Fragmenta ex commentariis in epistulam ad Ephesios
Eph. i 1 Παυλος αποστολος Ἰησου Χριστου δια θεληματος Θεου.
ακουσωμεν τι και Ὠριγενης φησι περι τουτου ει η δια προθεσις το υπηρετικον
εμφαινει (ωσπερ επι πλειον εξητασαμεν διηγουμενοι το παντα δι' αυτου εγενετο,
τιθεντες και τας φαινομενας ημιν εις τουτο ανθυποφορας), ζητητεον πως αποστολος
εστι Παυλος Χριστου Ἰησου ουκ εκ θεληματος Θεου αλλα δια θεληματος Θεου. ο μεν
ουν τις ερει, μη πανυ ακριβουν πανταχου τον Παυλον τα των προθεσεων ιδιωματα,
οπερ αυτον ποιειν και επ' αλλων σημαινομενων. αλλος δε, διαφοραν ειδως του «δια
Θεου» και του δια θεληματος Θεου, ερει οτι ατοπον αν ην ει εγεγραπτο Παυλος
αποστολος Χριστου Ἰησου δια Θεου· ει δε το θελημα του Θεου υπηρετικον εστιν,
ηγουμενου οντος αυτου του χρωμενου αυτωι, ουκ αν ειη τουτο αλογον. επιστησεις δε
και περι του θεληματος του Θεου ει δυναται τασσεσθαι επι Χριστου· ιν' ωσπερ εστι
Θεου δυναμι και Θεου οφια, ουτως ηι και θελημα αυτου, Θεου υποστασιν εχον
αυτον· εαν δε τινι απεμφαινον φαινηται ουσιωσθαι λεγειν το του Θεου θελημα,
επιστησατω ει μη η δοκουσα απεμφασις παραπλησιος εστι και επι δυναμεω Θεου και
οφια Θεου και λογου Θεου, και αληθεια και ανα τα εω και οδου· παραπλησιος γαρ
μοι δοκει τυγχανειν περι παντων τουτων, ως ουσιωμενων εν τωι μονογενει Λογωι. 2
Eph. i 1b [τοις αγιοις τοις ουσιν και πιστοις εν Χριστωι Ἰησου.] [Ὠριγενης δε φησι] επι
μονων Ἐφεσιων ευρομεν κειμενον το τοις αγιοις τοις ουσι· και ζητου μεν, ει μη
παρελκει προσκειμενον τωι τοις αγιοις <το> τοις ουσι, τι δυναται σημαινειν. ορα ουν
ει μη ωσπερ εν τηι Ἐξοδωι ονομα φησιν εαυτου ο χρηματιζων Μωσει το <ο> ων,
ουτως οι μετεχοντες του οντος γινονται οντες, καλουμενοι οιονει εκ του μη ειναι εις
το ειναι· εξελεξατο γαρ ο Θεο τα μη οντα, φησιν ο αυτος Παυλος, ινα τα οντα
καταργη ηι. και ζητησει τις, πως τα οντα καταργει· αλλα ακουωμεν επιφεροντος
αυτου το οπω μη καυχη ηται πα α αρξ ενωπιον του Θεου. εαν γαρ τις μετεσχηκως
του ειναι, επιλαθομενος της μετοχης, εαυτωι καταχαρισηται την του ειναι αιτιαν, και
μη την πασαν ευχαριστιαν αναφερηι επι τον εκ του μη ειναι το ειναι αυτωι ομοιον και
κατ' εικονα χαρισαμενον, τοτε καταργειται το ον. [i 3] ευλογητος ο Θεος και Πατηρ
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ο ευλογησας ημας εν πασηι ευλογιαι πνευματικηι εν
τοις επουρανιοις εν Χριστωι. ο μεν τις ερει, δια τας εν Λευιτικωι και ∆ευτερονομιωι
ευλογιας και ει που αλλοθι της γραφης τοιαυται εισιν αναγεγραμμεναι, προς
αντιδιαστολην εκεινων δε, λεγεσθαι την πνευματικην ευλογιαν· ως του Θεου και
Πατρος Ἰησου Χριστου ημας ευλογουντος ουκ εν σωματικηι ομοιως εκεινοις ευλογιαι,
αλλα πνευματικηι. και ουτω γε εκδεξονται οι ετεροδοξοι, νομισαντες αν και
αφορμην του διακοπτειν την θεοτητα εκ τοιαυτης εκδοχης ληψεσθαι. ημεις δε
παραστησαντες οτι ουδε επι των κατα νομον δεδονται αι ευλογιαι, ει σωματικως
νοηθειεν, τοις πεπιστευμενοις κατα τον νομον και υγιως βεβιωκεναι, ελεγξομεν
τους ουτως υπειληφοτας ητοι ψευδεσθαι τον τας ευλογιας δεδωκοτα, η το μη απο
της προχειρου εκδοχης νοουμενον επηγγελθαι τοις βιωσασι καθως προσεταξεν.
ακολουθον γαρ εστι τωι ο νομο πνευματικο ε τι και τας εν αυτωι ευλογιας ειναι
πνευματικας. ου τετευχασι δε σωματικως των ευλογιων, φερ' ειπειν, οι προφηται· ου
γαρ εδανει αν εθνε ι πολλοι ανθρωποι περιελθοντε εν μηλωται , εν αιγιοι δερμα ιν,
υ τερουμενοι, θλιβομενοι, κακουχουμενοι, εν ερημιαι πλανωμενοι και ορε ι και
πηλαιοι και ται οπαι τη γη , ουδε ευλογηνται εν πολει η εν αγρωι· αλλ' ουδε αι
αποθηκαι αυτων ευλογηνται, ας ουδε εκτησαντο την αρχην. και ορα ει μη εκ τουτων
αναγκασομεν τους αλλως νοουντας μεταθεσθαι (ει τηροιεν το αξιωμα του τας
ευλογιας δεδωκοτος Θεου) προς το πνευματικως αυτον δεδωκεναι αυτας τοις
μακαριοις εαυτου. ου μονον δε πασα ευλογια πνευματικη εστιν ην ευλογηνται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Παυλος και οι παραπλησιοι αυτωι, και ουδεμια αυτων σωματικη, αλλα και εν τοις
επουρανιοις. επρεπε γαρ τουτοις ων το πολιτευμα εν ουρανοι υπαρχει, θη αυριζου ιν
εν ουρανωι και την καρδιαν εχουσιν οπου ε τιν αυτων ο θη αυρο , και εν τοις
επουρανιοις των πνευματικων τυγχανειν ευλογιων. πως δε ηδη εστιν ευλογησας ο
Θεος και Πατηρ του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου εν πασηι ευλογιαι πνευματικηι και εν
τοις επουρανιοις, αξιον επισκεψασθαι· ου γαρ ειρηται «ο ευλογησων» ημας. και ορα
ει δυναται το εν τοις επουρανιοις ειναι αντι του «εν τοις νοητοις και εξω
αισθησεων·» ουτω γαρ και θη αυριζει τις εν ουρανοι , και την καρδιαν ουκετι εχει
επι γη , τουτεστιν εν τοις υλικοις και σωματικοις, αλλ' εν ουρανωι, τηι νοητηι φυσει
αει αυτηι ομιλων. υπερ δε του ακριβεστερον θεωρησαι ημας, αμφοτερα ειρηται περι
της ευλογιας, και οτι εστι πνευματικη και οτι εν τοις επουρανιοις· και προς τουτοις
οτι εν Χριστωι, οιονει εν τωι Λογωι και τηι Σοφιαι και τηι Ἀληθειαι και τηι ∆υναμει. 3
Eph. i 4b [ειναι ημας αγιους και αμωμους κατενωπιον αυτου.] [Ὠριγενης φησι]
ζητησαι δ' αν τις προς το ειναι τινας αγιους και αμωμους κατενωπιον του Θεου ει μη
το προφητικον εναντιουται τουτωι λεγον ου δικαιωθη εται ενωπιον ου πα ζων· ει δε
κατενωπιον του Θεου πα ζων ου δικαιωθη εται, πως κατενωπιον αυτου εσονται
αγιοι; ει γαρ αγιοι και αμωμοι εσονται, και δικαιωθησονται. επι την αμφιβολιαν τις
καταφυγων του προφητικου ερει, το μη δικαιουσθαι κατενωπιον του Θεου παντα
ζωντα τοιουτο τι σημαινειν οιονει ολος και εξ ολου του εαυτου χρονου ου
δικαιωθη εται κατενωπιον του Θεου τωι παντως ημαρτηκεναι ποτε, οπερ εαν ουτως
εχηι ου κωλυει το ειναι τινας αγιους και αμωμους κατενωπιον αυτου, εκ διορθωσεως
τοιουτους γεγενημενους· η και το, <ει> μη πα ζων, αλλ' ουν γε τινας δικ<αι>ουσθαι.
[i 5] εν αγαπηι προορισας ημας εις υιοθεσιαν δια Ἰησου Χριστου εις αυτον. ητοι το εν
αγαπηι τωι προορισας συναπτεον, η εξελεξατο ημας εν αυτωι εν αγαπηι προ καταβολης
κοσμου προορισας ημας εν υιοθεσιαι <δια> Ἰησου Χριστου εις αυτον ωστε ημας ειναι
αγιους και αμωμους κατενωπιον αυτου. δηλοι δε το ονομα της «υιοθεσιας» το μη
φυσει ειναι υιους του Θεου τους προορισθεντας υπ' αυτου· ουκ αν γουν ταχθειη το
ονομα της υιοθεσιας επι του Σωτηρος, αλλ' επι τουτων οι λαβοντε το <π>ν<ευ>μα
της δουλεια ει φοβον αποδοντε τον φοβον αξιοι γινονται ελευθεριας και του
ακουσαι ουκετι υμα λεγω δουλου , οι και δια τουτο λαμβανουσι το πνευμα της
υιοθε ια . οτε δε τις τον Υιον λαμβανει ου προτερον εσχηκως αυτον, τοτε και το
πνευμα κεχωρηκε της υιοθε ια · ουτως γαρ δια Χριστου η υιοθεσια ημιν επεισερχεται.
επι τωι μεντοιγε εις αυτον καταντησαι εξελεξατο ημας εν αυτωι προ κατα βολης
κοσμου, ειναι ημας αγιους και αμωμους κατενωπιον αυτου, εν αγαπηι προορισας
ημας εν υιοθεσιαι δια Χριστου· τουτοις γαρ επιφερεται το εις αυτον. [i 5b] κατα την
ευδοκιαν του θεληματος αυτου. το της «ευδοκιας» ονομα ου πανυ τι τετριμμενον εν
τηι των Ἑλληνων συνηθειαι νομιζω ον, ωνοματοποιησθαι δε υπο των
ερμηνευσαντων· εχρησαντο γαρ τηι λεξει επι των προφητικων, ως εν τωι πδʹ ψαλμωι,
ευδοκη α Κυριε την γην ου, και εν ρεʹ, μνη θητι ημων Κυριε εν τηι ευδοκιαι του λαου
ου· και εν τωι Ἀμβακουμ, και εαν υπο τειληται ουκ ευδοκει η ψυχη μου εν αυτωι.
πλην η ευδοκια εμφαινει το «ευ» και το «δοκειν·» ωστε μη αν λεχθηναι επι των
δοκουντων ημιν ου καλως, αλλ' επι μονων των επαινετως δοκουντων. ζητητεον
ουν πως εν αγαπηι προορισας εις υιοθεσιαν ους προωρισεν ο Θεος, κατα την ευδοκιαν
του θεληματος αυτου προωρισε· και αποδειξιν ευρετεον του ευδοκιαν ειναι του
θεληματος αυτου επι τουτοις· και γαρ επι τωι επαινεισθαι της εις τους σωζομενους
χαριτος αυτου την δοξαν ευδοκησεν αυτου το θελημα. 4 Eph. i 6 [εν τωι ηγαπημενωι.]
[Ὠριγενης φησιν] «ηγαπημενος» απλως λεγεται ο Σωτηρ· επει καν πλανωνται οι
ανθρωποι περι την της δικαιο υνη καταληψιν και της αληθεια και της οφια , πλην
παντες αν ομολογησαιεν «αγαπαν» οφιαν και αληθειαν και δικαιο υνην. δια τουτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

«ηγαπημενος» λεγεται ο Μονογενης του Θεου, παντων αγαπωντων τα επινοουμενα
αυτωι, ητοι δε σφαλλομενων του σκοπου η επιτυγχανοντων· ωσπερ παντες τεθηπασι
τον Θεον, σφαλλονται δε οι αποπιπτοντες της υγιους εννοιας περι του Θεου. [i 7] εν
ωι εχομεν την απολυτρωσιν δια του αιματος αυτου, την αφεσιν των παραπτωματων.
απολυτρωσις <η> λυτρωσις γινεται των αιχμαλωτων και γενομενων υπο τοις
πολεμιοις· γεγοναμεν δε υπο τοις πολεμιοις τωι αρχοντι του αιωνο τουτου και ταις
υπ' αυτον πονηραις δυναμεσι, και δια τουτο εδεηθημεν απολυτρωσεως και του
εξαγοραζοντος ημας ινα ημας απαλλοτριωθεντας αυτου απολαβηι· εδωκεν ουν ο
Σωτηρ το υπερ ημων λυτρον το εαυτου αιμα· διοπερ εχομεν την απολυτρωσιν δια
του αιματος αυτου, την αφεσιν των παραπτωματων. τηι απολυτρωσει επεται η
αφεσις των παραπτωματων, πριν απολυτρωθηναι τινα ουκ ενδεχομενης αυτωι
γενεσθαι αφεσεως παραπτωματων. πρωτον ουν απολυτρωθηναι ημας δει και μηκετι
ειναι υπο τωι αιχμαλωτευσαντι και κεκρατηκοτι, ινα ελευθερωθεντες και εξω
γενομενοι των (ιν' ουτως ειπω) χειρων αυτου, επ' ωφελειαι δυνηθωμεν λαβειν την
αφεσιν των παραπτωματων και θεραπευθεντες απο των τραυματων της αμαρτιας
ενεργησαι κατ' ευσεβειαν και τας λοιπας αρετας. [i 8] κατα το πλουτος της χαριτος
αυτου ης επερισσευσεν εις ημας. ο νοησας τι εστι χαριτι ε τε ε ω μενοι και ουκ εξ
εργων, και υγκρινων παραπτωματα παραπτωμασι, βλεποι αν κατα την λεγουσαν
παραβολην περι των πεντακο ιων και πεντηκοντα δηναριων τις οφειλει πλειονας
χαριτας ομολογειν τωι συγχωρησαντι το χρεος οικοδεσποτηι. ετι δε θεωρων πως ουκ
αξια τα παθη ματα του νυν καιρου προ την μελλου αν δοξαν ανακαλυφθηναι ει
ημα , τον πλουτον της του Θεου χαριτος συνιδοι αν, και ως επερισσευσεν ουτως επι
τους κλητους και εκλεκτους, μαλιστα τους αλλοτριου των διαθηκων του Θεου και
ξενου των επαγγελιων αυτου, τωι παραπτωματι του Ἰσραηλ ελκυσθεντας απο της
πατρικης χρηστοτητος επι την σωτηριαν· ετι δε μαλλον τον πλουτον της χ<αρι>τος
αυτου ης επερισσευσεν εις τους μακαριους μειζον' <αν> τις κατανοησαι θεωρων το
ουκ οιδατε οτι αγγελου κρινουμεν; και το ει α επιθυμου ιν αγγελοι παρακυψαι, και
το περι του επι πασι λεγομενου εσεσθαι δο ινα ω εγω και υ εν ε μεν, ινα και αυτοι
εν ημιν εν ω ιν. ουτος δε ο πας πλουτος της χαριτος του Θεου, ης επερισσευσεν εις
τους αγιους, απο τινος αρχης επιχορηγουμενο και αυξων και πληθυνομενος, ητοι
αντιφιλοτιμουμενον και συμπαρεκτεινομενον κατα το δυνατον εχει τον τυγχανοντα
των προειρημενων, η απολειπομενον κατα το ενδεχομενον ποιειν παντα τα
επιβαλλοντα. ει μεν ουν απολειποιτο τις, οιονει κενη γενοιτ' αν προς τον τοιουτον η
χαρις· ει δε τα παρ' αυτου ανελλιπως ποιησαι, λεγοι αν το αποστολικον η χαρι
αυτου η ει εμε ου κενη εγενηθη. 5 Eph. i. 9 [εν πασηι σοφιαι και φρονησει γνωρισας
ημιν το μυστηριον του θεληματος αυτου κατα την ευδοκιαν αυτου ην προεθετο εν
αυτωι εις οικονομιαν του πληρωματος των καιρων.] [Ὠριγενης φησι] τι το πασηι
σοφιαι και μετα τουτο τι το φρονησει; κεχρηται τηι λεξει και Ἰησους εν τηι Σοφιαι,
αρξαμενος απο του πα α οφια παρα Κυριου και μετ' αυτου ε τιν ει τον αιωνα. ει τις
ουν κατενοησε τα βλεπομενα και τινα τα εν αυτοις η και εξω αυτων μη βλεπομενα,
και κατακερματισας τωι λογωι ιδιαι τα αορατα και ιδιαι τα ορατα εξεταζοι την σοφιαν ηι
τα παντα πεποιηκεν ο Θεος (παντα γαρ εν οφιαι φησιν ο ∆αβιδ εποιη α ), ουτος την
παρα Κυριου πα αν <αν> επιβλεποι οφιαν. αλλ' εικος τινα απογνοντα το ηδη
δυνασθαι εν πασηι σοφιαι και φρονησει γενεσθαι τον ετι το σωμα τουτο περικειμενον,
κατακουοντα δε και του εκ μερου γινω κομεν και εκ μερου προφητευομεν,
προσκοψειν τωι εν πασηι σοφιαι και φρονησει γνωρισας ημιν το μυστηριον του
θεληματος αυτου, ως κατακεχαρισμενως μαλλον η αληθως ειρημενωι· ινα γαρ και εν
σοφιαι γνωρισθηι Παυλωι και τοις παραπλησιοις αυτωι το μυστηριον του Θεου, αλλ'
ουκ εν πασηι σοφιαι γνωριζεται παντα αυτωι εκ μερου γινωσκοντι και εκ μερου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

προφητευοντι. ορα ουν ει μη προς την ζητησιν ταυτην αλλη διαστολη της
αναγνωσεως αρμοζει των κατα τον τοπον ουτως εχουσα· εις επαινον δοξης της
χαριτος αυτου ης εχαριτωσεν ημας εν τωι ηγαπημενωι, εν ωι εχομεν την απολυτρωσιν
δια του αιματος αυτου, την αφεσιν των παραπτωματων, κατα τον πλουτον της
χαριτος αυτου ης επερισσευσεν εις ημας εν πασηι σοφιαι και φρονησει· ενθαδε
καταπαυσας την τουτου του τοπου διαστολην, απ' αλλης αρχης ουτως αναγνωσεται
το γνωρισας ημιν το μυστηριον του θεληματος αυτου κατα την ευδοκιαν αυτου,
ωστε το εν πασηι σοφιαι και φρονησει μη εφαρμοζειν τωι γνωρισας ημιν το μυστηριον
του θεληματος αυτου αλλα τοις ανωτερω. εχαριτωσε γαρ ημας εν τωι ηγαπημενωι εν
πασηι τηι εαυτου σοφιαι και τηι αυτου φρονησει ο Θεος· αλλα και εν τωι ηγαπημενωι
εχοντες την απολυτρωσιν δια του αιματος του Χριστου, εν πασηι σοφιαι και φρονησει
του Θεου ελαβομεν ταυτα· και εν πασηι σοφιαι αυτου και φρονησει τετυχηκαμεν της
αφεσεως των παραπτωματων, περισσευοντος αυτου εις ημας τον πλουτον της
χαριτος αυτου εν πασηι σοφιαι και φρονησει· απερ παντα πεποιηκε, γνωρισας ημιν το
μυστη ριον του θεληματος αυτου κατα την ευδοκιαν αυτου. εαν δε ηι και η προτερα
αναγνωσις, τοιουτος αποδοθησεται λογος, μη εναντιου μενος τηι ενεργειαι του εκ
μερου γινω κειν και του διωκοντα καταλαμβανειν· εν πασηι τηι εαυτου σοφιαι και
φρονησει ο Θεος ημας ωικονομησε, γνωρισας το μυστηριον του θεληματος αυτου. ινα
γαρ δυνηθωμεν γνωρισαι το μυστηριον του θεληματος αυτου και τουτο χωρησαι
εξισχυσωμεν, ωμα ταπεινω εω περικειμενοι, πασης σοφιας Θεου οικονομουσης
ημας χρηιζομεν. και ειπερ το των μυστηριων ονομα επι των θειων και απορρητων
και μη επιτηδειων φθανειν εις πολλους παραλαμβανεται, δηλονοτι και περι των
σωθησομενων θεληματι του Θεου μυστηριου εχεται· το γαρ πολυ πληθος της
χρηστοτητος του Θεου κεκρυπται τοις φοβουμενοις αυτον, καθως φησιν ο ∆αβιδ, ω
πολυ το πληθο τη χρη τοτητο ου, Κυριε, η εκρυψα τοι φοβουμενοι ε. επιστησον
δε ει διαφερει «προορισμος» και «προθεσις,» ως μετα τον προορισμον την προθεσιν
γινεσθαι· ωστε οιον κατα μεν τα εννοηματα του Θεου γινεσθαι τον προορισμον, κατα
δε ταυτα ηδη την περι ων προωρισε προθεσιν ουσιωμενων πως επακολουθειν και εις
εργον ερχομενων του προορισμου· οθεν και προτερον μεν γεγραπται το εν αγαπηι
προορισας ημας εις υιοθεσιαν, δευτερον δε κατα την ευδοκιαν αυτου ην προεθετο εν
αυτωι. εξεταστεον δε τι εστι το πληρωμα των καιρων· τουτωι δε παρακειται το
πληρωμα του χρονου παρα τωι αυτωι λεγομενον Παυλωι, οτε δε ηλθε το πληρωμα του
χρονου, εξαπε τειλεν ο Θεο τον υιον αυτου. ωσπερ δε ο καιρος του παραλαβειν την
πατρυαν κτησιν τον κληρονομον γενομενον εν ηλικιαι ανδρος πληρωμα αν πως
ονομαζοιτο του χρονου αυτου η του καιρου αυτου, ουτως εν πληρωματι των καιρων
γενοιτ' αν ο δια των φερουσων επι την τελειοτητα οδων και προκοπων καταντησας
επι το δυνασθαι τα προωρισμενα και προτεθει μενα υπο του Θεου τοις αγιοις λαβειν.
6 Eph. i 10 ανακεφαλαιωσασθαι τα παντα εν Χριστωι τα επι τοις ουρανοις και τα επι
της γης, εν αυτωι. [Ὠριγενης φησι] το ονομα της «ανακεφαλαιωσεως» ειρηται επι
των τραπεζιτικων και των παραπλησιων συμψηφιζομενων λογων και εις εν
κεφαλαιον συναγομενων δοσεων και αναλωματων η ληψεων, οθεν οιομαι και τον
αποστολον ενταυθα κεχρησθαι τηι λεξει. πολλων γαρ οντων λογων της οικονομιας
των εν ουρανοις και διοικησεως των επι γης, παντων, ατε ενος του συμπαντος
κοσμου μερων τυγχανοντων, συμπνεοντων και συννευοντων εις εν αποτελεσμα,
«ανακεφα λαιωσις» εστιν εν τωι Χριστωι. ου μονον γαρ οι κατακερματισμοι των
οικονο μουμενων και οι καθ' ενα λογοι των διοικουμενων εισιν εν τωι του Θεου
Λογωι και τηι Σοφιαι αυτου, αλλα και η ανακεφαλαιωσις και (ωσαν ειποι τις) συγκεφα
λαιωσις παντων. «κεφαλαιον» λεγεται πολλακις και το περιληπτικον νοημα·
κεφαλαιον γουν, φησιν, επι τοι λεγομενοι , και κεφαλαιω ον εν ολιγοι πολλα.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

