Commentarii in Lamentationes (in catenis)
93.725 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Αʹ.
"Και εγενετο." Θρηνει μεν κατα την ιστοριαν ο προφητης την τοτε της Ἱερουσαλημ
γενομενην αιχμαλωσιαν, προφητικως δε και αληθεστερον την επι Ῥωμαιων αυτηι
συμβασαν δια την του Χριστου παρανομον τολμαν. Ἐκει μεν γαρ εκ Βαβυλωνος
ανεκληθησαν, μετα δε την υπο Ῥωμαιων αναλωσιν ουκετι. Ἀναφερεται δε τα
γεγραμμενα και επι ψυχην, εκπεσουσαν μεν της αρετης, κατενεχθεισαν δε εις τα της
κακιας ειδη, και δια τουτο εν συγχυσει γενομενην· Βαβυλων γαρ συγχυσις
ερμηνευεται· και υπο των νοητων πολεμιων αιχμαλωτισθεισαν. "Ἐγενηθη ως
χηρα." Του νυμφιου στερηθεισα λογου. "Πεπληθυσμενη." Ἡ πρωτη [πρωην] πληρης
αγαθων λογισμων. "Ἄρχουσα εν χωραις." Ἡ των κακιων επικρατουσα υποφορος
ταυταις γεγονεν. "Κλαιουσα εκλαυσεν." Ἐν τηι επαγωγηι των εχθρων. Ἰστεον δε ως
ψυχη αμαρτανουσα εν νυκτι γινεται, μακρυνομενη του Ἡλιου της δικαιοσυνης. "Ἐπι
των σιαγονων." Ὥσπερ νοουμεν οφθαλμους, ουτω λεγονται και σιαγονες ψυχης, δι'
ας τας του λογου τρεφεται [ρεπονενδυμ ηιιδετυρ τροφας] δυναμεις, καταλεαινουσα
ταυτας και μαρυκωμενη. "Και ουχ υπηρχεν ο παρακαλων αυτην." Κατα μεν την
ιστοριαν, οτι επι παντας ην η οργη, και ουκ ετι ετερος τον ετερον παρεκαλει. Ἔτι
[εστι] δε νοειν, οτι οι πρωην αγαπωντες την ψυχην αγιοι αγγελοι, οταν εκδωι εαυτην
τηι κακιαι, απαρακλητον αυτην εωσιν. "Παντες οι φιλουντες." Παραβαινοντες τα θεια
νομιμα οι της Ἱερουσαλημ οικητορες, και ψευδοπροφηται· και οι πρωην δε
προσποιουμενοι την τοιανδε ψυχην αγαπαιν ακαθαρτοι δαιμονες, εχθρων δικην
επιχαιρουσιν τηι αυτης πτωσει. "Μετωικισθη Ἰουδαια." Ἀπο του τοπου της αρετης εις
τον της κακιας. "Και απο πληθους." Ἀφαιρεθεισα γαρ της δοξης ης ειχεν, εις
δουλειαν παραδιδοται. 93.728 "Ἐκαθισεν εν εθνεσι." Προστεθεισα γαρ τοις εναντιοις,
εμακρυνθη της αναπαυσεως του Θεου. "Κατελαβον αυτην." Ἐκτραπεις γαρ
ανθρωπος εκ της οδου του Θεου, υποχειριος τοις παθεσι γινεται, θλιβοντων, φησι,
των ακαθαρτων δαιμονων· επει ουν τα παθη καταδιωκουσι την ψυχην, και οι
ενεργουντες αυτα δαιμονες, παραγγελλει ο Ἀποστολος λεγων· Φευγετε την
πορνειαν. "Ὁδοι Σιων πενθουσι." Τρεις καιρους του ενιαυτου εκελευσεν ο νομος
παντα τα αρσενικα τωι Κυριωι φαινεσθαι, τωι Πασχα, τηι εορτηι των
Πρωτογεννηματων, και τηι Σκηνοπηγιαι· εν ταυταις ουν ταις τρισιν εορταις οι
πανταχοθεν Ἰουδαιοι συνερχονται εις Ἱερουσαλημ. Κατα τοινυν την ιστοριαν
ουδενος ερχομενου εν τηι Σιων δια την κατασκαφην της πολεως πενθουσιν αι οδοι.
Προς δε διανοιαν, τα διδαγματα, δι' ων εισερχεται ανθρωπος εις την αρετην, εν
κατηφειαι εισιν, εκκοπεισης της προθεσμιας [ισ. προθυμιας] των μανθανοντων.
"Πασαι αι πυλαι." Οι διδασκαλοι, οι μητε αυτοι εισερχομενοι εις την βασιλειαν του
Θεου, και τους ερχομενους κωλυοντες. "Ἱερεις αυτης." Προς μεν το ρητον, δια το μη
ειναι τους προσφεροντας· προς δε διανοιαν, οι ιερουργοι της αρετης τροποι, δια το
μηδενα προστρεχειν. "Παρθενοι αυτης." Οι σωοι και αμωμοι τροποι, ου κατ'
εξουσιαν βαδιζοντες δια την φθοροποιον των διδασκαλων παραδοσιν. "Ἐγενοντο οι
θλιβοντες αυτην." Ὑπερεπηρθησαν Βαβυλωνιοι, και οι αλιτηριοι δαιμονες. "Τα
νηπια αυτης." Και τα μηπω δι' αμαρτιας κρινομενα επι τιμωριαν των γεννησαντων
πασχουσιν. Ἢ και νηπια τους αγιους καλει, ταλαιπωρουμενους δια τας των πολλων
αμαρτιας, η και νηπιαι ψυχαι αι αρτι θεοσεβειν αρξαμεναι, και οκλασασαι περι τον
δρομον της αρετης, και υποστρεψασαι εις την κακιαν. "Κατα προσωπον." Οι
αιχμαλωτευοντες εμπροσθεν βαλλοντες τα βρεφη αναγκαζουσι βαδιζειν· ουτω δε
ποιουσιν και οι δαιμονες, συνελαυνοντες την ψυχην εις ο βουλονται. "Πασα η
ευπρεπεια αυτης." Προς μεν το ρητον ο ναος, η νομικη λατρεια· προς δε διανοιαν, η
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

θεογνωσια δια την της αμαρτιας επαγωγην. "Ἐγενοντο." Ειτε οι ιερεις, ειτε και οι
αλλως ηγουμενοι του λαου, ουκετι εχοντες τους προσφεροντας τι αυτοις. Προς δε
διανοιαν, της αμαρτιας δικην καυσωνος, τους εν τηι μαθησει προκοπτειν μελλοντας
αποξηρανασης, οι διδασκαλικοι τροποι ουχ ευρισκουσι νομην. "Και επορευοντο."
Συνελαυνομενοι, φησιν, εις την αιχμαλωσιαν· ουκετι ισχυσαν. Ἢ και ουτως,
ησθενησαν, αντωπησαι και αντιστηναι τηι αμαρτιαι μη δυνηθεντες. "Ἐμνησθη
Ἱερουσαλημ." Εις αναμνησιν, φησιν, ηλθον των προ της ταπεινωσεως αυτης
ημερων, 93.729 των οτε ᾤκουν την Ἱερουσαλημ, και ειχον τας προσφορας· η και
ουτως· Εις αναμνησιν ηλθον των οικειων αμαρτηματων, δι' α γεγονεν εις
αιχμαλωσιαν. "Παντα τα επιθυμηματα." Προς μεν το ρητον, ο ναος, αι πανηγυρεις, αι
θυσιαι, αι προσφοραι, τα ιερα σκευη. Προς δε διανοιαν· Ἀνεμνησθη, φησι, των
επιθυμιων αυτης, αις εξακολουθησασα γεγονεν αιχμαλωτος. "Ἰδοντες οι εχθροι
αυτης εγελασαν." Πεφυκασι γαρ οι δαιμονες μετα το καταβαλειν την ψυχην, τοτε
και επιγελαιν αυτηι. "Ἁμαρτιαν ημαρτεν." Πας μεν ο αμαρτανων δηλον οτι την
αμαρτιαν εργαζεται· αμαρτιαν δε αμαρτανειν λεγεται, ο εν γνωσει αμαρτανων.
