οικειουται η παραβολη, γυναικι αρτοποιου μενηι τον εξ εκεινης ωνομασμενον
σπορεα απεικασαι. Στιχ. κθʹ. Και ηξουσιν απο ανατολων και δυ σμων και βοῤρα και
νοτου, και ανακλιθησον ται εν τηι βασιλειαι του Θεου. Παρα δε τωι Ματθαιωι και
παραβολη πλεκεται, δι' ης καλουνται ως εις αμπελωνα εις τας εντολας ερ γαται
διαφοροι εν διαφοροις ηλικιαις, ως εν πρωΐαι, και περι τριτην, και εκτην και ενατην
και ενδεκατην ωραν. Ταχα μεν ουν απας ο των ανθρωπων βιος εστιν η κατα την
παραβολην ημερα. Και οι μεν εκ παιδων και πρωτης ηλικιας κληθεντες οι αμα τηι εωι
μισθω θεντες εισι παρα του δεσποτου· οι δε μετα το μειρα κιον οι απο της τριτης
ωρας· οι δε μετα τον εν νεο τητι καυσωνα και το βαρος επι την θεοσεβειαν αγο μενοι
πρεσβυται οι περι την ενατην· οι δε προς αυτηι τηι εξοδωι γεροντες ηδη δηλουνται δια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

της ενδεκατης. Και επει προαιρεσις, ου χρονος, εξεταζεται, ον εν πιστει πεποιηκε τις·
δια τουτο τοις εξ ου κεκληνται τα επιβαλλοντα πεποιηκοσι διδοται ο ισος της σωτη
ριας μισθος· το συλαθεν κατ' αρχας υπο του πο νηρου δι' απατης κατα την της
εντολης παραβασιν πνιξ της θειας και βασιλικωτατης εικονος δη ναριον, δι' ου δοκει
μοι το γνωρισμα της βασιλειας αυτης υποφαινειν, οτι βασιλεως εντετυπωμενην ει
κονα του δηναριου το χαραγμα σημαινει. Ἐπειδη τοινυν παντας τους επι τον
αμπελωνα, και το της θεοσεβειας πολιτευμα παρελθοντας, μιας τε και της αυτης
εργασιας αψαμενους, της αυτης βασιλειας μετασχειν ην δικαιον· τουτου χαριν
εικοτως τοις πασι της Βασιλειας το συμβολον το δηναριον αποδιδοται· ων οι μεν εν
νεοτητι εκληθησαν, οι δε αμφι την του νεα νιου ηλικιαν, οι δε περι τον μεσον του
ανθρωπου ζωης χρονον, οι δε τον ανδρα τελειον ηδη και υπερβεβη κοτα
ανειληφοτες· οι δε κατα τον πρεσβυτην αυτον γηραλεοι λοιπον, και περι δυσμας
εχοντες του βιου. Ειποι δ' αν τις και ετερως εξηγουμενος εφαρμοτ τειν τα της
παραβολης δηλουμενα, τοις ανεκαθεν εκ πρωτης του βιου συστασεως μεχρι
συντελειας του αιωνος καταξιουμενοις της ενθεου κλησεως. Ὥστε αμα πρωι
κεκλησθαι λεγειν επι την της θεο σεβειας εργασιαν τους κατα την αρχην του βιου
17.361 πρωτους διασωθεντας· δευτερους δε τους αμφι τον Ἐνωχ και Νωε· τους περι
την τριτην τους αμφι τον Ἀβρααμ· τους δε περι την εκτην τους εν τοις χρο νοις των
προφητων· τους δε περι την ενδεκατην τους μετα την σωτηριον θεοφανειαν. Ους δη
παντας καταξιωθησεσθαι ενος και του αυτου μισθου κατα το δηναριον
δεδηλωμενους, ωσπερ εις την του Θεου βασιλειαν αναφερεται. Τα παντα ταυτα
διαστηματα ισαριθμα ταις αι σθησεσι. Και αφη μεν εστιν η πρωτη κλησις· οθεν