κεφαλαιον δε λεγεται, ως οιμαι, απο του και την κεφαλην ημων απαντα εχειν εν
αυτηι και τα ολα ημων της ζωης αισθητηρια ως εν κεφαλαιωι. 7 Eph. i 11 [του τα
παντα ενεργουντος κατα την βουλην του θεληματος αυτου.] [Ὠριγενης φησιν] οσα
ενεργει ο Θεος και πραττει και επιτελει, ταυτα παντα κατα την ιδιαν βουλην του
θεληματος αυτου ενεργει· ουδεν γαρ εστιν ο δυναται αυτον ποιησαι πραξαι τι παρα
την βουλην του θεληματος αυτου· παντων γαρ κρατει και αρχει των ολων. ινα δε το
περιεσκεμμενον ο Παυλος παραστησηι των ενεργειων του Θεου κατα το θελημα
αυτου γινομενων, προεταξε του θεληματος την βουλην. παντων γαρ μαλλον ο Θεος
μετα βουλης παντα ποιει. διοπερ παντα ενεργει κατα την βουλην του θεληματος
αυτου. 8 Eph. i 13 εν ωι και υμεις ακουσαντες [τον λογον της αληθειας, το
ευαγγελιον της σωτηριας υμων, εν ωι και πιστευσαντες εσφραγισθητε τωι πνευματι
της επαγγελιας τωι αγιωι.] [Ὠριγενης φησιν] εν ωι (δηλονοτι Χριστωι) προς ετεροις
ακουσασι και υμεις ακουσαντες τον της αληθειας λογον, οσπερ αληθειας λογος το
ευαγγελιον εστι της σωτηριας υμων, <εν ωι> και πιστευσαντες εσφραγισθητε τωι
πνευματι της επαγγελιας τωι αγιωι. δοξει δε, ως προς την φρασιν, το δευτερον εν ωι
παρελκειν, οπερ και αιτιον γεγενηται του δοκειν οτι, κρεμαμενου του διανοηματος,
η υποτακτικη φρασις ουκ επενηνεκται. ουχ ουτω δε εχει· ελεγε δη τις των προ ημων,
απο της πολλης περι τον Ἰησουν αγαπης τον Παυλον συνεχεστατα αυτου μεμνησθαι
και ωσπερει παρελκοντως, ωσπερ και επι του εν ωι και πιστευσαντες εστιν ιδειν κατα
το εν ωι. πανυ δε κατα τους Ἐφεσιους εστι, κεκοινωνηκοτας απορρητων λογων
υφηγουμενου του Παυλου, το ακουειν εν ωι και υμεις ακουσαντες τον λογον της
αληθειας. ουκ οιμαι γαρ τους του κηρυγματος μονου ακηκοοτας, και τους λογους
των πραγματων μη παρειληφοτας εν διηγησει και τραν<ει> αναπτυξει, ακουειν τον
λογον της αληθειας. διαφερει γαρ ο λογος και το κηρυγμα, ως και εν αλλοις ο
Παυλος διδασκει λεγων, και ο λογο μου και το κηρυγμα μου ουκ εν πειθοι οφια
λογοι αλλ' εν αποδειξει πνευματο και δυναμεω · κακει γαρ παρατηρητεον οτι
ετερον λεγει ειναι τον λογον εαυτου του κηρυγματος εαυτου. εξεταστεον δε και <ει>
εν αλληι επιστοληι κειται το ακηκοεναι τινας τον λογον τη αληθεια , ινα το
παρατηρημα ακριβεστερον κατα το βουλημα του Παυλου φανηι. αλλα που το μεν
«ευαγγελιον» ονομαζεται παρατηρητεον, <παρατηρητεον> δε και τας προστιθεμενας
αυτωι λεξεις, οιον κατα το ευαγγελιον μου, η αρχη του ευαγγελιου Ἰη ου Χρι του, η
ευαγγελιον αιωνιον, η ευαγγελιον της σωτηριας των Ἐφεσιων· η απλως
«ευαγγελιον,» ωσπερ οταν λεγηι περι του Λουκα ο Παυλος, ου ο επαινο εν τωι
ευαγγελιωι δια πα ων των εκκλη ιων. σφραγιζεται δε τωι πνευματι της επαγγελιας τωι
αγιωι πας ο ακουσας τον της αληθειας λογον, οντα ευαγγελιον της σωτηριας του
ακουοντος και πιστευοντος· ως ει ακουσαι μεν, μη πιστευσαι δε, ουκ αν σφραγισθειη.
αλλος δε τις ερει οτι ει και πιστευσαι μεν, μη επι τοσουτον δε προκοπτοι ως ακουειν
τον λογον της αληθειας, ουδ' ουτως αν χωρησαι την του πνευματος επαγγελιας του
αγιου σφραγιδα, <η>τις εστιν αληθως εκτυπωσις και τρανωσις τουτων α πρεπει
εκτυπουσθαι και τρανουσθαι υπο του της επαγγελιας αγιου πνευματος. ζητητεον δε
και ει που ειρηται πνευμα επαγγελιας αγιον, και τι εκδεκτεον εις το πνευμα της
επαγγελιας το αγιον. οιμαι τοινυν οτι ωσπερ το πνευμα το αγιον, γενομενον επι τινι,
αγιον ποιει, και το πνευμα της οφια σοφον, και το πνευμα της υνε εω συνετον,
ουτω και το πνευμα της επαγγελιας ειναι πως ηδη εν τηι επαγγελιαι. [i 14] ο εστιν
αρραβων της κληρονομιας ημων, εις απολυτρωσιν της περιποιησεως, εις επαινον
της δοξης αυτου. ζητησεις ει πας ο μετεχων αγιου πνευματος μετεχει του πνευματος
της επαγγελιας, η μονος ο ακουσας λογου αληθειας, οντος ευαγγελιου σωτηριας, και
πιστευσας, ουτος λαμβανει το της επαγγελιας πνευμα αγιον· ετι δε και τουτοις
επιστησωμεν, ει πας ο μετεχων οπωσποτε πνευματος αγιου εχει τον αρραβωνα της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

κληρονομιας. βελτιον δε νοειν οτι, ωσπερ επι των συνωνουμενων τι και διδοντων
αρραβωνα κατα την αναλογιαν της ποσοτητος του ολου αργυριου διδοται αρραβων,
ουτως κατα την αναλογιαν των εκαστου προεγνωσμενων αγιου μελλοντων αγαθων
διδοται αρραβων της κληρονομιας, ως απο του αρραβωνος τον δυναμενον
κατανοειν διαφορας της δυναμεως του αρραβωνος και αρραβωνος ηδη αν
αποφηνασθαι περι πλειονος και ελαττονος κληρονομιας της αποκειμενη τοις
Χριστου συγκληρονομοις. ωσπερ δε ο αρραβων της κληρονομιας ουχι εξω τι ημων
εστιν (εν γαρ εκαστωι το πνευμα της επαγγελιας εστι το αγιον, ο αρραβων της
επαγγελιας), ουτως η κληρονομια ουκ εξωθεν εστι του κληρονομουντος, αλλ' εν τωι
νωι του κληρονομουντος και τηι ψυχηι αυτου· ουδεν γαρ των εξωθεν συγκρινεσθαι
δυναται τελειοτητι νου θεωρουντος καλλη Σοφιας και Λογου Θεου και Ἀληθειας.
τουτο μεντοιγε το πνευμα της επαγγελιας το αγιον, οπερ εστιν αρραβων της
κληρονομιας ημων, επι του παροντος διδοται τοις αγιοις, ινα απολυτρωθωσι και
περιποιηθωσι τωι Θεωι, καταρτιζομενοι εις επαινον της δοξης του Θεου. το δε εις
επαινον της δοξης αυτου προς τωι αποδεδομενωι δυναται και τοιουτο δηλουν, «επι
τωι επαινειν την δοξαν του Θεου εκαστος, νυν μεν το πνευμα της επαγγελιας
λαμβανων αρραβωνα της κληρονομιας, υστερον δε αυτην την κληρονομιαν·» ου
μεντοι (ως αν τις υπονοησαι σημαινεσθαι εκ της λεξεως) ως χρηιζοντος του Θεου
των επαινουντων την δοξαν αυτου, αλλ' ως μεγιστων αγαθων περιγινομενων τοις
τεθεωρηκοσι το επαινετον της δοξης του Θεου και μη δυναμενοις σιωπαν αυτο, αλλ'
αει προς τωι ευφραινεσθαι εν τωι υμνειν αυτο γινομενοις. 9 Eph. i 15–17 [∆ια τουτο
καγω, ακουσας την καθ' υμας πιστιν εν τωι κυριωι Ἰησου και την εις παντας τους
αγιους, ου παυομαι ευχαριστων υπερ υμων μνειαν ποιουμενος επι των προσευχων
μου, ινα ο θεος του κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ο πατηρ της δοξης, δυη υμιν
πνευμα σοφιας και αποκαλυψεως, εν επιγνωσει αυτου πεφωτισμενους τους
οφθαλμους της καρδιας.] [Ὠριγενης φησι] δοξει σολοικον ειναι το εν επιγνωσει
αυτου πεφωτισμενους τους οφθαλμους της καρδιας ει μη ως υπερβατον αυτο
αποδωμεν· διοπερ το εξης της συμφρασεως ουτως εχειν οιομεθα δια τουτο καγω
ακουσας την καθ' υμας πιστιν εν τωι κυριωι Ἰησου εν επιγνωσει αυτου
πεφωτισμενους τους οφθαλμους της καρδιας, και την εις παντας τους αγιους, ου
παυομαι ευχαριστων υπερ υμων μνειαν υμων ποιουμενος επι των προσευχων μου,
ινα ο Θεος του κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ο πατηρ της δοξης, δυη υμιν πνευμα
σοφιας και αποκαλυψεως, εις το ειδεναι υμας τις εστιν η ελπις της κλησεως υμων
και τα εξης. ει ο πατηρ υποκειμενου και ουσιωδους εστι πατηρ, λεγεται δε και της
δοξης πατηρ, δηλονοτι η δοξα υποκειμενον τι εστι και ουσιωμενον· και μηποτε ο
σωτηρ ημων, ωσπερ εστι Λογο και Σοφια και Ἀληθεια και Ειρηνη και ∆ικαιο υνη,
ουτω και ∆οξα· και ει ποτε ωφθαι αναγεγραπται ∆οξα Θεου, ουκ αλλο τι νοητεον
ωφθαι η τον υιον του Θεου. το μεν ουν πνευμα της σοφιας σοφον ποιει, το δε πνευμα
της αποκαλυψεως περιαιρει απο της καρδιας το καλυμμα, ινα ανακεκαλυμμενωι τις
προ ωπωι την δοξαν κυριου κατοπτριζομενο την αυτην εικονα μεταμορφωται απο
δοξη ει δοξαν. ουδεις ουν μη σοφος εχει πνευμα σοφιας, και ουδεις των ηνικα
αναγινω κηται Μω η καλυμμα ετι εχοντων επι την καρδιαν ηδη ειληφε το της
αποκαλυψεως πνευμα· ει μη <α>ρα το πνευμα της σοφιας προσοτητι των
θεωρηματων της σοφιας διαφορως σοφους ποιει, και ποσοτητι της περιαιρεσεως των
επι τοις γραμμασι καλυμματων ουχ ομοιως διακονει την αποκαλυψιν ων
περιαιρειται το καλυμμα. προς τουτοις ακουστεον το εν επιγνωσει αυτου
πεφωτισμενους τους οφθαλμους της καρδιας· ει γαρ μη ταυτον εστι γνωσις Θεου και
επιγνωσις Θεου αλλ' ο επιγινωσκων οιονει αναγνωριζει ο παλαι ειδως επελεληστο,
οσοι εν επιγνωσει γινονται Θεου παλαι ᾔδεσαν αυτον· διοπερ μνη θη ονται και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

επι τραφη ονται προ Κυριον παντα τα περατα τη γη . εμφαινει δε την ασωματον
φυσιν και νοητην του ηγεμονικου ημων και του αληθινου φωτο το πεφωτισμενους
τους οφθαλμους της καρδιας. [i 18–20] εις το ειδεναι υμας τις εστιν η ελπις της
κλησεως αυτου, και τις ο πλουτος της δοξης της κληρονομιας αυτου εν τοις αγιοις,
και τι το υπερ βαλλον μεγεθος της δυναμεως αυτου εις ημας τους πιστευοντας κατα
την ενεργειαν του κρατους της ισχυος αυτου ην ενηργησεν εν τωι Χριστωι εγειρας
αυτον εκ νεκρων. [Ὠριγενους] η κλησις του Θεου ελπιδα εχει, ην χρη γνωναι απο
πολλης προσοχης βιου και εντρεχειας νου· και η κληρονομια αυτου πλουτον εχει
δοξης πολλης εν τοις αγιοις ανω τοποις. ωι κατα την ευχην του Παυλου διδοται το
πνευμα της σοφιας και της αποκαλυψεως, αυτος εισεται τα αποκειμενα τοις
καλουμενοις και θεωρησει τα ελπιζομενα, οντα πλουτον δοξης της κατα την
κληρονομιαν αυτου, ην διδωσι τοις επι την αγιαν ταυτην καλουμενοις κληρονομιαν.
ζητησεις δε ει εστι και αυτος ο Θεος των αγιων κληρονομια, ως και ουτως νοεισθαι
τους κληρονομους του Θεου, ινα, ωσπερ λεγομεν κληρονομους χωριων και
κληρονομους οικιων την κληρονομιαν τασσοντες επι των κτηματων, ουτως
νοησωμεν και τους κληρονομους του Θεου. και εχεται γε τοιαυτης διανοιας ο λεγων
νομος τοι δε υιοι Λευι ου δω ει κληρον εν με ωι των αδελφων αυτων, οτι εγω μερι
αυτων, λεγει Κυριο , και αλλαχου Κυριο κληρονομια αυτων. γινεται τοινυν ο
πλουτος της δοξης της κληρονομιας του Θεου εν τωι νωι των αγιων τα τοσαυτα της
του Θεου θεωριας και του Λογου αυτου χωρησοντων υπερβαλλοντι μεγεθει
δυναμεως Θεου τωι εις τους αγιους και πιστευοντας. ου γαρ της τυχουσης δυναμεως
απο Θεου ημιν χρεια εστιν εις το ειδεναι τι εστιν η ελπις της κλησεως αυτου και τις ο
πλουτος της δοξης της κληρονομιας αυτου εν τοις αγιοις, αλλα μεγεθους δυναμεως
αυτου εγγινομενου εις ημας τους πιστευοντας απ' αυτου, και εγγινομενου κατα την
ενεργειαν της παντων κρατουσης ισχυος αυτου, ητις κρατος ισχυος αυτου παρα τωι
Παυλωι νυν ωνο μασται· ταυτηι δε τηι ενεργειαι του κρατους της ισχυος αυτου
χρησαμενος ενηργησεν α ενηργησεν εν τωι Χριστωι αναστησας αυτον εκ νεκρων. [i
20–23] και καθισας εν δεξιαι αυτου εν τοις επουρανιοις υπερανω πασης αρχης και
εξουσιας και δυναμεως και κυριοτητος και παντος ονοματος ονομα ζομενου ου
μονον εν τωι αιωνι τουτωι αλλα και εν τωι μελλοντι· και παντα υπεταξεν υπο τους
ποδας αυτου, και αυτον εδωκε κεφαλην υπερ παντα τηι εκκλησιαι, ητις εστι το σωμα
αυτου, το πληρωμα του τα παντα εν πασι πληρουμενου. σωματικωι χαρακτηρι
ηγητεον ταυτα ειρησθαι, ουχ ως καθεδρων τινων η θρονων αισθητων κειμενων εν
ουρανοις εφ' ων καθεζεται ο πατηρ και ο υιος εκ δεξιων του πατρος· ουτω γαρ
νοουντες ουκ αν της θειας φυσεως αξιως ταυτα λεγοιμεν. ουδε γαρ αυτωι Θεωι
σωματικως υποκειται η γη καθεζομενωι εν ου ρανωι, ως υποποδιον των ποδων
αυτου. πως γαρ ο ουρανο θρονο ειναι δυνα ται, τηι σπιθαμηι αυτου μεμετρημενος;
και η γη υποποδιον των ποδων αυτου, και αυτη τηι δρακι αυτου εμπεριειλημμενη;
φησι γαρ ο Ἠσαιας τι εμετρη ε τηι χειρι το υδωρ και τον ουρανον πιθαμηι και πα αν
την γην δρακι; ηγουμαι ουν και το πλησιον ειναι Θεου και το πορρω αυτου νοητα,
παντων μεν των αγιων και κατα βουλημα του πατρος των ολων βιουντων και
εγγιζοντων Θεωι, των δε ασεβων πορρω αυτου τυγχανοντων, περι ων φησιν ο
προφητης ιδου οι μακρυνοντε εαυτου απο ου απολουνται. ωσπερ ουν νενοηται τις
ο πλησιον Θεου και τις ο πορρω αυτου, ουτως ηγητεον τους μεν αγιους εν τοις
δεξιοις ειναι αυτου λεγεσθαι τους δε ασεβεις οιονει εν τοις αριστεροις, ωσπερ και ο
σωτηρ φησι τη ει τα προβατα εκ δεξιων τα δε εριφια εξ ευωνυμων. αλλα και το
καθισας εν δεξιαι τοιουτον εστιν «ιδρυσας και βασιλειαν αυτωι και αρχην
δωρησαμενος,» καθ' ην επιστατει και αρχει των αγιων, ωφελων αυτους και
μεταδιδους εαυτου, ο υπερανω παντων γενομενος Ἰησους δια την φιλαν θρωπον εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

παντα οικονομιαν. πολλα μεν ουν τα αρχοντα και ηγουμενα των δεομενων της παρ'
αυτου επιστασιας και πολλα τα εξουσιαζοντα και πολλα τα κυριευοντα, πολλα δε και
τα της ιδιας δυναμεως μεταδιδοντα, τινα μεν εν τωι αιωνι τουτωι, τινα δε και εν τωι
μελλοντι ενεργησοντα· ουδεν δε τουτων αρχει αρχην ηλικην ο υιος. δειται γαρ
παντα τα αρχοντα αυτου αρχοντος αυτων· αλλα και εξουσιαι βελτιον εξουσιασουσιν
υπο την εξουσιαν οντες του Χριστου, υπερεχουσης της του Θεου δυναμεως παρα
πασαν την λοιπην δυναμιν· αλλα καν αγηται τινα επι συμφερουσαν δουλειαν υπο
των καλως κυριευοντων, αναγκη ταυτα τα κυριευοντα λαμβανοντα την επιστημην
του κυριευειν απο του κυριου των κυριευοντων κυριευειν ων κυριευει. οθεν ο
εγειρας εκ νεκρων τον Χριστον εκαθισεν αυτον εν δεξιαι αυτου εν τοις επουρανιοις,
υπερανω πασης αρχης και εξουσιας και δυναμεως και κυριοτητος, και παντος
ονοματος ονομαζομενου ου μονον εν τωι αιωνι τουτωι αλλα και εν τωι μελλοντι·
εικος γαρ ειναι τινα και αρρητα και ανεκδιηγητα κατα την διαταξιν των ολων ημιν
ου ληπτα ονοματα ονομαζομενα, τινα μεν εν τωι αιωνι τουτωι, αλλα και <τινα> εν τωι
μελλοντι. ποθεν δε τωι αποστολωι τα ονοματα ταυτα η απο του αποκαλυψαντος αυτωι
αγιου πνευματος; πως δε ειρηται και παντα υπεταξεν υπο τους ποδας αυτου
εξεταστεον, φανερου οντος οτι μυριοι οσοι εισιν οι ετι ανυποτακτουντες τωι Λογωι
του Θεου. ουπω γαρ ετι ορωμεν τα παντα υποτεταγμενα· και το δει δε αυτον
βα ιλευειν αχρι ου αν θηι παντα του εχθρου υπο του ποδα αυτου δηλοι το μηδεπω
παντας τους εχθρους υπο τους ποδας αυτου ειναι. ο μεν ουν τις ερει οτι κατα
προγνωσιν ειρηται και τουτο. ετερος δε, την καταταξιν του Θεου ηι κατατασσει
εκαστον εις τι ταγμα παριστας, ερει τοδε· παντα υπεταξεν υπο τους ποδας αυτου οσα
της ταξεως εστι των υποτασσομενων. και αυτον εδωκε κεφαλην υπερ παντα τηι
εκκλησιαι, ητις εστι το σωμα αυτου, <το πληρωμα> του τα παντα εν πασι
πληρουμενου. σωμα Χριστου ευρισκοντες λεγομενην την εκκλησιαν, ζητουμεν
ποτερον ποτε, ως παρα την κεφαλην το λοιπον σωμα, οργανον της κεφαλης δει
αυτην νοειν, η ωσπερ του ανθρωπου σωμα, ου σωματος μερος εστιν η κεφαλη,
ουτως Χριστου σωμα εστι ψυχουμενον υπο της θειοτητος αυτου και πληρουμενον
υπο του πνευματος αυτου η πασα εκκλησια Χριστου, η αλλως πως δει ταυτα
εκλαμβανειν. εαν μεντοιγε το δευτερον ηι, εσται το μεν ανθρωπικωτερον αυτου και
αυτο μερος τυγχανον του ολου σωματος, το δε θειον και ζωοποιουν πασαν την
εκκλησιαν η ωσπερει ψυχουσα αυτην δυναμις θεια. πως δε η εκκλησια ουσα σωμα
Χριστου πληρωμα εστι του τα παντα εν πασι πληρουμενου θελομεν γνωναι, και
διατι ου λεγεται του τα παντα εν πασι πληρουντος αλλα του πληρουμενου. δοξει γαρ
ακολουθοτερον αν ειρησθαι το τον Χριστον ειναι τον πληρουντα, ουχι δε τον
πληρουμενον· αυτος γαρ ου μονον νομου εστι πληρωμα, αλλα και παντων των
πληρωματων εστι πληρωμα, ουκ αν χωρις αυτου τινος πληρους γινομενου. ορα δε ει
δυναται προς ταυτα ουτως απαντησαι ο λεγων οτι, καθαπερ δια την πολλην σχεσιν
και κοινωνιαν του υιου προς τα λογικα ωσπερ πληρωμα εστι παντων των λογικων ο
υιος του Θεου, ουτως και αυτος ωσπερει πληρωμα εις εαυτον αναλαμβανει,
πληρεστατος αποδεικνυμενος καθ' εκαστον των μακαριων. και ινα γε σαφεστερον
γενηται το λεγομενον, εννοει βασιλεα μεν πληρουμενον της βασιλειας καθ' εκαστον
των αυξοντων την βασιλειαν, κενουμενον δε ταυτης εν τοις αφισταμενοις· τουτου
του βασιλεως ουδεν δε ολως αρμοδιωτερον τηι Χριστου φιλανθρωπωι εστι βασιλειαι,
εκαστου των συμπληρουντων αυτην ευεργετουμενων υπ' αυτου λογικω<ς> και
τελειουμενων, οιτινες προσφευγοντες αυτωι συμπληρουσιν αυτου το σωμα, κενον
πως ον οτε λειπει των ευεργετουμενων. διο πληρουται εν πασι τοις προσιουσιν ο
Χριστος, λειπων τουτοις πριν προσελθωσιν. [ii 1–5] Και υμας οντας νεκρους τοις
παραπτωμασι και ταις αμαρτιαις υμων, εν αις ποτε περιεπατησατε κατα τον αιωνα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