Αινιττεται δε τους Ἰουδαιους, οτι τον προκηρυττομενον, και προσδοκωμενον υπ'
αυτων Κυριον, παραγεγονοτα εσταυρωσαν. "Παντες οι δοξαζοντες αυτην." Προς μεν
ρητον, η συναγωγη αιχμαλωτισθεισα, προς δε διανοιαν, η αμαρτιαι νοσουσα ψυχη,
της ορθης στασεως παρακινηθεισα. "Ἐταπεινωσαν αυτην." Ἢ οι δαιμονες, οι πρωην
αυτην αναπτερουντες, οτε αυτοις εθυεν η συναγωγη, ους και υστερον απεστραφη, η
και αι των αγιων ψυχαι, αι εκ διαθεσεως αγαπωσαι την Ἱερουσαλημ, και δοξαζουσαι
αυτην ευπραττουσαν, αμαρτανουσαν δε αποστρεφομεναι. "Ειδον γαρ την
ασχημοσυνην αυτης." ∆ια γαρ της σφοδρας τιμωριας ανεκαλυφθησαν και
εφανερωθησαν αι αμαρτιαι, δι' ας και τας τιμωριας υπεστη. "Καιγε αυτη
στεναζουσα." Ἡ μεν συναγωγη ουκετι δουλευουσα δαιμοσιν· η δε τοιαυτη ψυχη εις
συναισθησιν ερχομενη, και στεναζουσα, και τροπον τινα βουλομενη αποποδιζειν εκ
των αμαρτηματων. "Ἀκαθαρσια αυτης προ ποδων αυτης." Ἀντι του, μεμολυσμεναι
εισιν. "Ουκ εμνησθη εσχατα αυτης." Ει εμνησθη, φησιν, οτι εστιν ανταποδοσις, ειχεν
εαυτης ταπεινωσειν την υπερηφανιαν, ινα μη πεσηι υπο την τιμωριαν· ο μεν γαρ
υπερογκος ταπεινουται, ο δε ταπεινος υψουται. "Ἴδε, Κυριος." Οικειοποιειται ο αγιος
εκειθεν των αμαρτανοντων τα πλημμεληματα, και την υπερ αυτων προσαγει δεησιν.
"Χειρα αυτου εξεπετασε θλιβων." Προς μεν το ρητον, προτερος ο Βαβυλωνιος,
υστερον δε και οι Ῥωμαιοι τα επιθυμητα σκευη, και οσα ην αξιολογα εν τηι
Ἱερουσαλημ ειληφασιν. Προς δε διανοιαν, ετολμησε, φησιν, η κακια, εφηπλωσεν
εαυτην κατα της ψυχης, και επεσκοτισεν αυτης την επιθυμητην θεογνωσιαν. "Ειδε
γαρ εθνη." Ἐκελευσεν ο Θεος Μωαβιτας και Ἀμμανιτας μη εις εκκλησιαν Κυριου
εισιεναι· ερημωθεισης ουν της Ἱερουσαλημ, εισηλθον και ουτοι εις τον ναον. Προς δε
διανοιαν, ακαθαρτοι τινες λογισμοι εις το αδυτον της ψυχης εχωρησαν. 93.732
"Ζητουντες αρτον." Ἣ τον αισθητον δια την πολιορκιαν. η τον τροφιμον της ψυχης
λογον. "Ἔδωκαν τα επιθυμηματα." Ἐν τηι πολιορκιαι παν ει τι εκλεκτον παρειχον εις
ωνην βρωματων, ινα καν μονον ζησωσιν, και θρεψωσι την εκλειπουσαν ψυχην. Ἢ
και ουτως· την επιθυμητην θεογνωσιαν προδεδωκοτες, ηθελον τι ακουειν παρα των
ψευδοπροφητων, εφ' ωι την εαυτων αθυμιαν ανακτασθαι. "Οι προς υμας παντες."
Ἑστωσης της Ἰερουσαλημ, δια μεσης εβαδιζον οι οδοιποροι πολλακις, και
διαναπαυομενοι εν αυτηι. Κατασκαφεισης ουν αυτης, εξωθεν αυτης παρηρχοντο.
Φησιν ουν, οτι Ὁδιται οι εξωθεν με παρατρεχοντες, προς υμας μοι ο λογος·
συμπαθησατε μοι επι τωι τηλικουτωι τραυματι. Προς δε διανοιαν φησιν· Οι μη την
ευθειαν και εννομον βαδιζοντες οδον, το εμον αλγημα θεωρουντες, επιστρεψατε εις
θεογνωσιαν. "Φθεγξαμενος εν εμοι." Ἀπειλησας ελεγμωι αληθειας· και οτε δε τηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Συναγωγηι· Ἰδου αφιεται υμιν ο οικος υμων ερημος. "Ἐξ υψους αυτου απεστειλε
πυρ." Κατα το υψος αυτου, φησιν, ουτως εξηκριβωσε την κατ' εμου τιμωριαν· δηλοι
δε και μετα την αναληψιν του Κυριου την επενεχθεισαν τηι Ἱερουσαλημ κολασιν δια
του Ῥωμαικου πολεμου. "Ἐν τοις οστεοις μου." Ἐφικνειται γαρ εως αρμων τε και
μυελων, ενθυμησεων τε και εννοιων. "∆ιεπετασε." Την αφυκτον τιμωριαν.
"Ἀπεστρεψε με." Ἐκ των αγαθων επι τα χειρονα. "Ἔδωκε με Κυριος." Ἀντι του,
εδειξε με ερημον. "Ὅλην την ημεραν." ∆ιηνεκως κολαζομενην. "Ἐγρηγορηθη."
Ουδεν, φησι, εσιωπηθη των εμων αμαρτηματων. "Ἐν χερσι μου." α δια των
πραξεων εσπειρα, ταυτα και εθερισα. ∆ια το εκαστον το ιδιον φορτιον βασταζειν.
"Ἠσθενησε η ισχυς μου." Ουκ ηδυνηθην αντιπραξαι τοις εναντιοις. Ἢ και ουτως·
Ἰσχυς της συναγωγης ο νομος, ου δυνηθεις αυτηι επαμυναι. "Ὅτι εδωκε Κυριος."
Ἀντι του, εδειξεν με οδυνης αξια διαπραξαμενην. "Ου δυνησομαι." Ἐσαλευθη στασις
μου, τουτεστι στηριγμος μου. "Ἐξηρε παντας." Προς μεν ρητον, τους αρχοντας και
τους νομοδιδασκαλους· προς δε διανοιαν, τους τροπους της προθεσεως, ους
εξαφανιζει αντικαθισταμενη, και επικρατουσα η αμαρτια. "Ἐκαλεσεν επ' εμε."
Καιρον φησι τον του σκοτους. Ἐκλειποντος γαρ του νοητου φωτος, το σκοτος
αντεισερχεται. "Του συντριψαι." Ὥστε αφανισθηναι μου παντα τροπον αγαθον.
"Ληνον επατησε." Ἀντι του. Παντα μου τα 93.733 αμαρτηματα συνηγαγεν εις εν,
ατινα πατησας εποιησεν οινον· περι ου φησιν ο Ψαλμωιδος, οτι Ποτηριον εν χειρι
Κυριου οινου ακρατου, τουτεστιν οργης. Ἐξεταζομενα γαρ τα αμαρτηματα, και
ωσπερ εκθλιβομενα, θειαν οργην αποσταζουσιν, ην ποτιζονται οι αμαρτανοντες. "Ὁ
οφθαλμος μου κατηγαγεν υδωρ." Το διανοητικον της ψυχης τροπον τινα δακρυει,
και επιστεναζει τοις αμαρτημασιν. "Ὁ επιστρεφων ψυχην μου." Προς μεν το ρητον,
οτι μεχρι νυν Ἰουδαιοι ταλαιπωρουσι, προς δε διανοιαν, ο τροπος της μνημης του
Θεου, ο επιστρεφων την ψυχην εκ θανατου εις ζωην. "Ἐγενοντο οι υιοι μου." Αι
διαφοροι πραξεις του εχθρου ημων διαβολου επικρατεστερου γινομενου. "∆ιεπετασε
Σιων." Ὑπο εκπληξεως παρειμενας εσχε τας χειρας, πασας αγαθας ριψασα πραξεις.
"Ουκ εστιν ο παρακαλων αυτην." Ου νομος, ου προφητης. "Ἐνετειλατο Κυριος."
Παρηγγειλε, φησι, Κυριος. Ὅτι κυκλωι εισιν οι θλιβοντες σε, νηψον· ο δε εις
ραιθυμιαν εξεκλινεν. Ἢ ουτως· Ἐντολη Κυριου φησιν· Ἰδου τεθεικα προ προσωπου
υμων την ζωην, και τον θανατον. Ἐπειδη τοινυν ανθειλετο της ζωης τον θανατον ο
Ἰακωβ, εγενοντο κυκλωι αυτου οι θλιβοντες αυτον. "Εις αποκαθημενην." Ἀντι του·
Ὑπερ τους εχθρους, ων εν μεσωι τυγχανει, βδελυκτη γεγονεν. Και ουτως μετα την
αιχμαλωσιαν εμεινεν εν τηι ιδιαι ακαθαρσιαι, μη μετανοουσα. "Ἐκαλεσα γαρ τους
εραστας μου." Ἐρασται αυτης ψευδοπροφηται, και τερατοσκοποι, και οι ακαθαρτοι
δαιμονες. Ἐρασται δε αυτης καλουνται, η οτι αυτη εραι της αυτων απατης, η οτι
αυτοι προσποιουμενοι φιλειν αυτην, της θειας οργης εγενοντο προξενοι, ουδεν αυτηι
δυνηθεντες επαμυναι. Τουτο γαρ σημαινει το, Παρελογισαντο με. "Οι ιερεις μου."
