Fragmenta ex commentariis in Proverbia
ΕΚ ΤΩΝ ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΤΑΣ ΠΑΡΟΙΜΙΑΣ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ.
13.17 ΚΕΦ. Αʹ.
Παροιμιαι Σολομωντος υιου ∆αυΐδ. Υιος ∆αυιδ και ο Σωτηρ λεγεται. Ουτος
ειρηνικος ημων Σωτηρ ο γενομενος εκ σπερματος ∆αυιδ, το κατα σαρκα,
εβασιλευσεν εν Ἰσραηλ. ∆ιο και επεγραφη την υπερ ανθρωπων οικονομιαν τελων·
Ουτος εστιν ο βασι λευς των Ἰουδαιων. Ἰουδαιοι εισιν, ο Ἰσραηλ, ωνειρηνικος
Σωτηρ βασιλευει ως διορατικων, εαν ωσιν αληθως Ἰσραηλ. Ου γαρ οσοι σπερμα του
Ἀβρααμ, παντως και τεκνα, τωι μη ποιειν τα εργα του Ἀβρααμ. Του γνωναι σοφιαν
και παιδειαν. Σοφια εστιν επιστημη θειων και ανθρωπινων πραγματων κατα 13.20
ληψις· κατα δε τινας, ατμις εστι της του Θεου δυ ναμεως, και αποῤροια της του
Παντοκρατορος δοξης ειλικρινης· ουδεν γαρ εις αυτην σκοτεινον εμπιπτει·
απαυγασμα γαρ εστι φωτος αιδιου, και εσοπτρον ακηλιδωτον της του Θεου
ενεργειας, και εικων της αγαθοτητος αυτου. Ὁ γινωσκων εργα σοφιας, ταυτα
γινωσκει, τουτεστι, το απαυγα σμα του αιδιου, και το ακηλιδωτον εσοπτρον της του
Θεου ενεργειας, και την εικονα της αγαθοτητος αυτου. Ταυτα δε ουδεν ετερον εστιν
η γνωναι τον Υιον της του Θεου αγαπης, και την σοφιαν τον Χρι στον. Χριστος γαρ
Θεου δυναμις και Θεου σοφια. Τουτο δε ουκ απο σαρκος και αιματος, αλλ' απο του
ουρανιου Πατρος αποκαλυπτεται. Γινωσκει δε σοφιαν, και ο την επιστημην ειδως
των θειων, νομικων και προφητικων, ευαγγελικων τε και αποστολικων λο γιων.
Ἐπι την πετραν τιθησι τον θεμελιον, τουτε στιν επι τηι πιστει Χριστου, ως αντεχειν
προς βρο χας, και ανεμους, και πνευματα, δηλαδη τους οθεν ουν γινομενους
πειρασμους. Ει δε φησιν ο Λουκας ως επηινεσε τον οικονομον της αδικιας,
κατεχρησατο, τον επαινον επι της εντρεχειας λαβων, δια τε της δια νοιας οξυ· οπερ
εοικε δηλουσθαι καν τωι, Ὁ δε οφις φρονιμωτατος παντων των θηριων, καθ' ο
λελεκται και το, Γινεσθε φρονιμοι ως ο οφις· οιονει μη απειροι των του οφεως
πανουργηματων. Νοησει τε παραβολην και σκοτεινον λογον, ρη σεις τε σοφων και
αινιγματα. Τινα διαφοραν εχει ταυτα προς αλληλα, κατανοησωμεν· και πρωτον τι
ποτε εστι παραβολη ιδωμεν, αφ' ων εχομεν ευαγγε λικων αφορμων. Ἐχρησαντο γαρ
τωι ονοματι της παραβολης αλλοι τε, και Ματθαιος ουτως· Ἐν τηι ημεραι εκεινηι,
εξελθων ο Ἰησους εκ της οικιας εκαθητο παρα την θαλασσαν, και πας ο οχλος επι
τον αιγιαλον ειστηκει, και ελαλησεν αυτοις πολλα εν παραβολαις· Ἰδου εξηλθεν ο
σπειρων του σπειραι. Ἔστι τοινυν παραβολη λογος ως περι γενομενου, μη
γενομενου μεν κατα το ρητον, δυνα μενου δε γενεσθαι, τροπικως δηλωτικος
πραγματων εκ μεταληψεως των εν τηι παραβοληι λελεγμενων. Ου γαρ γεγονε κατα