του κοσμου τουτου, κατα τον αρχοντα της εξουσιας του αερος του πνευματος του
νυν ενεργουντος εν τοις υιοις της απειθειας, εν οις και <η>μεις παντες
ανεστραφημεν ποτε εν ταις επι θυμιαις της σαρκος ημων, ποιουντες τα θεληματα
της σαρκος και των δια νοιων, και ημεν τεκνα φυσει οργης, ως και οι λοιποι· ο δε
Θεος πλουσιος ων εν ελεει δια πολλην αγαπην αυτου ην ηγαπησεν ημας, και οντας
ημας νεκρους τοις παραπτωμασι συνεζωοποιησε τωι Χριστωι. το εξης εστι· και υμας
οντας νεκρους τοις παραπτωμασι και ταις αμαρ τιαις υμων συνεζωοποιησε τωι
Χριστωι ο Θεος, πλουσιος ων εν ελεει δια την πολλην αγαπην αυτου ην ηγαπησεν
ημας· και οντας ημας νεκρους τοις παρα πτωμασιν, εν οις ποτε περιεπατησαμεν κατα
τον αιωνα του κοσμου τουτου, κατα τον αρχοντα της εξουσιας του αερος του
πνευματος του νυν ενεργουντος εν τοις υιοις της απειθειας, εν οις και ημεις παντες
ανεστραφημεν ποτε εν ταις επιθυμιαις της σαρκος ημων, ποιουντες τα θεληματα της
σαρκος και των διανοιων, και ημεν φυσει τεκνα οργης, συνεζωοποιησε τωι Χριστωι.
τον δε συνδεσμον του τοπου ο δε Θεος πλουσιος ων εν ελεει ηγουμεθα ητοι παρεμ
βεβλησθαι ματην εν τοις αντιγραφοις η ως υπ' ιδιωτου τωι λογωι Παυλου μη
τεθεωρησθαι παρελκοντα. σαφως δε θανατος της ψυχης ειναι λεγεται τα
αμαρτηματα, εκ του και υμας οντας νεκρους τοις παραπτωμασι και ταις αμαρτιαις
υμων. και επει ιδιον εστι της γραφης ονομα το «παραπτωμα,» εξεταστεον ει διαφερει
της «αμαρτιας,» και μαλιστα επειδη ενθαδε συμπεπλεγμενως ειρηται το και υμας
οντας νεκρους τοις παραπτωμασι και ταις αμαρτιαις υμων. και ζητουμεν ει τα κακως
ημιν ηδη τετελεσμενα «αμαρτιαι» ημων λεγονται, αι δε αρχαι τουτων, οιονει
μηδεπω πτωματα ουσαι αλλ' οδευουσαι επι το και πεσειν ημας, «παραπτωματα.» και
ταχα δια τουτο εν τωι οκτωκαι δεκατωι λεγεται ψαλμωι παραπτωματα τι υνη ει; τωι
τον συνιεντα τας ριζας και τας αρχας αμαρτηματων ουσας «παραπτωματα» δυνασθαι
αν και φυλαττεσθαι προς το μη υποπεσειν και ταις «αμαρτιαις.» τι εστι κατα τον
αιωνα του κοσμου τουτου περιπατειν, και ουχι κατα τον αιωνα του κρειττονος
κοσμου εφ' ον οι αγιοι σπευδουσιν; ο μεν ουν τις απλουστερον αιωνα του κοσμου
τουτου ηγησεται τον συμπαρεκτεινομενον χρονον τηι τουτου του κοσμου απ' αρχης
μεχρι τελους κατασκευηι. αλλος δε εκ του εξης υπονοησει μη αρα ο αυτος εστιν ο
αρχων της εξουσιας του αερος του πνευματος του νυν ενεργουντος εν τοις υιοις της
απειθειας και ο αιων του κοσμου τουτου, επειπερ ως καθ' ενος τετακται ταυτα
παντα, λεγοντος Παυλου εν αις ποτε περιεπατησατε κατα τον αιωνα του κοσμου
τουτου, κατα τον αρχοντα της εξουσιας του αερος του πνευματος· και εν τηι προς
Γαλατας δε το οπω εξεληται ημα εκ του αιωνο του ενε τωτο πονηρου νομισει
δηλουν οτι ζωιον πονηρον εστιν ο ενε τω αιων, ο αυτος ων τωι αρχοντι της εξουσιας
του αερος του πνευματος (πλην εχει αντεπιχειρησιν το εκ της προς Γαλατας
επιστολης ρητον, επει και περι ημερων λεγεται, των ομολογουμενων ως ουκ ουσων
εμψυχων, τοιουτο τι εξαγοραζομενοι τον καιρον οτι αι ημεραι πονηραι ει ι, και
μικραι και πονηραι εισιν αι ημεραι α παρυκηκα επι της γης φησιν ο Ἰακωβ). και το
δι' ου εποιη ε του αιωνα κειμενον δοξει κτισμα λεγειν τους αιωνας, ων δυναται εις
αποστατικως πονηρο γεγονεναι και λεγεσθαι αιων του κοσμου τουτου και αρχων
της εξουσιας του αερος του πνευματος του νυν ενεργουντος εν τοις υιοις της
απειθειας, εν οις και ημεις παντες ανεστραφημεν ποτε. και παρατηρητεον γε οτι ουκ
ειπε κατα τον αρχοντα του αερος αλλα της εξουσιας του αερος· ουκουν ζητητεον την
του αερος εξουσιαν, ινα ουτως ιδωμεν τον αρχοντα ταυτης. δυναται δε η λεξις και
τοιουτο τι δηλουν κατα τον αρχοντα της εξουσιας του πνευματος, οπερ πνευμα
αερος εστι το πνευμα, του νυν ενεργουντος εν τοις υιοις της απειθειας. επει ουν ο
αρχων τινος εστιν αρχων, επιστησεις μηποτε πασης εξουσιας αρχων εστι της περι
τον αερα ο νυν λεγομενος, ητις ενεργει διατριβουσα περι τον αερα εις τους της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

απειθειας υιους (και πας δε ο καταγγελλομενων θειων δογματων απειθων αυτοις δι'
αυτου του απειθειν υιος απειθειας αναφαινεται)· και μηποτε προ ταυτας ημιν τα
εξου ια η παλη, ανθισταμενοις ταις ενεργειαις αις βουλονται εμποιειν και εις ημας,
θελουσαι ημας ποιησαι υιους απειθειας. ου θαυμαστον δε ταυτας τα εξου ια εν τοι
επουρανιοι ειναι λεγεσθαι (ωσπερ τα αρχα και τα εξου ια και του κο μοκρατορα
εν τοι επουρανιοι ), του περι ημας αερος κατα τινα συνηθειαν της γραφης
«ουρανου» ονομαζομενου· λεγεται γαρ πετεινα ουρανου, σαφες δε οτι ταυτα κατα
τον αερα λεγεται. το δε και εν οις ημεις παντες ανεστραφημεν ποτε, τισιν η τοις
παραπτω μασι; και γαρ ουκ απεδωκε τι προς τα παραπτωματα αλλα προς μονας τας
αμαρτιας· ειπων γουν και υμας οντας νεκρους τοις παραπτωμασι και ταις αμαρτιαις
υμων, επιφερει το εν <α>ις ποτε περιεπατησατε· νυν δε αποδιδωσι προς το τοις
παραπτωμασιν υμων το και εν οις και ημεις παντες ανεστραφημεν ποτε, ινα μη δοξηι,
ειπων το εν <α>ις ποτε περιεπατησατε κατα τον αιωνα του κοσμου τουτου εαυτον δε
αποσιωπων, οιον αλαζονευεσθαι δοκειν. οιδε δε τινα αυτος ο Παυλος επιθυμιαν της
σαρκος, και ετεραν επιθυμιαν του πνευματος, λεγων η αρξ επιθυμει κατα του
πνευματο το δε πνευμα κατα τη αρκο . αναστραφεντες δε εν τοις παραπτωμασιν,
επει ημεθα εν ταις επιθυμιαις της σαρκος ημων, εποιουμεν ουχ εν τι αλλα πλειονα
θεληματα, και ου μονον της σαρκος αλλα και των διανοιων· ζητουμεν δε τινα τα
θεληματα των διανοιων ετερα οντα των θεληματων της σαρκος· και στοχαζομεθα γε
<οτι> τωι μεν ποιειν τα εργα της σαρκος και φιληδονειν ποιει τις τα θεληματα της
σαρκος, τωι δε αποπεπτωκεναι της υγιους δοξης και της ορθης διανοιας ποιου μεν τα
θεληματα των διανοιων. εις δε το ημεθα φυσει τεκνα οργης ως και οι λοιποι, ουκ
οιδαμεν ο τι ποτε ερουσιν οι τας πνευματικας αρχηθεν φυσεις εισαγοντες· πως γαρ ο
φυσει υιος Θεου φυσει ειναι λεγεται υιος οργης, αποκρινεσθωσαν. ημεις δε οιομεθα
δια το ωμα τη ταπεινω εω γεγονεναι τεκνα φυσει οργης, οτε ενεκειτο ημων η
διανοια επι τα πονηρα εκ νεοτητο · κατα γαρ τον Σολομωντα ουκ ε τι δικαιο επι τη
γη ο ποιη ει αγαθον και ουχ αμαρτηεται. 10 Eph. ii. 6 [και συνηγειρεν και
συνεκαθισεν εν τοις επουρανιοις.] [Ὠριγενης δε φησι] το συνηγειρε και συνεκαθισεν
ο μεν απλουστερον εκλαμβανων κατα προ γνωσιν και προορισμον Θεου φησει
ειρησθαι, ως ηδη γενομενον το εσομενον· ο δε νοητην θεωρων την Χριστου
βασιλειαν ουκ οκνησει λεγειν τον ηδη αγιον, ωσπερ ουκ ειναι εν σαρκι καν υπο των
απλουστερων λεγηται ειναι εν σαρκι, ουτως ουκ ειναι επι γης καν κατα το αισθητον
βλεπηται επι γης τυγχανων. ο γαρ εν πνευματι ουκ εστιν επι γης, και ουδεις των εν
τοις επουρανιοις εστιν εν αρκι αλλ' ηδη εν πνευματι. αι γουν τοιαιδε διαθεσεις και η
των τηλικων <τ>ε και τοιωνδε καταληψις ουκ εστιν επιγειος αλλ' επουρανιος,
παντων των ηδη το πολιτευμα εν ουρανοι εχοντων συγκαθισαντων τωι Χριστωι εν
τοις επουρα νιοις, ειπερ και η βα ιλεια του Θεου εντο ημων ε τιν, ιν' ουτως ωμεν
κεκαθικοτες εν τοις επουρανιοις συγκαθημενοι τωι Χριστωι και συνιδρυμενοι τηι
Σοφιαι και τωι Λογωι του Θεου. 11 Eph. ii. 12 [οτι ητε εν τωι καιρωι εκεινωι χωρις
Χριστου, απηλλοτριωμενοι της πολιτειας του Ἰσραηλ και ξενοι των διαθηκων της
επαγγελιας, ελπιδα μη εχοντες και αθεοι εν τωι κοσμωι.] [Ὠριγενης φησι] προς τους
νομιζοντας μη την του Ἰσραηλ πολιτειαν πολιτευεσθαι τους εις Χριστον
πεπιστευκοτας αλλα αλλην τινα καινην και ουδεν προς εκεινην κοινον εχουσαν,
καλον παρατηρημα εντευθεν εστι λαβειν. ητε γαρ, φησιν, εν τωι καιρωι εκεινωι χωρις
Χριστου, απηλλοτριωμενοι της πολιτειας του Ἰσραηλ, ως νυν ουκετι αυτων οντων
χωρις Χριστου αλλ' ουδε απηλλοτριωμενων της πολι τειας του Ἰσραηλ· τοις γαρ
νοουσι τον πνευματικον νομον και κατ' αυτον βιουσι πασιν υπαρχει το <ωι>κειωσθαι
τηι πολιτειαι του Ἰσραηλ και μαλλον των σωμα τικων Ἰουδαιων· ακολουθον δε εστι
τον χωρις Χριστου και απηλλοτριωμενον της πολιτειας του Ἰσραηλ, και ξενον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

νομιζειν ειναι των διαθηκων της επαγγελιας. ζητησεις δε μηποτε δια τουτο ειρηται
αθεοι εν τωι κοσμωι τουτωι· επει οσον επι τηι προγνωσει του Θεου ουκ ησαν αθεοι οις
γραφεται η επιστολη. [ii 13] νυνι δε εν Χριστωι Ἰησου υμεις οι ποτε οντες μακραν
εγενηθητε εγγυς εν τωι αιματι του Χριστου. το μακραν και το εγγυς ωνομασθη απο
των τοπικως μακραν η εγγυς, εις παραστασιν της πορρω του Θεου προαιρεσεως και
της εγγιζουσης τωι θεληματι αυτου· γινομεθα δε εγγυς καθαρθεντες τωι αιματι του
Χριστου και ταυτης της τιμη αγορα θεντε . [ii 14a] αυτος γαρ εστιν η ειρηνη ημων.
τηρητεον οτι, ωσπερ εστι λογο ο Χριστος και οφια και δυναμι και ζωη, ουτως και
ειρηνη· και συνακτεον γε παντα απο πασης γραφης α ονομαζεται, ινα αυτον
ακριβεστερον νοησωμεν. ωσπερ ουν ο εχων αυτον εχει λογον, οτε αυτον ζητη α
ευρεν ως λογον (το δε αναλογον και επι οφια και δικαιο υνη εχει), ουτως
ζητησωμεν αυτον και ως ειρηνην, ινα αυτον εχωμεν καθως εστιν Ειρηνη και ειρηνη
παντων των λογικων· ο δε μη εχων την ειρηνην ουκ εχει τον Χριστον. 12 Eph. ii.
14b, 15, 17 [ο ποιησας τα αμφοτερα εν και το μεσοτοιχον του φραγμου λυσας, την
εχθραν εν τηι σαρκι αυτου, τον νομον των εντολων εν δογμασιν καταλυσας, ινα τους
δυο κτισηι εις ενα καινον ανθρωπον ... και ελθων ευηγγελισατο ειρηνην υμιν τοις
μακραν και ειρηνην τοις εγγυς.] [Ὠριγενης δε φησι] ταυτα λεγεσθαι περι των
θειοτερων δυναμεων και των απο ανθρωπων σωζομενων, των μεν θειοτερων
δυναμεων ουσων και προτερον εγγυς των δε ανθρωπων μακραν (εφαρμοσει δε
τουτοις ο ταυτα λεγων το ειρηνο ποιη α δια του αιματο του ταυρου αυτου ειτε τα
επι τη γη ειτε τα εν τοι ουρανοι , και ολα τα κατα τον τοπον ουτω διηγησεται), των
μεν κρειττο νων δυναμεων οτι εν φιλιαι ην προς τον θεον, των δε εν κοσμωι
ανθρωπων οτι εν εχθραι ην προς αυτον· και αυτη η εχθρα το μεσοτοιχον ην του
φραγμου κωλυον του ενουσθαι την ανθρωπων φυσιν τηι μακαριοτητι των
κρειττονων. τουτο ουν το μεσοτοιχον του φραγμου, εχθρα τυγχανον, ελυθη δια του
ενην θρωπηκεναι τον σωτηρα ημων, και δια τουτο λεγεται λελυσθαι εν τηι σαρκι
αυτου. και προσχες γε τωι εξης, ει δυναται πληκτικωτερον λεγεσθαι υπο του ουτως
ερμηνευοντος· κατα γε τον αληθη νομον, ου κια και υποδειγμα το γραμμα Μωσεως
ην, ελατρευον τινες εν τοι επουρανιοι · και εκεινος ο νομος δογματα εστι μαλλον η
νομος εντολων, απερ δογματα ο αξιωθεις νοησαι, τωι καταλελυ σθαι το διατειχιζον
αυτον απο των κρειττονων μεσοτοιχον του φραγμου, ουκετι τωι νομωι των εντολων
ζηι· τον γαρ νομον των εντολων εν δογμασι καταργει Χριστος, ινα, νοηθεντων των
δηλουμενων απο του νομου των εντολων δογματων, καταφρονηθηι ως αποκτεννον
το γραμμα του νομου των εντολων. καταργηθεις τοινυν απο του σωτηρος ο νομος
των εντολων δια της των εν αυτοις δογματων φανερωσεως συνηγαγεν αμφοτερους,
λεγω δη τας θειοτερας δυναμεις και τους εξ ανθρωπων πιστευοντας, εις ενα καινον
ανθρωπον. ο δε καινος ανθρωπο εκ του ο ημεραι ανακαινου θαι νοειται, και
κατοικισθησεται εν καινωι κοσμωι, οτι ε ται ο ουρανο καινο και η γη καινη. δοξει δε
το εις ενα καινον ανθρωπον εναντιουσθαι τηι ερμηνειαι. [ii 19–22] αρα ουν ουκετι
εστε ξενοι και παροικοι, αλλα συμπολιται των αγιων και οικειοι του Θεου,
εποικοδομηθεντες επι τωι θεμελιωι των αποστολων και προφητων, οντος
ακρογωνιαιου αυτου Χριστου Ἰησου, εν ωι πασα οικοδομη συναρμολογουμενη αυξει
εις ναον αγιον εν Κυριωι εν ωι και υμεις συνοικοδομεισθε εις κατοικητηριον του Θεου
εν πνευματι. προς το προειρημενον ξενοι των διαθηκων της επαγγελιας νυν λεγεται
αρα ουκετι εστε ξενοι και παροικοι, και προς το απηλλοτριωμενοι της πολιτειας του
Ἰσραηλ νυν το αλλα συμπολιται των αγιων και οικειοι του Θεου. τα δε ρηματα
ταυτα προσακτεον τοις εισαγουσι τας φυσεις· πως γαρ ξενοι οι φυσει πολιται των
αγιων και πως οι φυσει ξενοι οικειοι του Θεου; τα δε απο του εποικοδομηθεντες επι
τωι θεμελιωι των αποστολων και προφητων δοξει συναιδειν τηι ερμηνειαι τηι περι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

