Jeremiam (homiliae 12-20)
Εις το "και ερεις προς τον λαον τουτον· ταδε λεγει κυριος ο θεος Ἰσραηλ· πας ασκος
πληρωθησεται οινου" μεχρι του "και καταξουσιν οι οφθαλμοι υμων δακρυα, οτι
συνετριβη το ποιμνιον του κυριου".
Ὁμιλια ιβʹ.
12.1 Ὃ προστασσεται ο προφητης λεγειν υπο θεου, οφειλει αξιον ειναι του θεου, [ου]
φαινεται δε οτι ουκ αξιον εστι του θεου, μενοντων ημων επι του γραμματος, ωστε
ειπειν αλλον τινα ακου σαντα του γραμματος· μωρια εστι ταυτα τα γραμματα. τουτο
δε ερει ψυχικος· «ψυχικος» γαρ «ανθρωπος ου δεχεται τα του πνευμα τος του θεου·
μωρια γαρ αυτωι εστιν». ορα ουν την λεξιν τι φησιν. «και ερεις προς τον λαον
τουτον· ταδε λεγει κυριος ο θεος Ἰσραηλ» ο λεγει «κυριος ο θεος Ἰσραηλ, αξιον εστω
κυριου του θεου Ἰσραηλ» πας ασκος πληρωθησεται οινου· και εσται εαν ειπωσι προς
σε· μη γνοντες ου γνωσομεθα οτι πας ασκος πληρωθησεται οινου»; και οι
αποκρινομενοι <ει> επι του ρητου εστωτες ταυτα φασι και λεγουσιν εγνωκεναι οτι
«πας ασκος πληρωθησεται οινου», ψευδονται· ου γαρ «πας ασκος πληρωθησεται
οινου». εισι γουν ασκοι ελαιου πληρουμενοι η αλλης υγρας ουσιας, <τινες δε και
μενουσι κενοι.> ψευδονται αρα· ου γαρ «πας ασκος πληρωθησεται οινου». και ο λαος
αποκρινεται φασκων· «μη γνοντες ου γνωσομεθα οτι πας ασκος πληρωθησεται
οινου»; απερ διηγησεως κατα το δυνατον ημιν τοιασδε τευξεται. εαν ειδωμεν τας
των οινων διαφορας και τα λεγομενα περι αυτων, και ακολουθως αυτοις περι των
ασκων οψομεθα οτι αληθες εστι το «πας ασκος πληρωθησεται οινου». ειτε γαρ
αγαθος τις εστιν, ιν' ουτως ονομασωμεν, εν ασκοις ασκος, πληρωθησεται οινου κατα
την εαυτου αγαθοτητα. ειτε εστιν, ως εν συγκρισει ασκων και τηι κρισει τηι περι
αυτων, μοχθηρος, και αυτος κατα την μοχθηριαν αυτου πληρωθησεται οινου
μοχθηρου. πως ουν εστιν απο της γραφης λαβειν περι των διαφορων οινων; περι μεν
των χειρονων τοιαυτα γεγραπται· «εκ γαρ αμπελου Σοδομων η αμπελος αυτων, και
η κληματις αυτων εκ Γομορρας· η σταφυλη αυτων σταφυλη χολης, βοτρυς πικριας
αυτοις· θυμος δρακοντων ο οινος αυτων, και θυμος ασπιδων ανιατος». περι δε των
κρειττονων· «το ποτηριον σου μεθυσκον με ως κρατιστον», και η σοφια συγκαλει επι
τον εαυτης κρατηρα λεγουσα· «ελθετε, φαγετε τον εμον αρτον, και πιετε οινον ον
κεκερακα υμιν». εστιν ουν οινος απο Σοδομων και εστιν οινος, ον η σοφια κιρνησιν.
και παλιν· «αμπελων εγενηθη τωι ηγαπημενωι εν κερατι εν τοπωι πιονι»,
πεφυτευμενη υπο του θεου, η καλουμενη αμπελος Σωρηκ, Ἐκλεκτη τις ουσα και
Θαυμαστη. εστι δε τις και αμπελος Αιγυπτιων, ην πατασσει ο θεος κατα το
γεγραμμενον οτι «επαταξεν ο θεος εν χαλαζηι την αμπελον αυτων, και τας
συκαμινους αυτων εν παχνηι». 12.2 Κατανοησον ουν μοι παντας ανθρωπους ειναι
τροπικως νυν χωρητικους οινου. και ονομαζω αυτους κατα τουτο ασκους και λεγω
οτι ο μεν φαυλος πεπληρωται «οινου αμπελου Σοδομων», πεπληρωται οινου
Αιγυπτιου και οινου των εχθρων του Ἰσραηλ, ο δε αγιος και ωφελημενος
πεπληρωται οινου απο αμπελου Σωρηκ και οινου περι ου γεγραπται· «το ποτηριον
σου μεθυσκον ως κρα τιστον», και παλιν πεπληρωται οινου ο αγιος, αφ' ου εκερασεν
η σοφια. ταυτα μεν ουν νοεισθω μοι κατα την κακιαν και την αρετην, ινα θεωρηθηι
το «πας ασκος οινου πληρουται». ει δε δει ιδειν και τα δια την κακιαν και την
αρετην, κολασεις μεν τας δια την κακιαν, ευλογιας δε και επαγγελιας τας δια την
αρετην, παραστησωμεν απο των ιερων γραμματων, τινα τροπον αι κολασεις και αι
επαγγελιαι οινος λεγεται· «λαβε το ποτηριον του οινου του ακρατου τουτου, και
ποτιεις παντα τα εθνη προς α εγω εξαποστελω σε προς αυτους». Ἱερεμιας ταυτα
λεγει· ωι επιφερει· «και πιονται και εξεμεσονται και εκμανησονται και πεσουνται».
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ουκουν τας κολα σεις ωνομασεν ενταυθα οινον ακρατον, ον πινουσιν οι ακρατου
οινου τουτεστιν ακρατου κολασεως αξιοι. εισι δε και αλλοι οι πινοντες κολασιν ουκ
ακρατον, αλλα κεκερασμενην· «ποτηριον» γαρ «εν χειρι κυριου, οινου ακρατου
πληρες κερασματος, <και> εκλινεν εκ τουτου εις τουτο· πλην ο τρυγιας αυτου ουκ
εξεκενωθη, πιονται παντες οι αμαρτωλοι της γης». ει θελεις και ποτηριον ευλογιας
ιδειν, ο πινουσιν οι δικαιοι, ηρκει μεν ουν και το της σοφιας, εφ' ωι ελεγε· «πιετε
οινον ον εκερασα υμιν», ιδε δε μοι και τον σωτηρα προς το πασχα αναβαινοντα εις
«αναγαιον μεγα εστρωμενον και κεκοσμημενον» και εορταζοντα μετα των μαθητων
και διδοντα αυτοις ποτηριον, περι ου γεγραπται ουχ οτι εκερασεν· ο Ἰησους γαρ
ευφραινων τους μαθητας ακρατωι ευφραινει και λεγει αυτοις· «λαβετε, πιετε, τουτο
μου εστι το αιμα, το υπερ υμων εκχυνομενον εις αφεσιν αμαρτιων· τουτο ποιειτε,
οσακις εαν πινητε, εις την εμην αναμνησιν», και· «αμην λεγω υμιν, ου μη πιω αυτο
απο του νυν, εως αυτο πιω μεθ' υμων καινον εν τηι βασιλειαι του θεου». Ὁραις την
επαγγελιαν το ποτηριον «της καινης διαθηκης» ουσαν, οραις τας κολασεις ποτηριον
οινου ακρατου, και αλλο ειδος κολασεως ποτηριον κεκερασμενον· ωστε εκαστωι
κιρνασθαι κατα την αξιαν της χρηστης πραξεως αναμεμιγμενης μοχθηραι πραξει α
πιεται. νοει δε μοι τους μεν παντηι αλλοτριους της θεοσεβειας και μηδα μως
προσεχοντας αυτοις, αλλ' ως ετυχε ζωντας, πινοντας τον ακρατον οινον περι ου
παρεθεμεθα τα απο του Ἱερεμιου, τους δε μη παντηι αποσταντας και αμαρτωλους,
αλλ' α<να>ξιους του ποτηριου «της καινης διαθηκης», ποιουντας οτε μεν
χρηστοτερας οτε δε εναντιας <πραξεις>, οινον πινοντας «ακρατου κερασματος»·
«εκλινε» γαρ ο θεος «εκ τουτου εις τουτο». τινος «τουτου»; δυο ποτηρια βλεπω κατα
το λεγομενον· «εκλινεν εκ τουτου εις τουτο πλην ο τρυγιας αυτου ουκ εξεκενωθη».
νοει μοι το ποτηριον των αγαθων σου εργων εν τηι μιαι χειρι του θεου· ει δε βουλει
τολμηροτερον με ειπειν, εστω εν τηι δεξιαι χειρι του θεου το ποτηριον των εργων σου
των αγαθων, ειτα εστω το ποτηριον σου των αμαρτηματων εν τηι αριστεραι χειρι του
θεου. οταν ουν μελληις κολαζεσθαι δια τα αμαρτηματα, επει και χρηστοτερα σοι εργα
γεγενηται, ποτηριον «εν χειρι κυριου εστιν οινου ακρατου πληρες κερασματος· και
εκλινεν εκ τουτου εις τουτο», εκ του εν τηι αριστεραι εις το εν τηι δεξιαι. ουτε γαρ
μονον δυνασαι πιειν το των αγαθων ποτηριον, ως ου μονον αγαθα εργα πεποιηκως,
ουτε δυνασαι πιειν μονον το των αμαρτηματων ποτηριον, χρηστα γαρ σοι πεπρακται
τινα. δια τουτο «εκλινεν εκ τουτου εις τουτο». κατα την αναλογιαν των εργων σου
κιρναται σοι ο θυμος και η κολασις, ινα ητοι υδαρεστερον το της κολασεως ηι σοι σοι
η δριμυ τερον και επιπονωτερον. κατα την αναλογιαν γαρ, ως προειπον, των
αμαρτηματων συγκρινομενων τοις αγαθοις αμβλυνεται πως η ουκ αμβλυνεται ο απο
του ποτηριου της οργης † ποσως διδομενης εκαστωι των αμαρτηματων. εαν δε καλος
και αγαθος ηις ολος, λεγεις· «ποτηριον σωτηριου ληψομαι, και το ονομα κυριου
επικαλεσομαι». «πας» ουν «ασκος», ειτε καλος ειτε μοχθηρος, «πληρωθησεται
οινου», και κατα την επιτηδειοτητα του ασκου οινος βληθησεται εις τον ασκον κατα
τον λογον των ενταυθα ονομαζομενων ασκων. ελαιον ουν ου βαλλεται εις τους
ασκους ουδε αλλη τις υγρα υλη, αλλα παντα ασκον δει οινου πληρωθηναι. 12.3 Ειτα
διδασκει δια τους αμαρτησαντας, οσον κατα το ρητον, εν τηι Ἱερουσαλημ τοτε και εν
τηι Ἰουδαιαι, ποταπου οινου μελλει πληρουν ο θεος τους ασκους τουτους, τους
αμαρτωλους. γεγραπται γαρ· «εαν ειπωσι προς σε· μη γνοντες ου γνωσομεθα οτι πας
ασκος πληρωθησεται οινου; και ερεις προς αυτους· ταδε λεγει κυριος· ιδου εγω
πληρω παντας τους κατοικουντας την γην ταυτην και τους βασιλεις τους
καθημενους υιους του ∆αβιδ επι θρονου αυτου και τους ιερεις». ουδενος φειδεται ο
μελλων κολαζειν. ουκ επει προ φητης τις εχρηματισεν, εχει δε αμαρτηματα, ου
πληρωθησεται των λεγομενων απειλων. ουκ επει ιερευς τις εχρηματισεν και εδοξεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

υπεροχην ονοματος εχειν τιμιωτερου παρα τον λαον, φειδεται αυτου ο θεος ωστε
αυτον μη κολασθηναι αμαρτησαντα. τα δε περι εκεινων αναγεγραμμενα, φησιν ο
αποστολος, εγραφη δι' ημας, «εις ους τα τελη των αιωνων κατηντησεν». ει τις ουν
και εν τουτοις τοις ιερευσι (δεικνυμι δε τους πρεσβυτερους ημας) η εν τουτοις τοις
περιεστηκοσι τον λαον λευΐταις (λεγω δε τους διακονους) αμαρτανει, εξει ταυτην
την κολασιν· ως παλιν ευλογιαι τινες εισιν ιερατικαι, περι ων θεου διδοντος ου
μακραν, αλλα μετα την εξετασιν του λογου του προφητικου εισομεθα
αναγινωσκομενων των Ἀριθμων· περι γαρ ιερεων εκει τινα μελλει λεγεσθαι. «Και
τους ιερεις» ουν «και τους προφητας και τον Ἰουδαν και παντας τους κατοικουντας
Ἱερουσαλημ» φησιν ο θεος πληρωσειν «μεθυσματος» και διασκορπιειν «αυτους
ανδρα και τον αδελφον αυτου, και τους πατερας αυτων <και τους υιους αυτων>«. και
ταυτα δε ουτω νοησωμεν· τους μεν δικαιους συναγει ο θεος, τους δε αμαρτωλους
διασκορπιζει. δια τουτο και ηνικα μεν ουκ εκινουντο απο ανατολων οι ανθρωποι,
ουκ εσκορπισεν αυτους ο θεος· οτε δε εκινησαν «απο ανατολων» και «ειπεν
ανθρωπος προς τον πλησιον αυτου· δευτε και οικοδομησωμεν εαυτοις πολιν και
πυργον, ου εσται η κεφαλη εως του ουρανου», φησιν ο θεος περι τουτων· «δευτε και
καταβαντες συγχεωμεν αυτων εκει την γλωσσαν», και συγχειται εκαστος και επι
τινα της γης τοπον διασκορπιζεται. και ο λαος δε ο του Ἰσραηλ μη αμαρτανων μεν εν
τηι Ἰουδαιαι ην, αμαρτησας δε διασκορπιζεται επειτα † απο της οικουμενης και
διασπειρεται πανταχου. Τοιουτον τι μοι νοει και περι παντων ημων. εστι τις
«εκκλησια πρωτοτοκων απογεγραμμενων εν ουρανοις, οπου Σιων ορος και πολις
θεου ζωντος Ἱερουσαλημ επουρανιος». οι μακαριοι εκει συναχθησονται, ινα ομου
ωσιν. αλλα και εν τουτωι κολαζονται τωι μη ειναι μετ' αλληλων οι αμαρτωλοι. οιδα
τινας εν τωι βιωι τουτωι υπερ κολασεως βουλομενους νησωι τινι παραδουναι και υπερ
βα σανου τους οικειους τινος των λυπησαντων την βασιλειαν και διασκορπιζοντας,
ενταυθα μεν την γυναικα, ενταυθα δε τον ενα υιον, ειτα αλλαχου τον ετερον, ινα
μηδε εν τηι συμφοραι απολαυσωσιν η μητηρ του υιου, η ο αδελφος του αδελφου.
τοιουτον τι νοει και επι των αδικων. πικροτερου τινος γευσασθαι σε δει τον
αμαρτωλον διοικονομουμενον υπο του θεου, ινα παιδευθεις σωθηις. ωσπερ δε ουχι
βασανισαι απλως θελων τον κολαζομενον υπο σου οικετην η υιον κολαζεις, αλλ' ινα
τοις πονοις αυτον επιστρεψηις, ουτως και ο θεος τους μη επιστρεφοντας τωι λογωι,
τους μη θεραπευθεντας, παιδευσει τοις απο παθηματων πονοις. επι παιδειαι
περιβαλλει α περιβαλλει κατα το ειρημενον· «δια παντος πονωι και μαστιγι
παιδευθησηι Ἱερουσαλημ». ιν' ουν αυξησηι ο παιδευων πονος, δια σκορπιζονται οι
πονουντες απ' αλληλων ως μη ειναι αμα τονδε και τονδε. ελυετο γαρ αν το σφοδρον
του πονου δια της παραμυθιας ενος εκαστου προς την απο του ετερου. 12.4 Ει δε δει
προσθειναι τωι λογωι και αλλην αιτιαν του δια σκορπιζεσθαι, και τουτο παραθησομαι.
κακοι συνοντες αλληλοις τα κακα σκοπουσι και αυξουσιν, ωσπερ αγαθοι συνοντες
αγαθοις περι αγαθων σκεπτονται. [και] καταλυεται ουν και διαιρειται η κακη βουλη,
ισχυσασα αν μετα των ομοιων, οτε διασκορπιζονται <απ'> αλληλων οι μοχθηροι. δια
τουτο οικονομει ο θεος μη ειναι μετ' αλληλων τους φαυλους, ταχα και αυτων
προνοων, ινα μη συναυξησηι αυτων η κακια, αλλα μειωθηι διαλυομενη. ταυτα δια το
«σκορπιω αυτους ανδρα και τον αδελφον αυτου, και τους πατερας αυτων και τους
υιους αυτων επι το αυτο, λεγει κυριος». «Ουκ επιποθησω και ου φεισομαι και ουκ
οικτειρησω απο διαφθορας αυτων». 12.5 τοις τοιουτοις ρητοις επιβαινουσιν οι απο
των αιρεσεων λεγοντες· οραις τον δημιουργον οιος εστι; τον των προφητων θεον ος
φησιν· «ου φεισομαι και ουκ οικτειρησω απο διαφθορας αυτων»; πως δυναται ουτος
ειναι αγαθος; εαν δε λαβω παρα δειγμα τον επι καλωι τωι κοινωι ουκ οικτειρουντα
δικαστην και καλως ουκ ελεουντα κριτην, δυνησομαι απο του παραδειγματος πεισαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

οτι πολλων φειδομενος ου φειδεται ενος ο θεος. ληψομαι δε παραδειγμα και ιατρον,
δεικνυς οτι φειδομενος του ολου σωματος ου φειδεται μελους ενος. οιον εστω
δικαστηι το προκειμενον τουτο, την ειρηνην δημιουργησαι και κατασκευασαι τωι υπ'
αυτον εθνει τα συμφεροντα. προσεληλυθετω δε τις προσαγομενος φονευς ωραιος
την οψιν και καλος ιδεσθαι. μητηρ προσεληλυθετω ελεεινους προσφερουσα λογους
τωι δικαστηι, ινα ελεηθηι αυτης το γηρας, η γυνη τουτου του αναξιου ελεηθηναι
παρακαλειτω, περι αυτου τεκνα περιεστηκοτα δεεσθω. επι τουτοις τι συμφερει τωι
κοινωι; αρα ελεηθηναι τουτον η μη ελεηθηναι; αλλα ελεηθεις μεν επι τα αυτα
επανελευσεται· μη ελεηθεις δε αυτος μεν αποθανειται, το δε κοινον βελτιωθησεται.
ουτως ο θεος εαν φεισηται του αμαρτωλου και ελεησηι αυτον, και οικτειρησηι ως μη
κολασαι αυτον, τις ουκ επιτριβησεται; <τις> των φαυλων και δια τους φοβους των
κολαστηριων παυομενων των αμαρτηματων ουκ επιτριβησεται, ου χειρων εσται;
τοιαυτα και εν ταις εκκλησιαις γινομενα εστιν ιδειν· ημαρτε τις, εδεηθη μετα την
αμαρτιαν περι κοινωνιας. εαν ταχιον ελεηθηι, επιτριβεται το κοινον, αυξεται η
αμαρτια ετερων. εαν δε λογισμωι ουχ ως ανελεημων ουδ' ως ωμος <ο> δικαστης,
αλλ' ως προνοουμενος και του ενος, πλειον δε προνοουμενος των πολλων παρα τον
ενα σκοπησηι την εσομενην ζημιαν τωι κοινωι εκ της κοινωνιας του ενος και της
συγχωρησεως του αμαρτηματος αυτου, δηλον οτι ποιησει εκβαλειν τον ενα, ινα
σωσηι τους πολλους. Ἴδε μοι και ιατρον, τινα τροπον εαν φειδομενος ηι του τεμνειν
ο,τι χρη τεμνειν, εαν φειδομενος του καυτηριαζειν <ο,τι χρη καυτηρι αζειν> δια τους
πονους τους επακολουθουντας τοις τοιουτοις βοη θημασι, τινα τροπον η νοσος αυξει
και χειρων γινεται. εαν δε τολμηροτερον οιον προσελθηι τηι τομηι και τηι καυσει,
θεραπευσει δια του μη ελεησαι, δια του δοκειν μη οικτειρειν εκεινον τον καυτηριαζο
μενον και τον τεμνομενον. ουτως και ο θεος ουχ ενα ανθρωπον οικονομει, αλλ'
ολον τον κοσμον οικονομει, τα εν τωι ουρανωι, τα εν τηι γηι πανταχου διοικει. σκοπει
ουν τι συμφερει ολωι τωι κοσμωι και πασι τοις ουσι, κατα το δυνατον σκοπει και το
συμφερον τωι ενι, ου μεντοι ινα γενηται επι ζημιαι του κοσμου το του ενος συμφε
ρον. δια τουτο και πυρ αιωνιον ητοιμασθη, δια τουτο και γεεννα ηυτρεπισται, δια
τουτο εστι τι και σκοτος εξωτερον, ων χρεια ου μονον δια τον κολαζομενον, αλλα
μαλιστα δια το κοινον. 12.6 Ει δε θελεις την γραφην μαρτυρα λαβειν, οτι και εις
ετερων παιδευσιν οι αμαρτωλοι κολαζονται, καν ουτοι ποτε απεγνωσμενοι ωσι περι
θεραπειας, ακουε Σολομωντος εν ταις Παροιμιαις λεγοντος· «λοιμου μαστιγουμενου
αφρων πανουργοτερος εσται». ουκ αυτον τον μαστιγουμενον ειπεν εσεσθαι
πανουργοτερον και φρονιμωτερον δια τας μαστιγας, αλλα τον αφρονα φησι
μεταβαλλειν απο αφροσυνης εις φρονησιν δια τας προσαγομενας τωι λοιμωι
μαστιγας· τουτο γαρ σημαινεται εκ του ονοματος ενταυθα της πανουργιας. και
μεταβαλλει δια του βλεπειν ετερους μαστιγουμενους ο αφρων. ουκουν συμφερει
ημιν, εαν γε σωτηριας αξιοι γενωμεθα δι' αλλων κολαζομενων, η αλλων κολασις.
και ως συνηνεγκεν το παραπτωμα του Ἰσραηλ τηι σωτηριαι των εθνων, ουτως
συνοισει η κολασις <τινων> τηι ετερων σωτηριαι. δια τουτο αγαθος ων ο θεος φησιν·
«ου φεισομαι και ουκ οικτειρησω απο διαφθορας αυτων». 12.7 Περιγεγραμμενου δε
του ενος κεφαλαιου ιδωμεν και το ετερον τι ημας διδασκει· «ακουσατε και
ενωτισασθε, και μη επαιρεσθε, οτι κυριος ελαλησε. δοτε τωι κυριωι θεωι ημων δοξαν
προ του συσκοτασαι, και προ του προσκοψαι τους ποδας υμων επ' ορη σκοτεινα· και
αναμενειτε εις φως, και εκει σκια θανατου, και τεθησονται εις σκοτος. εαν δε μη
ακουσητε κεκρυμμενως, κλαυσεται η ψυχη υμων απο προσωπου υβρεως, και
καταξουσιν οι οφθαλμοι υμων δακρυα, διοτι συνετριβη το ποιμνιον κυριου».
[του]τους αυτους βουλεται ακουσαι και ενωτισασθαι, ουκ αρκουμενος ουτε τωι
ακουειν αυτους μονον ουτε τωι ενωτιζεσθαι. διο φησιν· «ακουσατε και ενωτισασθε».
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ειτα μετα τουτο προστασσει αυτοις μη επαιρεσθαι, και διδασκει ο ποιητεον. τι ουν το
ακουσαι και τι το ενωτισασθαι, απ' αυτης της λεξεως κατανοησωμεν. το
«ενωτισασθε» εις τα ωτα δεξασθε, και το «ακουσατε», ει προς αντιδιαστολην λεγεται
του «ενωτισασθε», μηποτε εστιν εις την διανοιαν δεξασθε. και επι των λεγομενων εν
ταις γραφαις α μεν εστιν απορρητοτερα και μυστικωτερα, α δε αυτοθεν χρησιμα τοις
νοουσι. περι μεν των απορρητοτερων οιμαι λεγεται το «ακουσατε», περι δε των
αυτοθεν χρησιμων και χωρις ερμηνειας δυναμενων ωφελησαι τον ακουοντα το
«ενωτισασθε». ολην ουν την γραφην εαν εξετασωμεν, ερουμεν «δοκιμοι γενομενοι
τραπεζιται»· τουτο μεν ακουσατε, τουτο δε ενωτισασθε. Ειτα επαν επακουσωμεν και
ενωτισωμεθα, προστασσει ημιν· «και μη επαιρεσθε»· «πας» γαρ «ο υψων εαυτον
ταπεινωθησεται». και ο σωτηρ δε εν τωι λεγειν· «μαθετε απ' εμου, οτι πραΰς ειμι και
ταπεινος τηι καρδιαι, και ευρησετε αναπαυσιν ταις ψυχαις υμων», διδασκει ημας το
μη επαιρεσθαι. μετα γαρ των αλλων ανθρωπινων κακων και τουτο το αμαρτημα
πολυ εν ημιν εστιν, οτε μεν γαρ πανυ αλογως επαιρομενοις και εφ' ωι ουδε κατα το
ποσον επαιρεσθαι χρη, οτε δε μετα πιθανοτητος, οτι ευλογον το εφ' ωι επαιρομεθα,
ου μην υγιες και επ' εκεινωι το επαιρεσθαι. 12.8 ο δε λεγω ουτως εσται σαφες· εισι
τινες επαιρομενοι, οτι εισιν υιοι ηγεμονων και οτι γενους εισι των απο κοσμικων
αξιωματων μεγαλων. οι τοιουτοι επι απροαιρετωι και αδιαφορωι πραγματι
επαιρομενοι ουδε πιθανοτητα ευλογον εχουσι την παραβαλλομενην αυτους επι το
επαιρεσθαι. εισιν επαιρομενοι, οτι εξουσιαν εχουσιν αναιρειν ανθρωπους, και
επαιρομενοι, οτι ειληφασι την παρ' αυτοις καλουμενην προκοπην τοιαυτην ωστε
αποτεμειν ανθρωπων κεφαλας. «η δοξα» των τοιουτων «εν τηι αισχυνηι αυτων»
εστιν. αλλοι επι πλουτωι επαιρονται, ου τωι αληθινωι αλλα τωι κατω· και αλλοι
επαιρονται, φερ' ειπειν, επι τωι οικιαν εχειν καλην η αγρους πολλους. ουδεν τουτων
εστι λογου αξιον, ου χρη επαιρεσθαι επι τινι τουτων. Το πιθανον δε περι του
επαιρεσθαι, οταν τις επαιρηται, οτι σοφος εστι, και επαιρηται συνειδως εαυτωι, οτι
ηδη απο δεκα ετων ουχ ηψατο αφροδισιων η και εκ παιδων ουχ ηψατο· και παλιν
αλλος επαιρεται, οτι δεσμους εφορεσε τους περι Χριστου. πιθανοτης μεν εστιν
ενταυθα υποβαλλουσα, οτι ευλογως τις επαιρεται, ουδε επι τουτοις δε ως προς τον
αληθη λογον ευλογως τις επαιρεται. ουτως ουκ εστιν ουδε επι τουτοις ευλογως
επαιρεσθαι. Παυλος ειχε την υλην του επαιρεσθαι αυτον δια τας οπτασιας, δια τα
οραματα, δια τα τερατα και σημεια, δια τους καματους ους εκαμεν υπερ Χριστου, δια
τας εκκλησιας ας επηξε φιλοτιμουμενος, οπου μη ωνομασθη Χριστος, θεμελιουν
εκκλησιαν. ταυτα παντα υλη <η>ν του επαι ρεσθαι αυτον, ει χρη λεγειν μετα
πιθανοτητος της περι του επαιρεσθαι, οτι καλως αν εδοξε τισιν επαιρεσθαι αυτον.
αλλ' ομως επει ουδε το επι τοις τοιουτοις επαιρεσθαι ακινδυνον εστιν, ο χρηστος
πατηρ ως εδωρησατο αυτωι οπτασιας και οραματα, ουτως αυτωι εν χαρισματος μοιραι
εδωκεν «αγγελον σαταν, ινα αυτον κολαφισηι, ινα μη υπεραιρηται. και περι τουτου
τρις τον κυριον παρεκαλεσεν, ινα αποστηι απ' αυτου ο αγγελος του σατανα», ο κατ'
οικονομιαν ινα μη επαιρηται δοθεις αυτωι. και απεκρινατο αυτωι ο κυριος (αξιος γαρ
ην αποκρισεως κυριου ο Παυλος) και ειπεν αυτωι· «αρκει σοι η χαρις μου· η γαρ
δυναμις μου εν ασθενειαι τελειουται». επι ουδενι ουν δει επαιρεσθαι· ακολουθει γαρ
πεσειν τωι επαιρεσθαι κατα το «προ συντριβης υψουται καρδια ανδρος και προ δοξης
ταπεινουται». ταυτα μεν εις το «ακουσατε και ενωτισασθε, και μη επαιρεσθε, οτι
κυριος ελαλησεν». 12.9 Ἴδωμεν δε και τινα κελευει ημας μετα ταυτα ποιειν· «δοτε»
φησι «κυριωι τωι θεωι ημων δοξαν προ του συσκοτασαι, προ του προσκοψαι τους
ποδας υμων επ' ορη σκοτεινα· και αναμενειτε εις φως». τον διδοντα «δοξαν τωι θεωι»
θελει διδοναι «δοξαν τωι θεωι» φωτος οντος, ως ου δυναμενης δοξης απαγγελλεσθαι
του θεου, επαν συσκοτασηι και γενηται σκοτος. ποτε ουν συσκοταζει, και ποτε ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

συσκοτασμος ου γινεται; «εργαζεσθε ως το φως εν υμιν εστιν». <«το φως εν» σοι
«εστιν»>, εαν εχηις εν σοι τον ειποντα· «εγω ειμι το φως του κοσμου». οσον τουτο σοι
ανατελλει, δοξαζε τον θεον· ισθι δε οτι δυναται γενεσθαι σκοτασμος τις, και χρη μη
μειναι τον σκοτασμον τουτον, αλλα προ του σκοτασαι την δοξαν διδοναι τωι θεωι.
12.10 Ταχα νοησομεν το γεγραμμενον χρησαμενοι λεξει ευαγγελικηι 12.10 ειρημενηι
υπο του σωτηρος ουτως εχουσηι· «εργαζεσθε ως ημερα εστιν· ερχεται νυξ οτε ουδεις
δυναται εργαζεσθαι». ημεραν εκει ωνομασε τον αιωνα τουτον (αλλα αναγκαιως
προσεθηκα το εκει· οιδα γαρ εν αλλοις αλλα παλιν δηλουμενα) ημεραν ουν ωνομασε
τον αιωνα τουτον, σκοτος δε και νυκτα την συντελειαν δια τας κολασεις. «ινα τι»
γαρ «υμιν επιθυμειν ημεραν κυριου; και αυτη εστι σκοτος και ου φως» φησιν Ἀμως ο
προφητης. εαν ιδηις τι το σκυθρωπον μετα την συντελειαν του κοσμου, το
επακολουθουν ως σχεδον παντι τωι γενει των ανθρωπων κολαζομενων επι τοις
ημαρτημενοις, οψει οτι συνε σκοτασε τοτε το περιεχον και ουκετι ουδεις δυναται
δοξαζειν τον θεον, ειγε και τοις δικαιοις προσεταξεν ο λογος θεου λεγων· «βαδιζε,
λαος μου, εισελθε εις το ταμιειον σου, αποκλεισον την θυραν σου, αποκρυβηθι
μικρον οσον οσον, εως αν παρελθηι ο θυμος της οργης μου». αμα δε εν τουτοις, ει τις
δυναται, τηρειτω οτι ειρηκε· «μικρον οσον οσον». αλλ' εκεινο το «μικρον οσον»
μικρον εστι θεου, ουκ εστι μικρον ανθρωπωι· χρη γαρ βλεπειν οτι εκαστωι εστι τι
μικρον και μεγα. και απο παραδειγματος παραστησω οτι εκαστωι εστι τι μικρον η
μεγα. εκαστωι ζωωι μικρα τροφη η τοσηδε ως προς συγκρισιν της συστασεως αυτου,
και πολλη τροφη <η> τοσηδε ως προς την συγκρισιν παλιν της κατασκευης αυτου.
και ουτως το μικρον του ανθρωπου αλλωι ζωωι μεγα εστι. το μικρον, φερ' ειπειν,
ανδρι πολυ εστι παιδιου. ουτως μικρος χρονος εστιν ο της ζωης της αν θρωπινης πας
και ο του πολυχρονιου ως προς ολον του παντος ενεστηκοτος αιωνος. ουτω δη και
το μικρον του θεου πολυ εστιν ως προς ημας, και αιων εστιν ολος το μικρον του
θεου. εαν λεγηται ουν· «βαδιζε, λαος μου, εισελθε εις τα ταμιεια σου, αποκλεισον
την θυραν σου, αποκρυβηθι μικρον οσον οσον», το μικρον εκεινο νομιστεον
λεγεσθαι ου προς την σχεσιν του κελευομενου βαδιζειν και εισελθειν εις τα ταμιεια
εαυτου, αλλα προς την σχεσιν του αυτα προστασσοντος, ωι μικρον εστι το τουτωι
πολυ. ει γαρ «εως αν παρελθηι ο θυμος της οργης» του θεου, δει τινας εισελθειν εις
τα ταμιεια εαυτων, εισι δε οις «ουκ αφιεται τα αμαρτηματα ου μονον παρ' ολον τον
αιωνα τουτον αλλα και παρ' ολον τον μελλοντα», δηλον οτι το μικρον τοις
ειρημενοις παρεκτεινεται. 12.11 «∆οτε» ουν «κυριωι τωι θεωι ημων δοξαν». πως
διδομεν κυριωι τωι θεωι ημων δοξαν; ουκ εν φωναις και λεξιδιοις ζητω το διδοναι
κυριωι τωι θεωι ημων δοξαν, αλλ' εν πραξεσιν ο διδους δοξαν κυριωι τωι θεωι διδωσι
δοξαν αυτωι. εν σωφροσυνηι δοξασον τον θεον, εν δικαιοσυνηι, εν ευποιιαι δοξασον
τον θεον· δος δοξαν τωι θεωι εν ανδρειαι και υπομονηι, δος δοξαν τωι θεωι εν ευσεβειαι
και οσιοτητι και ταις λοιπαις αρεταις. ει δε ταυτα ουτως εχει και ουτω δοξαζει τις
τον θεον, εαν ειπω τα εναντια, μη δοξητε με βλασφη μειν· μαρτυρα γαρ παραστησω
κακεινων την γραφην. ο σωφρων δοξαζει τον θεον, ο ακολασταινων ατιμαζει τον
θεον. τον γαρ ναον του θεου ως Ναβουχοδονοσορ καταστρεφει και «φθειρει τον
ναον του θεου» και «δια της παραβασεως του νομου τον θεον ατι μαζει» (λεξις εστι
και αυτη αποστολικη). ουκουν αδοξιαν περιτιθησι τωι θεωι ο αμαρτωλος. και τα περι
προνοιας ζητειται, ως τινας δισταζειν ει εστι προνοια [προνοια], δι' ουδεν αλλο ως
δια την κακιαν. ανελε την κακιαν, και ου προσκοπτεις· τηι προνοιαι. ανω δε κατω οι
προσκοπτοντες τηι προνοιαι ταυτα λεγουσι· δια τι «τοσουτοι μοιχοι και τοσουτοι
μαλακοι», δια τι τοσουτοι αθεοι και τοσουτοι ασεβεις; και εισιν οι γεννησαντες την
αδοξιαν τηι προνοιαι, τα προσ κομματα τωι θεωι, την βλασφημιαν τωι κτισαντι τον
κοσμον οι αμαρτανοντες. διδοασιν <μεν ουν τινες δοξαν τωι θεωι>, ου διδοασι δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

δοξαν τωι θεωι οι τα εναντια τηι δοξηι του θεου ποιουντες δια των αμαρτηματων.
12.12 «∆οτε δοξαν κυριωι. τωι θεωι ημων προ του συσκοτασαι, προ του προσκοψαι
τους ποδας υμων επ' ορη σκοτεινα». εστι τινα ορη σκοτεινα, <εστι τινα ορη
φωτεινα>· πλην επ<ει> ορη εκατερα, μεγαλα εκατερα. φωτεινα ορη οι αγιοι αγγελοι
του θεου, οι προφηται, Μωσης ο θεραπων, οι αποστολοι Ἰησου Χριστου. ταυτα παντα
ορη εστι φωτεινα, και περι τουτων νομιζω λελεχθαι εν τοις Ψαλμοις· «οι θεμελιοι
αυτου εν τοις ορεσι τοις αγιοις». ποια δε ορη σκοτεινα; οι τα υψωματα επαιροντες
κατα της γνωσεως του θεου. ο διαβολος ορος σκοτεινον εστιν, οι αρχοντες του
αιωνος τουτου οι καταργου μενοι ορη εισι σκοτεινα και το δαιμονιον ο σεληνιασμος
ορος ην, και σκοτεινον ορος ην, περι ου ελεγεν ο σωτηρ· «ερειτε τωι ορει τουτωι».
περι γαρ σεληνιασμου του λογου ζητουμενου και λεγοντων των μαθητων· «δια τι
ουκ ηδυνηθημεν εκβαλειν αυτο», αποκρινεται ο σωτηρ οτι «εαν εχητε πιστιν ως
κοκκον σιναπεως, ερειτε τωι ορει τουτωι», περι ου προετεινατε, περι ου εζητησατε,
«ερειτε τωι ορει τουτωι· μεταβα ενθεν εκει, και μεταβησεται». «ενθεν» απο του
ανθρωπου, «εκει» επι τον τοπον τον οικειον αυτου. οι ουν προσ κοπτοντες ου
προσκοπτουσιν επι ορη φωτεινα, αλλ' επι ορη σκοτεινα, οταν γενωνται μετα του
διαβολου και των αγγελων αυτου, των σκοτεινων ορεων. «Και αναμενειτε εις φως».
δυναται μεντοι συναπτεσθαι τωι «δοτε κυριωι τωι θεωι ημων δοξαν» <το «και
αναμενειτε εις φως». εαν δωτε «κυριωι τωι θεωι ημων δοξαν> προ του συσκοτασαι,
προ του προσκοψαι τους ποδας υμων επι ορη σκοτεινα», δηλον οτι, καν συσκοτασηι,
«ανα μενειτε το φως» και το φως υμας διαδεξεται. αλλος δε ειποι αν (ουκ οιδα
ποτερον υγιως νοων η μη), οτι και οι προσκοπτοντες «επ' ορη σκοτεινα» αναμενουσι
παρα τοις ορεσι τοις σκοτεινοις αναμενοντες το του ελεου φως· τουτο γαρ ειναι
δοξει το «και αναμενειτε εις φως». επαν δε ελθηι τις επι τα ορη τα σκοτεινα, ιδωμεν
τι εστιν εκει· «σκια θανατου». οπου τα σκοτεινα ορη, εκει σκια θανατου απ' αυτων
των σκοτεινων ορεων γεννωμενη· 12.13 «και τεθησονται εις σκοτος». «Ἐαν δε μη
ακουσητε κεκρυμμενως, κλαυσεται η ψυχη υμων απο προσωπου υβρεως». των
ακουοντων οι μεν κεκρυμμενως ακουουσιν, οι δε, καν ακουσωσιν, ου κεκρυμμενως
ακουουσι. τι ουν εστι το κεκρυμμενως ακουειν η το «αλλα λαλουμεν θεου σοφιαν εν
μυστηριωι την αποκεκρυμμενην, ην προωρισεν ο θεος προ των αιωνων εις δοξαν
ημων»; και παλιν αλλαχου λεγεται, οτι «τα πλειονα των εργων του θεου εστιν εν
αποκρυφοις». εαν ακουω του νομου, ητοι κεκρυμμενως ακουω η ουκ ακουω
κεκρυμμενως. ο Ἰουδαιος ουκ ακουει κεκρυμμενως του νομου· δια τουτο φανερως
περιτεμνεται, ουκ ειδως οτι ουχ «ο εν τωι φανερωι Ἰουδαιος εστιν, ουδε η εν τωι
φανερωι εν σαρκι περιτομη». ο δε ακουων της περιτομης κεκρυμ μενως, εν κρυπτωι
περιτμηθησεται· ο ακουων των περι του πασχα νενομοθετημενων κεκρυμμενως,
εσθιει απο του προβατου Χριστου («το» γαρ «πασχα ημων ετυθη Χριστος»), και ειδως
την σαρκα του λογου οποια εστι, και ειδως οτι «αληθης εστι βρωσις», μεταλαμβανει
ταυτης· κεκρυμμενως γαρ ηκουσε του πασχα. ο δε πολυς ουτος Ἰουδαιος δια τουτο
τον κυριον Ἰησουν απεκτεινε και ενοχος και σημερον εστι τωι φονωι Ἰησου, επει μη
κεκρυμμενως μητε του νομου μητε των προφητων ηκουσεν. εαν αναγινωσκηις περι
των αζυμων, εστιν ακουσαι κεκρυμμενως, εστιν ακουσαι φανερως της εντολης. οσοι
εν υμιν (εγγυς γαρ εστι το πασχα) αζυμα αγετε, τα αζυμα τα σωματικα, ουκ ακουετε
της λεγουσης εντολης· «εαν μη ακουσητε κεκρυμμενως, κλαυσεται η ψυχη υμων».
και περι σαββατου γυναικες μη ακουσασαι του προφητου ουκ ακουουσι
κεκρυμμενως, αλλα ακουουσι φανερως. ου λουονται την ημεραν του σαββατου,
επανερχονται «επι τα πτωχα και ασθενη στοιχεια», ως Χριστου μη επιδεδημηκοτος,
του τελειουντος ημας και διαβιβαζοντος απο των νομικων στοιχειων επι την
ευαγγελικην τελειοτητα. ∆ια τουτο προσεχωμεν αναγινωσκοντες τον νομον και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