ειρηται περι του φυτου, Ου μη αψησθε αυτου· οσφρησις δε κατα την δευτεραν· οθεν
επι του Νωε ωσφρανθη Κυριος οσμην ευωδιας· γευσις δε κατα τον Ἀβρααμ· διο και
τοις αγγελοις εγκρυ φιας παρατιθησι και μοσχον· ακοη δε επι Μωυσεως, οτε
ακουστη γεγονεν εκ του ουρανου η φωνη του Θεου· ορασις δε η πασων των
αισθησεων τιμιωτερα, κατα την του Χριστου επιδημιαν· οτε εωρακασι τον Χριστον
τοις μακαριοις οφθαλμοις. Ὀψια δε η συντελεια του αιωνος, οτε οι εργαται οι
εσχατοι πρωτοι τον μισθον λαμβανουσιν. Οι γαρ προτερον μαρτυρηθεντες δια της
πιστεως ουκ εκομισαντο την επαγγελιαν. Πρωτοι γαρ τον μισθον απολη ψεσθαι
προσδοκωμεν οι Χριστου γνωριμοι. ΚΕΦ. Ι∆ʹ. Στιχ. ιβʹ· Ἔλεγε και τωι κεκληκοτι
αυτον· Ὅταν ποιηις αριστον η δειπνον, μη φωνει τους φι λους σου, μηδε τους
αδελφους σου, μηδε τους συγγενεις σου, μηδε γειτονας πλουσιους· μη ποτε και αυτοι
αντικαλεσωσι, και γενηται σοι ανταποδομα. Στιχ. ιγʹ. Ἀλλ' οταν ποιηις δοχην, καλει
πτωχους, αναπηρους, χωλους, τυφλους. Στιχ. ιδʹ. Και μακαριος εσηι, οταν ουκ εχωσιν
ανταποδουναι σοι. Ἀνταποδοθησεται γαρ σοι εν τηι αναστασει των δικαιων. Ἀλλ'
ουτε μεν κατα το ρητον κελευομεθα μη φι λους καλειν και γειτονας, αλλα πτωχους
και αναπη ρους, χωλους και τυφλους. Μυστικως δε ταχα φιλοι μεν ειεν αν οι
χαιροντες καθ' ημας τοις της αλη θειας δογμασιν· αδελφοι δε οι εχοντες αδελφα
δογμα τα· συγγενεις οι πλησιαζειν ημιν κατα ταυτα θε λοντες· γειτονες οι μη παντα
μακραν των ημετερων δογματων εσκηνωμενοι. Κατα κοινου δε το πλου σιους
ακουστεον. Οι μεν ουν ακροασεις καταγελλον τες πλουσιους και πτωχους καλουσιν·
ο δε προς δοξαν αληθη διακονων τωι λογωι κενοδοξιας απηλλα κται. Καλει δε
πτωχους, τουτεστιν απειρους λογων, ινα πλουτισηι· αναπηρους, τουτεστι
βεβλαμμενους το φρονημα, ινα υγιασηι· χωλους τους σκαζοντας τωι λογωι, ινα ορθας
τροχιας ποιωσι· τυφλους τους το θεωρητικον μη εχοντας, ινα βλεπωσι το φως το
αληθινον. Το δε, Ουκ εχουσιν ανταποδουναι σοι, ισον εστι τωι· Ουκ ισασι προς
ερωτησιν η αποκρισιν διεξαγειν λογον, και διαλεκτικως. Στιχ. ιηʹ. Και ηρξαντο απο
μιας παραιτεισθαι 17.364 παντες· τουτεστιν, ως εξ ενος συνθηματος. Ὁ πρωτος ειπεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

αυτωι· Ἀγρον ηγορασα, και εχω αναγκην εξελθειν, και ιδειν αυτον. Ἐρωτω σε, εχε με
παρηιτημενον. Στιχ. ιθʹ. Και ετερος ειπε· Ζευγη βοων ηγορασα πεντε, και πορευομαι
δοκιμασαι αυτα. Ἐρωτω σε, εχε με παρηιτημενον. Στιχ. κʹ. Και ετερος ειπε Γυναικα
εγημα, και δια τουτο ου δυναμαι ελθειν. Ἁπλως δε τρισι τροποις αποπιπτουσι τινες
της κλησεως· φαντασιαι δογματων κρειττονων, διωξει αισθητων, και φιληδονιαι. Οι
