Fragmenta in Psalmos 1-150
1.1,2 Μακάριος ἀνὴρ, ο ς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουληῖ ἀσεβῶν, καὶ ἐν ὁδωῖ ἁμαρτωλῶν
οὐκ ε στη, καὶ ἐπὶ καθέδραι λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν. ̓Αλλ' η ἐν τωῖ νόμωι Κυρίου τὸ
θέλημα αὐ τοῦ, καὶ ἐν τωῖ νόμωι αὐτοῦ μελετήσει ἡμέ ρας καὶ νυκτός. Μακάριος
ου ν ὁ τὰ ο ντως ο ντα ποθῶν. ̓Αλλὰ πῶς ἐν ἀναιρέσει κακῶν ὁ μακαρισ μός; κοινὸν
γὰρ καὶ τῶν ἀψύχων καὶ τῶν ἀλόγων ἡ τῶν κακῶν ἀποχή· διὰ τοῦτο τοίνυν
ἐπήγαγεν· ̓Αλλ' η ἐν τωῖ νόμωι Κυ ρίου τὸ θέλημα αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ οὐ μό νον
πέφυκεν λογικοῦ, ἀλλὰ καὶ τῆς τῶν καλῶν ἀναλήψεως καταρχὴ, τῶν κακῶν ἡ
φυγή. Εκκλινον γὰρ, φησὶν, ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. ̔Ως γὰρ ἐπὶ τῆς
κλίμακος πρώτη ἀνάβασις ἡ τῆς γῆς ἀναχώρησις, ου τως ἐπὶ τῆς κατὰ Θεὸν
προκοπῆς, ὁ χω ρισμὸς τοῦ κακοῦ. ̓Αλλὰ καὶ ο λως δὲ πᾶσα ἀργία καὶ τῆς τυχούσης
πράξεώς ἐστιν εὐ μαρεστέρα, ο ποιον τό· Οὐ μοιχεύσεις, οὐ πορνεύσεις, καὶ τὰ ἑξῆς,
ἀργίας ἑκάστου καὶ ἀκινησίας δεῖται. Τὸ δέ· ̓Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καί·
Πώλησόν σου τὰ ὑπάρ χοντα, καὶ δὸς πτωχοῖς, καί· ̓Εάν τίς σε ἀγγαρεύσηι μίλιον ε ν,
υ παγε μετ' αὐτοῦ δύο, ψυχῆς η δη νεανικῆς καὶ ἀθλητῶν ἐνεργή ματα. –Εἰ γὰρ
εὐθὺς προέβαλέ σοι τὰ τέλεια, ἀπώκνησας α ν πρὸς τὴν ἐγχείρησιν· νῦν δὲ τοῖς
εὐληπτωτέροις σε προεθίζει, ι να κατατολμήσηις τῶν ἐφεξῆς· ω σπερ ἐνεργή ματά
ἐστιν ἀθληταῖς πρέποντα, ψυχῆς η δη νεανικῆς δεόμεθα πρὸς κατόρθωσιν· ω στε
θαύμασον τὴν σοφίαν τοῦ διὰ τῶν εὐμα ρεστέρων καὶ εὐληπτοτέρων ἐνάγοντος
ἡμᾶς πρὸς τὴν τελείωσιν. – Εστιν ἁμαρτωλῶν ὁδὸν, τὸν διάβολον εἰπεῖν· ἐν ηι ὁ
γενόμενος, μὴ ἐμμενέτω, κατὰ τό· ̓Αντίστητε τωῖ δια βόλωι, καὶ φεύξεται ἀφ' ὑμῶν.
̔Ο γὰρ μὴ στήσας ἐν αὐτηῖ, πρὸς Κύριον η ξει, τὸν εἰ πόντα· ̓Εγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, ἐν ηι
γινόμενος, καὶ κατὰ σκοπὸν δραμὼν, τεύξεται τῶν βραβείων. ̓Ασεβῶν, τῶν τὸν
Θεὸν ἀγνοούντων. ̓Επὶ καθέδραν, τὴν κακῶν ἐργασίαν, κατὰ διάδοσιν γενομένην.
̓Αλλ' η ἐν τωῖ νόμωι, τωῖ εὐαγγελικωῖ δη λονότι. Μελετησει, τωι βουλευματι αυτου.
1.3 Και ε σται ως το ξυλον το πεφυ τευμενον παρα τας διεξοδους των υδατων, ο
τον καρπον αυτου δωσει εν καιρωι αυτου, και το φυλλον αυτου ουκ αποῤρυησεται,
και παντα ο σα α ν ποιηι κατευοδωθησεται. Ξυλον ο Χριστος αναγεγραπται εν τηι
θεοπνευστωι γραφηι. – ̔Ο δε ̓Ακυλας το μεταπεφυτευμενον εξεδωκε· εῤριζομενος γαρ
των πατριαρχων ριζαις, μεταπεφυτευται εις το και α λλους μεταλαβειν αυτου της ει
κονος, της κατα το μεταφυτευεσθαι λαμ βανομενης, η και δια την ψυχην ει ρηται
του Σωτηρος μεταφυτευθεισα ε νθεν εις τον παραδεισον. Εφη γαρ τωι ληιστηι·
Σημερον μετ' εμου ε σηι εν τωι παραδεισωι του Θεου. ∆ιεξοδους δε υδατων, τας
θειας γραφας, εν αι ς απανταχου ε στιν ευρειν Χριστον κη ρυσσομενον.
Τον
καρπον του ξυλου νοησεις την ορ θην πιστιν. Φυλλα δε αυτου, την πληρωσιν των
εν τολων.
Ελεγε δε τις των αγιων, φυλλα ει ναι των ασκητων την
ταπεινοφροσυνην, σκε πουσαν αυτων τους καρπους, και μηδεποτε πιπτουσαν. –
Κατευδωθησεται· ου γαρ ε στι πραξις των κατα Θεον γενομενων ανωφελης. 1.4
Ουχ ου τως οι ασεβεις, ουχ ου τως. Τινες προτιθεασιν δευτερον το ουχ ου τως·
ου τε δε το εβραικον ανεδιπλωσε την λεξιν, ου τε τις των ερμηνευσαντων εχρη σατο
επαναληψει της χρησεως. 1.5 ∆ια τουτο ουκ αναστησονται οι ασεβεις εν κρισει.
Ειπων, ουκ αναστησονται οι ασεβεις, εις κρισιν φησιν, ουκ εις ερωτησιν. 1.6 Οτι
γινωσκει Κυριος οδον δικαιων, και οδος ασεβων απολειται. Το γινωσκει, αντι του
τιμαι, κατα το ειρημενον υπο Θεου προς Μωυσην· Γινωσκω σε παρα παντας, και
ηυ ρες χαριν παρ' εμοι. –Σημειωτεον καθολικως ο τι καλον μονον γινωσκεται υπο
Κυριου· καλον γαρ οδος δι καιων· αλλα και ε γνω Κυριος τους ο ντας αυτου και
οδον δικαιων, ειπων· ̓Εγω ειμι οδος. – ̔Οδος δε ασεβων, η ν οδευουσιν οι
κακολογουντες δημιουργον, ομοιουμενοι χνωι απο ανεμου εκριπτομενωι· διο της εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

κρισει αναστασεως ουκ αξιουνται, ως ουδε οι αμαρ τωλοι δικαιων βουλης. ∆ικαιων
μεν γαρ οδος αξια γνωσεως ου σα Θεου, γινωσκεται υπ' αυ του· οδος δε ασεβων
απολειται, ως ου γι νωσκομενη υπο Κυριου. –Ειπων δε την οδον των ασεβων
απολλυσθαι, διωρθωσατο τας των αιρετικων υπονοιας, οιηθεντων τας ουσιας
αυτων εις το μη ο ν αφανιζεσθαι, εκ του ειρησθαι· αλλ' η ωσει ο χνους, ο ν εκριπ τει
ο α νεμος απο προσωπου της γης· απο λομενης γαρ της οδου, ανυπαρκτος η ασε βεια
γινεται, των οι ς συμβεβηκε καταλει πομενων. 2.π ̔Υποθεσις. ̓Αλλ' επειδη το μη
δειν ασεβειν εν τηι αρχηι του μακαρισμου προεταχθη, το δευτερον ε πος [τα] ε ξω της
ασεβειας γενομενα υποτιθεται, το ευαγγελικον προαναφωνησαν μυστηριον· ω στε
τροπον τινα επιγραφην του δευτερου ψαλμου τον πρωτον ει ναι· λεγει γαρ την δια
σαρκος εκει γεννησιν του ση μερον μεν γεννηθεντος δι' ημας Χριστου (χρονου δε
μερος εστι το σημερον), αει δε εκ του Πατρος και εν τωι Πατρι ο ντος Υιου και Θεου·
την τε βασιλειαν [λεγει] επι των αβασιλευτων, οι δια το μη δουλευειν Θεωι επ'
ε θνεσιν η σαν κατειλεγμενοι.
2.3 ∆ιαῤρηξωμεν τους δεσμους αυτων, και
αποῤριψωμεν αφ' ημων τον ζυγον αυτων. Τα γαρ ε θνη τοις ιδιοις αμαρτημασι πε
ρισφιγγεται ουκ ο ντα ελευθερα· διο φησιν ο Χριστος, η προς τους αυτωι
διακονουντας αγγελους, η προς τον Πατερα και το Πνευμα το α γιον, η προς τους
αποστολους τους υπηρετας του ευαγγελιου, ταυτα παρακα λων, αυτων διασπαν
τους δεσμους. Οι μεν λαοι σωματικως τυγχανοντες υπο τον του νομου ζυγον, του
δικαιωματα περιεχοντος ου καλα και προσταγματα ου καλα, προσα γομενοι δε δια
του Χριστου τωι πνευματικωι νομωι, τωι τα καλα δικαιωματα ε χοντι και
προσταγματα, αποτιθενται τον βαρυν του αποκτεινοντος γραμματος ζυγον, του Σω
τηρος λεγοντος προς τους προειρημενους συνεργους το· ̓Αποῤριψωμεν αφ' ημων
τον ζυγον αυτων, η τοι αφ' εαυτων ποιησωμεν τουτον, μη περιμειναντες των
βαρουμενων την δεησιν. Η ως και αυτος υπο τον νο μον γενομενος (εγραφη γαρ·
και περιε τμηθη, και τοις σαββασιν αυτων ηκολου θησεν) τουτεστιν, απ' εμου και
των πειθο μενων, η γουν τον ζυγον αυτων ημετερον βαρος ηγουμενοι, δια την προς
αυτους αγα πην, αυτον αποῤριψωμεν· ταυτα μεν ου ν περι ανθρωπων, των τε απο
εθνων και του λαου. 2.4 ̔Ο κατοικων εν ουρανοις εκγελασε ται αυτους, και ο
Κυριος εκμυκτηριει αυτους. Το δε· ̔Ο κατοικων εν ουρανοις εκγελα σεται αυτους,
προς τους βασιλεις της γης, ου ς ο εν ουρανοις εκγελασεται Κυριος, φρο νημα
γηινον ε χοντας, και μη νενομηκοτας την περι ενανθρωπησιν του Σωτηρος σο
φιαν. ̓Εκμυκτηριει δε και τους α ρχοντας. Επρεπε δε φησαι τωι Υιωι του Θεου· ως ει
και τα ε θνη εκρυαξαν, και οι λαοι εμελε τησαν κενα, ημεις δε των μεν τους δεσμους
διαῤρηξωμεν, των δε τον ζυγον αποῤριψω μεν, επει μηκετι δεχονται την θεραπειαν
ραιδιως. Ου γαρ ε θελον ει σω της ιερας σα γηνης γενεσθαι, περι η ς γεγραπται·
Ομοιος εστιν η βασιλεια των ουρανων τηι σαγηνηι βληθεισηι εις την θαλασσαν. 2.5
Τοτε λαλησει προς αυτους εν οργηι αυτου. ̓Οργη εστι Θεου κολασις επιπονος επι
τωι συμφεροντι του ημαρτηκοτος. – ̓Αλλα και εν τωι της κρισεως καιρωι οργην Θεου
πειραθησονται, και τωι θυμωι αυτου ταραχ θησονται παντες οι του σωτηριου Λογου
πολεμιοι. Ουκ ει πε δε· κολασει αυτους, αλλα λαλησει προς αυτους εν οργηι αυτου·
μετα νοουντας γαρ ουκ εκολασε, καθαπερ τους Νινευιτας. ̓Απειλει γαρ επι σωτηριαι
Θεος, ε φη, και τοις Νινευιταις ε πεμψεν ̓Ιωναν. 2.7 ̓Εγω σημερον γεγεννηκα σε.
̓Αει το σημερον καλειται. 2.8 Αι τησαι παρ' εμου, και δωσω σοι ε θνη, την
κληρονομιαν σου. Τουτων τας βασιλειας ε δειξεν ο διαβολος τωι Σωτηρι και την
δοξαν εν στιγμηι χρονου. 2.12 ∆ραξασθε παιδειας.
Παιδεια εστι μετριοπαθεια
παθων· ο περ συμβαινειν πεφυκεν εκ της πρακτικης· η γε πρακτικη εστι διδασκαλια
πνευματικη, το παθητικον μερος της ψυχης εκκαθαιρουσα. 3.2
Κυριε, τι
επληθυνθησαν οι θλιβον τες με;
Οι προκοπτοντες πολλους τους θλιβοντας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ε χουσι. 3.4 Συ δε, Κυριε, αντιληπτωρ μου ει , δοξα μου και υψων την κεφαλην
μου. Το τηνικαυτα υψουται νους, οπηνικα α ν επιβαλληι τηι πολυποικιλωι του Θεου
σοφιαι. –Του αγιου δοξα ο Θεος. Πας δε ου δοξα εστιν ο Θεος, υψουται υπ' αυτου. –
Την κεφαλην, τουτεστιν της ψυχης το ε παρμα. Ωσπερ γαρ υψουται κεφαλη του
κατα σωμα μεμεγεθυσμενου παρα τας των υποδεεστε ρων κεφαλας κατω κειμενας,
ου τως και δια ναστασης της του μακαριου ψυχης, η κε φαλη υψουται, Θεου
συνεργουντος αυτηι. 3.5 Και επηκουσεν μου εξ ο ρους αγιου αυτου.
Ορα ει
δυναται ει ναι ο ρος α γιον ο Μο νογενης, ο θεν επακουσει ο Θεος. 3.8 ̓Αναστα,
Κυριε, σωσον με, ο Θεος μου, ο τι συ επαταξας παντας τους εχθραι νοντας μοι
ματαιως. ̓Οδοντας αμαρτωλων συνετριψας. ̔Εκαστωι ο Θεος ε χει τινα καταστασιν·
οι ς τισιν ανεστη, τους και σωζει· τους δε μα ταιως εχθραινοντας πατασσει. –
Ματαιως εχθραινοντων τοιουτον δε το· εμισησαν με δωρεαν· οποιοι δε οι
συντριβομενοι υπο Κυ ριου των αμαρτωλων οδοντες, τοιουτοι και ου τοι περι ω ν
ει ρηται· εκει ε σται ο κλαυθμος και ο βρυγμος των οδοντων· και του φα γοντος τον
ο μφακα αιμωδιασουσιν οι οδον τες αυτου. 4.1 Εις το τελος, εν ψαλμοις, ωἰδη τωι
∆αυιδ. ̔Υποθεσις. Πολλων ψαλμων κατα μεν τους Οʹ εχοντων επιγραφην Εις το
τελος, κατα δε τους λοιπους τα καταλληλα τωι Εις το τελος ενθαδε αποδιδομενα,
α ξιον, ο ση δυναμις, εξιχνευσαι τον δηλουμενον υπο της λεξεως νουν. ̓Ιστεον δε,
ο τι, ω σπερ πασης τεχνης και επιστημης εστι το τελος, εφ' ο σπευδει ο γνησιως την
τεχνην η την επι στημην μετιων, ου τως και της λογικης φυ σεως δει τελος
τυγχανειν. Τουτο δε εστι το εν Χριστωι ζωοποιηθηναι, κατα τα ειρημενα Παυλωι τωι
σοφωτατωι εν τηι πρωτηι προς Κο ρινθιους επιστοληι· Ωσπερ γαρ εν τωι ̓Αδαμ παντες
αποθνησκουσιν, ου τως και εν τωι Χρι στωι παντες ζωοποιηθησονται, ε καστος δε εν
τωι ιδιωι ταγματι. – Οσον δε εν τωι λεγειν· εν τωι ιδιωι ταγματι, ουχ ε ν τελος
υπογραφει παντων· εικος γαρ ε καστον κατα την αξιαν των πεπραγμενων
ζωοποιηθησεσθαι, η τοι χωρις βασανου επι τουτο ερχομενον, η μετα κολασεις.
Ζωοποιησας δε Χριστος παντας εν αυτωι τους εν τωι ̓Αδαμ αποθνησκοντας, βασι
λευει των ζωοποιηθεντων. –Νομιζομεν τοι νυν τους Εις το τελος επιγεγραμμενους
ψαλ μους, του τελους τινα επιγραφειν νουν, και επ' εκεινο τους συνιεντας τα
λεγομενα παρα καλειν. –Παντι δε αγωνιζομενωι τυγχανει και η νικη τελος. Πολλαι
μεν ου ν αι των κατα μερος νικαι, και τελος, καθαπερ Παυ λου ο τε μεν λεγοντος·
̓Εν τουτοις πασιν υπερνικωμεν δια του αγαπησαντος ημας, ο τε δε· Τον αγωνα τον
καλον ηγωνισμαι, τον δρομον τετελεκα, την πιστιν τετηρηκα· λοιπον αποκειται μοι
ο της δικαιοσυνης στεφανος, ο ν αποδωσει μοι ο Κυριος εν εκεινηι τηι ημεραι, ο
δικαιος κριτης, ου μο νον δε εμοι, αλλα και πασιν τοις ηγαπη κοσιν την επιφανειαν
αυτου. 4.2 ̓Εν τωι επικαλεισθαι με εισηκουσεν μου ο Θεος της δικαιοσυνης μου, εν
θλιψει επλατυνας μοι.
Ου μετα το επικαλεισθαι εισηκουσεν με, αλλ' εν τωι
επικαλεισθαι. – Οταν των
θλιψεων και των πειρασμων τους λογους
επιγινωσκομεν, τοτε μαλιστα πλατυνομεθα. –Ει και ως α νθρωπος ο προφητης επι
καλειται, και δια το επικαλεισθαι, εισακουε ται υπο Θεου της δικαιοσυνης αυτου,
λεγω δε της δικαιοσυνης του λεγοντος, και δια τουτο εν πλατυσμωι κατα τους
καιρους της θλιψεως γινεται· αλλα γε ως προς τον Θεον ο τοιουτος ω ν, κατω εστιν.
Οι γαρ οφθαλμοι
Κυριου υψηλοι, ο δε α νθρωπος ταπεινος, και δειται του
οικτειρηθηναι υπο Θεου. 4.3 Υιοι ανθρωπων, ε ως ποτε βαρυ καρδιοι; Το· υιοι
ανθρωπων, ο μεν τις οιησεται περιφραστικως ειρησθαι, ως και Ελλησιν ε θος τωι
τοιουτωι χρησθαι σχηματισμωι λε γουσιν· υι ες ̓Αχαιων, και τα ο μοια. – ̓Εν-ταυθα
γινωσκομεν ο τι βαρειας φυσεως εστιν η κακια, διοπερ ο ερχομενος εις την Αι
γυπτον Κυριος, επι νεφελης λεγεται καθε ζεσθαι κουφης. Νεφελη δε κουφη εστι
φυσις λογικη, πασης αρετης πληρωμενη και γνω σεως. 4.4 Και γνωτε ο τι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

εθαυμαστωσε Κυριος τον ο σιον αυτου.
Γνωτε τοιγαρουν οι πεποιθοτες επι πλη
θη, ως θαυμαστον απεδειξε τον πεποιθοτα επ' αυτον. –Περι Χριστου προφητευει
∆αυιδ εν τωι ιεʹ ψαλμωι, ω ς εστιν αληθης ο σιος, και μαρτυρες οι αποστολοι περι αυ
του, νοησαντες το· Ου τε δωσεις τον ο σιον σου ιδειν διαφθοραν. ∆υνατον δε και
περι παντος οσιου διδασκεσθαι, ου ταυτο δε το πιστευσαι και γνωναι· ως ουδε ταυτο
αληθειαι πιστευσαι, και γνωναι την αλη θειαν, και πιστευσαι Θεωι και γνωναι τον
Θεον. Τοιγαρουν τοις αποστολοις η δη πε πιστευκοσι φησιν ο Σωτηρ· ̓Εαν μεινητε εν
τωι εμωι λογωι, αληθως μαθηται μου εστε, και γνωσετε την αληθειαν, και η αληθεια
ελευθερωσει υμας. ̔Ως γαρ φησιν ̔Ησαιας· ̓Εαν μη πιστευσητε, ουδε ου μη συνητε.
Και ο ∆αυιδ· ̓Επιστευσα, διο ελαλησα. Και το· Σχολασατε δε και γνωτε ο τι εγω ειμι ο
Θεος, διαφερειν δηλοι του πιστευειν το γνωναι· Τουτο γαρ τοις απιστουσιν ουκ ει
ρηται· δεικνυσι δε και ποιαν δεησει γνωσιν απολαβειν, [και] ως εθαυμαστωθησαν
υπο Θεου οι ο σιοι, θαυμασι προσαχθεντες των αποῤρητων μυστηριων και των
αγιων θεω ρηματων. Μεγαλη ββ. p. 560. 4.5
̓Οργιζεσθε, και μη αμαρτανετε.
Παραινει μη συγκατατιθεσθαι τηι φαντα σιαι, μηδε το ε ργον επαγειν κυρουν την
Θυσια
οργην. 4.6 Θυσατε θυσιαν δικαιοσυνης, και ελπισατε επι Κυριον.
δικαιοσυνης εστιν απαθεια ψυχης λογικης, προσφερομενη Θεωι· ελπις δε εστιν
αγαθη προσδοκια γνωσεως αληθους. 4.7
̓Εσημειωθη εφ' ημας το φως του
προσωπου σου, Κυριε. Οι μεν α γγελοι δια παντος βλεπουσι το προσωπον του Θεου·
οι δε α νθρωποι, το φως του προσωπου αυτου. Προσωπον γαρ Κυριου εστι θεωρια
πνευματικη παντων των επι γης γεγονοτων. Φως δε προσωπου εστιν η μερικη
γνωσις τουτων αυτων, ει περ κατα την σοφην Θηκωιτιδα· Ωσπερ α γγελος Θεου
η ν ο ∆αυιδ, παντα ειδως τα επι της γης. 4.8 Εδωκας ευφροσυνην εις την καρ διαν
μου, απο καρπου σιτου και οι νου και ελαιου. ̓Επηγγελται δε ταυτα πολλαχου της
γρα φης τοις αγιοις, και απειλειται τοις αμαρ τωλοις τουτων η στερησις, δηλαδη των
νοη των και ουκ αισθητων. Κακα νομισαντες τι νες, δια την σμικροτητα της
επαγγελιας, ετερωι Θεωι υπ' αυτων αναπεπλασμενωι προσ κυνειν ηβουληθησαν· των
γαρ κρειττονων μεταλαμβανουσα, εκαστη ψυχη αγιαζεται τε και ευεκτει προς το
δυνασθαι τα επι βαλλοντα αυτηι ε ργα επιτελειν. Και εις τον αιωνα δε τον μελλοντα
ταυτα Παυλος εισ ηγαγεν. Μητις υμας κρινετω εν βρωσει η εν ποσει, η εν μερει
εορτης, η νουμηνιας σαββατων, α εστι σκια των μελλοντων. – Σιτος και οι νος και
ε λαιον πληθυνει αμαρ τωλους· ευφροσυνη δε Θεου ευφραινει δι καιους. 5.1 Εις το
τελος υπερ της κληρονο μουσης.
̔Η κληρονομια του Χριστου εστιν η φυ σις η
λογικη. 5.8 Προσκυνησω προς ναον α γιον σου εν φοβωι σου.
Ναος α γιος εστι
του Θεου ο Χριστος, διοτι ο Θεος η ν εν Χριστωι κοσμον καταλλασσων εαυτωι. – ̓Εν
τωι φοβωι Θεου εκκλινει πας απο κακου· εν φοβωι δε Κυριου προσκυνει τον ναον, ο ς
εστι Χριστος· Λυσατε γαρ, φη σιν, τον ναον τουτον, και εν τρισιν ημεραις εγερω
αυτον. 5.9 Κυριε, οδηγησον με εν τηι δικαιο συνηι σου, ε νεκα των εχθρων μου. ̓Εν
τηι κατα πρακτικην δικαιοσυνηι εν τωι Χριστωι. –Των εχθρων. Των νοητων δη
λονοτι· πολλοι γαρ οι επιβουλευοντες τηι θεοφιλει ψυχηι, τηι κατα Θεον αυτης προ
κοπηι διαβασκαινοντες. 5.10
Οτι ουκ ε στιν εν τωι στοματι αυ των αληθεια, η
καρδια αυτων ματαια.
Προτερον, ουδεμια αληθεια, η ο Χριστος· και ταχα το
Ταφος ανεωιγμενος ο λαρυγξ αυτων.
δευτερον, ηνεγκατο αυτων επι βουλην.
Νεκρων ε ργων πεπληρωμενος. 5.11 Κρινον αυτους, ο Θεος· αποπε σατωσαν απο
των διαβουλιων αυτων· κατα το πληθος των ασεβειων αυτων ε ξωσον αυ τους, ο τι
παρεπικραναν σε, Κυριε.
Ου γαρ αφ' εαυτου ο Θεος εξωθει τινα· οι γαρ
μακρυνοντες εαυτους, φησιν, απο σου, απολουνται· του τοινυν πληθους των
ασεβειων αυτων ε ξωσον αυτους. Ταυτα γαρ, φησι, παντα τα διαβουλια κατ' εμου
εποι ουντο, τηι κατα Θεον μου προκοπηι εναν τιουμενοι· οι γαρ διωκοντες την φιλα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

τωι Θεωι πραττουσαν ψυχην, Θεον παραπικραι νουσι, θεομαχουντες σαφως. –
Εξωσον αυ τους απο της ασεβειας, ευσεβεις αυτους ερ γασαμενος. –Μακαριοτης εστι,
βουλης πα σης εκπεσειν. 5.12 Και ευφρανθητωσαν επι σοι παν τες οι ελπιζοντες επι
σε, εις αιωνα αγαλ λιασονται, και κατασκηνωσεις εν αυτοις.
Των επιβουλων
καταλυθεντων, η ευφρο συνη σου κατασκηνουντος εν αυτοις εις αιω να. Και πως
γαρ ουκ αγαλλιασις, ωι Θεος παρεστιν, ως εν ιδιωι ναωι ενοικων τε και περιπατων;
ως το μακρυνεσθαι Θεου, της αμαρτιας αιχμαλωτιζουσης, θρηνων επαξιον. Τελος
δε των αγαθων, απολαβειν κληρονο μιαν και κληρον ε χειν ενοικουντα Θεον. 5.13
̔Ως ο πλωι ευδοκιας εστεφανωσας ημας. Στεφανος, φησιν, ημιν των πονων χαρις, η
το τελος τουτωι, καθαπερ ο πλωι τινι, φρατ τουσα ημας. 6.2,3 Κυριε, μη τωι θυμωι σου
ελεγξηις με, μηδε τηι οργηι σου παιδευσηις με· ελεη σον με, Κυριε· ο τι ασθενης ειμι,
ι ασαι με, ο τι εταραχθη τα οστα μου. Θυμος εστιν ορμη επιθυμιας ημερου ψυ χης,
κατ' εξοχην αμυνης. Λεγει ου ν· ει και εξωτερος ο θυμος ελεγχει, και η οργη τα χιον
παιδευει, εγω γε δια την ασθενειαν μου δεομαι του ελεους σου, και δι' α λλης ελεγ
χθηναι και παιδευθηναι θεραπειας, ου τηλικουτους προσαγου σης πονους. Θελει γαρ
και μη θυμωι Θεου ελεγχθηναι, και μη παιδευθηναι εν οργηι αυτου, και ελεηθηναι,
ασθενης ω ν, και ια θηναι απο της ταραχης των οστεων και της ψυχης αυτου. –
Συμμαχος· εν χολωι, εν ανυπερθεσιαι. 6.6
Οτι ουκ ε στιν εν τωι θανατωι ο
μνημονευων σου.
Πας ο μνημονευων της ζωης, της ειπου σης· ̓Εγω ειμι η ζωη,
ουκ ε στιν εν θανατωι. 6.7
Λουσω καθ' εκαστην νυκτα την κλινην μου.
Προτρεπτικον προς το δακρυειν εν νυκτι προσευχομενου. 6.11 Αισχυνθειησαν και
ταραχθειησαν σφοδρα παντες οι εχθροι μου. ∆αιμονων το δια παντος την ανομιαν
εργαζεσθαι, ανθρωπων το μη δια παντος, αγγελων το μηδε δια παντος, μητε μη δια
παντος, ο περ εστιν ουδεποτε. – ̓Απο μοχ θηρων διαβουλιων αποπεσειν, ου κακον τωι
αποπιπτοντι, ουκ ερχομενωι επι το μοχθη ρον αυτων τελος, ως ου καλον των κρειτ
τονων μη επι τελος ελθειν. 7.5 Ει ανταπεδωκα τοις ανταποδιδουσι μοι κακα,
αποπεσοιμι α ρα απο των εχθρων μου κενος. Κενος εστιν ο μη δυναμενος λεγειν·
̓Εκ του πληρωματος αυτου ημεις παντες ελα βομεν και χαριν αντι χαριτος. ∆ιοπερ
και οι τοιουτοι καλαμοι λεγονται, τρεφοντες εν εαυτοις τα θηρια, περι ω ν ει ρηται·
̓Επι τιμησον γαρ, φησι, τοις θηριοις του καλα μου, και· ̔Ο διαβολος, φησιν ο ̓Ιωβ,
παρα παντοδαπα δενδρα κοιμαται, παρα παπυρον και βουτομον και καλαμον· ου τος
γαρ βα σιλευς εστι παντων των εν τοις υ δασι. 7.6 Καταδιωξαι α ρα ο εχθρος την ψυ
χην μου, και καταλαβοι.
Ινα χοικος, αντι επουρανιου, γενοιμην. 7.10
Συντελεσθητω δη πονηρια αμαρ τωλων, και κατευθυνεις δικαιον. ̓Εαν συντελεσθηι
η πονηρια των αμαρ
τωλων, ο δικαιος κατευθυνει την οδον αυ του, μηκετι
πολεμουμενος υπ' αυτων. 7.13
̓Εαν μη επιστραφητε, την ρομ φαιαν αυτου
στιλβωσει. ̔Ρομφαια εστι νοητη, λογος πνευματικος χωριζων ψυχην απο σωματος
η κακιας η αγνωσιας. 7.14
̔Ητοιμασε σκευη θανατου, τα βελη αυτου τοις
καιομενοις. Καιομενοι εισιν οι τα πεπυρωμενα βελη του διαβολου δεχομενοι. 7.17
Και επι κορυφην αυτου η αδικια αυτου καταβησεται. ̔Η κορυφη νυν τον νουν
σημαινει, ει περ ο στεφανος της χαριτος, κατα τον Σωλο μωντα, η τις η σοφια,
δεδεται τηι κορυφηι. 8.1
Εις το τελος, υπερ των ληνων.
Κολαστικον και
τιμωρητικον. Ευσεβιου. ̓Ενταυθα εις το τελος ει ρηται, δια το επι συντελειαι των
αιωνων τετυχηκε ναι τα εν τωι παροντι ψαλμωι πεπροφητευμε να· υπερ δε των
ληνων δια τους εν πασηι τηι γηι συσταντας λαους, και τας εκκλησιας του Θεου,
α σπερ ο λογος ληνους αλληγορικως αποκαλειν ει ωθεν· παλαι μεν ου ν, οπηνικα
ει ς η ν ο λαος ο καλουμενος ̓Ισραηλ, αμ πελων εχρηματιζεν ου τος. Και ο νεως ο
παρ' αυτοις πυργος, προληνιον τε το προ του νεω θυσιαστηριον, κατα την του
̔Ησαιου προφη τειαν. ̓Αλλα νυν ου μιας ληνου, πλειονων δε ληνων ο λογος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

μνημονευει, δια τα πολλα θυσιαστηρια τα καθ' ο λης της γης δια Χρισ του εν ταις
εκκλησιαις αυτου συνεστωτα.
∆ιο και εν πγʹ ψαλμωι, υπερ των ληνων επι
γεγραμμενωι και αυτωι, πολλα θυσιαστηρια και πλειστα σκηνωματα και αυλαι
πολλαι θεσπιζονται· δι' ω ν αντικρυς τα καθ' ο λης της γης εν ταις εκκλησιαις του
Θεου ιδρυ μενα θυσιαστηρια δηλουται· ο θεν και αυτος υπερ των ληνων την
προγραφην περιεχει. ̓Ωρ. Και ο ογδοηκοστος επιγεγραπται εις το τελος υπερ των
ληνων τωι ̓Ασαφ, ου η αρχη· ̓Αγαλλιασθε τωι βοηθωι ημων. Και εν τωι πγʹ ψαλμωι
την ̔Υπερ των ληνων ευ ρησεις επιγραφην· προς δε ταυτα λαβωμεν τα περι Νωε
φυτευοντος α μπελον· την τε περι του ̓Ιουδα παρα ̓Ιακωβ ευλογιαν· ∆εσμευων προς
α μπελον τον πωλον αυτου· και την ̓Ισσαχαρ, ο ς ιδων την αναπαυσιν ο τι καλη, και
την γην ο τι πιων, υπεθηκε τον ω μον εις το ποιειν και εγενηθη ανηρ γεωρ γος. Και
μεν ̓Οζιας γεωργος η ν, αμπελουρ γους ε χων εν τηι ορεινηι. Και η γυνη δε παντος
δικαιου ως α μπελος εστιν ευθηνουσα εν τοις κλιτεσι της οικιας αυτου, ωι γινεται
οι νος ευφραινων καρδιαν ανθρωπου. Και ο ̓Εκκλησιαστης· ̓Εφυτευσεν αμπελωνας,
ω ρυξε ληνον. Και ο Σολομων φησιν· Οι νον δε αι ληνοι σου εκβλυζωσιν. 8.3
Ενεκα των εχθρων σου, του κα ταλυσαι εχθρον και εκδικητην. ̓Ωρ. ̔Ως εχθρος μεν
ημας ο Σατανας αμαρ τανειν καταναγκαζει· ως δε εκδικητης, πα ραδιδομενους
κολαζει, ̔Υμεναιον ου ν και ̓Αλεξανδρον αυτος βλασφημους απεργασα μενος, παλιν
επαιδευσεν, δια τας εις Θεον βλασφημιας. 8.6 ̓Ηλαττωσας αυτον βραχυ τι παρ' αγ
γελους, δοξηι και τιμηι εστεφανωσας αυτον. Ευσεβιου. Πως δοξηι και τιμηι τον α ν
θρωπον εστεφανωσεν ο των ο λων Θεος, νοησεις, ο τι επι μονου του ανθρωπου ανα
γεγραπται ειρηκως ο Θεος· Ποιησωμεν α ν θρωπον κατ' εικονα ημετεραν και καθ' ο
μοιωσιν· και εποιησεν ο Θεος τον α νθρωπον, κατ' εικονα Θεου εποιησεν αυτον. Και
επι φανειων κατηξιωσεν εαυτου, και σαρκα πε ριβεβλημενωι ομιλιας θειας
μετεδωκεν, τοτε μεν δι' αγγελων, τοτε δε και αυτος δι' εαυ του τοις αγιοις οφθεις
και χρηματισας· και ε τι προς τουτοις θειου Πνευματος και δυ ναμεως ουρανιου
μετοχον αυτον ανεδειξεν, ως τα μελλοντα προαγορευειν, και νοσους παντοιας
θεραπευειν, η δη δε και νεκρους εγειρειν· οποια προφηται και αποστολοι πε
ποιηκεναι ιστορουνται· ει δε α πασιν τοις λεχθεισιν προσθειης του Μονογενους Υιου
του Θεου την ε νσαρκον οικονομιαν, ο ψει πως ει ρηται· ∆οξηι και τιμηι εστεφανωσας
αυτον, δηλαδη ο τι τον α νθρωπον. 9.1
̓Εξομολογησομαι σοι, Κυριε, εν ο ληι
καρδιαι μου, διηγησομαι παντα τα θαυμα σια σου.
Ετεροι δε προς αυτον, ου περι
αυτου τον
παροντα φασιν αι δεσθαι ψαλμον, υπερ της
ανθρωπειας
εξομολογουμενου φυσεως του προφητου, των τελειων ι διον λεγοντος το πασαν
ανατιθεναι τωι Θεωι την καρδιαν· ̓Αγαπησεις γαρ, φησι, τον Θεον σου εξ ο λης της
καρδιας σου κτλ. Ο δε νυν εμφαινει το· εν ο ληι καρδιαι μου, ο δε ποιει, προφητικοις
οφθαλμοις τα εσομενα προιδων, και διηγει ται ταυτα, κοινωνους της
εξομολογησεως
ποιουμενος τους ακροατας, χαραν ε χων τον καρπον του
Πνευματος, επηρμεναις τε θεω ριαις τα του Θεου διηγουμενος θαυματα. 9.6
̓Επετιμησας ε θνεσι, και απωλετο ο ασεβης· το ο νομα αυτων εξηλειψας εις τον
αιωνα του αιωνος. ̔Υπερ της ανθρωπινης τυραννουμενης φυ σεως ου τω πικραν
αυτωι την τιμωριαν επε θηκας. ̓Επετιμησας τοις ε θνεσι, τουτεστι τα θεια διδαγματα
δια των αποστολων και των εξης διδασκαλων αυτοις παραδους· ω ν δεξαμενων,
απωλετο [ο ασεβης], τους κατα την πλανην προσκυνουντας ουκ ε χων. Ου τω και
Λυκαοσι θυσαι πειρωμενοις Παυλος επε τιμα και Βαρναβας, ειποντες· Τι ποιειτε,
α νδρες; Και ημεις ομοιοπαθεις εσμεν υμων α νθρωποι, απο τουτων των ματαιων
υμας επιστρεφοντες. Και Γαλαταις δε Παυλος επε τιμα· Ω ανοητοι Γαλαται, τις υμας
εβασ κανεν, εν οι ς κατ' οφθαλμους ̓Ιησους Χρισ τος προεγραφη εν υμιν
εσταυρωμενος; Ου τω Κορινθιοις· Ολως ακουεται εν υμιν πορνεια, και η τις ουδε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

