Commentarii in Jeremiam̓
93.628 ΚΕΦΑΛ. ΠΡΩΤΟΝ.
"Ὃς κατυκει εν Ἀναθωθ." Ἀπο πεντε μυριωνἹερουσαλημ Ἀναθωθ. 93.629
"Ἐπισταμαι σε." Κατα τους της προγνωσεως λογους. "Ἐκριζουν." Ἐκριζουν την
κακιαν. "Τι συ οραις; Και ειπα· Βακτηριαν καρυΐνην." Ταυτα εκ διαλειμματος, οταν
ειπηι· Και εγενετο λογος Κυριου προς με λεγων· ου γαρ εφεξης, αλλ' εδιδου συνιδειν
τα λεγομενα. Το γαρ ξυλον τουτο στεῤρον, και βαρυ, και πληκτικον. Τινος ενεκεν
ταυτα εβλεπον; Ὅτι τα πραγματα και αι οψεις εναργεστεραι ησαν, και μαλλον
επληττον τον ακροατην. Ἡ γαρ ραβδος πληγης εστι συμβολον. Λογος, το καρυον
αγρυπνιας ειναι ποιητικον· ειναι δε και ευθραστον το ξυλον, και σημαινει την
μετριωτεραν οργην· ως αγρυπνουντος μεν του Θεου επι τοις αμαρτανουσιν,
κολαζοντος δε μετριωτερον. "Ἀπο προσωπου του Βοῤρα." ∆ια τον Βαβυλωνιον φησι.
Βορειοτερα γαρ η Βαβυλων ως προς την Ἱερουσαλημ. Προς δε διανοιας, εις
προσωπον του σκληρου Βορεου ο διαβολος λαμβανεται. "Λεβητα υποκαιομενον."
Κατα μεν το γραμμα την Ἱερουσαλημ, και τους εν αυτηι αρχοντας· προς δε θεωριαν,
την συνειδησιν την εαυτην δοκιμαζουσαν. "Και συ περιζωσαι." Ἀντι του, ανδρισαι,
θαῤρων πορευου. Προς δε διανοιαν, περιζωννυται την οσφυν ο σωφρων. Ἐν γαρ τηι
οσφυι λεγουσιν ειναι τα σπερματα. Ειρηται γαρ περι του Λευΐ· Ἔτι γαρ εν τηι οσφυι
του πατρος σου ην. "Μη φοβηθηις οτι μετα σου ειμι." Περιφραξας ταις αγγελικαις
δυναμεσιν. ΚΕΦ. Βʹ. "Ἐμνησθην ελεους νεοτητος σου." Τωι Σωτηρι Χριστωι αγιος
Ἰσραηλ τωι Κυριωι· ο αληθινος Ἰσραηλ, ο νους ο ορων Θεον, ον και ηδεως οραι ωσπερ
απαρχην τινα γεννηματων. Λεγεται ουν Ἰσραηλ ποτε μεν ο Ἰουδαιων λαος, ποτε δε
οι διορατικωτεροι, και αυτος δε ο πατριαρχης και ο κατα σαρκα εξ Ἰσραηλ Χριστος.
Κατα ελεος, φησι, και αγαπην εχρισα σε εις προφητην· ου γαρ εκ κατορθωματων τα
χαρισματα. "Και επορευθησαν οπισω των ματαιων." Των ειδωλων και των τροπων
της κακιας. Εις τον Καρμηλον." Ὄρος τουτο της Παλαιστινης. Ἑρμηνευεται δε
επιγνωσις περιτομης· δι' ης αποτεμνομεν τα αγαθα απο των φαυλων. "∆ιελθετε εις
νησους Χεττιειμ." Τινες μεν Κυπριους φασι, τινες δε Ἰνδων εθνη. Ὁ Κηδαρ του
Ἰσμαηλ απογονος· σημαινονται δε δια τουτου τα Σαρακηνων εθνη. Ἑρμηνευεται δε
σκοτασμος· φασι δε και οστρακινην δηλουσθαι δια του Κηδαρ. "Ἐπ' αυτον ωρυοντο
λεοντες." Λεοντες προς μεν το ρητον οι Βαβυλωνιοι, προς δε διανοιαν ανημεροι
δαιμονες. "Παρα το μη κατοικεισθαι·" ∆ια το μη εχειν οικητορας αγαθους. 93.632
"Πιειν υδωρ Γηων." Γηων ο Νειλος, υδωρ δε 93.632 των Αιγυπτιων, η πολυθεος
αυτων πλανη. "Πιειν υδωρ ποταμων." Ἀσσυριων ποταμοι οι πολυειδεις της κακιας
τροποι, και επι εκατερων δε, αμφοτερα εστι νοειν. "Ὅτι απ' αιωνος συνετριψας τον
ζυγον σου." Ἐξ αρχης γαρ σκληροτραχηλος, αει αντιπιπτων τωι αγιωι Πνευματι·
ζυγον δε την νομοθεσιαν λεγει. "Ἐκει διαχυθησομαι εν τηι πορνειαι μου." Ἡ γαρ
κακια αρχην λαβουσα εις απειρον εκχειται. "Πως εστραφης εις πικριαν;" Τα κακα
γαρ ου κατα φυσιν, αλλα κατα παρατροπην· αμπελος η αλλοτρια, η προαιρετικως
εαυτην τωι Θεωι αλλοτριωσασα. "Πως ερεις, Ουκ εμιανθην;" Ἐσχατης απονοιας τον
αμαρτανοντα αρνεισθαι. "Ἴδε τας οδους σου εν τωι πολυανδριωι." Πολυανδριον ο
ταφος· η ουν τινα επραττον εν τοις ταφοις αρεστα δαιμοσιν, η οτι και αυτοι ταφοι
κεκονιαμενοι ησαν. Ἐν υποκρισει της αληθειας το ψευδος καταδιωκοντες. "Ὀψε
φωνη αυτης ωλολυζε, τας οδους αυτης επλατυνεν εφ' υδατα ερημου." Ὀλολυζουσιν
αι θηλειαι κυνες εις μιξιν τους αῤρενας προκαλουμεναι τουτο ουν, φησι, πεπονθεν
εν σκοτιαι ψυχης, τους ακαθαρτους προκαλουμενη δαιμονας. Τας οδους αυτης
επλατυνεν υφ' υδατα ερημου. Ὕδατα ερημου, αι πολυτροποι, και ακαρποι της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

κακιας οδοι· ενεργειων επληρουντο πνευματων ακαθαρτων. Προαιρετικως αυτην
επιδουσα. Τον γαρ μη βουλομενον θεραπευθηναι, ουδεις ιασεται. "Ἐν τηι ταπεινωσει
αυτης ευρησουσιν αυτην." ∆ια το προσκεισθαι αυτοις. "Ἀνδριουμαι." Ἐμαυτηι αρκω
εις βοηθειαν, ου δεομαι του Θεου, η τουτο λεγει, οτι προς ο ενουθετειτο, ηνδριζετο
εις την παρακοην. "Μη ερημος εγενηθην τωι Ἰσραηλ;" Μη ουκ εδωρησαμην αυτοις,
φησι, παντα τα προς ζωην και ωφελειαν. "Τι ετι καλον επιτηδευσεις εν ταις οδοις
σου του ζητησαι αγαπησιν;" Ψυχη αφισταμενη απο του αληθινου Θεου, ουκ
ανεχομενη ειναι αθεος, θεους εαυτηι τους μη οντας περιποιειται, εντευθεν εαυτηι
παρακλησιν περιποιουμενη. Ουχ ουτως ουν, φησι, τουτεστιν ου δυνατον ειναι εκ
των ψευδωνυμων θεων τηι ψυχηι παρακλησιν. "Ουκ εν διορυγμασιν ευρον αυτους,
αλλ' επι πασηι δρυΐ." Ουδε λαθρα, φησιν, αλλ' εφ' υψηλου, τουτεστιν, φανερως
αμαρτανουσιν. "Και ειπας, Ἀθωος ειμι." ∆εον εξομολογεισθαι τας αμαρτιας, και
αναισχυντεις ταυτας αρνουμενος; "Ἰδου εγω κρινομαι προς σε εν τωι λεγειν σε, Ουχ
ημαρτον." Ει δι' αλλου προφητου προσταττει λεγειν τας αμαρτιας, ινα δικαιωθηι τις,
λεγει [λυει] γαρ τις δια της εξομολογησεως το πταισμα, ατοπος πα 93.633 λιν ο
λεγων· Ἀθωος ειμι, αποστραφητω αυτου ο θυμος απ' εμου· επαγει γαρ το, Ἰδου εγω
κρινομαι προς σε, εν τωι λεγειν σε, Ουχ ημαρτον· πανταχου δει τον πταισαντα
θεραπευειν τηι εξομολογησει το αμαρτημα. "Ὅτι κατεφρονησας του δευτερωσαι τας
οδους σου." Ουτως εν καταφρονησει εσχες, και αφοβως πραττεις τα κακα, ως και
τοις φθασασι ετερα προστιθεναι. "Αι χειρες σου επι της κεφαλης σου." Σχημα τουτο
πενθικον. ΚΕΦΑΛ. Γʹ. "Και συ εξεπορνευσας εν ποιμεσι πολλοις." Ἢ
ψευδοδιδασκαλοις, η και τοις ακαθαρτοις δαιμοσιν, [λεγει]. "Ουχ ως οικον με
εκαλεσας, και πατερα, και αρχηγον." Ει και συ, φησι, μη επεκαλεσω με, σκεπην, και
πατερα, και αρχηγον της παρθενιας σου, αλλ' εγω ουκ εασω διαμειναι τα κακα, η
χαριτι σε σωζων, η σωφρονισμοις. "Και ειπα μετα το πορνευσαι αυτην ταυτα παντα,
Προς με αναστρεψον· και ουκ ανεστρεψε." Ἀσυνθετον φησι την προς εαυτην
ανωμαλον, και ασυμφωνον, οτι τοις χειλεσι τιμωσα τον Θεον, τηι καρδιαι εψευδετο, η
και την λυσασαν τας προς Θεον συνθηκας, η και την αστατον, και τοις αυτοις μη
εμμενουσαν. Ἔλυσα τα προς αυτην δικαια, παραδους τοις Βαβυλωνιοις. "Πορευου,
και αναγνωθι τους λογους τουτους προς Βοῤραν." ∆ια το κατεψυχθαι αυτων τας
καρδιας, και μη εχειν θερμην πνευματικην· ο γαρ Βοῤρας ψυχρος ανεμος. "Και ου μη
στηριξω προσωπον μου εφ' ημας." Ουκ επιμονως χρησομαι τηι καθ' ημων οργηι. "Και
ληψομαι υμας ενα εκ πολεως, και δυο εκ πατριας." Ἐκ δυο συγκειται ο ανθρωπος, εκ
ψυχης, και σωματος· οταν ουν σωζηι το της ψυχης ιδιωμα, και μη ολοτροπως γεγονε
σαρξ, ο εις δυο νοειται· οταν δε ολοσχερως αποκλινας εις τα πονηρα, ολος γενηται
σαρκινος, δικαιως εις λεγεται. Φησι γουν οτι Και τους ολοτροπως αμαρτησαντας, και
τους μηπω τουτο πεπονθοτας δια της χαριτος εις σωτηριαν καλω· η ουτως· Εις εκ
πολεως εκληθη, ο Παυλος εκ της Βενιαμειν φυλης, δυο δε εκ πατριας, οι κατα
συζυγιαν κληθεντες αποστολοι. "Και εισαξω υμας εις Σιων." Εις Σιων, την
Ἐκκλησιαν. "∆ωσω υμιν ποιμενας." Τους των Ἐκκλησιων ηγουμενους. "Καλεσουσι
την Ἱερουσαλημ, θρονον Κυριου." ∆ια το επαναπαυεσθαι εν τηι Ἐκκλησιαι το αγιον
Πνευμα· αινιττεται δε εν τουτοις τοις ρητοις, και την ανω Ἱερουσαλημ. "Ταξω σε εις
τεκνα." Ἢ τωι προφητηι την υιοθεσιαν επηγγελται [αλ. απαγγελλεται], η και παντι
τωι σωζομενωι λαωι. "Υιοι επιστραφητε επιστρεφοντες." Οι μελλετε προς επιστροφην.
93.636 "Ὄντως εις ψευδος ησαν οι βουνοι." Αι εν τοις ορεσι μαντειαι, η και ο ογκος
της αμαρτιας. "Τα προβατα αυτων." Προβατα, εκεινα περι α ενδιαθετως ειχον.
"Ἐκοιμηθημεν εν τηι αισχυνηι ημων." Κοιμησιν την αναπαυσιν λεγει· ∆οκουντες ουν,
φησιν, αναπαυεσθαι επι τοις της αμαρτιας εργοις, αισχυνης επληρουμεθα. ΚΕΦΑΛ.
∆ʹ. "Ἐαν μη επιστραφηι Ἰσραηλ." Ἐαν επι οληςκαρδιας μη μετανοησηι. "Και ομοσηι."
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Ουκ ομνυναι προσταττει, αλλ' ει αρα τις ομνυει, βουλεται εαυτων μη τα ειδωλα
ορκια ποιεισθαι. Πλεκει δε το, Ζηι Κυριος, τωι ορκωι, ινα ομνυοντες ομου, και
δοξολογωσι, και ευχαριστωσιν. –Ου γαρ αδικως, η ακριτως, δει προφερειν του Θεου
το ονομα. Ἡ γαρ καλη αναστροφη, και ετεροις γινεται αιτια σωτηριας. "Περιτμηθητε
τωι Θεωι υμων." Την γαρ κακιαν, ου την σαρκα βουλεται περιτεμνεσθαι.
"Ἀναγγειλατε εν τωι Ἰουδαι. Το ευαγγελικον κηρυγμα προθεσπιζει. "Εισελθωμεν εις
τας πολεις τας τειχηρεις." Εις τας Ἐκκλησιας, ων αι πυλαι του ᾅδου ου
κατισχυσουσιν. "Φευγετε εις Σιων." Φευγετε εις Σιων, εις την καθολικην Ἐκκλησιαν·
και γαρ πασαι αι Ἐκκλησιαι μια τυγχανουσιν· η και εις το ευσεβες πολιτευμα.
"Ἀνεβη λεων εκ της μανδρας αυτου." Τροπικως την παρουσιαν του διαβολου
σημαινει· καθ' ιστοριαν δε, του Βαβυλωνιου. "Οι ιερεις εκστησονται." Ἐπι ταις
αδοκητοις συμφοραις. "Και οι προφηται θαυμασονται." Οι ψευδοπροφηται. "Πνευμα
πλανησεως εν τηι ερημωι." Τωι της εφοδου των Βαβυλωνιων, η Ῥωμαιων, η τωι της
συντελειας, οι προτερον πεπλανημενοι, ειτε Ἰουδαιοι, ειτε οι λοιποι ανθρωποι, δια
της οικειας ερημωσεως γνωσονται την προτεραν πλανην. "Πνευμα πληρωσεως ηξει
μοι." Ἐπειδη τας ερημους ψυχας πνευμα πλανησεως επλανησεν, υπισχνειται δωσειν
Πνευμα αγιον επιστρεφον τας ψυχας πληρουσας αυτου τας Ἐκκλησιας. "Ἕως ποτε
υπαρχουσιν;" Και γαρ οι τα ματαια διαλογιζομενοι πονουσιν επι το ευρειν το
ζητουμενον. "∆ιοτι φωνη αναβαινοντος εκ ∆αν ηξει μοι." Του την αλωσιν
επαγγελλοντος γενησεσθαι εκ ∆αν, και εως Βηρσαβεε, υπο Βαβυλωνιων, η
Ῥωμαιων. Ἔστι δε η μεν ∆αν περαν του Ἰορδανου, ορος δε Ἐφραιμ η Σαμαρεια. Φασι
δε τινες, και εκ της φυλης ∆αν ηξειν τον αντικειμενον. "∆ιεσπασθησαν αι δεῤρεις
μου, εταλαιπωρησαν αι σκηναι μου." Τροπικως μεν την ψυχην [λεγει], και τας
αναδοτικας της ψυχης δυναμεις· ταρασσεται δε και τα σπλαγχνα υπο συμπαθειας ο
προφητης. "Τεταλαιπωρηκεν η σκηνη," η ο ναος, η και προς 93.637 τωι τελει πασα η
γη, ην ωσπερ σκηνην οικουμεν παροικοι τυγχανοντες. Παλιν η τον ναον φησιν, η τα
της κακιας επικαλυμματα, παντων προς τωι τελει φανερουμενων. "Ἕως ποτε οψομαι
φευγοντας, ακουων φωνην σαλπιγγων;" Της Βαβυλωνιων, η Ῥωμαιων, η και προς
τωι τελει του διαβολικου κηρυγματος. Ἢ τους αισθητους πολεμιους, η και τους μη
δυναμενους αντιστηναι τωι διαβολωι φησιν. Ἢ των πολεμιων, η και των αλλοκοτων
κηρυγματων. "Και εις τον ουρανον, και ουκ ην τα φωτα αυτου." Το σκοτος το επι
του σταυρου γεγονος προκαταγγελλει, η και την των φωστηρων προς τωι τελει
αναιρεσιν. Ἢ το μηδενα δικαιοπραγουντα σημαινει, η και το εις ουδεν
αποκαταστηναι την γην δια την αποστασιαν. "Ειδον τα ορη, και ιδου ην τρεμοντα."
Ἢ τα επι του σταυρου φησιν, οτε αι πετραι εσχισθησαν, η τα περι της καθολου
συντελειας, η τας αντικειμενας δυναμεις κλονουμενας, οτε ο Χριστος ελυε του ᾅδου
το δεσμωτηριον. "Ἐπεβλεψα, και ιδου ουκ ην ανθρωπος, και παντα τα πετεινα του
ουρανου επτοηντο." Την καθολου συντελειαν φησιν, οπερ και επι του κατακλυσμου
γεγονε, δια την αμαρτιαν. Ἢ τα αισθητα του σκοτους γινομενου, η και αι αγιαι
δυναμεις, φριττουσαι επι τηι παντελει των ανθρωπων αποστασιαι. "Ειδον, και ιδου ο
Καρμηλος ερημος." Καρμηλος επιγνωσις, περιτομης ερμηνευεται. Της ουν, φησιν,
αποστασιας γινομενης, ουκ επιγινωσκουσιν αποτεμνεσθαι τα φαυλα. ∆υνασαι δε
ταυτα νοειν και επι της εφοδου των Βαβυλωνιων, η και των Ῥωμαιων. "Ἀπο φωνης
ιππεως, και εντεταμενου τοξου." Ἢ του αισθητου, η και την διηνεκη των αορατων
πολεμιων μαχην σημαινει. "Εισεδυσαν εις τα σπηλαια." Εις τους ληιστρικους αυτων
τροπους αποστατουντες Θεου. Το δε σπηλαιον αυτογλυφον ον, σημαινει και το της
ψυχης αυτεξουσιον. "Και εις τα αλση εκρυβησαν." Εις τας σκοτεινας πραξεις. "Και
επι τας πετρας ανεβησαν." Εις τα ακαρπα, και ανωμαλα επιτηδευματα· ταυτα δε και
αισθητως κατα ιστοριαν λαμβανε. "Συντελειαν δε ου μη ποιησω." Τα προοιμια της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

συντελειας υπογραψας τουτο επηγαγε. "Ἐαν περιβαληι κοκκινον." Τας κατα νομον
ζωοσφαγειας. Τηι κιβωτωι, και τηι λυχνιαι, και τοις λοιποις την μεθ' υποκρισεως
θεοσεβειαν σημαινει. "Την ψυχην σου ζητουσι." Οι αορατοι δαιμονες, ου δυναμενοι
επαμυνειν. Ουτοι δε και αυτοι εραιν προσποιουμενοι εις αυτην την ψυχην των
ερωμενων επιβουλευουσιν. "Ἐπι τοις ανηιρημενοις." Αισθητοις, η και αυτην την
ψυχην δια της αποστασιας απολεσασιν. 93.640 ΚΕΦ. Εʹ. "Ει εστι ποιων κριμα, και
ζητων πιστιν." Προς τους εγκαταλειφθεντας φησιν αγιους, οτι δια το μη φυλαξαι
τους επι της γης την εις Χριστον πιστιν, επιστησεται το τελος· σημαινει δε και των
αγιων το σπανιον των επι της αιχμαλωσιας. "Ζηι Κυριος, λεγουσι, δια τουτο ουκ εν
ψευδεσιν ομνυουσι." Κατ' εμου μεν, φησιν, και ουκετι κατα των ειδωλων των
ψευδωνυμων θεων ομνυειν. Ἀλλα την εις Χριστον ηρνησαντο πιστιν. ∆ια τουτο
Ἰουδαιοι εαλωσαν υπο Ῥωμαιων, ουκετι μεν ειδωλολατρουντες, τον δε αυτων
Σωτηρα αρνησαμενοι. "Κυριε, οι οφθαλμοι σου εις πιστιν." Ἢ οτι πιστιν επιζητει
Θεος, η οτι πιστως και αληθως κρινει, η οτι α λεγει εις εργον εκφερει. "Πτωχοι εισι."
Τελειαν γνωσιν ουκ εχοντες. "∆ια τουτο επαισεν αυτους λεων εκ του δρυμου." Ὁ
αισθητος, η και ο νοητος πολεμιος δια το ισχυρον, και ωμον. "Και λυκος εως των
οικιων ωλοθρευσεν αυτους." Τας αισθητας· προς δε διανοιαν, τας ψυχικας. Οι γαρ
των ηθων της θεοσεβειας εκβαινοντες υπ' των ειρημενων θηριων αγρευονται. Τους
τον αγαθον απωσαμενους ποιμενα, λυκος αρπαζει, η ποικιλη των πολεμιων εφοδος,
η και η πολυτροπος κακια. "Ποιαι τουτων ιλεως εσομαι σοι;" Ποιαν αμαρτιαν
συγχωρησω, ποιαν δε μη; "Ἐχορτασα αυτους, και εμοιχωντο." Αυτος γαρ ην ο εν τηι
ερημωι χορτασας αυτους προ σαρκος, πριν ενανθρωπησαι, και μετα σαρκος, δια
λογων, δια θαυματων, και των πεντε, και των επτα αρτων. "Ὑπολιπεσθε τα
υποστηριγματα αυτης." Ἄφετε μετανοιας ελπιδα· αφετε τους προφητας επι της
εφοδου Βαβυλωνιων· αφετε τους αποστολους επι της Ῥωμαιων. "Τους λογους μου
εις το στομα σου πυρ." Ἀναλωτικας των παρακουοντων. Ἔθνος ου ουκ ακουσει της
φωνης της γλωσσης αυτου." ∆ια το ετερογλωσσον ειναι. "Και κατεδονται τον
θερισμον, και τους υιους υμων." Ἀπληστως τηι κατ' αυτων χρησονται σφαγηι [αλλ.
πληγηι]. "Τον διδοντα ημιν υετον πρωιμον." Τον μεν αισθητον δια τους καρπους, τον
δε νοητον εν τηι Παλαιαι και Καινηι ∆ιαθηκηι. "Αι αμαρτιαι υμων απεστησαν τα
αγαθα." Ἀπεστησαν τα αγαθα, ινα επενεχθωσι τα φαυλα. "Ὅτι ευρεθησαν εν τωι λαωι
μου ασεβεις." Οι ψευδοπροφηται, οι ψευδοαποστολοι, οι αιρεσιαρχαι, οι ακαθαρτοι
δαιμονες επεκυρωσαν τα των ψευδοπροφητων. ΚΕΦ. ʹ. "Ἐνισχυσατε, υιοι
Βενιαμειν." Οι Βενιαμειται αμφοτεροδεξιοι ιστορουνται ειναι. Προκαλειται τοινυν
εις τον πνευματικον πολεμον τους δυναμενους δια 93.641 των οπλων της
δικαιοσυνης πολεμειν, των δεξιων, και αριστερων. Τοιουτος ην Παυλος εκ φυλης
Βενιαμειν. "Και εν Θεκουε." Μη φθονησητε, φησιν, αλλα διορθωσασθε τους γειτονας
υμων οι δυναμενοι πολεμειν. "Και αφαιρεθησεται το υψος σου." Ὁ ναος, η νομικη
λατρεια. Ἢ και ο της ψυχης πνευματικος κοσμος. "Εις αυτην ηξουσι ποιμενες." Οι
πολεμιοι, αρχοντες αισθητοι, η και νοητοι. "Και ποιμανουσιν εκαστος τηι χειρι
αυτου." Ου τηι του Θεου χειρι, αλλ' εκαστος κατα τας ιδιας ενεργειας. "Ουαι ημιν." Οι
εν τηι αιχμαλωσιαι καταλειφθεντες, και εν τηι συντελειαι αμαρτωλοι ταυτην αφησουσι
την φωνην. "Ὅτι κεκλικεν η ημερα." Ἡμεραν καλει τον παροντα βιον, σκιαν δε την
εν αυτωι πολιτειαν. "Ἀναστητε, και αναβωμεν επ' αυτην νυκτι." Του Χρυσοστομου.
[αλλ. Ὀλυμπιοδωρου.] Νυκτα και μεσημβριαν φησι τον αδιαφορον της εφοδου των
πολεμιων καιρον. "Ὡς ψυχει λακκος υδωρ αυτου, ουτω ψυχει κακια αυτης." ∆ια γαρ
την ανομιαν ψυγησεται η αγαπη των πολλων. Ου γαρ ησαν τωι πνευματι ζεοντες,
ουδε τωι Κυριωι δουλευοντες. "Πονωι και μαστιγι παιδευθησηι." Ἐπειδη λογωι ουκ
επεισθης, πεισθητι δια της μαστιγος, ινα μη αποστηι η ψυχη μου απο σου. "Τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

