In Jeremiam
Ποτε ηρξατο προφητευειν Ἱερεμιας και επι τινων προεφητευσε
βασιλεων και εξης τινα ερρεθη αυτωι παρα κυριου.
̔Ομιλια αʹ.
1.1 Ὁ θεος εις αγαθοποιιαν προχειρος εστιν, εις δε το κολα σαι τους αξιους κολασεως
μελλητης. ∆υναμενος γουν επαγαγειν την κολασιν τοις υπ' αυτου καταδικαζομενοις
μετα σιωπης, μετα του μη προδιαμαρτυρασθαι, ουδαμως τουτο ποιει· αλλα καν
καταδικαζηι λεγει, του λεγειν αυτωι προκειμενου επι τωι επιστρεψαι απο της
καταδικης τον καταδικασθησομενον. Τουτων μεν παραδειγματα εστιν απο των
γραφων λαβειν πολλα, ολιγα δε <αρκει> τα επι του παροντος υποπιπτοντα, ινα
ελθωμεν και επι τον σκοπον των προκειμενων αναγνωσματων. Οι Νινευιται γαρ
αμαρ τωλοι εγεγονεισαν και κατεδικασθησαν υπο του θεου· «ετι τρεις ημεραι και
εμελλε Νινευη κατασκαπτεσθαι»· ουκ ηθε λησε σιωπων ο θεος καταδικασαι αυτην,
αλλα «διδους αυτοις τοπον μετανοιας» και επιστροφης επεμψεν Ἑβραιον προφητην,
ινα ειποντος αυτου· «Ἔτι τρεις ημεραι και Νινευη καταστραφησεται», οι
καταδεδικασμενοι μη κατα δικασθωσιν, αλλα μετανοησαντες τυχωσι του ελεους του
θεου. Οι εν Σοδομοις και Γομορροις ησαν καταδεδικα σμενοι, ως δηλον εκ των
λογων του Θεου των προς τον Ἀβρααμ· αλλ' ομως τα αυτων πεποιηκασιν οι αγγελοι,
θελοντες συζεσθαι τους μη θελοντας συζεσθαι, λεγοντες τωι Λωτ· «Εισι τινες σοι
ωδε γαμβροι η υιοι η θυγα τερες;» ουκ αγνοουντες οτι ουχ επονται εκεινοι τωι Λωτ,
αλλα ποιουντες τα της του πεμψαντος αυτους «χρηστο τητος και φιλανθρωπιας».
1.2 Το ομοιον ευρησετε και επι των κατα τον Ἱερεμιαν. Ἀναγεγραπται ο χρονος της
προφητειας αυτου, ποτε ηρξατο και μεχρι ποτε προεφητευσεν· ειτα ο εντυγχανων,
εαν μη προσεχηι τηι αναγνωσει μηδε εξεταζηι το βουλημα των γεγραμμενων
αναγνωσματων, ερει οτι ιστορια εστιν και ανα γεγραπται, ποτε ηρξατο προφητευειν
Ἱερεμιας και μεχρι ποσου προφητευσας χρονου κατεληξε προφητευων· τι ουν προς
εμε αυτη η ιστορια; ανεγνων, εμαθον οτι ηρξατο προφη τευειν «εν ημεραις Ἰωσιου
του υιου Ἀμως βασιλεως Ἰουδα εως ετους τρισκαιδεκατου εν τηι βασιλειαι αυτου»·
ειτα «εγενετο εν ταις ημεραις Ἰωακειμ υιου Ἰωσιου βασιλεως Ἰουδα» προφητευων
«εως της συντελειας του ενδεκατου ετους Σεδεκιου υιου Ἰωσιου βασιλεως Ἰουδα»,
και εμαθον οτι κατα τρεις βασιλεις η προφητεια αυτου συνεξετεινεν «εως της
αιχμαλωσιας Ἱερουσαλημ εν τωι πεμπτωι μηνι»· τι ουν δια τουτων διδασκομεθα, εαν
προσεχωμεν τηι αναγνωσει; 1.3 Κατεδικασεν ο θεος την Ἱερουσαλημ δια τα
αμαρτηματα αυτης, και ησαν κριθεντες εις αιχμαλωσιαν εγκαταλειφθη ναι· ομως ο
φιλανθρωπος θεος ενεστηκοτος του καιρου πεμπει και τουτον τον προφητην
ανωτερω τριτης βασι λειας της επι της αιχμαλωσιας, ιν' οι βουλομενοι κατα
νοησαντες μετανοησωσι δια τους προφητικους λογους· εξαπεσταλκε προφητην
προφητευειν και επι του δευτε ρου μετα τον πρωτον βασιλεα και επι του τριτου
μεχρι των χρονων αυτης της αιχμαλωσιας· εδιδου γαρ ανοχην ο μακροθυμος θεος
και προ μιας ημερας, ως εστιν ειπειν, της αιχμαλωσιας, προτρεπων μετανοειν τους
ακουοντας, ινα παυσηται τα της αιχμαλωσιας σκυθρωπα. Ὅθεν γεγραπται οτι «εως
της αιχμαλωσιας Ἱερουσαλημ προεφητευσεν Ἱερεμιας εως του πεμπτου μηνος»·
ηρξατο η αιχμαλωσια, και ετι προεφητευεν οιονει λεγων· αιχμαλωτοι γεγονατε, καν
ουτω μετανοησατε· μετανοησαντων γαρ υμων ου προκοψει τα της αιχμαλωσιας,
αλλα το ελεος του θεου επισταθησεται υμιν. Ἔχομεν ουν χρησιμον απο της
αναγραφης εχουσης τους χρο νους της προφητειας, οτι προτρεπει κατα
1

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

φιλανθρωπιαν εαυτου ο θεος τους ακουοντας μη παθειν τα της αιχμαλωσιας.
Τοιαυτα και περι ημας εστιν. Ἐαν αμαρτανωμεν, αιχμαλωτοι και ημεις μελλομεν
γινεσθαι· το γαρ «παραδουναι τον τοιουτον τωι σαταναι» ουδεν διαφερει του
παραδουναι τους απο Ἱερουσαλημ τωι Ναβουχοδονοσορ· ως γαρ εκεινωι παρεδιδοντο
δια τας αμαρτιας, ουτω τωι σαταναι παραδιδομεθα δια τας αμαρτιας οντι
Ναβουχοδονοσορ, και «ους παρεδωκα τωι σαταναι, ινα παιδευθωσι μη βλασφη μειν»
φησι περι αλλων αμαρτωλων ο αποστολος. 1.4 Ὅρα ουν πηλικον κακον εστι το
αμαρτανειν, ινα «παρα δοθωσι τωι σαταναι» αιχμαλωτιζοντι τας ψυχας των εγκατα
λειπομενων υπο θεου, ουκ αναιτιως δε ουδε ακριτως εγκα ταλιποντος θεου, ους
εγκατελιπε· επαν γαρ πεμψηι τον υετον επι τον αμπελωνα, ο δε αμπελων φερηι αντι
«σταφυλης» «ακανθας», «τι ποιησει» ο θεος η «ταις νεφελαις εντελειται του μη
βρεξαι υετον» επι τον αμπελωνα; Ἐπικειται ουν δια τας αμαρτιας ημων και ημιν
αιχμα λωσια και μελλομεν παραδιδοσθαι, εαν μη μετανοωμεν, τωι Ναβουχοδονοσορ
και τοις Βαβυλωνιοις, ινα ημας σπαραξω σιν οι νοητοι Βαβυλωνιοι· επικειμενων
τουτων οι λογοι των προφητων, οι λογοι του νομου, οι λογοι των αποστολων, οι
λογοι του κυριου και σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου λεγουσιν ημιν περι μετανοιας,
παρακαλουσιν ημας εις επιστροφην· εαν ακουσωμεν, πιστευωμεν τωι ειρηκοτι· «με
τανοησω καγω περι παντων των κακων ων ελαλησα του ποιησαι αυτοις». 1.5 Ταυτα
μεν εις το προοιμιον· μετα δε το προοιμιον γεγρα πται οτι «εγενετο λογος κυριου
προς αυτον», δηλον οτι τον Ἱερεμιαν. Τι δε λεγει ο λογος του κυριου προς αυτον;
Ἐξαιρετον παρα το ειρημενον προς τους λοιπους προφη τας. Τουτο γαρ προς ουδενα
ευρομεν των προφητων ειρημε νον· Ἀβρααμ προφητης εχρηματισεν εν τωι
«προφητης εστι και προσευξεται περι σου», και ουκ ειπεν προς αυτον ο θεος· «Προ
του με πλασαι σε εν κοιλιαι επισταμαι σε, και προ του σε εξελθειν εκ μητρας ηγιακα
σε», αλλα υστερον ποτε ηγιασθη ο Ἀβρααμ, οτε εξηλθεν «εκ της γης αυτου και εκ της
συγγενειας αυτου και εκ του οικου του πατρος αυτου»· εξ επαγγελιας γεγεννηται ο
Ἰσαακ, και ουχ ευρομεν ουδε προς αυτον τουτον λεγομενον τον λογον, και τι με δει
καταλεγειν περι των εξης; Ἱερεμιας εξαιρετου ετυχε δωρεας, της «προ του με πλασαι
σε εν κοιλιαι επισταμαι σε, και προ του σε εξελθειν 1.6 εκ μητρας ηγιακα σε». Ουκ
αγνοουμεν οτι ταυτα ανα φερουσι τινες ως μειζονα Ἱερεμιου επι τον σωτηρα και
κυριον ημων· και ιστεον οτι τα μεν πολλα αυτωι συναιδει και δυναται αναφερεσθαι
επι τον σωτηρα, α παραθησομαι, ολιγα δε τινα των ειρημενων προς τον Ἱερεμιαν
θλιβει τον λογον, ου δυναμενα ως προς τους πολλους εφαρμοσαι τωι σωτηρι. Τινα
ουν εστι τα εφαρμοζοντα τωι σωτηρι; «Προς παντας ους εαν εξαποστειλω σε πορευσηι,
και κατα παντα οσα εαν εντειλωμαι σοι λαλησεις· μη φοβηθηις απο προσωπου
αυτων, οτι μετα σου ειμι του εξαιρεισθαι σε, λεγει κυριος»· ουπω ταυτα εναργως
προς τον σωτηρα δοξει αναφερεσθαι, τα εξης δε «και εξετεινε κυριος την χειρα
αυτου προς με και ηψατο του στοματος μου, και ειπεν κυριος προς με· ιδου δεδωκα
τους λογους μου εις το στομα σου· ιδου καθεστακα σε σημερον επι εθνη και
βασιλειας, εκριζουν και κατασκαπτειν». Ἱερεμιας ποια εθνη εξερριζωσε, ποιας
κατεστρεψε βασιλειας; γεγραπται γαρ· «Ἰδου καθεστακα σε σημερον επι εθνη και
βασιλειας, εκριζουν και κατα σκαπτειν.» Ποιαν δε ειχεν εξουσιαν ο Ἱερεμιας εις το
«απολλυειν», οπερ ειρηται ως προς Ἱερεμιαν εν τωι «και απολλυειν»; Τινας δε
τοσουτους ωικοδομησεν Ἱερεμιας, ινα λεγηται «και οικοδομειν»; Ἱερεμιας φησιν·
«ουκ ωφελησα, ουδε ωφελησε με ουδεις»· πως ουν δεδοται αυτωι το «οικοδομειν και
καταφυτευειν»; Πως επι τον Ἱερε μιαν εφαρμοσει το «καταφυτευειν»; Ταυτα επι τον
σωτηρα αναφερομενα ου θλιβει τον ερμηνευοντα, οτι ο Ἱερεμιας εν τουτοις
συμβολον του σωτηρος εστιν· τα δε παρατεθησομενα πανυ θλιβει και τον πανυ
συνετωτατον βουλομενον δειξαι, πως και ταυτα δυναται αρμοζειν επι τον σωτηρα·
2

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

«Και ειπα· ο ων δεσποτα κυριε, ιδου ουκ επισταμαι λαλειν»· οστις εστι «σοφια», οστις
εστι «δυ ναμις θεου», ος ηνεγκεν ημιν «το πληρωμα της θεοτη τος, ο κατυκησεν εν
αυτωι σωματικως», πως ουν δυναται αρμοζειν το «ουκ επισταμαι λαλειν» τωι σωτηρι;
Ἀλλα και το «νεωτερος εγω ειμι» απαγορευεται προς τον σωτηρα, ως λεγοντα αυτον
ου καλως· ει γαρ αυτωι λεγει ο κυριος· «Μη λεγε» τοδε, δηλον οτι ου καλως
λεγομενον απαγορευει αυτο. Ουχ αρμοζει ουν ταυτα επι τον σωτηρα, εκεινα <δ' ου>
δοκει δυσωπειν επι τον σωτηρα· ειπειν δε οτι ταυτα μεν επι τον Ἱερεμιαν
αναφερεται, εκεινα δε επι τον σωτηρα, ου χαλεπον. Ὁ μεντοι ευγνωμων πανυ
θλιβησεται εν τωι τοπωι, ορων οτι το διακοψαι εν ειρμωι λογων λογους ειρη μενους
ειτε προς τον Ἱερεμιαν ειτε προς τον σωτηρα, και λεγειν ταυτα ου τωι Χριστωι αλλα
τωι Ἱερεμιαι αρμοζειν, και ταυτα, επει μειζονα εστιν Ἱερεμιου, ου τωι Ἱερεμιαι αλλα τωι
Χριστωι αρμοζειν, αγνωμονων εστιν. Ὅλος ουν επι τον Ἱερεμιαν αναφερεσθω, και
ταυτα τα δοκουντα 1.7 ειναι μειζονα Ἱερεμιου ερμηνευεσθω. Πας ο λαβων λο γους
απο θεου και εχων την χαριν των ουρανιων λογων, ελαβεν αυτους επι τωι «εθνη και
βασιλειας εκριζουν και κα τασκαπτειν», αλλα «εθνη και βασιλειας» εαν λεγηται
«εκριζουν» πας ο λαβων λογους απο θεου, μη σωματικως μοι νοει τα εθνη και τας
βασιλειας, αλλα κατανοησας τας ανθρωπινας ψυχας βασιλευομενας υπο της
αμαρτιας κατα το ειρημενον παρα τωι αποστολωι· «Μη ουν βασι λευετω η αμαρτια εν
τωι θνητωι ημων σωματι», βλεπων δε και τα πολλα ειδη των αμαρτηματων,
τροπολογει και τα εθνη και τας βασιλειας, τα φαυλα τα εν ταις ψυχαις των
ανθρωπων οντα, ατινα εκριζουται και κατασκαπτεται υπο των δεδομενων ειτε
Ἱερεμιαι ειτε ᾡτινιουν λογων του θεου· και δυναται και τα πρωτα, τα θλιβοντα ως
προς τον σωτηρα, εφαρμοσαι τωι Ἱερεμιαι και τα δευτερα τωι ειδοτι τροπολογειν
εφαρμοσαι τωι Ἱερεμιαι. Ἐρει μοι τις των ακουοντων· γυμνασον και τον αλλον λογον
και ολα πειραθητι παραστησαι τα γεγραμμενα αρμο ζοντα τωι σωτηρι· περι των
δευτερων μη αγωνια· φαινεται γαρ οτι ο σωτηρ εξερριζωσε τας του διαβολου
βασιλειας και τα εθνη κατεσκαψε τον εθνικον βιον καθελων· ενταυθα, κατα το
δοκουν δυσφημον ως προς τον σωτηρα, γυμνασον πως τον λογον, πως δυναται
λεγειν ο σωτηρ· «Ουκ επι σταμαι λαλειν, οτι νεωτερος εγω ειμι» και τα εξης. Ὁραις
οτι ο λογος στενοχωρειται· τον σωτηρα οιδαμεν κυριον, ζητουμεν κατα την αξιαν
του λογου και κατα την αληθειαν ταυτα επι τον σωτηρα αναγαγειν, μαρτυρας δει
λαβειν τας γραφας· αμαρτυροι γαρ αι επιβολαι ημων και αι εξηγησεις απιστοι εισιν,
<και το> «επι στοματι δυο και τριων μαρτυρων σταθησεται παν ρημα» μαλλον
αρμοζει επι των διηγησεων η επι των ανθρωπων, ινα στησω τα ρηματα της
ερμηνειας λαβων μαρτυρας δυο απο καινης και παλαιας διαθηκης, λαβων μαρτυρας
τρεις απο ευαγ γελιου, απο προφητου, απο αποστολου· ουτως γαρ «στα θησεται παν
ρημα». Πως ουν δυναμεθα ταυτα επι τον σωτηρα αναγαγειν; Φερε μαρτυρα παλαιαν
διαθηκην· «∆ιοτι πριν η γνωναι το παιδιον αγαθον η κακον, απει θει πονηριαι του
εκλεξασθαι το αγαθον», και αντικρυς ταυτα περι του σωτηρος εν τωι Ἡσαΐαι
λελεκται· «Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει και τεξεται υιον, και καλε σουσι το ονομα
αυτου Ἐμμανουηλ», και εκει επιφερεται· «πριν η γνωναι το παιδιον»· ει δε και απο
του ευαγγε λιου δει λαμβανειν παραδειγμα, Ἰησους ουκ ανηρ γενομε νος, αλλ' ετι
παιδιον ων, επει «εκενωσεν εαυτον», «προεκοπτεν»–ουδεις γαρ προκοπτει
τετελειωμενος, αλλα προκοπτει δεομενος προκοπης· –ουκουν προεκοπτεν «ηλικιαι»,
προεκοπτε «σοφιαι», προεκοπτε «χαριτι παρα θεωι και ανθρωποις»· ει γαρ «εκενωσεν
εαυτον» κατα βαινων ενταυθα, και κενωσας εαυτον ελαμβανε παλιν ταυτα αφ' ων
«εκενωσεν εαυτον» εκων κενωσας εαυτον, τι ατοπον αυτον και προκεκοφεναι
«σοφιαι και ηλικιαι και χαριτι παρα θεωι και ανθρωποις» και αληθευεσθαι περι αυτου
το «πριν η γνωναι αυτον καλον η πονηρον εκλεξεται το αγαθον και απειθει
3

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

πονηριαι» <και α> παρεθεμην απο του Ἡσαΐου; 1.8 Ἀλλ' ερει τις· ει και δυνασαι επι
τον σωτηρα αναγα γειν το «ουκ οιδεν», και δυνασαι λεγειν επι τον σωτηρα το
τοιουτο και «παιδιον» αυτον λαμβανειν, ου προσκοπτει σοι ταυτα λεγειν περι του
«μονογενους», περι του «πρω τοτοκου πασης κτισεως», περι του πριν συλληψεως
ευαγγελισθεντος κατα το «πνευμα αγιον επελευσεται επι σε, και δυναμις υψιστου
επισκιασει σοι»; και λεγει· «ουκ επισταμαι λαλειν»; Ὅρα ει δυνασαι τι αξιολογον και
μεγα περι τον σωτηρα εν τωι τοπωι ιδειν, οτι τινα μη επι σταμενος, μειζων εστι μη
επισταμενος η επισταμενος αυτα, και χρωμαι αυτου τηι φωνηι μαρτυρουντος, οτι τινα
ουκ επισταται. Λεγει γουν τοις φασκουσιν αυτωι· Ου τωι ονοματι σου «εφαγομεν», και
τωι ονοματι σου «επιο μεν», και «τωι ονοματι σου δαιμονια εξεβαλομεν» και
«δυναμεις πολλας εποιησαμεν»; «Ἀποχωρειτε απ' εμου, ουδεποτε εγνων υμας.» Ἆρα
το «ουδεποτε εγνων υμας» εκει λεγομενον υπο του σωτηρος ελαττονα την δυναμιν
αυτου παριστησιν η μειζονα και θαυμασιωτεραν, διοτι τους χειρονας και τους
απολλυμενους ουκ εγνω; εγνω γαρ τα διαφεροντα και κρειττονα, και «εγνω κυριος
τους οντας αυτου», και «ει τις αγνοει, αγνοειται». Ουκουν ο αμαρτωλος αγνοειται
υπο του θεου. Ἐρει μοι τις των ακροατων· εδειξας οτι ουκ οιδε τους αμαρτωλους,
εδειξας οτι ουκ οιδε «τους εργαζομενους την ανομιαν»· ου γαρ αξιοι εισι της
γνωσεως αυτου· πως γαρ παραστη σεις μεγα και ενδοξον ειναι το «ουκ επισταμαι
λαλειν» λεγομενον υπο του σωτηρος; Το λαλειν ανθρωπινον εστι, το λαλειν
διαλεκτωι χρησασθαι εστιν, ωστε ειπειν Ἑβραιων, φερε ειπειν, φωνην η Ἑλληνων <η
αλλων> τινων. Ἐαν αναβηις επι τον σωτηρα και ειδηις αυτον λογον «εν αρχηι προς
τον θεον», οψει οτι ουκ επισταται λαλειν ανθρω πινου οντος του λαλειν, αλλ' επει
εστι μειζον ο επισταται του λαλειν· εαν δε και αγγελων γλωσσας συγκρινηις ανθρω
πων γλωσσαις, και ειδηις οτι ουτος μειζων εστι και αγγελων, ως εμαρτυρησεν εν τηι
προς Ἑβραιους ο αποστολος επι στοληι, ερεις οτι και της αγγελων γλωσσης μειζων
ην, οτε «θεος ην λογος προς τον πατερα». Μανθανει ουν και οιονει αναλαμβανει
επιστημην ου μεγαλων, αλλ' υπο δεεστερων και μικροτερων· και ωσπερ μανθανω
βια ζομενος εμαυτον ψελλιζειν, οτε παιδιοις διαλεγομαι–ου γαρ επισταμενος
παιδιστι, ιν' ουτως ειπω, λαλειν, βιαζο μαι τελειος ων διαλεγεσθαι παιδιοις–, τον
αυτον τροπον και ο σωτηρ, ων μεν «εν τωι πατρι» και εν τηι μεγαλειο τητι της δοξης
του θεου τυγχανων, ου λαλει ανθρωπινα, ουκ οιδε φθεγγεσθαι τοις κατω, οτε δε
ερχεται εις σωμα ανθρωπινον, λεγει κατα τας αρχας· «Ουκ επισταμαι λαλειν, οτι
νεωτερος εγω ειμι», νεωτερος δε δια την γενεσιν την σωματικην, πρεσβυτερος δε
κατα το «πρωτοτοκος πασης κτισεως», νεωτερος, οτι «επι συντελειαι των αιωνων»
ηλθεν <και> υστερον τωι βιωι επιδεδημηκε. Λεγει ουν το «ουκ επισταμαι λαλειν»,
οιδα τινα μει ζονα του λαλειν, οιδα τινα μειζονα του φθογγου τουτου του
ανθρωπινου· θελεις με λαλειν ανθρωποις; ουπω διαλεκτον ανθρωπινην ανειληφα,
εχω διαλεκτον σου, του θεου, λογος ειμι σου, του θεου, σοι οιδα προσδιαλεγεσθαι,
ανθρωποις 1.9 «ουκ επισταμαι λαλειν», «νεωτερος ειμι». <«Μη λεγε οτι νεωτερος
εγω ειμι,> οτι προς παντας ους εαν εξαποστειλω σε πορευσηι»· ουτως «εκτεινει την
χειρα, απτεται του στοματος αυτου, διδωσιν αυτωι λογους, και διδωσιν αυτωι λογους
δια τας βασιλειας, ιν' εκριζωσηι»· ου χρειαν δε ειχεν εκριζουντων λογων, οτε ην «εν
<τωι> πα τρι», ου χρειαν ειχε κατασκαπτοντων λογων και καθαι ρουντων τα χειρονα·
ουδεν γαρ ην αξιον κατασκαφης εκει, ουδεν ην αξιον εκριζωσεως. Μεγα ουν εστιν,
ως το «ουκ οιδα υμας, οτι εργαται εστε ανομιας», ουτως υπο του σωτηρος λεγομενον
δια το υπερβαλλον μεγεθος της δοξης αυτου, ισον δυναμενον τωι ουκ επισταμαι
λαλειν ανθρωπινα το «ουκ επισταμαι 1.10 λαλειν»· ειτε δε προς τον Ἱερεμιαν ειτε
προς τον σωτηρα λεγεται· «Προ του με πλασαι σε εν κοιλιαι επισταμαι σε», αναγνους
την Γενεσιν και τηρησας τα ειρημενα περι της κτισεως του κοσμου ευρησεις, οτι η
4

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

γραφη πανυ διαλεκτικωτατα ουκ ειπεν οτι προ του με ποιησαι σε εν κοιλιαι
επισταμαι σε· οτε μεν γαρ ο «κατ' εικονα» εκτι ζετο, «ειπεν ο θεος· ποιησωμεν
ανθρωπον κατ' εικονα και ομοιωσιν ημετεραν», ουκ ειπεν· πλασωμεν, οτε δε ελαβε
«χουν απο της γης», ου πεποιηκε τον ανθρωπον, αλλ' «επλασε τον ανθρωπον» και
«εθετο εν τωι παρα δεισωι τον ανθρωπον ον επλασεν, εργαζεσθαι αυτον και
φυλασσειν». Ει δυνασαι, ορα διαφοραν ποιησεως <και πλα σεως> οτι ο λεγων κυριος
ειτε προς τον Ἱερεμιαν ειτε προς τον σωτηρα ουκ ειπεν· προ του με ποιησαι σε εν
κοιλιαι επισταμαι σε· το γαρ ποιουμενον ουκ εν κοιλιαι γιγνεται, αλλα το
πλασσομενον απο του χου της γης τουτο εν κοιλιαι κτιζεται. «Προ του με πλασαι σε
εν κοιλιαι επισταμαι σε.» Ει παντας ηπιστατο ο κυριος–λεκτεον γαρ προς το
<τοιουτον το> «ουκ επισταμαι λαλειν»–, ουκ αν ως εξαιρετον ελεγε τωι Ἱερεμιαι το
και «επισταμαι σε». Ουκουν τους διαφεροντας επισταται ο θεος, τους αξιους της
γνωσεως αυτου επισταται ο θεος, και «εγνω κυριος τους οντας αυτου», τους δε
αναξιους ουκ επιστα ται ο θεος, ως ουδε ο σωτηρ λεγων· «Ουδεποτε εγνων υμας».
Ἡμεις ανθρωποι οντες, οσον προκοπτομεν, κρινομεν τινα αξια οντα του επιστασθαι
ημας αυτα· και τινα ουδε ακουειν θελομεν, ινα μη αυτα επιστωμεθα μηδε ειδωμεν,
τινα δε θελομεν επιστασθαι. Τι δε; ο των ολων θεος θελει επιστασθαι τον Φαραω,
θελει επιστασθαι τους Αιγυπτιους, ουκ εισι δε αξιοι της επιστημης του θεου· Μωσης
δε αξιος, και εκαστος των προφητων τηλικουτος. Πολλα σε δει κατορθωσαι, ινα ο
θεος αρξηται σε επιστα σθαι· τον μεν γαρ Ἱερεμιαν «προ του πλασαι εν κοιλιαι»
ηπιστατο, αλλον δε αρχεται επιστασθαι τριακοντα ετη γεγονοτα, τεσσαρακοντα ετη
γεγονοτα. Λογοι εισιν απορρητοι, περι μεν ουν του σωτηρος ου ζητουμενοι, περι δε
του Ἱερεμιου «τοις ωτα εχουσιν» 1.11 επιστασεως δεομενοι. Πως λεγει· «Προ του με
πλασαι σε εν κοιλιαι επισταμαι σε, και προ του σε εξελθειν εκ μητρας ηγιακα σε»; Ὁ
θεος εαυτωι αγιαζει τινας· τουτον ου περιεμεινεν, ινα ελθοντα εις γενεσιν αγιασηι,
αλλα πριν εξελθειν εκ μητρας ηδη ηγιασεν. Ἐαν επι τον σωτηρα αναφερηις, ου
χαλεπον ειπειν, οτι πριν εξελθειν εκ μητρας ηγιασται· επι τον σωτηρα εαν αναφερηις,
ου μονον πριν εξελθειν ηγιασται, αλλα και ετι προτερον ηγιασται· ουτος δε ο
Ἱερεμιας πριν εξελθειν εκ μητρας ηγιασται. 1.12 «Προφητην εις εθνη τεθεικα σε.»
Ἐπι του Ἱερεμιου εαν αναζητησηις το «προφητην εις εθνη τεθεικα σε», τηρησον εν
τοις εξης, οτι κελευεται προφητευσαι «επι παντα τα εθνη», και εστι προγραφη· «α
προεφητευσεν Ἱερεμιας επι παντα τα εθνη» τηι «Αιλαμ», «τηι ∆α μασκωι», «τηι Μωαβ»,
και εχομεν, οτι «προεφη τευσεν επι παντα τα εθνη», ως προς το ρητον οτι «προ
φητην εις εθνη τεθεικα σε» προς εκεινον· εαν δε προς αναγωγην, εαν μεν επι του
Ἱερεμιου, προειρηκαμεν, εαν δε επι του σωτηρος, τι δει και λεγειν; Ουτος αληθως
«επι παντα τα εθνη προεφητευσεν»· εστι γαρ ωσπερ αλλα μυρια ουτως και
προφητης· ως εστιν «αρχιερευς», ως εστι σωτηρ, ως εστιν ιατρος, ουτως και
προφητης. Μωσης γουν προφητευων περι αυτου ουχι προφητην μονον, αλλα και
εξαιρετως ειπεν ειπων· «Προφητην εκ των αδελφων <υμων> αναστησει υμιν κυριος
ο θεος ως εμε, αυτου ακουσετε. Και εσται, ος αν μη ακουσηι του προφητου εκεινου
εξολο θρευθησεται εκ του λαου αυτου.» Ουτος ουν εστιν ο και προφητης «εις εθνη»
τεθειμενος και ελαβε «χαριν» απο θεου «εκχυθεισαν εν τοις χειλεσιν αυτου», ινα μη
μονον, οτε παρην τωι σωματι, αλλα και νυν, οτε παρεστι δυναμει και τωι πνευματι,
προφητευηι «επι παντα τα εθνη», ωστε απο παντων των εθνων ανυειν αυτου την
προφητειαν και ελκειν ανθρωπους επι σωτηριαν. 1.13 «Και ειπα· ο ων δεσποτα
κυριε, ιδου ουκ επισταμαι λαλειν, οτι νεωτερος εγω ειμι. Και ειπε κυριος προς με· μη
λεγε οτι νεωτερος εγω ειμι, οτι προς παντας ους <εαν> εξαποστειλω σε πορευσηι.»
Πολλακις ειπομεν, οτι εστι κατα τον εσω ανθρωπον ειναι παιδιον, καν εν γεροντικηι
τις ηι ηλικιαι σωματος· εστι δε ποτε κατα τον εξω ανθρωπον ειναι παιδιον, κατα δε
5