εν τοις ε θνεσιν ονομαζεται. – ̓Εξηλειφθη τοινυν αυτου το ο νομα εις τον αιωνα.
Απασα γαρ ε σβεσται τελετη των νυν ανθρωπων και αγνοουντων τα της ευ σεβειας
μυστηρια, τοσουτον και το· ̔Οδος ασεβων απολειται. 9.8 Και ο Κυριος εις τον
αιωνα μενει, ητοιμασεν εν κρισει τον θρονον αυτου. Ου μονον κατα τον παροντα
βιον την οικειαν δυναμιν ε δειξεν, αλλα κα ν τωι μελ λοντι το φρικωδες αυτου
δειξει κριτηριον πασιν ανθρωποις, δικαζων, και τα προς αξιαν απονεμων εκαστωι.
9.9 Και αυτος κρινει την οικουμενην εν δικαιοσυνηι, κρινει λαους εν ευθυτητι.
Οικουμενην μεν νοησεις την εκκλησιαν, οικουμενην υπο τε Πατρος και Υιου, κατα
το· ̓Εγω και ο Πατηρ μου ελευσομεθα, και μονην παρ' αυτωι ποιησομεθα· λαους δε,
τους λοιπους παρα την εκκλησιαν, η τους εκ πε ριτομης. Οσοι γαρ εν νομωι
η μαρτον, δια
νομου κριθησονται, των ανομων αμαρτον των, ανομως
απολλυμενων. Φοβητεον α ρα τον τοιουτον κριτην τους ψεκτας τε πρα ξεις και
ασεβες ε χοντας φρονημα. 9.13
Ουκ επελαθετο της δεησεως των πενητων.
Τοιαυτη τις η ν; ̔Η δια των ολοφυρσεων και των θρηνων γενομενη, οι ον τινα
αι τησιν ε χουσα περι των κατεχοντων δεινων. 9.14 ̔Ο υψων με εκ των πυλων του
θανατου. Ινα μη και πυλαι του αι δου κατισχυσωσιν αυτου, αι τινες εισιν αι κακιαι
καταγουσαι εις πυθμενα αι δου. 9.16 ̓Ενεπαγησαν ε θνη εν διαφθοραι ηι εποιησαν·
εν παγιδι ταυτηι ηι ε κρυψαν, συ νεληφθη ο πους αυτων. Και μην κατα της αρετης,
αφθαρσιας λεγομενης, ως εν τωι· ̔Η χαρις μετα των αγαπωντων τον Κυριον ημων
εν αφθαρσιαι· η εναντιως ε χουσα κακια, λεγοιτο α ν εικο τως διαφθορα και φθορα.
Ει ρηται γουν· Ει τις φθειρει, φθερει τουτον ο Θεος. Και παρα τωι προφητηι· Ενεκεν
ακαθαρσιας διεφθα ρηται φθοραι. 9.17 Γινωσκεται Κυριος κριματα ποιων. Εστιν
ο τε και εκ των κριματων ποδη γουμενος ο α νθρωπος επιγινωσκει τον Κυριον. 9.18
̓Αποστραφητωσαν οι αμαρτωλοι εις τον αι δην, παντα τα ε θνη τα επιλαν θανομενα
του Θεου. ̓Αποστρεφονται οι αμαρτωλοι εις τον αι δην, ι να ι δωσιν την ̓Ιησου
ψυχην καταβαι νουσαν και αναβαινουσαν. Οι γαρ προσδο κησαντες αυτην ωσπερει
ε ξω ε βλεπον, πρω τον μεν οι εν ημιν αμαρτωλοι, ει τα τα ε θνη. –Τι επελαθετο τα
ε θνη τον Κυριον; η γαρ ληθη δευτερα γνωσεως· ουκουν εντευθεν σαφες και το·
̓Εγω εφυτευσα σε α μπελον καρποφορον, πασαν αληθινην· Πως εστρα φης εις
πικριαν, η α μπελος η αλλοτρια; 9.28,29 Ου αρας το στομα αυτου γε μει ...
̓Εγκαθηται ενεδραι μετα πλουσιων εν αποκρυφοις.
̔Ο μεν δικαιος ευλογει τον
Κυριον εν παντι καιρωι, ο δε αμαρτωλος εγκαθηται ενεδραι. 9.30-32 ̓Ενεδρευει εν
αποκρυφωι, ως λεων εν τηι μανδραι αυτου· ενεδρευει του αρ πασαι πτωχον, αρπασαι
πτωχον εν τωι ελ κυσαι αυτον εν τηι παγιδι αυτου· ταπεινωσει αυτον, κυψει, και
πεσειται εν τωι αυτον κα τακυριευσαι των πενητων. Καθαπερ ο λεων τηιδε κακεισε
μεταφερει το ο μμα, θηραν επιζητων, ου τως νυκτωρ και μεθ' ημεραν αρπαγης και
πλεονεξιας επινοει μηχανην· αλλ' ομως κυψει, και πεσ ειται. Ελκει μεν δια του
λογισμου, αρπαζει δε δια της κατ' ενεργιαν αμαρτιας. 9.33 Μη επιλαθηι των
πενητων. Ει επελαθετο των πενητων ο Κυριος, ηι δει τους πενητας ο Κυριος. 9.34
Ει πε γαρ εν καρδιαι αυτου· Ου ζη τησει. ̓Αλλα κα ν μυριακις εκεινος ταυτα λογι
σηται, συ βλεπεις· τουτο γαρ νοητεον. 9.36 Συντριψον τον βραχιονα του αμαρ
τωλου και πονηρου. ̔Αμαρτωλος εστιν ο εξ ηδυπαθειας και ακολασιας αμαρτανων·
πονηρος δε ο εκου σιως κακοποιητικος. –Βραχιονα δε ει πε την πονηρα
κατεργασαμενην ψυχην. ̔Η συν τριβη του βραχιονος αφανιζει τας αμαρτιας· το δε
απαλλαγηναι των αμαρτιων ευεργε σια εστι του συντριβηναι τινος βραχιονα· ου τω
και εγω πειθομαι κολαζειν Θεωι. 9.37,38 Βασιλευει Κυριος εις τον αιωνα και εις τον
αιωνα του αιωνος· απολεισθε, ε θνη, εκ της γης αυτου· την επιθυμιαν των πενητων
εισηκουσεν Κυριος. ∆ει γαρ τον Κυριον βασιλευειν δια των αιωνων, α χρις ου
επιθυμιαν των πενητων ει σηκουσε Κυριος, α χρις ου θηι παντας τους εχ θρους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

υποποδιον των ποδων αυτου. ̔Η γαρ βασιλεια αυτου εστιν η θεωρια παντων των
γεγονοτων και γενησομενων αιωνων· δι' η ς θεωριας και οι εχθροι φιλοι γινονται·
η δε γη του Κυριου, η θεωρια των γεγονοτων αιω νων· η δε βασιλεια, φαμεν, το·
τηνικαυτα επακουει της επιθυμιας ο Κυριος, οπηνικα α ν παρασχηι το επιθυμητον τηι
επιθυμη σασηι ψυχηι. 10.4 Οι οφθαλμοι αυτου εις τον πενητα αποβλεπουσι· τα
βλεφαρα αυτου εξεταζει τους υιους των ανθρωπων. Ει οι οφθαλμοι Κυριου εις
πενητας απο βλεπουσι, γενωμεθα πενητες, ι να οι οφθαλ
μοι Κυριου εις ημας
επιβλεπωσιν. Ει δε οι πλουσιοι ουκ εισι πενητες, οι οφθαλμοι Κυ ριου εις τους
πλουσιους ουκ αποβλεπουσι. –
Συ δε ο ταν ακουσηις εν ουρανοις ει ναι, και
παροικειν τον Θεον, εκ της ιερας γραφης, η ενδοτερον ει ναι του καταπετασματος,
μη περιορισμους τινας και τοπικας οικησεις, και μεταβασεις, και αναβασεις, και
εξελευ σεις νοησηις· πτωχοπρεπει γαρ ου σηι τηι ημε τεραι φυσει, καθα χωρει ακουσαι,
διαλεγεται αυτηι το Πνευμα το α γιον. Και μαρτυς του λογου η μωσαικη συγγραφη,
παχεια και αναξια Θεου του απεριγραπτου περιεχουσα ρηματα· α τινα ου Μωσης
εξεθετο οι κοθεν, αλλ' ο Θεος δι' αγγελων αυτου εν ο ρει τωι Σιναιωι ταυτα
προηγορευσε επι της σκηνης· ο θεν ως αγγελου ταυτα λαλησαντος, ουδε τεθεικεν
ο λως το ο νομα εν τηι απογραφηι αυτης ο Μωυσης, καθως οι λοιποι προφηται
βιβλοις των οικειων προφητειων. –Βλε φαρα δε [νοησεις] κριτικην αυτου προνοιαν
και των πραγματων εξεταστικην. 10.5 ̔Ο δε αγαπων αδικιαν, μισει την εαυτου
ψυχην. Ει ο αγαπων την αδικιαν, μισει την εαυ του ψυχην, ο μισων δηλονοτι την
αδικιαν, αγαπαι την εαυτου ψυχην. 10.6 Πυρ και θειον και πνευμα καται γιδος, η
μερις του ποτηριου αυτων. Ποτηριον νυν την κολασιν ονομαζει, εν ωι κακιας και
αγνωσιας εγκεκραται πομα.
11.1 Σωσον με, Κυριε, ο τι εκλελοιπεν ο σιος, ο τι
ωλιγωθησαν αι αληθειαι απο των υιων των ανθρωπων. ̓Επειδη κινδυνευει της
αληθειας απεσ βεσθηναι το χαρισμα, οι μεν ο σιοι εκλελοι πασιν, αι δε αληθειαι
ωλιγωθησαν· ουκ εν τοις οσιοις μονοις αι αληθειαι, και εν τοις αληθεσιν η οσιοτης.
Η επειδη οι ο σιοι εκ λελοιπασιν, δια τουτο ωλιγωθησαν αι αλη θειαι· και ταχα η
σπανις των οσιων αιτια γεγονε των πολλων αιρεσεων. 11.6 ̓Απο της ταλαιπωριας
των πτωχων, και απο του στεναγμου των πενητων, νυν αναστησομαι, λεγει Κυριος·
θησομαι εν σω τηριαι, παῤρησιασομαι εν αυτωι.
̓Εαν εκ της ταλαιπωριας των
πτωχων νυν αναστησομαι, φησι, λεγει Κυριος, τις ανισταμενον ου δεδοικεν Κυριον;
Και· ̓Ανασ τηθι, Κυριε ο Θεος μου, υψωθητι; ̓Απευ ξωμεθα την τοιαυτην υ ψωσιν,
και μη βου ληθωμεν ιδειν επαιρομενην χειρα κατα των απειθουντων, ε τι και
μαλλον επαφιεμενην τοις σκληροτεροις. Και ουκ επελαθετο της κραυγης των
πενητων, και ουκ εις τελος επιληθησεται ο πτωχος. Η και ου τως· οι πτωχοι δι' εμε
και πενητες γεγονοτες τωι σωι πνευματι, στενουσιν αει ταπεινουμενοι, προσεχοντες
μου τωι λογωι, και πιστιν ακ λινη διασωζοντες· ω ν ε νεκεν αναστησομαι, και κατα το
πρεπον, τηι εμηι αναστασει σωτηριαν θησομαι πασιν ανθρωποις. 11.8,9 Συ, Κυριε,
φυλαξεις ημας, και διατηρησεις ημας ... Κυκλωι οι ασεβεις πε ριπατουσιν. ̓Επειδη ο
κυκλος τηι ευθειαι εναντιος εστι κατα την σκολιοτητα και ευθυτητα, οι δε ασεβεις
κυκλωι περιπατουσιν, οι ευσεβεις α ρα ευθειαν περιπατουσι. ∆ια τουτο φησι· Φυ
λαξεις ημας, επειδη κυκλουντες κυκλουσιν ημας οι ασεβεις, επιβουλευοντες τηι
ημων σωτηριαι, ου τοι δ' α ν ει εν αντικειμεναι δυ ναμεις. 12.1 Εις το τελος,
ψαλμος τωι ∆αυιδ. ̔Υποθεσις Ευσεβιου. ∆ια το τελος, το παρα τωι Θεωι, παντα τα προ
του τελους ανδρικως ηγωνιζετο· το δε τελος καρπος ο των πο νων, ζωην αιωνιον
και βασιλειαν ουρανων τοις γνησιως αγωνιζομενοις προξενων. ̓Επει τοινυν και ο
∆αυιδ τουτων ει ς η ν, εις μεν το τελος τωι Θεωι τον ψαλμον και την ωἰδην ανεπεμπε.
Κατα δε την αρχην, ωσανει ε τι αγωνιζομενος, τας πρωτας προεφερε φωνας· 12.2
Εως ποτε, Κυριε, επιλησηι μου εις τελος; ε ως ποτε αποστρεψεις το προσωπον σου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

απ' εμου; Του αυτου. ∆ιδασκων, της μνημης του Θεου καιρωι τινι αποπεπτωκεναι
[την ληθην]· (ληθην γαρ ο Θεος ποιειται των λανθανον των αυτου· λανθανει δε
αυτου πας ο αμαρ τανων)· αλλα και επει αποστρεφει το προσω πον αυτου απο των
αισχρον τι πραττοντων αναξιως των αυτου οφθαλμων, τουτεστι της θεωρητικης
και επισκοπικης αυτου δυνα μεως, βιουντων μεγαλως φροντιζοντων περι της
κρισεως του Θεου, και αγωνιων εφ' οι ς εαυτωι συνηιδει, πληττομενος τε υπο του
συνειδοτος, και την ψυχην υπο λογισμων ανιωμενος, επιλεγει· 12.3
Εως τινος
θησομαι βουλας εν ψυχηι μου, οδυνας εν καρδιαι μου ημερας και νυκτος;
Του
αυτου. Ανθ' ου ο Συμμαχος ηρμη νευσεν ειπων· Μεριμναν εν τηι διανοιαι μου καθ'
̓
ημεραν. Ταυτα δε, φησιν, εγραφη εις νουθεσιαν ημων, ο πως και αυτοι, διαθεσει
του ταυτα ειρηκοτος, ει γενοιτο ημιν χρεια μετα νοιας και εξομολογησεως επι τισιν
ουκ ορθως ημιν πεπραγμενοις, ταις αυταις χρησωμεθα μεθοδοις, ω σπερ φαρμακοις
ψυχης σωτηριοις, ευκαιρως τοις παρουσι λογοις της εξομολο γησεως χρωμενοι.
13.1 ∆ιεφθειραν, και εβδελυχθησαν εν επιτηδευμασι. ̓Ελθων, φησιν ο Κυριος, ουδ'
ε να ευ ρον χρηστοτητος εργατην, αλλ' υπευθυνον πασηι πραξει ατοπωι. Ει εν τοις
επιτηδευμασι διαφ θειρονται, αλλ' ουχι η φαυλη ε ννοια ταχα διαφθειρει, αλλ' αυτο
ταυτης επιτελεσμα της εννοιας. 13.3 Και οδον ειρηνης ουκ ε γνωσαν, ουκ ε στι
φοβος Θεου απεναντι των οφθαλμων αυτων. ̓Εγω ειμι η οδος, φησιν ο Σωτηρ, και
αυτος εστιν ειρηνη ημων. –Τωι γαρ φοβωι Κυριου εκκλινει πας απο κακου. 13.4 Οι
κατεσθιοντες τον λαον μου βρω σει α ρτου. ̓Εν τωι εγγιζειν επ' εμε κακουντας του
φαγειν τας σαρκας μου. 13.6 Βουλην πτωχου κατηισχυνατε, ο τι Κυριος ελπις
αυτου εστι. ∆ι' ημας γαρ επτωχευσεν ο Κυριος, πλου σιος ω ν, ι ν' ημεις τηι εκεινου
πτωχειαι πλου τισωμεν. 14.3 Και ονειδισμον ουκ ε λαβεν επι τους ε γγιστα αυτου.
̔Ο ανεπιληπτως βιων, ονειδισμον ου λαμ βανει επι τους ε γγιστας αυτου. 14.5 Το
αργυριον αυτου ουκ ε δωκεν τοκωι.
Τουτο λεκτεον προς τους τοκιστας, ως
κωλυτικον της εν αγιωι ο ρει κατασκηνωσεως. ̔Ο ποιων ταυτα, ου σαλευθησεται εις
τον αιωνα.
Ευσεβιου. Ο γε μην ομου παντα προκα τηριθμημενα κατορθωσας,
αντιτελης γενο μενος, και παν το σωμα της κατα Θεον πο λιτειας ολοκληρον, ω σπερ
και υγιες και πασιν αγαθοις λογων τε και ε ργων απηρτισ μενον διατηρησας, ου
σαλευθησεται εις τον αιωνα. 15.4 Ου μη συναγαγω τας συναγωγας αυτων εξ
αιματων, ουδε μη μνησθω των ονο ματων αυτων δια χειλεων μου. Συναγων, φησι,
συναγωγας εκ των εθνων, ου δι' αιματων αυτα συναξω, ουδε παρασ κευασω δια της
νομικης μοι προερχεσθαι λατρειας, δι' αινεσεως δε μαλλον και της αναιμακτου
θυσιας· παλαι μεν, φησιν, επ' α ξιαν των πραξεων επηγοντο προσηγοριας,
ειδωλολατραι, πολυθεοι ονομαζομενοι· νυν δε ουκετι μνησθησομαι των ονοματων
εκει νων· ευσεβεις αυτους και αγιους, κλητους τε και εκλεκτους ονομαζων. 15.9
Και ηγαλλιασατο η γλωσσα μου. Γλωσσαν νυν λεγει το χαρισμα του Πνευ ματος.
16.3 ̓Εδοκιμασας την καρδιαν μου, επεσ κεψω νυκτος. Ει η θλιψις υπομονην
κατεργαζεται, η δε υπομονη δοκιμασιαν, η θλιψις α ρα δο κιμασιαν κατεργαζεται· ει
δε η δοκιμα σια εν νυκτι διεδραμεν, η νυξ ενταυθα την θλιψιν σημαινει, εν ηι
σκοτουται πταιομενη ψυχη λογικη. –Εισελθετε δια της στενης πυλης και
τεθλιμμενης οδου, τουτεστι της πρακτικης, η τις δοκει πρωτον οδυνης, και ου
χαρας προξενος, υ στερον μεντοι καρπους δικαιοσυνης αποδιδουσα τοις δι' αυτης γε
γυμνασμενοις. 16.7 Θαυμαστωσον τα ελεη σου, ο σω ζων τους ελπιζοντας επι σε· εκ
των ανθεσ τηκοτων τηι δεξιαι σου φυλαξον με, ως κο ρην οφθαλμου.
Ωσπερ την
πληξασαν αυτον δυναμιν, ο ̓Ιωβ χειρα λεγει Θεου· ̔Η χειρ εστι σου, φησιν, μη με
στροβηι τοσουτως. Και τους εχθρους της ευεργετικης χειρος του Θεου καλει ο ∆αυιδ
ρομφαιαν Θεου. Χειρ δε ευερ γετικη Θεου οι α γγελοι εισιν, δι' ω ν προ νοειται
κοσμου του αισθητου, οι ς αντικειν ται δαιμονες, βουλομενοις παντας ανθρωπους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

σωθηναι, και εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν. 17.9 ̓Ανεβη καπνος εν οργηι αυτου,
και πυρ απο προσωπου αυτου κατεφλογισεν, α νθρακες ανηφθησαν απ' αυτου.
̓Ωργισθη, φησι, και κατεβαλεν το πυρ, δι' ου παλιν τους ανθρωπους κατεφλεγεν.
Ανθρακες, ο των αποστολων χορος· τουτου γαρ του πυρος κατα την ημεραν της Πεν
τηκοστης μεταλαβοντες, και γλωσσας επι των κεφαλων πυρινας δεξαμενοι,
α νθρακες εικοτως εχρηματιζον, φωτιζοντες ομου τα ε θνη και καθαροντες· ο τι
ταυτα εγενετο, τοις εξης επαγομενοις μανθανε· 17.10,11 Και ε κλινεν ουρανον, και
κα τεβη, και γνοφος υπο τους ποδας αυτου, και επεβη επι Χερουβειν. Χερουβειμ
ερμηνευεται γνωσις και συνε σις· εις τους δικαιους ου ν λεγει. 17.12 Και ε θετο
σκοτος αποκρυφην αυ του, κυκλωι αυτου η σκηνη αυτου.
Εθετο το σκοτος
αποκρυφην αυτου, μεσον εαυτου τε και ημων θεις, ω σπερ Μωυσης πα λαι το
καλυμμα μεσον εαυτου τε και πω ρωσεως ̓Ισραηλ, ει μη ραιδιως ει δηι σκοτεινη
φυσις, το αποθετον καλλος μη ραιδιως επι τυχουσα, ραιδιως και αποβαλλει, δια την
ευκολιαν της κτισεως. ∆ια τουτο μεσον η μων τε και Θεου ο σωματικος ου τος
ι σταται γνοφος, ω σπερ η νεφελη το παλαι των Αι γυπτιων και των ̔Εβραιων· και
τουτο εστιν ι σως ο ε θετο σκοτος αποκρυφην αυτου. ∆ιο και Παυλος φησιν· ̔Ο
μονος ε χων αθανασιαν, και φως οικων απροσιτον. 17.20
̔Ρυσεται με, ο τι
εθελησεν με. Ου τως ο υπο της σης προνοιας ρυσθεις, ελπιζω παντων περιγενεσθαι
των δυσμενων, και μη προτερον αποστηναι, ε ως αυτους αυ θις υπηκοους
ειργασωμαι· τουτο γαρ και παρεδηλωσεν ειρηκως· Πεσουνται υπο τους ποδας μου.
17.36 Και η παιδεια σου κτλ. Το· Και η παιδεια σου αυτη με διδαξει, Θεοδωτιονος
εστιν, αντι του· Και η παιδεια σου ανωρθωσε με εις τελος, ειρημενον τοις Οʹ. 17.40
Συνεποδισας παντας τους επανισ ταμενους επ' εμε υποκατω μου.
Και μην ουκ
ι σμεν τον ∆αυιδ των εχθρων βασιλευσαντα· ουκουν δια του εξ αυτου κατα σαρκα
τεχθεντος η προφητεια πληρουται.
17.41 Και τους εχθρους μου ε δωκας μοι
νωτον. ̓Αντι του· εις φυγην ε τρεψας. Ιδιον γαρ φευγοντων το διδοναι τα νωτα.
17.49 ̔Ο ρυστης μου εξ εχθρων οργιλων. ̓Εν οι ς θυμος επικρατει, εν τουτοις και
οργιλοτης· ει δε εχθροι ημων ο ργιλοι εισιν, οι εχθροι ημων α ρα θυμωδεις εισιν·
θυμος γαρ αυτων, φησι, κατα την ομοιωσιν του ο φεως, και εν τωι οργισθηναι τον
θυμον αυτου εφ' ημας. 18.3,4 ̔Ημερα τηι ημεραι ερευγεται ρημα, και νυξ νυκτι
αναγγελλει γνωσιν. Ουκ εισι λαλιαι, ουδε λογοι, ω ν ουχι ακουονται αι φωναι
αυτων. Ευσεβιου. Νυξ και ημερα τεταγμενα με τρα τυγχανοντα της κατα καιρον
υποχω ρησεως, κατα τε μειωσιν και αυ ξησιν, και την προς α λληλα δια παντος
αναλογιαν φυ λαττοντα, κηρυττει δια των ε ργων τον αμ φοτερα διαστησαντα· ου
γαρ εν τοις κατα τυχην το διηνεκες, και ασυγχυτον, αλλα σοφιας ε κγονος αρμονια.
Αι δε των λογων αυτων φωναι ουκ εισι των μη ακουομενων· πανταχου γαρ της
οικουμενης δια της θεας ακουονται ουρανων τε βλεπομενων, και νυκ τος και
ημερας. Προσεχρησατο δε τοις ρη τοις τουτοις επι των αποστολων ο Παυλος· διο και
αοριστως ε φη, αλλ' ουχ ως ει ωθεν επι των προηγουμενων λεγειν· ̔Ησαιας δε
κραζει υπερ του ̓Ισραηλ. Και παλιν· Καθως προειρηκεν ̔Ησαιας. Και παλιν· Καθως γε
γραπται. Και αυ θις· Λεγει γαρ η γραφη. Συμμαχος δε σαφεστερον εξεδωκεν· Και νυξ
νυκτι αναγγελλει γνωσιν, ου ρησεσιν, ουδε
λογοις, ω ν ουκ ακουονται φωναι,
αλλ' εις πασαν την γην εξηλθεν η χος. Η κατα τον ̓Ακυλαν· ̔Ο κανων αυτων, ουδε
γαρ λογον ουδε φωνην αφιειται· Τον κανονα δε και την οικειαν ταξιν
υποδεικνυσαι, πασαν γην και θαλατταν εις την θειαν υμνωιδιαν καλου σιν. – ̔Ημερα
δε της αναστασεως τηι ημεραι του σταυρου ερευγεται ρημα, πως ο εν εκει νηι
σταυρωθεις, ενταυθα ως Θεος ανεστη, και τους νεκρους ανεστησεν. Και νυξ η προ
του σταυρου γενομενη τηι νυκτι της του Χριστου παραδοσεως τοιαυτην αναγγελλει
γνωσιν, πως εν εκεινηι δειλιων και προσευ χομενος, υ στερον δε και παραδοθεις, εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

ταυ τηι των στοιχειων δεσποτης, ω στε και νυκτα κατα το μεσον επαγειν της ημερας,
αποδε δεικται. 18.6 ̓Εν τωι ηλιωι ε θετο το σκηνωμα αυ του, και αυτος ως νυμφιος
εκπορευομενος εκ παστου αυτου, αγαλλιασεται ως γιγας δραμειν οδον αυτου.
̓Αθανασιου. Παστον την Παρθενον εκα λεσεν, εξ η ς ο νυμφιος Χριστος επορευετο,
παντος ρυπου καθαρος, απο καθαρας παστα δος προερχομενος. Παστας δε του
Χριστου η αγια Παρθενος, επειδη χωρις ανδρος τε κουσα, νυμφιον ε σχεν εικοτως
τον τικτομε νον αυτον, αορατωι δυναμει τον τοκον ενερ γησαντα. –Γιγας
ερμηνευεται επιπιπτων, λαμβανεται δε εις τον Κυριον· αυτος γαρ ηγαλλιασατο
κατα τον καιρον της οικονο μιας, την ημετεραν σωτηριαν πραγματευο μενος, και
επεπεσε ταις δαιμονικαις φα λαγξι, καταργησας αυτων καθ' ημων δυ ναστειαν.
̔Οδον δε την του Κυριου ενανθρω πησιν νοησον, εν ηι καθαπερ γιγας δια την ισχυν
την εν τωι σταυρωι και τωι θανατωι πε πραγμενην αγαλλιωμενος ε τρεχεν. ̓Αρτιως
ηγαλλιασατο εν τωι ευαγγελιωι δια την ευ ρεσιν του ενος προβατου. Ει ασε γαρ τα εν
νενηκοντα εννεα προβατα τα μη πλανη θεντα, τουτεστι τας αγγελικας δυναμεις, επι
τα ο ρη, τουτεστιν εν τοις ουρανοις, και η λ θεν επι το πεπλανημενον προβατον, και
ευ ρων αυτο ηγαλλιασατο· η ε δραμε την επ' ου ρανους οδον αγαλλιων, ει τε απο
γης εις τα καταχθονια ε δραμε. 18.8 ̔Ο νομος του Κυριου α μωμος, επισ τρεφων
ψυχας. ̓Ωρ. Ζητητεον ποτερον απο κακιας επι στρεψειεν επι την αρετην, η απο των
αισθη των επι τα νοητα· και ταχα το δευτερον· το γαρ προτερον, η εντολη πεφυκεν
ποιειν νο μον, τον ευαγγελικον δηλονοτι, ως η δη δε απο των προειρημενων
στοιχειων παιδαγω γηθεντες οι εξ εθνων, ε να ει ναι τον δημιουρ γον, διδασκονται
λοιπον και τον ευαγγελικον νομον, ως και επεστρεψε των εθνων απαντων τας
ψυχας εις την αληθειαν. –∆ια την εναπειρον περι ημας αγαπην αυτου, ου τε
πορνον, ου τε ληιστην παρατρεχει, τους α γαν αυτου φυγοντας την αγαπην, και εις
τα ε σχατα της αμαρτιας φθασαντας. 18.10 Τα κριματα Κυριου αληθινα, δε
δικαιωμενα επι το αυτο. ̓Αναγκαιον τοις δυο στιχοις τοις προτε ροις τον τριτον
προσεθηκε· τα γαρ του Θεου κριματα, τοις μεν αμαρτανουσι και παρα βαταις φοβερα
και αποζητητεα καθεστηκεν· τοις δε εργαζομενοις του Θεου τον νομον και
φυλαττουσι παντος πλουτου τιμιωτερα, δια την ελπιδα της αμοιβης, αλλα μην και
πασης ηδονης γλυκυτερα φαινεται. 18.12 Και γαρ ο δουλος σου φυλασσει αυτα, εν
τωι φυλασσειν αυτα ανταποδοσις πολλη. Σαφως ημιν και τουτο δεδηλωται εν τωι
προλαβοντι ψαλμωι, αληθινα και δικαια παρα του αληθους Θεου και δικαιοκριτου
δεδι καιωμενα λεγεται· επι το αυτο δε εστιν κατα τον αυτον λογον· ωι γαρ λογωι
εστιν αληθη, τουτωι τυγχανει και δικαια. –Ει ο δουλος σου φυλασσει αυτα, ο μη
φυλασσων, ου δου λος σου. Φυλασσει δε τα επιθυμητα του Θεου, ο επιθυμων ουκ
α λλο τι η αυτα· διο ε χει ανταποδοσιν των επι Θεου μελλομενων πολλην. 18.13,14
Παραπτωματα τις συνησει; εκ των κρυφιων μου καθαρισον με, και απο αλλοτριων
φεισαι του δουλου σου. ̔Ο δε ̓Ακυλας το αλλοτριων υπερηφανων εξεδωκεν. ̓Επι
γαρ τοις κατορθουσι το πα θος, εσθ' ο τε τουτο παρεπεται, χαυνουμενης επι τουτο
της διανοιας· και δι' ετερου παλιν εκτραχηλιζονται τροπου, οποιον το αποσ τολικον,
ι να μη τυφωθεις εις κριμα εμπεσηι του διαβολου, αναγκαιως προειπων· Και γαρ ο
δουλος σου φυλασσει αυτα, ικετευει ρυσ θηναι της υπερηφανειας· αφ' η ς αμαρτιας
ου σης μεγαλης καθαρισθεις, α μωμος ε σομαι εξ υπερηφανειας, α μα και των
κρυφιων κα θαρισθεις· νυν γαρ ου πω θαῤρω. 19.3,4 ̓Εξαποστειλαι σοι βοηθειαν εξ
αγιου, και εκ Σιων αντελαβοιτο σου· μνησ θειη πασης θυσιας σου, και το
ολοκαυτωμα σου πιανατω.
̔Ρυσθησει, φησιν, ευχαριστικως αυτωι προσαγων
θυσιαν πνευματικην· το πασης πληθος εμφαινει· ολιγης γαρ ου μιμνηται. –
Πιαινεται δε ολοκαυτωμα, ο ταν ο λωι τωι νοητωι πυρι παραδοθηι, τωι πνευματι· ε σται
δε τουτο, ο ταν οι προσφεροντες πνευματικοι τυγχανωσιν. 19.8 Ου τοι εν α ρμασι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

και ου τοι εν ι πποις.
Νοει και ι ππους τα σκιρτηματα των πα θων, εις [οι ς]
επιβαινουσιν οι δαιμονες· α ρ ματα δε την συμπνοιαν των ορμητικων πα θων, εν οι ς
παρασκευαζονται καθ' ημων. 19.10 Κυριε, σωσον τον βασιλεα σου, και επακουσον
ημων.
Νυν δε τεως ημιν τον βασιλεα σωσον ∆αυιδ. 20.7 Οτι δωσεις αυτωι
ευλογιαν εις αιω να αιωνος, ευφρανεις αυτον εν χαραι μετα του προσωπου σου.
Λεγων προς αυτον· ∆ευρο, ευλογημενος του Πατρος μου. Ωσπερ απο του Θεου Πα
τρος και Κυριου ̓Ιησου Χριστου αυτη χαρις και ειρηνη διδοται, ου τως απο Θεου και
του προσωπου αυτου· προσωπον δε Θεου, ο χα ρακτηρ της υποστασεως αυτου, μεθ'
ου ο βασιλευς ευφραινεται, πειραν τοις προσδο κωμενοις προβαλλων. Η ο τι μετα
του Θεου Λογου της εικονος, ου γενομενος ο βασιλευς, ναος αυτου χρηματιζει, και
συμμορφος αυ του γενομενος, ευφραινεται. 20.9 Ευρεθειη η χειρ σου πασιν τοις εχ
θροις σου, η δεξια σου ευ ροι παντας τους μισουντας σε. Ευεργεσια εστιν αμαρτιων
εκπεσειν και εννοιων πονηρων· σπερμα γαρ αμαρτιας λο γισμος πονηρος. 21.4 Συ
δε εν αγιωι κατοικεις, ο ε παινος ̓Ισραηλ. ̓Εντευθεν μανθανομεν ο τι αυτοεπαινος
εστιν ο Κυριος και επαινουμενος υπο του ̓Ισραηλ, η αυτος ε παινος ω ν. 21.7 ̓Εγω
δε ειμι σκωληξ. ̔Ως εκ προσωπου του σαρκωθεντος Θεου λεγει, ει και μη κατα την
Θεοτητα λαμ βανομενον, αλλα κατα το φαινομενον και το ταπεινον της σαρκος, το·
̓Εγω ειμι ο σκωληξ. 21.19 Αυτοι δε κατενοησαν, και επει δον με. Ψηλαφωντες,
κατα το εικος, α παν αυτου το σωμα και αναμετρουντες ε καστον των οστεων, ι να
ι δοιεν ου τους η λους πηξαι χρη. 21.21 ̔Ρυσαι απο ρομφαιας την ψυχην μου. Και
προς την αγιαν θεοτοκον ο Συμεων φησι· Και σου δε αυτης την ψυχην διελευ σεται
ρομφαια. Και εκ χειρος κυνος την μονογενη μου. ̔Ενικως δε νυν, ου ς ει πεν α νω
κυνας, δια το γενος καλει. –Μονογενη δε την ιδιαν ψυχην ει πεν, ως μονην
αμαρτιαν μη γνου σαν· αλλα και ο τι μονη δια παντος ει χε του Θεου Λογου την
ε νωσιν. Ταχα δε την παραστασαν εκκλησιαν αυτωι λεγει μονο γενη, μη ε χουσαν
σπιλον η ρυτιδα, εκ των αμωμων τελειως συμπληρωμενην, ω ν κατα προκοπην εις
διαφορα ταγματα διηι ρημενην· εξηκοντα μεν εισι βασιλιδες, ογ δοηκοντα δε
παλακαι, και νεανιδες ω ν ουκ ε στιν αριθμος· υπερ δε πασας εστι περισ τερα τελεια,
μονογενης ου σα τηι μητρι τηι α νω ̔Ιερουσαλημ. 22.1,2 Κυριος ποιμαινει με, και
ουδεν με υστερησει. Εις τοπον χλοης, εκει με κα τεσκηνωσεν, επι υ δατος
αναπαυσεως εξε θρεψε με.
Τελειος ο κατ' εικονα Θεου και ομοιω σιν
γνωριζομενος, ωι και βασιλευς, αλλ' ου ποιμην επιγραφεται Κυριος· ο δε προκοπτων
εν εισαγωγηι, προβατον κληθειη Θεου, και ποιμαινεται υπ' αυτου, και το ευαγγελιον
νεμεται, και πινει υ δωρ, ου ο πιων ου διψαι· ου πω δε της αληθινης αμπελου τον
οι νον, και αναπαυεται δια λυτρου παλιγγενεσιας, αποτιθεμενος το των
αμαρτηματων φορτιον. Και α λλως δε ο το πραον και ευσταθες κα τορθωσας
Χριστου, υπ' αυτου ποιμαινεται επι την χλοην, η τις εστιν ηθικη διδασκαλια, εν ωι
κατεσκηνωσε με, φησιν, αλλ' ου κα τυκισε. Και αλλαχου δε, φησιν· αυτος ποι μαινει
ημας εις τους αιωνας. Ορα δε και νοει την χλοην, και νοητον αυτης τοπον, και
νοητον αναπαυσεως υ δωρ, τωι ε τι ποι μαινομενωι διδομενον, ε ως λογικης
τραπεζης, και ποτηριου μεταλαβειν τις δυνηθειη. Ει ε τι τι μη αποκτεινον γραμμα,
εκεινο ε σται χλοη· ποιμαινομενουσι δε πνευματικως τρα πεζα ητοιμασμενη, τοις
υπομενουσι τας θλι ψεις. 22.3 Την ψυχην μου επεστρεψεν, ωδη γησε με επι τριβους
δικαιοσυνης, ε νεκεν του ονοματος αυτου. ̓Επεβη γαρ ω σπερ ο ποιμην, και προε
τριψε τριβους, ως ιδιου αυτου προβατου τοις ι χνεσιν επακολουθειν. ∆ικαιοσυνη
μεν ου ν η πρακτικη των δικαιων ε ξις, η ς αι κατα την ενεργειαν τριβοι. Ει δε
δικαιοσυνην ει ποι τις την γενικην αρετην, τριβους ερει ταυ της τας κατ' ει δος
αρετας, εφ' α ς οδηγει τον την αυτου προσηγοριαν επιγραφομενον. Την ψυχην μου,
φησιν, επεστρεψε, πλανη θεισαν εκ των οικειων η καταπεσουσαν· η εκπεσουσαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

την ψυχην επιστρεφει ο Κυριος, και αποκαθιστησι μετα το ποιμαναι, και εις τοπον
χλοης κατασκηνειται· ει τα επισ τρεψας οδηγει επι τριβους δικαιοσυνης και αρετης.
22.4 ̓Εαν γαρ και πορευθω εν μεσωι σκιας θανατου, ου φοβηθησομαι κακα. Λεγοις
δ' α ν και σκιαν θανατου τον φυ σικον τε και κοινον θανατον τωι της ψυχης θανατωι
διαστελλομενον· καθο λελεκται η ψυχη η αμαρτανουσα αποθανειν, ως ο πισ τευων
εις τον υιον του Θεου ου μη αποθα νειται εις τον αιωνα, μεταβεβηκως απο του
θανατου εις την ζωην· σκιαν γαρ ουχ υπο μενουσι θανατου, η κινδυνους, η
σωματος λυσιν. 22.5
̔Ητοιμασας ενωπιον μου τραπεζαν, εξεναντιας των
θλιβοντων με· ελιπανας εν ελαιωι την κεφαλην μου, και το ποτηριον σου μεθυσκον
ως κρατιστον.
Τι βουλεται το· εξεναντιας των θλιβον των με; Εχει τι μυστηριον
αποῤρητον, ι να τις ευ χηται θλιβεσθαι. ̓Επινοει μοι, ω σπερ επι των αγωνων των
μεγαλων α θλους επι κειμενους καθ' ε καστον αγωνισμα, ου τως καθ' εκαστην
θλιψιν· ηνικ' α ν θλιβον παρηι, και αι θλιβουσαι δυναμεις, αι αντικειμεναι, νοει μοι
ητοιμασμενην τραπεζαν πνευμα τικην και νοητην, δια ταυτην την θλιψιν. ̔Οσακις
γουν εαν θλιβηις, τοσαυτακις και τραπεζα σοι παρατιθεται πνευματικη. Μο νον ε χε
οφθαλμους τους βλεποντας τραπε ζας μου, ι ν' ευχαριστων λεγηις μετα του
αποστολου· Ου μονον δε, αλλα και καυχω μενοι εν ταις θλιψεσιν. ̓Εν αρχαις δε εφασ
κομεν τον εκ προκοπης ο ντα κατασκηνουν εις τοπον χλοης· επει ου ν ο προκοπτων
κα ν επι το τελος φθασειεν, ουκετι μεινας προ βατον, αλλα λογικος αναδειχθεις,
τραπεζαν ε χει λογικων τροφων, ηυτρεπισμενην υπο Κυριου ... ̓Επιστησον δε, ει
και ο σον τις εστιν εν τωι βιωι τουτωι, δι' εσοπτρου και δι' αι νιγματος την αληθειαν
βλεπων, προβατον εστιν υπο ποι μενι αγομενον· μεταβας δε επι τον μελλοντα
αιωνα, προσωπον προς προσωπον προσβαλ λων τηι αληθειαι, πνευματικηι προσβαλλει
τραπεζηι, κατα το· Καγω διαθησομαι υμιν δια θηκην, εσθιειν και πινειν επι της
τραπεζης του Πατρος εν τηι αληθειαι. Οθεν και το· ητοιμασας, ει ρηται, απεντευθεν
γαρ ητοι μασεν ο Θεος α ο οφθαλμος ουκ ει δεν κτλ. Και το· ενωπιον δε μου, δηλοι
πεφανερωσθαι μοι και εγνωσθαι μοι την τραπεζαν, εξεναν τιας των θλιβοντων με,
πολλων εχθρευειν μοι βουλομενων. Και δια τουτων θλιβοντων με ανιστασθαι με
ισχυρως προς αυτους ο Κυ ριος θελων, ητοιμασεν ενωπιον μου τραπε ζαν, εν ηι
επικειται στερεα τροφη, ι να ταυ της αθλητικως εμφορηθεις, αντιστηναι γεν ναιως
προς τους θλιβοντας δυνηθω. Και γαρ ο τε αγαθων τελειων τυγχανομεν, ισχυρους
και πλειονας ε χομεν τους αντικειμενους, ηι φησιν ο αποστολος· Θυρα γαρ μοι
ανεωιγεν μεγαλη και οι αντικειμενοι πολλοι. –Ου
δε απο Κυριου λιπαινεται εν
ελαιωι η κε φαλη, ερει· Ελαιον δε αμαρτωλου μη λι πανατω την κεφαλην μου, ως
απο Θεου χριομενος ελαιωι αγαλλιασεως Χριστος. Οι μαι δε ο τι και νηστευων
ου τως αλειφεται την κεφαλην, και το προσωπον νιπτεται. – Και επει μη μονον
τραπεζαν κτλ. 22.6 Και το ε λεος σου καταδιωξεται με πασας τας ημερας της ζωης
μου, και το κατοικειν με εν οι κωι Κυριου εις μακροτητα ημερων. Τις εστιν ο
καταδιωκων ε λεος; Χριστον Θεου δυναμιν ε μαθον και Θεου σοφιαν απο του
αποστολου, και ο τι εγεννηθη ημιν σοφια απο Θεου, δικαιοσυνη τε και αγιασμος και
απολυτρωσις. Αυτος λεγει· ̓Εγω ειμι η οδος και ζωη και αληθεια. Μαθετε ο τι αυτος
εστιν και ο ε λεος ο διωκων· ε μψυχος ε λεος σε διωκει. Τους ε λαττον φευγοντας
κατα λαμβανει και κρατει, και εις την εκκλησιαν αυτους α γει, ι να ελεησηι και
οικησωσιν εις τον οι κον Κυριου, εις μακροτητα ημερων, και εις την εν ουρανοις
αγιαν εκκλησιαν, και μακρημεροι γενωνται. 23.1 Του Κυριου η γη και το πληρωμα
Ταυτην λεγει την
αυτης, η οικουμενη και παντες οι κατοι κουντες εν αυτηι.
οικουμενην, εν ηι ηυ φραινετο συντελειωθεις. 23.4 ̓Αθωος χερσι και καθαρος τηι
καρδιαι. Πολλακις ελεγομεν περι της επαρσεως των χειρων· επηιρεν Μωυσης τας
χειρας, και κατισχυσεν ο ̓Ισραηλ, ο τε δε καθηκεν τας
χειρας κατισχυσεν ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