τους προφητας, μηποτε υποπεσωμεν τηι λεγουσηι προφητειαι· «εαν δε μη ακουσητε
κεκρυμμενως, κλαυσεται η ψυχη υμων απο προσωπου υβρεως». οσοι την νηστειαν
την Ἰουδαικην ως μη νοουντες την του ιλασμου ημεραν τηρειτε [την] μετα την
Ἰησου Χριστου επιδημιαν, ουκ ηκουσατε του ιλασμου κεκρυμμενως, αλλα φανερως
μονον· το γαρ κεκρυμμενως ακουσαι του ιλασμου <εστιν> ακουσαι, πως «προεθετο ο
θεος ιλασμον περι των αμαρτιων ημων» Ἰησουν και οτι «αυτος ιλασμος εστι περι
των αμαρτιων ημων, ου περι των ημετερων δε μονον, αλλα και περι ολου του
κοσμου». καν παραβολαι ευαγγελικαι αναγινωσκωνται και ο ακροατης ηι των εξω,
ου κεκρυμμενως αυτων ακουσεται. εαν δε ο ακροατης αποστολος ηι η των
εισερχομενων «εις την οικιαν» Ἰησου, προσερχεται τωι Ἰησου, πυνθανεται και περι
της ασαφειας της παραβολης, και ερμηνευει αυτην Ἰησους και γινεται εκεινος ο
ακροατης του ευαγγελιου ακουων αυτου κεκρυμμενως, ινα μη κλαυσηι η ψυχη
αυτου· των γαρ μη ακουοντων κεκρυμμενως κλαιει η ψυχη. Τι θαυμασιως ουκ ειπεν·
κλαυσεσθε, εαν μη ακουσητε κεκρυμ μενως, αλλα· «η ψυχη υμων κλαυσεται»; εστι
τις κλαυθμος μονης ψυχης κλαιουσης, και ταχα εκεινον τον κλαυθμον διδασκει
ημας ο σωτηρ λεγων· «εκει εσται ο κλαυθμος». καν λεγηι· «ουαι οι γελωντες νυν, οτι
πενθησετε και κλαυσετε», περι εκεινου του κλαυθμου λεγει, ου απειλει και ενταυθα
ο προφητης λεγων· «εαν δε μη ακουσητε κεκρυμμενως, κλαυσεται η ψυχη υμων απο
προσωπου υβρεως». οταν γαρ υβριζησθε, τοτε κλαυσεσθε «και καταξουσιν οι
οφθαλμοι υμων δακρυα, οτι συνετριβη το ποιμνιον κυριου». εαν ιδηι νυν τις τα
Ἰουδαικα και συγκρινηι αυτα τοις αρχαιοις, οψεται τινα τροπον «συνετριβη το
ποιμνιον κυριου». ην γαρ τουτο ποτε ποιμνιον κυριου, και επει αναξιους εκριναν
εαυτους, εστραφη ο λογος εις τα εθνη. ει ουν εκεινο το ποιμνιον συνετριβη του
κυριου, ημεις η αγριελαιος, η παρα φυσιν εαυτης εγκεντριζομενη εις την
καλλιελαιον των πατερων, ου πλεον οφειλομεν φοβεισθαι, μηποτε συντριβηι και
τουτο «το ποιμνιον του κυριου»; μελλει γαρ συντριβεσθαι ποτε κατα το ειρη μενον
υπο του σωτηρος, οταν «δια το πληθυνθηναι την ανομιαν ψυγησεται η αγαπη των
πολλων». περι τινων γαρ ο λογος; ου περι Χριστιανων λεγομενων το «ψυγησεται η
αγαπη των πολλων» ειρηται; περι τινων ο λογος, οτι «πλην ελθων ο υιος του
ανθρωπου αρα ευρησει την πιστιν επι της γης»; ου περι ημων εστι; δια τουτο
προσεχωμεν εαυτοις παντα πραττοντες, ινα οσημεραι τουτο το ποιμνιον του θεου
βελτιωται, υγιαζηται, θεραπευηται, και πασα συντριβη αποστηι απο των ψυχων
ημων, ινα εν Χριστωι Ἰησου τελειω θωμεν, ωι εστιν η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας. Ἀμην. 13.t <Εις το «τις φεισεται επι σοι, Ἱερουσαλημ»; μεχρι του
«ητεκνωθην».> Ὁμιλια ιγʹ. 13.1 Τα λεγομενα προς την Ἱερουσαλημ μετα πολλης
απειλης νοησαι θελομεν ουτως εχοντα· «τις φεισεται επι σοι, Ἱερουσαλημ; η τις
σκυθρωπασει επι σοι; η τις ανακαμψει ερωτησαι εις ειρηνην σου; συ απεστραφης με,
λεγει κυριος. οπισω πορευσηι, και εκτενω την χειρα μου επι σε και διαφθερω σε, και
ουκετι ανησω σε. και διασπερω αυτους εν διασποραι». ειτα «ητεκνωθην». απορια
κατεσχε με, παρα δειγμα λαμβανω πολεμιον τινα αποδειχθεντα του βασιλευοντος
επι γης, οτι τωι τοιουτωι ουδε μεταδιδοναι ελεου εξεστιν, ινα μη δοκηι τις
προσκρουειν τωι καταδικασαντι βασιλει. και [ουκ εξεστι τον τοιουτον ουδε ελεησαι]
προσεπιτεινουσι τινες ουδε σκυθρωπαζοντες επ' αυτωι, ινα μη επι τωι σκυθρωπαζειν
δοκωσι δυσαρεστεισθαι τωι κριθεντι υπο του βασιλεως. ει νενοηκας τουτο, ιδε μοι
τον καταδικασθεντα υπο του θεου δια τας πολλας εαυτου αμαρτιας, και ορα τον
τοιουτον, λεγι<ωνων> οντων αγγελων των τεταγμενων επι το βοηθειν τηι των
ανθρωπων φυσει, υπο μηδενος ελεουμενον. εκαστος γαρ των αγγε λων ιδων τον
καταδικασαντα οτι θεος εστι, τον αποστραφεντα οτι δημιουργος εστι, την φυσιν των
αμαρτιων οτι τοιαυτη ωστε τον αγαθον θεον αναγκασθηναι, ιν' ουτως ειπω την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

ψηφον αγαγειν κατα του ημαρτηκοτος, εκαστος των ορωντων ου φειδεται, ου
σκυθρωπαζει, ουκ ελεει, ουκ επανερχεται ωστε παρακαλεσαι περι της προς τον
τοιουτον ειρηνης. Ἡ Ἱερουσαλημ τοινυν αυτη (ουτω γαρ λελεξεται δια το γραμμα)
ημαρτηκετω μου εις τον Ἰησουν, και τοιαυτα πεποιηκετω, ινα ειπηι περι αυτης ο
Ἰησους· «Ἱερουσαλημ Ἱερουσαλημ, η αποκτεινουσα τουςπροφητας και λιθοβολουσα
τους απεσταλμενους προς αυτην, ποσακις ηθελησα επισυναξαι τα τεκνα σου ον
τροπον ορνις επισυναγει τα νοσσια υπο τας πτερυγας, και ουκ ηθελησατε. ιδου
αφιεται υμιν ο οικος υμων». καταλειπεσθω αυτη η Ἱερουσαλημ ως καταλελειπται. οι
αγγελοι οι αει βοηθουντες τηι Ἱερουσαλημ, δι' ων διεταγη και ο Μωσεως νομος
«διαταγεις δι' αγγελων εν χειρι μεσιτου», καταλει πετωσαν την Ἱερουσαλημ και
λεγετωσαν· τα αμαρτηματα αυτης μεγαλα γεγονε, τον Ἰησουν απεκτειναν, επι τον
Χριστον τας χειρας επιβεβληκασιν. οσον ετι μικροτερα ην τα αμαρτηματα,
εδυναμεθα ετι περι αυτων αξιουν και παρακαλειν, εδυναμεθα φειδεσθαι της
Ἱερουσαλημ· τις επι τουτωι φεισεται; «εαν αμαρτανων αμαρτηι ανηρ εις ανδρα, και
προσευξονται περι αυτου· εαν δε εις κυριον αμαρτηι, τις προσευξεται περι αυτου»;
«αμαρτιαν ημαρτεν Ἱερουσαλημ, δια τουτο εις σαλον εγενετο»· και λεγεται προς
αυτην ταυτην πρωτον· «τις φεισεται επι σοι, Ἱερουσαλημ; και τις σκυθρωπασει επι
σοι»; ημεις ου σκυθρωπαζομεν επι τηι Ἱερουσαλημ και ταις συμφοραις αυτης και τοις
γενομενοις παντι τωι λαωι εκεινωι· «τωι γαρ εκεινων παρα πτωματι η σωτηρια ημων
γεγονεν εις το παραζηλωσαι αυτους». και <επει> το παραπτωμα αυτων τηλικαυτη
γεγονεν αμαρτια <ωστε δια φωνης κυριου λεχθηναι·> «τις ουν φεισεται επι σοι,
Ἱερουσαλημ», λεγω προς την αποκτεινασαν μου τον Ἰησουν και εγω· «τις φεισεται
επι σοι, Ἱερουσαλημ; και τις σκυθρωπασει επι σοι»; 13.2 Μεταβαινω απο του
γραμματος, καιτοιγε οδον εσχηκως, ην εδωκεν ο λογος, επι εκαστην ψυχην ηδη
αξιωθεισαν του οραν την ειρηνην· μετα γαρ τα μαθηματα τα θεια γεγονας
Ἱερουσαλημ, το προτερον ουσα Ἰεβους. <η ιστορια λεγει, οτι το ονομα του τοπου
εκεινου ην Ἰεβους>, δευτερον δε μετεβαλε το ονομα και γεγονεν Ἱερουσαλημ.
Ἰεβους φασιν Ἑβραιων παιδες οτι ερμηνευεται Πεπατημενη. Ἰεβους ουν, η
Πεπατημενη υπο δυναμεων αντικειμενων ψυχη, μεταβεβληται και γεγονεν
Ἱερουσαλημ, Ὅρασις ειρηνης. ει ουν, οτε μεταβεβληκας απο Ἰεβους εις το γενεσθαι
Ἱερουσαλημ, ημαρτες και «τον υιον του θεου καταπεπατηκας και το αιμα της καινης
δια θηκης κοινον (ως εκεινη και συ) ηγησω» και εν αμαρτημασι γεγονας χαλεποις,
λεχθησεται και περι σου· «τις φεισεται επι σοι, Ἱερουσαλημ»; «και τις σκυθρωπασει
επι σοι», εαν γενηι τοιουτος ως προδουναι τον Ἰησουν; εκαστος ημων αμαρτανων,
και μαλιστα ει μειζονα, εις Ἰησουν αμαρτανει. εαν δε και αποστατης ηι, ετι μαλιστα
ταυτα ποιει τωι Ἰησου πνευματικως α εποιησεν αυτωι Ἱερουσαλημ σωματικως. διο
«ποσωι δοκειτε χειρονος αξιωθησεται τιμωριας ο τον υιον του θεου καταπατησας και
το αιμα της διαθηκης κοινον ηγησαμενος, εν ωι ηγιασθη, και το πνευμα της χαριτος
ενυβρισας»; ει κατεπατησας τον υιον του θεου και το πνευμα της χαριτος ενυβρισας,
τις «φεισεται επι σοι; τις σκυθρωπασει επι σοι; τις ανακαμψει ερωτησαι τα εις
ειρηνην σου»; αυτον τον υιον του θεου τον ερωτησαντα σοι τα εις ειρηνην
προεδωκεν η του αμαρτωλου ψυχη· τις δυναται παρακαλεσαι ανακαμψας παλιν περι
της ειρηνης; γινωσκοντες ουν οτι «αδυνατον τους απαξ φωτισθεντας γευσαμενους
τε της δωρεας της επουρανιου και μετοχους γενηθεντας πνευματος αγιου και καλον
γευσαμενους θεου ρημα δυναμεις τε μελλοντος αιωνος, και παραπεσοντας, παλιν
ανακαινιζειν εις μετανοιαν, ανασταυρουντας εν εαυτοις τον υιον του θεου, και
παραδειγματιζοντας» παντα πραττωμεν, ινα μη και περι ημων λεγηται το «τις
φεισεται επι σοι, Ἱερουσαλημ; και τις σκυθρω πασει επι σοι; η τις ανακαμψει
ερωτησαι εις ειρηνην σοι»; 13.3 Και προς εκατεραν δε ερμηνειαν της Ἱερουσαλημ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

αρμοσει και το εξης· «συ απεστραφης με, λεγει κυριος, οπισω πορευσηι». οτι
απεστραφης τον υιον του θεου, και δια το απεστραφθαι τον υιον του θεου
απεστραφης τον θεον, τι δει και λεγειν; και επειδη απε στραφη η Ἱερουσαλημ <η> εν
τηι Ἰουδαιαι τον Χριστον, αφ' ης συνεκδοχικως παντας τους Ἰουδαιους νοητεον, δια
τουτο «οπισω πορευσηι». ην γαρ οτε ουκ οπισω επορευετο, αλλα εμπροσθεν· νυν δε
οπισω πορευεται «και εστραφησαν ταις καρδιαις εις Αιγυπτον», δηλον οτι ινα οπισω
πορευθωσι. περι δε του τι εστι το «οπισω πορευσηι» η τι τοις εμπροσθεν
επεκτεινεσθαι, ουτω παραστησομεν. ο δικαιος «τοις εμπροσθεν επεκτεινεται, των
οπισθεν επιλανθανεται». δηλον οτι ο εναντιως τωι δικαιωι διακειμενος των οπισω
μεμνηται και τοις εμπροσθεν ουκ επεκτεινεται. των δε οπισω μεμνημενος παρακουει
του Ἰησου διδασκοντος και λεγοντος· «μη στραφητω εις τα οπισω αραι το ιματιον
αυτου», παρακουει του Ἰησου λεγοντος· «μνημονευετε της γυναικος Λωτ»,
παρακουει του Ἰησου λεγοντος· «ουδεις βαλων την χειρα επ' αροτρον και στραφεις
εις τα οπισω, ευθετος εστι τηι βασιλειαι του θεου». και εν τωι νομωι δε γεγραπται, οτι
ειπον οι αγγελοι προς τον εξελθοντα απο Σοδομων Λωτ· «μη περιβλεψηι εις τα οπισω
μηδε στηις εν πασηι τηι περιχωρωι· εις το ορος συζου, μηποτε συμπαραληφθηις». και
τουτο δε εχει διανοιαν αξιαν αγγελικου πνευματος· «μη περιβλεψηι εις τα οπισω»,
αει τοις εμπροσθεν επεκτεινου. καταλελοιπας Σοδομα, μη στρεφου εις Σοδομα. κατα
λελοιπας την κακιαν και την αμαρτιαν, μη επιστραφηις προς αυτην «μηδε στηις εν
πασηι τηι περιχωρωι». καν τηρησηις την προτεραν εντολην την λεγουσαν· «μη
περιβλεψηι εις τα οπισω», ουκ αρκει σοι προς το σωθηναι, εαν μη και της δευτερας
εντολης ακουσηις λεγουσης· «μηδε στηις εν πασηι τηι περιχωρωι». ου δει γαρ
αρξαμενον προκοπτειν εσταναι εν τηι περιχωρωι Σοδομων, ει και Σοδομα διαβεβηκεν,
αλλα διαβαντα απο του εσταναι εν τηι περιχωρωι συζεσθαι εις το ορος κατα το «μη
περιβλεψηι εις τα οπισω μηδε στηις εν πασηι τηι περι χωρωι· εις το ορος συζου, μηποτε
συμπαραληφθηις». ει βουλει μη συμπαραληφθηναι Σοδομιταις, μηποτε εις τα οπισω
στραφηις μηδε στηις εν τηι περιχωρωι Σοδομων μηδε αλλαχου γενηι η εις το ορος· εκει
γαρ εστι μονον σωθηναι. εστι δε το ορος κυριος Ἰησους, ωι εστιν η δοξα και το κρατος
εις τους αιωνας. Ἀμην. 14.t Εις το «οιμοι εγω μητερ» μεχρι του «δια τουτο ταδε λεγει
κυριος· εαν επιστραφηις, και αποκαταστησω σε». Ὁμιλια ιδʹ. 14.1 Οι ιατροι των
σωματων παρα τους καμνοντας γινομενοι και αει τηι θεραπειαι των καμνοντων
εαυτους επιδιδοντες κατα το βουλημα της τεχνης της ιατρικης ορωσι δεινα και
θιγγανουσιν αηδων, <και> επ' αλλοτριαις συμφοραις καρπουνται ιδιας λυπας, και
εστιν αει ο βιος αυτων εν περιστασει. ουδεποτε γαρ εισι μετα υγιαινοντων, αλλ' αει
μετα των τραυματιων, μετα των νομας εχοντων, μετα των πεπληρω μενων πυων,
πυρετων, νοσων ποικιλων. και ει βουλεται τις στειλα σθαι την ιατρικην, ουκ
αγανακτησει ουδ' αμελησει του βουληματος της τεχνης ης ανειληφεν, επαν ηι μετα
των τοιουτων ως προειρηκαμεν. Τουτο δε μοι το προοιμιον λελεκται δια το και τους
προφητας οιον ειναι ιατρους ψυχων και αει προσδιατριβειν οπου οι δεομενοι
θεραπειας· «ου» γαρ «χρειαν εχουσιν οι υγιαινοντες ιατρου αλλ' οι κακως εχοντες».
οπερ δε πασχουσιν υπο των ακολαστων καμνοντων ιατροι, τουτο πασχουσι και οι
προφηται και οι διδασκαλοι υπο των ου βουλομενων θεραπευεσθαι. εκειθεν γαρ
μισουνται, ως διατασσομενοι παρα την προαιρεσιν της επιθυμιας των καμνοντων,
ως κωλυοντες τρυφαν και ηδεσθαι τους και εν νοσοις βουλομενους μη τα αξια των
νοσων λαμβανειν. φευγουσιν ουν οι ακολαστοι των καμνοντων ιατρους, πολλακις
αυτοις και λοιδορουμενοι και κακολογουντες αυτους και παν οτιποτουν ποιουντες ο
ποιησειεν αν εχθρος εχθρωι. επιλανθα νονται γαρ ουτοι οτι ως φιλοι προσερχονται,
αφορωντες εις το επιπονον της διαιτης, εις το επιπονον της απο σιδηρου ιατρων
πληγης, ουκ εις το τελος το μετα τον πονον, και μισουσιν ως πατερας πονων μονον,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

ουχι δε πονων φεροντων επι υγιειαν τους ιατρευομενους. 14.2 Ὁ λαος τοινυν
εκεινος εκαμνε, ποικιλαι νοσοι ησαν εν τωι λαωι τωι χρηματισαντι του θεου. επεμπεν
αυτοις ιατρους ο θεος τους προφητας. εις των ιατρων και Ἱερεμιας ην· ηλεγχε τους
αμαρ τανοντας, επιστρεφειν βουλομενος τους κακως πραττοντας. οι δε δεον ακουειν
των λεγομενων, κατηγορουν του προφητου και κατη γορουν επι δικαστων
παραπλησιων εαυτοις. και αει εν δικαις ην ο προφητης υπο των οσον επι τηι
προφητειαι αυτου θεραπευθεντων, δια δε την ιδιαν απειθειαν μη θεραπευομενων. επι
τουτοις οτε μεν λεγει· «και ειπα· ου μη λαλησω ουδε μη ονομασω το ονομα κυριου.
και εγενετο ως πυρ καιομενον φλεγον εν τοις οστεοις μου, και παρειμαι παντοθεν
και ου δυναμαι φερειν». οτε δε φησιν, ορων εαυτον αει δικαζομενον,
λοιδορουμενον, εγκαλουμενον, ψευδομαρτυρου μενον· «οιμοι εγω, μητερ, ως τινα
με ετεκες;» ελεγεν «ανδρα» ου δικαζοντα αλλα «δικαζομενον», και ου διακρινοντα
αλλα «διακρινο μενον πασηι τηι γηι». και επει οι καμνοντες ουκ ηκουον αυτου καλως
συμβουλευοντος και ιατρικως, φησιν· «ουκ ωφελησα». και επει δανει ζοντος αυτου
τα πνευματικα αργυρια ουκ εβουλοντο ακουειν εκεινοι οις ελεγεν, ινα ωφεληθωσιν
εξ ων ηκουσαν, φησιν· «ουδε ωφειλησε μοι ουδεις, ουδε ωφειλησα». 14.3 Ἀλλα
προλαβων ταυτα ειπον, πριν διηγησωμαι το «ουκ ωφειλησα, ουδε ωφειλησε μοι
ουδεις». δισση γαρ εστιν η γραφη· εν μεν γαρ τοις πλειστοις αντιγραφοις «ουκ
ωφελησα, ουδε ωφελησε με ουδεις», εν δε τοις ακριβεστατοις και συμφωνουσι τοις
Ἑβραικοις «ουκ ωφειλησα, ουδε ωφειλησε μοι ουδεις». δει ουν και το καθη
μαξευμενον και φερομενον εν ταις εκκλησιαις διηγησασθαι και το απο των
Ἑβραικων γραφων αδιηγητον μη καταλιπειν. εκηρυσσε τοινυν τον λογον, ουδεις
προσιετο τα λεγομενα. ως και ιατρος προσανηλισκε τα φαρμακα, ακολαστων οντων
και τας ιδιας επιθυμιας πληρουντων των καμνοντων. ωσει και εκεινος ελεγεν· «ουκ
ωφελησα, ουδε ωφελησε με ουδεις». ταχα αντιπαθεια εστι δια την φιλανθρωπιαν
του ωφεληθεντος προς τον ωφελησαντα, ωστε γενεσθαι εις το ωφε ληθηναι και τον
λεγοντα, επει «μακαριος ο λεγων εις ωτα ακουοντων». ταυτην ουν την ωφελειαν
ωφεληθειη αν διδασκαλος απο ακροατων προκοπτοντων και βελτιουμενων,
ωφεληθειη αν τωι εχειν καρπους εν αυτοις. <ταυτην ουκ εχων απο των Ἰουδαιων
Ἱερεμιας φησιν·> «ουδεις με ωφελησεν». ει γαρ καρπον μεν δει εχειν εν τοις
ακροαταις τον λεγοντα, ο δε ακροωμενος παρεκδεχοιτο και εξω γινοιτο των
λεγομενων, λεγεται το «ουκ ωφελησε με ουδε εις»· επει μη ωφεληται ταυτην την
ωφελειαν, ην ωφεληθη αν εκ του τον ακροατην ωφε ληθεντα αιτιον προκοπης και
μακαριοτητος γενεσθαι τωι ωφελησαντι. και αλλως δε πας ο διδασκων κατ' αυτο το
διδασκειν, οσωι συνετω τερος εστιν ο μανθανων, ωφελειται εις α διδασκει, εις α
μανθανει. και κρειττους γινονται περι α παραδιδοασι μαθηματα οι λεγοντες, οτε
συνετοι οντες οι ακροαται και ουχ απαξαπλως παραδεχονται, αλλα αντιβασανιζουσι
και ερωτωσι και εξεταζουσι το βουλημα των λεγομενων. «ουτ'« ουν «ωφελησα, ουτε
ωφελησε με ουδε εις». 14.4 Ἐπει δε και αλλη διηγησις αναγκαια δια τα αντιγραφα τα
ακριβεστερα ουτως εχοντα· «ουκ ωφειλησα, ουδε ωφειλησε μοι ουδεις»,
διηγησομεθα και ουτως εχον το ρητον. ο μεν «πασιν αποδιδους τας οφειλας, τωι τον
φοβον τον φοβον, τωι το τελος το τελος, τωι τον φορον τον φορον, τωι την τιμην την
τιμην» και πασι τα καθηκοντα αποδιδους, ως μη οφειλειν τα καθηκοντα προς τινας,
τιμησας <γονεις> ως γονεις, <ως> ειπειν, αδελφους ως αδελφους, υιους ως υιους, επι
σκοπους ως επισκοπους, πρεσβυτερους ως πρεσβυτερους, διακονους ως διακονους,
πιστους ως πιστους, κατηχουμενους ως κατηχουμενους, ει παντα αποδιδωσι τα
καθηκοντα, ουκ ωφειλησεν. ει δε οφειλει μεν ποιησαι καθηκον, ου πεποιηκε δε, ου
δυναται λεγειν· «ουκ ωφει λησα»· οφειλων γαρ ουκ αποδεδωκε. πως ουν διηγησομαι
και το «ουδε ωφειλησε μοι ουδεις»; εγω μεν εδανειζον και διδοναι εβου λομην τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

πνευματικα χρηματα, οι δε απεστρεφοντο απο των λεγο μενων και ου παρειχον
αυτους δεκτικους ινα οφειλωσι· δια τουτο ουκ ωφειλησε μοι ουδε εις. τις γαρ
παρεδεξατο τα λεγομενα, ινα εκ του παραδεχεσθαι οφειλετης γενηται ων ηκουσε και
απαιτηθηι ως οφειλετης των λεγομενων τους τοκους; βελτιον ουν κατα τουτο λαβειν
τον ακροατην απο του λεγοντος λογικα αργυρια και οφειλειν, η μη παραδεχομενον
μηδε λαμβανοντα μηδε οφειλειν. ως εν εγκλη μασι γαρ κειται και το «ουκ ωφειλησε
μοι ουδε εις». 14.5 Το δε «οιμοι μητερ, ως τινα με εγεννησας ανδρα δικαζομενον και
διακρινομενον εν πασηι τηι γηι» ουκ οιμαι τοις αλλοις ουτως αρμοζειν προφηταις
λεγειν ως τωι Ἱερεμιαι· οι μεν γαρ πολλοι των προφητων μετα τινας χρονους, μετα
την κακιαν, μετα τα αμαρτη ματα μεταβαλοντες προφητευειν ηρξαντο, Ἱερεμιας δε
εκ παιδων προφητευει. και εστι παραδειγμα διδοναι απο των γεγραμμενων. Ἡσαΐας
ουκ ηκουσε· «προ του με πλασαι σε εν κοιλιαι επισταμαι σε, και προ του σε εξελθειν
εκ μητρας ηγιακα σε, προφητην εις εθνη τεθεικα σε»· ουδε ειπεν· «ουκ επισταμαι
λαλειν, οτι νεωτερος εγω ειμι», αλλ' οτε ειδε την ορασιν την αναγεγραμμενην εν τηι
προ φητειαι αυτου, [ειδε] και ειπεν· «οιμοι ταλας εγω, οτι ακαθαρτα χειλη εχων εν
μεσωι λαου ακαθαρτα χειλη εχοντος εγω οικω, και τον βασιλεα κυριον σαβαωθ ειδον
τοις οφθαλμοις μου», «και απεσταλη» φησι «προς με εν των Σεραφιμ, και ηψατο των
χειλεων μου και ειπεν· ιδου αφηιρηκα τας ανομιας σου, και τας αμαρτιας σου τουτο
καθαριει». <μετα> τας αμαρτιας ουν, ας προτερον εποιησεν, υστερον γεγονεν αξιος
του αγιου πνευματος Ἡσαΐας· και επροφητευσε. και επ' αλλωι το παραπλησιον ευροις
αν. αλλ' ουχ ουτως ο Ἱερεμιας· ετι γαρ εκ σπαργανων τωι πνευματι τωι προφητικωι
κοσμηθεις εκ παιδων προεφητευσε, διο ελεγε (το κοινον γαρ πρωτον διηγουμαι)·
«οιμοι εγω, μητερ, ως τινα με εγεννησας ανδρα δικαζομενον και διακρινο μενον
πασηι τηι γηι»; Των προ εμου δε τις επεβαλε τωι τοπωι λεγων οτι ταυτα ελεγεν ου προς
την μητερα την σωματικην, αλλα προς την μητερα την γεννωσαν προφητας. τις δε
γενναι προφητας <η> η σοφια του θεου; ελεγεν ουν το «οιμοι εγω, μητερ», «ως τινα
με ετεκες», ω σοφια; τα δε τεκνα της σοφιας και εν τωι ευαγγελιωι αναγεγραπται·
«και απο στελλει η σοφια τα τεκνα αυτης». ειρηται ουν· «οιμοι εγω, μητερ» εμη
σοφια «ως τινα με ετεκες ανδρα δικαζομενον», τις ειμι εγω, οτι εις τοσουτον
γεγεννημαι, ινα δικαζωμαι, ινα διακρινωμαι δια τους ελεγχους, δια τας επιπληξεις,
δια την διδασκαλιαν προς παντας τους επι της γης; εαν ο Ἱερεμιας ταυτα λεγηι· «ως
τινα με ετεκες ανδρα δικαζομενον και διακρινομενον πασηι τηι γηι», ουκ εχω
διηγησασθαι το «πασηι τηι γηι»· ου γαρ πασηι τηι γηι διεκρινετο Ἱερεμιας. η βιασα μενοι
ερουμεν το «πασηι τηι γηι» αντι του πασηι τηι Ἰουδαιαι; ου γαρ εφθανεν η προφητεια
αυτου προφητευοντος τοτε εις πασαν την γην. μηποτε δε ως επι αλλων μυριων
εδειξαμεν τον Ἱερεμιαν αντι του κυριου ημων Ἰησου Χριστου ειρησθαι, ουτως και
ενταυθα ερουμεν. εν τηι αρχηι επεσημειωσαμην το «ιδου τεθεικα σε εις εθνη και
βασιλειας, εκριζουν και κατασκαπτειν και απολλυειν και οικοδομειν και
καταφυτευειν». τουτο ουκ εποιησεν ο Ἱερεμιας. Ἰησους δε Χριστος τας της [γης]
αμαρτιας βασιλειας εξερριζωσεν και τας οικοδομας της κακιας κατεσκαψε και
εποιησεν αντι εκεινων των βασιλειων βασιλευσαι [ημων] την δικαιοσυνην και την
αληθειαν εν ταις ψυχαις ημων. ωσπερ ουν εκεινα επι τον Χριστον μαλλον ηρμοζεν
αναφερεσθαι η επι τον Ἱερεμιαν, ουτως ηγουμαι και αλλα πολλα και ταυτα. 14.6
Πρωτον λεκτεον περι του «οιμοι», <ει> δια το δυσφημοειδες δυναται ο σωτηρ λεγειν
ο και ταλανιζων ετερους το «οιμοι». παρα στησομεν δε απο ομολογουμενων λεξεων,
αιτινες ουχ αρμοζουσιν αλλωι η τωι σωτηρι, τινα τροπον και εκλαυσεν επι την
Ἱερουσαλημ· κλαιοντος δε φωνη εστι το «οιμοι». και κειται εν τωι ευαγγελιωι οτι
ιδων την Ἱερουσαλημ εκλαυσεν επ' αυτην και ειπεν· «Ἱερουσαλημ Ἱερουσαλημ, η
αποκτεινουσα τους προφητας και λιθοβολουσα τους απεσταλ μενους προς αυτην,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα τεκνα σου» και τα εξης. σαφως δε και ταυτα υπο
του σωτηρος λελεκται εν τωι «οιμοι οτι εγενηθην ως συναγων καλαμην εν αμητωι
και ως επι φυλλιδα εν τρυγητωι, ουκ οντος σταχυος του φαγειν τα πρωτογονα. οιμοι
ψυχη, οτι απολωλεν ευλαβης απο της γης, και ο κατορθων εν ανθρωποις ουχ
υπαρχει. παντες εις αιματα δικαζονται». ηλθε γαρ [ως συναγων καλαμην] εις αμητον
ινα θερισηι, και ευρισκει πολλους αμαρτωλους και λεγει· «οιμοι οτι εγενηθην ως
συναγων καλαμην εν αμητωι». ηλθε τρυγησαι καρπον ζωης εν τοις ανθρωποις,
ευρισκει πολλα αμαρτηματα εν ημιν και δια τουτο λεγει· «και ως επιφυλλιδα εν
τρυγητωι, ουκ οντος σταχυος του φαγειν τα πρωτογονα». φησι και αλλαχου το
παραπλησιον τουτοις προς τον πατερα λεγων· «τις ωφελεια εν τωι αιματι μου, εν τωι
καταβηναι με εις διαφθοραν;» τι ωφελησα τηλικουτο τους ανθρωπους; τι αξιον του
αιματος, ου εξεχεα υπερ αυτων, πεποιηκασι; «τις ωφελεια εν τωι αιματι <μου>, εν τωι
καταβηναι με» εξ ουρανων; καταβεβηκα, ηλθον επι την γην, επεδωκα εμαυτον
διαφθοραι, εφορεσα σωμα ανθρωπινον· τι αυτων αξιον κατωρθωται τοις ανθρωποις;
«τις ωφελεια εν τωι αιματι μου, εν τωι καταβηναι με εις διαφθοραν; μη
εξομολογησεται σοι χους, η αναγγελει την αληθειαν σου»; τοιουτο ουν εστι και το
ενθαδε πρωτον υπο του σωτηρος λεγομενον το «οιμοι εγω, μητερ, ως τινα με ετεκες
ανδρα»; ουχι ηι θεος ο σωτηρ λεγει το «οιμοι εγω, μητερ» αλλ' ηι ανθρωπος, ως εν τωι
προφητηι· «οιμοι ψυχη, οτι απολωλεν ευλαβης απο της γης». η δε ψυχη ανθρωπινη
ην, δια τουτο και τε ταρακται, δια τουτο και περιλυπος ην. ο δε λογος ο εν αρχηι προς
τον θεον ου τεταρακται, εκεινος ουκ αν λεγοι το «οιμοι». ουδε γαρ ο λογος
επιδεχεται θανατον, αλλα το ανθρωπινον εστι το τουτο επιδεξαμενον, ως πολλακις
παρεστησαμεν. 14.7 «Ὡς τινα με ετεκες ανδρα δικαζομενον και διακρινομενον εν
πασηι τηι γηι»; εαν ιδηις μοι τους πανταχου μαρτυρας δικαζομενους <και> καθ'
εκαστην εκκλησιαν παρισταμενους τοις δικασταις, οψει τινα τροπον Ἰησους Χριστος
εν εκαστωι των μαρτυρων δικαζεται· αυτος γαρ εστιν ο εν τοις μαρτυ<ρου>σι τηι
αληθειαι δικαζομενος. και τουτο πεισθησηι παραδεξασθαι βλεπων οτι ου σε φησιν
ειναι εν φυλακηι οταν συ ηις εν φυλακηι, αλλ' εαυτον, ου σε πεινωντα οταν συ πειναις,
αλλ' εαυτον, ου σε διψωντα, αλλ' εαυτον. «εν φυλακηι ημην και ηλθετε προς με.
επεινων και εδωκατε μοι φαγειν, εδιψων και επο τισατε <με>«. ουκουν καν
δικαζηται Χριστιανος ου δι' αλλο τι, ου δια τας ιδιας αμαρτιας, αλλ' οτι Χριστιανος
εστι, Χριστος εστιν ο δικαζομενος. εν πασηι ουν τηι γηι δικαζεται Χριστος Ἰησους· και
οσακις ουν Χριστιανος δικαζεται, Χριστος εστιν ο δικαζομενος· ου μονον επι τουτων
των δικαστηριων, αλλα φερε συκοφαντεισθαι Χριστιανον [α δει] περι τινος
εγκαλουμενον, και τοτε Χριστος αδικως δικαζεται. «Ὡς τινα με ετεκες ανδρα
δικαζομενον και διακρινομενον εν πασηι τηι γηι;» 14.8 <και ετι δε ουτως νοησεις, πως
«δικαζεται και διακρινεται εν πασηι τηι γηι».> τις ουν ου δικαζει τον Χριστιανον
λογον; τις των εθνων καν απλως ουκ εξεταζει αυτον; τις ου λεγει των Ἰουδαιων τα
περι Χριστιανων; τις των Ἑλληνων; τις των φιλοσοφων; τις των ιδιωτων; [και ετι δε
ουτως νοησεις, πως «δικαζεται και δια κρινεται εν πασηι τηι γηι».] πανταχου Ἰησους
δικαζεται και κρινεται· και υφ' ων μεν καταδικαζεται, υφ' ων δε ου καταδικαζεται.
εαν μη καταδικαζηται, παραδεκτος γινεται· ανοιγεις αυτωι τας θυριδας, εισερχεται
προς σε· πιστευεις εις αυτον, <δειπνει μετα σου>. εαν δε μη παραδεξηι περι
Χριστιανισμου ακουων, ουδεν αλλο πεποιηκας η κατε δικασας τον Ἰησουν <ως>
ψευδομενον, ως πλανησαντα τους ανθρω πους, ως ουκ αληθευοντα, δια του μη
πεπιστευκεναι τωι λογωι ωι διδασκει. «ως τινα με ετεκες ανδρα δικαζομενον και
διακρινομενον εν πασηι τηι γηι;» οσοι μεν τελεον απιστουσι, καταδικαζουσιν αυτον·
οσοι δε ουκ απιστουσιν αλλα αμφιβαλλουσι περι αυτου, διακρινονται περι αυτου.
δυο πασχει ο Ἰησους εν ανθρωποις· υπο μεν των απιστων καταδικαζεται, υπο δε των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