εγγυς μεν ειναι τον Ἰσραηλ, πορρω δε τα εθνη. δεησει δε τουτοις τοις ρητοις
χρησασθαι κατα των διακοπτοντων την θεοτητα και οιομενων ετερου ειναι Θεου
τους προφητας και αλλου τους αποστολους. ει γαρ οι μηκετι ξενοι και παροικοι αλλα
συμπολιται των αγιων και οικειοι του Θεου εποικοδομουνται επι τωι θεμελιωι των
αποστολων και προφητων, οντος ακρογωνιαιου αυτου Χριστου Ἰησου, εν ωι πασα
οικοδομη συναρμολογουμενη αυξει εις ναον αγιον εν Κυριωι, <εν ωι και οι Ἐφεσιοι
συνοικοδομουνται εις κατοικητηριον του Θεου εν πνευματι, εις εστιν Θεος μιας
οικοδομης και ναου του εποικοδομηθεντος επι τωι θεμελιωι των αποστολων και
προφητων. ει δε πασα η οικοδομη συναρμολογουμενη αυξει εις ναον αγιον εν
Κυριωι,> φιλοτιμητεον αρμονιους ημας γενεσθαι ζωντα λιθου τηι πασηι οικοδομηι,
ινα συνοικοδομη θεντες κατοικητηριον γενωμεθα τωι Θεωι χωρουντες εις αυτους
πασαν την θεολογιαν αυτου. 13 Eph. iii 1–3 [τουτου χαριν εγω Παυλος ο δεσμιος
Χριστου Ἰησου υπερ υμων των εθνων–ειγε ηκουσατε την οικονομιαν της χαριτος
του Θεου της δοθεισης μοι εις υμας, οτι κατα αποκαλυψιν εγνωρισθη μοι το
μυστηριον, καθως προε γραψα εν ολιγωι.] [Ὠριγενης δε φησιν] ως προς την φρασιν,
κατα το δυνατον ζητησαντες αποκαταστησαι αυτην φα μεν οτι ουκ ανταποδεδωκε
προς το τουτου χαριν εγω Παυλος ο δεσμιος, το τι τουτου γαρ χαριν πεποιηκα η τι
μοι γεγενηται ου πανυ τι παρεστησεν· ει μη αρα του μεν ως προς την φρασιν
ακολουθου ως ιδιωτη τωι λογωι αποπεπτωκε τον δε οφειλομενον νουν ουκ
ευφραδως αποδεδωκεν, ουτως λεξοντα αν τουτου χαριν εγω Παυλος δεσμιος
Χριστου Ἰησου και δεσμιος υπερ υμων των εθνων εγνωρισα το μυστηριον υπερ του
και υμιν μεταδουναι, ως και αυτος εν τοις προ τουτων δι' ολιγων εγραψα, οφειλετε
δε ακηκοεναι την οικονομιαν της χαριτος του Θεου της δοθεισης μοι εις υμας τους
απο των εθνων, υπερ ων δεσμιος γεγονα Ἰησου Χριστου. σολοικισμον δε νομιζω
γεγονεναι εν τωι τοπωι· δεον γαρ αυτον ειρηκεναι τουτου χαριν εγω Παυλος δεσμιος
Ἰησου Χριστου εγνωρισα το μυστηριον, ο δε φησι τουτου χαριν εγω Παυλος δεσμιος,
κατα αποκαλυψιν εγνωρισθη μοι το μυστηριον. ει δε τις δυναται παραστησαι προς τηι
διανοιαι και την φρασιν αυτωι επιτετευγμενην, εκεινου μαλιστα ακουστεον. εν
ολιγοις τοις προ τουτων εστιν αληθως ευρειν τον επιμελως εντυγχανοντα
αποκαλυψιν εγνωρι μενην μυ τηριου αγιου τωι Παυλωι. 14 Eph. iii 12 [εν ωι εχομεν
την παρρησιαν και προσαγωγην εν πεποιθησει δια της πιστεως αυτου.] [Ὠριγενης δε
φησιν] εαν η συνειδησις ημων μη καταγινω κηι, παρρη ιαν εχομεν προ τον Θεον.
μεγα δε εστιν ουχ απλως εχειν παρρη ιαν, αλλ' εν πεποιθησει παρρησιαν· και
προσαγωγην δια το βεβαιον παλιν εν παρρησιαι. αρχη δε της εν πεποιθησει
παρρησιας εστι και προσαγωγης η πιστις η εις τον Χριστον. πολλακις δε ειπομεν οτι
ο παντα λογωι ποιων πεπιστευκεν εις τον Χριστον Λογον, και ο την σοφιαν
καταλαμβανων πεπιστευκεν εις τον Χριστον την Σοφιαν, και ο την αληθειαν
τρανων πεπιστευκεν εις Χριστον την Ἀληθειαν, και ο κατα δικαιοσυνην βιους
πεπιστευκεν εις Χριστον την ∆ικαιοσυνην. [iii 13] διο αιτουμαι μη εκκακειν εν ταις
θλιψεσι μου υπερ υμων, ητις εστιν δοξα υμων. αγωνιζομενο υπερ των Χριστωι
μαθητευομενων πολλα ειχε τα θλιβοντα· διο αιτουμαι φησι μη εκκακειν εν ταις
θλιψεσι μου υπερ υμων· αισθανομενου γαρ εαυτου εστιν οιον κινδυνευοντος
εκκακειν το ταυτα λεγειν. μετα ταυτα ζητουμεν τινι εφαρμοσομεν το ητις εστι δοξα
υμων. ο μεν ουν τις ερει οτι προς τας θλιψεις αποδεδωκε το ητις εστι δοξα υμων,
ωσει ελεγεν «αιτινες εισι δοξα υμων,» δια δε το ενικον της δοξης, ως ιδιωτη τωι
λογωι, αποδεδωκεν αντι του «αιτινες» το ητις. αλλος δε το ητις εστι δοξα υμων ητοι
προς την παρρησιαν η την προσαγωγην η την πιστιν αποδωσει· και γαρ η παρρησια
δοξα του εχοντος εστι, και η προσαγωγη δοξα του προσαγομενου Θεωι, και η πιστις
δοξα του πιστευοντος αν ειναι λεγοιτο. δυναται δε το διο αιτουμαι μη εκκακειν εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

ταις θλιψεσι μου υπερ υμων τοιουτο ειναι, «διο αιτουμαι υπερ υμων, το μη εκκακειν
υμας εν ταις θλιψεσι μου, αιτινες εισιν υμετερα δοξα.» και δοξει γε τα εξης ταυτηι
μαλλον τηι εκδοχηι συναιδειν· τουτου γαρ χαριν καμπτω τα γονατα μου προς τον
πατερα, ινα δωι υμιν κατα τον πλουτον της δοξης αυτου δυναμει κραταιωθηναι·
χρεια γαρ δυναμει κραταιωθηναι τον μη εκκακησοντα επι θλιψεσιν. ερει δε τις προς
το δευτερον, λογον μεν ειχεν θλιβομενων των Ἐφεσιων αιτειν τον Παυλον περι
αυτ<ω>ν μη εκκακειν, γελοιον δε ειναι δοξει το Παυλου θλιβομενου ευχης δεισθαι
τους Ἐφεσιους ινα μη εκκακωσιν εν ταις εκεινου θλιψεσιν. αλλα προς τουτο
παραθετεον τον πειρα μον υμων τον εν τηι αρκι μου ουκ εξουθενη ατε ουτε
εξεπτυ ατε· εμφαινεται γαρ δια τουτων οτι εν τηι αρκι Παυλου πειρα μο ετεροις
εγινετο. αλλως δε και επιστησωμεν ει μη το μαλιστα το<υς> πολλους ταραττον εν
τοις περι προνοιας λογοις εστιν, οτε τοις μεν αγιωτατοις και δικαιοτατοις ορωσιν
θλιψεις μυριας και περιστασεις συμβαινουσας τοις δε ανομωτατοις τα νομιζομενα
καλα γινομενα. οτι δε εν τηι Ἐφεσωι και περι την Ἀσιαν πολλα πεπονθεν ο Παυλος,
γεγραπται μεν και εν ταις των αποστολων πραξεσιν, εξεστι δε και απ' αυτου μαθειν
λεγοντος ει κατα ανθρωπον εθηριομαχη α εν Ἐφε ωι, τι μοι το οφελο ει νεκροι ουκ
εγειρονται; και εν τηι δευτεραι τηι προς Κορινθιους, ου θελω γαρ υμα αγνοειν,
αδελφοι, περι τη θλιψεω ημων τη γενομενη εν τηι Ἀ ιαι, οτι καθ' υπερβολην κατα
δυναμιν εβαρηθημεν, ω τε εξαπορηθηναι ημα και του ζην· αλλ' αυτοι εν εαυτοι το
αποκριμα του θανατου ε χηκαμεν, ινα μη πεποιθοτε ωμεν εφ' εαυτοι αλλ' επι τωι
Θεωι τωι εγειροντι του νεκρου , ο εκ τηλικουτων θανατων ερρυ ατο ημα και ρυεται,
ηλπικαμεν γαρ οτι και ρυ εται. ορα γαρ οσα ην τα των θλιψεων αυτου, ως λεγειν ο
εκ τηλικουτων θανατων ερρυ ατο ημα και ρυεται. 15 Eph. iii 14 [τουτου χαριν
καμπτω τα γονατα μου προς τον πατερα.] [Ὠριγενης φησι] το καμπτειν τα γονατα
συμβολον εστιν αλλης γονυκλισιας της γινομενης εν τωι υποτασσεσθαι τωι Θεωι και
υποπεπτωκεναι αυτωι. τουτωι γαρ τωι λογωι και ο αποστολος φησιν ινα εν τωι ονοματι
Ἰη ου παν γονυ καμπτηι επουρανιων και επιγειων και καταχθονιων, και λεγομεν μη
παντως τα επουρανια εχειν σωματα γεγονατωμενα, ετι δε και τα καταχθονια
ομοιως, προς τουτοις ουδε τας απηλ λαγμενας τουτου του σωματος ψυχας. 〚Eph. iii
15 πατρια [μαργιναλ νοτε]. ο Χρυσοστομος, πατριαι οιονει φυλαι. Ὠριγενης ομοιως.
πατριας δε και αυτος [scilicet Ὠριγενης] εξεδωκεν, ου φατριας κατα Θεοδωρον.〛 [iii
16, 17a] ινα δυη υμιν κατα τον πλουτον της δοξης αυτου δυναμει κραταιωθηναι δια
του πνευματος αυτου, εις τον εσω ανθρωπον κατοικησαι <τον> Χριστον δια της
πιστεως, εν ταις καρδιαις υμων. εοικεν η θειοτης αυτου ιδιως κατα την γραφην
«δοξα» αυτου ονομαζεσθαι. πλουτει δε θειοτητι πολληι και δυσκαταληπτωι ουσηι τηι
γεννητηι φυσει ο Θεος· απο του πλουτου δη τουτου της θειοτητος και της δοξης
αυτου μεταδιδους, οις κρινει μεταδιδοναι δειν, δυναμεως και κραταιοτητος, δυναμει
κραταιοι δια του πνευματος αυτου· κραταιοι δε κατοικιζων εις τον χωρουντα εσω
ανθρωπον τον Χριστον. και το παραδοξοτατον, ολος ων ο Χριστος και καθ' εαυτον
ζων κατοικει και εν τοις μετεχουσιν αυτου, κατοικει δε δια της πιστεως εις τον εσω
ανθρωπον, τουτεστι τωι ηγεμονικωι· επαγει γαρ εν ταις καρδιαις υμων. Eph. iii 17b–
19 [εν αγαπηι ερριζωμενοι και τεθεμελιωμενοι, ινα εξισχυσητε καταλαβεσθαι συν
πασι τοις αγιοις τι το πλατος και μηκος και βαθος και υψος, γνωναι τε την
υπερβαλλουσαν της γνωσεως την αγαπην του Χριστου.] [Ὠριγενης φησι] δοκει μοι
σαφως τα εξης εν σολοικιαι ειρησθαι ως προς την φρασιν. προς γαρ το δυη υμιν
ακολουθον ην ειπειν «ερριζωμενοις και τεθεμελιωμενοις,» ωστε ειναι το εξης ινα
δωι υμιν εν αγαπηι ερριζωμενοις και τεθεμελιωμενοις κατα το πλουτος της δοξης
αυτου δυναμει κραταιωθηναι δια του πνευματος αυτου, ωστε εις τον εσω ανθρωπον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

κατοικησαι τον Χριστον δια της πιστεως· εις τον εσω ανθρωπον, λεγω κατα τας
καρδιας υμων, τουτεστιν τα ηγεμονικα. ο δε θελων αποκαταστησαι τα κατα τον
τοπον χωρις σολοικιας, σκεψαι ει μη βιασεται ουτως την φρασιν αποκαταστας·
τουτου χαριν καμπτω τα γονατα μου προς τον πατερα, εξ ου πασα πατρια εν
ουρανοις και επι γης ονομαζεται, ινα δωι υμιν κατα το πλουτος της δοξης αυτου
δυναμει κραταιωθηναι δια του πνευματος αυτου, εις τον εσω ανθρωπον κατοικησαι
τον Χριστον δια της πιστεως, εν ταις καρδιαις υμων, ινα ερριζωμενοι και
τεθεμελιωμενοι εξισχυσητε καταλα βεσθαι συν πασι τοις αγιοις, τι το πλατος και
μηκος και τα εξης. ωστε κατα ταυτην την εκδοχην μεταθετεον το ινα απο του ινα
εξισχυσητε επι το ινα εν αγαπηι ερριζωμενοι και τεθεμελιωμενοι εξισχυσητε
καταλαβεσθαι. εν αγαπηι δε ερριζωμενοις και τεθεμελιωμενοις τηι προς Θεον,
δηλονοτι εξ ολη ψυχη και εξ ολη καρδια και εξ ολη ι χυο και εξ ολη διανοια , και
τηι προς τον πλη ιον κατοικιζεται Χριστος. και ως φυτα μεν ερριζωνται εν αγαπηι οι
ερριζωμενοι εν αυτηι, ως δε οικοδομη τεθεμελιωνται εν αγαπηι· εφη δε ο αυτος
Παυλος Θεου γεωργιον, Θεου οικοδομη ε τε. εργον δε ιδειν επι τινος νυν ειρηται το
πλατος, και επι τινος το μηκος, και επι τινος το βαθος, και επι τινος το υψος. εχει δε
ταυτα παντα ο σταυρος του Χριστου, δι' ου αναβα ει υψο ηιχμαλωτευ εν
αιχμαλω ιαν, και κατεβη ει τα κατωτατα τη γη , ειχεν γαρ και υψος και βαθος· και
ει πα αν την γην αυτος διεδραμεν, επι το πλατος και μηκος αυτης φθασας. και ο
Χρι τωι γε υνε ταυρωμενο και συνεκτεινομενος αυτωι καταλαμβανει το πλατος και
μηκος και βαθος και υψος. εργον δε του αγιου και το γνωναι την υπερβαλλουσαν
της γνωσεως αγαπην του Χριστου. ουδεις δε υπερβαλλουσαν αγαπην εχων γνωσεως
δυναται τι αγαπησαι των περισπωντων και περιελκοντων απο της καταληψεως της
περι της υπερβαλ<λ>οντως αγαπωμενης γνωσεως. 16 Eph. iv3 [εν αγαπηι
σπουδαζοντες τηρειν την ενοτητα του πνευματος εν τωι συνδεσμωι της ειρηνης.]
[Ὠριγενης φησι] τηρει την ενοτητα του πνευματος ο κατηρτι μενο τωι αυτωι νοι και
τηι αυτηι γνωμηι της Ἀληθειας και του Λογου και της Σοφιας προς τον πλησιον. οταν
δε μη το αυτο λεγωμεν παντε , και δια τουτο μη ηι εν ημιν χι ματα, ου σπουδα ζοντες
τηρειν την ενοτητα του πνευματος διακοπτομεν αυτην εις πλειονα. ει μεντοιγε ο
Θεος διδωσι διαιρε ει χαρι ματων, αλλα τηρει το αυτο πνευμα· και ει χαριζεται
διαιρε ει διακονιων, αλλα φυλαττει τον αυτον κυριον· και ει δωρειται διαιρε ει
ενεργηματων, αλλ' ο αυτο μενει Θεο ο ενεργων τα παντα εν πα ιν. Ἐφεσιοις μεν
ουν τοις ηδη εσχηκοσι την ενοτητα του πνευματος και δεομενοις τηρειν ταυτην
λεγεται εν αγαπηι σπουδαζοντες τηρειν την ενοτητα του πνευματος· τοις δε μηδεπω
εχουσι την ενοτητα του πνευματος λεγοιτο <αν> «σπουδαζοντες κατανταν επι την
ενοτητα του πνευματος» η «ποιειν τα της ενοτητος του πνευ ματος.» τηρειται δε η
ενοτης του πνευματος, της αγαπης συνδεουσης τους κατα το πνευμα ενουμενους και
εις εν σωμα αυτους συναγουσης του Χριστου. 17 Eph. iv5, 6 [εις κυριος, μια πιστις, εν
βαπτισμα· εις θεος και πατηρ παντων, και επι παντων και δια παντων και εν πασιν
ημιν. ενι δε εκαστωι ημων εδοθη η χαρις κατα το μετρον της δωρεας του Χριστου.]
[Ὠριγενης δε φησι] δια τους συγχεοντας πατερα και υιον το μεν κυριος τετακται επι
του υιου το δε εις θεος επι του πατρος· και προς τους απο Ουαλεντινου δε δυο
διδοντας βαπτισματα χρηστεον τωι ρητωι εν βαπτισμα. παντων δε εστιν ο Θεος και
πατηρ, τωι τινων μεν ειναι Θεος και μη πατηρ, τινων δε Θεος και πατηρ, ως ει τις
δειξας δεκα τινας τον αριθμον ανθρωπους, ων οι μεν πεντε τουδε τινος υιοι εισιν, οι
δε πεντε δουλοι, ελεγεν «ουτος των δεκα κυριος εστι και πατηρ.» προς τουτοις
εξεταστεον την διαφοραν των προθεσεων, της επι και της δια και της εν. και
σωματικηι γε εικονι χρηστεον τοιαυτηι· τοπωι ο ηλιος επι παντων εστι φερ' ειπειν των
επι γης, ταις δε αυγαις λεγοιτο αν ειναι δια παντων, ει δε και εις το βαθος εκαστου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

εφθανεν η δυναμις του φωτος αυτου ελεγετο αν ειναι και εν πασιν· ουτως τοινυν
και κατα τα νοητα την μεν υπεροχην οιομεθα δηλουσθαι δια του επι παντων, το δε
διαρκες προς εκαστον εν τωι δια παντων, το δε και φθανειν εν πασι της δυναμεως
εστι του Θεου, ωστε μηδενα ειναι κενον παντηι αυτου δια του εν πασιν. και τ<ο> ενι
δε εκαστωι ημων εδοθη η χαρις κατα το μετρον της δωρεας του Χριστου ουτω
νενοησθαι νομιζομεν. ουκ εκ μετρου μεν διδω ι το πνευμα και την χαριν ο Θεος, ου
τη μεγαλω υνη αυτου ουκ ε τι περα · μετρον δε διδωσι φειδομενος των
λαμβανοντων, μη χωρουντος εκαστου πλεον ου συμφεροντως λαμβανει. πλην επει
χαρις εστιν η διδομενη–και ουκ εξ εργων εστιν, επει η χαρι ουκετι γινεται χαρι –
διδοται η χαρις κατα το μετρον της δωρεας του Χριστου· ει και μη εξ εργων δε, αλλ'
επι τινος γε των εφ' ημιν. εκ πι τεω γαρ διδοται η χαρις, επι τωι συνεργουσης αυτης
την πιστιν κατακοσμηθηναι και τοις εργοις, ως ειπειν τον λαμβανοντα την χαριν και
η χαρι αυτου η ει εμε ουκ εις κενον εγενηθη αλλα τοσονδε εκοπια α. [ iv 11, 12] και
αυτος εδωκεν τους μεν αποστολους τους δε προφητας, τους δε ευαγγελιστας, τους δε
ποιμενας και διδασκαλους, προς τον καταρτισμον των αγιων εις εργον διακονιας, εις
οικοδομην του σωματος του Χριστου. εχομενως των προκειμενων και ταυτα
επιφερει. ει γαρ επι παντων και δια παντων και εν πασιν εστιν ο Χριστος, αλλ'
εκαστωι των αγιων εδοθη η χαρις κατα το μετρον της δωρεας του Χριστου, ωστε τους
μεν τινας ειναι αποστολους τους δε προφητας και αλλους ευαγγελιστας και μετα
τουτους ποιμενας και επι πασι διδασκαλους. ειπερ ουν διδασκαλον ειναι χαρισμα
εστι διδομενον κατα το μετρον της δωρεας του Χριστου, δηλονοτι και ποιμενα
ποιμαινοντα μετ' επιστημης χρη χαρισμα εχοντα ποιμαινειν· πως δε και
ευαγγελιστης τις εσται, ου μη εισιν ωραιοι, ιν' ουτως ειπω, οι ποδε της ψυχης; ινα δε
γενωνται, Θεον δει ωραιοτητα αυτοις παρασχειν· αλλα και προφητην απι του
ελεγχοντα και ανακρινοντα (τοιουτος γαρ εστιν ο της καινης διαθηκης προφητης),
ον απο Θεου καθιστασθαι τηι εκκλη ιαι νομιστεον. ει δε ταυτα δυνατον αει ειναι εν τηι
εκκλησιαι, μηποτε και αποστολους, οις διδοται τα ημεια του απο τολου
κατεργαζε θαι, δυνατον ευρεθηναι και νυν. χρεια δε αποστολων και προφητων και
των εξης εις τον καταρτισμον των αγιων, ινα καταρτιζωνται κατα το εργον της
Χριστου διακονιας, οπως οικοδο μηται <και> ενεργηιται το σωμα του Χριστου εκ των
ζωντων λιθων. [ iv 13–15] μεχρι καταντησωμεν οι παντες εις την ενοτητα της
πιστεως και της επιγνωσεως του υιου του Θεου, εις ανδρα τελειον, εις μετρον
ηλικιας του πληρωματος του Χριστου, ινα μηκετι ωμεν νηπιοι, κλυδωνιζομενοι και
περιφερομενοι παντι ανεμωι της διδασκαλιας εν τηι κυβειαι των ανθρωπων εν
πανουργιαι προς την μεθοδειαν της πλανης, αληθευοντες δε εν αγαπηι αυξησωμεν εις
αυτον τα παντα, ος εστιν η κεφαλη, Χριστος. τινες παντες καταντησομεν εις την
ενοτητα της πιστεως ζητητεον, ποτερον παντες απαξαπλως ανθρωποι, η ημεις οι
κληρωθεντες εν Χριστωι. δοξει δε προς το προτερον αποδεδοσθαι, δια το πολλους
ανεμους ειναι της διδασκαλιας τους κλυδωνιζοντας και περιφεροντας εν τηι κυβειαι
των ανθρωπων, εν πανουργιαι προς την μεθοδειαν της πλανης, σχεδον τους παντας η
τους πλειστους. πλην φιλοτιμητεον επι την ενοτητα της πιστεως καταντησαι· και
προς τηι ενοτητι της πιστεως, γενεσθαι και εν τηι ενοτητι της επιγνωσεως του υιου
του Θεου. ων ε<γ>γενομενων, πασαν νηπιοτητα αποθεμενοι ανδρες χρηματισ<ο> μεν
τελειοι, το μετρον της εν κρυπτωι ηλικιας ακρως απειληφοτες· οπερ μετρον ηλικιας
πληρωματος μετρον εστι του Χριστου, παντων των επι το μετρον της προειρημενης
ηλικιας εφθακοτων το πληρωμα του Χριστου κεχωρηκοτων, οτε ουκετι εσονται
νηπιοι, ουδε δια το περι των δογματων ανερματιστον και αμφι βολον περι αυτων εν
νηπιων εξει περιπατουσιν, ωσπερ υπο κλυδωνος των υπερ εκαστου ψευδους
πιθανων περιφερομενοι και παντι ανεμωι διδασκαλιας επιδιδοντες εαυτους· τινων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