καταλοιπα του Ἰσραηλ." Τους μη δυνηθεντας, μηδε δια μαστιγος ιαθηναι. "Ἰδου
απεριτμητα τα ωτα αυτων." Ουκ αποστρεφομενα τας ανωφελεις ακροασεις.
Σημειωσαι ποιαν περιτομην ζητει ο Θεος. "Λεγοντες, Ειρηνη, ειρηνη." Ουκ ειων των
μαστιγων επαισθανεσθαι ειρηνην αυτοις επαγγελλομενοι. "Και ουδ' ως ... Και την
ατιμιαν αυτων ουκ εγνωσαν." Οι γαρ μητε λογωι, μητε μαστιγι παιδευομενοι,
εναπομενουσι τωι πτωματι. "∆ια τουτο πεσουνται ... και εν καιρωι επισκοπης αυτων
απολουνται." Καν ανακαλεσωμαι, φησιν, αυτους, εκ των αισθητων πολεμιων, και
επισκεψωμαι αυτους, επιμενοντας [αλλ. επιμενοντες] ταις αμαρτιαις αιωνιαι κολασει
παραδοθησονται. "Στητε επι ταις οδοις." Στητε επι ταις οδοις, και ιδετε της τε ζωης,
και του θανατου· οδος δε και εκαστου βιος καλειται. Τριβοι Κυριου τα αυτου
παραγγελματα. "Ἀκουσατε της φωνης της σαλπιγγος." Τους τον προφητικον, η και
τον ευαγγελικον κηρυξαντας λογον. Σαλπιγγος, της διδασκαλιας. "Ἰδου λαος
ερχεται απο βοῤρα." Του Βαβυλωνιου, η και του αντικειμενου. "Τοξον και ζιβυνην
κρατησουσι." Τοξον τοις μακραν, ζιβυνην τοις εγγυς. Τους μεν γαρ πλησιαζον 93.644
τας, εργοις, τους δε μακροθεν λογοις βαλλουσιν. "Μη εκπορευεσθε εις αγρον." Προς
τηι ιστοριαι, αγρον νοει τα κοσμικα πραγματα. "Και εν ταις οδοις μη βαδιζετε." Ταις
της κακιας πολυοδιαις· μια γαρ εστιν οδος, αυτος ο Κυριος. "Ὅτι ρομφαια των
εχθρων παροικει κυκλοθεν." Ἡ θανατηφορος αμαρτια, κυκλωι γαρ οι ασεβεις
περιπατουσιν. "Χαλκος και σιδηρος." Χαλκος και σιδηρος αλληλοις αμιγεις, αγαπην
μη εχοντες. "Ἐξελιπε φυσητηρ απο πυρος." Λογος διδασκαλικος η και μαστιξ
παιδευτικη. "Ἐξελιπε μολιβδος." Τωι αργυριωι μιγνυμενος ο μολιβδος καθαιρει αυτου
την κακιαν· τουτο ουν φησιν, οτι πας τροπος καθαρτικος επηνεχθη αυτοις, και ουκ
εκαθαρθησαν. ΚΕΦ. Ζʹ. "Ἀκουσατε λογον Κυριου, πασα Ἰουδαια." Μετα την ιστοριαν
προσηκει νοειν, ως Ἰουδαια εστι πασα ψυχη εγγιζουσα τηι θεοσεβειαι. Ἰουδας γαρ
εξομολογουμενος ερμηνευεται. "Και θυμιατε τηι Βααλ." Βααλ εκαλουν παν ειδωλον.
Βααλ δε ερμηνευετε τα ανωτερα κακα. Κεφαλη δε της αμαρτιας η ειδωλολατρεια.
"Μη σπηλαιον ληιστων, ο οικος μου;" Το σπηλαιον αθυρωτον, και παντι προκειμενον
εις την εισοδον. Μεμφεται ουν αυτοις, ως αδιαφορως εισιουσιν εις τα αγια. "Παν το
σπερμα Ἐφραΐμ." Ἡ βασιλικη φυλη αρχουσα των δωδεκα φυλων. "Οι υιοι αυτων
συλλεγουσι ξυλα." Κατα δυναμιν αμαρτανουσιν. "Καιουσι πυρ." Πυρ η αμαρτια
πολλαχου της Γραφης ωνομασται. ∆ια τουτο πυρος αιωνιου αιτια τοις αμαρτανουσι
γινεται. "Του ποιησαι χαβωνας." Ξενας τελετας επιτελουσι. Χαβωνας δε φησι
πεμματα τινα. "Και φαγετε κρεα." Ὑμεις αυτα, φησι, φαγετε· εγω γαρ θυσιων ου
χρηιζω. "Ἡμερας και ορθρου." Το αδιαλειπτον της προφητικης παραινεσεως
σημαινει. "Ἐξελιπεν η πιστις εκ στοματος αυτων." Ἀπιστιαν αυτων κατηγορει, η και
ψευδολογιαν. ΚΕΦ. Ηʹ. "Ἐν τωι καιρωι εκεινωι ανοιξουσι." Ἐποιησε τουτο Ἰωσιας ο
ευσεβης βασιλευς, κατακαυσας των ειδωλολατρησαντων τα λειψανα. "Και
κατεκρατηθησαν εν τηι προαιρεσει αυτων." Αυτεξουσιος γαρ ο ανθρωπος. "Ουκ εστιν
ανθρωπος ο μετανοων." Μη λεγετε, φησιν, Ουκ εστιν μετανοια, εστι γαρ. "Ὡς ιππος
καθιδρος εν χρεμετισμωι αυτου." Ἵππος εν μακροδωι [αλλ. μακροδιαι] τρεχει, και
χρεμετιζει, σημαινων τον κοπον· και ιππος μεν διαλιμπανει τρεχων, ουτοι δε
αμεταστρεπτον [αλλ. αμεταστρεπτι] την κακιαν εργαζονται 93.645 "Και η ασιδα εν
τωι ουρανωι εγνω τον καιρον αυτης." Ἀκυλας μεν τον ερωδιον εκδεδωκεν· ινδικον δε
εστιν γενος ορνεου η ασιδα. Τρυγων και χελιδων, αγρου στρουθια, εφυλαξαν
καιρους. "Εις ματην εγενηθη σχοινος ψευδης γραμματευσιν." Ἡ σχοινος, φησι, τουτ'
εστιν ο κληρος των γραμματεων, ον ελαχον επι το διδασκειν, ματαιος γεγονε, δια το
ιδικην τινα σοφιαν επιτηδευειν, και παρεξηγεισθαι τα θεια νομιμα. Τουτο γαρ δειλοι
το· Σοφια τις εν αυτοις; "Σοφια τις εστιν εν αυτοις;" Ουδεμια γαρ εν τοις τοιουτοις
σοφια. Κακιας δε μονον περιουσια τελευτωσα [αλλ. προς] εις ανοιαν. "Ουκ εστι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

σταφυλη εν τοις αμπελοις." Τον γαρ αμπελωνα γεωργοις ετεροις εξεδωκεν. "Και επι
τι ημεις καθημεθα;" Ου γαρ εγεωργουν τα κατα Θεον. Και τι πλεον ασφαλειας
γενοιτο αν, οταν ο Θεος ο παντα πασι παρεχων την ασφαλειαν προδιδωσι; ∆εον
ειπειν Καταφυγωμεν επι τον Θεον, ετι κατω κεινται. Ὁ της φυσεως κρατων, και
αχρηστα δενδρα ποιων, ου πολλωι μαλλον τα τειχη; "Εισελθωμεν εις τας πολεις τας
οχυρας." Προς μεν ιστοριαν εις Αιγυπτον εφυγον υστερον· προς δε διανοιαν εις τας
Ἐκκλησιας παραινει φυγειν. "Και αποῤριφωμεν εκει." Κατα το· Ἐξελεξαμην
παραῤριπτεισθαι εν τωι οικωι του Θεου. "Συνηχθημεν εις ειρηνην, και ουκ ην αγαθα."
Ἐδοξαμεν, φησι, δια του νομου καταλλαττεσθαι τωι Θεωι, και μη νοησαντες αυτου
την δυναμιν, ουχ ευροιμεν αγαθα. "∆ιοτι ιδου εγω εξαποστελλω εις υμας οφεις."
Τους πολεμιους αισθητους, η και νοητους. "Οις ουκ εστιν επαισαι, και δηξονται."
Ἐπειδη γαρ σχηματιζονται την ευσεβειαν οι δηχθεντες, και παραινεσει ου πειθονται,
νομιζοντες ευσεβειν· ουτως εισι πικρα της πανουργιας τα δικτυα. "Μετ' οδυνης
καρδιας υμων απορουμενης." Ου γαρ ενδεχεται μη νυττεσθαι υπο της συνειδησεως.
"∆ιηλθε θερος, παρηλθεν αμητος." Ἐν ευδιας, φησι, καιρωι, οτε καιρος ην της
μετανοιας, ου μετενοησαμεν. "Μη ρητινη ουκ εστιν εν Γαλααδ;" Το Γαλααδ ορος
πολλας εχει κεδρους, εξ ων η ρητινη εις πολλα πεποιημενη παθη. Ἡ δε πολις η
Γαλααδ, πολις τυγχανουσα του Ἰορδανου, ειδωλα επλαττεν· ουκ ειχον ουν τους
θεραπευοντας προφητας, οτι ουτως ημαρτανον. "∆ιατι ουκ ανεβη ιασις θυγατρος
λαου μου;" Τα τραυματα κοιλα τυγχανουσι. ∆ιατι ουν, φησιν, εχοντες τους
θεραπευοντας, ουκ ανηνεγκαν ιασιν; τουτεστιν ουκ ισωσαν εαυτων τα τραυματα, ου
συνουλωσαν; ΚΕΦΑΛ. Θʹ. "Τις δωσει τηι κεφαληι μου υδωρ;" Ὕδωρ αιτει 93.648
λαβειν ο προφητης επι της κεφαλης, ινα γενωνται αυτωι πηγαι δακρυων, και
επαξιως κλαυσηι τους απο της αμαρτιας τετραυματισμενους· αριθμειται δε αυτων τα
πλημμεληματα, γεγενημενα μεν και επι των του προφητου καιρων, τολμηθεντα δε
παρ' αυτων και κατα του ∆εσποτου Χριστου. Λεγει δε και κατα μισαδελφιας, και
κατα τοκιζοντων· προλεγει δε και την παντελη της Ἱερουσαλημ ερημωσιν.
"Θυγατρος λαου μου." Της συναγωγης των Ἰουδαιων. "Και ενετειναν την γλωσσαν
αυτων ως τοξον." Μηδε μικρον χαλωντες, αλλ' ανενδοτως δια της γλωττης
αμαρτανοντες, ωσπερ αμελει και τον Σωτηρα λοιδοριαις πλυνοντες. "Καταπαιξεται."
∆ολωι υποσκελιζει. "Ουκ ηκουσαν φωνην υπαρξεως." Ουκ ηθελησαν ακουσαι της
φωνης Κυριου της χαριζομενης αυτοις την εισαει υπαρξιν, ο εστι την αθανασιαν.
"Ἀπο πετεινων του ουρανου, και εως κτηνων." Και οι υψηλοι, φησι, κατ' αρετην, και
οι κτηνωδεις εξεκλιναν εις το κακον· σημαινει δε και την παντελη του τοπου
ερημωσιν. "Ἀνηφθη ως ερημος παρα το μη διοδευεσθαι αυτην." ∆ια το μηδενα,
φησιν, εχειν οδευοντα εν ταις οδοις Κυριου γεγονεν ερημος. "Και αποστελω εις
αυτους την μαχαιραν." Την αποτομον εκδικησιν. "Και προς τας σοφας αποστειλατε."
Τας Ἐκκλησιας, η τας των αγιων ψυχας, ας σοφας καλει· αυται γαρ θρηνουσι τους
υπο της αμαρτιας ανηιρημενους, ως ο Παυλος φησι· Και πενθησω πολλους των
προημαρτηκοτων, και μη μετανοησαντων. "Καταγαγετωσαν οι οφθαλμοι υμων
δακρυα." Το της μετανοιας δακρυον. "Ἐγκατελιπομεν την γην." Της ευσεβειας την
γνωσιν. "Και απεῤριψαμεν τα σκηνωματα ημων." Αυτοι εαυτοις της αιχμαλωσιας
αιτιοι γεγοναμεν. "Ὅτι ανεβη θανατος δια των θυριδων υμων." Καθολου μεν δια
των διδασκαλων των δοκουντων τα κεκρυμμενα ερμηνευειν. Αι γαρ θυριδες
φανεροποιουσι τα εντος ενος εκαστου δια των αισθητηριων· συνεβη δε ισως τουτο
καθ' ιστοριαν, δια των πολεμιων· θυριδες εισιν αι της πλανης επινοιαι. "Ἀλλ' εν
τουτωι ... καυχασθω συνιειν και γινωσκειν." Παραινει ο λογος εν μηδενι καυχασθαι
ει μη εν τωι συνιεναι, και γινωσκειν τον Κυριον, και οτι το θελημα του Θεου εστι, το
ελεος, και το κριμα, και η δικαιοσυνη. "Ἐπ' Αιγυπτον, και επι την Ἰδουμαιαν."
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

Αιγυπτιοι οι Βαρβαροι καλουνται παρα τηι θειαι Γραφηι. Ἰδουμαιοι τε, οι και
Ἐδωμιται, πορνοι, και βεβηλοι, ως απο του Ἡσαυ· οι δε Μωαβιται, και Ἀμμανιται δια
τον τροπον κελευονται μη εισιεναι εις Ἐκκλησιαν Θεου. Των Ἰουδαιων ουν τον
τροπον, δια των εθνων τουτων εχαρακτηρισε, τουτοις αυτους καλεσας τοις ονομασι.
93.649 "Και επι παντα περικειρομενον." Τους το φαινομενον καλλωπιζοντας. Λεγει
δε τους μορφωσιν εχοντας ευσεβειας, την δε δυναμιν αυτης ηρνημενους. ΚΕΦΑΛ. Ιʹ.
"Και απο των σημειων του ουρανου μη φοβεισθε, οτι." Τας ηλιακας, φησιν,
ανακυκλωσεις ορωντες, και σεληνην φθινουσαν και αυξανομενην, και αστερων
σχεσιν και αποστασιν, και τας κατα καιρον αυτων εκφανσεις και αποκρυψεις, και
την ευαρμοστον αυτων κινησιν, μη φοβηθητε αυτα ως θεους, αλλα τον ταυτα
ποιησαντα. "Ὁ ανορθωσας την οικουμενην εν τηι σοφιαι αυτου." Ἐν τωι Υιωι· εν αυτωι
γαρ εκτισθη τα παντα. "Ἐμωρανθη πας ανθρωπος απο γνωσεως, κατησχυνθη ... οτι
ψευδη εχωνευσεν." Ὁ μη την γνωσιν εχων ταυτης της θεολογιας, μωρος εστιν.
"Ματαια εστιν εργα ... εν καιρωι επισκοπης αυτων απολουνται." Ὅταν ο Θεος
επισκεψηται την γην, εν τηι παρουσιαι δηλονοτι του Χριστου. "Συνηγαγεν εξωθεν την
υποστασιν αυτου κατοικουσαν." Ὦ γνωσις Θεου, η εν τοις εκλεκτοις κατοικουσα,
απο των θαυματων αυτου, και των ποιηματων καταλαμβανεται σου η υποστασις.
Και η Ἐκκλησια δε εξωθεν, τουτεστιν εκ των εθνων συνηχθη. "Και τον τοπον αυτου
ηρημωσαν." Ουκ εωντες εντρεφεσθαι τηι πιστει και ταις καλαις διδασκαλιαις· η
αρδην ανελοντες, η ειδωλολατρειν αναγκασαντες. ΚΕΦΑΛ. ΙΑʹ. "Ταδε λεγει Κυριος·
Ἐπικαταρατος ο ανθρωπος, ος ουκ ακουσεται των λογων." Ὁ Θεος καταραται, αλλ'
οι τους θειους παραβαινοντες νομους εαυτοις επισπωνται τα δεινα. "Του δουναι
αυτοις γην ρεουσαν γαλα, και μελι." Προς μεν ιστοριαν, την Παλαιστινην· προς δε
διανοιαν, την Ἐκκλησιαν· γαλα μεν ποτιζουσαν τους αρτιφυτους, μελι δε τους
δυναμενους απογευσασθαι των τελειοτερων μαθηματων. "Καθως η ημερα αυτη. Και
απεκριθην, και ειπα, Γενοιτο, Κυριε." Την θεοφανιον ημεραν του Σωτηρος ο
προφητης προβλεπει, καθ' ην ταυτα τοις πιστοις δεδοται, ην και ευχομενος
παραγενεσθαι, φησι, Γενοιτο, Κυριε. "Ευρεθη συνδεσμος εν ανδρασιν Ἰουδα."
Συμφωνια παντων επι το χειρον. "Τι η ηγαπημενη;" Ἀντι του, Πως η ηγαπημενη;
"Ἐλαιαν ωραιαν, ευσκιον τωι ειδει." Ὅτε τους πατριαρχας εκλεξαμενος εφυτευσεν.
"Εις φωνην περιτομης αυτης, ανηφθη πυρ επ' αυτην, μεγαλη η θλιψις επι σε." Ὅτε,
φησιν, εδει καλλιεργηθηναι την Συναγωγην, τοτε πυρος εαυτην αξιαν κατεστησεν·
εδει δε αυτην καλλιεργηθηναι εν τηι παρουσιαι του Χριστου. "Κυριε, γνωρισον μοι,
και γνωσομαι." Θειαν 93.652 αποκαλυψιν αιτει λαβειν περι τε των καθ' εαυτον, και
των επι του ∆εσποτου Χριστου. "Ἐγω δε ως αρνιον ακακον." Ὡς γαρ προβατον επι
σφαγην ηχθη ο Κυριος, κατα τον Ἡσαΐαν. Ουκ αντεστη. "Ου γαρ ερισει, φησιν, ουδε
κραυγασει, ουδε ακουσθησεται εξω η φωνη αυτου." "Ἐμβαλωμεν ξυλον." Προς μεν
τον προφητην, βοτανην τινα θανασιμον, ινα εσθιων οδυναται. Τωι δε τιμιωι σταυρωι
τον αρτον της ζωης ενεπηξαν. "Και εκτριψωμεν αυτον απο γης ζωντων, και το
ονομα αυτου ου μη μνησθηι ουκετι." Ὅρα πως και ανωνυμον αυτον ποιησαι
θελουσιν, ουδε μνημην τινα αυτου ειναι βουλομενοι. Ου γαρ δη μονον ζωντας, αλλα
και τελευτησαντας βαρυνονται τους δικαιους οι αμαρτωλοι. Ὁραις Ἡρωδην, πως τον
Ἰωαννην ανελων, ως ζωντος ειχεν εν εαυτωι φοβον; τοσουτον εστιν αρετη,
τοσουτον κακια, ουτως εκεινη δειλη και ανανδρος, [αλ. δειλον και ανανδρον,]
ουτως αυτη ανδρεια και πεπαῤρησιασμενη. "Προς σε απεκαλυψα το δικαιωμα μου."
Λοιδορουμενος γαρ ουκ αντελοιδορει, πασχων ουκ ηπειλει· παρεδιδου δε τωι
κρινοντι δικαιως, κατα τον ιερον αποστολον. "Ἐπι τους κατοικουντας εν Ἀναθωθ."
Τους πολιτας του προφητου, οι και επεβουλευον αυτωι. ΚΕΦΑΛ. ΙΒʹ. "∆ικαιος ει,
Κυριε, οτι απολογησομαι προς σε. Πλην." Οιδα, φησιν, οτι δικαιος ει· λογον δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