διψυχων διακρινεται. εαν φορεσηις «την εικονα του επουρανιου» αποθεμενος «την
εικονα του χοικου», ουκ ει γη καταδικαζουσα αυτον, ουδε ει γη εν ηι καταδικαζεται,
ουκετι γη ει διακρινουσα αυτον. 14.9 «Ἡ ισχυς μου εξελιπεν εν τοις καταρωμενοις
με». ο απο στολος λεγει περι του σωτηρος οτι «εσταυρωθη εξ ασθενειας». και ο
προφητης δε παραπλησια τουτοις λεγει εν τωι «κυριε, τις επιστευσε τηι ακοηι ημων;
και ο βραχιων κυριου τινι απεκαλυφθη; ανηγγειλαμεν εναντιον αυτου ως παιδιον,
ως ριζα εν γηι διψωσηι· ειδομεν αυτον, και ουκ ειχεν ειδος ουδε καλλος, αλλα το
ειδος αυτου ατιμον, εκλειπον παρα τους υιους των ανθρωπων. ανθρωπος εν πληγηι
ων και εν πονωι και ειδως φερειν μαλακιαν, οτι απεστραπται το προσωπον αυτου
απο ατιμιας, ητιμασθη και ουκ ελογισθη. ουτος τας ανομιας ημων φερει και περι
ημων οδυναται, και ημεις ελογισαμεθα αυτον ειναι εν πονωι και εν πληγηι και εν
κακωσει. αυτος δε ετραυματισθη δια τας ανομιας ημων, και μεμαλακισται δια τας
αμαρτιας ημων· παιδεια ειρηνης ημων επ' αυτον, τωι μωλωπι αυτου ημεις ιαθημεν».
ουκουν ανελαβε την ασθενειαν των αμαρτηματων ημων και εφορεσεν ημας και
ηλθε προς τους καταρωμενους αυτον, και η ισχυς αυτου εξελιπεν απο των
καταρωμενων απ' ουρανων καταβαινοντος. αμα γαρ ανελαβε την του δουλου
μορφην και εαυτον εκενωσεν, ως ο αποστολος ειπεν οτι «εκενωσεν εαυτον μορφην
δουλου λαβων». «εξελιπεν» ουν φησιν «η ισχυς μου εν τοις καταρωμενοις με». 14.10
Ἴδωμεν ει αυτου διδοντος του λογου δυναμεθα και αλλο σαφεστερον τι παρα τα
ειρημενα ειπειν εις το «η ισχυς μου εξελιπεν εν τοις καταρωμενοις με». «ην το φως
το αληθινον, ο φωτιζει παντα ανθρωπον ερχομενον εις τον κοσμον». <«το φως το
αληθινον» ο υιος εστι του θεου, «ο φωτιζει παντα ανθρωπον ερχομενον εις τον
κοσμον».> και ος εστι λογικος, μετεχει του αληθινου φωτος, λογικος δε εστι πας
ανθρωπος. των ουν μετεχοντων λογου παντων ανθρω πων εν τισι μεν η ισχυς του
λογου ηυξησεν, εν τισι δε εκλειπει. εαν μεν ιδηις ψυχην εμπαθη και αμαρτωλον, οψει
εκει την ισχυν του λογου επιλειπουσαν· εαν δε ιδηις ψυχην αγιαν και δικαιαν, οψει
την ισχυν του λογου οσημεραι καρποφορουσαν, και το ειρημενον περι Ἰησου
εφαρμοσεις τοις δικαιοις. ου γαρ καθ' αυτον μονον «ο Ἰησους προεκοπτεν εν τηι
σοφιαι και ηλικιαι και χαριτι παρα θεωι και ανθρω ποις», αλλα και εν εκαστωι των την
προκοπην εν σοφιαι και ηλικιαι και χαριτι παραδεχομενων προκοπτει «Ἰησους εν
σοφιαι και ηλικιαι και χαριτι παρα θεωι και ανθρωποις». λεγει ουν ο λογος, ο υιος του
θεου, <ο> ων εν τωι ειποντι «οιμοι εγω, μητερ» και τα εξης, οτι «η ισχυς μου εξελιπεν
εν τοις καταρωμενοις με». ος αν καταρασηται τωι λογωι, ουτος ευθεως λαμβανει την
κολασιν επι τωι καταρασασθαι τωι λογωι, επι τωι μεμψασθαι τηι διδασκαλιαι Ἰησου· η
γαρ ισχυς του Ἰησου εκλειπει εν τωι τοιουτωι, και ουκ εστιν ισχυς λογου εν αυτωι. ως
παλιν εκ του εναντιου, εαν ευλογησηις Ἰησουν και παραδεξηι αυτον, η ισχυς <αυτου>
το εναντιον πασχει ου πεπονθεν εν τοις καταρωμενοις αυτον· ως γαρ εκει εξελιπεν
εν τοις καταρωμενοις, ουτως ενταυθα αυξει εν τοις ευλογουσι. 14.11 «Γενοιτο, κυριε,
κατευθυναντων αυτων· ει μη παρεστην σοι εν καιρωι των κακων αυτων». τι
«γενοιτο, κυριε»; ο δυναμενος αφ' εαυτου συναγαγετω το τοιουτον. [το γενοιτο]
«δεσποτα κυριε, κατευθυναντων αυτων» γενοιτο ισχυς εκλειπουσα εν τοις καταρω
μενοις, οταν <μετανοησαντες> μετα το κακως με ειπειν τραπωσι την ευθειαν και
αυτην οδευσωσι. «γενοιτο, δεσποτα, κατευθυναντων αυτων· ει μη παρεστην σοι».
ειτα δικαιολογειται περι των κακολο γουντων αυτον λεγων· «ει μη παρεστην σοι εν
καιρωι των κακων αυτων». παρεστη τωι πατρι «ιλασμος ων περι των αμαρτιων
ημων» και παρεκαλεσε περι αυτων εν αυτωι τωι καιρωι των κακων ημων. ουδε γαρ
παρεστη μετα τον καιρον των κακων ημων, αλλ' «ετι οντων αμαρ τωλων ημων
Χριστος υπερ ημων απεθανεν». «ει μη παρεστην σοι εν καιρωι των κακων αυτων, εν
καιρωι των θλιψεων αυτων, εις αγαθα προς τον εχθρον». και εν τωι καιρωι της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

θλιψεως αυτων, φησι, της προς τον εχθρον εγω παρεστην σοι υπερ αυτων. τις δε ο
εχθρος η «ο αντιδικος ημων διαβολος», ος εθλιψεν ημας; και σαφως εν τωι καιρωι της
εχθρας εκεινου της κατα των ανθρωπων παρεστη τωι πατρι ο σωτηρ ημων και
εδεηθη περι της ημετερας αιχμαλωσιας, ινα λυτρωθωμεν και ρυσθωμεν απο του
εχθρου. ταυτα μεν ο σωτηρ η ο προφητης ειρηκετω· και γαρ ο προφητης δυναται τα
τοιαυτα ειρηκεναι και ηυχθαι περι του λαου εν τωι «καιρωι των κακων αυτων». 14.12
Ἐπι τουτοις [τι] αποκρινεται ο θεος προς τον λαον τον κατη γορηθεντα υπο του
προφητου η υπο του Χριστου και ταυτα λεγει προς αυτον· «σιδηρος και περιβολαιον
χαλκουν η ισχυς σου», σκλη ρα, ανενδοτος, ουκ ελαυνομενη. <«σιδηρος και
περιβολαιον χαλκουν η ισχυς σου»,> οιον τμητικη τις και διαιρουσα η ισχυς σου, ουκ
επ' αγαθωι ουσα ισχυς. «και θησαυρους σου εις προνομην δωσω, ανταλ λαγμα <δια>
πασας τας αμαρτιας σου». τινας «θησαυρους» των αμαρ τανοντων διδωσιν «εις
προνομην» ο θεος, και διδωσιν αυτους «ανταλ λαγμα δια πασας τας αμαρτιας»
αυτων; ποτερον ποτε τους επι γης θησαυριζομενους αυτοις; εκαστος γαρ των
ανθρωπων θησαυ ριζει· ει μεν φαυλος εστιν, επι γης, ει δε αστειος, εν ουρανωι, ως
εδιδαχθημεν απο του ευαγγελιου. η λεγει τωι λαωι εκεινωι, οτι μελλω δια τα
αμαρτηματα σου τους θησαυρους σου διδοναι εις προνομην; ποιοι θησαυροι εκεινου
του λαου εδοθησαν εις προνομην; ιδε εις των θησαυρων Ἱερεμιας, αλλος θησαυρος
Ἡσαΐας, θησαυρος ην και Μωσης. τουτους τους θησαυρους ελαβεν ο θεος απ'
εκεινου του λαου και δια Χριστου, ειποντος· «αρθησεται αφ' υμων η βασιλεια του
θεου και δοθησεται εθνει ποιουντι τους καρπους αυτης», εδω κεν ημιν. «∆ωσω» ουν
«δια τας αμαρτιας σου τους θησαυρους σου εις προ νομην». και εδωκεν τους
θησαυρους του λαου εκεινου ημιν· «πρωτοι γαρ εκεινοι επιστευθησαν τα λογια του
θεου», ειτα μετ' εκεινους ημεις επιστευθημεν, αρθεντων των λογιων του θεου απ'
εκεινων και δοθεντων ημιν. και λεγομεν το «αρθησεται αφ' υμων η βασιλεια του
θεου και δοθησεται εθνει ποιουντι τους καρπους αυτης» ειρησθαι υπο του σωτηρος
και πεπληρωσθαι. ουχ οτι ηρθη απ' αυτων η γραφη, αλλα νυν ουκετι εχουσι τον
νομον και τους προφητας τωι μη θεωρειν τον εν αυτοις νουν. εχουσι γαρ τα βιβλια,
αλλα πως ηρθη απ' αυτων η βασιλεια του θεου; ο νους των γραφων ηρθη απ' αυτων.
ουκετι συζεται διηγησις παρ' αυτοις νομικη η προφη τικη, αλλ' εισιν
αναγινωσκοντες και μη νοουντες· πεπληρωται γαρ δια την Χριστου επιδημιαν το
«ειπον τωι λαωι εκεινωι· ακοηι ακουσετε και ου μη συνητε, και βλεποντες βλεψετε και
ου μη ιδητε. επαχυνθη γαρ η καρδια του λαου τουτου». πεπληρωται και το
ειρημενον υπο του Ἡσαΐου οτι «αφελει κυριος απο της Ἰουδαιας και απο της
Ἱερουσαλημ ισχυοντα και ισχυουσαν, γιγαντα και πολεμιστην ανθρωπον, δικαστην
και προφητην και στοχαστην και σοφον αρχιτεκτονα και συνετον ακροατην». ταυτα
παντα αφειλεν ο θεος απ' εκεινων και εδωκεν, εαν γε ημεις δεξωμεθα, ημιν τοις απο
των εθνων. ταυτα δια το «και τους θησαυρους σου εις προνομην δωσω».
«Ἀνταλλαγμα δια πασας τας αμαρτιας σου και εν πασι τοις οριοις σου». ωσει ελεγε·
δια τας αμαρτιας σου τας επι παντα τα ορια σου εφθακυιας· ουδεν γαρ οριον εκεινου
του λαου εστιν, ο αμαρτιας ου πεπληρωται. και πως παν οριον αυτων ουκ εμελλεν
αμαρτιας πληρουσθαι [επ' αυτοις], το οσον επ' αυτοις αποκτειναντων δικαιοσυνην,
ει Χριστος δικαιοσυνη, αποκτειναντων [την] σοφιαν, ει Χριστος σοφια,
αποκτειναντων αληθειαν, ει Χριστος αληθεια; δια γαρ του καταδεδικακεναι την επι
θανατωι τον υιον του θεου ταυτα παντα απεβαλον και απωλεσαν. και αναστας μου ο
κυριος Ἰησους εκ νεκρων ουκετι εφανη τοις αποκτεινασιν αυτον· ου γαρ εχομεν εν
τηι ιστοριαι οτι εφανη τοις αποκτεινασιν αυτον, αλλα μονοις τοις πι στευουσιν εφανη
αναστας απο των νεκρων. 14.13 «και καταδουλωσω σε εν πασι τοις εχθροις σου εν τηι
γηι ηι ουκ ᾔδεις». καταδεδουλωται ο λαος εκεινος εν τοις εχθροις, και γεγονεν εν τηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

γηι ηι ουκ ᾔδει. «οτι πυρ εκκεκαυται εκ του θυμου μου, εφ' υμας καυθησεται». Μετα
ταυτα και τους λογους των απειλων των ειρημενων προς τον λαον <ο> ανωτερω
ευξαμενος συμπληροι την ευχην και συναπτει τοις προειρημενοις ταυτα· «συ εγνως,
κυριε, μνησθητι μου και επισκεψαι με, και αθωωσον με απο των καταδιωκοντων με,
μη εις μακροθυ μιαν». και ο προφητης λεγετω ταυτα διωκομενος υπο των ελεγχο
μενων, μισουμενος υπο των την αληθειαν μη χωρουντων· εχθρος γαρ γεγονε τοις
ακουουσιν αληθευων αυτοις. ταυτα δε και ο σωτηρ ημων λεγετω, οστις και εδιωχθη
υπο του λαου και φησι· «μη εις μακροθυμιαν». τι εστι το «μη εις μακροθυμιαν»;
εμακροθυμησας αει επι τον λαον επι τοις αμαρτημασιν, επι δε τοις κατ' εμου τετολ
μημενοις μη μακροθυμησηις. και αληθως ο θεος ουκ εμακροθυμησεν. εαν εξετασηις
τους χρονους του παθους και της πτωσεως Ἱερουσα λημ και της κατασκαφης της
πολεως, και τινα τροπον εγκατελιπεν ο θεος τον λαον εκεινον, επει τον Χριστον
απεκτειναν, οψει οτι ουκ εις μακροθυμιαν ετι εχρησατο τωι λαωι. ει δε θελεις, ακουε·
απο πεντεκαιδεκατου ετους Τιβεριου Καισαρος επι την κατασκαφην του ναου
τεσσαρακοντα και δυο πεπληρωται ετη. εδει γαρ ολιγον τινα χρονον συγχωρηθηναι
εις μετανοιαν, μαλιστα δια τους πιστευειν μελλοντας απο του λαου εκ των σημειων
και των τερατων των εσομενων υπο των αποστολων. 14.14 «γνωθι ως ελαβον περι
σου ονειδισμον υπο των αθετουντων τους λογους σου». εστω ο προφη της, λεγων
και εξουθενημενος εφ' οις ελεγεν, υπο των αμαρτωλων αθετουμενος· φησι γαρ
αυτος· «διετελεσα μυκτηριζομενος». ωνειδιζετο ουν υπο των αθετουντων τους
λογους τους δι' αυτου λαλουμενους υπο του θεου, και ευχεται επι τωι ωνειδισθαι
βοηθηθηναι υπο του θεου λεγων· «γνωθι ως ελαβον περι σου ονειδισμον υπο των
αθε τουντων τους λογους σου· συντελεσον αυτους». λεγετω ο προφη της, αλλα
μαλλον αρμοζει το «συντελεσον αυτους» λεγομενον υπο του σωτηρος· συντελεια
γαρ ηλθε περι την Ἱερουσαλημ και τωι λαωι, επι τοις συμβεβηκοσιν εξ επιβουλης του
λαου κατα του σωτηρος ημων. Μετα ταυτα αναγκαιον δια το πολλα πεπονθεναι τους
προφητας ελεγχοντας και τον λογον πρεσβευοντας και λαλουντας τα προστασ
σομενα υπο του θεου, υπομνησαι τους ακροατας περι του βιου αυτων και των
επαγγελιων αυτων και της ημετερας προαιρεσεως, ινα κατα το δυνατον ημιν, ει
θελομεν μετα των προφητων εχειν αναπαυσιν, τα εργα των προφητων ζηλωσωμεν.
ο δε λεγω τοιουτον εστι· πολλακις εν ταις ευχαις λεγομεν· θεε παντοκρατορ, την
μεριδα ημων μετα των προφητων δος, την μεριδα ημων μετα των αποστολων του
Χριστου σου δος, ινα ευρεθωμεν και μετ' αυτου του Χριστου. ταυτα δε λεγοντες ουκ
αισθανομεθα τι ευχομεθα· δυναμει γαρ τουτο φαμεν· δος ημας παθειν α πεπονθασιν
οι προφηται, δος και ημας μισηθηναι ως εμισηθησαν οι προφηται, λογους τοιουτους
δος εφ' οις μισηθησομεθα, δος τοσαυταις περιστασεσι περιπεσειν <οσ>αις οι απο
στολοι. το γαρ λεγειν· δος μοι μεριδα μετα των προφητων, μη παθοντα τα των
προφητων μηδε παθειν θελοντα αδικον εστι. το λεγειν· δος μοι μεριδα μετα των
αποστολων, μη θελοντα απο δια θεσεως Παυλου αληθευοντα ειπειν· «εν κοποις
περισσοτερως, εν πληγαις περισσοτερως, εν φυλακαις υπερβαλλοντως, εν θανατοις
πολλακις» και τα εξης, παντων εστιν αδικωτατον. ειπερ ουν θελο μεν μετα των
προφητων γενεσθαι, ορα τους βιους των προφη των οτι εκ του ελεγχειν, εκ του
επιτιμαν, εκ του επιπλησσειν εδι καζοντο, διεκρινοντο, κατεδικαζοντο.
«ελιθασθησαν, επρισθησαν, επειρασθησαν, εν φονωι μαχαιρας απεθανον, περιηλθον
εν μηλωταις, εν αιγειοις δερμασιν, υστερουμενοι, θλιβομενοι, κακουχουμενοι, επ'
ερημιαις πλανωμενοι», οτε συναγωγαι πολλαι Ἰουδαιων· και ουτοι ησαν «επ'
ερημιαις πλανωμενοι και ορεσι και σπηλαιοις και ταις οπαις της γης». τι ουν
παραδοξον, ει θελων τις ζηλουν τον βιον τον προφητικον, ελεγχων, επιπλησσων
τον αμαρτανοντα κακολογειται, μισειται, επιβουλευεται; ωσπερ και επι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

παροντος εδει † γενεσθαι τοιουτον εις την εκκλησιαν του θεου. κατεγνωσθη ο
καταγνωσθεις, ο δεινα † καθεζομενος εποιει τα τοιαδε· εδει γενεσθαι εκκλη
σιαστικην εκδικιαν, και γεγονεν· πεποιηκεν ο εγκεχειρισμενος το εργον ο εδει αυτον
πεποιηκεναι. περιερχεται εκεινος λεγων κακως τον εκδικησαντα την αληθειαν. αλλ'
ημεις τουτο μη ποιωμεν, μη παρεχωμεν τας ακοας τοις δια το εκβεβλησθαι λεγουσι
κακως τον εκβαλοντα η τον συμψηφον γενομενον. οι και αδικιας γε ελεγχο μενης
και γεγενημενης †. οι θαυμασιοι αποστολοι μυρια υβριζομενοι δια την αληθειαν
λεγουσιν· «ευδοκω εν ασθενειαις, εν υβρεσι και αναγκαις, εν διωγμοις και
στενοχωριαις, υπερ Χριστου». μονον ειη με υβριζομενον ειδεναι οτι ου δι' αλλο τι
υβριζομαι η δια Χριστον, εν αναγκαις γενομενον ειδεναι οτι η υποθεσις των
αναγκαιων ο Χριστος εστιν. ειη με λοιδορουμενον ειδεναι οτι η προφασις της
λοιδοριας ουκ εστιν αλλη, η οτι εκδικω την αληθειαν και πρεσβευω υπερ των
γεγραμμενων, ινα κατα λογον θεου παντα γινηται, δια τουτο βλασφημουμαι. και
ημεις ουν παντες, οση δυναμις, σπευσωμεν επι τον βιον τον προφητικον, επι τον
βιον τον αποστολικον, το οχληρον μη φευγοντες· αθλητης <γαρ> εαν φυγηι το της
αθλησεως οχληρον, το ηδυ του στεφανου ουκ αποληψεται. 14.15 «Και εσται ο λογος
σου εμοι εις ευφροσυνην». ουκ εστι νυν, αλλ' «εσται»· επει γαρ επι του παροντος ο
λογος σου εμοι εις φυλα κας, εις δικας, εις πραγματα, εις δυσφημιας, εις πονους,
αλλα το τελος τουτων ευφροσυνη εσται. «και εσται ο λογος σου εμοι εις ευφροσυνην
και χαραν καρδιας μου, οτι επικεκληται το ονομα σου επ' εμε, κυριε παντοκρατορ».
καν Χριστος λεγηι, το ονομα του πατρος επικεκληται επ' αυτον. «ουκ εκαθισα εν
συνεδριωι αυτων παιζοντων». ει ποτε εωρακε το συνεδριον ο προφητης ου
σπουδαζοντων αλλα παιζοντων, εφευγε μαλλον το συναγεσθαι ηπερ εσπευδεν επι
συναγωγην παιζον των. νοησαι σε ουν δει διαφοραν συνεδριου παιζοντων και [μη]
σπουδαζοντων. το συνεδριον τουτο σπουδαιον εστι και παντα ποιει μετα σπουδης
και σπουδης αξια και κατα το λεγομενον· σπουδη ο λογος, σπουδη ο βιος, και παντηι
εστι το συνεδριον ου παιζοντων, αλλα σπουδαζοντων. οταν δε το συνεδριον
καταλιπον την σπουδην την περι τα αναγκαια σχολαζηι τοις παιγνιοις του αιωνος
τουτου και παιγνιοις τοις απο της κακιας, γινεται συνεδριον παιζοντων. φησιν ουν
ουτος· «ουκ εκαθισα εν συνεδριωι αυτων παιζοντων, αλλ' ευλαβουμην απο
προσωπου <χειρος> σου». δυο προκειμενων, καθεζεσθαι εν συνεδριωι παιζοντων και
σοι τωι θεωι προσκοπτειν και σοι μη αρεσκειν, η εγειρεσθαι απο συνεδριου παιζον των
και ποιειν ταυτα α σοι φιλον ην, ειλομην μαλλον ανιστασθαι απο του συνεδριου των
παιζοντων και σοι φιλος ειναι, ηπερ το εναντιον ποιων εχθρος γενεσθαι τηι
μακαριοτητι σου. «ουκ εκαθισα εν συνεδριωι αυτων παιζοντων, αλλ' ευλαβουμην
απο προσωπου χειρος σου». και ο σωτηρ ημων ουκ εκαθισεν «εν συνεδριωι αυτων
παιζοντων», αλλ' απανεστη απ' αυτων. και σημειον εστι του εγη γερθαι τον σωτηρα
απο συνεδριου παιζοντων, το ειρηκεναι αυτον· «αφιεται υμιν ο οικος υμων ερημος».
καταλελοιπε γαρ ο λογος του θεου το Ἰουδαιων συνεδριον και αλλο συνεδριον και
εκκλησιαν εαυτωι πεποιηκε την απο των εθνων. 14.16 «Κατα μονας εκαθημην». και
τα ρηματα ενταυθα οικοδομει. οταν πληθος ηι αμαρτωλων και μη φερωσι τον
δικαιον βιουντα <δι>καιως, ουδεν ατοπον εστι φευγοντα το συνεδριον της κακιας
μιμησασθαι τον ειποντα· «κατα μονας εκαθημην», μιμησασθαι και τον λεγοντα
Ἠλιαν· «κυριε, τους προφητας σου απεκτειναν, τα θυσιαστηρια σου κατεσκαψαν,
καγω υπελειφθην μονωτατος, και ζητουσι την ψυχην μου λαβειν αυτην». ταχα δε
καν βαθυτερον εξετασηις το «κατα μονας εκαθημην», ευρησεις τινα αξιον νουν
βαθους προφητικου. οταν τον των πολλων βιον μιμωμεθα, ωστε μη ειναι
ανακεχωρηκοτα αυτον και κρειττονα και εξαιρετον παρα τους πολλους, ου δυναμαι
λεγειν· «κατα μονας εκαθημην», αλλα· μετα πολλων εκαθημην. επαν δε ο βιος μου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

γενηται δυσμι μητος, ωστε με τηλικουτον γενεσθαι, ως μηδενα παραπλησιον ειναι
μου τωι ηθει, τωι λογωι, ταις πραξεσι, τηι σοφιαι, τοτε δυναμαι λεγειν παρα το μονος
ειναι τοιοσδε και μηδενα μιμησασθαι με το «κατα μονας εκαθημην». εξεστιν ουν και
μη οντα σε πρεσβυτερον και μη οντα σε επισκοπον μηδε τινι τιμηι εκκλησιαστικηι
τετιμημενον ειπειν τουτο, το «κατα μονας εκαθημην» ζηλωσαι και βιον αναλαβειν
ωστε ειπειν· «κατα μονας εκαθημην». «Ὅτι πικριας ενεπλησθην». ει «στενη και
τεθλιμμενη η οδος η απαγουσα εις την ζωην», δει σε πικριας εμπλησθηναι εν τωι βιωι
τουτωι, ουδενος δυνασαι γλυκεος απολαυσαι. η ουκ οιδας οτι η εορτη σου μετα
πικριδων γινεται; οταν γαρ εορταζηις, «αζυμα» φησιν «επι πικριδων φαγεσαι». τι
βουλεται ο λογος λεγων οτι δει τον εορταζοντα τωι θεωι «αζυμα επι πικριδων»
εσθιειν, κατανοητεον. τα μεν αζυμα διηγησατο ο αποστολος, ουκ εστιν εμη η
ερμηνεια· το δε ακολουθον της ερμηνειας αναγκαιον εστι παραπλησιον ειναι τηι απο
στολικηι διηγησει. ο αποστολος τα περι των αζυμων διηγησατο λεγων· «εορταζωμεν
μη εν ζυμηι παλαιαι μηδε εν ζυμηι κακιας και πονηριας, αλλ' εν αζυμοις ειλικρινειας
και αληθειας». δεον εστιν απο δουναι τον λογον περι των πικριδων ακολουθως τωι
τα αζυμα ειναι ειλικρινειας και αληθειας. εχε δε ειλικρινειαν και αληθειαν, και πικρι
δες εσονται σοι, και εσθιεις μετα πικριδων τα αζυμα της ειλικρινειας και αληθειας.
οιον Παυλος, επειδηπερ ησθιε τα αζυμα ειλικρινειας και αληθειας, και πικριδας
ησθιε. πως πικριδας ησθιε; λεγων «εχθρος υμων γεγονα αληθευων υμιν». πως
πικριδας ησθιεν; «εν κοπωι και μοχθωι, και εν αγρυπνιαις πολλακις, εν λιμωι και
διψει, χωρις των παρεκτος». η ταυτα ουκ ην αληθεια μετα πικριδων, αζυμα μετα πι
κριδων; ο μεν ουν νομος ειπεν· «αζυμα μετα πικριδων εδεσθε»· και ουκ ειπεν· αζυμα
μετα πικριδων εδεσθε, εως εμπλησθητε, ωσπερ επι τ<ιν>ων αλλων λελεκται·
«φαγεσθε και εμπλησθησεσθε». ο <δε> προ φητης προσεπιτεινει λεγων οτι ουχι
πικριαν εφαγον, αλλα «πικριας ενεπλησθην»· οση δυναμις των πικρων
μετελαμβανον πραγματων, ωστε με[τα] πληρεστατων πικριδων μεταλαβειν. 14.17
«Ἵνα τι οι μισουντες με κατισχυουσι»; πολλα εσχε πραγματα, επασχεν απο των <μη>
θελοντων ακουειν το αληθες, και ησαν αυτου εκεινοι δυνατωτεροι [δε] ενταυθα εν
τωι αιωνι τουτωι, επειδη ουκ εστιν η βασιλεια του θεου εκ του αιωνος τουτου, αλλα
απο των κρειττονων χωριων, ως φησιν ο σωτηρ· «ει ην εκ του κοσμου τουτου η
βασιλεια η εμη, οι υπηρεται οι εμοι ηγωνιζοντο αν, ινα μη παραδοθω τοις
Ἰουδαιοις». οι λυπουντες ουν τον προφητην κατισχυον αυτου εν τωι κοσμωι τουτωι.
οτι γαρ ισχυουσι, βλεπετε τους μαρ τυρας. ο δικαστης καθεζεται δικαζων και τρυφων
εν τωι δικαστη ριωι· ο Χριστιανος, εν ωι εστι Χριστος δικαζομενος, πικριας ενε πλησθη
και καταδεδυναστευται υπο του αδικου και καταδικαζεται. 14.18 «Ἡ πληγη μου
στερεα, ποθεν ιαθησομαι;» οι κατισχυοντες με πλησσουσι με, και η πληγη μου εστι
στερεα. ειτε προφητευει τον σταυρον του κυριου (στερεα γαρ πληγη εστιν ο σταυρος,
οσον επι τοις σταυρουσιν αυτον), <ειτε περι> παντων των δικαιων λεγεται εν οις
πληγην στερεαν λαμβανει, ειτε και επι του προφητου ακουεις τουτο (και γαρ και
αυτος πεπονθε τα αναγεγραμμενα εν τηι προφητειαι), τ<ον> αυτον επιδεχεται [τον]
νουν κατα την λεγουσαν λεξιν· «η πληγη μου στερεα». «ποθεν ιαθησομαι;» καν ο
σωτηρ λεγηι· «ποθεν ιαθησομαι», την αναστασιν την εκ νεκρων προφητευει μετα την
στε ρεαν πληγην, καν επι του δικαιου δε λαμβανηται, μετα τας πληγας γινεται παλιν
ιασις. «γινομενη εγενηθη μοι <ως υδωρ ψευδες,> ουκ εχον πιστιν»· ου γαρ μενει η
πληγη, αλλα παρερχεται. «∆ια τουτο ταδε λεγει κυριος· εαν επιστρεψηις, και
αποκαταστησω σε». ταυτα παλιν λεγεται προς εκαστον, ον παρακαλεσει ο θεος επι
στρεψαι προς αυτον. μυστηριον δε μοι δοκει ενταυθα δηλουσθαι εν τωι
«αποκαταστησω σε». ουδεις αποκαθισταται εις τινα τοπον μη δαμως ποτε γενομενος
εκει, αλλ' η αποκαταστασις εστιν εις τα οικεια. οιον εξαρθρον μου εαν γενηται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

μελος, ο ιατρος πειραται αποκαταστασιν ποιησαι του εξαρθρου. οταν εξω τις γενηται
της πατριδος, ειτε δι καιως ειτε αδικως, απολαμβανηι δε το δυνασθαι παλιν εν τηι
πατριδι ειναι κατα τους νομους, απεκατεστη επι την πατριδα την εαυτου. το αυτο
νοει μοι και επι στρατιωτου εκβληθεντος απο της ιδιας παραταξεως <και>
αποκαθισταμενου. λεγει ουν ενθαδε προς ημας τους αποστρεψαντας οτι, εαν
επιστρεψωμεν, αποκαταστησει ημας. και γαρ το τελος της επαγγελιας τοιουτον
εστιν, ως εν ταις Πραξεσι των αποστολων γεγραπται εν τωι «αχρι χρονων
αποκαταστασεως παντων ων ελαλησεν ο θεος δια στοματος των αγιων αυτου απ'
αιωνος προ φητων» εν Χριστωι Ἰησου, ωι εστιν η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην. 15.t Εις το «οιμοι εγω» παλιν αλλως, μεχρι του «επι καταρατος
ανθρωπος ος την ελπιδα εχει επ' ανθρωπον, και στηρισει σαρκα βραχιονος αυτου».
Ὁμιλια ιεʹ. 15.1 Οι μακαριζοντες τους προφητας και τωι μακαριζειν αυτους ευχομενοι
την μεριδα εχειν μετα των προφητων συναγαγοντων απο των λογων των
προφητικων τα εξαιρετα της προφητειας αυτων· ζητουντες ουν πεισθειεν <αν>, αν
κατα τα αυτα βιωσωσιν (ει και σκληρον αυτοις απαντησεται εν τωι βιωι τουτωι
μιμεισθαι τον βιον τον προ φητικον), οτι τευξονται της αναπαυσεως και της
μακαριοτητος μετα των προφητων. πολλαχοθεν μεν ουν εστι συναγαγειν τα
εξαιρετα των προφητων, το ελευθερον αυτων, το ευτονον, το εγρηγορος, το
διεγηγερμενον, οτι ουκ εφροντιζον εν ταις περιστασεσι γινομενοι δια την
ελευθεριαν, μονον ινα ελεγξωσιν, ινα επιστρεψωσιν ως [οι] προ φηται εκ του μετα
παρρησιας τον λογον του θεου λεγειν επιπληκτι κως των αμαρτανοντων, ει και
εδοκουν μεγαλα δυνασθαι οι ελεγχο μενοι. πλην ει και πανταχοθεν εστι τουτο
ποιειν, ιδωμεν και <εκ> των σημερον αναγνωσθεντων. Πολλους ηλεγξεν ο
προφητης και προς πολλους ειπεν ο προφητης· και γαρ γεγονε κατα αμαρτωλους
γενομενους, ως δηλον εκ του την αιχμαλωσιαν γεγονεναι κατα τους χρονους αυτου.
πολλους ελεγξας, υπο πολλων κριθεις φθεγγεται τινα τοιαυτα. 15.2 πρωτον γαρ απο
του προφητικου λογου ιδωμεν, ειτα και κατα αναγωγην, εαν προ τερον αναλαβωμεν
ευτονιαν και ελευθεριαν και δυναμιν και παρ ρησιαν προφητου. «οιμοι εγω, μητερ,
ως τινα με ετεκες ανδρα δικαζομενον και διακρινομενον εν πασηι τηι γηι;» ω μητερ,
ως τι με γεγεννηκας ανδρα δικαζομενον προς παντας τους επι της γης και δια
κρινεσθαι προς παντας τους επι της γης; προεκειτο γαρ τωι προφητηι και τουτωι και
τωι Ἡσαΐαι και τοις λοιποις το προφητικον, διδασκειν, ελεγχειν και επιστρεφειν.
προεκειτο τοιγαρουν και τουτωι τωι προφητηι διακρινειν, ελεγχειν, δικαζειν
δυναμενωι και δικαζεσθαι μετα των αμαρ τωλων, ελεγχειν τα αμαρτηματα του λαου.
και οσα αυτοις πεποιη κασιν οι απο του λαου, τι δει και λεγειν; αλλον ελιθοβολησαν,
αλλον επρισαν, αλλον απεκτειναν «μεταξυ του ναου και του θυσιαστηριου», τουτον
εις λακκον βορβορου εβαλον ελεγχομενοι. και επι πασιν ο σωτηρ ημων τουτο
πεποιηκε και κρειττονως γε η ουτοι, ατε κυριος προφητων ων. και γαρ, ειπερ αυτος
εμαστιγωθη και εσταυρωθη και παρεδοθη υπο των Ἰουδαιων η υπο των διδασκαλων
των Ἰουδαιων και του ηγουμενου του λαου, ειπεν· «ουαι υμιν, γραμματεις και Φαρι
σαιοι υποκριται»· και επιλεγει καθ' εκαστον «ουαι» και «δια τουτο» τοδε και τοδε.
και ημεις ουν, <ει> σπουδαζομεν επι τους μακαρισμους των προφητων, ταυτα
ποιησωμεν, ωστε, δια το λεγειν και δια το κρι θηναι προς πολλους ανθρωπους, και
ειπειν· «οιμοι εγω, μητερ, ως τινα με ετεκες ανδρα δικαζομενον και διακρινομενον
εν πασηι τηι γηι;» 15.3 Κυριωτερον γε τουτο δυναται <το> προφητικον ειναι αναφερο
μενον επι τον σωτηρα. εστω γαρ τον προφητην τουτο λεγειν, αλλ' ουκ αληθως
τουτο ερει, αλλα ταχα υπερβολικως· ου γαρ διεκριθη προς πασαν την γην. εαν δε
ελθω προς τον σωτηρα μου και κυριον, και μαλιστα δια το «εις κρισιν ηξει» και το
«οπως αν δικαιωθηις εν τοις λογοις σου, και νικησηις εν τωι κρινεσθαι σε», οψομαι οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