Ταυτα μεν εν τηι πολιορκιαι συνεβη. Προς δε διανοιαν, οι διδασκαλοι, οι αναξιοι του
λογου του Θεου κριθεντες, οι της των λαων σωτηριας μη πιστοι οικονομοι
γενομενοι, ουχ ευρον τους διδασκομενους, οιτινες εισιν αυτων βρωσις, του λαου
συνολισθησαντος τηι των διδασκαλων ασεβειαι. "Ἡ κοιλια μου." Ἀντι του, παντα τα
εντος μου. Κοιλια δε και καρδια, κατα τους τροπης νομους, αι αναδοτικαι και
ζωτικαι της ψυχης δυναμεις, δι' ων αυτης τρεφεται και γυμναζεται τα αισθητηρια.
"Ἔξωθεν ητεκνωσε με μαχαιρα." Προς μεν ιστοριαν, τους εκ της πολιορκιας
εξιοντας ανηιρουν οι Ῥωμαιοι· προς δε διανοιαν, Ἡ των αορατων εχθρων, φησιν,
εφοδος εξωθεν, τουτεστιν ου συμφυης ημιν ουσα, ανειλε μου τους αγαθους
λογισμους· ωσπερ ενδοθεν η της προαιρεσεως ημων επι το χειρον ορμη· τουτο γαρ
δηλοι θανατος εν οικωι. 93.736 "Παντες οι εχθροι μου." Ἐχθροι της ψυχης οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ακαθαρτοι δαιμονες, οιτινες και ερασται αυτης λεγονται. Και γαρ εχθροι οντες, εραιν
προσποιουνται· οιτινες μετα το ποιησαι αμαρτανειν και επιχειρουσι τηι αυτης πτωσει.
"Ἐπηγαγες ημεραν." Την της κολασεως. "Οιμοι, οιμοι." Ὁ διπλασιασμος το
επιτεταμενον της οδυνης σημαινει. "Εισελθοι πασα." Γενοιτο, φησιν, η εξετασις των
αμυνομενων με κακα [ισ. κατα] την αληθειαν σου· το γαρ προσωπον του Θεου η
αληθεια. "Ἐπιφυλλισσον αυτοις." Ἐπιφυλλιδες εισι τα μικρα βοτρυδια, α πολλακις
και τους τρυγωντας λανθανουσιν. Οι γουν καλαμωμενοι ταυτα εκλεγονται, ακριβως
τας αμπελους εξεταζοντες. Ὥσπερ ουν πικρως επεθεντο μοι οι δαιμονες· η και ωσπερ
ακριβως εξετασθηναι πεποιηκασι τα αμαρτηματα μου οι ψευδοδιδασκαλοι και
ψευδοπροφηται απατησαντες με, ουτως ακριβως ετασον αυτους κατα το σον κριμα,
Κυριε. {1ΚΕΦ. Βʹ.}1 "Πως εγνοφωσεν." Πως, ωσπερ τινι γνοφωι, τηι των εχθρων
εφοδωι παραδεδωκεν. "Κατεῤριψεν εξ ουρανου εις γην." Την ουρανοπρεπη, φησιν,
ευπρεπειαν της Ἱερουσαλημ εις ατιμιαν μετεστησεν, απωσαμενος αυτην εκ της
εαυτου διηνεκους επισκεψεως. "Και ουκ εμνησθη." Ὑποποδιον φησι Θεου τον ναον,
ως φθανουσης εις αυτον εκ του ουρανου της θειας επιφοιτησεως, η και τον
Ἰσραηλιτικον λαον, τον ηξιωμενον της γνωσεως του Θεου. Θρονος μεν γαρ Θεου
καλειται ο ουρανος, ως τοις εκει καθαρωτατοις λογικοις επαναπαυομενου του Θεου.
Ὑποποδιον δε αυτου η γη, ως και εις ημας φθανουσης κατα την επιβαλλουσαν ημιν
αναλογιαν της αυτου γνωσεως. "Παντα τα ωραια." Προς μεν το ρητον, την νομικην
πασαν λατρειαν· προς δε διανοιαν, τους της ευσεβειας τροπους. "Καθειλεν."
Καθαιρεσιν φησιν την εκ θεμελιων κινησιν. "Τα οχυρωματα." Προς μεν ρητον, τον
ναον, η και τους εν αυτηι δυνατους· προς δε διανοιαν, τας ακαταμαχητους αρετας
τοις γηΐνοις απεῤριψεν. "Ἐβεβηλωσεν βασιλεα αυτης." Προς μεν ρητον, τους εν αυτηι
δυνατους· προς δε διανοιαν, ακαθαρτους, φησιν, απεδειξε τους κατ' εξοχην αυτης
τροπους. "Παν κερας." Καθ' ιστοριαν μεν, πασας τας φυλας, η παντας τους δυνατους·
προς δε θεωριαν, παντα επινικιον της ψυχης τροπον. "Ἀπεστρεψεν." Ἢ αυτου του
Ἰσραηλ τας δεξιας πραξεις εις το ηττον απεστρεψεν, τουτεστιν εις τα αριστερα·
οπισω γαρ των δεξιων τα αριστερα· η ο Θεος την αυτου δυναμιν επεσχεν, και ουκ
επημυνεν αυτοις πολεμουμενοις υπο των εχθρων. "Και ανηψεν." Την δια Ῥωμαιων
αλωσιν. Ἡ οργη ουν του Θεου ως πυρ ανηψεν κατα του Ἰακωβ την εταστικην αυτης
δυναμιν. 93.737 "Ἐνετεινε τοξον αυτου." Την παντελη αποστροφην του Θεου λεγει·
ης γινομενης καιριαι παρα των εχθρων επιφερονται πληγαι. "Και απεκτεινεν." Προς
μεν ρητον τους υιους αυτων, και τας θυγατερας, και ει τι παρ' αυτοις ζωον τιμιον·
προς δε διανοιαν, τας κρειττονας της ψυχης ορεξεις. Τουτο γαρ ποιει η αποστροφη
του Θεου. Ἡ γαρ επισκεψις αυτου ζωη τυγχανει. "Σκηνηι θυγατρος Σιων." Καθ'
ιστοριαν μεν, εν τωι ναωι ωι εφονευθησαν· προς δε διανοιαν, εν ταις της ψυχης
αναπαυσεσιν. "Ἐγενηθη Κυριος." Αυτων εαυτους καταστησαντων εχθρους του Θεου
δια των εις αυτον παρανομιων· Θεος γαρ ου μισει. "∆ιεφθειρε τα." Προς μεν ρητον,
τα τειχη, και τον ναον, και τας οικιας φησι· προς δε διανοιαν, τους περιφραττοντας
την ψυχην αγαθους λογισμους. [Και αλλως·] Ὅτι ουκετι παρα Ἰουδαιοις μετα την
κατα του Χριστου τολμαν ου προφητης, ουκ αποκαλυψις, ουκ εννομος ιερουργια.
"Ταπεινουμενα." Μετα την ιστοριαν, τους υπο της αμαρτιας αλισκομενους φησιν.
"Και διεπετασεν ως αμπελον." Ἢ τουτο φησι, οτι την πρωην ως αμπελον εκταθεισαν
Συναγωγην παρεδωκε τοις εχθροις· η ουτως, οτι αυτην ηπλωσεν τοις διαρπαζουσιν
ως αμπελον ασκεπαστον. "∆ιεφθειρεν εορτην αυτου." Της μεν Ἱερουσαλημ τας
νομικας εορτας· της δε ψυχης την επι τωι κρειττονι χαρμονην. "Ἐπελαθετο Κυριος."
Κατεφρονησε, φησι, και της εαυτου νομοθεσιας, της παρακελευομενης εορταζειν και
σαββατιζειν. "Και παρωξυνεν." Ἐπιπλεον εκθλιβεσθαι αυτους συνεχωρησεν, η αυτος
παροξυνομενος, η και αυτος παροξυνων επι τηι των εχθρων ευθηνιαι. "Ἀπωσατο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Κυριος." Το νομικον, ινα αντεισενεχθηι το της Καινης ∆ιαθηκης πνευματικον. Ἐαν δε
επι της αιχμαλωτου ψυχης εκλαμβανηται, δια το αναξιαν αυτην φανηναι της του
Θεου λατρειας. "Ἀπετιναξεν." Ἀποτομως απεβαλετο. "Φωνην εδωκαν." Ἐπι πλεον
χαιροντες οι εχθροι. "Τειχος θυγατρος." Ἔκρινε [ισ. εφθειρε] τειχος, τον νομον. "Ουκ
απεστρεψε." Το συγκριμα [ισ. το συντριμμα] παρετεινεν. "Και επενθησε." Ουκ
εφεισατο του παραῤριψαι εις καταπατημα, τους εις αυτον εμμονως αμαρτανοντας.