απολογιας επι των σων κριματων επιζητω. Ἢ και ουτως· Χρη με προτερον
απολογησασθαι σοι, Κυριε, οτι δικαιος ει, ειτα ζητησαι των απορουμενων την αιτιαν.
"Τι οτι οδος ασεβων ευοδουται;" Οιδας οτι ου φθονων λαλω, αλλ' ερωτων.
"Ἐφυτευσας αυτους." Ἀντι του, εδημιουργησας αυτους, ως παντων ποιητης, και ουκ
εξεκοπησαν αμαρτανοντες. "Ἐγγυς ει συ του στοματος αυτων, και ποῤρω απο των
νεφρων αυτων." Οιδας, φησιν, οτι μεχρι χειλεων τιμωσι σε, και ουκ επαγεις αυτοις
πειρασμους, ινα δοκιμασηις αυτων τα βαθη της διανοιας. "Ἅγνισον αυτους εις
ημεραν σφαγης." Ου κατευχομενος αυτων τουτο φησιν, αλλα πληροφορουμενος, οτι
ει και βραδυ, πλην ηξει η τιμωρια αυτοις. Το δε, αγνισον, αντι του, Ἑτοιμασον,
ευτρεπισον, ως επι των μελλοντων θυεσθαι. "Ἠφανισθησαν κτηνη και πετεινα." ∆ια
την αφοριαν της γης. Προς δε διανοιαν, κτηνη αν και πετεινα νοησηις
αφανιζομενους ανθρωπους, των μεν ουρανιων επιθυμουντας, των δε επιγειων μη
αφισταμενους. "Σου οι ποδες τρεχουσι, και εκλυουσι σε." Προς τους αμαρτανοντας ο
λογος· Τρεχοντες γαρ, φησιν, επι τα πονηρα, εκλυετε τους τονους της αρετης. 93.653
"Πως παρασκευασηι εφ' ιππους." Πως προσκρουων Θεωι, δι' ιππικης βοηθειας
πιστευεις σωζεσθαι; Προς δε διανοιαν, ιπποι τον θειον εχοντες εποχουμενον λογον,
αποστολοι και προφηται. Πως ουν δυνασαι, φησι, παρασκευαζεσθαι εις την τουτων
ωφελειαν, τα της κακιας εργα μεταδιωκων; "Και εν γηι ειρηνης σου πεποιθας;" Μη
θαῤρει, φησιν, επι τηι νυν ειρηνηι της γης· ηξει γαρ παντως ο πολεμος, σου
πλημμελουντος. Προς δε διανοιαν· Πως δυνηι, φησιν, επι τηι γνωσει της ευσεβειας
θαῤρειν αμαρτανων; Γη γαρ ειρηνης εστιν η ευσεβεια, δι' ης προς Θεον ειρηνευομεν.
"Πως ποιησεις εν φρυαγματι του Ἰορδανου;" Καυχημα του Ἰορδανου, το θειον
βαπτισμα. Πως ουν δυνηι καυχασθαι επι τωι βαπτισματι αμαρτανων; "Ἐκ των οπισω
σου επισυνηχθησαν, μη πιστευσηις εν αυτοις." Ει μεν προς τον προφητην ο λογος,
περι των εν Ἀναθωθ πολιτων αυτου φησιν, οι τινες εβουλοντο αυτον ανελειν. Ει δε
προς τον αμαρτωλον· Οι παλαι, φησι, δια την ευσεβειαν προσωικειωμενοι σοι, νυν
βδελυσσονται σε, και πολεμιοι σοι γεγονασι, και εκδιωκουσι σε. "Μη σπηλαιον
υαινης." Το της υαινης σπηλαιον μεστον εστιν ακαθαρσιας, και οστεων νεκρων εκ
διαφορων σωματων. Τοιουτοι δε ησαν οι των Ἰουδαιων καθηγηται, ταφοι
κεκονιαμενοι, εσωθεν δε γεμοντες οστεων νεκρων, τουτεστι πασης ακαθαρσιας
πεπληρωμενοι. "Ἐλθετωσαν του φαγειν αυτην." Παντα δι' αμαρτιαν πολεμουντα
τον ανθρωπον· προς δε ιστοριαν τους Ῥωμαιους φησιν. "Ποιμενες πολλοι
διεφθειραν τον αμπελωνα μου" Ἡ κατα Θεον ποιμαντικη μια εστιν. Οι δε πολλοι
ποιμενες, ειτε Ἰουδαιοι, ειτε Ἕλληνες, ειτε αιρετικοι, διαφορους εισηγουνται
διδασκαλιας, και εκαστος την εαυτου κρατυναι βουλεται· οθεν και διαφοροι των
διδασκομενων οι τροποι. "∆ι' εμε αφανισμωι ηφανισθη πασα η γη." Ἐκ μεν του
προσωπου του Κυριου λεγομενον δηλοι, οτι δια την εις αυτον σφαγην ηφανισθη των
Ἰουδαιων η χωρα· εκ δε του κοινου της ανθρωποτητος λεγομενον σημαινει, οτι δια
τον ανθρωπον τον ενδεδωκοτα εαυτον πασηι διδασκαλιαι ηφανισθη η γη. Ουκ εστι,
φησιν, ανθρωπος εννοων, οτι ο Θεος εστιν ο των ανθρωπων κυριος, και ουκ
οφειλουσιν αυτοι δια της οικειας διδασκαλιας κληρον εαυτων ποιεισθαι τους
διδασκομενους, ινα κυριευσωσιν αυτων. "Ἐπι πασαν διεκβολην εν τηι ερημωι." Οι
των Ἰουδαιων αιχμαλωτοι. Προς δε διανοιαν, οι την ακαρπον των πολλων
ποιμενων παραδεχομενοι διδασκαλιαν. "Ὅτι μαχαιρα του Κυριου καταφαγεται απ'
ακρου της γης." Προς μεν ιστοριαν, η των Ῥωμαιων χειρ πορθουσα την Ἰουδαιων
γην· προς δε διανοιαν, την συγχωρησιν του Κυριου, δια το 93.656 αυτεξουσιον των
τε ποιμενων, και ποιμαινομενων, μαχαιραν Κυριου νοησεις διαφθειρουσαν τους εν
πασηι γηι ταις ποικιλαις διδασκαλιαις πειθομενους, οιτινες ουδε ειρηνευουσι προς
αλληλους. "Ἐσπειρετε πυρους, και ακανθας εθερισατε." Προς τους πολλους ποιμενας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

ο λογος, οιτινες δια της πιθανολογιας, τροφιμον δοκουντες εισηγεισθαι
διδασκαλιαν, ολεθρον εαυτοις αποθεριζουσιν. "Οι κληροι αυτων ουκ ωφελησουσιν
αυτους." Τους ποιμενας ουδεν οι ποιμαντικοι ωφελησουσι κληροι. "Αισχυνθητε απο
καυχησεως υμων." Αισχυνης, φησι, και ονειδισμου αξια εστιν η καυχησις παρα τωι
Θεωι. "Ὅτι ταδε λεγει Κυριος περι παντων των γειτονων των πονηρων." Γειτονες
πονηροι οι τον θειον λογον παραχαραττοντες, οιτινες και διεκβολας εργαζονται,
παροχετευοντες την θειαν διδασκαλιαν. "Ἰδου εγω αποσπω αυτους." Ἀνασπω, φησι,
τους σωζομενους του λαου μου απο της γης των πονηρων γειτονων· τουτεστι, της
ειδωλολατρειας και ψευδους διδασκαλιας. Ἰουδαν δε φησι τον εξομολογουμενον
και σωζομενον λαον, ον και εκβαλειν υπισχνειται απο της πονηρας γης. "Και εσται,
μετα το εκβαλειν με αυτους, αναστρεψω, και ελεησω αυτους." Και αυτους δε, φησιν,
ελεησω τους εθνικους, την του αγιου λουτρου αφεσιν χαριζομενος αυτοις. "Και
εσται ..., του ομνυειν τωι ονοματι μου." Ἵνα μηκετι τα ειδωλα, αλλα τον ∆εσποτην
Χριστον ορκιον εχωσιν. ΚΕΦΑΛ. ΙΓʹ. "Βαδισον και κτησαι σεαυτωι περιζωμα λινουν."
Περιζωμα λινουν το πολλακις πλυνεσθαι δυναμενον· σημαινει δε τους πολλακις
συγχωρηθεντας, και μη μετανοησαντας. "Και επορευθην. Και ιδου διεφθαρμενον ην,
ο ου." Το υδωρ διεφθειρε το περιζωμα· υδωρ δε η αμαρτια, καθυγρος ουσα, και
διαῤρεουσα, και τους αυτηι χρωμενους αχρειους απεργαζομενη. "Τους μη
βουλομενους υπακουειν των λογων μου, και πορευθεντας οπισω θεων αλλοτριων."
Ὕβρις εις Θεον, το την αυτου προσκυνησιν ειδωλοις προσφερειν. "Και ερεις προς
τον λαον τουτον· Πας ασκος πληρωθησεται οινου." Ἀσκοις αυτους παρεικαζει, η δια
το διακενον και σχημα μονον εχειν ανθρωπων, η οτι ει βουληθειεν, δυνανται και
αυθις δεξασθαι θεια μαθηματα τα της εις Χριστον πιστεως. "Ἰδου εγω πληρω τους
ιερεις μεθυσματι." Τηι τιμωριαι της αδικησεως. "∆οτε τωι Κυριωι υμων δοξαν προ του
συσκοτασαι." Ὁ Κυριος υμων Ἰησους Χριστος φως εστιν· Ἕως ουν εχετε, φησι, το
φως, πιστευσατε εις αυτο. "Και προ του προσκοψαι τους ποδας υμων." 93.657 Ὅρη
σκοτεινα αι πονηραι δυναμεις, και αι διαβολικαι ενεργειαι. Προ της ουν παῤρησιας
του διαβολου, φησι, πιστευσατε εις το φως. "Και αναμενειτε εις φως, και εκει σκια
θανατου, και τεθησονται εις σκοτος." Αι γαρ ψευδεις διδασκαλιαι φως
υπισχνουμεναι, θανατου τυγχανουσι προξενοι. "Κεκρυμμενως κλαυσεται η ψυχη."
Ἢ προς τους διδασκαλους ο λογος, οτι Αισχυνομενοι ους ηπατησατε, κεκρυμμενως
κλαυσατε· η και προς τους αιχμαλωτους, οτι Τοιαυτη υμων εσται η αιχμαλωσια, ειτε
νοητη, ειτε αισθητη, ως μηδε τολμαιν φανερως δεικνυειν. "Πολεις αι προς νοτον
συνεκλεισθησαν." Αι κατ' ευσεβειαν πολιτειαι, αι αντικειμεναι τωι νοουμενωι βοῤραι.
"Ἀπωικισθη Ἰουδας, συνετελεσαν αποικιαν τελειαν." Μετα των αισθητων νοει, οτι
των κατ' ευσεβειαν ηθων μετεστη. "Ἀναλαβε τους οφθαλμους σου, Ἱερουσαλημ."
Τουτ' εστι, κατανοησον. "Τι ερεις οταν επισκεπτωνται σε;" Ὅταν εφιστωσι σοι οι
αισθητοι, η και νοητοι πολεμιοι. "Και συ εδιδαξας αυτους επι σε μαθηματα εις
αρχην." Ἐαν μη γαρ εκδωμεν εαυτους τηι αμαρτιαι, ουκ αρχει ημων. "Τας πτερνας
σου." Αι οδοι σου, και τα επιτηδευματα γηινα. "Ει αλλαξεται Αιθιοψ." Φυσικωι
πραγματι παρεικαζει, την εκ πολλης συνηθειας αμαρτιαν, ινα δειξηι αναγκαιαν ειναι
την χαριν του λουτρου της παλιγγενεσιας. "Και ο χρεμετισμος σου." ∆ια του
χρεμετισμου, σημαινει, την προς την θηλειαν μιξεως την εφεσιν. Τουτο ουν φησιν,
οτι Και εν συγκαταθεσει, και εν αυτηι τηι πραξει την αμαρτιαν ειργασασθε. "Ἐπι
βουνων, και εν τοις αγροις εωρακα τα βδελυγματα σου." Ἀντι του, κατα πολλους
τροπους. Πλην επι τουτων εθυον. ΚΕΦΑΛ. Ι∆ʹ. "Ἐπενθησεν η Ἰουδαια." Μετα το
αισθητον η γνωσις της ευσεβειας. "Και αι πυλαι αυτης εκενωθησαν." Αι εισαγωγαι
και διδασκαλιαι ουκ εχουσαι τους διδασκομενους. "Και εσκοτωθησαν επι της γης."
Της γαρ κακιας επικρατουσης η αρετη καλυπτεται. "Και η κραυγη της Ἱερουσαλημ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

ανεβη." Ουχ ως η Σοδομων· ου γαρ τελειως ηφανισθη· αλλα του οδυρμου αυτης η
κραυγη. "Και οι μεγιστανες αυτης απεστειλαν τους νεωτερους αυτων εφ' υδωρ." Οι
θρονοι οι ιερατικοι επεμψαν επερωτησαι απο Θεου τα συμφεροντα. Νεωτερους δε
αυτους εκαλεσε, δια το κοσμικαις και νεωτερικαις αυτους επιθυμιαις ενεχεσθαι.
"Ἤλθοσαν επι τα φρεατα, και ουχ ευρησαν υδωρ." Τουτο ει μη εκ θειας οργης, ουκ
αν ποτε συνεβη. 93.660 Ἄλλως· Ου γαρ ευρον το υδωρ το ζων το εκ Θεου διδομενον.
"Οι γεωργοι." Οι οφειλοντες εργαζεσθαι. "Και εγκατελιπον, οτι ουκ ην βοτανη." Ου
γαρ ησαν οι ακουοντες. Τροφη γαρ των αγιων οι αυτων μαθηται. "Ὄναγροι εστησαν
επι ναπας." Ἐστεναξαν επι τοις απολλυμενοις. Ὄναγροι. Οι των κοσμικων
πραγματων ελευθεροι. "Ἵνα τι εγενηθης ωσει παροικος επι της γης." Ἵνα τι, φησιν,
ου κηδηι ημων ως ∆εσποτης, αλλα παροραις ωσει παροικος; "Ἐκκλινων εις
καταλυμα." Ὁ επειγομενος εις καταλυμα φθασαι, καν ιδηι τινας οπωσουν χρηιζοντας
βοηθειας, παροραι, και παρατρεχει. "Ἠγαπησαν κινειν ποδας αυτων." Ἀτακτως
κινεισθαι, τρεχειν εις τα κακα. "Ἰδου οι προφηται αυτων προφητευουσι." Ὡς
υπεραπολογουμενος του λαου ο προφητης φησιν, οτι Οι ψευδοπροφηται αυτους
απατωσι· και δυο εντευθεν πραγματευεται· μεταγει την οργην επι τους προφητας,
και προτρεπει λεγειν Θεον, οτι Ουκ εγω αυτους απεστειλα. "Ἐν θανατωι νοσερωι
αποθανουνται." Ἐν παρατεταμενηι νοσωι, ως του συντομου θανατου αιρετωτερου
τυγχανοντος. "Και εσονται εῤριμμενοι εν ταις διοδοις Ἱερουσαλημ." ∆ιοδοι εισιν αι
αισχιστοι οδοι. "Μη αποδοκιμαζων." ∆εησις του προφητου προς Θεον, και
εξομολογησις υπερ του λαου, και Θεου προς αυτον αποκρισις. "Και απο Σιων απεστη
η ψυχη σου;" Ὥσπερ ανθρωπινως διαμορφοι τον Θεον η Γραφη τον ασχηματιστον,
ουτως και ως επι ανθρωπου, Ἡ ψυχη σου τεθνηκεν. Ἢ προφητικως, οτι εμελλεν ο
Θεος Λογος δι' ημας ανθρωπος γιγνεσθαι. "Και ει ο ουρανος δωσει πλησμονην
αυτου, ουχι συ αυτος;" Ουδε αι ουρανιαι, φησι, δυναμεις διχα της σης επιτροπης
δυνανται χορηγειν αγαθα. "Και υπομενουμεν σε, Κυριε, οτι συ εποιησας παντα
ταυτα." Συ ει, φησι, και ουχ ετερος τις ο και τον αισθητον ημιν και τον πνευματικον
χορηγων υετον. ΚΕΦΑΛ. ΙΕʹ. "Και ειπε Κυριος προς με, Ἐαν στηι Μωυσης, και
Σαμουηλ." Μωυσης ο λεγων, Ει μεν αφηις αυτοις την αμαρτιαν, αφες· επει καμε
εξαλειψον εκ της βιβλου σου ταυτης, ης εγραψας· και Σαμουηλ ο και την του Σαουλ
αμαρτιαν πενθων. "Ἐξαποστειλον αυτους, και εξελθετωσαν." Ουχ ο Θεος εκβαλλει,
αλλ' αι ημων αμαρτιαι διιστωσιν, αναμεσον ημων και αυτου. "Μαχαιραν εις σφαγην,
και τους κυνας." Μετα [αλ. μετα το αισθητον] την αισθητην, μαχαιραν νοητην,
ψευδωνυμον γνωσιν. Κυνας δε περι ων ειπεν ο Ἀποστολος· Βλεπετε τους κυνας,
βλεπετε τους 93.661 κακους εργατας. Θηρια δε γης, τους τα γηινα φρονηματα ημιν
ενσπειροντας· πετεινα δε του ουρανου τους τα υψωματα ημιν επισπειροντας μετα
της γνωσεως του Θεου. "∆ια Μανασσην." Ουτος επεισεν εκτοπως ειδωλολατρειν
τους Ἰουδαιους. Λεγεται δε και τον προφητην Ἡσαΐαν αυτος πρισαι. "Ἢ τις
ανακαμψει εις ειρηνην σοι;" Τις εχει φοβηθηναι εις το κακωσαι σε; αντι του, Ουδεις.
Ἢ τις, φησι, μελλει σοι ειρηνευειν, εμου σοι πολεμουντος; "Και διαφθερω σε, και
ουκετι ανησω αυτους." Το, σε, και, αυτους, κατα του αυτου κειται· φησι δε την
Ἰερουσαλημ, και τους απειλουμενους. "Ἐν πυλαις λαου μου ητεκνωθησαν." Αι
πολυοχλουσαι πολεις ερημοι γεγονασιν. "Ὑπερ την αμμον της θαλασσης."
Ὑπερβολικος ο λογος. "Ταλαιπωριαν εν μεσημβριαι." Του Χρυσοστομου [αλ.
Ὀλυμπιοδωρου]. Ὅρα πως την τιμωριαν επηγαγεν, ωστε μη νομισθηναι ταυτας ειναι
τας συνηθεις, αλλ' οντως θεηλατους τινας. "Ἀπεῤριψα επ' αυτην εξαιφνης τρομον."
Ἀπροσδοκητως. "Ἐκενωθη. Ἐπεδυ ο ηλιος επ' αυτηι, ετι μεσουσης της ημερας." Ὑπο
του πληθους των πολεμιων· ηι οτι αιφνιδιως συμφοραις καταλαμβανομενοι, ουδε
τον ηλιον υπο της ταραχης βλεπουσιν. "Οιμοι εγω, ως τινα, μητερ, με ετεκες ανδρα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

δικαζομενον και διακρινομενον πασηι τηι γηι;" Προς μεν ρητον, οτι τοις
ψευδοπροφηταις αντελεγε, και προς τους παρανομουντας εδικαζετο· προς δε
διανοιαν, δια το την αμαρτιαν πολυμερως περισυρειν την αγαθοτητα. "Ουτε
ωφελησεν με ουδεις." Ὅτι ουδεν ο προφητικος λογος της αμαρτιας απηλλαξεν, ως
εξ αναγκης δεισθαι της δια Χριστου απολυτρωσεως. "Ἡ ισχυς μου εξελιπεν εν τοις
καταρωμενοις με." Τοις επιβουλευουσι μοι. "Γενοιτο, ∆εσποτα, κατευθυνοντων
αυτων." Ειθε, φησι, κατηυθυναν, και επεστρεψαν προς σε, ως παλιν εδεομην υπερ
αυτων, και ᾔτουν αυτοις αγαθα, και ταυτα εχθρων μοι οντων αυτων, και πολεμιων.
"Ει γνωσθησεται σιδηρος, και περιβολαιον χαλκου η ισχυς σου;" Ἐκ Θεου προς τον
λαον ο λογος. Καν ισχυρος ηις, φησιν, ως σιδηρος η χαλκος, περιεσομαι σου. "Και
τους θησαυρους σου εις προνομην δωσω ανταλλαγμα δια πασας τας αμαρτιας σου."
Τι εστιν ανταλλαγμα; Ἀντι των αμαρτιων σου δωσω τα χρηματα σου και την ισχυν
σου, επειδη αυτοις εθαῤρουν. "Γνωθι ως ελαβον περι σου ονειδισμον." Ταχυ, μη
βραδυνηις. "Και εσται ο λογος σου εμοι εις ευφροσυνην και χαραν καρδιας μου." Ἵνα
μετα χαρας προφερω τα σα λογια, μηκετι υπ' αυτων αντιλεγομενος. 93.664
"Παιζοντων, κ.τ.λ." Καταγελωτος αξια εργαζομενων. "Ἡ πληγη μου στερεα."
Θεοδωριτου [αλ. Ὀλυμπιοδωρου]. Μη γαρ εις ωφελειαν αυτων η εμη πληγη; Τινος
ουν ενεκεν συγχωρεις αυτους; "Ποθεν ιαθησομαι;" Ὀλυμπιοδωρου. [αλ.
Θεοδωρητου.] Ἀπο κοινου της ανθρωποτητος φερει τον λογον, ουδαμοθεν
δυναμενης ιαθηναι, ει μη υπο μονου του Σωτηρος ημων. "Γινομενη εγενηθη μοι ως
υδωρ ψευδες, ουκ εχον πιστιν." Ἡ των ψευδοπροφητων απατη η και πληξασα τον
λαον· η αυτη η αμαρτια απιστος ουσα, και εοικυια υδατι αποπνιγοντι τους
απολαμβανομενους. Ἔστι δε ψευδες υδωρ ουκ εχον πιστιν τα των αιρετικων
βαπτισματα. "Ἐαν επιστρεψηις, και αποκαταστησω σε· και προ προσωπου μου στησηι."
Ἐαν γαρ, φησιν, αποστηις της αμαρτιας, εσηι ως απ' αρχης ο Ἀδαμ, της εμης θεωριας
αξιουμενος. "Και εαν εξαγαγηις τιμιον απο αναξιου, ως το στομα μου εσηι." Ἐαν
εξαγαγηις ρημα τιμιον, τουτεστι το της πιστεως ομολογημα, απο του ποτε αναξιου
και απιστου, και παρασκευασηις αυτον πιστευσαι, ως στομα εσηι του ειποντος
Σωτηρος· Ὦ γυναι, μεγαλη σου η πιστις. "Και αναστρεψουσιν αυτοι προς σε, και συ
ουκ αποστρεψεις προς αυτους." Σπουδασον, φησιν, ω προφητα, τοιουτος ειναι, ως
ελκειν αυτους προς αρετην, και μη υπο της αυτων κακιας καθελκεσθαι. ΚΕΦΑΛ. Ι ʹ.
"Και συ μη λαβηις." Ἱστορειται ο προφητης παρθενος ειναι, ως υπο Θεου κελευσθεις
μη γημαι. "Μη εισελθηις εις θιασον." Εις εστιασιν ευφροσυνης η και πενθους. "Ου μη
κοψονται." Ἀμυχας, κατατρυσματα. "Και φωνην." Την τελειαν αφαιρεσιν της χαρας
φησι. Βορειοτερα εστιν η Βαβυλων ως προς την Ἱερουσαλημ· της ουν αισθητης
Βαβυλωνος φησι καθ' ιστοριαν, η και της νοητης των ψυχων αιχμαλωσιας. "Ἰδου
εγω αποστελλω." Τους αποστολους λεγει. "Ἀποστελλω τους πολλους." Τους
προεδρους των Ἐκκλησιων. Ἐκ των διαβολικων ενεργειων. "Και θηρευσωσιν." Των
δαιμονων, η και των της κακιας τροπων. "Και επανω παντος." Των αφανων και
δυσκατανοητων της κακιας ενεργειων. "Και ανταποδωσω." Ει μεν κατα των
δαιμονων, και αυτων και η επιφερομενη διπλη τιμωρια, οτι και απεστησαν του
αληθους Θεου τους ανθρωπους, και εαυτους εθεοποιησαν· ει δε κατα των ανθρω
93.665 πων μετα την γνωσιν αμαρτανοντων, διο διπλουν τιμωρουνται. "Ἐν τοις
θνησιμαιοις." Ἐν τοις νεκροις της αμαρτιας εργοις· βδελυττεται δε και τα θνησιμαια
ο νομος. "Προς σε εθνη." Προς τον Κυριον Ἰησουν, περι ου γεγραπται· Και επ' αυτωι
εθνη ελπιουσιν. "Ει ποιησει." Το της ενανθρωπησεως. "Και γνωριω." Ὁ Πατηρ εστιν
ο λεγων περι του Μονογενους. ΚΕΦΑΛ. ΙΖʹ. "Ἐπικαταρατος." Ἐφ' εαυτον, η και
ετερον τινα· η και ο νομιζων ψιλον ανθρωπον ειναι τον Σωτηρα Χριστον, και μη
Θεον ενανθρωπησαντα. "Και στηρισει." Και πεποιθως ηι επι τηι δυναμει αυτου. "Και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