̓Αμαληκ. Και· ̓Επαιροντες οσιους χειρας χωρις οργης και διαλο γισμου. Και· Επαρσις
των χειρων μου, θυσια εσπερινη. Ει ποιμι α ν ου ν ο τι αι χειρες ημων αι πραξεις
ημων εισιν, αι κατα θεοσεβειαν· εαν θησαυριζωμεν εν ουρανοις, ε χομεν τας χειρας
επηρμενας προς τον Θεον, και νικω μεν τον εχθρον. Οταν δε ημων αι χειρες κατω
γενωνται, αναγκη ημας νικασθαι. Οταν ου ν επαιρω τας χειρας μου προς τον Θεον,
και δια των χειρων της ψυχης υψωμαι προς αυτον, νικαται υπ' εμου ο ̓Αμαληκ, και
ουδαμου εστιν· ουκουν δει επαιρειν χει ρας προς ναον α γιον του Θεου· ο ναος δε
του Θεου δοξα εστι του Θεου. ββ. 637. 23.10 Τις εστιν ου τος ο βασιλευς της δοξης;
Κυριος κραταιος και δυνατος, Κυριος των δυναμεων. Εικοτως η Παντοκρατωρ
φωνη του Σω τηρος κατηγορηθειη· ει γαρ παντα δι' αυ του γεγονεν, και αυτος εστιν
προ παντων, και τα παντα εν αυτωι συνεστηκεν, κρατει τε προνοητικως των δι'
αυτου παντων γε γενημενων, και προ παντων εστιν των εν αυτωι συσταντων,
ακολουθως Παντοκρατωρ λεγεται· αυτου γουν εστιν προσωπον λεγον εν Ζαχαριαι·
Ου τως λεγει Κυριος Παντοκρα τωρ· ̓Οπισω δοξης απεστειλε με, και γνωσηι ο τι
Κυριος Παντοκρατωρ απεσταλκε με προς σε. Παντοκρατωρ γαρ υπο Παντοκρατορος
αποστελλομενος ο Υιος εστιν, υπο Πατρος πεμπομενος. ̓Αριδηλοτατα δε εν τηι
̓Ιωαννου ̓Αποκαλυψει, Παντοκρατωρ ο Σωτηρ λεγε ται. Ταδε γαρ λεγει Κυριος, ο
μαρτυς ο πισ τος και αληθινος, ο η ν και ο ω ν και ο ερχο μενος Κυριος, ο Θεος ο
Παντοκρατωρ. ̓Αναμ φισβητητως ταυτα περι του Υιου ει ρηται. 24.4 Μνησθητι των
οικτιρμων σου.
Οποιος γαρ ποτε, εαν ηι ο α νθρωπος, ελεου χρηιζει του απο Θεου.
24.19
Ιδε τους εχθρους μου, ο τι επλη θυνθησαν, και μισος α δικον εμισησαν με.
Οι τους δικαιους ως δικαιους μισουντες, μισος α δικον μισουσιν αυτους. 24.21
Λεγοις δ' α ν και
Ακακοι και ευθεις εκολλωντο μοι, ο τι υπεμεινα σε, Κυριε.
α λλους ακακους τους εστερημενους κακιας, η τους απλωστερους· ευθεις δε, τους
τελειους· η ακακους τους εξ ανθρωπων, ευθεις δε αγγελους υπερ αυτων. 25.4 Ουκ
εκαθισα μετα συνεδριου μα ταιοτητος, και μετα παρανομουντων ου μη εισελθω.
Λεκτεον ταυτα προς τους θεωρουντας ιπ ποδρομιας και θεατρα, ε τι δε και προς τους
γενομενους κοινωνους των αιρεσεων. 25.8 Κυριε, ηγαπησα ευπρεπειαν οι κου σου,
και τοπον σκηνωματος δοξης σου. Τοπος Κυριου, ειρηνη ψυχης· εγεννηθη γαρ,
φησι, εν ειρηνηι ο τοπος αυτου. 25.11 ̓Εγω δε εν ακακιαι μου επορευθην. ̔Ο την της
ψυχης απαθειαν προθυμως διαφυλαττων, ταυτα λεγει τα ρηματα.
26.6
̓Εκυκλωσα, και ε θυσα εν τηι σκηνηι αυτου θυσιαν αλαλαγμου. Ει ο κυκλωσας θυει,
θυσια δε εστιν πνευ μα συντετριμμενον, ο συντριψας την εαυτου ψυχην κυκλον
αυτην πεποιηκε, σχημα γω νιας μη ε χουσαν επιδεχομενον φθοραν και την
αφροσυνην αυτην, η , φησι Σαλωμων, ταις γωνιαις παρεδρευει. Και το κατελθον δε
επι τους παιδας ̓Ιωβ πυρ των τεσσαρων η ψατο γωνιων του οι κου. Ορα, μη πνευμα
ει χε και πυρ κατα σφαλμα ε τερον, το κα τελθον επι τα παιδια. 26.12 Και εψευσατο
η αδικια εαυτηι. ̓Εν καιρωι συκοφαντιας ταυτα λεκτεον. 26.13 Πιστευω του ιδειν τα
αγαθα Κυ ριου εν γηι των ζωντων. Αυτος μεν ο Θεος εστιν εν τωι ουρανωι· τα δε
αγαθα αυτου εν τηι γηι των ζωντων. 26.14 ̔Υπομενον τον Κυριον, ανδριζου, και
κραταιουσθω η καρδια σου.
Αυτη εστιν η ανδρεια και κραταια καρ δια, η μη
ε χουσα λογισμους και δογματα ψευδη. 27.1 Μηποτε παρασιωπησηις επ' εμοι, και
ομοιωθησομαι τοις καταβαινουσιν εις λακκον. Του νου λακκος η α γνοια εστιν, εις
η ν εμ πιπτει, παρασιωπησασης αυτωι της του Θεου σοφιας, και μη λεγουσης το· ̓Ιδου
παρειμι. 27.5
Οτι ου συνηκαν εις τα ε ργα Κυ ριου και εις τα ε ργα των χειρων
αυτου. Ουδεις γαρ μη νοησας τα ε ργα του Κυ ριου, α μεμπτος εστιν, περι ω ν λεγει
Θεος· ̓Αληθινα τα ε ργα αυτου. Και παλιν· Οι ουρανοι διηγουνται δοξαν Θεου·
ποιησιν δε χειρων αυτου εναγγελλει το στερεωμα. Πανυ γαρ καταδηλα εστιν, ως
απ' αυτης της κτι σεως και των δημιουργηματων αναλογως δυνασθαι τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

γενεσιουργον θεωρειν· δια τουτο ου ν ου τοι κολαζεσθωσαν. 27.6,7 Ευλογητος
Κυριος, ο τι εισηκουσε της φωνης της δεησεως μου. Κυριος βοη θος μου και
υπερασπιστης μου, επ' αυτωι η λπισεν η καρδια μου, και εβοηθηθην, και ανεθαλεν η
σαρξ μου. Ευξαμενος κακα ανθρωποις, ευλογει τον Θεον, ο τι εισηκουσεν αυτου·
αλλα τα ειρη μενα νοεισθω, ο τι ευ χεται μετανοιαν και διορθωσιν τοις ημαρτηκοσι.
–Και ανεθα λεν η σαρξ μου. Ποια σαρξ; περι η ς ει ρη ται, ο τι ο ψεται πασα σαρξ το
σωτηριον του Θεου· η γαρ εις αυτον, φησιν, ελπις προ ξενος μοι της προμηθειας
ταυτης εγενετο, διο δη της δια την φυγην κακουχιας απαλ λαγεις, ανεθαλον τε και
η νθησα, και την εκ της ευθυμιας ευεξιαν απελαβον.
28.1 ̓Ενεγκατε τωι Κυριωι
δοξαν και τιμην.
Τιμη εστιν Θεου σεβασμιος αποδοχη μετ' ευχαριστιας. 28.9
Φωνη Κυριου καταρτιζομενου ελα φους, και αποκαλυψει δρυμους.
Ανευ φωνης
Κυριου ουκ α ν γενοιτο τις ε λαφος διαφθειρων τους ο φεις· οποιος η ν ο Παυλος,
κατα ανθρωπων θηριομαχων εν ̓Εφεσωι. –Και αποκαλυπτων δρυμους, εν οι ς· Αι
αλωπεκες ει χον φωλεους, και τα πετεινα του ουρανου κατασκηνωσεις· ο δε υιος
του ανθρωπου ουκ ε χει που την κεφα λην κλινηι. 29.1 Οτι υπελαβες με, και ουκ
ευ φρα νας τους εχθρους μου επ' εμε. Τους μεν πρακτικους υπολαμβανει ο Κυ ριος
δια των αρετων· τους δε επιπλεον προ κεκοφοτας δια της φυσικης θεωριας· εφ' οι ς
ουκ ευφραινεσθαι λεγονται οι εχθροι. Αι μεν γαρ φευγουσι την κακιαν· η δε τα
ψευδη δογματα διελεγχει, γνωσις ου σα Θεου πνευ ματικη. Το δε· υπελαβες, αντι του
μετεω ρισας. ̓Ανθ' ου ̓Ακυλας ει πεν· ̓Ανεσωσας με.29.3 Κυριε, ο Θεος μου,
εκεκραξα προς σε, και ιασω με.
Μακαριος ο την εν βαθει πληγην εαυτου
γνωριζων, ως δυνασθαι τωι ιατρωι προσιεναι, και λεγειν· Ιασαι με, Κυριε. Και εγω
ει πα· Κυριε, ελεησον με, ι ασαι την ψυχην μου. Νυν δε τυχων της ιατρειας,
ευχαριστει. Εστι δε ο Θεος των δι' αγαπην οικειωθεντων αυτωι. 29.7 ̓Εγω δε ει πα·
̓Εν τηι ευθηνιαι μου ου μη σαλευθω εις τον αιωνα.
Πνευματικη δε ευθηνια, ο ταν ο
σπορος του ̓Ιησου εκατονταπλασιος γινηται, εν ηι τις μενων βεβαιως, ταυτα δι'
ε ργων φησιν. Στιχθειη δε και εις το· Ει πα. Τι δε ει πα; ο τι ει εν τοιαυτηι γινομαι
ευθηνιαι, ου μη σα λευθω. ̔Ο δε Συμμαχος ου τως· ̓Ηρεμιαι μου, φησιν, το γαληνον
και αταραχον εμφαινων της καταστασεως. 29.8 Κυριε, εν τωι θεληματι σου παρε
σχου τωι καλλει μου δυναμιν, απεστρεψας δε το προσωπον σου, και εγενηθην
τεταραγ μενος. ̓Ωριγενους, Βασιλειου. Κατα μεν ου ν συμ μετριαν και αρμονιαν των
της ψυχης θεωρη ματων, ε νιοι των σοφων το καλλος ενοησαν· κατα δε το
αποτελεστικον των υπερβαλλο μενων εκ θεωρητικων αρετων, την ισχυν
νενοηκασι. Πλην ι να και καλλος επιγενηται τηι ψυχηι, και δυναμις των δεοντων
επιτελε στικη, θειας εις τουτο χαριτος χρηιζομεν. – ̓Αποστρεφει δε το προσωπον ο
Θεος, εκδι δους πειρασμους, επι το γνωσθηναι την εν αυτοις καρτεριαν· υπο δε της
υπερεχουσης παντα νουν ειρηνης φρουρουμενοι, νικωμεν την ταραχην και
συγχυσιν των παθων. ̓Επει ου ν αντικειται, τωι μεν θεληματι του Θεου η
αποστροφη, τωι δε καλλει και τηι δυναμει η ταραχη, ει η α ν η ταραχη αι σχος και
ασθενεια ψυχης εκ της απο Θεου αλλοτριω σεως, δει ου ν ε τοιμον ει ναι, και μη
ταραχ θηναι· ει ρηται γαρ· ̔Ετοιμασθην, και ουκ εταραχθην. 29.10 Τις ωφελεια εν
τωι αι ματι μου, εν τωι καταβηναι με εις διαφθοραν;
Η και ου τως· πολλα μεν
ωφελησεν ο Σωτηρ, λυτρον δους αντι πολλων την ψυ χην. Ηυδοκησεν γαρ ο Πατηρ
τηι εκχυσει του αι ματος του αμνου αυτου, αρθηναι την αμαρτιαν του κοσμου,
ρυσθεντος εκ της α μαρτιας της αναστροφης πατροπαραδοτου.
Προς δε τους
επιμειναντας δυσσεβειαι και τηι κακιαι, η του Σωτηρος διαφθορα, τουτεστι της
σαρκος η φυσις, η ο ν υπεμεινε θανατος, ανονητος ει ναι δοκει. 30.13 ̓Επελησθην
ωσει νεκρος απο καρ διας. Νεκρος μεν απο καρδιας εστιν ο εστερη μενος γνωσεως·
νεκρος δε απο ψυχης ο εστερημενος αρετων. 30.24,25 ̓Αγαπησατε τον Κυριον, παν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

τες οι ο σιοι αυτου, ο τι αληθειας εκζητει Κυριος, και ανταποδιδωσι τοις περισσως
ποιουσιν υπερηφανιαν. ̓Ανδριζεσθε, και κρα ταιουσθω η καρδια υμων, παντες οι
ελπι ζοντες επι Κυριον. Ευσεβιου. ̓Εξ ω ν αυτος ε τυχεν ευεργε σιων, μη μονος
απολαυσαι της παρα του Θεου σωτηριας βουλομενος, μετα πολλων δε σωθηναι,
προτρεπεται, τοις πασιν επιφω νων, αγαπαν τον Θεον, και μηδεν ε τερον πραττειν η
τηι αγαπηι του Κυριου εαυτους ανατιθεναι, και τουτο πραττειν μετα αλη θειας,
γνησιως και καθαρως, αλλα μη επι πλαστως, μηδε μεθ' υποκρισεως, λεγει ο τι
αληθειας εκζητει Κυριος· πεπεισθαι δε χρη,
φησιν, υμας τους τωι Θεωι
καθωσιωμενους, ως ε σται τις καιρος της του Θεου δικαιο κρισιας, εν ηι αποδωσει
ταπιχειρα ω ν πρατ τουσιν επι του παροντος οι τον Θεον μη ειδο τες, οι μηδε
μετριως, αλλ' εις υπερβολην αλαζονευομενοι· ου ς ου χρη φοβεισθαι, εις το τελος
αυτων αφορωντας, αλλ' ανδριζεσ
θαι και κραταιουσθαι τους λογισμους, την
διανοιαν εδραιαν και στερεαν κεκτημενους, και την ελπιδα επι Κυριον τιθεμενους.
31.4 ̓Εστραφην εις ταλαιπωριαν εν τωι εμπαγηναι α κανθαν. Τας βιωτικας απατας
τε και μεριμνας ακανθας εκαλεσεν ο σωτηρ. Τοιαυτηι τις ακανθηι περιπεσων
ταλαιπωρει, οικτρος δε τις γινεται, κατα τροπην και φυσει τοιουτος υπαρχων. 32.6
Τωι Λογωι Κυριου οι ουρανοι εστε ρεωθησαν, και τωι Πνευματι του στοματος αυτου
πασα η δυναμις αυτων. Στομα Θεου το Πνευμα το α γιον. –Οι γαρ προφηται δι'
αυτου λαλουντες ε λεγον, ο τι το στομα Κυριου ελαλησε ταυτα, η γουν το Πνευμα
το α γιον. – ̓Αγγελων ου ν την μεν εις το ει ναι παροδον ο δημιουργος Λο γος
παρεχετο· τον αγιασμον δε αυτοις το
Πνευμα συνεπεφερεν, –Ου γαρ νηπιοι
κτισθεντες, τηι κατ' ολιγον μελετηι της του Πνευματος υποδοχης γεγονασιν α ξιοι,
αλλ' εν τηι πρωτηι συστασει και τωι οιονει φυρα ματι της ουσιας αυτων
συγκαταβληθεισαν ε σχον την αγιοτητα. ∆ιο και δυσμεταθετοι προς κακιαν εισιν
ευθυς, οιονει βαφηι τωι αγιασμωι στομωθεντες.
33.9 Γευσασθε, και ι δετε ο τι
χρηστος ο Κυριος. Ει γευστος εστιν ο Κυριος, δια της πισ τεως εστι γευστος· και ει
χρηστος, δια της γνωσεως εστι χρηστος. 34.8 ̓Ελθετω αυτοις παγις η ν ου γινωσ
κουσι, και η θηρα η ν ε κρυψαν, συλλαβετω αυτους, και εν τηι παγιδι πεσουνται εν
αυτηι. ̓Αντεστραφη γαρ εις κεφαλην των πονη ρων η παγις. Θηρευσαντες γαρ τον
α νθρω πον εις θανατον, αντεζωγρευθησαν, και τωι θανατωι παραδιδονται. ̔Ο ταφος
ο δεσποτι κος, εν ωι ενομιζον κρυπτειν ως νεκρον τον Σωτηρα, και εν αυτωι γαρ
̓Ανασταντες μαρτυρες α δικοι, α ουκ
συνεληφθησαν, ως εν παγιδι. 34.11
εγινωσκον, επηρωτων με. Οι ανασταντες μαρτυρες α δικοι κατα του Σωτηρος
ε λεγον· Ου τος ει πεν· Λυσατε τον ναον τουτον, και εν τρισιν ημεραις εγερω αυτον.
Τουτο δε αυτο· ουκ εγινωσκον, πως ε λεγεν; δυναται γαρ το ρητον τουτο και επι του
Σωτηρος λαμβανεσθαι, η ταχα και ο λος ο ψαλμος. ̓Αφ' εαυτων μεν οι α νθρωποι
ου γινωσκουσι την κακιαν, ερωτωμενοι δε υπο των εχθρων δια των λογισμων, εις
γνωσιν ε ρχονται της κακιας. Νυν δε την πειραν λεγω· λεγεται γαρ και η πειρα
γνωσις· Εγνω, φησιν, ̓Αδαμ την γυναικα αυτου. – Συκοφαντιαν, φησιν, υπεμεινα,
α μηδε ελο γισαμην κατηγορουμενος· επειδη γαρ υπο του φθονου ηλεγμενος, ο σα
Σαουλ τυραννη σειεν υπωπτευεν, και τουτου χαριν πολεμον
διετελει, χωραν
λαβων ο εβασκαινον τας κατ' αυτου συκοφαντιας ...... τουτους μαρ τυρας ονομαζει
ψευδεις, εκ τουτων και οι Ζηφαιοι και ε τεροι προ τουτων πολλοι. Παρατεινον το
ε λεος σου τοις γι νωσκουσι σε, και την δικαιοσυνην σου τοις ευθεσι τηι καρδιαι. Η
ταχα οι μεν την γνωσιν μονην ε χον τες, τουτεστι την πιστιν, ελεωι δικαιουνται και
σωζονται· οι δε και το ευθες εν πραξεσι, τον της δικαιοσυνης απολαμβανουσι στεφα
νον· πλην ει παρατεινεται το ε λεος τοις γι νωσκουσι τον Θεον, τοις μη γινωσκουσιν
αυτον προσκαιρον ε σται. 35.12 Μη ελθετω μοι πους υπερηφανιας, και χειρ
αμαρτωλων μη σαλευσαι με.
Οι δε μεντοι ο θειος λογος ταις λεγομεναις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

μεταφοραις χρησθαι, ω σπερ ενταυθα. Της υπερηφανιας, ου ζωου ποδωτου, αλλ'
ε ξεως ου σης, ποδα ωνομασεν· ο ου ν ευ χεται, τουτο εστιν· μη γενοιμην
υπερηφανος, μηδε κτη σαιμην χειρα και πραξιν αμαρτωλου. Ταυτα γαρ σαλευειν
ει ωθε, και μετακινειν της πα ρα τωι Θεωι στασεως τους εις το σκοτος το εξωτερον
εξωθησομενους. ∆ιο επαγει· 35.13
̓Εκει ε πεσον παντες οι εργασαμε νοι την
ανομιαν, εξωσθησαν, και ου μη δυ νωνται στηναι. Ενθα οι σαλευθεντες πιπτουσι. –
Η εκει, τουτεστιν εν τωι μελλοντι βιωι, κατα το· ̓Εκει ε σται ο κλαυθμος, και το·
Γυμνος απελευσο μαι εκει.
Επεσον παντες, τουτεστι πεσουν ται ουκετι
επιτρεπομενοι ενεργειν ως προτε ρον. Ου δει δε ξενιζεσθαι, ει το μελλον ως η δη
γεγονος λεγει· οι ον αντι του εξωσθησον ται το εξωσθησαν. ̔Ο γαρ προφητικως
προο ρων τα εσομενα, ου τως αυτα βλεπει ως παν τως γενησομενα· τουτου χαριν, ως
η δη γενομενα, αυτα διοριζεται. ∆ει δε α ρα προ σιοντας Θεωι, των μεν αγαθων
ποιεισθαι την αι τησιν, παραιτεισθαι δε το αλωναι ψυχι κοις αῤρωστημασι, και το
υπο χειρα γενε σθαι διαβολικην, την αει σαλευουσαν και τους εσταναι δοκουντας, ει
ραιθυμουντες ευρισκοιντο, ουκ εωσαν στηναι τους δια πλειστην ο σην ασεβειαν
εξωσθεντας παρα Θεου· ο δη πεπονθε και ο κατα σαρκα ̓Ισραηλ, πεπαρυνηκε γαρ
αφορητως εις Χρι στον. 36.1,2 Μη παραζηλου εν πονηρευομε νοις, μηδε ζηλου τους
ποιουντας την ανο μιαν. – Οτι ωσει χορτος, ταχυ αποξηραν θησονται, και ωσει
λαχανα χλοης, ταχυ αποπεσουνται.
Οτι ωσει χορτος τροφη κτηνων εστιν, τον
ταχρωμενων αυτων, τηι δοξηι, τωι
αυτον τροπον και οι πονηρευομενοι των κα
πλουτωι, τηι ευτυχιαι· οιονει γαρ εσθιουσιν αυτους, ω σπερ χορτον, οι κολακευοντες.
Και τα λαχανα δε τα της χλοης επ' ολιγον ανθει, ει τ' ευθεως πιπτει· ει ου ν
προσκαιρος ο χορτος και το λαχανον, ει δε αμαρτωλοι τουτοις απεικα ζονται,
προσκαιροι α ν ει εν. Παλιν ει λαχα νον και χορτος επισυμβαινει τηι γηι, χορτωι δε και
λαχανωι ομοιουται η κακια, επισυμ βατη α ρα η κακια. Ου δει τοινυν ταυτα ζη λουν,
ω ν τα μεν επ' ατιμιαι ριπτεται, τα δε πυρι παραδιδοται, της ακμης της προσκαιρου
παυσαμενης, ως τα χλοης λαχανα, α την χρησιν εν τωι χλοαζειν ε χουσι. 36.6 Και
εξοισει ως φως δικαιοσυνην σου.
Φως δικαιοσυνης, γνωσις· επει δικαιο συνη
κανων εστιν αρετων. 36.11
Οι δε πραιεις κληρονομησουσιν γην, και
κατατρυφησουσιν επι πληθει ειρηνης. Τρυφη δικαιου, πληθος ειρηνης· πληθος δε
ειρηνης εστιν απαθεια ψυχης μετα γνω σεως των ο ντων αληθως. 36.18 Γινωσκει
Κυριος τας οδους των α μωμων. Τας της ψυχης ημερας, αι τινες γινονται υπο τωι
ηλιωι της δικαιοσυνης. 36.19 ̓Εν ημεραις λιμου χορτασθησονται, ο τι οι αμαρτωλοι
απολουνται. ̓Εν τωι αυτωι καιρωι αμαρτωλοις λιμος η ν, ̓Ηλιαν δε α γγελος και
κοραξ και χηρα ε θρε ψαν. Ου τως τοις ακουουσι των λεγομενων και ποιουσι τα
προστασσομενα, ουκ ε σται αφορια, ουδε λιμος του ακουσαι λογον Κυ ριου, αλλ'
εντελειται νεφελαις του βρεξαι επ' αυτοις, και εν τωι ενεστωτι πονηρωι αιωνι ου
καταισχυνθησονται· και ο ταν ε λθηι νυξ, ο τε ουδεις δυναται εργαζεσθαι, εξ ω ν συ
νελεξαν ε ργων, τρυφησονται, διπλουν εν τηι ε κτηι το μαννα συναγοντες, και επι
του πα ροντος αρκουν και εις τον μελλοντα αιωνα, ο τε οι ζητουντες τας δοξας τας
κοσμικας, οι εαυτους υψουντες, εκλειψουσι και ταπεινω θησονται· διο επαγει ο τι οι
αμαρτωλοι απο λουνται. 36.21 ∆ανειζεται ο αμαρτωλος και ουκ αποτισει· ο δε
δικαιος οικτειρει και διδοι. Σαφεστερον δε ει πεν· ε καστος ημων δε χεται παρα
Θεου πλειστας ο σας και μεγα λας ευεργεσιας, αισθητας τε και νοητας· αλλ' εαν τις
ηι φιλαμαρτημων και ασχετως απονενευκως εις φιληδονιαν, τηι τυρβηι των εν τωιδε
τωι κοσμωι πραγματων, τον εαυτου κατακαυσας νουν, πολλα παρα Θεου δανει
σαμενος, ουδεν αποτισει, τουτεστιν ου προ σοισει την υπακοην, ου καρποφορησει
την αρετην· αλλ' ουδε ω σπερ τινα τοκον κα ταθησει τωι Θεωι την επιεικειαν, ου δογ
ματικης ευτεχνιας επιμελησεται· μενει δε σκληρος και α καρπος· πλην κα ν ει ου τω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

διατεθειη, φησιν, ο δικαιος και αγαθος, δη λονοτι Θεος, ου παυσεται του κατοικτει
ρειν αυτον, και διδοναι τα παρ' εαυτου, ι να λοιπον λεγηται προς αυτον. Η του
πλουτου της χρηστοτητος αυτου και της ανοχης και της μακροθυμιας καταφρονεις;
και τα εξης. 36.23 Και την οδον αυτου θελησει. ̔Οδος Κυριου, ψυχη καθαρα. 36.25
Και ουκ ει δον δικαιον εγκαταλε λειμμενον.
Ουκ ει πεν· εγκαταλειφθεντα, αλλ'
εγκα ταλελειμμενον, τουτεστιν ε ως η ξω, ο τι γαρ εγκαταλιμπονται οι δικαιοι προς
καιρον, δοκιμης χαριν. ̔Ο Κυριος προς τον ̓Ιωβ· Μη με οι ου α λλως σοι
κεχρηματικεναι η ι να αποφανηις δικαιος. Ουδε σπερμα αυτου ζητουν α ρτους. Ει
η δικαιοσυνη αρετη εστι, τα σπερματα των αρετων και αυτα αρεται. Καλως το
σπερμα της αρετης, ο περ εστιν η αρετη, ου ζητει α ρτους· α ρτον δε λεγει την
γνωσιν, η τις ουχ υστερει εν τωι σπερματι του δικαιου (σπερμα δε δικαιου τροπικως
ο λως ει ρηται, το καταβαλλομενον εν ταις ψυχαις των α κουοντων), σπερμα γαρ
πλησθησεται γνω σεως, σπερμα δε πονηρου εν ενδειαι ε σται. 36.26
Ολην την
ημεραν ελεει και δα νειζει.
Ομοιον τωι· ̓Ελεων πτωχον, δανειζει Θεωι. – ̔Ο
δανειζων λογους καθαιροντας ψυχην, ευλογηθησεται· ο δε μη επιδιδους αυτοις,
επικαταρατος ε σται. 36.27
Εκκλινον απο κακου, και ποιησον αγαθον.
Το
εκκλιναι απο κακου ο του Κυριου φο βος παρεχει· το δε ποιησαι το αγαθον η αγαπη
προστασσει. 36.28
Οτι Κυριος αγαπαι κρισιν.
Κρισιν, δικαιοκρισιαν, ου την
δικαστικην, αλλα την εξ απλανους και υγιους κριτηριου. 36.33 ̔Ο δε Κυριος ου μη
εγκαταλιπηι αυτον εις τας χειρας αυτου, ου τε μη κατα δικασαι αυτον, ο ταν
κρινηται αυτωι. Μη καταδικασαι, δηλονοτι ο αντιδικος. 36.35 Και παρηλθον, και
ιδου ουκ η ν. ̔Ως δυσκολον το παρελθειν τον ασεβη μη δεν παθοντα. Η ταχα η θεια
τουτο λεγει γραφη· αυτα εννοειν βουλομενος, θεωρησω,
ουδε τοπον εν ωι
εσταναι εδοκουν, δεδυνημαι ευρειν, ο που γαρ α ν αυτος παρελθηι· καθαι ρει παν
υ ψωμα επαιρομενον κατα της γνω σεως του Θεου. –Μη ειδηις αυτων την ευη μεριαν,
αλλα προσμεινον το τελος, και ο ψει τον ο λεθρον. 36.37 Και ι δε ευθυτητα. Το·
Και ι δε ευθυτητα, αντι του· Οψει ευθυτητα. 37.1,2 Ψαλμος τωι ∆αυιδ εις
αναμνησιν περι σαββατου. –Κυριε, μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με, μηδε τηι οργηι σου
παιδευσηις με. Παιδευει ημας ο Κυριος, εις αναμνησιν α γων της αρετης· ο δε α γιος
ου τον ε λεγχον
η την παιδειαν παραιτειται, αλλα την μετ' οργης και θυμου.
Τουτο και του ʹ ψαλμου προοιμιον εποιησε, το παρακαλειν ιατρικως, μη
δικαστικως. – ̔Ο ελεγχωι τωι δια λογου μη ει κων, θυμωι του Θεου ελεγχθησεται, και
μη υπο ζυγον παιδευοντος εν Θεωι δι δασκαλου γινομενος, οργηι Θεου παιδευθησε
ται· παιδεια δε ελεγχου επιπονωτερος. 37.3 Οτι τα βελη σου ενεπαγησαν μοι, και
επεστηριξας επ' εμε την χειρα σου. Οι λογοι του Κυριου βελη εισιν· αυτος γουν ο
σωτηρ φησιν· Εθηκε με ως βελος εκ λεκτον, και τηι φαρετραι αυτου ε κρυψε με. ̔Ο
λεγων ου ν τον λογον του Κυριου, βελος αφιη σι. Και επαν λεγηι επιστρεπτικα, τωι
βελει
τουτωι τιτρωσκει τον συνετον ακροατην. ̔Ο ου ν δυναμενος εκ του
τετρωσθαι νενοηκεναι και ηλπικεναι, θαῤρει, ο τι ουκ ε πεσε τα βελη του Θεου τα
λογικα, ουδ' ε ξω γεγονεν αυτου· αλλα καθικετο αυτου, ως λεγεσθαι· ̔Εωρακας ως
κατενυγη ο δεινα! Λεγοι δ' α ν τωι τυπτοντι διδασκαλωι η παιδαγωγωι ο τυπ τομενος,
ο τε ου παρεργως τυπτεται· ̓Επε στηριξας επ' εμε την χειρα σου. Ου τω δ' α ν λεγοι
και τωι Κυριωι πεμψαντι βελη, δι' ω ν τινων πεμπει τα λογικα, ο τι επεστηριξας επ'
εμε την χειρα σου. Της γαρ χειρος Κυ ριου επικειμενης τωι αφιεντι τα λογικα βελη,
τιτρωσκει τε και εμπηγνυται βελη εις την ψυχην του ακουοντος. ∆ηλοι δε ποτε και
τας κολασεις τα βελη, και ποτε δε και τα πεπυρωμενα βελη του διαβολου φησι, τα
προς επιθυμιαν κινησαντα αυτον της του Ουριου γυναικος, ως επαχθεντα κατα του
Θεου συγχωρησιν. Και οι Θεου λογοι, οι περι της μελλουσης κρισεως, βελων οξυτε
ροι εισιν, την συνειδησιν πληττοντες· υφ' ω ν νυττομενος ο προφητης, αξιοι την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

μελλου σαν εκφευγειν δικην, δεδοικεναι ειπων, δια των λογων και των πυκνων
συμφορων, α ς εκαλεσε χειρας. 37.4 Ουκ ε στιν ι ασις εν τηι σαρκι μου απο
προσωπου της οργης σου. ∆ια τουτο μη αυτης της οργης σου εασηις με πειραν
λαβειν, επειδηπερ μονον φανταζο μενος αυτην, και νυνι ορων το προσωπον, εκ
των σων θειων λογων και γραφων, πασχω το σωμα, και ταρασσομαι την σαρκα και
τα οστα, και παρακαλω μη απ' αυτης της οργης παθειν. Ορα γαρ, ει μη ταυτα
σαφως λεγε ται, εδυνατο ειπειν απο της οργης σου, και μη απο προσωπου της οργης.
̓Αλλ' ουκ ε λε γεν· ̓Απο της οργης σου παιδευσηις με, επει ο περ α ν εποιησεν αυτη η
οργη σου ελθουσα επ' εμε παιδευουσα, τουτο ελπιζω ποιειν μονην την φαντασιαν
του προσωπου της ορ γης. Και εις προσωπον γαρ οργης η περι αυτης φαντασια, η τις
ε δρασεν α περ α ν, ει παρην, η οργη. Η απο προσωπου οργης, η τοι των
παριστασεων ουκ απο οργης ο λο γος, αλλ' απο προσωπου αυτης ερχομενος. – Το·
ουκ ε στιν ι ασις τηι σαρκι μου, τοιαυτα φησιν ο αποστολος επι του ημαρτηκοτος εν
Κορινθωι παραδουναι τον τοιουτον τωι Σα ταναι εις ο λεθρον της σαρκος, ι να το
πνευμα σωθηι εν τηι ημεραι του Κυριου, ως ου δυναμε νου του πνευματος σωθηναι,
εαν μη παρα δοθηι η σαρξ εις ο λεθρον. Τις ου ν ο ο λεθρος της σαρκος ακουει η το
ολεθρευομενον α ποθνησκειν; ζηι δε η σαρξ του αμαρτωλου, απεθανεν η σαρξ του
δικαιου· διο ο δικαιος λεγει· Παντοτε την νεκρωσιν του ̓Ιησου εν τωι σωματι
περιφεροντες. Το ου ν παραδιδοσ θαι εις ο λεθρον την σαρκα, τοιουτον εστιν·
αποθνησκει το φρονημα της σαρκος, το πνευ μα σωζεται. Ει νενοηται το
αποστολικον, ελθε επι το προκειμενον· ει ε ρχεται ο ο λε θρος, ι να το πνευμα σωθηι,
η σαρξ ασθενει· και ο σον ασθενει και οδευει η ασθενεια επι τον θανατον της
σαρκος, ουκ ε στιν ι ασις εν τηι σαρκι. Ει μεντοιγε νοσει μεν η σαρξ, και επανερχεται
επι την υγιειαν η την κακιαν, γινεται το ο τι ε στιν ι ασις εν τηι σαρκι μου, ο περ ουκ
ε στιν αγαθον. Ου τος ου ν ει περ πα ραιτειται τον τωι θυμωι του Θεου εσομενον ε
λεγχον, και την τηι οργηι αυτου ερχομενην παιδευσιν, και παραιτειται ευλογως,
λεγων το ο τι τα βελη σου ενεπαγησαν μοι. Ουκ ε στιν ι ασις εν τηι σαρκι μου απο
προσωπου της οργης σου, δηλονοτι αι τιον η ν αυτωι του μη παθειν απο οργης και
θυμου Θεου, και του μη ει ναι ι ασιν εν τηι σαρκι αυτου. –Ουκ ε στιν ειρηνη τοις
οστεοις μου, απο προσωπου των αμαρτιων μου. ̓Αντι του απο του προ σωπου των
αμαρτιων μου, Συμμαχος ε φη· ∆ια τας αμαρτιας μου. –Λεγετω ο ημαρ τηκως, και
μετα ταυτα βλεπων αυτου την αμαρτιαν διαπαντος, ως και ο ∆αυιδ λεγει εν τωι νʹ
ψαλμωι· Και η αμαρτια μου εναν τιον μου εστι διαπαντος. Τουτο δε γιγνεται επαν τις
αμαρτησας δακνηται επι τηι αμαρ τιαι· ο τοιουτος φαιη α ν και το· Ουκ ε στιν ειρηνη
τοις οστεοις μου. Σαλευεται γαρ και τεταρακται μοι τα οστα απο προσωπου μου.
Εστιν δε προσωπον αμαρτιων η επιφανεια των αμαρτιων· οι ον εαν εκνοηθω οι α
κακα πεποιηκα, και εν οι ς γεγονα παραπτωμασιν, και βαρουμαι θλιβομενος απο
του ταυτα εν νοειν· Ουκ ε στιν ειρηνη τοις οστεοις μου απο προσωπου της αμαρτιας
μου. 37.5 Οτι αι ανομιαι μου υπερηραν την κεφαλην μου, ωσει φορτιον βαρυ
εβαρυνθη σαν επ' εμε.
Οι γαρ μη βαρυνομενοι επι ταις ιδιαις αμαρτιαις, μηδ'
αλγουντες, ου λεγουσιν τα προκειμενα. Παλιν οι μη αισθανομενοι της αμαρτιας ο τι
αναβεβηκεν υπερανω της κε φαλης αυτων, αλλ' αναισθητουντες επικει μενης αυτης,
ου λεγουσιν, ο τι αι ανομιαι μου υπερηραν την κεφαλην μου, ωσει φορ τιον βαρυ
εβαρυνθησαν επ' εμε. Ει δε τις νομιζει παντα τον αμαρτωλον δυνασθαι λε γειν,
κατανοησατω τινες ηδομενοι επι τοις ιδιοις αμαρτημασιν· ου γαρ εβαρυνθη τα
αμαρτηματα αυτων επ' αυτους, α τε ηδεως βασταζοντας· αλλ' ανθρωπου αλγουντος
εστι και λυπουμενου επι τοις ιδιοις αμαρτημασι λεγειν· ̔Ωσει φορτιον βαρυ
εβαρυνθησαν επ' εμε. Ου τω δε διηγησηι το αναλογον τοις αποδεδομενοις, και το·
37.6 Προσωζεσαν και εσαπησαν οι μωλω πες μου απο προσωπου της αφροσυνης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

μου.
Ουκ ε στιν ειπειν ταυτα τους μη των ιδιων αμαρτηματων αισθανομενους·
τινες γουν και εκκαυχωνται και η δονται τοις αυ των πλημμελημασιν, ως ηδεως
ταυτα βασ ταζοντες. Και ως ε στιν απο ποδων ε ν τισι κατα τον ̔Ησαιαν, ου τω και
υπεραιρονται τι νων αι ανομιαι. Κεφαλην δε λεγει το ηγε μονικον. Φυσει δε της
κακιας κατωφερους τε ου σης και βαρυτατης, μονος ο μετανοων του βαρους αυτης
επαισθανεται. Οθεν ο Θεος τους πεφορτισμενους και κοπιωντας δια μετανοιας
η κειν προς αυτον κελευει. Παλιν εκεινος αισθανεται της δυσωδιας των ιδιων
αμαρτηματων, ο την χοιρωδη ζωην αποθεμενος, και θειαν αι σθησιν εκ του λο γου
λαβων του Θεου. Περι γαρ των τοιου των εῤρηθη το· Μη βαλε τους μαργαριτας
ε μπροσθεν των χοιρων. –Χοιρους δ' εκει ονομαζει τους ταις δυσωδιαις των αμαρτη
ματων χαιροντας. ̓Εαν δε που αποθηται ο αμαρτωλος, ι ν' ου τως ου νομιζων την
χοι ρων αι σθησιν, αναλαμβανηι εκ του λογου του Θεου αι σθησιν, ως αισθανεσθαι
της δυσ ωδιας των ιδιων αμαρτηματων, θελει ου ν παραστηναι τον μετανοουντα
λεγοντα· α πε ποιηκε δι' αφροσυνην, ταυτα μοι εσαπη· ου κετι γαρ αυτα ανακαινιζω,
παντα μοι ο ζει. –Βαρυτατα της συνειδησεως εις απογνω σιν ω θησεν μετ'
επιτασεως· διο φησιν· ∆ευτε, παντες οι κοπιωντες και πεφορτισ μενοι, καγω
αναπαυσω υμας. 37.7 ̓Εταλαιπωρησα, και κατεκαμφθην ε ως τελους, ο λην την
ημεραν σκυθρωπαζων επορευομην. Ταχα τοιουτον τι ιδων ο αποστολος μετα το
ημαρτηκεναι λεγει· Ταλαιπωρος εγω α ν θρωπος τις με ρυσεται εκ του σωματος του
θανατου τουτου; Ημαρτε γαρ, ο τε εδιωκε την εκκλησιαν του Θεου. ̓Εταλαιπωρησα
ου ν, και ουχι ε τι ταλαιπωρω, ως μηκετι ω ν εν ταις αμαρτιαις· ει δ' ε τι ειμι εν ταις
αμαρτιαις, ε τι ταλαιπωρω. ̓Εαν δε ι δηις τον ημαρτηκοτα μη δυναμενον αναβλεψαι
εις ουρανον, μηδε ε χοντα παῤρησιαν ευ ξασθαι τωι Θεωι, αλλα συγκυπτοντα το
προσωπον επι την γην, ου μονον του σωματος, αλλα και το της ψυχης, και ως
κρικον τον τρα χηλον αυτου ποιουντα, ο ψει τινα τροπον λεγει, κατακαμφθηναι
ε ως τελους. Ει δε θελεις παραδειγμα του κατακεκαμμενου δια τας ιδιας αμαρτιας,
και την εξομολογησιν την περι την αμαρτιαν, ι δε μοι τον τελωνην, τον εν τωι
Ευαγγελιωι, ως απο μακραν στα θεις, ουκ ε θελεν τους οφθαλμους επαραι εις
ουρανον, και τυπτων εαυτου το στηθος, ε λε γεν· ̔Ιλασθητι μοι τωι αμαρτωλωι.
̓Εκεινωι γαρ πρεπει ειπειν· Κατεκαμφθην ε ως τε λους, ο λην την ημεραν
σκυθρωπαζων επο ρευομην. –Μηποτε δε ου τως αναγνωστεον, τουτεστι δια βιου
κατεκαμφθην, τα κατω φρονων και επι γην βλεπων· τουτου χαριν εταλαιπωρησα,
ελεεινος εκ τουτου γενομε
νος. Τουτο δε ως α φρων ει πεν υπομεμενη κεναι·
αφροσυνης γαρ η κακια, καθως φρο νησεως η αρετη. Ολην την ημεραν σκυθρω
παζων επορευομην· εξ ου η μαρτον, φησι, σκυθρωπος αει η μην. Τοιουτον εστι και
το εν τωι Ευαγγελιωι· Μακαριοι οι κλαιοντες. Ει νενοηκας τον επι ταις αμαρτιαις
πεν θουντα και κλαιοντα, ει δες τουτον μακα ριστον. Ει δε τουναντιον θεασηι τουτον
γε λωντα και ιλαρευομενον, και μη κατανυσ σομενον επι τοις ιδιοις αμαρτημασιν,
ι δε ει μη τουτωι αρμοζει· Ουαι, οι γελωντες νυν. –̓Εντευθεν την φυσιν της αμαρτιας
γινωσ κομεν, οποια τις εστιν· πλην ο τι απο αφρο συνης ημιν επισυμβαινουσιν αι
αμαρτιαι. 37.8 Οτι η ψυχη μου επλησθη εμπαιγ μων, και ουκ ε στιν ι ασις εν τηι
σαρκι μου. ̓Εμπαιζοντων, η τοι των λογισμων, η των πονηρων πνευματων· διο και
εσκυθρωπα ζον, πασης ιλαριας αφηιρημενος. ̓Επειδη δε φερονται αι μεν γραφαι· αι
ψοαι μου, αι δε· λαγονες μου επλησθησαν εμπαιγ ματων, ρητεον ως επειπερ περι τας
ψοας και τας λαγονας συνισταται τα σπερματα, και εμπαιγμων εμπιμπλαται ταυτα,
ηνικα πορνικως, αλλ' ουκ επι παιδοποιιας κινειται· δια τουτο γαρ φησι, μηδε ι ασιν
ει ναι εν τηι σαρκι μου, δια το ηττασθαι παρα των εμ παιγματων την ψυχην· πανυ
γαρ η σαρξ ασθενει ρεουσα, και μη φρονουσα. Οθεν και ο πορνευων εις το ι διον
σωμα αμαρτανει. –Τουτωι παραπλησιον εστι το εν τωι ̓Ιωβ λεγομενον περι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