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τον εσω ανδρα. Τοιουτος ην ο Ἱερε μιας, ηδη εχων την χαριν απο θεου ετι ων εν τηι
του παι διου ηλικιαι κατα το σωμα· διο φησιν αυτωι ο κυριος· «Μη λεγε οτι νεωτερος
εγω ειμι», σημειον δε του μη ειναι αυτον νεωτερον, αλλ' «ανδρα τελειον», το «προς
παντας ους εαν εξαποστειλω σε πορευσηι, και κατα παντα οσα εαν εντειλωμαι σοι
λαλησεις· μη φοβηθηις απο προσω που αυτων». Οιδεν ο του θεου λογος οτι οι
πρεσβευοντες τον λογον κινδυνευουσιν εν τοις ακουουσιν· ελεγχομενοι γαρ
μισουσιν αυτους, επιπλησσομενοι διωκουσι. Παν οτιουν πασχουσιν οι προφηται·
«Ουκ εστι προφητης ατιμος ει μη εν τηι ιδιαι πατριδι και τηι οικιαι αυτου», <ου> και
πρωην εμνημονευομεν. Οιδεν ουν ο θεος πεμπων τον προφητην, οσους κινδυνους
αναδεξεται, και λεγει αυτωι· «Μη φοβηθηις απο προσωπου αυτων, οτι μετα σου ειμι
του εξαιρεισθαι σε, λεγει κυριος.» α πεπονθεν Ἱερεμιας, αναγεγραπται· εις λακκον
βορβορου βεβληται, εμεινεν εκει «ενα αρτον εσθιων της ημερας» και υδωρ μονον
πινων, και αλλα δε μυρια α πεπονθεν η προφητεια αυτου δεδηλωκεν. «Τινα των
προφητων ουκ εδιωξαν οι πατερες υμων;» ειρηται προς τους Ἰουδαιους, και
αναγκαιον εστι «τους θελοντας ζην ευσεβως εν Χριστωι Ἰησου παντως υπο
δυναμεων αντι κειμενων δι' ων ευρισκουσι σκευων διωκεσθαι». ∆ια τουτο μη
ξενιζομενοι οι διωκομενοι παντα πραττετωσαν, μονον ευχομενοι, ινα αδικως
διωκωνται και μη δικαιως, μη δι' αδικιαν, μη δι' αμαρτιαν, μη δια πλεονεξιαν· εαν
δε διωκηται ποτε τις δια δικαιοσυνην, και ακουετω του «μακαριοι εστε οταν
ονειδιζωσιν υμας και διωκωσι και ειπωσι παν πονηρον ρημα καθ' υμων ψευδομενοι
ενεκεν εμου· χαιρετε και αγαλλιασθε, οτι ο μισθος υμων πολυς εν τοις ουρανοις·
ουτως γαρ εδιωξαν τους προφητας τους προ υμων». 1.14 «Ὅτι μετα σου ειμι του
εξαιρεισθαι σε, λεγει κυριος. Και εξετεινε κυριος την χειρα αυτου προς με, και ηψατο
του στοματος μου, και ειπε κυριος προς με.» Τηρει διαφορας Ἱερεμιου και Ἡσαΐου· ο
Ἡσαΐας φησιν· «Ἀκαθαρτχειλη εχων εν μεσωι λαου ακαθαρτα χειλη εχοντος εγω
οικω, και τον βασιλεα κυριον σαβαωθ ειδον τοις οφθαλ μοις μου», και επει
εξωμολογησατο ουκ εχων εργα ακαθαρτα, αλλα μονον ρηματια–μεχρι γαρ τουτου
αμαρ τωλος ην, –ουκ «εξετεινε κυριος την χειρα αυτου», το δε «εν των Σεραφιμ
ηψατο τηι χειρι αυτου των χειλεων αυτου, και ειπεν· ιδου αφηιρηκα τας ανομιας
σου»· επει δε ουτος ηγιασθη «εκ μητρας», ου «λαβις» αυτωι πεμπεται ουδε «απο του
θυσιαστηριου ανθραξ», –ουκ ειχεν ουδεν αξιον του πυρος, –αλλ' αυτη η χειρ του
κυριου ηψατο αυτου. ∆ιο λεγει· «Ἐξετεινε κυριος την χειρα αυτου προς με και ηψατο
του στοματος μου, και ειπεν κυριος προς με· ιδου δεδωκα τους λογους μου εις το
στομα σου· ιδου καθεστακα σε σημερον επι εθνη και βασιλειας, εκριζουν.» Τις ουτως
μακαριος εστιν ως τας βασιλειας πολλας ουσας, ας δεικνυ σιν ο διαβολος, βασιλειας
ουσας δυναμεων αντικειμενων, βασιλειας κατα τας αμαρτιας, «εκριζουν» τοις
διδομενοις υπο του θεου λογοις; γεγραπται γαρ· «Ἰδου δεδωκα τους λογους μου εις
το στομα σου· ιδου καθεστακα σε σημερον επι εθνη και βασιλειας, <εκριζουν>.»
Ὥσπερ δε βασιλειαι εισιν, ουτως και εθνη· οιον βασιλεια εστι της πορνειας, εθνη της
πορνειας εκαστη πορνεια· μια βασιλεια εστιν αυτο <το> γενικον αμαρτημα της
πλεονεξιας και της αποστερησεως, και εισι πολλαι βασιλειαι εν τοις πολλα ειδη
εχουσιν αμαρτηματων, ειτα καθ' εκαστον των αμαρτω λων νοει μοι τα εθνη τα υπο
την βασιλειαν, ως ειπειν, οτι ο δεινα εχει εθνη πολλα της βασιλειας της κατα την
πορνειαν, ο δεινα εχει εθνη πολλα της βασιλειας της κατα την απο στερησιν, της
κατα την καταλαλιαν, της κατα την οργην. Ἔργον εστι των λογων του θεου επι
«εθνη και βασιλειας» εξαποσταλεντων «εκριζουν και κατασκαπτειν», εκριζουν τινα;
Ἐδιδαξεν ο σωτηρ λεγων· «Πασα φυτεια ην ουκ εφυτευσεν ο πατηρ μου ο ουρανιος
εκριζωθησεται.» Ἔστι τινα ενδον <εν> ταις ψυχαις, α «ουκ εφυτευσεν ο πατηρ ο
ουρανιος»· παντες γαρ οι «διαλογισμοι οι πονηροι, φονοι, μοιχειαι, <πορνειαι>,
6

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

κλοπαι, ψευδομαρτυριαι, βλα σφημιαι», φυτειαι εισι πεφυτευμεναι ουχ υπο του
ουρανιου πατρος· ει θελεις δε ιδειν, τινος εισι φυτειαι οι τοιουτοι διαλογισμοι, ακουε
οτι ο «εχθρος ανθρωπος τουτο εποιη σεν», ο επισπειρας τα «ζιζανια <ανα> μεσον του
σιτου». Ἐφεστηκεν ουν ο θεος εχων τα σπερματα, και ο διαβο λος· εαν διδωμεν
«τοπον τωι διαβολωι», «ο εχθρος» επισπειρει «φυτειαν, ην ουκ εφυτευσεν ο πατηρ ο
ουρα νιος», παντως «εκριζωθησομενην»· εαν μη διδωμεν «τοπον τωι διαβολωι»,
αλλα διδωμεν τοπον τωι θεωι, χαιρων ο θεος σπειρει τα σπερματα αυτου επι το
ηγεμονικον ημων. Μη νομιζε τοινυν τον Ἱερεμιαν σκυθρωπον τι ειληφεναι δωρον
απο του θεου, οτι καθισταται «επι εθνη και επι βασιλειας, εκριζουν»· αγαθος ο θεος
εστι δια των λογων εκριζων τα φαυλα, τας εχθρας βασιλειας των ουρανων τηι βα
σιλειαι, τα πολεμικα εθνη τωι εθνει τωι του θεου. 1.15 «Ἐκριζουν και κατασκαπτειν.»
Ἔστι τις οικοδομη <του> διαβολου, εστι τις οικοδομη του θεου· η «επι την αμμον»
οικοδομη του διαβολου εστιν, επ' ουδενι γαρ εστηρικται εδραιωι και βεβαιωι και
ηνωμενωι· η δε οικοδομη η «επι την πετραν» του θεου εστιν. Ὅρα τι λεγεται τοις του
θεου· «Θεου γεωργιον, θεου οικοδομη εστε.» Οι λογοι τοινυν του θεου «επι εθνη και
βασιλειας» εισιν, «εκριζουν και κατασκαπτειν και απολλυειν». Ἐαν εκριζωθηι μεν,
μη αποληται δε το εκριζωθεν, <εστι το εκρι ζωθεν>· εαν κατασκαφηι μεν, οι λιθοι δε
της κατασκαφης μη απολωνται, εστι το κατασκαφεν· εργον ουν εστι της αγαθοτητος
του θεου μετα το εκριζωσαι απολεσαι το εξερριζωμενον, μετα το καθελειν απολεσαι
το καθηιρημενον. Ἀναγνωθι επιμελως επι μεν των απολλυμενων και εκριζου μενων,
πως απολλυνται τα τοιαυτα· «το δε αχυρον κατα καυσατε πυρι ασβεστωι» και
«δησατε δεσμας δεσμας τα ζιζανια και παραδοτε αυτα πυρι»· ουτως μετα το εκρι
ζουσθαι απολλυται· ει θελεις ιδειν και μετα καθαιρεσιν τα απολλυμενα της
οικοδομης της υλης της φαυλης· «χους» γινεται η οικια εκεινη η δια την λεπραν
καθηιρη μενη και εκβαλλεται χους γενομενη «εξω της πολεως», ινα μηδε λιθος ηι
μενων, ομοιως τωι «ως πηλον πλατειων λεανω αυτους». ∆ει γαρ μηδαμως
συνεσταναι τα χειρονα· κατεσκαφη δε, <μη> οι λιθοι εστωσαν χρησιμοι προς την
αλλην οικοδομην, ην δυναται οικοδομειν ο πονηρος· εξερ ριζωθη, μη παλιν εκ των
εξερριζωμενων ευρηι σπερματα, ινα επισπειρηι παλιν τα ζιζανια· παντως γαρ εχων τα
σπερματα των ζιζανιων, επεσπειρεν αυτα· δια τουτο «δη σατε τα ζιζανια και
κατακαυσατε αυτα πυρι», ινα μετα το εκριζωθηναι αποληται, και μετα το
κατασκαφηναι η του διαβολου οικοδομη αποληται. 1.16 Ἀλλ' ουκ εν τουτοις
ιστανται οι λογοι του θεου, επι τωι «εκριζουν και κατασκαπτειν και απολλυειν».
Ἔστω γαρ εκρεριζωμενα απ' εμου τα φαυλα, κατασκαφεντα τα χειρονα, τι μοι
οφελος, εαν μη αντι των εκριζωθεντων καταφυτευθηι τα κρειττονα; τι μοι οφελος,
εαν μη αντι τουτων ανοικοδομηθηι τα διαφεροντα; ∆ια τουτο οι του θεου λογοι
ποιουσι πρωτον αναγκαιως το «εκριζουν και κατασκαπτειν και απολλυειν», μεθ' α
<το «οικοδομειν> και καταφυτευειν», και αει εν τηι γραφηι τετηρηκαμεν τα
σκυθρωποφανη, ιν' ουτως ονομασω, πρωτα ονομαζομενα, ειτα τα δοκουντα ειναι
ιλαρα δευτερα λεγομενα· «Ἐγω αποκτενω και ζην ποιησω»· <ουκ ειπεν· «εγω ζην
ποιησω», και μετα τουτο· «αποκτενω»>· αμηχανον γαρ, ο πεποιηκε ζην ο θεος,
αναιρεθηναι υπ' αυτου η υπ' αλλου τινος· αλλ' «εγω αποκτενω και ζην ποιησω».
Τινα «απο κτενω»; Παυλον τον προδοτην, Παυλον τον διωκτην· «και ζην ποιησω»,
ινα γενηται «Παυλος αποστολος Ἰησου Χριστου». Ταυτα ει νενοηκεισαν οι
ταλαιπωροι οι απο των αιρεσεων, ουκ αν αυτα συνεχως προεφερον ημιν λεγοντες·
οραις <τον> θεον τον του νομου πως εστιν αγριος και απαν θρωπος και λεγει· «Ἐγω
αποκτενω, και ζην ποιησω»; Ου βλεπεις εν ταις γραφαις επαγγελιαν αναστασεως
νεκρων; η ουχ οραις την αναστασιν των νεκρων ηδη προοι μιαζομενην καθ' εκαστον;
«συνεταφημεν» τωι Χριστωι «δια του βαπτισματος» και συνανεστημεν αυτωι. Ουκουν
7

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

απο σκυθρωποτερων μεν φωνων, αναγκαιων δε αρχεται οιον «αποκτενω», ειτα
αποκτεινας «και ζην ποιησω· παταξω, καγω ιασομαι»–»Ὃν γαρ αγαπαι κυριος
παιδευει, μαστιγοι δε παντα υιον ον παραδεχεται»– πρωτον πατασσει και μετα τουτο
ιαται, «αυτος γαρ αλγειν ποιει και παλιν αποκαθιστησιν»· ουτω δε και ενθαδε·
«Καθεστακα σε σημερον επι εθνη και βασιλειας, εκριζουν και κατασκαπτειν και
απολλυειν και ανοικοδομειν και καταφυτευειν.» Πλην πρωτον εστιν εκεινα τα
φαυλα αφαι ρεθηναι αφ' ημων· ου δυναται εις τον τοπον της οικοδομης της φαυλης
οικοδομειν ο θεος· «Τις γαρ μετοχη δικαιοσυνηι και ανομιαι; τις κοινωνια φωτι προς
σκοτος;» ∆ει την κακιαν εκ βαθρων εκριζωθηναι, δει την οικοδομην της κακιας
καταναλωθηναι απο της ψυχης ημων, ινα μετα ταυτα οι λογοι οικοδομωσι <και
φυτευωσιν>· ου δυναμαι γαρ αλλως νοησαι τα γεγραμμενα· «Ἰδου δεδωκα τους
λογους μου εις το στομα σου», τι ποιουσιν οι λογοι; «εκριζουν και κατασκαπτειν και
απολλυειν»· λογοι εκριζουσιν «εθνη», λογοι κατασκαπτουσι «βασιλειας», <αλλ' ου
τας βασιλειας> ταυτας τας σωματικας και κοσμι κας· αξιως λογων κατασκαπτοντων,
αξιως λογων εκρι ζουντων νοει τα εκριζουμενα υπο λογων, τα κατασκαπτο μενα
υπο λογων. Ἆρα αρτι εν τοις λεγομενοις ουκ εστι δυναμις, –εαν ο θεος διδωι κατα το
«κυριος δωσει ρημα τοις ευαγγελιζομενοις δυναμει πολληι», –δυναμις εκρι ζουσα, ει
τις απιστια, ει τις υποκρισις, ει τις πονηρια, ει τις ακολασια; ουκ εστι
κατασκαπτουσα, ει που ειδωλειον ωικοδομηται εις την καρδιαν; ινα εκεινου
κατασκαφεντος οικοδομηθηι ναος του θεου, και δοξα του θεου ευρεθηι εν τωι
ανοικοδομηθεντι ναωι, και γενηται ουκ «αλσος», αλλα «φυτεια»–παραδεισος του
θεου, –οπου ο ναος του θεου, εν Χριστωι Ἰησου· ωι εστιν η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 2.t Εις το «πως εστραφης εις πικριαν, η αμπελος η
αλλοτρια;» μεχρι του «εαν αποπλυνηι εν νιτρωι και πληθυνηις σεαυτηι ποαν,
κεκηλιδωσαι εν ταις αδικιαις σου εναντιον εμου, λεγει κυριος». Ὁμιλια βʹ. 2.1 «Ὁ
θεος θανατον ουκ εποιησεν, ουδε τερπεται επ' απωλειαι ζωντων· εκτισε γαρ εις το
ειναι τα παντα, και σωτηριοι αι γενεσεις του κοσμου, και ουκ εστιν εν αυταις
φαρμακον ολεθρου, ουδε ᾅδου βασιλειον επι γης», ειτα ολιγον υπερβας το ρητον
ερω· ποθεν ουν θανατος εισηλθεν; «Φθονωι δε διαβολου θανατος εισηλθεν εις τον
κοσμον.» Ει τι ουν αριστον περι ημας, ο θεος πεποιηκεν, ημεις δε εαυτοις εκτισαμεν
την κακιαν και τας αμαρτιας· δια τουτο και ενθαδε η αρχη του αναγνωσματος η εν
τωι προφητηι οιον επαπορητικως ελεγεν προς τους πικροτητα εσχηκοτας εν τηι ψυχηι
εναντιαν τηι γλυκυτητι, ην ο θεος κατεσκευασεν αυτηι· «Πως εστραφης εις πικριαν, η
αμπελος η αλλοτρια;» ωσει ελεγε· χωλοτητα ουκ εποιησεν ο θεος, αλλ' αρτιποδας
πεποιηκε παντας, αιτια δε γεγενηται του χωλανθηναι τους κεχωλωμενους, και
πεποιηκεν ο θεος τα μελη παντα προηγουμενως υγιαινοντα, γεγονε δε τις αιτια του
παθειν τινα· τον αυτον τροπον η ψυχη ου του πρωτου μονου γεγονε «κατ' εικονα»,
αλλα παντος ανθρωπου, –το γαρ «ποιη σωμεν ανθρωπον κατ' εικονα και καθ'
ομοιωσιν ημετεραν» φθανει επι παντας ανθρωπους, –και εστι πρεσβυτερον ωσπερ εν
τωι Ἀδαμ εκεινο ο οι πολλοι νοουσι το «κατ' εικονα» του προσειλημμενου αυτωι, οτε
εφορεσε δια την αμαρτιαν «την εικονα του χοικου», ουτως εν πασι πρεσ βυτερον το
κατ' εικονα θεου της εικονος της χειρονος. «Ἐφορεσαμεν» αμαρτωλοι οντες «την
εικονα του χοικου, φορεσωμεν» μετανοουντες «την εικονα του επουρανιου», πλην η
κτισις γεγονεν εν εικονι του επουρανιου. Ἀπορει ουν ενθαδε προς τους
αμαρτανοντας ελεγκτικως λεγων ο λογος· «Πως εστραφης εις πικριαν, η αμπελος η
αλλοτρια; εγω» γαρ «εφυτευσα σε αμπελον καρποφο ρον πασαν αληθινην». Ἐν τοις
προ τουτων λελεκται, και επαναλαβων ολιγα πεισω υμας, οτι θεος μεν καλην
αμπελον εφυτευσε την του ανθρωπου ψυχην, εκαστος δε στραφεις γεγονεν εναντιος
τωι βουληματι του κτισαντος· «Ἐγω δε εφυτευσα σε αμπελον καρποφορον πασαν»,
8

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ουκ εκ μερους «αληθινην» ουδε την μεν αληθινην την δε ψευδη, αλλ' «εγω
εφυτευσα σε αμπελον καρποφορον πασαν αληθινην· πως εστραφης», εμου κτισαντος
σε «πασαν αληθινην» αμπελον, συ πως εστραφης εις πικριαν και γεγονας «αλλοτρια
αμπελος»; 2.2 Μετα ταυτα ιδωμεν το «εαν αποπλυνηι εν νιτρωι και πληθυνηις σεαυτηι
ποαν, κεκηλιδωσαι εν ταις αδικιαις σου εναντιον εμου, λεγει κυριος.» Ἆρα ᾤετο τις
αμαρτη σασα ψυχη «νιτρον» λαβουσα και αποπλυναμενη «νιτρωι» αισ θητωι, οτι
παυεται της κηλιδος και παυεται της αμαρτιας, υπελαμβανε δε τις «ποαν» ταυτην
την ανατελλουσαν απο γης λαβων και αποπλυναμενος και αποσμηξαμενος καθαρ
θηναι την ψυχην, οτι λεγει ενταυθα ο λογος τηι στραφεισηι εις πικριαν και γενομενηι
αλλοτριαι αμπελωι· «Ἐαν απο πλυνηι εν νιτρωι και πληθυνηις σεαυτηι ποαν,
κεκηλιδωσαι εν ταις αδικιαις σου εναντιον εμου, λεγει κυριος»; Ἀλλα χρη ειδεναι,
οτι ο λογος πασαν δυναμιν εχει· και ωσπερ πασης γραφης δυναμιν εχει, ουτως ο
λογος εχει παντος φαρμακου δυναμιν και παντος του καθαριζοντος δυναμις εστι και
σμηκτικωτατος· «Ζων γαρ ο λογος του θεου και ενεργης και τομωτερος υπερ πασαν
μαχαιραν διστομον», και ο εαν ειπηις, ου εστι χρεια, τουτο εστιν εν τηι δυναμει του
λογου. Ἔστιν ουν τις λογος «νιτρον» και εστι τις λογος «ποα», οστις τους τοιουτους
ρυπους καθαιρει λαληθεις, επει δε απο του τοιουτου λογου οστις εστι «νιτρον» και
απο του τοιουτου δε λογου ος εστι «ποα» ου πασα αμαρτια θερα πευεται, αλλ' εστιν
αμαρτηματα ου δεομενα νιτρου ουδε ποας, λεγεται προς την οιομενην αμαρτηματα
εχειν ως δυναμενα αποπλυθηναι εν νιτρωι και ποαι το «εαν απο πλυνηι εν νιτρωι και
πληθυνηις σεαυτηι ποαν, κεκηλιδωσαι εναν τιον εμου εν ταις αδικιαις σου, λεγει
κυριος»· και ωσπερ των τραυματων τινα εστιν α μαλαγματι θεραπευεται, και αλλα
ελαιωι θεραπευεται, και αλλα δειται καταδεσμου και ουτως υγιαζεται, αλλα δε εστι
τραυματα εφ' οις λεγε ται· «Ουκ εστι μαλαγμα επιθειναι ουτε ελαιον ουτε
καταδεσμους· αλλα η γη υμων ερημος, αι πολεις υμων πυρικαυστοι,» ουτως εστι
τινα αμαρτηματα, α ρυποι την ψυχην, και δειται ο ανθρωπος επι τουτοις τοις αμαρ
τημασι λογου νιτρου, λογου ποας, εστι δε τινα αμαρτη ματα, α ουχ ουτως
θεραπευεται, ουδε γαρ ρυπωι παραβαλ λεται. ∆ια τουτο τας διαφορας των
αμαρτηματων επισταμενος ο εν τωι Ἡσαΐαι κυριος ορα πως λεγει το «εκπλυνει κυριος
τον ρυπον των υιων και των θυγατερων Σιων, και το αιμα εκκαθαριει εκ μεσου
αυτων πνευματι κρισεως και πνευματι καυσεως», ρυπον και αιμα, ρυπον <πνευματι>
κρισεως, αιμα πνευματι καυσεως. Ει <ου> «προς θανατον» ημαρτες, πλην ημαρτες,
ρερυπωσαι· «εκπλυνει» ουν «κυριος τον ρυπον των υιων και των θυγατερων Σιων,
και το αιμα εκκαθαριει εκ μεσου αυτων», ειτα ανταπο δοσις προς μεν «τον ρυπον»
«πνευματι κρισεως» <προς δε «το αιμα» «πνευματι καυσεως»>· και δεομεθα οι
πολλοι, οταν χειρονα αμαρτωμεν, ου νιτρου ουδε του πλη θυναι ποαν, αλλα του
«πνευματος της καυσεως». 2.3 ∆ια τουτο ο Ἰησους βαπτιζει–ταχα νυν ευρισκω τον
λογον–»εν πνευματι [και] αγιωι και πυρι», ουχ οτι τον αυτον «εν πνευματι αγιωι και
πυρι», αλλα τον μεν αγιον «εν πνευματι αγιωι», τον δε μετα το πιστευσαι, μετα το
αξιωθηναι αγιου πνευματος, παλιν ημαρτηκοτα λουει εν «πυρι», ως μη τον αυτον
ειναι βαπτιζομενον υπο Ἰησου «εν πνευματι αγιωι και πυρι». Μακαριος ουν ο
βαπτιζομενος «εν αγιωι πνευματι» και μη δεομενος βαπτισματος του απο πυρος,
τρισαθλιος δε εκει νος, οστις χρειαν εχει βαπτισασθαι τωι πυρι, πλην αμφο τερα εχει
ο Ἰησους· «Ἐξελευσεται» γαρ «ραβδος εκ της ριζης Ἰεσσαι, και ανθος εκ της ριζης
αναβησεται», «ραβδος» επι τους κολαζομενους <«ανθος» επι τους δικαιους>. Ουτως
«ο θεος πυρ καταναλισκον» εστι, και «ο θεος φως εστι», «πυρ καταναλισκον» τοις
αμαρτωλοις, «φως» τοις δικαιοις και αγιοις. Και μακαριος «ο εχων μερος εν τηι
αναστασει τηι πρωτηι», ο τηρησας το βαπτισμα του αγιου πνευματος· τις εστιν ο εν
ετεραι σωιζομενος αναστασει; Ὁ δεομενος βαπτισματος του απο πυρος, οταν ελθηι επι
9

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

το πυρ εκεινο, και το πυρ αυτον δοκιμαζηι, και ευρηι το πυρ εκεινο «ξυλα, χορτον»
και «καλαμην», ωστε αυτα κατακαυσαι. ∆ια τουτο τουτων λεγομενων, οση δυναμις
συναγαγοντες τους λογους τους των γραφων, εις την καρδιαν αποτιθω μεθα αυτους
και κατ' αυτους πειραθωμεν ζην, εαν αρα δυνηθωμεν προ της εξοδου καθαροι
γενεσθαι, και ετοιμα σαντες εις την εξοδον τα εργα ημων εξελθοντες εν αυτοις τοις
αγαθοις παραληφθηναι και εν Χριστωι Ἰησου σωθηναι, ωι εστιν η δοξα και το κρατος
εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 3.t Εις το «μη ερημος εγενομην τωι οικωι
Ἰσραηλ» μεχρι του «η γη κεχερσωμενη;». Ὁμιλια γʹ. 3.1 Φησιν ο κυριος εν τηι αρχηι
των αναγνωσθεντων περι του Ἰσραηλ, οτι «ερημος» αυτωι ουκ εγενετο ουδε «γη
κεχερσωμενη». Τις ουν γενομενος εν τωι τοπωι ουκ αν ζητη σαι εξεταζων το βουλημα
του γεγραμμενου; Ἔστω, ο θεος εν τωι Ἰσραηλ ου γεγονεν ερημος, ου γεγονεν εν τωι
Ἰσραηλ γη κεχερσωμενη· αρα ουν ερημος γεγονεν ο κυριος τωι Ἰσραηλ σημερον η γη
κεχερσωμενη νυν αυτωι εστιν; Τι δε; Ὅτε τωι Ἰσραηλ ην ουκ ερημος ουδε γη
κεχερσωμενη, τοις εθνεσιν ην ερημος και γη κεχερσωμενη; Ει γαρ πασιν αει ουκ
ερημος εστι και πασιν αει εστιν ου γη κεχερσωμενη, τις χρεια του ιδιως προς τον
Ἰσραηλ κατ' εξαιρετον λεχθηναι· «Μη ερημος εγενομην τωι οικωι Ἰσραηλ η γη
κεχερσωμενη;» Ἀλλ' εστιν ελθειν επι τας καθολικας ευεργεσιας του θεου, ειτα μετα
τας καθο λικας ευεργεσιας αυτου επι τας ιδικας. 3.2 Ουδενι ερημος εστιν ο θεος,
«ανατελλων τον ηλιον επι πονηρους και αγαθους»· ουδενι κεχερσωμενη γη εστι,
«βρεχων επι δικαιους και αδικους». Πως ερημος, ανατελλων ημεραν και νυκτα εις
αναπαυσιν ποιων; πως ερημος την γην ποιων καρποφορειν; πως ερημος εκαστον
οικονομων κατα την ψυχην, ινα λογικος ηι, ινα επιστημην ανα λαμβανηι, ινα
γυμναζηται το συνετον αυτου, κατα το σωμα, ινα εχηι ερρωμενα «τα αισθητηρια»;
Ἔστιν ουν ουδενι ερημος ως προς τον καθολου λογον ο θεος, ως δε προς τον ιδικον
ερχομαι επι τα του Ἰσραηλ πραγματα και λεγω· ουτε ερημος ουτε γη κεχερσωμενη
ην, οτε εν Αιγυπτωι εποιει τα σημεια και τα τερατα τωι λαωι, ει δε τις καιρος γεγονεν
οτε εγκατελειφθησαν, οιονει ερημος αυτοις, ουκ ερημος ων αυτος, εγενετο. Ὅτε
μεντοι ην τωι Ἰσραηλ ουκ ερημος ουδε γη κεχερσωμενη, τοις εθνεσι κατα τον ιδικον
λογον ερημος και γη κεχερσωμενη ην· οτε δε απεστραφη τον Ἰσραηλ και γεγονε τωι
Ἰσραηλ εκεινωι ερημος και γη κεχερσωμενη, τοτε εξεχυθη η χαρις επι τα εθνη, και
γεγονε νυν ημιν Χριστος Ἰησους ουκ ερημος αλλα πληρης, και ου γη κεχερσωμενη
αλλα καρποφορουσα· «Πολλα» γαρ «τα τεκνα της ερημου μαλλον η της εχουσης τον
ανδρα.» Και απειλει αυτοις, οις ου γεγονεν ερημος ουδε γη κεχερ σωμενη, λεγων·
εγω μεν ου γεγονα υμιν «ερημος» ουδε «γη κεχερσωμενη», υμεις δε ειρηκατε· «Ου
κυριευθησο μεθα, ουχ ηξομεν προς σε ετι.» Ἆρα ειρηκασιν οι υιοι Ἰσραηλ
απονενοημενως κατα την λεξιν· «Ου κυριευθησο μεθα» <...> 4.t Εις το «και ειπεν
κυριος προς με εν ταις ημεραις Ἰωσιου» μεχρι του «εδικαιωσε την ψυχην αυτου
Ἰσραηλ απο της ασυνθετου Ἰουδα».
Ὁμιλια δʹ. 4.1 Αυτο το ρητον της
αναγνωσθεισης λεξεως εχει τι ασαφες, οπερ προτερον νοηθητω· και μετα τουτο, εαν
ο θεος διδωι, εισομεθα το βουλημα αυτου το μυστικον. Ουκουν θελει ημας ειδεναι εν
τουτοις οτι, ως εν ταις Βασιλειαις γεγρα πται, διηιρεθη ο λαος εν τοις χρονοις
Ῥοβοαμ εις την υπο Ἱεροβοαμ βασιλειαν των δεκα φυλων και εις την υπο Ῥοβοαμ
δυο φυλων· και εκληθησαν οι μεν υπο τωι Ἱεροβοαμ Ἰσραηλ, Ἰουδα δε οι υπο τωι
Ῥοβοαμ. Και εμεινεναυτη η διαιρεσις του λαου, οσον κατα την ιστοριαν, μεχρι του
δευρο· ουκ οιδαμεν γαρ ιστοριαν συναγαγουσαν τον Ἰσραηλ και Ἰουδαν «επι το
αυτο». Ἥμαρτεν ουν πρωτονἸσραηλ πλειονα, ο υπο τωι Ἱεροβοαμ και τοις διαδοχοις
αυτου, και τοσαυτα ημαρτε παρα τον Ἰουδαν ωστε αυτους καταδικασθηναι υπο της
προνοιας γενεσθαι αιχμαλωτους «εις Ἀσσυριους», ως λεγει η γραφη, «μεχρι της σημε
ρον». Μετα τουτο ημαρτον και οι υιοι Ἰουδα και κατε δικασθησαν αιχμαλωτοι εις
10