την λεξιν το, Ἐξηλθεν ο σπειρων, ως λεγομεν γεγονεναι τα της ιστοριας· πλην
δυνατον γενεσθαι κατα το ρητον· Ἰδου εξηλθεν ο σπειρων, κ. τ. ε. Ἐγω μεντοι
νομιζω τοις εξω λαλουντα τον Ἰησουν εν παραβολαις, οις, δια το ειναι εξω, ουκ εδε
δοτο ειδεναι τα μυστηρια της βασιλειας του Θεου, εξεληλυθεναι της οικιας, ως ο
Ματθαιος ανεγραψεν, ου χωρις αιτιας και λογου ποιησας το, Ἐν τηι ημε ραι εκεινηι,
εξελθων ο Ἰησους της οικιας, εκαθητο παρα την θαλασσαν. Ἔπρεπε γαρ προς τους
μη χωρουντας εισελθειν αυτους εις την οικιαν, αλλ' οντας εξω αυτης, εξελθειν
αυτης. Ὅτι δε τοιουτον τι τωι Ματθαιωι κατα τον τοπον νενοηται, σαφες εσται τωι
τετηρηκοτι τα επιφερομενα· Ἀφεις γαρ, φησι, τους οχλους, εισηλθεν εις την οικιαν
αυτου, και τοις μαθηταις ανακαλυπτει τα της παραβολης. Παρατη ρει γαρ εν τουτοις
τινα τροπον τοις οχλοις εν παρα 13.21 βολαις ο Ἰησους λαλει, και χωρις παραβολης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ουδεν αυτοις λαλει· ο και μεχρι της δευρο ποιει· οι γαρ οχλοι ου χωρουσι παραβολων
ερμηνειαν. Προσχες δε και τωι, Ἀφεις τους οχλους εισηλθεν εις την οι κιαν αυτου,
πανυ συνετως αναγεγραμμενωι επι μη οιον τε ην τους οχλους αυτωι συνελθειν, αλλα
μονους τους διαφεροντας παρα τους οχλους, οιτινες ησαν μαθηται αυτου, και
δυναμενοι παῤρησιαν εχειν προς το εισελθειν εις την οικιαν του Ἰησου. Ἐκει, ουχ ως
οι οντες εξω, αλλα χωρησαντες το γενεσθαι εσω, προσελθοντες τωι διδασκαλωι, τον
εσω νουν αξιουσι των παραβολων μαθειν. Και επειπερ εχωρησαν αυ τωι
ακολουθησαι εισιοντι εις την οικιαν, δια τουτο απο κριθεις προς το, Φρασον ημιν
την παραβολην, ει πεν α ειπεν. Ου μονον δε εξερχεται της οικιας αυ του ο Ἰησους,
ινα τοις εξω εξω γενομενος λαλησηι τας παραβολας, αλλα και παρα την θαλασσαν
καθ ιζεται, αινισσομενος, οτι οι οχλοι και οι εξω των της θαλασσης κυματων, και
του αλμυρου υδατος αυτης, ουκ εισι μακραν. Παρατηρει δε, οτι προς μεν τον
εξελθοντα της οικιας και καθημενον παρα την θαλασ σαν Ἰησουν συνηχθησαν οχλοι
πολλοι· ουκ ετι δε οχλοι πολλοι, αλλ' οι την στενην και τεθλιμμενην οδευοντες
ολιγοι, και ευρισκοντες την επαγουσαν εις την ζωην οδον μαθηται εισερχονται προς
αυτον εις την οικιαν. Λογωι τοινυν το πρεπον ευαγγελικωι κατα δυναμιν εξεταζων,
και τωι του Ἰησου βουληματι εμ βαντος εις το πλοιον, και λεγοντος παντι τωι οχλωι
τωι παρα τον αιγιαλον εν παραβολαις, φημι, μηποτε ο λογος τοις οχλοις ου βεβηκως,
ουδε εστως, αλλ' εν υδατι θαλασσης τυγχανων, λαλει οχουμενος επι του, ως οιον τε
εστι, δυναμενου βεβηκεναι επι υδατος· οπερ πλοιον ειρηται. Μη θαυμασηις δε, ει τα
τοιαυτα νοηματα ωραιοτερον ενηνεκται, ως αν τον εξω και τον οχλον μη νομισαι,
μηδε νουν τινα ειναι κεκρυμ μενον και εχομενον πυκνης γλαφυροτητος τον τηι
