epistula ad Gregorium
2.1 1 Χαιρε εν θεωι, κυριε μου σπουδαιοτατε και αιδεσιμωτατε υιε Γρηγοριε, παρα
Ὠριγενους. Ἡ εις συνεσιν, ως οισθα, ευφυΐα εργον φερειν δυναται ασκησιν
προσλαβουσα, αγον επι το κατα το ενδεχομενον, ιν' ουτως ονομασω, τελος εκεινου,
οπερ ασκειν τις βουλεται. δυναται ουν η ευφυΐα σου Ῥωμαιον σε νομικον ποιησαι
τελειον και Ἑλληνικον τινα φιλοσοφον των νομιζομενων ελλογιμων αιρεσεων.
αλλ' εγω τηι πασηι της ευφυΐας δυναμει σου εβουλομην καταχρησασθαι σε τελικως
μεν εις χριστιανισμον· ποιητικως δε δια τουτ' αν ηυξαμην παραλαβειν σε και
φιλοσοφιας Ἑλληνων τα οιονει εις χριστιανισμον δυναμενα γενεσθαι εγκυκλια
μαθηματα η προπαιδευματα, και τα απο γεωμετριας και αστρονομιας χρησιμα
εσομενα εις την των ιερων γραφων διηγησιν· ιν', οπερ φασι φιλοσοφων παιδες περι
γεωμετριας και μουσικης γραμματικης τε και ρητορικης και αστρονομιας, ως
συνεριθων φιλοσοφιαι, τουθ' ημεις ειπωμεν και περι αυτης φιλοσοφιας προς χριστιανισμον. 2 Και ταχα τοιουτο τι αινισσεται το εν Ἐξοδωι γεγραμμενον εκ προσωπου του
θεου, ινα λεχθηι τοις υιοις Ἰσραηλ αιτειν παρα γειτονων και συσκηνων σκευη
αργυρα και χρυσα και ιματισμον· ινα σκυλευσαντες τους Αιγυπτιους ευρωσιν υλην
προς την κατασκευην των παραλαμβανομενων εις την προς θεον λατρειαν. εκ γαρ
ων εσκυλευσαν τους Αιγυπτιους οι υιοι Ἰσραηλ τα εν τοις αγιοις των αγιων
κατεσκευασται, η κιβωτος μετα του επιθεματος και τα χερουβιμ και το ιλαστηριον
και η χρυση σταμνος, εν ηι απεκειτο το μαννα των αγγελων ο αρτος. ταυτα μεν ουν
απο του καλλιστου των Αιγυπτιων εικος γεγονεναι χρυσου· απο δε δευτερου τινος
παρ' εκεινον η στερεα δι' ολου χρυση λυχνια, πλησιον του εσωτερου
καταπετασματος, και οι επ' αυτης λυχνοι, και η χρυση τραπεζα, εφ' ης ησαν οι αρτοι
της προθεσεως, και μεταξυ αμφοτερων το χρυσουν θυμιατηριον. ει δε τις ην τριτος
και τεταρτος χρυσος, εξ εκεινου κατεσκευαζετο τα σκευη τα αγια. και απο αργυρου
δε Αιγυπτιου αλλα εγινετο· εν Αιγυπτωι γαρ παροικουντες οι υιοι Ἰσραηλ τουτο απο
της εκει παροικιας κεκερδηκασι, το ευπορησαι τοσαυτης υλης τιμιας εις τα χρησιμα
τηι λατρειαι του θεου. απο δε Αιγυπτιων ιματισμου εικος γεγονεναι οσα εδεηθη
εργων, ως ωνομασεν η γραφη, ραφιδευτων, συῤρα πτοντων των ραφιδευτων μετα
σοφιας θεου τα τοιαδε ιματια τοις τοιοισδι, ινα γενηται τα καταπετασματα και αι
αυλαιαι εξωτερω και εσωτερω. 3 Και τι με δει ακαιρως παρεκβαινοντα
κατασκευαζειν, εις οσα χρησιμα εστι τοις υιοις Ἰσραηλ τα απ' Αιγυπτου
παραλαμβανομενα, οις Αιγυπτιοι μεν ουκ εις δεον εχρωντο, Ἑβραιοι δε δια την του
θεου σοφιαν εις θεοσεβειαν εχρησαντο; οιδεν μεντοι η θεια γραφη τισι προς κακου
γεγονεναι το απο της γης των υιων Ἰσραηλ εις Αιγυπτον καταβεβηκεναι·