εσται ως η αγριομυρικη." Τουτο το φυτον και εν τωι ζηιν ημιθανες εστι και
κεκαυμενον· λεγεται δε αποθνησκειν, οταν υετος ελθηι επ' αυτωι. Ὁ μη πιστευων οτι
Θεος εστιν ενανθρωπησας ο Χριστος, των της παρουσιας αυτου αγαθων ουκ
απολαυσει. "Και κατασκηνωσει." Ἅλιμα βοτανη εστιν, ειτα πολλων. "Και ου
φοβηθησεται." Ἐν καιρωι πειρασμου, φησιν. "Και εσται." Ευθαλεις καρποι της
αρετης, περισκεποντες αυτον εν τοις πειρασμοις. "Ἐν ενιαυτωι." Ὁ ενιαυτος κυκλος
εστιν· εν καιρωι ουν, φησι, καθολικου πειρασμου ου φοβηθησεται. "Βαθεια η
καρδια." Το της ενανθρωπησεως του Μονογενους μυστηριον βαθυ εστι, και
ακαταληπτον. Και γαρ μετα του ειναι Θεος, ανθρωπος γεγονε. Τις ουν γνωσεται,
φησιν, η την εκ Πατρος αυτου γεννησιν, η την μετα σαρκος αφραστον οικονομιαν;
"Ἐφωνησε περδιξ." Ὁ περδιξ, ως φασιν, υπερηφανος ων, δια της φωνης τους
αλλοτριους προσκαλειται νεοττους. Οιτινες γνοντες υστερον οτι ουκ εισιν αυτου,
καταλιμπανουσιν αυτον· ουτω και οι ανθρωποι οι απατηθεντες υπο του διαβολου,
οταν γνωσι τον εαυτων ∆ημιουργον και ∆εσποτην Θεον, αφιστανται απ' αυτου. "Και
ουκ επ' εσχατου." Ἐπειδη ακριτως των αλλοτριων επεθυμησεν, υστερον
ελεγχομενος δειχθησεται αφρων. "Θρονος." Συ ει, φησι, Κυριος, ο τον θρονον της
δοξης εχων τον υψηλον, και το ειναι ημιν, και το διαμενειν παρεχων.
"Καταισχυνθητωσαν." Οι Θεου αφεστηκοτες, φησι, μη εν ουρανωι, αλλ' εν γηι
γραφητωσαν, κατα το, Γη ει, και εις γην απελευσηι. "Και ημεραν." Ἀντι του, ουδενος
των ανθρωπινων. "Μη γενηθηις μοι." Ἐν τηι επιπονωι και εταστικηι 93.668 της
κρισεως ημεραι μη ως αλλοτριος και αντιδικος αντικαταστηις μοι, ω Κυριε, αλλα
φειδομενος μου συγχωρησον μοι τα αμαρτηματα. "Και καταισχυνθητωσαν." Τους
δαιμονας καταραται· ου γαρ βουλεται ο αγιος ανθρωπους τηι διηνεκει παραδουναι
κολασει· οτι και της κακιας εισιν εφευρεται και επαναγκασται τοις ανθρωποις και
διδασκαλοι. "Του μη εισφερειν." Μετρον φανερον εβαδιζον· το γαρ εις μηκος
οδευειν, εργον ειναι εδοκει, και τουτο εστι το εν ταις Πραξεσι, Σαββατου εχων οδον.
"Και αναψω." Ἀσβεστου πυρος μνημονευσας ο λογος, εις θεωριας ημας παραπεμπει,
οτι την μη αποτιθεμενην τα φορτια της αμαρτιας ψυχην, πυρ αιωνιον δεχεται.
ΚΕΦΑΛ. ΙΗʹ. "Και παλιν." Την δια του βαπτισματος αναπλασιν αινιττεται. "Καθως
ηρεσεν." Ου καλον την γνωμην, η κακον. Τουτο γαρ της προαιρεσεως, και του
αυτεξουσιου· αμελει και αμαρτανοντες μετανοειν κελευονται· αλλα τοιονδε την
πλασιν. ∆ιδασκομεθα ουν μη πολυπραγμονειν τους ανεφικτους της δημιουργιας
τροπους. "Και περας λαλησω." Ἐαν αποφαινωμαι. "Ἰδου εγω πλασσω." Κατα τας
κακωσεις τας τιμωρητικας, φησιν, και επειδηπερ οι ανθρωποι ου παντων των
αμαρτηματων αυτων μεμνηνται. Πλαττω, φησιν· αυτα επ' οψεσιν υμων αγω, ινα δια
των τιμωριων αναμνησθητε, ων ημαρτηκατε. "Και ειπαν." Ἀναιδως εφθεγξαντο
λεγοντες, Ἰσχυρως επιμενουμεν, οις πραττομεν. Συ λεγεις, φησιν, οτι
Ἀποστραφεντες απο των καλων εργων, ηκολουθησαμεν τοις φαυλοις· οπισω αυτων
των φαυλων ακολουθησομεν. "Μη εκλειψωσιν." Πετρα ο Χριστος, μαστοι δε ο
τροφιμος λογος· χιων δε, η των αμαρτηματων καθαρσις. Νοουνται δε μαστοι και η
νεα, και η παλαια διαθηκη. Μη τι ουν ενελειψα ευ ποιων αυτοις, και διατρεφων
αυτων τας ψυχας; "Μη εκκλινει." Τι δε φησιν; Ουκ εισιν εν τωιδε τωι βιωι
κλυδωνιζομενοι, ωσπερ υδωρ υπο βιαιου ανεμου φερομενον; και ομως ουτε τας εμας
ευεργεσιας ελογισαντο, ουτε του παροντος βιου το αστατον· αλλ' ουτως εισι εν
τουτωι τωι βιωι πορευομενοι, και την ανωμαλον του βιου βαδιζοντες πορειαν ως
νομιζοντες, οτι τον αιωνα ενταυθα μενουσι. ∆ιο και ασθενησουσιν, εν ταις οδοις
αυτων, εις ματην θυμιωντες Θεωι μετα φαυλης γνωμης. Τριβους δε και σχοινους, το
αυτο φησιν, αντι του, τας οδους. "Και συριγμα." Ὅτι θαυμαζοντες η χλευαζοντες οι
ανθρωποι, συριζειν πεφυκασιν. "Ὡς ανεμον." Παντας ομοιως θλιψω. Ὁ γαρ καυσων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

ανεμος επισης απαντας καταφλεγει. Ἴδιον των δορυαλωτων το κυπτειν εις γην, ως
93.669 αυχενα δεικνυναι μαλλον η προσωπον. Ἢ οτι των απεστραμμενων ου το
προσωπον, αλλα τον αυχενα ορωμεν, οπερ του Θεου δηλοι την αποστροφην. "Ὅτι
ουκ απολειται." Ἐβουλευσαντο λεγοντες· Ὁ Ἱερεμιας ιερευς εστι, και αναγκαιως
οιδε τον νομον, και προφητης ων, οιδε το εσομενον· και συνετος ων οιδε το δεον.
∆ευτε ουν, φησιν, ερεθισωμεν αυτον λογοις, και παντως ερει ημιν τα εκβησομενα.
"Και την κολασιν." Ἄλλα δια γλωττης προφεροντες, την κατ' εμου απωλειαν
κρυπτως εμηχανωντο. ΚΕΦΑΛ. ΙΘʹ. "Ἠχησει τα ωτα αυτου." Τουτεστι
θορυβηθησεται. Ἦχος γαρ εμπιπτων ακοαις θορυβον εμποιει. "Πολυανδριον."
Πολυανδριον ταφος, και επειδη ισως κατεῤρυηκως ην, ουτως εκαλειτο η διαπτωσις,
ο ταφος υιου Ἐννομ. "Και σφαξω." Ἀντι του, τους βουλευσαμενους την κακην
βουλην. "Ἐν τηι περιοχηι." Ἐν τωι περισχειν τους πολεμιους την πολιν· τουτεστι,
πολιορκησαι. "Καθως ο τοπος." Ἐν τοις διαπιπτουσι τοποις τας ακαθαρσιας ριπτειν
πεφυκασιν. Ουτως ουν, φησι, παρασκευασω γενεσθαι την πολιν, και τας οικιας, εν
αις ειδωλολατρουν. "Ταφεθ." Το Ταφεθ, διαπτωσις ερμηνευεται, οθεν ελθων ο
προφητης τα αυτα προλεγει κακα· εσκληρυναν δε τον τραχηλον, καθαπερ τα
υποζυγια ανανευοντα προς ζυγον. ΚΕΦΑΛ. Κʹ. "Και ηκουσε Πασχωρ." Πασχωρ, ιερευς
ην ουτος, και πρωτος των ψευδοπροφητων. "Εις τον καταῤρακ." Ἐν ιδιαζοντι τοπωι
του ναου. "Συν πασι τοις φιλοις." Τοις συμπραττουσι σοι εν τωι ψευδοπροφητευειν.
"Ἠπατησας με." Ἔτι μεν απατην καλει [απατη καλη] η απο του χειρονος επι το
κρειττον μεταβολη. Ὁ δε Ἀκυλας· Ἔθελξας με, και εθελχθην, εξεδωκεν. Ὃ δε λεγει,
τοιουτον εστιν· Ὑπεσχου μοι, Κυριε, υπερασπιζειν μου, και εαις με εν ταις τοιαυταις
περιστασεσιν. Φησι δε τουτο, ου Θεον αιτιουμενος, αλλ' οπερ και Παυλος φησιν,
Ὑπερ τουτου τρις τον Κυριον παρεκαλεσα. Ἢ και ουτως· Ἠπατηθην, νομιζων
αυτους βελτιους γενεσθαι δια των προῤρησεων των σων, και ου γεγονασι. "Ὅτι
πικρωι λογωι μου γελασομαι αθεσιαν." Ἔστι γαρ γελως πικρος, υπο συνοχης ψυχης
εκφερομενος. Και δια του γελωτος τουτου, φησιν, υποδεικνυμι, οτι ταλαιπωρω υπ'
αυτων. "Ου μη λαλησω ετι." ∆ια το μηδενα ειναι τον πειθομενον. "Και εγενετο ως
πυρ." Ὁ υπερ του Θεου ζηλος. "Ἐπισυστητε." Ταυτα ελεγον οι επιβουλευοντες τωι
προφητηι, οτι Τηρησατε αυτου παντας τους λο 93.672 γους, ει συμφωνοι εισιν· ινα
εαν ευρεθηι κατα τι αυτωι εναντιουμενος, ανελωσι αυτον ως ψευστην. "∆ια τουτο
εδιωξαν." Ὅτι Θεος μετ' εμου εστι, και οτι ατιμιας αξια πραττουσιν. "Ἡ ημερα, εν ηι
ετεκε με η μητηρ μου." Ὡς ολιγωρων επι τα ανυποστατα και ηδη παρωιχηκοτα, τα μη
δυναμενα καταραν δεξασθαι εκφερει τους λογους· ινα δειξηι μονον την συμβασαν
αυτωι περιστασιν. "Ἐπικαταρατος." Φασιν τον Ἰουλον εν οικειοις συγγραμμασιν
ειρηκεναι, ως Ἀνανιας ο ψευδοπροφητης αυτος πρωτος ειπε τωι Χελκιαι τωι πατρι του
Ἱερεμιου, οτι ετεχθη αυτωι παιδιον αῤρεν. Ἐνδικως ουν αυτωι καταραται ως αιτιον
τωι λαωι γενομενον απωλειας. Προς διανοιαν δε ουτω νοησηις· Ἄνθρωπον η Γραφη
πολλαχου τον διαβολον καλει. Ἐπικαταρατος ουν, φησιν, εστω ο διαβολος, ος
ειρηκεν τωι Πατρι ημων τωι Θεωι, Ἰδου αρσεν εστιν ο ανθρωπος, τουτεστιν ανδρειος·
δος ινα πειρασω αυτον. "Ἀκουσατω κραυγος." Προς μεν το ρητον, ταχυ· προς δε
διανοιαν, Πτοηθειη, φησιν, ο διαβολος εν τηι επιφανειαι, και εν τηι ανατοληι του
αληθινου ηλιου Ἰησου του Κυριου ημων. "Και αλαλαγμου." Προς μεν το ρητον, Ἔτι,
φησιν, ευθυνουμενος ο Ἀνανιας ακουσει της φωνης των πολεμιων· προς δε
διανοιαν, Ἐν μεσημβριαι σταυρουται ο Κυριος· οτε και τελειως ηττηθη ο διαβολος·
αλαλαγμος γαρ, βοη κατα πεπτωκοτων πολεμιων. "Ὅτι ουκ απεκτεινε με." Τουτο
ποιειν Ἀνανιας ουκ ηδυνατο· ως δικαιοτερον εις θεωριαν ιδειν. Φησιν ουν, οτι Ουκ
ανεκοψε την ορμην της προαιρεσεως, πριν την επι το φαυλον δεξασθαι τροπην,
φανερωσας μοι την κακιαν της αμαρτιας, και μη μετα δικαιωματων και επικρυψεως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

ταυτην μοι εγκατασπειρας. "Και εγενετο μοι η μητηρ μου." Ἵνα τι, φησιν, εν αυτηι
προθεσει εναπεμεινε, και διελυθη ο λογισμος, και μη εις εργον ηνεγκα το βουλημα;
"Ἵνα τι τουτο; Ἐξηλθον." Ἡ αμαρτια των πονων και των μοχθων αιτια γεγονε· ποιει
δε και μεταμελον τωι αμαρτανοντι. Ὀδυρεται ουν την τροπην ο λογος. ΚΕΦΑΛ. ΚΑʹ.
"Ὅτε απεστειλε προς αυτον ο βασιλευς Σεδεκιας." Ὁ Σεδεκιας αιχμαλωτος γεγονως
υπο του Βαβυλωνιου, παλιν υπ' αυτου κατεσταθη βασιλευειν της Ἱερουσαλημ,
ορκους αυτωι δεδωκως, μη αθετησειν αυτον· παραβαντος δε αυτου τας συνθηκας,
παλιν επιστρατευει ο Βαβυλωνιος. "Και ο εμπορευομενος." Ὡς μη αντιταττομενος
τωι θειωι κριματι, τωι δικαιωσαντι παραδοθηναι αυτους τοις Βαβυλωνιοις. "Και εσται
η ψυχη." Ἀντι του, Κερδανει την ψυχην αυτου." "Κρινατε πρωΐ." Το πρωι, αντι του,
ταχεως μετανοησατε. 93.673 "Και καυθησεται." Την τροφην φησιν, ειλε γαρ και
αυτην ο Βαβυλωνιος. ΚΕΦΑΛ. ΚΒʹ. "Και επαξω επι σε." Ἐπειδη κεδρων εξης
μνημονευει, σημαινων τους εν υπεροχηι, αναγκαιως και πελεκυν ειπεν.
"Ὠκοδομησας." Ὑπερωια νοει, τα υψωματα, τα επαιρομενα κατα της γνωσεως του
Θεου. Ὁ υφαινων ουν, φησιν, εαυτωι ψευδοδοξιας δογματα. "Μη βασιλευσεις."
Ἐζηλωσας, φησι, τον πατερα σου Ἄχαζ, και εσπουδασας νικησαι αυτον εν ασεβειαι.
"Ταφην ονου ταφησεται." Ἀντι του, Ταφος αυτωι γενησονται αι των σαρκοφαγων
ορνιθων και κυνων γαστερες· ινα ειποι, οτι ο ταφος παραῤριφησεται. Προς δε
διανοιαν, ταφην ονου θαπτεται ο αλογιαι συζων και ταυτηι συναποθνησκων. "Ὅτι
συνετριβησαν." Ἐραστας της Ἱερουσαλημνοησεις μεν και τους δαιμονας, νοησεις δε
και τους ψευδοπροφητας, οιτινες δοκουντες αυτης εραιν, ηπατων αυτην. "Ἐλαλησα
προς σε." Οι αληθεις προφηται, ων ουκ ηκουσας λεγοντων σοι τα σα παραπτωματα.
"Παντας τους ποιμενας σου ποιμανει ανεμος." Ἀντι του, εις διασκορπισμον εσονται.
"Κατοικουσα εν τωι Λιβανωι." Ἐν τηι γηι της επαγγελιας. "Ἐννοσσευουσα εν ταις
κεδροις." Πιστευουσα, και καταφευγουσα τοις παρα σοι δυνατοις. "Ζω εγω, λεγει
Κυριος." Ἐαν ουτως υποκρινομενος απαρτησηι εαυτον εις θεοσεβειαν, και αγαθας
εργασηται πραξεις, τουτο γαρ εστι το επι της χειρος της δεξιας μου, εγω ο Θεος
ειδως, οτι τον καιρον υποκρινεται, ου φεισομαι αυτου. Ἀποσφραγισμα δε, δακτυλιον
φησι. ∆ακτυλιον δε εν χειρι Θεου, πραξις αγαθη κακων αμετοχος. Ἢ και ουτως· Ἐαν
εις τον ουρανον αναβηι φευγων, οπερ αμηχανον, εκειθεν αυτον εκσπασας παραδωσω
τοις πολεμιοις. "Γη, γη, ακουσον" Την γην μαρτυρεται, εφ' ην τας αδικιας εποιειτο.
ΚΕΦΑΛ. ΚΓʹ. "Και εξωσατε." Ἐκ της θεοσεβους πολιτειας. "Και καταστησω." Εις το
παλιν τα θεια δρεπεσθαι δογματα. "Και αναστησω." Τους των εκκλησιων προεδρους.
"Ουδε πτοηθησονται." Ἰουδαιοι ουδεν εχουσι προς τουτο λεγειν. Μετα γαρ την εκ
Βαβυλωνος επανοδον τελειως της γης μετανασται γεγονασιν. Ἀμφιβολος
[αναμφιβολος] ουν αυτη η προφητεια περι Χριστου. "Ἰδου ημεραι ερχονται." Τον
Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, τον προ αιωνων εκ του Πατρος, και εκ ∆αβιδ κατα
σαρκα. "Ἐν ταις ημεραις ... σωθησεται." Ἰουδας, ο κατα 93.676 το κρυπτον Ἰουδαιος·
ο την εν πνευματι λαμβανων περιτομην, Ἰσραηλ ο πνευματικος, ο δια Χριστον νουν
κτησαμενος ορωντα Θεον. "Ἰωσεδεκ." Ἰωσεδεκ ερμηνευεται, Ἰωα δικαιος,τουτεστι
δικαιοσυνη ημων· η Ἰωα, ων και εσομενος, Ἰωσεδεκ· και δια την ομωνυμιαν υιου
του Ἰωσεδεκ, του ηγησαμενου των υιων Ἰσραηλ απο της αιχμαλωσιας. Πολλακις γαρ
η Γραφη και απο ονοματων τα πραγματα κρινει· ως επι του Μελχισεδεκ, ος
ερμηνευεται βασιλευς ειρηνης. Ἐν τοις προφηταις επειδη και προφητης ηξιωσε
κληθηναι, καθο γεγονεν ανθρωπος, ο του Θεου Υιος, ο των προφητων ∆εσποτης,
κατα τον δια Μωσεως χρησμον λεγοντα, Προφητην υμιν αναστησει Κυριος ο Θεος
υμων ως εμε· κατα παντα αυτου ακουσεσθε. "Συνετριβη η καρδια μου." Ἐπτοηθη ο
προφητης, εν αινιγματι το κατα Χριστον θεωρησας μυστηριον. "Ὅτι απο προσωπου."
Των ψευδοπροφητων και ψευδοδιδασκαλων. "Ἐξηρανθησαν." Αι διδασκαλιαι, δι'
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