ευαγγελικηι διαθεσει αποκειμενον· και γαρ ην της οικονομουσης χαριτος τον του
Θεου λογον, εργον. Ἐγω δε και το, Προσελθοντες οι μαθηται ειπον αυτωι· ∆ια τι εν
παραβολαις λαλεις αυτοις; και το, Ἀφεις τους οχλους ηλθεν εις την οικιαν αυτου·
και προσηλθον αυτωι οι μαθηται αυτου λεγοντες· Φρασον ημιν την παραβολην,
βαθυτερον ακουειν πειρωμαι. Ἀει γαρ οι μεν οχλοι, εαν ακουωσι παρα βολης, ουδε
εφιστασιν αυτηι δεομενηι εξηγησεως· οι δε μαθηται θεωρουντες, οτι εν παραβολαις
τοις οχλοις λαλει, δια το ειναι αυτους εξω, αφιεντι τους οχλους τωι Ἰησου επονται,
και ιδοντες, οτι ουκ αλλαχου δυ νανται μανθανειν τα των παραβολων η εισελθοντες
εις την οικιαν του Ἰησου, και εισερχονται προς αυ τον, και προσελθοντες αυτωι,
φασι· Φρασον ημιν την παραβολην, περι ης μαθειν βουλονται. Ἀλλα τοι αυτη μεν η
παραβολη. Ἑξης δε εστιν ο σκοτεινος λογος. Ἔστι τοινυν εν ταις Γραφαις τινα
τοσουτον επιτηδες σκοτεινως ει ρημενα, ωστε μηδε το τυχον εκλαβειν αν τινα εν αυ
τοις χωρις πολλης και μεγαλης εξετασεως συγκε χυμενης και κατα την φρασιν, και
κατα το διανοημα, 13.24 και κατα την συνθεσιν της λεξεως· απερ νομιζω ει ναι τον
λεγομενον εν βιβλωι σκοτεινον λογον. Παρα δειγμα των τοιουτων εκθησομαι απο
Ψαλμων εκ του λαʹ ψαλμου τα ουτω λελεγμενα· Ὅτι εσιγησα, επα λαιωθη τα οστα
μου, και τα εξης. Και απλως του μεν νοηματος νοησαι εστι το ρητον, ως δειξομεν·
του δε σκοτεινου λογου, ουδε το τοιουτον· οιον κακεινο εν Ἡσαΐαι· Ουαι γης πλοιων
πτερυγες, επεκεινα ποταμων Αιθιοπιας, αποστελλων εν θαλασσηι ομηρα και
επιστολας βυβλινας επανω του υδα τος. Ἕκαστον δε τουτων σαφηνισαι και νοησαι
φω τιζοντα τηι διηγησει το σκοτεινον αυτου ου του παρ οντος εστι καιρου, ινα μη
πολλας και ακαιρους ποιωμεθα παρεκβασεις. Ἀρκει δε μονον το απο του ψαλμου
ουτω πως σαφηνισαι λεγομενον. Ὅσον γαρ εκεκραγειν υμνων τον Θεον, και δι' ολης
της ημερας θεολογων, ουδεν μου επαλαιουτο, αλλ' οσον ανεκαι νουμην. Ὅτε δε
αργησας απο του λεγειν τα της θεο λογιας εσιωπησα, τοτε η παλαιοτης εισεδυ μεχρι
των οστεων μου, και των δοκουντων εν εμοι στεῤρο τατων. Και τουτοις ηκολουθησε
το βαρειαν γενεσθαι την χειρα σου νυκτος και ημερας κατ' εμου, και δια τουτο απο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

της προτερας επισκοπης εστραφη εις την εμην ταλαιπωριαν η βαρυνομενη σου χειρ
κατ' εμου. Και αξιως γε ταυτα πεπονθα, παγεισης μοι ακαν θης, ηνικα εκρατηθην
υπο μεριμνων, η και πλου του, και ηδονων βιωτικων. Ὅτι δε τοιαυτα τινα τωι
Προφητηι εν τουτοις νενοηται, δηλον εκ του επιφε ρεσθαι τουτοις το, Την αμαρτιαν
μου εγνωρισα, και τα εξης. Μετα ταυτα εστιν ιδειν τινες αι ρησεις των σο φων· ειτα