αινισσομενη, οτι τισι προς κακου γινεται το παροικησαι τοις Αιγυπτιοις, τουτεστι
τοις του κοσμου μαθημασι, μετα το εντραφηναι τωι νομωι του θεου και τηι
Ἰσραηλιτικηι εις αυτον θεραπειαι. Ἄδερ γουν ο Ἰδουμαιος, οσον μεν εν τηι γηι του
Ἰσραηλ ην, μη γευομενος των Αιγυπτιων αρτων, ειδωλα ου κατεσκευαζεν· οτε δε
αποδρας τον σοφον Σολομωντα κατεβη εις Αιγυπτον, ως αποδρας απο της του θεου
σοφιας συγγενης γεγονε τωι Φαραω, γημας την αδελφην της γυναικος αυτου και
τεκνοποιων τον τρεφομενον μεταξυ των παιδων του Φαραω. διοπερ, ει και
επανεληλυθεν εις την γην Ἰσραηλ, επι τωι διασχισαι τον λαον του θεου επανεληλυθεν, και ποιησαι αυτους ειπειν επι τηι χρυσηι δαμαλει· ουτοι εισιν οι θεοι σου,
Ἰσραηλ, οι αναγαγοντες σε εκ γης Αιγυπτου. καγω δε τηι πειραι μαθων ειποιμ' αν σοι,
οτι σπανιος μεν ο τα χρησιμα της Αιγυπτου λαβων και εξελθων ταυτης και
κατασκευασας τα προς την λατρειαν του θεου· πολυς δε ο του Ἰδουμαιου Ἄδερ
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αδελφος. ουτοι δε εισιν οι απο τινος Ἑλληνικης εντρεχειας αιρετικα γεννησαντες
νοηματα, και οιονει δαμαλεις χρυσας κατασκευασαντες εν Βαιθηλ, ο ερμηνευεται
οικος θεου. δοκει δε μοι και δια τουτων ο λογος αινισσεσθαι, οτι τα ιδια
αναπλασματα ανεθηκαν ταις γραφαις, εν αις οικει λογος θεου, τροπικως Βαιθηλ
καλουμεναις. το δ' αλλο αναπλασμα εν ∆αν φησιν ο λογος ανατεθεισθαι. του δε ∆αν
τα ορια τελευταια εστιν, και εγγυς των εθνικων οριων· ως δηλον εκ των αναγεγραμμενων εν τωι του Ναυη Ἰησου. εγγυς ουν εισιν εθνικων οριων τινα των
αναπλασματων, απερ ανεπλασαν οι του Ἄδερ, ως αποδεδωκαμεν, αδελφοι. 4 Συ ουν,
κυριε υιε, προηγουμενως προσεχε τηι των θειων γραφων αναγνωσει· αλλα προσεχε.
πολλης γαρ προσοχης αναγινωσκοντες τα θεια δεομεθα· ινα μη προπετεστερον
ειπωμεν τινα η νοησωμεν περι αυτων. και προσεχων τηι των θειων αναγνωσει μετα
πιστης και θεωι αρεσκουσης προληψεως κρουε τα κεκλεισμενα αυτης, και
ανοιγησεται σοι υπο του θυρωρου, περι ου ειπεν ο Ἰησους· τουτωι ο θυρωρος ανοιγει.
και προσεχων τηι θειαι αναγνωσει ορθως ζητει και μετα πιστεως της εις θεον
ακλινους τον κεκρυμμενον τοις πολλοις νουν των θειων γραμματων. μη αρκου δε
τωι κρουειν και ζητειν· αναγκαιοτατη γαρ και η περι του νοειν τα θεια ευχη· εφ' ην
προτρεπων ο σωτηρ ου μονον ειπεν το· κρουετε, και ανοιγησεται υμιν· και το·
ζητειτε, και ευρησετε· αλλα και το· αιτειτε, και δοθησεται υμιν. ταυτα απο της προς
σε εμου πατρικης αγαπης τετολμηται. ει δ' ευ εχει τα τετολμημενα η μη, θεος αν
ειδειη και ο χριστος αυτου και ο μετεχων πνευματος θεου και πνευματος χριστου.
μετεχοις δε συ, και αει αυξοις την μετοχην, ινα λεγηις ου μονον το· μετοχοι του
χριστου γεγοναμεν, αλλα και· μετοχοι του θεου γεγοναμεν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2