δρακοντος· ̓Ιδου δη, η ισχυς αυτου εν οσφυι, η δε δυναμις αυτου επ' ομφαλου
γαστρος. ̔Η γαρ ισχυς του δια βολου εξαιρετως περι την οσφυν του ανθρω που εστιν,
ο που το πορνευειν εστιν και α σελγαινειν. Και ουκετι εστιν ι ασις εν τηι σαρκι μου.
Προκοπη επι τον θανατον της σαρκος και επι τον ο λεθρον αυτης, το η δη δευτερον
λεγεσθαι. 37.9 ̓Εκακωθην, και εταπεινωθην ε ως σφοδρα· ωρυομην απο στεναγμου
της καρ διας μου.
Αι εορται του Θεου α ρτον κακωσεως λε γουσι δειν εσθιειν·
καιπερ εορται λεγομεναι, αυται ταπεινουσιν τας ψυχας ημων. Τηι γουν δεκατηι των
ιλασμων, ταπεινωσετε, φησι, τας ψυχας υμων. ̓Επει ου ν ο μετανοων εφ' οι ς
η μαρτεν, εαυτον κακοι και ταπεινοι, ως εκεινος ο τελωνης, ο θαῤρων επι τωι
εαυτον κεκακωκεναι και τεταπεινωκεναι, μετανοων φησιν· ̓Εκακωθην και
εταπεινωθην ε ως σφοδρα κτλ. 37.11 ̔Η καρδια μου εταραχθη, εγκατε λιπε με η
ισχυς μου, και το φως των οφ θαλμων μου ουκ ε στι μετ' εμου. Ημην, φησι, ποτε
ισχυρος και πολιτευο μενος καλως, υ στερον δε πεπτωκα, ταραχ θεισης μου της
διανοιας, και καταλιπουσης με της ισχυος· και το φως δε των οφθαλ μων μου, ο περ
ει χον, μετα το γνωναι με την αληθειαν, ουκ ε στιν μετ' εμου. Παλιν εις το σκοτος
ενημεθα, εις παραπτωματα πεπτω κοτες. –Ει τα διηγειται απ' αρχης εκ του
σχολαζειν τηι μετανοιαι, δι' α γαν την ευγνω μοσυνην και την της αμαρτιας
εξομολογη σιν. – ̔Η καρδια μου εταραχθη· το δια λογιστικον καρδιαν φησι, και
εταραχθη, ο τι Κυριος προσεταξεν αυτον καταταρασσεσθαι ∆αυιδ. –Το φως των
οφθαλμων, η θεωρια, η τις εν καιρωι πειρασμου διαφευγει τον νουν. 37.12 Οι φιλοι
μου και οι πλησιον μου εξ εναντιας μου η γγισαν και ε στησαν, και οι ε γγιστα μου
μακροθεν ε στησαν.
Καταφρονησας γαρ της παρ' ανθρωποις αισχυνης, και
καταγνωσθεις υπο των ακου οντων της εξομολογησεως, τροπον τινα η κουον
αυτων λεγοντων· Ποῤρω απ' εμου, μη εγγισηις μοι, ο τι καθαρος ειμι. Βδελυσ
σομενοι γαρ ο ν χθες εθαυμαζον, εμακρυνον εαυτους, ταυτα μονονουχι λεγοντες.
̓Αλλα τουτου μη φροντιζετω ο θελων μετα το αμαρτησαι σωθηναι, του
καταγινωσκοντος αγνωμονως, του μη λογιζομενου τα εαυτου, μηδε ανεγνωκοτος·
Μη ονειδιζε α νθρωπον επιστρεφοντα απο αμαρτιας· μνησθητι ο τι παντες εσμεν εν
επιτιμιοις. 37.13 Και εξεβιασαντο οι ζητουντες την ψυχην μου, και οι ζητουντες
τα κακα μοι, ελαλησαν ματαιοτητας, και δολιοτητας ο λην την ημεραν εμελετησαν.
Πολλακις γαρ και επιβαινουσι τοις τοιου τοις, και ζητουσι κακα τωι δικαιωι, ουχ
ου τω χαιροντες εν τωι ακουειν τα κρειττω περι αυτου, ως ο ταν ακουσωσιν τα
χειρονα περι αυτου. Και λαλουσιν ματαιοτητας, κατα γελωντες εκεινου, του εαυτον
καταγορησαν τος· ου γαρ εξητασμενα λαλει ο ζητων τινι κακα, αλλ' ο ζητων παντι
αγαθα. 37.14 ̓Εγω δε ωσει κωφος ουκ η κουον, και ωσει α λαλος ουκ ανοιγων το
στομα αυτου.
Λοιδορουμενος η και επι τηι εξομολογησει κακολογουμενος,
διαβαλλομενος μυρια ο σα ακουων, προσεποιησαμην τον μη ακουοντα, και ε χων τι
αποκρινασθαι προς αυτους και ελεγξαι, ουκ ελεγχω, επει ορω ο τι ε λεγχος δειται
απαθειας· απο γαρ θυμου και οργης ελεγχω, και λυπησαι βουλομενος, ου θερα
πευσαι· διο εγενομην τουτοις ωσει κωφος. 37.15 Και εγενομην ωσει α νθρωπος ουκ
ακουων, και ουκ ε χων εν τωι στοματι αυτου ελεγμους. ̓Επι τουτοις ουδεν ει χον
λεγειν, αισχυνης πεπληρωμενος· ουδεις γαρ λογος μοι προς απολογιαν, ουδε ει χον
τινα τοις εχθροις
προσφθεγγεσθαι, α παξ υπ' αυτων νενικη μενος. Η εγενομην
προς κακοδοξους ως ουκ ακουων, ουδ' ε χων εν τωι στοματι μου ελεγ χους.
Κινδυνον γαρ φερει πολλακις το δυσ φημων λογων ακουειν, και το διαλεγεσθαι
περι προβληματων υποκειμενων κολασει. Η τουτο φησιν, ο τι συ εισακουεις, Κυριε,
κα ν εγω κωφευω προς τας κατ' εμου δυσφη μιας. –∆ια τι δε γενομην τοιουτος;
37.16 Οτι επι σε, η λπισα, Κυριε, συ εισακουσηι, Κυριε, ο Θεος μου. Των τοσουτων,
φησι, κακων μιαν ε χω σω τηριας ελπιδα, την εκ σου γενομενην επι κουριαν. Η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

τουτο φησι· ει γαρ μη η λπισα επι σε, εμαυτον α ν ημυναμην. Νυνι δε γι νωσκω το·
Μη εαυτους εκδικουντες, αγα πητοι· αλλα δοτε τοπον τηι οργηι. Και το· ̓Εμοι
εκδικησις, εγω ανταποδωσω, λεγει Κυριος. ̓Εγενομην ωσει α νθρωπος αβοηθητος,
και ουκ ε χων εν στοματι αυτου ελεγ χους. Συ εισακουσηι Κυριε, ο Θεος μου, ει και
εγω ωσει κωφος, ουκ η κουον των κατ' εμου δυσφημιων, συ α κουσον των λεγο
μενων. 37.17
Οτι ει πα· Μηποτε επιχαρωσι μοι οι εχθροι μου, και εν τωι
σαλευθηναι ποδας μου, επ' εμε εμεγαλοῤρημονησαν. Ουκ ε χουσι γαρ τι ει πωσιν.
ι να μη επιχαρωσιν οι
̓Επιχαρησον ται δε, ει μη τυχοιμι του σου ελεους. ̓Αλλ'
εχθροι μου, οι η δη και προτερον εν τωι μονον σαλευθηναι ποδας μου, επ' εμε
μεγαλοῤρημονησαντες. Μεγα γαρ ε δωκεν αυτοις κατ' εμου φρονειν η αμαρτια,
σαλευσασα μου τους ποδας. ̓Εγω δε επι σε κατεφυγον. Μονον δε ου λεγω· ̓Εαν
πεσω, αλλ' εαν σαλευθωσιν οι ποδες μου, μεγαλοῤρημονουσιν, και λεγουσιν, ο τι
οραις τον δεινα; και αυτος τοδε πεποιηκεν, και λεγων ταδε, τα εναντια ταδε εποιει. –
Λεγει ου ν ου τως· και εν τωι σαλευθηναι πο δας μου, επ' εμε εμεγαλοῤρημονησαν·
α λ λως δε μετα τουτο κρειττων ω ν, ο σον επι τηι προσωποποιιαι τηι προς εκεινον
συγκρινομενηι, φησιν· ̓Εμου δε παρα μικρον εσαλευθησαν οι ποδες. Ουκουν ου τοι
μεν εσαλευθησαν οι ποδες, ου τοι δε μικρον εσαλευθησαν· μακα ριον δε ημας
γενεσθαι μη σαλευομενους τους ποδας, αλλ' εστηκοτας επι την πετραν τον
Χριστον. 37.18 Οτι εγω εις μαστιγας ε τοιμος, και η αλγηδων μου ενωπιον μου
διαπαντος. Προς δε τας εξ αισθησεως μαστιγας ευ τρεπης ει ναι φησιν· η λγει γαρ
εφ' οι ς η μαρ τε μαστιζομενος. 37.19,20
Οτι την ανομιαν μου αναγγε λω, και
μεριμνησω υπερ της αμαρτιας μου. Οι δε εχθροι μου ζωσι, και κεκραταιωνται υπερ
εμε, και επληθυνθησαν οι μισουντες με αδικως. ∆ιδασκει βαθη ανθρωπου πιστου.
Πολλα κις γαρ ημεις, οι ε τι αμαρτωλοι, εαν ι δωμεν εχθρον ημων ζωντα και
ευθηνουντα, σκυ
θρωπαζομεν, και κινδυνευομεν κατ' αυτης προνοιας λεγειν.
̓Αλλ' ο θελων σωζεσθαι, ου τοιουτος· φησι γαρ· Οι δε εχθροι μου ζωσι και
κεκραταιωνται υπερ εμε, και ουδεν η ττον μεριμνω περι της αμαρτιας μου. Και
επληθυνθησαν οι μισουντες με αδικως. ̓Αδυ νατον εστιν εν βιωι ο ντα μη μισηθηναι.
̓Ιη σους Χριστος μεμισηται. Γενοιτο δε με μι σουμενον συνειδεναι ο τι ου δικαιως,
αλλ' αδικως. 37.21 Οι ανταποδιδοντες μοι κακα αντι αγαθων. ̓Ενδιεβαλλον με,
επει κατεδιωκον δικαιοσυνην, [και απεῤριψαν με τον αγα πητον, ωσει νεκρον
εβδελυγμενον.] Οι ανταποδιδοντες μοι κακα αντι αγαθων. ̓Εγω μεν ευηργετουν,
εκεινοι δε επιλαθομε νοι των ω ν εις αυτους εποιουν, κακα μοι ανταπεδιδοσαν,
ενδιεβαλλον με, επει κατε διωκον αγαθωσυνην. Ει γαρ και η μαρτον τι, αλλ' αει
εδιωκον την αγαθωσυνην, και α πεῤριψαν με τον αγαπητον, ως νεκρον εβδε
λυγμενον. 37.22,23 Μη εγκαταλιπηις με, Κυριε, ο Θεος μου, μη αποστηις απ' εμου.
Προσχες εις την βοηθειαν μου, Κυριε της σωτηριας μου. ̓Εν α λλωι δε ψαλμωι φησι·
Και το πνευμα το α γιον σου μη αντανεληις απ' εμου. ̓Εν ταυθα δε προς αυτον
Θεον· Μη αποστηις απ' εμου, κτλ. –Ει κακεινοι απεῤριψαν με, ως νεκρον
εβδελυγμενον, αλλα συ σκεπε με υπο την κραταιαν σου χειρα. Σου γαρ παροντος,
ανισχυροι και ασθενεις οι εχθροι. Προσχες εις την βοηθειαν μου, επει εχθρων
περιεστηκοτων, ανθρωπων τε πονηρων και αορατων δυναμεων, βοηθειας δεομαι.
Ουκ α λλοθεν δε βοηθειαν απαιτω η παρα σου, Κυριε· συ γαρ και Θεος της
σωτηριας μου τυγχανεις· σωτηριας δε Θεος ο ταυτης αι τιος. –Καλον προοιμιον
προσευχης, το· Μη εγκαταλιπηις με, ο Θεος μου. Εχεις γαρ εν αυτωι την αγιαν
Τριαδα. 38.1 Εις το τελος τωι ̓Ιδιθουν ωἰδη τωι ∆αυιδ. Εις το τελος δε κατα τους Οʹ
επιγραφε ται· κατα δε τας α λλας ερμηνειας, επινικιος, και εις το νικος, και τωι
νικοποιωι. 38.2-4 Ει πα· Φυλαξω τας οδους μου, του μη αμαρτανειν εν γλωσσηι μου·
̓Εθεμην τωι στοματι μου φυλακην, εν τωι συστηναι τον αμαρτωλον εναντιον μου. –
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

̓Εκωφωθην και
εταπεινωθην, και εσιγησα εξ αγαθων, και το α λγημα μου
ανεκαινισθη. – ̓Εθερμανθη η καρδια μου εντος μου, και εν τηι μελετηι μου
εκκαυθησεται πυρ· ελαλησα εν γλωσσηι μου. ̓Εκ των λογων του συσταντος κατεναν
τιον μου αμαρτωλου, εθερμανθη διαπυρω θεισα η καρδια μου, και η τοιαυτη
θερμανσις εντος μου εφυλαχθη. – ̔Ο τελειος, ως η δη ευεξιαν και μακαριοτητα
αναλαβων, ου κι νειται παντελως υπο των λοιδορουντων αυ τον· ο δε προκοπτων,
αλγει μεν και την καρδιαν ε χει θερμαινομενην εν εαυτωι, βρασ σουσαν και
ταρασσομενην, αλλ' ου μεχρι του ελθειν απο της καρδιας λογον επι στομα. – Και
μελετων, φησι, τα θεια λογια, εκαιομην· ως οι περι Κλεοπαν λεγοντες· Ουχι η καρ
δια ημων καιομενη η ν εν ημιν, ως ελαλει ημιν εν τηι οδωι, και ως διηνοιγεν ημιν
τας γραφας; Τοιουτοι η σαν και οι λογοι ̔Ιερε μιου, διο γεγραπται ειρηκεναι τον
Θεον προς αυτον· ̓Ιδου, δεδωκα τους λογους μου εις το στομα σου πυρ. Τοιαυται
η σαν αι καθε ζομεναι γλωτται επι τους αποστολους, τους μελλοντας τον λογον του
ευαγγελιου κηρυσ σειν. Ωφθησαν γαρ αυτοις ως πυρ, ι ν' ο λο γος αυτων ηι
καυστικος, και αναπτηι τας ψυ χας των ακροωμενων. 38.5,6 Γνωρισον μοι, Κυριε, το
περας μου, και τον α ριθμον των ημερων μου τις εστιν, ι να γνω τι υστερω εγω.
̓Ιδου, πα λαιας ε θου τας ημερας μου, και υποστασις μου ωσει ουθεν ενωπιον σου·
πλην τα συμ παντα ματαιοτης, πας α νθρωπος ζων. Παλαισται αι εν τωι βιωι ημεραι,
αντι του βραχειαι και ελαχισται εισιν, ου πηχεσι με τρουμεναι. Και η υποστασις μου
ωσει ουθεν ενωπιον σου, ει τα εξης, ως α ν διηγουμενος το ειρημενον, επιλεγει·
Πλην τα συμπαντα ματαιοτης, πας α νθρωπος ζων. Παντα τα εν ανθρωποις ματαια
εστιν προς τον μελλοντα αιωνα, και προς τα ημιν υποκειμενα, τοις αξιως
βεβιωκοσι. 38.7
Μεντοι γε εν εικονι διαπορευεται α νθρωπος, πλην ματην
ταρασσονται. θησαυ ριζει, και ου γινωσκει τινι συναξει αυτα. Πας α νθρωπος ζων
εν εικονι διαπορευε ται, η τοι του Θεου τηρων το κατ' εικονα, και το προκοπτειν εις
τελειοτητα, συμμορ φος γινομενος της εικονος του Θεου. Η α λ λως, τινος ζωου,
ι ππος θηλομανης, η α λλο τι α λογος κατα το η θος γινομενος. –Και φαινομενος
κοσμος εικων εστι του νοητου και αορατου· εν τωι μελλοντι γαρ η αληθεια.
Αυτεξουσιως ου ν διαπορευεται ο α νθρωπος εν τουτωι τωι κοσμωι, ο ς εστιν εικων. –
̓Επ αγει δε και περι των κατα μερος ανθρω πων, ως ματην ταραττομενων·
Θησαυριζει κτλ. Τουτο λεκτεον προς α παιδας πλουσιους πλεονεκτουντας, μηδενα
των πτωχων ελεουν τας. –Θησαυριζων γαρ τις επι της γης, ουκ οι δε τις ε ξει τον
υπερ ου τοσουτον εσ πουδασε πλουτον, του δε εν ουρανοις θησαυ
ριζοντος,
αναφαιρετον ε ξοντος τον ι διον πλου τον. 38.11,12 ̓Αποστησον απ' εμου τας μα
στιγας σου, απο της ισχυος της χειρος σου εγω εξελιπον. – ̓Εν ελεγμοις υπερ ανομιας
επαιδευσας α νθρωπον, και εξετηξας ως α ραχνην την ψυχην αυτου· πλην ματην τα
ρασσεται πας α νθρωπος. ∆ιαψαλμα. Εστι δε και ε τερον ει δος μαστιγων, περι ω ν
φησι· Τις δωσει επι του διανοηματος μου μαστιγας, και επι των χειλεων μου σφρα
γιδας πανουργων, ι να επι τοις αγνοημασι μου μη φεισωνται, και αι αμαρτιαι μου μη
απολεσωσι με; Ευ χεται γαρ επι ταις αμαρ τιαις αυτου μαστιγωθηναι την καρδιαν.
̓Εαν ποτε ι δηις μετα το ημαρτηκεναι, σεαυτον κολαζομενον ε νδον υπο των
διαλογισμων σου, της συνειδησεως σου καταγινωσκουσης σου και κολαζουσης,
μακαριζε σεαυτον συγκρι σει α λλων ημαρτηκοτων, και μη λυπουμε νων εφ' οι ς
η μαρτον. –Μακαριον γαρ το εφ' αμαρτιαις υπο συνειδησεως νυττεσθαι. – ̓Αξιοι
ου ν αποστηναι τας μαστιγας· ̓Αποσ-τησον απ' εμου, φησι, τας μαστιγας σου, τας τε
ε ξωθεν επικειμενας δια των πειρασμων, και τας ε σωθεν. Μετρον γαρ εχετωσαν και
αι μαστιγες της διανοιας· εαν γαρ περισσοτε ραι, απολουμεθα. Το γαρ υπερ μετρον
λυ πεισθαι, διαφθορα. ∆ιοπερ ο αποστολος ευ λαβουμενος την πολλην μαστιγα της
δια νοιας του αμαρτανοντος, φησι· Μη πως τηι περισσοτεραι λυπηι καταποθηι ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

τοιουτος υπο του Σατανα.
Και εξετηξας ως αραχνην την ψυχην αυ του. ̔Η
αμαρτανουσα δε ψυχη παχυνεται· τοι αυτη γαρ η φυσις της αμαρτιας· διο γεγρα πται·
̓Επαχυνθη η καρδια του λαου τουτου. ̔Η αρετη δε λεπτυνει την ψυχην, και εκτηκει
αυτην, και ι να βιασαμενος ονομασω, παν το σωματικον αυτης εξαφανιζει, και
καθαρως αυτην παριστησιν ασωματον. Οτι δε παχυ νεται και σαρκουται η ψυχη
του αμαρτωλου, δηλον εκ του· Ου μη καταμεινηι το πνευμα μου εν τοις ανθρωποις
τουτοις εις τον αιωνα,
δια το ει ναι αυτους σαρκας. Εργον ου ν εστι τωι Θεωι
εκτηξαι ψυχην, και το παχυ απο βαλειν το περιγινομενον αυτηι. Τοιαυτα τινα
ευρησεις μυστικως ειρημενα εν τωι ̔Ιεζεχιηλ, ηνικα εις τον λεβητα βαλλονται τα
κρεα και εψωνται, και λεγεται· ̓Εξεψηθη, εξετακη τα κρεα, εξεψηθη ο ζωμος. Ταυτα
εις πα ραστασιν, ο τι λεβητες ημας διαδεξονται καιο μενοι, και βαλλομεθα ημεις οι
σαρκωσαντες ημων τας ψυχας, ι να εκτακωμεν. – Η, μηποτε λανθανηι με και το
παραδειγμα εκ της αραχνης ληφθεν, εν τωι ̔Ησαιαι ει ρηται, ο τι ιστον αραχνης
υφαινουσιν. Ποσα ευ σχισ τα εστιν και λεπτουφη, ο σα υ φαναν οι προ ημων οι
πλουτον συναγαγοντες, οι αξιωματα λαβοντες· αλλ' εξετακησαν, ως αραχναι, αι
ψυχαι αυτων· πλην ματην πας α νθρωπος, ως προειρεται, ταρασσεται περι τουτου. –
Μαστιγας τους πειρασμους λεγει· ελεγχων με, φησιν, επι τηι αμαρτιαι επαιδευσας.
Παι δευων ημας ο Κυριος, υπερ των ανομιων ημας παιδευει, ως και τον εν
ευαγγελιωι πα ραλυτικον. 38.13 Εισακουσον της προσευχης μου, Κυριε, και της
δεησεως μου· ενωτισαι των δακρυων μου, μη παρασιωπησηις. Προτρεπτικον εις το
μετα δακρυων προσ ευχεσθαι. 38.14 Ανες μοι, ι να αναψυξω προ του με απελθειν,
και ουκετι μη υπαρξω. Ουχ υπαρξω τοιουτος οι ος η ν· γενοιμην, γενοιμην, εκ της
προς σου μοι γενομενης ανεσεως! Ανεσις δε Θεου εστιν απαθεια
ψυχης, μετα
γνωσεως των ο ντων αληθως. –̔Ως γαρ ουχ υπαρχοντων των αμαρτω λων, λεγεται·
Εσονται ως ουκ ο ντες. Και τα μη ο ντα εκαλεσεν ο Θεος. ∆ια τουτο οπι σω του
Κυριου του Θεου ημων πορευσωμεθα, και αυτωι κολληθωμεν, ι να γενωμεθα υπαρ
χοντες εν αυτωι εις τους αιωνας των αιωνων. 39.3 Και ανηγαγε με εκ λακκου ταλαι
πωριας και απο πηλου ιλυος, και ε στησεν επι πετραν τους ποδας μου, και
κατευθυνε τα διαβηματα μου. Οι περα της λεξεως μηδεν δηλουσθαι εν τηι γραφηι
νομιζοντες, λεγετωσαν πηλικου αγαθου τυχων ο επι της αισθητης πετρας τους
ποδας του σωματος στας, ευχαριστει τωι τουτο δωρησαμενωι. ̔Ημεις δε φαμεν, ο τι ο
του προειρημενου λακκου και πηλου α παλλαγεις, επι την αῤραγη και ακλονητον
κατ' αρετην τελειοτητα ιδρυνθεις, απαγγελ λει τα προκειμενα· τωι γαρ ου τω σταντι
επι πετραν, ακολουθει και το κατευθυνεσθαι τα διαβηματα αυτου, διαβαινοντος
απο κακιας εις αρετην. ̓Αλλα τις η πετρα; παρα του Παυλου μαθωμεν, λεγοντος· ̔Η
δε πετρα η ν ο Χριστος, το παντων ε ρεισμα, ο εκλεκ τος λιθος, ο εις τα θεμελια Σιων
τεθειμενος παρα του Θεου και Πατρος, εφ' ωι παντες οικοδομουμεθα, οι κος
πνευματικος και ναος α γιος εις κατοικητηριον Θεου εν Πνευματι. Ου μονον ου ν
ηδρασθημεν εν τηι πετραι της εις Χριστον πιστεως, αλλα και εδιδαχθημεν ορθας
ποιεισθαι τροχιας αντι των παλαι διεστραμμενων οδων. Προτερον δε τους πο δας
ημων ε στησεν επι της πετρας, τουτεστι επι της πιστεως, ανασπασας εκ του πηλου,
και επι καθαρωτατην ψυχην βασεις στηριξας· και τοτε τα διαβηματα ημων, δηλαδη
της
πραξεως, δια των ευαγγελικων παραγγελ ματων κατηυθυνε, και βαδιζειν
ευκολως των εντολων τας οδους εποιησε, δειξας πως χρη την ζωην οδευειν, ω στε
το μεν μη μοιχευειν κατορθουν εν τωι μηδ' ο λως επιθυμειν, το δε μη φονευειν εν
τωι μηδε την αρχην οργιζεσ θαι, το δε μη αμαρτανειν εις ο ρκους εν τωι μη ομνυειν
μη μικρον η μεγαν ο ρκον. ̓Αντι διεσταλται δε η πετρα τωι της ιλυος πηλωι, τον
ευπαγη δηλουσα του στεῤρου λογου θε μελιον. 39.4 Και ενεβαλεν εις το στομα μου
αι σμα καινον, υ μνον τωι Θεωι ημων. Υμνος εστιν ε κπληξις μετα δοξολογιας επι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

τηι θεωριαι των γεγονοτων. Αλλο. Πρω τον ο Θεος αναγει τινα εκ λακκου ταλαι
πωριας· δευτερον, επι πετραν ι στησιν τους ποδας αυτου· τριτον, κατευθυνει τα
διαβη ματα· τεταρτον, αι σμα χαριζεται καινον· πεμπτον, υ μνον τωι Θεωι. Πλην
σημειωτεον, ο τι ο εμπεσων εις τον λακκον, ποτε ουκ η ν [ε ν] τωι λακκωι· ζητησεις
δε ποτερον αυτος εμπεπτωκεν υφ' εαυτου, η υφ' ετερου τινος ενεβληθη, η και υφ'
εαυτου και υφ' ετερου. 39.5 Μακαριος ανηρ ου εστι το ο νομα Κυριου ελπις αυτου,
και ουκ επεβλεψεν εις ματαιοτητας και μανιας ψευδεις.
̓Εφ' ημας και ο
μακαρισμου νους κεκλη μενους χριστιανους· τουτο γαρ εστι το κα λον ο νομα, το
επικληθεν εφ' ημας. Λεγεται δε ματαιοτης και μανια ψευδης και η των ειδωλων
λατρεια. Παυσατε, μαντικη και α πασα ετεροδοξια. Γεγραπται γουν· Περιτει νων εστι
μανιαν εν οι κωι Κυριου, κατεπηξαν δηλονοτι την μαντειαν. Πλειστον γαρ οι εξ
̔Ιερουσαλημ ψευδοπροφηται γεγονασι, τα
απο καρδιας λαλουντες, και ου τα απο
στο ματος Κυριου. 39.6 Πολλα εποιησας συ, Κυριε, ο Θεος μου, τα θαυμασια σου.
Ητοι ως μη ο ντα τηι φυσει αριθμητα, ως υπερβαινοντα δια το πληθος την φυσιν του
αριθμου. 39.7 ̔Ολοκαυτωμα και περι αμαρτιας ουκ ηι τησας. ̔Ο δε προφητικος
λογος εκβαλων ταυτα, την λογικην θυσιαν υπεδειξεν. 39.8 ̓Εν κεφαλιδι βιβλιου
γεγραπται περι εμου. Ουκ επι τηνδε μεν ημας αναπεμπει γρα φην, επι τηνδε ου ,
αλλ' επι πασαν την θεο πνευστον γραφην, την επαγγελλουσαν περι αυτου. Παντα δε
φησι μιαν κεφαλιδα βιβλιου, τωι ανακεφαλαιουσθαι τον παρ' εαυτου εις ημας
εληλυθοτα Λογον εις ε ν, του ποιησαι το θελημα σου, ο Θεος μου. Θελημα δε λεγει
του Πατρος, καθ' ο η ρε την αμαρτιαν του κοσμου. Ου γαρ η λθον, φησι, ποιησαι το
θελημα το εμον, αλλα το θελημα του πεμψαντος με. Και τυθεις υπερ της απαντων
αμαρτιας, ως α ν, αφεσεως γενομενης, μηκετι χρεια ηι της περι αμαρτιας θυσιας.
Καλως ου ν ο Σολωμων παρεγγυαι μη κτασθαι βι βλια πολλα, την πεπλανημενην
αινιττομε νος δια του πληθους [των βιβλιων], ως οι μαι, σοφιαν. 39.11 Κυριε, συ
ε γνως την δικαιοσυνην μου, ουκ ε κρυψα εν τηι καρδιαι μου την αλη θειαν σου, και
το σωτηριον σου ει πα· ουκ ε κρυψα το ε λεος σου και την αληθειαν σου απο
συναγωγης πολλης. Και τυχουσα της σωτηριας η του Θεου εκκλησια, δειται παλιν
της αυτου προμη
θειας, δια τας παντοδαπας των ανθρωπων και δαιμονων
επαναστασεις, ω ν εν τοις εξης μνημην πεποιηται. – ̓Αποκαλυπτει ο Χρισ τος τους
περι ελεους και αληθειας λογους. Ευρησεις εν τηι θεωριαι τους μεν περι ελεους και
σωτηριας, τους δε περι σωτηριας εν τηι πρακτικηι. 39.13 Οτι περιεσχον με κακα,
ω ν ουκ ε στιν αριθμος, ... και η καρδια εγκατελι πε με. Τα μετα την απιστιαν την
εν Χριστωι συμβεβηκοτα αυτοις διηγειται κακα. –Καρ διαν νυν λεγει την ποιαν του
νου διαθεσιν. 39.17 Και ευφρανθειησαν επι σοι παντες οι ζητουντες σε, Κυριε.
Ουκ ει πε δε, οι ζητησαντες, αλλ' οι ζη τουντες, και γαρ ̓Ιουδας ο προδοτης εζη τησε
μεν ποτε, ου ζητει δε νυν. 40.4 Ολην την κοιτην αυτου ε στρεψας εν τηι αῤρωστιαι
αυτου. Αρον τον κραββατον, φησι, και περιπατει. Τοις μεν γαρ υγιαινουσι κατα
διανοιαν ε πε ται το σωμα· οι δε αῤρωστουντες ακολου θουσιν τωι σωματι. 41.7
Προς εμαυτον η ψυχη μου ετα ραχθη. Φυσικη κινησις του θυμου. 41.8 Αβυσσος
α βυσσον επικαλειται. ̓Αναγκαια ταυτα εν καιρωι λυπης επα γομενα ψυχηι. 41.10,11
̓Ερω Θεωι· ̓Αντιληπτωρ μου ει · δια τι μου επελαθου; και ι να τι σκυθρω παζων
πορευομαι εν τωι εκθλιβειν τον εχ θρον; – ̓Εν τωι καταθλασθαι τα οστα μου,
ωνειδιζον με οι εχθροι μου, εν τωι λεγειν αυ τους μοι καθ' εκαστην ημεραν· Που
εστιν ο Θεος σου. Ουχ ορωμεν δε παντες πως ελεει ο Θεος. Και πολλακις προς τα
κατ' ελεημοσυνην αυτου γινομενα, τωι επιπονα ει ναι, ουχ ηδεως ε χοντες, ουδε
ε λεον ει ναι νομιζομεν. ∆ιο λε γομεν· ∆ια τι μου επελαθου; ̔Ο δε διειληφως ο τι παν
ο επαγει ο Θεος συμφεροντως επα γει, ουδεν ερει τοιουτον, ειδως, ο τι την με
τανοιαν αυτου και τον ε λεον πραγματευο μενος ο Θεος, τουτο ποιει. ̓Αλλ' ο περ ελε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

γομεν, ο μεταγινωσκων λαος πυνθανεται του Θεου δια τι αυτον εγκαταλελοιπεν
ου τως εκ θλιβομενον και σκυθρωπαζοντα. –Πανυ δε λυπει τον δικαιον το Που, επι
Θεου λεγομε νον, ο περ εστι σημαντικον τοπου. Της γαρ εσχατης ανοιας το εν τοπωι
νομιζειν ει ναι τον Θεον· ο γκωι γαρ συνυφισταται τοπος· ο γκου δε το Θειον
ελευθερον. 42.2 Οτι συ ει , ο Θεος, κραταιωμα μου, ι να τι απωσω με; και ι να τι
σκυθρωπαζων πορευομαι εν τωι εκθλιβειν τον εχθρον μου;
Σκυθρωπαζων
πορευεται ο Σωτηρ, ο τε παραλαβων Πετρον και τους υιους Ζεβε δαιου, ε λεγε·
Περιλυπος εστιν η ψυχη μου ε ως θανατου. 43.1 Εις το τελος, τοις υιοις Κορε, εις
συνεσιν ψαλμος.
̔Υποθεσις. ̓Εκ προσωπου των εθνων εστιν ο ψαλμος, η εκ
προσωπου των εν τηι δια σποραι, η εκ προσωπου των Μακκαβαιων. 43.9 ̓Εν τωι Θεωι
επαινεθησομεθα ο λην την ημεραν. Ολην την ημεραν την εν τωι Θεωι ει πε ζωην,
η τις συνεστηκεν απο απαθειας και γνωσεως Θεου. Ταυτα μεν εν τοις α λλοις
χρονοις γεγενηνται παρα σου· επι δε του παροντος ε ρημοι της σης απεφανθημεν
προ μηθειας. 43.11 ̓Απεστρεψας ημας εις τα οπισω παρα τους εχθρους ημων, και οι
μισουντες διηρπαζον εαυτοις. ∆ια της κακιας και αγνωσιας αρπαζουσιν ημας. –
̓Ενταυθα επισημαινει, ο τι ε μπροσ θεν μεν ημων λεγονται αι αρεται, ο πισθεν δε αι
κακιαι· διο προστασσομεθα φευγειν μεν την πορνειαν, διωκειν δε την σωφρο συνην
και την φιλοξενιαν. Πλην ου πας ο εις τα οπισω αποστρεφομενος, ψεκτως τουτο
υφισταται· αλλ' ει τις φυγων τα κακα, προς αυτα παλιν υποστρεφειν εθελοι, ως ο
απο της Σιων, τουτεστι της αρετης προς την κακιαν, Βαβυλωνα καλουμενην,
αποστρεφο μενος. 43.16 Ολην την ημεραν η εντροπη μου κατεναντιον μου εστι,
και η αισχυνη του προσωπου μου εκαλυψε με. Μακρα, φησιν, και διηνεκης η καθ'
ημας γεγονε αισχυνη. 44.2 ̓Εξηρευξατο η καρδια μου λογον αγαθον· λεγω εγω
τα ε ργα μου τωι βασιλει· η γλωσσα μου καλαμος γραμματεως οξυ γραφου.
̓Ωριγενους, περι της αγιας Τριαδος. – Ον ει ρηκεν Λογον, τουτον και γλωσσαν·
καλαμος γαρ ωνομασται, δια το λεγειν τι, και ευθεως γινεσθαι, ως το· Θελω, καθα
ρισθητι, και ευθεως εκαθαρισθη. Και· Σοι λεγω, εγερθητι, και ανεστη. Ου μην αλλα
και το· Λογον συντετμημενον ποιησει Κυ ριος εν τηι οικουμενηι. 44.3 ̓Εξεχυθη χαρις
εν χειλεσι σου· δια τουτο ε χρισε σε ο Θεος εις τον αιωνα. Γλυκυφωνος γαρ ο
Κυριος ημων, λεγων· ̓Εγω η λθον, ι να ζωην ε χωσι, και περισσον ε χωσι. Και· ̓Εγω
ειμι ο α ρτος, ο εκ του ουρανου καταβας, και διδους ζωην τωι κοσ μωι. Μωσης γαρ,
και ει τις α λλος δικαιος, ευ ρεν χαριν ενωπιον του Θεου· επι δε τον Υιον η
πατρικη πασα χαρις εκενωθηι. Ην γαρ ο Πατηρ λαλων εν τωι Υιωι. Οθεν και η
διακονισαμενη τηι εν ανθρωποις αυτου παροδωι λελεκται κεχαριτωμενη. ̓Εν αυτωι
γαρ ηυδοκησεν παν το πληρωμα, και τα εξης. – Η πασα δυναμις των ουρανων τηι
των γεγονοτων κεχρισται θεωριαι. ̔Ο δε Χρισ τος παρα παντας κεχρισται και
μετοχους αυτου, δηλονοτι τηι της μοναδος κεχρισται
γνωσει. ∆ιο και μονος
λεγεται εν δεξιαι κα θεζεσθαι του Πατρος Χριστος. Χριστον δε φημι, τον μετα Θεου
Λογον, επιδημησαντα Κυριον. 44.9,10 Σμυρνα και στακτη και κασσια απο των
ιματιων σου, απο βαρεων ελεφαν τινων. –Ηυ φραναν σε θυγατερες βασιλεων εν τηι
τιμηι σου· παρεστη η βασιλισσα εκ δεξιων σου, εν ιματισμωι διαχρυσωι περιβε
βλημενη, πεποικιλμενη. ̔Ιματια Χριστου νοητεον τους, οι ον ειπειν, εν Χριστωι και
περι αυτον δια πιστεως και αγιασμου και οικειοτητος πνευματικης. Βα ρεις μεν
ελεφαντινας τας εκκλησιας εν του τωι φησιν. ̔Η βαρις γαρ καλειται πυργος α πας
πεπυργωμενος· και φαμεν τα εν κλεινηι δυναμει και χαριτι τεθεμελιωμενα· τεθεμε
λιωνται γαρ επι την Πετραν· [ελεφαντινας], αντι του λαμπρας ει ναι και τιμιας.
Αυ ται δε ως εξ ελεφαντος βαρεις και βασιλειαι εισιν θυγατερες· υιοι γαρ ο ντες της
βασιλειας οι μαθηται, εικοτως α ν και βασιλεις ονομα ζοιντο. ̓Εγεννησε δε τας
εκκλησιας, λεγον τος και Παυλου· ∆ια του ευαγγελιου εγω υμας εγεννησα. Ταις ου ν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