μεν ανθρωπων ου <προς το ψευδεσθαι> διακειμενων αλλα κυβευτικως
διδασκοντων, αλλων δε μετα πασης πανουργιας και εντρεχειας απατωντων, τωι την
πλανην μεθοδοις χρησθαι μυριαις καθ' ημων. και οταν γε καταντησωσιν οι αγιοι εις
τον προειρημενον τελειον ανδρα, τοτε τωι νενοηκεναι την αγαπην αληθευοντες εν
αυτηι αυξησ<ουσιν> εις τον Χριστον παντα τα δοθεντα αυτοις της αληθειας
σπερματα, χρωμενοι ως σωμα κεφαληι τωι Χριστωι. επειδη δε φησιν ινα μηκετι ωμεν
νηπιοι, ζητουμεν ποτερον ταυτα κατα μετριοτητα ειπε, συμπεριλαμβανων εαυτον
ουκ οντα νηπιον, η ορων οσον απολειπεται ο εκ μερου γινω κων και εκ μερου
προφητευων της τελειοτητος αληθως φησιν ειναι νηπιος. πλην ο λεγων αυτον κατα
μετριοτητα ταυτα ειρηκεναι, χρησεται τωι οτε ημην ως νηπιο , ελαλουν ω νηπιο ,
εφρονουν ω νηπιο · οτε δε γεγονα ανηρ, κατηργηκα τα του νηπιου. ο δε ετερος προς
τουτο αποκρινειται, οτι συγκρισει μεν των πολλων εγεγονει μεν ο Παυλος ανηρ,
προς δε τα αποκειμενα τοις αγιοις τελη ετι νηπιος ην· και παντας γαρ ο προφητικος
λογος παιδια ονομαζει λεγων ιδου εγω και τα παιδια α μοι εδωκεν ο Θεο . μετα
ταυτα επιστησεις ει μη κατα μετριοτητα ο Παυλος ου μονον νηπιος ειναι φησιν,
αλλα και κλυδωνιζομενος και περιφερομενος παντι ανεμωι διδα σκαλιας και τα εξης.
ο μεντοιγε και τουτο λεγων μη απο μετριοτητος αυτ<ωι> ειρησθαι, φησει οτι
ανθρωπος ην οξυς και ευεπηβολος και εωρα τους επι εκατερα επιχειρουμενους
λογους ικανους οντας περισπασαι και εν κλυδωνι ποιησαι γενεσθαι τον θεωρουντα
τας πιθανοτητας· δια τουτο δε και ως ανθρωπος περιεφερετο παντι ανεμωι
διδασκαλιας, ου κατασπωμενος μεν ουδε ναυαγων, ωσπερ δε ναυς παλαιων
ποικιλοις πνευμασιν· εωρα δε και τους των αντικει μενων λογους οιονει εν κυβειαι
διδασκοντων ουκ οντας ευκαταφρονητους αλλα πανουργοτατα λεγομενους, ωστε
ικανους ειναι πλανησαι· και ηλπιζε τευξεσθαι ποτε της απο του Θεου βοηθειας προς
το αποθε θαι παντα περισπασμον και αληθευσαι απερι πα τω και εν αγαπηι αυξησαι
εις τον Χριστον, ον ᾔδει αυτου οντα κεφαλην και παντος του της εκκλησιας
σωματος. 18 Eph. iv17–19 τουτο ουν λεγω και μαρτυρομαι εν Κυριωι, μηκετι υμας
περιπατειν καθως και τα εθνη περιπατει εν ματαιοτητι του νοος αυτων,
εσκοτισμενοι τηι διανοιαι οντες, απηλλοτριωμενοι της ζωης του Θεου, δια την
αγνοιαν την ουσαν εν αυτοις, δια την π<ω>ρωσιν της καρδιας αυτων, οιτινες
απηλγηκοτες εαυτους παρεδωκαν τηι ασελγειαι εις εργασιαν ακαθαρσιας πασης εν
πλεονεξιαι. [Ὠριγενης φησιν] οτε μεν ο νους ητοι προς τοις βιωτικοις εστι, τηι
δυναμει εαυτου προς ταυτα καταχρωμενος, η προς τισι δογμασιν αναπεπλασμενοις
ως αληθεσιν, ουκ ουσιν αληθεσιν, εν ματαιοτητι εστιν· ματαια γαρ και πασα φροντις
βιωτικη και παντες οι προσποιουμενοι ειναι αληθεια ψευδεις λογοι· οτε δε η
διανοια, ητις εστιν διεξοδος λογικη, υποσυγκεχυται, ουτε την φυσιν των λεγομενων
θεωρουσα ουτε εφεπεσθαι τοις ποικιλοις των λεγομενων δυναμενη, τοτε
εσκοτωσθαι ευλογως αν λεγοιτο. ουτε ουν εν ματαιοτητι του νοος ειναι δει ουτε
εσκοτισμενους τηι διανοιαι, ινα μη απηλλοτριωμενοι τυγχανωμεν της ζωης του Θεου,
αγνοιας ενυπαρχουσης ημιν και πωρωσεως καρδιας. ταυτα δε εαν επιπλεον νεμηθηι
την ψυχην ημων–λεγω δε ματαιοτης νοος και σκοτωσις διανοιας, τα αλλοτριουντα
της ζωης του Θεου και παρεισδυσιν διδοντα αγνοιαι πωρωσιν τε της καρδιας
επιτρεποντα–τοτε εις αναισθησιαν εμπεσουμεθα, συνωθουντες ημων το συνειδος επι
τοις αμαρτανομενοις, και παραδωσομεν εαυτους, ουδε κατα ποσον ανθισταμενοι ται
αρκικαι επιθυμιαι , τηι ασελγειαι εις εργασιαν ακαθαρσιας απασης, μετα του
πλεονεκτειν εκεινους δε, ων τους γαμους νοθευομεν. ει δε θελομεν νοησαι το
οιτινες απηλγηκοτες εαυτους παρεδωκαν τηι ασελγειαι, συγκριν<ω>μεν τους
δυσσυνειδητουντας και βασανιζομενους επι τωι συνεγνωκεναι τι εαυτοις φαυλον
τοις μετα πασης αδειας πολλαπλασιονα πταιουσιν. οι μεν γαρ ουδεπω απηλγηκασιν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

αλλ' ετι αλγουσιν· διοπερ δυνατον εστιν τυχοντας αυτους βοηθειας λογικης
θεραπευθηναι, ωστε τον εξης βιωσαι ανεπιληπτως χρονον. οι δε ουκετι αλγουσιν
αμαρτανοντες· διοπερ μηδε επι ποσον αντιτεινοντες μηδε εγκρατευομενοι εαυτους
παρεδωκαν τηι ασελγειαι εις εργον ακαθαρσιας πασης εν πλεονεξιαι. πλην εις ταυτα
παντα κινδυνος εμπεσειν παντι τωι εν ματαιοτητι του νοος τυγχανοντι και
εσκοτισμενωι τηι διανοιαι· οθεν του νου και της διανοιας ημιν επιμελητεον, ινα η μεν
διανοια ηι πεφωτισμενη, λυομενου του σκοτους υπο του αληθινου φωτο , οπερ εστιν
ο του Θεου Λογος, ο δε νους απο της περι τα ματαια προσπαθειας ανατρεπομενος
προαγοιτο τωι Θεωι δια του λογου της οφια . ει μεντοιγε δια την αγνοιαν και
π<ω>ρωσιν της καρδιας απαλλοτριουνται της ζωης του Θεου οι απηλλοτριωμενοι
αυτης, τωι εν ματαιοτητι γεγονεναι αυτων τον νουν και εν σκοτισμωι την διανοιαν,
ουκ εκ φυσεως αλλ' εξ αιτιων των παρ' ημων γινομενων εκ του εφ' ημιν
αλλοτριουνται της ζωης εκεινοι οι αλλοτριου μενοι αυτης. ακαθαρσιαν δε εν
πλεονεξιαι την μοιχειαν οιομαι ειναι· αλλαχου γαρ τουτο φησιν εν τηι προς
Θεσσαλονικεις προτεραι, εν ηι ταυτα· τουτο γαρ ε τι το θελημα του Θεου, απεχε θαι
υμα απο τη πορνεια · ειδεναι εκα τον υμων το εαυτου κευο κτα θαι εν αγια μωι και
τιμηι, μη εν παθει επιθυμια καθαπερ και τα εθνη τα μη ειδοτα τον Θεον, το μη
υπερβαινειν και πλεονεκτειν εν τωι πραγματι τον αδελφον αυτου, διοτι εκδικο ο
Κυριο περι παντων τουτων, καθω προειπομεν υμιν και διεμαρτυραμεθα· ου γαρ
εκαλε εν ημα ο Θεο επι ακαθαρ ιαι αλλ' εν αγια μωι και τιμηι. τοιγαρουν ο αθετων
ουκ ανθρωπον αθετει, αλλα τον Θεον τον διδοντα το πνευμα αυτου το αγιον ει υμα .
παρατηρει δε οτι προτρεπομενος επι την αγνειαν ημας πλεονεκτειν εν τωι πραγματι
τον αδελφον φησιν ει τις την αδελφου λαμβανοι γυναικα· πλην εκδικο Κυριο περι
παντων τουτων των πεπλεονεκτημενων, ειτε αδελφων ειτε και απιστων. 19 Eph.
iv20–22 [υμεις δε ουχ ουτως εμαθετε τον Χριστον, ειγε αυτον ηκουσατε και εν αυτωι
εδιδαχθητε, καθως εστιν αληθεια εν τωι Ἰησου, αποθεσθαι υμας κατα την προτεραν
αναστροφην τον παλαιον ανθρωπον τον φθειρομενον κατα τας επιθυμιας της
απατης.] [Ὠριγενης φησιν] το μαθειν τον Χριστον ταυτον εστι τωι μαθειν την αρετην,
και το ακουσαι αυτον ου διαφερει του συνιεναι τον λογον των αναγεγραμμενων
επινοιων του υιου του Θεου. ει τις ουν εμαθε τον Χριστον και ηκουσεν αυτον, επει
εμαθεν αυτον οντα Σοφιαν και ηκουσεν αυτον ως Θεου Λογον, παραδεξαμενος α
μεμαθηκε και ηκουσεν, ου περιπατησει εν τηι ματαιοτητι του νοος αυτου, ουδ' εσται
τηι διανοιαι εσκοτισμενος, ουδε της ζωης του Θεου απηλλοτριωμενος. μαθωμεν
τοινυν τον Χριστον και ακουσωμεν αυτον· ουκ απογνωστεον μεντοιγε και το
διδαχθηναι θειαι δυναμει υποβαλλουσηι τωι νωι ημων κεκαθαρμεν<ωι> λογον τον περι
Χριστου τελειον και αληθινον, καθως εστιν αληθεια εν τωι Ἰησου. εδιδαξε τι το
μαθειν τον Χριστον και ακουσαι και διδαχθηναι, ειπων καθως εστιν αληθεια εν τωι
Ἰησου· η γαρ της αληθειας πρωτοτυπος ουσια εν τωι Ἰησου μονωι λεγοντι εγω ειμι η
αληθεια. το δε αποθεσθαι υμας κατα την προτεραν αναστροφην τον παλαιον
ανθρωπον, ασυναρτητον ον, ορα ει δυναμεθα ουτως αποκαταστησαι· υμεις δε ουχ
ουτως εμαθετε τον Χριστον, ειγε αυτον ηκουσατε και εν αυτωι εδιδαχθητε αποθεσθαι
υμας κατα την προτεραν αναστροφην τον παλαιον ανθρωπον, τον φθειρομενον
κατα τας επιθυμιας της απατης, καθως εστιν αληθεια εν τωι Ἰησου· ινα ο νους ηι, οτι
ως εστιν αληθεια εν τωι Ἰησου, ουτως εσται και εν υμιν μαθουσι τον Χριστον και
αυτον ακουσασι και εν αυτωι διδαχθεισιν, αποθεμενοις τε κατα την προτεραν
αναστροφην τον παλαιον ανθρωπον τον φθειρομενον κατα τας επιθυμιας της
απατης. παλαιον δε ανθρωπον ον δει ηδη αποθεσθαι τον πεπαλαιωμενον υπο της
αμαρτιας λεγεσθαι νομιστεον· ουτος γαρ κατα την προτεραν αναστροφην και τας
επιθυμιας της απατης, δια του αμαρτανειν και μηδεποτε αφθαρσιας τι ποιειν αλλ'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

ολα τα της φθορας εργαζεσθαι, αει φθειρεται. αι μεν ουν επιθυμιαι της απατης και η
προτερα αναστροφη ενεργουσι το φθειρεσθαι αυτον, και ουδεπω παντηι εφθαρται
οσον ταυτα ποιει, αλλα φθειρεται· ο δε λογος του Θεου ου φθειρει αλλα αποκτενει
τον παλαιον ανθρωπον επι τωι ζωοποιησαι, εγω γαρ, φησιν, αποκτενω και ζηιν
ποιη ω, και οταν απεκτενεν αυτου τοτε εξεζητουν αυτον. ετι ζητησεις πως ο κατα
την κακιαν πεπαλαιωμενος παλαιος ανθρωπος λεγεται. και μηποτε ωσπερ ανακαινοι
και ανακτιζει η αρετη, ουτως η εναντια αυτηι κακια παλαιοι, ως και της παλαιοτητος
σημεια γινεσθαι περι την ψυχην οιονει τας ρυτιδας, ωσπερ γινεται επι των
γηρασκοντων σωματων. δια τουτο ενδοξον αυτωι παρι τη ι την εκκλη ιαν Χριστος,
μη εχου αν πιλον η ρυτιδα η τι των τοιουτων· οσον μεν γαρ εχει σημεια της
παλαιοτητος, εχει και την ρυτιδα· οταν δε αποθηται τον παλαιον ανθρωπον, απαντα
ακμαζει και πασα ρυτις εξαφανιζεται. απατης δε εστιν επιθυμια η μοχθηρα επιθυμια
και η φαυλη. [ iv 23] ανανεουσθε δε τωι πνευματι του νοος υμων. ει χρη ανανεουσθαι
κατα την λεξιν ταυτην ουτε απλως εν τωι πνευματι ουτε εν τωι νοΐ, αλλ' εν τωι
πνευματι του νοος υμων, ζητητεον ιδιαι τις ο νους ημων και τι το πνευμα αυτου.
προσχες δε και τωι ψαλω τωι πνευματι ψαλω δε και τωι νοΐ, προ ευξομαι τωι πνευματι
προ ευξομαι και τωι νοΐ. επιστησεις ουν ει, ωσπερ εστι πολλα πνευματα και εκαστον
τινι ωικειωται, ουτως εστιν τι πνευμα ωικειωμενον ημων τωι νοΐ, οπερ του νοος ημων
αποκαθαιρομενου και πασαν αποβαλοντος αχλυν ωικειωμενον αυτωι ανανεοι ημας. [
iv 24a. και ενδυσασθε τον καινον ανθρωπον τον κατα Θεον κτισθεντα.] ει θελομεν
ενδυσασθαι τον καινον ανθρωπον τον κατα Θεον κτισθεντα, νοησωμεν το μιμηται
μου γινε θε καθω καγω Χρι του και το ζω δε ουκετι εγω ζηι δε εν εμοι Χρι το · και
απαξαπλως μορφωθεντα τον Χρι τον εν ημιν ολον και κατα πασαν πραξιν δειξομεν.
[ iv 25a] διο αποθεμενοι το ψευδος λαλειτε αληθειαν εκαστος μετα του πλησιον
αυτου. οι μεν απλουστεροι πλεον του ηθικου ουδεν οιησονται λεγεσθαι εκ του
λεγομενου· ημεις δε, εναντιον ειναι πειθομενοι τηι αληθειαι το ψευδος, το εναντιον
τηι καθηκοντως λαλουμενηι αληθειαι προς μονον τον πλησιον ζητουμεν ψευδος
αποθεσθαι οπερ εστιν η ψευδοδοξια (εργον δε ου το τυχον εστι προς τ<ωι> αποθεσθαι
εκεινο το ψευδος και το ουτως ψευδος αποθεσθαι, και γαρ δοκιμον δει ειναι
τραπεζιτην και παντα δοκιμαζειν ικανον, ινα μονον κατεχωμεν το καλον απο δε
παντο ειδου πονηρου απεχωμεθα)· εναντιον δε τωι κατα τας ψευδοδοξιας ψευδει
εστιν η σωτηριος αληθεια. το δε λαλειτε αληθειαν εκαστος μετα του πλησιον αυτου
ειληπται απο του Ζαχαριου. [ iv 26a] οργιζεσθε και μη αμαρτανετε. οτι απο του
τεταρτου ψαλμου τουτο ειληπται δηλον εστιν. δυο δε σημαινεται εκ της οργιζεσθαι
φωνης· η το απροαιρετον, οπερ τινες εκαλεσαν προ<σ>παθειαν, ητις συμβησεται και
τοις τελειοις απροαιρετον τι πασχουσι κατα τα τοιαδε εις οργην προκαλουμενα
συμπτωματα· ετερον δε, οταν ηδη η συγκαταθεσις παραδεχηται το καθηκειν
τιμωρεισθαι τον ηδικη <κ>εν<αι> νομιζομενον, οπερ ως εφ' ημιν τυγχανον κελευει
αποθεσθαι ο απο στολος ημας. το προτερον ουν των σημαινομενων δηλουται εν τωι
οργιζεσθε και μη αμαρτανετε αντι του «ει και παρεδεξασθε ποτε την οργην, αλλα
απρακτον καταλειψατε.» [ iv 26b] ο ηλιος μη επιδυετω επι τωι παροργισμωι υμων. εαν
τον αισθητον ηλιον ακουσωμεν λεγεσθαι, αμαρτησομεθα οτε οργιζομεθα και
τηρουμεν την οργην του ηλιου δυνοντος, οπερ ατοπον ειναι νομιζω. μηποτ' ουν ο
αληθινος ηλιος, ωσπερ δυσεται επι τους πονηρους προφητας κατα το ειρημενον
δυ εται ο ηλιο επι του προφητα υμων με ημβρια , ουτως και δυει επι παντας τους
αμαρτανοντας, ου χαριζομενος αυτοις ετι αμαρτανουσι την ιδιαν ανατολην.
εντελλεται ουν ημιν ο Παυλος μη ποιησαι τοιαυτα κατα την οργην ως επιδυναι ημιν
τον ηλιον και γενεσθαι εν ταις ψυχαις ημων νυκτα. 20 Eph. iv27 [μηδε διδοτε τοπον
τωι διαβολωι.] [Ὠριγενης δε φησιν] ομοιον τουτο εστι τωι εν τωι Ἐκκλησιαστηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

ειρημενωι, εαν πνευμα του εξου ια ζοντο αναβηι επι ε τοπον ου μη αφηι , οτι ιαμα
καταπαυ ει αμαρτια μεγαλα . τοπον δε διδομεν τωι διαβολωι η τωι εξου ιαζοντι
πνευματι αναβαντι εφ' ημας, οτε ου πεπληρωται ημων το ηγεμονικον αγιων
μαθηματων η της σωτηριου πιστεως και λογισμων διαφεροντων και
συμβουλευοντων ημιν τα αριστα· κατα γαρ τον πατερα Ἰωαννου Ζαχαριαν επι τα
κλιματα τη ψυχη επι κηνοι ο Σατανα , και αι τοιαιδε συγκαταθεσεις τοις χειροσι και
ροπαι επι τας συγκαταθεσεις προκαλουνται τον διαβολον εισελθειν ημων εις τας
ψυχας. και επι του Ἰουδα γουν γεγραπται του προδοτου, προτερον μεν του διαβολου
ηδη βεβληκοτο ει την καρδιαν ινα παραδωι αυτον Ἰουδα Σιμωνο Ἰ καριωτη , μετα
δε ταυτα οτι μετα το ψωμιον ει ηλθεν ει εκεινον ο Σατανα · ως ει, βεβληκοτο του
διαβολου ει την καρδιαν Ἰουδα ινα παραδωι τον Κυριον, προς το βληθεν στας ο
Ἰουδας ην, ουκ αν υστερον ευρηκει τοπον εις αυτον ει ελθειν ο Σατανα . [ iv 28] ο
κλεπτων μηκετι κλεπτετω, μαλλον δε και κοπιατω εργαζομενος το αγαθον ταις
χερσιν, ινα εχηι μεταδιδοναι τωι χρειαν εχοντι. επειπερ εν ταις του βιου πραγματειαις
αναστρεφομενοι προφασει του πορισμου των επιτηδειων και πολλοι των
πεπιστευκεναι νομιζομενων, καν δοκωσι καθαρευειν απο ειδωλολατρειας και πασης
πορνειας, ουκ ευκολως αφιστανται του κλεπτειν εν τωι ωνεισθαι και πιπρασκειν και
συμπραγμα τευεσθαι τισι, δια τουτο ουκ ωκνησεν, ως ετι κλεπτοντων (και ταυτα εν
Ἐφεσωι) τινων, οιονει ελεγξαι ως ειδως τους τοιουτους· τον δε δικαιον πορισμον
δηλοι αυτο το εργαζομενος το αγαθον, των μεν αδικως ποριζοντων ου το αγαθον
αλλα το πονηρον εργαζομενων, των δε μετ' ευλαβειας περιποιουντων αυτοις τα
αναγκαια και εν τουτωι το αγαθον εργαζομενων. 21 Eph. iv29 [πας λογος σαπρος εκ
του στοματος υμων μη εκπορευεσθω αλλ' ει τις αγαθος προς οικοδομην της χρειας
ινα δωι χαριν τοις ακουουσιν.] [Ὠριγενης φησιν] αγαθος λογος εστι προς οικοδομην
της χρειας διδους χαριν τοις ακουουσιν ο διδασκαλικος και επ' αρετην μεν
προτρεπτικος κακιας δε αποστερητικος· σαπρος δε, ο συναυξων την κακιαν και
ερεθιζων επι τα χειρονα. [ iv 30] και μη λυπειτε το πνευμα το αγιον του Θεου, εν ωι
εσφραγισθητε εις ημεραν απολυτρωσεως. ειπερ η λυπη παθος εστι, και καλως
αποδιδοται περι αυτης οτι εστι «δοξα προσφατος κακου παρουσιας εφ' ωι καθηκει
συστελλεσθαι,» ουτε δε δοξαζει το αγιον πνευμα ουτε (ινα δοθηι δοξαζειν) δοξαζει το
κακον αυτωι παρειναι, ου λυπησεται το αγιον πνευμα. μηποτ' ουν, το οσον εφ' ημιν,
ταδε πραττοντες λυπουμεν το αγιον πνευμα του Θεου; και ο Κυριος δε φησιν εν τωι
Ἰεζεκιηλ και εν πα ι τουτοι ελυπε εμε. τα δε πολλακις ημιν ειρημενα περι οργης και
θυμου υπνου τε και των ανθρωποπαθων φωνων χρησιμα και εις τον λογον τον περι
του μη λυπειτε το πνευμα το αγιον του Θεου. εσφραγισθημεν δε τωι αγιωι πνευματι,
ινα τον τυπον του αγιου πνευματος δεξαμενοι, αμεριστου μειναντος του
σφραγισαντος, τους τυπους λαβοντες του αγιου πνευματος αγιοι γενωμεθα, και το
πνευμα του ανθρωπου καθ' εκαστον ημων το εν ημιν αγιον γενηται, οιμαι δε οτι και
η ψυχη. τωι πνευματι μεν ουν τωι αγιωι ο σφραγιζομενος σφραγιζεται, ο δε Θεος εστιν
ο σφραγιζων. σφραγιζεται δε υπο του πατρος τωι αγιωι πνευματι πας ο εκ του
πιστευειν τωι Θεωι φραγι α οτι αληθη ε τιν ο Θεο · και σφραγιζεται ινα τηρησας την
σφραγιδα και δειξας αυτην εν ημεραι απολυτρωσεως αθραυστον τοις
απολυτρουμενοις συναριθμηθηι. 22 Eph. iv31 πασα πικρια και θυμος και οργη και
κραυγη και βλασφημια αρθητω αφ' υμων συν πασηι κακιαι. [Ὠριγενης φησιν] γενικον
μεν τινες παθος ωιηθησαν ειναι την οργην, και αυτην ταξαντες υπο γενος την
επιθυμιαν· και ορον γε αποδεδωκασι της οργης τοιουτον «οργη εστιν επιθυμια
τιμωριας του δοκουντος ου προσηκοντως ηδικηκεναι.» ειδη δε πολλα της οργης
αναγραψαντες, συγκαταταττουσιν αυτοις την πικριαν μεν ειναι οργην
δυσπαραδεκτον η παραχρημα εκρηγνυμενην (ειληφθαι δε φασι το δυσπαραδεκτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