τινα τα αινιγματα· ποιων σοφων ρησεις ο τωνδε ακουσας σοφος, και δια το
ακηκοεναι αυτων εαυτου γενομενος σοφωτερος. Ἆρα γαρ μονων των κατα Θεον και
την αληθειαν αυτου σοφων, η ου του των μονον, αλλα και ων δραξεται ο Θεος της
πανουρ γιας; Και γαρ τουτους ωνομασεν ο λογος σοφους. ∆ια τι γαρ ο ειρημενος
νοησει μεν τας των μακαριων σοφων ρησεις, ου διαρκεσει δε προς το νοησαι και
τους των λοιπων σοφων λογους, αλλ' εσται αυτωι ο νους ελαττων του νου των
σοφων του κοσμου τουτου, και μη δυναμενος παρακολουθειν τοις υπ' εκεινων
λεγομενοις; Και αρα μηποτε ωσπερ οφθαλμου εργον εστιν ου μονον τα τεταγμενα
οραιν, αλλα και τα αλ λως εχοντα, η ως το εν τουτοις τεχνικον βουλεται· ουτω νου
εργον εστι τα τε επιτυγχανομενα εννοηματα θεωρειν, και τα μη, ειπως αυτος τε υπο
της εν τοις ψευδεσι πιθανοτητος ουχ αλωσεται, και τους αλοντας ρυσεται, εαν νοησηι
και των αλλων σοφων τας ρησεις, ειπου σοφιζονται, και τινα τροπον
παραλογιζονται· και πως το σοφισμα λυεται, και ο παραλογισμος ελεγ χεται. Ουτω
γαρ και δια των εαυτου σοφων απειλει ο Θεος, οτι την δια το ψευδος αξιαν
απολεσθαι σοφιαν των σοφων αθετησει, και την απατηλην συνεσιν των μη κατ'
αυτον συνετων, και ουτω δια των ιδιων δρα ξεται της πανουργιας του αιωνος
τουτου σοφων. Αυ τικα οι μαθηται του Κυριου, ει μη ενοουν τας των 13.25 κοσμικων
σοφων ρησεις, πως εστρατευοντο προς καθ αιρεσιν οχυρωματων, λογισμους
καθαιρουντες και παν υψωμα επαιρομενον κατα της γνωσεως του Θεου; Πως δε και
το υπο του Πετρου λεγομενον τελειως τηρησαιτο τις αν, το, Ἕτοιμοι αει προς απολο
γιαν παντι τωι αιτουντι υμας λογον περι της εν υμιν ελπιδος, μη τελειως εχων την εν
λογωι παρα σκευην, ινα παντι Ἕλληνι και παντι βαρβαρωι, και παντι σοφωι, και παντι
ανοητωι ετοιμος ηι προς απο λογιαν περι της εν αυτωι ελπιδος, τωι συνιεναι τας των
σοφων ρησεις, των μεν κατηγορων, τα δε ανα τρεπων, ταυτα δε συνιστας και
αποδεικνυς; Μη θαυμασηις δε ει νυν ο αληθως κατα Θεον σοφος ουχ ευρισκεται·
εκλελοιπε γαρ τα πλειστα των εξαιρε των χαρισματων, ως η μηδαμως η σπανιως
ευρισκε σθαι. Λειπεται αποδουναι και τινα τα αινιγματα. Αι νιγμα δε ειναι νομιζω
διεξοδον τινα περι ως γεγονο των μη γεγονοτων, μητε γενεσθαι δυναμενων, ση
μαινοντων δ' εν αποκρυφηι αποῤρητον τι· οιον ως απο παραδειγματος το εν τοις
Κριταις· Πορευομενα επορευθησαν τα ξυλα, του χρισαι εφ' εαυτων βα σιλεα. Τινα
γαρ τρια ξυλα καρποφορα, η συκη, η αμπελος, η ελαια, μη βουληθεντα βασιλευειν
των ουκ αξιων της αυτων βασιλειας ξυλων· και τις η ακαν θωδης ραμνος και πυρ εξ
αυτης αφιεισα κατεσθιειν τας κεδρους του λιβανου, του σοφου εστιν ιδειν,
αναφεροντος ταυτα μεν επι τον Πατερα, και τον Υιον, και το αγιον Πνευμα, την δε