ο σωτηρ μου και κυριος μελλει επι του πατρος εσταναι, κρινομενος μετα παντων
ημων των ανθρωπων. και κρινεται μετα παντων των ανθρωπων. λεγω· κρινεται,
εξεταζεται και αυτος, και εστη μεν εκδικων την αληθειαν, ουχ ως κατηγορος δε.
«οιμοι εγω, μητερ, ως τινα με ετεκες ανδρα δικαζομενον και διακρινομενον εν πασηι
τηι γηι;» ου δυναται προφητης το «πασηι τηι γηι» λεγειν. Ἀλλα τον κυριον ημων και
σωτηρα Ἰησουν Χριστον οιδα φιλουν τας, και ου μονον φιλουντας αλλα και
αγαπωντας, αγανακτουντας και λεγοντας οτι <ουχι> ο σωτηρ λεγει, οτι η φωνη ουκ
εστι κατα τον υιον του θεου. δει δε δειξαι, οτι ουκ αλλοτριον του υιου του θεου το
«οιμοι εγω, μητερ»; «περιλυπος εστιν η ψυχη μου εως θανατου», και «η ψυχη μου
τεταρακται», και των εν τοις προφηταις ειρημενων ομοιως και ενθαδε· «οιμοι εγω,
μητερ, ως τινα με ετεκες ανδρα δι καζομενον και διακρινομενον εν πασηι τηι γηι», η
οταν απολωλεν επι φυλλις του ευρειν βοτρυν· «οιμοι ψυχη, οτι απολωλεν ευλαβης
απο της γης, και ο κατορθων εν ανθρωποις ουχ υπαρχει». τις εκει λε γει το «οιμοι,
οτι εγενηθην <ως> συναγων καλαμην εν αμητωι»; αρα γαρ ο προφητης συνηγε και
θελει συναγειν; αρα γαρ αγρον εχει ο προφητης; αλλ' ουδενος εστι συναγειν [και]
παντα απο του θερισμου και των εσπαρμενων, ει μη του κυριου και σωτηρος Ἰησου
Χριστου. επει ουν πολλα πτωματα εν τοις εθνεσιν, αλλα και εν ημιν τοις
νομιζομενοις ειναι απο της εκκλησιας, θρηνει και πενθει ημων τα αμαρτηματα
λεγων· «οιμοι εγω, οτι εγενηθην ως συναγων καλαμην». εκαστος ημων εαυτον
εξεταζετω· αρα σταχυς εστιν; αρα ευρησει εν αυτωι τρυγησαι η θερισαι ο υιος του
θεου; ευρησομεν οτι ανεμοφθοροι τινες εσμεν· εαν αρα ολιγον ετι εχοντες εν αυτοις,
κοκκους δυο η τρεις, αι αμαρτιαι ημων πολλαι εισιν εφ' ημιν. ορων ουν και τας
εκκλησιας, τας χρηματιζουσας, πεπληρωμενας αμαρτωλων λεγει· «οιμοι, οτι
εγενηθην ως συναγων καλαμην εν αμητωι και ως επιφυλλιδα εν τρυγητωι». ηλθε
ζητων καρπον εν τηι αμπελωι· εκαστος γαρ ημων καταφυτευεται ... και ως αμπελος
«εν τοπωι πιονι», και «αμπελον εξ Αιγυπτου μετηρεν», «εγω δε κατεφυτευσα σε
αμπελον καρποφορον πασαν αληθινην». ερχεται, ζητει πως τρυγησαι· ευρισκει
επιφυλλιδα τινα και βραχεις βοτρυας, ουκ ευθαλεις ουδε πολλους. τις ημων εχει
βοτρυας αρετης; τις ημων εχει γεννηματα του θεου; «κυριε ο θεος ημων, ως
θαυμαστον το ονομα σου εν πασηι τηι γηι». 15.4 Ταυτα ως εν παρεκβασει μοι <ειρησθω
εις> το «οιμοι εγω μητερ». οτι ουκ αλλοτριον εστι της του σωτηρος ημων θειοτητος,
καθορων τος τα αμαρτηματα των ανθρωπων, νυν το λεγειν το «οιμοι», του σωτηρος
ουχι ηι θεος αλλ' ηι ανθρωπος, ουχ ηι σοφια αλλ' ηι ψυχη, εκεινο παρεθεμην <το>
προφητικον· «οιμοι ψυχη, οτι απολωλεν ευλαβης απο της γης, και ο κατορθων εν
ανθρωποις ουχ υπαρχει». ηλθεν επι τον βιον τον ανθρωπινον η ψυχη η μακαρια,
ανελαβε σωμα υπερ των ανθρωπων. εαν ιδηι τα αμαρτηματα, λεγει προς τον πατερα·
«τις ωφελεια εν τωι αιματι μου, εν τωι καταβηναι με εις διαφθοραν; μη
εξομολογησεται σοι χους;» αλλα εφ' ημιν μη λεγετω το «οιμοι», εφ' ημιν μη
λεγετωσαν οι αγγελοι των ουρανων. του σωτηρος ημων λε γοντος το «οιμοι» και
αυτοι ερουσιν «οιμοι»· ου γαρ κρειττονες εισι του σωτηρος ημων, και αυτοι ημων τα
πταισματα βλεπουσιν. αλλα μακαριοι εκεινοι εφ' οις οι αγγελοι ουκ ερουσι το
«οιμοι», αλλα μα καριζονται· «χαρα» γαρ «εν ουρανωι γινεται επι ενι αμαρτωλωι
μετα νοουντι η επι ενενηκοντα εννεα, οι ου χρειαν εχουσι μετανοιας». ταυτα εν
παραμυθιαι. «Οιμοι εγω, μητερ, ως τινα με ετεκες;» τινα λεγει μητερα; ουκ εν γυναιξι
δυναται και την ψυχην λεγειν και την Μαριαν; ει δε τις παραδεχεται το «αρτι ελαβε
με η μητηρ μου το αγιον πνευμα, και ανηνεγκε με εις το ορος το μεγα το Θαβωρ» και
τα εξης, δυναται αυτου ιδειν την μητερα. «οιμοι εγω, μητερ, ως τινα με ετεκες ανδρα
δικαζο μενον και διακρινομενον εν πασηι τηι γηι;» δικαζεται πασηι τηι γηι και
διακρινεται και μελλει προς εκαστον λεγειν· εγω πεποιηκα ταδε και ταδε, και η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

οικονομια μου επραξε ταδε και ταδε, και τηι σωτηριαι σου υπεμεινα. ταυτα λεγοντος
του σωτηρος τι ποιησωμεν; μελλει γαρ διακρινεσθαι εν πασηι τηι γηι. 15.5 Το εξης
θελω ιδειν. δυναται και επι τον προφητην κατα μιαν διηγησιν αναφερεσθαι <και>
επι τον σωτηρα. ιδωμεν και τα εξης· «ουκ ωφειλησα ουδε ωφειλησε μοι ουδεις».
«ερχεται ο αρχων του κοσμου τουτου, ουκ εχει δε εν εμοι ουδεν». και αληθως ουκ
ωφειλησεν. εκαστος δε ημων οφειλετης εστι ταις αμαρτιαις και οφειλετης εστιν
εχων χειρογραφον. μετα το εξαλειφθηναι αυτου το χειρογραφον † ποσα πεποιηκασι
χειρογραφα; «ος αμαρτιαν ουκ εποιησεν, ουδε ευρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου»,
ουκ εποιησε χειρογραφον. τι δε και το «ουκ ωφειλησε μοι ουδε εις»; πως
διηγησομεθα επι του σωτηρος το «ουκ ωφειλησε μοι ουδε εις»; ει και ανεγνωμεν
ουτως, αλλα και δει ειδεναι οτι τα πλειονα των αντιγραφων της εκδοσεως των
Ἑβδομηκοντα ουκ εχει ουτως, υστερον δε επισκεψαμενοι και τας λοιπας εκδοσεις
εγνωμεν γραφικον ειναι αμαρτημα. καιτοιγε εκατερως εστι διηγησασθαι τον τοπον.
πως μεντοι «ουκ ωφειλησε μοι ουδε εις»; ωστε ουκ ωφειλησεν αυτωι «ουδε εις», πασι
τα οφει ληματα αυτων αφηκεν. «ανθρωπωι δανειστηι χρεωφειλεται ησαν δυο· εις
ωφειλε δηναρια πεντακοσια, ο δε ετερος πεντηκοντα. μη εχον των αυτων
αποδουναι, αμφοτεροις εχαρισατο». θελεις ιδειν τους δυο χρεωφειλετας, τον τα
πεντακοσια οφειλοντα και τον τα πεντη κοντα; απο δυο λαων πεπιστευκασιν εις τον
θεον· ο εκ των Ἰου δαιων λαος απιστων εις τον Χριστον οφειλει τα πεντηκοντα,
ταχα ημεις οι απο των εθνων οι παντων ασεβεστεροι γεγενημενοι τα πεντακοσια,
εφ' οις και λεγεται <το> επι τηι πορνηι εκεινηι τηι μετα νοουσηι. καιτοι ειποι τις αν, πως
τα πεντακοσια επ' εκεινην ανα φερεται; εκ του «και ποταπη η γυνη η απτομενη
αυτου», προς ο ειρηκε τωι Σιμωνι· «ανθρωπωι δανειστηι ησαν χρεωφειλεται δυο. εις
ωφειλε δηναρια πεντακοσια, ο ετερος πεντηκοντα» και τα εξης. ταυτα δια το «ουκ
ωφειλησα ουδε ωφειλησε μοι ουδεις», ο ην αναγ καιον παραστησαι υμιν. «ουκ
ωφειλησα, ουδε ωφειλησε μοι <ουδεις>· η ισχυς μου εξελιπεν εν τοις καταρωμενοις
με». ει και απεθανεν «εξ ασθενειας, αλλα ζηι εκ δυναμεως θεου». 15.6 Ειτα πολλων
διελθοντων λογων ην μεν και περι εκαστου των ειρημενων ειπειν, αλλ' ουκ εγχωρει
του χρονου επειγοντος. ειπωμεν ουν εις το εξης αναγνωσθεν το «επικαταρατος
ανθρωπος ος την ελπιδα εχει επ' ανθρωπον». εκ του † τους νομιζοντας οτι αν
θρωπος μεν του θεου ο υιος ην ο σωτηρ (ετολμησαν γαρ μετα των πολλων των
ανθρωπινων κακων και τουτο ειπειν οτι ουκ εστι θεος «ο μονογενης», «ο
πρωτοτοκος πασης κτισεως»)· «επικαταρατος» γαρ «ος την ελπιδα εχει επ'
ανθρωπον». δηλον οτι επικαταρατοι εισιν οι επ' ανθρωπον εχοντες την ελπιδα. εγω
ειποιμι <αν> οτι ουκ επ' ανθρωπον εχω την ελπιδα, ελπιζων επι Χριστον Ἰησουν εγω
αν θρωπον ουκ οιδα. ου μονον ανθρωπον ουκ οιδα, αλλα σοφιαν οιδα, την
αυτοδικαιοσυνην, ανθρωπον δι' ου «εκτισθη τα παντα εν τοις ουρανοις και επι της
γης, ειτε ορατα ειτε αορατα, ειτε αρχαι ειτε εξουσιαι». «επικαταρατος ανθρωπος ος
την ελπιδα εχει επ' ανθρω πον». καν μαρτυρηι ο σωτηρ οτι ον εφορεσεν ανθρωπος
ην–αλλ' ει και ην ανθρωπος, αλλα νυν ουδαμως εστιν ανθρωπος. «ει» γαρ «και
εγνωμεν Χριστον κατα σαρκα, αλλα νυν ουκετι γινωσκομεν», φησιν ο αποστολος.
εγω δι' αυτον ουκετι ειμι ανθρωπος, εαν ακο λουθω αυτου τοις λογοις· αλλα λεγει·
«εγω ειπα· θεοι εστε και υιοι υψιστου παντες». ουκουν ως «πρωτοτοκος» εστιν «εκ
των νεκρων», ουτως γεγονε πρωτοτοκος παντων ανθρωπων εις θεον μεταβαλων.
«επικαταρατος» τοινυν «ανθρωπος ος την ελπιδα εχει επ' ανθρω πον, και στηρισει
σαρκα βραχιονος αυτου», οστις αν κυρωσηι τα σαρ κινα, οστις την ισχυν την
σωματικην εαν κτησηται, και κατα σαρκα στρατευσηται. αλλ' ο αγιος· ουχ ουτως
εστιν· «ου γαρ στηριζει σαρκα βραχιονος αυτου», «παντοτε» γαρ «την νεκρωσιν του
Ἰησου εν τωι σωματι» αυτου εχει, και νεκροι «τα μελη τα επι της γης, πορ νειαν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

ακαθαρσιαν». νεκρωσας ταυτα «ου στηριζει σαρκα του βραχιο νος αυτου».
«επικαταρατος ος την ελπιδα εχει επ' ανθρωπον». αμα δε προς τους ελπιζοντας επι
αξιωμασιν. ο δεινα μου φιλος εστιν εκατονταρχος, επιτροπος εστιν· ο δεινα μου
φιλος και πλουσιος εστι και παρεχεται μοι. επειτα και προς τον τοιουτον λεγεται
τουτο· «επικαταρατος ανθρωπος ος την ελπιδα εχει επ' ανθρωπον». επ' ουδενα
ανθρωπον ελπιζομεν, καν δοκωσιν ημων ειναι φιλοι· ου γαρ επ' αυτους αλλ' επι
κυριον ημων ελπιζομεν, ος εστι Χριστος Ἰησους, ωι εστιν η δοξα και το κρατος εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 16.t <Εις το «ιδου εγω αποστελλω τους αλιεις τους
πολλους, λεγει κυριος» μεχρι του «αμαρτια Ἰουδα γεγραπται εν γραφειωι σιδηρωι, εν
ονυχι αδαμαντινωι εγκεκολαμμενη επι του στηθους της καρδιας αυτων».> Ὁμιλια ι ʹ.
16.1 Ἀναγεγραπται εν τωι κατα Ματθαιον ευαγγελιωι ο σωτηρ ημων εληλυθεναι
παρα την θαλασσαν της Γαλιλαιας και εωρακεναι «Σιμωνα και Ἀνδρεαν τον
αδελφον αυτου, βαλλοντας αμφιβληστρον εις την θα λασσαν· ησαν γαρ αλιεις». ειτα
φησιν ο λογος οτι ο σωτηρ ιδων αυτους ειπε· «δευτε οπισω μου, και ποιησω υμας
αλιεις ανθρωπων. οι δε αφεντες τα δικτυα ηκολουθησαν αυτωι». και πεποιηκεν ο
Ἰησους αυτους επι <ανθρωπων> αναλαβειν το αλιευειν. και «αλλους δε δυο
αδελφους ευρεν, Ἰακωβον τον του Ζεβεδαιου και Ἰωαννην τον αδελφον αυτου, εν
τωι πλοιωι μετα του πατρος καταρτιζοντας τα δικτυα· και τουτους εκαλεσεν» επι την
αυτην επιστημην, πεποιηκε δε κακεινους αλιεις ανθρωπων. και ει τις γε κατενοησε
τους εχοντας απο θεου χαριν λογου πεπλεγμενην ως δικτυα και συγκειμενην απο
των ιερων γραφων ως αμφιβληστρον, ωστε περιβαλλεσθαι ταις ψυχαις των
ακροατων το πλεγμα, κατενοησε δε και τεχνικως τουτο γινομενον κατα την
επιστημην ην εδιδαξεν ο Ἰησους, οψε<τα>ι τινα τροπον ου μο νον τοτε αλλα και νυν
ο σωτηρ ημων πεμπει αλιεις ανθρωπων παι δευσας αυτους, ινα δυνηθωμεν απο της
θαλασσης ανελθειν και φυγειν αυτης τα πικρα κυματα. Ἀλλ' εκεινοι οι ιχθυες οι
αψυχοι ανελθοντες εν ταις σαγηναις και εν τοις αμφιβληστροις και εν τοις δικτυοις
η εν τοις αγκιστροις, αποθνηισκουσι θανατον ουχι διαδεχομενης ζωης τον θανατον. ο
δε συλληφθεις υπο των αλιεων Ἰησου και ανελθων απο της θαλασσης, και αυτος μεν
αποθνηισκει, αποθνηισκει δε τωι κοσμωι, αποθνηισκει τηι αμαρτιαι, και μετα το
αποθανειν τωι κοσμωι και τηι αμαρτιαι ζωο ποιειται υπο του λογου του θεου και
αναλαμβανει αλλην ζωην. ωσει εδυνω καθ' υποθεσιν νοησαι την του ιχθυος ψυχην
μεταβαλλουσαν μετα το εξελθειν απο του σωματος του ιχθυακου και γινομενην τι
κρειττον παρ' ιχθυν (παραδειγμα ελαβον, μη αφορμας τις λαμβανετω † ων ουκ
ηκουσε), τοιουτον δη τι νοησεις. ανεληλυθας απο της θα λασσης υποπεσων τοις
δικτυοις των μαθητων Ἰησου, εξελθων μετα βαλλεις την ψυχην, ουκετι ιχθυς ει
διατριβων <εν> τοις αλμυροις της θαλασσης κυμασιν, αλλ' ευθεως σου μεταβαλλει η
ψυχη και μετα μορφουται και γινεται κρειττον τι και θειοτερον παρ' ο ην το προ
τερον. οτι δε μεταμορφουται και μεταβαλλεται, ακουε Παυλου λε γοντος· «ημεις δε
παντες ανακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν κυριου κατοπτριζομενοι την αυτην
εικονα μεταμορφουμεθα απο δοξης εις δοξαν, καθαπερ απο κυριου πνευματος». και
μεταμορφωθεις γε ουτος ο ιχθυς ο υπο των αλιεων Ἰησου συλληφθεις, καταλιπων
τας εν θαλασσηι διατριβας, διατριβας ποιειται εν ορεσιν, ωστε αυτον δεη θηναι
ουκετι αλιεων των αναγοντων αυτον απο θαλασσης, αλλα δευτερων τινων, οι
ονομαζονται θηρευται, οιτινες θηρευουσιν «απο παντος ορους και απο παντος
βουνου». Ἀναβας ουν συ απο της θαλασσης και συλληφθεις τοις δικτυοις των
μαθητων Ἰησου, μεταβαλε απο της θαλασσης, επιλαθου αυτης, ηκε επι τα ορη, τους
προφητας, και επι τους βουνους, τους δικαιους, και ποιου εκει τας διατριβας, ινα
μετα ταυτα, οταν ο καιρος σοι της εξοδου επιστηι, πεμφθωσιν οι πολλοι θηρευται,
ετεροι παρα τους αλιεις. τινες δ' αν ειεν ουτοι η οι [επι]τεταγμενοι επι το παραλαμ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

βανειν τας ψυχας τας εν βουνοις, τας μη κατω κειμενας; και ορα ει μη κεκραγε
μυστικως ταυτα λεγων ο προφητης και τουτον παριστας τον νουν εν τωι «ιδου, εγω
αποστελλω αλιεις πολλους, λεγει κυριος, και αλιευσουσιν αυτους· και μετα ταυτα
αποστελω πολλους θηρευτας, και [και] θηρευσουσιν αυτους επανω παντος ορους και
επανω παντος βουνου». 16.2 ειπερ ουν θελεις συλληφθηναι υπο των θηρευτων, ορα
μη τας διατριβας ποιησηι εν ταις κοιλασι μηδε κατω που διατριψηις, αλλα ζητει τα
ορη. αναβα εις το ορος οπου Ἰησους μετεμορφωθη, αναβα εις το ορος εφ' ου «ιδων
τους οχλους αναβεβηκεν» ο Ἰησους, και ηκολουθησαν αυτωι οι μαθηται, ενθα
«ανοιξας το στομα αυτου εδιδαξε λεγων· μακαριοι οι πτωχοι τωι πνευματι, οτι αυτων
εστιν η βασιλεια των ουρανων» και τους εξης τουτων μακαρισμους. Και ουκ εξεστι
γε τουτοις τοις θηρευταις αλλαχοθεν συλλαβειν η απο των ορεων και των βουνων
και απο των τρυμαλιων των πετρων. ταυτα γαρ τα τρια λελεκται εν τωι προφητηι·
«αποστελω γαρ πολλους θηρευτας, και θηρευσουσιν αυτους επανω <παντος ορους
και> επανω παντος βουνου και απο των τρυμαλιων των πετρων». ποθεν ουν νοησω
τας πετρας και τας εν ταις πετραις τρυμαλιας; ερχομαι επι την Ἔξοδον, ζητω ιχνος
ευρειν διηγησεως των τρυμα λιων των πετρων, ευρισκω Μωσεα εκει βουλομενον
γνωναι τον θεον, και τον θεον επαγγελλομενον αυτωι και λεγοντα· «ιδου, θησω σε
εις οπην της πετρας, και κατανοησεις μου τα οπισω· το δε προσωπον μου ουκ
οφθησεται σοι». εαν νοησηις εκει την πετραν και ιδηις εκει την οπην της πετρας, τινα
τροπον ο επι της πετρας στας και την οπην την εν τηι πετραι ιδων βλεπει τον θεον δια
της οπης της πετρας, οψει και τας πολλας πετρας και τας τρυμαλιας αυτων. τις ουν
εκεινη η πετρα η μια; «η πετρα δε ην ο Χριστος»· «επινον γαρ εκ πνευματικης
ακολουθουσης πετρας», και «εστησεν επι πετραν τους ποδας μου» εν τωι ενατωι και
τριακοστωι λεγεται Ψαλμωι. τις η οπη η εν τηι πετραι; εαν ιδηις την Ἰησου επιδημιαν,
ολον αυτον νοησας πετραν, οψει την οπην κατα την επιδημιαν αυτου, δι' ης οπης
θεωρειται τα μετα τον θεον. τοιουτον γαρ νοειται εν τωι «και οψει τα οπισω μου».
16.3 Ἀλλ' ευρον μιαν οπην μιας πετρας, μεταβαινω τωι λογωι απο της οπης επι την
τρυμαλιαν της πετρας, ζητω και τας πολλας πετρας. εαν ελθω επι τον χορον ειτε των
προφητων ειτε των αποστολων ειτε και επαναβεβηκοτων αγιων αγγελων, λεγω οτι
παντες οι Χριστου μιμηται, ως εκεινος πετρα εστι, πετραι γινονται. και ωσπερ
εκεινος εχει οπην δι' ης κατανοειται τα οπισω του θεου, τον αυτον τροπον εκαστος
οδον διδους του νοεισθαι θεον δια των λεγομενων υπ' αυτου, ποιει εν αυτωι οπην, ει
δε και αλλως βουλει ονομασαι, τρυμαλιαν. αφ' ης οπης η τρυμαλιας οψει δια μεν
Μωσεως τον νομον, δια δε Ἡσαΐου την προφητειαν αυτου, δια δε Ἱερεμιου αλλους
λογους θεου. ει δε και αγγελος εσται λαλων, ως ελαλησε κατα το ειρημενον εν τωι «ο
αγγελος ο λαλων εν εμοι», κακει ισταμαι επι του αγγελου, και βλεπω κακει πετραν
και οπην πετρας και βλεπω αγγελικως τον θεον. 16.4 αλλα παραδειγματος μοι χρεια,
ινα παραστησω, πως εστιν ελθοντα επι αγγελον και δι' αγγελου τον θεον ιδειν.
γεγραπται γαρ εν τηι Ἐξοδωι· «ωφθη αγγελος κυριου εν φλογι πυρος βατου τωι
Μωσει. και οραι Μωσης, οτι ο βατος καιεται πυρι, και ο βατος ου κατακαιεται». και
ουκ ειπεν η γραφη, ωσπερ ειπε κατα την αρχην οτι «ωφθη αγγελος», ουτως ειπεν οτι
αγγελος κυριου, αλλ' «εγω θεος Ἀβρααμ και θεος Ἰσαακ και θεος Ἰακωβ». ην ουν
εκει ο θεος εν τωι αγγελωι θεωρουμενος, ως δια της πετρας θεος γινωσκομενος και
της οπης της εν αυτωι. Ουκ οιδας ουν, ποτε πεμπονται οι θηρευται. δια τουτο μηδε
ποτε απο των ορεων καταβηις μηδε καταλιπηις τους βουνους μηδε εξω γινου των
τρυμαλιων των πετρων· εαν γαρ εξω ευρεθηις, λεχθησεται σοι ως εξω τυγχανοντι
και λεγοντι τα των εξω· «αφρον, ταυτηι τηι νυκτι απαιτουσι την ψυχην σου απο σου·
α δε ητοιμασας, τινι εσται»; λεχθησεται [σοι ταυτα· λεχθησεται] δε σοι [και] ταυτα,
εαν φασκηις· «καθελω μου τας αποθηκας και μειζονας οικοδομησω, και ερω τηι ψυχηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

μου· ψυχη, εχεις αγαθα κειμενα εις ετη πολλα· αναπαυου, φαγε, πιε, ευφραινου».
οραις τον κατω των ορεων, τον κατω των βουνων, τον εξω των τρυμαλιων των
πετρων, πως πλαναται και εν τηι περι αγαθων κρισει, οιομενος ταυτα ειναι αγαθα.
διο φησι· «και ερω τηι ψυχηι μου· ψυχη, εχεις αγαθα κειμενα εις ετη πολλα». τον
σιτον και την ευφοριαν των γηΐνων αγαθα ειναι νενομικεν· ου γαρ ειδεν οτι τα
αληθως αγαθα ουκ εστιν εν τηι κατηραμενηι γηι, αλλα τα αληθως αγαθα εστιν εν
ουρανωι. εθησαυριζεν επι γης, [και] επει ᾤετο αγαθα ειναι τα επι γης. εαν δε τις
μεταβηι απο του θησαυριζειν «επι γης», πειθομενος τωι Ἰησου, εις το θησαυριζειν «εν
ουρανωι», ου λεχθησεται αυτωι· «αφρον, [τι] ταυτηι τηι νυκτι απαιτουσι την ψυχην
σου απο σου», αλλ' ελθοντες οι θηρευται, ζητουντες ου τα κατω αλλα τα εν τοις
ορεσι ζωα, τα εν τοις βουνοις, τα εν ταις τρυμαλιαις των πετρων σκεπαζομενα,
συλληψονται ταυτα και απαξουσιν αυτα απο της θηρας εκεινης. οπου; επι την
αναπαυσιν των αγιων και μακαριων εν Χριστωι Ἰησου. «Οι» γαρ «οφθαλμοι μου»
φησιν «επι πασας τας οδους αυτων». των τοιουτων, των επι τα ορη τας διατριβας
ποιουμενων και εν τοις βουνοις και εν ταις τρυμαλιαις των πετρων, [και] επι τας
οδους πασας ο θεος εχει τους οφθαλμους. «και ουκ εκρυβησαν απο προσ ωπου μου»
οι τοιουτοι· οι γαρ φαυλοι κρυπτονται απο προσωπου του θεου. ηκουσεν Ἀδαμ μετα
την παραβασιν «την φωνην κυριου του θεου περιπατουντος εν τωι παραδεισωι το
δειλινον» και εκρυβη, ο δε αγιος ου κεκρυπται, αλλ' εχει καρδιαν μετα παρρησιας
της κατα την αγιαν πολιτειαν προς τον θεον. «εαν» γαρ «η συνειδησις ημων μη
καταγινωσκηι, εχει παρρησιαν προς τον θεον, και ο αν αιτωμεθα λαμβανομεν παρ'
αυτου». ο μεν ουν Ἀδαμ ει και ημαρτεν, ουκ εις υπερβολην χαλεπην αμαρτιαν
ημαρτεν· δια τουτο εκρυβη «απο προσ ωπου του θεου». ο δε αμαρτωλοτερος αυτου
Καιν και ασεβεστατος ο αδελφοκτονος τι πεποιηκεν; «εξηλθεν απο προσωπου του
θεου». ωστε συγκρισει κακων ελαττον ειναι το κρυβηναι απο προσωπου του θεου·
και γαρ ουτος κρυπτεται ουκ απερυθριων, αλλ' αιδουμενος τον θεον. «ουκ
εκρυβησαν» ουν «απο προσωπου μου». ουτοι, οι ταυτα ποιησαντες, εν αμαρτιαις
ποτε γεγονασι και απο αμαρτιων των εν τηι θαλασσηι ηλιευθησαν. 16.5 ιν' ουν μη
υπολαμβανωσιν οι αλιευθεντες και μετα ταυτα εις τα ορη ελθοντες, οτι εκ
δικαιοσυνης αυτοις ταυτα γεγενηται, υπομιμνηισκει ου μονον εκεινους, αλλα και
ημας ο λογος των προτερων αμαρτηματων. διο λεγεται μετα τας ευεργεσιας· «και
ουκ εκρυβη τα αδικηματα αυτων απεναντι των οφθαλμων μου». Τα εξης αγωνα
μελλει ημιν εμποιειν. ειτε γαρ νοουμεν <ως ακο λουθα>, φροντισομεν επιμελως περι
της ανταποδοσεως των αμαρτημα των· ειτε δοκει ουκ ακολουθα ειναι τοις
προαποδεδομενοις περι αλιευο μενων και θηρευομενων, και ουτως εις αγωνα ημας
εμβαλλει ου τον τυχοντα. «και ανταποδωσω» γαρ φησι «πρωτον διπλας τας αδικιας
αυ των και τας αμαρτιας αυτων, εφ' αις εβεβηλουσαν την γην μου εν τοις
θνησιμαιοις των βδελυγματων και εν ταις ανομιαις αυτων, εν αις επλη σαν την
κληρονομιαν μου». το «πρωτον» ειτε μη νοησαντες εξειλαν τινες των γεγραμμενων
ειτε και οικονομησαντες εξελειν οι Ἑβδομηκοντα, θεος αν ειδειη. ημεις μεντοιγε
συγκριναντες ταις λοιπαις εκδοσεσιν ευρομεν κειμενον· «και ανταποδωσω πρωτον
διπλας τας αδικιας αυτων», ινα δηλωθηι οτι ει και αξιοι δια τα δευτερα αυτων εργα
μακαριοτητος ειεν, επει ανθρωποι εισι και εν αμαρτιαις γεγονασι, πρωτον δει
απολαβειν αυτους τας αμαρτιας αυτων. και ορα ει μη ο λογος εστιν αληθης. τις ουκ
αποληψεται τας αμαρτιας η ο μετα το πιστευσαι και λαβειν αφεσιν αμαρτηματων
(ως ακουσαι του Ἰησου λεγοντος· «αφεωνται σοι αι αμαρτιαι») μηκετι αμαρτανων; ει
δε μετα την αφεσιν των αμαρτηματων και την οικονομιαν του λουτρου της
παλιγγενεσιας αμαρτανοιμεν, ωσπερ ημεις οι πολλοι οι μη τελειω θεντες ως οι
αποστολοι, μετα το αμαρτανειν δε και συν τωι αμαρ τανειν τινα δεοντως πραττοιμεν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

τι ημας περιμενει, κατανοητεον. Ἆρα εαν εξελθωμεν τον βιον εχοντες αμαρτηματα,
εχοντες δε και ανδραγαθηματα, σωθησομεθα μεν δια τα ανδραγαθηματα, απο
λυθησομεθα δε περι των εν γνωσει ημαρτημενων; η κολασθησο μεθα μεν δια τα
αμαρτηματα, ουδαμου δε μισθον ληψομεθα των ανδραγαθηματων; αλλ' ουτε το
ετερον, λεγω δε το απολαβειν τα χειρονα μη απολαβειν δε τα κρειττονα, κατα
δικαιον εστι τον θεον, ουτε το ετερον, λεγω δε το απολαβειν τα κρειττονα μη
απολαβειν δε τα χειρονα, κατα δικαιον εστι τον θεον, καθαιρειν βουλομενον και
εκκοπτειν την κακιαν. εστω γαρ σε ωικοδομηκεναι, μετα τον θεμελιον Χριστον
Ἰησουν ον δεδιδαξαι, ου μονον «χρυσον και αργυρον και λιθον τιμιον»–ειγε εχεις
χρυσον και πολυν χρυσον η ολιγον· εστω σε εχειν αργυρον, λιθον τιμιον, ου μονα δε
φημι ταυτα, αλλ' εστω σε εχειν και «ξυλα και χορτον και καλαμην»–τι βουλει σοι
γενεσθαι μετα την εξοδον; ποτερον ποτε εισελθειν εις τα αγια μετα του ξυλου σου
και μετα του χορτου σου και της καλα μης, ινα μιανηις την βασιλειαν του θεου; αλλα
παλιν απομειναι θελεις δια τον χορτον, δια τα ξυλα, δια την καλαμην εν τωι πυρι και
μηδεν α<πο>λαβειν υπερ του χρυσου και αργυρου και λιθου τιμιου; ουδε τουτο
ευλογον. 16.6 τι ουν; πρωτον ακολουθει απολαβειν δια τα ξυλα το πυρ το αναλισκον
[το πυρ] τα ξυλα και τον χορτον και την καλαμην· ο θεος γαρ ημων τηι ουσιαι λεγεται
τοις συνιεναι δυνα μενοις πυρ ειναι καταναλισκον. και εσιωπησε μεν το τι
καταναλισκον ο προφητης λεγων· «ο θεος ημων πυρ καταναλισκον», ημιν δε κατα
λελοιπε νοειν. οτι ειπεν· «ο θεος πυρ εστι καταναλισκον», εστι τι το
καταναλισκομενον. τι ουν εστι το καταναλισκομενον; ου γαρ το κατ' εικονα και
ομοιωσιν αναλισκει, ου το ιδιον κτισμα κα ταναλισκει, αλλα τον εποικοδομηθεντα
χορτον, τα εποικοδομηθεντα ξυλα, την εποικοδομηθεισαν καλαμην. Ὁ τοπος ην
δυσδιηγητος σφοδρα. επαγγελιαι ησαν, και μετα τας επαγγελιας λεγει· «και
ανταποδωσω πρωτον διπλας τας αδικιας αυτων». αναγκαιως προσκειται το
«πρωτον»· πρωτον γαρ τα της αδικιας, ειτα τα της δικαιοσυνης αποδιδοται, ου γαρ
αναπαλιν ο θεος ανταποδιδωσιν. ει πρωτον απεδιδου τα αγαθα, ινα απολαβωμεν τα
αγαθα, νυν δε αποδιδωσι τα κακα, εδει ληξαι τα αγαθα, ινα απολαβωμεν τα κακα.
<αλλα πρωτον αποληψομεθα τα κακα, και μετα ταυτα τα αγαθα,> ινα τελος λαβηι δια
του αφανισμου των κακων τα της κολασεως των παθοντων, ινα μετα ταυτα αποδωι
τα αγαθα. διο ευρησεις εν ταις ιεραις γραφαις τον θεον λεγοντα πρωτον τα δοκουντα
ειναι σκυθρω ποτερα και μετα ταυτα τα κρειττονα. «εγω αποκτενω και ζην ποιησω·
παταξω, καγω ιασομαι». «αυτος αλγειν ποιει και παλιν αποκαθιστησιν· επαισε, και
αι χειρες αυτου ιασαντο». επι τουτοις εστι τον νοουντα και <ευσεβως> διακειμενον
προς τα λεγομενα ειπειν· «κυριε, τις παροικησει εν τωι σκηνωματι σου; η τις
κατασκηνωσει εν ορει αγιωι σου; πορευο μενος αμωμος και εργαζομενος
δικαιοσυνην, λαλων αληθειαν εν καρδιαι αυτου· ος ουκ εδολωσεν εν γλωσσηι αυτου,
και ουκ εποιησε τωι πλη σιον αυτου κακον, και ονειδισμον ουκ ελαβεν επι τους
εγγιστα αυτου». (ημεις δε ονειδιζομεν και τους μετανοουντας και επιστρεφοντας, λε
γουσης της γραφης· «μη ονειδιζε ανθρωπον αποστρεφοντα απο αμαρ τιας».)
«ονειδισμον ουκ ελαβεν επι τους εγγιστα αυτου· εξουδενωται ενωπιον αυτου
πονηρευομενος, τους δε φοβουμενους κυριον δοξαζει». παντες ουν οι εχοντες υλην
εκεινου του πυρος πρωτον αποληψομεθα τα αμαρτηματα ημων. 16.7 Ἀλλ' ερει τις
των ακουοντων· διηγησαι και <το> «διπλας»· εστω γαρ απολαμβανειν με τας
αμαρτιας πρωτον, ινα επαν <απο>λαβω τας αμαρτιας, μετα τουτο πληρωθηι το παρα
τωι αποστολωι ειρημενον· «ει τινος το εργον κατακαησεται, ζημιωθησεται, αυτος δε
σωθησεται, ουτως δε ως δια πυρος»–τι δηποτε «διπλας» απολαμβανω τας αμαρτιας;
αλλα λεκτεον οτι «δουλος ο ειδως το θελημα του κυριου και μη ποιησας κατα το
θελημα αυτου, δαρησεται» ουκ ολιγας αλλα «πολλας». αξιον ουν εστι τους μεν απο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

των εθνων αμαρτανοντας απολαμβανειν αυτων απλα τα αμαρτηματα, ημας δε διπλα
ημων απολαμβανειν τα πταισματα· «εκουσιως γαρ αμαρτανοντων ημων μετα το
λαβειν την επιγνωσιν της αληθειας, ουκετι περι αμαρτιων απο λειπεται θυσια,
φοβερα δε τις εκδοχη κρισεως και πυρος ζηλος εσθιειν μελλοντος τους
υπεναντιους». Προεφητευθη τα περι των αλιευ<θησ>ομενων και θηρευθησομενων
και αποληψομενων πρωτον διπλας τας αμαρτιας αυτων. μετα ταυτα προφητευεται η
κλησις των εθνων σαφεστερον, ουχι καλουμενων αλλα κεκλημενων, και ουχι <μη>
ειδοτων τι εξομολογησωνται και τι ευχαρι στησωσιν, αλλ' ηδη μεμαθηκοτων. εν γαρ
τοις προτεροις <ε>μανθανομεν οτι εκληθησαν, ηλιευθησαν, εθηρευθησαν, <τι>
πεισονται δε εν τοις δευ τεροις. ιδωμεν τι προφητευει περι ημων ηδη μανθανοντων
ευχεσθαι, μαλλον δε μεμαθηκοτων. 16.8 «κυριε, ισχυς μου και βοηθεια μου και
καταφυγη μου εν ημεραι κακων· προς σε εθνη ηξουσιν απ' εσχατου της γης και
ερουσιν· ως ψευδη εκτησαντο οι πατερες ημων ειδωλα, <και> ουκ εστιν εν αυτοις
ωφελημα». απ' εσχατου της γης ηλθε τα εθνη προς τον θεον, και ειρηκε τα εθνη·
«ψευδη εκτησαντο οι πατερες ημων ειδωλα, και ουκ εστιν εν αυτοις ωφελημα»; πως
«απ' εσχατου της γης»; εισι τινες της γης πρωτοι και εισι τινες της γης εσχατοι. τινες
πρωτοι; «οι σοφοι του κοσμου» της γης πρωτοι, ουχ απλως πρωτοι· «οι σοφοι του
κοσμου, οι ευγενεις», οι πλουσιοι, οι αξιωματικοι. τινες οι εσχατοι; «τα μωρα του
κοσμου εξελεξατο ο θεος, τα αγενη, τα εξουθενημενα, τα μη οντα». «ηξουσιν» ουν
«εθνη απ' εσχατου της γης», ωσει ελεγεν· απο τελευταιων των επι γης ανθρωπων.
απο μωρων, απο αγενων, απο εξουθενημενων, «και ερουσιν· ως ψευδη εκτησαντο οι
πατερες ημων ειδωλα, και ουκ εστιν εν αυτοις ωφελημα». ουχ οτι εστι τινα ειδωλα
αληθη, ων προς αντιδιαστολην λεγεται τα ψευδη, αλλα ειδωλα, <α>τινα τηι φυσει
εστι ψευδη· «και ουκ εστιν εν αυτοις ωφελημα». 16.9 «Ει ποιησει εαυτωι ανθρωπος
θεους». ου μονον απο των αγαλματων ποιουσιν εαυτοις ανθρωποι θεους, αλλ'
ευρησεις και απο των αναπλασματων ποιουντας ανθρωπους εαυτοις θεους· οσοι γαρ
δυνανται αναπλασαι θεον ετερον και κοσμοποιιαν αλλην παρα την υπο του
πνευματος αναγεγραμμενην, οικονομιαν κοσμου παρα τον αληθη κοσμον [περι
οικονομιας κοσμου], ουτοι παντες εποιησαν εαυ τοις θεους και προσεκυνησαν τοις
εργοις των χειρων. οιον νοησον μοι ειτε εν Ἕλλησι τους γεννησαντας δογματα, φερ'
ειπειν, τηςδε της φιλοσοφιας η τηςδε, ειτε εν ταις αιρεσεσι τους γεννησαντας
πρωτους δογματα, ουτοι εποιησαν εαυτοις ειδωλα και αναπλασματα της ψυχης και
στραφεντες προσεκυνησαν τοις εργοις των χειρων αυτων, απο δεξαμενοι ως
αληθειαν τα ιδια αναπλασματα. παντας ουν τους αισθη τως και τους νοητως
ποιουντας εαυτοις θεους διελεγχων ο λογος φησιν· «ει ποιησει εαυτωι ανθρωπος
θεους, και ουτοι ουκ εισι θεοι; δια τουτο εγω δηλωσω αυτοις την χειρα μου εν τωι
καιρωι τουτωι, και γνωριω αυτοις και την δυναμιν μου». ποιωι καιρωι η τουτωι;
δεικνυων δε τον καιρον της παρουσιας του κυριου· <«και γνωσονται» φησιν> «οτι
ονομα μοι κυριος». 16.10 Ειτα αλλη εστι προφητεια, ην ουκ οιδ' οπως παρα τοις
Ἑβδομη κοντα ουχ ευρομεν, ευρομεν δε εν ταις λοιπαις εκδοσεσι, δηλον οτι
κειμενην εν τωι Ἑβραικωι, και πεπληρωται πραγματων αναγκαιοτατων, δυναμενων
εαν προσεχωμεν επιστρεψαι την ψυχην ημων. ουτως δε εχει τα ρηματα· «αμαρτια
Ἰουδα γεγραπται εν γραφειωι σιδηρωι, εν ονυχι αδαμαντινωι εγκεκολαμμενη επι του
στηθους της καρδιας αυ των». <εστιν> επι το ευχερεστερον εαυτον επιδουναι και
ειπειν· περι των Ἰουδαιων ταυτα γεγραπται οτι η αμαρτια αυτων «γεγραπται». αλλ'
εαν ιδηις, ως πολλακις εδειξαμεν, Ἰουδαν τροπικως λεγομενον τον Χριστον, μηποτε
«αμαρτια Ἰουδα» ημων εστι των πιστευοντων επι τον Χριστον τον εκ φυλης Ἰουδα.
ει δε δυνασαι και αλλως ακουσαι μυστικωτερον, ταχα περι Ἰουδα προφητευει του
παραδοντος, ως ειναι περι αυτου την προφητειαν λεγουσαν· «αμαρτια Ἰουδα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