ων τα λογικα τρεφονται ποιμνια. "Και η ισχυς αυτων." Ου τοσουτον, φησιν, ισχυσαν,
οσον και εβουλευσαντο. Ἐβουλοντο γαρ ει ηδυναντο και χειρονα ποιειν. "Και εν τωι
οικωι μου." Ἐν γαρ τωι θειωι ναωι ειδωλα απεθεντο, ως και Ἰεζεκιηλ εθεωρησεν. "∆ια
τουτο γενεσθω η οδος αυτων." Ἐπειδη του φωτος εξω εαυτους κατεστησαν, εν
σκοτιαι και γνοφωι πορευονται. "Ὅτι ματαιουσιν εαυτου ορασιν;" Τας ματαιας και
δαιμονικας ορασεις ως αληθεις προσφερουσι. "Ὅτι τις εσται εν υποστηματι;" Ου
μονον, φησι, ψευδη προεφητευον, αλλα και διαβαλλοντες τους αληθεις προφητας,
ελεγον· Ψευδονται. Τις γαρ επλησιασε τωι Θεωι, ινα και ακουσηι των λογων αυτου;
"Και εως αν στησηι αυτο απο εγχειρηματος." Ἕως αν, φησιν, ο προεχειρισατο
βουλευμα ο Θεος, τουτεστιν, ο ηθελησεν, εις εργον αγαγηι. "Και ει εστησαν εν τηι
υποστασει μου." Ἀντι του, Ει επλησιασαν μοι· η ουτως· Ει την υποστασιν της
προφητειας παρ' εμου εσχον, τουτεστι, ει παρ' εμου ησαν σοφισθεντες, τον λαον μου
απεστρεφον αν απο των πονηρων επιτηδευματων αυτων. "Ὁ προφητης εν ωι το
ενυπνιον εστι." Ἐπειδη εισι και εκ Θεου ενυπνια, δειγμα παλιν ποιειται των ψευδων
και αληθινων ενυπνιων τα αποτελεσματα, οτι τα μεν εκ Θεου ενυπνια, παντως
αληθευει, τα δε εκ δαιμονων, ου παντως. Προς εκατερους ουν τους προφητας
αρμοζει ο λογος, τους τε αληθεις, και ψευδεις. "Τι το αχυρον προς τον σιτον;"
Ἄχυρον τροφη πυρος, των ψευδοπροφητων ο λογος· σιτος δε ανθρωπωι ζωτικην
χαριζεται δυναμιν, ο λογος του αληθους προφητου. Ποια γαρ κοινωνια τωι ψευδει
προς την αληθειαν; 93.677 "Ουκ ιδου οι λογοι." Τουτεστιν, ενεργεις και δυνατοι.
"Και νυσταζοντας νυσταγμον αυτων." Τουτεστι, νηψεως μη μετεχοντες. "Τι το
λημμα Κυριου." Λημμα οργη μετα θυμου, εκ του τον ισχυροτερον λαβοντα τον
ασθενεστερον καταῤρηγνυναι. Καλειται δε λημμα, και ο χρηματισμος. "Και εκδικησω
τον ανθρωπον εκεινον." Ἀντι του, τιμωρησομαι, κειται. "Και λημμα Κυριου." Ἡ
οργη, φησι, τωι ανθρωπωι εκ του αυτων στοματος κατασκευαζεται· ο γαρ Θεος
αοργητος εστιν, επει και απαθης· δια τουτο κελευει, μη λεγεσθαι λημμα Κυριου. Ου
γαρ Θεος οργιζεται, αλλ' εαυτοις την οργην κατασκευαζομεν. ΚΕΦΑΛ. Κ∆ʹ. "Ἔδειξε
μοι Κυριος δυο καλαθους." Οικειοτερον επι της του Χριστου ελευθεριας [ισ.
ελευσεως] νοησεις τουτο. "Και στηριω τους οφθαλμους." Σημειωσαι, οτι το στηριζειν
τον Θεον τους οφθαλμους, επι αμφοτερων κειται, αγαθου και κακου· και γαρ εν τοις
ανωτερω ειπε· Στηριω τους οφθαλμους μου εις κακα. ΚΕΦΑΛ. ΚΕʹ. "Ἐν
τρισκαιδεκατωι ετει Ἰωσια." Εικοσι και τρια ετη, φησι, σπουδαιως διαμαρτυρομαι
υμας απεχεσθαι της ειδωλολατρειας, και ουκ ηκουσατε· διο παραδωσω υμας τοις
Χαλδαιοις εβδομηκοντα ετη. "Και ελαλησα προς υμας ορθριζων." Το ορθριζων, αντι
του, μετα σπουδης· ως ηδη λοιπον του χρονου, της οργης πλησιαζοντος. "Πατριαν
απο Βοῤρα." Τους Βαβυλωνιους. "Ὀσμην μυρου." Τον τελειον της λαμπροτητος
αυτων, και πασης χαρας και ευημεριας αφανισμον εδηλωσεν. "Ουτως ειπε Κυριος ...
λαβε το ποτηριον." Το ποτηριον επι εκδικησεως κειται. "Και εποτισα." Ἀντι του
πληροφοριαν εδεξαμην, οτι παντως εσται αυτοις η τιμωρια. "Και παντα
περικεκαρμενον κατα προσωπον αυτου." Τουτεστι, τους μορφωσιν ευσεβειας
εχοντας τοις δε οικειοις θελημασι πορευομενους. "Και παντας τους συμμικτους."
Μετα την ιστοριαν, τους μη οικειους της πιστεως νοει. "Και εσται, οταν μη
βουλωνται δεξασθαι το ποτηριον." Ἐπειδη εισι τινες μη ευχαριστως δεχομενοι την
θειαν παιδειαν. "Ὅτι εν πολει." Την πολιν, φησιν, εφ' ην ωνομασθη το ονομα μου,
αμαρτανουσαν τιμωρουμαι· ποσωι μαλλον τους μη ειδοτας με; "Ὑπο του
οικητηριου." ∆ηλον δε, οτι του ουρανου. "Ἐπι του τοπου." Ἐν τωι τοπωι εαυτου, ωι
χρηματιζει. Οι αξιοι, φησι, του σωζεσθαι, οις αν χρηματισηι Θεος, αποκριθησονται,
παρακαλουντες ενδο 93.680 θηναι αυτοις, εως οτε τελειως καρποφορησωσι·
τρυγωντας γαρ φησι τους καρποφορουντας. "Ἥκει ολεθρος." Ου γαρ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

συμπαραλαμβανονται οι αγιοι τηι πανωλεθριαι. Ταυτα δε αρμοζει νοειν και επι της
καθολικης του Θεου κρισεως. "Ἰδου κακα." Μετα τα επι του Βαβυλωνιου γεγονοτα,
και τα επι της συντελειας φησιν· Ἐγερθησεται γαρ εθνος επι εθνος. "Και λαιλαψ."
Συγχυσις μεγαλη και ταραχη επ' εσχατοις τοις του αιωνος καιροις. "Και εσονται."
Μετα το αισθητον, και τους υπο της αμαρτιας τετραυματισμενους νοει. Ἀλαλαξατε."
Ἀλαλαγμον ενταυθα ουκ επι νικηι των πολεμιων, αλλ' επι ταις οιμωγαις φησιν.
Ποιμενες δε οι ηγουμενοι του λαου. "Οι κριοι των." Οι κατ' εξοχην εν τωι λαωι. "Και
πεσεισθε." Ἐπειδη ο σφαζων το ευτραφες σφαξει. "Ὅτι ωλοθρει." Ἐπι μεν Ἰουδαιων
τας θυσιας,και παντα τα αλλα νομιμα· επι δε του καθολου τας διαγωγας αυτων.
"Ἐγκατελιπεν." Ἐπι μεν Ἰουδαιων ο Κυριοςτον εαυτου ναον καταλελοιπεν· επι δε
της συντελειας, ως λεων καταλελοιπως καταλυμα, ουτως συγχωρειται ο Σατανας
εξελθειν κατα των ανθρωπων. "Ὅτι εγενηθη." Ἐπειδη οι ανθρωποι κτηνωδεις
γεγονασιν, ο δε Σατανας εστι θηριον, ως εν ερημωι συγχωρουνται αμα νεμεσθαι, δια
το ψυγηναι την αγαπην. ΚΕΦΑΛ. Κ ʹ. "Ουτως ειπε Κυριος· Στηθι εν αυληι οικου
Κυριου." ∆ιαμαρτυρασθαι κελευει Θεος τωι προφητηι τους Ἰουδαιους, επι τωι
φυλαττειν τα θεια νομιμα, ινα μη επελθηι αυτοις η οργη. "Και την πολιν δωσω εις
καταραν." Ἵνα ηι επικαταρατος, και τους αυτων δε εχθρους οι ανθρωποι ινα εχωνται
[ευχωνται] τα ομοια παθειν. "Και ηκουσαν." Ὁραις, πως αγριαινουσι και
αγανακτουσι; και μην δι' αυτο τουτο αναιρεθηναι ουκ εχρην. Ει γαρ Θεος επεταξε,
πεισθηναι δει. Τουτο υμας λυπει το ρημα, το δε τον του ναου τιμιωτερον ενυβριζειν,
ου πονηρον, ουκ ασεβες; Πανυ αυτους εδακνε το ρηθεν. "Και εξεκκλησιασθη."
Συνηχθη πας ο λαος των πρεσβυτερων της γης της περιχωρου. "Και το ορος." Το
ορος, εφ' ωι κειται ο ναος, εις ερημωσιν. "Πλην χειρ Ἀχεικαμ." Ἀχεικαμ εις ην ουτος
των δυνατων, προισταμενος Ἱερεμιου. ΚΕΦΑΛ. ΚΖʹ. "Ουτως ειπε Κυριος· Ποιησον
σεαυτωι δεσμους." Κελευει ο Θεος τωι προφητηι κλοιους εμβαλειν εις 93.681 τον
τραχηλον εαυτου, και πεμψαι τουτους προς τους βασιλεις, ων μεμνηται. "Και τα
θηρια." Θηρια ενταυθα αγρου, τα προς γεωργιαν επιτηδεια κτηνη φησιν. "Ει
προφηται εισι." Ει μεν εκ του Θεου ο λογος, ουτω νοησον· Ει εγω αυτους απεστειλα,
δυνηθωσι διαφυγειν με, φυγωσι την οργην· ει δε εκ του προφητου ο λογος, Ἔλθωσι,
φησι, και διακριθωσι μετ' εμου. ΚΕΦΑΛ. ΚΗʹ. "Ἀληθως ουτω ποιησαι Κυριος." Ἀντι
του, Γενοιτο ουτως, ως συ φης, γενεσθω. "Ἐπιγνωσονται." Τουτεστι, το περας των
πραγματων δειξει των λογων την αληθειαν. "Βαδιζε και ειπον προς Ἀνανιαν." Ἐπ'
ελεγχωι της ασεβειας υπηρετει τωι προσταττοντι, μηδενα κινδυνον υφορωμενος.
Ουδεις γαρ λογος της προσκαιρου τοις αγιοις ζωης, οταν κελευσηι Θεος· τον δε Θεον
εις δικην εκινησεν Ἀνανιας εναντιουμενος. Ἕτερα δε λεγειν ο προφητης παρα τα
προσταχθεντα δοκει. Ἰσοδυναμουντα λεγων εσυστερον ο Πετρος, Ἀνανια, φησι,
διατι επληρωσεν ο Σατανας την καρδιαν σου ψευσασθαι το Πνευμα το αγιον; Ὅθεν
συν τωι ελεγχωι, η της κολασεως απειλη, το δικαιον της τιμωριας εμφαινουσα. Ἐκ
Θεου τοινυν οι παρα του προφητου λογοι· και μαρτυρει της προφητειας η εκβασις.
ΚΕΦΑΛ. ΚΘʹ. "Ὕστερον εξελθοντος Ἰεχονιου." Μετα το αποικισθηναι τον Ἰεχονιαν.
"Ἐν χειρι Ἐλεασαμ." ∆ια τουτων επεμφθη η επιστολη. "Ουτως ειπε Κυριος." Τοιαυτη
της επιστολης η αρχη. Ἀναιρων τοινυν την τουτων απατην, μακροτατον αυτοις
γενησεσθαι λεγει της αποικιας τον χρονον. Κελευει δε και υπερ των πολεμιων
προσευχεσθαι. Τουτο γαρ εσται, φησι, και υπερ της υμετερας ειρηνης. Ουτω και
Παυλος υπερ παντων των εν υπεροχηι κελευει προσευχεσθαι, ινα ηρεμον, φησιν, και
ησυχιον βιον διαγωμεν εν πασηι ευσεβειαι και σεμνοτητι. Ὁ αυτος γαρ εστι Θεος, ος
επ' εσχατων των ημερων ελαλησεν ημιν εν Υιωι. Πως ουν πονηρος ο ∆ημιουργος; η
τι παραλλαττει τουτο του εν Ευαγγελιωι ρηθεντος· Ἀγαπατε τους εχθρους υμων, και
προσευχεσθε υπερ των επηρεαζοντων υμας; Ἆρ' ουν ουκ επηρεασθησαν απο [ισ. οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

απο] Ἱερουσαλημ υπο Βαβυλωνιων; αλλ' ομως προσευχονται υπερ αυτων. "Και
ζητησατε εις ειρηνην." Προσευξασθε, φησιν, ειρηνην τοις Βαβυλωνιοις, ινα και υμεις
ειρηνευητε. Σημειωσαι, οτι δει προσευχεσθαι υπερ των κρατουντων, καν Ἕλληνες
ωσιν. "Και επιστησω." Τουτεστιν, Ὄψεσθε των εμων λογων την αληθειαν. "Ὅτι
ειπατε· Κατεστησεν ημιν Κυριος προφητας." Ψευδοπροφηται ησαν και εν τηι
Ἱερουσαλημ 93.684 απατωντες τον λαον. Ἦσαν δε και εν τηι αιχμαλωσιαι απατωντες
τους εν τηι αποικιαι. "Ἐπι Ἀχιαβ και επι Σεδεκιαν." Ουτοι λεγονται οι κατα Σωσανναν
πρεσβυτεροι. "Κυριος εδωκε σε ιερεα." Προς τον Σαμεα φησι ο Θεος, οτι Ουκ εγω σε
κατεστησα εις προφητην, ουδε εγω σοι ενετειλαμην γραψαι τωι Σοφονιαι κατα
Ἱερεμιου. "Ἰδου εγω επισκεψομαι." Ἡ προθεσμια της ανακλησεως. Το γραφεν παρ'
αυτου του Σαμεα. ΚΕΦΑΛ. Λʹ. "Φωνην φοβου ακουσεσθε." Την των ευαγγελικων
προσταγματων. "Και ουκ εστιν ειρηνη." Ου γαρ ηλθον, φησιν ο Κυριος, βαλειν
ειρηνην επι την γην, αλλα μαχαιραν. "Ἐρωτησατε." Ἐρωτησατε, φησι, τας Γραφας,
και μαθετε εξ αυτων, ει γεννηθησεται υμιν αρσεν, τουτεστιν ο Κυριος. Ἐπειδη γαρ δι'
ενος του Ἀδαμ ο κοσμος εφ' αμαρτιαν ηλθεν, εικοτως περι του δευτερου Ἀδαμ
προφητευει, δι' ου η απολυτρωσις. "Και περι φοβου." Φυσικως οι φοβουμενοι την
οσφυν κρατειν πεφυκασιν. Φοβος ουν, φησι, εσται των ευαγγελικων προσταγματων,
δι' ου φοβου εξει την ισχυν, και σωθησεται. "∆ιοτι εωρακα." Παντες γαρ εφριξαν την
ακριβειαν των ευαγγελικων προσταγματων, και υπο της φρικης τα εντος
ταραττομενοι τας οσφυς εκρατησαν. Προς δε διανοιαν, κρατει οσφυος ο περισφιγγων
τα σπερματικα, και απεχομενος συνουσιασμου. "Ὅτι μεγαλη η ημερα." Ἡ του χρονου
της του Κυριου ενανθρωπησεως, και του σταυρου, και της αναστασεως· ολην γαρ
αυτου την οικονομιαν ημεραν καλει. "Ἀνεστησα συντριμμα." Ἐπειδη, φησιν, μεγαλη
σου η πληγη, και ουδεις σοι ηδυνηθη επαμυναι, αλλα και οι φιλοι σου επελαθοντο
σου δια την αμαρτιαν σου· φιλους δε της ψυχης νοησεις τον νομον, και τους
προφητας, και αγιους αγγελους. Ἐπειδη ουν, φησιν, ουδεις σοι ηδυνηθη επαμυναι,
εγω δια του εμαυτου Υιου, του κατα σαρκα ∆αβιδ, αναστησω σου το συντριμμα. "Ὅτι
πληγην εχθρου." Ἐπειδη δια τας αμαρτιας σου, φησιν, εγκατελιπον σε, δια την
εμαυτου φιλανθρωπιαν ιωμαι σε. "∆ια τουτο παντες οι εσθιοντες σε." Οι εχθροι σου,
φησι, δαιμονες τας εαυτων κατεδονται σαρκας· εμφαινει δε δια τουτων το πικρον
της κατ' αυτων τιμωριας. "Ἐπι πληθος." Συνεπεθεντο, φησι, τωι πληθει των
αμαρτιων σου. "Και εσονται." Οι περιφεροντες σε σκορπισθησονται. "Ὅτι αναξω."
Γεγονως γαρ ανθρωπος ο του Θεου Λογος ιασατο την ανθρωποτητα. "Θηρευμα υμων
εστιν." Ὅτι διεσκορπισαν σε 93.685 απο Θεου. Ὁ βουλομενος, φησιν, εθηρευσεν
αυτην, ως μη εχουσαν ποιμενα. "Ουτως ειπε Κυριος." Ἔχει μεν ο λογος αγγελιαν της
εκ Βαβυλωνος επανοδου· προθεσπιζει δε την δια Χριστου απολυτρωσιν των εθνων.
"Και οικοδομηθησεται." Προς μεν το ρητον, η κατεστραμμενη Ἱερουσαλημ· προς δε
διανοιαν, η Ἐκκλησια. "Και ο λαος." Κατα τα νομιμα πολιτευσεται· ο μεν εκ της
αισθητης αιχμαλωσιας, κατα τα Μωσαικα· ο δε της Ἐκκλησιας λαος, κατα τα
ευαγγελικα. "Και εξελευσονται απ' αυτων αιδοντες." Τοις μεν αιχμαλωτοις
επαγγελιαν χαρας εχει ο λογος. Ἄδοντας δε, τους Θεον εν τηι εκκλησιαι
υμνολογουντας φησι· παιζοντας δε, τους των δαιμονων καταπαιζοντας. "Και ο
αρχων." Ουκ ετι, φησιν, αλλοτριοι αρξουσι του λαου. Ἢ και ουτως, Ἐξελιπον γαρ οι
Ἰουδαιων αρχοντες· φησι οτι ο παλαι αρχων διαβολος των ψυχων εξελευσεται, αντι
του αποστησεται του της Ἐκκλησιας λαου. ΚΕΦΑΛ. ΛΑʹ. "Ευρον θερμον." Ἐπειδη οι
πλειονες υπο της αμαρτιας τεθνηκασι, και ως εν ερημωι κεινται εῤριμμενοι· ευρον,
φησιν, εν τοις κειμενοις θερμον, τουτεστιν ημιθανη, ελπιδα εχοντα μετανοιας και
ζωης· φησι δε η τον Ἰσραηλ, η και παντα δυναμενον σωζεσθαι. "Κυριος ποῤρωθεν."
Ὁ νυν ποῤρωθεν, υστερον οφθησεται αυτωι. "Ἔτι ληψηι τυμπανον." Μετα την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

αισθητην Ἱερουσαλημ, την Ἐκκλησιαν νοει. "Ὅτι εστιν ημερα." Τουτο σημειον
οικησεως. Ὅτι δεδωκε, φησιν, ο Θεος καιρον μετανοιας, εν ωι απολογουμενοι
κληθησεσθε εις σωτηριαν. "Ἐν ορεσιν Ἐφραιμ." Τον κατα χαριν φησι. ∆ιαφορως δε η
Γραφη καλει τουτον τον λαον. ∆ιο και Ἐφραιμ, εκ των πολλων φυλων· εκ παντων
γαρ εισιν οι σωζομενοι. "Ἀναστητε και αναβητε." ∆ιεγερθητε, φησιν, εκ των γηΐνων
φρονηματων, και ανελθετε εις τα ουρανια, τοις πτεροις του πνευματος
κουφιζομενοι. "Ἰδου εγω αγω." Γαυριασατε, φησι, πατουντες επι τας κεφαλας των
εθνων. Ἰδου γαρ δεδωκα υμιν εξουσιαν του πατειν επανω οφεων και σκορπιων,
ειπεν ο Κυριος. Τους εξ εθνων φησι, και τους εξ Ἰσραηλ τους εις παντα τα εθνη
διεσπαρμενους, υστερον δε και αυτους τευξομενους σωτηριας. "Ἐν εορτηι Φασεκ."
Φασεκ, αφεσεως ερμηνευεται. Φησιν ουν οτι εν τηι Χριστου αφεσει των
αμαρτηματων σωθησονται. "Ἐν κλαυθμωι." Ὅτι αμαρτια, κλαυθμου αιτια, η δε
επιστροφη σωτηριας και παρακλησεως. 93.688 "Αυλιζων επι διωρυγας." Ἐπι τα του
βαπτισματος ναματα κατασκηνων αυτους. "Ἀκουσατε λογον." Και γαρ δια Χριστου
εδιδαχθημεν λεγειν· Πατερ ημων ο εν τοις ουρανοις. "Ὡς ο βοσκων." Ὁ λεγων
Κυριος· Ἐγω ειμι οποιμην ο καλος. "Και ηξουσι." Ἐπι την Ἐκκλησιαν, ενθα το τιμιον
σωμα και αιμα Χριστου προσφερεται. "Και κτηνων." Ταυτα σημεια ειρηνης. "Και
πρεσβυται." Αι Ἐκκλησιαι εν τηι συναγωγηι των κατα Χριστον ακμαζουσων ψυχων,
και των εν φρονησει πολιων. "Μεθυσω." Θειων λογων πληρωσω τους ιερεις, ως
δυνασθαι ευφραινειν τον λογον [φορτ. λαον] εν διδασκαλιαι. "Ὅτι εστι μισθος." Ἢ
οτι εμμισθον το αποθανειν υπερ Χριστου, η οτι εξεις τον Παυλον πολυν φεροντα
καρπον. "Και επιστρεψουσι." Ἢ οι τελευτησαντες παιδες ανισταμενοι, και εν Χριστωι
οντες, η οτι ο Παυλος πολλους εξ εθνων επεστρεψεν. "Μονιμον τοις σοις τεκνοις."
Και εσται, φησι, διαρκης ο μισθος τοις σοις τεκνοις ανηιρημενοις, η και τωι Παυλωι.
Ἀει δε η Ῥαχηλ εις προσωπον της Ἐκκλησιας εκλαμβανεται, ην και οδυρομενην ο
λογος παραμυθειται επι τοις διωγμοις και ταις αναιρεσεσι ταις δια Χριστον.
"Ἀκουων ηκουσα, Ἐφραιμ." Ἐφραιμ, τον εξεθνων λαον φησι. "Ἐγω ωσπερ μοσχος
ουκ εδιδαχθην." Ὡς μοσχος, φησι, ταις εμαις αμαρτιαις εντρεφομενος ουκ εδιδαχθην
τα θεια λογια. "Ἐπιστρεψον με." Τινα, γαρ, φησι, καρπον εχετε, εφ' οις νυν
επαισχυνεσθε; ημερας ουν αισχυνης τας της αμαρτιας φησι. "Και υπεδειξα σοι."
Τουτο δια μεσου κειται· Ὥσπερ τον σωζομενον λαον εκ του Θεου· αντι του, Ἀγαθον
σε υποδειγμα ποιησω, ινα δια του σου υποδειγματος και αλλοι σωθωσιν. "Στησον
σεαυτην, Σιων." ∆ιαναστηθι εκ του της αμαρτιας πτωματος. Ἀναστηθι δια του
τροπαιου σταυρου. Ἢ ουτως· Στησον σεαυτην· ακριβολογηθητι τα κατα σεαυτην·
προς εαυτην κριθητι, και δοκιμασον σεαυτην. "Ποιησον τιμωριαν." ∆ια της εν
Χριστωι πιστεως και της μετανοιας τιμωρησαι τα φαυλα, και αυτους τους αυτα
ενεργουντας δαιμονας. "∆ος καρδιαν." Ἀναλαβε, φησι, του Κυριου τον σταυρον επι
των ωμων. Ἄλλως· Μη κρυπτε τα φαυλα, αλλα φανερωσον αυτα δι'
εξομολογησεως. Ἄλλως· Ἐπιδος αυτην εις τον καματον της μετανοιας. "Ὁδον ηι
επορευθης." Ἐπειδη πεπορευσαι επι τα φαυλα, υποστρεψον επι τα αγαθα.
"Ἀποστραφηθι." Ὑποστρεψον εις την εξ αρχης επαινουμενην πολιτειαν, και
πενθησον επι ταις προτεραις αμαρτιαις το πενθος το μακαριζομενον. 93.689 "Ἕως
ποτε αποστρεψεις;" Μεμφεται αυτηι ως βραδυνουσηι εις την υπακοην. "Ὅτι εκτισε με
Κυριος σωτηριαν." Ἀκυλας και Συμμαχος, οτι εκτισε Κυριος καινον εν τηι θηλειαι,
εκδεδωκασιν· σαφως δε δια τουτων ο καινος ανθρωπος, ο σαρκωθεις Λογος, ο εκ
Παρθενου τεχθεις προκατηγγελθη. "Ἐν σωτηριαι." ∆ια Χριστου, φησιν, επανηξουσιν
ανθρωποι εις παραδεισον, οθεν εξεπεσον. Τοιαυτην τινα δοξολογιαν και οι παιδες
ανεπεμψαν επι τωι Σωτηρι. "Ευλογημενος Κυριος επι δικαιον." Ταυτην φησι την
υμνωιδιαν αναπεμψουσιν οι της Ἐκκλησιας λαοι αμα τοις διδασκαλοις· και εις υψος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