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Βαβυλωνα, ουχι μεχρι της σημερον ως ο Ἰσραηλ, αλλα επι «εβδομηκοντα ετη», περι
ων ο Ἱερεμιας προεφητευσεν, ων εμνησθη και ο ∆ανιηλ. Ει νοουμεν ταυτα ως προς
τον λαον εκεινον τον τοτε, ιδε τας λεξεις του προφητου, ει μη τοιουτο τι δηλουσι·
κατηγορει γαρ των αμαρτιων του Ἰσραηλ ως λογος, και φησιν οτι τοσουτων
αμαρτηματων γεγενημενων τωι Ἰσραηλ, ακουσασα η Ἰουδα συναγωγη τα εκεινων
πταισματα και τινα τροπον πεποιηκα αυτους γενεσθαι εν αιχμαλωσιαι, ουκ
επαιδευθη, αλλα προσεθηκε ταις αμαρτιαις, ωστε δια την προσθηκην των
αμαρτηματων συγκρινομενων τοις αμαρτημασι του Ἰσραηλ δικαιοσυνην ευρησθαι
εν τωι Ἰσραηλ παρα τον Ἰουδαν. Ειτα επι τουτοις κελευεται ο προφητης
προφητευσαι, ως χειρονος γενομενου του Ἰουδα παρα τον Ἰσραηλ, ινα μετα τα
αμαρτηματα επιστρεψηι. Μετα την προφητειαν ουν την προς Ἰσραηλ κελευουσαν
επιστρεψαι αυτον προφητευει ο προφητης, οτι μελλουσιν αμα γινεσθαι Ἰσραηλ και
Ἰουδας και γινεσθαι ποτε μιαν αμφοτερων βασιλειαν. Ὧι δη μελει των
αναγνωσματων, λαβετω τα ρηματα της ολης σημερον αναγνωσεως και τοτε οψεται
τα νοη ματα δεδηλωσθαι. «Και ειπε κυριος προς με εν ταις ημεραις Ἰωσιου του
βασιλεως· ειδες α εποιησαν μοι η κατοικια του Ἰσραηλ», ουκ Ἰουδα, αλλα «του
Ἰσραηλ» πρωτον,»επορευθη επι παν ορος υψηλον και υποκατω παντος ξυλου
αλσωδους και επορνευσεν <εκει>. Και ειπα μετα το πορνευσαι αυτην παντα ταυτα·
αναστρεψον προς με· <και ουκ ανεστρεψε>. Και ειδεν την ασυνθεσιαν αυτης» της
Ἰσραηλ συναγωγης «η ασυνθετος Ἰουδα. Και ειδον» οι απο Ἰουδα, «διοτι περι
παντων ων κατελειφθη εν οις εμοιχατο η κατοικια του Ἰσραηλ, και εξαπεστειλα
αυτην και εδωκα αυτηι βιβλιον αποστασιου»· δεον παιδευθη ναι τον Ἰουδαν–
εξαπεστειλα γαρ τον Ἰσραηλ, την συναγωγην Ἰσραηλ, εξεβαλον αυτους εις
Ἀσσυριους «και εδωκα αυτηι βιβλιον αποστασιου εις τας χειρας αυτης»– «και ουκ
εφοβηθη η ασυνθετος Ἰουδα»· μετα τοσαυτα δε α εποιησε τωι Ἰσραηλ, εξαποστειλας
αυτον, δους βιβλιον αποστασιου, δεον παιδευθηναι την Ἰουδα συναγωγην εξ ων
πεπονθασιν εκεινοι, οι δε ου μονον ουκ επαιδευθη σαν, αλλα προσεθηκαν τοις
αμαρτημασιν, ωστε τα αμαρτη ματα της Ἰσραηλ συναγωγης συγκρισει των
αμαρτηματων της συναγωγης του Ἰουδα δικαιοσυνην ειναι δοκειν, «και εδωκα αυτηι
βιβλιον αποστασιου εις τας χειρας αυτης· και ουκ εφοβηθη η ασυνθετος Ἰουδα» η
αδελφη αυτης «και επορευθη και επορνευσε και αυτη, και εγενετο αυτης εις ουδεν η
πορνεια, και εμοιχευσε το ξυλον και τον λιθον. Και εν πασι τουτοις ουκ επεστραφη
προς με η ασυνθετος Ἰουδα εξ ολης της καρδιας αυτης, αλλ' επι ψευδει» επεστρεψε
προς με· ουκ ηιδεσθη με εξ ων πεποιηκα τωι Ἰσραηλ, ινα τελειως επιστρεψηι, αλλα
δεον αυτην επιστρε φειν εν αληθειαι, η δε επι ψευδει επεστρεψε· «και εν πασι τουτοις
ουκ επεστρεψε προς με η ασυνθετος Ἰουδα εξ ολης της καρδιας αυτης αλλ' επι
ψευδει. Και ειπεν κυριος προς με· εδικαιωσε την ψυχην αυτης Ἰσραηλ απο της
ασυνθε του Ἰουδα», –τα αμαρτηματα του Ἰσραηλ συγκρινομενα τοις πταισμασιν
Ἰουδα γεγονε δικαιωσις της ψυχης 4.2 <της> Ἰσραηλ συναγωγης· –»πορευου» ουν
«και αναγνωθι τους λογους τουτους προς βορραν». Ει νενοηται το ρητον, ιδωμεν τι
βουλεται εν τουτοις δηλουσθαι. Ἡ κλησις των εθνων αρχην εσχεν εκ του παρα
πτωματος του Ἰσραηλ, και λεγουσιν οι αποστολοι κηρυξαντες ταις των Ἰουδαιων
συναγωγαις οτι «υμιν ην εξαπεσταλ μενος ο λογος της σωτηριας· επειδη δε αναξιους
κρινετε εαυτους, ιδου στρεφομεθα εις τα εθνη», και ο αποστο λος περι τουτων ειδως
α οιδε λεγει· «Τωι αυτων παρα πτωματι η σωτηρια τοις εθνεσιν, εις το παραζηλωσαι
αυ τους.» Ουκουν αι πολλαι αμαρτιαι εκεινου του λαου πεποιηκασιν αυτον
εγκαταλειφθηναι και ημας ηκειν επι την «ελπιδα της σωτηριας», «τους ξενους των
διαθη κων, τους αλλοτριους των επαγγελιων»· ποθεν γαρ εμοι τωι οπουποτουν
γενομενωι ξενωι της λεγομενης αγιας γης, νυν περι των επαγγελιων διαλεγεσθαι του
11

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

θεου, και πιστευειν εις τον θεον των πατριαρχων Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ, και
Ἰησουν Χριστον τον προκεκηρυγμενον υπο των προφητων χαριτι θεου
παραδεχεσθαι; Ει νοεις τους δυο τουτους λαους, τον απο του Ἰσραηλ και τον απο
των εθνων, ιδε μοι την μετοικιαν του Ἰσραηλ και επι του λαου εκεινου του Ἰσραηλ,
και περι εκεινου νοει μοι γεγραφθαι· «Ἐξαπεσταλκα αυτην και εδωκα αυτηι βιβλιον
αποστασιου»· εξαπεστειλε γαρ τον λαον εκεινον ο θεος και εδωκεν αυτωι βιβλιον
αποστασιου, οπερ τοιουτον εστιν επι των γεγαμηκοτων· εαν δυσαρεστος ηι η γυνη τωι
ανδρι, λεγει ο Μωσεως νομος, «βιβλιον αποστασιου» απο του ανδρος εγινετο και
εξαπεστελλετο η γυνη, και εξην τωι αποστειλαντι την προτεραν γυναικα δια το
δοκειν ησχη μονηκεναι γαμειν ετεραν γυναικα· ουτως τωι λογωι ιδε εκεινους
λαμβανοντας βιβλιον αποστασιου, και επει ελαβον το βιβλιον του αποστασιου, δια
τουτο εγκατελειφθησαν παντηι. Που γαρ προφηται ετι παρ' αυτοις; που σημεια ετι
παρ' αυτοις; που επιφανεια θεου; που η λατρεια, ο ναος, αι θυσιαι; Ἐξεβληθησαν απο
του τοπου εαυτων. Ἔδωκεν ουν τωι Ἰσραηλ «βιβλιον αποστασιου», ειτα ημεις
Ἰουδα–Ἰουδας δε δια τον σωτηρα εξ Ἰουδα φυληςανατειλαντα· «προδηλον γαρ οτι
εξ Ἰουδα ανατεταλκεν ο κυριος ημων»–επεστρεψαμεν προς κυριον, και τα τελευταια
ημων, απερ ειθε μη ηδη ειη, παραπλησια εοικε γινεσθαι τοις εκεινων τελευταιοις, ει
μη αρα 4.3 και χειρονα. Ὅτι γαρ τοιαυτα και τα καθ' ημας «επι συντελειαι του
αιωνος» τουτου εσται, δηλον απο των εν τωι ευαγγελιωι υπο του σωτηρος ειρημενων,
εν οις φησιν· «∆ια το πληθυνθηναι την ανομιαν ψυγησεται η αγαπη των πολλων, ο
δε υπομεινας εις τελος, ουτος σωθησεται», και· «Ποιησει σημεια και τερατα ο
ελευσομενος, ωστε αποπλανασθαι, ει δυνατον, και τους εκλεκτους»· και τοιαυτα εστι
τα καθ' ημας ωστε τον σωτηρα λεγειν περι της εαυτου επιδημιας, ως εκ των
τοσουτων εκκλησιων πιστου ταχεως μη ευρισκομενου· «Πλην ελθων ο υιος του
ανθρωπου αρα ευρησει την πιστιν επι της γης;» Και αληθως εαν κρινωμεν τα
πραγματα αληθειαι και μη οχλοις, και κρινωμεν τα πραγματα προαιρεσει και μη τωι
βλεπειν πολλους συναγομενους, οψομεθα νυν ως ουκ εσμεν πιστοι· αλλα τοτε ησαν
πιστοι, οτε τα μαρτυρια τα γενναια εγινοντο, οτε απο των κοιμητηριων
προπεμψαντες τους μαρτυρας ηρχομεθα επι τας συναγωγας, και ολη η εκκλη σια μη
θλιβομενη παρεγινετο, και οι κατηχουμενοι επι τοις μαρτυριοις κατηχουντο και επι
τοις θανατοις των ομο λογουντων την αληθειαν «μεχρι θανατου», «μη πτυ ρομενοι»
μηδε ταρασσομενοι «επι τον ζωντα θεον». Τοτε οιδαμεν και σημεια εωρακοτας
παραδοξα και τεραστια, τοτε ησαν πιστοι ολιγοι μεν πιστοι δε αληθως, «την στενην
και τεθλιμμενην» οδευοντες «οδον την απαγουσαν εις την ζωην», νυν δε οτε
γεγοναμεν πολλοι, επει ου δυνατον ειναι πολλους εκλεκτους, –ου γαρ ψευδεται ο
ειπων Ἰησους· «Πολλοι οι κλητοι, ολιγοι δε εκλεκτοι», – εκ [γαρ] του πληθους των
επαγγελλομενων θεοσεβειαν σφοδρα εισιν ολιγοι οι καταντωντες επι την εκλογην
του θεου και την μακαριοτητα. 4.4 Ἐαν ουν λεγηι ως πρωτον εξαπεστειλα δια τα
αμαρτη ματα τον Ἰσραηλ και εξαπεστειλα εις μετοικιαν αυτον, ο δε Ἰουδας ακουων
τα γενομενα τωι Ἰσραηλ ουκ επεστρεψε, λεγει περι των ημετερων αμαρτηματων.
Ὅτε αναγινωσκον ται τα τωι Ἰσραηλ συμβεβηκοτα και τα πταισματα <τα> περι
εκεινον τον λαον, δεον ημας φοβεισθαι και λεγειν· «Ει των κατα φυσιν κλαδων ουκ
εφεισατο, ποσωι πλεον ουδε ημων φεισεται»· ει εκεινους τους αυχουντας ειναι
«καλλιελαιον», τους ερριζωμενους εις «την ριζαν» των πατριαρχων Ἀβρααμ και
Ἰσαακ και Ἰακωβ μη φεισαμενος ο χρηστος αμα και φιλανθρωπος θεος εξεκοψε,
«ποσωι πλεον ημων ου φεισεται». «Ἴδε» γαρ «χρηστοτητα και αποτομιαν θεου». Ου
γαρ χρηστος μεν ουκ αποτομος δε, ουδε αποτομος μεν χρηστος δε ου· ει δε χρηστος
μονον ην, αποτομος δε μη ην, επι πλειον αν κατεφρονησαμεν της χρηστοτητος
αυτου· ει αποτομος μεν ην, χρηστος δε μη ην, ταχα αν και απεγνω μεν επι ταις
12

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αμαρτιαις ημων· νυν δε ως θεος–χρηιζομεν γαρ οι ανθρωποι μετανοουντες της
χρηστοτητος αυτου, εμμενοντες δε ταις αμαρτιαις της αποτομιας–και χρηστος εστι
και αποτομος ο θεος, και λαλει ημιν δια των προφητων και λεγει· «Ειδες α εποιησαν
μοι η κατοικια του Ἰσ ραηλ», –τον Ἰσραηλ τον λαον μοι νοει εκεινον, – «επορευθη
επι παν ορος υψηλον και υποκατω παντος ξυλου κατασκιου». Ἐαν ιδηις τον
Φαρισαιον εις το ιερον αναβαι νοντα αλαζονικως και μη τυπτοντα εαυτου το στηθος
μηδε κηδομενον των ιδιων κακων, αλλα λεγοντα· «Ευχαριστω σοι οτι ουκ ειμι ως οι
λοιποι των ανθρωπων, αρπαγες, αδικοι, μοιχοι, η και ως ουτος ο τελωνης· νηστευω
δις του σαββατου, αποδεκατω τα υπαρχοντα μου», οψει οτι αναβεβηκεν «επι παν
ορος υψηλον» ψεκτως και αγαπησας μεγαλοφροσυνην και «κατα την αλαζονειαν
και κατα την υπερηφανιαν». Ὃς δε αναβεβηκε και «επι παντα βουνον υψηλον» και
γεγονεν «υποκατω παν τος ξυλου» ου καρπιμου, αλλ' «αλσωδους»· αλλο γαρ το
αλσωδες ξυλον, αλλο το καρποφορον· εις αλση οταν φυτευωσι ξυλα, φυτευουσιν ου
τα καρποφορα, ου συκην ουδε αμπελον, αλλα μονον τερψεως χαριν ακαρπα ξυλα.
Τοιουτους ευρησεις τους λογους των ετεροδοξων και τα καλλη των πιθανοτητων
αυτων ουκ επιστρεφοντων τους ακουοντας. Ὅταν ουν τοις τοιουτοις λογοις τις
εαυτον επιδωι, πεπορευται «υποκατω παντος ξυλου αλσωδους»· ουκ ειρηκε «παντος
ξυλου» και σεσιωπηκεν, ουδε παλιν προσεθηκε· παντος ξυλου του καρπιμου, αλλ'
ειρηκεν «υποκατω παντος ξυλου αλσωδους». ∆ια τουτο νοησεις τι δηποτε ο
νομοθετης λεγει· «Ου φυτευσεις παν ξυλον παρα το θυσιαστηριον κυριου του θεου
σου, και ου ποιησεις αλσος»· εχεις γαρ και το ονομα του αλσους απηγορευ μενον. 4.5
«Και επορνευσεν εκει. Και ειπα μετα το πορνευσαι αυτην ταυτα παντα· προς με
αναστρεψον· και ουκ ανεσ τρεψεν, και ειδεν την ασυνθεσιαν αυτης η ασυνθετος Ἰου
δα.» Λελοιδορημεθα και ημεις, λεγω οι αμαρτανοντες και μη τηρουντες τας
συνθηκας του θεου μηδε βλεποντες οτι απολωλεκασιν εκεινοι την διαθηκην
ευγενεις οντες, εξ Ἀβρααμ οντες, επαγγελιαν λαβοντες. ∆εον ουν ημας λογιζεσθαι
οτι, <ει> εκπεπτωκασιν εκεινοι των ευλογιων και των επαγγελιων και ουδεν ωνησεν
αυτους το ειναι απο των πατερων, ποσωι πλεον ημεις αμαρτανοντες εγκαταλειφθη
σομεθα. «Ει ητε τεκνα του Ἀβρααμ, τα εργα του Ἀβρααμ αν εποιειτε» λεγει αυτοις ο
σωτηρ, και παλιν ο Ἰωαν νης· «Μη αρξησθε λεγειν εν εαυτοις, οτι πατερα εχομεν τον
Ἀβρααμ· λεγω γαρ υμιν οτι δυναται ο θεος εκ των λιθων τουτων εγειραι τεκνα τωι
Ἀβρααμ»· λιθους αινισ σομενος ημας τους «λιθινην» εχοντας «την καρδιαν» και
εσκληρυμμενους προς την αληθειαν, και αληθως ο δυνατος θεος ηγειρε τεκνα τωι
Ἀβρααμ απο των λιθων, εαν «μεινωμεν εν τηι τεκνογονιαι» και τηρησωμεν «το
πνευμα της υιοθεσιας». «Ειδεν» ουν «την ασυνθεσιαν αυτης» της κατοικιας του
Ἰσραηλ «η ασυνθετος Ἰουδα», η μη τηρησασα τας συνθηκας τας προς τον θεον, «και
ειδεν διοτι περι παντων, ων κατελειφθη» εκεινη–ταυτα γαρ παντα ημεις βλεπο μεν
ο Ἰουδας, <εαν> αναγινωσκωμεν την γραφην–»οτι περι παντων ων κατελειφθη η
κατοικια του Ἰσραηλ, εν οις εμοιχατο εξαπεστειλεν αυτην ο θεος και εδωκεν αυτηι
βιβλιον αποστασιου». Και δεον ημας παιδευθηναι εξ ων εκεινοις εποιησε κρινας
αυτους κατα τα αμαρτηματα, εγκα ταλιπων και παραδους εις αιχμαλωσιαν και
παραδους εις φονον και παραδους τοις πολεμιοις· δεον εκ τουτων ημας επιστρεψαι
και εκαστον ημων λογισασθαι οτι «ει ο θεος των κατα φυσιν κλαδων ουκ εφεισατο,
ποσωι πλεον ημων ου φεισεται», ει τους απο των πατερων ουτως εξεωσε γενομενους
αμαρτωλους, τι ημεις οι απο των εθνων κλη θεντες πεισομεθα, ημεις ουδεν τουτων
ελογισαμεθα, κλη θεντες ινα παραζηλωσηι εκεινος ο λαος ορων τον δουλον
τετιμημενον, βλεπων τον αγενη προσεληλυθοτα. Ει ηδη τοσαυτα εκεινοι πεπονθασι,
ποσωι πλεον, εαν αμαρτανω μεν, ημεις εγκαταλειφθησομεθα; «Ἐν οις εμοιχατο η
κατοικια του Ἰσραηλ, εξαπεστειλα αυτην και εδωκα αυτηι βιβλιον αποστασιου εις τας
13

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

χειρας αυτης· και ουκ εφοβηθη η ασυνθετος Ἰουδα» α πεποιηκα τηι κατοικιαι του
Ἰσραηλ οτι «εξαπεστειλα αυτην και εδωκα αυτηι βιβλιον αποστασιου», «ουκ
εφοβηθη» εκ των εκεινοις γεγενημενων. Εισηλθε τις εις οικιαν οικο δεσποτου,
νεωνητος εστι, πυνθανεται τινα των προτερων οικετων ετιμησε και δια τι, τινα
ητιμασε των οικετων και δια τι· κατανοησας, ει βουλεται ειναι εν τηι οικιαι του
οικοδεσποτου, φυλασσεται τουτοις περιπεσειν, α πεποιη κασιν οι προτεροι δουλοι
και ημαρτηκοτες και εκβεβλημε νοι και κολασει παραδεδομενοι, ειτα μαθων τινα
πεποιη κασιν οι προτεροι δουλοι και ευδοκιμηκοτες, και επι ποτα ποις ελευθεριας
τετυχηκασι, ζηλοι εκεινους. Και ημεις δε ουκ ημεν δουλοι του θεου, αλλα ειδωλων
και δαιμονων, εθνικοι, εχθες και πρωην προσεληλυθαμεν τωι θεωι, ανα γινωσκωμεν
την γραφην, ιδωμεν τις εδικαιωθη, τις κατε δικασθη, μιμησωμεθα τους
δικαιωθεντας, φυλασσωμεθα περιπεσειν τουτοις, οις περιπεπτωκασιν οι αιχμαλω
τευθεντες, οι εκβληθεντες απο του θεου. 4.6 «Και ουκ εφοβηθη η ασυνθετος Ἰουδα,
και επορευθη και επορνευσεν και αυτη»–προτερον πορνευσαντος του Ἰσραηλ
πεπορνευκεν υστερον και Ἰουδας–»και εγενετο εις ουδεν η πορνεια αυτης, και
εμοιχευσε το ξυλον και τον λιθον». Ὅταν αμαρτανωμεν, ουδεν αλλο ποιουμεν η
λιθοκαρδιοι γινομενοι μοιχευομεν «τον λιθον»· οταν αμαρτανωμεν και πορνευωμεν
«υποκατω παντος ξυλου αλσωδους», και ημεις μοιχευομεν «το ξυλον». «Και ουκ
επεστραφη προς με η ασυνθετος Ἰουδα εξ ολης της καρδιας αυτης αλλ' επι ψευδει.»
Ει επεστρεψα μεν προς τον θεον, ελλιπως δε, εγκαλουμεθα ως ουκ «εξ ολης της
καρδιας» επιστρεψαντες. ∆ιο «ουκ <επεστραφη προς με η ασυνθετος Ἰουδα εξ ολης
της καρδιας αυτης»· ουκ> ειπεν· και ουκ επεστρεψεν η ασυνθετος Ἰουδα, και εστη,
αλλα· «και ουκ επεστραφη προς με η ασυνθετος Ἰουδα εξ ολης της καρδιας αυτης,
αλλ' επι ψευδει» επε στρεψεν. Ἡ ουν αληθως επιστροφη εστιν αναγνωναι τα
«παλαια», ειδεναι τους δικαιωθεντας, μιμησασθαι αυτους, αναγνω ναι εκεινα, ιδειν
τους μεμφθεντας, φυλαξασθαι περιπεσειν ταις μεμψεσιν εκειναις, αναγνωναι τα
βιβλια της καινης διαθηκης, των αποστολων τους λογους, μετα το αναγνω ναι
γραψαι ταυτα παντα εις την καρδιαν, βιωσαι κατ' αυτα, ινα μη και ημιν δοθηι
«βιβλιον αποστασιου», αλλα δυνηθωμεν ηκειν επι την κληρονομιαν την αγιαν,
<και> μετα του πληρωματος των εθνων σωθεντος δυνηθηι τοτε ο Ἰσραηλ εισελθειν·
«εαν γαρ το πληρωμα των εθνων εισελ θηι, τοτε πας Ἰσραηλ σωθησεται», «και
γενησονται μια ποιμνη, εις ποιμην» διδασκων δοξαζειν τον παντοκρα τορα θεον εν
αυτωι τωι Χριστωι Ἰησου, ωι η δοξα και το κρα τος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
5.t Εις το «επιστραφητε, υιοι, επιστρεφοντες, και ιασομαι τα συντριμματα υμων»
μεχρι του «περιζωσασθε σακκους επι τουτοις». Ὁμιλια εʹ. 5.1 Σαφως μεν εν ταις
των αποστολων γεγραπται Πραξε σιν, οτι οι αποστολοι εισηιεσαν πρωτον εις την των
Ἰου δαιων συναγωγην καταγγελλοντες αυτοις, ως συγγενεσι δια τον Ἀβρααμ και
Ἰσαακ και Ἰακωβ, των γεγραμμενωντα περι της παρουσιας Ἰησου Χριστου. Ὅτε δε
εκεινων τα λεγομενα μη δεχομενων εδει ετερους ειναι τους ακροατας των
λεγομενων, τοτε απολογησαμενοι εκεινοις κατελιμπα νον αυτους· γεγραπται γαρ οτι
«υμιν εδει καταγγελθηναι τον λογον του θεου· επει δε ουκ αξιους κρινετε εαυτους,
ιδου στρεφομεθα εις τα εθνη»· τουτο δε σαφως ειρημε νον εν ταις Πραξεσι των
αποστολων δυναμει πολλαχου και των προφητων λελεκται· και γαρ προηγουμενως
μεν λαλει το πνευμα το αγιον δια των προφητων τοις απο του λαου εκεινου, ει δε
ποτε μετα το πολλα ειρηκεναι ουκ ηκουσθη, προφητευει τον λογον τον
κηρυσσομενον τοις εθνεσι. Τουτο δε και επι της αρχης του σημερον αναγνωσμα τος
γεγενηται, επειδηπερ προ μεν του αυτου τοις απο του Ἰσραηλ λεγεται το «ει και
πατερα με καλεσεις, και απ' εμου ουκ αποστραφησηι· πλην ως αθετει γυνη εις τον
συνοντα αυτηι, ουτως ηθετησεν εις εμε ο οικος Ἰσραηλ, λεγει κυριος», και οτε
14

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

προηγουμενως ταυτα ειρηται τα περι του Ἰσραηλ και ηκουσαν οι υιοι Ἰσραηλ «οτι
ηδικησαν εν ταις οδοις αυτων και επελαθοντο θεου αγιου αυτων», εξης και το
πνευμα το αγιον μετατιθησι τον λογον εφ' ημας τους απο των εθνων και φησιν·
«Ἐπιστραφητε, υιοι, επιστρεφοντες, και ιασομαι τα συντριμματα υμων»· ημεις γαρ
εσμεν οι πεπληρωμενοι συντριμματων. Ἕκα στος ειποι αν, ει και νυν κεκαθαρισται
και ιαται απο των συντριμματων· «Ἦμεν γαρ και ημεις απειθεις, ανοητοι,
πλανωμενοι, δουλευοντες επιθυμιαις και ηδοναις πολλαις και ποικιλαις, εν κακιαι
και φθονωι διαγοντες, στυγητοι, μισουντες αλληλους· οτε δε η χρηστοτης και η
φιλανθρωπια επεφανη του σωτηρος ημων θεου, δια λου τρου παλιγγενεσιας επεχεε
τον ελεον αυτου εφ' ημας.» Καιτοιγε κακεινο το αποστολικον απαξ μνησθεις σαφεσ
τερον πειρασομαι παραστησαι. Ου γαρ ειρηκεν· Ἦμεν γαρ ποτε ανοητοι, απειθεις·
αλλα Παυλος, ο αποστολος, ο απο του Ἰσραηλ, ο «κατα την εν νομωι δικαιοσυνην
γενομενος αμεμπτος» λεγει· «Ἦμεν γαρ και ημεις ποτε» οι απο του Ἰσραηλ
«απειθεις, ανοητοι», αλλ' ου μονον οι απο των εθνων ανοητοι ησαν ουδε μονοι οι
απο των εθνων απειθεις ουδε μονοι εκεινοι αμαρτωλοι, και ημεις δε οι τον νομον
δεδιδαγμενοι τοιουτοι ετυγχανομεν προ της παρουσιας του Χριστου. Λεγεται ουν
μετα τα ειρημενα τωι Ἰσραηλ προς ημας τους απο των εθνων· «Ἐπιστραφητε, υιοι,
επιστρε 5.2 φοντες, και ιασομαι τα συντριμματα υμων.» Ἀλλ' ερει τις· ταυτα ειρηται
προς τον Ἰσραηλ, συ δε αυτα ελκεις επι τους απο των εθνων. Θελομεν παραστησαι
οτι ου μετα πολλα, αλλ' ευθυς, οπου βουλεται προς τον Ἰσραηλ λεγειν τα περι
επιστροφης, προστιθησι το του Ἰσραηλ ονομα. Ἑξης γουν λεγεται· «Ἐαν επιστραφηι
Ἰσραηλ, λεγεικυριος, προς με, και επιστραφησεται, και εαν περιεληι τα βδελυγματα
αυτου εκ του στοματος αυτου, και απο του προσωπου μου ευλαβηθηι, και ομοσηι· ζηι
κυριος, μετα αλη θειας και εν κρισει και εν δικαιοσυνηι, και ευλογησουσιν εν αυτωι
εθνη»· τα πρωτα τοινυν ειρηται προς τους απο των εθνων, ειτ' <επι του Ἰσραηλ
λεγεται> επει «εαν το πληρωμα των εθνων εισελθηι, τοτε πας Ἰσραηλ σωθη σεται»,
κατα τα ειρημενα παρα τωι αποστολωι εν τηι προς Ῥωμαιους επιστοληι. Προσχες τινα
τροπον ο μεν θεος προτρεπει ημας επι στρεφοντας τελειως επιστρεφειν,
επαγγελλομενος οτι εαν «επιστρεφοντες» επιστρεψωμεν προς αυτον, ιασεται ημων
δια Ἰησου Χριστου «τα συντριμματα»· ημεις δε αποκρινομενοι, οι μη μελλοντες μηδε
βραδυνοντες περι της σωτηριας ως εκεινος ο Ἰσραηλ, φαμεν· «Οιδε ημεις εσομεθα
σοι.» Ὁ μεν θεος ειπεν· «Ἐπιστραφητε, υιοι, επιστρεφοντες, και ιασομαι τα
συντριμματα υμων», οι δε απο των εθνων· «∆ουλοι εσομεθα ημεις», ου προτερον
οντες, «σοι», αλλα δαιμονων οντες, αλλα δυναμεων αντι κειμενων τυγχανοντες·
«οτε» γαρ «διεμεριζεν ο υψιστος εθνη», εγενηθημεν ημεις ου «μερις» σου ουδε μετα
του λαου Ἰακωβ «σχοινισμα κληρονομιας» σου, αλλα γεγοναμεν αλλων μεριδες·
ομως δε ημεις οι γενομενοι αλλων ποτε μεριδες, σου ειποντος ημιν «Ἐπιστραφητε,
υιοι, επιστρεφοντες, και ιασομαι τα συντριμματα υμων» απο κρινομεθα· <«Οιδε>
ημεις»· τουτο γαρ περιεμενομεν, την κλησιν, μονον. Ουχ ως εκεινοι εκληθησαν και
παρηιτη σαντο, ουτω και ημεις καλουμενοι παραιτουμεθα. Ἔχομεν γαρ εν ταις του
ευαγγελιου παραβολαις, οτι τινων κεκλη μενων προηγουμενως «ο μεν τις ελεγε·
γυναικα εγημα, εχε με παρηιτημενον, ο δε τις· ζευγη βοων ηγορασα πεντε, πορευομαι
δοκιμασαι αυτα, εχε με παρηιτημενον». Ουχ ουτως ουν ημεις, οι απο των εθνων,
εκληθημεν και παραι τουμεθα· δια τι; περι ποιον αγρον ινα καταγενωμεθα; περι
ποιαν γυναικα σοφην; αλλα περι τι αλλο ασχοληθω μεν; Ειρηκεν ουν ο θεος ημιν·
«Ἐπιστραφητε, υιοι, επιστρε φοντες, και ιασομαι τα συντριμματα υμων»· και βλε
ποντες εαυτων τα συντριμματα και περι της ιασεως επαγ γελιαν, ευθεως ημεις
αποκρινομεθα και λεγομεν· «Ἰδου ημεις εσομεθα σοι, οτι συ κυριος ο θεος ημων.»
Ἐπα κουσαντες ουν και ειποντες· «εσομεθα σοι», μνημονευω μεν, οτι υπεσχομεθα
15