γεγραπται εν γραφειωι σιδηρωι, εν ονυχι αδαμαντινωι εγκεκολαμμενη επι του
στηθους της καρδιας»· αλλα παλιν ουκ ακολουθει επ' εκεινου το «αυτων». μηποτε
ουν εφ' ημας ελεγεν, εαν γενωμεθα αμαρτωλοι, ταυτα φθανειν τα προφητευομενα.
ημαρτομεν, και η αμαρτια ημων ουκ εξω ημων γεγραπται, αλλ' εν τηι καρδιαι ημων,
και γραφεται «εν σιδηρωι γραφειωι, εν ονυχι αδαμαντινωι». οτι δε τα αμαρτηματα, α
αμαρτανομεν, εγ γραφεται εις ημας δια του αμαρτανειν, παραστησει αυτο το πραγμα.
ου συνηιδειν εμαυτωι τοδε το πραγμα η τηνδε την αμαρτιαν. ποιησας αυτην εχω
τυπον αυτης, και οιονει γεγραπται ο τυπος [αυ]της αμαρ τιας μου της ημαρτημενης
εν τηι ψυχηι μου. και ει μεν ην η αμαρτια μου γεγραμμενη μελανι, απηλειψα <αν>
αυτην· νυν δε γεγραπται «εν σιδηρωι γραφειωι», γεγραπται «εν ονυχι αδαμαντινωι»,
γεγραπται «επι του στη θους της καρδιας» ημων, ινα ελθω επι το δικαστηριον και
πληρωθηι η λεγουσα προφητεια· «ουδεν κρυπτον ο ου φανερωθησεται, και ουδεν
κεκαλυμμενον ο ουκ αποκαλυφθησεται». εγυμνωθη μου το στηθος και η καρδια
εχουσα τα γραμματα εγγεγραμμενα της αμαρτιας «εν τωι γραφειωι τωι σιδηρωι, τωι
ονυχι τωι αδαμαντινωι», και παντες αναγινω σκουσιν εν τωι στηθει μου και εν τηι
καρδιαι μου τους τυπους μου των αμαρτηματων. «ουδεν γαρ κρυπτον ο ου
φανερωθησεται», αλλα «και μεταξυ αλληλων των λογισμων κατηγορουντων η και
απολογου μενων», και «μη προ καιρου τι κρινετε, εως αν ελθηι ο κυριος, ος και
φωτισει τα κρυπτα του σκοτους και φανερωσει τας βουλας των καρδιων». τινι
φανερωσει; ουχ αυτωι· αυτος γαρ οιδε «τα παντα πριν γενεσεως αυτων». αλλα [και]
τινι φανερωσει; πασι τοις μελλουσι βλεπειν δια την αυτων καθαροτητα την
αμαρτιαν του ημαρτηκοτος, ινα οι αμαρτωλοι «αναστωσιν εις ονειδισμον και εις
αισχυνην αιωνιον»· αφ' ων ρυσηται ημας ο των ολων θεος, ιν' εις δοξαν την εν
Χριστωι αναστωμεν, ωι εστιν η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας. Ἀμην. 17.t Εις το
«εφωνησε περδιξ» μεχρι του «και ημεραν ανθρω που ουκ επεθυμησα, συ επιστασαι».
Ὁμιλια ιζʹ. 17.1 Ἐπι το διαβοητον ζητημα εληλυθαμεν ιδειν τις εστιν ο περδιξ, περι
ου νυν φησιν η γραφη· «εφωνησε περδιξ, συνηγαγεν α ουκ ετεκε, ποιων τον
πλουτον αυτου ου μετα κρισεως. εν ημισει ημερων αυτου εγκαταλειψουσιν αυτον,
και επ' εσχατων αυτου εσται αφρων». εκ του περι φυσεως ζωων δει αναλαβειν τινα
ιστορηται περι του περδικος, ινα ειδοτες τα περι το ζωον <ειδω>μεν ποτερον επι
κρειττονος ταξαι <δει> νυν λεγομενον τον περδικα η επι χειρονος. λεγεται δη το
ζωον ειναι κακοηθεστατον και δολιον και πανουργον, και απαταν βουλομενον τους
θηρευοντας και πολλακις κυλιομενον περι τους ποδας του θη ρευοντος, ινα αυτον
περισπασηι ως εγγυς ον το ζωον προς το μη ηκειν επι την καλιαν. και ηνικα εαν
στοχασηται περιεσπακεναι τον θηρευ την και τα νεοσσια πεφευγεναι, τοτε και αυτος
αφιπταται. εστι δε το ζωον πανυ ακαθαρτον ωστε τους αρρενας μονομαχειν προς
αλληλους περι της μιξεως και αρρενα αρρενα επιβαινειν. ει ουν και κακοηθες, ει και
ακαθαρτον, ει και πανουργον, ει και απατηλον τουτο το ζωον εστι, δηλον οτι ταξαι
επι κρειττονος αυτο και ειπειν επι τον σωτηρα δυ νασθαι αναφερεσθαι ασεβες ειναι
φαινεται. δει ουν ιδειν, αν θελωμεν αυτο ερμηνευσαι επι τον αντικειμενον, ει
ακολουθει ημιν ολη η ερμηνεια. 17.2 Ἀρξωμεθα δη απο του «εφωνησε περδιξ,
συνηγαγεν α ουκ ετεκεν». ουκουν ου τα ιδια κτισματα συναγει ο διαβολος, ουχι α
εγεννησε συναγει, αλλ' επαν φωνησηι, συναγει τα αλλου κτισματα και ποιει αυτα
ιδια. εφωνησε περδιξ δια Ουαλεντινου, εφωνησε περδιξ δια Μαρκιωνος, εφωνησε
δια Βασιλειδου, δια παντων των ετεροδοξων· ουδεις γαρ εκεινων ηδυνατο ειπειν
την φωνην Ἰησου· «τα εμα προ βατα της εμης φωνης ακουουσιν». αλλ' η φωνη μεν
του Ἰησου εν Παυλωι και Πετρωι· διο ελεγεν ο Παυλος· «ει δοκιμην ζητειτε του εν
εμοι λαλουντος Χριστου»; φωνη δε του συναγαγοντος α ουκ ετεκε περδικος εν τοις
αποπλανωσι και απατωσι δια την ακεραιοτητα και δια το απαρασκευον τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

απλουστερους των πιστευοντων. «εφωνησεν» ουν «περδιξ, συνηγαγεν α ουκ ετεκεν,
ποιων πλουτον αυτου ου μετα κρισεως». επλουτησεν ο περδιξ. ιδε ποσαι αυτου εισι
μυριαδες· πολλαι του περδικος γεγονασι, της δυναμεως της αντικειμενης. και
εποιησε πλουτον αυτου ου μεριμνων κρισεως ουδε κρισιν εχων, αλλ' ακριτως
πραττων. διο λεγεται οτι «ποιων» εστιν ο περδιξ «πλουτον αυτου ου μετα κρισεως».
ο δε εμος σωτηρ ποιει πλουτον αυτου μετα κρισεως, και κεκριμενος εστιν ο πλουτος
<αυτου> και εκλελεγμενος. 17.3 «Ἐν ημισει» δε «ημερων αυτου εγκαταλειψουσιν
αυτον». ημεις παντες οι γενομενοι ποτε υπο τον περδικα τον φωνησαντα· εφωνησε
γαρ ου μονον δια των προειρημενων, αλλα και δια παντων απαξαπλως των
απατωντων και ως επι ευσεβειαν την αθεοτητα προκαλουμενων επι δογματα
εναντια τηι αληθειαι–αλλ' «εν ημισει ημερων αυτου» εγ καταλελοιπαμεν αυτον.
πασαι μεν γαρ αι ημεραι αυτου αι ημεραι εισι του αιωνος τουτου· επει δε εξειλατο
«ημας εκ του αιωνος του ενεστωτος πονηρου» Χριστος Ἰησους, δια τουτο «εν ημισει
ημερων αυτου» εγκαταλελοιπαμεν αυτον. «και επ' εσχατων αυτου εσται αφρων».
ποτε γαρ φρονιμος ην, ιν' επ' εσχατων αυτου γενηται αφρων; αλλα φησομεν, οτι
φρονιμος ην· «ο» γαρ «οφις ην φρονιμωτατος παντων των θηριων των επι της γης
ων εποιησε κυριος ο θεος». φρονιμος ην κατα το ειρημενον εν τωι Ἡσαΐαι· «επαξω
γαρ επι τον νουν τον μεγαν, τον αρχοντα των Ἀσσυριων. ειπε γαρ· τηι ισχυι ποιησω,
και τηι σο<φιαι> . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17.4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
.............................................................................
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ο Χριστος εστιν· «ο τε γαρ [ο] αγιαζων και οι
αγιαζομενοι εξ ενος παντες». «υπομονη Ἰσραηλ». ωσπερ αυτοδικαιοσυνη εστιν ο
σωτηρ, αυτοαληθεια, αυτοαγιασμος, ουτως αυτουπομονη. και ουκ εστιν ουτε δικαιον
ειναι χωρις Χριστου ουτε αγιον χωρις αυτου ουτε υπομενειν μη Χριστον εχοντα.
υπομονη γαρ Ἰσραηλ αυτος εστι. καν δε επι τον θεον αναφερηις, ουδ' ουτως
ασεβησεις. «Κυριε, παντες οι καταλιποντες σε καταισχυνθητωσαν αφεστη κοτες».
εκαστος ημων οτε αμαρτανει, <δι' ων αμαρτανει> καταλειπει τον Χριστον,
καταλιπων δε τον Χριστον καταλειπει τον θεον. αδικων γαρ καταλειπει δικαιοσυνην
και βεβηλος γινομενος καταλειπει αγια σμον και πολεμων καταλειπει ειρηνην και
υπο τωι πολεμιωι γινομενος καταλειπει την απολυτρωσιν και εξω της σοφιας ων του
θεου κατα λειπει την σοφιαν. πασιν ουν τοις καταλειπουσι τον θεον αραται ο
προφητης, διδασκων ημας το εσομενον αυτοις, λεγων το «παντες οι καταλειποντες
σε καταισχυνθητωσαν». οσον αφεστηκασι, καταισχυν θητωσαν τοσουτον. «επι της
γης γραφητωσαν». παντες ανθρωποι γραφονται· οι μεν αγιοι εν ουρανωι, οι δε
αμαρτωλοι επι της γης. λεγεται προς τους μαθητας υπο του Ἰησου· «χαιρετε οτι τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

ονοματα υμων γεγραπται εν τοις ουρανοις». ουκουν χαιρειν δει, εαν τοιουτος τις
γενηται, ινα το ονομα αυτου εγγραφηται εν τοις ουρανοις. ως δε το ονομα των
αγιων εγγραφεται εν τοις ουρανοις, ουτως των πολιτευομενων γηΐνως, των ου
παραπορευομενων την γην Ἐδωμ αλλα τους αγρους γης Ἐδωμ εχοντων και τους
αμπελωνας, γραφεται τα ονοματα ως καταλειποντων τον θεον επι της γης.
«καταισχυν θητωσαν» γαρ φησιν «αφεστηκοτες, επι της γης γραφητωσαν»· και γαρ
«ωι μετρωι μετρειτε μετρηθησεται υμιν». αιτιος εκαστος εαυτωι εστι του γραφηναι. ει
<τα> επι γης ζητεις, ου ζητεις τα ουρανια. ει νενευκε σου η ψυχη περι τα τηιδε
πραγματα, συ σεαυτωι αιτιος γινηι, του Ἰησου λεγοντος· «μη θησαυριζετε υμιν
θησαυρους επι της γης, οπου σης και βρωσις αφανιζουσι, και οπου κλεπται
διορυσσουσι και κλε πτουσιν· αλλα θησαυριζετε υμιν θησαυρους εν ουρανοις».
θησαυριζεις εν ουρανωι; σαυτωι αιτιος ει του το ονομα σου εγγραφεσθαι εν τοις
ουρανοις. ταυτα δια το «επι της γης γραφητωσαν». και την αιτιαν λεγει· «οτι
εγκατελιπον πηγην ζωης τον κυριον». και εν τηι αρχηι ο αυτος προφητης ελεγεν εκ
προσωπου του θεου· «εμε εγκατελιπον πηγην υδατος ζωης», και νυν· «εγκατελιπον
πηγην ζωης τον κυριον». ειπωμεν ουν και ημεις, ειπερ θελομεν μη εγκαταλιπειν
πηγην ζωης τον κυριον, την φωνην των γνησιων Ἰησου μαθητων, ην ειρηκασι προς
τον διδασκαλον ειποντα αυτοις· «μη και υμεις θελετε πορευεσθαι»; τι ουν ειπωμεν;
«κυριε, προς τινα απελευσομεθα; ρηματα ζωης αιωνιου εχεις». ενθαδε εληξε και η
δευτερα περικοπη. 17.5 Ειτα παλιν ευχη εστιν ουτως εχουσα· «ιασαι με, κυριε, και
ιαθησομαι· σωσον με, και σωθησομαι, οτι καυχημα μου συ ει. ιδου αυτοι λεγουσι
προς με· που εστιν ο λογος κυριου; ελθετω. εγω δε ουκ εκοπιασα κατακολουθων
οπισω σου, και ημεραν ανθρωπου ουκ επεθυμησα, συ επιστασαι». μονωι τωι
εληλυθοτι δια τους κακως εχοντας ιατρωι και λεγοντι· «ου χρειαν εχουσιν οι
ισχυοντες ιατρου αλλ' οι κακως εχοντες» εστιν ειπειν τεθαρρηκοτως παντα τον
βουλομενον θεραπευθηναι απο του νοσειν την ψυχην αυτου· «ιασαι με, κυριε, και
ιαθησομαι». ει δε τις αλλος παρα τουτον επαγγελλεται την των ψυχων ιατρικην, ουκ
αν λεγοις εκεινωι αληθευων· «ιασαι με, κυριε, και ιαθησομαι». και γαρ εκεινη η
«αιμορροουσα» εδαπανησε «τα παρ' αυτης παντα» εις τους ιατρους, και «ουκ
ισχυσεν υπ' ουδενος αυτων θεραπευθηναι»· προς ουδενα γαρ εκεινων ευλογον ην
ειπειν· «ιασαι με, κυριε, και ιαθησομαι», η προς μονον, <ου> αρκει αψασθαι «του
κρασπεδου του ιματιου». λεγω ουν προς τουτον· «ιασαι με, κυριε, και ιαθησομαι»·
εαν γαρ ιασηι, το τελος επακολουθησει τηι απο σου ιασει, η θεραπεια, ωστ' αν με
σωθηναι. οσοι δε αλλοι σωσουσιν, ου σωθησομαι· μονη δε και αληθως σωτηρια, εαν
σωσηι Χριστος, επει τοτε σωθησομαι. «ψευδης ιππος εις σωτηριαν», ψευδη και τα
αλλα παντα παρα τον θεον εις σωτηριαν. δια τουτο αυτωι ειποιμι αν· «σωσον με,
κυριε, και σωθησομαι». και λεγω τουτο, εαν και το εξης δυνηθω λεγειν τωι
αποτεταχθαι παντι καυχηματι, ινα ειπω· «οτι καυχημα μου ει συ», η οτε πληρω την
λεγουσαν εντολην· «μη καυχασθω ο σοφος εν τηι σοφιαι αυτου, μηδε ο ισχυρος εν τηι
ισχυι αυτου, μηδε ο πλουσιος εν τωι πλουτωι αυτου, αλλ' η εν τουτωι καυχασθω ο
καυχωμενος, του συνιειν και γινωσκειν οτι εγω ειμι κυριος». μακαριος ουν ο
αποταξα μενος πασηι τηι κατω καυχησει, οιον επι καλουμενηι ευγενειαι και επι καλλει
και τοις σωματικοις πραγμασιν, επι πλουτωι, επι δοξηι, και αρκουμενος μιαι καυχησει
ινα ειπηι· «οτι καυχημα μου ει συ». 17.6 «Ἰδου αυτοι λεγουσι προς με· που εστιν ο
λογος κυριου; ελθετω. εγω δε ουκ εκοπιασα κατακολουθων οπισω σου». ο Ἰησους
σοι λεγει· «αρον τον σταυρον σου, και ακολουθει μοι», και «αφες παντα, και
ακολουθει μοι», και «οστις ου καταλειψει τον πατερα και την μητερα, και ακολουθει
οπισω μου, ουκ εστι μου αξιος ειναι μαθητης». εαν ουν γενηι τοιουτος ωστε παντοτε
ακολουθειν τωι Ἰησου, και ακολου θησεις και οσον ακολουθεις ου κοπιασεις· «ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

εσται» γαρ «μοχθος εν Ἰακωβ, ουδε οφθησεται πονος εν Ἰσραηλ». ουκ εστι κοπος
ακολουθουντι Ἰησου, αυτο το ακολουθειν περιαιρει τον κοπον. δια τουτο αυτος
φησιν, ινα μηκετι κοπιωμεν, κοπιασαντες προ του αρξασθαι αυτωι ακολουθειν·
«δευτε προς με παντες οι κοπιωντες και πεφορτι σμενοι, καγω αναπαυσω υμας». εαν
ουν κοπιωντες ελθωμεν προς αυτον και ακολουθησωμεν αυτωι, ερουμεν· «εγω δε
ουκ εκοπιασα κα τακολουθων οπισω σου». Τουτωι δε ακολουθον εστιν ειπειν ημας
και το «ημεραν ανθρωπου ουκ επεθυμησα». εστι τις ημερα ανθρωπου, εστι τις ημερα
του θεου. την ημεραν της αναστασεως των αγιων επιθυμησατω εκαστος ημων, μη
εκεινην περι ης γεγραπται· «ουαι οι επιθυμουντες ημεραν κυριου· και αυτη εστι
σκοτος και ου φως». τις εστιν ο λεγων· «και ημεραν ανθρωπου ουκ επεθυμησα»; η
σαφηνεια του λογου ελεγξει ημας, οτι ημεραν ανθρωπου [ουκ] επεθυμησαμεν.
πολλακις νοσησαντες και εν φαντασιαι θανατου γενομενοι <επι> της εξοδου
παρακαλουμεν τους επισκοπουντας ημας αδελφους και φαμεν· αιτησαι μοι
κομιατον, αιτησαι μοι επιμενειν τωι βιωι. ταυτα λεγοντες ουχ ημεραν επιθυμουμεν
αγιαν θεου, αλλ' ημεραν ανθρωπου. διοπερ αποθεμενοι την φιλοζωιαν και το
επιθυμειν ανθρωπινην ημεραν, ζητησωμεν την ημεραν εκεινην ιδειν, εν ηι
τευξομεθα της εν Χριστωι Ἰησου μακαριοτητος, ωι εστιν η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας. Ἀμην. 18.t Εις το «ο λογος ο γενομενος παρα κυριου προς Ἱε ρεμιαν λεγων·
αναστηθι και καταβηθι εις τον οικον του κεραμεως» μεχρι του «ταξαι την γην
αυτων εις αφανισμον και συριγμον». Ὁμιλια ιηʹ. 18.1 ∆υο εισιν εξης ορασεις αι
ανεγνωσμεναι Ἱερεμιου· ων η μεν προτερα περιεχει τα περι του εν τηι χειρι του
κεραμεως πηλινου σκευους, οπερ επιδεχεται μετα την συντριβην επανορθωσιν
(αναπλα σασθαι γαρ αυτο δυνατον εστιν), η δε ετερα ορασις περιεχει τα περι του
οστρακινου βικου, ου καταχθεντος ουκ εστι θεραπεια. οτε μεν γαρ πηλινον ην, ει
κατεαχθη, καν ηδη μεμορφωμενον ηι, επει πηλινον ην, ενεδεχετο παλιν ειναι
φυραμα δευτερον και κτισθηναι δευτερον· οτε δε μετα το πηλινον γεγονεν ηδη
οστρακινον και υπο του πυρος εστομωται, τοτε ουχ οιον <τε> ην μετα την συντριβην
του οστρακινου θεραπειαν γενεσθαι αυτωι. τι ουν βουλεται ταυτα, προτερον εν περι
νοιαι κατανοησωμεν, ειτα εαν δοθηι κατα λεξιν εξετασωμεν. οσον εσμεν εν τωι βιωι
τουτωι, μορφουμεθα, ιν' ουτως ονομασω δια το πηλινον ημων σκευος, κεραμευτικως
και μορφουμεθα ητοι κατα κακιαν η κατα αρετην. πλην ουτως μορφουμεθα ως
επιδεχεσθαι και την κακιαν ημων συντριβηναι, ινα γενηται καινον κτισμα βελτιον,
και την προκοπην ημων αναλυθηναι μετα την μορφωσιν αυτης εις σκευος πηλινον.
επαν δε μετα τον ενεστωτα αιωνα ηκωμεν, προς τωι τελει γενομενοι της ζωης, επειτα
πυρωθεντες ητοι υπο του πυρος των πεπυρωμενων του πονηρου βελων γενωμεθα
οτιπ<οτ>ουν γινομεθα η υπο του θειου πυρος (επει και «ο θεος ημων πυρ
καταναλισκον» εστιν), εαν γενωμεθα φημι υπο τοιουδε η τοιουδε πυρος οτιποτ' αν
γενωμεθα, εαν συντριβωμεν, ειτε απο του καλα σκευη γεγονεναι συνετριβημεν και
απολωλαμεν ειτε απο του μοχθηρα σκευη γεγονεναι, ουκ ανακτιζομεθα ουδε
επιδεχεται ημων η κατασκευη βελτιωσιν. δια τουτο οσον εσμεν ενθαδε οιονει εν
χειρι του κεραμεως οντες, καν διαπεσηι το σκευος απο των χειρων αυτου, επιδεχεται
θεραπειαν και το ανακτισθηναι. ταυτα μεν ολιγωι προχειροτερον, πριν το κατα το
λειπον εξετασωμεν τωι λογωι, εις τα δυο ειδη των αγγειων, το τε πηλινον και ουδεπω
απωστρακισμενον και το δευτερον το ηδη οστρακον γεγενημενον λελεχθω. 18.2
Ἴδωμεν δε απ' αυτης της λεξεως τα λεγομενα περι του πηλινου αγγειου του εν τηι
χειρι του κεραμεως, και πως αυτος ο εν τωι προφητηι λογος, ο κυριος ο προφητευων
εν αυτωι, αφορμας διδωσι και αλλας ου βραχειας της ερμηνειας των κατα το πλασμα
το εν τηι χειρι του κεραμεως. «ο λογος ο γενομενος προς Ἱερεμιαν παρα κυριου
λεγων· αναστηθι και καταβηθι εις οικον του κεραμεως». ανω εστιν ο Ἱε ρεμιας,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

υπεραναβεβηκε τα πηλινα σκευη. κατω εστι τα πηλινα σκευη, και η διοικουσα φυσις
τα πηλινα σκευη συγκαταβαινουσα τοις διοικου μενοις κατω εστι· δια τουτο ο
λεγομενος λογος προς Ἱερεμιαν παρα κυριου φησιν αυτωι· «αναστηθι και καταβηθι
εις οικον του κεραμεως, και εκει ακουσηι τους λογους μου». Μωσει λεγεται·
«αναβηθι εις το ορος και ακουσον», Ἱερεμιαι λεγεται· «καταβηθι εις τον οικον του
κεραμεως και ακουσον»· εκαστος γαρ των ακουοντων λογον ητοι περι των ανωτερω
διδασκεται η μανθανει περι των κατωτερω. <ει μεν τα κατωτερα> διδασκομαι,
καταβαινω τωι λογωι, ινα ιδω τα κατωτερα· ει δε τα ανωτερα μανθανω, αναβαινω τωι
λογωι επι τα ανωτερα, ινα θεασωμαι τα εκει. Ἵνα δε παντες κατα το δυνατον εαυτοις
παρακολουθησητε τωι λεγομενωι, χρησομαι παραδειγματι και απο της γραφης, και
προς τωι παραδειγματι και σαφηνειαν προσαγουσαν τηι δεδομενηι ερμηνειαι παρα
στησω. «εν τωι ονοματι Ἰησου παν γονυ καμψει επουρανιων και επιγειων και
καταχθονιων, και πασα γλωσσα εξομολογησεται οτι κυριος Ἰησους Χριστος εις
δοξαν θεου πατρος». εστι δε τις σοφια περι εκαστου τουτων· σοφια περι των
ουρανιων, πως διατετακται τα ουρανια· σοφια περι των καταχθονιων, επει σοφια
θεου εστι και περι της διαταξεως των καταχθονιων, ομοιως και περι των επιγειων.
εαν μελλω χωρειν την σοφιαν την περι των επουρανιων, αναβαινω επι τα ουρανια,
ως Μωσης αναβεβηκεν επι την κορυφην του ορους, ινα ακουστη γενηται αυτωι η
φωνη <η> εκ του ουρανου κατα το γεγραμ μενον. εμελλε γαρ διδασκεσθαι λατρειας
επουρανιους· σκια γαρ και υποδειγμα επουρανιων μυστηριων εν τοις νομοις τοις
αναγεγραμμενοις, ως εδιδασκεν ο αποστολος ειπων· «οιτινες υποδειγματι και σκιαι
λατρευουσι των επουρανιων». ωσπερ ουν μελλων διδασκεσθαι περι των
επουρανιων αναβαινω, ουτως εαν χρεια μοι ηι μανθανειν περι των καταχθονιων,
καν προφητης γενωμαι, καταβαινω. και ταχα δια τουτο Σαμουηλ, ηνικα εδιδαχθη τα
καταχθονια, καταβεβηκε κατω και γεγονεν εν ᾅδου, ου δικαζομενος ινα εν ᾅδου
γενηται, αλλ' ινα γενηται κατασκοπος και θεωρητης των μυστηριων των
καταχθονιων. δυναται τοιαυτα ειναι και τα παρα τωι αποστολωι περι της σοφιας
λεγομενα, διαστελλομενα τωι γνωναι «τι το πλατος και μηκος και βαθος και υψος».
μελλεις γινωσκειν <το> υψος, αναβαινεις τωι λογωι επι το υψος· μελλεις γινωσκειν
τα μεταξυ του υψους και του βαθους, γινωσκεις το πλατος και το μηκος. πανταχου
φθανει υπο του λογου οδηγου μενος του διδασκοντος περι παντων ο δυναμενος
ακολουθειν νους τωι υιωι του θεου. ακολουθει δε αποταξαμενος τωι κοσμωι και αιρων
τον σταυρον· ουτος γαρ δυναται ακολουθειν τωι Ἰησου ο δυναμενος ειπειν· «εμοι
κοσμος εσταυρωται, καγω κοσμωι». Ἔδει παραμυθησασθαι το «καταβηθι εις οικον
του κεραμεως, κακει ακουσεις τους λογους μου». εδει γαρ αυτο συγκριναι τωι
«αναβηθι και ακουσεις τους λογους μου». των γαρ ακουοντων οι μεν αναβαι νουσιν
ινα διδαχθωσιν, αναβαινουσιν <δε> ου παντως σωματικως· <οι δε> καταβαινουσι και
την ψυχην εχουσιν ανω, υπερ του ιδειν τον λογον τον ανωτατω περι των κατωτατω.
αυτος ο κυριος μου Ἰησους Χριστος αναβεβηκε και καταβεβηκεν· «ο γαρ αναβας
αυτος εστι και ο καταβας αυτος εστιν υπερανω παντων των ουρανων». εανπερ ουν
και συ μελληις τον αναβαντα ανωτατω νοειν τον λογον τον περι των ανωτατω, τον
καταβαντα εις τα κατωτατα συνιεναι τον περι των κατωτατω διδασκοντα, «μη ειπηις·
τις αναβησεται εις τον ουρανον; τουτεστι Χριστον καταγαγειν· η· τις καταβησεται εις
την αβυσσον; τουτεστι Χριστον [αναγαγειν. η τις καταβησεται εις την αβυσσον;
τουτεστι Χριστον] εκ νεκρων αναγαγειν. αλλα τι λεγει η γραφη; εγγυς σου το ρημα
εν τωι στοματι σου και εν τηι καρδιαι σου», δι' ου αναβαινεις εις τον ουρανον. και περι
της ανοδου «εγγυς σου εστι το ρημα», και περι των κατωτατω «εγγυς σου εστι το
ρημα»· και τι γαρ αλλ' η τον λογον τον πανταχου ο αγιος δυναται εχειν εν εαυτωι;
«η» γαρ «βασιλεια των ουρανων εντος υμων εστι». 18.3 Καταβαινει ουν ο προφητης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

εις τον του κεραμεως οικον και διηγειται α εθεασατο λεγων· «και ιδου αυτος εποιει
εργον επι των χειρων αυτου, και διεπεσε το αγγειον ο αυτος εποιει εν τωι πηλωι εν
ταις χερσιν αυτου· και παλιν εποιησεν αυτο ετερον αγγειον, καθως ηρεσεν εναντιον
αυτου ποιησαι». αλλ' ουκ οιδα τι εωρακεν ο προ φητης παρα τωι κεραμει γενομενος.
ειδε γαρ εργαζομενον τον κεραμεα· πηλινον ην το σκευος το γεγενημενον· διεπεσε
το σκευος. τι ακρι βως ουκ ειπεν· αφηκε το σκευος εκ της χειρος αυτου, ουδε τωι
κεραμει ανεθηκε την αιτιαν; αλλ' επει ο λογος εστι περι εμψυχων σκευων, ατινα
παρ' εαυτα διαπιπτει, δια τουτο ειρηται· «διεπεσε το σκευος απο των χειρων αυτου».
προσεχε ουν και συ σαυτωι, μηποτε εν ταις χερσιν ων του κεραμεως και ετι
πλασσομενος παρα σαυτον διαπεσηις εκ των χειρων αυτου. «ουδεις» μεν γαρ αρπαζει
«εκ των χειρων αυτου» κατα τα ειρημενα εν τωι κατα Ἰωαννην ευαγγελιωι. ου μην
γεγραπται οτι ως ουδεις αρπαζει, ουτως ουδεις διαπιπτει εκ των χειρων αυτου· το
γαρ αυτεξουσιον ελευθερον εστι. και φημι· ουδεις μεν αρπασει εκ της χειρος του
ποιμενος, εκ της χειρος του θεου ουδεις δυναται ημας λαβειν· δυναμεθα <δε> ημεις
αμελησαντες δια πεσειν εκ των χειρων αυτου. 18.4 «Και εγενετο λογος κυριου προς
με λεγων· ει καθως ο κεραμευς ουτως ου δυνησομαι του ποιησαι υμας, οικος Ἰσραηλ;
φησι κυριος». εκαστος κατα δυναμιν νοει τα γεγραμμενα, ο μεν επιπολαιοτερον οιον
ως εξ επιπεδου πηγης λαμβανων τον νουν απ' αυτων, ο δε βαθυτερον ως απο
φρεατος ανιμων. και δυνανται αμφοτεροι ωφελει σθαι, επει το αυτο τωι μεν εστι
πηγη, τωι δε φρεαρ. μαρτυρει το ευαγγελιον, ηνικα διηγειται τα περι της
Σαμαριτιδος· εκει γαρ ονο μαζεται το αυτο «πηγη» και «φρεαρ», και ανα μερος ποτε
λεγεται πηγη και ποτε φρεαρ. κατανοειτω δε ο δυναμενος, ινα ειδηι οτι το αυτο τηι
υποστασει τωι μεν επιπολαιωι πηγη εστι, τωι δε βαθυτερωι φρεαρ εστι. προοιμιον μοι
τουτο εστι της μελλουσης διηγησεως δια το αγγειον το πηλινον το διαπεσον απο της
χειρος του κεραμεως και αυθις πλασθεν. τινες εθεωρησαν ταυτα απλουστερον και
ενοησαν. παραθησομαι υμιν τον εκεινων λογον και την διηγησιν· μετα ταυτα εαν τι
εχωμεν βαθυτερον και τουτο διηγησομεθα. δυναται, φασιν, ενταυθα δηλουσθαι τα
περι της αναστασεως. ει γαρ το πηλινον αγ γειον διεπεσεν απο των χειρων του
κεραμεως και απο της αυτης υλης του πηλου του αυτου ποιει «αυτο αγγειον ετερον
καθως ηρεσεν ενωπιον αυτου», δυναται ο κεραμευς θεος των σωματων ημων, ο
δημιουργος της κατασκευης ημων, επαν διαπεσηι τουτο και συντριβηι καθ' οιαν
δηποτε αιτιαν, αναλαβειν αυτο και ανακαινωσαι και ποιησαι αυτο ωραιοτερον και
βελτιον «αγγειον ετερον καθως ηρεσεν ενωπιον αυτου ποιησαι». Ἐχετω και αυτη η
διηγησις χαριν. 18.5 αυτου δε ακουσωμεν του κυριου διηγουμενου και λεγοντος· «ει
καθως ο κεραμευς ουτως ου δυνησομαι του ποιησαι υμας, οικος Ἰσραηλ; φησι
κυριος. ιδου ως ο πηλος του κεραμεως ουτως υμεις εστε εν χερσι μου. περας λαλησω
επ' εθνος και βασιλειαν του εξαραι αυτους και του απολλυειν, και επιστρεψει το
εθνος εκεινο απο των κακων αυτων ων ελαλησα προς αυτο, και μετανοησω απο των
κακων ων ελογισαμην του ποιησαι αυτοις. και περας λαλησω επι εθνος και
βασιλειαν του ανοικοδομεισθαι και καταφυτευειν, και ποιησουσι τα πονηρα
εναντιον μου του μη ακουσαι της φωνης μου, και μετανοησω περι των αγαθων ων
ελαλησα του ποιησαι αυτοις, φησι κυριος». τουτο το κατα τον οικον του κεραμεως
ορωμεν αναφερεσθαι ουκ επι τινα των καθ' ενα, αλλ' επι δυο εθνη· λεγει γαρ
αρξαμενος <οτι> μελλει λεγειν περι εθνων, ινα τι υποβαληι τοις δυναμενοις ακουειν
απορρητων μυστηριων· «περας λαλησω επι εθνος». ζητει και το περας και το
προτερον εθνος, <εφ' ο λαλει> τα της απωλειας δια τας αμαρτιας αυτων· και
λαλησας τα της απωλειας δια τας αμαρτιας, ουδεν ηττον επαγγελλεται οτι εαν
μετανοησωσι, μετανοησει περι των κακων ων ελαλησε του ποιησαι αυτοις. και
παλιν λαλει επ' αλλο εθνος δευτερον «του ανοικοδομει σθαι και του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

καταφυτευεσθαι» ολον εθνος· και επει τουτο <το> ανοι κοδομουμενον και
καταφυτευομενον εθνος επαγγελιαν εχει καλην, δυναται δε αμαρτανειν, φησι μετα
το λαλησαι ταυτα, εαν αποστωσι των εργων των αγαθων· «μετανοησω περι των
αγαθων ων ελαλησα του ποιησαι αυτοις». Τινα ουν τα δυο εθνη, το προτερον
ονομασθεν ωι απειλει ο λο γος, και το δευτερον ωι επαγγελλεται; απειλει μεντοιγε
ωστε, ει μετανοησαι, μη ποιησαι τα της απειλης. επαγγελλεται ωστε, ει μεταπεσοι
και αξιον μη γενοιτο το δευτερον εθνος των επαγγελιων, μη τευξεσθαι αυτων. περι
δυο μαλιστα εθνων προκειται πασα η οικονομια του θεου τοις εν τωι κοσμωι
ανθρωποις. γεγονε πρωτον εθνος εκεινο ο Ἰσραηλ, δευτερον απο της Χριστου
επιδημιας τουτο το εθνος. τωι προτερωι ηπειλησεν ο θεος α ηπειλησε, και βλεπομεν
τα της απειλης του προτερου εθνους· εν αιχμαλωσιαι γεγενηται, κατεσκαφη αυτων η
πολις, καθηιρεθη το αγιασμα, το θυσιαστηριον καταβεβληται, ουδεν ετι συζεται των
παλαι σεμνων παρ' αυτοις. ελεγε γαρ εκεινωι τωι εθνει ο θεος· μετανοησατε, και ου
μετενοησαν. μετα το εκεινοις ειρησθαι ταυτα, λεγει τουτωι τωι δευτερωι εθνει ο θεος
τα περι του ανοικοδομεισθαι αυτο. οραι δε οτι και τουτο το εθνος ανθρωποι εισι
δυναμενοι παλιν παραπεσειν. δια τουτο και τουτωι απειλει και φησιν· ει και
προειπον τα περι της οικοδομης και τα περι της καταφυτευ σεως και της γεωργιας,
μελλει δε αμαρτανειν και τουτο το εθνος, και τουτωι αμαρτησαντι συμβησεται ταυτα
απερ ειρηται εκεινοις δια τα αμαρτηματα, και πεισονται εαν μη μετανοησωσι. πασαν
ερευνησον την γραφην, και ευρησεις τα πλειστα περι των δυο τουτων των εθνων
λεγομενα. εξελεξατο ο θεος τους πατερας, επαγγελιαν δεδωκεν αυτοις, εξηγαγε
λαον εκ του γενους των πατερων απο Αιγυπτου, εμακροθυμησεν επ' αυτοις
αμαρτανουσιν, επαιδευσεν αυτους ως πατηρ, εισηγαγεν αυτους, εδωκεν αυτοις γην
επαγγελιας, επεμψεν αυτοις προφητας κατα καιρους, επαιδευσε και επεστρεψεν
αυτους απο των αμαρτηματων. εμακροθυμησεν αει πεμπων τους θεραπευοντας,
μεχρις ου ελθηι ο αρχιατρος, ο διαφερων προφητων προφητης, ο διαφερων ιατρων
ιατρος. εληλυθοτα τουτον προεδωκαν και απεκτειναν «αιρε, αιρε» λεγοντες «απο
της γης τον τοιουτον· σταυρου, σταυρου αυτον». ευθεως ηλθεν επισκοπη επι το
εθνος, ηρημωθη ο τοπος ενθα εσταυ ρωται μου ο Ἰησους, εξελεξατο ο θεος αλλο
εθνος. «ο θερισμος ορατε πως πολυς εστιν, ει και οι εργαται ολιγοι εισι». και αλλως
δε οικονομει ο θεος την σαγηνην αει βαλλεσθαι επι την θαλασσαν του βιου του του
και συναγονται ιχθυες παντοδαποι· αποστελλει «τους αλιεις τους πολλους»·
αποστελλει «τους θηρευτας τους πολλους», θηρευουσιν απο «παντος ορους»,
θηρευουσιν απο «παντος βουνου». ορα ποση οικονομια περι της των εθνων εστι
σωτηριας. «Ἴδε ουν χρηστοτητα και αποτομιαν θεου· επι μεν» το προτερον εθνος και
πεσον «αποτομια, επι δε σε» το δευτερον εθνος επαγγελιαι και «χρηστοτης, εαν
επιμεινηις τηι χρηστοτητι· επει και συ εκκοπησηι». ου γαρ η αξινη τοτε μονον προς την
ριζαν των δενδρων εκειτο. ετοιμη παλιν εστιν ελθειν η αξινη· «η» δε «αξινη προς
την ριζαν των δενδρων κειται» ελεγε μου ο Ἰησους τοτε προφητευων περι του
Ἰσραηλ παρ' ον η αξινη ην. αυτος ην η αξινη του ακαρπου δενδρου και ελεγεν· «ηδη
η αξινη προς την ριζαν των δενδρων κειται». οσα ην εκει δενδρα μη ποιουντα
καρπον εξεκοπη και εις το πυρ εβληθη και κεκολασται. νυν δε αλλο γεωργιον
γεγενηται αναλογον τωι προ τερωι, περι ου ειρηται· «εισαγαγων καταφυτευσον
αυτους εις ορος κληρονομιας σου, εις ετοιμον κατοικητηριον σου». εισηγαγεν αυτου
το εθνος ο θεος εις ορος κληρονομιας αυτου. το ορος εγω ζητω ουχ ως Ἰουδαιοι
ουτως εν αψυχοις υλαις. το ορος ο Χριστος εστιν. εν τουτωι κατεφυτευθημεν, επ'
αυτωι ετηρηθημεν. ορατε ουν, εαν <και> μακροθυμησηι, μηποτε ελθων ο
οικοδεσποτης ειπηι· «ηδη τρια ετη ερχομαι επι την συκην ταυτην και καρπον ουκ
ηνεγκεν· εκκοψον αυτην· ινα τι και την γην καταργει»; καταργει γαρ την καλην γην,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