νοηταις ευοσμιαις αι των βασιλεων ηυ φραναν σε θυγατερες, τουτεστιν εν τωι
καιρωι, καθ' ο ν ε δει τιμηθηναι σε παρ' αυτων. Οτε γαρ κεκληνται, τοτε και τε
τιμηκασιν. ̓Απο τουτων δε των αρωματων και το νομικον συνεχειτο ε λαιον, αφ' ου
ιερεις εχριοντο, και η σκηνη και σκευη λει τουργικα. –Οι α γιοι μαθηται ......... του
Θεου. Και α λλως δε η σμυρνα της τα φης εστι συμβολον, ως ο ευαγγελιστης εδι δαξε,
ειπων υπο ̓Ιωσηφ του ̓Αριμαθαιου εντεταφιασθαι τον ̓Ιησουν μετα της σμυρ νης και
αλοης. – ̔Η δε στακτη και αυτης σμυρνης εστι το λεπτοτερον· εκθλιβεντος γαρ του
αρωματος, ο σον μεν αυτοῤρυτον εις την στακτην απομεριζεται· το δε παχυτε ρον
απομενον, σμυρνα προσαγορευεται. Ων το μεν παθος δηλοι, το δε την εις αι δου
καταβασιν, επειδη πασα σταγων επι τα κατω καταφερεται. Κατηλθε γαρ, ι να πλη
ρωσηι εαυτου τα συμπαντα. – ̔Η δε κασσια φλοιος τις εστι λεπτοτατος και ευωδης, εν
ξυλωδει καρφει περιτεινομενος. Παρηινιξατο δια την της σαρκος περι του ξυλου
οικο νομιαν. ̓Εκ δε ταυτης της αιτιας και ευ γενεις και βασιλικαι ψυχαι, δια την εις
ημας συγκαταβασιν ευγνωμονες ου σαι, τον Χριστον ηυ φρανον πλουσιως, προσετι
τοις ιματιοις του Χριστου απο πλουσιων οικοδο μηματων φερομεναι. Βαρεις γαρ οι
μεγιστοι των οι κων λεγονται και τουτων ελεφαντι νων, δια το πλουσιαν ει ναι την
του Χριστου περι τον κοσμον αγαπην. ̔Η δε βασιλισσα, η μητηρ των θυγατερων,
παρεστη εκ δεξιων, η καθολικη εκκλησια. Κυριωτερον δε ει ποις επουρανιον, η τις
εστι μητηρ των επι γης αγιων, Παυλου λεγον τος· ̔Η α νω ̔Ιερουσαλημ ελευθερα
εστιν, η τις εστι μητηρ ημων. Καλει δ' αυτην πολιν Θεου ζωντος και τα εξης. Αυ τη
μεν ου ν η τελεια Χριστου νυμφη, η ς ουκ α ν αμαρτοις, θυγατεραν λεγων την επι
γης εκκλησιαν. Βασιλισσα δε εκεινη, ως συμβασιλευουσα τωι εαυτης νυμφιωι, και το
βασιλικον και φωτοειδες της αφθαρσιας ε νδυμα φερουσα. –∆εξιαν δε χωραν του
Χριστου λαμβανει, διακρινοντος απο των φαυλων και των αγα θων, ως ο ποιμην
απο των εριφων του προ βατου. Παρισταται ου ν εν ιματισμοις δια χρυσοις, εν
δογμασι νοεροις καθυφασμενη, και περιπεποικιλμενη ταις διαφοραις των αρετων. –
Το δε βεβλημενη, πεποικιλ μενη ου τε εν τωι εβραικωι, ου τε παρα των α λλων
φερεται. 44.11-14
Ακουσον, Θυγατερ, και ι δε, και κλινον το ου ς σου, και
επιλαθου του λαου σου και του οι κου του πατρος σου· ο τι επεθυμησεν ο βασιλευς
του καλλους σου, ο τι αυτος εστιν ο Κυριος σου. Και προσκυνη σουσιν αυτωι
θυγατερες Τυρου εν δωροις· το προσωπον σου λιτανευσουσιν οι πλουσιοι του λαου
της γης. Πασα η δοξα αυτης θυ γατρος βασιλεως ̓Εσεβων, εν κροσσωτοις χρυσοις
περιβεβλημενη, πεποικιλμενη. ̔Ο μεν ̓Ακυλας προσεκυνησεν ηρμηνευσεν· ο δε
Συμμαχος προσκυνησεις, και μη προ τροπηι της προς αυτην προσκυνησεως. –
Μυσταγωγουσι την βασιλιδα, ως α ν ει η τωι νυμφιωι κεχρισμενη. Εστι δε το
ακουσαι πρωτον, ει τα δε γνωναι. Θυγατερα δε κα λουσιν την εκκλησιαν, α τε δη
αυτην προ κοσμιθεισαν τωι ουρανιωι νυμφιωι. Θεου γαρ γεγονασιν συνεργοι Θεου
διακονοι, καταλ λασσοντες αυτωι δια της πιστεως την υπ' ου ρανων, την εξ εθνων,
φησιν, εκκλησιαν· ου γαρ ανηιρηθη η εξ ̓Ισραηλ. ̔Ημεις ου ν η μεν ποτε ανοητοι, και
τεκνα οργης, και η σαν ημιν οι ειδωλολατραι λαος. Ου τω ποτε και τωι ̓Αβρααμ
ελεγετο· Εξελθε εκ της γης σου, και εκ της συγγενειας, και εκ του οι κου του πατρος
σου. Μεχρι νυν οι προσιοντες τωι θειωι φωτισματι, προς δυσμας τραφεντες·
̓Αποτασσομεθα σοι, φασιν, Σατανα! Τις δε τουτου μισθος; Και επιθυμησει ο βασιλευς
του καλλους σου· ου το φυσικον αυτης λε γει, αλλα το κατ' εικονα καθαρσεως,
μονον δεομενον δειχθηναι. Ουκ α ν γαρ τις καθα ρως τηι δια Χριστου προσερχεται
πιστει, μη παντελη ληθην των προτερων κακων ποιησαμενος. Λαος δε της
εκκλησιας παλαι οι ειδωλολατραι· οι κος δε πατρος, οι σοφοι του αιωνος, εν οι ς
κατυκει ω σπερ ε νοικος ο Σατανας. –Μητροπολις Χαναναιων η
Τυρος,
προκειμενων α γαν ειδωλοις. Προ τρεπομενος ου ν εις υπακοην την εκκλησιαν ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

λογος, και θυγατηρ, φησι, Τυρου η ξει μετα δωρων, και το σον προσωπον δε πλου
σιοι του λαου λιτανευσουσιν εν δωροις, ου γαρ αυτην προσκυνουσιν, αλλα την
κεφαλην αυτης, ο ς εστιν ο Χριστος ο ν νυν καταση μαινει. Τους Τυραιους δε
ωνομασεν δια το μαλιστα αυτους εχθρους ει ναι του ευσεβους πολιτευματος. –Πασα
η δοξα αυτης θυ γατρος του βασιλεως ε σωθεν. Τουτο φησιν, ευαγγελιζομενος και
αυτους βασιλεις και τους εν υπεροχηι ο ντας προσκυνησειν τηι εκκλησιαι, η τοι τον
εν αυτηι Κυριον. Το ε σωθεν Θεον ε σω σημαινει. Νοητος γαρ ο κοσμος της
εκκλησιας. Κροσσος και τας πολυειδεις αρετας σημαινει Πασα η δοξα της θυγατρος
του βασιλεως ε σωθεν εν κροσ σωτοις περιβεβλημενη, πεποικιλμενη, ει τουν
πραξεσι, ει τε και θεωρημασι· και ει υποζυγον εστι τι Χριστωι, και ει παρθενος ο λη
Χριστου, η μεν εν τωι παντελως ενδεσ μεισθαι τωι Λογωι, η δε μηδ' ο λως γενεσθω
του κοσμου· ου γαρ εστιν υποζυγον μερος, τουτο παντελες τωι παρθενωι. 45.2 ̔Ο
Θεος ημων καταφυγη και δυνα μις, βοηθος εν θλιψεσι ταις ευρουσαις ημας σφοδρα.
Φευγοντες την πορνειαν, τηι σωφροσυνηι προσφευγωμεν· και μαχομενοι αυτηι τηι
δικαιοσυνηι μαχομεθα. Παλιν φευγοντες την αδικιαν, τηι δικαιοσυνηι προσφευγωμεν·
ει μεν δε προσφευγομεν αυτηι, καταφυγη ονο μαζεται. Ει δε μετ' αυτηι πολεμουμεν,
δυνα μιν λεγει. 45.5 Του ποταμου τα ορμηματα ευφραι νουσι την πολιν του Θεου.
Χαρισματα του αγιου Πνευματος· Ποτα μοι γαρ, φησιν, εκ της καρδιας αυτου ρεουσιν
υ δατος ζωντος. Ελεγε δε περι του Πνευ ματος. 45.8 Κυριος των δυναμεων μεθ'
ημων. Και ο Κυριος εν τοις ιεροις αποστολοις υπεσχετο· ̓Ιδου εγω μεθ' υμων ειμι.
Και· Οπου δυο η τρεις εισι συνηγμενοι εις το εμον ο νομα, εγω ειμι μεσωι συν
αυτοις. Παλιν Κυριος ο Θεος των δυναμεων μεθ' ημων, ως ουδεν πεσωμεν παρ'
αυτου. Ει γαρ Θεος υφ' ημων, τις καθ' ημων; αυτος πολεμησει υφ' ημων, ημεις δε
ησυχασομεν. 46.5 ̓Εξελεξατο ημιν την κληρονομιαν αυτου, την καλλονην ̓Ιακωβ,
η ν ηγαπησεν.
Ην ηγαπησεν καλλονην ̓Ιακωβ, η γνωσις εστι του Θεου. 46.7,8
Ψαλατε τωι Θεωι ημων, ψαλατε. Ψαλατε τωι βασιλει ημων .... ψαλατε συ νετως. ̔Ο
μεν δικαιος ευλογει τον Κυριον εν παντι καιρωι· ο δε αμαρτωλος το τηνικαυτα
εξομολογουμενος ευλογει τον Θεον, οπηνικα α ν αγαθον τι αυτωι εκ Θεου προκειται.
47.3 Ευριζων αγαλλιαματι πασης της γης· ο ρη Σιων τα πλευρα του βοῤρα. ̔Ο
Χριστος, ευριζων αγαλλιαματι πασης της γης. ̔Ριζα δε αυτου ο Θεος Λογος, ο εν
αυτωι. –Προτερον μεν η ν ο Παυλος πλευρα του βοῤρα, αφ' ου εξεκαυθη παντα τα
κακα επι της γης· νυνι δε γεγονεν ο ρος Σιων, ε χον εν εαυτωι λαλουντα τον
Χριστον, τον ελθοντα εκ Σιων, και αποστρεψαντα απο ασεβειας, απο ̓Ιακωβ. – ̔Η
μεν ̔Ιερουσαλημ εν τωι νοτωι κειται, τα δε ε θνη εν τωι βοῤραι· επειδη και μεγα
εφρονουν οι ̓Ιου δαιοι, ως μονοι την Σιων οικουντες, δεικνυ σιν ο λογος ως τα ο ρη
ταυτης εστιν εδραιω μα της Σιων· το κλημα εστι του βοῤρα, ο περ κλημα δια των
πλευρων δηλουται· αντι γαρ του ειπειν το κλημα του βοῤρα, την πλευραν ει ρηκεν·
δεικνυσι, τουτεστιν Σιων εστι τα ε θνη, τα παραδεξομενα το ευαγγε λιον. 47.8 ̓Εν
πνευματι βιαιωι συντριψεις πλοια 47.8 Θαρσις.
Πλοιοις Θαρσις, οιονει
πολυστημοις, πο λυφορους τους βασιλεις παρεικαζει· πλοις δε συντριβει βιαιωι
πνευματι δι' ου συνετρι ψεν νοητας τινας δυναμεις, δι' ου τους εχ θρους αποτρεπει.
48.1 Εις το τελος τοις υιοις Κορε ψαλ μος. ∆υναται δε και εις την εκαστου νικην
των εν τωι αγωνιζεσθαι νικωντων αναφε ρεσθαι η επιγραφη.
48.2,3 ̓Ακουσατε
αυτα, παντα τα ε θνη· ενωτισασθε, παντες οι κατοικουντες την οικουμενην· οι τε
γηγενεις, και οι υιοι των ανθρωπων, επι το αυτο πλουσιος και πενης. Τρεις γαρ
εισιν αι συζυγιαι των κεκλη μενων, εν αι ς α παν το των ανθρωπων πε ριεχεται
γενος· ε θνη και οι κατοικουντες την οικουμενην, γηγενεις και οι υιοι των αν
θρωπων, πλουσιοι και πενητες. – ̔Η πρω τη, ε θνη, ο σα εισιν οι κατοικουντες την οι
κουμενην, οι αλλοτριοι της πιστεως δια των εθνων. Ει τα μετα τουτους, γηγενεις, οι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

φρο νουντες τα γηινα, και των θεληματων της σαρκος αντεχομενοι. Ει τα οι υιοι
ανθρωπων, οι επιμελειαν τινα και α σκησιν του λογου ποιουμενοι· ι διον γαρ του
ανθρωπου το λο γικον· λοιπον, πλουσιοι και πενητες· αυτο θεν ε χουσι
γνωριζομενην την ιδιοτητα, οι μεν υπερβαινοντες την κτησιν των αναγ καιων, οι δ'
εν ενδειαι τουτων καθεστηκοτες. ̓Επειδη δε ο ιατρος των ψυχων ουκ η λθε καλεσαι
δικαιους, αλλ' αμαρτωλους εις με τανοιαν, πρωτον ε ταξεν εν τηι κλησει εν εκαστηι
συζυγιαι το κατεγνωσμενον μερος. Χειρονα γαρ τα ε θνη των κατοικουντων την
οικουμενην· αλλ' ο μως προτετιμηνται εις την κλησιν, ι να οι κακως ε χοντες
προτερον μεταλαβωσιν της εκ του ιατρου ωφελειας. Παλιν, οι γηγενεις προ των
υιων των ανθρω πων, και πλουσιοι προ των πενητων· το απεγ νωσμενον ταγμα και
δυσκολον προτερον κεκληται των πτωχων προς την σωτηριαν. Τοιαυτη γαρ εκ του
ιατρου φιλανθρωπια τοις ασθενεστεροις μεταδιδωσιν της ωφε λειας. ̔Ομου δε και
ειρηνης εστι συναγωγος η κοινωνια της κλησεως, ω στε τους ε χοντας τεως εκ των
επιτηδευματων προς αλληλους
υπεναντιως, τουτους δια της εκκλησιας
προστεθηναι αλληλοις εις την αγαπην, μη δενος των προτερων αποτρεπομενου και
φευ γοντος, και μαλιστα των πλουσιων, ο περ απεγνωσμενον ταγμα προς σωτηριαν
και δυσκολον. Μητε ου ν ο πλουσιος τον πενητα υπερηφανειτω, μητε ο πενης την
δυναστειαν των ευπορουντων υποπτησατω· μητε οι υιοι των ανθρωπων τους
γηγενεις εξουθενειτω σαν, μητε οι γηγενεις τουτων παλιν απαλ λοτριουσθωσαν· και
τα ε θνη εθιζεσθω προς τους κατοικουντας την οικουμενην, και οι την οικουμενην
οικουντες τους ξενους των διαθηκων δια της αγαπης προσλαμβανεσ θωσαν. – Η και
ου τως εδηλωσε των εθνων τα τε α γρια και εν ερημοις σκηνοποιου μενα και ε θνη
καλει· και ο σα τον πολιτικον μετερχεται βιον, τας γεωργουμενας οικουν τα χωρας·
ου ς παλιν διηιλεν εις ελευθερους και το οικετικον, η γουν εις τους αγροικο τερους
και τους α λλους ευ γεγονοτας, τους ελευθεριως τραφεντας, ου ς υιους ανθρωπων
ει πεν. – ̔Ο δε ̓Ακυλας την οικουμενην καταδυσιν εξεδωκε, τας οικησεις ου τως ει
πων· αντι δε του γηγενεις και υιοι των αν θρωπων, ο Συμμαχος ει πεν· η τε ανθρω
ποτης και προσετι και υιοι εκαστου ανδρος, ι ν' ηι το μεν καθολικον, το δε μερικον. –
̓Ακοην δε την συνετως δεχομενην ου την κοινην, προς τα α λογα, κατα το· ̔Ο ε χων
ω τα ακουειν, ακουετω. 48.4 Το στομα μου λαλησει σοφιαν, και η μελετη της
καρδιας μου συνεσιν.
Κατα γαρ τον αποστολον· Καρδια πισ τευεται εις
δικαιοσυνην, στοματι δε ομολο γειται εις σωτηριαν. ∆ει γαρ προαποκεισθαι το
αγαθον εν τωι θησαυρωι, ει τα προφερεσ θαι δια στοματος, ι να μη λεχθηι· Σοφια
κεκρυμμενη και θησαυρος αφανης, τις ωφε λεια εν αμφοτεροις; χρη γαρ δια μεν των
α λλων ωφελειαν λαλειν· δι' ημας δε αυ τους μελεταν τηι καρδιαι. 48.5 Κλινω εις
παραβολην το ου ς μου, ανοιξω εν ψαλτηριωι το προβλημα μου. Ταυτα δε και απο
των αποστολων δυνα σθαι λεγεσθαι. Παραβολας δε καλει τους αινιγματωδεις
λογους. Και γαρ ο Κυριος πα ραβολικως τοις ο χλοις διαλεγομενος, τοις αποστολοις
κατ' οι κον τουτων τας ερμηνειας προσεφερε. Χριστος γαρ Θεου δυναμις και Θεου
σοφια, ε λεγε· Το στομα μου λαλησει σοφιαν. Τουτον γαρ θεολογουντες πασιν αν
θρωποις εκηρυττον, ηκονημενοι δε τον νουν ως συνιεναι πασας του Χριστου τας
παρα βολας και προ της αυτου ερμηνειας. ∆ιο μετα ταυτας ο μεν σωτηρ ε λεγε·
Συνησατε ταυτα παντα; οι δε λεγουσιν αυτωι· Ναι. ̔Η καρδια τοινυν αυτων εμελετα
συνησεις, α ς ηι νοιγον τοις μη παρακολουθειν δυναμενοις δια του σωματικου
οργανου, τηι ενοικουσηι προς τουτο διακονουντος ψυχηι. Τουτο γαρ αντι ψαλτηριου
παρελαβε προς την δια του των θειων υ μνων ανακρουσιν, εκαστου με ρους
επιστημονικως εν αυτωι κινουμενου. 48.6 Ινα τι φοβουμαι εν ημεραι φοβηραι; η
ανομια της πτερνης μου κυκλωσει με.
̓Αλλ' εκει μη τοιουτοι η σαν οι α γιοι α
ποστολοι, η γουν ο προφητης ταυτα λεγων ω στε λεχθηναι περι αυτων· αμαρτιαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

ουκ εποιησαν, ουδε ευρεθη δολος εν τωι στοματι αυτων· εικος αυτους ημαρτηκεναι
τα τελευ ταια και τα ε σχατα και τα βραχυτατα, α περ ει ρηται· ̔Η ανομια πτερνης
αυτων κυ κλωσει αυτους. – Η ως Συμμαχος ανο μιαν ιχνεων αυτου εξεδωκεν. Οιονει
γαρ ι χνη αδρανη και αμαυρα ανομιας η ν αυτοις μονα. ∆ιοπερ φησιν· Ινα τι
φοβουμαι εν ημε ραι φοβεραι της του Θεου κρισεως; –Ει δε εν προσωπωι του Κυριου,
το λεγον πτερναν αυ του, ευ ρεις τον ε σχατον του σωματος και τηι γηι πλησιαζοντα
̓Ιουδαν. Σωμα γαρ Χριστου οι αποστολοι. Ου φοβουμεν ου ν την ανομιαν
της
πτερνης, τουτεστιν την προδοσιαν του ̓Ιουδα, εν τωι καιρωι του σταυρου. 48.17,18
Μη φοβου, ο ταν πλουτησηι α νθρωπος ..., και ο ταν πληθυνθηι η δοξα του οι κου
αυτου, ο τι ουκ εν τωι αποθνησκειν αυ τον, ληψεται τα παντα. Ουδεν γαρ, φησιν ο
Παυλος, εισενεγκα μεν εις κοσμον, δηλονοτι ουδε εξενεγκαι τι δυναμεθα. Και ο μεν
Παυλος και οι κατ' αυτου ου τως· οι δε αμαρτωλοι ουχι ουδεν, αλλ' ου παντα· τα
μεν γαρ χρηματα εν ταυθα καταλιμπανουσι· τας δε εξ αυτων
αμαρτιας
προσγενομενας μεθ' εαυτων εκ φερουσιν. 49.3
̔Ο Θεος εμφανως η ξει, ο Θεος
ημων, και ου παρασιωπησεται πυρ εναντιον αυτου, καυθησεται, και κυκλωι αυτου
καταιγις σφοδρα. Ει ο Θεος ημων εμφανως η ξει, ο δε εστι Χριστος, αλλ' ο Χριστος
εληλυθεν εν σαρκι, το εμφανως α ρα νυν σαρκα δηλοι· αισθητη γαρ η ν η σαρξ του
Χριστου, ι να τοις αξιοις δια την ευσεβειαν εαυτον παραδωι σφοδρα. Παντα και ο
μακαριος εθεασατο ∆ανιηλ· Ποταμος γαρ προσειλκε ε μπροσθεν αυτου, και ο
θρονος αυτου φλοξ πυρος, και τρο χος αυτου πυρ φλεγον. Πυρ δε η λθε βαλλειν επι
την γην. Πυρ δε ενταυθα διδασκαλιαν του Θεου Λογου σημαινει· ο περ πυρ καιει
μεν τας μοχθηρας ε ξεις, δοκιμαζει δε τους καθαρους· δια γαρ τουτο κυκλωι αυτου
κα ταιγις σφοδρα. Οσοι γαρ θελουσιν ζηιν ευ σεβως εν Χριστωι, διωχθησονται. ̓Αλλα
και· Θλιψιν, φησιν, ε ξετε εν τωι κοσμωι. 49.4 Προσκαλεσεται τον ουρανον α νω
και την γην, διακριναι τον λαον αυτου. Ζωντων γαρ και νεκρων εστι κριτης, διοτι
πασαν την κρισιν ε δωκεν ο Πατηρ τωι Υιωι. 49.14 Θυσον τωι Θεωι κτλ. 49.15 Και
επικαλεσαι με εν ημεραι θλι ψεως, και εξελουμαι σε.
̔Ο αυτος εστι Θεος τε και
υ ψιστος και ρυομενος απο θλιψεως. Αινεσεως δε λεγει θυσιαν τοις δικαιοις πρεπον
το υμνειν, ευ χας δε τας υποσχεσεις· ου τω γαρ και αλ λαχου· Και ευχας μου τωι
Κυριωι αποδωσω. 49.16 Τωι δε αμαρτωλωι ει πεν ο Θεος· ι να τι συ διηγηι τα
δικαιωματα μου; Ου γαρ ωραιος αι νος εν στοματι αμαρτω λου. Ει γαρ πασας α μα
παραβαινει τας εντο λας, και πασαν επιτηδευει κακιαν, τι και τας θειας επι στοματος
εκφερει γραφας ο αμαρτωλος; δια στοματος αναλαμβανει την διαθηκην του Θεου;
μισει γουν παιδειαν και αμαρτανει. Η επει ο λαος ου τος τοις χει λεσι με τιμαι, η δε
καρδια αυτου απεχει απ' εμου. 50.6 Και νικησηις εν τωι κρινεσθαι σε. Νικαι Θεος,
παντα τα συντελουντα ποιη σας προς σωτηριαν. 50.9
̔Ραντιεις με υσσωπωι και
καταρισ θησομαι· πλυνεις με, και υπερ χιονα λευ κανθησομαι.
̔Ο υ σσωπος
συμβολον εστιν απαθειας, και η πλυσις γνωσιν σημαινει. Και δια μεν απαθειας
καθαριζομεθα, δια δε της γνω σεως γλυκαινομεθα.
50.10
̓Ακουτιεις με
αγαλλιασιν και ευ φροσυνην, αγαλλιασονται οστα τεταπεινω μενα.
̓Ακουστην,
φημι, γενεσθαι μοι παρασκευη σεις παλιν, την δια του αγιου Πνευματος, εν εσχατοις
καιροις εσομενην αγαλλιασιν. Τις δ' α ν ει η αυτη, η εκεινη η γνωσις, η περι της
αναστασεως; η ν και εδιδαξεν ει πων· ̓Αγαλλιασονται οστα τεταπεινωμενα ποτε, η
κατα τον της αναστασεως καιρον, καθ' ο ν τα οστα ημων ως βοτανη ανατε λει. –
̓Εγω μεντοι συγγνωμης ουδεμιας α ξιον εαυτον νομιζων, μετα τοσαυτας δω ρεας
γενομενος, ως και τους α λλους διδαξαι την του Μονογενους ενανθρωπησιν και το
παθος και την αναστασιν, και των αμαρτη ματων την α φεσιν, τα μεγαλοπρεπη του
βαπτισματος, δωρα ταυτα παντα προδιδαχ θεις, ικετευω μετασχειν εκεινης της
χαριτος. –̓Αγαλλιασις εστι χαρα επι καλοις. 50.13 Μη αποῤριψηις με απο του προσω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

που σου, και το Πνευμα το α γιον σου μη αντανεληις απ' εμου. Ευ χεται μη ποῤρω
στερεισθηναι της θει ας κηδεμονιας (ταυτην γαρ ενταυθα εκα λεσε προσωπον), μηδε
γυμνωθηναι της του παναγιου Πνευματος χαριτος, ο και αι τιον παντως του λαβειν
το προφητικον πνευμα και χαρισμα. 50.14 Και πνευματι ηγεμονικωι στηρι ξον με.
Πολλοι δε ενταυθα πνευμα ηγεμονικον εκαλεσαν τον αυτοκρατορα λογισμον. 50.20
Και οικοδομηθητω τα τειχη ̔Ιε ρουσαλημ. Τα τειχη ̔Ιερουσαλημ την απαθειαν ση
μαινει της ψυχης, η ντινα διαφθειραντες οι
δαιμονες, τα της μοιχειας παθη
εισενεγκαν· διο και ευ χεται οικοδομηθηναι ταυτα τα τειχη. Και ο Σολομων δε
φησιν· Οι δε α γαπωντες τον νομον, παραβαλουσιν εαυτοις τειχη, τουτεστιν
γενονται καθαροι και απα θεις. 51.3 Τι εγκαυχαι εν κακιαι ο δυνατος α νομιαν; Ουκ
ει πεν ο νομα μεσον, εμφαινον το φαυ λον· ου γαρ ει πεν· Τι καυχαι; αλλα· Τι εγ
καυχαι; ουδεποτε γαρ επ' αγαθωι λεγεται εγκαυχασθαι ο σοφος. Μη καυχασθω και ο
σοφος εν τηι σοφιαι αυτου, αλλ' η εν του τωι καυχασθω ο καυχωμενος συνιειν και γι
νωσκειν ο τι εγω ειμι Κυριος, ο ποιων ε λεος. Ου μονον δε, αλλα και καυχωμενος εν
ταις θλιψεσιν· ουκ ε νι δε εγκαυχασθαι καλως, αλλ' ει τις αμαρτανει, εγκαυχαται.
∆υναται δε και προς τον Σαουλ ο λογος ειρησθαι. 51.4 Ολην την ημεραν αδικιαν
ελογισα το η γλωσσα σου, ωσει ξυρον εξηκονημενον εποιησας δολον.
Τι ου ν
φησιν; αλλα μητε λανθανηι ημας εν τωι τοπωι μυστηριον. Εστι το ρητον ου τως
ε χον· εν στοματι μωρων η καρδια αυ των. ̓Επιπολαιος εστιν, ουκ ε στιν εν τωι βαθει,
αλλ' εξεπηδησεν η καρδια επι των
χειλεων αυτων. Καρδια δε σοφων ου στομα
αυτων. ̓Επει τοινυν μωρος εστι και ου τος διαβολος, ω ν ει τε ∆ωηκ ει τε Σαουλ
αμαρ τησας, δια τουτο φησιν· ̓Αδικιαν ελογισατο η γλωσσα σου. Και αλλαχου
λεγεται περι των α δικα λεγοντων· ̓Ηκονησαν γλωσσαν αυτων ωσει ο φεως. ̓Αλλ'
εκει μεν, ι να πα ραστησηι πως οξεια εστιν η διαβολη. 51.5 ̓Ηγαπησας κακιαν υπερ
αγαθωσυ νην.
Ου τουτο λεγει, ο τι αγαθωσυνην μεν εμι σησας, κακιαν δε
ηγαπησας· ταυτας δε ου τως ηγαπησας, ως κακιαν μαλλον ηγαπησας αγαθωσυνης·
τοιουτον εστι και το εν τοις ευαγγελιοις κειμενον, το· ̓Ηγαπησαν οι α ν θρωποι το
σκοτος μαλλον η το φως. Οι εσθιοντες τον λαον μου βρωσει α ρτου. ̓Εν τωι
εγγιζειν επ' εμοι κακουντες τας σαρκας μου. 52.6 Οτι ο Θεος διεσκορπισεν οστα αν
θρωπαρεσκων, κατησχυνθησαν, ο τι ο Θεος εξουδενωσεν αυτους. ∆ιχοτομησει το
μερος των υποκριτων, εν τηι ημεραι της κρισεως· ο ταν απο Θεου ρι ψωσιν οι
αμαρτωλοι, τοτε λαμβανουσιν την αισχυνην την αιωνιαν, ω σπερ οι ̓Ιουδαιοι. Τοτε
ερει γαρ αυτοις· Ουκ οι δα υμας. 53.3 ̔Ο Θεος, εν τωι ονοματι σου σωσον με. Ει η
σωτηρια της λογικης φυσεως η γνωσις εστιν η του Θεου, ο δε ∆αυιδ εν τωι ονοματι
του Θεου θελει σωθηναι, το ο νομα του Θεου ου ν την γνωσιν σημαινει, την του
Θεου. 53.7 ̓Εν τηι αληθειαι σου εξολοθρευσον αυτους. ̔Ο Χριστος φησιν. ̓Εγω ειμι
αληθεια. 53.9
Οτι εκ πασης θλιψεως εῤρυσω με.
̔Ως μη εκ πασης θλιψεως
ρυομενου απο του Θεου, τεθειται τουτο εκ πασης κτλ. 54.3,4 Προσχες μοι, και
εισακουσον μου· ελυπηθην εν τηι αδολεσχιαι μου, και εταρα χθην απο φωνης εχθρου
και απο θλιψεως αμαρτωλου. ̓Αδολεσχια ενταυθα σημαινει την ευχην, ως και εν
τηι πρωτηι των βασιλειων, της Αν νης λεγουσης· ̓Εκ πληθους αδολεσχιας μου
εκτετακα ε ως νυν· περι γαρ της προσευχης αυτης τουτο λεγει. –Παντα ο σα πραττο
μεν παρα τον ορθον λογον η τον νομον, α δολεσχια εστι, και ο σα εικη λαλουμεν. Λε
γει ου ν ου τως, ω σπερ καταγνους εαυτου πρωτον επι τωι τεταραχθαι, και την
ειρηνην μη κατεσχηκεναι, αλλ' απολεσαι την γαλη νην της ψυχης, επι τηι φωνηι του
εχθρου και απο θλιψεως αμαρτωλου. Αγων πολυς μοι
εστιν και ουκ οι δα τι
ποιησω. –Λογισαι, φησι, τις ου τος ο ευχομενος; ο Υιος του Πα τρος, ο ομοουσιος
βασιλευς, αλλα δουλου μορφην φερων, ι να σωσω το πλασμα το ηλεωτερον, και
εισακουσον μου. Κοινης γαρ δοξης το σπουδαζομενον ευ χεται. 54.4
Οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

εξεκλιναν επ' εμε ανομιαν, και εν οργηι ενεκοτουν μοι. ̓Εξομολογειται ενταυθα,
διδασκων ημας εξομολογεισθαι, ως το προσωπον ημων α ναλαβων. – Ανομοι
ο ντες, ω στε αμαρτω λος και εχθρος, εκκλινουσιν επ' εμε, ι να εμε α νομον
ποιησωσιν· αμαρτια γαρ αμαρτιαν ερετιζει. ̓Επειδη κακηι τετεχνηνται συμφω νιαι,
διαλυσον αυτων, δεσποτα, την ομονοιαν. 54.6 Φοβος και τρομος η λθεν επ' εμε,
και εκαλυψε με σκοτος. Την α γνοιαν νυν σκοτος ονομαζει· ουκ ε γνωσαν γαρ,
φησιν, ουδε συνηκαν, εν σκο τει διαπορευονται. 54.7 Και ει πα· Τις δωσει μοι
πτερυγας ωσει περιστερας;
Και ει πα· Τις καταξιωσηι με της χαριτος του
Πνευματος; 54.14 Συ δε, α νθρωπε ισοψυχε! Σημειωτεον ο τι χαλεπωτερους των
εχ θρων ηγουμεθα τους φιλους επιβουλευοντας.
54.18 ̔Εσπερας και πρωι και
μεσημβριας διηγησομαι, και απαγγελω, και εισακουσε ται της φωνης μου. 54.19
Λυτρωσεται εν ειρηνηι την ψυχην μου, απο των εγγιζοντων μοι, ο τι εν πολλοις
η σαν συν εμοι. 54.20 Εισακουσεται ο Θεος, και ταπει νωσει αυτους ο υπαρχων προ
των αιωνων· ου γαρ εστιν αυτοις ανταλλαγμα, και ουκ εφοβηθησαν τον Θεον.
54.21
̓Εξετεινε την χειρα αυτου εν τωι α ποδιδοναι· εβεβηλωσαν την διαθηκην
αυτου. ̓Εν μεσωι του πρωι και της εσπερας η μεσημβρια· και ο μεν ̓Ιακωβ ο ρθρωι
επαλαιε μετα του αγγελου· ̔Αβρααμ δε εν τηι με σημβριαι εωρακε τους αγγελους·
Λωτ δε εσπερας. Την εν δε λεχει μου, φησιν ο ∆α υιδ, θεωμενος προσευχην, την
νυκτωρ και την ημεραν παρ' εμου περιφερομενην, α παλλαξομαι των πολεμουντων,
και χαριει ται ειρηνη. –Το δε εν πολλοις η σαν συν εμοι, αντι του πολλοστοι
εγενοντο προς εμε. Τουτο δε οι γʹ ου τως ηρμηνευσαν· ̓Εξετεινε την χειρα αυτου εις
τους ειρηνευοντας προς αυτον· ου γαρ πολεμιον ο Σαουλ εδιωκεν, αλλ' ευεργετην
και συνηθη και γνωριμον· ουδε εχθρον ̓Ιουδας προδεδωκεν, αλλα Σω τηρα και των
αγαθων χορηγον. Το τοινυν· ̓Εξετεινε την χειρα εις τους ειρηνευοντας αυτου,
τουτο δηλοι ο τι ε κτεινε τας χειρας, ω στε τας αντιδοσεις εκτισεται· αγαθον μεν
ου ν ουδεν προσενηνοχε, παντα δε πονηριας μεστα· και τουτο δηλοι τα επαγομενα·
Λυτρωσεται ... διαθηκην αυτου. Τουτο εις το· ̓Εξετεινε την χειρα αυτου εν τωι
αποδιδοναι. Ταπεινωθησονται, φησιν, επειδη μη ε χουσι της ψυχης αυτων ανταλ
λαγμα· α παξ γαρ αρνησαμενοι το τιμιον αι μα Χριστου, το δεδομενον ανταλλαγμα
υπερ της του κοσμου ζωης, ουκετι ευπορουσι λυ τρον. ∆εξαμενος δε μου την δεησιν,
οι α Θεος, ασθενειαι περιβαλλει τους επιβουλευοντας. Παντα δι' αυτου εγενετο.
Καλως υπαρχειν ει πε προ των αιωνων· και εντευθεν γινωσ κομεν, ο τι οι αιωνες
απο του μη ο ντος εις το ει ναι γεγονασιν.
Ου τως ο Συμμαχος· Ου γαρ
αλλασσονται, ουδε φοβουνται τον Θεον. ̔Ορων, φησιν, αυ των τον αμεταμελητον
τροπον, ταις προει ρημεναις συμφοραις περιβαλλει.
̓Εσηρ· εν αλιφωθ λαμου.
̓Ακυλας. Οι ς ουκ εισιν αλλαγαι αυτοις. ̔Εβραιος. Ου γαρ εστιν ανταλλαγμα αυ τοις.
Συμμαχος. Οτι ουδ' ο λως ανταλλαγμα αυτοις. ̓Ακυλας· ̓Απεστειλε την χειρα
αυτου εν ειρηνικοις αυτου. ̓ΩΡΙΓΕΝ. ̓ΑΘΑΝΑΣ. Αυτος μεν την παρεκτικην χειρα
των αγαθων εις το μετα λαβειν της ευλογιας εξετεινεν. Οι δε ου μο νον ουκ
εδεξαντο, αλλα και την διαθηκην εβεβηλωσαν, δηλον εστι την ευαγγελικην. ̓ΩΡΙΓ.
̓ΕΥΣΕΒ. Τοιουτο δε του βιου το τελος εδειξατο· τηι γαρ αγχονηι την δεῤραν
προσδησας, συντομον επεμεινε θανατον. Τοι αυταις και ̓Ιουδαιοι μετα τον σταυρον
πε ριεπεσον συμφοραις, τωι ρωμαικωι παραδο θεντες στρατωι· ου γαρ τωι νομωι της
φυσεως υπεξηλθον τον βιον, αλλ' ο πλοις πολεμικοις κατακοντιζομενοι. 54.22
̔Ηπαλυνθησαν οι λογοι αυτου υπερ ε λαιον, και αυτοι εισι βολιδες. ̔Ο Συμμαχος·
Λειοτερα βουτυρου τα στο ματα αυτων, πολεμει δε η καρδια εκαστου αυτων. Τουτωι
δε και το επαγομενον συμ φωνει· Λογος κερκοπων, μαλαχαι· ου τοι δε τυπτουσι
ταμεια κοιλιας. 54.23 ̓Επιῤριψον επι Κυριον την μερι μναν σου. Μνημονευτεον
Και
τουτου εν καιρωι μεριμνης· ε χε κυβερνητην, φησι, τον Θεον και ηνιοχον.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

ο μοιον το· Μη μεριμνησητε τι φαγεσθαι η τι πιεσθαι. Τα κατα σαυτον της προνοιας
εκεινης εξαρτησον· ου τω γαρ ασαλευτος διαμενεις και ακλονητος. 54.24 Συ δε, ο
Θεος, καταξεις αυτους εις φρεαρ διαφθορας· α νδρες αιματων και δο λιοτητος ου μη
ημεσευσωσι τας ημερας αυ των. ̓Εγω δε ελπιω επι σε, Κυριε. Φρεαρ διαφθορας, η
κολασις. – ̓Ατε λεις εισιν εν τηι γενεσει οι αμαρτωλοι· διο ∆αυιδ ευ χεται, λεγων. Μη
αναγαγηις με εν ημισει ημερων μου. ̔Αβρααμ γαρ εκοιμηθη πληρης ημερων. –
̓Αποκτεινει τουτους Κυ ριος, οι ς συγχωρει επιπολυ αμαρτανειν· εκ γαρ τουτου
συμβαινει ληθην γενεσθαι Θεου. 55.5
̓Εν τωι Θεωι επαινεσω τους λογους μου.
̓Επαινεσω, αντι του επαινετους ποιησω. 55.6 Κατ' εμου παντες οι διαλογισμοι
αυτων εις κακον. Ου παντες μεν τους λογισμους εμβαλλου σιν πονηρους· παντες δε
ου τοι λογισμοι φε ρουσιν εις κακον. Τηι γαρ Ευ αι φησιν ο ο φις· Εσεσθε ως θεοι,
γινωσκοντες καλον και πονηρον. 55.10
̓Επιστρεψουσιν οι εχθροι μου εις τα
οπισω. Ει θελεις αποστρεφειν τους εχθρους εις τα οπισω, προσευχου αδιαλειπτως.
56.4 ̓Εξαπεστειλεν ο Θεος το ε λεος αυ του και την αληθειαν αυτου. ̔Ο Χριστος εν
τοις ευαγγελιοις φησιν· ̓Εγω ειμι αληθεια. 56.9 ̓Εξεγερθητι, η δοξα μου· εξεγερθη
τι, ψαλτηριον και κιθαρα, εξεγερθησομαι ο ρ θρου.
Αλλος. ̔Εαυτωι λοιπον
εγκελευεται τον θειον εξυφαινειν υ μνον, δοξαν μεν οικειαν την προφητικην χαριν
καλων, εαυτον δε ψαλτηριον και κιθαραν, ως γεγεννημενος του Πνευματος
ο ργανον (την μεν γαρ ψυ χην δια του ψαλτηριου, το δε σωμα δια της κιθαρας
αινιττεται). Η και αυτα τα συνηθη ο ργανα αναλαμβανει, επι τωι ανακρουσασ θαι
συνηθως τα υπο του Πνευματος υπο βαλλομενα· οι ς προστιθεται το· ̓Εξεγερθη σομαι
ο ρθρου, αντι του φωτισθεις δια του Πνευματος της προφητειας, ου νυν μονον
υμνησω, αλλα του ηλιου ανατειλαντος, και της προσδοκωμενης ημερας τον ο ρθρον
υπο δειξαντος, των εθνων απαντων και των πισ τευοντων λαων χοροδιδασκαλος
ε σομαι.
57.2 Ει αληθως α ρα δικαιοσυνην λαλει τε, ευθεια κρινετε, οι υιοι των
ανθρωπων. Προς παντας τους ανωτερω λαους ωνο μασμενους και προς παντα τα
ε θνη ταυτα φησιν, καθως και ει ρηται ημιν ανωτερω, την προσφωνησιν ποιειται ο
παρων ψαλμος. Ει γαρ αληθως τις δικαιοσυνην επαγγελλοιτο, ουδαμοθεν ου
δειχθησεται η απο του κρι νειν ευθεια. Κρινει δε ευθεια ο κρινας παρ' εαυτωι ζην
κατα του ορθου λογου, και μη δεν σκολιον πραττειν. 57.5 Θυμος αυτοις κατα την
ομοιωσιν του ο φεως, ωσει ασπιδος κωφης και βυουσης τα ω τα αυτης. Θυμου μεν
επικρατησαντος, αποθηριου ται ψυχη· του δε επιθυμητικου επικρατη σαντος, ι ππος
η ημιονος γινεται· του νου δε, α γγελος η και Θεος. –Θυμος αυτοις κατα την
ομοιωσιν του εν παραδεισωι ο φεως, ο ς υποκριναμενος ρηματα φιλιας, τον θα νατον
επηγαγεν· επει τοινυν και ου τοι πα ραπλησιως ̔Ραββι και ∆ιδασκαλε λεγοντες,
εβουλευοντο παραδουναι σταυρωι· τουτου
χαριν τηι ομοιωσει του ο φεως
παρεβληθησαν. 57.9 ̔Ωσει κηρος ο τακεις ανταναιρεθη σονται, ε πεσε πυρ, και ουκ
ει δον τον η λιον.
Σαφηνιζει δια τουτου του ρητου την ε ν νοιαν ε τερος των
ερμηνευτων, την παρα λιμου γενομενην απο της μητρας ολισθησιν του
αμβλωματος ερμηνευσας, τουτοις τοις ρημασιν· ε κτρωμα γυναικος ουχ οραματι
σθησεται η λιον.
58.4
Οτι ιδου εθηρευσαν την ψυχην μου. Θηρευουσι την
ψυχην δια των πονηρων λογισμων, ο ταν αυτηι καλα υποβαλλουσι τα μη ο ντα
καλα, ω σπερ ο ταν δελεαρ τωι χαλ κωι οι αλιεις περιβαλλουσι. 58.7 ̓Επιστρεψουσιν
εις εσπεραν, και λι μωξουσιν ως κυων, και κυκλωσουσι πολιν. Λιμωξουσι μεν, δια
το μη δεξασθαι αυ τους τον α ρτον τον ζωοποιον· κυνας δε αυ τους δια το αναιδες
κατονομαζει της ψυχης. Το δε· Κυκλωσουσι, ο τι εκπεσοντες της πα τριδος, νομοις
τε βασιλικοις ειργομενοι αυ της ε ξωθεν, κυκλωι περιερχονται, μολις μα κροθεν
αυτην ποτε θεωμενοι. ̓Εναλλαγη γαρ πραγματων εγινετο· οι παλαι υιοι, δια την
οικειαν πονηριαν, των κυνων ε λαχον ταξιν, τα δε ε θνη τα παλαι κυσιν εοικοτα της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