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

θεωι, λεγοντες αυτωι το «εσομεθα σοι»· και ειποντες αυτωι το «εσομεθα σοι» μηδενος
αλλου γενωμεθα, μη πνευματος οργης, μη πνευματος λυπης, μη πνευματος
επιθυμιας, μη του διαβολου γενωμεθα, μη των αγγελων αυτου· αλλα κληθεντες και
ειποντες· «Ἰδου ημεις εσομεθα σοι», δειξωμεν τοις εργοις, οτι επαγγειλαμενοι
γενεσθαι αυτου, ουδενι αλλωι η αυτωι εαυτους ανεθηκαμεν. Και λεγομεν· «Ὅτι συ
κυριος ο θεος ημων ει»· ουδενα γαρ θεον ημεις ομολογουμεν, ου την κοιλιαν ως οι
γαστριμαργοι, «ων ο θεος η κοιλια»· ου το αργυριον ως οι φιλαργυροι, και την
πλεονεξιαν, ητις εστιν ειδωλολατρια, ουδε αλλο τι εκθεουμεν και θεο ποιουμεν, ων
οι πολλοι θεοποιουσιν, αλλα ημιν ο επι πασι θεος, ο «επι παντων», ο «δια παντων»,
ο «εν πασι» θεος εστιν, και <επει> ηρτημεθα της αγαπης της προς τον θεον–η γαρ
αγαπη κολλαι ημας τωι θεωι–λεγομεν· «Ἰδου οιδε ημεις εσομεθα σοι, οτι συ κυριος ο
θεος ημων.» 5.3 Ειτα καταγνοντες των προτερων ημων κακων–οτε μεγαλα μεν
ενομιζομεν και υψηλα τα ειδωλα, προσεκυνου μεν και θαυμαστα ενομιζομεν οις
ελατρευομεν, νυνι δε κατεγνωμεν οτι εκεινα παντα ψευδη ην και ουδεν ετυγχανεν –
λεγομεν «επιστρεφοντες»· «Ὄντως εις ψευδος ησαν οι βουνοι», και ημεις
καταγνοντες των προτερων υψη λων και των προτερων θαυμασιων. Και ταχα εαν
φιλοτεχ νωμεν, ευρησομεν την διαφοραν των εν τοις εθνεσι βουνων και ορεων,
ατινα καταλιποντες οι ειποντες· «Ἰδου οιδε ημεις εσομεθα σοι, οτι συ κυριος ο θεος
ημων ει», κατη γορουσιν αυτων ως ψευδων, και των βουνων και των ορεων. Τις ουν
η διαφορα των εν τοις εθνεσιν ορεων και βουνων, ων κατεγνωκοτες λεγομεν·
«Ὄντως εις ψευδος ησαν οι βουνοι και η δυναμις των ορεων»; Τουτο λεγομεν ημεις
καταγνοντες των προτερων. Τα προσκυνουμενα παρα τοις εθνεσι τα μεν
προσκυνειται ως θεοι, τα δε ως ηρωες. Ὁμολογουσι γαρ και αυτοι περι τινων, <οτι
ανθρω ποι> προτερον ησαν και απεθεωθησαν· Ἡρακλεα προσκυ νουσιν ουχ ως
γεγεννημενον θεον, αλλ' ως εξ ανθρωπου εις θεον μεταβληθεντα· Ἀσκληπιον
προσκυνουσιν ως εξ ανθρωπων δι' αρετην εις θεον μεταβεβληκοτα· οταν δε
προσκυνωσι τους πατερας τουτων ονομαζομενους παρ' αυτοις θεους, προσκυνουσιν
ουχ ως μεταβαλοντας εξ ανθρω πων εις θεους, αλλ' ως εκεινοι οιονται, θεους
αρχηθεν οντας. Ἔσονται μεν ουν <οι> αρχηθεν μεν θεοι νομιζομε νοι τοις εθνεσιν τα
ορη και «η δυναμις των ορεων», οι δε νομιζομενοι παρ' αυτοις νυν μεν ειναι θεοι,
προτερον δ' ανθρωποι γεγονεναι, ουτοι εισιν «οι βουνοι». Ἐγνωκοτες ουν αμφοτερα
<τα> προσκυνουμενα ταγματα φασιν· «Ὄντως εις ψευδος ησαν οι βουνοι και η
δυναμις των ορεων.» Ου γαρ υπολαμβανουσιν οι αυτοις λατρευον τες, οτι ψευδη
εστι ταυτα· διοπερ οιονται τους χρησμους <αληθινους ειναι χρησμους> και τας
θεραπειας αληθινας ειναι θεραπειας, ουχ ορωντες διαφοραν «πασης δυναμεως και
σημειων και τερατων ψευδους εν πασηι απατηι αδικιας τοις απολλυμενοις
γινομενων» προς πασαν δυναμιν σημειων και τερατων αληθειας. α μεν γαρ εποιει
Χριστος Ἰησους, ταυτα ην σημεια αληθειας, και προ αυτου α μεν εποιει Μωσης,
δυναμις ην αληθειας, α δε εποιουν οι Αιγυπτιοι, σημεια μεν ην και τερατα ψευδους,
ουτως δε και α εποιει Σιμων μετα τον Ἰησουν ο μαγος, ωστε αποπλαναν το εθνος της
Σαμαρειας και νομιζεσθαι αυτον ειναι «δυνα μιν θεου», και αυτα ην σημεια και
τερατα ψευδους. Ὅταν ουν καταγνωμεν εκεινων, λεγομεν οι κατεγνω κοτες·
«Ὄντως εις ψευδος ησαν οι βουνοι και η δυναμις 5.4 των ορεων»· ειτα επει ημεις οι
απο των εθνων ισμεν οτι τωι «παραπτωματι του Ἰσραηλ οδον ελαβομεν σωτη ριας»,
και εκεινοι εξω εισιν εκβεβλημενοι, μεχρι το πλη ρωμα ημων εισελθηι, ισμεν δε οτι
εαν «το πληρωμα των εθνων εισελθηι, μετα τουτο πας Ἰσραηλ σωθησεται», δια τουτο
φαμεν πρωτον μεν το «Ὄντως εις ψευδος ησαν οι βουνοι και η δυναμις των ορεων»,
δευτερον δε περι του Ἰσραηλ σωθησομενου μετα το πληρωμα των εθνων· «Πλην δια
κυριου θεου ημων η σωτηρια του Ἰσραηλ.» Ἐπει δε απαξ εμνησθημεν του
16

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αποστολικου ρητου λεγον τος οτι «τωι παραπτωματι, ωι παρεπεσεν ο Ἰσραηλ, η
σωτηρια γεγονε τοις εθνεσιν», και οταν «το πληρωμα των εθνων εισελθηι», εξω
μενοντος του Ἰσραηλ, μετα το εισερχομενον πληρωμα των εθνων «τοτε πας Ἰσραηλ
σωθη σεται», φερε τα κατα τους τοπους τουτους αναπτυξωμεν. Ἦν <τις> Ἰσραηλ
σωιζομενος. Ἐξεπεσεν ο πολυς Ἰσραηλαλλα «λειμμα κατ' εκλογην χαριτος γεγονεν»,
περι ου λειμματος μυστικως «εν Ἠλιαι» λελεκται· «Κατε λιπον εμαυτωι
επτακισχιλιους ανδρας, οιτινες ουκ εκαμψαν γονυ τηι Βααλ», και ερμηνευων περι
του λειμματος τουτου ο αποστολος φησιν· «Ἄρ' ουν και εν τωι νυν καιρωι λειμμα
κατ' εκλογην χαριτος γεγονεν.» Ουκουν Ἰσραηλ καν λειμμα σωιζομενον,
καταλειφθεντος του Ἰσραηλ. Ταυτα τα δυο ταγματα, ει δυνατος ει, μεταγαγε μοι και
επι τους απο των εθνων· ου γαρ ειπεν· οταν παντα τα εθνη σωθηι, τοτε πας Ἰσραηλ
σωθησεται, αλλ' «οταν το πληρωμα των εθνων εισελθηι, τοτε πας Ἰσραηλ
σωθησεται»· ου τις Ἰσραηλ σωθησεται μετα παντα τα εθνη, αλλα μετα «το πληρωμα
των εθνων». Ει τις δυναται, το λοιπον, ωσπερ ευρεν τον Ἰσραηλ σωιζομενον μετα το
πληρωμα των εθνων, διαβας τωι λογωι κατανοησατω, ποτε «παντες δουλευσου σιν»
κατα τα εν τωι Σοφονιαι ειρημενα «τωι θεωι υπο ζυγον ενα και εκ περατων Αιθιοπιας
οισουσιν θυσιας αυτωι», οτε, ως εν εξηκοστωι εβδομωι λελεκται Ψαλμωι· «Αιθιο πια
προφθασει χειρα αυτης τωι θεωι», και ταις «βασι λειαις της γης» προστασσει ο λογος
λεγων· «Ἄισατε τωι κυριωι, ψαλατε τωι θεωι Ἰακωβ.» 5.5 Ουκουν λεγομεν ημεις οι απο
των εθνων περι μεν εαυτων, μετανοουντες επι τοις ψευδεσιν α ενομιζομεν ειναι
αληθη· «Ὄντως εις ψευδος ησαν οι βουνοι και η δυναμις των ορεων», περι δε του
μεθ' ημας σωθησομενου Ἰσραηλ· «Πλην δια κυριου θεου ημων η σωτηρια του οικου
Ἰσ ραηλ»· ειτα εξομολογουμενοι περι των αμαρτηματων, εν οις και οι πατερες ημων
γεγονασιν και ημεις αυτοι ειδω λολατρουντες, φαμεν· «Ἡ δε αισχυνη κατηναλωσεν
τους μοχθους των πατερων ημων απο νεοτητος αυτων, τα προβατα αυτων και τους
βοας αυτων, τους υιους αυτων και τας θυγατερας αυτων.» «Ἡ αισχυνη
κατηναλωσεν τους μοχθους των πατερων ημων» και ταδε τα ειρημενα. Ουκουν ει
μελλει καταναλισκεσθαι ο μοχθηρος μοχθος και το ψευδες εργον των πατερων,
αισχυνην δει γενεσθαι· πριν γαρ αισχυνης ου «καταναλισκεται ο μοχθος των
πατερων ημων» και τα επιφερομενα. ∆ια τουτο κατανοη σωμεν αμαρτανοντων
διαφορας. Εισιν αμαρτανοντες και ουκ αισχυνομενοι ουδε αιδουμενοι επι ταις
αμαρτιαις αυτων ουδε ερυθριωντες. Τοιουτοι εισιν οι «απηλγηκοτες και εαυτους
παραδοντες πασηι ασελγειαι και πασηι ακαθαρσιαι»· βλεπεις γαρ τους απο των εθνων
τινα τροπον ως αριστειας εσθ' οτε καταλεγουσιν τας πορνειας και τας μοιχειας
εαυτων, ουδε αιδουμενοι ομολογειν τα τοιαυτα πεποιηκε ναι, και ου λεγουσιν αυτα
αμαρτηματα. Ὅσον ουκ αισχυ νονται, ουκ αναλισκονται αυτων οι μοχθοι, ουκ
αναλισκε ται αυτων τα αμαρτηματα. Ἀρχη αγαθων εστιν το αισχυν θηναι τινα α ουκ
ηισχυνετο. ∆ια τουτο εγω ου καταραν νομιζω εν τοις προφηταις λεγεσθαι εν τωι
«αισχυνθητω σαν και εντραπητωσαν παντες οι μισουντες Σιων»· ευχεται γαρ τους
αναισθητους <των> της αισχυνης εργων εις συναισθησιν ερχεσθαι, ινα αισχυνθεντες
δυνηθωσιν αναλωσαι τους μοχθους και τα αμαρτηματα αυτων. 5.6 Τα δε αλογα των
πατερων κινηματα «προβατα» ειπεν και «μοσχους». Ου γαρ παντα τα αλογα
επαινετα, αλλ' εστιν αλογα τινα ψεκτα, ωσπερ τα προβατα των πατερων των
ημαρτηκοτων, εστιν δε τινα αλογα επαινετα, οιον· «Τα εμα προβατα της φωνης μου
ακουουσιν.» Προβατα ην και ταυτα, οις αναλογον εχομεν τον λογον, εχοντες τον
ποιμενα τον καλον εν ταις ψυχαις ημων. Ἐπαν γαρ λεγηι ο σωτηρ· «Ἐγω ειμι ο
ποιμην ο καλος», ουκ ακουω μονον καθολικως, ως παντες ακουουσιν, οτι ποιμην
εστιν των πιστευοντων, –και τουτο μεν γαρ και υγιες και αληθες, –αλλα και εν τηι
εμηι ψυχηι οφειλω εχειν ενδον μου τον Χριστον, ενδον μου τον καλον ποιμενα,
17

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ποιμαινοντα τα εν εμοι αλογα κινηματα, ινα μηκετι επι την νομην ως ετυχεν
εξερχηται, αλλ' αγομενα υπο του ποιμενος ταυτα τα αλλοτρια ποτε τυγχανοντα
αυτου ιδια γενηται αυτου. ∆ια τουτο νυν, εαν ποιμην ηι εν εμοι, αρχει μου των αισθη
σεων· ουκετι εισιν υπο νουν αλλοτριον, η υπο Φαραω, η υπο Ναβουχοδονοσορ, αλλα
υπο τον καλον ποιμενα. 5.7 «Ἡ αισχυνη» ουν «κατηναλωσεν τους μοχθους των
πατερων ημων απο νεοτητος αυτων, τα προβατα αυτων και τους βοας αυτων.» Ἔστι
τι εν ημιν γεωργουν ημας, ητοι δε κακως γεωργουν, ει γε δει λεγειν το κακως επι
του γεωργουντος, η καλως γεωργουν. Ει μεν ουν κακως γεωργει, μοχθος εστι των
πατερων καταναλισκομενος υπο της αισχυνης αυτων· ει δε καλως γεωργει, ουκ εστι
των πατερων μοχθος. Ἀλλα μοσχος εστιν αφ' ων τα πρωτοτοκα αναφερεται επι του
θυσιαστηριου του θεου. «Τους υιους αυτων και τας θυγατερας αυτων» λεγου σιν
ουτοι· τινων «αυτων» η «των πατερων» <οι> υιοι αναλισκονται υπο της αισχυνης
αυτων και αι θυγατερες; Πολλακις ειπομεν τα της ψυχης γεννηματα, οτι τα νοη ματα
μεν εισιν υιοι, τα δε εργα και αι πραξεις αι δια του σωματος θυγατερες· επει ουν εστι
τινα νοηματα μοχθηρα, οποια ενοησαν οι απο των εθνων, εστιν δε και εργα μοχ
θηρα, δια τουτο υιοι και θυγατερες αναλισκονται υπο των πεποιηκοτων, εαν
αισχυνη αυτοις εγγενηται περι των ημαρτημενων. Ἡμας δε μη ειη ποιειν υιους και
θυγατερας δεομενους αναλωσεως της απο της αισχυνης. 5.8 Μετα ταυτα λεγουσιν
ουτοι οι εξομολογουμενοι το «εκοι μηθημεν εν τηι αισχυνηι ημων» και μετα τουτο
φασιν· «και επεκαλυψεν» φησιν «ημας η ατιμια ημων». Περι του καλυμματος
πολλακις ημιν ειρηται του επικειμενου τωι προσωπωι των μη επιστρεφοντων προς
κυριον· δι' ο καλυμμα «εαν αναγινωσκηται Μωσης», ο αμαρτωλος ου νοει αυτον·
«Καλυμμα» γαρ «εις την καρδιαν αυτου κειται»· δι' ο καλυμμα, εαν αναγινωσκηται
η παλαια διαθηκη, ου συνησει ο ακουων· δι' ο καλυμμα και «το ευαγγελιον τοις
απολλυμενοις εστι κεκαλυμμενον». Ἐλε γομεν τοινυν περι του καλυμματος οτι η
αισχυνη εστι το καλυμμα· οσον γαρ εχομεν τα εργα της αισχυνης, δηλον οτι εχομεν
το καλυμμα κατα το ειρημενον που εν τεσσα ρακοστωι και τριτωι Ψαλμωι· «Και η
αισχυνη του προσω που μου εκαλυψεν με.» Παρεθεμην οτι ο μη εχων αισχυ νης εργα
ουκ εχει καλυμμα, οποιος ην ο Παυλος λεγων· «Ἡμεις δε παντες ανακεκαλυμμενωι
προσωπωι την δοξαν κυριου κατοπτριζομεθα.» Παυλος ουν ανακεκαλυμμενον εχει
το προσωπον· ου γαρ εχει αισχυνης εργα· ο μη ως Παυλος ων κεκαλυμμενον εχει το
προσωπον. Ὡς ουν εκει «η αισχυνη του προσωπου μου εκαλυψεν με» ειρηται εν
τεσσαρακοστωι και τριτωι Ψαλμωι, τον αυτον τροπον ειρηται ενθαδε· «Ἐκαλυψεν»
φησιν «ημας η ατιμια ημων». Ὅσον ατιμιας εργα εργαζομεθα, καλυμμα εχομεν επι
την καρδιαν ημων κειμενον. Ει θελομεν το καλυμμα το απο της ατιμιας αποθεσθαι,
επι τα της τιμης εργα καταντησωμεν και νοησωμεν εκεινο το υπο του σωτη ρος
ειρημενον· «Ἵνα παντες τιμωσι τον υιον καθως τιμωσι τον πατερα», νοησωμεν και
το παρα τωι αποστολωι ειρημενον· «∆ια της παραβασεως του νομου τον θεον
ατιμαζεις.» Ὁ δικαιος «ως τιμαι τον πατερα τιμαι τον υιον»· η ατιμια, οταν ατιμαζω
τον υιον, αυτη καθ' ην ατι μαζω τον πατερα η τον υιον, επικαλυμμα γινεται του
προσωπου μου, και λεγω· «Και επεκαλυψεν ημας η ατι μια.» ∆ια τουτο νοησαντες το
καλυμμα το επικειμενον απο των της αισχυνης εργων, απο των της ατιμιας
πραξεων, περιελωμεθα το καλυμμα. Ἐφ' ημιν εστιν περιαιρεθηναι το καλυμμα,
ουδενος αλλου εστιν· «ηνικα» γαρ «επεστρε φεν προς κυριον Μωσης, περιηιρειτο το
καλυμμα». Ὁραις ως Μωσης ποτε λαμβανεται και επι του λαου; Ὅσον ουκ
επεστρεφεν προς κυριον συμβολον ων του λαου του μη επιστρεφοντος προς κυριον,
καλυμμα ειχεν επικειμενον αυτου τωι προσωπωι· οτε δε επεστρεφε προς κυριον
συμβο λον γινομενος των επιστρεφοντων προς κυριον, τοτε «πε ριηιρειτο το
καλυμμα»· και ουχ οιον ο θεος αυτωι εκε λευεν· περιθου το καλυμμα, –ου γαρ ειπεν ο
18

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

κυριος προς Μωσην· περιθου το καλυμμα, –αλλ' ιδων Μωσης, οτι ου δυναται ο λαος
ιδειν την δοξαν αυτου, τοτε επετιθει το «καλυμμα επι το προσωπον», και ου
περιεμενεν θεον λεγοντα· περιελου το καλυμμα, «ηνικα αν επεστρεφεν προς
κυριον». 5.9 Τουτο ουν γεγραπται, ινα και συ, το καλυμμα επιτι θεις σου τωι
προσωπωι δια των της ατιμιας και των της αισχυνης εργων, αυτος εργασηι και το
περιαιρεθηναι το καλυμμα· εαν επιστρεψηις προς κυριον, τοτε περιαιρεις το
καλυμμα, και ουκετι ερεις το «επεκαλυψεν ημας η ατιμια ημων». Οιον οργη
επικειμενη τηι ψυχηι ημων κατα τινος επικειται καλυμμα ημων επι το προσωπον· δια
τουτο ει θελομεν προσευχομενοι ειπειν· «Ἐσημειωθη εφ' ημας το φως του προσωπου
σου, κυριε», περιαιρωμεν το καλυμμα και ποιησωμεν το αποστολικον εκεινο το
«βουλομαι ουν προσευχεσθαι τους ανδρας εν παντι τοπωι επαιροντας οσιους χειρας
χωρις οργης και διαλογισμων». Ἐαν περιελωμεν την οργην, περιειλομεν το
καλυμμα, εαν τα παθη παντα· οσον δε ταυτα εστιν εν τωι νωι ημων, εν τωι λογισμωι
ημων, επικειται τωι ενδον προσωπωι, <τωι> ηγε μονικωι ημων, το καλυμμα και η
ατιμια, του μη βλεπειν ημας την δοξαν του θεου λαμπουσαν. Ουκ εστιν ο θεος ο απο
κρυπτων αυτου την δοξαν αφ' ημων, αλλ' ημεις το καλυμμα απο της κακιας
επιτιθεντες τωι ηγεμονικωι. 5.10 «∆ιοτι εναντιον του θεου ημων ημαρτομεν ημεις και
οι πατερες ημων.» Ειθε και ημεις λεγωμεν, ως ουτοι κατα την προσωποποιιαν του
προφητου, «ημαρτομεν». Ου ταυτον εστιν το «ημαρτομεν» τωι αμαρτανομεν· ο μεν
γαρ ετι εν αμαρτιαι ων μη λεγετω «ημαρτομεν», ο δε προαμαρ τησας, ακριβως δε
μετανοησας λεγετω «ημαρτομεν», ως και εν τωι ∆ανιηλ γεγραπται εξομολογησις των
μηκετι αμαρτανοντων λεγοντων· «Ἡμαρτομεν, ηνομησαμεν», και εν Ψαλμοις· «Μη
μνησθηις ημων ανομιων αρχαιων» φησιν ο προφητης. Και ημεις ουν
εξομολογησωμεθα τας αμαρτιας, ειθε μη χθιζας, ειθε μη τριθημερινας, αλλ' ειθε
εξομολογουμενοι εξομολογησωμεθα περι αμαρτηματων προ πεντεκαιδεκα ετων
γεγενημενων, τωι μηκετι αμαρτιαν εχειν μετ' εκεινα επι πεντεκαιδεκα ετη· ει δε χθες
ημαρ τομεν, ουπω αξιοπιστοι εσμεν εξομολογουμενοι περι των αμαρτηματων ημων,
ουδε χωραν εχει απαλειφθηναι τα αμαρτηματα ημων ταυτα. «∆ιοτι ημαρτομεν ημεις
και οι πατερες ημων απο νεο τητος ημων εως της ημερας ταυτης»–εκεινα μεν αλλως
λελεχθω εις διδασκαλιαν την περι τροπου αριστου εξομο λογησεως, ταυτα δε εστιν
κατηγορια του εκ πολλου αμαρ τανειν–»απο νεοτητος» φησιν «εως της ημερας
ταυτης, και ουχ υπηκουσαμεν της φωνης κυριου του θεου ημων»· ημαρτομεν, και
ουχ υπηκουσαμεν εως του παροντος, ειτα επιστρεψαντες και αρχην εχοντες
επιστροφης λεγουσιν το «ημαρτομεν, και ουχ υπηκουσαμεν». Ουδε γαρ αμα τωι
θελειν υπακουσαι ηδη ευθεως υπακουομεν· και γαρ ετι χρονου δει, ωσπερ επι των
τραυματων προς την ιασιν, ουτως και επι της επιστροφης, προς το τελειως και καθα
ρως επιστρεψαι προς τον θεον. 5.11 Ἐπι τουτοις περι του Ἰσραηλ λεγει ο θεος· «Ἐαν
επιστραφηι Ἰσραηλ προς με, λεγει κυριος, και επιστραφησε ται», τουτεστιν <εαν>
τελειως επιστρεψηι, και επιστρα φησεται επιστροφηι, οιονει αρξηται επιστρεφειν· ειτα
φησι· «και εαν περιεληι τα βδελυγματα αυτου εκ του στοματος αυτου, και απο
προσωπου μου ευλαβηθηι, και ομοσηι· ζηι κυριος εν αληθειαι και εν κρισει και εν
δικαιο συνηι, και ευλογησουσιν εν αυτωι εθνη.» Ἐαν ταδε ποιη σωσιν, «ευλογησουσιν
εν αυτωι εθνη»· τινα δε ταδε ποιη σωσιν, ινα ευλογησωσιν εν αυτωι εθνη; «Ἐαν
περιεληι τα βδελυγματα αυτου εκ του στοματος αυτου.» Τι δε το περιελειν «τα
βδελυγματα εκ του στοματος»; Ὅσα κακως λεγομεν, βδελυγματα εισιν εν τωι στοματι
ημων. Περιελωμεν τοινυν τα βδελυγματα εκ του στοματος ημων, περιαιρουντες
καταλαλιας, λογους ματαιους, αργους λογους και μελλοντας ημας ποιειν
εγκαλεισθαι «εν ημεραι κρι σεως· εκ γαρ των λογων σου δικαιωθησηι, και εκ των
λογων σου καταδικασθησηι». Ειπερ ουν θελομεν απαντη σαι ημιν το «και
19

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ευλογησουσιν εν αυτωι εθνη, και εν αυτωι αινεσουσιν τωι θεωι εν Ἱερουσαλημ»,
ποιησωμεν τα απ' αρχης ειρημενα, ποιον δε πρωτον; περιελειν «τα βδελυγ ματα εκ
του στοματος» ημων· εξης εστιν και το «απο του προσωπου μου ευλαβηθησηι»·
δευτερον τουτο ποιη σωμεν, ουχ απλως, ινα ευλαβηθωμεν· ταχα γαρ εστιν ευλαβεια
γινομενη, ουκ απο προσωπου δε του θεου. Οι γουν ουκ επιστημονως φοβουμενοι,
προτιθεμενοι δε φοβει σθαι, ουκ απο προσωπου του θεου ευλαβουνται· οσοι δε μετ'
επιστημης ευλαβουνται, τωι αει βλεπειν και αναζω γραφειν εαυτοις το «προσωπον
του θεου γινομενον επι τους ποιουντας τα κακα, του εξολοθρευθηναι εκ γης το
μνημοσυνον αυτων», ουτοι εισιν οι απο προσωπου του θεου ευλαβουμενοι. 5.12
«Ἐαν περιεληι τα βδελυγματα <αυτου> απο του στομα τος αυτου, και απο του
προσωπου μου ευλαβηθηι, και ομοσηι· ζηι κυριος, εν αληθειαι και εν κρισει και εν
δικαιο συνηι.» Ἴδωμεν ημεις εαυτους οι ομνυοντες, τινα τροπον ουκ εν κρισει
ομνυομεν αλλ' ακριτως, ωστε γενεσθαι ημων τους ορκους εθει μαλλον η κρισει.
Συναρπαζομεθα γουν, και τουτο ελεγχων ο λογος φησιν· «και εαν ομοσηι· ζηι κυριος,
εν αληθειαι και εν κρισει και εν δικαιοσυνηι». Οιδαμεν εν τωι ευαγγελιωι ειρημενον
υπο του κυριου προς τους μαθητας· «Ἐγω δε λεγω υμιν μη ομοσαι ολως», ιδω μεν δε
και τουτο το ρητον· και εαν διδωι θεος, συνεξετασθη σεται τα αμφοτερα. Ταχα γαρ
πρωτον δει ομοσαι «εν αληθειαι και εν κρισει και εν δικαιοσυνηι», ινα μετα τουτο
προκοψας τις αξιος γενηται του μη ομνυειν ολως, αλλ' εχειν «ναι» μη δεομενον
<μαρτυρων> του ειναι τουτο, και εχειν αυτον «ου» μη δεομενον μαρτυρων του ειναι
αυτο αληθως «ου». «Και ομοσηι» ουν «ζηι κυριος εν αληθειαι». Ἐν τωι ομνυοντι
πρωτον ζητω το μη ψευδος, αλλα το αληθες, ινα μετα αληθειας ομοσηι, –ημεις δε οι
ταλανες και επιορ κουμεν, –αλλ' εστω «μετα αληθειας», ουδε <ουτως> καλως ορκος
γινεται, «αλλ' εν κρισει»· δεδοσθω γαρ, εθει ομνυω· <ουκ ομνυω> «εν κρισει». Ει δεοι
παρα λαμβανειν εις τον τοιουτον ορκον τον θεον τον του παντος <και> τον Χριστον
αυτου επι τοδε το πραγμα, πηλικον δει ειναι το πραγμα, ινα γονατα θω και ομοσω;
Προς την απιστιαν γενομενην εν τισιν περι του λογου μου θερα πευων τουτο
ποιησαιμι ποτε, ει δε ως ετυχεν, ει ουτως ομνυοιμι, αμαρτοιμι αν. «Ἐαν» ουν
«ομοσηι· <ζηι> κυριος, μετα αληθειας, και εν κρισει» μη ακριτως «και εν δικαιοσυνηι»
μη αδικως, «και ευλογησουσιν εν αυτωι εθνη»· ηνωσεν αμφοτερα, τους απο των
εθνων και τον Ἰσραηλ, ειπεν περι των εθνων, ειπεν 5.13 και περι του Ἰσραηλ·
επιφερει· «και ευλογησουσιν εν αυτωι εθνη, και εν αυτωι αινεσουσιν τωι θεωι εν
Ἱερουσαλημ. Ὅτι ταδε λεγει κυριος τοις ανδρασιν Ἰουδα και τοις κατοικουσιν
Ἱερουσαλημ»· ειρηκεν τοις απο των εθνων, ειρηκεν και τοις απο του Ἰσραηλ, λεγει
τοις απο του Ἰουδα. Μεμνημαι των πρωην ειρημενων περι του Ἰουδα και των
κατοικουντων εν Ἱερουσαλημ τροπολογιων· κατοι κουμεν γαρ ημεις, εαν ο θεος
διδωι, εν τηι Ἱερουσαλημ. Ἐπει «οπου ο θησαυρος, εκει και η καρδια», εαν θησαυ
ριζωμεν εν ουρανωι, και εχομεν την καρδιαν εν Ἱερου σαλημ τηι ανω, περι ης ο
αποστολος φησιν· «Ἡ δε ανω Ἱερουσαλημ ελευθερα εστιν, ητις εστιν μητηρ ημων,
ως γεγραπται» και τα εξης. «Ταδε» ουν «λεγει κυριος τοις ανδρασιν Ἰουδα και τοις
κατοικουσιν Ἱερουσαλημ· νεωσατε εαυτοις νεωματα, και μη σπειρετε επ' ακανθαις».
Ὁ λογος ουτος μαλιστα τοις διδασκουσι λεγεται, ινα μη προτερον εμπιστευσωσιν τα
λεγομενα τοις ακροαταις προ του νεωματα ποιησαι εν ταις ψυχαις αυτων. Ὅταν γαρ
«αροτρωι επιβαλοντες την χειρα» νεωματα ποιησωσιν εν ταις ψυχαις, κατα «την γην
την καλην» και «αγαθην» τουτων ακουοντων, τοτε σπειροντες ου σπειρουσιν «επ'
ακανθαις». Ἐαν δε προ του αροτρου και προ του νεωματα ποιησαι εν τωι ηγεμο νικωι
των ακουοντων, λαβηι τις τα σπερματα τα αγια, τον περι του πατρος λογον, τον περι
του υιου, τον περι του αγιου πνευματος, τον λογον τον περι αναστασεως, τον λογον
τον περι κολασεως, τον λογον τον περι αναπαυ σεως, τον περι νομου, τον περι
20