ραμνον επι τον αντικειμενον. Ἔστι δε και εν ταις Βασιλειαις αι νιγμα τοιουτον· Ὁ
ακανθος ο εν τωι Λιβανωι απ εστειλε προς την Κεδρον την εν τωι Λιβανωι, λε γων· ∆ος
την θυγατερα σου τωι υιωι μου εις γυ ναικα, και τα εξης. Ευροις δ' αν και εν τοις
προφη ταις αινιγματα, ως εν τωι Ἰεζεκιηλ το, Ὁ αετος ο μεγας ο μεγαλοπτερυγος, ο
μακρος τηι εκτασει, πληρης πιλων, και τα εξης. Τοσαυτα χωρησαι επι του παρ οντος
δεδυνημεθα εις το προκειμενον· ταυτα δε ην παραβολη και σκοτεινος λογος, ρησεις
τε σοφων και αινιγματα. Παραβολη εστι λογος ως περι γενομενου του μη γενομενου
μεν κατα το ρητον, δυναμενου δε γενεσθαι, τροπικως δηλωτικος αινιγματων, ως το,
Ἐξηλθεν ο σπειρων του σπειραι· ου γαρ γεγονε κατα την λεξιν, καν αναγηται εις
ετερα. Και πως αρμοσαι τουτωι το, Ἀνοιξω εν παραβολαις το στομα μου; Γεγονε γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

οπερ επηγαγεν· Ἐναντιον των πατερων αυτων εποιησε θαυμασια. Και κατα το ρητον
διεῤρηξε θαλασσαν, και διηγαγεν αυ τους· παντα γαρ γεγονεν, ει και συμβολα εστι
των εφ' απερ ανηγετο τροπων παραβολων ευαγγελικων λαμβανομενα. Ἕτερος δε
τις ερει, ουκ επι τα απο της Ἐξοθου αναφερεσθαι το, Ἀνοιξω εν παραβολαις το στομα
μου· αλλ' επι τας εν τωι Ευαγγελιωι παρα βολας του Χριστου λεγοντος εν τωι
προφητηι· Προσ εχετε, λαος μου, νομον μου, και τα επ' αυτωι. Στεφανος χαριτων. Ἡ
περιοχη των αρετων, δια το συνδεδεσθαι αλληλαις. 13.28 Κλοιον χρυσεον περι σωι
τραχηλωι. Κλοιον χρυ σεον λεγει τον περιαυγασμον και το κυκλοειδες σε λας των
θειων λογιων. Τραχηλον δε λεγει τον νουν. Ἄρωμεν αυτου την μνημην εκ γης.
Φησαιεν δε ταυτα και οι ειποντες· Ουτος εστιν ο κληρονομος· δευτε, αποκτεινωμεν
αυτον, ινα ημων γενηται η κληρονομια. Τον δε σον κληρον βαλε εν ημιν. Ἐκεινης
της πολιτειας αποστας, γενου μεθ' ημων, σαββατιζε μεθ' ημων, τα αζυμα ποιει μεθ'
ημων, και τας αλ λας του νομου παρατηρησεις. Αυτοι γαρ οι φονου μετεχοντες.
Ἀγαθων μεν γαρ εστιν ο Θεος δοτηρ· κακων δε ημεις αιτιοι, δη λαδη κακωτικων.
Φαιης δ' αν ταυτα και περι των μετασχοντων αιματος Ἰουδαιων, των τε προφητων
και αυτου του Χριστου. Αυται αι οδοι εισι παντων των συντελουντων τα ανομα.
Συντελειν ουχ απλως οιμαι τι ποιειν, αλλα πληρωσαι το μετρον των πατερων
αυτων, και υπο κεισθαι παντι αιματι απο Ἄβελ μεχρι Ζαχαριου. Σοφια εν εξοδοις
υμνειται. Σιωπωμενη μεν υπο σοφου, ουχ υμνειται· εξοδου δε τυχουσα, υμνειται.
Ἔσται γαρ οταν επικαλεσησθε με. Ὡς Κυριον γαρ επικαλουμεθα την σοφιαν ουσαν
Χριστον. Ὁ ουν επικαλουμενος τον Χριστον, ει νοει τις εστιν, επικαλειται σοφιαν,
συνεσιν, αγιασμον, δικαιοσυνην, και πασαν αρετην· ει και μη χειλεσιν, αλλα πραξε
σιν. Ἀλλα μη τοιουτοι γενωμεθα, ως επικαλεισθαι ημας, αυτον δε μη υπακουειν.