"Ἐνεπαγησαν." Οι την διδασκαλιαν πεπιστευμενοι κατεβυθησθησαν εις τα γηινα
πραγματα. "Ἀπωλεσε." Ἠφανισεν αυτης τα παραγγελματα, ωστε τον βουλομενον
εισερχεσθαι απορειν, και ζητειν. "Ἐκαθισαν εις την γην." Ἠδαφισθησαν τα γηινα
φρονησαντες. "Ἐσιωπησαν." Ἀπωλεσαν το διδασκαλικον αξιωμα, αποκωφωθησαν.
"Ἀνεβιβασαν." Κατα μεν την ιστοριαν το σχη 93.740 μα πενθικον, ως εν αιχμαλωσιαι.
Κατα δε θεωριαν, εκ προαιρεσεως, φησιν, τα γηινα πραγματα της εαυτων σωτηριας
προεκριναν. "Κατηγαγον εις γην." Κατηνεγκαν εις τα γηινα πραγματα τας
συναγωγας, η και τας δυναμενας σωζεσθαι ψυχας. "Ἐξελιπον εν δακρυσιν." Ὅτι ουχ
υπο των εθνικων ωχληθη η ευσεβεια, αλλ' υπο των νοθων υιων παρεφθαρησαν,
"Ταις μητρασιν." Αι αμαρτωλαι ψυχαι ταις Ἐκκλησιαις. "Που σιτος." Που του
μυστηριου η παῤρησια; Ταυτα φασιν, ως μη αξιουμεναι των μυστηριων δια τας
αμαρτιας. "Ἐν τωι εκλυεσθαι." Τουτεστιν υφ' αμαρτιας και [ισ. Εις] θανατον. "Ἐν τωι
εκχεισθαι." Καιτοι εν κολποις μητερων υπαρχοντες, λιμωι διδασκαλιας ετι
εκλειπουσιν. "Τι μαρτυρησω σοι;" Τι χρηστον σοι προσμαρτυρησω; "Ἢ τι ομοιωσω
σοι;" Ποιαν αμαρτιαν συγκρινω προς την σην; Και γαρ αληθως υπερβαλλουσα η κατα
του Κυριου σφαγη. "Ὅτι εμεγαλυνθη." Ἡ εκδικησις της αμαρτιας σου. "Τις ιασεται
σε;" Ἀντι του, ουδεις, ει μη μονος Θεος. "Προφηται σου." Οι μεν ψευδοπροφηται
ψευδη προλεγοντες, οι δε διδασκαλοι ψευδεις δοξας εισηγουμενοι. "Και ουκ
απεκαλυψαν." Ουκ εφανερωσαν σοι, φησι, το αληθες, ινα γνουσα ως αδικα πραττεις,
επιστρεψηις, και μη γενηι αιχμαλωτος. "Και ειδοσαν σοι." Προφητειας ψευδεις, και
δοξας ματαιας, εξωθουσας σε απο Θεου. "Ἐκροτησαν." Καθ' ιστοριαν μεν, οι
θεωρουντες την πτωσιν του λαου, εκπληττομενοι κροτουσι χειρας, και συριζουσιν
κινουντες κεφαλην· προς δε διανοιαν, οι εξω της θεοσεβειας βαδιζοντες ανδρες
αθεοι, η και ακαθαρτοι δαιμονες ταυτα ποιουσιν, επιχαιροντες τηι πτωσει των πρωην
εν αρετηι. "Ει αυτη η πολις." Ἐπι μεν του ναου, δια το πανταχου αυτου περιφανες· επι
δε της ψυχης ερουσιν, Αυτη εστιν η λεγομενη τελεια, και ενδοξος εν αρετηι;
"∆ιηνοιξαν επι σε." Ἐσυρισαν, θηριωδως επεθεντο· θηριων γαρ ο συριγμος. "Και
εβρυξαν." Βρυξαι εστιν το τριζειν τους οδοντας. "Πλην αυτη η ημερα." Ἡ εξ
αμαρτιων συγχυσις· προσεδοκατο δε, δια το προλεγειν τον Θεον, και απειλειν τοις
αμαρτανουσιν. "Ἐποιησε Κυριος." ∆ικαιως εκρινεν. "Συνετελεσε ρημα." Εις περας
ηνεγκεν τα αιωνια κριματα, το μη παρασιωπαν εν αμαρτιαις. 93.741 Πλην και δια
Μωυσεως εμαρτυρατο τοις Ἰσραηλιταις. "Ἀναστηθι." ∆ιεγερθητι, φησιν, και κατα
σαυτην εξεταζουσα συνες, και προκαταλαβε τας αρχας της φυλακης, τουτεστιν τα
δικαιωματα. Ἀντι του, Πραξον τα δικαιωματα, και εξιλεωσαι τον Θεον. Το δε εν
νυκτι δια την των πολεμιων εφοδον φησιν. "Ἔκχεον ως υδωρ." Ἐπι πλειον εκτεινον
την προθυμιαν σου προς τον Θεον. "Ἇρον προς αυτον." Των εκλυομενων επι αρχης
πασης αρετης οιον, ηρξατο τις τυχον ελεημοσυνης, ουκ εσχε τον προτρεποντα, και
διδασκοντα, εμεινεν εκει εκλυομενος. Ἄλλος εγκρατειας, και καθεξης. Ἐκκοπεντες
γαρ της προκοπης, εν ωι εισιν και μενουσιν, η και αναποδιζον εν τωι λιμωι
εκλυομενοι. "Ἴδον, Κυριος." Ειρηκει γαρ ο Κυριος, οτι ου γεγονε τοιαυτη θλιψις, ου
δε εσται. "Ει φαγονται." Μετα τα συμβαντα κατα την ιστοριαν, τας των Ἐκκλησιων
φησιν επι τα τεκνα επαναστασεις. "Ἐπιφυλλιδα." Ὠπτηθησαν, φησιν, η και
εψηθησαν τα τεκνα, α εφαγον εν τηι πολιορκιαι. Προς δε διανοιαν, ο απ' αρχης το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

φονευειν μελετησας Σατανας τα καιρια των αρετων, αι εισιν μυελοι, τηι οργηι
υπεστρωσεν. "Φονευθησονται." Ἐαν, φησιν, αποδειξηις ανηιρημενους τους
εξιλεουσθαι σε και διδασκειν δυναμενους. φονευθησονται οι τροφιμοι της
Ἐκκλησιας το δε εν αγιασματι Κυριου, Ὅτι οι μεν τροποι [ισ. τοποι] της αγιωσυνης
δοκουσιν εσταναι, η δε δυναμις ηρνηται. Ταυτα δε μετα την ιστοριαν θεωρησεις.
"Ἐκοιμηθησαν εις." Προς μεν ρητον, οι διαναπαυεσθαι οφειλοντες, εις γην εαυτους
εκοιμηθησαν [ισ. εκοιμισαν]. Προς δε διανοιαν, Ὁ απειρος τε και επιστημων εν τοις
της αποστροφης τοποις ανεπαυσαντο· το γαρ εξοδευειν εστιν το αποστρεφεσθαι. Ἵνα
ειποι, εξελθοντες των της θεοσεβειας ορων, τα γηινα φρονησαντες. "Παρθενοι μου."
Και οι εν αφθαρσιαι, και ανδριαι βιουντες, φησιν, υπεσυρησαν τηι αμαρτιαι. "Ἐν
ρομφαιαι." Ἐν τηι του εχθρου επιστασιαι. "Και εν λιμωι." Ἐν τηι του λογου απουσιαι.
"Ἐκαλεσας." Προς μεν ρητον ουτως φησιν· Οι πασης της περιοικιδος κατεφυγον εις
εμε την Ἱερουσαλημ ως ισχυραν πολιν, ωσπερ οτε εν πανηγυρει συνετρεχον. Προς δε
διανοιαν η ψυχη φησιν· Ὅτι απεστρεψας το προσωπον σου απ' εμου, παρεσκευασας
τους εχθρους μου εορταζειν. Παροικους γαρ τους παροικουντας ημιν εχθρους φησιν.