κατα το μη ραιδιον αυτην ειναι τοις εκτος προσδεχεσθαι), θυμον δε οργην
εναρχομενην. εοικε δε η γραφη σφοδρα πολλαχου διαφοραν ειδεναι θυμου και
οργης, ωσπερ και εν τωι Κυριε μη τωι θυμωι ου ελεγξηι με μηδε τηι οργηι ου παιδευ ηι
με. ουχ ομοιως δε οριουμεθα τον ελεγχοντα θυμον Θεου και τον θυμον ον δει
αρθηναι αφ' ημων, ουδε την παιδευου αν οργην Κυριου και την ημετεραν. <τα μεν
γαρ περι Θεου> τροπικωτερον ειρηται, τα δε περι ημων ονομαζομενα
ομολογουμενως παθη εστι και αμαρτηματα. κειται δε το ονομα της πικριας και εν τωι
Ἱερεμιαι· και η πικρια γαρ ου, φησιν, ανεβη προ με. οιμαι ουν πικριαν μεν νυν
λεγεσθαι παρα τωι αποστολωι καθο λεγομεν τινας πικρους εναντιους τοις γλυκεσι,
και η συνηθεια γαρ γλυκεις ανθρωπους οιδε και πικρους· θυμον δε την εναρχομενην
επι τινι γενεσθαι οργην εν τηι ψυχηι· οργην δε ταχα ου το γενος τουτων και ετερων
παραπλησιων, αλλα την ηδη ετοιμην και ενεργητικην προς την «τιμωριαν του
ηδικηκεναι νομιζομενου.» και ως επιπαν παρακολουθει τοις παθεσι τουτοις και η
κραυγη, κεκραγοτων των πικραινομενων και θυμουμενων και οργιζομενων, και
θορυβωδεστερον λαλουν των και προφερομενων λογους και πικριας και θυμου και
οργης. διο προς τοις προτεροις και κραυγην ασκητεον αρθηναι αφ' ημων. οιμαι δε
ενθαδε βλασφημιαν ην κελευει αρθηναι αφ' ημων ην προφερονται απο παθων
οργιζομενοι πολλακις οι και κατα του θειου τολμωντες εν τωι καιρωι της οργης
λαλειν, οταν πασα η κατηγορια περι ουτινοσουν λαμβανηται αυθις εν τηι βλασφημιαι·
βλασφημειν γαρ λεγονται οι κακως λεγοντες εκεινους ους λεγουσι κακως. διο
ακολουθως τοις περι πικριας και θυμου και οργης και κραυγης λεγεται δειν
αποτιθεσθαι και την βλασφημιαν. ει μεντοιγε και την βλασφημιαν τασσοιμεν επι
πασης φωνης της κακως το θειον λεγουσης, ου μονον εκ λυπης και οργης κατα τους
καιρους της δυσαρεστη σεως δυσφημουντων των ανθρωπων αλλα πολλακις και
κατα αγνοιαν του περι αληθειας λογου, ως δηλον εκ των παρα τοις ετεροδοξοις
δογματων, βλασφημει δη και ο τον αληθη λογον ψευδη αποφαινομενος ειναι η τον
ψευδη αληθη, και μαλιστα περι Θεου και των του Θεου πραγματων. τις ουν ουτως
δοκιμο τραπεζιτη ως ειδεναι παντα δοκιμαζειν και το μεν καλον κατεχειν απο δε
παντο ειδου πονηρου απεχε θαι; επει δε τινες οιονται ευλογως ποτε γινεσθαι οργην,
μη καλως προστιθεντες τωι ευαγγελιωι το «εικηι» κατα το ρητον ο αν οργιθηι τωι
αδελφωι αυτου ενοχο ε ται τηι κρι ειανεγνωσαν γαρ τινες ο εαν οργι θηι τωι αδελφωι
αυτου εικηι– δυσωπησωμεν αυτους εκ του προκειμενου ρητου λεγοντος πασα πικρια
και θυμος και οργη και κραυγη και βλασφημια αρθητω αφ' υμων. σαφως γαρ ενθαδε
η πασα φωνη κατα κοινου επι παντων ειρηται, ως μηδεμιας πικριας συγχωρουμενης
μηδε θυμου τινος επιτρεπομενου μηδε οργης τινος ευλογως συνερχομενης. και εν
τριακοστωι εκτωι ψαλμωι, ως πασης οργης αμαρτιας ουσης (ομοιως δε και θυμου),
λεγεται παυ αι απο οργη και εγκαταλειπε θυμον. ουκουν ουκ εστιν ποτε ευλογως
οργισθηναι τινι. και ου μονον γε πασαν πικριαν και παντα θυμον και πασαν οργην
και πασαν βλασφημιαν φιλοπονητεον αρθηναι αφ' ημων, αλλα ταυτα συν πασηι
κακιαι· κακιαν δε εκλαμβανομεν ητοι την εναντιαν εξιν τηι αρετηι η την πονηριαν. 23
Eph. iv32 γινεσθε δε εις αλληλους χρηστοι, ευσπλαγχνοι, χαριζομενοι εαυτοις καθως
και ο Θεος εν Χριστωι εχαρισατο ημιν. [Ὠριγενης φησι] ημεις μεν το εναντιον τωι
πικρωι γλυκυ ωνομασαμεν· εοικεν δε ο Παυλος την εναντιαν ταξιν τηι πικριαι
χρηστοτητα νυν λεγειν, μεταφορικως απο των βρωματων· ουτως ουν δυναμεθα
νοειν το γινεσθε εις αλληλους χρηστοι αντι του «ευπροσιτοι τινες και κατα το ηθος
γλυκεις τε και προσηνεις.» τουτο δε γινεται, ει το ωμον και ανηλεες και ασυμπαθες
προς τον πλησιον αποθεμενοι ευσπλαγχνοι προς παντας γινομεθα, δια τουτων ου
μονον τοις πελας αλλα και εαυτοις τα μεγιστα χαριζομενοι· <«χαριζομενοι> εαυτοις»
ετερου οντος παρα το «χαριζομενοι αλληλοις,» επειπερ οσα αν εν τωι ευεργετειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

ποιωμεν ετερους καλως, ταυτα και δια το τελος και δια το υ ωμου ημας ειναι
μαλλον εις ημας αναφερεται ηπερ εις ους δοκουμεν ευ πεποιηκεναι. ταυτα δε
εαυτοις χαριζομεθα οσα και ο Θεος ημιν εν Χριστωι εχαρισατο, οιονει παρα δεχομενοι
αυτα και τηρουντες και μιμουμενοι τον χαρισαμενον και τον τροπον του χαριζεσθαι
αυτον. αλλος δε τις μηδεν ηγουμενος διαφερειν το χαριζομενοι εαυτοις του «χαριζο
μενοι αλληλοις,» ισοδυναμουν οιησεται λεγεσθαι τ<ωι> χαριζομενοι αλληλοις
μαλιστα δια το καθως ο Θεος εν Χριστωι εχαρισατο ημιν, και ενεγ<ξ>ει ταυτα επι την
αφεσιν των αμαρτηματων, λεγων δειν ημας αφιεναι τοι ει ημα αμαρτα νου ιν, ω
και ημιν αφηκε τα αμαρτηματα ο Θεος. πως δε ο Θεος εν Χριστωι εχαρισατο ημιν τα
αμαρτηματα; η οτι εν Χριστωι ων ο πατηρ αφηκεν ημιν τα παραπτωματα; εν Χριστωι
δε εχαρισατο ημιν και τα αγαθα, ει γε εν Χριστωι σοφια εστιν ην εχαρισατο ημιν και
αληθεια και δικαιοσυνη. 24 Eph. v3, 4 [πορνεια δε και ακαθαρσια πασα η πλεονεξια
μηδε ονομαζεσθω εν υμιν, καθως πρεπει αγιοις, και αισχροτης και μωρολογια η
ευτραπελια, α ουκ ανηκεν, αλλα μαλλον ευχαριστια.] [Ὠριγενης δε φησιν] η μεν
προς πορνην κοινωνια κατα το εθος της γραφης πορνεια ονομαζεται· πασα δε η κατα
τον τοπον των σαρκικων γαργαλισμων αμαρτια, ου μονον κατα τας μοιχειας και
παιδοφθοριας αλλα και κατα τα αλλα οσα επενοησεν η ανθρωπινη ακολασια εν
διαφοροις και παντοδαπαις παρατριβαις, ακαθαρσια γενικως ωνομασται. την
πλεονεξιαν δε ητοι απλουστερον εκδεκτεον, η, ως εν αλλοις παρεστησαμεν, την
μοιχειαν, οτε και εχρησαμεθα τωι μη υπερβαινειν και πλεονεκτειν εκα τον τον
αδελφον αυτου. πασαν δε την ακαθαρσιαν δει φυλαξασθαι, επει τουτο πρεπει αγιοις.
αισχροτης δε τις εστι καθ' εκαστον ειδος ακολασιας· και ομοιως γε αισχροτης εστι
και ακαθαρσια· εμφαινει γαρ και το ακαθαρτον και το αισχρον εκαστη πραξις η κατα
τον τοπον της εις το αποκρινειν ενεργειας· ταυτα δε επι των παρα φυσιν λεκτεον,
ουκ επι του γαμου. ιδωμεν δε τις και η μωρολογια, ην και αυτην ουδε ονομαζεσθαι
χρη εν τοις αγιοις. ο μεν ουν τις φησει, απλουστερον την λεξιν εξειληφως,
μωρολογιαν ειναι την ασκουμενην υπο των βωμολοχων και γελωτοποιων. ορα δε ει
μη μωρολο γειν λεκτεον και τους οτιδηποτε σοφιας και συνεσεως ηλλοτριωμενους
παντας, και μωρον εν τοις δογματιζομενοις υπ' αυτων. δοξει δε συναιδειν τωι
απλουστερον εκδεξασθαι την μωρολογιαν η επιφερομενη αυτηι ευτραπελια, ηντινα η
των ιδιωτων συνηθεια τασσει επι των ου μονον απο μωρολογιας αλλα και αφ'
οιασδηποτε αιτιας γελωτα κινουντων. ουκ ανηκε δε τοις αγιοις ουδε αυτη, αλλα
μαλλον η εν πασι προς Θεον ευχα ριστια, ηγουν ευχαριστια καθ' ην ευχαριτους και
χαριεντας τινας φαμεν. μωρο λογον μεν ουν και ευτραπελον ου δει ειναι, ευχαριτον
δε και χαριεντα· και επει ασυνηθες εστι το ειπειν «αλλα μαλλον ευχαριτια,» ταχα
αντι τουτου εχρη σατο τηι επ' αλλου κειμενηι λεξει και ειπεν, αλλα μαλλον
ευχαριστια. και μηποτε εθος εστι τωι ονοματι της «ευχαριστιας» και του
«ευχαριστου» τους απο Ἑβραιων χρησθαι αντι της «ευχαριτιας» και «ευχαριτου»·
τοιουτο δε ενομισαμεν ειναι και το εν Παροιμιαις ουτως ειρημενον γυνη ευχαρι το
εγειρει ανδρι δοξαν αντι του «ευχαριτος γυνη»· βιαζεσθαι δε αν εδοξαμεν το γυνη
ευχαρι το αντι του «ευχαριτος» εκλαμβανοντες, ει μη αι λοιπαι εκδοσεις συνηιδον
ταυτηι τηι εκδοχηι. ο μεν γαρ Ἀκυλας ουτως ηρμηνευσεν γυνη χαριτο αντεχεται
δοξη , Θεοδοτιων δε και Συμμαχος γυνη χαριτο ανθεξεται δοξη . [v 5] τουτο γαρ εστε
γινωσκοντες, οτι πας πορνος η ακαθαρτος η πλεονεκτης, ος εστιν ειδωλολατρης, ουκ
εχει κληρονομιαν εν τηι βασιλειαι του Χριστου και Θεου. παρατηρητεον οτι εξ
απαγορευσας αμαρτηματα, πορνειαν και ακαθαρσιαν και πλεονεξιαν και αισχροτητα
και μωρολογιαν και ευτραπελιαν, ου κατα τα εξ επιφερει ωστε τον ενεχομενον τινι
αυτων μη εχειν κληρονομιαν εν τηι βασιλειαι του Χριστου και Θεου, αλλα τρια, λεγω
δε πορνειαν και ακαθαρσιαν πασαν και πλεονεξιαν. ει γαρ μη ειχον κληρονομιαν εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

τηι βασιλειαι του Χριστου και Θεου και ο μωρολογιαι και ευτραπελιαι ενοχος,
ωμοτερον αν τινι εφαινετο το κατα την κρισιν επι μηδενι συγγινωσκουσαν τηι
ασθενει ημων φυσει. αλλως μεν γαρ ουδε ταυτα ανηκεν, πλην ουχ ωστε
πραττομενων αυτων εκπιπτειν τινα της κληρονομιας του Χριστου και Θεου. λειπει
και περι της αισχροτητος επιστησαι. δοξαις αρ' αν ευλογον ειναι το λεγεσθαι πας
πορνος η ακαθαρτος η πλεονεκτης η αισχρος ουκ εχει κληρονομιαν εν τηι βασιλειαι
του Χριστου και Θεου. αλλα μηποτε η αισχροτης εστιν εν τωι κατα το κρυπτον μονον
παθητικως μεμολυσμενωι, ηι και πυρωθεις τις ανεστειλεν την επι την πορνειαν η την
επι την ακαθαρσιαν ορμην. και εν τοις ανωτερω δε τα μεν κωλυοντα κληρονομιαν
εχειν εν τηι βασιλειαι του Χριστου και Θεου κατ' ιδιαν ονομασας φησι μηδε
ονομαζεσθω εν υμιν, ειτα εν ιδιαι χωραι διηιρημενηι απο των προτερων επηνεγκε την
αισχροτητα και μωρολογιαν και ευτραπελιαν. επειδη δε εν τοις ανωτερω
υπενοησαμεν την πλεονεξιαν τεταχθαι επι της μοιχειας, ζητωμεν εκ του η
πλεονεκτης ο εστιν ειδωλολατρης, ποτερον ανα τρεπεται εκεινη η εκδοχη η ετι
δυναται χωραν εχειν. ευρομεν δη πολλαχου των προφητων την ειδωλολατριαν
πορνειαν ωνομασμενην, εν τωι επορνευον οπι ω των ειδωλων αυτων. δυναται δε τις
και την πορνειαν ταξαι επι της ειδωλολατριας εκ του λεγειν πνευματι πορνεια
επλανηθη αν. εαν δε πλεονεκτης ηι ο οθεν μη δει περιποιων εαυτωι αργυριον,
ειδωλολατρια λεγεται η πλεονεξια οιονει λατρευοντων τοις εγγεγραμμενοις
ειδωλοις εν τοις αργυριοις των αγαπων των το αργυριον, οιονει γαρ ουτοι
συναγαπωσι τοις αργυριοις και τα εν αυτοις εντετυπωμενα ειδωλα· οιμαι δε που και
την φιλαργυριαν ειδωλολατριαν ωνομα σθαι παρα τωι αποστολωι. 25 Eph. v6 [μηδεις
υμας απατατω κενοις λογοις, δια τουτο γαρ ερχεται η οργη του Θεου επι τους υιους
της απειθειας.] [Ὠριγενης φησι] κενους εοικε φασκειν λογους τους δια τινος
πιθανοτητος ανατρεπειν θελοντας τον περι των προσαγομενων τοις κακως
βεβιωκοσι κολασεων λογον· απατης γ' ουν φησιν ειναι τους τοιουτους λογους και
κενους, τωι παντως ερχεσθαι την λεγομενην οργην του Θεου επι τους υιους της
απειθειας. απειθειας δε υιους ονομαζει τους απειθεις, οιονει της κατα την απειθειαν
κακιας μητρος γινομενης και γεννωσης αυτους εχοντας οιονει τον της μητρος
χαρακτηρα· ουτως και υιους και τεκνα πορνεια και υιου θανατου και υιου γεεννη
και αλλα τουτοις παραπλησια εστι πολλαχου των γραφων ευρειν. [v 7] μη ουν
γινεσθε συμμετοχοι αυτων. τηρησεις την «μετοχος» και «συμμετοχος» φωνην·
μηποτε ο μεν μετοχος επι κρειττονος ειρηται, ο δε συμμετοχος επι χειρονος, οιον δια
τουτο εχρι ε ε ο θεο ο θεο ου ελαιον αγαλλια εω παρα του μετοχου ου, και
μετοχοι γαρ Χρι του γεγοναμεν, εανπερ την αρχην τη υπο τα εω μεχρι τελου
βεβαιαν κατα χωμεν. ου μεμνημαι δε αλλαχου παρα την ενεστηκυιαν λεξιν τον
«συμμετοχον» ειρησθαι, πλην φανερον ενταυθα οτι επι χειρονων εστιν ο
συμμετοχος. [v 8] ητε γαρ ποτε σκοτος, νυν δε φως εν Κυριωι. ει δυνατον το ποτε
σκοτος μεταβαλον γενεσθαι φως, ουκ εισιν απολλυμεναι φυσεις. ωσπερ δε οι δικαιοι
φω εισι του κο μου, ουτως οι ασεβεις σκοτος αν ειναι λεγοιντο· και οι μεν δικαιοι
φως οντες εν φωτι οψονται φω , οι δε αδικοι σκοτος τυγχανοντες λαο εισι
καθημενο εν κοτει μηδεν βλεποντες. απο δε των καρπων επιγνω ομεθα τους οντας
φως η σκοτος· πα μεν γαρ ο φαυλα πρα ων μι ει το φω , και μη ερχομενο προ το
φω σκοτος εστι και υιος σκοτους και νυκτος· ο δε ποιων την αληθειαν ερχομενο
προ το φω φως εστι και υιος φωτος και ημερας. προς τουτοις επιστησεις ει μη ως
οντων τινων φωτων αλλ' ουκ εν κυριωι λεγεται περι των δικαιων το νυν δε φως εν
κυριωι· και μαλιστα γε τοις πεφω τισμενοις εν φωτι γνωσεως Ἐφεσιοις επρεπε
λεγεσθαι το νυν δε φως εν κυριωι. [v 8] ως τεκνα φωτος περιπατειτε. ειπερ ο Θεο
φω ε τι και κοτια εν αυτωι ουκ ε τιν ουδεμια, τα τεκνα του Θεου τεκνα εστι φωτος.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