τον Χριστον, το μυστηριον της εκκλησιας, ο ερχομενος επι συναγωγην και μη
καρποφορων. 18.6 «Περας λαλησω επι εθνος η και επι βασιλειαν». δοξει απλως το
περας <ειρησθαι>. ειρηται δε τοιουτον. εν τωι «λαλησω επ' εθνος η βασιλειαν», το
περας τοιουτον εστι· κατασκαψω λεγεται τωι προτερωι εθνει το περας, τωι δευτερωι
εθνει· ανοικοδομησω υμας. και παλιν εκριζωσω τοις προτεροις λεγεται, και
καταφυτευσω τοις δευτεροις. αρ' ουν επει ειρηται το περας, δει γενεσθαι το περας; ο
θεος μη μετανοων μετανοειν λεγεται κατα την γραφην. και προσχωμεν τηι λεξει, ινα
εαν δυνηθωμεν απολογησασθαι, πως ταυτα λεγεται, [ει] παραδεξωμεθα τον λογον.
«περας λαλησω» φησιν «επι εθνος η επι βασιλειαν του εξαραι αυτους και απολλυειν,
και εαν επιστρεψηι το εθνος εκεινο απο των κακων αυτων ων ελαλησα επ' αυτο, και
μετανοησω περι των κακων, ων ελογισαμην του ποιησαι αυτοις. και περας λαλησω
επι εθνος η επι βασιλειαν του ανοικοδομεισθαι και του καταφυτευε σθαι, και
ποιησουσι τα πονηρα εναντιον εμου του μη ακουσαι της φωνης μου, και μετανοησω
περι των αγαθων ων ελαλησα του ποιησαι αυτοις». περι της μετανοιας του θεου
απαιτουμεθα απολογησασθαι· δοκει γαρ επιληπτον ειναι και αναξιον, ου μονον του
θεου αλλα και του σοφου, το μετανοειν. ουκ επινοω γαρ σοφον μετανοουντα, αλλ' ο
μετανοων, οσον επι τηι συνηθειαι της χρησεως της λεξεως, επι τωι μη καλως
βεβουλευσθαι μετανοει. ο θεος δε, προγνωστης ων των μελλοντων, ου δυναται μη
καλως βεβουλευσθαι, και παρα τουτο μετα νοειν. πως ουν η γραφη αυτον εισηγαγε
λεγοντα «μετανοησω», ουπω λεγω, και εν ταις Βασιλειαις ειρηται εν τωι
«μεταμεμελημαι οτι εχρισα τον Σαουλ εις βασιλεα», και καθολικως περι αυτου
λελεκται· «και μετανοων επι ταις κακιαις». Ἀλλ' ορα τι περι θεου διδασκομεθα
καθολικως. οπου μεν «ουχ ως ανθρωπος ο θεος διαρτηθηναι, ουδε ως υιος
ανθρωπου απειλη θηναι», και μανθανομεν δια ταυτης της λεξεως οτι ο θεος ουχ ως
ανθρωπος· δια δε αλλης οτι ο θεος ως ανθρωπος φασκουσης· «οτι επαιδευσε σε
κυριος ο θεος σου, ως ει τις παιδευσαι ανθρωπος τον υιον αυτου» και παλιν
«ετροποφορησεν ως ανθρωπος τον υιον αυ του». ουκουν οταν μεν αι γραφαι
θεολογωσι τον θεον καθ' αυτον και μη επιπλεκωσιν αυτου την οικονομιαν τοις
ανθρωπινοις πραγ μασι, λεγουσιν αυτον ειναι ουχ ως ανθρωπος. «της» γαρ «μεγαλω
συνης αυτου ουκ εσται περας». και «φοβερος εστιν επι παντας τους θεους», και
«αινειτε αυτον, παντες αγγελοι θεου· αινειτε αυτον, πασαι αι δυναμεις αυτου·
αινειτε αυτον, ηλιος και σεληνη· αινειτε αυτον, παντα τα αστρα και το φως». και
αλλα μυρια αναλεγομενος απο των ιερων γραμματων ευροις αν, οις εφαρμοσεις το
«ουχ ως ανθρωπος ο θεος». οταν δε επιπλεκηται ανθρωπινοις πραγμασιν η θεια
οικονομια, φερει τον ανθρωπινον νουν και τροπον και λεξιν. και ωσπερ ημεις εαν
διετει παιδιωι διαλεγωμεθα, ψελλιζομεν δια το παιδιον· ου γαρ οιον τε εστι
τηρουντας ημας το αξιωμα της τελειου ανδρος ηλικιας και λαλουντας τοις παιδιοις
μη συγκαταβαινοντας αυ των τηι διαλεκτωι νοησαι τα παιδια–τοιουτον τι μοι νοει και
περι τον θεον, οταν το των ανθρωπων γενος, και μαλιστα το των ετι νηπιων
οικονομηι. ορα πως και μεταποιουμεν τα ονοματα οι τελειοι ανδρες προς τα βρεφη,
και τον μεν αρτον ιδιως ονομαζομεν αυτοις, το δε πιειν αλληι λεξει ονομαζομεν,
τελειων ου χρωμενοι διαλεκτωι ηι χρωμεθα προς τους τελειους ομηλικας, αλλα αλληι
λεξει τινι παιδικηι και βρεφωδει. και τα ενδυματα εαν ονομαζωμεν τοις παιδιοις,
αλλα ονοματα επιτιθεμεν αυτοις, οιονει ονομα παιδικον πλασσοντες. αρ' ουν τοτε
ατελεις εσμεν; και ει τις ημων ακουοι παιδιοις διαλεγομε νων, ερει οτι ανοητος
γεγονεν ο γερων ουτος, ο ανηρ ουτος επιλε λησται του γενειου αυτου, της ηλικιας
του ανδρος; η δεδοται κατα συμπεριφοραν παιδιωι ομιλουντα μη λαλησαι διαλεκτωι
πρεσβυτικηι μηδε εντελει, αλλα παιδικηι; Και ο θεος δη λαλει παιδιοις· «ιδου» φησι
και ο σωτηρ «εγω και τα παιδια α μοι εδωκεν ο θεος». λεγοιτο αν τωι γεροντι τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

λαλουντι προς το παιδιον παιδικως, η ινα εμφατικωτερον ειπω βρεφωδως, οτι
ετροποφορησας τον υιον σου και <τον> τροπον εφορεσας του βρεφους και την
καταστασιν αυτου ανειληφας. ουτως ουν νοει μοι και την γραφην λεγουσαν·
«ετροποφορησεν σε κυριος ο θεος σου, ως ει τις τροποφορησει ανθρωπος τον υιον
αυτου». και εοικασιν οι απο εβραισμου ερμηνευσαντες, μη ευροντες την λεξιν
κειμενην παρ' Ἕλλησιν, αναπεπλακεναι ως επ' αλλων πολλων και ταυτην και
πεποιηκεναι την «ετροποφορησεν σε κυριος ο θεος σου (τουτεστι τους τροπους σου
εφορεσεν), ως ει τις τροποφορησει ανθρωπος (κατα το παραδειγμα τουτο ο ειρηκα)
τον υιον αυτου». επει τοινυν ημεις μετανοουμεν, οταν ημιν διαλεγηται μετανοουσιν
ο θεος λεγει· μετανοω, και απειλων ημιν ου προσποιειται προγνωστης ειναι, αλλ' ως
βρεφεσι λαλων απειλει. ου προσποιειται οτι προεγνω «τα παντα πριν γενεσεως αυ
των», αλλ' ως, ιν' ουτως ονομασω, υποκρινομενος το βρεφος προσ ποιειται μηδε
ειδεναι τα μελλοντα. και απειλει γουν εθνει δια τας αμαρτιας αυτου και λεγει· «εαν
μετανοησηι το εθνος, καγω μετα νοησω». ω θεε· αρα οτε ηπειλεις, ουκ ᾔδεις ποτερον
μετανοησει το εθνος η ου μετανοησει; τι δε; οτε επηγγειλω, ουκ ᾔδεις ποτερον μενει
αξιος των επαγγελιων ο ανθρωπος, η το εθνος, προς ον ο λογος, η ου μενει; αλλ' ου
προσποιειται. Και τοιαυτα πολλα ευροις <αν> ανθρωπικα εν τηι γραφηι, ως και το
«λαλησον τοις υιοις Ἰσραηλ· ισως ακουσονται και μετανοησουσι». τουτο ουχ <ως
δισταζων> ο θεος ειρηκε το «ισως ακουσονται»· ου γαρ δισταζει ο θεος, ινα λεγηι το
«ισως ακουσονται και μετανοησουσιν», αλλ' ινα επι πολυ εμφηνηι σου το
αυτεξουσιον και μη ειπηις· ει προεγνω με απολλυμενον απολεσθαι με δει, ει προεγνω
με σωθησομενον σωθη σεσθαι παντως με χρη. ου προσποιειται ουν το περι του επι
σοι μελλοντος ειδεναι, ινα τηρησηι σου το αυτεξουσιον τωι μη προειληφεναι μηδε
προεγνωκεναι, ποτερον μετανοησεις η μη. και λεγει προς τον προφητην· «λαλησον,
ισως μετανοησουσι». τοιαυτα γαρ αλλα μυρια ευρησεις λεγομενα περι του θεου
τροποφορουντος τον ανθρωπον. εαν ακουσηις θυμον θεου και οργην αυτου, μη
νομιζε την οργην και τον θυμον παθη ειναι θεου. οικονομιαι χρησεως λεξεων εισι
προς το <το> βρεφος επιστρεψαι και βελτιωθηναι· επει και ημεις τοις παιδιοις
προσωπον ποιουμεν ουκ απο διαθεσεως αλλα κατ' οικονομιαν φοβερον. εαν
τηρησωμεν το ιλεων της ψυχης προς το βρεφος εν τωι προσωπωι ημων, και την
φιλοστοργιαν ην εχομεν προς αυτο εμφη νωμεν, μη διαστρεψαντες εαυτους μηδε
οιονει μεταβαλοντες προς την εκεινου επιστροφην, απολλυμεν αυτο και χειρον
ποιουμεν. ουτως ουν ο θεος και οργιζεσθαι λεγεται και θυμουσθαι φησιν, ινα
επιστρεψηις και βελτιωθηις. και αληθως ουκ οργιζεται μεν ουδε θυμουται· συ δε πεισηι
τα της οργης και τα του θυμου, γενομενος εν δυσυπομονητοις δια την κακιαν
πονοις, επαν παιδευηι τηι λεγομενηι οργηι του θεου. 18.7 Ἑξης μετα τον περι των δυο
εθνων λογον, του προτερου ωι <η> απειλη διδοται, και του δευτερου ωι η επαγγελια
διδοται, φησιν (ειπε δηλονοτι τοις προτεροις)· «και νυν ειπον προς ανδρας Ἰουδα και
προς τους κατοικουντας Ἱερουσαλημ· ουτως λεγει κυριος· ιδου εγω πλασσω εφ' υμας
κακα». οτι εν τηι χειρι μου ταυτα εστιν α πλασσω εφ' υμας, δυναται διαπεσειν.
ποιησατε ταυτα διαπεσειν απο της χειρος μου, ινα α πλασσω εφ' υμας κακα
μεταβαλω και ποιησω αγαθα. ουκ αν ευροις· «ιδου πλασσω εφ' υμας αγαθα» και τα
ανα λογον αυτων λεγομενα εξης, ινα μετα τουτο εμφηνηι οτι α πλασσει αγαθα
απολυει απο των χειρων, ινα ποιησηι αυτα κακα. αλλα πλασσει κακα κατα το
ειρημενον παραδειγμα, και πλασσων κακα οικονομει (χωρις της ερμηνειας της
αποδεδομενης εις το «επεσεν απο των χειρων μου»), ινα εαν πεσηι, και το τελος των
πλασσομενων κακων ουκ οιδα ποτα πον γενηται. 18.8 «Ἀποστραφητω δη εκαστος
απο της οδου αυτου της πονηρας, και καλλιονα ποιησατε τα επιτηδευματα υμων».
εσθ' οτε οι ακεραιοτεροι λεγουσι· μακαριοι οι παλαιοτεροι ανθρωποι, οτι ηκουσαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

του κυριου δια του προφητου λεγοντος· «και ελαλησεν αυτοις κυριος». και προς
<ημας> λεγει νυν κυριος δια των γεγραμμενων το «αποστραφητωσαν εκαστος απο
της οδου αυτου της πονηρας»· αυτος ο κυριος διαλεγεται σοι φασκων· «και καλλιονα
ποιησατε τα επιτηδευματα υμων». αλλ' απεκριναντο ουτοι προς ους οι προτρεπτικοι
περι μετανοιας ειρην ται λογοι, και ιδωμεν τι απεκριναντο, ινα μη και ημεις τοιαυτα
αποκρινωμεθα. τι ουν αποκρινομενοι λεγουσιν; «ανδρειουμεθα, οτι οπισω των
αποστροφων ημων πορευσομεθα, και εκαστος τα αρεστα της καρδιας αυτου της
πονηρας ποιησομεν». και αν μη ταις λεξεσιν ειπητε, ο δε βιος υμων τοιουτος ηι ως
αμαρτανειν, δυναμει λεγετε και υμεις δια των πονηρων πραξεων μετα τους
προτρεπτικους λογους το «ανδρειουμεθα, οτι οπισω των αποστροφων ημων πο
ρευσομεθα, και εκαστος τα αρεστα της καρδιας αυτου της πονηρας ποιησομεν». τι δε
το «οπισω των αποστροφων ημων πορευσο μεθα»; οι αρξαμενοι βαλλειν «επ'
αροτρον την χειρα» και «τοις εμ προσθεν επεκτεινομενοι εν τωι αροτριαν, των δε
οπισθεν επιλαν θανομενοι», απεστραφησαν τα φαυλα. επαν ουν τις βαλων «επ'
αροτρον την χειρα» στραφηι εις τα οπισω, «οπισω των αποστροφων» αυτου
πορευσεται· οπισω γαρ πορευσεται εκεινων α απεστραφη, και παλινδρομει επ' εκεινα
α καταλελοιπεν αμαρτηματα. και των ακουον των ουν ταυτα, ειτε κατηχουμενων
καταλιποντων τον εθνικον βιον ειτε πιστων ηδη προκεκοφοτων εν τωι «τοις
εμπροσθεν επεκτει νεσθαι», ει ο βιος <γε>γενηται μοχθηρος, ουδεν αλλο λεγουσιν η
και το «οπισω των αποστροφων ημων πορευσομεθα, και εκαστος τα αρεστα της
καρδιας αυτου» ουχ απλως, αλλα «της πονηρας ποιησομεν». εστι γαρ καρδια πονηρα
και εστι καρδια αγαθη. μηδεις ουν «οπισω των αποστροφων» εαυτου πορευεσθω
μηδε «τα αρεστα της καρδιας αυτου της πονηρας» ποιειτω. «∆ια τουτο» προς τους
ταυτα αποκρινομενους «λεγει κυριος· ερωτησατε δη εν εθνεσι· τις ηκουσε τοιαυτα
φρικτα α εποιησε σφοδρα παρθενος Ἰσραηλ;» δοξει δε και ταυτα απλως ειρησθαι.
αλλ' εαν η απο των εθνων εκκλησια ον δει τροπον επιστραφηι προς τον θεον,
λεχθησεται· «ερωτησατε δη εν εθνεσιν· ακουσατε α εποιησε φρικτα σφοδρα
παρθενος Ἰσραηλ.» βιον γαρ συγκρινωμεν εκεινων των ημαρτηκοτων τωι βιωι των
επιστρεψαντων και πιστευσαντων, και εισομεθα οτι εκεινοι μεν φρικτα πεποιηκασι
«τον κυριον της δοξης» αποκτειναντες, ουτοι δε, εκεινων φρικτα ποιησαντων, επε
στρεψαν προς αυτον, υπερ των αμαρτηματων του κοσμου υπ' εκεινων αναιρεθεντα
και αποθανοντα. «ερωτησατε» ουν «εν εθνεσι· τις ηκουσε τοιαυτα φρικτα α εποιησε
σφοδρα παρθενος Ἰσραηλ»; 18.9 «Μη εκλειψουσιν απο πετρας μαστοι, η χιων απο
του Λι βανου; η εκκλινει υδωρ βιαιως ανεμωι φερομενον; οτι επελαθετο μου ο λαος
μου, εις κενον εθυμιασαν, και ασθενησουσιν εν ταις οδοις αυτων σχοινους αιωνιους
του επιβηναι τριβους ουκ εχοντας οδον εις πορειαν, του ταξαι την γην αυτων εις
αφανισμον και συριγμα αιω νιον». διαφορας υδατων ενταυθα ειρηκε· πρωτον μεν εν
τωι «μη εκλειψουσιν απο πετρας μαστοι;» δευτερον δε <εν τωι> «η χιων απο
Λιβανου;» τριτον δε εν τωι «μη εκκλινει υδωρ βιαιως ανεμωι φερο μενον;» ταυτα τα
τρια ειδη των υδατων αι πηγαι εισι των υδατων, ας επιποθει η ωμοιωμενη τηι ελαφωι
ψυχη των δικαιων, ωστ' αν εκαστον ειπειν· «ον τροπον επιποθει η ελαφος επι τας
πηγας των υδατων, ουτως επιποθει η ψυχη μου προς σε, ο θεος». τις ουν ελαφος
γεγενηται πολεμιος τωι των οφεων γενει, μηδεν πασχων υπο του ιου αυτων, ως
ιστορειται περι της ελαφου; τις ουτως εδιψησε θεον ωστ' αν ειπειν· «εδιψησεν η
ψυχη μου προς τον θεον τον ζωντα»; τις ουτως εδιψησε τους μαστους της πετρας; «η
πετρα δε ην ο Χριστος». τις ουτως εδιψησεν αγιου πνευματος ωστ' αν ειπειν· «ον
τροπον επιποθει η ελαφος επι τας πηγας των υδατων, ουτως επιποθει η ψυχη μου
προς σε, ο θεος»; εαν μη τας τρεις πηγας των υδατων διψησωμεν, ουδε μιαν πηγην
των υδατων ευρησομεν. εδοξαν δεδιψηκεναι μιας πηγης των υδατων, του θεου,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

Ἰουδαιοι· επειδη δε ουκ εδιψησαν τον Χριστον και το αγιον πνευμα, ουκ εχουσι πιειν
ουδε απο του θεου. εδοξαν δεδιψηκεναι οι απο των αιρεσεων Χριστον Ἰησουν· αλλ'
επει ουκ εδιψησαν τον πατερα, οντα νομου και προφητων θεον, δια τουτο ου
πινουσιν ουδε απο Ἰησου Χριστου. οι δε ενα μεν τηρουντες θεον, εξουδενουντες δε
τας προφητειας ουκ εδιψησαν το πνευμα το αγιον το εν τοις προφηταις, δια τουτο ου
πιονται ουδε απο της πηγης της πατρικης, ουδε απο του κεκραγο τος εν τωι ιερωι και
ειρηκοτος· «εαν τις διψηι, ερχεσθω προς με και πινετω». Ουκ εκλειπουσιν ουν «απο
πετρας μαστοι». αλλ' εκεινοι «εγκα τελιπον πηγην υδατος ζωης», ου πηγη υδατος
ζωης εγκατελιπεν αυτους· και γαρ απ' ουδενος <ο> θεος μακρυνει εαυτον, αλλ' «οι
μακρυ νοντες εαυτους απ' αυτου απολουνται»· εγγιζει μαλλον ο θεος τινων και
απανται τωι ερχομενωι προς αυτον. ηνικα γουν ο υιος ο κατα φαγων την ουσιαν
επανηλθεν, απηντησεν αυτωι ο πατηρ. και επαγγελλεται δια των προφητων λεγων·
«εγγιω αυτοις η ο χιτων του χρωτος αυτων». «θεος» γαρ φησιν «εγγιζων εγω ειμι,
και ουχι θεος πορρωθεν, λεγει κυριος». ουκ «εκλειψουσιν ουν απο πετρας μαστοι»,
τα υδατα του Ἰησου, «η χιων απο του Λιβανου», τα υδατα τα πατρικα. και λιβανος
γαρ το θυμιαμα ιερον εστι κατα τον νομον του θεου, και προσφερεται επι το
θυσιαστηριον «λιβανος διαφανης, ισος ισωι». και ομωνυμον το ορος τουτωι τωι
λιβανωι, και εστι χιων απο του Λιβανου κατερχομενη, ον τροπον το υδωρ του αγιου
πνευ ματος, περι ου λεγεται· «μη εκκλινει υδωρ βιαιως ανεμωι φερομενον;» και γαρ
ανεμωι φερεται. ουκ «εκκλινει», ου φευγει το υδωρ του αγιου πνευματος, αλλα
εκαστος ημων αμαρτανων αυτος φυγας γινε ται του πιειν απο του αγιου πνευματος.
18.10 «Ὅτι επελαθετο μου ο λαος μου, εις κενον εθυμιασαν». πας μεν ο αμαρτανων
επιλελησται του θεου, ο δε δικαιος λεγει· «ταυτα παντα ηλθεν εφ' ημας, και ουκ
επελαθομεθα σου, ουδε ηδικησαμεν εν τηι διαθηκηι σου». κακεινος δε ο λαος οντως
επελαθετο του θεου και εις κενον εθυμιασε. τι δε το «εις κενον εθυμιασαν»
κατανοητεον. τα πρωην ειρημενα εις τον <εκατοστον τεσσαρακοστον> Ψαλμον εαν
αναλαβωμεν, νοησομεν τι εστι το «εις κενον εθυμιασαν». ην δε εν τωι Ψαλμωι
τοιουτον τι ειρημενον· «γενηθητω η προσευχη μου ως θυμιαμα ενωπιον σου».
ουκουν η προσευχη μου συνθετος ... λεπτης καρδιας, οτε μη παχυνεται η καρδια
ημων, αναπεμπομενη γινεται ως θυμιαμα ενωπιον του θεου. ει ουν η του δικαιου
προσευχη θυμιαμα εστιν ενωπιον του θεου, η του αδικου προσευχη θυμιαμα μεν,
τοιουτον δε θυμιαμα ωστ' αν λεχθηναι περι αυτου και του ευχομενου αδικου· «εις
κενον εθυμιασαν»· οιον περι Ἰουδα γεγραπται· «γενηθητω η προσευχη αυτου εις
αμαρτιαν». εκεινος κατα το προσευχεσθαι εις κενον εθυμιασε. τις δε ο εις κενον θυ
μιων, ετι μαλλον ουτως κατανοησωμεν. «τρις του ενιαυτου» φησιν «οφθησεται παν
αρσενικον σου ενωπιον κυριου του θεου σου», ωι ευθεως επιφερεται· «ουκ οφθησηι
ενωπιον μου κενος». ουκουν των ερχομενων οφθη. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
.............................................................................
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19.t <Εις το «και
ηκουσε Πασχωρ υιος Ἐμμηρ ο ιερευς» μεχρι του «ηπατησας με, κυριε, και
ηπατηθην». Ὁμιλια ιθʹ.> 19.10 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . του νου της γραφης οπερ επιγινεται οφθαλμωι χωρουντι
την σαφηνειαν των ιερων γραμματων. ταυτα μοι εν προοιμιωι ειρηται, διεγειροντι
και εγειροντι και εμαυ τον και τους ακουοντας επι το προσεχειν τοις αναγνωσθεισιν,
ιν' αιτησωμεν ελθειν Ἰησουν και επιφανηναι ημιν και διδασκειν τα νυν ημας τα
ενταυθα γεγραμμενα. 19.11 «Προεφητευσεν Ἱερεμιας· και ηκουσε Πασχωρ υιος
Ἐμμηρ ο ιερευς των λογων της προφητειας. και τοσουτων κατα το εικος, οσον επι
ψιληι τηι ακολουθιαι της προφητειας, ακηκοοτων Ἱερεμιου ου ταχεως αναγεγραπται
αλλος ακουσας ει μη Πασχωρ. εμελησε δε τηι γραφηι ειπειν και τινος υιος ην, οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

Ἐμμηρ, και οτι εχρηματιζεν ιερευς, και ποιαν ταξιν ειχεν εν τωι λαωι, οτι ην
καθεσταμενος ηγου μενος οικου κυριου κατα τον χρονον Ἱερεμιου προφητευοντος
τους λογους τουτους. και αναγεγραπται οτι ακουσας των λογων της προφητειας
ταυτης Πασχωρ επαταξε τον Ἱερεμιαν, και ουκ ηρκεσθη τωι αυτον πεπαταχεναι,
αλλα και εβαλεν αυτον εις τινα καταρρα κτην. εμελησε τηι γραφηι ειπειν και που ην
ουτος ο καταρρακτης, εν τηι πυληι του Βενιαμιν, και οτι ο καταρρακτης ην εν τοπωι
ενθα υπερωιον ην, υπερωιον δε ουκ αλλου τινος η του οικου κυριου. ταυτα
ανεγραψεν επι τηι προφητειαι γεγονεναι το πνευμα το αγιον τωι Ἱε ρεμιαι, γεγονεναι
δε απο του Πασχωρ. ειτα φησι· τηι επαυριον ο Πασχωρ εξηγαγε τον Ἱερεμιαν εκ του
καταρρακτου. και ειπεν εξαχθεις ο Ἱερεμιας τωι Πασχωρ, οτι ου κυριος τουτο το
ονομα εκαλεσε σε το Πασχωρ· αλλο ονομα σοι τεθειται· ως τωι Ἰακωβ Ἰσραηλ, ως τωι
Ἄβραμ Ἀβρααμ, ως τηι Σαραι Σαρρα, ουτως σοι ονομα τεθεικε Μετοικον. και δια
τουτο εκαλεσε σε Μετοικον, επειδηπερ λεγει ο κυριος· ιδου εγω διδωμι σε εις
μετοικιαν συν πασι· τισιν; ουχι γυ ναικι σου και υιοις σου και θυγατρασι σου, αλλα
συν τοις φιλοις σου. και επαν δοθηις εις μετοικιαν, πεσουνται οι φιλοι σου μαχαιραι.
ειτα ως διαφορας ουσης τοις πιπτουσιν απο μαχαιρας, εαν πεσωσιν απο μαχαιρας
εχθρων η απο μαχαιρας αλλων, φησι πεσεισθαι τους φιλους του βαλοντος τον
Ἱερεμιαν εις τον καταρρακτην εις μαχαιραν εχθρων αυτων. και οι οφθαλμοι σου,
φησιν, οψονται ταυτα <τα> προφητευο μενα. σε δε και παντα τον Ἰουδα δωσω εις
χειρας βασιλεως Βαβυ λωνος, μετα το παθειν ταυτα τους φιλους σου, και
μετοικιουσιν αυτους εις Βαβυλωνα και κατακοψουσιν αυτους· τον γαρ βασιλεα
Ἰουδα και τους απο Ἰουδα κατακοψουσιν εν μαχαιραι, και ουκετι προσκειται το
εχθρων αυτων, ως επι των προτερων οι ειρηνται φιλοι ειναι του Πασχωρ. ειτα φησι·
και δωσω πασαν την ισχυν της πολεως ταυτης και παντας τους θησαυρους του
βασιλεως Ἰουδα και παντας τους πονους της πολεως ταυτης εις χειρας εχθρων
αυτων, ινα οι εχθροι διαρπασωσι τους θησαυρους και λαβωσι τα προειρημενα και
αγαγωσι τον Ἰουδαν και τον βασιλεα αυτης εις Βαβυλωνα. συ δε, ω Πασχωρ, και
παντες οι κατοικουντες εν τωι οικωι σου, πορευεσθε εν αιχμαλωσιαι εις Βαβυλωνα,
και εκει αποθανηι, και εκει ταφη<σηι> συ και παντες οι φιλοι σου οις προεφητευσας
αυτοις ψευδη». εδει επι τεμνεσθαι την περικοπην ολην και σαφηνισαι, ουδεπω το
νοημα αυτης το βαθυ (ειγε χωρουμεν αυτο), αλλ' η την λεξιν και το ρητον αυτο, ο
και ο τυχων επιστησας επιμελως τοις γραμμασι και μη εκ παρεργου δυναται καν
ουτως νοησαι. τι ουν βουλεται ταυτα; ενθαδε ο αγων εστι παραστησαι το βουλημα
τουτων των γραμματων. και δη ομολογω κατ' εμαυτον μη δυνασθαι αυτα
διηγησασθαι, αλλα δεισθαι, ως προειπον, επιφανειας της δυναμεως Ἰησου, καθ' ο
σοφια εστι, καθ' ο λογος, καθ' ο αληθεια, ινα η επιφανεια αυτου ποιησηι φως επι του
προσωπου της ψυχης μου. 19.12 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
.............................................................................
. . Ειχον και οι επαοιδοι των Αιγυπτιων ραβδους, τας βουλομενας την Μωσεως
διαβαλειν και <την> Ἀαρων ως ουκ ουσας απο θεου. αλλα ανατρεπουσι τας των
σοφιστων και επαοιδων αι απο θεου· «κατεπιεν αυτας η του Ἀαρων»· ηρκει γαρ προς
τουτο αυτη και χωρις της Μωσεως ραβδου. «επαταξε» τοινυν «Ἱερεμιαν τον
προφητην» ο Πασχωρ, και μετα ηθους· «και επαταξεν Ἱερεμιαν τον προφητην».
προσκειται και το «τον προφητην». ενθαδε μεν ουν ο παταξας τον Ἱερεμιαν τον
προφητην επαταξεν. αναγεγραπται δε εν ταις Πραξεσιν οτι επαταξε τις τον Παυλον
υπο Ἀνανιου του αρχιερεως κελευσθεις. διο ειρηκεν ο Παυλος· «τυπτειν σε μελλει ο
θεος, τοιχε κεκονιαμενε». και μεχρι νυν υπο παρανομου αρχιερεως λογου
προστασσομενοι Ἐβιω ναιοι τυπτουσι τον αποστολον Ἰησου Χριστου λογοις
δυσφημοις. και Παυλος φησι προς τον τοιουτον λογον αρχιερεα το «τυπτειν σε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

μελλει ο θεος». και εστιν ο τοιουτος αρχιερευς εξ επιπολης ωραιος και τοιχος
κεκονιαμενος, «εσωθεν γεμων οστεων νεκρων και πασης ακαθαρσιας». Τι δε λεγω
περι Παυλου και Ἱερεμιου; αυτος μου ο κυριος Ἰησους Χριστος φησι· «τον νωτον μου
δεδωκα εις μαστιγας, τας δε σιαγονας μου εις ραπισματα, το δε προσωπον μου ουκ
απεστρεψα απο αισχυνης εμπτυσματων». ταυτα οι ακεραιοι ισασιν επι τον τοτε
μονον καιρον, οτε εμαστιγωσεν αυτον ο Πιλατος, οτε εβουλευσαντο κατ' αυτου
Ἰουδαιοι. εγω δε βλεπω τον Ἰησουν καθ' ημεραν «διδοντα τον νωτον αυτου εις
μαστιγας». εισελθε εις τας των Ἰουδαιων συναγωγας, και ιδε τον Ἰησουν υπ' αυτων
τηι γλωσσηι της βλασφημιας μαστιγουμενον. ιδε τους απο των εθνων συναγομενους,
βουλευομενους κατα Χριστια νων, τινα τροπον λαμβανουσι τον Ἰησουν, κακεινος
«τον εαυτου νωτον διδωσιν εις μαστιγας». κατανοει υβριζομενον τον του θεου
λογον, κακολογουμενον, μισουμενον υπο των απιστων. ορα οτι «τας σιαγονας
εδωκεν εις ραπισματα», και διδαξας οτι εαν τυπτηι τις «σε εις την σιαγονα στρεψον
και την αλλην», αυτος αυτο ποιει. τοσουτοι αυτον ραπιζουσιν και μαστιγουσι, και
σιωπαι και ου λαλει. αναγεγραπται γαρ μη λαλων εν τωι μαστιγουσθαι. και «το
προσωπον μεχρι του δευρο Ἰησους ουκ απεστρεψεν απο αισχυνης εμπτυσματων». τις
των εξ ευτελιζοντων την διδασκαλιαν ουχι οιονει εμπτυει μεχρι του δευρο τωι Ἰησου
ανεχομενωι; 19.13 Ἠκολουθει τωι πεπαταχθαι τον προφητην διηγησα σθαι τους
παταχθεντας, ως φερ' ειπειν τον αποστολον και ει τις αλλος πεπατακται,
παραστησαι και τα περι αυτον τον Ἰησουν. «επα ταξεν» ουν «Πασχωρ τον Ἱερεμιαν
τον προφητην, και εβαλεν αυτον εις τον καταρρακτην ος ην εν τηι πυληι Βενιαμιν
του υπερυου». του Βενιαμιν ο καταρρακτης ην του υπερυου. του Βενιαμιν
κληροδοσια εστιν Ἱερουσαλημ, εν ηι ο ναος του θεου, <ως ο ακουσαι δυναμενος> των
θειων αναγνωσματων ευρησει εκ της αναγεγραμμενης κληρο δοσιας εν τηι του Ναυη.
επει ουν ο ναος ην εν τηι κληροδοσιαι του Βενιαμιν, ος ερμηνευεται Υιος δεξιας
(ουδεν γαρ εστιν αριστερον περι τον ναον του θεου), δια τουτο ουτος βαλλει «εις τον
καταρρακτην ος ην εν πυληι Βενιαμιν του υπερυου οικου κυριου». παροντος
«υπερυου εν οικωι κυριου» «εβαλε» τον προφητην «εις τον καταρρα κτην». και
ημεις παρακαλωμεν, ινα λαβοντες νυν τον Ἱερεμιαν εις το υπερωιον αναβιβασωμεν
«εν οικωι κυριου». υπερωιον δε τον νουν τον υψηλον και επηρμενον δειξω <εκ> της
γραφης, οτε μαρτυρει τοις αγιοις οτι εις τα υπερωια τους προφητας υπεδεξαντο. εν τηι
τριτηι των Βασιλειων αναγεγραπται χηρα υποδεξαμενη τον Ἠλιαν τον προφητην εν
Σαρεφθοις της Σιδωνιας, ητις «εις το υπερωιον» αυτης εξενισε τον προφητην. και εν
τηι τεταρτηι η τον Ἐλισσαιον υποδεξαμενη ευτρε πισεν αυτωι οικον εις το υπερωιον. ο
δε αμαρτωλος Ὀχοζιας επεσεν απο του υπερυου. και σοι δε Ἰησους εντελλεται μη
καταβαινειν εκ του δωματος. «οταν», γαρ φησι, ταδε και ταδε γενηται, «τοτε» «ο επι
του δωματος μη καταβατω αραι τα εκ της οικιας αυτου». ο εν τοις διωγμοις φευγων
ουχι μη εις δωμα μη αναβαινετω, αλλ' εκ του δω ματος «μη καταβαινετω αραι τα εκ
της οικιας αυτου». Καλον ουν εν υπερυοις ειναι, καλον εν δωμασιν ειναι και ανω
που τυγχανειν. και οι θαυμασιοι δε αποστολοι, ως εν ταις Πραξεσιν αναγεγραπται
αυτων, ηνικα επι το αυτο οντων αυτων εσχολαζον
ταις ευχαις και τωι λογωι του θεου, εν υπερυωι ησαν. και επει ησαν εν υπερυωι, ουκ
ησαν κατω. δια τουτο «ωφθησαν αυτοις διαμεριζο μεναι γλωσσαι ωσει πυρος». αλλα
και Πετρος, ηνικα ανεπεμπε την ευχην τωι θεωι, «ανεβη εις το δωμα»· και ει μη
ανεβεβηκει εις το δωμα, ουκ αν ειδεν «εξ ουρανου καταβαινον σκευος ως οθονην
τεσσαρσιν αρχαις καθιεμενον εκ του ουρανου». αλλα και η τας ελεημοσυνας
ποιησασα «Ταβιθα, ητις ερμηνευομενη λεγεται ∆ορκας», κατω ουκ ην, αλλ' «εν τωι
υπερυωι», οπου αναβας Πετρος ανεστησεν αυτην απο των νεκρων. αλλα και Ἰησους
ταυτην την εορτην ης το συμβολον ποιουμεν το πασχα μελλων εορταζειν μετα των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