των υιων ηξιωθη τιμης. Τινες δε επιστρεψουσιν εις εσπεραν, και λιμωξουσιν ως
κυνες, και κυκλωσουσι πολιν, αλλ' η α ν οι α νδρες των αιματων και οι ερ
γαζομενοι την ανομιαν; δια τι δε εις εσ περαν; επειδη επι συντελεια του αιωνος ε
μελλε ταυτα γινεσθαι. – ̓Αντι δε του, λιμω ξουσι ως κυνες, ο μεν ̓Ακυλας· Και οχλω
σατωσαν ως κυων, ο δε Συμμαχος· Και συνηχησουσιν ως κυνες, ηρμηνευσαν. Και ο
Θεοδοτιων· ̓Ηχησουσιν ως κυων. – ̓Αντι κρυς δια τουτων οψε ποτε κατα τους χρο
νους της του σωτηρος ημων αφιξεως, ομοι ως τωι τοτε Σαουλ, τον αναιτιον
διωξαντι, μελλονται και αυτους τον Χριστον πολεμειν, κυνας ωνομασεν· επει και
δια του προφητου ̔Ησαιου το αυτο α γιον Πνευμα περι των αυ των εδιδαξε· Παντες
κυνες ενεοι, ουκ ειδο τες υλακτειν. Και εν τωι καʹ ψαλμωι τα παθη του σωτηρος
διαγραφοντι, μετα των α λλων, εξ αυτου προσωπου λελεκται του σωτηρος·
Περιεκυκλωσαν με κυνες πολλοι. –Ου τοι δη ου ν λιμωξουσι, του της ζωης α ρτον
στερη θεντες, επει μη παρεδεξαντο τον ουρανιον α ρτον και τροφην την σωτηριον.
Ει τα δε και της αυτων πολεως, η ν κακως ωι κησαν, απελαθησονται, ως μηκετι
ταυτης επιβαι νειν τολμαν, επειδηπερ οι οικουντες αυτην αιματων αυτην επληρουν.
∆ιο και μεχρι της σημερον ορωντες τους ο ρους και κυκλωι πε ριιοντες, ποῤρωθεν
ι στανται· ε ξωθεν δε κυκ λουντες, πιστιν επαγουσι τηι μετα χειρας λε γουσηι γραφηι·
̓Επιστρεψουσι και λιμωξου σιν ως κυων, και κυκλωσουσι πολιν. 58.9,12 Και συ,
Κυριε, εκγελασηι αυ τους, εξουδενωσεις παντα τα ε θνη. ̔Ο Θεος μου δειξει μοι εν
τοις εχθροις μου. Μη α ποκτεινηις αυτους, μηποτε επιλαθωνται του νομου σου.
∆ιασκορπισον αυτους εν τηι δυ ναμει σου, και καταγαγε αυτους, ο υπερα σπιστης μου,
Κυριε. ̓Αλλα γαρ και ταυτα το πνευμα το προ φητικον εκ προσωπου του Σωτηρος
αναφω νει περι των επανασταντων αυτωι, περι ω ν ελεγετο· Και λαοι εμελετησαν
κενα, και τα εξης. Τουτους ου ν, τους εις κενον τας περι αυτου προφητειας
μελετησαντας, τους τε α ρχοντας αυτων και καθηγουμενους μη αποκτεινηις, φησιν,
αλλα διεσκορπισον. Ευ χεται δε αυτους και καθαιρεθηναι του αξιω ματος, ο δε και
γεγονεν· ουκετι νυν βασι
λευς, ουδε αρχιερευς, ουδε προφητης, αλλ' ουδε
γραμματεις και Φαρισαιοι και Σαδδου καιοι παρ' αυτοις εισιν. Ου μην και απο
κτανθηναι φησιν· διο συνεστηκεν αυτων το γενος, και των παιδων η διαδοχη
πληθυνει. Ου γαρ απεκτανθησαν, ουδ' εξ ανθρωπων απεσβησαν, αλλ' εισι μεν και
υφεστηκασιν, ου τως δε ως καταβεβλημενοι και κατενηνε γμενοι η ς παλαι ηξιωντο
παρα Θεωι τιμης. ̓Αλλα και διασκορπισον αυτους, φησιν, εν τηι δυναμει σου· ο δη
και γεγονεν. Εις πα σαν αυτους σκεδασον την οικουμενην, και ποιησον σποραδας
και μεταναστας, επειδη κατα σου κεχρηνται συμφωνιαι. Τι δε αυτη διδασκει; ̔Ετερα
δε γραφη, αντι του· μη ποτε επι λαθωνται του νομου σου, του λαου σου πε ριεχει· ει
γαρ η σαν εξ ανθρωπων αφανισ θεντες, μηδαμου μηδαμως εν ζωηι ο ντες, ουκ α ν
ει δον, φησι, τον εμον λαον, ουδ' α ν ε γ νωσαν ανθουσαν την εμην εκκλησιαν. ∆ια
σκορπισον τοινυν αυτους απανταχη γης, ε ν θα μελλει και η εκκλησια συνιστασθαι,
ο πως βλεποντες την υπ' εμου θεμελιωθεισαν εκκλησιαν, εις ζηλον ε ρχοιντο
θεοσεβειας. Ουκουν και ταυτα ο σωτηρ υπερ αυτων ηυ χετο. 58.13,14 ̔Αμαρτιαν
στοματος αυτων, λογον χειλεων αυτων· και συλληφθητωσαν εν τηι υπερηφανιαι
αυτων. Και εξ αρας και ψευδους διαγγελησονται συντελειαι, εν οργηι συντελειας,
και ου μη υπαρξωσι.
Αλλος· ̔Αμαρτιαν στοματος αυτων λογον χειλεων αυτων·
καταληφθησονται εν υπε ρηφανιαι, και εξ αρας και εξ αρνησεως διη γησονται·
τελεσον, εν χολωι τελεσον, και ουχ υπαρχουσιν. Συμμαχος· Τηι αμαρτιαι του
στοματος αυτων, αραν και ψευδος λα λουντες. Συντελεσον εν θυμωι, συντελεσον,
και ουκ εισιν. Παλιν κανταυθα την αιτιαν παριστησι. ∆ια τι γαρ ταυτα παθειν
αυτους ηξιου αναγ καιως, διδασκει λεγων· δι' αμαρτιαν στο ματος αυτων και δια
λογον χειλεων αυτων. Και ε στι θαυμασαι το ακριβες της του α γιου Πνευματος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

προῤρησεως, επειδη γαρ ουκ αυτοι ̓Ιουδαιοι κατα τον του παθους του Σωτηρος
καιρον θανατον αυτωι ειργασαντο, ρωμαικηι δε χειρι τουτο επρακτετο· δικαζον τος
μεν Πιλατου, και διαλαβοντων στρατιω των και απαγοντων αυτον, ̓Ιουδαιων δε
μηδ' οτιουν τουτων πεποιηκοτων, εικοτως ουκ αυτο το ε ργον του θανατου τουτοις
ανατιθησιν, αλλα την αιτιαν, της των αρ χιερεων συσκευης και της των συκοφαν
των ψευδομαρτυριας μνημονευων, της τε φω νης του πληθους επιβοησαντος κατ'
αυτου. ∆ιο φησιν· αμαρτιαν στοματος αυτων, ωσει ε λεγε σαφεστερον· δι' αμαρτιαν
στοματος αυτων και δια λογον χειλεων αυτων, και συλληφθητωσαν εν τηι
υπερηφανιαι αυτων· η κατα Συμμαχον, μετα της υπερηφανιας αυτων. ̔Υπερηφανοι
γαρ ο ντως και αλαζο νες, ουκ ε φερον του Σωτηρος ημων την παῤρησιαν· διο και
ε λεγον αυτωι· Τις σοι ε δωκε την εξουσιαν ταυτην; και εν ποιαι εξουσιαι ταυτα
ποιεις; 58.15,16
̓Επιστρεψουσιν εις εσπεραν, και λιμωξουσιν ως κυων, και
κυκλωσουσι πολιν. Αυτοι διασκορπιθησονται του φαγειν· εαν δε μη χορτασθωσιν,
και γογγυσουσιν.
Ηδη μεν ταυτα προλαβοντες ειρηκαμεν καθ' ε να τροπον·
δευτερευσαντος δε του προ φητου, δηλον ως ταις αυταις λεξεσιν ε τερα παλιν το
Πνευμα εμηνυσεν. ̓Επιστρεψουσι τοινυν εις εσπεραν οι των ̓Ιουδαιων παιδες, ουκ
εν φωτι τον Θεον, αλλ' εν σκοτει ζητουν τες. Και δια τουτο λιμωξουσιν ως κυων,
την ο ντως τροφην μη ευρισκοντες, και κυκλω σουσι την ̔Ιερουσαλημ την
πεπορθημενην,
πενθουντες επ' αυτην, και κοπτομενοι. Αυ
τοι
διασκορπισθησονται· εις πασαν γαρ την γην διεσπαρμενοι τυγχανουσι, δουλευοντες
πανταχου, και ελαχιστους και δουλοπρεπεις τεχνας πασας τε τας απρεπεις μεθοδους
ε νε κα του πειναν μετερχομενοι· γαστριμαργοι δε ο ντες, ου χορταζονται, και κατα
Θεου δια τουτο γογγυζουσι· τουτεστιν ουκ ευχα ριστουσι, τουτο γαρ αυτων ως
αγνωμονων ι διον. 58.17,18 ̓Εγω δε αι σομαι τηι δυναμει σου, και αγαλλιασομαι το
πρωι το ε λεος σου, ο τι εγενηθης αντιληπτωρ μου και καταφυγη μου, εν ημεραι
θλιψεως μου. Βοηθος μου, σοι ψαλω, ο Θεος μου, αντιληπτωρ μου ει , ο Θεος μου,
το ε λεος μου. ̓Εκεινοι μεν ου ν τοιαυτα πεισονται, τοι αυτα τολμησαντες. ̓Εγω δε
σον ε λεον α νυμνησω, και του νοερου φωτος ανατειλαν τος, και τηι οικουμενηι
δεδωκοτος τον ο ρθρον, τον αμετρητον σου οι κτον εν απασαις ταις εκκλησιαις
δοξασω. ̓Απηλαυσα γαρ της σης επικουριας, και δια της σης προνοιας τας
προσπεσουσας διεφυγον συμφορας. Ου δη χαριν, σε μονον οι δα Θεον, και σε πηγην
ελεους και φιλανθρωπιας καλω. Ταυτα ∆αυιδ προφητικοις ιδων οφθαλ μοις, και
τας ̓Ιουδαιων προειρηκε συμφορας, και αυτος υμνησειν αει δεσποτην υπεσχετο, δια
των ευσεβων υμνωιδιαν προσφερων. 59.4 Συνεσεισας την γην, και συνεταρα ξας
αυτην· ι ασαι τα συντριμματα αυτης, ο τι εσαλευθη.
Των σεισμων οι μεν εισι
χασματιαι· οι δε, βρασματιαι· οι δε, επικλινται· οι δε, βρα σματιαι· οι δε, επικλινται·
οι δε, μυκημα τιαι. ̓Ενταυθα δε την μεταβολην την επι της γης πραγματων
συσσεισεις ωνομασεν. 60.2 Εισακουσον, ο Θεος, της δεησεως μου, προσχες τηι
προσευχηι μου.
∆εησις εστιν ελλειποντος τινος μεθ' ικεσιας περι του εκεινου
τυχειν αναπεμπομενη ευ χη. –Προσευχη δε εστιν η μετα δοξο λογιας περι μειζονων
μεγαλοφυεστερον ανα πεμπομενη υπ' αυτου. 60.3 ̓Απο των περατων της γης προς
σε 60.3 εκεκραξα ... εν πετραι υ ψωσας με. Γην λεγει την κακιαν, η ς ο εξελθων κρα
ζει προς Θεον. –Πως εν τηι ̓Ιουδαιαι ω ν ο ∆αυιδ, λεγει· ̓Απο των περατων της γης
προς σε εκεκραξα; η ταχα εξελθων της κα κιας, νυν τροπικως γην ονομαζομενης,
̔Ημερας εφ' ημερας βασιλεως
ταυτα φησιν· η δε πετρα η ν ο Χριστος. 60.7,8
προθησεις. ∆ιαμενει εις τον αιωνα ενωπιον του Θεου. Ελεος και αληθειαν αυτου
τις εκζητησει αυτων;
Εως αιωνος τα ε τη του Χριστου ως βα σιλεως ουκ
εκλειψουσι. – ̔Ο Υιος ενωπιον του Πατρος, ως ανελλιπης μεν ο Υιος και Θεος του
ελεους και της αληθειας. –Τις γαρ, φησι, τον περι προνοιας και κτισεως λογον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

εξιχνιασει; 60.9 Ου τως ψαλω τωι ονοματι σου εις τον αιωνα του αιωνος, του
αποδουναι με τας ευχας μου ημεραν εξ ημερας. ̔Ο υπισχνουμενος και μη αποδιδους
τας ευχας τωι Θεωι, ουκ εστιν εν ημεραι τηι ου σηι εξ ημερας· πρωτη γαρ ημερα εστι το
εκκλι ναι απο κακου, δευτερα το ποιησαι το αγα θον. 61.6
Οτι παρ' αυτου η
υπομονη μου. Οτι συ ει η υπομονη, Κυριε. 61.10 Ψευδεις οι υιοι των ανθρωπων
εν ζυγοις, του αδικησαι αυτοι εκ ματαιοτητος επι το αυτο. ̔Ο δε Θεοδοτιων ου τως·
Πλην ατμις υιοι του ανθρωπου· ψευδεις υιοι ανδρος, ως ροπη ζυγου· ευδιαλυτα γαρ,
φησι, τα ανθρωπινα, και α νω κατω ζυγου δικην μεταχωρουντα. Κατα δε τους Οʹ·
̔Ως μονιμοις θαῤρουσι τοις ρεουσιν, ισοτητος αμελουντες και μη τη ρουντες καθαπερ
ι σωι ζυγωι την καρδιαν,
και ο μως κερδος εντευθεν ουδεν. ∆ιο Συμ μαχος ει πεν·
Αυτοι ματαιουνται ομου. Ει οι α γιοι ου ματαιοι, ουχι υιοι των ανθρωπων οι α γιοι·
κατηργηθη γαρ η κατ' α νθρωπον γενεσις· ματαιοι εισιν οι τοις ματαιοις και
φθαρτοις του αιωνος τουτου προκαθεζομενοι πραγμασι. –Οι ψευδομενοι περι την
δικαι οσυνην (αυτη γαρ ζυγος εστι των αρετων) ψευδεις εισιν υιοι εκ του πατρος
του διαβολου γεγεννημενοι. 61.11 Πλουτος εαν ρεηι, μη προστιθεσθε καρδιαν.
Τουτο λεκτεον προς τους πλεονεκτουντας. 61.13 Οτι συ αποδωσεις εκαστωι κατα
τα ε ργα αυτου. Τον περι προνοιας και κρισεως ε χων λο γον· τουτο γαρ δηλουται
εκ των επιφερο μενων ρητων. 62.2 ̔Ο Θεος, ο Θεος μου, προς σε ορ θριζω· εδιψησε
σοι η ψυχη μου, ποσαπλως σοι η σαρξ μου εν γηι ερημωι και αβατωι και ανυδρωι.
Καλον δε και κατα το ρητον ορθριζειν προς τον Θεον, και πασης πραξεως απαρ χην
ποιεισθαι προσευχην και ευποιιαν προς τον πλησιον, ει τε εν επισκεψει, ει τε εν με
ταδοσει. –Πρεπει δε τωι εν τηι ερημωι της ̓Ιουδαιας δια του διωκεσθαι διατριβοντι,
και μισουμενωι δωρεαν, και μηδαμως εγ καλουντι, λεγειν το. ̔Ο Θεος, ο Θεος μου,
προς σε ορθριζω. – ̔Η κοιλια γουν, των περι τρυφην εχοντων ου σα θεος, απλως ου
λεγεται θεος, αλλ' ουδε οι δαιμονες κυ ριως θεοι, των εθνων λεγομενοι θεοι. ̔Ο ου ν
Θεωι. ̔Ο Θεος, ο Θεος μου. –Ου μονον δε
αληθως σοφος ερει τωι φυσει και αληθως
η ψυχη μου εδιψησε σε, αλλα και η σαρξ μου, καθαπερ μαθουσα την εν τηι αναστα
σει ελπιδα εαυτης παρα σοι, η πολυπλα σιασθαι το προς σε διψος εαυτης· διο και
κατασκηνων επ' ελπιδι, ουκ ε χω λεγειν οποσα πλησιως και ποσαχως παρα την δι
ψαν της ψυχης μου εδιψησα σε. 62.3 Ου τως εν τωι αγιωι ω φθην σοι, του ιδειν την
δυναμιν σου και την δοξαν σου. Ου τως, πως; η διψης και επι ποθου περι τον
α γιον συγχθεις; τις δε α ν ει η, η ο Μο νογενης, και ει μεν ει η ο Πατηρ, προς ο ν
διψων δυναμιν και δοξαν αυτου ο Μονογε νης· Χριστος γαρ Θεου δυναμις αυτος ω ν
και η δοξα, περι η ς ει ρηται· ̓Οφθησεται η δοξα Κυριου. Παρισταμαι δε σοι, την
α ῤρη τον ο φανταζομενος δυναμιν. 62.4 Τα χειλη μου επαινεσουσι σε. Ου μονοις
δε χειλεσιν, αλλα προς τηι καρ διαι τον Θεον υμνητεον, κατα γαρ Παυλον· Καρδιαι
πιστευεται εις δικαιοσυνην, χειλεσι δε ομολογειται εις σωτηριαν. 62.5
̓Εν τωι
ονοματι σου αρω τας χειρας μου.
Αι ρει δε τας χειρας ο δικαιος εν ονοματι
Κυριου, ο τε απο υγιων δογματων περι Θεου και της εις αυτον ευσεβειας επαιρει απο
των γηινων το πρακτικον εαυτου, εν ονομα τι του Θεου αι ρει τας χειρας εαυτου·
ει τε δε αφ' η στινοσουν ετερας διδασκαλιας, ει τε παρ' ε λλησι φιλοσοφουμενης,
ει τε και εν ηι τινιουν αιρεσει, ταχα αι ρει μεν τας χει ρας εαυτου, ου μην εν ονοματι
του Θεου. 62.6
̔Ωσει στεατος και πιοτητος εμπλη σθειη η ψυχη μου, και χειλη
αγαλλιασεως αινεσει το ο νομα σου.
Ωσπερ δη των σωματικων βρωματων τα
πιονα και ευ τροφα των ζωων ηδυτερα, ου τω και των πνευματικων ει η α ν τινα
ανα λογα τοις κατα σαρκα πιοσι. ∆ιοπερ τουτο ειδως παρα την της ψυχης τροφην
υποδε χουσαν του σωματος, ο προφητης ευ χεται λεγων περι αυτης το· ωσει στεατος
και πιο τητος εμπλησθειη η ψυχη μου. Τοιαυτα γε η ν και τα κατα την παραβολην
του μοσχου του σιτευτου. –Το εν Θεωι δε αγαλλιαν και ευφημειν νομιζω μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

δυνασθαι κατορ θουσθαι ημιν χωρις της απο των καλου μενων πτερυγων του Θεου
σκεπης, τουτεστι των αρετων αυτου· ταυταις γαρ υψουται, και μετεωριζεται, και
μεγαλυνεται ο Θεος, υφ' α ς γενομενοι, α τε δη απλουμενοι διεμειναν ημιν,
δεκτικοι αυτωι γενομεθα. 62.9 ̓Εκολληθη η ψυχη μου οπισω σου. [Τα] οπισω του
Θεου εστι τα μετα τον Θεον, α τινα επαγγελλεται και Μωυσηι δει ξειη. 62.10 Αυτοι
δε εις ματην εζητησαν την ψυχην μου· εισελευσονται εις τα κατωτα τα της γης.
Τουτους ευ χεται προφητικως απο της επι φανειας ωθουμενους της γης εις τα
ταυτης παχυτερα κατελθειν· ο που μη δυνανται κατα των αγωνιζομενων εν
ανθρωπινωι σωματι ε νεργειν, ει και μονον ειρησθαι περι των ζη τουντων την ψυχην
του ευχομενου δοκει. Κατωτατα δε της γης η α βυσσος, ε νθα χω ρησουσιν. ∆ιοπερ
εν ευαγγελιωι τωι Σωτηρι φασιν· Ηλθες ημας προ καιρου βασανισαι, μη πεμφθηναι
εις την α βυσσον η δη δεομε νοι, εις δε χοιρους εισελθειν επιτρεψαι. 62.11
Παραδοθησονται εις χειρας ρομ φαιας, μεριδες αλωπεκων ε σονται.
̓Αναιρεθησονται, φησιν, ουχ υπο δυνατων πολεμιων, αλλ' υπο των προσοικουντων·
οι καθαπερ τεθηκασιν τε και απελαυνονται· αινιττεται δε το προχειρον νοημα, του
μηδε ταφης αξιωθηναι τους πλειους, αλλα προ κεισθαι θηριοις βοραν. 63.4 Οι
τινες ηκονησαν ως ρομφαιαν τας γλωσσας αυτων. Αυτη η ρομφαια λογος εστι
δαιμονιωδης,
χωριζων ψυχην της σοφιας και γνωσεως
Θεου.
63.11
Ευφρανθησεται δικαιος εν τωι Κυ ριωι, και ελπιει επ' αυτον, και επαινεθησον ται
παντες οι ευθεις τηι καρδιαι. Αφρων ελπιζει εις α νθρωπον· ο δε φρο νιμος επι τωι
Κυριωι πεποιθεν. –Και την παρ' ανθρωπων δε καρπωσονται ευ κλειαν οι τον
λογισμον προς Θεον διευθυνοντες, και της οδου τας ευθειας ε ξω βαδιζειν ουκ
ενεχομενοι. ̓Εν περινοιαι γαρ της του Θεου κηδεμονιας γενομενοι, το θειον
κριτηριον ε δεισαν· διαφεροντως δε των νομων των θειων επιμελομενοι, θυμηδως
εμφορηθεντες, την εις τον Θεον ελπιδα βεβαιαν εργαζον ται. Ευφραινει α δικον
πλουτος φθαρτος, τον δε δικαιον γνωσις Θεου. 64.2 Σοι πρεπει υ μνος, ο Θεος, εν
Σιων, και σοι αποδοθησεται ευχη. Νοει μεν Σιων και την αρετην, και πυ λας τας εις
αυτην, ω σπερ εισαγωγας, εισο δους· μονωι δε τωι εν Σιων, τουτεστιν εν τωι
σκοπευτηριωι και τηι αρετηι, πρεπει ο υ μνος τωι Θεωι, ως υψωθεντι εκ των πυλων του
θα νατου και της κακιας, και δια τουτο δυναμε νωι εξαγγειλαι πασας τας αινεσεις του
Θεου εν ταις εκκλησιαστικαις πυλαις της θυγατρος Σιων, εκκλησιας. Ου γαρ
ωραιος υ μνος εν τωι στοματι αμαρτωλου, ο τι ου παρα Κυριου εξαποσταλη. –Και
παλιν εαν θελωσιν οι ε ξω της εκκλησιας θεολογειν, η και υμνειν τον Θεον, ου
δυνησονται· ο γαρ πρεπων υ μ νος, υ μνος Θεου, εν μονηι Σιων, τηι εκκλη σιαι. Νοει
δε Σιων και την επουρανιον πολιν. ̓Εκει γαρ οι τελειοι και αληθως υ μνοι απο
διδονται τωι Θεωι· ως γαρ εν τηι κατω Σιων και η κατω ̔Ιερουσαλημ, ου τως και εν
τοπωι, τωι υπερ παντα τοπον σωματικον. ̓Εν τωι πνευματι και αληθειαι προσκυνησεις
τωι Θεωι, ε νθα αι αληθιναι αποδιδονται ευχαι. 64.3 Εισακουσον προσευχης μου·
προς σε πασα σαρξ η ξει. Σαρξ, αντι του πας α νθρωπος. – Ηξει δε προς αυτον πασα
σαρξ δια μετανοιας, και καθαρσεως, μηκετι μενουσα σαρξ, η κα τα σαρκα
πολιτευομενη. 64.5,6 Μακαριος ο ν εξελεξω και προσε λαβου· κατασκηνωσει εν
ταις αυλαις σου. Πληθησομεθα εν τοις αγαθοις του οι κου σου. Αγιος ο ναος σου,
θαυμαστος εν δικαιοσυνηι. ̔Η ̓Ακυλα ε κδοσις εμφαινει εκ του εφ' ημιν το τον
ελεχθεντα υπο Θεου εγγιζειν αυ τωι. Μακαριος γαρ, φησιν, ο ν εξελεξω, και εγγιζει,
ου μονον ο ν εξελεξω. Θεοδοτιωνος· ̔Αγιασμου γαρ πληρης ο σος ναος, και την
σην δικαιοσυνην, δια των σων λογιων, τους προσιοντας διδασκει. – Οι κον Θεου
την εκκλησιαν επιστελλων ο Παυλος Τιμοθεωι καλει. ̓Εαν δε βραδυνηις, ι να ι δηις
πως δει εν οι κωι Θεου αναστρεφεσ θαι, η τις εστιν εκκλησια Θεου ζωντος, του του
του οι κου αγαθα τα του Πνευματος χα ρισματα, τα τε περι της Τριαδος και τα λοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

πα δογματα, οι τε παραδοθεντες υπο των αποστολων θεσμοι και κανονες. ̓Εν δε του
τωι θαυμαστος η αρετη επιτελειται, καλου μενη δικαιοσυνη, η γουν ο τι ο πιστευων
και ε ργων αγαθων πληρωθεις ε χει τον Κυριον εν εαυτωι. Ει ρηται γαρ δια της
πιστεως κα τοικειν τον Χριστον, τον ε σω α νθρωπον, προς τον τηρουντα τον λογον
αυτου μετα του Πατρος ερχομενος, μονην ποιειται και γινεται ναος, κατα το· Ουκ
οι δατε ο τι ναος Θεου ε στε, και το Πνευμα του Θεου οικει εν υμιν. Και μεθ' ε τερα·
̔Ο γαρ ναος του
Θεου α γιος εστιν, οι τινες εστε υμεις, ο ς και δικαιοσυνην
θαυμαστως κατορθει, την δια πιστεως συνισταμενην. 64.10 ̔Ο ποταμος του Θεου
επληρωθη υδατων. Ω βαθος πλουτου και σοφιας Θεου! Και παλιν· ̓Εν παντι γαρ, ο
Παυλος φησι, επλου τισθητε εν πασηι γνωσει. ̔Η γνωσις του Θεου επληρωθη φυσεων
λογικων, ει περ ποταμοι ρεουσιν υ δατος εκ της κοιλιας πιστευσαντος Χριστωι·
υ δατα δε ε θος λεγειν τηι γραφηι τας φυσεις τας λογικας, και γαρ ο ∆αυιδ λεγει
αινειν τα υ δατα τα υπερανω των ουρανων τον Κυριον. 64.13 Και αγαλλιασιν οι
βουνοι περιζω σονται. Νυν φυσεις λογικας τροπικως βουνους ονο μαζει. 64.14
̓Ενεδυσαντο Χριστον και σπλαγχνα οικ
̓Ενεδυσαντο οι κριοι των προβα των.
τιρμων.
65.3 Ει πατε τωι Θεωι· ̔Ως φοβερα τα ε ρ γα σου, εν τωι πληθει της
δυναμεως σου! ψευ σονται σε οι εχθροι σου. Της ̓Ιουδαιων αποπληξιας ενταυθα
κατη γορει, ως μηδε των θαυματων της υπερβο λης παρενεγκουσης αυτους εις το
πειθεσθαι. Σημεια Κυριου γεννωσι πιστιν· δυναμεις δε αυτου επιστρεφουσι ψυχην.
65.4 Πασα η γη προσκυνησατωσαν σοι, και ψαλλατωσαν σοι. Ψαλλατωσαν δε τωι ο
νοματι σου, Υψιστε. ̓Επειδη ̓Ιουδαιοι, φησι, καιτοι υπερβο λας ορωντες πιστει
πραττομενων σημειων, εψευσαντο σε, αλλ' ου ν αντ' εκεινων προσ κυνησει σε
παντων των εθνων η πληθυς. Τουτο σαφεστερον ο Συμμαχος ει ρηκεν· Παντες
αι σουσι το ο νομα σου. Προῤρησις δε ταυτα του παροντος καιρου, καθ' ο ν εν α πασι
τοις ε θνεσι ο των ο λων υμνειται Θεος, ο δεσποτης Χριστος υ ψιστος παρα παντων
καλειται. 65.6 ̔Ο μεταστρεφων την θαλασσαν εις ξηραν. Ου τος γαρ εστι, φησιν, ο
Θεος ο και ημιν την προς αυτον α νοδον και την σωτηριαν δω ρουμενος, ο παταξας
θαλασσαν, και ποτα μον διαστησας, και τους ημετερους προγο νους ακινδυνους
διαβιβασας. 65.12 ∆ιηλθομεν δια πυρος και υ δατος, και εξηγαγες ημας εις
αναψυχην. Ουκουν οι γενναιως διενεγκοντες τους υπο της ευσεβειας αγωνας, και
ευδοκιμειν ειωθοτες δια πειρασμων, ει τα νενικηκοτες και εις το της ελπιδος
κατασταντες τελος, λε
γουσι· ∆ιηλθομεν δια πυρος και υ δατος. – Και των
δαιμονιζομενων το πνευμα το ακα θαρτον εν τοις ευαγγελιοις, ποτε μεν ε ῤρι ψαν
εις το πυρ, ποτε δε εις το υ δωρ. Υδωρ δε και πυρ εναντια εστιν αλληλοις. Πασχου
σι δε και τουτο μεχρι νυν οι ακαθαρτοι α ν θρωποι, δειλιωντες και θρασυνομενοι,
πολυ θεοι ο ντες και α θεοι, ερωντες αισχρως και παλιν μισουντες. 65.13
Εισελευσομαι εις τον οι κον σου, εν ολοκαυτωμασιν.
[Οι κον], τον επουρανιον
δηλονοτι· ολο καυτωμασι δε, και ουκ αισθητοις, νοητοις δε δηλονοτι· ο λως γαρ
εαυτους ανεθηκαν τωι Θεωι εν ταξει ολοκαυτωματων. 65.15
̔Ολοκαυτωματα
μεμυαλωμενα α νοισω σοι μετα θυμιαματος και κριων, ποιη σω σοι βοας μετα
χιμαρων. Βοες εισιν αι εντολαι εξηγμεναι, βοων δικην. Χιμαρους λεγει τας αρετας,
αι τινες χιμαρων δικην νεμονται τα δογματα των γραφων. Εισι δε οι κριοι κινησεις
και ορμαι απο του θυμικου της ψυχης την αρχην ε χουσαι, συν τοις βαλλομενοις
ολοκαυτωμασι και του θυμιαματος και των κριων. 66.1 Εις το τελος, εν υ μνοις
ψαλμος τωι ∆αυιδ. ̔Υποθεσις του ̓Αθανασιου. Παλιν καν ταυθα των αποστολων
εισαγει το προσωπον, διδασκαλιαν ποιουμενος των εθνων, ρυσθη ναι τε ευχομενος
αντιλεγοντων τηι διδασκαλιαι αυτου. Ου τος ο ψαλμος σαφη την διανοιαν ε χει, και
πολλων λογων ου δειται. Προκη ρυττει γαρ του Θεου Λογου την ενανθρω πησιν, και
την σωτηριον επιφανειαν, και των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

εθνων απαντων την σωτηριαν. Θεασαμενος ο προφητης τοις του πνευματος
οφθαλμοις την εσομενην πασιν ανθρωποις σωτηριαν δια της θειας επιφανειας,
ικετευει ταυτην ο τι ταχιστα παρασχεθηναι, ι να την εκ ταυτης φυομενην ευλογιαν
τρυγησωμεν α παντες· ει τα δια τον επαγομενον ταυτην ημας δι δασκει σαφεστερον.
̓Επιφανειται δε το προ σωπον του παντων δημιουργου, το πληρουν ημας ευλογιας
και οικτιρμων, επιφανεντος ημιν του χαρακτηρος της υποστασεως αυ του και
εμφανισαντος εαυτον τοις αξιοις, επει γαρ εικων εστι του Θεου του αορατου ο ν ο
καθορων, οραι τον Πατερα. ̔Ο εμε γαρ, φησιν, εωρακως, και τον Πατερα μου εωρα
κεν. Τοτε τους ευεργετημενους ευλογει και οικτειρει, πασιν ευλογιαν πνευματικην
εν τοις επουρανιοις ε χων ̓Ιησους. 67.3 ̔Ως εκλειπει καπνος, εκλιπετωσαν ως
τηκεται κηρος απο προσωπου πυρος, ου τως απολοιντο οι αμαρτωλοι απο προσωπου
του Θεου.
Ωσπερ καπνος παρακολουθημα εστι πυ ρος και φωτος, ου τω των
δικαιων οι αμαρ τωλοι, ου κατα προηγουμενον λογον τοιου τοι γενομενοι. ̔Ο γαρ
προηγουμενος λογος η θελε και αυτους ει ναι φως, κατα το· ̔Υμεις εστε το φως του
κοσμου· και εβουλετο αυτους ει ναι πυρ, κατα το· ̔Ο ποιων τους λειτουρ γους αυτου,
πυρος φλογα. ̓Επει δε πεφευ γασι το ει ναι φως, και ουκ εθελησαν γενεσ θαι πυρ,
δια τουτο γεγονασι καπνος. Ταχα δε και οι α γγελοι, ο ταν μεν κολαζωσι, πυρ εισιν·
ο ταν δε διακονωσι τα της ημων σωτηριας, φως. Και ο Θεος τοις μεν αμαρτωλοις
πυρ ε στι, καταναλισκον πασαν κακιαν· τοις δε δικαιοις, φως. ̔Ο γαρ Θεος φως ε στι,
και σκοτος εν αυτωι ουκ ε στι. Παλιν προηγουμενον ε ργον των μελισσων το μελι·
παρακολουθημα δε του μελιτος ο κηρος· κα ν ε λθηις επι την Χριστου παρου σιαν,
μελι μεν ο ψηι την εκκλησιαν· παρακο λουθημα δε, τους ετεροδοξους, οι ς ερει· Ου
δεποτε ε γνων υμας· ου γαρ γινωσκει το επισυμβαν. Ει εν δ' α ν και οι δαιμονες
εχθροι απολ λυμενοι, ου πυρ ο ντες, ως α γγελοι· ου φως, ως δικαιοι· αλλα καπνος
σκεδαννυμενος, ο τοις ο μμασι βλαβερος. Προτερον γαρ μετεσ χηματιζοντο εις
αγγελους φωτος, μαντειας και θεραπειας επαγγελλομενοι, ως τους αν θρωπους
απατωμενους θυειν αυτοις και τα φιλτατα· νυν δε φρουδα παντα, και ο ντως
καπνος, αποσβεσθεντος αυτων του πυρος, οργισθεντος αυτοις του Θεου, κατα το· ̓Α
νεβη καπνος εν οργηι αυτου, δηλον ως σβε σαντος αυτων το πυρ, ο τους ανθρωπους
κα τεφλεγε· και ο καπνος δε αυτος, ως μη ε χων περι ο τι υποσταγηι, εξελιπε·
καθαπερ γαρ τον μεν καπνον σκεδαννυσι των ανεμων η προβολη, ο δε κηρος
λυεται τωι πυρι προσ πελαζων, ου τως τηι του Χριστου παρουσιαι, φρουδοι γεγονασι
των ανθρωπων οι δυσμε νεις παντελως, και μεντοι ως απολλυται νο σος υπο ιατρου,
και σκοτος υπο ηλιου, ου τως η αμαρτια υπο του αγαθου Θεου. Οταν ου ν
εκτακωσιν ως κηρος, και εκλιπωσιν ως καπνος οι αμαρτωλοι, καθο εισιν αμαρτω
λοι, τοτε ου μονον εφ' εαυτοις ευφραινονται οι δικαιοι, αλλα και επι τωι εκλειποντι
κα πνωι, και επι τωι εκτακεντι κηρωι· ορωσι γαρ αγαθον γενομενον το εκλιπειν τον
καπνον, το εκτακηναι τον κηρον. Ταχα δε τοιουτον τι βλεπων ο Σωτηρ γινομενον
απο του πυ ρος, ο τι μελλει εκτηκεσθαι κηρον, ι να μονον μελι καταλειφθηι, ει πε
το· Πυρ η λθον βαλειν επι την γην, και η θελον ει η δη εκαιη. Ουχ απλως δε ει πεν
απολλυσθαι τους αμαρτω λους, αλλ' απο προσωπου του Θεου. Και ου τω πως ο
κηρος υπο πυρος, ου της ουσιας της ψυχικης φθειρομενης, αλλα της ε ξεως καθ' η ν
τις εστιν αμαρτωλος· ουδε γαρ ο τηκομενος κηρος εις το μη ο ν καταστρεφει, εις δε
την του πυρος αναδιδοται ουσιαν, α πολλυμενης αυτου της ποιοτητος. 67.4
̓Αγαλλιασθωσαν ενωπιον του Θεου· τερφθητωσαν εν ευφροσυνηι. Προσθεις ο τι
αγαλλιασθωσαν, ε δειξεν ως ου κατ' ανθρωπων την ικετηριαν ταυτην προ
σηνεγκεν, αλλα κατα δαιμονων, ω ν σκεδαν νυμενων και φρουδων γινομενων,
αγαλλεται ε θνη, και τον σεσωκοτα Θεον ανυμνει· ου καλον και το αγαλλιασθωσαν
μονον, α ν μη λαβηι την προσθηκην, αναγκαιον ου σαν, το ενωπιον του Θεου, ω στε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