"Και ουκ εγενοντο." Ει μη γαρ τις τελειαι αμαρτιαι περιπεσοι, αποτομωι οργηι ου
παραδιδοται. "Ὡς επεκρατησα." Προς μεν ρητον, Ἐνισχυσασα, φησιν, εν τηι αμαρτιαι
παρεσκευασα σε πληθος εχθρων 93.744 επαγαγειν μοι. Προς δε διανοιαν· Ἐπετυφθην
[ισ. επετυφην], και επολυπλασιασα τους εχθρους τροπους. {1ΚΕΦ. Γʹ.}1 "Ἐγω ανηρ
ο." Ἐπι μεν του προσωπου Κυριου δια τα μετρα της κενωσεως. Ἐπι δε του προφητου
ευγνωμονως ομολογει, το πτωχον και τρεπτον της φυσεως· ου γαρ φυσει το κακον,
αλλα τροπηι. "Τηι ραβδωι θυμου." Ἐκ μεν του προσωπου Κυριου κατα το ειρημενον·
Ἐπ' εμε επεστηριχθη ο θυμος σου. Ἐκ δε προσωπου του προφητου· Ὁ εχθρος, φησι,
διαβολος τηι ραβδωι του θυμου αυτου εχρησατο μοι, τηι τροπηι τηι εις αμαρτιαν· οθεν
και παραλαβων με, απηγαγεν με εις σκοτος, και ου φως. Ταυτα δε προφερει απο
κοινου της ανθρωποτητος. "Πλην εν εμοι." Ου μονον, φησι, ηρκεσθη ο εχθρος
απαγαγειν με εις σκοτος, αλλα και ετιμωρησατο με. Το δε, ολην την ημεραν, αντι
του, παντα τον καιρον, ον γεγονεν υπ' αυτωι. "Ἐπαλαιωσε σαρκα μου." Ἐκ μεν
προσωπου του Κυριου, το ψευδος, φησιν, ωικοδομηθη κατ' εμου, πολλα γαρ αυτου
κατεψευδοντο. Ἐκ δε προσωπου της ανθρωπειας φυσεως, Ου μονον, φησιν, ηρκεσθη
ο εχθρος τιμωρησασθαι με, αλλα και ουτω περιωικοδομησε κατ' εμου, ως μη
δυνασθαι με διαφευγειν. "Ἐν σκοτεινοις." Τουτο προτερος ο ∆αβιδ περι του Κυριου
προκατηγγειλεν δια τον ταφον. Ει δε απο κοινου της ψυχης, λεγεται, οτι σκοτους
αυτην επληρωσεν, αποστερησας του νοητου φωτος. "Ἀνωικοδομησε." Ἐπι μεν του
Κυριου, οτι ᾤοντο μηκετι αυτον αναστησεσθαι οι εμβαλλοντες αυτον τωι ταφωι. Ἐπι
δε της ψυχης. δια την κατ' αυτης γενομενην φρουραν. "Ἐβαρυνε χαλκον μου." Ἐπι
μεν του Κυριου, δια τας σφραγιδας τας βληθεισας εν τωι αυτου μνηματι· επι δε της
ψυχης, δια τους κλοιους της αμαρτιας, ους περιεθηκεν αυτηι ο εχθρος. "Και γε οτι
κεκραξομαι." Πληθυνας, φησι, τα επιτηδευματα των αμαρτιων, την προς τον Θεον
δεησιν απεφραξεν. Λεγει δε ταυτα η ψυχη, δια το και ειδωλοις προσκυνησαι.
"Ἀνωικοδομησεν." Ἐκ μεν της Ἐκκλησιας,Ἰουδαιων, φησιν, λαος παντοιος γεγονεν
εμποδισαι τηι διδασκαλιαι του κηρυγματος· τουτον δε και λεοντι και αρκτωι εικαζει
δια το θυμιτικον· και τογε, φησιν, εφ' εαυτωι, εθετο με ηφανισμενην. Ἐκ δε
προσωπου της ψυχης, Συνεκλεισε, φησι, τας πορειας μου ο εχθρος. "Ἐταραξεν
αρκτος." Ἄρκτος η αμαρτια. Ἐνεδρευουσα δε, ποικιλως επιτιθεμενη και θηριωδως.
"Αυτος μοι ως λεων." Ὁ αρκτος προς φοβον ηττον εστι του λεοντος. Προταραττων
ουν την ψυχην 93.745 δια της αμαρτιας ο διαβολος, αυτος λοιπον τηι δεινοτητι
καταπιειν ταυτην επιχειρει. Ἐν κρυφιοις δε, αντι του πανουργοις, προτερον δια της
αμαρτιας ταραττων. "Κατεδιωξεν." Ἀντι του, κατεστρωσεν. "Ἐνετεινε τοξον." Ὁ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

Ἰουδαιων λαος, παντοιαιςχρωμενος κατα του Κυριου λοιδοριαις και συκοφαντιαις·
και ο διαβολος δε υποχειριον λαβων την ψυχην. "Εισηγαγεν εν τοις νεφροις μου."
Κατα μεν του Κυριου, τας εις θανατον εξαιτηθεις [εξαιτησεις], κατα δε της ψυχης ο
διαβολος, τας κατα της ψυχης θανατηφορους συμβουλας. "Ἐγενηθη γελως." Ὁ μεν
Κυριος, τωι των απιστων· η δε ψυχη τοις των δαιμονων πληθεσιν. "Ψαλμος αυτων."
Ἀντι του, ευφροσυνη, χαρα. "Ἐχορτασε με." Και γαρ χολην αυτον εν τωι σταυρωι
εποτισαν· πικρια δε και της ψυχης η αμαρτια. "Και εξεβαλε ψηφωι." Ὁ μεν Κυριος,
φησιν, δια το μηδεν Πιλατωι αποκρινασθαι. Ἡ δε ψυχη λεγει, οτι Ὁ διαβολος τηι
πανουργιαι τηι της αμαρτιας τα αισθητηρια μου εξημαυρωσεν. "Και απωσατο." Ὁ μεν
Ἰουδαιων λαος, μη θελησας ειρηνευσαι προς τον εαυτου Σωτηρα· ο δε διαβολος, εκ
της ειρηνης του Θεου την ψυχην αποστησας. "Και ειπα, Ἀπωλετο." Ταυτα ο Σωτηρ
περι του Ἰουδαιων λαου φησιν, ος προτερον κληρονομια αυτου ην, και ελπις
καυχηματος. Φησιν δε και η ψυχη, οτι Πληθυνθεισων μου των αμαρτιων υπενοησα
την ανακλησιν μου μη ειναι. "Ἐμνησθην." Ὁ Σωτηρ φησιν, οτι Μνησθεις της
εκουσιου κενωσεως μου, και των παθων, ων υπεμεινα, και ταυτα εχων, και
φυλαττων εν εμαυτωι, υπομενω, ινα τηι μακροθυμιαι και τους Ἰουδαιους κερδησω. Ἐκ
δε του προσωπου του αμαρτησαντος ουτω νοησεις· Πτωχειας, της τροπης· μετα γαρ
την τροπην διωγμοις αμαρτιας παραδιδοται η ψυχη. "Πικριας μου." Των συμβαντων
μοι εν τηι χωραι της αμαρτιας. "Και καταδολεσχησει επ' εμε η ψυχη μου." Ταυτα εν
εαυτηι μελετωσα καταγνωσεται εαυτης. "Ταυτην ταξω." Την μνημην, φησι, της
καταγνωσεως εναποθησομαι τηι εμαυτου καρδιαι. "∆ια τουτο υπομενω." Ὁ γαρ ειδως,
οτι εκ προαιρεσεως ημαρτεν, υπομενει του Θεου την παιδειαν, και τον εξ αυτου
ελεον. "Και υπομενει." Βεβαιως, φησιν, ελπισει εις την του Χριστου και Σωτηρος
βοηθειαν. Και αυτος γαρ εστι το σωτηριον του Κυριου κατα τον Συμεων λεγοντα·
Ὅτι ειδον οι οφθαλμοι μου το σωτηριον σου. "Καθησεται κατα μονας." Το των
νεωτερικων πραξεων παιδευτηριον. "Καθησεται." Ἐμμενει τηι αληθειαι· αυτη γαρ
93.748 μονη εστιν, η δε αμαρτια πολλη, και πολυμερης. "Και σιωπησεται." Ἀντι του,
καταπαυσει τον τοιουτον τροπον. "Ὅτι ηρεν." Τον ζυγον δηλονοτι. "∆ωσει τωι
παιοντι." Κατα τον ειρηκοτα· Ἐαν τις ραπισηι εις την δεξιαν, στρεψον αυτωι και την
αλλην. Προς δε διανοιαν, τωι κατα Θεου ελεγμωι. "Χορτασθησεται." Ἐν τωι αιωνι
τουτωι, ινα μη εν τωι μελλοντι. "Και ουκ απεκριθη." Ουκ αυτος, φησιν, αμαρτησαι
παρεσκευασεν τον Ἀδαμ, και τους εξ αυτου· ου γαρ αμαρτιαν ο Θεος ενομοθετησεν,
αλλα προαιρετικως την τροπην υπεμειναμεν. "Του ταπεινωσαι." Ὁ λογος του ανω
εχεται· οτι ο Θεος απεφηνατο [ισ. ουκ απεφ.] ταπεινωθηναι υπο τους ποδας τον
εναντιον [ισ. του εναντιου]. Τους δε δεσμιους της γης, τουτεστιν τους ταις σειραις
των εαυτων αμαρτιων δεδεμενους. "Του εκκλιναι κρισιν." Του τρεψαι το κριτικον
εις το εναντιουσθαι τωι Ὑψιστωι. "Καταδικασαι." Ὁ Θεος, φησιν, ου προσεταξεν, ωστε
κατακρινεσθαι εκ του εναντιου εν τωι δικαζεσθαι προς αυτον. "Τις ουτως ειπε;" Ὁ
της παρακοης τροπος, και ο της απατης σπορευς. "Ἐκ στοματος." Ἀλλα μονον το
αγαθον. "Ει γογγυσει ανθρωπος." Μηδεις, φησι, μεμφεσθω ως αιτιον αμαρτιας τον
Θεον, διοτι προαιρετικως ο ανθρωπος αμαρτων, δυναται και μετανοησαι· και
ματαιαι αι προφασεις. "Ἐξηρευνηθη." Ἀλαθητος γαρ ο Κριτης. "Ἐπι χειρων ημων."