μαθητων, πυνθανο μενων αυτων· «που θελεις ετοιμασομεν σοι το πασχα», ειπε· «πο
ρευομενων απαντησει υμιν ανθρωπος κεραμιον υδατος βασταζων, εκεινωι
ακολουθησατε. εκεινος υμιν δειξει αναγαιον μεγα, εστρωμενον, σεσαρωμενον,
ετοιμον· εκει ετοιμασατε το πασχα». ουδεις ουν πασχα ποιων ως Ἰησους βουλεται,
κατω εστι του αναγαιου. αλλα ει τις εορταζει μετα του Ἰησου, ανω εστιν εν αναγαιωι
μεγαλωι, εν αναγαιωι σεσαρωμενωι, εν αναγαιωι κεκοσμημενωι και ετοιμωι. εαν δε
αναβηις μετ' αυτου, ινα εορτασηις το πασχα, διδωσι σοι το ποτηριον της δια θηκης της
καινης, διδωσι σοι και τον αρτον της ευλογιας, το σωμα εαυτου και το αιμα εαυτου
χαριζεται. δια τουτο παρακαλουμεν υμας· «αναβαινετε εις υψος, αιρετε εις υψος
τους οφθαλμους υμων». καμοι δε, εαν διδασκω τον θειον λογον, φησιν ο λογος· «επ'
ορος υψηλον αναβηθι, ο ευαγγελιζομενος Σιων· υψωσον τηι ισχυι την φωνην σου, ο
ευαγγελιζομενος Ἱερουσαλημ· υψωσατε, μη φοβεισθε». ταυτα δια τον Πασχωρ, οτι
παρακειμενου «υπερυου εν τωι οικωι κυριου εν πυληι Βενιαμιν», ουκ εις το υπερωιον
ανεβιβασε τον προφητην, αλλα «εβαλεν αυτον εις τον καταρρακτην» κατω. 19.14
«Και εγενετο τηι επαυριον και εξηγαγε Πασχωρ τον Ἱερε μιαν εκ του καταρρακτου».
ω κυριε Ἰησου, παλιν ηκε, σαφηνιζε μοι και ταυτα και τοις εληλυθοσιν επι την
πνευματικην τροφην. πως «τηι επαυριον» εξαγει αυτος «τον Ἱερεμιαν εκ του
καταρρακτου»; οσον μεν γαρ ενεστηκεν η σημερον ημερα (σημερον δε εστι πας ουτος
ο αιων), [εαν] εις τον καταρρακτην κατω βαλλει τον προφητην ο αμαρ τωλος· εαν δε
παυσηται η ενεστωσα ημερα και η αυριον ελθηι, τοτε αυτον εξαγει μετανοησας απο
του καταρρακτου. ειτα λεγει αυτωι ο Ἱερεμιας, α πεισεται ο Πασχωρ. τι λεγει αυτωι;
«ου Πασχωρ εκαλεσε το ονομα σου αλλ' η Μετοικον. διοτι ταδε λεγει κυριος».
μελλει μετοικιζεσθαι κατα την αξιαν των αμαρτηματων ο Πασχωρ ουτος εις
Βαβυλωνα, ου μονος, αλλα και μετα των φιλων αυτου. παραδιδοται γαρ τωι
Ναβουχοδονοσορ και εις την Συγχυσιν απεισι και κολαζεται επι τοις αμαρτημασιν
αυτου, επει «εβαλε τον προφητην εις τον καταρ ρακτην». τινες ουν οι φιλοι του
Πασχωρ του επωνυμου της Μελανιας του στοματος; παντες οι τους λογους αυτου
παραδεξαμενοι, <οι> συμ μελανωθεντες τωι στοματι αυτου τωι μεμελανωμενωι, οι
δογματα με λανοτητος παραδεξαμενοι. «και πεσουνται μαχαιραι εχθρων αυτων». οι
επι των κολασεων τεταγμενοι, ουτοι εισιν οι τας μαχαιρας εχοντες και ποιουντες
πιπτειν αυτους· περι ων ο λογος προφητευει και φησι· «και οι οφθαλμοι σου
οψονται». ταυτα, φησι, τα προφητευομενα «οψονται σου οι οφθαλμοι». «Και σε και
παντα Ἰουδαν δωσω εις χειρας βασιλεως Βαβυλωνος». ος εαν καταληφθηι του Ἰουδα
ουτως αμαρτωλος ως αξιος ειναι του βασιλεως Βαβυλωνος, της Συγχυσεως,
παραδοθησεται αυτωι. και ο βασιλευς Βαβυλωνος παραλαμβανει τους αμαρτανοντας.
βασιλευς δε Βαβυλωνος κατα μεν την ιστοριαν Ναβουχοδονοσορ, κατα δε την
αναγωγην ο πονηρος. τουτωι δε παραδιδοται ο αμαρτωλος, επει εστιν αμφοτερα και
εχθρος και εκδικητης. οτι δε αυτωι παραδιδοται ο αμαρτωλος, Παυλος σε διδαξατω,
οπου μεν λεγων περι Φυγελου και Ἑρμογενου· «ους παρεδωκα τωι σαταναι, ινα
παιδευθωσι μη βλασ φημειν», οπου δε περι του πεπορνευκοτος· «συναχθεντων υμων
και του εμου πνευματος συν τηι δυναμει του κυριου Ἰησου, κεκρικα παραδουναι τον
τοιουτον τωι σαταναι εις ολεθρον της σαρκος, ινα το πνευμα σωθηι εν τηι ημεραι του
κυριου Ἰησου Χριστου». ουκουν παραδιδοται ο Πασχωρ ουτος, η του στοματος
Μελανια, εις χειρας του βασιλεως της Βαβυλωνος και μετοικιζουσιν αυτον εις
Βαβυλωνα. «Και κατακοψουσιν αυτους εν μαχαιραι. και δωσω την ισχυν πασαν της
πολεως ταυτης». ευχερες ειπειν οτι προφητευεται περι της Ἱερουσαλημ ταυτα·
παραδεδοται γαρ πασα η ισχυς αυτης και τα επιφερομενα τοτε τωι των Βαβυλωνιων
βασιλει. ευχερες ειπειν οτι προφητευεται ταυτα περι «της πολεως ταυτης», εν τοις
κατα τον σωτηρα χρονοις παραδοθεισης τοις πολεμιοις. και εις αιχμαλωσιαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

απεληλυθασιν οι υιοι της Ἱερουσαλημ και κατεσκαφη η πολις. εαν δε εξετασηις τα
πραγματα και πολιν βλεπηις μη τους λιθους, αλλα τους ανθρωπους, οψει οτι κακεινη
η Ἱερουσαλημ, οι ανθρωποι, παρ εδοθησαν «εις χειρας βασιλεως Βαβυλωνος» δια
την επι τωι Χριστωι ασεβειαν και αμαρτιαν. και συ Ἱερουσαλημ ει νυν. εαν ουν απειληι
τηι Ἱερουσαλημ νυν ο λογος, φοβηθητι μηποτε συ, εαν αμαρτανηις, Ἱερουσαλημ ει
αμαρτωλος και παραδιδοσαι, ινα μηκετι ηις Ἱερουσαλημ αλλα Βαβυλων γινηι και
Συγχυσις, παραλαβοντος σε Ναβουχοδονοσορ του Βαβυλωνων βασιλεως. «Και
παντας τους πονους» Ἱερουσαλημ παραδιδωσι. πως «παντας τους πονους»
παραδιδωσιν; εαν μετα το αθλησαι και αγωνισασθαι παραπεσηις και αμαρτηις, παντες
οι πονοι σου εληλυθασιν εις τας χειρας Ναβουχοδονοσορ. πως παντες οι πονοι σου;
λεχθησεται σοι, εαν πεσηις μετα το πολλα καμειν υπερ αληθειας· «τοσαυτα επαθετε
εικηι». μαλιστα οι συνειδοτες εαυτοις πολλους πονους ανηντληκεναι υπερ αρετης,
οφειλουσι φοβεισθαι, μηποτε τους πονους αυτων [η] γενομενων Ἱερουσαλημ
παραλαβηι αμαρτιας τινος γενομενης Ναβουχο δονοσορ ο της Βαβυλωνος βασιλευς.
ινα δε σαφεστερον ιδηις πως τους πονους Ἱερουσαλημ αμαρτουσης παραλαμβανει
Ναβουχοδονοσορ, συγχρησομαι τοις εν τωι Ἰεζεκιηλ γεγραμμενοις ουτως εχουσιν· «ο
δικαιος εαν αποστρεψηι απο των δικαιοσυνων αυτου και ποιησηι πα ραπτωμα, ου μη
μνησθησομαι των δικαιοσυνων αυτου ων εποιησε». δια τι; τας γαρ δικαιοσυνας τας
μετα πονου γενομενας παραλαμβανει Ναβουχοδονοσορ και αφανιζει
Ναβουχοδονοσορ ο βασιλευς Βαβυλωνος. «Και πασαν τιμην» της Ἱερουσαλημ
παραλαμβανει, οτε ανθρωπος γενομενος εν τιμηι υπο θεου και «εν τιμηι ων» «ου
συνηκε» και ημαρτεν. εαν ουν ειδηις εν τιμηι ων και κληθεις εις την τιμην παλιν
σεαυτον δια των αμαρτηματων υβρισηις, την τιμην της Ἱερουσαλημ παραλαμ βανει ο
Βαβυλωνιος βασιλευς. «και παντας τους θησαυρους βασιλεως Ἰουδα». πλουτει η
Ἱερουσαλημ, αλλ' εαν αμαρτηι, τους θησαυρους αυτης λαμβανει ο Βαβυλωνιος. «και
διαρπωνται αυτους και ληψονται αυτους και αξουσιν αυτους εις Βαβυλωνα. και συ,
Πασχωρ, και παν τες οι κατοικουντες εν τωι οικωι σου πορευεσθε εν αιχμαλωσιαι εις
Βαβυλωνα, κακει αποθανηι, κακει ταφησηι». ο εν Συγχυσει καταλαμ βανομενος εν
Βαβυλωνι αποθνηισκει· και ο εναντιως διακειμενος τωι συνθαπτεσθαι τωι Χριστωι,
ουτος εν Βαβυλωνι θαπτεται. εστι γαρ και ταφηναι μετα Χριστου καλως δια του
βαπτισματος κατα το «συνεταφημεν τωι Χριστωι, και συνανεστημεν αυτωι». ως
μυστηριον εστι το συνταφηναι τωι Χριστωι, ουτω μυστηριον εστι κατα ανομιαν
γενομενον [επι] το αμαρτωλον οντα ταφηναι εις Βαβυλωνα. «και παντες» φησιν «οι
φιλοι σου εκει απελευσεσθε οις επροφητευσας αυ τοις ψευδη». ο διηγουμενος κακως
τα λογια του θεου και τους προφητικους λογους βαλλων εις καταρρακτην,
προφητευει μεν ουτος, προφητευει δε ψευδη· διηγουμενος γαρ τις τους προφητικους
λογους, εαν μεν αληθευηι, και αυτος προφητευει και προφητευει αληθη, ει δε
ψευδεται, ψευδοπροφητης εστι καταψευδομενος των λογων των προ φητικων. 19.15
Και δη τετελεσται η μια περικοπη, ηδη δε και της δευ τερας αρξωμεθα· και γαρ εχει
πραγματα ευθεως απο της πρωτης λεξεως ου τα τυχοντα. και προσεχοντες τηι λεξει
παλιν αιτησωμεν ηκειν τον Ἰησουν, και επιφανεστερον γε και λαμπροτερον ηκειν
αυ τον παρακαλωμεν, ινα ελθων διδαξηι παντας ημας, ποτερον αληθευων ελεγεν ο
προφητης, ως πρεπει νοειν περι προφητου, τα εξης η ψευδο μενος, ο ου θεμιτον
λεγειν περι προφητου αγιου. λεγει δε προς τον θεον· «ηπατησας με, κυριε, και
ηπατηθην, εκρατησας και ηδυνασθης· εγενομην εις γελωτα, πασαν την ημεραν
διετελεσα μυκτηριζομενος· οτι πικρωι λογωι μου γελασομαι, αθεσιαν και
ταλαιπωριαν επικαλε σομαι· οτι εγενηθη ο λογος κυριου εις ονειδισμον εμοι και
χλευασμον πασαν ημεραν. και ειπα· ου μη ονομασω το ονομα κυριου, και ου μη
λαλησω ετι επι τωι ονοματι αυτου. και εγενετο εν τηι καρδιαι μου ως πυρ φλεγομενον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

καιον εν τοις οστεοις μου, και παρειμαι παντοθεν και ου δυναμαι φερειν, οτι ηκουσα
ψογον πολλων συναθροιζομενων κυκλοθεν», και «λεγοντων» δηλονοτι·
«επισυστητε, και επισυστωμεν αυτωι ανδρες φιλοι αυτου· τηρησατε την επινοιαν
αυτου ει απα τηθησεται, και δυνησομεθα αυτωι και ληψομεθα την εκδικησιν ημων εξ
αυτου». αλλα ταυτα εκεινων λεγοντων φησιν ο προφητης· «και κυριος μετ' εμου
καθως μαχητης ισχυων· δια τουτο εδιωξαν και νοη σαι ουκ ηδυναντο· ηισχυνθησαν
σφοδρα, οτι ουκ ενοησαν ατιμιας αυ των, αι δι' αιωνος ουκ επιλησθησονται». αυτη η
περικοπη η δευτερα του αναγνωσματος. Πως ουν λεγει ο προφητης· «ηπατησας με,
κυριε, και ηπατηθην»; θεος απαται; πως οικονομησω τον λογον, απορω. εαν γαρ δια
τον θεον και τον λογον αυτου βλεπω τι εις αυτον, οικονομιας δειται γενναιας τα
λεχθησομενα. παυσαμενος του απατασθαι λεγει ο προ φητης· «ηπατησας με κυριε,
και ηπατηθην», ως της στοιχειωσεως και εισαγωγης γεγενημενης αυτωι εν απατηι και
μη δυναμενωι αυτωι στοιχειωθηναι και εισαχθηναι εις θεοσεβειαν, εαν μη προτερον
απα τηθηι, ινα ηκηι υστερον επι το συναισ<θη>θηναι της απατης. αρκει δε μονον
παραδειγμα τι ειπειν χρησιμον εις τα προκειμενα. παιδιοις λαλουμεν αγοντες τα
παιδια, και ουχ ως τελειοις λαλουμεν, αλλ' ως παιδιοις δεομενοις [δια] της
παιδευσεως λαλουμεν αυτοις, και απατωμεν τα παιδια φοβουντες [τα παιδια], ινα
παυσηται της εν παισιν απαιδευ σιας, και φοβουμεν τα παιδια απατης λογους
λεγοντες δια το υποκει μενον τηι νηπιοτητι αυτων, ινα δια της απατης ποιησωμεν
αυτα φοβηθηναι και διδασκαλοις φοιτησαι και απαγγειλαι και ποιησαι τα
επιβαλλοντα προκοπηι παιδιων. παντες εσμεν παιδια τωι θεωι και δεομεθα αγωγης
παιδιων. δια τουτο ο θεος φειδομενος ημων απαται ημας (και ει μη αισθανομεθα της
απατης προ καιρου), ινα μη ως υπερβεβηκοτες το νηπιον, μηκετι δι' απατης
παιδευωμεθα, αλλα δια των πραγματων. αλλως το παιδιον εις φοβον αγεται, αλλως
το προκοψαν τηι ηλικιαι και διαβεβηκος την παιδικην ηλικιαν. ει γαρ δυναμαι δι'
απατης αυτο παιδαγωγων †, ινα ειπηι ο απατων θεος· «παι δευσω αυτους εν τηι ακοηι
της θλιψεως αυτων». Ἱστοριας παραθησομαι, πως ο θεος επι σωτηριαι απαται και
λεγει τινα, ινα παυσηται ο αμαρτωλος του ποιειν, α εποιησεν αν, ει μη ηκηκοει
τωνδε τινων των λογων. ο λεγων· «ετι τρεις ημεραι και Νινευη καταστραφησεται»
αληθευων ελεγεν, η ουκ αληθευων και απα των απατην επιστρεφουσαν; ητις
επιστροφη ει μη γεγονει, ουκετι απατη ην αλλ' ηδη αληθεια το λεγομενον, και ην αν
ακολουθησασα καταστροφη τηι Νινευηι. ην επι τοις ακουουσιν, ητοι απατηθεισι και
πιστευσασι τοις λεγομενοις ως αληθεσιν ευεργετηθηναι και μη καταστραφηναι. η μη
γινομενου αληθους του ειρημενου και μη απατη θεισιν, αλλα καταλαβουσιν οτι τα
ειρημενα ουκ εσται, καταφρονησαι των ειρημενων ως απατης <και> παθειν ουχι το
«ετι τρεις ημεραι και Νινευη καταστραφησεται», αλλα τολμω και λεγω πολλωι
χαλεπω τερα του «ετι τρεις ημεραι και Νινευη καταστραφησεται». τηι γαρ υποθεσει
ημαρτηκοτες [ει μη μετανοηκεισαν] Νινευιται ει μη μετα <νε>νοηκεισαν, ταχα μεν
«ετι τρεις ημεραι και Νινευη καταστραφησεται» εγινετο· αλλ' εστω οτι ουκ εγινετο
τοδε, τουτου χειρον εγινετο, πυρι αιωνιωι παρεδιδοντο. ∆ια τουτο αλλη κολασις
κατα τον νομον ειρηται τοις ως παιδιοις παιδαγωγουμενοις· οις «δε ηλθε το
πληρωμα του χρονου [ου]», αλλαι κολασεις αναγεγραμμεναι εισιν. συγκρινε τας
κατα τον νομον κολα σεις αμαρτωλων ταις κατα το ευαγγελιον κολασεσιν
αμαρτωλων, και οψει οτι εκεινοι μεν ως νηπιοι ηκουσαν κολασεων εκεινοις νηπιοις
αρμοζουσων, ημεις δε ως τελειοι την ηλικιαν ακουομεν κολασεων χαλεπωτερων.
μοιχος ει τοτε γεγενηται η μοιχαλις, η απειλη ου γεεννα, ου πυρ αιωνιον, αλλα·
λιθοις λιθοβοληθησεται· «λιθοβολει τω αυτον πασα η συναγωγη». ερει απελθων ο
εν τουτοις ευρεθεις μοιχος, η εν τουτοις ευρεθεισα μοιχαλις· ειθε και επ' εμου ο
λογος ερει, ο λαος λιθοις με εβαλλε και μη τετηρημενος ημην εις το αιωνιον πυρ.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

«ενοχος» γαρ «εις την γεενναν του πυρος» ου μονον ο μοιχος, αλλα και ο ειπων τωι
αδελφωι αυτου «μωρε». ει δε ο ειπων τωι αδελφωι αυτου «μωρε», «ενοχος εσται εις
την γεενναν του πυρος», ο μοιχος τινι ενοχος εσται; μειζον τι ζητω κολαστηριον της
γεεννης του πυρος. και ταχα ειποιμι αν οτι η γεεννα των ακουσιων, των δυναμενων
καθαρθηναι εστιν. ωσπερ δε επι των αγαθων, των δικαιων, «επι καρδιαν ανθρωπου
ουκ ανεβη, α ητοιμασεν ο θεος τοις αγαπωσιν αυτον», ουτως <α> ητοιμασε τοις
αμαρτωλοις τωι πορνευειν, τωι μοιχευειν, «επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη». ει γαρ
ανεβη επι την καρδιαν <ωι> ενοχος γινεται ο ειπων τωι αδελφωι αυτου· «μωρε»,
δηλον οτι μειζον εστι του αναβαινοντος επι καρδιαν το ητοιμασμενον τοις τα
χειρονα ημαρτηκοσιν. ου δυναμαι δε νοησαι μειζον τι γεεννης, αλλα μονον πιστευω
οτι μειζον τι εστι γεεννης, το ητοιμασμενον τοις μοιχευουσιν. Ουτως ερχομαι και επι
τας λοιπας τας κατα τον νομον κολασεις, και λαμβανω λεξιν αποστολικην
συναιδουσαν τουτοις και σιωπησασαν μου την κολασιν εαν αμαρτω, επειδη ου θελω
το «ηπατησας με κυριε, και ηπατηθην» παραδεξαμενος απατηθηναι καλως. τι δε
λεγει ο αποστολος; «αθετησας τις νομον Μωσεως χωρις οικτιρμων επι δυσι και τρισι
μαρτυσιν αποθνηισκει· ποσωι δοκειτε χειρονος αξιωθησεται τιμωριας ο τον υιον του
θεου καταπατησας»; ονομασον, ω Παυλε, την τιμωριαν· ειπον αυτην. αλλ' ου λεγω
αυτην, φησι· μειζον εστι των λεγομενων το της κολασεως των εν ευαγγελιωι
αμαρτανοντων, μειζον των ακουομενων, μειζον των νοουμενων. δια τουτο εισηχθη
ως παιδιον ο προφητης, ακουσας και φοβηθεις και παιδευθεις και μετα τουτο
τελειωθεις λεγων· «ηπατησας με κυριε, και ηπατηθην». και συ οσον ει παιδιον,
φοβηθητι τας απειλας, ινα μη παθηις τα υπερ τας απειλας, τας κολασεις τας αιωνιους,
το ασβεστον πυρ, η ταχα τι τουτου μειζον το αποκειμενον τοις παρα τον ορθον
λογον επι πλειον βεβιωκοσιν. ων παντων μηδαμως πειραθειημεν, αλλα εν Χριστωι
Ἰησου τελειουμενοι δικαιωθειημεν αξιως των εορτων των επουρανιων και <του>
πασχα του εκει επι την αναγωγην εν Χριστωι Ἰησου, ωι εστιν η δοξα και το κρατος εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 20.t <Εις το «ηπατησας με κυριε, και ηπατηθην»
παλιν αλλως μεχρι του «συνιων νεφρους και καρδιας». Ὁμιλια κʹ.> 20.1 Παντα τα
αναγεγραμμενα περι του θεου καν απεμφαινοντα αυτοθεν ηι, χρη αξια νοησαι ειναι
θεου αγαθου. τις γαρ ουκ ερει απεμφαινοντα ειναι αναφερομενα επι θεον το εχειν
αυτον οργην, το χρησθαι αυτον θυμωι, το μεταμελεισθαι αυτον, ηδη δε και το υπνουν
αυτον; αλλ' εκαστον τουτων παρα τωι ειδοτι «ακουειν σκοτεινων λογων»
ευρεθησεται αξιον θεου. η γαρ οργη μεν αυτου ουκ ακαρπος εστιν, αλλ' ως ο λογος
αυτου παιδευει, ουτως και η οργη αυτου παι δευει· τους γαρ μη παιδευθεντας λογωι
παιδευει οργηι. και αναγκαιον εστι τον θεον χρησθαι τηι καλουμενηι οργηι, ως χρηται
τωι ονομαζομενωι λογωι· ουδε γαρ ο λογος αυτου τοιουτος εστιν, οποιος ο παντων
λογος. ουδενος γαρ ο λογος «ζωον», ουδενος ο λογος «θεος», ουδενος [γαρ] ο λογος
«εν αρχηι» προς εκεινον ην, ου ο λογος ην, καν ει μονος, † απο τινος ηι αρχης. ουτω
δε και η οργη του θεου οργη <λεγεται ουχι ως η> ουτινοσουν [τινος] οργη. και ωσπερ
ξενον τι εχει ο λογος του θεου παρα παντα τον ουτινοσουν λογον, και εχει ξενον το
ειναι θεος και το ειναι λογος [ων] ζωον, το υφεστηκεναι καθ' εαυτο, το υπηρετειν τωι
πατρι, ουτως επει απαξ ωνομασθη θεου η καλουμενη αυτου οργη, ξενον τι εχει και
αλλοτριον πασης της του οργιζομενου οργης. ουτως και ο θυμος αυτου ιδιον τι εχει·
ε<στ>ι γαρ ο θυμος της προθεσεως της του θυμωι ελεγχοντος, βουλομενης τον
ελεγχομενον δια του ελεγχου επιστρεφειν. ελεγχει και λογος, ως παιδευει λογος·
αλλ' ουχ ουτως ελεγχει λογος, ως ελεγχει θυμος. οι γαρ τωι απο του λογου ελεγχωι
μη ωφεληθεντες δεησονται ελεγχου του απο του θυμου. Ἐλεγομεν τινα ειναι και
μεταμελειαν θεου αυτοθεν απεμφαινουσαν, επει γεγραπται· «μεταμεμελημαι οτι
εχρισα τον Σαουλ εις βασιλεα». αξιως δε ζητησεις και την μεταμελειαν, και μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

νομισηις συγγενειαν τινα εχειν την μεταμελειαν αυτου τηι μεταμελειαι των
μετα<με>λουμενων. ως γαρ εξαιρετον τι ειχεν ο λογος αυτου, εξαιρετον <τι> η οργη
αυτου, υπερεχον τι ο θυμος αυτου, και ουδεν τουτοις συγγενες ην τοις ομωνυμοις,
τον αυτον τροπον και η μεταμελεια αυτου ομωνυμον εστι τηι ημετεραι μεταμελειαι·
ομωνυμα δε εστιν, ων ονομα μονον κοινον, ο δε κατα τουνομα της ουσιας λογος
ετερος. μονον ουν ονομα κοινον θυμου θεου και θυμου ουτινοσουν, και μονον
ονομα κοινον οργης ουτινοσουν και οργης θεου. ουτως και επι μεταμελειας
νοητεον. και ζητησει ο δυναμενος, τι μεταμελεια εργαζεται θεου, τι ειργασατο. τον
Σαουλ καθειλε βασιλευοντα παρανομως, ανεστησε βασιλεα τωι λαωι τον κατα την
καρδιαν του θεου· ειπε γαρ δια την αγαθην εκεινην μεταμελειαν· «ευρον ανδρα κατα
την καρδιαν μου, ∆αβιδ υιον Ἰεσσαι». αλλα ταυτα μοι προοιμια παντα εστι δια το την
αρχην της απο του Ἱερεμιου αναγνωσεως ουτως εχειν· «ηπατησας με, κυριε, και
ηπατηθην». 20.2 ζητουμεν γαρ, μηποτε ως ο παντων θυμος κακος ο δε του θεου
ελεγκτικος, και παντων μεν η οργη χαλεπη η δε καλουμενη του θεου παιδευτικη, και
παντων μεν ημων <η> μεταμελεια κατηγορει ασθενειας του λογισμου. του προ της
μεταμελειας, επι δε του θεου ου του θεου κατηγορει η μεταμελεια αυτου, αλλα των
εξω πραγματων εφ' οις η μεταμελεια λαμβανεται, ουτω δει νοησαι και την απατην
του θεου ετερογενη τυγχανουσαν παρα την ημετεραν απατην, ην απατωμεν. τις ουν
η παρα <ταυ>την του θεου απατη, ηντινα νοησας ο προφητης, οτε επαυσατο
απατωμενος, φησι γνους την ωφελειαν την απο του ηπατησθαι το «ηπατησας με,
κυριε, και ηπατηθην»; Και πρωτον χρησομαι παραδοσει Ἑβραικηι, εληλυθυιαι εις
ημας δια τινος φυγοντος δια την Χριστου πιστιν και δια το επαναβεβηκεναι απο του
νομου και εληλυθοτος ενθα διατριβομεν. ελεγε δη τινα ειτε μυθον φαινομενον ειτε
λογον δυναμενον προσαγειν τους ακουοντας τωι «ηπατησας με, κυριε, και
ηπατηθην». ελεγε δη τινα τοιαυτα· ο θεος ου τυραννει, αλλα βασιλευει, και
βασιλευων ου βιαζεται, αλλα πειθει, και βουλεται εκουσιως παρεχειν εαυτους τους
υπ' αυτωι τηι οικονομιαι αυτου, ινα μη κατα αναγκην το αγαθον τινος ηι, αλλα κατα το
εκουσιον αυτου. οπερ και ο Παυλος επισταμενος ελεγεν εν τηι προς Φιλημονα
επιστοληι τωι Φιλημονι περι του Ὀνησιμου· «ινα μη κατα αναγκην το αγαθον σου ηι
αλλα κατα εκουσιον». ηδυνατο τοινυν ο των ολων θεος ποιησαι νομιζομενον
αγαθον εν ημιν, ινα εξ αναγκης ελεημοσυνας διδωμεν και εξ αναγκης σωφρονωμεν, αλλ' ου βεβουληται. διο μη εκ λυπης η εξ αναγκης προστασσει ημιν ποιειν α
ποιουμεν, ινα εκουσιον ηι το γινομενον. οδον ουν, ιν' ουτως ειπω, ζητει πως αν
εκουσιως τις ποιησαι, α ο θεος βουλεται. ελεγεν ουν μοι η παραδοσις και τοιουτον τι·
εβουλετο τον Ἱερεμιαν πεμψαι προφητευσοντα πασι τοις εθνεσι και προ παντων των
εθνων τωι λαωι. επει δε αι προφητειαι σκυθρωποτερον τι ειχον (απηγγελλον γαρ
κολασεις, ας εκαστος κατα την αξιαν κολασθησεται), και ᾔδει την προαιρεσιν του
προφητου μη βουλομενου τα χειρονα προφητευσαι τωι λαωι Ἰσραηλ, δια τουτο
ωικονομησεν ει πειν· «λαβε το ποτηριον τουτο, και ποτιεις παντα τα εθνη προς α εγω
εξαποστελω σε προς αυτους». προσεταξεν ουν ο θεος τωι Ἱερεμιαι λαβειν ποτηριον,
προτρεπομενος δε αυτον επι το «λαβειν το ποτηριον του οινου του ακρατου», φησι·
«και εξαποστελω σε προς παντα τα εθνη εχοντα τουτο το ποτηριον του οινου του
ακρατου». ακουσας δε ο Ἱερεμιας οτι αποστελλεται προς παντα τα εθνη, οτι
διακονησων αυτοις ποτηριον οργης, ποτηριον κολασεων, μη υπονοησας οτι και
Ἰσραηλ μελλει πινειν απο του της κολασεως ποτηριου, απατηθεις ελαβε το ποτηριον
του ποτισαι παντα τα εθνη. λαβων το ποτηριον ηκουσε· «και ποτιεις πρωτον την
Ἱερουσαλημ». επει ουν αλλο μεν προσεδοκησεν, αλλο δε αυτωι απηντησεν, επι τουτωι
δη φησιν· «ηπατησας με, κυριε, και ηπατηθην». Παραπλησιον ταυτηι τηι διηγησει
απεδιδου και εν τωι Ἡσαΐαι· κακεινος γαρ ουκ ειδως τι μελλει προστασσεσθαι λεγειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

τωι λαωι, ακουει του θεου κατα τα γεγραμμενα λεγοντος· «τινα αποστειλω, και τις
πορευσεται προς τον λαον τουτον;» ο δε, φησιν, απεκρινατο· «ιδου <εγω> ειμι·
αποστειλον με». ακουει· «πορευθητι και ειπον τωι λαωι τουτωι· ακοηι ακουσετε και ου
μη συνητε, και βλεποντες βλεψετε και ου μη ιδητε. επαχυνθη γαρ η καρδια του λαου
τουτου» και τα εξης. επει ουν μη ειδως ο μελλει προφητευειν και οτι μελλει απειλειν τωι λαωι τοιαδε ειπεν· «ιδου εγω ειμι· αποστειλον με», δια τουτο, φησιν, εν τοις
εξης «φωνη λεγοντος· βοησον», ο δε ουκ απεκρινατο ως προθυμος ποιησαι το
προστασσομενον, αλλ' ειπε· «τι βοησω;» ευλαβειτο γαρ μηποτε παλιν ακουσηι ως επι
της προτερας προφητειας· «πορευθητι και ειπον τωι λαωι τουτωι· ακοηι ακουσετε και
ου μη συνητε.» «τι» ουν «βοησω;» «πασα σαρξ χορτος, και πασα δοξα αυτης ως
ανθος χορτου» και τα εξης. ουδεν ηκουσεν εν τουτοις κατα του Ἰσραηλ. ταυτ' ελεγεν
ημιν εκεινος παραδιδους το «ηπατησας με, κυριε, και ηπατηθην». 20.3 Ἐγω δε
ευχομαι, α λαμβανω απο των διδοντων μη τηρησαι μονον μηδε «κατορυξαι το
ταλαντον των λεγοντων μοι εις την γην» μηδε «την μναν των διδασκοντων τι
χρησιμον αποδησαι εν σουδαριωι», αλλα πλεονασμον ποιησαι των μαθηματων ων
λαμβανω απο του παραδιδοντος και δυναμενου παραδουναι χρησιμα. ευχομαι την
μναν ειτε ευαγγελιου ειτε αποστολου ειτε προφητου ειτε νομου ποιησαι
πολλαπλασιονα. ταυτ' ουν ακουσας εσκοπουν κατ' εμαυτον περι του «ηπατησας με,
κυριε, και ηπατηθην». και σκοπων ευχομαι ευρισκειν τι εις τον τοπον αληθες.
μηποτε ουν, ως πατηρ υιον ετινηπιον οντα απαταν επι συμφεροντι βουλεται, ουκ
αλλως δυναμενον ωφεληθηναι εαν μη ο παις απατηθηι, ως ιατρος απαταν τον
καμνοντα πραγματευεται, μη δυναμενον θεραπευθηναι εαν μη απατης παραδεξηται
λογους, ουτω και ο των ολων θεος, επει προκειμενον εχει ωφελησαι το των
ανθρωπων γενος. λεγετω ο ιατρος τωι καμνοντι· τμηθηναι σε δει, καυτηριασθηναι σε
δει, αλλα χαλεπωτερα παθειν σε δει· ουκ αν παρασχοι εαυτον εκεινος. αλλ' ενιοτε
αλλο λεγει, και εκρυψεν υπο τον σπογγον εκεινο το τεμνον, το διαιρουν σιδηριον,
και παλιν κρυπτει, ιν' ουτως ονομασω, υπο το μελι την του πικρου φυσιν και το
αηδες φαρμακον, βουλομενος ου βλαψαι αλλ' ιασασθαι τον θεραπευομενον.
τοιουτων φαρμακων πεπληρωται ολη η θεια γραφη. και τινα μεν εστι χρηστα
κρυπτομενα, τινα δε εστι πικρα κρυπτομενα. εαν ιδηις πατερα απειλουντα ως
μισουντα τον υιον και λεγοντα τωι υιωι φοβερα και μη επιδεικνυμενον την φιλοστοργιαν, αλλα κρυπτοντα την αγαπην την προς τον υιον, οψει οτι απαταν βουλεται
το νηπιον· ου γαρ συμφερει τωι υιωι το επιστασθαι την αγαπην του πατρος, την
προαιρεσιν την φιλικην· εκλυθησεται γαρ και ου παιδευθησεται. δια τουτο κρυπτει
μεν το γλυκυ της φιλοστοργιας, δεικνυσι δε το πικρον της απειλης. Τοιουτον τι ποιει
εκ του ανα λογον πατρι και ιατρωι ο θεος. εστι πικρα τινα, α και τον δικαιοτατον μεν
ιαται και τον σοφωτατον ... παντα γαρ τον αμαρτησαντα επι ταις αμαρτιαις
κολασθηναι δει. «μη πλανασθε, θεος ου μυκτηριζεται». «ειτε πορνος ειτε μοιχος ειτε
μαλακος ειτε αρσενοκοιτης ειτε κλεπτης ειτε μεθυσος ειτε λοιδορος ειτε αρπαξ,
βασιλειαν θεου ου κληρονομησουσι». τουτο εαν νοηθηι και ακριβωθηι υπο των μη
δυναμενων ιδειν το ιατρικον σιδηριον υπο τον σπογγον, υπο των μη δυναμενων
<νοησαι> το πικρον φαρμακον υπο το μελι, εκκακησει τις. τις γαρ ημων ου συνοιδεν
εαυτωι πιοντι ου μετα βουλης και μεθυσθεντι; τις ημων καθαρευει απο κλοπης και
απο του μη πεπορικεναι τα επιτηδεια δεοντως; αλλ' ορα τι λεγει ο λογος· «μη
πλανασθε, οτι ουτοι βασιλειαν θεου ου κληρονομησουσι». το κατα τον τοπον
μυστηριον κεκρυφθαι δει, ινα μη εκκακησηι ο πολυς, ινα μη μαθων τα πραγματα
προσδοκησηι την εξοδον ουχ ως αναπαυσιν, αλλ' ως κολασιν. η τις ευρεθησεται
Παυλος ο δυναμενος λεγειν· «καλλιον γαρ αναλυσαι και συν Χριστωι ειναι»; εγω δε
ου δυναμαι τουτο λεγειν. οιδα γαρ οτι εαν εξελθω, τα εμα ξυλα καυθηναι εν εμοι δει.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

ξυλα δε εχω τας λοιδοριας, ξυλα εχω τας μεθας, ξυλα τας κλοπας, και αλλα μυρια
ξυλα επωικοδομησα μου τηι οικοδομηι. οραις οτι ταυτα παντα λανθανει τους πολλους
των πεπιστευκοτων, και καλως λανθανει· και εκαστος ημων οιεται, επει μη
ειδωλολατρησεν, επει μη πεπορνευκεν (ειθε καν επι των τοιουτων καθαρευοιμεν),
οτι απαλλαγεις του βιου σωθησεται. ου βλεπομεν οτι «τους παντας ημας
παρασταθηναι δει εμπροσθεν του βηματος του Χριστου, ινα κομισηται εκαστος τα
δια του σωματος προς α επραξεν, ειτε αγαθον ειτε φαυλον». ου βλεπομεν τον
ειρηκοτα· «πλην υμας εγνων εκ παντων, των φυλων της γης· δια τουτο εκδικησω
εφ' υμας επι παντα τα επιτηδευματα υμων», ουχι τινα μεν τινα δε ου. Ἐπει τοινυν ο
ιατρος ενιοτε αποκρυπτει τον ιατρικον σιδηρον υπο τον απαλον και τρυφερον
σπογγον, κρυπτει δε και ο πατηρ την φιλοστοργιαν δια της εμφασεως της απειλης,
και αι απαται αι μεν αφαιρουσι τα στεατωματα και τους κιρσους και ει τι αλλο
βλαπτει την του σωματος κατασκευην, η δε περιαιρει την απαιδευσιαν και την
χαυνωσιν· τοιουτον δη τι νενοηκε ποιειν τον θεον ο προφητης μυστικως και λεγει
ιδων α ηπατηται υπο του θεου επι καλωι [και λεγει]· «ηπατησας με, κυριε, και
ηπατηθην». ηγαγεν αυτον επι την τηλικαυτην <χαριν>, επι το ευξασθαι και ειπειν τωι
θεωι· απατησον με, ει τουτο συμφερει. αλλη γαρ η απατη η απο του θεου, αλλη η
απατη η απο του οφεως. ορα τι λεγει η γυνη τωι θεωι· «ο οφις ηπατησε με, και
εφαγον». και η μεν απατη η απο του οφεως εξειλε τον Ἀδαμ και την γυναικα αυτου
απο του παραδεισου του θεου· η δε απατη η γενομενη τωι προφητηι <τωι> ειποντι·
«ηπατησας με, κυριε, και ηπατηθην» ηγαγεν αυτον επι την τηλικαυτην της προφητειας χαριν, επι το αυξησαι εν αυτωι την δυναμιν, επι το τελειωθηναι αυτον και
δυνηθηναι υπηρετησασθαι μετα του μη φοβεισθαι ανθρωπον τωι βουληματι του
λογου του θεου. ταυτα μεν ουν και ημεις νοουντες και επι του παροντος και <εις το
μελλον> ευξωμεθα απατασθαι υπο του θεου. μονον μη ο οφις απατησατω ημας. και
αλλαχου τουτωι συγγενες γεγραπται, οτι ειρηται εν τωι Ἡσαΐαι· «κυριος γαρ εκερασεν
αυτοις πνευμα πλανησεως». επιστησεις κακει τι ποιει το πνευμα της πλανησεως
κιρναμενον απο του θεου. καλως δε, οτι ουκ ακρατον δεδωκεν ο θεος το πνευμα της
πλανησεως, αλλ', ως ωνομασεν ο προφητης, εκερασεν αυτο. 20.4 Παρακινδυνευσαι
θελω και παραδειγμα δουναι ωφελημενων ηπατημενων. εισι τινες οι δια τουτο
ασκουσι την αγνειαν και την καθαροτητα, και αλλοι οι δια τουτο ασκουσι την
μονογαμιαν, επει προσεδοκησαν απολλυσθαι τον συνουσιασαντα γαμικως,
απολλυσθαι τον διγαμησαντα. συγκρινωμεν καθ' εαυτους, τι λυσιτελει τηι μονογαμωι, ηπατησθαι και οιεσθαι κολαζεσθαι και αιωνιωι κολασει παραδιδοσθαι την
διγαμον, ινα μεινηι μονογαμος και καθαρα, η γνωναι το αληθες και διγαμησαι;
νομιζω, παντος ουτινοσουν βλεποντος το ακολουθον εστιν ειπειν, οτι μακαριωτερον
μεν ην το καθαρευειν και μη διγαμειν μη ηπατημενην και οραν οτι μετεχει μεν
σωτηριας τινος και η διγαμος, ου μην τοσαυτης μακαριοτητος, οσης παρον διγαμειν
καθαρευσασα· ει δε μη δυναται τουτο, βελτιον το ηπατησθαι ως απολλυμενων
διγαμων και δια την απατην καθαρευειν, η το αληθες εγνωκεναι και εν ελαττονι
γεγονεναι τωι των διγαμων ταγματι. τοιουτον τι ευρησεις και επι τινων ασκουντων
την αγνειαν και την καθαροτητα την παντελη. πολλα δ' αν και αλλα ευρεθειη κατα
απατην υφ' ημων γινομενα και ωφελουντα ημας. ποσοι δε νομιζομενοι σοφοι,
ευροντες το περι κολασεως αληθες και διελθοντες δηθεν τα της απατης, εν χειρονι
γεγονασι βιωι; ελυσιτελει αυτους φρονειν, ως εφρονουν προτερον περι του «ο
σκωληξ αυτων ου τελευτησει» και οτι «το πυρ αυτων ου σβεσθησεται» και οτι
«εσονται εις ορασιν πασηι σαρκι» και οτι «το αχυρον κατακαυθησεται πυρι ασβεστωι».
εαν δε αλλο τι φαντασθεντες παρα την πρωτην αυτων εννοιαν «μελλωσι του
πλουτου της χρηστοτητος του θεου και της ανοχης και της μακροθυμιας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