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

προφητων, και απαξαπλως εκαστου των γεγραμμενων, και σπειρηι, παραβαινει την
λεγουσαν εντολην πρωτον «νεωσατε εαυτοις νεωματα», δευτερον «και μη σπειρετε
επ' ακανθαις». Ἀλλα ερει τις των ακουοντων· εγω ου διδασκω, ουχ υποκειμαι ταυτηι
τηι εντοληι. Και συ γεωργος γενου σεαυ του, και μη σπειρηις επ' ακανθαις, αλλα
νεωμα ποιησον μοι το χωριον, ο πεπιστευκεν σοι ο θεος των ολων· κατανοη σον το
χωριον, ιδε που εισιν ακανθαι, που «μεριμναι βιωτικαι και πλουτου <απατη και>
φιληδονια»· και κατα νοησας τας ακανθας τας εν τηι ψυχηι σου ζητησον το λογι κον
αροτρον, περι ου ο Ἰησους φησιν το «ουδεις βαλων την χειρα επ' αροτρον και
στραφεις εις τα οπισω ευθετος εστιν τηι βασιλειαι του θεου»· ζητησας αυτο και ευρων,
απο των γραφων συναγαγων τους βους τους εργατας τους καθα ρους, αροτριασον
και νεωσον την γην, και ινα μηκετι ηι παλαια, ποιησον αυτην νεαν «εκδυσαμενος
τον παλαιον ανθρωπον συν ταις πραξεσιν αυτου και ενδυσαμενος τον νεον τον
ανακαινουμενον εις επιγνωσιν». Ποιησεις σεαυτωι νεωμα, και εαν ποιησηις το νεωμα,
λαβε σπερματα απο των διδα σκοντων, λαβε σπερματα απο του νομου, λαβε απο των
προφητων, απο των ευαγγελικων γραφων, <απο των> αποστολικων λογων, και
λαβων ταυτα τα σπερματα σπει ρον την ψυχην δια της μνημης και της μελετης. Αυτο
ματα ταυτα δοξει ανατελλειν· το <δ'> αληθες ουκ αυτα ανατελει μετα την μνημην
αυτων, αλλ' ο θεος αυτα αυξησει· «Ἐγω εφυτευσα, Ἀπολλως εποτισεν, αλλ' ο θεος
ηυξησεν.» Και ει τις γε δεδυνηται κατανοησαι τας γραφας, ουτος πεποιηκεν νεωμα
και ποιησας νεωμα εσπειρεν ουκ εν ακανθαις. Ταυτα τα σπερματα οικονομειται υπο
θεου ουκ αιφνιδιον γενεσθαι σταχυς, <αλλ'> ως εν τωι κατα Μαρ κον ευαγγελιωι
«πρωτον χορτος, ειτα σταχυς», ειτα ετοιμον γινεται «προς «θερισμον»»· οταν
γενηται ετοι μον προς θερισμον, ελευσονται οι επι τον θερισμον εξαποστελ λομενοι·
οταν γενηται ετοιμον προς θερισμον, ελευσονται προς ους ο λογος φησιν· «Ἐπαρατε
τους οφθαλμους υμων και θεασασθε τας χωρας, οτι λευκαι εισιν προς θερισ μον
ηδη.» Φησιν ουν ημιν· «Νεωσατε εαυτοις νεωματα, και μη σπειρετε επ' ακανθαις»,
εαν δε πριν καθαρηις σου την ψυχην ετι εχων ακανθας προσιηις τωι διδασκειν η δυνα
μενωι η νομιζομενωι η επαγγελλομενωι και αιτηις μαθηματα και σπερματα
πνευματικα, παραβαινεις την λεγουσαν εντο 5.14 λην· «μη σπειρετε επ' ακανθαις»·
και εξης τουτωι λεγεται· «Περιτμηθητε τωι θεωι <υμων>, και περιτεμεσθε την
ακροβυστιαν της καρδιας υμων.» «Περιτμηθητε τωι θεωι υμων»· αναγκαιως
προσκειται το «περιτμηθητε τωι θεωι υμων», νοησεις δε αυτο απο του παραδειγματος
του αισθητου. Περιτεμνονται, κατα το αισθητον λεγω, ου μονον οι εκ περιτομης
κατα τον Μωσεως νομον, αλλα και αλλοι πολλοι. Των Αιγυπτιων ειδωλοις οι ιερεις
περι τεμνονται, αλλ' εκεινη η περιτομη ειδωλοις περιτομη εστιν και ουκ εστιν «τωι
θεωι» γινομενη περιτομη· η δε Ἰουδαιων ταχα, παντως δε τοτε, «τωι θεωι» εγινετο.
Ἐαν ουν λεγηι ο λογος· «Περιτμηθητε τωι θεωι υμων», νοησας το ρητον μεταβηθι και
επι την τροπολογιαν, ινα ευρηις πως των περιτεμνομενων τροπολογικως–ωστ' αν
ειπειν ταχα τινας αυτων· «Ἡμεις εσμεν η περιτομη»–οι μεν περι τεμνονται τωι θεωι,
οι δε περιτεμνοναι μεν, ου τωι θεωι δε. Εισιν δε και αλλοι λογοι παρα τον λογον τον
της αληθειας, παρα τον λογον τον της εκκλησιας· περιτεμνονται τα ηθη και την
καρδιαν ως τε ειπειν σωφρονιζουσιν οι φιλοσο φουντες, σωφρονιζουσιν οι απο των
αιρεσεων και γινεται αυτοις περιτομη, αλλα περιτομη μεν, ου τωι θεωι δε· περι τομη
γαρ λογωι ψευδει παρ' εκεινοις γινεται· οταν δε κατα τον εκκλησιαστικον κανονα,
κατα την προθεσιν της υγιους διδασκαλιας κοινωνικος ηις, ου περιτετμησαι μονον,
αλλα περιτετμησαι «τωι θεωι». «Περιτμηθητε» ουν «τωι θεωι υμων, και περιτεμεσθε
την ακροβυστιαν της καρδιας υμων.» Τις ταυτα ου παρερ χεται ως σαφη; Ουκουν
εστιν τις ακροβυστια της καρδιας και ταυτην δει περιτεμνεσθαι. Ὁ ακριβωσας τον
λογον τοιαυ τα ζητων εν τωι τοπωι εξετασει· η ακροβυστια συγγενναται, η περιτομη
21

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

επικτητος εστιν, και οπερ εκ γενεσεως ελη λυθεν, τουτο περιαιρει η περιτομη· ει
τοινυν περιαιρει σθαι κελευει ο λογος «την ακροβυστιαν της καρδιας», οφειλει τι
ειναι συγγεγεννημενον τηι καρδιαι, ο λεγει ακρο βυστιαν, οπερ περιαιρεθηναι δει, ινα
τις περιτετμηται «την ακροβυστιαν της καρδιας». Ἐαν τις νοησηι το «ημεθα τεκνα
φυσει οργης ως και οι λοιποι», εαν τις νοησηι «το σωμα της ταπεινωσεως» εν ωι
γεγεννημεθα, εαν τις νοησηι το «ουδεις καθαρος απο ρυπου, ουδε ει μια ημερα ειη η
ζωη αυτου· αριθμητοι δε μηνες αυτου», οψεται τινα τροπον γεγεννημεθα μετα
ακαθαρσιας και ακροβυστιας της καρδιας ημων. 5.15 Ἵνα δε κατα το απλουστερον
παραδειγμα λεχθηι δυνα μενον προσαγαγειν υμας τωι ιδειν «την ακροβυστιαν της
καρδιας», παραθησομαι οτι κατα την πρωτην ηλικιαν ψευδο δοξιαι παντως γινονται
εν τηι ψυχηι· ου γαρ οιον τε εστιν αρχηθεν αληθη δογματα <και> καθαρα λαβειν τον
ανθρωπον· προενοησατο δε ο θειος λογος ιστοριας και γραφης της κατα το ρητον,
ινα θρεψηι τον κατα σαρκα γεγεννημενον τωι Ἀβρααμ εν τοις κατα σαρκα πρωτον
λογοις και γενηται πρωτος «ο εκ της παιδισκης», εις το δυνηθηναι μετα τουτον
γεννη θηναι τον «της ελευθερας» και τον «δια της επαγγε λιας». Ει νενοηται τουτο
δια τι παρεληφθη, δυναται νοει σθαι η ακροβυστια της καρδιας προγινομενη της
περιτο μης. Χρεια ουν ημιν τον λογον παραλαβειν τον καθαιροντα τα δογματα και
περιαιρουντα παντα τα γενομενα κατα ψευδοδοξιαν εν ημιν. Τουτο ουν εστιν το
αποθεσθαι την ακροβυστιαν της καρδιας ημων· ει γαρ καρδια εστιν εχουσα καθ' ημας
το ηγεμονικον, ενθα εστιν τα νοηματα, οθεν οι «διαλογισμοι εξερχονται οι
πονηροι», ο περιαιρου μενος τους διαλογισμους τους πονηρους «την ακροβυστιαν
της καρδιας» περιαιρειται, ο αποτιθεμενος την ψευδοδοξιαν περιτετμηται «την
ακροβυστιαν της καρδιας» αυτου και γινεται «ανηρ Ἰουδα» και «κατοικων
Ἱερουσαλημ», καθαρως περιτεμνομενος. Ἐαν δε τις μη αποθηται «την ακροβυστιαν
της καρδιας» αυτου, ιδωμεν τι απειλει αυτωι ο λογος· «Μη πως εξελθηι» φησιν «ως
πυρ ο θυμος μου και εκκαυθησεται, και ουκ εσται ο σβεσων.» Ἐξερχεται ουν ως πυρ
ο θυμος του κυριου επι τους μη περιτμηθεντας τωι θεωι, επι τους μη αποθεμενους
«την ακροβυστιαν της καρδιας» αυτων, «και ουκ εσται ο σβεσων απο προσωπου
πονηριας επιτηδευματων» αυτων. Το πυρ εκεινο υλην εχει την πονηριαν των
επιτηδευματων ημων· οπου ουκ ενι πονηρια επιτηδευμα των, ουκ εχει το πυρ οπου
νεμηθηι· οτι δε η υλη εκεινου του πυρος η πονηρια εστιν των επιτηδευματων, ακουε
του προφητου λεγοντος· «και ουκ εσται ο σβεσων απο προσωπου πονηριας
επιτηδευματων υμων». «Ἀναγγειλατε εν τωι Ἰουδαι, και εν Ἱερουσαλημ ακουσθητω·
ειπατε, [αναγγειλατε,] σημανατε σαλπιγγι επι της γης, και κεκραξατε μεγα.» Ταυτα,
φησιν, τα απαγγελ λομενα ειπατε «εν τωι Ἰουδαι», τοις απο της φυλης του Ἰουδα του
Χριστου, «προδηλον γαρ οτι εξ Ἰουδα ανατεταλ5.16 κεν ο σωτηρ ημων». «Σημανατε
σαλπιγγι επι της γης»· ο λογος ο υψηλος, ο διεγειρων τον ακροατην, ο παρα
σκευαζων αυτον «εις» τον «πολεμον» τον κατα των παθων, «εις» τον «πολεμον»
τον κατα των ενεργειων των αντικειμενων, ο παρασκευαζων αυτον εις τας «εορτας»
τας ουρανιους–εις αμφοτερα γαρ ταυτα λεγεται– παραλαμβανεται σαλπιγξ. Ἐν τοις
Ἀριθμοις ο τοιουτος λογος σαλπιγξ εστιν· οιον εμοι κελευει ο λογος και ει τινι
αλλωι–δεδοται δε τωι βουλομενωι και ζητησαντι τον νουν των γραφων–κελευει
ποιησαι «σαλπιγγας αργυρας ελατας». Ουτω φησιν ο λογος· «Σημανατε σαλπιγ γι επι
της γης, και κεκραξατε μεγα· ειπατε· συναχθητε και εισελθωμεν εις τας πολεις τας
τειχηρεις.» Εις ατειχιστον πολιν ου βουλεται ημας εισελθειν ο λογος του θεου, αλλ'
εις τετειχισμενην. «Ἡ εκκλησια του ζωντος θεου» τετει χισμενη υπο «της αληθειας»
του λογου· ουτος γαρ εστιν το τειχος, <ως> εν τωι επτακαιδεκατωι κειται Ψαλμωι, οτι
και «τειχος» εστιν ο θεος. «Ἀναλαβοντες φευγετε εις Σιων», οσοι εστε εξω της Σιων,
«αναλαβοντες φευγετε εις Σιων· σπευσατε, μη στητε», οι εν τηι προκοπηι σπευσατε επι
22

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

το Σκοπευτηριον, «οτι κακα εγω επαγω απο βορρα και συντριβην μεγα λην». Των
κακων επαγομενων «απο βορρα», βορρα του αντικειμενου, ως πολλακις λελεκται,
ος εαν ευρεθηι μη σπευσας μηδε εισελθων «εις τας πολεις τας τειχηρεις», μη
γενομενος «εν ταις εκκλησιαις του θεου», αλλ' εξω εστηκως, αυτος υπο των
πολεμιων καταληφθεις αναιρε θησεται. Τις δε εστιν ο πολεμιος; Ἴδωμεν εκ των εξης
τινα τροπον λεγεται· «Ἀνεβη λεων εκ της μανδρας αυτου, εξολοθρευων εθνη
εξηρεν.» Ουτος εστιν ο πολεμιος, ον δει ημας φυγειν. «Λεων» ημας καταδιωκει· τις
ουτος; Πετρος ημας διδασκει λεγων· «Ὁ αντιδικος υμων διαβολος ως λεων
ωρυομενος περιπατει ζητων τινα καταπιηι· ωι αντιστητε στερεοι τηι πιστει»· και κατα
τον ενατον Ψαλμον «ενεδρευει εν αποκρυφωι, ενεδρευει ως λεων εν τηι μανδραι
αυτου», και ενεδρευει ουτος ο λεων ουχ ημερας, αλλ' επαν γενηται νυξ· κατα γαρ
τον εκατοστον τριτον Ψαλμον· «Ἔθου σκοτος και εγενετο νυξ· εν αυτηι διελευσονται
παντα τα θηρια του δρυμου, σκυμνοι ωρυομε νοι αρπασαι και ζητησαι παρα του θεου
βρωσιν αυτοις.» 5.17 «Ἀνεβη» ουν «λεων εκ της μανδρας αυτου»· που; ποτε; Κατω
εστιν πεσων, εις τα κατωτατα της γης κατε ληλυθεν· «Ἀνεβη λεων εκ της μανδρας
αυτου.» Ἄνθρωπος ει, ανωτερω ει του διαβολου· κρειττων γαρ ει αυτου, οποιος εαν
ηις· εκεινος δια την κακιαν κατω εστιν. «Ἀνεβη» ουν «λεων εκ της μανδρας αυτου,
εξολο θρευων εθνη εξηρεν»· αναβας «εκ της μανδρας αυτου», τοπου του οικειου τηι
κολασει εαυτου, «εξολοθρευων εθνη εξη ρεν· εξηλθεν εκ του τοπου αυτου <του>
θειναι την γην σου εις ερημωσιν»· βουλεται εισελθειν σου εις την γην, περι ης προ
βραχεως ελεγομεν, εκαστον ημων βουλεται νεμη θηναι· ερχεται ουν «του θειναι την
γην σου <εις> ερημωσιν», ινα καταπατησηι τα σπερματα, ο λεων, ινα ποιησηι ερημον
σου την γην, «και πολεις σου καθαιρεθησονται παρα το μη κατοικεισθαι αυτας· επι
τουτοις περιζωσασθε σακ κους». Ἐπει ουν ανεβη λεων και απειλει σοι λεων και
βουλεται σου αφανισαι την γην, περιζωσαι σακκον, κλαιε και πενθει, δια των ευχων
παρακαλει τον θεον, ινα τουτον τον λεοντα εξολοθρευσηι απο σου και μη εμπεσηις
αυτου εις το στομα. «Ὃν τροπον» γαρ «οταν εκσπασηι ο ποιμην εκ στοματος λεοντος
δυο σκελη η λοβον ωτιου», ουτος ο λεων ζητει των ωτων σε λαβειν, ινα δια της
λιχνειας σου λογους ψευδεις σοι παραβαλων εκστησηι σε απο της αλη θειας,
βουλεται σου απο της αληθειας αρπασαι τους ποδας και καταφαγειν· αλλα συ
περιζωσαι σακκους και κοπτου και κλαιε και αλαλαζε βλεπων τον πολεμιον τον
ενεστη κοτα, ινα αποστραφηι «θυμος» οργης «κυριου» απο σου, και αποστραφεντος
του θυμου δυνηθηις εν αμεριμνιαι γενο μενος, μηκετι του λεοντος υπεισερχομενου
σοι, τωι σε εισεληλυθεναι εις την τειχηρη πολιν, δοξαζειν τον ρυο μενον σε θεον εν
Χριστωι Ἰησου, ωι εστιν η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 6.t
<Εις το «κυριε, οι οφθαλμοι σου εις πιστιν» μεχρι του «πορευσομαι προς τους αδρους
και λαλησω αυτοις». Ὁμιλια ʹ.> 6.1 «Κυριε» φησιν «οι οφθαλμοι σου εις πιστιν».
Ὡς «οφθαλμοι κυριου επι δικαιους», απο γαρ αδι κων αποστρεφει αυτους, ουτως οι
οφθαλμοι κυριου εις πιστιν, απο γαρ απιστιας αποστρεφει αυτους· διο καλως
λελεκται υπο του νοουντος, τι λεγει εν τηι ευχηι, το «κυριε, οι οφθαλμοι σου εις
πιστιν». Το μεν ουν ενταυθα γεγραμμενον εστιν· «Κυριε, οι οφθαλμοι σου εις
πιστιν»· επει δε «λογον σοφον εαν ακουσηι επιστημων, αινεσει αυτον και επ' αυτον
προσθησει», ορα ποσα εστιν ποιησαι απο του «κυριε, οι οφθαλμοι σου εις πιστιν».
Φησιν ο Παυλος· «Νυνι δε μενει τα τρια ταυτα, πιστις, ελπις, αγαπη· μειζων δε
τουτων η αγαπη»· ως οφθαλμοι κυριου εις πιστιν, οφθαλμοι κυριου εις ελπιδα,
οφθαλμοι κυριου εις αγαπην· επει δε εστιν πνευμα «δυνα μεως και αγαπης και
σωφρονισμου», ως οφθαλμοι κυριου εις αγαπην, ουτως οφθαλμοι κυριου εις
δυναμιν, ουτως [οι] οφθαλμοι κυριου εις σωφρονισμον, «οφθαλμοι κυριου επι
δικαιοσυνην», ουτως επι πασας αρετας οφθαλμοι κυριου. Ει ουν βουλει και συ τας
23

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ακτινας των νοητων οφθαλμων του θεου φθανειν επι σε, αναλαβε τας αρετας, και
εσται ως το «κυριε, οι οφθαλμοι σου εις πιστιν», ουτως «κυριε, οι οφθαλμοι σου» εις
εκαστον ων εαν κτησηι αγαθων· και εαν τηλικουτος ηις, ως τους οφθαλμους κυριου
ελλαμπειν σοι, ερεις· «Ἐσημειωθη εφ' ημας το φως του προσωπου σου, κυριε.» 6.2
Ειτα περι των αμαρτωλων ιδωμεν το λεγομενον· «Ἐμα στιγωσας αυτους και ουκ
επονησαν.» Αυται αι αισθηται μαστιγες ζωσιν προσφερομεναι σωμασιν, ειτε
βουλονται ειτε μη βουλονται οι μαστιγουμενοι, πονον εμποιουσιν αυτοις· αι δε του
θεου μαστιγες τοιαυται εισιν ως τινας μεν των μαστιγουμενων πονειν, τινας δε των
μαστιγουμε νων μη πονειν. Ἴδωμεν ει δυναμεθα διηγησασθαι, τι εστιν το πονειν απο
μαστιγων θεου και τι το μη πονειν, και οτι κακοδαιμονες οι μη πονουντες απο
μαστιγων θεου, μακα ριοι δε οι πονουντες απο μαστιγων θεου. Φησιν γαρ η Σοφια·
«Τις δωσει επι του διανοηματος μου μαστιγας, και επι των χειλεων μου σφραγιδα
πανουργων, ινα επι τοις αγνοημασιν μου μη φεισωνται, και αι αμαρτιαι μου μη
απολεσω σιν με;» Προσχες τωι «τις δωσει επι του διανοηματος μου μαστιγας;»
Ουκουν εισι μαστιγες το διανοημα μαστι γουσαι. Αι μαστιγες του θεου το διανοημα
μαστιγουσιν· λογος γαρ καθαπτομενος της ψυχης και εις συναισθησιν αυτην αγων
των ημαρτημενων μαστιγοι· μαστιγοι δε τον μεν μακαριον πονουντα επι ταις
μαστιξι, καθικνειται γαρ αυτου τα λεγομενα, και ουκ εξευτελιζει τον ελεγχοντα απ'
αυτου, επαν δε τις ευρεθηι, ιν' ουτως ειπω, αναισθητος, λεχθησεται περι αυτου·
«Ἐμαστιγωσας αυτους και ουκ επονησαν.» Του αυτου λογου λεγομενου ελεγκτικως,
φερε ειπειν, επι τωι καθικεσθαι διανοιας του την συνειδησιν μεμολυσμενου επι τινι
αμαρτιαι το λεγομενον, εαν ο μεν τις των ακουοντων αλγησηι, ωστε λεχθηναι περι
αυτου· «Ἑωρακας ως κατενυγη» ο δεινα, ο δε τις των ακουον των μη αλγησηι, αλλα
αναισθητηι των ελεγχοντων, δηλον οτι λεχθησεται περι του μηδ' αισθανομενου·
«Ἐμαστι γωσας αυτους και ουκ επονησαν.» Μια μεν διηγησις αυτη περι του «ουκ
επονησαν» η επονησαν· ιδωμεν δε ει εχομεν και ετεραν. Γινονται τινες εν τοις
σωμασιν μελων τινων νεκροτητες και ξηροτητες, και πολλακις τοιαυτα πασχει τα
νενεκρωμενα μελη παρα τα ζωντα, ωστε προσαγομενων μεν των πονον ποιησαι
δυνα μενων τωι ζωντι μελει αλγειν εκεινον ωι προσαγεται το ποιουν πονειν,
προσαγομενων δε των ποιουντων πονειν τωι μελει τωι αναισθητωι ουκ αισθανεται
εκεινος, οταν ηι νεκρο της περι αυτο. Ταυτα ειπερ ειδες επι του σωματος, μετα θες επι
την ψυχην και ορα οτι εστιν τις και ψυχη νεκρου μενη τα μελη, ωστε μη αισθανεσθαι
απο των μαστιγων, καν επιπονα προσφερηται τινα. ∆εινα προσφερεται, αλλ' ουκ
αισθανθησεται η δεινα ψυχη, αλλη δε αισθανθησεται· και ταχα ωσπερει λυπειται
μαλλον επι τωι μη αισθανεσθαι ηπερ επι τωι αισθανεσθαι ο μη αισθανομενος απο
πονων αυτωι προσφερομενων, ευχομενος μαλλον πονειν ει προσαγοιτο τα επιπονα,
επει σημειον εστι τουτο του ζην αυτον, αηδι ζομενος δε επι τωι μη αισθανεσθαι επι
τοις επιπονοις. Ὥσπερ δη τουτο γινεται επι των σωματων, ουτω νομιζω εν τωι
«θελησωσιν ει εγενοντο πυρικαυστοι» τοιουτον τι δηλουσθαι· οιον του πυρος
προσφερομενου τινι και μη αισθανομενου του καιομενου, θελησωσιν εκεινοι,
καταλα βοντες συγκρισιν μη αισθανομενων επι ταις αλγηδοσιν και αισθανομενων,
μαλλον αισθανεσθαι επι τωι πυρι η μη αισθα νεσθαι· και ευξαιτο αν τις
προσαγομενου κακεινου του κεκριμενου πυρος επι τους αμαρτωλους αισθανεσθαι
μαλ λον η μη αισθανεσθαι. Ταυτα δια το «εμαστιγωσας αυτους, και ουκ επονησαν».
«Συνετελεσας αυτους, και ουκ ηθελησαν δεξασθαι παι δειαν.» Ὅτε τα καθαρτικα
ποιει ο προνοων των ολων θεος επι ψυχης σωτηριαι, το επ' αυτωι συνετελεσεν· νοη
σεις δε <το> «συνετελεσας αυτους και ουκ ηθελησαν δεξα σθαι παιδειαν» απο
παραδειγματος του κατα τον παραδι δοντα την επιστημην και τον μη βουλομενον
παραλαβειν την επιστημην απο του παραδιδοντος. Παντα γαρ τα παρ' αυτωι ποιειτω
24

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ο διδασκαλος και συντελειτω παντα εις παραδοσιν επιστημης, εκεινος δε μη
παραδεχεσθω τα λεγομενα· ειποιμ' αν περι του τοιουτου τωι διδασκαλωι· συνετελεσας
τονδε και ουκ ηθελησεν δεξασθαι παιδειαν. Ἐπαν ουν τα απο της προνοιας γιγνηται
παντα εις ημας, ινα συντελεσθωμεν και τελειωθωμεν, ημεις δε μη παρα δεχωμεθα τα
της προνοιας της επι τελειοτητα ημας ελκου σης, λεχθειη αν υπο του νοουντος τωι
θεωι· «Κυριε, συνετε λεσας αυτους και ουκ ηθελησαν δεξασθαι παιδειαν.» 6.3
«Ἐστερεωσαν τα προσωπα αυτων υπερ πετραν.» Νοησεις και τουτο απο των
σωματικωτερων. Των αμαρτα νοντων οι μεν ακουοντες λογους ελεγκτικους επι τηι
αμαρτιαι ερυθριωσιν και καταδυονται και υποπιπτου σιν απτομενου του λογου του
ελεγκτικου αυτων· οι δε τοιουτοι εισιν, ωστε αυτους ανερυθριαστους ειναι, μη
αιδουμενους εφ' οις ελεγχονται, εφ' οις ημαρτηκασιν. Ειποις αν ουν περι τουτων οι
ουκ αιδουνται· «Ἐστερεωσαν τα προσωπα αυτων υπερ πετραν.» Ει νενοηκας επι των
σωματικων αυτο, μεταβα μοι τωι λογωι επι την ψυχην νοησας προσωπον, περι ου
λεγεται· «Τοτε δε προσωπον προς προσωπον», και ορα ψυχην στερεαν, οποια ην η
καρδια Φαραω εσκληρυμμενη, ωστε αυτην επι τοις απαγ γελλομενοις εσταναι
αντιτυπον και ωσπερ αποβαλλουσαν τα λεγομενα μη μορφουμενην κατα τα
απαγγελλομενα· εκει γαρ ευρησεις οτι αρμοζει το «εστερεωσαν τα προσωπα αυτων
υπερ πετραν». «Και ουκ ηθελησαν επιστραφηναι, καγω ειπα· ισως πτωχοι εισιν, οτι
ουκ ηθελησαν γνωναι οδον κυριου και κρισιν θεου· πορευσομαι προς τους αδρους
και λαλησω αυτοις.» Ταυτα νοησας περι των μη θελοντων παιδευ θηναι, μη
νοουντων επι ταις μαστιξιν του θεου, φησιν νενοηκως το τουτων αιτιον· πτωχη
εστιν αυτων η ψυχη. «Καγω ειπα· ισως πτωχοι εισιν, διοτι ουκ ηδυνηθησαν, οτι ουκ
εγνωσαν οδον κυριου και κρισιν θεου· πορευσομαι προς τους αδρους και λαλησω
αυτοις.» Οι αδροι ταις ψυχαις εν επαινωι λεγονται. Και παρ' Ἕλλησι γαρ το αδρον
συνεχως ονομαζεται και το μεγαλειον της λογικης ψυχης· οταν γαρ τις μεγαλοις
επιβαλληι πραγμασιν και προθεσεις εχηι αξιολογους και σκοπηι αει τα δεοντα, πως
βιωσηι κατα τον ορθον λογον, μηδεν ταπεινον και μικρον θελων μηδε οραν, ο
τοιουτος το αδρον και το μεγαλειον εχει εν τηι ψυχηι. Ουτοι ουν, επει ησαν «πτωχοι»,
οι προτεροι ους εψεξεν ο λογος, ουκ ηκουσαν, φησιν ο προφητης, δια τουτο ουκ
ηκουσαν, επει πτωχοι εισιν, «πορευσομαι προς τους αδρους και λαλησω αυτοις», και
ει εστιν μακαριον ειναι επι τωι λεγειν «εις ωτα ακουοντων», μακαριον εστιν εανπερ
τυχηι τις αδρου και μεγαλου ακροατου. ∆ια τουτο τουτων ουτως λεγομενων, ειδοτες
οτι ου ζημια τοις λεγουσιν οσον τοις ακουουσιν εστιν το μη παρα δεχεσθαι τα
απαγγελλομενα, και κατηγορει πτωχειας του νου αυτων και της διανοιας,
παρακαλεσωμεν απο του θεου λαβειν αυξοντος του λογου εν ημιν αδροτητα και
μεγαλειο τητα εν Χριστωι Ἰησου, ινα ακουσαι των ιερων και αγιων λογων
δυνηθωμεν, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 7.t Εις το
«και εσται εν ταις ημεραις εκειναις, λεγει κυριος ο θεος σου, ου μη παταξω υμας εις
συντελειαν» μεχρι του «ουτως δουλευσετε αλλοτριοις εν γηι ουχ υμων». Ὁμιλια ζʹ.
7.1 Ὁ «κρινων κατα βραχυ» θεος τους κολαζομενους «διδωσι τοπον μετανοιας», και
ουχ αμα τωι αμαρτησαι κολα ζων φερει την «συντελειαν» της κολασεως επι τον
ημαρτη κοτα· δια τουτο «κατα βραχυ κρινων» κολαζει, και τουτου το παραδειγμα εν
τωι Λευιτικωι εστιν· εν γαρ ταις των παραβαινοντων τον νομον αραις αναγεγραπται
μετα τας κολασεις τας προτερας· «Και εσται, εαν μετα ταυτα μη επιστραφητε, λεγει
κυριος, προσθησω υμιν καγω πληγας επτα», και παλιν διηγειται αλλην κολασιν·
«Και εσται, εαν μετα ταυτα μη επιστραφητε, αλλα πορευσησθε προς με πλαγιοι, καγω
πορευσομαι μεθ' υμων θυμωι πλαγιωι», και ευρησεις τον θεον επιμετρουντα κολασεις
μετα φειδους, επει βουλεται εις επιστροφην αγαγειν τον ημαρτηκοτα, και ουκ
αθροως πασας αποδιδοντα. Τοιαυτα ουν οσον επι τωι ρητωι εγεγονει περι τον λαον,
25