αξιαν ει ναι την α γαλλιασιν των οφθαλμων του Θεου, ου κοσ μικην ου σαν, αλλα
καρπον του Πνευματος. 67.5
Ασατε τωι Θεωι, ψαλατε τωι ονοματι αυτου,
οδοποιησατε τωι επιβηκοτι επι δυσ μων. Κυριος ο νομα αυτωι, και αγαλλιασθε
ενωπιον αυτου.
Ωσπερ εαν αι δειν μοι προκηται βασιλει, δεησει με ειδεναι ποια
μελη αποδεχεται ο βασιλευς, ι να αι δων αρεσω αυτωι· ου τως ει μελλω αι δειν τωι
Κυριωι, δεησει με ειδεναι τα μελη τα ευφραινοντα τον Κυριον, ι ν' επ' αυτου
ακροατου αι σω τωι Κυριωι. ̓Επει και τα αισθητα επιβαθρα γινεται προς το νοησαι τα
κρειττονα, ιστεον ως ο μεν αι δων ψιληι χρηται φωνηι, ο δε ψαλλων και τωι οργανωι·
ι δε ου ν σεαυτον χωρις σωματος, και εννοη σον το αι δειν. Νοησον σου και το σωμα,
και ο ρα το ψαλλειν. Αδει γαρ τωι Θεωι ο δια υ γιων δογματων την ψυχην
παιδευομενος, ο τας πρεπουσας αυτωι θεολογιας εκ διανοιας κεκαθαρμενης
αναπεμπων. Ψαλλει δε τωι ονοματι αυτου, ο δια των του σωματος κι νησεων, δια
της των αισθητηριων χρησεως, τοιαυτα πραττων ως δοξαζεσθαι παρα τοις ορωσι το
ο νομα αυτου του Θεου. Και ω σπερ ο τεχνιτης, εν ωι ψαλλει, ου συγκεχυμενως
κρουει τας χορδας, αλλ' οι δε τους καιρους και τους τοπους, και ποτε μεν τηνδε,
ποτε δε τηνδε κρουσει· ου τως ο ειδως ψαλλειν τωι του σωματος οργανωι, ρυθμιζει
αυτο τωι λο γωι του Θεου, και οι δε ποτε κινησει την χορ δην, την χειρα η τον ποδα,
ι να περιπατηι ως δεον, ι να πραττηι το πρεπον· τον οφθαλ μον, ι να μη εκμελες ι δηι
και προς το επι θυμησαι· το ου ς, ι να μη παραδεξηται ακοην ματαιαν· το στομα, ι να
μη λαληι αργον ρη μα. Εστι και τηι χορδηι της κοιλιας χρη σασθαι εμμελως, ο τε εις
̓Επι δυσμων. –∆υσμαι εισι φυσεις λο γικαι
δοξαν Θεου εσθιο μεν και πινομεν.
εκπεσουσαι του της δικαιοσυνης η λιου. – ̔Οδοποιησατε. Ζητει και εν σοι
περιπατησαι ο Κυριος, και βλεπων ακαν θας, ηδονας και μεριμνας εν σοι, α λλους ζη
τει περιπατους καθαρωτατους, και σε κατα λειπει· επιβησεται δε σοι, ο ταν δυηι ο
εναν τιος τωι ηλιωι της δικαιοσυνης, η λιος ο Σα τανας, ο μετασχηματιζομενος εις
α γγελον φωτος· εισι γουν τινες εν τωι νομωι, ε ως μεν ανατελλει εαυτοις ο της
αδικιας η λιος, ακα θαρτοι· εαν δε δυηι, καθαροι· δυετω σοι παν τα σοι φωτιζειν
νομιζομενα, και δεδοξασ μενα υπο σου και θαυμαζομενα· δυετω φι λαργυρια, δυετω
αλλοτρια διδασκαλια, δυε τω πορνεια, η ν ενομιζες δια την ηδονην ει ναι τι αγαθον,
ι να επεβηι ο Κυριος ποιη σαντι σοι δυσμας των εναντιων. ̔Οδοποιησατε. –Ευτρεπεις
γενεσθαι φη σιν εις το της οδου εκεινης πορευεσθαι, του επ' ε σχατα Χριστον
οφθηναι εν σαρκι τοις επι γης η τοις επιβεβηκοσιν επι δυσμων, των μεχρι αι δου
πεποιημενων την καθοδον.
67.6 Ταραχθησονται απο προσωπου αυ του, πατρος
των ορφανων και κριτου των χηρων. Πας ο ποιων την αμαρτιαν, εκ του διαβο λου
γινεται· ου τος ου ν ο πατηρ σου, εαν α μαρτανηις, αποθανετω. ̓Εαν σοι αποθανηι, σοι
ου ζηι, κα ν α λλοις δοκηι ζην. Γενου ορ φανος, και ουκετι χρησηι τοιουτωι πατρι, αλλ'
εκεινωι ο ς σε ως ορφανον α λλον αναλη ψεται. Παλιν μνηστευσεται την ανθρωπι
νην ψυχην ο Χριστος· παρανομως δε ο δια βολος βουλεται αυτης νυμφιος γινεσθαι,
ι να ποιησηι αυτην εφθαρμενην· η ψυχη ου ν σου χηρα γενεσθω εκεινου, ι να σοι
κρινηι τα δικαια ο Θεος καταλιποντι τον ανομως συνωικηκο τα και τον κατα κακιαν
γεννησαντα. – ̓Ορφανος εστιν ο στερηθεις δια κακιαν του επουρανιου Πατρος, η ν
αυτος εκων επασ πατο. Τηι κτισει παρα τον κτισαντα λελατρευ κοτες ορφανοι τινες
η σαν· κατα τον δε κοσμον ανεπικουρητοι παντελως και προς πασαν πλεονεξιαν
ε τοιμοι. ̓Επειδη δε πε πιστευκασι, πεπλουτηκασι Πατερα τον Θεον, διο γαρ της των
χηρων κηδεμονιας και της των ορφανων επιμελειας το δικαιον αυτου της προνοιας
εδηλωσεν, των ψυχων των ορ φανων και των αβοηθητων θυσων. –[Νοει] ορφανους
τα ε θνη, ως μη ε χοντα τον Θεον πατερα, χηραν δε την εκκλησιαν, ως μη λαβουσαν
α νδρα τον Χριστον, τουτων γαρ ε νεκεν και αποθανεν. 67.7 ̔Ο Θεος εν τοπωι αγιωι
αυτου. ̔Ο Θεος κατοικιζει μονοτροπους εν οι κωι, εξα γων πεπεδημενους εν ανδρειαι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

ομοιως τους παραπικραινοντας, τους κατοικουντας εν ταφοις. Τοπος Θεου, ψυχη
καθαρα· διο επιφερει, ο Θεος κατοικιζειν μονοτροπους, τους αυτωι και μονωι
αναθεντας την οικειαν ζωην, πα σης διψυχιας και κοσμικης αυτης επιθυμιας
αλλοτριασαντες, ου ς και εν τηι ουρανιωι πο λει κατοικιζει. – Ωσπερ τους πεπεδημε
νους εξαγει εν ανδρειαι, ου τως και τους αδι κους εξαγει εν δικαιοσυνηι, και τους
α φρο νας εν φρονησει. – ̔Ομοιως τωι ειρημενωι τοις εν δεσμοις· ̓Εξελθετε, και τοις εν
τωι σκοτει· ̓Ανακαλυφθητε. ∆εσμους δε και σκο τος την των δαιμονων λατρειαν
λεγει. 67.8 ̔Ο Θεος, εν τωι εκπορευεσθαι σε ε νωπιον του λαου σου, εν τωι διαβαινειν
σε τον ε ρημον. ∆ιαψαλμα. Γη εσεισθη, και γαρ οι ουρανοι ε σταξαν απο προσωπου
του Θεου του Σινα.
̔Ωσαυτως, ο Θεος, προερχομενου σου προ του λαου σου,
βαινοντος δια αδικητου, γη εσεισθη, ουρανος δε ε σταξεν, μελλων, φησι, διαβαινειν
εις την ε ρημον εκεινην, και αοι κητον, και μηδεπω δεξαμενην του φωτος την
ακτινα, εκλονησα γην μεν και συνεσει σεν· ουρανοθεν δε τας της χαριτος ψεκαδας
υπεσταξεν· γεγονε δε το μεν επι του σταυ ρου, τοτε γαρ η γη εσεισθη, το τε δε μετα
την εις τον ουρανον επανοδον· τηνικαυτα γαρ επεφοιτησεν η του πνευματος χαρις,
οι ον τινας δροσου ψεκαδας μιμουμενος, τοις αποστολοις· ει τα σαφεστερον
̓Ιουδαιους δι δασκων τον παντα ταυτα δρωντα, επηγαγεν απο προσωπου του Θεου,
του εν τωι Σιναι φανεντος. 67.10 Βροχην εκουσιον αφορεις, ο Θεος, τηι κληρονομιαι
σου.
Το ευαγγελικον κηρυγμα φησι βροχην· καταβητω ως υετος επι ποκον·
εκουσιον δε προς αντιδιαστολην της νομικης λατρειας· εκεινος γαρ ουκ η ν αυτοις
εκουσιος, κατα το· Τις εκζητησε ταυτα εκ των χειρων μου; 67.18 Το α ρμα του Θεου
μυριοπλασιον.
Αρμα του Θεου, ψυχαι καθαραι, αι ς ε πεβη ο καθαρος Θεος, ωι
υποζευγνονται των ευθυνοντων αι χιλιαδες.
67.19
̓Αναβας εις υ ψος,
ηἰχμαλωτευσας αι χμαλωσιαν· ε λαβες δοματα εν ανθρωπωι, και γαρ απειθουντες του
κατασκηνωσαι.
Αιχμαλωσια εστι Χριστου φυσεως λογι κης απο κακιας και
αγνωσιας επ' αρετην και γνωσιν επανοδος. Και γαρ απειθουντας του κατασκηνωσαι
ουκ απεβλεψα, φησιν, εις την δευτεραν αυτων απειθειαν, αλλα και αντιλεγοντας
ορων επεμεινα ε ως αυτους οι κητηριον, ο τι οικειον, απεφηνα. 67.22 Πλην ο Θεος
συνθλασσει κεφα λας εχθρων αυτου.
̓Εχθρων κεφαλαι τα πρωτως εκ των δαι
μονων συμβαινοντα τα νοηματα τηι ψυχηι. 67.24 Οπως α ν βαφηι ο πους σου εν αι
ματι, η γλωσσα των κυνων σου εξ εχθρων παρ' αυτου. Πους Χριστου, ο εκ Μαριας
α νθρωπος, ο στις δια του παθους εβαφη τωι αι ματι· ο περ αι μα κωλυουσιν ημας οι
εχθροι πινειν, κυ νας ημας αει βουλομενοι ει ναι, και μηδε ποτε εις επιγνωσιν
αληθειας ελθειν. Οι δασιν γαρ ο τι οι τρωγοντες του Χριστου τας σαρ κας και
πινοντες αυτου το αι μα εν αυτωι μενουσιν, και αυτος εν αυτοις. 67.28
̓Εκει
Βενιαμιν νεωτερος εν εκσ τασει. Περι Παυλου τουτο φασι προφητευεσθαι. 67.33
Αι βασιλειαι της γης, αι σατε τωι Θεωι, ψαλατε τωι Κυριωι. ∆ιαψαλμα. Αι βασιλειαι,
α ς ε δειξεν ο διαβολος τωι Κυριωι, α ς λαμβανει, ουκ απο του ειποντος· Παντα σοι
δωσω, εαν πεσων προσκυνηις μοι, αλλ' απο αιτησασθαι τον Πατερα ε θνη
κληρονομιαν εαυτωι.
Το διαψαλμα κειται δια το· ̓Ιδου δωσει τηι φωνηι αυτου
φωνην δυναμεως. 67.34-36 Τωι επιβεβηκοτι επι τον ουρα νον του ουρανου κατα
ανατολας, ... και η δυναμις αυτου εν νεφελαις. Οι μαι δε αυτον νεφελας λεγειν
τους αγ γελους, αυτοι γαρ εισιν οι διδασκοντες η μας· δυναμις δε του Θεου ο Χριστος
εστιν. –̓Εν ταις νεφελαις, αι ς εντελειται του μη βρεχειν υετον εν οι ς τεθεικε τοξον
αυτου, εν ταυταις δε απαργησομεθα εις απαντησιν του Κυριου. 68.2,3 Σωσον με, ο
Θεος, ο τι εισελθω σαν υ δατα ε ως ψυχης μου, ενεπαγην εις υ λην βυθου, και ουκ
ε στιν υποστασις· η λθον εις τα βαθη της θαλασσης. Υδατα λεγει τους λογισμους
και τους πειρασμους τους εισερχομενους εις την ψυ χην. Ταυτα γαρ η ανθρωπεια
επεπονθει φυ σις, κατενεχθεισα δια της αμαρτιας εις τον θανατον, και εις αυτον του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

αι δου τον χωρον, ο ν και υ λην βυθου και βαθος θαλασσης εν τοις παρουσιν
ονομαζει. 68.13
Κατ' εμου ηδολεσχουν οι καθημε νοι εν πυληι.
̓Αει γαρ
καθεζομενοι εν ταις πυλαις του ιερου, ̓Ιουδαιοι ε λεγον· Τις α ν ει η ο α νθρω πος
τουτος; 68.14,15 ̓Εγω δε τηι προσευχηι μου προς σε, Κυριε, καιρος ευδοκιας ο Θεος,
εν τωι πληθει του ελεους σου, επακουσον μου εν αληθειαι της σωτηριας σου. Σωσον
με απο πηλου, ι να μη εμπαγω, ρυσθειην εκ των μισουντων με και εκ του βαθους
των υδα των. Ορου καταρας φρικτης προκειμενου, ι να κα ν α γγελος εξ ουρανου
ευαγγελισηται, η διδαξηι ημας παρ' ο ο Παυλος εδιδαξεν, ανα θεμα ε στω, τις εστιν
ο υποκεφαλισαι Παυ λον, μαλλον δε του εν αυτωι λαλουντος Χρισ του, δυναμενος;
Ουκουν αυτος ο Χριστος εν τωι Παυλωι λαλων, περι εαυτου και εις εαυτον την
τοιαυτην ευχην αναφερει, και μαρτυρει εν τηι προς ̔Εβραιους επιστοληι, ο τι εν ταις
ημεραις της σαρκος αυτου, του τεστιν επι τον σταυρον ερχομενος, δεησεις και
ικετηριας προς τον δυναμενον σωζειν εκ θανατου, τουτεστι προς τον Πατερα, μετα
κραυγης ισχυρας και δακρυων προσηνε γκε, και εισακουσθεις απο της ευλαβειας,
καιπερ Υιος ω ν, ε μαθεν αφ' ω ν ε παθεν, την υπακοην. ̓Ενταυθα Παυλος και τα
σεσιγη μενα και λειποντα τοις ευαγγελισταις ημας εδιδαξε, μετα κραυγης ισχυρας
λεγων γε νεσθαι την προσευχην, το· Πατερ, παρελ θετω απ' εμου το ποτηριον τουτο.
Ουκ εν υποκρισει επι το δελεασαι τον Σαταναν, ου το του κοσμου οικειουμενος
θελημα, αλλ' εξ οικειου προσωπου Χριστος οικονομικως ε κουσιως προσευχεται
μετα κραυγης, μετα δακρυων, μετα ι δρωτος, και θρομβου αι μα τος, μετα αγγελου
ενισχυοντος, και οιονει παρακαλουντος και παρηγορουντος αυτον, καιπερ Υιος
Θεου αληθης υπαρχων, και εν αγωνιαι γενομενος προσηυχετο, ω ς φησιν
ευαγγελιστης, αλλα και εκτενεστερον, αλλα και δις, αλλα και τρις την ευχην τωι
Πατρι προσαγει. Του ου ν Παυλου, μαλλον δε, παλιν λεγω, του Χριστου του εν αυτωι
τωι Παυλωι λαλουντος, εις εαυτον αναφεροντος την τοι αυτην προσευχην, τις ε στιν
ο παραχαραξαι δυναμενος α αυτος ο Χριστος περι εαυτου εμαρτυρησεν;
68.23
Γενηθητω η τραπεζα αυτων ενω πιον αυτων εις παγιδα. Αυτη τοινυν η τραπεζα
κηρυσσει Χρι στον εσταυρωμενον, ̓Ιουδαιοις μεν σκανδα λον, ε θνεσι δε μωριαν.
Αυτη η τραπεζα μη νοουμενης της γραφης, γεγενηται τοις ̓Ιου δαιοις εις παγιδα. Ου
πασι δε η τραπεζα τοι αυτη η ν, αλλ' ενωπιον του λαου εκεινου. ̓Ε πιστησον δε ει
τραπεζα δυναται λεγεσθαι ο Χριστος, σοφια τυγχανων η λεγουσα· Ελθετε, φαγετε
τον εμον α ρτον, και ο α ρτος ζων, ο εξ ουρανου καταβας, ου η σαρξ αληθινη εστι
βρωσις, και το αι μα αληθης εστι ποσις. Και γαρ γεγονεν ̓Ιουδαιοις εις σκανδαλον
και εις παγιδα και εις ανταποδοσιν, τωι εκδικεισθαι παν αι μα το απο Αβελ ε ως
Ζαχαριου, απο της γενεας εκεινης, εφ' η ς οι α ρτοι και το α ριστον, αι γραφαι εισιν
παγις, και σκανδα λον υπαρχουσιν τοις μονωι τωι γραμματι προσ αναπαυομενοις.
68.24 Σκοτισθητωσαν οι οφθαλμοι αυτων του μη βλεπειν, και τον νοτον αυτων δια
παντος συγκαμψον. Πως γαρ ουκ εσκοτισθησαν, μη δεξαμε νοι τον της δικαιοσυνης
η λιον; επηγαγεν αυτοις το ζοφωδες νιφος των συμφορων, εις δουλειαν αυτων
καταψηφισαι δεσποτας, ι να οι ς ποιουσιν, περιπεσωσιν εις επιπονον ερ γασιαν
συγκεκοφοτες. Ου γαρ προσκαιρος αυτοις, ω σπερ επι Βαβυλονιων, γεγονεν η
αιχμαλωσια. 68.34 Οτι εισηκουσε των πενητων ο Κυριος, και τους πεπεδημενους
αυτου ουκ εξουδενωσεν.
Ταυτα γνοντες, φησιν, οι τωι πνευματι πτωχοι
αγαλλιαθησονται· λεγουσι δε ταυτα οι αποστολοι δια τους δι' αυτων πιστευσαν τας.
69.3 Αισχυνθειησαν και εντραπειησαν οι ζητουντες την ψυχην. Ζητουσιν αυτην
οι προς κακιαν και αγ νωσιαν αυτην προτρεπομενοι· ετραπουντο εις φυγην μετ'
αισχυνης, την εμην ορωντες μεταβολην. 69.4 ̓Αποστραφειησαν παραυτικα αισ
χυνομενοι οι λεγοντες μοι· Ευ γε, ευ γε! Το· Ευ γε, ευ γε οι δαιμονες λεγουσιν α
μαρτανουσιν ημιν. Εστιν δ' ο τε και γελω τα πεμπουσιν, εμπαιζοντες ημιν και εναν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

τιουμενοι. 69.5,6 Και λεγετωσαν διαπαντος· Μεγα λυνθητω ο Θεος, οι αγαπωντες
το σωτηριον σου. ̓Εγω δε πτωχος και πενης ... Και ρυσ της μου ει συ, Κυριε, μη
χρονισηις. Σωτηριον του Θεου και Πατρος εστιν ο Χριστος, ο μονογενης αυτου
Υιος. ̓Εγω δε πτωχος και πενης, Χριστος φησιν, εκουσιως πτωχευσας δια τον
α νθρωπον, ι να πλουτισηι εκεινον. –Μη χρονισηις· της γαρ σης προ μηθειας
τετυχηκα. Το δε· μη χρονισηις αν τι του· επαρχω ως ταχιστα, και μη αναβα ληις την
αι τησιν. 70.1 Τωι ∆αυιδ, υιων ̓Ιωναδαβ και των πρωτων αιχμαλωτισθεντων,
̓Ωριγενους, ̓Αθανασιου υποθεσις. Οι υιοι του ̓Ιωναδαβ γεγονασιν α νδρες ευλαβεις
και δικαιοι, και των του πατρος εντολων φυλα κες ακριβεις· και ου τω θεοσεβεις
και το η θος χρηστοι, ως και μαρτυρα της αυτων αρετης γενεσθαι τον Θεον, τωι
προφητηι δια λεγομενον ̔Ιερεμιαι. ̓Επι τουτων δη και η πρωτη της ̔Ιερουσαλημ, υπο
Χαλδαιων α λωσις γεγενηται. Σχοιεν δ' α ν ου τοι προσωπον του αποστο λικου
χορου, του και σφοδρα τας του επου ρανιου Πατρος φυλαξαντος εντολας, και τους
επαινους ειληφοτος, δια των προς αυ τους ειρημενων μακαρισμων. ̔Ομοιως γουν
και επι τουτων των αποστολων, φημι, η πρωτη της ̔Ιερουσαλημ αιχμαλωσια υπο
̔Ρωμαιων εγενετο.
Εισαγονται τοινυν ου τοι οι θεοφιλεις α ν δρες, τουτεστιν ο
αποστολικος χορος, δια προκειμενου ψαλμου ευχην και ευχαριστιαν αναφεροντες
τωι Θεωι. ̓Εφ' οι ς θλιβομενους αυτους απο των διωκοντων δια του ευαγγε λικου
κηρυγματος, απο των νοητων επιβου λων της αυτων ψυχης δαιμονων διεσωσεν·
ε πειτα υπισχνουμενοι μονας τας δι' αινεσεως αναπεμπειν θυσιας, απηλλαγμενοι
δηλονοτι της κατα νομον λατρειας. ̓Εκ δε των Οʹ της εκκλησιαστικης εκδο σεως
επιγραφην εχουσης· ̔Υπερ των υιων ̓Αδαμ και των πρωτων αιχμαλωτισθεντων.
Και μετ' ολιγον. Οι μεν εμπαθεις τα ο μ ματα της ακτινος χωριζονται· οι δε υδροφο
βουντες [κατα] της του υ δατος ο ψεως [δυσ χεραινουσι]· τον αυτον τροπον και η
των ̓Ιουδαιων κακια, δια το μη θελειν ομολο γειν την δοξαν του θειου κηρυγματος,
απα ραδεκτον ποιει δια της σιωπης την αλη θειαν.
Εξεστιν δε και δια της
ψαλμωιδιας επι γνωναι τα της προφητειας αινιγματα· λε γει γαρ περι των πρωτων
αιχμαλωτισθεν των, ως εκ προσωπου του ανθρωπου, ο τι ο σας ε δειξας μοι θλιψεις
και τα εξης. Τουτο δε σαφεστερον εκ του Παυλου νοησωμεν, πως εκ των αβυσσων
αναγεται ο τωι βαθει της αμαρτιας καθελκυθεις, περι ου φησι· Μη ει πηις εν τηι
καρδιαι σου· τις αναβησεται εις τον ουρανον; ο θεν γαρ εισηλθεν εις τον κοσμον ο
θανατος, εκειθεν εξυκισται μεθ' ο λου κατεχομενου του αιχμαλωτου υπο του
θανατου· κατεβη δια του παθους εις την α βυσσον ταυτην· εφ' ωι τε συναγαγειν
εαυτωι παλιν επι τα α νω τον βυθιον· ταυτα γαρ ο αποστολος διεσαφησε μετ'
ακριβειας, α λλα τε πολλα περι τουτων ειπων, φησι και τουτο· ω σπερ εν τωι ̓Αδαμ
παντες αποθνησκομεν, ου τω, και τα εξης. ∆ια το γενεσθαι την επι γραφην· ̔Υπερ
των υιων ̓Αδαμ, και των πρωτων αιχμαλωτισθεντων, δια την της σαρκος
οικονομιαν του Κυριου, βυουσι την ακοην ̔Εβραιοι, και την επιγραφην ου προσ
δεχονται. 70.4 ̔Ο Θεος, ρυσαι με εκ χειρος αμαρ τωλου· εκ χειρος παρανομουντος
και αδι κουντος. Χειρ αμαρτωλου, η αμαρτητικη πραξις. Αιτει δε μηδε κατα ποσον
αυτηι ενεργειν· σκοπει δε ει ε ν εστιν υποκειμενος αμαρτωλος και α δικος και
παρανομος. ∆οκει γαρ αμαρ τωλος ο αδικων και παρανομος· ει δε τα τρια δηλοι τον
διαβολον, χειρα ληπτεον αυ του την ο σην στρατιωτικην αυτου δυναμιν· ρυσθηναι
τοινυν εξ ακαθαρτων πνευματων αιτει, υπο την κραταιαν χειρα γενομενος του
Θεου, αφ' η ς ουδεις αρπασαι δυνησεται. 70.11 Λεγοντες· ̔Ο Θεος εγκατελιπεν
αυτον, καταδιωξατε και καταλαβετε αυ τον. Ταυτας τας φωνας τεθεικεν, ως απο
δαιμονων λεγομενας επι τοις εγκαταλειφ θεισιν, αι τινες ουκ α ν εῤρηθησαν, ει μη
εγ κατελειφθη ο α νθρωπος. Εχομεν γαρ εν ταις Βασιλειαις, ο τι Κυριος απεστη απο
Σαουλ, και πνευμα πονηρον παρα Κυριου ε πειγε τον Σαουλ· αλλ' ει και ταυτα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

φασιν εκεινοι, φησιν και ε ργωι· Μη επιθωνται· μη μακρυ νηις του παλιν την σην
προσνειμαι βοη θειαν. 70.14 ̓Εγω δε διαπαντος ελπιω. ∆υνατον μεν διαπαντος
αινειν τον Θεον, και διαπαντος ευλογειν, και διαπαντος σω φρονειν και
δικαιοπραγειν. Πως δε δυνατον διαπαντος ελπιζειν; ̔Ο γαρ ελπιζων δια παντος,
ουδεποτε τυγχανει του πραγματος εκεινου ου ελπιζει τυχειν. Και ο μεν ερει το
διαπαντος ου κατα του πλατους των αιωνων τεθεισθαι, αλλα κατα της ζωης της
αισθη της. Ετερος δε και κατα του πλατους των αιωνων το διαπαντος εκλειψεται,
ι ν' ηι το περας της ελπιδος η γνωσις της Τριαδος. ̔Ο δε τριτος ερει τεθεισθαι το
διαπαντος επι της αγιας Τριαδος· αυτη γαρ μονη η γνω σις εστιν απεραντος. 70.22
Και γαρ εγω εξομολογησομαι σοι εν σκευεσι ψαλμου την αληθειαν σου, ο Θεος.
Σκευος ψαλμου, ψυχη καθαρα· σκευη δε ψαλμου, δι' ω ν υ μνους αναπεμπει Χριστος
τωι Πατρι, οι καθ' εκαστην εκκλησιαν λαοι, ω ν η ρμοσε τας ψυχας, παραστησας
αυτοις την αληθειαν, αλλ' ου τυπους και συμβολα νομικα, γλωσσαν ε χων και
χειλη τους αυ των διδασκαλους. 70.24 Ετι δε και η γλωσσα μου ο λην την ημεραν
μελετησει την δικαιοσυνην σου, ο ταν αισχυνθωσι και εντραπωσιν οι ζητουν τες τα
κακα μοι. Ζητουσι δε αυτωι κακα βλασφημουντες αυτον· ετοιμη δε η γλωσσα μου,
̓Ακυλας ε χων προφασιν· καταισχυνονται. –Την της ψυχης αρμονιαν φησιν· ο ταν
γαρ μηδεν ε ναντιον εν αυτηι η γλωσσα ποιηι η πασχηι, η ψυχη, τοτε δη νοητη,
καθαρα κληθειη δι καιως. 71.8 Και κατακυριευσει απο θαλασσης ε ως θαλασσης,
Λεγει τον ̓Ιορδανην, εφ' ωι
και απο ποταμου ε ως περα των της οικουμενης.
βαπτισθεις ο Χριστος, υπο του Πατρος εμαρτυρωθη. ̓Απο τοτε γαρ η ρξατο, φησιν, ο
Κυριος κηρυσ σειν και λεγειν· τουτο ου ν η προφητεια αι νιττεται. 71.9 Και οι
εχθροι αυτου χουν λειξουσι. ̓Αντι του· σπανιουσιν οι χοικοι. 71.10 Βασιλεις
̓Αραβων και Σαβα δωρα προσαξουσι.
Προθεσπιζει τα περι παντων αυτωι και
βασιλεων και βαρβαρων προσκομιζομενα. 71.14 ̓Εκ τοκου και εξ αδικιας λυτρωσε
ται τας ψυχας αυτων, και ε ντιμον το ο νομα αυτων ενωπιον αυτου. Την μεν κατα
διανοιαν αμαρτιαν, αδι κιαν ωνομασεν· την δε κατ' ενεργειαν αμαρ τιαν, τοκον. Και
τοκιζομεθα μεν αμαρτα νοντες, αδικουμεθα δε εννοουντες. ∆ιο προτε ρον τον τοκον
περιερει, υ στερον δε και την αδικιαν αυτην. ∆ει γαρ πρωτον απεχεσθαι της
αμαρτιας, ει τα της κατ' ε ννοιαν ημιν γενομενης. –Και ε ντιμον, φησι, το ο νομα
αυτου. Σεβασμιος παρα πασιν ε σται και ε ν δοξος, ο Θεος, εν τωι ονοματι σου
μεγαλωι. Και δοτε δοξαν τωι ενιοντι αυτωι. Πως ου ν ε λαβε; ο περ ε χει, αει
φαινεται. 71.15 Και ζησεται, και δοθησεται αυτωι εκ του χρυσιου της ̓Αραβιας. Το
δε ζησει, αντι του διαμενει ο σον τε θεικεν. 72.1 ̔Ως αγαθος τωι ̓Ισραηλ ο Θεος.
Καρπος Χριστου τα πιστευσαντα ε θνη και υψωθεντα επι θεοσεβειαι υπερ τον ̓Ι
σραηλ. 72.2 ̓Εμου δε παρα μικρον εσαλευθησαν οι ποδες, παρ' ολιγον εξεχυθη τα
διαβημα τα μου.
Ποδας δε και διαβηματα τους υπεριδοντας την ευσεβειαν
λογισμους καλει τροπικως, κα τα της διανοιας κινηματα και διανοηματα, α περ
εκχεονται και χαυνουνται, ο ταν επι το χειρον τραπωσιν. Τοιαυτη η γυνη Λωτ· τοιου
τος ο επιβαλων την χειρα αυτου επ' α ρατρον, και στραφεις εις τα οπισω· τοιουτοι οι
πεσον τες εν τηι ερημωι. Ινα δε φοβηθηις εκχεοντα διαβηματα, α κουε του εν τωι
̔Ιεζεχιηλ Κυ ριου λεγοντος· ∆ικαιος, εαν αποστρεψηι απο των δικαιοσυνων αυτου,
πασαι αι δικαιοσυ ναι αυτου, α ς εποιησεν, ου μη μνησθησον ται. Τινες γαρ εν
ασκησει και πασαις αρε ταις διαλαμψαντες, υ στερον υπεσυρησαν εις βιον
χαυνωτερον. Πλην εγω, φησιν, ουκ ωλισ θην, η γαρ α ν απωλολην, αλλα μοι
κατευθυν θη τα κατα Θεον διαβηματα, μη παρ' ολι γον, μηδ' ο λως εκχεομενα· ου τω
των οικειων λογισμων δημοσιευσας την ζαλην. Ου γαρ περι ποδων και
διαβηματων, αλλα περι λο γισμων χωλευοντων λεγει, και ο τι εγγυς ε γενετο του
διαχυθηναι και διαλυθηναι των ποδων τας βασεις, ως μηδε σταναι δυνασ θαι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

λοιπου, αλλα περιτραπηναι και εις ο λισθον υποσυρηναι. Και την αιτιαν επαγει
λεγων· 72.3,4 Οτι εζηλωσα επι τοις ανομοις, ειρηνην αμαρτωλων θεωρων· ο τι
ουκ ε στιν ανανευσις εν τωι θανατωι αυτων, και στε ρεωμα εν τηι μαστιγι αυτων. Τα
τον κλονον αυτωι ποιησαντα της ψυχης αφηγειται· ο τι υπο της ειρηνης των αμαρ
τωλων και της κατα τον βιον ευροιας των [α λλων ο ντων] εν κοπετωι·
̓Επυρπολουμην, φησι, βλεπων τους παρανομιαι και πονηριαι συζωντας, εν ειρηνηι
βαθειαι και ευποτμιαι πολληι, ως και μεχρι θανατου την ευημε ριαν αυτοις
εκτεινεσθαι, και τον θανατον δε ο ντως ευδαιμονα τουτους υπομενειν· ως
ζηλουσθαι παρα παντων, και μηδενα ανα νευειν, ει τις αυτον ε ροιτο, ει βουλοιτο
τοιου του θανατου τυχειν· αλλ' εθελει ε καστος ου τως αποθανειν· μαλλον δε εν
κινδυνοις και δυσπαθειαις εξεταζομενοι, εαυτους υπαγο ρευουσιν, ως της
ανανευσεως δηλουσης την απαγορευσιν η και την μνημην του θανα του. Ει δε που
α ρα και συμβηι τηι αμαρτιαι αυτων επιστρεπτικη μαστιξ, ουδε αυτη στε ρεα εστι και
επιπονος, αλλ' ελαφρα και ευ παρακομιστος εξ επιπολης τρεχουσα· προς ολιγον γαρ
αυτοις προσπελαζει τα λυπηρα, ει τα απαλαττονται· εν κοποις κα ν α ρ' ου ν αυτοις
τα πραγματα φερεται, και ου τε πο νοις, ου τε ταλαιπωριαις, ου τε παιδειαις πε
ριβαλλονται, α λλοις ανθρωποις παραπλη σιως μαστιζομενοις δι' επιπονου βιου· ο
γαρ δια χειρων πονος και το δεεσθαι της καθ' η μεραν εργασιας εις διατροφην· οι ον
αντι
μαστιγων τοις ανθρωποις δεδοται, επι τοιου τοις πολλοι και νυν
σκανδαλιζονται ειρη νην ουκ ε στιν ανανευσις εν τωι θανατωι αυ των. ̓Ανανευσιν
λεγει την μνημην του θα νατου. 72.7 ̓Εξελευσεται, ως εκ στεατος η αδι κια αυτων.
Στεαρ δε πολλακις ε φημεν την ευπαθειαν και την ευκληριαν, ως εν τοσαυτηι
τοινυν,
φησιν, ο ντες ευημεριαι μετα πασης αδειας την αδικιαν ετολμων. 72.8
∆ιενοηθησαν και ελαλησαν εν πο νηριαι, αδικιαν εις το υ ψος ελαλησαν.
Ου
λογιζονται εαυτους ει ναι ως ε καστος των ανθρωπων, ουδε ο τι μετα των ανθρω
πων μελλουσιν κρινεσθαι. 72.10,11 ∆ια τουτο επιστρεφει ο λαος μου ενταυθα, και
ημεραι πληρεις ευρεθη σονται εν αυτοις. Και ει παν· Πως ε γνω ο Θεος, και ει ε στι
γνωσις εν τωι υψιστωι;
Ζητησεις τουτο πως. ̔Ο μεν γαρ Θεος, φησιν, εκεινα
υπεσχετο· ου τοι δε παρ' εαυ τοις ελογιζοντο ου τως μητε εφοραν τον Θεον, μηδε τι
των γενομενων ειδεναι. Ει τα δειξας την τουτων ασεβειαν, τους οικειους εκφερει
λογισμους. ̔Ο μεν εμος λαος, φησιν, εκ του καταβληθηναι τους ευσεβεις,
ωφεληθησεται. Οι δε προλεχθεντες δυσσεβεις και α θεοι, ου τως ησεβουν ως
σκανδαλον γενεσθαι τοις ορωσι τον βιον αυτων και ως μηχανευειν και λεγειν· Πως
ε γνω; αντι του· Πως γινωσκει τα καθ' ημας και διωκει; λεγεται· και πως γνω σιν
ε χει των ημετερων; ̔Ο δε Συμμαχος σα φεστερον· Οι δε ε λεγον· Πως ε γνω ο Θεος,
ει ε στι γνωσις εν τωι υψιστωι; 72.13 Και ει πα· Αρα ματαιως εδικαιω σα, και
ενιψαμην εν αθωοις τας χειρας μου. ̓Ωριγενους, Θεοδωρητου. Τι γαρ εκερδα να,
φησι, ποῤρω των πονηριαι συζωντων γε νομενος· το γαρ ενιψαμην, αντι του αθωον
εμαυτον εφυλαξα· ουκ εκοινωνησα τοις κα κοις επι μελετης και δικαιοσυνης, και της
κακιας την κοινωνιαν φυγων, και αικιζομαι και παροινουμαι καθ' εκαστην ημεραν.
72.14 Και ο ε λεγχος μου εις τας πρωιας. Ζητησεις και τουτο και πειρασεις του
γνωναι. 72.16,17 Και υπελαβον του γνωναι, του το κοπος εστιν εναντιον μου, ε ως
ου εισελθω εις το αγιαστηριον του Θεου, και συνω εις τα ε σχατα αυτων. ̔Ομοιως
δια της αμαρτιας αυτων ηυτρε πισας αυτοις κολασεις αιωνιας. 72.21 Οτι εξεκαυθη
η καρδια μου, και οι νεφροι μου ηλλοιωθησαν.
Ταυτα λογιζομενος υπο της
εκεινης πα ρανομιας, επυρπολουμην. ̓Αναλαβων γαρ το προοιμιον, ο εστιν·
̓Εζηλωσα εν τοις ανο μοις, και ο περ ζηλον εκαλει, τουτο ενταυθα [λεγει] καρδιας
ε γκαυσιν. Και οι νεφροι μου ηλλοιωθησαν. Νεφρους τους λογισμους ασε βεις
φησιν· ε χων τους λογισμους, μικρον δειν, εξετραπην δια την εκεινων αλαζονειαν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

72.23 Και εγω διαπαντος μετα σου. Μετα Θεου λεγεται ει ναι, πρωτος μεν ο την
αγιαν γινωσκων Τριαδα, και μετ' αυτον, ο τους λογους τους περι των νοητων θεω
ρων· τριτος δε παλιν ο και αυτα ασωματα βλεπων· και παλιν τεταρτος ο την
θεωριαν επισταμενος των αιωνων· ο δε την της ψυ χης απαθειαν κεκτημενος,
πεμπτος α ν του τοις συγκαταχθειη δικαιως. 72.27
Οτι ιδου οι μακρυνοντες
εαυτους απο σου, απολουνται· εξωλοτρευσας παντα τον πορνευοντα απο σου.
Περι ειδωλων λεγει. Παυσωμεν της νο ητης πορνειας τους τροπους, ι να μη τον
τοις φιλαμαρτημοσι πρεποντα, και οφειλο μενον ο λεθρον υπομεινωμεν. Νοητην δε
πορνειαν φαμεν παν ει δος φαυλοτητος και ακαθαρσιας. –Και γαρ ο σοι αφιστανται
σου και μακραν γινονται τηι διαθεσει, ουδεν ε τε ρον η την απωλειαν εκδεχονται,
ο τι αποσχι ζοντες εαυτους απο σου, απολουνται. Ουδεις διισταται τοπικως του μη
εν τοπωι Θεου· σχε σει δε το α δικον και πονηρον μακρον νοειται του δικαιου και
αγαθου, ο περ απολλυσιν, ως και σωζει το εγγιζειν αρετης αναληψει Θεωι. Ταυτον
γαρ το μακρυνεσθαι τωι αμαρτανειν. Ουκ ει πεν· οι μακρυναντες· δυνατον γαρ
μετανοουντας σωθηναι, μηκετι μακρυνοντας ταυτηι. Και ο ποιων, αλλ' ουχ ο
ποιησας δου λος εστι της αμαρτιας. 72.28 ̓Εμοι δε το προσκολλασθαι τωι Κυριωι
αγαθον εστι, τιθεσθαι εν τωι Κυριωι την ελπιδα μου, του εξαγγειλαι πασας τας
αινεσεις σου εν ταις πυλαις της θυγατρος Σιων. ∆ι' αυτων γαρ των πραγματων
την πει ραν λαβων, ου χωριστος ε σομαι του σεσω κοτος Θεου, και τηι εις αυτον
ελπιδι βεβαιω θησομαι. ∆ια τουτον γαρ της ελπιδος επανο δου τετυχηκα, και τας σας
θαυματουργιας εν τηι ̔Ιερουσαλημ εξηγουμαι· αυτην γαρ ωνο μασε θυγατερα Σιων·
ω σπερ γαρ υιους αν θρωπων τους ανθρωπους καλει, ου τως θυγα τερα Σιων την
Σιων ονομαζει. ∆ιωνυμος γαρ η πολις· η γαρ αυτη δε Σιων και ̔Ιερουσα λημ υπερ
της θειας καλειται γραφης. – Πολλων πολλα περι αγαθου φιλοσοφησαν των,
συντομως ο σοφος [λεγει] το κολλασθαι τωι Θεωι. Τουτο δη αι συναγωγοι αρεται
προς τελειοτητα. Πυλαι Σιων, η ς η θυγα τηρ η κατα ταυτην γινομενη η και γεννη
θεισα ψυχη.
73.1
Ινα τι απωσω, ο Θεος, εις τελος; ωργισθη ο θυμος σου επι
προβατα νομης σου.
̓Επιπονην ε σχες την κατα των προβατων των σων
αγανακτησιν. 73.5 Εθεντο τα σημεια αυτων σημεια, και ουκ ε γνωσαν ως εις την
ει σοδον υπε ρανω. ̓Απο των ̓Ιωσηπου περι της αλωσεως λεγομενων, καιομενου δε
του ναου και των περιξ απαντων, οι ̔Ρωμαιοι κομισαντες τας σημαιας εις το ιερον
κατα της ανατολικης πυλης α ντικρυς, ε θεσαν αυτας αυτοθι, και τον Τιτον μετα
μεγιστων ευφημιων ανεφη ναν αυτοκρατορα. 73.7
̓Ενεπυρισαν εν πυρι το
αγιαστηριον σου εις την γην, εβεβηλωσαν το σκηνωμα του ονοματος σου. ̓Ακυλας·
̓Ενεπρησαν πασας ισχυρας απο της γης. Συμμαχος· ̓Ενεπρησαν πασας τας
συναγωγας του Θεου εις γην. Θεοδοτιων· ̓Ενεπυρισαν παντας καιρους ισχυρου. 73.8
Ει παν εν τηι καρδιαι αυτων η συγ γενεια αυτων επι το αυτο· ∆ευτε, καταπαυ σωμεν
τας εορτας Κυριου απο της γης. Ει δε και μη λογωι, τηι δε δυναμει ταυτα ε λεγον.
̓Ερεθιστικως δεικνυσιν, ως ου προε θεντο τοσουτον ημιν, οποσον σοι πολεμειν.
Μετα πολλης επελθοντες ημιν της συμ φωνιας ε να σκοπον ει χον τον υπο σου δε
δομενον καταλυσαι νομον. ∆ια γαρ των εορ των την κατα νομον πολιτειαν εδηλωσε.
Ταυτα δε, φησιν, ετολμων, μητε τας επι των προγονων ημων ορωντες θαυματουρ
γιας, μητε υπερ προφητικης διελεγχομενοι χαριτος· τουτων γαρ απαντων εξαιφνης
κα τεστησαν ε ρημοι. Παλαι γαρ και μετα την επανοδον ε σχον προφητας, τον
̓Αγγαιον,
τον Ζαχαριαν, οι προελεγον τα εσομενα, και των πολεμιων τας
επιβουλας καταδηλους εποιουν. 73.11 Ινα τι αποστρεφεις την χειρα σου, και την
δεξιαν σου εκ μεσου του κολπου σου εις τελος;
Χειρ και δεξια του Θεου, ο
Μονογενης. –Χριστος εστι δεξια του Πατρος, ο ω ν εις τον κολπον του Πατρος,
ο θεν ελθων εξηγη σατο περι του Θεου. Ει διαφερει η χειρ και η δεξια του Θεου,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