{1ΚΕΦ. Βʹ.}1 Ἐαν, δεξαμενος ρησιν εμης εντολης, κρυψηις παρα σεαυτωι. Κρυπτει δε
τις, μη επι κενοδοξιαι ταυτην ποιων, αλλα σπουδαζων λανθανειν. Τοτε συνησεις
φοβον Κυριου. Ὅρα δε μεθ' οσα συνησομεν φοβον Κυριου· ασαφης γαρ και αυτος, ως
δηλον εκ των απλουστερων· εστι γαρ τινας ιδειν ουκ εν οις δει φοβουμενους τον
Κυριον, και εν οις χρη μη φοβουμενους. Και τηι συνεσει δωις φωνην σου. Ἕκαστος δε
διδωσι την εαυτου φωνην τινι, η τηι οργηι τυχον το αυτης φθεγγομενος, η τηι λυπηι, η
τηι πορνειαι. Ὁ δε μακαριος ολην την εαυτου φωνην ανατιθησι τωι Κυ ριωι, ινα α δ' αν
λαληι, σοφια ηι. Ὡς αλλος δε το αρ γυριον, ουτω ζητει συ την σοφιαν, οιονει φιλαργυ
ρος εν τουτωι γινομενος. Μη σε καταλαβηι βουλη κακη. Οι αλλοτριοι της Ἐκκλησιας
αλλα μεν επαγγελλονται κατ' αρχας, αλλα δε κατα τελη· αφιστασι μεν γαρ
ειδωλολατρειας εξ αρχης, και προσαγουσι τωι ∆ημιουργωι· ειτα με τατιθεμενοι, την
Παλαιαν αθετουσι Γραφην εναν 13.29 τιουμενοι τηι στοιχειωδει νεοτητι. Παρα δε
τοις εκ κλησιαστικοις διδασκαλοις συμφωνα τοις εν αρχηι στοιχειοις τα τελη. {1ΚΕΦ.
Γʹ.}1 Τα δε ρηματα μου τηρειτω ση καρδια. Μετα τα προστακτικα και απαγορευτικα
του νομου του Θεου, τα ρηματα της σοφιας του Θεου απαγγελλει την των οντων
γνωσιν αψευδη. Τοιουτον εστι και το, Ἐκ Σιων εξελευσεται ο νομος, και λογος
Κυριου εξ Ἱερουσαλημ. Ὁ γαρ τηρων τους νομους αναληψεται την σοφιαν. Σπειρατε
γαρ, φησιν, εαυτοις δικαιοσυνην· τρυγησατε εις καιρον ζωης. Ειθ' εξης τωι πρακτικωι
επιφερεται· Φωτισατε εαυ τοις φως γνωσεως. Προνοου καλα ενωπιον Κυριου και
ανθρωπων. Ἐαν εν σοφιαι ποιηις το πραττομενον, υιος εσηι Θεου, ως ειρηται· Παντα
εν σοφιαι εποιησας. Τιμα τον Κυριον απο σων δικαιων πονων. Το της τιμης ονομα
συνηθως επι δοσεως η θεια λαμβα νει Γραφη· Χηρας γαρ, φησι, τιμα, τας οντως
χηρας, αντι του, Μεταδιδου, ινα μη ταπεινωσηι την χηραν, ελεημοσυνην μη ειπων.
Και ο Σωτηρ δε φησι· Γεγραπται εν τωι νομωι· Τιμα τον πατερα σου και την μητερα
σου· και τα εξης. Ἀπο δι καιων δε πονων ειπεν, ινα μη εξ αρπαγης ειη και
πλεονεξιας. Και μηδεις οκνειτω διδοναι· απολογιαν γαρ ουχ εξει μετα την εν τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αγιωι Ευαγγελιωι χηραν ολον εαυτης βαλουσαν τον βιον, και δικαιωθεισαν, ου παρα
τους εξ αρπαγης, αλλα παρα τους εκ περιου σιας βαλοντας. Παντα δε, δοσις εστι προς
τον Θεον, σωφροσυνης εργα και των λοιπων αρετων. ∆ει γαρ και απαρχας απο
παντος διδοναι γεννηματος Ἐκ κλησιαι και πενησι· και απο υπνου δε ανισταμενον
απαρχην δοτεον Θεωι την ευχην· και των λογων απαρ χην διδοναι προσηκει,
ψαλμους. Ουτω γαρ σοι ρηθη σεται· Και ευλογημεναι αι αποθηκαι σου, και τα
εγκαταλειμματα σου· λεγει δε τα της ψυχης. Ὁ Θεος τηι σοφιαι εθεμελιωσε γην. Ἀλλα
και η ψυχη η πιστη, γη εστιν, εκατονταπλασιονα καρ ποφορουσα. Αυτη δε εκ της
πιοτητος, η εστι σοφια, σοφη γινεται, θεμελιουντος αυτην επ' αυτηι του Θεου.