αρθησεται η τοιαυτη φωνη εν τοις της Ἐκκλησιας ποιμνιοις. "∆ια τουτο εξηγερθην."
Ὅτι πιστως, φησιν, ο προφητης εδεξαμην το οραμα, δια τουτο ως παροντα τα
πραγματα εθεασαμην. "Και ο υπνος μου." Ὁ της αναστασεως τροπος. ∆ηλοι δε και
την εκ της αμαρτιας ελευθεριαν. Ἀναφερεται δε και εις τον Κυριον η προφητεια· τωι
τον θανατον υπνον εργασαμενωι, και θεωρουντι των πιστων το πληθος, και χαιροντι
επι τωι εκουσιως αυτωι γεγονοτι θανατωι. "Ἰδου ημεραι ερχονται." Ἴσως την των
αιρεσεων φυρσιν φησι, και των κτηνωδεις τροπους αιρουμενων. Ἐγω μεν γαρ
σπερω, του σιτου αντιποιουμενος. τουτους δε ο εχθρος επισπειρει. Κατα δε το της
Γραφης ιδιωμα, επειδη α συγχωρει Θεος τους ανθρωπους προαιρετικως ποιειν, αυτος
ποιειν λεγεται, ως το, Παρεδωκεν αυτους εις παθη ατιμιας, ου Θεου τουτο
ποιησαντος, αλλ' αυτων τουτο ελομενων· ουτω και ενταυθα κειται το, Σπερω
σπερμα κτηνους. Ἔτι [φορτ. Ἔστι] δε και ουτω νοησαι· Ἄνθρωποιεισιν οι σοφωτεροι
και τελειοτεροι, οι μετα λογου και γνωσεως την πιστιν κατεχοντες, κτηνη δε οι μετα
απλοτητος και απεριεργως τηι πιστει προσδεδραμηκοτες. Ἐγω ουν, φησι, και τουτους
κακεινους εν τηι Ἐκκλησιαι καταφυτευσω. "Ἀλλ' η εκαστος εν τηι εαυτου αμαρτιαι
αποθανειται." Ἡ του Ἀδαμ αμαρτια διελθουσα εις το εθνος, και επι τους μη
αμαρτησαντας, ηλθεν, ως ειπεν ο Ἀποστολος. Χριστου ουν συγχωρησαντος ταυτην
δια του λουτρου της αφεσεως, εκαθαρισθη μεν η προπατορικη αμαρτια, εκαστος δε
των οικειων αμαρτηματων υπεχει λογον. "Και διαθησομαι τωι οικωι Ἰσραηλ."
∆ιαθηκην, την ευαγγελικην. Τουτοις δε εχρησατο και ο Ἀποστολος εις αποδειξιν του
[μη] εκβεβλησθαι την νομικην λατρειαν. "∆ιδους δωσω." Τας δια του πνευματος
υπομνησεις. "Ἐαν υψωθηι." Ὡς αμηχανον, φησιν, ανωτερω τον ουρανον ανελθειν, η
την γην κατωτερω κατελθειν· ουτως αμηχανον με αποδοκιμασαι τον Ἰσραηλ· Ἀμε
93.692 ταμελητα γαρ τα χαρισματα του Θεου, ως φησιν ο Ἀποστολος. "Ἐαν
παυσωνται." Ου δυνανται, φησιν, [ισ. Ου δυνανται, φησι, μη ειναι], οι οροι ηλιου και
σεληνης, ουδε το γενος Ἰσραηλ το νυν κατα χαριν [του] ειναι εμπροσθεν μου. "Ἀπο
πυργων." Ἀπο χαριτος Θεου· ουτως γαρ ερμηνευεται το Ἀναμεηλ. "Ἕως της πυλης."
Ἕως της συντελειας. Φθασας γαρ εως γωνιας, τελειουται ο τοιχος. "Ἐξ εκλεκτων
λιθων." Την εκ παντων των εθνων συνισταμενην Ἐκκλησιαν εδηλωσεν, εκ λιθων
εκλεκτων οικοδομουμενην, προφητων, και αποστολων, και των καθεξης αγιων.
"Ἕως χειμαῤρου." Ἕως, φησι, κλιματος ανατολικου ο διαγραφεις οικος, εσται
αγιασμα τωι Κυριωι. Ἵπποι δε Ἀνατολης οι αποστολοι. Ἐδηλωσεν ουν, ωςαπο χαριτος
Θεου και των αγιων αποστολων οικοδομειται η Ἐκκλησια. Των γαρ θειων Γραφων
αναγινωσκομενων οικοδομουμεθα. ΚΕΦΑΛ. ΛΒʹ. "Και λαλησει." Ὁ Σεδεκιας προς τον
Βαβυλωνιον. "Ουτως ειπε." Τα ωνιακα, φησι, γραφηναι παρεσκευασα· ισως δε τοτε
και ωνουμενοι υπεσημειουντο εν τοις ωνιακοις. Ἵνα και οι μετα ταυτα μαθωσιν
ωστε μη διαφθαρηναι. ∆ια τουτο εν αγγειωι οστρακινωι, ινα επανελθοντες ιδωσιν, οτι
ανωθεν ταυτα προελεγετο, ινα μη τα ρηματα μονον, αλλα και τα πραγματα
μαρτυρησηι. "Ποιων ελεος." Ὅτι πολλαπλασιον εστι το ελεος αυτου. "Και
αποδιδους." Ἀπο Ἀδαμ εως της παρουσιας Χριστου οι μιμουμενοι τας αμαρτιας των
πατερων, ταις τιμωριαις υπεπιπτον, δια το μηπω την απολυτρωσιν της αμαρτιας
γεγενησθαι. Μετα δε την παρουσιαν του Χριστου, εκαστος λοιπον ο σπειρηι, και
θερισει, δια το μη ομοιως εκτεινεσθαι εκ πατροπαραδοτου αναστροφης επι [επι
υιδετυρ αβυνδαρε] την παραβασιν. "Και εν τοις γηγενεσι." Τοις ασεβεσι, τοις τα
γηινα φρονουσιν· η και αυτοις τοις Αιγυπτιοις τοις εξ αυτης της γης. "Και εποιησας."
Ἕως σημερον, φησιν, ονομαστος, η επι τοις παλαι τεραστιοις. "Ἐγω Κυριος." Ὁ
μελλων παντας κρινειν, και εκαστωι αποδιδοναι κατα τας πραξεις. "Ὅτι ησαν." Ὡς
μεν επι το πολυ πασα μεν η γη τοτε αθεων ην· μονοι δε ουτοι λεγονται αμαρτανειν,
επειδη τοις θειοις νομοις πεπαιδευμενοι εν γνωσει ημαρτανον. "Ὅτι επι την οργην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

μου." Ὡς επι τουτωι, φησιν, εστι κτισθεισα η πολις αυτη, επι τω παροργιζειν με, ινα
δια τουτο αφανισω αυτην, μη θελων αυτην οραν. 93.693 "Και εστρεψαν προς με
νωτον." Τουτο δειγμα τελειας υβρεως και καταφρονησεως. "Και εδιδαξα αυτους."
Ἀντι του, κατα πασαν σπουδην. "α ου συνεταξα αυτοις." Ἔστω, φησιν. Ἐμοιτας
θυσιας προσφερειν οφειλοντες, δαιμοσι προσφερουσι· διατι και ανθρωποκτονιας
εργαζονται; ανθρωπους δε ουδε εμαυτωι θυεσθαι οσιον εκρινα. Ὡς ουκ αρκουμενοι
τοινυν, φησι, τοις προτερον αμαρτημασι, και τουτο επεξευρον το ατοπημα. "Ἰδου
εγω συναγω αυτους," Ἐπαγγελλεται Θεος επαναγειν εκ της αιχμαλωσιας τους υιους
Ἰσραηλ· ομου δε και προλεγει την Χριστου παρουσιαν, και την του Πνευματος χαριν.
"Και εσονται μοι εις λαον." Τουτο κοινον περι παντων πιστων. "Και δωσω αυτοις
οδον ετεραν." Την Κυριου παρουσιαν. Αυτος γαρ εστιν η οδος. "Και καρδιαν ετεραν."
Την του Πνευματος χαριν. Παλιν φησιν προς αυτον· επειδη δυσπιστος ο λογος ην.
"Και διαθησομαι." Την περι της εκ νεκρων αναστασεως. Ἥτις ουκ αλλαγησεται.
ΚΕΦΑΛ. ΛΓʹ. "Ουτως ειπε Κυριος ποιων γην." Κατα την εξ αρχης δημιουργιαν, απο
γης ποιων τον ανθρωπον. "Και πλασσων αυτην. Ἀναπλασσων δια του λουτρου της
παλιγγενεσιας. "Του ανορθωσαι αυτην." ∆ια του τιμιου σταυρου, επειδη εκειτο
βεβλημενη υπο της αμαρτιας. "Κυριος ονομα." Περι ου ειπεν ο Ἀποστολος· Εις
Κυριος Ἰησους Χριστος, δι' ου τα παντα. "Και κραξον προς με." Ἐκτενως δεηθητι
μου. "Και απαγγελω σοι." Τα δια της Χριστου παρουσιας γεγενημενα. "Των
καθηιρημενων." ∆εον ακολουθησαι τους Ἰουδαιους τωι Βαβυλωνιωι, επειδη τουτο
κριμα ην του Θεου, καθελοντες τας οικιας αυτων, χαρακας εποιησαν και
προμαχωνας επι τωι μαχεσθαι τοις Χαλδαιοις. ∆ια τουτο θανατωι καταδικαζονται.
"Ἰδου εγω αναγω." Μετα την ιστοριαν, δια της Χριστου παρουσιας. "Και ποιησω
ειρηνην." ∆ια την εις εμε πιστιν δωρουμαι αυτοις την ειρηνην. "Και εις
μεγαλειοτητα." Ουδεποτε γαρ τοιαυτη μεγαλειοτης γεγονεν, ως η δια της του Θεου
Λογου ενσαρκου παρουσιας. "Και φοβηθησονται." Ἢ οι δαιμονες επι τοις γενομενοις
αγαθοις τοις ανθρωποις, η και αυτοι οι ευ πασχοντες, εφ' οις τοιουτον προτερον
ηγνοησαν ∆εσποτην. "Φωνη νυμφιου." Του της ψυχης νυμφιου Λογου λεγοντος·
∆ευτε προς με, παντες οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας.
93.696 "Φωνη λεγοντων." Της ευφραινομενης και λεγουσης· Ὁ Κυριος μου και ο
Θεος μου. "Ὅτι επιστρεψω." Καθως ην Ἄβελ, και Σηθ, και Ἐνωχ, και Νωε, και
Ἀβρααμ, εκ πιστεως, και ουκ εκ νομου δικαιουμενοι. "Καταλυματα." Ἐν αις
Ἐκκλησιαι· εν αις οι τουτων ποιμενες διαναπαυουσι τα λογικα ποιμνια. "Ἐν πολεσι."
Μετα την ιστοριαν, τας Ἐκκλησιας νοει· ορεινην, δια την εξ εθνων καλει, δια το
παλαι αυτης ακαρπον. "Ἔτι παρελευσεται προβατα." Του επισκεπτομενου, και μη
αμελουντος, αλλα αριθμουντος και επιζητουντος, μη τι των λογικων προβατων
απωλετο. ΚΕΦΑΛ. Λ∆ʹ. "Βαδισον προς Σεδεκιαν." Ἐμου παραδιδοντος, φησιν ο Θεος,
και ου τηι δυναμει του Βαβυλωνιου παραδοθησεται η πολις. "Και εως ᾅδου κοψονται
σε." Καταπαιζει του Σεδεκιου, ινα εκεινος υπονοησηι την εκ των πολεμιων αφεσιν.
Ἔλεγε δε ο χρησμος, οτι ουχ ως ανηρ εν παραταξει, αλλ' αιχμαλωτος ληφθεις εν
ειρηνευουσηι πολει τηι Βαβυλωνι τον κοινον υποισει θανατον. Το δε, εως ᾅδου
κοψονται σε, αντι του, πικρον οια βασιλεα εν αιχμαλωσιαι αποθανοντα. "Ὁ λογος ο
γενομενος." Μετα το συγγραψασθαι την περι της αφεσεως διαθηκην. "Και
υπεστρεψατε." Οι απολυσαντες αυτους ελευθερους, παλιν ειλκυσαν αυτους εις
δουλειαν. "Ους εξαπεστειλατε." Τηι προαιρεσει, τωι θεληματι. Τουτο γαρ της
ελευθεριας ιδιον. "Τον μοσχον ον εποιησαν εργαζεσθαι αυτωι." Ἀντι του, δια τον
μοσχον· τουτεστι δια την ειδωλολατρειαν παραδωσω αυτους. Μοσχον καλει τον
Αιγυπτιον, δια τον των Αιγυπτιων θεον τον Ἄπιν. Και αυτους ουν, φησι, και
Αιγυπτιον ον εις συμμαχιαν εκαλεσαν, παραδωσω τοις Βαβυλωνιοις. "Και δυναμις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

βασιλεως." Ἴσως αναζευξαντας αυτους, και αρξαμενους αποτρεχειν, απειλει Θεος
επιστρεφειν. ΚΕΦΑΛ. ΛΕʹ. "Παστοφοριον." Παστοφοριον, ηγουν γαζοφυλακιον.
"Ἡμεις και αι γυναικες ημων." Σημειωσαι υπακοην τεκνων και γυναικων επι
παραφυλακηι τοσαυτης ακριβειας. "Ου μη λαβητε παιδειαν." Ουκ εντρεπεσθε λοιπον,
και μεταπορευεσθε εις το ακουειν των λογων μου; ΚΕΦΑΛ. Λ ʹ. "Λαβε σεαυτωι
χαρτιον βιβλιου." Χαρτην βιβλιου, η βιβλιον χαρτινον, η και εν τομοις εγραφον το
παλαιον, και τοις τομοις αντι των βιβλιων εχρωντο. "Παντα τα κακα." Τα επιπονα,
τα κακωτικα· τα 93.697 δια της παιδειας προσκαλουμενα αυτους εις διορθωσιν. "Ουκ
εσται αυτωι καθημενος επι θρονου." Και ανωτερω μεν ηπειλησε τωι Ἰωακειμ· Ταφην
ονου ταφησεται· και νυν δε αυτωι απειλει, οτι τον χαρτην κατεκαυσεν. "Και
προσετεθησαν αυτωι λογοι πλειονες." Ἐπειδη ενομισεν ο Ἰωακειμ εξαφανιζειν την
προφητειαν δια του εμπρησμου του βιβλιου, κελευει Θεος και τα πρωτα γραφηναι,
και ετερα προστιθησι. ΚΕΦΑΛ. ΛΖʹ. "Και εαν παταξητε." Ουχ οτι τουτο γεγονεν, αλλ'
εκ δειγματων αυτοις την παντελη ανελπιστιαν του δυνηθηναι διαφυγειν προλεγει.
"Του αγορασαι εκει." Ἢ αγορασαι τοπον εις οικησιν, η αγορασαι αντι του, αγορασαι,
και επι της αγορας προφητευσαι· η κακει παρακινδυνευσαι, και τοις οικειοις
κινδυνοις ωνησασθαι την σωτηριαν των σωζομενων. "Πεσετω το ελεος." Ὅτι Γενου
ελεημων εις εμε. "Και συνεταξεν." Τουτο λεγει, οτι ρυπαρον αρτον εξωθεν του
πεττομενου τοις ελευθεροις, ινα ειπηι τον τοις οικεταις παρεχομενον, η και τοις
κυσιν· η επειδη σιτοδεια ην ως εν τωι πολεμωι, και εκαστος φανερον τι ελαμβανεν,
λαθρα επεμπεν ο βασιλευς τωι προφητηι, ινα μη τις αυτωι συντυχηι· εφοβουντο γαρ
την αυτου διδασκαλιαν. ΚΕΦΑΛ. ΛΗʹ. "Ὅτι ουκ ηδυνατο ο βασιλευς προς αυτου."
Ἀντι του, κερδαναι την ψυχην αυτου. ∆ηλος ουν εστι θελων μη αναιρεθηναι τον
προφητην, ως ουδε Πιλατος τον προφητων Κυριον Ἰησουν. "Και εχαλασαν αυτον εις
τον λακκον." Γινεται τυπος ο προφητης του κατα Χριστον μυστηριου, του δεδομενου
μεν εις χειρας Ἰουδαιων υπο Πιλατου, κατελθοντος δε προς τον δυσωνυμον και
αηδεστατον αιδην, και εκ των νεκρων ανασταντος· ωσπερ αμελει και ο προφητης εκ
του λακκου παλιν ανεβη· λακκον δε η Γραφη πολλαχου τον ᾅδην καλει.
"Ἐπονηρευσω α εποιησας." Ἀβδεμελεχ ο Αιθιοψ βουλομενος σωσαι τον Ἱερεμιαν
μεμφεται τωι βασιλει λεγων· Ου καλως εβουλευσω αποκτειναι τον ανδρα εν τωι
λακκωι. Ἔδει γαρ αυτον, τον οικτιστον συν ημιν υπομειναι θανατον τον δια του
λιμου. "Ζηι Κυριος." Σημειον και εντευθεν, οτι κτιστη η ψυχη. "Ἐγω λογον εχω."
Των Ἰουδαιων τινες προς τους Χαλδαιους αυτομολησαντες, υπισχνουντο τωι
Σεδεκιαι, μη συγχωρησειν τους πολεμιους συλλαβειν αυτον· και επειθετο μαλλον
τουτοις, η Θεωι λεγοντι, δειν ακολουθησαι τωι Βαβυλωνιωι. Ἔλεγε δε τουτο Θεος,
βουλομενος αυτους σωθηναι· ει γαρ εζησαν ακολουθησαντες τωι πολεμιωι, γνοντες
τον παραδοντα 93.700 Θεον, μετενοουν, και τας αυτων εκερδαινον ψυχας. "Ἄνδρες
ειρηνικοι σου." Ἀντι του, οι φιλοι σου. "Και δυνησονται σοι." Τουτεστιν, Ἴσχυσαν
παρατρεψαι σε της ευθειας οδου· κατισχυσουσιν. ΚΕΦΑΛ. ΛΘʹ. "Και εν τωι δεκατωι
ετει του Σεδεκια." Πολιορκησαντες επι χρονον οι Βαβυλωνιοι την Ἱερουσαλημ
ειλον, και εξαγαγοντες εκ της φυλακης τον Ἱερεμιαν παραδεδωκασι τωι Γοδολιαι, και
εκαθισαν αυτον εν μεσωι του λαου. "Και εξηγαγον." Ἴσως ακουσαντες παρα των
αυτομολησαντων οι Χαλδαιοι, οτι προυλεγε τοις Ἰουδαιοις μη αντιστηναι αυτοις ο
Ἱερεμιας, ετιμησαν αυτον. "Και προς Ἱερεμιαν." Ειπων της πολεως την αλωσιν,
επειδη αναγκαιον ην μνημονευσαι, ως ετιμησεν ο Θεος τον Ἀβδεμελεχ, και υπεσχετο
αυτωι δια του προφητου μη παραδωσειν αυτον εις χειρας εχθρων, επειδη και αυτος
τον προφητην περιεποιησατο, ανεδραμεν εις τα προ της αλωσεως. "Πορευου." Ουκ
απο τοπου εις τοπον κελευει ο Θεος μεταβηναι τωι προφητηι· εν φυλακηι γαρ ην· αλλα
το, Πορευου, ενταυθα αντι του, ∆ιακονησον τοις εμοις λογοις, και μηνυσον ταυτα τωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