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

και απειλων αυτοις ο λογος α πεισονται μετ' εκεινα φησιν· «Και εσται εν ταις
ημεραις εκειναις, λεγει κυριος ο θεος σου, ου μη παταξω υμας εις συντελειαν.» Ει δε
ταυτα μαλιστα φθανει και επι τας μελλουσας κολασεις <ζητησεις>· ει μη, ο
δυναμενος απο των εν τωι βιωι συμβεβηκοτων περι τον λαον μεταβατω και επ'
εκεινας· εγω γαρ πειθομενος ειποιμι, οτι ως «υποδειγματι και σκιαι λατρευουσιν των
επουρανιων», ουτως υποδειγματι και σκιαι των αληθινων κολασεων εκολασθη ο
λαος εκεινος επι τοις αμαρτημασιν εαυτων, ως ειναι πασαν κολασιν την κατα <τον>
νομον και τους προφητας αναγεγραμμενην περι τον λαον περιεχουσαν σκιαν
κολασεων αληθινων. Ειπερ ουν εκεινοις συντελεια επι ταις αμαρτιαις ου γεγο νεν,
αλλ' επι τελει ποτε, ουτω μηποτε εσται και μετα την εξοδον επι τους ημαρτηκοτας
κολασις· συντελεια δε επι την Ἱερουσαλημ, οτε η αιχμαλωσια εστιν η Ναβουχοδο
νοσωρ. Καιτοιγε ερει τις οτι ουδε τοτε συντελεια, αλλ' ουδ' επι τοις Μακκαβαικοις,
αλλα συντελεια τωι λαωι επι της του κυριου μου Ἰησου Χριστου παρουσιας· οσον γαρ
ουκ ελεγεν αυτοις ο σωτηρ· «Ἰδου αφιεται υμιν ο οικος υμων», ουκ ηφιετο· οτε δε
εκλαυσεν επι την Ἱερουσαλημ λεγων· «Ἱερουσαλημ, Ἱερουσαλημ, η τους προφητας
αποκτεινουσα και λιθοβολουσα τους απεσταλμενους προς αυτην, ποσακις ηθελησα
επισυναγαγειν τα τεκνα σου, ον τροπον <ορνις> επισυναγει τα νοσσια υπο τας
πτερυγας αυτης, και ουκ ηθελησατε; ιδου αφιεται υμιν ο οικος υμων ερημος»,
αφειται ο οικος, κεκυκλωται «υπο στρατοπεδων Ἱερου σαλημ» ως αφεθεντος του
οικου και «ηγγισεν η ερη μωσις αυτης»· ειτα μετα το εκεινων παραπτωμα ηλθεν «η
σωτηρια» ημιν «τοις εθνεσιν». Ἐκολαζοντο ουν εκεινοι, και συντελεια ουκ εφθανεν
επ' 7.2 αυτους εως της του κυριου Ἰησου μου επιδημιας· σκοπω δε μηποτε και περι
ημας τοιαυτα εστιν, και κολασεις τινες γινονται, ωστε τουσδε μεν μη πειραν εχειν
δευτερων κολα σεων αλλα αρκεσθηναι ταις προτεραις, αλλους δε ηκειν και επι τας
δευτερας, ου μην και επι τας τριτας, αλλους δε ελευσεσθαι και επι τας τεταρτας. Το
γαρ «προσθησω πληγας επτα» οτιποτε μυστηριον δηλοι μιας πληγης γινομενης και
δευτερας και τριτης μεχρι των ειρημενων επτα επι τινας· ου παντες δε επτα πληγας
πλησσονται, αλλ' οιμαι τινας πληγησεσθαι πληγας εξ, αλλους πεντε, αλλους
τεσσαρας, αλλους τρεις <η> δυο, τους δε παντων υποδεεστερους εν κολασεσιν
πληγην νομιζω πληγησεσθαι μιαν. Οιδεν ουν ο θεος και τα περι των πληγων, διο
γεγραπται ενθαδε κατα την αρχην του αναγνωσματος· «Και εσται εν ταις ημεραις
εκειναις», ταις περι των ειρημενων, «ου μη ποιησω υμας εις συντελειαν»· αλλ' ουκ
εν ταις ημεραις εκειναις συντελεια· εισιν γαρ τινες ημεραι, οτε ποιησει 7.3 ους
ποιησει <εις> συντελειαν. «Και εσται οταν ειπητε· τινος ενεκεν εποιησεν κυριος ο
θεος ημιν απαντα τα κακα ταυτα; και ερεις αυτοις· ανθ' ων εγκατελιπετε με και
εδουλευσατε θεοις ετεροις εν τηι γηι υμων, ουτως δουλευ σετε εν γηι ουχ υμων.» Το
ρητον νοηθητω, και αρκει επι του παροντος την υπομνησιν τοις ακουειν δυναμενοις
εκ του ρητου παραστησαι. Ουκουν οι υιοι Ἰσραηλ την αγιαν γην, τον ναον ειχον, τον
οικον της προσευχης. Ἔδει αυτους λατρευειν τωι θεωι, παραβαινοντες δε τας θειας
εντολας και ειδωλολατρουν και τα ειδωλα παρελαμβανον ∆αμασκου, ως γεγραπται
εν ταις Βασιλειαις, και αλλα ειδωλα ανελαμβανον των εθνων εις την αγιαν γην. ∆ι'
ων παρελαμβανον των εθνων ειδωλων, αξιους εαυτους εποιουν καταβληθηναι εις
την των ειδωλων γην, καταγενεσθαι εκει, οπου προσεκυνουν τα ειδωλα. Φησιν ουν
ο λογος αυτοις κατα το ρητον· «Ἀνθ' ων εγκατελιπετε με και εδουλευσατε θεοις
αλλοτριοις εν τηι γηι υμων, ουτως δουλευσετε θεοις αλλοτριοις εν γηι ουχ υμων»· πας
δε ο θεοποιων τι δουλευει θεοις αλλοτριοις. Ἐκθειαζεις τα βρωματα και τα ποματα;
«Θεος» σου εστιν «η κοιλια». Τιμαις το αργυριον ως μεγα αγαθον και τον πλουτον
τον κατω; θεος σου εστιν ο Μαμωνας και κυριος. Ἰησους γαρ αυτον ειπεν κυριον των
φιλαργυρων φασκων· «Ου δυνασθε θεωι δουλευειν και Μαμωναι· ουδεις δυναται
26

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δυσιν κυριοις δουλευειν.» Ουκουν ο τιμων το αργυριον και θαυμαζων τον πλουτον
και νομιζων αγαθον αυτον ειναι και αποδεχομενος τους πλουσιους ως θεους, τους
δε πενητας ως μη εχοντας τον θεον αυτων εξουθενων, ουτος θεοποιει το αργυριον.
Ἐαν τις εν τηι γηι του θεου, τηι εκκλησιαι, τυγχανων προσκυνησηι θεοις αλλοτριοις θεο
ποιων τα μη θεοποιεισθαι αξια, εκβληθησεται εις γην αλλο τριαν και προσκυνειτω
τους θεους, ους ενδον προσεκυ νησεν γενομενος· εξω φιλαργυρος εστω απο της
εκκλησιας εκβληθεις, γαστριμαργος εξω εστω της εκκλησιας γενο μενος. Ταυτα κατα
μιαν τροπολογιαν, ινα μη νυν περιεργαζω μαι τα υπερ εμαυτον και περι της γης, περι
ης ειπεν ο σωτηρ· «Το ημετερον τις δωσει υμιν;» και οτι γενομε νης προσκυνησεως
εν τηι γηι τινος ουτως ο θεος ωικονομησεν εκβληθηναι τινας απο της εαυτου και
ελθειν επι την γην, περι ης γεγραπται· «Ἄκουε, Ἰσραηλ· τι οτι εν γηι των εχθρων ει;
συνελογισθης μετα των καταβαινοντων εις ᾅδου· εγκατελιπες πηγην ζωης τον
κυριον· τηι οδωι του θεου ει επορευθης, κατυκεις αν εν ειρηνηι τον αιωνα χρο νον.»
Νυν ουν εν γηι αλλοτριαι εσμεν, και ευχομεθα το εναντιον ποιησαι, ως εποιησαν οι
υιοι Ἰσραηλ εν τηι γηι τηι αγιαι· εκεινοι μεν γαρ [τα αλλοτρια] εν τηι γηι τηι αγιαι
αλλοτριοις προσεκυνησαν, ημεις δε εν αλλοτριαι γηι τον αλλοτριον της γης
προσκυνουμεν θεον, αλλοτριον των επι γης πραγματων. Ἄρχει μεν γαρ «ο αρχων
του αιωνος τουτου» ενθαδε, και αλλοτριος των υιων αυτου εστιν ο θεος· αλλοτριον
δε αν ειπω ου τουτο λεγω· ου κτισαντα τον κοσμον, αλλα αλλοτριον του κυριου της
κακιας, αλλοτριον των παροντων αμαρτηματων. Καιτοιγε και θελοντες τον
αλλοτριον των της αμαρτιας πραγματων προσκυνειν θεον εν τηι γηι ταυτηι της
κακωσεως, τι ποιουμεν ιδωμεν. Ου λεγομεν· «Πως αισωμεν την ωιδην κυριου επι γης
αλλοτριας;» αλλα· πως αισωμεν την ωιδην κυριου ουκ επι γης αλλοτριας; Τουτου
τοπον ζητουμεν του αιδειν την ωιδην κυριου, τοπον του προσκυνειν κυριον τον θεον
ημων επι γης αλλοτριας. Τις ουν ο τοπος; Ευρον τουτον· ηλθεν επι ταυτην φορεσας
σωμα το σωσαν, αναλαβων «το σωμα το της αμαρτιας» «εν ομοιωματι σαρκος
αμαρτιας», ιν' εν τουτωι τωι τοπωι δια τον επιδημησαντα Χριστον Ἰησουν και
καταργησαντα τον αρχοντα του αιωνος τουτου και καταργησαντα την αμαρτιαν,
δυνηθω προσκυνησαι τον θεον ενθαδε και μετα τουτο προσκυνησω εν τηι γηι τηι αγιαι.
Ει γαρ προ σκυνησας τις τα ειδωλα εν τηι γηι τηι αγιαι απεληλυθεν εις την γην την
αλλοτριαν, προσκυνησας τις τον θεον εν τηι γηι τηι αλλοτριαι απελευσεται επι την γην
την αγιαν εν Χριστωι Ἰησου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας. Ἀμην. 8.t Εις το
«κυριος ο ποιησας την γην εν τηι ισχυι αυτου» μεχρι του «εμωρανθη πας ανθρωπος
απο γνωσεως». Ὁμιλια ηʹ. 8.1 Τρεις οιονει αρετας παραλαβων ο προφητης του
θεου, <την> ισχυν αυτου και την σοφιαν αυτου και την φρονη σιν αυτου, εκαστηι
αυτων οικειον τι εργον <απονεμει>, τηι μεν ισχυι την γην, τηι δε σοφιαι την
οικουμενην, τηι δε φρο νησει τον ουρανον· ακουε γαρ της λεξεως λεγουσης· «Κυριος
ο ποιησας την γην εν τηι ισχυι αυτου, ο ανορθω σας την οικουμενην εν τηι σοφιαι
αυτου, και εν τηι φρονησει αυτου εξετεινεν τον ουρανον.» Και ημεις δε προς την
ημετεραν γην–λελεκται γαρ προς τον Ἀδαμ· «Γη ει»–χρειαν εχομεν της ισχυος του
θεου, χωρις δε της δυναμεως του θεου ουχ οιοι τε εσμεν επιτελεσαι ταυτα, οσα ου
κατα «το φρονημα» εστιν «της σαρκος»· «νεκρωθεντων δε των μελων των επι της
γης», εσται το κατα το βουλημα του πνευματος, επει τωι «πνευματι αι πραξεις της
σαρκος» κατα τον αποστολον «θανατουν ται». «Κυριος» ουν «ο ποιησας την γην εν
τηι ισχυι αυτου»· εαν δε ελθηις και επι ταυτην την γην, ει δυνασαι ιδειν το εν τωι Ἰωβ
γεγραμμενον, ως εν τοις ακριβεστεροις αντιγρα φοις ευρομεν, οτι εστησεν αυτην
«επ' ουδενι», οψηι οτι ισχυι θεου κατα το μεσαιτατον κειται. Ἔρχομαι και επι την
οικουμενην. Οιδα ψυχην οικου μενην, οιδα ψυχην ερημον· ει γαρ ουκ εχει τον θεον,
<ει> ουκ εχει τον Χριστον τον ειποντα· «Ἐγω και ο πατηρ μου ελευσομεθα προς
27

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αυτον και μονην παρ' αυτωι ποιησο μεθα», ει ουκ εχει το πνευμα το αγιον ψυχη,
ερημος εστιν· οικουμενη δε εστιν, οτε πεπληρωται θεου, οτε εχει τον Χριστον, οτε
πνευμα αγιον εστιν εν αυτηι. Ταυτα δε ποικιλως και διαφορως εν ταις γραφαις
λεγεται, το ειναι τον πατερα και τον υιον και το αγιον πνευμα εν τηι του ανθρωπου
ψυχηι. Ὁ γουν ∆αβιδ εν τωι Ψαλμωι της εξομολο γησεως περι τουτων των πνευματων
αιτει τον πατερα λεγων· «Πνευματι ηγεμονικωι στηριξον με», «Πνευμα ευθες
εγκαινισον εν τοις εγκατοις μου», «Και το πνευμα το αγιον σου μη αντανεληις απ'
εμου.» Τινα τα τρια πνευματα ταυτα; Το ηγεμονικον ο πατηρ, το ευθες ο Χριστος, και
το πνευμα το αγιον. Ταυτα εις το παραστησαι την οικουμενην ουκ αλλως γινομενην
η εν τηι σοφιαι του θεου· «Ἡ» γαρ «σοφια βοηθησει τωι σοφωι υπερ δεκα
εξουσιαζοντας τους οντας εν τηι πολει»· «Σοφιαν δε και παιδειαν ο εξουθενων
ταλαιπωρος, και κενη η ελπις αυτου, και οι κοποι αυτου ανονητοι, και αχρηστα τα
εργα αυτου», φησιν η Σοφια η επιγεγραμμενη Σολομωντος. ∆ια τουτο οση δυναμις,
επει ανορθουται η οικουμενη εν τηι σοφιαι του θεου, βουλωμεθα δη και αυτοι
ανορθωθηναι ημων την οικουμενην ταχα πεσουσαν· πεπτωκεν γαρ αυτη η
οικουμενη ηνικα ηλθομεν εις τον τοπον της κακωσεως, πεπτωκεν αυτη η οικουμενη
ηνικα «ημαρτομεν, ησεβησαμεν, ηδικησαμεν», και δειται ανορ θωσεως. Θεος ουν «ο
ανορθωσας την οικουμενην» εστιν· ει δε μη τοιουτον λαμβανεις το «ανορθωσας την
οικουμενην», αλλα κοινοτερον νοησας την οικουμενην, ζητει ποθεν ανορ θωσας
εστιν την οικουμενην, ζητει της οικουμενης πτωσιν, ινα ευρων αυτης την πτωσιν
ιδηις αυτης την ανορθωσιν. Ει τις ουν εστιν εν τηι οικουμενηι ταυτηι, εαν ουτως
νοησηις την οικουμενην, δηλον οτι δειται της ανορθωσεως, ουδεις δε μη πεσων
δειται της ανορθωσεως· δηλον οτι πεπτωκεν εκαστος των εν τηι οικουμενηι απο
αμαρτιας, και «κυριος» εστιν ο «ανορθων τους κατερραγμενους, και υποστηριζει
παντας τους καταπιπτοντας». «Ἐν τωι Ἀδαμ παντες αποθνηισκουσιν», και ουτως
πεπτωκεν η οικουμενη και δειται ανορθωσεως, ιν' «εν τωι Χριστωι παντες
ζωοποιηθωσιν». Ὥστε διχως αποδεδωκα τα περι της οικουμενης, πηι μεν επι ενα
εκαστον δεικνυς πως εκαστη ψυχη ητοι οικου μενη εστιν η ερημος, πηι δε επ' αυτης
στησας τον λογον της 8.2 οικουμενης. «Και εν τηι φρονησει αυτου εξετεινεν τον
ουρανον.» Ου συντυχικως την φρονησιν παρελαβεν επι του ουρανου· ευρησεις γαρ
εν ταις Παροιμιαις λεχθεν· «Ὁ θεος εν τηι σοφιαι εθεμελιωσεν την γην, ητοιμασεν δε
ουρανους εν φρονησει.» Ἔστιν ουν τις φρονησις θεου, ην μη ζητει <ει μη> εν Χριστωι
Ἰησου· παντα γαρ οσα του θεου τοιαυτα εστιν, ο Χριστος εστιν· «σοφια του θεου»
αυτος, «δυναμις θεου» αυτος, «δικαιοσυνη» θεου αυτος, «αγιασμος» αυτος,
«απολυτρωσις» αυτος, ουτως φρονησις αυτος εστιν θεου. Ἀλλα το μεν υποκειμε νον
εν εστιν, ταις δε επινοιαις τα πολλα ονοματα επι δια φορων εστιν, και ου ταυτον
νοεις περι του Χριστου, οτε νοεις αυτον σοφιαν, και οτε νοεις αυτον δικαιοσυνην·
οτε μεν γαρ σοφιαν, την επιστημην λαμβανεις των θειων και ανθρωπινων, οτε δε
δικαιοσυνην, την του κατ' αξιαν απονεμητικην δυναμιν εν τωι παντι, και οτε
αγιασμον, τον περιποιητικον του αγιους γενεσθαι τους πιστευοντας και
ανακειμενους τωι θεωι. Ουτως ουν και φρονησιν αυτον νοησεις, οτε επιστημη εστιν
αγαθων και κακων και ουθε τερων. Ἐπει ουν χωριζεται τοις εν ουρανωι κατοικουσιν
η τοις «τον ουρανιον ανθρωπον φορουσιν» <...> χωρισαντος τα κακα απο των
αγαθων, ινα μηκετι μολυνηται εκεινος ο ουρανος δια το τηι φρονησει του θεου
εκτετασθαι τον ουρα νον μητε ο δικαιος ων ουρανος–εστιν δε και ο δικαιος ουρανος,
ως παραστησω–, ειρηται· «Και εξετεινεν τον ουρανον τηι φρονησει αυτου.» Πως ουν
εκτεινεται ο ουρανος; Ἐκτεινουσης αυτον της σοφιας· δηλουται δε ως η σοφια
εκτεινει εν τωι «επειδη εξε τεινον λογους και ου προσειχετε», και λεγει εκτασιν τινα
ειναι λογων. Ουτως εκτεινεται ο ουρανος, και εν εκατοστωι τριτωι λεγεται Ψαλμωι·
28

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

«Ἐκτεινων τον ουρανον ωσει δερριν»· εκτεινεται δε και η ψυχη ημων προτερον
συνεσταλμενη, ινα δυνηθηι χωρησαι την σοφιαν του θεου. Ἀλλα γαρ επι το
προκειμενον επανελθωμεν. Ἐλεγομεν περι του τον ουρανον εν φρονησει γεγονεναι,
και φαμεν οτι οι τον ουρανιον ανθρωπον φορουντες και αυτοι εισιν ουρανος. Ει γαρ
προς τον αμαρτανοντα λεγεται· «Γη ει και εις γην απελευσηι», προς τον δικαιον ουκ
αν λεχθειη, ου «εστιν η βασιλεια των ουρανων»· ουρανος ει, και εις ουρανον
απελευσηι; Ἢ δια μεν τον χοικον λεχθησεται τωι «φορουντι την εικονα του χοικου»·
«Γη ει, και εις γην απελευσηι», δια δε τον ουρανιον, επαν «φορεσηις την εικονα του
επουρανιου», ουκετι αρμοσει λεγεσθαι· ουρανος ει, και εις ουρανον απελευσηι;
Ἕκαστος ουν ημων εχει εργα ουρανια και επιγεια. Ἐπιγεια εστιν εργα, α επι την
συγγενη αυτοις γην καταγει τον «θησαυριζοντα» αυτα «επι της γης, και μη
θησαυριζοντα εν ουρανωι». Παλιν επι τα συγγενη τοις εργοις χωρια τα εν τωι ουρανωι
αναγει τον «θησαυριζοντα εν ουρανωι», τον «φορεσαντα την εικονα του
επουρανιου» τα πραττομενα κατ' αρετην. 8.3 «Και ανηγαγεν νεφελας εξ εσχατου της
γης.» Τουτο το ρητον πρωην και εν τωι Ψαλμωι ενεπεσεν, και ελεγομεν, πως ο θεος
«ανηγαγεν νεφελας εξ εσχατου της γης»· απερ χρεια εστιν επαναλαβειν, τοις μεν
ειδοσιν εις επιτρα νωσιν και υπομνησιν των ειρημενων, τοις δε επιλαθομε νοις η μη
παρατετυχηκοσιν εις σαφηνειαν τουτου, ειτε αποκαλυπτομενου και φανερου
γενομενου ειτε οπωσποτε νοουμενου. Ἐλεγομεν δε τους αγιους ειναι νεφελας· το
γαρ «η αληθεια σου εως των νεφελων» ου δυναται αναφε ρεσθαι επι τας αψυχους
νεφελας, αλλα η αληθεια του θεου εως των νεφελων εστιν, αιτινες ακουουσιν
εντολης θεου και οιδασιν, που εκπεμπωσιν υετον και απο τινων κωλυ σωσιν· ως
ουσων γαρ νεφελων, αις εντελλεται ο θεος μη βρεχειν η βρεχειν, γεγραπται· «Ταις
νεφελαις εντε λουμαι του μη βρεξαι επ' αυτον υετον.» Ἐπι μεν ουν τουτων <των>
νεφελων, εαν μη υετος ηι, ουκ εντελλεται ο θεος ταις νεφελαις του μη βρεχειν επι
τον αμπελωνα η την χωραν υετον, αλλ' ολως ου φαινεται νεφελη, ως εν τηι τριτηι
των Βασιλειων γεγραπται, οπου παρα τον καιρον της αβροχιας νεφελη ουκ
εφαινετο, ηνικα δε κατα τον λογον της προφητειας του Ἠλιου εμελλεν ο υετος
γινεσθαι, ιχνος εφανη νεφελης «ως ιχνος ανδρος» και εγενετο νεφελη ποιουσα τον
υετον· ως δε υπαρχουσων μεν των νεφελων, κελευομενων δε μη υειν οταν αναξια η
ψυχη του υετου τυγχανηι, λεγεται το «ταις νεφελαις εντελουμαι του μη βρε ξαι επ'
αυτον υετον». Ουκουν εκαστος των αγιων νεφελη εστιν· Μωσης νεφελη ην, και ως
νεφελη ελεγεν· «Προ σεχε, ουρανε, και λαλησω· και ακουετω γη ρηματα στο ματος
μου, προσδοκασθω ως υετος το αποφθεγμα μου» –<ει μη ην νεφελη, ουδεποτ' αν
ειπε· «Προσδοκασθω ως υετος το αποφθεγμα μου»>–»και καταβητω ως δροσος τα
ρηματα μου»· ως νεφελη λεγει· «ωσει ομβρος επ' αγρωστιν, και ωσει νιφετος επι
χορτον· οτι ονομα κυριου εκαλεσα». Ουτως ως νεφελη και Ἡσαΐας λεγει· «Ἄκουε,
ουρανε, και ενωτιζου, γη, οτι κυριος ελαλησεν». Και επειδηπερ και αυτος ην νεφελη,
ελεγεν δε νεφελας τους συμ προφητευοντας αυτωι, φησιν προφητευων· «ταις
νεφελαις εντελουμαι του μη βρεξαι εις αυτον υετον». 8.4 Ει δε νενοηται ημιν, τινες
εισιν αι νεφελαι, ιδωμεν πως ο θεος «αναγων» εστιν «νεφελας εξ εσχατου της γης».
Πως «απ' εσχατου της γης»; Φησιν ο σωτηρ· «Ὁ θελων εν υμιν ειναι πρωτος εσται
παντων εσχατος.» Ἐτηρη σεν ταυτην την εντολην Παυλος, και ην εσχατος εν τουτωι
τωι κοσμωι· διο φησιν· «∆οκω γαρ, ο θεος ημας τους αποστολους εσχατους απεδειξεν,
ως επιθανατιους, οτι θεατρον εγενηθημεν τωι κοσμωι και αγγελοις και ανθρω ποις.»
Ει τις ουν εστιν τηρων την του σωτηρος εντολην και γενομενος εσχατος ως προς τον
βιον τουτον, ουτος γινεται νεφελη και αναγει νεφελας ο θεος ουκ απο των πρωτων
της γης, ουκ απο υπατικων αναγει νεφελας, ουκ απο ηγουμενων αναγει νεφελας,
ουκ απο πλουσιων· «Μακα ριοι» γαρ «οι πτωχοι, οτι υμετερα εστιν η βασιλεια του
29

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

θεου.» Ὁραις πως απο των εσχατων αναγει ο θεος και σωματοποιει τας νεφελας; ∆ια
τουτο ει βουλομεθα γενε σθαι «νεφελαι, εφ' ας φθανει η αληθεια» του θεου, εσχατοι
παντων γενωμεθα και ειπωμεν εργοις και διαθεσει το «δοκω γαρ, ο θεος ημας τους
αποστολους εσχατους απε δειξεν». Καν μη αποστολος ω, εξεστι μοι γενεσθαι εσχα
τωι, ινα ο θεος αναγων νεφελας απ' «εσχατου της γης» αναγαγηι με. «Και αστραπας
εις υετον εποιησεν.» Λεγουσιν οι περι ταυτα δεινοι, οτι η γενεσις των αστραπων απο
των νεφελων γινεται αλληλαις προστριβομενων· οπερ γαρ συμ βαινει περι τους
πυροβολους λιθους επι γης, ινα δυο λιθων προσκρουσαντων πυρ γενηθηι, τουτο
γινεσθαι και επι των νεφελων φασιν· προσκρουομενων των νεφελων κατα τους
χειμωνας γινεται η αστραπη, διο ως επιπαν η αστραπη αμα βροντηι γινεται, της μεν
βροντης εμφαινουσης τον ηχον του συγκρουσμου των νεφελων, της δε αστραπης 8.5
γεννωσης το φως. Ει νενοηκας το παραδειγμα, ιδε μοι και την νοητην νεφελην.
Μωσης νεφελη ην, Ἰησους ο του Ναυη νεφελη ην· αυται δη ομιλουσιν αλληλαις, και
απο των λογων αυτων αστραπη γινεται. Ἱερεμιας νεφελη ην, Βαρουχ νεφελη ην·
διαλεγονται προς αλληλους· ηλθεν η αστραπη απο των λογων Ἱερεμιου και των
λογων Βαρουχ. Ουτως ει δυνασαι συναγαγε απο των γραφων, τινα τροπον αστραπη
ερχεται· και εν τηι καινηι διαθηκηι Παυλος και Σιλουανος δυο νεφελαι ησαν, ηλθον
επι το αυτο, γεγονεν η της επιστολης αστραπη. «Ἀστραπας» ουν ο θεος «εις υετον
εποιησεν και εξη γαγεν ανεμους εκ θησαυρων αυτου». Ἆρα ουν ουτοι οι ανεμοι εν
θησαυροις εισιν; Ἢ ουχι φαινεται η τουτων φυσις πνεοντων επι γης τινα τροπον
υφισταται; Ἀλλ' εισι τινες ανεμων θησαυροι, πνευματων θησαυροι, «πνευμα σοφιας
και συνεσεως, πνευμα βουλης και ισχυος, πνευμα γνωσεως και ευσεβειας», «πνευμα
φοβου θεου», «πνευμα δυνα μεως και αγαπης και σωφρονισμου», και δυνασαι αυτος
απο των γραφων συναγαγειν τους ανεμους τουτους. Τα πνευματα ταυτα εν
θησαυροις εστιν· οι θησαυροι τινες εισιν; «Ἐν ωι εισιν οι θησαυροι της σοφιας και
γνωσεως αποκρυφοι»· ουτοι οι θησαυροι εν Χριστωι εισιν. Ἐκει θεν ουν ερχονται οι
ανεμοι ουτοι, τα πνευματα ταυτα, ιν' ο μεν τις ηι σοφος, ο δε τις πιστος, ο δε τις ηι
εχων γνωσιν, ο δε τις οτιποτουν αναλαβων χαρισμα θεου· «Ὧι μεν γαρ δια του
πνευματος διδοται λογος σοφιας, αλλωι δε λογος γνω σεως κατα το αυτο πνευμα,
ετερωι πιστις εν τωι αυτωι πνευματι.» 8.6 «Ἀνηγαγεν» ουν «νεφελας εξ εσχατου της
γης, και αστραπας εις υετον εποιησεν, και εξηγαγεν ανεμους εκ θησαυρων αυτου.»
Και ημεις δια τον θεον επι τους θησαυ ρους τουτους ελπιζομεν καταντησεσθαι, και
<επει> εισιν τινες πολλοι θησαυροι, ταχα κατα ταγματα των ανισταμενων εσονται
αναπαυσεις εν τοις θησαυροις του θεου. Ὃ δε λεγω τοιουτον εστιν. Ἡ αναστασις των
νεκρων εν ταγμασιν τισιν γινεται–φησι γαρ ο αποστολος· «Ἕκαστος δε εν τωι ιδιωι
ταγματι»–και επει μη ως ετυχεν συμφυρεται τα ταγματα, τοδε το ταγμα εσται εν τινι
θησαυρωι θεου και τοδε το ταγμα εν ετερωι θησαυρωι θεου και τριτον ετερον ταγμα
εσται εν αλλωι θησαυρωι. Ουτοι μεντοιγε παντες οι θησαυροι ενα εχουσιν θησαυρον,
εν ωι κατοικουσιν· διο παρα τωι Παυλωι λελεκται· «Ἐν ωι εισιν οι θησαυροι και της
σοφιας και της γνωσεως αποκρυφοι»· και ωσπερ κτωμαι τον «ενα πολυτιμον
μαργαριτην» δια των πολ λων μαργαριτων, ουτως ερχομαι επι τον θησαυρον των
θησαυρων, «τον κυριον των κυριων, τον βασιλεα των βασιλεων», επαν γενωμαι
αξιος των πνευματων των απο θησαυρων του θεου· «Ἐξηγαγεν» γαρ «ανεμους εκ
θησαυρων αυτου». 8.7 «Ἐμωρανθη πας ανθρωπος απο γνωσεως.» Ει πας ανθρωπος
εμωρανθη απο γνωσεως, και Παυλος εστιν ανθρωπος, Παυλος εμωρανθη απο
γνωσεως «εκ μερους γινωσκων και εκ μερους προφητευων», εμωρανθη απο
γνωσεως «δι' εσοπτρου βλεπων», «εν αινιγματι βλε πων», πολλοστημοριον και, ει
εστιν ειπειν, απειροστημο ριον βλεπων και καταλαμβανων των πραγματων, εκ του
εναντιου δε νοησεις το «εμωρανθη πας ανθρωπος απο γνωσεως». Ἔστιν
30

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αμαρτηματα της Ἱερουσαλημ, αμαρτηματα και Σοδομων, αλλα συγκρισει των
χειρονων αμαρτη ματων της Ἱερουσαλημ δικαιοσυνη εστιν τα Σοδομων
αμαρτηματα· «εδικαιωθη» γαρ φησι «Σοδομα εκ σου». Ὥσπερ ουν ουχι δικαιοσυνη
τα Σοδομων αμαρτηματα αλλα αδικια, ως προς την πλειονα <δε> αδικιαν δικαιοσυνη
εστιν, ουτως εκ του εναντιου γνωσις· η ουσα Παυλωι γνωσις ως προς την γνωσιν
εκεινην την ουσαν εν τοις ουρανοις, ως προς την τελειαν γνωσιν μωρια εστιν· δια
τουτο «εμωρανθη πας ανθρωπος απο γνωσεως». Τοιου τον τι οιμαι καταλαμβανων ο
Ἐκκλησιαστης ελεγεν· «Ειπα· σοφισθησομαι· και αυτη εμακρυνθη απ' εμου μακραν
υπερ ο ην, και βαθυ βαθος, τις ευρησει αυτο;» 8.8 Μελλει τι επιτολμαν ο λογος και
λεγειν, οτι το επιδη μησαν τωι βιωι «εκενωσεν εαυτο», ινα τωι κενωματι αυτου
πληρωθηι ο κοσμος· ει δε εκενωσεν <εαυτο> εκεινο το επιδημησαν τωι βιωι, αυτο
εκεινο το κενωμα σοφια ην, «οτι το μωρον του θεου σοφωτερον των ανθρωπων
εστιν». Ει εγω ειρηκειν «το μωρον του θεου», πως αν οι φιλαιτιοι ενεκαλεσαν μοι;
πως αν εμεμψαντο μοι; πως αν χιλιων μεν ειρημενων των νομιζομενων και αυτοις
καλων, τουτου δε ως οιονται ου καλως ειρημενου κατηγορηθην, διοτι ειπον «το
μωρον του θεου»; Νυνι δε Παυλος ως σοφος και εξουσιαν εχων αποστολικην
ετολμησεν ειπειν πασαν την επι γης σοφιαν, και την εν αυτωι και την εν Πετρωι και
τοις αποστολοις, πασαν την επιδημησασαν τωι κοσμωι ειναι «το μωρον του θεου»· ως
γαρ προς εκεινην την σοφιαν, ην ου χωρει επι γης τοπος, ως προς εκεινην την
σοφιαν την υπερουρανιον, την υπερκοσμιον, τουτο το επιδημησαν μωρον του θεου.
Ἀλλα τουτο «το μωρον του θεου σοφω τερον των ανθρωπων εστιν»· ποιων
ανθρωπων; Ου των μωρων λεγω, αλλα σοφωτερον εστι και των σοφων ανθρω πων·
καν τους σοφους ειπηις του αιωνος τουτου ειτε «αρχοντας» ειτε προφητας των
«αρχοντων του αιωνος τουτου», «το μωρον του θεου», ο διηγησαμην, «σοφω τερον
των ανθρωπων εστιν». 8.9 Παραδοξον τι μελλει λεγειν ο λογος, οτι «η σοφια του
κοσμου μωρια παρα τωι θεωι εστιν», και «εμωρανεν ο θεος την σοφιαν του κοσμου».
Ἆρα εν σοφιαι εμωρανεν την σοφιαν του κοσμου; και δυναται χωρησαι την σοφιαν,
ιν' ελεγχθηι μωρα ειναι, η του κοσμου σοφια; αγωνιζεται γαρ η σοφια του θεου προς
την σοφιαν του κοσμου, ινα ελεγχθηι προς αυτην; Ἀλλ' ολιγου τινος χρεια εστιν,
οπερ ολιγον μωρον του θεου εστιν, ινα τουτωι τωι βραχει μωρωι του θεου μωρανθηι η
σοφια του κοσμου και ελεγχθηι· ου γαρ εφερεν η σοφια του κοσμου τουτου την
σοφιαν του θεου. Οιον επι παραδειγματος, ινα νοησηις οτι «το μωρον του θεου»
«εμωρανεν την σοφιαν του κοσμου», δεδοσθω με αγωνιζεσθαι, δοκουντα με ειδεναι
πολλα και πλειονα, προς τινα ανοητον και απαιδευτον και μηδεν συνιεντα και μη
αγωνιζομενον υπερ λογων γενναιων οποιωνδηποτε· αρα χρειαν εχω διαλεκτικης
προς εκεινον η θεωρηματων βαθυτερων, εαν ηι μωρα αυτου τα νοηματα; Ουχ ενος
μοι λεξιδιου χρεια εστιν ολιγωι δριμυτερου παρα την εκεινου λεξιν, ινα ελεγξαι
δυνηθω την εκεινου μωριαν; Ουτως ινα μωρανθηι η σοφια του κοσμου τουτου, ου
χρεια της σοφιας του θεου αγωνιζομενης προς αυτην, –αυτη γαρ κατω εστιν, – αλλα
αρκει το μωρον του θεου, οτι «το μωρον του θεου σοφωτερον των ανθρωπων εστιν,
και το ασθενες του θεου ισχυροτερον των ανθρωπων εστιν». Και παντα τα εναντια ο
σωτηρ μου και κυριος ανειληφεν, ινα τοις εναντιοις λυσηι τα εναντια, και ημεις
ισχυροποιη θωμεν απο της ασθενειας Ἰησου και σοφισθωμεν απο του μωρου του
θεου και εισαχθεντες εν τουτοις δυνηθωμεν αναβηναι επι την σοφιαν, επι την ισχυν
του θεου, Χριστον Ἰησουν, ωι εστιν η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας. Ἀμην. 9.t
Εις το «ο λογος ο γενομενος προς τον Ἱερεμιαν παρα κυριου λεγων· ακουσατε τους
λογους της διαθηκης ταυτης» μεχρι του «επεστραφησαν επι τας αδικιας των
πατερων αυτων των προτερον». Ὁμιλια θʹ. 9.1 Κατα μεν την ιστορουμενην
παρουσιαν του κυριου ημων Ἰησου Χριστου γεγονεν αυτου η επιδημια σωματικως
31