Ἑδραζει γαρ αυτηι την εισαγωγην της διδασκαλιας, πηξιν απο σοφιας ποιουμενος,
και αει προκοπτου σαν ουρανον απεργαζεται, καθαρωτατον κτισμα, αγ γελων τε και
νοερων ουσιων οικητηριον. Λαβουσα αισθησιν του οντος, και κατανοουσα την των
πραγματων ακριβειαν, αρχεται διαιρειν και ανα τεμνειν αυτα. {1ΚΕΦ. Εʹ.}1 Μακραν
ποιησον απ' αυτης σην οδον. Ὁδον φησι τον επι την αρετην οδευοντα νουν· η και
την αρετην κελευει της κακιας χωρισαι. {1ΚΕΦ. ʹ.}1 Γυνη δε ανδρων τιμιας ψυχας
αγρευει. Και η 13.32 αγρευομενη υπο γυναικος ψυχη τιμια εστι τηι φυ σει· ου γαρ εστι
τηι φυσει χοικη. Ἢ επειδη των αν δρειων το φρονημα και η ψυχη τιμια, ομως και ταυ
τας αγρευει. {1ΚΕΦ. Ηʹ.}1 Ἐγω ημην ηι προσεχαιρε. Το, ημην, επι Θεου χρονον ου
προσημαινει· χρονικον γαρ, ηνικα τι των υπο χρονον προσημαινει, ως το, Ἤμην εν
αγοραι. Ει δε παρα Θεωι ην αρμοζουσα τωι αναρχωι, αΐδιος και αυτη. {1ΚΕΦ. Ιʹ.}1 Αυτη
πλουτιζει. Ει πας ο ευλογημενος παρα Κυριου πλουσιος, οι δε πορευομενοι εν νομωι
Κυριου ευλογουνται υπο Κυριου, επορευθησαν δε εν νομωι Κυριου προφηται· ουτοι
αρα πλουσιοι ησαν. Ἐν γελωτι αφρων πρασσει κακα. Πραττων τα κακα ηδεται και
χαιρει. Ἡ δε σοφια ανδρι τικτει φρονησιν, πρακτικην αρετην. {1ΚΕΦ. ΙΑʹ.}1 Ὁ μη
συμπεριφερομενος τωι εαυτου οικωι, κλη ρονομησει ανεμους. Οικος ο Θεος ημων
εστιν εν ωι κινουμεθα και εσμεν. Ὁ εν ταις εντολαις ουν του Θεου μη περιπατων
συγκληρονομος εσται των εναν τιων δυναμεων. Ἐκ καρπου δικαιοσυνης φυεται
δενδρον ζωης. Καρπος δικαιοσυνης το τελος της αρετης. Τοσαυτα δενδρα ζωης εχει
τις, οσους καρπους δικαιοσυνης. Τουτο το δενδρον της ζωης εστι το φυτευθεν εν
μεσωι του παραδεισου, ου αψασθαι μετα την αμαρτιαν κω λυεται Ἀδαμ, τα σπερματα
της δικαιοσυνης αποβα λων, αφ' ων φυεται το δενδρον της ζωης. {1ΚΕΦ. ΙΒʹ.}1
Ἑαυτου φιλος εσται. Τουτον τον στιχον ολως ου μεμνηται Ὠριγενης· ευρεθη δε εν
τισιν αντι γραφοις· ουτε γαρ παρα τοις Οʹ, ουδε παρ' αλλοις κειται. {1ΚΕΦ. Ι ʹ.}1
Θυμος βασιλεως αγγελος θανατου· ανηρ δε σοφος εξιλασεται αυτον, ειπερ ο αγιος
απαθης· η τον θυμον αλληγορητεον. {1ΚΕΦ. ΚΕʹ.}1 Ἐν δε τοποις ασεβων αλισκονται
ανθρωποι. Τοποι δε αυτων και των αιρετικων αι συνα ξεις. {1ΚΕΦ. Λʹ.}1 Τρια δε μοι
εστιν αδυνατα νοησαι. Ἀδυνατον εις νοησιν επιστημονικην εισαγομενωι θεωρημα,
και αδυνατον ανθρωπωι θεωρειν τα υπερ ανθρωπον και νοειν, οιον του καρκινου
την θεραπειαν, καν αγγελοι ταυτην επιστανται· αδυνατον νοηθηναι τινι και το
μηδαμως υπαρχον, μηδε γινεσθαι δυναμενον, οιον το τρια τεσσαρα ειναι. Ἔοικε
τοινυν περι των μη υπαρ χοντων ειρησθαι. Μη καταλιποντος γαρ αετου ιχνη εν τωι
πετεσθαι περι τον αερα, αναλογον τοις καταλει 13.33 πομενοις ιχνεσιν εν τηι γηι τηι
ψαμμωδει των επιβαν των αυτης, αδυνατον εστι νοηθηναι· ουτω και επι οφεως· εν
μεν ευεικτωι γηι δυνατον νοεισθαι οδους, εν δε τηι πετραι μη. Και τριβους νηος
ποντοπορουσης. Μηποτε δε ναυν εν τουτοις λεκτεον τον Ἰησουν και τους μαθη τας
αυτου, ποτε δε και μονους αυτους· ου ποντοπο ρουσαν· Ευθεως γαρ εγενετο το
πλοιον επι την γην, εις ην υπηγον, θειαι δυναμει. Ναυς δε μη φερουσα τον Ἰησουν
ποντοπορει, και τουτο δια παντος, υπο των εναντιων ακαταστατουσα πνευματων.