καταφρονειν», ορα ει μη αληθως δια τουτο, επει μη εδοξαν ηπατησθαι, εθησαυρισαν
αυτοις «οργην εν ημεραι οργης και αποκαλυψεως και δικαιοκρισιας του θεου», ουκ
αν θησαυρισαντες ει ηπατηθησαν. ταυτα δια την απο θεου απατην, επει ειπεν ο
προφητης· «ηπατησας με, κυριε, και ηπατηθην». Παρελθωμεν δε ιδιαι και <εις> το
«ηπατηθην». δια τι ουκ ειπε μονον το «ηπατησας με, κυριε», αλλα προσεθηκε και το
«ηπατηθην»; εστιν ενιοτε επινοησαι [τι] ενεργουντα τινα την απατην, αλλον δε
φυλασσομενον απατηθηναι και ουκ απατωμενον. οταν δε ο μεν ενεργησηι το απαταν,
ο δε μη φυλαξηται το απατηθηναι αλλ' εμπεσηι εις την απατην, ειποι αν· «ηπατησας
με, κυριε, και ηπατηθην». εγω δε γενομενος κατα τον τοπον και τοιαυτα τινα ειποιμι
<αν>· ο εαν λεγηι μοι ο οφις, καν αληθη μοι λεγηι καν απαταν με θεληι, υφορωμαι
αυτου τους λογους πειθομενος οτι, ειτε απαται με ειτε αληθευει, βλαπτει με. και η
αληθεια γαρ αυτου βλαπτει· ουδεν ωφελιμον απο του οφεως γινεται, επει «μη
δυναται δενδρον πονηρον καρπους αγαθους ενεγκειν». ο εαν δε λεγηι μοι ο θεος και
πειθωμαι οτι θεος εστιν ο λεγων, ετοιμος ειμι παρεχειν εμαυτον. αληθευει, δεχομαι·
απαταν με βου λεται, εκων απατωμαι, θεος με μονος απατατω. και επει παρεχω
εμαυτον, πειθομενος θεον ειναι τον λεγοντα, και απατασθαι, και ου περιεργαζομαι,
θελων απατωμενος μη υπ' αλλου, αλλ' υπο του θεου απατηθηναι, δια τουτο λεγω
οτι ου μονον συ ενηργησας το απαταν, αλλ' οτι καγω πεπονθα το υπο σου
απατασθαι, και κατα τουτο λεγω οτι «ηπατησας με, κυριε, και ηπατηθην». τι δε
ακολουθει τωι τον θεον ειναι απατωντα και ανθρωπον ειναι τον απατωμενον;
«εκρατησας <και> ηδυνασθης». τοτε με κρατει, εαν με κατ' αρχας ετι νηπιον εν
Χριστωι απατησηι, και κρατησας δυναται. εαν δε μη κρατησηι, τοτε μοι χρεια πονων.
«εκρατησας και ηδυνασθης». 20.5 Ἑξης τουτοις λεγει· «εγενομην εις γελωτα, πασαν
ημεραν διετελεσα μυκτηριζομενος». και εις τουτον τον τοπον ταυτα ηκουον, οτι
Ἱερεμιας γεγονε κατα χρονους αμαρτωλοτατων (επ' αυτου γουν γεγονεν η
αιχμαλωσια), και ουτως ησαν αμαρτωλοι ωστε μυκτηριζειν και γελαν και χλευαζειν,
ει ποτε ο προφητης το προοιμιον ελεγε το προφητικον, το «ταδε λεγει κυριος».
εγελων οι ακουοντες και εμυκτηριζον τα λεγομενα. εφυλαξατο ειπειν το «ταδε λεγει
κυριος» ο απατηθεις και ωφεληθεις εκ του απατασθαι. διο και αυτος βουλομενος
απαταν επι τωι ωφελεισθαι εκ του απαταν ελεγεν· οτι εμους υμιν λαλω, επει ουκ
ακουετε τους του κυριου λογους. ειτα εκεινοι παρειχον τας ακοας ως λογοις
Ἱερεμιου και ηκουον λογων θεου. ταυτα δε μοι ελεγεν ο παραδιδους μοι τον τοπον,
εξεταζων τα προοιμια και τας αρχας των προφητειων. εστι τοινυν και αρχη της
προφητειας Ἱερεμιου παρα μεν ημιν, ως οι Ἑβδομηκοντα παραδεδωκασιν ουκ οιδ' ο,
τι σκοπησαντες· «το ρημα του θεου ο εγενετο επι Ἱερεμιαν τον του Χελκιου εκ των
ιερεων», εν δε τωι Ἑβραικωι και ταις λοιπαις εκδοσεσι· «λογοι Ἱερεμιου υιου
Χελκιου», και παντες συνεφωνησαν τωι ειπειν· «λογοι Ἱερεμιου υιου Χελκιου». δια
τι ουν «λογοι Ἱερεμιου»; επειδηπερ το προοιμιον αυτωι εν τωι λεγειν προς τους μη
βουλομενους ακουσαι ην· ακουσατε μου τους λογους. Και ημεις εσθ' οτε τοιαυτα,
οταν λυσιτελες ημιν φανηι, ποιουμεν. ενιοτε λογους <τοις> απο των εθνων
προσαγομεν βουλομενοι αυτους προσαγαγειν τηι πιστει, και εαν ιδωμεν οτι
διαβεβλημενοι εισι προς Χριστιανισμον και βδελυσσονται το ονομα και μισουσι το
ακουσαι, οτι ουτος ο λογος Χριστιανων εστιν, ου προσποιουμεθα Χριστιανων λεγειν
λογον ωφελιμον. αλλ' οταν ο λογος εκεινος κατασκευασθηι κατα δυναμιν υφ' ημων,
και δοκωμεν αιρειν τον ακροατην ουχ ως ετυχε του λεγομενου ακουσαντα, τοτε
ομολογουμεν οτι ουτος ο επαινετος λογος Χριστιανων λογος ην. και ποιουμεν τι
παραπλησιον τωι ειποντι ουκετι «ταδε λεγει κυριος» αλλα· ακουσατε λογους εμου
του Ἱερεμιου. ταυτα δια το «εγενομην εις γελωτα». Και ημεις αγανακτουμεν, εαν
ποτε λαλουντες γελασθωμεν, οπου Ἱερεμιας ο τοιουτος φησιν· «εγενομην εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

γελωτα, πασαν ημεραν διετελεσα μυκτηριζομενος»; τι λεγω, Ἱερεμιας; και ο εμος
Ἰησους εμυκτηριζετο· «ηκουον» γαρ φησι «ταυτα παντα οι Φαρισαιοι φιλαργυροι
υπαρχοντες, και εμυκτηριζον αυτον». αλλ' «ο κυριος εκμυκτηριζει» παντας τους
εκμυκτηριζοντας τους λογους του θεου. «εγενομην εις γελωτα». ορα ποταπους βιους
εβιωσαν οι προφηται, πη μεν καταγελωμενοι, πη δε κινδυνευοντες και
καταβαλλομενοι και λιθοβολουμενοι υπο του λαου, αναιρουμενοι, μισουμενοι,
εκδιωκομενοι· και παντα επασχον και υπεμενον, ινα κατα το βουλημα του θεου
«δοξαν την παρα του μονου ζητουντες», κηρυσσοντες τον λογον τυχωσι του τελους
του παρα του θεου. «πασαν την ημεραν διετελεσα μυκτηριζομενος». κατηγορια των
κατα την γενεαν εκεινην, οτι ουδε ημερας ολιγας τινας εποιησεν ο προφητης
μυκτηριζομενος, αλλα «πασαν ημεραν διετελεσε μυκτηριζομενος». 20.6 «Ὅτι πικρωι
λογωι μου γελασομαι». εστι τις επαγγελια γελως, ης επαγγελιας επωνυμος εστιν ο
πατριαρχης Ἰσαακ· ερμηνευεται γαρ Γελως. οτι δε επαγγελια γελως, δηλον [οτι] εκ
του «μακαριοι οι κλαιοντες νυν»· η δε επαγγελια «οτι γελασονται». ωσπερ
επαγγελια «υιοι θεου κληθησονται», και «τον θεον οψονται», και «κληρονομησουσι
την γην», και «αυτων εστιν η βασιλεια των ουρανων», ουτως εστιν επαγγελια
γελως· ηι επαγγελιαι το εναντιον ο μακαριζομενος εστι κλαυθμος. ζητησεις δε, ει
τουτωι τωι αγαθωι γελωτι καθ' ετεραν και ετεραν επινοιαν συναιδει μεν ο
μακαριζομενος κλαυθμος, εναντιουται δε ο τοις εναντιοις ταλανιζομενος
αποκειμενος κλαυθμος ετερος. «ουαι» γαρ «οι γελωντες νυν, οτι πενθησουσι και
κλαυσονται»· αλλος γαρ κλαυθμος ο μακαριζομενος, αλλος ο αποκειμενος τοις
κακως βεβιωκοσιν. ει δε τι κακεινος τελος εχει ωφελιμον, ουκ οιδα. τι λεγω; [ει δε τι
κακεινος τελος εχει ωφελιμον, ουκ οιδα] ακουε Παυλου. οτε εδιδασκεν,
επραγματευετο λεγων λυπησαι τους ακουοντας. και ομολογει οτι τοτε μαλιστα
ευφραινετο, οτε ελυπειτο τις εξ αυτου· φησι γαρ· «και τις εστιν ο ευφραινων με ει μη
ο λυπουμενος εξ εμου;» και ει τις γε ικανος εστι κινησαι ψυχην ακροατου μαλιστα
ημαρτηκοτος, τοιουτους ευχεται λογους λεγειν, οιτινες απο δυναμεως και
παραταξεως και θειοτητος και νοηματων απαγγελλομενοι ιερων σεισουσι την
ψυχην του ακουοντος και κινησουσιν επι πενθος και επι κλαυθμον και επι δακρυα,
ως χαιρειν τον λεγοντα, † οτε ιδηι το ακροατηριον τερπομενον και γεμον επι τοις
λεγομενοις. οπου μεν γαρ εις επαγγελιας αγει, ως «δια στενης και τεθλιμμενης της
εν τωι λυπεισθαι οδου επι την ζωην», και δια του κλαυθμου αγει επι τον
μακαριζομενον γελωτα. οτε δε ου τουτο ανυει, [ου] φοβουμαι μη τοιαυτα λεγηι·
«ουαι οι γελωντες νυν, οτι πενθησετε και κλαυσετε». Προς τι δε μοι τουτο ειρηται, η
βουλομενωι υπαινιξασθαι οτι λεγει, «πικρωι λογωι μου γελασομαι», και παραστησαι
γελωτα κλαυθμου, και κλαυθμον εκεινον ον κλαυσονται οι ενταυθα γελωντες, ταχα
του θεου πραγματευομενου εγγεννησαι αυτοις κλαυθμον; «εκει» γαρ «εσται ο
κλαυθμος και ο βρυγμος των οδοντων». και τουτο πραγματευεται ο θεος ορων οτι ο
κλαιων· επι τοις ιδιοις αμαρτημασιν, ο θρηνων επι τοις ιδιοις παρανομημασιν ηδη
εις συναισθησιν εληλυθε των ιδιων κακων. ως ειθε εκαστος ημων καθ' εκαστον
αμαρτημα ελεγε· «λουσω καθ' εκαστην νυκτα την κλινην μου, εν δακρυσι μου την
στρωμνην μου βρεξω». ως ειθε εκαστος ημων ελεγεν επι τοις ιδιοις αμαρτημασι
κλαιων· «εγενηθη μοι τα δακρυα αρτος ημερας και νυκτος». εαν μου ο λογος
πικροτερος ενταυθα ηι, πικροτερος δε δια το θλιβεσθαι με δι' αυτον, αηδιζονται οι
ακουοντες. οι ελεγχομενοι, οταν βαρωνται τον λεγοντα, οιδα οτι επι τωι πικρωι λογωι
μου το τελος εστι γελαν, γελαν δε τον των μακαριζομενων γελωτα. και τουτο ταχα
ειδως ο προφητης ελεγεν· «οτι πικρωι λογωι μου γελασομαι»· ηδη «πικρωι λογωι»,
αλλ' ουκ ηδη γελω, αλλα «πικρωι λογωι μου γελασομαι». 20.7 «Ἀθεσιαν και
ταλαιπωριαν επικαλεσομαι». θεον επικαλειται ο δικαιος, την σοφιαν επικαλειται και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

ο αδικος· «εσται γαρ» φησιν «οταν επικαλεσησθε με, εγω δε ουκ εισακουσομαι
υμων». εκει μεν οι αδικοι· και οι δικαιοι δε δηλον οτι επικαλουνται ποτε την σοφιαν·
«και πας ος εαν επικαλεσηται το ονομα κυριου σωθησεται». ενθαδε δε ο προφητης
φησιν· «αθεσιαν και ταλαιπωριαν επικαλεσομαι», ως τον θεον ουτω την αθεσιαν, ως
τον κυριον ουτω την ταλαιπωριαν. αρα καλον πραγμα επικαληι, Ἱερεμια, οτι
επαγγελληι λεγων· «αθεσιαν και ταλαιπωριαν επικαλεσομαι»; αλλα δει κατανοησαι
συνθηκας ας τιθεμεθα και τας αθεσιας αυτων, οτι εστι ποτε συνθηκας θεσθαι κακως·
και μετα το θεσθαι συνθηκας κακως ειθε επικαλοιμεν την αθεσιαν. ουτω δε και εαν
κατανοησω «την πλατειαν και ευρυχωρον, την απαγουσαν εις την απωλειαν» και
οτι οδευων εν αυτηι ου ταλαιπωρω, μεταβαινω «απο της πλατειας και ευρυχωρου
οδου» και ερχομαι «επι την στενην και τεθλιμμενην» και ταλαιπωρων λεγω·
«ταλαιπωριαν επικαλεσομαι». αθετειν μελλω τας συνθηκας τας προς τον κοσμον και
τα κοσμικα πραγματα, ινα αναλαβω ουρανιους συνθηκας. «αθεσιαν επικαλεσομαι».
ουτω δε καταλιπων τον βιον τον «της πλατειας και ευρυχωρου οδου» και ερχομενος
«επι την στενην και τεθλιμμενην», ινα γενωμαι ταλαιπωρος ως Παυλος, λεγω·
«ταλαιπωριαν επικαλεσομαι». ου γαρ πας ανθρωπος ερει το «ταλαιπωρος εγω
ανθρωπος· τις με ρυσεται εκ του σωματος του θανατου τουτου;» αλλ' ο νοησας το
σωμα του θανατου, ο ρυσθηναι βουλομενος απο του σωματος του θανατου τουτου
ερει το «ταλαιπωρος εγω ανθρωπος». ο δε φιλοσωματων, ο πολυς, ο απιστων τωι
μελλοντι αιωνι ου λεγει· «ταλαιπωρος εγω ανθρωπος», αλλα μακαριζει εαυτον, οτι
εστιν ανθρωπος, και επι τωι ειναι εν τωι του θανατου σωματι. εαν ουν δυνηθω
νοησας πως Παυλος ειπε· «ταλαιπωρος εγω ανθρωπος», μηδεπω επικαλεσαμενος
την ταλαιπωριαν, επικαλεσομαι αυτην εκ του αθετησαι τας προς την κακιαν
συνθηκας και λεγω ως ο Ἱερεμιας· «αθεσιαν και ταλαιπωριαν επικαλεσομαι». ου γαρ
ειπεν· αθεσιαν θεου επικαλεσομαι. Θελω παραδειγμα δουναι απο της γραφης δικαιου
του συνθηκας αθετουντος, ινα παραστησω πως εκεινος τωι εργωι αθεσιαν επεκαλεσατο. Ἰουδηθ συνθηκας εθετο προς τον Ὁλοφερνην ωστε τοσωνδε ημερων
εξερχομενη ευχεσθαι τωι θεωι και μετα τοσασδε ημερας εαυτην παρεξειν τηι κοιτηι του
Ὁλοφερνου. ταυτας τας συνθηκας Ὁλοφερνης προσεδεξατο. απελυσε την Ἰουδηθ επι
τας ευχας εξω της παρεμβολης. τι εχρην ποιησαι την Ἰουδηθ; τηρησαι τας συνθηκας
η αθετησαι αυτας; ωμολογηται οτι αθετησαι· τας γαρ προς Ὁλοφερνην αθετησαι
μακαριον ην επι θεου. εμελλεν αθετειν τας προς τον Ὁλοφερνην συνθηκας η
Ἰουδηθ, <εμελλεν> ειπειν· «αθεσιαν επικαλεσομαι»· και επεκαλεσατο γε την
αθεσιαν. οφελον καγω τοιουτος γενωμαι ιν' ειπω· «αθεσιαν επικαλεσομαι», και
επικαλεσομαι την αθεσιαν την προς τον οφιν, την προς τον διαβολον. συνθηκας
ποτε ο οφις προς την Ευαν εποιησατο, και ην αυτωι φιλη και ο οφις τηι γυναικι. αλλ'
ο θεος επραγματευσατο ως αγαθος τας συνθηκας ταυτας λυθηναι και την φιλιαν
ταυτην την κακην διασκεδασαι και ως αγαθος θεος λεγει· «εχθραν θησω ανα μεσον
σου και ανα μεσον της γυναικος, και ανα μεσον του σπερματος σου και ανα μεσον
του σπερματος αυτης». ευγνωμονως ουν ακουοιμεν, πως ο θεος εχθραν ποιει την
προς τονδε, ινα φιλιαν ποιησηι την προς τον Χριστον· αδυνατον γαρ αμα ειναι φιλον
των εναντιων. και ωσπερ «ουδεις δυναται δυσι κυριοις δουλευειν», ουτως ουδεις
δυναται ειναι φιλος και «θεωι και μαμωναι», φιλος και Χριστωι και οφει. αλλα
αναγκη και την φιλιαν την προς τον Χριστον εχθραν ποιησαι προς τον οφιν, και την
φιλιαν την προς τον οφιν εχθραν γεννησαι την προς τον Χριστον. «Ἀθεσιαν και
ταλαιπωριαν επικαλεσομαι». ινα δε μαλλον νοησηις το «ταλαιπωριαν
επικαλεσομαι», διαγραψω τι γινομενον τοις ασκηταις. πολλακις γαρ παρακειμενου
του γημαι και μη εχειν πραγμα επανισταμενης της σαρκος τωι πνευματι, αιρειται τις
ου καταχρησασθαι τηι του γαμειν εξουσιαι, αλλα ταλαιπωρειν και καμνειν, «υπω 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

πιαζειν το σωμα νηστειαις και δουλαγωγειν αυτο» «αποχαις τοιωνδε βρωματων»,
και παντι τροπωι «τωι πνευματι τας πραξεις του σωματος θανατουν». αρ' ουν ο
τοιουτος ου την ταλαιπωριαν επεκαλεσατο, παρον επιδουναι εαυτον τρυφηι και
ηδονηι και μη επικαλεισθαι την ταλαιπωριαν; ει τις ουν δυναται μιμεισθαι τον
προφητην, και αθεσιαν, ως διηγησαμεθα, επικαλεισθω, και ταλαιπωριαν δε εν ταις
ασκησεσιν επικαλεισθω. ετυχε δε η ιστορια ειναι αληθης και [η] περι του Ἱερεμιου,
οτι και εν αγνειαι εζησεν· ειπε γαρ αυτωι ο κυριος· «ου μη λαβηις γυναικα, ουδ' ου μη
ποιησηις τεκνα». και εν αγνειαι εζησεν· αθεσιαν γαρ και ταλαιπωριαν επεκαλεσατο.
20.8 «Ὅτι εγενηθη λογος κυριου εμοι εις ονειδισμον». μακαριος Ἱερεμιας μη εχων
αλλον ονειδισμον η τον λογον του κυριου. ημεις δε οι ταλανες εχομεν ονειδισμους
ου δια τον λογον του κυριου, αλλα δια τα ημετερα αμαρτηματα, και ονειδιζομεθα εφ'
οις πταιομεν και επταισαμεν, και λοιδορουμεθα επι ταις κακιαις ημων. ο δε σωτηρ
ου τοιουτους ημας ονειδισμους θελει ονειδιζεσθαι λεγων· «μακαριοι εστε οταν
ονειδισωσιν υμας και διωξωσι και ειπωσι παν πονηρον ρημα καθ' υμων ενεκεν
εμου». «χαρητε εν εκεινηι τηι ημεραι και σκιρτησατε». «ο λογος» ουν φησι «του
κυριου εγενηθη εμοι εις ονειδισμον και εις χλευασμον πασαν ημεραν». Ειτα
κατανοησον ως εισιν οι προφηται ευγνωμονες ανθρωποι, και ουκ αποκρυπτομενοι
τα ιδια αμαρτηματα ως και ημεις, και λεγοντες ουκ επι των τοτε μονον, αλλ' επι
πασων των γενεων ει ημαρτηκασι. καγω μεν οκνω εξομολογησασθαι μου τα
αμαρτηματα επι των ολιγων ενταυθα, επει μελλουσι μου καταγινωσκειν οι
ακουοντες. ο δε Ἱερεμιας τι παθων αμαρτητικον ουκ ηιδεσθη, αλλα ανεγραψεν αυτου
την αμαρτιαν· αμαρτια γαρ ην το επιφερομενον εν τωι «και ειπα· ου μη ονομασω το
ονομα κυριου, και ου μη λαλησω ετι επι τωι ονοματι αυτου». εδιδαχθης «παντα εν
ονοματι ποιειν κυριου», εν ονοματι θεου πραττειν· συ δε λεγεις· «μη ονομασω το
ονομα κυριου»; αλλα ποιον ονομα μελλεις ονομαζειν; «ονομα θεων ετερων ουκ
αναμνησεσθε εν ταις καρδιαις υμων», και λεγεις· «ου μη ονομασω το ονομα κυριου,
και ου μη λαλησω ετι επι τωι ονοματι αυτου»; λεγει ουν πεπονθως τι ανθρωπινον, ο
και ημεις κινδυνευομεν πολλακις πεπονθεναι. και μαλιστα ει τις συνοιδεν εαυτωι δια
την διδασκαλιαν ποτε και τον λογον ταλαιπωρησαντι και παθοντι και μισηθεντι,
πολλακις λεγει· αναχωρω, τι μοι και πραγμασιν; ει εκ τουτου και <εν> πραγμασιν
ειμι, εκ του διδασκειν, εκ του προΐεσθαι τον λογον, δια τι ουχι μαλλον αναχωρω επι
την ερημιαν και ησυχιαν; τοιουτον τι πεπονθε και ο προφητης λεγων· «και ειπα· ου
μη ονομασω το ονομα κυριου, και ου μη λαλησω <ετι> επι τωι ονοματι αυτου». Ἀλλ'
επι τουτωι αγαθος κυριος ο κωλυων τας τοιαυτας αμαρτιας των τηλικουτων. ουκ
αφηκε τον προφητην αληθευσαι ειποντα τα προκειμενα, αλλα και εν τουτωι αθεσιαν
επικαλεσασθαι και αθετησαι το ειρημενον πεποιηκεν Ἱερεμιαν. ειπε μεν γαρ· «ου μη
ονομασω [ετι επι τωι ονοματι] <το ονομα> κυριου, και ου μη λαλησω ετι επι τωι
ονοματι αυτου». «εγενετο» δε φησιν «εν τηι καρδιαι μου ως πυρ καιομενον,
φλεγομενον εν τοις οστεοις μου, και παρειμαι παντοθεν και ου δυναμαι φερειν». ο
λογος ο του κυριου γεγονε καιων αυτου την καρδιαν. «και εγενετο <εν> τηι καρδιαι
μου ως πυρ φλεγομενον, καιομενον εν τοις οστεοις μου». απεβαλε την αμαρτιαν ην
πεποιηκεν ειπων· «ου μη ονομασω το ονομα κυριου, και ου μη λαλησω επι τωι
ονοματι αυτου ετι», και απεβαλε την αμαρτιαν Ἱερεμιας αμα τωι ειπειν. ειθε καγω,
αμα τωι αμαρτησαι και ειπειν λογον αμαρτητικον, ηισθανομην οτι «γεγονε πυρ εν τηι
καρδιαι μου καιομενον και φλεγομενον ωστε με μη δυνασθαι φερειν». Μελλει τι ο
λογος τολμαν, ουκ οιδα δε ει συμφερον τωι τοιουτωι ακροατηριωι και τοιουτωι·
ειρηκε τι ειναι ειδος πυρος, πυρος ουκ αισθητου, κολαζοντος τον κολαζομενον τωι
πονωι εις το μη φερειν αυτον. ειπε γαρ· «εγενετο εν τηι καρδιαι μου ως πυρ
φλεγομενον» και «καιομενον» ουκ εν τηι καρδιαι μου μονον αλλα και «εν τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

οστεοις μου, και παρειμαι παντοθεν και ου δυναμαι φερειν». εγω φοβουμαι μη
τοιουτον εστι το αποκειμενον ημιν, πυρ γινομενον, ως εν τηι καρδιαι γεγονεν
Ἱερεμιου. ου πεπονθαμεν δε αυτο. ει επεπονθειμεν τουτο, και προεκειτο τα δυο πυρα,
τουτο το πυρ και το εξωθεν πυρ ο βλεπομεν επι των καιομενων υπο των ηγουμενων
των εθνων, ειλομεθα αν εκεινο μαλλον το πυρ η τουτο. εκεινο μεν γαρ καιει την
επιφανειαν, τουτο δε καιει την καρδιαν, και αρξαμενον απο της καρδιας διικνειται
επι παντα τα οστα, και διικνουμενον επι τα οστα ερχεται επι ολον τον καιομενον,
και ουτως ερχεται ως μη δυνασθαι τον καιομενον φερειν. τις επι τουτωι τωι πυρι
δυναται λεγειν· «και ου δυναμαι φερειν»; οιδα και ληιστας τουτο το πυρ δυνηθεντας
υπομειναι, τον πονον <τον> απο τουτου του πυρος. αλλος εστιν ο πονος ο απο του
πυρος, ον διεγραψεν Ἱερεμιας λεγων· «και εγενετο εν τηι καρδιαι μου ως πυρ
καιομενον, φλεγομενον εν τοις οστεοις μου, και παρειμαι παντοθεν και ου δυναμαι
φερειν». εκεινο το πυρ εκκαιει ο σωτηρ ο ειπων· «πυρ ηλθον βαλειν επι την γην».
και επει εκεινο το πυρ εκκαιει ο σωτηρ, δια τουτο τοις αρχομενοις ακουειν αυτου
αρχεται απο του πυρος και πρωτον πυρ βαλλει αυτων επι την καρδιαν· οπερ
ομολογουσι Σιμων και Κλεοπας λεγοντες επι τοις λογοις αυ<του> το «ουχι η καρδια
ημων καιομενη ην εν τηι οδωι, ως διηνοιγεν ημιν τας γραφας»; ενθαδε η καρδια
καιεται πυρι και Σιμωνος και Κλεοπα. ακουε λεγοντων· «ουχι η καρδια ημων
καιομενη ην»; 20.9 Τις αξιος ηδη λαβειν εκεινο το πυρ εν τηι καρδιαι, ινα μη εκει αυτο
λαβηι; θελω διαγραψαι τις εστιν ο εχων τουτο το πυρ εν τηι καρδιαι. διαγραψον μοι
δυο ημαρτηκοτας την αυτην τωι γενει αμαρτιαν, την μιαραν, την ακαθαρτον
πορνειαν, και εν τουτοις τοις δυο τοις πεπορνευκοσι τον μεν ετερον μη λυπουμενον
μηδε οδυνωμενον μηδε δακνομενον, αλλα το ειρημενον εν Παροιμιαις περι της
πορνης γυναικος πασχοντα, «ητις εαν πραξηι, απονιψαμενη ουδεν φησι πεπραχεναι
ατοπον». ιδε μοι τον ετερον μετα το πτωμα μη δυναμενον στεγειν, αλλα
κολαζομενον την συνειδησιν, βασανιζομενον την καρδιαν, φαγειν και πιειν ου
δυναμενον, ου κρισει νηστευοντα αλλα αλγηδονι της μετανοιας. διαγραψον μοι τον
τοιουτον «ολην την ημεραν σκυθρωπαζοντα και καταπονουμενον και πορευομενον,
ωρυομενον απο στεναγμου της καρδιας αυτου, βλεποντα αυτου την αμαρτιαν ενωπιον αυτου» δια παντος εμπροσθεν ελεγχουσαν. και ιδε τον τοιουτον ουκ επι μιαν
ημεραν ουδε επι μιαν νυκτα, αλλ' επι χρονον πολυν κολαζομενον. τινα των δυο
προκρινεις; τινα λεγεις ελπιδας εχειν παρα θεωι; αρ' εκεινον τον πορνευσαντα και μη
φροντι σαντα, αλλ' «απαλγουντα ως και παραδοντα αυτον τηι ασελγειαι», η τουτον
τον μετα την μιαν αμαρτιαν πενθουντα, θρηνουντα; ουτος † ελπιδων εστιν. οσον
πλειω καιεται υπο του της λυπης πυρος, τοσουτον μαλλον ελεειται, και εστιν αυτωι
χρονος αυταρκης της κολασεως <τοσ>ουτος, οσος εκεινωι διδοται χρονος κολασεως
τωι πορνευσαντι και λυπηθεντι. και επει χρονος εστι τουτωι της ενταυθα κολασεως
λυσιτελης, δια τουτο επραγματευσατο κολασαι τον πεπορνευκοτα, και ηνικα
εκολασεν αυτον λυπηι και ειδε την λυπην αυταρκη, φησι· «μηποτε τηι περισσοτεραι
λυπηι καταποθηι ο τοιουτος, κυρωσατε εις αυτον αγαπην». εκαστος ημων εξετασατω
την συνειδησιν εαυτου, και ιδετω τι ημαρτεν· οτι δει αυτον κολασθηναι. ευχεσθω τωι
θεωι τουτο το πυρ το εν τωι Ἱερεμιαι ηκειν επ' αυτον, ειτα το επι Σιμωνα και Κλεοπαν
εληλυθος, ινα μη τηρηθηι τωι αλλωι πυρι· ει γαρ μη ελαβεν ενθαδε το πυρ αλλα και
ημαρτε και ου πεφροντικε, τηρηθησεται εκεινωι τωι πυρι. «Και εγενετο εν τηι καρδιαι
μου ως πυρ καιομενον, φλεγομενον εν τοις οστεοις μου, και παρειμαι παντοθεν και
ου δυναμαι φερειν, οτι ηκουσα ψογον πολλων συναθροιζομενων κυκλοθεν». ο
αμεμπτος, ο μακαριος Ἱερεμιας (καθ' υπεξαιρεσιν λεγω τουτου του μικρου αμαρτηματος και ει τι αλλο βραχυ πεποιηκεν) εψεγετο υπο πολλων. αλλ' ο υπο των πολλων
ψογος αυτωι εγκωμιον παρα θεωι ην. ελεγον γαρ οι ψεγοντες· «επισυστητε, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

επισυστωμεν αυτωι παντες ανδρες φιλοι αυτου· τηρησατε την επινοιαν αυτου, και
απατηθησεται». αλλην απατην εβουλοντο αυτον απατησαι ολεθριον, εναντιαν τηι
απατηι περι ης ειπεν· «ηπατησας με, κυριε, και ηπατηθην». λεγουσι δε ουτοι οι
επισυνισταμενοι αυτωι· «και δυνησομεθα αυτωι, και ληψομεθα την εκδικησιν ημων
εξ αυτου». οιονται ηδικησθαι οι ελεγχθεντες επι ταις ιδιαις αμαρτιαις και δια τουτο
οιηθεντες ηδικησθαι λεγουσι· «ληψομεθα την εκδικησιν ημων εξ αυτου». τοιουτον
τι πεποιηκασιν και οι τον Ἡσαΐαν πρισαντες· ως αδικηθεντες γαρ (επειδηπερ αι προφητειαι επεστρεφον αυτους και εκολαζον αυτους, ηλεγχον, επετιμων) επρισαν
αυτον και κατεδικασαν αυτου ψηφον θανατικην. Ἀλλα φησιν ο Ἱερεμιας επι τουτοις
τοις επισυστασι· «και κυριος μετ' εμου καθως μαχητης ισχυων». εαν γενωμεθα
οποιους ημας ειναι χρη, και το πυρ εκεινο παραδεξωμεθα επι ταις ημετεραις
αμαρτιαις ερχομενον ως τωι Ἱερεμιαι και τοις ομοιοις, κυριος γινεται μετα ταυτα μεθ'
ημων «καθως μαχητης ισχυων». και «δια τουτο εδιωξαν και νοησαι ουκ ηδυναντο»
[οι διωκοντες αυτον Ἰουδαιοι· «ηισχυνθησαν σφοδρα και ουκ ενοησαν ατιμιας
αυτων», εν τοσουτωι χρονωι ατιμαζομενοι ου λεγουσιν εαυτων τας αμαρτιας], οτι ο
κυριος ην μετα του διωκομενου, και ου δυναται υποχειριος αυτοις γενεσθαι διωκομενος. μηποτε ουν, ως πολλα του Ἱερεμιου αναφερεται επι τον σωτηρα, και τουτο
δυναται τοιουτον ειναι; «επι<συ>στητε» γαρ «και επισυστωμεν αυτωι» ειρηται και επι
του σωτηρος. και «κυριος» ην μετ' αυτου «καθως μαχητης ισχυων· δια τουτο
εδιωξαν και νοησαι ουκ ηδυναντο», οι διωκοντες αυτον Ἰουδαιοι· «ηισχυνθησαν
σφοδρα και ουκ ενοησαν ατιμιας αυτων», εν τοσουτωι χρονωι ατιμαζομενοι ου
λεγουσιν εαυτων τας αμαρτιας, «αι δι' αιωνος ουκ επιλησθησονται», αλλ' οιον<ται>
οτι εν τωι αιωνι τουτωι επιλησθησονται αυτων αι ανομιαι. ημεις δε ορωμεν οτι δι'
αιωνος αυτων αι ανομιαι ουκ επιλησθησονται, και ορωντες μεμνημεθα του «μη
υψηλοφρονει, αλλα φοβου· ει γαρ ο θεος των κατα φυσιν κλαδων ουκ εφεισατο,
ποσωι μαλλον» των παρα φυσιν «ου φεισεται;» «Κυριος» ουν «των δυναμεων» μεθ'
ημων, «δοκιμαζων δικαια, συνιων νεφρους και καρδιας». ο κυριος δοκιμαζει μεν
δικαια, αποδοκιμαζει δε αδικα, και εστιν, ιν' ουτως ονομασω, τραπεζιτης δικαιων
και αδικων· ουτος δε ο κυριος και «συνιων» εστι «νεφρους και καρδιας». ενθαδε μεν
ουν γεγραπται οτι «συνιων» εστι «νεφρους και καρδιας». ζητω τι διαφερει το
«συνιεναι νεφρους και καρδιας»· και μηποτε αλλο εστι το «συνιεναι νεφρους και
καρδιας», αλλο το «εταζειν καρδιας και νεφρους». ου παντων εταζει καρδιας και νεφρους, αλλα των ημαρτηκοτων· εφιστημι γαρ τωι σημαινομενωι του εταζειν, οπερ
λεγεται εν τωι βιωι τουτωι επι των βασανιζομενων. επι τοις δικαστηριοις <οι μεν>
εταζουσιν, οι δε εταζονται, οι δε εισι και εν πονοις βαρυτατοις. οι μεν ουν κολασται
εταζουσι πλευρας, εταζουσι σωματα· κυριος δε μονος καινον εχει τροπον ετασμων,
εταζων γαρ εστι καρδιας, και μονωι τωι κυριωι προσεστι το εξεταζειν καρδιας και
νεφρους. ληισται ενταυθα εταζονται κατα προσταξιν ηγουμενου τα πλευρα, εκει δε
ουκ εκ προσταξεως θεου, αλλ' υπ' αυτου του κυριου εταζεται τις νεφρους και
καρδιας, ει μη αρα ενταυθα λεγω τον μεν προστασσομενον ειναι τον υιον, τον δε
προστασσοντα ειναι τον πατερα, και τον λογον ειναι τον εταζοντα καρδιας και
νεφρους. και πασων γε νομιζω βασανων, παντων των πονων βαρυτερα τα απο του
λογου, οταν εταζηι και καρδιας και νεφρους. διο παντα πραττωμεν, ινα μη
παραδοθωμεν εκεινωι τωι ετασμωι. ου ετασμου οιομαι ελαττον πασχειν τους
παραδιδομενους τοις λεγομενοις εν τωι ευαγγελιωι βασανισταις· πολλοις γαρ
παραδιδονται, ταχα πλειοσι βασανισταις κατα την αρχην, ουδεπω αξιοι γινομενοι
παραδιδοσθαι ενι λογωι τωι εταζοντι καρδιας και νεφρους. ο πλουσιος εκεινος ουδεπω αξιος ην παραδοθηναι τωι εταζοντι καρδιας και νεφρους· δια τουτο υπο
πλειονων εβασανιζετο. υστερον δε ει και εκεινος τουτο πασχει η μη, ο δυναμενος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

εξεταζετω. πλην τα περιμενοντα ημας εστι βασανισται και εταζων τας καρδιας και
νεφρους επι τοις αμαρτημασιν ημων· ων αμαρτηματων εαν μη ταχιον
απαλλαγωμεν, εν τουτοις εσομεθα. διο ανασταντες την απο του θεου βοηθειαν αιτησωμεν, ινα εν Χριστωι Ἰησου μακαρισθωμεν, ωι η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53