Τουτεστιν, εκ των γηΐνων τας ψυχας ανακουφισαντες, προσενεγκωμεν Θεωι· ωσπερ
τινα προσφοραν δια των πραξεων τας εαυτων ψυχας προσενεγκοντες.
"Ἡμαρτησαμεν." Ἐπειδη παρεπικραναμεν, ουχ ιλασθης, αντι του, ∆ικαια
πεπονθαμεν. "Ἐπεσκεπασας." Κατεκαλυψας, φησιν, ωσπερ τα νεφη, του μη διελθειν
προς σε την προσευχην. "Καμμυσαι με." Ἡ αποστροφη, φησι, του προσωπου σου
απουσιαν φωτος μοι ειργασατο, και ωσπερ τοις καμμυουσιν σκοτος μοι επεγενετο.
"Ἔθηκας ημας εν μεσωι των λαων." Αισθητων, η νοητων, δια την εξ αμαρτιων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

προδοσιαν. "∆ιηνοιξαν εφ' ημας." Λοιδορουντες, η καταπιειν ζητουντες. "Φοβος και
θαμβος." Ἐκ των ποικιλων επαγωγων. "Ἔπαρσις και συντριβη." Ἢ δι' επαρσιν,
φησιν, και αλαζωνειαν συνετριβημεν, η οτι επαιρομενοι καθ' ημων οι εχθροι
συνετριψαν ημας. 93.749 "Ὁ οφθαλμος μου κατεποθη." Περιελαβεν [ηιιδετυρ δεεσσε
ηιοχ, σκοτος], φησιν, το ορατικον μου. Και οδυρομαι ζητων εκνηψιν. "Ὁ οφθαλμος
μου." Λεπτομερως, φησιν, εξει, και διερευναται [ισ. βλεψει και διερευνησεται] το
ορατικον της ψυχης τα παραπτωματα υπερ τας δια των πραξεων θεραπειας·
θυγατερας γαρ πολεως, τας πραξεις της πολιτειας φησι. "Θηρευοντες." Κατα
τυραννιδα, ουδεν προαδικηθεντες. "Ἐθανατωσαν." Οι μεν ουν Ἰουδαιοι τον αρχηγον
της ζωης αποτειναντες, οι δε δαιμονες την ψυχην εν τηι καταχθονιωι αυτων βουληι.
"Και επεθηκαν." Ἰουδαιοι μεν, ινα το μνημειον σκεπασωσιν, οι δε δαιμονες κατα της
ψυχης το των αμαρτιων βαρος, καταφρονειν αναπειθοντες των κρειττονων.
"Ὑπερεχυθη υδωρ." Κατα μεν του Κυριου αι διαφοροι θλιψεις, κατα δε της ψυχης, οι
κλυδωνες της αμαρτιας. "Ειπα· Ἀπωσμαι." Ὁ μεν Κυριος δια το παθος ανθρωπος
γεγονως ανθρωπινως φθεγγεται κατα το εν ψαλμοις· Ἐγενηθην ωσει ανθρωπος
αβοηθητος. Ἡ δε του αμαρτωλου ψυχη, δια την αμαρτιαν τουτι λεγει.
"Ἐπεκαλεσαμην." Ὅθεν με εκβαλον. "Μη κρυψηις τα ωτα." Ὅμοιον το· Κλινον το
ους σου εις την δεησιν μου. "Εις την βοηθειαν μου." Ὁ μεν Κυριος και Θεος ημων
Ἰησους Χριστος την αναστασιν αυτου προλεγει· ο δε μετανοων ταυτα φησιν δια το
κατα φυσιν πανταχου παρειναι τον Θεον. "Ἐδικασας, Κυριε." Ἐκ μεν προσωπου
Χριστου, οτι αξιας των εις αυτον πλημμεληθεντων οι Ἰουδαιοι τας δικας ετισαν,
παραδοθεντες Ῥωμαιοις. Ἐκ δε προσωπου των σωθεντων δια Χριστου, δια την
αναστασιν, οτι τον αρχοντα του αιωνος τουτου κατεκρινεν. "Ἐλυτρωσω." Ἐκ μεν
προσωπου Χριστου δια την αναστασιν. Ὁ δε σωζομενος, φησιν, προς αυτον, οτι
Ἐλυτρωσω με, καταξιωσας τα οφειληματα μου δια σαυτου αποτισαι. "Ἴδες, Κυριε,
τας ταραχας μου." ας ο Κυριος υπεμεινεν εκ των Ἰουδαιων, η και ας η ψυχη εκ των
αορατων εχθρων. "Ἤκουσα." Προφητικως αναφερεται τα προκειμενα εις προσωπον
Κυριου περι ων πεπονθεν υπο Ἰουδαιων· λεγονται δε και εκ προσωπου της ψυχης
εντυγχανουσης αυτωι τωι Πατρι κατα των αορατων εχθρων. "Καθεδραν αυτων." Ὅτι
μεν ποτε υποκρινονται ειρηνευειν φυσιωσιν, η και αμελειαν τηι ψυχηι υποβαλλοντες,
ως εις απαθειαν ελθουσηι, αιφνιδιον δε αυτηι επανιστανται. "Ἐπιβλεψον." Ἀντι του,
επι τον σκοπον αυτων· ο γαρ εαν ποιησωσιν, εις απωλειαν ψυχης ποιουσιν. 93.752
"Ἀποδωσεις αυτοις υπερασπισμον καρδιας μου μοχθον." Ἐμου, φησιν, της καρδιας
υπερασπιζων, τοις εχθροις αποδωσεις μοχθον. Συ αυτος καταδιωξεις εν οργηι·
ουδενος γαρ αλλου τους αλιτηριους δαιμονας καταδιωξαι και τροπωσασθαι, η του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου. {1ΚΕΦΑΛ. ∆ʹ.}1 "Χρυσιον." Ἡ ευαγγελικη διδασκαλια.
"Ἀλλοιωθησεται." Ὁ νομος ο Μωσαικος, αγαθος δε, οτι θεοπνευστος μονος αυτοις,
καιτοι πολλων οντων παρ' ανθρωποις νομων. "Ἐξεχυθησαν λιθοι." Χυδαιοι
εγενοντο εκαστος επι τηι προθεσει της πολιτειας τηι προκειμενηι. Καταβοην δε εχει ο
λογος, και κατα των ταυτα ενεργουντων δαιμονων. "Οι επηρμενοι εν χρυσιωι." Ἐξ
εικονος των σταθμιζομενων εν ζυγωι τον λογον ειληφεν. Οι αντισταθμιζομενοι,
φησιν. Τουτο γαρ δηλοι το, επηρμενοι τωι χρυσωι, τουτεστι παντι τιμιωι· πως
εγενοντο σκευη ευθρυπτα, υπο της προσβολης της αμαρτιας συντριβομενα; η απο
του μη εμμενειν, τοις κρειττοσι δηλονοτι. "Μαστους." Τα ιοβολα δογματα, η
παρεξηγηματα. "Σκυμνοι αυτων." Τους αυτοις πειθομενους. "Θυγατερας λαου μου."
Αι τα φθοροποια αυτων μαθηματα παραδεξαμεναι ψυχαι. Ὑπο αβοηθησιας
αγρευθεισαι. "Οι εσθιοντες τας τρυφας." Τας εκ του λογου και της διδασκαλιας της
πνευματικης. "Ἠφανισθησαν." Ἠλλοιωθησαν εν ταις προθεσεσιν. Ἢ και ουτως·
Ἐναρξαμενοι πνευματικως, σαρκι επιτελουνται. Το μεν γαρ αρετης αρξασθαι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

πολλων· το δε επιτελεσαι, ολιγων. "Οι τιθηνουμενοι επι κοκκων." Ἢ επι των
ανθηρων αρετων, η επι κοκκινων, τουτεστιν επι των της απολυτρωσεως του
αιματος του Χριστου τροπων. "Περιεβαλλοντο." Ἀπωσαμενοι το βασιλικον ενδυμα, ο
σημαινεται δια του κοκκου, ταις εαυτων αμαρτιαις συνεφρυγησαν, τον εσπιλωμενον
της σαρκος χιτωνα ενδυσαμενοι. "Και εμεγαλυνθη." Συγκρινει την Ἰερουσαλημ τοις
Σοδομοις, και δεικνυσιν αυτην μειζονα ημαρτηκυιαν δια την του Κυριου σφαγην.