μεν γαρ αγρον αγορα σαντες εισιν οι και παραιτουνται το δειπνον, οι πα ραλαβοντες
δογματα ετερα της θεοτητος, πολλην εχοντα την πιθανοτητα, και την ποικιλιαν του
λογου· οι και καταφρονουσι του αγρου, του εχοντος εν εαυτωι αγρον και δυναμεις. Ὁ
ουν μη ιδων μηδε δοκιμασας ον εκτησατο λογον δια το προειληφθαι, εξ αναγκης και
ουχ εκουσιως εξερχεται εκ του δει πνου, και του κεκληκοτος, ταχα δε και εαυτου. Το
δε Ἐρωτω σε φησιν, ως λογωι μονωι αιδουμενος τον κεκληκοτα. Ὁ δε ζευγη βοων
αγορασας πεντε, ουτος εστιν ο της νοητης καταφρονων φυσεως, περι δε τα αισθητα
φιλοχωρων· ουδ' ουτος εδοκιμασεν εξ αρχης α εω νηνται. Ει ο δυο αριθμος επι υλας
τασσεται, ουτος τα υλικα ετιμησε· διο και ουτος το νοητον δειπνον παρηιτηται. Ὁ δε
ετερος εστιν ο ειπων· Γυναικα εγημα, ο δοκων ευρηκεναι σοφιαν, και ταυτης κοι
νωνησει παραιτουμενος την αληθη· η ο τηι σαρκι ενουμενος, φιληδονος μαλλον η
φιλοθεος. Το μεν ουν ολοσχερες της παραβολης ουτως· εκλαβε δε και αλ λως τα
κατα τον τοπον, οσον ανθρωποι εσμεν, και τον πλουτον της του Θεου χρηστοτητος
ου συμφερει γινωσκειν ημιν. Ἀναγκαιως ο Θεος ανθρωπωι ομοιουται, ιν' ως
ανθρωποις λαλησηι, μη χωρουσιν οικονομηθηναι υπο του Θεου παντα, μενοντος του
Θεου. Και τοτε παυ σεται ομοιουμενος ανθρωπωι, οταν, παυσαμενοι ερι δος, ζηλου
και των λοιπων κακων, και του κατ' ανθρωπον περιπατειν, αξιωθωμεν ακουσαι απο
του Θεου· Ἐγω ειπα· Θεοι εστε και υιοι Ὑψιστουπαντες. Πεπαυται δε και αλλα πολλα
καλουμενος, ων αμαρτωλος χρηιζει ανθρωπος, πανθηρ και λεων, και αρκτος, ως εν
τοις προφηταις γεγραπται. Ουτως ακουω και του· Ὁ Θεος ημων πυρ καταναλισκον.
Τωι γαρ ουκ οντι αξιωι καταναλισκεσθαι φως εστι κατα τον Ἰωαννην λεγοντα· Ὁ
Θεος ημων φως εστι. Και αυθις· Ουπω, φησιν, εφανερωθη τι εσομεθα· οιδαμεν δε,
οτι, εαν φανερωθηι, ομοιοι αυτωι εσο μεθα, οτι οψομεθα αυτον καθως εστιν. Ει γαρ
και αξιωθωμεν βλεψαι νυν τον Θεον τωι νωι και τηι καρδιαι, ου βλεπομεν αυτον
καθως εστιν, αλλα κα θως δια την ημετεραν οικονομιαν ημων γινεται· εν δε τηι
αποκαταστασει παντων, ων ελαλησε δια στο ματος των αγιων αυτου, οψομεθα ουχ
ως νυν ο ουκ εστιν, αλλ' ως πρεπει τοτε, ο εστι. Παρ' ημιν μεν ουν τοις ανθρωποις
ανθρωπωι ωμοιωθη· παρα δε 17.365 τοις εαυτους αποθεωσασι Θεωι· Ὁ Θεος γαρ εστι,
φησιν, εν συναγωγηι θεων. ΚΕΦ. ΙΕʹ. Στιχ. κγʹ. Και ενεγκαντες τον μοσχον τον σιτευ
τον, και φαγοντες ευφρανθωμεν. Ει δε χρη τον τοπον και υψηλοτερον θεωρησαι,
προκαταρχεται λογων, ηθικων μεν, οιον τροφης, εν τωι φαγοντες, εποπτικων δε,
οιον ποτου, εν τωι ευφρανθωμεν. Οινος γαρ αρχη ευφροσυνης, ως γεγραπται. ΚΕΦ.