[v 9] ο γαρ καρπος του φωτος εν πασηι αγαθωσυνηι και δικαιοσυνηι και αληθειαι. προς
τους διαχωριζοντας τον δικαιον απο του αγαθου, και οιομενους τον μεν δημιουργον
ειναι δικαιον ον δε οιονται υπερ αυτον αγαθον Θεον, χρησιμα τα ρητα· επειπερ ο του
φωτος καρπος και εν αγαθωσυνηι εστι και εν δικαιοσυνηι και εν αληθειαι. οπου ουν
αγαθωσυνη εκει δικαιοσυνη, και οπου αληθεια εκει δικαιοσυνη. παρα δε τωι αγαθωι
πατρι αγαθωσυνη και αληθεια· παρ' αυτωι αρα και ου παρ' αλλωι εστιν η δικαιοσυνη.
επιστησεις δε αυτους και εκ του τον Χριστον ειναι δικαιο υνην. εν μεν ουν τωι
ευεργετικωι εμφαινεται η αγαθωσυνη, εν δε τωι κατ' αξιαν απονεμη τικωι η
δικαιοσυνη, εν δε τωι επιστημονικωι του των ολων λογου η αληθεια. [v 10]
δοκιμαζοντες τι εστιν ευαρεστον τωι Κυριωι. χρεια του μετα βουλης παντα ποιειν, ινα
περισκοπουντες εκαστον των πρακτεων απο εξετασεως τα μεν δοκιμαστα και
ευαρεστα τωι Θεωι παρα δεξωμεθα ως δοκιμοι τραπεζιται, τα δε αδοκιμα και
δυσαρεστα αυτωι αποσειω μεθα. επει δε απηρτηται τα της φρασεως, δοκει μοι ουτως
αν αποκαταστηναι, μη ουν γινεσθε συμμετοχοι αυτων, δοκιμαζοντες τι εστιν
ευαρεστον τωι Κυριωι. ει και ητε ποτε σκοτος, νυν δε φως οντες εν Κυριωι ως τεκνα
φωτος περιπατειτε, τους καρπους επιδεικνυμενοι του φωτος εν πασηι αγαθωσυνηι και
δικαιοσυνηι και αληθειαι. [v 11a] και μη συγκοινωνειτε τοις εργοις τοις ακαρποις του
σκοτους. και εν αλλοις το μεν του καρπου ονομα εταξεν επι του πνευματος το δε του
εργου επι της σαρκος, ειπων φανερα δε ε τι τα εργα τη αρκο , ατινα ε τι πορνεια και
τα εξης, ο δε καρπο του πνευματο ε τιν αγαπη χαρα ειρηνη και τα εξης. νυν
μεντοιγε τα του σκοτους εργα ακαρπα ειναι φησιν, οις κοινωνει ο ποιων αυτα. [v
11b] μαλλον δε και ελεγχετε. εν ταις εντολαις ειναι νομιστεον και το ελεγχειν· οπερ
ποιησει ο μη ακουσομενος αν, υποκριτα εκβαλε πρωτον εκ του οφθαλμου ου την
δοκον και τοτε διαβλεψει εκβαλειν το καρφο εκ του οφθαλμου του αδελφου ου.
διοπερ και οι προφηται, μηδαμως ελεγχοις υπευθυνοι τυγχανοντες, ηλεγχον τους
αμαρτανοντας. [v 12] τα γαρ κρυφη γινομενα υπ' αυτων αισχρον εστι και λεγειν.
τινων αυτων; ου πανυ σαφως προειπεν· ει μη αρα τις αναφερηι επι τους υιους της
απειθειας την λεξιν, ωστε ουτως αυτην εχειν τα γαρ κρυφη γινομενα υπο των υιων
της απειθειας αισχρον εστι και λεγειν, ατινα ην πορνεια και ακαθαρσια. 26 Eph. v13
[τα δε παντα ελεγχομενα υπο του φωτος φανερουνται· παν γαρ το φανερουμενον
φως εστιν. διο λεγει, Ἔγειρε ο καθευδων και αναστα εκ των νεκρων, και επιφαυσει
σοι ο χριστος.] [Ὠριγενης δε φησιν] επειπερ τα ελεγχομενα εργα του σκοτους υπο
του φωτος φανερουται, μεταβαλλοντων των ελεγχομενων εις φως, λεγεται τοις
καθευδουσι και εν νεκροτητι τυγχανουσιν εκ του τα ακαρπα εργα του σκοτους
πεποιηκεναι το εγειρε ο καθευδων και αναστα εκ των νεκρων και επιφαυσει σοι α
χριστος. ζητησαι δ' αν τις, τις λεγει κατα το ενθαδε γεγραμμενον διο λεγει Ἔγειρε ο
καθευδων και αναστα εκ των νεκρων. ο μεν ουν τις φησει εν τινι των προφητων
ανεγνωκοτα ταυτα τον αποστολον ενθαδε αυτον αναγεγραφεναι. ετερος δε αυτον
τον αποστολον προσωποποιειν τινα εκ του πνευματος λεγομενα εις προτροπην την
επι μετανοιαν. ετι δε ζητησεις, πως τωι αυτωι λεγεται ως μεν ζωντι και καθευδοντι
εγειρε ο καθευδων, ως δε τεθνηκοτι το αναστα εκ των νεκρων. μηποτ' ουν επειπερ
εστι και πνευμα του ανθρωπου το εν αυτωι, οπερ επι κρειττονος τετηρηκαμεν
λεγεσθαι, εστι δε τι και δευτερον η ψυχη το και νοσου και θανατου εκ των
αμαρτηματων δεκτικον, το μεν εγειρε ο καθευδων λεγεται δια το πνευμα, το δε
αναστα εκ των νεκρων δια την ψυχην· επειπερ ψυχη η αμαρτανου α αυτη
αποθανειται, του δε πνευματος ουδαμου ευρομεν θανατον. φω δε ων αληθινον ο
χριστος επιφαυσει τωι εγειρομενωι απο υπνου και ανασταντι εκ νεκρων. 27 Eph. v15–
17 βλεπετε ουν ακριβως πως περιπατειτε, μη ως ασοφοι αλλ' ως σοφοι,
εξαγοραζομενοι τον καιρον οτι αι ημεραι πονηραι εισιν. δια τουτο μη γινεσθε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

αφρονες, αλλα συνιεντες τι το θελημα του Κυριου. [Ὠριγενης φησιν] ο δοκιμαζων
καθ' εκαστον ων λεγει και πραττει και εννοει το ευαρεστον τωι Κυριωι, δυνησεται και
βλεπειν ακριβως εκ της πολλης προσοχης πως περιπατησει, ο δε βλεπων ακριβως
πως περιπατησει παντως εστι σοφος. και επει προθεσιν τινες εχουσι χρηστοτεραν, ου
σοφοι δε τυγχανοντες θελουσι βλεπειν ακριβως πως περιπατουσι, προσεθηκε το μη
ως ασοφοι αλλ' ως σοφοι· σοφιας δε εργον το βλεπειν ακριβως και τα ηθικα.
εξαγοραζομενοι τον καιρον οτι αι ημεραι πονηραι εισιν. οιονει εαυτοις τον καιρον
ωνουμενοι, εχοντα ως προς τον ανθρωπινον βιον πονηρας ημερας. οτε ουν εις τι
δεον τον καιρον καταναλισκομεν, ωνησαμεθα αυτον και αντηγορασαμεν εαυτοις
ωσπερει πεπραμενον τηι των ανθρωπων κακιαι· ουδεις δε βιωτικωτερον ζων και εν
φροντισιν η μεριμναις τυγχανων εωνηται εαυτωι τον καιρον, αλλ' ο μονος εις τι
δεον και την κτησιν του μακαριου βιου αναλισκων αυτον. εξαγοραζομενοι δε τον
καιρον οντα εν ημεραις πονηραις οιονει μεταποιουμεν τας πονηρας ημερας εις
αγαθας, και ωσπερει εαυτοις ποιουμεν αυτας ειναι ου του ενε τωτο αιωνο ημερας
πονηρα αλλα του μελλοντο αιωνο ημερας αγαθας. 〚[v. 17] δια τουτο μη γινεσθε
αφρονες αλλα συνιεντες τι το θελημα του Κυριου. δια ποιον τουτο, η το βλεπειν
ακριβως πως περιπατειτε μη ως ασοφοι αλλ' ως σοφοι, μη γινεσθε αφρονες; ει γαρ
εσεσθε αφρονες, ακριβως ου περιπατη σετε ουδε ως σοφοι. προστασσει δε αυτοις το
του Κυριου εξεταζειν θελημα και συνιεναι αυτο, ιν' οπου τι περι του πραττειν
καταλαβοιεν, αυτο πραττωσιν ως θελημα Κυριου, οπου δε πασχ<ω>σι φερ<ω>σιν
αυτο ως θεληματι γινομενον Κυριου.〛 28 Eph. v18 και μη μεθυσκεσθε οινωι εν ωι
εστιν ασωτια, αλλα πληρουσθε εν πνευματι. [Ὠριγενης φησι] δυναται μεν και
απλουστερον ταυτα νοεισθαι, ασωτιας ουσης εν τηι χρησει του μεθυειν ποιουντος
οινου. δυναται δε και οινος εν ωι εστιν ασωτια νοεισθαι περι ου εν ωιδηι μεγαληι
λεγεται θυμο δρακοντων ο οινο αυτων και θυμο α πιδων ανιατο , οντινα παντες οι
εξισταμενοι και μεθυοντες τον λογισμον πινουσι πολλην εχοντα την ασωτιαν. προς
αντιδιαστολην δε εκεινου του οινου του μεθυσκοντος εν ωι εστιν ασωτια εναντιος
νοειται ο πεπληρωμενος πνευματι και παν ο χωρει του θειοτερου λαμβανων.
πολλακις δε τετηρηκαμεν το ονομα του «πνευματος» χωρις προσθηκης γεγραμμενον
οτι επι κρειττονος ειρηται, οπερ και ενθαδε σημαινεται. 29 Eph. v19 [λαλουντες
εαυτοις ψαλμοις και υμνοις και ωιδαις πνευματικαις, αιδοντες και ψαλλοντες εν τηι
καρδιαι υμων τωι Κυριωι.] [Ὠριγενης δε φησιν] οι μεν υμνοι δυναμιν και θειοτητα
καταγγελλουσι του Θεου, και ειη αν ο επιστημων του θεολογειν εν υμνοις
πνευματικοις· ταχα δε ο περι των πρακτεων διαλαμβανων και των οις δει ενεργειν
δια του ως ψαλτηριου οργανου σωματικου ημων, ουτος εν ψαλμοις εστι
πνευματικοις· ο δε αλλως φυσιολογων περι της του κοσμου ταξεως και των λοιπων
δημιουργηματων, ουτος εν ωιδαις πνευματικαις. και χρη γε αιδειν κατα την
φυσιολογιαν και ψαλλειν κατα την περι των ηθων διεξοδον τωι Κυριωι διακειμενον
γνησιως προς τα λεγομενα· τουτο γαρ εστι το ψαλλειν και αιδειν τηι καρδιαι τωι
Κυριωι. [v 20] ευχαριστουντες παντοτε υπερ παντων εν ονοματι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου τωι Θεωι και πατρι. και εν τηι προς Θεσσαλονικεις προτεραι φησι
παντοτε χαιρετε αδιαλειπτω προ ευχε θε εν παντι ευχαρι τειτε. ταυτην δη τηρησει
την εντολην ο διειληφως περι της προνοιας φθανουσης και επι τα βʹ α αριων
πωλουμενα πεντε τρουθια ων εν ου πιπτει ει παγιδα χωρι του εν ουρανοι πατρο .
το δε εν παντι ευχαριστειν και υπερ παντων ευχαριστειν εστιν· ουκουν και επι ταις
περιστασεσιν ευχαριστητεον, επειπερ και αυται των εφ' οις δει ευχαριστειν εισιν· και
ωσπερ δει ευχαριστειν τον εν τωι κοσμωι εν τωι μεταλαμ βανειν του κοσμου και
καταθεασθαι το καλλος αυτου και θεωρειν οσα και οια γεγονε δια το λογικον, ουτως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

και επι τοις εν μερει ευχαριστητεον. τον δε ευχαριστουντα τωι Θεωι και πατρι εν τωι
με ιτηι Θεου και ανθρωπων ευχαριστειν χρη, ωστε ημας ποιησαι το εν ονοματι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου ευχαριστειν τωι Θεωι και πατρι. [v 21] υποτασσομενοι,
φησιν, αλληλοις εν φοβωι Χριστου. πανυ τουτο καθαιρετικον εστι του φιλαρχον
ειναι και φιλοπρωτον. πασι γαρ αυτη δεδοται εντολη, ελευθερο γαρ ων εκ παντων
πα ιν εμαυτον εδουλω α ινα παντα κερδη ω. αλλα και η λεγουσα εντολη δουλευετε
αλληλο<ι> προσ τασσει τουτο. διοπερ δια τη αγαπη εδουλευ αν ταις εκκλησιαις οι
αποστολοι, λειτουργουντες και υπηρετουντες τηι των ανθρωπων σωτηριαι. και αυτος
δε ο σωτηρ την δουλου μορφην ανειληφεν ου τοσουτον δι' αλλο τι οσον δια το
δεδουλευκεναι τοις μαθηταις, ωστε και βαλοντα ποτε αυτον υδωρ ει τον νιπτηρα
πλυνειν του ποδα των μαθητων. αλλα και το ο θελων εν υμιν ειναι μεγα ε ται
παντων δουλο ο νοησας υποτασσεται κατα το δουλευειν οις δει. εξεστι μεντοιγε τον
δουλευοντα, ποιουντα εν τωι δουλευειν τα προσφορα τοις δουλευομενοις, δοκειν μη
υποτασσεσθαι, οτε παρα το μη επιστασθαι τα συμφεροντα οι δουλευομενοι
επιτασσουσι τοις δουλευειν εθελουσι ποιειν τα μη καταλληλα αυτοις. πλην και τοτε
ο προς το συμφερον ποιων και δουλευει και υποτασσεται τηι χρειαι του ωι δουλευει,
δια τον κατα τον λογον του Θεου απαθη και μακαριοποιον φοβον. τουτο γαρ νομιζω
δηλουσθαι εκ του εν φοβωι Χριστου. [v 22, 23] αι γυναικες τοις ιδιοις ανδρασιν
υποτασσεσθωσαν ως τωι κυριωι· οτι ανηρ εστι κεφαλη της γυναικος ως και ο Χριστος
κεφαλη της εκκλησιας. πασαν συζυγιαν ανδρος και γυναικος ο λογος ουτος
συμβολον ειναι θελει Χριστου και εκκλησιας· του μεν ανδρος, ει τα του γαμου κατα
λογον οικονομει, μιμουμενο<υ> Χριστον τον της εκκλησιας νυμφιον, της δε
γυναικος, εαν δεοντως ανδρι συνοικηι, ζηλουσης την (ιν' ουτως ειπω) συμβιωσιν
προς τον Χριστον της εκκλησιας. ουτω γαρ ο ανηρ εσται κεφαλη της γυναικος
ομοιως τωι και τον Χριστον της εκκλησιας. ει μεντοιγε μη ουτως συναρμοσθειεν
αλληλοις ανηρ και γυνη, ουκ αν λεχθειη επι τουτων οτι οδε τις κεφαλη εστι της
γυναικος ως και ο Χριστος της εκκλησιας. φιλοτιμεισθω ουν εκαστος ανηρ ειναι
προς την γυναικα ως ο Χριστος προς την εκκλησιαν, και εκαστη προς τον ανδρα ως η
εκκλησια προς τον Χριστον· και παντα δε τα Χριστου νοειτω και ποιειτω ανηρ, και
τα της εκκλησιας η γυνη. 30 Eph. v24 [αλλα ως η εκκλησια υποτασσεται τωι Χριστωι,
ουτως και αι γυναικες τοις ανδρασιν εν παντι.] [Ὠριγενης φησιν] ει ουτως δει τας
γυναικας υποτασσεσθαι τοις ανδρασιν, ως η εκκλησια υποτασσεται τωι Χριστωι, αγιως
και απαθως και αναμαρτητως δεησει βιουσας τας γυναικας υποτασσεσθαι τοις
ανδρασιν, ωσπερ η εκκλησια υποτασσεται τωι Χριστωι αγιως και απαθως και
αναμαρτητως βιουσα. v 27. [ινα παραστησηι αυτος εαυτωι ενδοξον την εκκλησιαν μη
εχουσαν σπιλον η ρυτιδα η τι των τοιουτων αλλ' ινα ηι αγια και αμωμος.] σπιλοι δε
εισιν οιον φακοι γινομενοι επι του σωματος και μελανιαι και αλφοι και μυρμηκιαι·
τουτων γαρ περιαιρεθεντων ωραιοτερα γενοιτ' αν γυνη· και τα αναλογον αυτοις
νοεισθω γινομενα και περι την ψυχην, ατινα ουδενος εστιν η του Λογου περιελειν,
ινα παραστησηι εαυτωι, φησι, την ιδιαν νυμφην μη εχουσαν σπιλον η ρυτιδα η τι των
τοιουτων αλλ' ινα ηι αγια και αμωμος. ρυτιδες δε σημειον εισι γηρως· ουτως ει τις
ιχνη του παλαιου επιμενοι εχων μη αει ανακαινουμενο , ρερυτιδωσθαι αν λεγοιτο
κατα την ψυχην. [ 31] αντι τουτου καταλειψει ανθρωπος τον πατερα και την μητερα
και εσονται οι δυο εις σαρκα μιαν. παρατηρητεον, ωσπερ και εν αλλοις πεποιηκαμεν,
οτι πολλακις ουκ αυταις λεξεσιν εκτιθενται την παλαιαν γραφην οι την καινην
διαθηκην γραφοντες. και περι μεν τουτου εν μεν τηι Γενεσει ουτω γεγραπται ενεκεν
τουτου καταλειψει ανθρωπο τον πατερα αυτου και την μητερα αυτου και
προ κολληθη εται προ την γυναικα αυτου και ε ονται οι δυο ει αρκα μιαν, ενθαδε
δε αντι του ενεκεν τουτου πεποιηκεν ο Παυλος αντι τουτου, παραλελοιπεν τε το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

μετα τον πατερα ειρημενον αυτου και το μετα την μητερα δευτερον ειρημενον
αυτου, αλλα και το προ κολληθη εται προ την γυναικα αυτου. 31 Eph. vi1–3 τα
τεκνα, υπακουετε τοις γονευσιν υμων εν Κυριωι, τουτο γαρ εστι δικαιον· τιμα τον
πατερα σου και την μητερα, ητις εστιν εντολη πρωτη εν επαγγελιαι, ινα ευ σοι
γενηται και εσηι μακροχρονιος επι της γης. [Ὠριγενης φησιν] αμφιβολον εστι το
ρητον· ητοι γαρ τοις εν Κυριωι γονευσιν χρη υπακουειν τα τεκνα, η εν Κυριωι δει
υπακουειν τα τεκνα τοις γονευσιν. και ουδετεραν γε των εκδοχων αποδοκιμαστεον·
τοις τε γαρ εν Κυριωι γονευσιν, οποιος ο Παυλος ην Κορινθιων, υπακουστεον, και
τοις κατα σαρκα γονευσιν υπακουστεον, αλλα εν Κυριωι, προσταττουσιν ουκ εναντια
τωι του Κυριου βουληματι. δικαιον δε το υπακουειν καθ' εκατερον. αμα δε και
σημειωσηι προς ετεροδοξους διαχωριζοντας δικαιον Θεον απο αγαθου, οτι τοις
μαθηταις του ως φασιν αγαθου προστασσει το (ως αν εκεινοι λεγοιεν) προσταγμα
του ετερου Θεου· ειγε ο ετερος δικαιος εστιν, και φησιν ο Παυλος δικαιον ειναι το τα
τεκνα υπακουειν τοις γονευσιν εν Κυριωι η εν Κυριωι υπακουειν τοις γονευσιν. το δε
ρητον ειληπται απο της Ἐξοδου, ουτως εχον τιμα τον πατερα ου και την μητερα ου
ινα ευ οι γενηται και ινα μακροχρονιο γενηι επι τη γη η Κυριο ο Θεο ου διδω ι οι.
και ενθαδε δε εκτιθεμενος ο αποστολος την λεξιν παρα λελοιπεν το (μετα την
μητερα) ου, και πεποιηκεν αντι του και ινα μακροχρονιο γενηι και εσηι
μακροχρονιος, παραλελοιπεν τε μετα το επι της γης το η Κυριο ο Θεο ου διδω ι οι.
εστι δε η εντολη πεμπτη της ∆εκαλογου· διο ζητητεον πως δει εκλαβειν το ητις εστιν
εντολη πρωτη, πρωτης ειρημενης εντολης το ουκ ε ονται οι θεοι ετεροι πλην εμου.
τινες μεν ουν ουτως ανεγνωσαν ητις εστιν εντολη πρωτη εν επαγγελιαι, ως των προ
αυτης εντολων ου περιεχουσων επαγγελιαν· επι γαρ ταυτης οιονται πρωτην
επαγγελιαν κεισθαι την ινα ευ οι γενηται και ινα μακρο χρονιο γενηι επι τη γη η
Κυριο ο Θεο ου διδω ι οι. εοικασιν δε ουτοι μη τετηρηκεναι επαγγελιαν κειμενην
και επι της δευτερας εντολης, ου ποιη ει γαρ, φησι, εαυτωι ειδωλον ουδε παντο
ομοιωμα, ο α εν τωι ουρανωι ανω και ο α εν τηι γηι κατω και ο α εν τοι υδα ιν
υποκατω τη γη · ου προ κυνη ει αυτοι ουδ' ου μη λατρευ ηι αυτοι . εγω γαρ ειμι
Κυριο ο Θεο ου, Θεο ζηλωτη , αποδιδου αμαρτια πατερων επι τεκνα εω τριτη και
τεταρτη γενεα τοι μι ου ι με, και ποιων ελεο ει χιλιαδα τοι αγαπω ι με και τοι
φυλα ου ι τα προ ταγματα μου· παρατηρει γαρ οτι επαγγελια εστι το ποιων ελεο ει
χιλιαδα τοι αγαπω ι με και τοι φυλα ου ι τα προ ταγματα μου. μηποτ' ουν, επει η
∆εκαλογος πρωτη τωι λαωι νομοθεσια μετα το εξελθειν την Αιγυπτον ειρηται, εκαστη
των δεκα εντολων πρωτη εστιν εν πρωτοις των εξης ειρημενη. ο μεντοιγε θελων
επιμενειν τηι αποδοσει του ητις εστιν εντολη πρωτη εν επαγγελιαι ερει οτι ιδια μεν
εστι της τιμα τον πατερα ου και την μητερα ου εντολης η επαγγελια η ινα
μακροχρονιο γενηι επι τη γη η Κυριο ο Θεο ου διδω ι οι, ουκ ιδια δε της ου
ποιη ει εαυτωι ειδωλον ουδε παντο ομοιωμα η ποιων ελεο ει χιλιαδα τοι αγαπω ι
με και τοι φυλα ου ι τα προ ταγματα μου. παλιν δε αυ και προς τουτο ενστησεται ο
την ∆εκαλογον ολην περιεχειν πρωτας εντολας διηγουμενος· ερει γαρ το
μακροχρονιον γενεσθαι επι τη γη η Κυριο ο Θεο διδω ι τοις αγιοις ου δια μονην
διδοσθαι την τιμα τον πατερα ου και την μητερα ου εντολην αλλα και δι' αλλας
μυριας· δεησει τε τον τοιουτον συναγαγειν εντολας αις επιφερεται το ινα
μακροχρονιο γενηι επι τη γη , η Κυριο ο Θεο ου διδω ι οι. μετα ταυτα ζητητεον
περι της χαριζομενης επαγγελιας το μακροχρονιον επι τη γη η Κυριο ο Θεο διδω ι
τοις αγιοις. και ουκ αγνοητεον γε οτι κατα το ρητον ηγουνται τουτο γινεσθαι οι
Ἰουδαιοι· αλλ' ορωμεν ου παντως τουτο αληθες, φησι δε και ο προφητης οιμοι οτι η
παροικια μου εμακρυνθη. ζητητεον ουν την αγαθην γην ην Κυριο ο Θεο εν
επαγγελιαι διδω ι τωι καταλιποντι την πνευματικην Αιγυπτον και μετα πασης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