Και προλεγει την αυτης καταπτωσιν [ισ. καταστροφην]. "Ὥσπερ σπουδηι." Και γαρ η
Σοδομων γη αποτομον και οξειαν εσχε την καταστροφην. "Και ουκ επονεσαν." Ἀντι
του, ουκ απεκαμον κακοποιουντες· και ταυτα του Θεου ανεξικακουντος, [ος τον ομ.]
τον ομοιως εκεινοις αμαρτανοντα ομοιως [ηιιδετυρ λεγενδ., ουχ ομοιως] τιμωρειται.
"Ἐκαθαριωθησαν Ναζηραιοι." Ναζηραιοι παρα τωι νομωι οι εκ μητρας αφορισθεντες
Θεωι· φησιν ουν τους αμετοχους κακιας. "Ὑπερ γαλα." Ἀντι του, ου διεχυθησαν, αλλ'
επαγησαν εν τηι αρετηι. 93.753 "Ὑπερ λιθου." Τιμιος, φησιν, και αφθαρτος η εκλογη
αυτων. "Ἐσκοτασεν." Των εν υποκρισει την αρετην εχοντων. "Ουκ επεγνωσθησαν."
Ἐβδελυχθησαν εν ταις πορειαις αυτων. "Ἐπαγη δερμα." ∆ια το μη εχειν την ικμαδα
του πνευματος· ταυτα δε συνεβη και τοις αιχμαλωτοις εκ της κακοπαθειας.
"Ἐξηρανθησαν." Ἐκκοπεντες εκ της ζωης του Θεου, και μαρανθεντες. "Καλοι ησαν."
Καλλιονες, φησιν, ησαν οι μηδ' ολως επεγνωκοτες την οδον της αληθειας, αλλ' υπο
θανατον οντες, η οι επεγνωκοτες μεν, στερηθεντες δε της αληθους τροφης. η εστιν ο
λογος της ορθοδοξιας. "Ἐπορευθησαν εκκεκεντημενοι απο γεννηματων αγρων."
Ἀπο πραξεων κοσμικων. Ἀγρος γαρ πολλαχου ο κοσμος θεωρειται. "Χειρες
γυναικων." Προς μεν ιστοριαν, μια τουτων ην Μαρια τις, ητις υπο της βιας των
στασιαστων πιεζομενη, αει το ποριζομενον αρπαζοντων, και του λιμου του ιδιου
τεκνου τας σαρκας εφαγεν. Προς δε θεωριαν, αι των Ἐκκλησιων δοκουσαι ειναι
χειρες, οι ψευδοπροφηται, και ψευδοδιδασκαλοι, ους τηι πιστει εγεννησαν, συνεσχον
εν πειρασμοις, και ισως αργυριου χαριν, η τινος ετερου τας ψυχας αυτων
εθανατωσαν. "Ἐγενηθησαν." Οι θεοκαπηλοι δι' οικειον κερδος κατεσθιειν λεγονται
τας ψυχας των ανθρωπων κατα το εν Ψαλμοις· Οι κατεσθιοντες, τον λαον μου εν
βρωσει αρτου. "Ἐν τωι συντριμματι." ∆ια τας πολλας αμαρτιας υπο τοιουτοις
ηγουμενοις συγχωρουμενου γενεσθαι του λαου. "Και κατεφαγε τα θεμελια αυτης."
Το εδραιον, την στασιν της ψυχης· ταυτα δε καθ' ιστοριας συνεβη. "Ουκ επιστευσαν."
Οι κατ' εξοχην εν αρετηι, το βασιλειον ιερατευμα. "Παντες οι κατοικουντες." Ἡ υπο
του Θεου δια παντος σκεπομενη πληθυς· η γαρ ετερα ερημος. "Ὅτι εισελευσεται."
∆ια το τον Κυριον ειπειν· Πυλαι ᾅδου ου κατισχυσουσιν αυτης, ωσπερ ουν ουδε
κατισχυσαν, ει και προς καιρον ταραξαι συνεχωρηθησαν. "Ἐξ αμαρτιων." Τουτεστιν,
ουκ εξ ασθενειας του μυστηριου, αλλ' εξ αμαρτιων των αυτο εγκεχειρισμενων
οικονομειν. "Των εκχεοντων αιμα." Τηι μεν Ἱερουσαλημ ταυτα συνεβη υπο
Ῥωμαιων δια το αιμα του Χριστου. Καθολου δε φησι περι των ανασταυρουντων τον
Υιον του Θεου, και παραδειγματιζοντων δια του την απαξ γενομενην λυτρωσιν
ανατρεπειν δια κενοφωνων. "Ἐσαλευθησαν." Ἐπι μεν Χριστου δια τον φοβον 93.756
των Ἰουδαιων και οι εν αυτοις ευσεβεις παρεκινηθησαν. Ἐπι δε του καθολου, του
στηριγμου, φησι, παρεκινηθησαν οι ισαγγελοι αυτης εν ταις πορειαις αυτων.
"Ἐμιανθησαν." Ὁ γαρ μη δυναμενος τηι αμαρτιαι αντιστηναι, μολυνεται απ' αυτης.
"Ἥψαντο ενδυματων." Ὅσοι, φησιν, εις Χριστον εβαπτισθητε, Χριστον ενεδυσασθε·
φησιν ουν, οτι και περι αυτην την πιστιν εκινδυνευσαν. "Ἀποστητε." Παραινεσατε
αλληλοις αποστηναι απο των ακαθαρτων. Το γαρ, Καλεσατε αυτους, αντι του,
εκαστος τον πλησιον νουθετησατε. "Ὅτι ανηφθησαν." Ὅτι υποχειριοι τηι οργηι
γεγονασιν. "Ειπατε εν τοις εθνεσιν." Ειπατε, φησιν, αυτοις· Μη προστεθητε του
παροικειν εν τοις εθνεσιν, αντι του, Μη συναναμιγνυσθε τοις αλλοτριοις.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

"Προσωπον Κυριου." Αυτη η μερις, και ο κληρος των αξιων του Θεου, το
παριστασθαι διηνεκως ενωπιον αυτου. Ουκ επιβλεπει ουν τοις μη αξια της θεωριας
αυτου φρονουσιν, η και διαπραττομενοις. "Προσωπον ιερεων." Ἀντι του, ουκ
ηιδεσθησαν. "Πρεσβυτας ουκ ηλεησαν." Τους πεπαλαιωμενους εν αρετηι ουκ
ηλεησαν, αλλα και αυτους παρετρεψαν οι αιρεσιαρχαι, και των Ἰουδαιων
καθηγηται. "Ἐξελιπον οι οφθαλμοι ημων." Προς μεν ρητον οι εν τηι πολιορκιαι
φασιν, οτι Ζωντων ημων υπο του λιμου οι οφθαλμοι ημων εδαπανηθησαν. Προς δε
διανοιαν· Καιτοιγε, φησιν, ζωης πειραθεντες, υπο σκοτους συνεχυθημεν. Φασι δε
ταυτα οι μετα την γνωσιν υπο την αμαρτιαν γεγονοτες. "Εις την βοηθειαν." Οι μεν
εν τηι πολιορκιαι, οτι ματαιως ηλπισαν αντισχειν προς Ῥωμαιους· οι δε τηι αμαρτιαι,
οτι καταλιποντες, φησιν, την πεποιθησιν του Θεου, εις την εαυτων βοηθειαν
ματαιως εσκοπησαν. "Ἀπεσκοπευσαμεν." Εις την ανθρωπινην βοηθειαν
αποβλεψαντες εφρυαξαμεθα. "Ἐθηρευσαμεν." Προς μεν ιστοριαν, οτι εν τηι
πολιορκιαι ου συνεχωρουν τα βρεφη εξιεναι εις τας αγορας· προς δε διανοιαν, Λεπτα,
φησι, των λογισμων ημων εστερησαμεν του μη ορμαις των ηδονων ταις πλατειαις
αγεσθαι· δηλον ουν, οτι καν παντοιως εαυτους τηρησωμεν, και μη εις Θεον
ελπισωμεν, αιχμαλωτοι αγομεθα. "Ἤγγικεν ο καιρος." Ἐκ των αγιων ο λογος,
οικειουμενων τα των δι' αμαρτιας πασχοντων. "Οι διωκοντες ημας." Προς μεν
ιστοριαν, Βαβυλωνιοι και Ῥωμαιοι· προς δε διανοιαν, δαιμονες· Ου γαρ εστιν ημιν η
παλη προς αιμα και σαρκα. 93.757 "Ἐπι των ορεων." Προς μεν ρητον, οτι και τους εν
τοις ορεσι φευγοντας καταλαμβανοντες οι πολεμιοι εφθειρον· προς δε διανοιαν, Ἐπι
των υπερογκων, φησι, πραξεων εξεκαυθησαν. "Ἐν ερημωι." Ἐν απανθρωποις
τροποις. "Πνευμα προσωπου." Ἀντι του, Αυτος η ζωη ημων· αυτος η ψυχη ημων."