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

καθολικη τις και επιλαμψασα ολωι τωι κοσμωι, οτε «ο λογος σαρξ εγενετο και
εσκηνωσεν εν ημιν»· «Ἦν» γαρ «το φως το αληθινον ο φωτιζει παντα ανθρωπον
ερχομε νον εις τον κοσμον· εν τωι κοσμωι ην, και ο κοσμος δι' αυτου εγενετο, και ο
κοσμος αυτον ουκ εγνω· εις τα ιδια ηλθεν, και οι ιδιοι αυτον ου παρελαβον.» Χρη
μεντοιγε ειδεναι οτι και προτερον επεδημει, ει και μη σωματικως, εν εκαστωι των
αγιων, και μετα την επιδημιαν αυτου ταυτην την βλεπομενην παλιν ημιν επιδημει.
Και ει βουλει τουτων αποδειξιν λαβειν, προσεχε τωι «ο λογος ο γενομενος προς
Ἱερεμιαν παρα κυριου λεγων· ακουσατε» και τα εξης. Τις γαρ εστιν «ο λογος ο
γενομενος παρα κυριου» ειτε προς Ἱερεμιαν ειτε προς Ἡσαΐαν ειτε προς Ἰεζεκιηλ
ειτε προςονδηποτε <η> ο «εν αρχηι» «προς τον θεον»; Ἐγω ουκ οιδα αλλον λογον
κυριου η τουτον, περι ου ειρηκεν ο ευαγγελιστης το «εν αρχηι ην ο λογος, και ο
λογος ην προς τον θεον, και θεος ην ο λογος». Και ταυτα δε ημας ειδεναι χρη, οτι ους
μαλιστα εστιν ονασθαι, προς εκαστον επιδημια εστιν του λογου. Τι γαρ μοι οφελος,
ει επιδεδημηκεν ο λογος τωι κοσμωι, εγω δε αυτον ουκ εχω; Ἐκ δε του εναντιου, ει
και μηδεπω ολωι τωι κοσμωι επιδεδημηκεν, δος δε με γεγονεναι κατα τους προ φητας,
εγω εχω τον λογον. Και ειποιμι αν οτι ο Χριστος γεγονε προς Μωσεα, προς Ἱερεμιαν,
προς Ἡσαΐαν, προς εκαστον των δικαιων, και το ειρημενον υπ' αυτου προς τους
μαθητας· «Ἰδου, εγω ειμι μεθ' υμων πασας τας ημερας εως της συντελειας του
αιωνος», εργωι εσυζετο και εγινετο και προ της επιδημιας αυτου· ην γαρ μετα
Μωσεως και ην μετα Ἡσαΐου και μετα εκαστου των αγιων· πως δυνανται εκεινοι
λογον θεου λελαληκεναι του λογου του θεου μη επιδημησαντος αυτοις; Ταυτα δε
μαλιστα καθ' ημας τους εκκλησιαστικους αναγκαιον εστιν γινωσκεσθαι, οιτινες
θελομεν τον αυτον ειναι θεον νομου και ευαγγελιου, τον αυτον Χριστον και τοτε και
νυν <και> εις παντας τους αιωνας· εσονται δε οι διακοπτοντες την θεοτητα την πρεσ
βυτεραν της επιδημιας του σωτηρος, οσον επι τηι εαυ των υποληψει, απο της
θεοτητος της απαγγελλομενης υπο Ἰησου Χριστου, ημεις δε ενα οιδαμεν θεον και
τοτε και νυν, ενα Χριστον και τοτε και νυν. Ταυτα δια το «ο λογος ο γενομενος προς
Ἱερεμιαν παρα κυριου λεγων»· τι ουν και ημεις ακουσωμεν; «Ἀκου σατε τους λογους
της διαθηκης ταυτης, και λαλησατε προς ανδρας Ἰουδα και προς τους κατοικουντας
Ἱερουσαλημ.» Ἄνδρες Ἰουδα ημεις εσμεν δια τον Χριστον· «προδηλον γαρ οτι εξ
Ἰουδα ανατεταλκεν ο κυριος ημων», και το ονομα του Ἰουδα εαν παραστησω κατα
την γραφην επι τον Χριστον αναφερομενον, ανδρες Ἰουδα οι απιστουντες τωι Χριστωι
Ἰουδαιοι ουκ εσονται, αλλ' ημεις οσοι πιστευο μεν επι τον Χριστον. «Ἰουδα, σε
αινεσαισαν οι αδελφοι σου· αι χειρες σου επι νωτου των εχθρων σου»· «σε
αινεσαισαν»· ουκ εκεινον τον Ἰουδαν τον υιον του Ἰακωβ οι αδελφοι αυτου ᾔνεσαν,
τουτον δε τον Ἰουδαν αινεσουσιν οι αδελφοι, επει φησιν ουτος ο Ἰουδας·
«∆ιηγησομαι το ονομα σου τοις αδελφοις μου, εν μεσωι εκκλησιας υμνησω σε.» Ου
λεγεται προς εκεινον τον Ἰουδαν· «Αι χειρες σου επι νωτου των εχθρων σου.» Που
ευρισκεται επι νωτου των εχθρων τας χειρας εκεινος ο Ἰουδας επιτιθεις; Ἡ ιστορια
ουδεν τοιουτον ανεγραψεν περι αυτου· εαν δε νοησηις την επιδημιαν του κυριου
Ἰησου «καταργουντος» τον διαβολον, «απεκδυομενου τας αρχας και τας εξουσιας
και δειγματιζοντος και θριαμβευοντος εν τωι ξυλωι», οραις πως επι τουτον τον
Ἰουδαν πεπληρωται η λεγουσα προφητεια· «Αι χειρες σου επι νωτου των εχθρων
σου.» Ει τουθ' ουτως εχει, λεγει δε ο λογος νυν «προς ανδρας Ἰουδα», προς τινας αν
λεγοι η προς ημας τους πιστευοντας επι τον Χριστον, δια την φυλην Ἰουδα
λεγομενον πως και Ἰουδαν; 9.2 «Προς ανδρας Ἰουδα» λεγεται ο λογος «και προς
τους κατοικουντας Ἱερουσαλημ». Αυτη εστιν η εκκλησια· εστιν γαρ «η πολις του
θεου» η εκκλησια, η Ὅρασις της ειρηνης, εν αυτηι εστιν η ειρηνη ην ηγαγεν ημιν,
ειγε εσμεν τεκνα ειρηνης, πληθυνεται και οραται. «Ἀκουσατε» ουν «τους λογους της
32

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

διαθηκης ταυτης, και λαλησατε προς ανδρας Ἰουδα και τους κατοικουντας
Ἱερουσαλημ. Και ερεις προς αυτους· ταδε λεγει κυριος ο θεος <Ἰσραηλ>·
επικαταρατος ανθρωπος ος ουκ ακου σεται των λογων της διαθηκης, ης ενετειλαμην
τοις πατρα σιν υμων.» Τις μαλιστα ακουει «των λογων της δια θηκης ης ενετειλατο
ο θεος τοις πατρασιν»; Ἆρα γε οι πιστευοντες επ' αυτον η οι μηδε Μωσει πιστευειν
αποδεικ νυμενοι εκ του μη πεπιστευκεναι επι τον κυριον; Φησι γαρ ο σωτηρ προς
εκεινους· «Ει επιστευετε Μωσει, επιστευετε αν εμοι· περι γαρ εμου εκεινος εγραψεν·
ει δε τοις εκεινου γραμμασιν ου πιστευετε, πως τοις εμοις ρημασι πιστευσετε;»
Ουκουν εκεινοι εις Μωσην ου πεπι στευκασιν, ημεις δε πιστευοντες εις Χριστον
πιστευομεν τηι διαθηκηι τηι δια Μωσεως, και προς ημας λεγεται, ινα μη καταρατοι
γενωμεθα· «Ἐπικαταρατος ο ανθρωπος ος ουκ ακουσεται των λογων της διαθηκης,
ης ενετειλαμην τοις πατρασιν.» Ἐκεινοι ουν εχουσιν το επικαταρατοι ειναι· ου γαρ
ηκουσαν της διαθηκης, ης ενετειλατο ο θεος τοις πατρασιν «εν ημεραι» φησιν «ηι
ανηγαγον αυτους εκ γης Αιγυπτου, εκ της καμινου της σιδηρας». Και ημας εξηγαγεν
ο θεος «εκ γης Αιγυπτου, εκ της καμινου της σιδηρας», μαλιστα κατα τον νοησαντα
το γεγραμμενον εν τηι Ἀποκα λυψει Ἰωαννου, οτι ο τοπος «οπου ο κυριος αυτων
εσταυ ρωθη καλειται πνευματικως Σοδομα και Αιγυπτος». Ει γαρ «πνευματικως
καλειται Αιγυπτος», ουκ εστιν δε αυτη η Αιγυπτος η πνευματικως καλουμενη
Αιγυπτος, αισθητη γαρ, δηλον οτι εαν νοησηις την πνευματικως καλουμενην
Αιγυπτον και εξελθηις απ' αυτης, συ ει ο εξελθων «εκ γης Αιγυπτου και εκ της
καμινου της σιδηρας» και λεγεται προς σε· «Ἀκουσατε της φωνης μου και ποιη σατε
κατα παντα» ταυτα. Ειτ' επαγγελια του θεου εστι προς τους ακουοντας, εαν
ποιησωσιν α εντεταλται, λεγουσα· «Και εσεσθε μοι εις λαον καγω εσομαι υμιν εις
θεον.» Ου πας ο λεγων λαος ειναι θεου λαος εστιν θεου. Ἐκεινος ουν ο επαγγει
λαμενος ειναι λαος θεου «ου λαος μου υμεις» ηκουσαν εν τωι «διοτι ου λαος μου
υμεις», και ερρηθη προς τον λαον εκεινον «ου λαος μου», και παλιν ουτος ο λαος
εκληθη «λαος»· «αυτοι» γαρ «παρεζηλωσαν με επ' ου θεωι»–περι εκεινων δε λεγει–
»παρωργισαν με εν τοις ειδωλοις αυτων· καγω παραζηλωσω αυτους επ' ουκ εθνει,
9.3 επ' εθνει ασυνετωι παροργιω αυτους». Γεγοναμεν ουν ημεις τωι θεωι εις λαον, και
«η δικαιοσυνη του θεου αναγ γελλεται τωι λαωι τωι τεχθησομενωι» τωι απο των
εθνων. Ουτος γαρ ο λαος τικτεται αθροως, και εν τωι προφητηι δε ειρηται· «Ει ετεχθη
εθνος <εις> απαξ»· ετεχθη δε εθνος εις απαξ, οτε επιδεδημηκεν ο σωτηρ και
επιστευσαν εν μιαι ημεραι «χιλιαδες πεντε» και προσετεθησαν αλληι ημεραι χιλιαδες
τρεις, και εστιν ιδειν ολον λαον τικτο μενον λογωι θεου και αθροως τικτουσαν την
στειραν, την προτερον ου τεκουσαν, προς ην λεγεται· «Ευφρανθητι στειρα η ου
τικτουσα, ρηξον και βοησον η ουκ ωδινουσα, οτι πολλα τα τεκνα της ερημου μαλλον
η της εχουσης τον ανδρα»· ερημος αυτη νομου, ερημος αυτη θεου ην, εχουσα δε
ανδρα τον νομον εκεινη η συναγωγη λελεκται. Τι ουν μοι επαγγελλεται ο θεος;
«Ἔσεσθε μοι εις λαον καγω εσομαι υμιν εις θεον.» Ουκ εστιν παντων θεος αλλ' η
εκεινων οις χαριζεται εαυτον, ωσπερ εχαρισατο εαυτον τωι πατριαρχηι εκεινωι ωι
ειπεν· «Ἐγω θεος σος», και παλιν αλλωι· «Ἐγω εσομαι σου θεος», και περι ετερων·
«Ἔσομαι αυτων θεος.» Ποτε ουν αρα ημεις επιτυγχανομεν, ο καθ' εκαστον λεγω, εις
το τον θεον ειναι ημων θεον; Ει δε θελεις μαθειν, τινων εστιν ο θεος και τινι
χαριζεται την εαυτου επικλησιν· «Ἐγω» φησιν «θεος Ἀβρααμ, θεος Ἰσαακ, θεος
Ἰακωβ», και διηγουμενος το τοιουτον ο σωτηρ φησιν· «Ὁ θεος ουκ εστιν νεκρων
αλλα ζωντων.» Τις ο νεκρος; Ὁ αμαρτωλος, ο μη εχων τον ειποντα· «Ἐγω ειμι η
ζωη», ο εχων «νε κρα εργα», ο μηδεπω μετανοησας απο «νεκρων εργων», περι ων
φησιν ο αποστολος· «Μη παλιν θεμελιον κατα βαλλομενοι μετανοιας απο νεκρων
εργων.» Ει τοινυν «ο θεος ουκ εστιν νεκρων θεος αλλα ζων των», και οιδαμεν τις
33

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εστιν ο ζων, οτι ο πολιτευομενος κατα Χριστον και μενων μετ' αυτου, ει βουλομεθα
ινα ημων ηι ο θεος, αποταξωμεθα τοις εργοις της νεκροτητος, ινα την επαγγελιαν
αυτου πληρωσηι την λεγουσαν· «Και εγω εσομαι υμιν εις θεον, οπως στησω τον
ορκον μου ον ωμοσα τοις πατρασιν υμων, του δουναι αυτοις γην ρεουσαν γαλα και
μελι.» Τηρει γαρ οτι λεγει· «Στησω τον ορκον μου ον ωμοσα τοις πατρασιν υμων,
του δουναι αυτοις γην ρεουσαν γαλα και μελι», ως μηδεπω δεδωκως αυτοις την
«γην ρεουσαν γαλα και μελι»· αυτη γαρ ουκ εστιν η γη, ην επηγγειλατο ο θεος
«ρεουσαν γαλα και μελι», αλλ' εστιν εκεινη, περι ης εδιδασκεν ο σωτηρ λεγων·
«Μακα ριοι οι πραεις, οτι αυτοι κληρονομησουσι την γην.» 9.4 Ειτα προς τα
προειρημενα υπο του κυριου αποκρινεται ο προφητης, προς το «επικαταρατος ο
ανθρωπος ος ουκ ακουσεται των λογων της διαθηκης ταυτης», και φησι· «Και
απεκριθην και ειπα· γενοιτο, κυριε.» Τι «γενοιτο, κυριε»; Ἐπικαταρατος ος ουκ
εμμενει «τοις λογοις της διαθηκης ταυτης». «Και ειπεν κυριος προς με· αναγνωθι
τους λογους τουτους εν πολεσιν Ἰουδα και εξωθεν Ἱερουσαλημ»–και τοις εξω
αναγινωσκομεν τους λογους του θεου προσκαλουμενοι αυτους επι σωτηριαν–
<«λεγων· ακουσατε> τους λογους της διαθηκης ταυτης και ποιησατε αυτους. Και ουκ
εποιη σαν. Και ειπεν κυριος προς με· ευρεθη συνδεσμος εν ανδρα σιν Ἰουδα και εν
τοις κατοικουσιν Ἱερουσαλημ.» Ἢμελλομεν μετανοειν επι τοις ειρημενοις
αμαρτημασι περι ανδρων Ἰουδα, ειδοτες οτι εσμεν οι ανδρες Ἰουδα δια τον Χριστον
Ἰουδα προφητευθεντα και λεχθεντα; Μηποτε γαρ επει εν ημιν εισιν αμαρτωλοι τινες
και παρα τον ορθον λογον πραττοντες, δια τουτο λεγει ο προφητης· «Ευρεθη
συνδεσμος εν ανδρασιν Ἰουδα και εν τοις κατοικουσιν Ἱερουσαλημ»· οταν γαρ
ευρεθηι εν τισι χρηματιζουσιν απο της εκκλησιας «συνδεσμος αδικιας» και συνδεσμος
των αμαρτηματων, ωστ' αν εφαρμοσαι επι του αμαρτωλου το «σειραις δε των
εαυτου αμαρτιων εκαστος σφιγγε ται», λεγοι αν ο θεος· «Ευρεθη συνδεσμος εν ανδρα
σιν Ἰουδα.» Ἀλλα μη ευρεθειη συνδεσμος εν ημιν. Πως δε ουχ ευρισκεται συνδεσμος
εν ημιν, ει και μεχρι του δευρο εστιν συνδεσμος εν τισιν; «Λυε παντα συνδεσμον
αδικιας, διαλυε στραγγαλιας βιαιων συναλλαγματων, πα σαν συγγραφην αδικον
διασπα. ∆ιαθρυπτε πεινωντι τον αρτον σου.» «Ευρεθη» ουν «συνδεσμος εν ανδρασιν
Ἰουδα και εν τοις κατοικουσιν Ἱερουσαλημ· επεστραφησαν επι τας αδικιας των
πατερων αυτων των προτερον.» «Ἐπεστρα φησαν επι τας αδικιας» τινων; <Ου> λεγει
απλως· των πατερων· τις η προσθηκη; «Ἐπεστραφησαν επι τας αδικιας των πατερων
αυτων των προτερον.» Ἐλεγομεν ταυτα λεγεσθαι προς ημας και τους εν ημιν
αμαρτανοντας· πως ουν οι εν ημιν αμαρτανοντες επεστραφησαν ουκ «επι τας
αδικιας των πατερων», αλλα «των πατερων των προτερον»; Μηποτε ουν διττοι εισιν
οι πατερες ημων, και εστιν μεν εν ημιν ειδος πατερων το χειρον· πριν πιστευ σαι γαρ
υιοι ημεν φερ' ειπειν του διαβολου, ως δεικνυσιν ο λογος ο ευαγγελικος λεγων·
«Ὑμεις εκ του πατρος του διαβολου εστε», οτε δε πεπιστευκαμεν, γεγοναμεν «υιοι
θεου». Ἐπαν ουν αμαρτανωμεν, επιστρεφομεν επι τας αδικιας ουχ απαξαπλως των
πατερων, αλλα των προτερον πατερων. Εις δε το παραστησαι οτι διττοι ημων εισιν
οι πατερες, χρησομαι ρητοις απο του τεσσαρακοστου τεταρτου Ψαλμου ουτως
εχουσιν· «Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε και κλινον το ους σου, και επιλαθου του λαου
σου και του οικου του πατρος σου.» Πατηρ λεγει· «επιλαθου του οικου του πατρος
σου»· ως γαρ πατηρ λεγει· «ακουσον, θυγα τερ». Ουκουν διττοι οι πατερες ημων
εισιν. Ἀλλα «επιλα θου του οικου του πατρος σου» του προτερου. Ἐαν επιλα θομενος
σου του οικου του προτερου παλιν επιστρεψηις επι τα αμαρτηματα, συ πεποιηκας τα
λεγομενα ενθαδε αμαρτη ματα. «Ἐπεστραφησαν επι τας αδικιας των πατερων αυτων
των προτερον.» Ἔλεγον οτι και ο διαβολος προτερον ην ημων πατηρ, πριν γενηται
ημων ο θεος πατηρ, ειγε και νυν ουκ εστιν ημων ο διαβολος πατηρ· οπερ
34

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παραστησομεν και απο της Ἰωαννου καθολικης επιστολης, εν ηι γεγραπται· «Πας ο
ποιων την αμαρτιαν εκ του διαβολου γεγεννη ται.» Ει «πας ο ποιων την αμαρτιαν εκ
του διαβολου γεγεννηται», οιονει τοσαυτακις εκ του διαβολου γεγεν νημεθα οσακις
αμαρτανομεν. Ταλαιπωρος ουν ουτος εστιν, ος αει γενναται εκ του διαβολου, ωσπερ
παλιν μακαριος ο αει γεννωμενος υπο του θεου· ου γαρ απαξ ερω τον δικαιον
γεγεννησθαι υπο του θεου, αλλ' αει γεννασθαι καθ' εκαστην πραξιν αγαθην, εν ηι
γενναι τον δικαιον ο θεος. Ἐαν ουν επιστησω σε επι του σωτηρος, οτι ουχι εγεννησεν
ο πατηρ τον υιον και απελυσεν αυτον ο πατηρ απο της γενεσεως αυτου, αλλ' αει
γενναι αυτον, παραστησω και επι του δικαιου παραπλησιον. Ἴδωμεν δε τις ημων
εστιν ο σωτηρ· «Ἀπαυγασμα δοξης.» Το απαυγασμα της δοξης ουχι απαξ γεγεννηται
και ουχι γενναται· αλλα οσον εστιν το «φως» ποιητικον του απαυγασματος, επι
τοσουτον γενναται το απαυγασμα της δοξης του θεου. Ὁ σωτηρ ημων «σοφια» εστιν
«του θεου»· εστιν δε η σοφια «απαυγασμα φωτος αιδιου». Ει ουν ο σωτηρ αει
γενναται, –και δια τουτο λεγει· «Προ δε παντων βουνων γενναι με», ουχι δε· προ δε
παντων βουνων γεγεννηκεν με, αλλα· «προ παντων βουνων γενναι με», –και αει
γενναται ο σωτηρ υπο του πατρος, ουτως και συ εαν εχηις «το της υιοθεσιας πνευμα»,
αει γενναι σε εν αυτωι ο θεος καθ' εκαστον εργον, καθ' εκαστον διανοημα, και
γεννωμενος ουτως γινηι αει γεννωμε νος υιος θεου εν Χριστωι Ἰησου· ωι εστιν η δοξα
και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 10.t Εις το «γνωρισον μοι, κυριε,
και γνωσομαι» μεχρι του «συναξατε παντα τα θηρια του αγρου, και ελθετωσαν του
καταφαγειν αυτην». Ὁμιλια ιʹ. 10.1 Ει θεου λογια εστιν εν νομωι και προφηταις,
ευαγγελιοις τε και αποστολοις, δεησει τον μαθητευομενον θεου λογιοις διδασκαλον
επιγραφεσθαι θεον· «Ὁ» γαρ «διδασκων ανθρωπον γνωσιν» ο θεος εστιν, ως και εν
Ψαλμοις γεγρα πται, και ο σωτηρ δε μαρτυρει μη δειν επιγραφεσθαι τινα διδασκαλον
επι της γης λεγων· «Και υμεις μη καλεσητε διδασκαλον επι της γης· εις γαρ εστιν
υμων ο διδασκαλος, ο πατηρ ο εν τοις ουρανοις»· <«ο πατηρ» δε «ο εν τοις
ουρανοις»> διδασκει ητοι καθ' αυτον η δια του Χρι στου η εν αγιωι πνευματι η δια
Παυλου, φερ' ειπειν, η δια Πετρου η δια τινος των αλλων αγιων, μονον θεου πνευμα
και θεου λογος επιδημειτω και διδασκετω. Ταυτα μοι προς τι ειρηται; Ἐπειδηπερ
φησιν ο προφητης· «Γνωρισον μοι, κυριε, και γνωσομαι»· ου γαρ γνωσομαι, εαν μη
συ μοι γνωρισηις, εαν δε γνωριζοντος σου εμοι γνω, «τοτε» οψομαι «τα
επιτηδευματα αυτων» και νοησω, ο εκαστος πραττει και ποιας εστιν προαιρεσεως.
Ταυτα ο προφητης· ειτα ο σωτηρ εν τωι προφητηι ιδωμεν τινα λεγει· «Ἐγω ως αρνιον
ακακον αγομενον του θυεσθαι ουκ εγνων. Ἐπ' εμε ελογισαντο λογισμον, λεγοντες·
δευτε και εμβαλωμεν ξυλον εις τον αρτον αυτου, και εκτρι ψωμεν αυτον απο γης
ζωντων, και το ονομα αυτου ου μη μνησθηι ετι»· ως φησιν και ο προφητης Ἡσαΐας,
Χρι στος «ως προβατον επι σφαγην ηχθη, και ως αμνος εναντιον του κειραντος
αφωνος, ουτως ουκ ανοιγει το στομα αυ του». Ἐκει μεν ουν περι αυτου Ἡσαΐας
λεγει, ενταυθα δε ο Χριστος περι αυτου· «Ἐγω» φησιν «ως αρνιον ακακον επι
σφαγην αγομενον του θυεσθαι ουκ εγνων.» Ουκ ειπεν τι ουκ εγνω. Ου γαρ ειρηκεν·
ουκ εγνων κακα, ουκ ειρηκεν· ουκ εγνων αγαθα, ουτε ειρηκεν· ουκ εγνων αμαρτιαν,
αλλ' απλως «ουκ εγνων». Σοι ουν καταλελοι πεν εξεταζειν τι ουκ εγνω, και μανθανε
τι ουκ εγνω απο του «τον μη γνοντα αμαρτιαν υπερ ημων αμαρτιαν εποιη σεν»·
γνωναι γαρ αμαρτιαν αμαρτησαι εστιν, ως γνωναι δικαιοσυνην δικαιοπραγησαι
εστιν· ο ουν απαγγελλων τα περι δικαιοσυνης και μη δικαιοπραγων ουκ εγνω δικαιο
συνην. 10.2 «Ἐπ' εμε ελογισαντο λογισμον, λεγοντες· δευτε και εμβαλωμεν ξυλον
εις τον αρτον αυτου.» Ὅτι μεν εσταυ ρωσαν αυτον Ἰουδαιοι, δηλον τουτο εστιν και
παρρησιαι τουτο κηρυσσομεν· πως δε τουτο εφαρμοσεις τωι «ελογι σαντο επ' εμε
λογισμον, λεγοντες· δευτε και εμβαλωμεν ξυλον εις τον αρτον αυτου», εργον εστι
35

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

νοησαι. Ὁ του Ἰησου αρτος ο λογος εστιν εν ωι τρεφομεθα. Ἐπει τοινυν διδασκοντος
αυτου εν τωι λαωι ηθελησαν το σκανδαλον εν τηι διδασκαλιαι αυτου προσθειναι δια
του σταυρωσαι αυτον, ειπον· «Βαλωμεν ξυλον εις τον αρτον αυτου»· οταν γαρ τωι
λογωι της Ἰησου διδασκαλιας προσαπτηται το εσταυρωσθαι τον διδασκαλον, εις τον
αρτον αυτου ξυλον εμβεβληται. Ἐκεινοι μεν ουν εξ επιβουλης βουλευσαμενοι
λεγετωσαν· «∆ευτε και εμβαλωμεν ξυλον εις τον αρτον αυ του»· εγω δε
παραδοξοτερον ερω· το ξυλον εμβληθεν εις τον αρτον αυτου κρειττονα τον αρτον
πεποιηκεν. Παρα δειγμα λαμβανω απο του Μωσεως νομου· «το ξυλον βληθεν εις το
πικρον υδωρ εποιησεν αυτο γλυκυ»· ουτως το ξυλον του παθους Ἰησου Χριστου
ελθον εις τον λογον πεποιηκεν τον αρτον αυτου γλυκυτερον. Πριν ελθηι γουν εις τον
αρτον αυτου το ξυλον, οτε αρτος μονον ην και ξυλον ουκ ην εν τηι διδασκαλιαι
αυτου, «εις πασαν την γην» ουκ «εξηλθεν ο φθογγος αυτου»· αλλ' επει προσελαβεν
δυναμιν ο αρτος δια του ξυλου του βληθεντος εις αυτον, δια τουτο ο λογος της
διδασκαλιας αυτου νενεμηται ολην την οικουμενην. Και τοτε το ξυλον συμβολον ην
του παθους Ἰησου, δι' ου το πικρον υδωρ γλυκυ γινεται· εγω γαρ λεγω οτι ο νομος
μη νοουμενος πικρον υδωρ εστιν, εαν δε ελθηι το ξυλον Ἰησου και η διδασκαλια του
σωτηρος μου επιδημησηι, γλυκαζεται και ηδιστος γινεται ο Μω σεως νομος
αναγινωσκομενος και γινωσκομενος. 10.3 Ειπον ουν· «∆ευτε και εμβαλωμεν ξυλον
εις τον αρτον αυτου»· λεγουσιν δε και το «εκτριψωμεν αυτον απο γης ζωντων, και
το ονομα αυτου ου μη μνησθηι ετι». Ουτως αυτον απεκτειναν, ως εξαφανιζοντες
αυτου το ονομα. Ἀλλα ο Ἰησους οιδεν πως αποθνηισκει και δια τι· διο φησιν· «Ἐαν
μη ο κοκκος του σιτου πεσων εις την γην αποθανηι, αυτος μονος μενει· εαν δε
αποθανηι, πολυν καρπον φερει»· ωστε ο θανατος του Ἰησου σταχυς σιτου γινεται
ποιων πολλαπλασιονα και πολυχουν το εσπαρμενον, ως ει καθ' υποθεσιν μη
εσταυρωτο μηδε τεθνηκει, εμεινεν αν μονος ο κοκκος του σιτου, και πολλοι ουκ
εγενοντο εξ αυτου. Προσχες ουν αυτου τηι λεξει, ει μη τουτο βεβουλη ται λεγων· «Ὁ
κοκκος του σιτου εαν μη πεσων εις την γην αποθανηι, αυτος μονος μενει· εαν δε
αποθανηι, πολυν καρπον φερει»· ο θανατος του Ἰησου τουτους παντας
εκαρποφορησεν· ει δε ο θανατος τοσουτους εκαρποφο ρησε, ποσους καρποφορησει η
αναστασις; 10.4 «Κυριε των δυναμεων κρινων δικαια, δοκιμαζων νεφρους και
καρδιας, ιδοιμι την παρα σου εκδικησιν εξ αυτων.» Προφητικως ταυτα ευχεται, ιδειν
την παρα του θεου εκδικησιν εξ αυτων· «κεκυκλωται γαρ υπο στρατοπεδων η
Ἱερουσαλημ, και ηγγισεν η ερημωσις αυτης», και ειρηται αυτηι· «Ἰδου αφιεται υμιν ο
οικος υμων.» «Ἴδοιμι» ουν «την παρα σου εκδικησιν εν αυτοις, οτι προς σε
απεκαλυψα το δικαιωμα μου. ∆ια τουτο ταδε λεγει κυριος επι τους ανδρας Ἀναθωθ
τους ζητουντας την ψυχην μου, τους λεγοντας· ου μη προφητευσηις εν ονοματι
κυριου, ει δε μη, αποθανηι εν ταις χερσιν ημων. Ἰδου εγω επισκεψομαι επ' αυτους· οι
νεανισκοι αυτων εν ρομφαιαι αποθανουνται, και οι υιοι αυτων και αι θυγατερες
αυτων τελευτησουσιν <εν> λιμωι, και εγκαταλειμμα ουκ εσται αυτων, οτι επαξω
κακα επι τους κατοικουντας Ἀναθωθ εν ενιαυτωι επισκεψεως αυτων.» Προσχηματος
ενεκεν το ονομα της Ἀναθωθ ενθαδε λαμβανεται, ολον δε το Ἰουδαικον μυστηριον
τροπικως εν αυτηι ειρηται· ερμηνευεται γαρ Ἀναθωθ Ἐπακουσμος. <Ἐπει ουν
επακουσμος> τουθεου εν εκεινωι ην τωι λαωι, ως και η βασιλεια του θεου, και γεγονεν
επι της βασιλειας το «αρθησεται αφ' υμων η βασιλεια του θεου και δοθησεται εθνει
ποιουντι τους καρ πους αυτης», κατα τουτο γεγονεν και το «τους ανδρας Ἀναθωθ»,
τους οντας εν τωι Ἐπακουσμωι, «ζητειν την ψυχην» ουχ Ἱερεμιου, –ουδε γαρ η
ιστορια λεγει οτι ανδρες Ἀναθωθ εζητησαν την ψυχην Ἱερεμιου· εχομεν τας
Βασιλειας, μεμνηται η γραφη εκει του Ἱερεμιου, ουδεν τοιουτον εν αυταις ειρηται,
<ουδ'> εν ταις Παρα λειπομεναις· εχομεν γαρ αυτην την βιβλον του προφητου, ουδεν
36