μακροθυμιας και υπομονης οδευσαντι την πνευματικην ερημον την πολλην και
φοβεραν, και νικησαντι ους πατα ει Κυριος βα ιλει μεγαλου και ους ανειλεν Κυριος
βα ιλει κραταιου . 32 Eph. vi9 και οι κυριοι, τα αυτα ποιειτε προς αυτους. [Ὠριγενης
δε φησιν] τινα τα αυτα των προειρημενων; οιμαι ουν οτι εν απλοτητι καρδιας και το
ποιουντες το θελημα του Θεου και το εκ ψυχης και μετ' ευνοιας της προς τους
οικετας. [vi 10] του λοιπου ενδυναμουσθε εν Κυριωι και εν τωι κρατει της ισχυος
αυτου. το δυναμουσθαι εν Κυριωι δυναμουσθαι εστιν εν λογωι και εν σοφιαι και τηι της
αληθειας θεωριαι και πασαις ταις Χριστου επινοιαις· ου μεγιστον εστι το της ισχυος
κρατος και κραταιοτερον αρετης και των ειδων αυτης, ατινα παντα εισι δυναμεις,
ωσπερ αι κακιαι αδυναμια. εστι δε τις των αρετων (ως φασιν οι περι ταυτα δεινοι)
αθεωρητος η καλουμενη ισχυς, ωνομασμενη ουτως τωι αναλογιαν τινα εχειν προς
την σωματικην ισχυν, και αλλη θεωρητος, καλλος απο του σωματικου ωνομασμενη,
καθ' ο καλλος λεγεται, περιζω αι την ρομφαιαν ου επι τον μηρον ου, δυνατε, τηι
ωραιοτητι ου και τωι καλλει ου· και εν τωι Ἄσματι των ᾀσματων προς την νυμφην
ολη καλη ει πλη ιον μου, και μωμο ουκ ε τιν εν οι· και παλιν εν τεσσαρα κοστωι
τεταρτωι ψαλμωι και επιθυμη ει ο βα ιλευ του καλλου ου. 33 Eph. vi11 [ενδυσασθε
την πανοπλιαν του Θεου προς το δυνασθαι υμας στηναι προς τας μεθοδειας του
διαβολου.] [Ὠριγενης δε φησιν] εκ των εξης και των περι του σωτηρος
αναγεγραμμενων εστιν ειπειν παν οπλιαν ειναι του Θεου τον Χριστον, ωστε ταυτον
ειναι το ενδυσασθε την πανοπλιαν του Θεου τωι ενδυ α θε τον Κυριον Ἰη ουν Χρι τον.
<ει> γαρ ζωνη μεν εστιν η αληθεια θωραξ δε η δικαιοσυνη, ο σωτηρ δε εστιν η
αληθεια και η δικαιο υνη, δηλον οτι ο σωτηρ εστιν η ζωνη και ο θωραξ. αναλογον δε
τουτοις αυτος αν ειη η ετοιμασια του ευαγγελιου της ειρηνης και ο της πιστεως
θυρεος και η του σωτηριου περικεφαλαια και η του πνευματος μαχαιρα, οπερ εστι
ρημα Θεου ο ζων λογο και ενεργη και τομωτερο υπερ πα αν μαχαιραν δι τομον.
ποιαν δε καν επινοησαι αλλην εστιν λεγεσθαι πανοπλιαν Θεου ην χρη ενδυσασθαι
τον ενστησομενον προς τας μεθοδειας του διαβολου η την αρετην ητις εστιν ο
Χριστος; τουτον γαρ κατα πασας τας επινοιας αυτου ενδυσαμενος ικανος εσται
στηναι προς πασας τας μεθοδειας της κακιας ενεργουμενας υπο του πατρο αυτη
διαβολου. και καθο μεν την αληθειαν εζωσται τις, ουκ εξελκυσθησεται επι το συγ
καταθεσθαι τοις υπερ του ψευδους πιθανοις και σοφισματωδεσι λογοις· καθο δε την
δικαιοσυνην ημφιεσται, ατρωτος εσται απο των βελων της αδικιας, ουδενος αυτων
καθικνουμενου και αδικον ποιουντος τον ενδεδυμενον την δικαιο συνην. και ο
υποδησαμενος δε καλα υποδηματα της ετοιμασιας του ευαγγελιου της ειρηνης, ως
ετοιμος και ετοιμα α ει την εξοδον τα εργα αυτου, και δια τουτο ειρηνης ανθρωπος
γεγονως, ουτε πολεμικον τι και στασιωδες εργασεται ουτε τοις ανετοιμοις
συγκαταδικασθησεται. χωραν τε ουχ εξει η εχθρα τηι σωτηριαι του των ανθρωπων
γενους απιστια, ενθα ο της πιστεως εστι θυρεος· αθραυστος τε διαφυλαχθησεται την
κεφαλην της ψυχης, εν ηι εστι τα θεια και νοητα αισθητηρια, ο την περικεφαλαιαν
του σωτηριου περικειμενος. αλλα και ως γενναιος στρατιωτης παντα τα πολεμια τηι
αληθειαι δογματα κατακοψει και ανελει ο την μαχαιραν του πνευματος, ο εστιν ρημα
Κυριου, κρατων. [vi 12] οτι ουκ εστιν ημιν η παλη προς αιμα και σαρκα, αλλα προς
τας αρχας, προς τας εξουσιας, προς τους κοσμοκρατορας του σκοτους, προς τα
πνευματικα της πονηριας εν τοις επουρανιοις. νομιζω προς αιμα και σαρκα ειναι
<παλην> τους λεγομενους παρ' αυτωι ανθρωπινου πειρα μου , οτε η αρξ επιθυμου α
κατα του πνευματο προσ καλειται ημας επι το ποιησαι τα εργα αυτη . ουκετι δε
ανθρωπινο πειρα μο ουδε προς αιμα και σαρκα η παλη, οτε ητοι ο Σατανα
μετα χηματιζομενο ει αγγελον φωτο αγωνιζεται ημας πεισαι προσεχειν αυτωι ως
αγγελωι φωτος, η τι των παραπλησιων τουτοις, α γινεται εν πα ηι δυναμει και ημειοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

και τερα ι ψευδου και εν πα ηι απατηι αδικια . και ει πεισαι δε τινα ο εχθρος
παραδεξασθαι αυτον ως Κυριον ερουντα εν αυτωι ταδε λεγει Κυριο , ωστε και
υπολαβειν τινα εαυτον προφητην γεγονεναι του των ολων Θεου, ταυτ' αν ποιησαι
ουχ ως αιμα και σαρξ η ανθρωπινο πειρα μο παλαισας τωι μεχρι τουτων εαυτον
φρουρησαντι· διοπερ ουδαμως δοτεον <τοπον> τωι διαβολωι. ερει δε τις το ουκ εστιν
ημιν η παλη προς αιμα και σαρκα αλλα προς τας αρχας προς τας εξουσιας και τα εξης
λεγεσθαι ινα διδασκωμεθα μηδε τα νομιζομενα απο του φρονηματο ερχεσθαι τη
αρκο ημιν αμαρτηματα πρωτον νομιζειν ερχεσθαι ημιν απο της σαρκος και του
αιματος, αλλ' απο τινων δυναμεων ταυτα ενεργουσων· εισι γαρ τινες δαιμονες
ενεργουντες τους ερωτας και τα φιλτρα, ως δηλοι και ο προφητης λεγων πνευματι
πορνεια επλανηθη αν. το δ' ομοιον ειπειν και περι αλλων δαιμονων θυμον και
οργην εμποιουντων, ους ανακαλουντες και οι περιεργοι λεγονται θυμοκατοχ<ον>
τινα ποιειν. το μισειν δε ου χωρις των ενεργουντων ποιουμεν οτε μισουμεν
δαιμονων· και τουτο δε τις εκ των λεγομενων μισητρων ουκ ατοπως κατασκευασει.
επει ουν βουλεται, φησιν, ημας ο αποστολος διδαξαι ουκ απο της φυσεως του
σωματος ερχεσθαι ημιν το αμαρτανειν, δια τουτο λεγει ουκ εστιν ημιν η παλη προς
αιμα και σαρκα, αλλα προς τας αρχας, προς τας εξουσιας και τα εξης. ζητουντες δε
απο ποιων παλαιων ωφελημενος γραφων ο Παυλος ταυτα φησιν αποκαλυφθεισων
αυτωι και φανερωθεισων, στοχαζομεθα οτι εκ των αναγεγραμμενων περι πολεμων
και μονομαχιων, οιον του ∆αβιδ προς τον Γολιαθ και των υιων Ἰσραηλ προς τους
αλλοφυλους η τα εθνη οις ανταγωνιζομενοι νενικηκασιν· εικος γαρ εκαστον
εκεινων συμβολον ειναι πνευματικων αρχων ηττωμενων η περιγινομενων. η παλη
ουν εστιν ημιν προς εξουσιας ουχ ορατας τινας και σαρκινας, και κοσμοκρατορας
του περιεχοντος το των ανθρωπων γενος σκοτους, και προς τα της πονηριας
πνευματα οικουντα τον επουρανιον τοπον, τουτεστιν τον αερα· και εν αλλοις γουν
ειπεν εν οι περιεπατη ατε ποτε κατα τον αιωνα του κο μου τουτου, κατα τον
αρχοντα τη εξου ια του αερο , του πνευματο του νυν ενεργουντο εν τοι απειθεια .
εοικεν γαρ ο περικεχυμενος ημιν αηρ πεπληρωσθαι δυναμεων αντικειμενων. 34 Eph.
vi13 ινα δυνηθητε αντιστηναι, φησι, εν τηι ημεραι τηι πονηραι. [Ὠριγενης] ο
αντιστηναι ζητων εν τηι ημεραι τηι πονηραι οφειλει εχειν την πανοπλιαν του Θεου ην
εξεθετο ο αποστολος, δι' ην ο εξ εναντια εντραπη εται ουδεν εχων περι ημων λεγειν
φαυλον ο διαβολος και κατηγορο των αδελφων ημων και απατων ως ιδιους και τη
μεριδο αυτου γεγενημενους τους αμαρτωλους. αλλος δε τις ερει τον ενεστωτα
αιωνα ειναι πονηραν ημεραν. τριτος δε παρα τας δυο εκδοχας εσται τις λογος λεγων
μη περας εχειν τον αγωνα τωι τον βιον τουτον εξεληλυθοτι, αλλα και τον ενταυθα
νενικηκοτα και εν αλληι πονηραι ημεραι μελλειν αγωνιζεσθαι προς τας αντικειμενας
ενεργειας επιφαινομενας. [vi 14] στητε ουν περιζωσαμενοι την οσφυν υμων εν
αληθειαι. και εν τωι κατα Λουκαν γεγραπται ε τω αν αι ο φυε υμων περιεζω μεναι. τις
δε η ζωνη νυν γινωσκομεν· ο τα της γεννησεως συστειλας πραγματα και μηκετι αυτηι
υπηρετων αλλα σπευδων επι την αθανασιαν, την οσφυν ζωννυται. [vi 14] και
ενδυσαμενοι τον θωρακα της δικαιοσυνης. ωσπερ δυσπαθεστερος εστιν βαλλομενος
υπο των εχθρων ο θωρακα ενδυσαμενος, και μαλιστα κατα τα καιριωτερα
δυσπαθεστερος, ουτως ο την δικαιοσυνην ημφιεσμενος ουκ αν τρωθειη ουτε ω
ελαφο τοξευματι πεπληγω ει το ηπαρ, ουτε γαρ εις θυμον ουτε εις επιθυμιαν
εμπεσειται, αλλα και καθαρο την καρδιαν μενει, τωι ενδεδυσθαι της δικαιοσυνης τον
θωρακα κεχαλκευμενον αυτωι απο του τεχνιτου των ολων Θεου, οστις εκαστωι των
α<γ>ιων κατασκευασα<ς> διδωσι την πανοπλιαν. [vi 15] και υποδησαμενοι τους
ποδας εν ετοιμασιαι του ευαγγελιου της ειρηνης. παρατηρει οτι δυναμιν τινα της
ψυχης ποδας ωνομασεν, οις οιονει οδευομεν βαδιζοντες τον ειποντα εγω ειμι η οδο ,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

ουστινας υποδησαι δει τηι ετοιμοτητι του της ειρηνης ευαγγελιου. οιμαι δε τουτων
των υποδηματων συμβολα ειναι τα εν τηι Ἐξοδωι αναγεγραμμενα υποδηματα απερ
εχρην εχειν τους εσθιοντας το πασχα και ετοιμους οντας προς την οδοιποριαν. ουτω
γαρ φησι, φαγε θε αυτο· αι ο φυε υμων περιεζω μεναι και τα υποδηματα υμων εν
τοι πο ιν υμων και αι βακτηριαι υμων εν ται χερ ιν υμων, και εδε θε αυτο μετα
πουδη · πα χα ε τι Κυριου. ετοιμοτητος γαρ και το εσθιειν μετα πουδη και το
υποδεδεμενον εσθιειν, ινα ισχυροποιηθεντες υπο των τροφων οδευσαι δυνηθωσιν. ο
μεν ουν οδευων υποδεδεσθω, ο δε φθασας επι την αγιαν γην υπολυεσθω· λυ αι γαρ,
φησι, το υποδημα εκ των ποδων ου, ο γαρ τοπο εν ωι ε τηκα γη αγια ε τι. δια τουτο
ο μεν μη αποστολος υποδεδεσθω τους ποδας εν ετοιμασιαι του ευαγγελιου της
ειρηνης· ο δε αποστολος μηκετι υποδηματα αιρετω ει οδον, ηδη τελειωθεις και ων
εν τωι τοπωι οπου και ε τηκω και περιπατων εν γηι αγιαι εστι, ζων εν Χριστωι. 35 Eph.
vi16 [εν πασιν αναλαβοντες τον θυρεον της πιστεως, εν ωι δυνησεσθε παντα τα βελη
του πονηρου τα πεπυρωμενα σβεσαι.] [Ὠριγενης φησι] βελη του πονηρου οι πονηροι
εισι διαλογισμοι· ουδε την αρχην ουν βαλειν εις την καρδιαν δυνησεται, επαν τις <ηι>
σκεπομενος τωι της πιστεως θυρεωι, σβεννυμενων παντων των πεπυρωμενων του
εχθρου βελων εν αυτωι· ερει δε ο τον θυρεον της πιστεως περικειμενος επι τωι Κυριωι
πεποιθα, πω ερειτε τηι ψυχηι μου, μετανα τευου επι τα ορη ω τρουθιον; οτι ιδου οι
αμαρτωλοι ενετειναν τοξον, ητοιμα αν βελη ει φαρετραν, του κατατοξευ αι εν
κοτομηνηι του ευθει τηι καρδιαι. πεποιθοτο γαρ μου, φησιν, επι τωι Κυριωι, πω μοι
συμβουλευετε μη ιστασθαι προς τα υπο των αμαρτωλων εντεινομενα κατ' εμου τοξα
και ετοιμαζομενα υπ' αυτων βελη εν φαρετραι , θελοντων τρωσαι του ευθει τηι
καρδιαι; ιδου γαρ και εστηκα και ου μεταναστευω, και παντα τα βελη του πονηρου τα
πεπυρωμενα οσον ουπω σβεσθησεται. [vi 17b, 18, 19a] και την μαχαιραν του
πνευματος, ο εστι ρημα Θεου, δια πασης προσευχης και δεησεως, προσευχομενοι εν
παντι καιρωι εν πνευματι, και εις αυτο αγρυπνουντες εν πασηι προσκαρτερησει και
δεησει περι παντων των αγιων και υπερ εμου. ο υγιαινων λογο απο θειου
πνευματος ρει, ο δε εναντιο εκ της γης λαλει· ο γαρ ων εκ τη γη εκ τη γη ε τι και
εκ τη γη λαλει· ο εκ του ουρανου ερχο μενο επανω παντων ε τιν· και ο εωρακεν και
ηκου εν τουτο μαρτυρει. ο δε εκ του πνευματος λογος μαχαιρα εστιν, διοπερ ενταυθα
φησιν ο Παυλος την μαχαιραν του πνευματος ειναι ρημα Θεου· ζων γαρ ο λογο του
Θεου και ενεργη και τομωτερο υπερ πα αν μαχαιραν δι τομον και διικνουμενο αχρι
μερι μου ψυχη και πνευματο τεμνει τε και διαιρει, ανυων και δια της προσευχης και
δεησεως τοις εν παντι καιρωι προσευχομενοις και προσευχομενοις πνευματι κατα το
προ ευξομαι πνευματι· και ανυει τοις υπερ του πλουτησαι εν ρηματι Θεου
αγρυπνουσι, και προσκαρτερουσι τηι τουτου κτησει, επι τωι και αλλους ωφελησαι και
τοις ωφελουσι δια των ευχων ενεργησαι. παρατηρει δε και το του αποστολου
μετριον, αιτουντος απο των Ἐφεσιων δεησεις γενεσθαι υπερ αυτου. 36 Eph. vi19b
[ινα μοι δοθηι λογος εν ανοιξει του στοματος μου εν παρρησιαι γνωρισαι το
μυστηριον του ευαγγελιου.] [Ὠριγενης] οταν ανοιχθηι το στομα δοθεντος λογου, τοτε
παρρησιαι γνωριζεται το μυστηριον του ευαγγελιου και ουκετι εν παροιμιαις και
παραβολαις, ως και ο σωτηρ φησιν ερχεται ωρα οτε ουκετι υμιν εν παροιμιαι
λαλη ω αλλα παρρη ιαι περι του πατρο απαγγελω υμιν. τον δε εν παρρησιαι λογον
μονος και πας χωρησαι δυναται ο την καρδιαν εχων μη καταγινωσκουσαν, επει εαν
η καρδια μη καταγινω κηι, παρρη ιαν εχομεν προ τον Θεον, και ο εαν αιτωμεν
λαμβανομεν παρ' αυτου. οθεν και σπανιος ο εν παρρησιαι γνωριζων το μυστηριον τωι
σπανιον ειναι τον παρρη ιαν εχοντα προ Θεον. τι γαρ καυχη εται αγνην εχειν την
καρδιαν; η τι παρρη ια εται καθαρο ειναι απο αμαρτιων; [vi 21–22] ινα δε ειδητε και
υμεις τα κατ' εμε, τι πρασσω, παντα υμιν γνωρισει Τυχικος ο αγαπητος αδελφος και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

πιστος διακονος εν Κυριωι, ον επεμψα προς υμας εις αυτο τουτο ινα γνωι τα περι
υμων και παρακαλεσηι τας καρδιας υμων. επει πας ο του αποστολου βιος και πασα
πραξις αυτου και ενεργεια Λογωι Θεου εγινετο, ζωντο εν αυτωι του Χρι του, δια
τουτο πεμπει τον Τυχικον, τον κανονα του βιου και την ταξιν των πραξεων αυτου
απαγγελουντα τοις Ἐφεσιοις· και επρεπε γε τωι αποστολωι, υπερ του εχειν
παραδειγμα πολιτειας αγαθης τους Ἐφεσιους, πεμψαι δι' αυτο τουτο τον Τυχικον.
εμελλον δε και παρακαλεισθαι, τα αριστα και τα αποστολωι αρμοζοντα κατορθουσθαι
μανθανοντες τωι Παυλωι. 37 Eph. vi23 [ειρηνη τοις αδελφοις και αγαπη μετα πιστεως
απο Θεου πατρος και Κυριου Ἰησου Χριστου.] [Ὠριγενης φησιν] ει και τι αλλο δωρον
εστι διδομενον απο Θεου πατρος και του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, και ειρηνη·
οπερ εν των τιμιωτατων εστι δωρων, η υπερεχου α παντα νουν, ητις φρουρη ει τα
καρδια και τα νοηματα των αγιων, γαληνη τις και ευδια ουσα ψυχης, παντος
χειμωνος και πασης ακαταστασιας και παθους αλλοτρια. ομοιως δε τηι ειρηνηι και η
μετα πιστεως αγαπη δωρον εστι διδομενον απο Θεου και του Κυριου Ἰησου Χριστου,
αγαπη δε προς Θεον μεν ως γεγραπται εξ ολη καρδια και των εξης, προς τον
πλη ιον δε ως εαυτον· αλλα και προς του εχθρου ο λαβων δωρον την αγαπην
επιφαινει αυτην, ουδενα μισων και υπερ των επηρεαζοντων ευχομενος. [vi 24] η
χαρις μετα παντων των αγαπωντων τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον εν αφθαρσιαι.
διηγησαντο τινες ειναι το αγαπαν αυτον εν αφθαρσιαι, καθαρευοντα απο των εργων
της φθορας· εργα δε της φθορας εστι τα κατα την συνουσιαν, οθεν και η συνηθεια
«αφθορους» ονομαζει τους καθαρους απο συνουσιας, και «εφθαρμενους» τους
μιξεως γευσαμενους. υπερτεινοντες δε τινες το ει τι τον ναον του Θεου φθειρει
φθερει αυτον ο Θεο ουτως εδεξαντο· ου δυναμενοι τουτωι ομοιως σωσαι το αλλα
εκα το ιδιον εχει χαρι μα εκ Θεου, ο μεν ουτω , ο δε ουτω . ορα δε ει δυναται πασα
μεν αμαρτια φθορα ειναι ψυχης, η δε παντελης αυτης αποχη αφθαρσια· ωστε τους
αγαπωντας τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον εν αφθαρσιαι ειναι τους πασης
αμαρτιας απεχομενους· μεθ' ων παντων εστι του Θεου χαρις. ως οντων μεντοιγε
τινων των αγαπωντων μεν τον Κυριον, ου μην εν αφθαρσιαι αγαπωντων αυτον,
φησιν ο Παυλος η χαρις μετα παντων των αγαπωντων τον Κυριον ημων Ἰησουν
Χριστον εν αφθαρσιαι.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30