"Συνεληφθη." ∆ια γαρ τας αμαρτιας ημων παρεδοθη. "Ου ειπαμεν." Ὧ
ωμολογησαμεν, ως υπ' αυτου σκεπομενοι φυλαχθησομεθα απο των εναντιων.
"Χαιρε και ευφραινου." Ἡ Ἰδουμαια αει επι τηι παλαιοτητι της αμαρτιας λαμβανεται.
"Καιγε επι σε διελευσεται το ποτηριον Κυριου." Σημαινει τηι παλαιοτητι της αμαρτιας
ο προφητης ποτηριον, την δια του σταυρου αναιρεσιν. Ὥστε κατα την μεθην, και
πτωσιν, και περισσως εκτεινεσθαι αυτης εισαπαξ την απωλειαν. Το γαρ αποχεεις, το
εις αιωνα εκτεινεσθαι αυτης την απωλειαν σημαινει. Ὅτε και ο εσχατος εχθρος
καταργειται ο θανατος. "Ἐξελιπεν η ανομια σου." ∆ια του κατα σαρκα θανατου
Κυριου. "Ου προσθησει." Τουτο τηι ιστοριαι ουχ αρμοζει· μετα γαρ Βαβυλωνιους παλιν
απωικισθησαν υπο Ῥωμαιων, και μεχρι νυν εν αποικιαι εισι. Νοησεις ουν, οτι ο μεν
νομος εσχε διαδοχην, η δε χαρις ατελευτητος. "Ἐπεσκεψατο ανομιας σου." Ἡ εν τηι
παλαιοτητι της αμαρτιας παλαι πεφυρμενη, και τωι ονοματι αυτης κεκλημενη.
{1ΚΕΦ. Εʹ.}1 "Κληρονομια ημων." Μετα την ιστοριαν ουτω νοει· Ἡ κατα φυσιν
ελευθερια υποχειριος γεγονε τηι αμαρτιαι δια την παρακοην την εκ προαιρεσεως "Οι
οικοι ημων." Ἡ των δικαιωματων διανομη. Συλαται γαρ υπο του εχθρου ο υπηκοος
αυτωι. "Ὀρφανοι εγενηθημεν." Ὁ λογος της διδασκαλιας. "Μητερες ημων." Αι
εκκλησιαι ου χηραι, αλλ' ως χηραι δια την προσκαιρον θλιψιν. "Ὕδωρ ημων." Την
γαρ δωρεαν την κεχαρισμενην παρα του Θεου πρασει υπεβαλεν η εφευρεσις της
αμαρτιας. "Ξυλα ημων." Ὅτε την γην της επαγγελιας εκληρονομησαν υιοι Ἰσραηλ,
τοις βασιλευσι των εθνων ξυλα επιτιθεντες μεμηχανημενα επι τον τραχηλον, επ'
αυτων πατουντες ανηιρουν αυτους. α ουν εποιησαμεν τοις εχθροις υπο σου
βοηθουμενοι, ταυτα πεπονθαμεν παροραθεντες. Προς δε διανοιαν ουτω νοησεις· Ὁ
απρατος, φησι, ζυγος του Υιου του Θεου, μετα καταλλαγης χρηματων αποδιδοται.
"Ἐδιωχθημεν." Ἐν γαρ τωι τον ζυγον αθεσμως καταφρονηθηναι, και η αναπαυσις
απεισιν, και λοιπον εφισταται ο διωγμος της αμαρτιας. 93.760 "Αιγυπτος εδωκε."
Ῥωμαιων πολιορκουντων την Ἱερουσαλημ Ἀσσυριοι μεν τροφας επεμπον τωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

στρατοπεδωι, Αιγυπτιοι δε συμπολεμουντες ανηλεως ανηιρουν τους Ἰουδαιους. Προς
δε διανοιαν ουτω νοησεις· Αιγυπτος εις υποθεσιν παροικιας λαμβανεται, Ἀσσυριοι
δε, αιχμαλωσιας. ∆υναται ουν η μεν παροικια επι τηι ματαιοτητι του αιωνος τουτου
εκλαμβανεσθαι, ο δε Ἀσσουρ επι τηι εξεργασιαι των χειρονων. "Οι πατερες ημων."
Ὑμεις γαρ, φησιν ο Κυριος, υιοι εστε των φονευσαντων τους προφητας, και υμεις
ουν πληρωσατε το μερος των πατερων υμων. Κατα δε την θεωριαν, οι προλαβοντες
τροπον εισι γαρ προληψεις αμαρτηματων, ων η μνημη μετα το παρελθειν αυτας
παρεκτεινεται βασανιζουσα την συνειδησιν. "∆ουλοι εκυριευσαν." Οι τροποι δουλοι
οντες προκρινοντες την αμαρτιαν κυριευουσι της προαιρεσεως· κατα φυσιν γαρ η
προαιρεσις και κυρια πασης βουλης. Ἐπαν δε τραπηι εις αμαρτιαν, και προκρινηι του
αγαθου το εναντιον, κυριευει αυτης η προκριθεισα αμαρτια μετα των διαβουλιων
αυτης. "Λυτρουμενος ουκ εστιν." Ουδεις γαρ λυτρουσθαι πεφυκεν, ει μη μονος ο
Θεος. "Ἐν ταις ψυχαις." Προς μεν ιστοριαν· παρακινδυνευοντες οι πολιορκουμενοι,
λαθρα του τειχους εξηιεσαν, ειπως καν βοτανων εις τροφην ευπορησωσιν. Προς δε
διανοιαν, τον αγωνα τον μεχρι θανατου σημαινει το αντικαθιστασθαι τηι αμαρτιαι.
"Ἀπο προσωπου ρομφαιας." Κατα την ιστοριαν, ερημον φησι τα εθνη τα
πολεμησαντα τους Ἰουδαιους, παλαι οντα ερημον. Προς δε διανοιαν, απο της
ανημερου, και απανθρωπου αμαρτιας. "Το δερμα ημων." Οι γαρ του Χριστου, την
σαρκα εσταυρωσαν συν τοις παθημασιν και ταις επιθυμιαις. "Συνεσπασθησαν." Ἀπο
σφοδροτατου, και επιτεταμενου λιμου, ειτε του αισθητου κατα την ιστοριαν, ειτε του
νοητου κατα την θεωριαν. "Γυναικες εν Σιων." Προς μεν ιστοριαν, ασχημονως
αυταις κεχρημενοι· προς δε διανοιαν, της Ἐκκλησιας οι διωκται. "Ἄρχοντες εν
χερσιν." Ἐν ταις χερσι των κατα της αληθειας συγγραφοντων. "Πρεσβυτεροι." Της
γαρ αληθειας παραγραφομενης, και οι πρεσβυτεροι αυτηι συνατιμαζονται.
"Ἐκλεκτοι." Ἐπι τοις συμβεβηκοσιν οδυρομενοι. "Και νεανισκοι." Ουτως ισχυροι την
πιστιν, ως και σταυρωθηναι δια Χριστον. "Και πρεσβυται." Κατα μεν την ιστοριαν, οι
εν ταις πυλαις της Ἱερουσαλημ καθεζομενοι, και παραπικραινοντες τον λαον, εν
αυτοις, φησι, τοις τοποις 93.761 ανηιρεθησαν. Εις δε τους μαρτυρας αναγων τον
λογον νοησεις, οτι απο εξοδου του αιωνος τουτου κατεπαυσαν, τουτεστιν
ετελειωθησαν. "Ἔπεσεν ο στεφανος." Ἰουδαιοι μεν τουτο φασιν δια τον νομον, οι δε
της Ἐκκλησιας δια τους διασυροντας του σταυρου το μυστηριον. "Περι τουτου
εσκοτασαν." Σκοτος γαρ ημιν εξ αθυμιας η της χωρας ερημια παρειχετο,
πλεονασαντων εν αυτηι των φιληδονουντων ερημιαι θηριων· αλλ' ου σου γεγονεν
ερημος, του πανταχου παροντος και εποπτευοντος. "Ἀλωπεκες." Οι εν πανουργιαι
πικροτατοι ετεροδοξοι. "Συ δε, Κυριε, εις τον αιωνα." Ἤγουν, ανακτησαι ημας ποτε
ως αΐδιος. "Ἵνα τι εις νικος;" Ἵνα τι σιωπαις εις το νικηθηναι ημας; "Καταλειψει
ημας." Παρεκτεινων την εγκαταλειψιν. "Ἐπιστρεψον ημας." Ἐπειδη δια πληθος
αμαρτιων αποῤριπτομεθα, ιλασμον αιτει ο προφητης, δι' ου η επιστροφη προθυμως
προς Κυριον γινεται. "Και ανακαινισον ημας." Καθο και κατα προγνωσιν προωρισας
την σωτηριαν του ανθρωπου.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11