Και επει του βιου τα πραγματα ματαιοτης, ποντοπορουντων αει, και μηδενος των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ανθρωπων προαγοντος εις ζωην αιωνιον, ου δυνατον νοηθηναι τας τριβους αυτων.
Τοιγαρουν των ενδοξων της γης βασιλεων η και αρχοντων αλλοτριον θεοσεβειας
εργον ουδεν καταλειπεται μετα τελευτην. Ἐσβεσθη γαρ αυτων η δοξα. Ουκ
επιγινωσκονται δε, φησιν, ουδε οδοι ανδρος εν νεοτητι, ταις επιθυμιαις
πεπυρωμενου δια το αστατον των τροπων· και της μοιχαλιδος, ομοιως δια το
αναισχυντον. Ἢ τουτο εστιν η των εθνων Ἐκκλησια, ητις μετα το απολουσασθαι δια
του βαπτισματος ουδεν φησιν ατοπον πεπραχεναι. Ὁ δε δικαιος ουκ εστιν εν
νεοτητι, επει, τελειωθεις εν ολιγωι, επληρωσε χρονους μακρους. Τοιαυτη και πασα
γυνη μοιχαλις, η αλλοτριωσασα εαυτην του νυμφιου, και ψυχη καταλιπουσα τον
ανδρα, και οπισω των εραστων πορευομενη. Και εκστρατευει αφ' ενος κελευσματος
ευτακτως. Ὡς ευτακτος επαινειται και η ακρις, τωι του Θεου λογου πειθομενη
κελευσματι. Τοιαυτη τις εστιν η Ἐκκλησια, δια το προς των ανθρωπων καταφρονεισθαι, ακριδι ως προς το ζηιν επι γης παραβαλλομενη· δια δε το μετα Ἰησου
συναγεσθαι και μη σκορπιζειν, αλλ' ενδυεσθαι την πανοπλιαν του Θεου, ινα αντιστηι
προς τας μεθοδειας του διαβολου, αφ' ενος κελευσματος ευτακτως
στρατοπεδευουσα· εστι δε αβασιλευτος υπο του Φαραω, αλλ' ουχ υπο του Θεου, και
των Αιγυπτιων οι πονοι παραδιδονται ταυτηι. Ἴσως δε δια μη βασιλευεσθαι ημας προ
της Χριστου βασιλειας, αβασιλευτον η ακρις. Ου γαρ εχουσιν ηγουμενον, καθαπερ αι
μελισσαι, αλλ' εκαστη ηγειται. Ουτοι εισιν οι προαιρεσει κουφιζομενοι των γηΐνων,
τεταγμενην οδευοντες ζωην. Ἢ και ακριδες, οσοι, τηι νοησει βουλομενοι πετεσθαι,
αδυνατουντες ολιγον της γης ανατρεχουσιν. Ει δε πρακτικον μεταλαβοιεν, εις εν
ταγμα πρακτικον εναχθησονται. Και τραγος ηγουμενος αιπολιου. Τριτος ο τραγος
κατα μονους τους Οʹ ηγουμενος αιπολιου, αυξων τε και πληθυνων αυτο και επι τας
εν υψηλοις νομας οδηγων. Ουδεμια γαρ αγελη ζωων ουτως επιβαινει των υψηλων.
Τοιουτος ο ηγουμενος Χριστου τους εν τωι αιπολιωι προς υψος αναγων. Ἄλλως ο
τραγος τυποι τον Χριστον, υπερ αμαρτιας προσφερομενος. Τουτωι εν υψει οντι επεται
πασα των θεοσεβων η πληθυς.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