Ι ʹ. Στιχ. ιζʹ. Ευκοπωτερον δε εστι τον ουρανον και την γην παρελθειν, η του νομου
μιαν κεραιαν πεσειν. Ἔτι μια κεραια ου παρ' Ἕλλησι μονον εστι το ιωτα, αλλα και
παρ' Ἑβραιοις το παρ' αυτοις κα λουμενον ιωθ. ∆υναται δε ιωτα συμβολικως
λεγεσθαι Ἰησους, επειπερ η αρχη του ονοματος αυτου και παρ' Ἕλλησι και παρ'
Ἑβραιοις απο του ιωθ γραφεται. Ἔστι τοινυν εν τωι νομωι ο Λογος του Θεου μη
παρερχομενος αυτον, μηδε προτερον πιπτων, εως αν παντα γενηται· τοτε δε πιπτων,
ινα πλειονα καρπον φερηι· ου νικηθεις, αλλα ταπεινωσας εαυ τον, και γενομενος
υπηκοος μεχρι θανατου, θα νατου δε σταυρου. ΚΕΦ. ΙΖʹ. Στιχ. ιβʹ. Και εισερχομενου
αυτου εις τινα κωμην, απηντησαν αυτωι δεκα λεπροι ανδρες, οι εστη σαν ποῤρωθεν.
Στιχ. ιγʹ· Και αυτοι ηραν φωνην, λεγοντες· Ἰη σου επιστατα, ελεησον ημας. Και γε
τους περι λεπρας νομους υπολαμβανηις δη τινα της ψυχης διαγραφην διαφορον. Τις
γαρ ουκ αν απορησαι ορων, οτι πη μεν η λεπρα ακαθαρτον ποιει τον ανθρωπον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

εγγενομενη χρωτι ζωντι, πη δε πασαν ακαθαρσιαν απολυει ολον λεπρον γεγονοτα.
Τοτε γαρ ακαθαρτος ειναι λογιζεται, οτε χρως ζων, μετα το ολολεπρον γεγονοτα,
μιαινεται του ζωντος χρωτος την εξ ολων λεπραν ....... ειναι λεγο μενην. Ἡγουμαι
γαρ την λεπραν αντι αλογων λαμβανεσθαι της ψυχης παθηματων, τον δε ζωντα
χρωτα αντι της λογικης καταστασεως. ∆οκει ουν μοι μυστηριον παρεχειν ο λογος.
Ἐν γαρ τηι των βρεφων ηλικιαι ανεγκλητος εστιν η ψυχη, της αλο γιας απολυουσα
αυτην παντος ψογου. Ἐαν δε οφθηι χρως ζων εν αυτηι, ο εστιν, εαν αρχηται του
λογου υποφυωσις, τοτε αρχη της αμαρτιας υφισταται, εως επικρατησηται του
χρωτος του ζωντος, τουτεστι, του λογου αυξανοντος και τελειουμενου, ολος γενη
ται ο χρως ζων, και τελεον η λεπρα εξαφανισθηι. ΚΕΦ. ΙΗʹ. Στιχ. κʹ. Τας εντολας
οιδας· Μη μοιχευσηις, μη φονευσηις, μη κλεψηις, και μη ψευδομαρτυρη σεις. Τιμα τον
πατερα σου και την μητερα σου. Ἐξελεγχεται δε εν τωι λογωι Μαρκιωνιστων τε
παρανοια και Μανιχαιων, οι τον νομον αλλοτριον ειναι φασι Χριστου. Φησι γαρ ο
Μαρκος, οτι εμ 17.368 βλεψας αυτωι ο Ἰησους ηγαπησεν αυτον. Ουκ αν δε επι τηι του
αλλοτριου πληρωσει ηγαπησε τον περι ταυτα παῤρησιασαμενον. Ζητησιν δε κινει
πως ηγαπηθη ο μη μελλων ακολουθειν επι την ζωην. Ἔστι δε επι μεν τοις προτεροις
αγαπης αξιος ο τα του νομου φυλαξας· τηι δε προς το τελειον ολιγωριαι την επι τοις
προσθεν αγαπην ουκ ειασα γενεσθαι τελειαν. ΚΕΦ. ΙΘʹ. Στιχ. κθʹ. Και εγενετο ως
ηγγισεν εις Βηθφαγη και Βηθανιαν, προς το ορος το καλουμενον Ἐλαιων, απεστειλε
δυο των μαθητων αυτου, Στιχ. λʹ. Ειπων· Ὑπαγετε εις την κατεναντι κω μην, εν ηι,
εισπορευομενοι, ευρησετε πωλον δεδεμενον, εφ' ον ουδεις ποτε ανθρωπων εκα θισε.