Ἀβδεμελεχ. Την αποστολικην ουν διακονιαν νοει. "Ὅτι επεποιθεις." Ἡ γαρ εις τον
προφητην τιμη, εις τον Θεον εχει την αναφοραν, και Θεωι πιστευων, τον του Θεου
ανθρωπον ετιμα. ΚΕΦΑΛ. Μʹ. "Ναβουζαρδαν." Ἀρχιστρατηγος ην, ου εκτος ουδεις
ανηιρειτο· διο και αρχιμαγειρος καλειται, ως επι των φονων. "Ἅπαντα τα αγαθα."
Ἀντι του, ο ηδυ σοι εστι, τουτο πραξον. "Και ηκουσαν." Ἐγω, φησιν, αποκωλυω
αυτους, του επηρεασαι τινα υμων. "Και υμεις συναγετε οινον." Ἀπολαυσατε των της
ειρηνης αγαθων, και Θεωι τωι δοτηρι τουτων προσκομισατε τας απαρχας. ΚΕΦΑΛ.
ΜΑʹ. "Ὀγδοηκοντα ανδρες, εξυρημενοι πωγωνας." Πενθουντες επι τηι καθαιρεσει του
ναου. "Ὅτι εισιν ημιν θησαυροι εν αγρωι." Ἀντι του, Λαβε οσα εχομεν, και μη ανεληις
ημας. ΚΕΦΑΛ. ΜΒʹ. "Ὅτι αναπεπαυμαι επι τοις κακοις." Ἀντι του, Ἐπληρωθη μου η
καθ' υμων οργη. "Ὅτι εις γην Αιγυπτου εισελευσομεθα." Οι τηι αμαρτιαι
προστρεχοντες, νομιζουσιν εκφευγειν του βιου τα επιπονα, ου θελοντες ακουειν
πολεμους. Ἀγνοουσι δε την υστερον αυτους καταληψομενην οργην. 93.701 "Και ο
λιμος." Ου πολυν ποιεισθε λογον δεδοικοτες αυτον. "Καθως εσταξεν." Ἀντι του,
αφειθη. "Μη εισελθητε." Προβλεπων τα εν τηι καρδιαι των Ἰουδαιων τωι προφητικωι
πνευματι ο Ἱερεμιας, πριν εκεινους αποκρινασθαι, φησι προς αυτους, οτι Ουκ
ακουσεσθε του Θεου. "Ὅτι επονηρευσασθε εν ψυχαις υμων." Ἕτερα εν ταις διανοιαις
υμων κεκρικοτες, απεστειλατε με ερωτησαι Θεον πειραζοντες αυτον. ΚΕΦΑΛ. ΜΓʹ.
"Ἵνα δωις ημας εις χειρας των Χαλδαιων." Ἴσως υπωπτευσαν τον Βαρουχ, ως
προτερον πεμφθεντα υπο του βασιλεως των Ἰουδαιων δωρα κομισαι τωι Βαβυλωνιωι,
και φιλον αυτωι γεγενημενον. Προφασιζονται γαρ τουτο εις το παρακουσαι Θεου. Τηι
γαρ κακιαι ου λειπει προφασις. "Ἐν Ταφναις λεγων." Και αυτη βασιλικη πολις των
Αιγυπτιων ετυγχανεν. "Ους εις θανατον." Κατ' εξουσιαν, φησιν, ο θελει διαπραξεται.
"Ὥσπερ φθειριζει." Ἐν τοις των δαιμονων ιεροις. Ἀκριβως εξερευνησει. "Και
συντριψει τους στυλους Ἡλιουπολεως." Ἔστιν Ἡλιουπολις, εν ηι περιφανες ην το
ιερον, παντων δαιμονων καταγωγιον. ΚΕΦΑΛ. Μ∆ʹ. "Ἐφιστημι το προσωπον μου εφ'
υμας εις κακα." Κατελθοντες οι Ἰουδαιοι εν Αιγυπτωι, παλιν ειδωλοις εθυον.
Προλεγει ουν αυτοις παλιν Θεος δια του προφητου, οτι Ἀναμνησατε εαυτους των
επενεχθεντων κακων τηι Ἱερουσαλημ και τηι Ἰουδαιαι. "Και ινα γενησθε εις
καταραν." Οι γαρ εθνικοι ονειδιζοντες τισι, καταρωμενοι, ελεγον, Ουτως γενεσθω
σοι ως Ἰσραηλιταις. "Ου μη επιστρεψωσι." Οι εν Βαβυλωνι, και οι σποραδην καθ'
οιουσδηποτε τοπους σωθεντες. "Θυμιαιν τηι βασιλισσηι του ουρανου." Ταυτην δε ισως
την καλουμενην Ἀφροδιτην υπενοουν ειναι, ην και Σεληνην, και Ἑκατην εκαλουν
οι βδελυροι. "Και επλησθημεν αρτων." Ἀπο γυναικων οι λογοι· ουδε εν αυτοις ουσαι
τοις κακοις, των κακων επαισθανονται. "Και εγενομεθα χρηστοι." Χρηστους λεγει
και ευτραφεις τινας, και ευθηνουμενους, και ιλαρους. "Και ειπεν Ἱερεμιας."
Συμφωνως φασιν απαντες· Ειλομεθα το θυειν ειδωλοις. "Ἐαν γενηται ετι ονομα μου
εν τωι στοματι." Ἐνταυθα φανερως παντας εισαπαξ μετα των εθνικων απεῤριψεν.
"Και γνωσονται." Πενητες και γεροντες, ους ουκ αξιουσιν ανελειν οι πολεμιοι,
υπολιμπανονται δε ινα μηνυται γενωνται των συμφορων. "Οι κατασταντες." Οι
ελομενοι οικησαι εν Αιγυπτωι. ΚΕΦΑΛ. ΜΕʹ. "Ουτως ειπε Κυριος." Ὀλιγωρουντι
[πολυωρουντι] και στενοντι τωι Βαρουχ, φησι δια του Ἱερε 93.704 μιου ο Θεος, οτι
Περισωσω σου την ψυχην εν παντι τοπωι. Μη ζητει δε, ανθρωπος ων, απαλλαγηναι
πονων. Τους νομομαθεις, φησιν, εις παντα σεμνα εχαρισατο. Ἐπι την Ἀραβιαν
φευγοντες οι αμφι τον Σεδεκιαν, εις την νυν καλουμενην ∆αφνην. "Και συ
ζητησεις." Μη ζητησηις· τα γαρ μεγαλα και αξιαγαστα ουκ ενταυθα, αλλ' εν τωι
μελλοντι αιωνι. ΚΕΦΑΛ. Μ ʹ. "Ἐν Χαρμεις." Πολις εστιν η Χαρμις εν τηι
Μεσοποταμιαι. "∆ια τουτο αυτοι πτοουνται." Ὁ προφητης φησιν, οτι οι
παρασκευαζομενοι εις πολεμον Αιγυπτου [ισ. Αιγυπτιοι], αυτοι πτοουνται. "Τις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

ουτος ως ποταμος;" Ὁ Βαβυλωνιος. "Και η ημερα." Μετα την ιστοριαν την Χριστου
παρουσιαν νοει, οτε τελειως οι εχθροι του Θεου κατηγορηθησαν δαιμονες. "Ἀναβηθι
Γαλααδ." Ἡ Γαλααδ εχει μεν την ρητινην, ιατρικην ουσαν τραυματων. Ὃ δε λεγει,
τοιουτον εστιν· Ἡ Γαλααδ επηγγελλετο επαμυνειν τωι Αιγυπτιωι· και αυτη πρωτη
εαλω. Ἡ ουν, φησιν, υπισχνουμενη αλλοις βοηθειν, σαυτηι βοηθησον. Παρθενον δε
την Αιγυπτον φησιν, ως τοτε πρωτον αισχρως υπο πολεμιων ηττηθεισαν, και ως αν
ειποι τις διαπαρθενευθεισαν· θυγατερα δε Αιγυπτου, την περιχωρον ονομαζει. "Ἐπι
το αυτο επεσαν." Ὁ Νεχαω Φαραω συν τοις υπηκοοις· η και Γαλααδ συν τηι Αιγυπτωι.
"α ελαλησε Κυριος." Λεγεται Θεος εν χειρι λαλειν των προφητων, επειδη παντα οσα
ηκουσαν οι προφηται ποιειν, εποιουν. Χειρι γαρ η πραξις. Ἢ και επειδη παντα τα
μηνυομενα υπο του Θεου, υπο των προφητων εις εργον εχωρει. "Ἀναγγειλατε εις
Μαγδωλον." Μεμφις, και Ταφνας, και Μαγδωλος, πολεις υπηρχον Αιγυπτιων
περιφανεις και βασιλικαι. "Και παραγγειλατε εις Μεμφιν." Ἑτοιμασον σεαυτην εις
σφαγην, επιστηθι, αντι του, γνωσηι οτι ως σμιλακα, ουτως εκκοψει σου τον βασιλεα
η μαχαιρα του Βαβυλωνιου. "Και εκαστος." Οι εν τηι Αιγυπτωι Ἰουδαιοι λεγοντες,
Ἀναστρεψωμεν προς τον λαον ημων. "Ἀπο προσωπου μαχαιρας Ἑλληνικης." Οι απο
Ἴωνος Ἕλληνες οντες, υποφοροι ησαν κατα το παλαιον των Βαβυλωνιων, και
συνεμαχουν αυτωι εν τοις πολεμοις. Ἀπο μαχαιρας ουν Ἑλληνικης, αντι του, των
συμμαχων του Βαβυλωνιου. "Ὅτι ως το Ἰταβυριον." Τουτο το ορος τηις Γαλιλαιας
ον, ερημον ην προ της Χριστου παρουσιας. Ὁ δε Καρμηλος και αυτος ερημος ην,
εγκειται δε τηι θαλασσηι, και τους θαλαττιους δεχεται κλυδωνας. Ἔσται ουν, φησιν, η
Μεμφις θορυβου μεστη, και ερημος εκ της εφοδου των Βαβυλωνιων. "∆αμαλις
κεκαλλωπισμενη Αιγυπτος." Ὅτι μερος τι της δυναμεως πεμψας ο Βαβυλωνιος,
ειλεν 93.705 αυτην. –Στρατιωται, τουτεστι το σιτηρεσιον· η και οι ξενοι ους
εμισθωσαντο εις συμμαχιαν. "Φωνη αυτων, ως οφεως." Ἢ στεναζοντων φησι και
φευγοντων· επειδη, φευγων ο οφις συριζει. Ὅτι εν αμμωι." Ἕρπονται χαμαι κειμενοι,
συρομενοι αιχμαλωτοι. "Ἐκκοψουσι τον δρυμον αυτης." Το ανεικαστον, και υπερ
ακριδα πληθος αυτης. "Ἰδου εγω εκδικω. Ἀμμωναν ∆ια ετιμων Αιγυπτιοι, και αυτο
ουν, φησιν, αυτων το ειδωλον τιμωρησομαι· τουτο δε πεπονθεν ο Σατανας επι της
Χριστου παρουσιας. Και παιδευσω σε." Ἐπι μεν της ιστοριας, οτι και ανελθοντες εξ
Αιγυπτου εις Ἱερουσαλημ, παλιν επαιδευοντο· προς δε διανοιαν, τωι κατα Χριστον
Ἰακωβ σωζομενωι, φησιν, οτι Λυτρωσομαι σε της δαιμονικης δουλειας, και παιδευσω
σε κριματα, τουτεστι δογματα ευαγγελικα, εαν δε αμαρτηις τιμωρησομαι σε. ΚΕΦΑΛ.
ΜΖʹ. "Ταδε λεγει Κυριος· Ἰδου υδατα." Προς μεν ιστοριαν, τα πληθη των
Βαβυλωνιων· προς δε διανοιαν, η του Ἀντιχριστου παρουσια κατασημαινεται. "Ἕως
τινος, η μαχαιρα του Κυριου;" Προοραι ο προφητης την προς τωι τελει του Θεου
εκδικησιν κατα των δαιμονων και παντων των απιστων. "Ἀποκαταστηθι εις τον
κολεον σου." Ευχεται λοιπον ησυχασαι την οργην, ινα ειρηνευσηι η κτισις. –
Πληροφοριαν δεχεται, οτι ουχ ησυχασει η του Κυριου μαχαιρα, εως ου τελειως
ανεληι την πλανην, και εσχατος εχθρος καταργηθηι ο θανατος· προς ουν τηι ιστοριαι,
νοει και τα της θεωριας. ΚΕΦΑΛ. ΜΗʹ. "Ουαι επι Ναβαυ." Ναβαυ, πολις Μωαβιτων,
εν ηι το ∆ευτερονομιον εγραφη. "Ἀλαωθ." Ἀλαωθ, πολις Μωαβιτων, ως αι λοιπαι.
"Και εξελευσεται Χαμως." Χαμως, ειδωλον Μωαβιτων. "Και απολειται ο αυλων." Ὁ
αυλων τα παρακειμενα τωι ποταμωι. "∆οτε σημεια τηι Μωαβ." Ἀντι του, Προσημανατε
αυτηι. "Ἐξαιρων μαχαιραν αυτου αφ' αιματος." Μωαβιται και Ἀμμανιται κωλυωνται
εκ του νομου εισιεναι εις οικον Θεου. Προς μεν ουν την ιστοριαν, καταραται τους μη
αναιρουντας αυτους· εκ δε της αφορμης ταυτης γενικον εξεθετο λογον και φησιν·
Ἐπικαταρατος εστιν ο αφαιρουμενος την μαχαιραν αυτου απο του αναιρειν τα
φαυλα· η γαρ μαχαιρα του πνευματος οφειλει φονευειν τα κακα παντοτε. "Και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

πεποιθως." Ὁ μη εχων προσωπον εις οικον Θεου εισιεναι Μωαβιτης, πεποιθε τηι δοξηι
του αιωνος τουτου. –Μετα την ιστοριαν νοησον, οτι ημελησεν τας νεωτερικας ορμας
ανακοψαι. 93.708 "Ουκ ενεχεεν εξ αγγειου εις αγγειον." Προς μεν ιστοριαν,
Ουδεποτε, φησιν, απωικισθη, ουδε απωλεσε τι των εαυτου. Προς δε διανοιαν, αγγειον
φησιν ενταυθα το ποτηριον. Ἔστι δε ποτηριον οργης, και ποτηριον σωτηριου· ουκ
εκλινεν ουν, φησι, το της οργης ποτηριον εις το του σωτηριου, αντι του, ουκ
εξιλεωσατο την θειαν οργην. "Και δια τουτο εστη γευμα αυτου." Το πικρον της
αμαρτιας γευμα· οσμην δε αυτου φησι την θανατηφορον. "Και δια τουτο ιδου
ημεραι." Ἐνεμεινε τηι τροπηι, φησι δε αιχμαλωτιζοντας. "Τα κερατα αυτου." Την
δοξαν αυτου. "Ἀπο Βαιθηλ." Ἐν ηι εστησε τας δαμαλεις ο Ἱεροβοαμ. Ἔχει αναφοραν
ο λογος κατα της διαβολικης κακιας. "Πως ερειτε· Ἰσχυροι εσμεν;" Ὅτι
εμεγαλαυχησε κατα του Θεου, και ουδεν αυτον αδικησαντας τους Ἰσραηλιτας,
τουτεστιν ημας, καταπολεμει. "Βακτηρια." Ἡ ενδοξος βασιλεια. "Ῥαβδος
μεγαλωματος." Ἡ της μεγαλωσυνης ισχυς. "Καθημενη εν Ἀραρ." Ἐν σηψει, εν
σαπριαι. "Και επ' οικον." Την βασιλικην αυτων πολιν φησιν. –Αυτη λεγεται η νυν
καλουμενη ∆αφνη. "Κατεαχθη κερας Μωαβ." Ἀντι του, και η δοξα αυτου, και η ισχυς
αυτου· χειρ γαρ η πραξις. "Μεθυσατε αυτον." Ἐν τηι ισχυι αυτου συντριβησεται. "Και
μην εις γελοιασμον ην." Ὅτι και συ εχλευαζες τον Ἰσραηλ, ως ου δι' αμαρτιας, αλλα
δι' αδυναμιαν του Θεου αυτων τιμωρουμενον. "Και εν κλοπαις σου." Κλεπτοντας,
φησιν, ευρες τα σα, οτι επολεμεις τον Ἰσραηλ. Τουτο γαρ αρμοσει και κατα
δαιμονων, των μηδεν μεν προαδικηθεντων, δωρεαν δε ημιν πολεμουντων. "Στοματι
βοθυνου." Ἐν σχηματι φαραγγος. – Ἔτι απειλει κατα της Μωαβιτιδος, ως εις αυτον
εξυβρισασης τον Θεον δια του λεγειν· Ουκ ισχυει σωζειν ο Θεος τον Ἰσραηλ. "Ουχι το
ικανον;" Ουχ ως προσδοκων, οτι ανταποδοσις εστιν, ουτως επραξεν, η ουτως; ου
πασαν την εαυτου δυναμιν εισηνεγκεν εις την κατ' εμου υβριν; "Βοησατε επ' ανδρας
κειραδας αυχμου." Ἐπι τους κεκαλλωπισμενους ανδρας της Μωαβιτιδος· αυχμωδης
γαρ η χωρα. Ἢ ουτως, επι τους οφειλοντας αυχμωδεις ειναι, και πενθειν δια τας
αμαρτιας· κειρομενους δε και τρυφωντας δια καταφρονησιν. "Ὡς κλαυθμον Ἰαζηρ
αποκλαυσομαι." Ὡς τηνἸαζηρ, φησιν, ουτως και την Σεβαμην ποιησω. Ἀμπελων δε
εμνησθη, δια το τους πολεμιους δηιουν τους καρπους. 93.709 "Κληματα σου διηλθε
θαλασσαν." Ὑπο του πληθους των πολεμιων κατεκλεισθησαν. "Πολις Ἰαζηρ." Ὁ
αυτος τροπος ο αψαμενος Ἰαζηρ,και σου ηψατο. "Συνεψησθη." Συνεκοπη, φησι, χαρα
της Μωαβιτιδος. Ἅμα γαρ τυχον ηρχοντο ευφραινεσθαι, επετιθετο η οργη. "Και
οινος ην." Ἀλλ' ουδε οινος, φησιν, αποσταζων εκ της σταφυλης της αποτεθεισης εν
τωι ληνωι, εφθασε πατηθηναι· αμα γαρ ηρχοντο πατησαι, και η ακοη των πολεμιων
ανεκοπτεν αυτους. "Πρωι ουκ επατησαν." Ἀντι του ξηρανθησονται· θεηλατον δε
φησιν οργην. "∆ια τουτο καρδια του Μωαβ, ωσπερ αυλοι." Ὁ αυλος υπο της βιας του
πνευματος ετερου φυσωντος βοαι. Βιαζομενοι τοιγαρουν υπο των πολεμιων
βοησουσι, καγω δε υπο της εαυτων υβρεως συνωθουμενος κεκραξομαι επ' αυτους.
"Πως κατηλλαξε;" Ἀντι του, πως αντεστραφη; "Ἰδου ως αετος." Ἀετωι παρεικασε τον
Ναβουχοδονοσορ και Ἰεζεκιηλ δια το σφοδρον της ορμης, και του κινδυνου το
αφυκτον, μηδεν εις τουτο των οχυρωματων συναιρομενων, πασης δε γιγνομενης
μετα πλειστου δεους εκλυσεως, γυναικος δικην μελλουσης τικτειν ΚΕΦΑΛ. ΜΘʹ.
"Τοις υιοις Ἀμμων." Ἀμμανιταις, απο του Ἀμμαν οντες. "Ἢ παραληψομενος."
Παραληψομενος, αντι του, κληρονομος, φησιν. Ουκ εστιν εν υιοις Ἰσραηλ ο οφειλων
κληρονομησαι τας πολεις της φυλης του Γαλααδ οτι ταυτας ειληφασιν οι Ἀμμανιται.
"∆ιατι παρελαβε Μελχολ;" Μελχολ και ειδωλον, και βασιλευς Ἀμμανιτων ουτω
καλουμενος. Ῥαββαθ, πολις Ἀμμανιτων. "Περιζωσασθε σακκους." Ταις πολεσι των
Ἀμμανιτων παρεγγυαι τας αλληλων ολοφυρεσθαι συμφορας. "Τι αγαλλιασθε;"
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

Μανικως και ελεεινως κοψασθε. "Θυγατερ ιταμιας." Ὁ Ἐνακειμ κατ' αρχας εκεινην
ᾤκει την γην. Ὀλιγον ουν, φησι, μελλετε χαιρειν εν εκεινηι τηι γηι, μετ' ου πολυ δε
αιχμαλωτιζεσθε. Ἀντι του, Ἀπηνης και απανθρωπε· προς δε την γην των Ἀμμανιτων
ο λογος. "Και διασπαρησεσθε." Ἀντι του, οπου αν εκαστος δυνηθηι. "Ταδε λεγει
Κυριος." ∆ι' ης δυναται σωθηναι· προς δε διανοιαν, οτι Ἀπολω, φησιν, την σοφιαν
των σοφων. "Ἠπατηθη." Ἐν ωι επεποιθεισαν ως ασφαλει, ευρεθησεται ανωφελης.
"Βαθυνατε εις καθισιν." Εις βαθος καθισατε, αντι του. Ἐκδεξασθε, και μανθανετε τα
συμβησομενα. ∆αιδαν δε πολις της Ἰδουμαιας. 93.712 "Ὅτι δυσκολα εποιησεν." Τον
μελλοντα αυτηι πολεμειν. "Ὅτι εγω κατεσυρα τον Ἡσαυ." Οι πολεμιοι. Προς δε
διανοιαν, οι αποστολοι, και οι κατα καιρους των Ἐκκλησιων προεστωτες κατα της
ειδωλολατριας. "Ἀνεκαλυψα τα κρυπτα αυτων." Τον Σαταναν. Τα δι' ων τους
ανθρωπους ηπατων οι δαιμονες. "Και αι χηραι." Αι αποστασαι των εθνικων ψυχαι.
"Και αγγελους εις εθνη απεστειλε." Τους διεγειροντας κατα της Ἰδουμαιας τον
πολεμον. Κατα δε την θεωριαν, τους αγιους αποστολους. "Ἡ παιγνια σου." Το
στρηνος σου, η αναξια σου. "Συνελαβεν ισχυν." Και οι βουνοι εν αναγκαις
οχυρωματα εισιν· επ' αυτων γαρ ισταμενοι, λιθους κατα των πολεμιων πεμπουσιν.
"Και ου μη κατοικησει." Ταυτα παντα ουτως τηι ιστοριαι αρμοζει. Ἤρξατο δε κατα της
δαιμονικης πλανης γινεσθαι απο της παρουσιας Χριστου, και περας εξουσιν εν τηι
συντελειαι. "Ἰδου ωσπερ λεων αναβησεται." Ὁ Κυριος ανελθων εκ του βαπτισματος.
"Και τους νεανισκους επ' αυτην επιστησατε." Κερι ων ειρηται· Ἔγραψα υμιν,
νεανισκοι, οτι νενικηκατε τον πονηρον· τα νηπια αυτων. "Ἐαν μη αβατωθηι." Ἵνα
μηκετι εχωσι που καταλυσαι οι δαιμονες, των ανθρωπων ελευθερουμενων, και των
ειδωλιων καταστρεφομενων. "Ἰδου ωσπερ αετος." Ὁ μελλων αυτην καταλυειν. "Τηι
∆αμασκωι." Της ∆αμασκου προλεγει την αλωσιν. "Κατηισχυνθη. Ἡμαθ και Ἀρφαθ, η
νυν Ἀντιοχεια, τοτε εκαλειτο. Ἐβασιλευον[το] δε εκεινα τα χωρια τοτε υπο της
∆αμασκου· αυτη γαρ ην τοτε η των Συρων βασιλικη χωρα. "Πως ουχι εγκατελιπε
πολιν;" Ἐν ταις των πολεμιων ακοαις καταλιμπανοντες τας πολεις, εις τας κωμας
εφευγον. Πως ουν, φησιν, επι τοιαυταις ακοαις ουκ εμελλον καταλιμπανειν την
πολιν, και απιεναι εις τας κωμας; Πολιν δε εμην, φησιν, επειδη αι πασαι πολεις του
Θεου εισιν. "Ἄμφοδα." Ὡς βασιλεις Συρων, Ἄδερ εκαλουντο,ως και οι Αιγυπτιοι
Φαραω. "Λιαν εμβαθυνατε εις καθισιν." Ἐνομισατε ασφαλως καθησθαι, τουτεστιν
οικειν. "Ἐν τηι αυληι." Ἐν τηι ερημωι. Αυλη δε δια το αιθριον. "Ἀναστηθι και αναβηθι."
Καθημενον εις αναψυχην, ησυχαζον, ευσταθουν. "Οις ουκ εισι θυραι." Βαλανοι, αι
κλειδες, δια το αιθριους οικειν. "Μονοι καταλυουσι." Ἀντι του, διεσπαρμενοι.
"Κεκαρμενους." Ἀντι του, την ευπρεπειαν αφηρημενους· αλλα δε βιβλια εχουσι,
κεκραμενους, αντι του, συγκεχυμενους. 93.713 "Ἐκ παντος." Ἐκ παντος τροπου
τροπην αυτου ποιησω. "α επροφητευσεν Ἱερεμιας." Ὃ και γεγονε Κυρου του Περσου
καθελοντος την βασιλειαν Χαλδαιων, και τους Ἰουδαιους εις την ιδιαν
αποστειλαντος. Αιλαμ η της Βαβυλωνος, η και πασης χωρας ης ηρξε Κυρος. Χρη
ειδεναι οτι ο αγιος Ἰωαννης υπομνηματιζων τον Ἱερεμιαν, μεχρι των ωδε
ακολουθως υπεμνηματισεν. Ἐασας δε τα μετα ταυτα, αρχεται υπομνηματιζειν απο
της αρχης της βασιλειας Ἰωακειμ· ενθα και το υποκειμενον σημειον κειται, και ουτω
τα λοιπα υπεμνηματισεν. "Και επαξω επι Αιλαμ τεσσαρας ανεμους." Ἐπαγωγην
κυκλοθεν, η και τα πανταχοθεν εθνη σημαινει, τα συνελθοντα Ἀλεξανδρωι εις τον
κατα ∆αρειου πολεμον. "Και αποστελω οπισω αυτων μαχαιραν μου." Την αποτομιαν.
"Και θησω τον θρονον μου." Ἀντι του, μετα εξουσιας επελευσομαι αυτοις, η περι
Ἐκκλησιας προθεσπιζει μελλουσης εσεσθαι παρ' αυτοις. ΚΕΦ. Νʹ. "Ἀναγγειλατε εν
τοις εθνεσι." Μετα την ιστοριαν προς τους αποστολους ο λογος. "Παρεδοθη
Μαιρωδαχ." Ἡ μεν ολη χωρα ως προς την Ἱερουσαλημ, Βοῤρας καλειται. Ἡ δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