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ειρηκασιν οι ανδρες Ἀναθωθ, –αλλα ταυτα λεγεται περι Χριστου. «Τους ζητουντας
την ψυχην μου, τους λεγοντας· ου μη προφητευσηις επι τωι ονοματι κυριου»–
εκωλυσαν Ἰουδαιοι διδασκειν Ἰησουν–»ει δε μη, αποθανηι εν ταις χερσιν ημων. Ἰδου
εγω επισκεψομαι επ' αυτους· οι νεανισκοι αυτων εν ρομφαιαι αποθανουνται, και οι
υιοι αυτων και αι θυγατερες αυτων τελευτησουσιν εν λιμωι.» Ου τοτε
τετελευτηκασιν εν ρομφαιαι, αλλα μετα την πορθη σιν νυν λιμος ηλθεν επ' αυτους,
«ου λιμος αρτου ουδε διψα υδατος, αλλα λιμος του ακουσαι λογον κυριου»· ουκετι
γαρ «ταδε λεγει κυριος παντοκρατωρ» λεγεται παρ' αυ τοις. Αυτη η λιμος, ινα η
προφητεια μηκετι ηι, και τι λεγω προφητεια; ουδε διδασκαλια. Καν μυριακις
χρηματιζωσιν παρ' αυτοις σοφοι, ουκ εστιν λογος κυριου ετι εν αυτοις, επει
πεπληρωτο το «αφελει κυριος απο της Ἰουδαιας και απο της Ἱερουσαλημ ισχυοντα
και ισχυουσαν, γιγαντα και ισχυοντα και ανθρωπον πολεμιστην και δικαστην και
προ φητην και στοχαστην και πρεσβυτερον και πεντηκονταρχον και θαυμαστον
συμβουλον και σοφον αρχιτεκτονα και συνε τον ακροατην». Ουκετι εστιν παρ'
αυτοις δυναμενος ειπειν· «Ὡς σοφος αρχιτεκτων θεμελιον τεθεικα.» Μετεβησαν οι
αρχιτεκτονες, ηλθον επι την εκκλησιαν, εθηκαν τον θεμελιον Ἰησουν Χριστον·
τουτωι εποικοδομουσιν και οι μετ' εκεινους. 10.5 «Ἐν λιμωι» ουν ο λαος εκεινος
εγκαταλελειμμενοι εισιν· «επαξω» γαρ επ' αυτους «κακα επι τους κατοι κουντας
Ἀναθωθ εν ενιαυτωι επισκεψεως αυτων. ∆ικαιος ει, κυριε, οτι απολογησομαι προς σε.
Πλην κριματα μου λαλησω προς σε. <Τι> οτι οδος ασεβων ευοδουται; ευθη νησαν
παντες οι αθετουντες αθετηματα.» Ἔτι ζητου μεν, ει αγαθος ο θεος εστιν ο τον
νομον και τους προφητας δεδωκως, ορωντες οτι «οδος ασεβων ευοδουται» και ου
κολαζει τους ασεβεις. «Ευθηνησαν παντες οι αθετουντες αθετηματα»· αυτοι οι κατα
του δημιουργου λεγοντες, δυσφημουντες αυτον «ευθηνησαν, εφυτευθησαν και ερρι
ζωθησαν, ετεκνοποιησαν <και εποιησαν> καρπον». Ποσος καρπος Μαρκιωνος
τεκνοποιησαντος, ποσος Βασιλειδου, ποσος Ουαλεντινου; τουτο γαρ εστι το περι των
ασεβων προφητευομενον και λεγομενον εν τωι «ετεκνοποιησαν και εποιησαν
καρπον». «Ἐγγυς ει συ του στοματος αυτων, πορρω δε απο των νεφρων αυτων»·
ονομαζουσι το Ἰησου ονομα, ουκ εχουσι δε τον Ἰησουν· ου γαρ ομολογουσιν αυτον
ως χρη. «Και συ, κυριε, γινωσκεις με, ειδες με, εδοκιμασας την καρδιαν μου εναντιον
σου· αγνισον αυτους εις ημεραν σφαγης αυτων.» Τι ποιησω, ινα ταυτα σαφηνισω;
Τας κολασεις αγνισμον λεγει των κολαζομενων· «αγνισον» γαρ «αυτους εις ημεραν»
φησιν «σφαγης αυτων», δια του σφαγηναι αυτους αγνισον αυτους· «Ὃν γαρ αγαπαι
κυριος παιδευει, μαστιγοι δε παντα υιον ον παραδεχε ται». 10.6 «Ἕως ποτε πενθησει
η γη και ο χορτος του αγρου ξηρανθησεται απο κακιας των κατοικουντων εν αυτηι;»
Ὡσπερει εμψυχου της γης και ενταυθα διαλεγεται ο προ φητης λεγων την γην
πενθειν δια την κακιαν των επιβαι νοντων επ' αυτην. Καθ' εκαστον ουν ημων η γη
ητοι πεν θει η ευφραινεται· η γαρ πενθει «απο κακιας των ενοι κουντων εν αυτηι» η
ευφραινεται απο αρετης «των ενοικουν των εν αυτηι». Ἐφ' εκαστου ουν ημων αυτο
το στοιχειον η ευφραινεται η πενθει· ει δε η γη, ταχα και τα λοιπα στοιχεια. Ὁμοιως
ερω και υδωρ και ο επι του υδατος τεταγμενος αγγελος, ινα διηγησωμαι και την γην
πεν θουσαν η μη πενθουσαν· ου γαρ τουτο το σωμα, η γη, «πενθει απο των
κατοικουντων εν αυτηι», αλλα νοει μοι προς τηι διαταξει του παντος τεταγμενον τινα
αγγελον επι της γης και αλλον τεταγμενον επι των υδατων και αλλον επι του αερος
και τεταρτον επι του πυρος. Ουτως αναβα μοι τωι λογωι επι την διαταξιν πασαν την
εν ζυοις, την εν φυτοις, την εν τοις ουρανιοις αστροις· αγγελος τις τετακται και επι
του ηλιου και επι της σεληνης αλλος, <αλλοι> και επι των αστρων. Ουτοι δη οι
αγγελοι, μεθ' ων εσμεν οσον εσμεν επι γης, ητοι ευφραινονται, η πενθουσιν εφ' ημιν
οταν αμαρτανωμεν· πενθει, φησιν, η γη απο των κατοι κουντων εν αυτηι. Ὁμωνυμως
37

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ειπεν τον αγγελον γην αυτηι τηι γηι· ωσπερ γαρ «το χειροποιητον επικαταρατον αυτο
και ο ποιησας αυτο», ουχ οτι επικαταρατον αυτο το αψυχον, αλλ' ειρηται
χειροποιητον το προσκαθεζομενον τωι αψυχωι αγαλματι και χρηματιζον εκεινωι τωι
ονοματι, ουτως δη ερω και γην λεγεσθαι τον επι γης τεταγμενον αγγελον, και υδωρ
λεγεσθαι τον επι υδατος τεταγμενον αγγελον, καθ' ο λελεκται· «Ἴδοσαν σε υδατα, ο
θεος, ιδο σαν σε υδατα και εφοβηθησαν, εταραχθησαν αβυσσοι πλη θους ηχους
υδατων, φωνην εδωκαν αι νεφελαι, και γαρ τα βελη σου διαπορευονται.» 10.7
«Ἐγκαταλελοιπα τον οικον μου, αφηκα την κληρονο μιαν μου, εδωκα την
ηγαπημενην ψυχην μου εις χειρας εχθρων αυτης.» Ἴδε μοι τον «εν μορφηι θεου»
υπαρ χοντα οντα εν τοις ουρανοις, ιδε αυτου τον οικον υπερου ρανιον. Ει βουλει και
υψηλοτερον ιδειν–οτι «εγω εν τωι πατρι»–ιδε αυτου οικον οντα τον θεον. Καταλειπει
«τον πατερα και την μητερα»–την «ανω Ἱερουσα λημ»–και ερχεται εις τον περιγειον
τοπον και φησιν· «Ἐγκαταλελοιπα τον οικον μου, αφηκα την κληρονομιαν μου» –
εκεινη γαρ ην η κληρονομια αυτου, τα χωρια τα μετα των αγγελων, η ταξις η μετα
των αγιων δυναμεων– «εδωκα την ηγαπημενην ψυχην μου εις χειρας εχθρων
αυτης»· παρεδωκεν αυτου την ψυχην εις τας χειρας των εχθρων της ψυχης, εις
χειρας Ἰουδαιων των αποκτειναν των αυτον, εις χειρας αρχοντων συναχθεντων
κατ' αυτου, εις χειρας βασιλεων, οτε «παρεστησαν οι βασιλεις της γης και οι
αρχοντες συνηχθησαν επι το αυτο κατα του κυ ριου και κατα του Χριστου αυτου».
10.8 «Ἐγενηθη η κληρονομια μου εμοι ως λεων εν δρυμωι.» Αυτη <η> επι γης
κληρονομια αυτου ην κεκληρονομηκεν απεθηριωθη προς αυτον, και γεγονεν η
κληρονομια Ἰου δαιοι εξαγριωθεντες κατ' αυτου «ως λεων εν δρυμωι». Ου
θαυμαστον ει τοτε εγενετο η κληρονομια αυτου «ως λεων εν δρυμωι»· νυν ετι εν
δρυμωι λεοντες εισιν κατα θεματιζειν θελοντες τον Ἰησουν και δυσφημουντες αυτον
και επιβουλευοντες τοις πιστευουσιν εις αυτον. «Ἐγενηθη» ουν «η κληρονομια μου
εμοι ως λεων εν δρυμωι, εδωκεν επ' εμε την φωνην αυτης, δια τουτο εμι σησα αυτην.
Μη σπηλαιον υαινης η κληρονομια μου <εμοι>;» Προφητευει περι της κληρονομιας
ταυτης· η κληρονομια μου μητι σπηλαιον υαινης γεγονεν, σπηλαιον υαινης, της
αγριωτατης, της νεκροβορου, της περι τα μνημεια, της εσθιουσης τα θνησιμαια
σωματα; «Μη σπηλαιον υαινης η κληρονομια μου εμοι; Ἢ σπη λαιον επ' αυτην
κυκλωι αυτης; Βαδιζετε»· επει τοιουτοι γεγονασιν, κελευω υμιν τοις αγγελοις, ινα
βαδισητε και συναγαγητε τα θηρια και παραδωτε αυτους τοις θηριοις· «βαδιζετε και
συναγαγετε παντα τα θηρια του αγρου, και ελθετωσαν του φαγειν αυτην».
Ἐληλυθεν «τα θηρια του αγρου», διεσθιει τον λαον εκεινον· βλεπετε αυτων τας
καρδιας διεσθιομενας υπο των δυναμεων των αντικειμενων. Ει εκεινων ο Ἰησους
ουκ εφεισατο αλλα ειπεν· «Βαδιζετε, συναγαγετε τα θηρια», ποσωι πλεον ημων ου
φεισε ται; Ἐαν μη ποιωμεν τον νομον του θεου, τον λογον του ευαγγελιου, ερει
παλιν· βαδισατε, συναγαγετε τα θηρια και παραδοτε αυτην, αλλ' ημεις παρρησιαν
εχομεν, ινα ειπωμεν εν ταις ευχαις· «Μη παραδωις τοις θηριοις ψυχην
εξομολογουμενην σοι.» Ἐξομολογησωμεθα περι των παραπτωματων μετανοουντες,
και τοις θηριοις ου παρα δοθησομεθα, αλλ' αγγελοις αγιοις τιθηνοις εσομενοις, επι
κολπων βασταζουσιν, μεταβιβαζουσιν ημας απο του αιωνος τουτου επι τον
μελλοντα εν Χριστωι Ἰησου, ωι εστιν το κρα τος και η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην.
11.t Εις το «δι' εμε αφανισμωι ηφανισθη πασα η γη» και εις το «περιζωμα». Ὁμιλια
ιαʹ. 11.1 Τις εστιν ο λεγων· «∆ι' εμε ηφανισθη αφανισμωι πασα η γη»; Ὁ Χριστος
ταυτα φησιν, ου προ της επιδημιας πολλα μεν γεγενηται αμαρτηματα τωι λαωι, αλλ'
ου τοιαυτα ωστε αυτους παντηι εγκαταλειφθηναι και εις αιχμαλωσιαν πολυχρονιον
παραδοθηναι· οτε δε «επληρωσαν το μετρον των πατερων» αυτων και προσεθηκαν
τωι ανηιρηκεναι τους προφητας και δεδιωχεναι τους δικαιους το αποκτειναι «τον
38

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Χριστον του θεου», τοτε γεγενηται το «αφιεται υμιν ο οικος υμων» και δι' αυτον
ταυτα πεπονθασιν και «αφανισμωι ηφανισθη πασα η γη». 11.2 Ει δε και υψηλοτερον
ακουσαι βουλει του «δι' εμε ηφα νισθη αφανισμωι πασα η γη», ιδε την εν σοι γην
τινα τροπον ηφανισθη ελθοντος του Ἰησου· ηφανισθη γαρ «νε κρωθεντων των
μελων των επι της γης» και ουκετι η γη εργαζεται τα εαυτης, ουκετι γινεται παρα τωι
δικαιωι «τα εργα της σαρκος» οις εθαλλεν η σαρξ, ουκετι «πορνεια», ουκετι
«ακαθαρσια», ουκ «ασελγεια», ουκ «ειδωλο λατρια», ου «φαρμακεια» και τα λοιπα.
Και ο σωτηρ δε λεγει· «Τι νομιζετε οτι ηλθον βαλειν ειρηνην επι της γης; Ουκ ηλθον
βαλειν ειρηνην αλλα μαχαιραν»· αληθως γαρ πριν μεν ελθηι, μαχαιρα ουκ ην επι της
γης ουδε «η σαρξ επεθυμει κατα του πνευματος ουδε το πνευμα κατα της σαρκος»,
οτε δε ηλθεν και δεδιδαγμεθα τινα μεν εστιν της σαρκος, τινα δε του πνευματος, η
διδασκαλια ωσπερ «μαχαιρα» γεγενημενη εν γηι διειλεν την σαρκα και την γην απο
του πνευματος. Και «ηφανισθη» μεν «η γη», οτε «την νεκρωσιν Ἰη σου εν τωι σωματι
περιφερομεν», και ουκετι «ζωμεν κατα σαρκα», ζηι δε το πνευμα, και σπειρομεν
ουδεν «εις την σαρκα» αλλα παντα «εις το πνευμα», ινα μη «θερισωμεν φθοραν» εκ
της σαρκος αλλ' «απο του πνευματος ζωην 11.3 αιωνιον»· λεγεται δε τοις
ημαρτηκοσιν· «Σπειρετε πυρους και ακανθας θεριζετε»· καν γαρ τοις λογιοις του
θεου ομιλωσιν, οι μη καλως αυτοις ομιλουντες μηδε ον δει τροπον βιουντες μηδε
πιστευοντες σπειρουσιν πυρους και θεριζουσιν ακανθας. Μαλιστα δε εστιν ταυτα
νοησαι επι των ετεροδοξων εντυγχανοντων ταις γραφαις και ακανθας ουκ απο των
γραφων, αλλ' απο των ιδιων επινοιων θεριζοντων. «Οι κληροι αυτων ουκ
ωφελησουσιν αυτους.» Ταυτα και προ ημων αλλοι διηγησαντο, και επειδη ουκ
αποδοκιμαζομεν αυτων την διηγησιν, ευγνωμονως φερομεν αυτην εις μεσον, ουχ
ως αυτοι ευροντες αλλ' ως μεμαθηκοτες καλον μαθημα. Ουτος ο λογος ωφελησει
και υμας και ημας, εαν προσεχωμεν τωι γεγραμμενωι, οι δοκουμεν ειναι απο κληρου
τινες προκαθεζομενοι υμων, ωστε τινας θελειν ηκειν επι τον κληρον τουτον· ιστε δε
οτι ου παντως ο κληρος συζει· πολλοι γαρ και πρεσβυτεροι απολουνται, πολλοι και
λαικοι μακαριοι αποδειχθησονται. Ἐπει ουν τινες εισιν εν κληρωι ουχ ουτως
βιουντες ωστε ωφεληθηναι και κοσμησαι τον κληρον, δια τουτο, φασιν οι
διηγησαμενοι, γεγραπται· «Οι κληροι αυτων ουκ ωφελησουσιν αυτους»· το γαρ
ωφελουν ουκ αυτο το καθεζεσθαι εν πρεσβυτεριωι εστιν, αλλα το βιουν αξιως του
τοπου, ως απαιτει ο λογος. Ἀπαιτει και υμας βιουν ο λογος καλως και ημας, αλλ' ει
δει ουτως ειπειν· «∆υνατοι δυνατως ετασθησονται», πλειον εγω απαιτουμαι παρα
τον διακονον, πλειον ο διακονος παρα τον λαικον, ο δε την παντων ημων
εγκεχειρισμενος αρχην αυτην την εκκλησιαστικην ετι πλειον απαιτειται· δια τουτο ο
πεπιστευμενος τα μεγαλα, ο αποστολος, ακουετε, φησιν· «Ουτως ημας λογιζεσθω
ανθρωπος ως υπηρετας Χριστου και οικονομους μυστηριων θεου· ωδε λοιπον
ζητειτε εν τοις οικονομοις ινα πιστος τις ευρεθηι», και ουτως σπανιον εστιν
ευρεθηναι οικονομον πιστον και καλον, <ως> Ἰησους «ο ειδως τα παντα πριν
γενεσεως αυτων» λεγει· «Τις αρα εστιν ο πιστος οικονομος και φρονιμος, ον
καταστησει ο κυριος αυτου επι της οικιας αυτου διδοναι εν καιρωι το σιτομετριον
τοις δουλοις αυ του;» ειτα μεμφεται τινας οικονομους και λεγει· «Ἐαν δε αρξηται ο
κακος δουλος λεγειν· χρονιζει μου ο κυριος ερχεσθαι, και αρξηται τυπτειν τους
συνδουλους αυτου και τας παιδισκας, εσθιειν τε και πινειν και μεθυσκεσθαι, ηξει ο
κυριος του δουλου εκεινου εν ημεραι ηι ου προσδοκαι και εν ωραι ηι ου γινωσκει και
διχοτομησει αυτον, και το μερος αυτου μετα των απιστων θησει.» Ταυτα μεν εις το
«οι κληροι αυτων ουκ ωφελησουσιν αυ11.4 τους»· ιδωμεν δε και εξης επιπληξιν
αναγκαιαν, ην καλον εις τον ηθικον τοπον αναλαβειν, λεγουσαν· «Αισχυνθητε απο
καυχησεως υμων, απο ονειδισμου εναντιον κυριου.» Ἔστιν τινα, εν οις καυχωμεθα
39

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δια την ανοιαν ουκ ουσιν καυχησεως αξιοις· οιον εαν καυχησηται τις οτι πλουσιος
εστιν και πολλα κεκτηται, λεγοιτ' αν προς αυτον· «Αισχυνθητε απο καυχησεως
υμων»· εαν καυχησηται τις επι ευγενειαι ταυτηι τηι εκτος, λεχθησεται προς αυτον·
«Αισχυνθητε απο καυχησεως υμων»· εαν καυχησηται τις επι πολυτελειαι ιματιων,
επι οικοδομηι οικιας πλουσιως κατεσκευασμενης, αλλοτρια εστιν η καυχησις
καυχησεως αγιων, διο λεχθησεται προς τον τοιουτον· «Αισχυνθητε απο καυχησεως
υμων.» Ἄκουε του λογου <δια> του προφητου Ἱερεμιου κελευοντος ημας μη
καυχασθαι μηδε επι σοφιαι· «Μη καυχασθω» γαρ φησιν «ο σοφος εν τηι σοφιαι αυτου
μηδε ο ισχυρος εν τηι ισχυι αυτου μηδε ο πλουσιος εν τωι πλουτωι αυτου, αλλα εν
τουτωι καυχασθω ο καυχωμενος, συνιειν και γινωσκειν οτι εγω ειμι κυριος.» Θελεις
καυχασθαι και καυχωμενος μη ακουσαι· «αισχυνθητε απο καυχησεως υμων»,
καυχησαι ως ο αποστολος και ειπε· «Ἐμοι δε μη γενοιτο καυχασθαι ει μη εν τωι
σταυρωι του κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου εμοι κοσμος εσταυρωται καγω τωι
κοσμωι»· θελεις καυχασθαι, ινα μη λεχθηι· «αισχυνθητε απο καυχησεως υμων»,
ακουε Παυλου καυχωμενου και μανθανε οταν λεγηι· «Ἥδιστα ουν καυχησομαι εν
ταις ασθενειαις μου, ινα επισκηνωσηι επ' εμε η δυναμις του Χριστου», ακουε οια
καυχαται καυχηματα· «εν κοποις περισσοτερως»–τις δυναται ημων τουτο ειπειν; –
»εν φυλακαις υπερβαλλοντως, εν θανατοις πολλακις· υπο Ἰουδαιων πεντακις
τεσσαρακοντα παρα μιαν ελαβον, τρις εραβδισθην, απαξ ελιθασθην, τρις εναυαγησα». Μανθανομεν ουν και καυχησεων ειναι διαφορας, ως τινας μεν καυχησεις
ειναι αισχυνης αξιας, εφ' οις λεγοιτ' αν εκεινο το αποστολικον· «Και η δοξα εν τηι
αισχυνηι αυτων»· εφ' οις εδει αυτους αισχυνεσθαι, επι τουτοις 11.5 οιονται
δοξαζεσθαι. Μετα ταυτα ιδωμεν τα περι του περιζωματος. «Ταδε» γαρ «λεγει κυριος·
βαδιζε και κτησαι σεαυτωι περιζωμα λινουν, και περιθου περι την οσφυν σου, και εν
υδατι <ου> διελευσηι. Και εκτησαμην το περιζωμα κατα τον λογον κυριου και
περιεθηκα περι την οσφυν μου, και εγενηθη λογος κυριου προς με λεγων· λαβε το
περιζωμα το περι την οσφυν σου, και αναστηθι και βαδισον επι τον Ευφρατην, και
κατακρυψον αυτο εκει εν τηι τρυμαλιαι της πετρας»· μετα ημερας ερχεται εκει,
ευρισκει διασεσηπος τουτο το περιζωμα, και επιφερει ο κυριος διδους αφορμην της
ερμηνειας του περιζωματος λεγων· «Καθαπερ κολλαται το περιζωμα προς την οσφυν
του ανθρωπου, ουτως εκολλησα προς εμαυτον τον οικον του Ἰσραηλ και παντα τον
οικον Ἰουδα, φησιν ο κυριος, του γενεσθαι μοι εις λαον ονομαστον και εις καυχημα
και εις δοξαν, και ουκ εισηκουσαν μου.» Ουκουν ο προφητης αντι του θεου
παραλαμβανεται περιζωννυς περι την οσφυν αυτου το περιζωμα το λινουν, ως ο
θεος τον λαον· «εκολλησα γαρ προς εμαυτον» φησιν «τουτον τον λαον, φησιν ο
θεος», και οιονει περιζωμα ο λαος γινεται του θεου· δια τι δε περιζωμα γινεται του
θεου περι την οσφυν αυτου; Ὁ δυναμενος αναγινωσκων τον Ἰεζεκιηλ και ορων τον
θεον τωι λογωι οιονει σωματοποιουμενον, και τινα μεν τροπον αυτου τα απο της
οσφυος κατω εστιν πυρ, τα δε απο της οσφυος και ανω εστιν ηλεκτρον, ερευνησατω
τον λογον, δια τι το κατω του θεου πυρ εστιν. Τα απο οσφυος και γενεσεως
πραγματα, ταυτα πυρ εστιν· παντα γαρ τα εν γενεσει χρηιζει του καθαρσιου του απο
του πυρος, παντα τα εν γενεσει χρηιζει της κολασεως. Τα δε ανωτερω της οσφυος
υπερβεβηκοτα την γενεσιν, ταυτα εστιν υλη ως <ηλεκτρον> εν κοσμωι καθαριωτατη
και τιμιωτατη· λεγεται γαρ το ηλεκτρον χρυσου ειναι τιμαλφεστερον. Ἐπει ουν
παραδειγμασιν χρηται η γραφη, ινα διδαξηι του θεου το σωμα το ανωτερω ειναι
τιμιωτερον και το σωμα το κατωτερω ειναι υποδεεστερον, δια τουτο εισηγαγεν τον
θεον εκ πυρος και ηλεκτρου συνεστηκοτα. Ἐν γενεσει πυρ εστιν εκαστος ημων, και
εστιν σωμα του θεου και αυτος· ουκ εσμεν το ηλεκτρον, εαν δε αναβαινωμεν και
προκοπτωμεν–δυνατον γαρ μεταβηναι απο του σημερον ειναι εν τοις κατωτερω,
40

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ωστε γενεσθαι του θεου σωμα το ανωτερω–εσομεθα διαβαντες το πυρ ηλεκτρον το
περι το σωμα του θεου το υψηλοτερον. 11.6 Κολλαι ουν περι την οσφυν αυτου το
περιζωμα το λινουν, ινα τι; Ἵνα δηλωθηι οτι ο λαος οιονει σκεπη εστι του θεου· προς
γαρ τους βουλομενους κατηγορειν του θεου ισταται ο λαος και ωσπερει υπερασπιζει
αυτου και ουκ εαι τι ατοπον λεγεσθαι εν τοις περι του θεου. Ἐπαν δε αμαρτησωμεν,
το περιζωμα τουτο ως αποτιθεται ο προφητης και καταδικαζει αυτο εις τον
Ευφρατην ποταμον, ινα εκει διαφθαρηι, ουτως ο αμαρτανων αποβαλλεται απο της
οσφυος του θεου και εκβληθεις εκβαλλεται εις τον Ευφρατην ποταμον, τον της
Μεσοποταμιας ποταμον, οπου οι Ἀσσυριοι εχθροι τωι Ἰσραηλ, οπου οι Βαβυλωνιοι,
και εκει διαφθειρεται. Ὄντων γαρ τοσουτων ποταμων πεμπεται ο προφητης απο της
Ἰουδαιας εις τον Ευφρατην ποταμον πραγματευσασθαι και απαγαγειν περιζωματιον
λινουν· δια τι δε και «λινουν»; Ὅτι την γενεσιν εχει απο γης· φυτον γαρ εστιν
ανατελλον απο γης, ειτα μετα το γεωργηθηναι ξαινομενον και πλυνομενον και
σμηχομενον και πολληι εργασιαι γινομενον, ινα γενηται τοιουτον ωστε γενεσθαι
περιζωμα η οτιδηποτε. Και ημεις ουν παντες την γενεσιν εχομεν ως το περιζωμα του
θεου, και εχοντες την γενεσιν απο γης, πολλης κατασκευης χρηιζομεν, ινα ξανθωμεν,
ινα πλυνθωμεν, ινα το χρωμα της γης αποβαλωμεν. Ἄλλο γαρ το της γενεσεως του
λινου χρωμα, αλλο το απο της εργασιας· το μεν γαρ της γενεσεως του λινου χρωμα
μελανωτερον εστιν, απο δε της εργασιας γινεται λαμπροτατον. Τοιουτον ουν τι και
επι ημας τους εν γενεσει φθανει. Μελα νες εσμεν κατα την εν τωι πιστευειν αρχην,
διο εν αρχηι του Ἄισματος των ᾀσματων λεγεται· «Μελαινα ειμι και καλη», και
Αιθιοψιν ημεις κατ' αρχας την ψυχην εοικαμεν, ειτα αποσμηχομεθα, ινα
λαμπροτεροι γενωμεθα κατα το «τις αυτη η αναβαινουσα λελευκανθισμενη;» και
γινομεθα «λινουν λαμπρον και καθαρον». Ειτα και πλεκομεθα επι το περιζωμα του
θεου, οταν αξιοι ωμεν κολλασθαι τωι θεωι. Ουκ αποτιθεται ημας ο θεος. Ἀπεθετο τον
πρωτον λαον, «παντα τον οικον Ἰουδα» και «τον οικον Ἰσραηλ». Ἐγενετο εις το μη
χρησθηναι ετι· ουκετι γαρ αυτους περιζωννυται. Ἡμας αντι εκεινων περιεζωσατο ο
θεος· ου γαρ αποβαλων το περιζωμα εμεινε γυμνος, αλλα αλλο περιζωμα εαυτωι
υφανεν. Τουτο το περιζωμα η εκκλησια εστιν η απο των εθνων· ητις ιστω οτι «ει
των προτερων ουκ εφεισατο ο θεος, ποσωι πλεον ουδε αυτης αμαρτανουσης
φεισεται», εαν μη ηι αξια της οσφυος του θεου· «ο δε κολλωμενος τωι κυριωι εν
πνευμα εστιν» εν Χριστωι Ἰησου, ωι εστιν η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας.
Ἀμην.

41

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 