Λυοντες αυτον, αγαγετε. Στιχ. λαʹ. Και εαν τις υμας ερωται· ∆ια τι λυετε; ουτως ερειτε
αυτωι· Ὅτι ο Κυριος αυτου χρειαν εχει. Στιχ. λβʹ. Ἀπελθοντες δε οι απεσταλμενοι,
ευρον καθως ειπεν αυτοις. Στιχ. λγʹ. Λυοντων δε αυτων τον πωλον, ειπον οι κυριοι
αυτου προς αυτους· Τι λυετε τον πωλον; Στιχ. λδʹ. Οι δε ειπον· Ὁ Κυριος αυτου
χρειαν εχει Στιχ. λεʹ. Και ηγον αυτον προς Ἰησουν. Ὅπου γαρ υπακοη και ιερος
τοπος, εκει ο Κυριος τους αποστολους λυσοντας πωλον δεδεμενον, εφ' ον ουδεποτε
Μωυσεως λογος η Ἡσαΐου, η αλλου τινος των προφητων εκαθισεν. Ὅτε δε ηλθεν ο
Χριστος, ο φυσει και μονος Κυριος, σιγωσιν οι πολλοι προ του κυριευθηναι υπο του
Σωτηρος κυριοι. Ὅταν γαρ τις τηι κακιαι δουλευηι, πολλων παθων δουλος εστι· του δε
κυριου απαξ γενομενου, ου δυναται πολλους κυριους εχειν. Στιχ. λεʹ. Και επιῤριψας
τις εαυτων τα ιματια επι τον πωλον, επεβιβασε τον Ἰησουν Στιχ. λ ʹ. Πορευομενου δε
αυτου, υπεστρωννυον τα ιματια αυτων εν τηι οδωι. Λαμβανουσι μεντοι τον λογον οι
μαθηται, και επικαθιζουσι ταις ψυχαις των ακουοντων. Κοσμουσι δε ημας και αι
καλαι πραξεις των αποστολων επικειμεναι ημιν. Θελουσι γαρ και πατωμεν αυτων τα
ιματια, εξεταζοντες τους αποστολικους λογους. ΚΕΦ. Κʹ. Στιχ. ιθʹ. Και εζητησαν οι
αρχιερεις και οι γραμ ματεις επιβαλειν επ' αυτον τας χειρας εν αυτηι τηι ωραι, και
εφοβηθησαν· εγνωσαν γαρ, οτι προς αυτους την παραβολην ειπεν. Στιχ. κʹ. Και
παρατηρησαντες απεστειλαν εγκα θετους, υποκρινομενους εαυτους δικαιους ειναι,
ινα επιλαβωνται αυτου λογου, εις το παραδου ναι αυτον τηι αρχηι και τηι εξουσιαι του
ηγου μενου. Στιχ. καʹ. Και επηρωτησαν αυτον λεγοντες· ∆ι δασκαλε, οιδαμεν οτι
ορθως λεγεις και διδα σκεις, και ου λαμβανεις προσωπον, αλλ' επ' αληθειας την
οδον του Θεου διδασκεις. Στιχ. κβʹ. Ἔξεστιν ημιν Καισαρι φορον δουναι, η ου; 17.369
Στιχ. κγʹ. Κατανοησας δε αυτων την πανουργιαν, ειπε προς αυτους· Τι με πειραζετε;
Στιχ. κδʹ. Ἐπιδειξατε μοι δηναριον. Τινος εχει εικονα και επιγραφην; Ἀποκριθεντες
δε ειπον· Καισαρος. Στιχ. κεʹ. Ἀποκριθεις δε ειπεν αυτοις· Ἀποδοτε τα Καισαρος
Καισαρι, και τα του Θεου τωι Θεωι. Στιχ. κ ʹ. Και ουκ ισχυσαν επιλαβεσθαι αυτου
ρηματα εναντιον του λαου, και θαυμασαντες επι τηι αποκρισει αυτου, εσιγησαν.
Ὑψηλοτερον δε· Ὁ ανθρωπος, ως εν τηι Γενεσει γεγραπται, κατ' εικονα Θεου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

γεγονεν. Ὕστερον δε δια την αυτου παρακοην ανελαβε και εικονα χοικην. Ὥσπερ δε
το νομισμα εικονα εχει του βασιλευοντος των εθνων, ουτως ο ποιων τα εργα του
Παντοκρατορος την εικονα αυτου φορει, ην παραινει ο Σωτηρ αποδιδοναι και
αποτιθεσθαι, και φορειν την εξ αρχης γενομενην εικονα. Ἀκολουθως τουτοις και ο
Παυλος φησιν· Ὡς εφορεσαμεν την εικονα του χοικου, ουτω φορεσωμεν και την
εικονα του επουρανιου. Τουτο ουν δηλοι το· Ἀποδοτε τα Καισαρος Καισαρι, και τα
του Θεου τωι Θεωι.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20