Βαβυλων ως προς την θεσιν των τοπων, νοτιωτερα εστι των Μηδων. Φησιν ουν, οτι
ο Μαιρωδαχ μετα των Μηδων ανιων ληψεται την Βαβυλωνα. "Ὧδε γαρ το
προσωπον αυτων δωσουσι." Ἀντι του, Ἐνταυθα εν τηι Σιων, οπου ο προφητης
προεφητευσεν. "∆ιαθηκη γαρ αιωνιος." Ἡ προς τον Ἀβρααμ επαγγελια, ητις
επληρωθη δια Χριστου. "Οι ποιμενες αυτων εξωσαν αυτους." Οι ιερεις και βασιλεις,
νομοδιδασκαλοι, ψευδοπροφηται. Ἀπο κακιας εις κακιαν· εθυον δε και επι τοιουτων
τοις δαιμοσι. "Παντες οι ευρισκοντες αυτους ανηλισκον αυτους." Του νου, και των
θειων μαθηματων, οις επανεπαυοντο. –Οι αλιτηριοι δαιμονες. Μετα την ιστοριαν,
προς τους πιστους ο λογος. Αυτοι δε, φησιν, εισι νομη του Θεου επι δικαιοσυνηι υπο
Θεου εκλεχθεισα. Ἐπειδη γαρ Θεος τους πατερας αυτων εκλεξαμενος εξηγαγεν εξ
Αιγυπτου, εικοτως και προβατα καλουνται, και νομη Θεου ωσανει κτητορος. "Και
εξελθετε." Ἀσυμφωνοι γενεσθε τοις Βαβυλωνιοις, και φοβεροι τοις δαιμοσιν. "Ὅτι
ιδου εγω εγειρω." Τα κατεψυγμενα τηι αμαρτιαι εθνη, αυτα δια της εις Χριστον
πιστεως στρατευουσι κατα της ειδωλολατρειας. "Και εσται η Χαλδαια εις προνομην."
Ἡ των Χαλδαιων χωρα, η Βαβυλων. "Ἀνετραπη." Ἡ Βαβυλων, ητις επι δοξηι και
πλουτω εγεννησεν υμας. 93.716 "Παντες τεινοντες τοξον." Προς τους αποστολους ο
λογος, επι την νοητην Βαβυλωνα. "Ἔπεσαν αι επαλξεις αυτης." Οι αλιτηριοι
δαιμονες. "Και κατεσκαφη το τειχος αυτης." Αυτος ο αρχεκακος Σατανας. "Ἀπο
προσωπου μαχαιρας Ἑλληνικης." Τωι Κυρωι Ἕλληνες συνεμαχησαν· νικησασης ουν
της Ἑλληνικης μαχαιρας, αφεθεντες υπο του Κυρου οι αιχμαλωτοι εις την ιδιαν
επαναστρεψουσιν. "Ὁ πρωτος εφαγεν αυτον βασιλευς Ἀσσουρ." Ἀσσυριος ων ο
Σεναχηρειμ πρωτος τας δεκα φυλας, σαρκας ουσας εφαγε, τουτεστιν ηιχμαλωτισεν.
"Και ουτος υστερον τα οστα αυτου." Ὁ Ναβουχοδονοσορ. Ὀστα δε καλει τον Ἰουδα,
ως συστασιν οντα του παντος σωματος. "Ζητησουσι." Ὅτι πασι τοις πιστευσασιν την
αμνηστιαν των αμαρτηματων ο Χριστος εδωρησατο. "Πικρως επιβηθι επ' αυτην."
Προς μεν την ιστοριαν επι την Βαβυλωνα, προς δε διανοιαν επι την ειδωλολατρειαν.
"Πως συνεκλασθη." Ἡ σφυρα πασης της γης, η την οικουμενην συντριψασα,
Βαβυλων η και ειδωλολατρεια. "Ἐπιθησονται σοι." Προς μεν την ιστοριαν, δια το
των πολεμων αιφνιδιον· προς δε διανοιαν, δια το κρυπτον του βαθους του κατα
Χριστον μυστηριου. "Ἤνοιξε Κυριος." ∆ια το κεκρυμμενον απο των αιωνων
μυστηριον. "Ἐρευνησατε αυτην." Ἐξ αυτων των λογισμων αναμοχλευσατε την
ειδωλολατρειαν. "Ἀναξηρανατε αυτης παντας τους καρπους." Προς μεν την
ιστοριαν, τους τυραννους της Βαβυλωνος· προς δε διανοιαν, τους της αμαρτιας
καρπους, πορνειαν, και ακαθαρσιαν, και τα εξης. "Φωνη φευγοντων." Των εις τον
Κυριον ημων καταφευγοντων. "Ἰδου εγω επι σε την υβριστριαν." ∆υναται ταυτα και
κατα της των Ἰουδαιων συναγωγης λαμβανεσθαι. "Και αναψω πυρ εν τωι δρυμωι
αυτης." ∆ρυμωι μεν, τωι πληθει. Ἰστεον δε οτι και το θειον πυρ εμπιπτον εις ψυχας,
ωσπερ φλοξ εν δρυμωι ξυλων, παντα καταναλισκει της κακιας τα ειδη. "Ταδε λεγει
Κυριος." Περι της αισθητης αιχμαλωσιας των υιων Ἰσραηλ, και της των ψυχων
νοητης αιχμαλωσιας, και της αυτων δια του Κυριου απολυτρωσεως φησιν. "Κρισιν
κρινει." ∆ια τουτο ελεγεν ο Σωτηρ· Νυν κρισις του κοσμου τουτου· νυν ο αρχων του
κοσμου τουτου εκβεβληται. "Ἐπι τωι υδατι αυτης." Καθ' ιστοριαν μεν, επι τωι πληθει·
προς δε διανοιαν, επι τωι υγρωι, και ανειμενωι, και αμαρτωλωι βιωι. "Και εν ταις
νησοις." Ὡς και τουτων κρατουντες οι Βαβυλωνιοι· προς δε διανοιαν, εν τοις
ειδωλοις. 93.717 "∆ια τουτο κατοικησουσιν." Ὁμοιωματα ανθρωπων, ουκ ανθρωποι,
ινα ειπηι την ασθενειαν των συμμαχουντων τοις βασιλειοις. Και γαρ και τους
αντιπραξαντας των νησιωτων ειλεν ο Κυρος. Την δε τουτων ερημιαν σημαινει δια
των Σειρηνων, ως ανθρωπομορφων λοιπον δαιμονιων, η και ωιδικων ορνεων, δια
την ερημιαν οικουντων τους τοπους. "Ἰδου λαος ερχεται." Οι εξ εθνων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

πιστευσαντες. "Και βασιλεις πολλοι." Ἔθνος γαρ εισιν αγιον, βασιλειον ιερατευμα·
ταυτα δε ενοι μετα την ιστοριαν. Ὁ εν τωι Ἰορδανηι βαπτιζομενος λαος. Ὁ την νοητην
Βαβυλωνα καταπολεμων. "Εις Γαιθαμ." Γαιθαμ τοπος του Ἰορδανου, εν ωι πολλοι
λεοντες. "Ὅτι ταχεως εκδιωξω αυτους." Τους Χαλδαιους εκ της Βαβυλωνος. "Και τις
ουτος ποιμην." Του γαρ αγαθου ποιμενος εξαιρουμενου ημας, ουδεν ημιν ποιειν
δυναται ο πολεμιος. "Ἐαν μη διαφανισθηι νομη απ' αυτων." Ἀντι του, φιλτατα
τεκνα· δειγμα δε τουτο πικρας αιχμαλωσιας. ΚΕΦ. ΝΑʹ. "Ἄνεμον καυσωνα
διαφθειροντα." Μετα την ιστοριαν νοει τους υπο του αγιου Πνευματος
βοηθουμενους, τους ξηραινοντας και διαφθειροντας της κακιας τα ρευματα. "Και μη
φεισεσθε." Ἀντι του, μη πτοηθητε την απειλην των δαιμονων. Ἐγω γαρ ειμι μεθ'
υμων. "Ὅτι η γη αυτων." Πληρωμα γαρ, φησι, της αδικιας των Χαλδαιων, το και τα
σκευη τα αγια και αγιους ανδρας μεταγειν εις Βαβυλωνα. "Φευγετε εκ μεσου
Βαβυλωνος." Φευγειν ο προφητης κελευει εκ μεσου της Βαβυλωνος τους
σωζομενους, ειτε της αισθητης, ειτε και της του κοσμου συγχυσεως. "Ποτηριον
χρυσουν Βαβυλων." Ποτηριον πολλαχου παρα τηι θειαι Γραφηι ωνομασται η λεγομενη
οργη του Θεου. Ἐπειδη ουν τους προσκυνουντας αυτωι Θεος δια Βαβυλωνιων
ετιμωρειτο, ποτηριον μεθυσκον αυτην κεκληκεν· χρυσουν δε, δια τον εν αυτηι
πλουτον. "Ἤγειρε Κυριος το πνευμα βασιλεως Μηδων." Προφητων η φωνη
ευχαριστουντων, οτι ελυτρωθη ο λαος της τε καθ' ιστοριαν αιχμαλωσιας, και της εκ
του κοσμου συγχυσεως δια του Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου. "Κατασκηνουντας εφ'
υδασι πολλοις." Του Κυρου· φασι δε ετεροι ∆αρειου. Καθ' ιστοριαν, τηι πολυπληθειαι
των ανδρων, προς δε διανοιαν, τοις της καρδιας ρευμασιν. "Ὅτι ωμοσε Κυριος κατα
του βραχιονος." Κατα της εαυτου δυναμεως. "Και φθεγξονται επι σε." Ἀντι του,
ονειδιζοντες σε. 93.720 "Κυριος ποιων γην." Ἀπο της δημιουργιας αναλογως
θεωρεισθαι διδασκει τον Θεον. Ἐν τωι ουρανωι, εις το αποτελειν βροντας.
"Ἐμωρανθη πας ανθρωπος απο γνωσεως." Μη νοησας απο της καλλονης των
κτισματων τον αυτων δημιουργον, η και καθολου. οτι νυν εκ μερους γινωσκομεν.
"∆ιασκορπιζεις συ μοι σκευη πολεμου." Αισθητως μεν, ως προς την Βαβυλωνα ο
λογος· αληθεστερον δε παντα εφεξης προς τον Σαταναν ειρηται· ως εκ του Θεου. Συ,
φησιν, επιχειρεις διασκορπιζειν τους ανθρωπους τους θεοσεβεις τους δυναμενους
σοι πολεμειν· εγω δε διασκορπιζω σου πασαν δαιμονιωδη πληθυν, και τους αυτων εν
κακιαι επικρατεστερους. Ἡδονην την θηλυμανη, και τον ταυτην ενεργουντα
δαιμονα. "Και διασκορπιω εν σοι ιππον." Τας φιλοδοξιας, τας φιλοχρηματιας και
τους αυτας ενεργουντας δαιμονας. "Και διασκορπιω εν σοι νεανισκον." Τους
αγονους εις αρετην. "Και διασκορπιω εν σοι ανδρα και γυναικα." Την φιληδονιαν.
"Και διασκορπιω εν σοι ποιμενα." Τους της ψευδωνυμου γνωσεως διδασκαλους συν
τοις πειθομενοις. "Και διασκορπιω εν σοι γεωργον." Τους των ειδωλων ιερουργους,
και τας τελετας αυτων, και τα ειδωλα. "Και διασκορπιω ηγεμονας." Τους αρχοντας
εν κακιαι δαιμονας. "Ἰδου εγω προς σε το ορος το διεφθαρμενον." Αισθητως μεν τον
Ναβουχοδονοσορ, προς δε διανοιαν τον Σαταναν διεφθαρμενον, οτι εις και αυτος
γεγονως των αρχαγγελων, αυτοπροαιρετως της οικειας εξεπεσεν αρετης. "Και
εκτενω την χειρα μου επι σε." Ἐξωσω απο των πεπιστευκοτων, των αγιων λιθων,
των κυλιομενων επι της γης, η και ομωνυμως τηι πετραι, τουτεστι Χριστωι, και οι
πιστοι πετραι εκληθησαν δια την εις αυτον πιστιν, και το ακλονητον της πιστεως.
"Και δωσω σε ως ορος εμπεπυρισμενον." Ἀντι του, ακαρπον, αχρειον. "Και ου μη
λαβωσι απο σου λιθον." Οι στερεοι και εῤρωμενοι λιθοι εις τους θεμελιους
καταβαλλονται, και εις γωνιας. Ἔσηι ουν ασθενης, φησι, και αχρειος, και ανωφελης.
"Ἅρατε σημειον επι της γης." Την σαλπιγγα σημειον φησι. Κελευει δε τουτο Θεος
ισως αγγελικαις τισι δυναμεσιν, επι τωι διεγειραι τας ψυχας των μελλοντων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

πολεμειν τηι Βαβυλωνι Κελευει δε και τοις αποστολοις συναγειν τους πιστους, τους
μελλοντας πολεμειν τηι ειδωλολατρειαι. "Ἁγιασατε επ' αυτην εθνη." Ἀφορισατε τους
μελλοντας επ' αυτηι πολεμειν. "Ἄρατε παρ' εμου." Της Ἀρμενιας ορη τα Ἀραρατ.
93.721 "Καθησονται εκει." Ἀντι του, πολιορκησουσιν αυτην. "∆ιωκων εις απαντησιν
διωκοντος." Ἕκαστος τωι πλησιον ευαγγελιζομενος· εποιουν δε τουτο οι αγιοι
αποστολοι, εκδιωκοντες μεν την δαιμονικην πλανην, εαυτοις δε την σωτηριαν των
πιστων ευαγγελιζομενοι. "Και αναγγελλων εις απαντησιν αναγγελλοντος."
Ἀπαντων ο πρωτος, και απαγγελλων τωι αποστελλομενωι δευτερωι. "∆ιοτι ταδε λεγει
Κυριος." Την εις λεπτον συντριβην των οικηματων εδηλωσεν· ως απο Ἱερουσαλημ
δε οι λογοι, το Κατεφαγε με, και τα επ' αυτωι. ∆ια μεν ουν το θηριωδες κατεφαγε, δια
δε τα λαφυρα και τα σκυλα εμερισε. Σκοτος δε λεπτον την υπερβαλλουσαν αθυμιαν
δηλοι· ο λεπτος γαρ αηρ μαλλον των ημετερων καθικνειται σωματων. "Κατεφαγε
με." Ἱερουσαλημ προσερχομενη τωι Θεωι κατα του Βαβυλωνιου ταυτα φησιν,
αληθεστερον δε η Ἐκκλησια τωι εαυτης νυμφιωι κατα του Σατανα. Το δε εμερισατο, ο
μεν τις δαιμων εις πορνειαν, ο δε εις φιλαργυριαν, και αλλος εις αλλην απειρημενην
εναγοντες πραξιν. Το δε κατεφαγεν, επειδη και Θεου αποστησαντας εαυτοις
προσκυνειν ανεπεισαν. "Κατελαβε με σκοτος." Ἡ εξ αμαρτιων προδοσια. Το γαρ
πολυ [ισ. πρωι] αφεγγες λεπτον εστιν. "Ἔπλησε την κοιλιαν αυτου." Ἐξειλκυσας με
της εμης τρυφης, τουτεστι των θειων μαθηματων. Ἢ και ουτως, Ἐντρυφων εν εμοι
επληρωσε την κοιλιαν αυτου. "Ἔξωσαν με οι μοχθοι μου." Τα μοχθηρα και
ταλαιπωρα επιτηδευματα. "Και το αιμα μου επι τους κατοικουντας Χαλδαιους. Ἀντι
του, αιτιοι μοι της σφαγης οι Χαλδαιοι γεγονασιν. Ἢ και ουτως· Ἐκδικησω μου το
αιμα απο των Χαλδαιων. "Και εσται." Την χορηγιαν των κακων. "Ὅτι ως λεοντες."
Οι βασιλεις αυτης. "Ἐν τηι θερμασιαι." Ἐν τηι αυτων θρασυτητι. "∆ωσω ποτημα
αυτοις." Τουτεστι την ανταποδοσιν των κακων. Και καταβιβασον αυτους." Ἢ ο
προφητης τουτο επευχεται κατα των δαιμονων, η και Θεος τηι εκδικησει τουτο
ποιειν προστασσει κατα της αισθητης της νοητης Βαβυλωνος. "Πως εαλω."
Ἐκπληττονται οι αγιοι επι τηι πτωσει της Βαβυλωνος και ερημωσει. "Ἀνεβη επι
Βαβυλωνα η θαλασσα." Ἐπι μεν την αισθητην Βαβυλωνα, το πληθος των πολεμιων·
επι δε την νοητην, το λουτρον της παλιγγενεσιας, το εξαφανιζον την αμαρτιαν.
"Ἐγενηθησαν." Τα της βασιλειας πολιτευματα. "Και εν Βαβυλωνι." Αισθητως μεν τα
λαφυρα, α πρωην νικωσα τους πολεμιους ελαμβανε. Προς δε διανοιαν, οτι κατεπιεν
ο θανατος ισχυσας. Και παλιν 93.724 αφειλεν ο Θεος παν δακρυον απο προσωπου της
γης. "Ἀνασωζομενοι εκ γης." Οι των γηΐνων, φησιν, αποσταντες, αει προκοπτετε εις
αρετην, και μη ιστασθε, αλλα τρεχετε, ινα καταλαβητε. "Οι μακροθεν." Οι παλαι του
Θεου μακροθεν ειδωλολατραι. "Και Ἱερουσαλημ." Ἐν μεν τηι Ἱερουσαλημ εθυον
Ἰουδαιοι· κελευει δε την ορασιν της ειρηνης· τουτο γαρ ερμηνευεται Ἱερουσαλημ·
αναβαινειν εις τας των πιστων καρδιας, ινα ειρηνευωσι προς Θεον τα αρεστα αυτωι
ποιουντες. "Κατεκαλυψεν ατιμια." Προς μεν το ρητον, οτι εις τον θειον ναον
εισηλθον οι πολεμιοι· προς δε διανοιαν, οτι εις τα αδυτα της ψυχης εσκηψαν οι
ακαθαρτοι δαιμονες. "Και απωλεσεν." Προς μεν το ρητον, της εκ των ανθρωπων
πολυθεΐας· προς δε διανοιαν, οτι ανεκραζον εκβακχευομενοι υπο των δαιμονων.
"Ταδε λεγει Κυριος." Ὁ Σατανας καθ' ολης της οικουμενης τα τεμενη ειδωλων
ιδρυσας. "Και αι πυλαι." Αι απαγουσαι εις την απωλειαν· τουτο δε τελειως γινεται εν
τηι καθολου συντελειαι. "Ου κοπιαζουσι." Τωι Βαβυλωνιωι, η και τηι πλανηι
δουλευοντες. –Ουκ εκλειψουσι, φησι· το γαρ, ου, κατα κοινου κειται· υπο της αρχης
των Βαβυλωνιων τυραννουμενοι, η και του Σατανα. Ἐν γαρ Χριστωι Ἰησου παντες
ζωοποιηθησονται. "Ειπειν τωι Σαραιαι." Ἔπεμψεν ο Σεδεκιας τον Σαρεαν πρεσβευτην,
δωρα κομιζοντα τωι Ναβουχοδονοσορ. Ουτος λεγεται ειναι ο Βαρουχ. "Και ειπεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

Ἱερεμιας προς Σαραιαν." Ουτος λεγεται ειναι ο Βαρουχ, κατα χαριν
μετωνομασμενος. ΚΕΦΑΛ. ΝΒʹ. "Θυγατηρ Ἱερεμιου." Ου του προφητου. Παρθενος
γαρ ιστορειται ειναι ο προφητης, ως κελευσθεις υπο του Θεου μη γημαι. Και ο μεν
πατηρ αυτης εκ Λοβενα, ο δε προφητης εξ Ἀναθωθ· ταυτην ευρησεις και εν τωι τελει
της τεταρτης των Βασιλειων. "Και ελαλησεν αυτωι." Ἐνδικως αυτον εκρινεν, ως
παραβεβηκοτα τας εν τωι θειωι ναωι ορκωμοσιας. "Και τους οφθαλμους Σεδεκιου
εξετυφλωσε." Ἐργαζεσθαι εν τωι μυλωνι. "Και τας βασεις." ∆οχειον ην υδατος, δια το
πολυχωρητον θαλασσα καλουμενον. "Και τους τρεις." Τους επιστατας των
θυρωρων. "Και τον γραμματεα." Τον απογραφομενον τα τελη, και τους εισιοντας και
τους εξιοντας εις τον πολεμον. Κατακαυσας δηλονοτι και τα αλλα παντα σκευη τα
ιερα τα δυσκατακομιστα. Τοσουτον δηλουται το παχος του στυλου. 93.725 "Ἐν γηι
Ἡμαθ." Ἡμαθ η νυν καλουμενη Ἀντιοχεια· ∆εβλαθα δε το ταυτης προαστειον η
∆αφνη. "Ἔλαβεν Ουλαιμαδαχαρ." Ἐπειδη δε οι αιχμαλωτοι κατω νευουσιν υπο της
συμφορας, ελαβε, φησι, την κεφαλην αυτου, αντι του, ανωρθωσεν, υψωσεν, ανω
βλεπειν παρεσκευασεν. Ὡς και ∆αβιδ λεγει· Ἰδου υψωσε κεφαλην μου επ' εχθρους
μου. Το, ελαβεν αντι του, υψωσεν, ως εν τωι τελει της τεταρτης των Βασιλειων
φησιν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29