εφιστημι, μηποτε η μεν χειρ [τα] κατα των εχθρων του λαου ποιει· η δε δεξια τα
υπερ του λαου αγαθα, οι ον η χειρ, ο τε θυμον και οργην και θλιψιν Αι γυπτιοις υπερ
̔Εβραιων απεστειλεν ο Θεος. – Ινα τι απεκρυβης, φησι προς τον Πατε ρα, τον Υιον
σου εν τωι κολπωι σου; Χριστος εστιν η δεξια του Πατρος· εκ μεταφορας, [κατα] το
τους παρακαλουμενους μεν, μη προσιεμενους δε την παρακλησιν· προτερον επι τον
κολπον τας χειρας ε χων επι τωι επι λαβεσθαι, πως εθελει αυτος τους παρακα
λουντας αυτας αποστρεφειν εις το οπισω; 73.12 ̔Ο δε Θεος βασιλευς ημων προ
̓Εντευθεν λαβοντες τινες
αιωνος ειργασατο σωτηριαν εν μεσωι της γης.
ανεφηναντο τα ̔Ιεροσολυμα ομφαλον ει ναι της γης. – ̔Ο δε Υιος σου, ο Χριστος,
φησι, προωριστο προ αιωνων της φυσεως βασιλευς δια σαρ κωσεως της κατα
α νθρωπον. 73.13,14 Συ εκραταιωσας εν τηι δυνα μει σου την θαλασσαν. Συ
συνετριψας τας κεφαλας των δρακοντων επι του υ δατος. Συ συνετριψας τας
κεφαλας του δρακοντος.
∆ιαγραφει τωι λογωι τινι τροπωι την πα λαιαν αυτων
σωτηριαν ειργασατο· και πρω τον μεν το παγηναι ωσει τειχος της θαλασ σης τα
υ δατα, ο τε εξ Αιγυπτου εξηιεσαν· και τουτο εστι το· ̓Εκραταιωσας την θα λασσαν.
∆ευτερον δε το συντριβηναι των Αιγυπτιων επι των υδατων κεφαλην, ου ς και
δρακοντας δια το πονηρον της γνωμης ονομαζει· ει τα μετα ταυτα, και του εξαρχον
τος αυτων βασιλεως, ο ν δρακοντα προηγο ρευσεν. –Κεφαλαι των δρακοντων εισιν
τα πρωτα κατα την διανοιαν συνισταμενα φαυ λα νοηματα. Συνετριψαν δε αυτα δι'
ω ν ε λεγεν· ̓Εῤρηθη τοις αρχαιοις· Ου μοιχευ σετε, εγω δε λεγω υμιν· ο τι πας ο
βλεπων γυναικα προς το επιθυμησαι αυτην, η δη εμοιχευσεν αυτην. Και επι των
α λλων ωσ αυτως. 73.16 Συ κατηρτισω η λιον και [φαυσιν].
Φαυσιν νυν την
σεληνην ωνομασε. 73.18 Μνησθητι ταυτης της κτισεως σου. ̓Εχθρος ωνειδισε τον
Κυριον, και λαος α φ ρων παρωξυνε το ο νομα σου.
̓Επικαλεσαμενος δια της
κτισεως εις οι κτον του λαου τον Θεον, παλιν ετερωι προ σωπωι αυτον επικαλειται·
ου τος δε εστιν ο τροπος του μεγαλοφρονειν τον εχθρον. – Μνησθητι ταυτης της
κτισεως σου· εις ε πικουριαν προσκαλειται τον Θεον δια της κτισεως, και φησι·
Μνησθητι ταυτης· ει δια τους ανθρωπους, φησι, την κτισιν πε ποιηκας, παρασχου
την επικουριαν αυτοις δι' ου ς η κτισις γεγενηται. – ̓Επειδη ουχ ημεις ηδικημεθα,
αλλα συ· συ γαρ, ως Θεος, των σων πτωχων μη αποστραφηις την ικεσιαν· σε γαρ
ωνειδισεν ο εχθρος, και λαος α φρων παρωξυνε· τουτου χαριν αναστηθι. Νυν μεν
α φρονα τον διαβολον ονομαζει· παλιν δε δια το αυτον ονειδιζεσθαι, εις οι κ τον
καλει τον Θεον. Μνησθητι των επαγγε λιων σου, φησιν, ω ν επηγγειλω τωι ̔Αβρααμ
δουναι τωι σπερματι αυτου, γην ρεουσαν γα λα και μελι. 73.19 Μη παραδωις τοις
θηριοις ψυχην εξομολογουμενην σοι; των ψυχων των πε νητων σου μη επιλαθηι εις
τελος.
Ορα παλιν οικτιρμου τροπον· δια το τους εχθρους παροξυναι το ο νομα,
επανετεινε τον τροπον των οικτιρμων· και θηρια δια την ωμοτητα τους εχθρους
αποκαλεσας, και ε χοντας τι τους ημαρτηκοτας συγγνωμης δια της εξομολογησεως.
Τουτο δε ευ χεται μη ολοτροπως απολεσθαι την ̔Ιερουσαλημ, ο και γεγονεν·
πολλοι γαρ των σταυρωσαν νων επιστευσαν και εσωθησαν. 73.22 ̓Αναστα, ο Θεος,
δικασον δικην σου. ̓Αναστηθι, και δικασον την δικην σου. ̔Η υπερηφανια των
δαιμονων και των αιρετι κων εγνωσμενη σοι εστιν. 74.1
Εις το τελος, μη
διαφθειρηις, ψαλ μος τωι ̓Ασαφ ωἰδης. ̔Ο δε Συμμαχος· ̓Επινικιος περι αφθαρ σιας
ψαλμος ωἰδης.
Ει ρηται και ου τος ο ψαλμος εκ προσω που των εν Βαβυλωνι
δορυαλωτων, υμνειν τον Θεον υπισχνουμενων, ο ταν της θειας χαριτος
απολαυσωσι. Κατα δε τινας, ευχα ριστηριος εστιν, ως απο ̓Εζεχιου υπερ της των
̓Ασσυριων αναιρεσεως. ̔Υψηλοτερος δε περι αφθαρσιας ο λογος, της τοις δικαιοις
αποκειμενης, οι ς και το της νικης αποτεθη σαυρισται βραβεια. ∆ιο και επινικιος
επιγε γραπται, και εις το τελος ημας αναπεμπει, περι ου φησιν ο αποστολος· Ει τα το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

τελος, ο ταν παραδωι την βασιλειαν τωι Θεωι και Πατρι· εις ο οι ενταυθα τον καλον
αγωνα νενικηκοτες, της αφθαρτου ζωης τευξονται, η περι [του] τον αρξαμενον
ε ργου αγαθου επιτελεσαι αυτο δει[ν]. ∆ια τουτο, εις το τε λος, μη διαφθειρηις,
ει ρηται, ι να μεχρι τε λους φευγοντες την φθοραν, ει τουν την αμαρ τιαν, και εν
αφθαρσιαι τον Κυριον αγαπων τες, τουτεστιν εν αρετηι, και μη διαφθειραν τες τους
ευσεβεις λογισμους, την αφθαρσιαν κληρονομησωμεν κατα την δικαιαν του Θεου
κρισιν, η ς προῤρησιν ε χει ο ψαλμος· ο γαρ εις το τελος ορων και ποιων το της
αφθαρσιας, κεκραγε το· Μη διαφθειρηις. ̓Οργανωι δε και φωνηι ο ψαλμος
αποτελειται· διο ψαλμος ωἰδης επιγεγραπται, δηλωτικος ω ν του δειν ημας και
οργανωι δια των σωματικων κινη σεων υμνειν τον Θεον, και φωνηι νοητηι, δια του
τον νουν ανακεισθαι τωι δημιουργωι. Λε γεται δε κατα μεν την αρχην υπο πληθους,
εξης δε υπο ενος. Νοει νυν το μεν πληθος την εκκλησιαν ει ναι, την απο εθνων
κεκλη μενην και υπακουσασαν τωι καλεσαντι· μαλ λον δε το των αποστολων
προσωπον, παραι νουν τοις ανθρωποις σωτηριας ε χεσθαι, [δια το] υποτιθεμενον
αυτοις το Θειον εκεινο και φοβηρον δικαστηριον. Τον δε ε να τον Κυ ριον
ευχαριστουντα επι τηι εκκλησιαι. 74.2
̓Εξομολογησομεθα σοι, ο Θεος, ε
ξομολογησομεθα και επικαλεσομεθα το ο νο μα σου. Ευχαριστησομεν σοι σφοδρα
υπερ των γε γενημενων· ο γαρ διπλασιασμος την επιτα σιν της ευχαριστιας δεικνυσι.
Και το σον ο νομα, το υπο των ̓Ασσυριων ονειδισθεν, επι καλεσομεθα. Η απο του
ονοματος χριστια νους καλεσομεν εαυτους, και τουτωι λαμ πρυνθησομεθα. Ταχα δε
οι μη τελειοι εξο μολογουνται μεν περι των υπαρξαντων αυ τοις αγαθων,
επικαλουνται δε υπερ του α λλα λαβειν· οι δε τελειοι υπερ της φυλα κης ω ν
ε λαβον. Η επει διττος ο της εξομο λογησεως τροπος, δις ει ρηται το εξομολο
γεισθαι, του μεν πρωτου δηλουντος την εφ' αμαρτιαις εξομολογησιν· του δε δευτε
ρου την εφ' οι ς πεπονθασιν αγαθοις ευχα ριστιαν· επει δε ουχ οι ον τε εστιν ου τως ε
πικαλεσασθαι το ο νομα Κυριου, ω στε τυχειν του· Ος α ν επικαλεσηται το ο νομα
Κυριου, σωθησεται, εαν μη προτερον τις αποταξαμε νος τηι αμαρτιαι εξομολογησηται
περι των προημαρτημενων, δια τουτο η εκκλησια ε πιμενει τηι εξομολογησει· ει περ
ου ν και η μεις θελομεν εν τοις επικαλουμενοις ευρε θηναι και σωθηναι μετ' αυτων,
κατηγοροι της εαυτων αμαρτιας γενωμεθα, τελεον κα ταλιποντες αυτην. 74.3
∆ιηγησομαι παντα τα θαυμασια σου, ο ταν λαβω καιρον, εγω ευθυτητας κρινω.
̔Ενικως τουτο ειπων ως εκαστου τουτο λεγοντος, ο περ εν τηι κοινηι παντων γινεται
φωνηι· το δ' ο ταν λαβω καιρον, τουτεστιν ο ταν επανελθωμεν εκ της αιχμαλωσιας,
δια το μη εξειναι αι δειν επι της αλλοτριας· διη γεισθαι δε του Θεου τα θαυμασια
υπισχνει ται και ο αποστολικος χορος, των διωκον των απαλλαγεις. Ταχα δε ο
Σωτηρ λεγει ταυτα προς τον Πατερα περι της εκκλησιας, ο τι ουδεπω ταυτας
χωρουσι τας διηγησεις των μυστηριων σου, αλλα καιρου δεονται της τελειας
επιστροφης. Ει θελοι ου ν και ημων ε καστος ακουσαι του ̓Ιησου διηγου μενου τα
θαυμασια του Πατρος, δοτω αυτωι καιρον· διδωσι δε καιρον ο βιους καλως. Το μεν
ου ν διηγησομαι, ανθρωπινον, το δε εξης Θεου φωναι, ω σπερ νοουμεν, το ε θος
εχου σης της γραφης τας μεταβασεις ποιεισθαι
των προσωπων, α νευ του
επισημαινειν. ̔Ο Μονογενης εισαγεται τας οικειας ενεργειας διδασκων, και την του
Πατρος θεολογιαν διε ξιων. ̓Αντι δε του ο τε λαβω καιρον, συνταγην ο Συμμαχος
ει πε, του λογου δηλουντος ως επειδαν ο συνταχθεις μοι παρα σου της επιδημιας
καιρος επιστηι, παντα σου, Πατερ, τα θαυμασια τοις εξ εθνων διηγησομαι· δι
καιοσυνης γαρ ε ργον το μη μονον ̓Ιουδαιους προσιεσθαι, αλλ' εξ απαντων εθνων
ποιεισ θαι των σωζομενων την εκλογην, διο επα γει· ̓Εγω ευθυτητας κρινω. Αυ τη
του σωτηρος η φωνη, δικαιως κρι νειν απαγγελλομενου κατα τον καιρον τοις
αδικουσι και τοις αδικουμενοις· μονος γαρ αυτος ευθυτητας κρινει· κατα δε την ιστο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

ριαν, εγω, φησιν, υμιν δικασω και Βαβυλω νιοις και ̓Ασσυριοις. 74.4 ̓Ετακη η γη,
και παντες οι κατοι κουντες αυτην. ̓Αλλα μαρτυρησατω και ημιν ̓Ιησους, ο τι η
εικων του χοικου και η εν τωι θνητωι ημων σωματι βασιλευουσα αμαρτια, και παν
το γηινον, και η περι τα γηινα ενεργεια, μετα των ωἰκειωμενων τοις γηινοις αντικει
μενων δυναμεων, ου μονον απετεθη, αλλα και οιονει εξηφανισθη τελεον. ̓Εαν γαρ
τωι πνευματι τας πραξεις του σωματος θανατω σωμεν, ως παντοτε την νεκρωσιν του
̓Ιησου περιφερειν ημας, ερει περι της εν ημιν γης και των γηινων το ετακη η γη. Και
εν τηι συντελειαι δη ερχομενης της κρισεως, ο ου ρανος και η γη παρελευσονται, και
οι εν τηι γηι αποθανουνται.
74.5,6 Ει πα τοις παρανομουσι μη πα ρανομειν, και
τοις αμαρτανουσι· Μη υψουτε κερας. Μη επαιρετε εις υ ψος το κερας υμων, μη
λαλειτε κατα του Θεου αδικιαν. Πλην αλλα και τοις καθ' ο λης της οικου μενης
ε θνεσι δια των αποστολων εμαρτυρατο μη παρανομειν, μηδε λαλειν αδικιαν κατα
του Θεου. Παρανομουσι γαρ οι απο του λαου, οι τινες ακουοντες των νομων, ουκ ε
τηρουν αυτους. 74.8
Οτι ο Θεος κριτης εστι· τουτον ταπεινοι και τουτον υψοι.
Ον θελει δηλαδη κατα την αξιαν των βεβιωμενων εκαστωι. Η ταπεινοι μεν τον εκ
περιτομης λαον, υψοι δε τον απο των εθνων, κατα τα ειρημενα εν ταις αραις· Οτι ο
προσηλυτος ο ς εστιν εν σοι, αναμνησεται επι σε α νω, α νω· συ δε καταβησηι κατω,
κατω. –Και α λλως· τουτον ταπεινοι, το φρονημα της σαρκος, και τουτον υψοι, την
ψυχην και το πνευμα. Και μεντοι αυτος καθισται βασιλεις και μεθισται. Και ταπεινοι
μεν ασεβεις, υψοι δε τους ταπεινους τηι καρ διαι. 74.9 Οτι ποτηριον εν χειρι Κυριου,
οι νου ακρατου πληρες κερασματος. Κερασμα τον ουρανον ονομαζει. 74.10 Και
παντα τα κερατα των αμαρ τωλων συνθλασω. Κλασματα λεγει την φθοραν. 75.3
Και εγεννηθη εν ειρηνηι ο τοπος αυτου, και το κατοικητηριον αυτου εν Σιων. ̓Αλλ'
ει μεν ο παρα ̓Ιουδαιοις τιμωμενος τοπος απορθητος και απολεμητος επεφυλα κτο,
λογον α ν ει χε συγχωρειν ̓Ιουδαιοις αυ τον ει ναι νομιζειν τον υπο των γραφων
δη λουμενον. Ει δε ου τος μεν εκ βαθρων η ρται αλους πολλακις υπο πολεμιων, εν
ειρηνηι δε λεγεται ο τοπος του Θεου, ουκ α ν δυναιτο αληθως λογιζεσθαι τοπος
ει ναι Θεου, ο πολ λακις υπο πολεμιων αλους· διο ουδ' ει ρηκεν ο προφητης· ̓Εν
Σαλημ γεγονεν ο τοπος αυ του, ως α ν μεν τις ̓Ιουδαικως νοησηι τα ̔Ιεροσολυμα· αλλ'
αντι ταυτης, την διανοιαν του πραγματος παρεστησεν, αντι του Σαλημ ει πων εν
ειρηνηι. Ει μεν ου ν και επι γης ευρισ κοιντο ψυχαι εν ευσταθιαι και αταραξιαι και
γαληνηι διαγουσαι, εικοτως α ν λεχθειεν και αυται τοπος Θεου, ως αι χωρητικαι
ου σαι θειου Πνευματος. Ει δε σπανιως ευρισκοιντο επι γης τοιουτοι, εν δε τηι κατ'
ουρανιον χρη ματιζουσι του Θεου πολεις αι των αγιων ψυ χαι, ε νθεν απεδρα οδυνη
και λυπη και στε ναγμος, δηλον ο τι ειρηνης ε σται τοπος η α νω ̔Ιερουσαλημ ως
ελευθερα, ο ρασις αλη θως ου σα ειρηνης· αλλα γαρ παντι τροπωι και ημιν
αποδιωκτεον την των παθων τα ραχην, ι ν' ειρηνην την υπερεχουσαν παντα νουν
ε χοντες, τοπος γινωμεθα Θεου. ̓Εσο μεθα δε και κατοικητηριον αυτου, σκοπευ τικοι
της αληθειας και αρετης προθεμενοι ει ναι. Σιων γαρ σκοπευτηριον ερμηνευεται.
̔Ως ου ν ο αμαρτωλος διδωσιν τοπον τωι δια βολωι, ου τως ο καλος και ο αγαθος
διδωσι τοπον τωι Θεωι εν τωι ηγεμονικωι αυτου, ζη τουντι ενοικησαι εν ημιν και
εμπεριπατησαι, και μονην ποιησαι· και ψυχη γενομενη σκο πευτηριον και
χρηματιστηριον του τοπου του Θεου, ε σται κατοικητηριον του Θεου. 75.11 Οτι
ενθυμιον ανθρωπου εξομολο γησεται σοι. Τουτο το ενθυμιον αυτου του ανθρωπου
εστιν, μη εφαπτομενης ε ξωθεν δυναμεως αγαθης η πονηρας, λεγεται δε και λογισ
μος. 76.1 Φωνηι μου προς Κυριον εκεκραξα, και η φωνη μου προς τον Θεον, και
προσε σχε μοι. Τι δε το προς Κυριον; ο τι η των πολλων φωνη ουκ αναφερεται
προς τον Κυριον· ουδε γαρ κατα Κυριον προεισιν αυ τη· του δε δικαιου ου μονον η
κατα την ευχην φω νη, αλλα πασα φωνη ιερουται τωι Κυριωι, τωι αει λεγειν α δει,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

και πασα ει ναι κατα Θεον. Και ημεις ου ν εαν μη ο ληι ανακειμενηι ψυ χηι αυτωι
ευχωμεθα, αλλα παρα τον καιρον μονον ευχωμεθα, κεκραξομεθα τηι φωνηι προς τον
Θεον, ου καθαραι δε φωνηι ευχομενοι, ουκ ακουσθησομεθα. ̓Εγω κα ν προσεχηι μοι ο
Θεος, δια την εν εμοι α νοιαν ουκ αισθανο μαι ο τι προσεσχε μοι ο Θεος· ο δε η δη
διαβε βηκως και προκοπτων, ουκ αναισθητει της του Θεου προσοχης, η της
αποστροφης· διο νυν μεν λεγει ο τι προσεσχε μοι. ̔Ετερωθι δε ι να τι το προσωπον
σου αποστρεφεις απ' ε μου; εαν ποτε αι σθησθε απεστραμμενου αυ του, η δια
πειρασμου, η οπωσδηποτε του
Θεου κτλ. 76.4
̓Εμνησθην του Θεου και
ευφρανθην.
̓Ηδολεσχησα, και ωλιγοψυχησε το πνευμα μου.
Ου κομιζει
ολιγοψυχιαν και λυπην μνη μονευθεις ο Θεος, αλλα και ευφροσυνην ερ γαζεται.
Ουδεν γαρ ου τω παρακαλει ψυχην, ως μνημη Θεου· μνημη γαρ Θεου ευφραινει
ψυχην. Ο δε επιλαθομενος αυτης πενθησει πικρως. – ̓Αδολεσχια εστιν η περι τι συ
̔
νεχης διατριβη και ομιλια. 76.5 Προκατελαβοντο φυλακας παντες οι εχθροι μου.
Τουτο γνωρισμα εστι πολλης αγρυπνιας. μονον Θεον αναπολησας και μνησθεις εν
τοις οδυνηροις, ευφρανθην. 76.7 Και εμελετησα νυκτος μετα της καρδιας μου,
ηδολεσχουν και ε σκαλεν το πνευμα μου. Το ε σκαλλον ο Θεοδοτιων εξηρευνησεν·
ο δε Συμμαχος, εσκαλεσεν ει ρηκεν. Ταυτα φησι· Νυκτωρ παρ' εμαυτωι λογιζομενος,
α νηρευνων. Τι δε ποτε των ημετερων προγο νων τοσαυτην εποιησατο προνοιαν;
ημων δε κακοπραγουντων υπεροραι; ελογιζομην δε προς τουτοις και ταυτα· Αρα μη
παντε λως τα καθ' ημας απηγορευσεν και αλλο τριους ημας της αυτου κηδεμονιας
απεφη νεν; 76.11 Και ει πα· Νυν ηρξαμην, αυ τη η αλλοιωσις της δεξιας του
̔Υψιστου.
∆εξιαν φησι αντιλαμβανομενην αγιων και σωζουσαν αυτους, και
καταφερουσαν εχθρους και ανατρεπουσαν αυτους ανθεστηκοτας· ηλλοιωμην εγω,
πεφρονηκα, λοιπον ορθως διακειμαι, διοτι και αγαπαι Θεος τους α γιους. 76.14 ̔Ο
Θεος, εν τωι αγιωι η οδος σου. Αγιος ει , φησι, και εν αγιοις αναπαυηι, και εν τουτοις
ενοικεις και εμπεριπατεις. 76.16 ̓Ελυτρωσω εν τωι βραχιονι σου τον λαον σου.
Βραχιων του Θεου ο Χριστος, δι' ου ηνερ γησεν τα εν ημιν αγαθα, τα κατα την επι
θυμιαν αυτου γεγονοτα. 76.17 Ει δοσαν σε υ δατα, ο Θεος, ει δοσαν σε υ δατα. Νυν
τα υ δατα λογικας φυσεις σημαινει. 76.18,19 Φωνην ε δωκαν αι νεφελαι, και γαρ
τα βελη σου διαπορευονται. Φωνη της βροντης σου εν τωι τροχωι.
Νεφελας εν
τουτοις [λεγει] τους αποστο λους, τους τον ευαγγελικον και ουρανιον δια κονουντες
λογον· βελη δε τας ενεργειας του Πνευματος. Ομοιον ου ν ωσει λεγοιεν· ενεργειαι
εις τους αγιους μαθητας εξακουστοι πασηι τηι οικουμενηι γεγονασιν. ̓Ιστεον δε ως
και αυτος ο Χριστος βελος εκλεκτον ωνο μασται παρα τωι ̔Ησαιαι. Βροντην, τον ευαγ
γελικον λογον, τον κατακτυπησαντα την επουρανον, διο και τον ευαγγελιστην υιον
βροντης επεκαλεσε. Τροχον δε των ανθρω πων τον βιον, ως εκ του ̔Ιεζεχιηλ ε στι μα
θειν. – Αλλος δε φωνην εν τωι τροχωι, η νικα ενεδησε τους α ξονας των αιγυπτιων
αρματων. 76.21 ̔Ωδηγησας ως προβατα τον λαον σου εν χειρι Μωυση και ̓Ααρων.
̔Η κατα Μωσεα φιλοσοφια τετραχη τε μνεται· εις το ιστορικον, και το κυριως λε
γομενον νομοθετικον, α περ α ν ει η της ηθι κης πραγματειας ι δια· το τριτον τε εις
το ιερουργικον, ο εστιν η δη της φυσικης θεω ριας, και τεταρτον επι πασι το
θεολογικον ει δος. Τετραχως δε ημιν εκληπτεον και του νομου την βουλην ως
τυπον τινα δηλουσαν, η ως σημειον εμφαινουσαν, η ως εντολην κυρουσαν εις
πολιτειαν ορθην, η θεσπιζουσαν ως προφητειαν. Ταυτηι δε μεθοδωι Μωυσης και
̓Ααρων οδηγουσι τον απο κακιας επ' α ρετην οδευοντα λαον. 77.1 Συνεσεως τωι
̓Ασαφ. Προσεχετε λαος μου τον νομον μου, κλι νατε το ου ς υμων εις τα ρηματα του
στο ματος μου. Ταυτης γαρ δεομεθα εις θηραν της προ κειμενης διανοιας, ω στε
γνωναι τις ο λογος, και τις ο λαος αυτου, και τις ο νομος, ε τερος ω ν παρα τον του
Μωσεως. ∆αυιδ γαρ ουκ η ν νομοθετης, ι να λεγηι· Προσεχετε τωι νομωι μου, ουδε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

η ρμοττεν αυτωι λεγειν· Τα ρημα τα του στοματος μου. Ου γαρ οικεια, τα δε προς του
Πνευματος προεφερε ρηματα. ̔Ο μεν ου ν λεγων σωτηρ εστι, νομος δε αυτου το
ευαγγελιον, και λαος οι χριστιανοι. Τα χα δε ει μη Ματθαιος ει πεν ο τι εκ προσω που
του Σωτηρος εστιν ο ψαλμος, ουκ α ν ετολμησα, δια το· Οσα ηκουσαμεν, και τα
εξης, επι τον Σωτηρα αναγαγειν τα γεγραμ μενα. Νυν δε σωζω, και ο τι ο Σωτηρ ο λε
γων εστι, και ο τι ου δι' ο λου του ψαλμου λεγει ο Σωτηρ.
Ταυτα μεν εις το
καθαραι το λεγειν προ σωπον, κατα λεξιν δε ακουσωμεν. Προσεχετε κτλ. Νομου
ο ντος του κατα Μωσεα, ευ χεται το εν τωι προφητηι Πνευμα εν τωι Θʹ ψαλμωι, ο πως
αναστησηι τοις ε θνεσι νομοθετην, και διαθησεται διαθηκην καινην, κατα ̔Ιερεμιαν,
και αλλαχοσε λεγει· ∆ωσω αυτοις καρδιαν ετεραν του φοβεισθαι με, και οδον
ετεραν. Ηλθεν ου ν ο Σωτηρ, και λεγει Χριστιανοις, τωι λαωι αυτου, τωι εξ ε θνων·
Προσεχετε, λαος μου, τωι εμωι νομωι, τωι ευαγγελικωι, περι ου ει ρηται· ̓Εκ Σιων
εξελευσεται νομος, αλλα μη ο του Μωσεως. μηκετι σαββατιζετε, μη παλιν α ζυμα
ποιη σητε, μηκετι κατα τα πρωτα και παλαια πορευεσθε. ̓Ιδου, γεγονε τα παντα
καινα, τα αρχαια παρηλθον. Οτι δε λαος Χρι στου τα ε θνη, Ζαχαριας φησι·
Καταφευξον ται ε θνη πολλα επι τον Κυριον, και ε σονται αυτωι εις λαον. 77.2
̓Ανοιξω εν παραβολαις το στομα μου, φθεγξομαι προβληματα απ' αρχης. Και εν τωι
ευαγγελιωι πρωτον απο του νομου α ρχεται ο Κυριος λεγων· Μακαριοι οι πτωχοι τωι
πνευματι, ει τα λεγει τας παρα βολας. ∆ει δε και ημας πρωτον τωι νομωι επιμελως
εμμελετησαι, και μετα την κατορ θωσιν των εθων ελθειν επι την θεολογιαν, η τοι
τα του στοματος ρηματα· ουκ αισθη τως δε παρεστι Χριστος, το ρημα λαλων, ι να
κλιναντες τουτο το ου ς πληρωσωμεν την εντολην, αλλ' ε στιν α λλο τι εν ημιν ου ς,
περι ου λεγει ο Σωτηρ· ̔Ο ε χων ω τα ακουειν, ακουετω. Παραβολη εστι λογος ως
περι γενομενου του μη γενομενου κατα το ρητον, δυναμενου δε γενεσθαι, τροπικως
δηλωτικος των πραγ ματων εκ μεταληψεως των εν τηι παραβοληι λεγομενων· η
λογος απο τινος ου κυριον μεν εμφορων τωι κυριωι, επι δε το αληθες και κυριον
α γων τον συνιεντα· η λεξις δι' ε τερων τα κυριως δηλουμενα μετ' ενεργειας
παριστανουσα. 77.3-6
Οσα ηκουσαμεν και ε γνωμεν αυ τα, και οι πατερες ημων
διηγησαντο ημιν· ουκ εκρυβη απο των τεκνων αυτων εις γε νεαν ετεραν,
απαγγελλοντες τας αινεσεις Κυριου και τας δυναστειας αυτου και τα
θαυμασια
αυτου α εποιησε. Και ανεστησε μαρτυριον εν ̓Ιακωβ, και νομον ε θετο εν ̓Ισραηλ,
ο ν ετειλατο τοις πατρασιν ημων, γνωρισαι αυτον τοις υιοις αυτων, ο πως α ν γνωι
γενεα ετερα, υιοι οι τεχθησομενοι, και αναστησονται, και απαγγελουσιν αυτα τοις
υιοις αυτων, ι να θωνται επι τον Θεον την ελπιδα αυτων, και μη επιλαθωνται των
ε ρ γων του Θεου, και τας εντολας αυτου εκζη τητωσιν, ι να μη γενωνται ως οι
πατερες αυ των, γενεα σκολια και παραπικραινουσα· γενεα η τις ου κατηυθυνε εν τηι
καρδιαι αυτης, και ουκ επιστωθη μετα του Θεου το πνευμα αυτης.
Το εξης οι
πατερες ημων διηγησαντο η μιν, απαγγελλοντες τας αινεσεις του Κυ ριου. Τα μεν
ου ν πρωτα εξ ενος ελεγετο προσωπου του Χριστου, τα δε προκειμενα λελεκται μεν
εκ του αυτου· συμπαραλαμ βανει δε και ε τερα προσωπα, υποκαταβας της αυτου
θεοτητος, και ανθρωπινως φθεγ γομενος. Οι δε συμπαραλαμβανομενοι εισιν οι κατα
σαρκα ομογενεις αυτου μαθηται. ∆ιο πληθυντικως διεξερχεται τα μετα χει ρας. Οτε
μεν γαρ οικειον νομον αυτοις προ υβαλετο, συν αυθεντιαι βασιλικηι εξ ενος προ
σωπου προεφερετο την επαγγελιαν. Νυν δε ο τε των παλαιων αναγνωσματων
επιτεμνει την διηγησιν, κοινοποιει τον λογον, και ηκουσαμεν, ει πε, δια το
προσλημμα, και
ε γνωμεν, αντι του εβεβαιωθημεν περι αυτων,
και
επληροφορηθημεν, των πατερων ημιν διηγησαμενων, Μωσεως, φημι, και των προ
φητων. Τουτων γαρ υιος ο Χριστος δια της μητρος.
Ταχα δε και οι μαθηται
αποκρινοντες και φασιν· Οσα ηκουσαμεν και ε γνωμεν, και τα εξης. Ου παντων δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

εστιν το ακου ειν και το γινωσκειν, η μονον των συνιεντων τους λογους· αλλ' ουδε
πασιν οι φυσει πα τερες διηγησαντο, αλλα τισι, και οι κατ' επισ τημην και θεσει.
̔Ημεις γουν οι εξ εθνων τωι θειωι Λογωι προσελθοντες, ουκ ε χομεν διδασκαλους
επιγραψασθαι των μαθηματων τους κατα σαρκα πατερας. Ει δε βουλει, ταυτα οι
Χριστου νουν ε χοντες συνηκαν πνευματικως· ου γαρ εκρυβη απ' αυτων των
πατερων κατ' επιστημην διηγησαμενων αυ τοις. Και αυτοι δε ου τοι τοις τεκνοις
εαυτων γεννηθεισιν υπ' αυτων δια παιδευσεως εφα νερωσαν τα απ' αρχης
προβληματα, ο πως και εις την εξης αυτων γενεαν γνωστα, και μη κεκρυμμενα
τυγχανηι. Οσα ου ν, φησι, παρα των πατερων δεδιδαγμεθα ακουσαν τες, παντα
ταυτα δια των ε ργων και της αυ του Χριστου παρουσιας εγνωκαμεν, ουχ ετε ραι δε
γενεαι, αλλα τοις τεκνοις αυτων πε πρακται τα παρα του Σωτηρος μεγαλουρ γηματα.
∆ιο ουκ επαυσαντο αυτοις επαγ γελλοντες τας αινεσεις του Κυριου, και τας
δυναστειας αυτου, τουτεστι τα θαυμαστα και αινετα, και θειας δυναμεως δηλωτικα
ε ργα αυτου. Κατα δε το προχειρον· Ανωθεν, φησι, και εξ αρχης οι των θαυματων
αυτοπται τους προσεχως οικειους παιδας, ταυτα εδι δαξαν, κακεινοι τοις εκγονοις
παρεπεμψαν, ου κρυψαντες α ε μαθον προς την ετεραν μετα αυτους γενεαν και
εξης. Τουτο δε εποιουν, τωι θειωι νομωι πειθομενοι, τωι λεγοντι· ∆ιδα ξεις αυτα τους
υιους σου και τους των υιων σου. ∆ιο επαγει· Ουκ εκρυβη απο των τεκνων αυτων
εις γενεαν ετεραν, επαγγελλοντες τας αινεσεις Κυριου, και τας δυναστειας αυτου,
και τα θαυμασια αυτου α εποιησε, και α νεστησε μαρτυριον εν ̓Ιακωβ, και νομον ε
θετο εν ̓Ισραηλ, ο ν ενετειλατο τοις πατρα σιν ημων, γνωρισαι αυτον τοις υιοις
αυτων, ο πως α ν γνωι γενεα ετερα, υιοι οι τεχθησο μενοι, και αναστησονται, και
επαγγελουσιν αυτα τοις υιοις αυτων. ∆ιεμαρτυρετο, φησι, και νομον διεθετο τωι.
προτερωι λαωι εντειλαμενον αυτοις γνωρισαι αυτον τοις απογονοις, ως α ν μηδεμιαν
λαθηι γενεαν. Τα δε συμπερασμα του νομου, και ο σκοπος ου τος η ν, ι να μαθοντες
τα γεγο νοτα, βεβαιαν κτησαιντο την εις αυτον ελ πιδα, και τοις υπ' αυτου τεθεισι
νομοις ακο λουθησωσι· και ι να μη γενωνται ως οι πα τερες· ηθετουν γαρ αει, και
ουκ εβιβαιουτο η καρδια αυτων προς αυτον. Τουτο γαρ το ουκ επιστωθη μετα του
Θεου το πνευμα αυτης. Πνευμα δε νυν την προαιρεσιν, την της γνω μης διαθεσιν
λεγει. Σκολιον δε καλει, ουχ ο τι εκ φυσεως η ν φαυλη, αλλ' ο τι ε κουσα ου
κατηυθυνε την καρδιαν εαυτης, ουδ' ει χεν ορθην πιστιν προς τας θειας επαγγελιας,
αλλ' εδισταζε, και παρεπικραινε δια τουτο γογγυζειν εν τοις δυσχερεσι. Και ταυτα
μεν ο ∆αυιδ παρεγγυαι τοις περι αυτον. Συ δε και ου τως επιβαλεις· Μαρτυριον φησι
του μαρτυριου, εν ηι και πλακες, παιδαγωγων αυτους εις το γνωναι δια του νομου
τον κα τα καιρον επιδημουντα Σωτηρα τωι γενει, ο πως οι τεχθησομενοι υιοι,
τουτεστιν οι μακαριοι μαθηται τα θαυμασια α κατωρ θωσεν ο Χριστος, απαγγελουσι
τοις προσελ θουσι τηι πιστει, και ταυτα αυτοις διηγησον ται, δι' ω ν δυνησονται
μονον ελπιδα τον Θεον επιγραψασθαι, την των πατερων κα κοδαιμονιαν μη
μιμησαμενοι. ̔Ο γαρ προ τερον λαος ουκ ετηρησε την συνθηκην, την προς τον Θεον,
ου τους ψογους μανθανω μεν, ι να μη γινωμεθα ως εκεινος, ο δε λαος ο
τεχθησομενος, ο εξ εθνων πιστευσας, συν ταφεις Χριστωι δια του βαπτισματος, και
συνανεστη αυτωι· διο ει ρηται· ̓Αναστησον ται υιοι τεχθησομενοι. 77.10-12 Ουκ
εφυλαξαν την διαθηκην του Θεου, και εν τωι νομωι αυτου ουκ εθε λον πορευεσθαι.
Και επελαθοντο των ευερ γεσιων αυτου και των θαυμασιων αυτου, ω ν ε δειξεν
αυτοις εναντιον των πατερων αυ των, α εποιησε θαυμασια εν γηι Αιγυπτου, εν
πεδιωι Τανεως. Καιτοι πολλα ευηργετουμενα παντα απο της μνημης απεῤριπτησαν·
και τουτου απο δειξις το παραδουναι αυτον Πιλατωι. Ευερ γετουμενοι υπο του
κτιστου, επιλανθανονται οι αιρετικοι, και ουκ ενορωσιν τοις εν τηι
κτισει
θαυμασιοις. Οι αρνουμενοι τα πα λαια ουκ εφυλαξαν την διαθηκην του Θεου, αλλα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

και οι διακοπτοντες την θεοτητα, εν τωι του κτισαντος πνευματικωι νομωι ουκ
εβουληθησαν πορευεσθαι. –Τανις λεγεται εντολη απο κρισεως, η εντολη ταπεινη·
περι Τανιν γεγονεν τα θαυματα. 77.13 Εστησεν υ δατα ωσει ασκον. ̓Αντι του εν
ασκωι. 77.14 Και ωδηγησεν αυτους εν νεφεληι ημερας, και ο λην την νυκτα εν
φωτισμωι πυρος.
Και ημεραι παρειχε νεφελην σκιαζουσαν και το λυπηρον της
ακτινος αποκρουομενην· νυκτωρ δε προς χρειαν παρειχε φωτιζουσαν. 77.16 Και
εξηγαγεν υ δωρ εκ πετρας.
̔Η δε πετρα, φησιν, τις η ο Χριστος; 77.17 Και
προσεθεντο ε τι του αμαρτα νειν αυτωι. Ουχ εαυτοις φησιν, αυτωι γαρ Θεωι ημαρ
τανον δια της προς αυτον αντιλογιας. 77.18 Και εξεπειρασαν τον Θεον εν ταις
καρδιαις αυτων του αιτησαι βρωματα ταις ψυχαις αυτων. Ορα δε την του Θεου
οικονομιαν· ορων λαον επιθυμητον, και καθαραι αυτον απο της επιθυμιας
βουλομενος, εωρα ο τι λογωι διδασκαλικωι ου καθαιρεται, αλλ' αυτηι τηι επιθυμιαι
γινομενηι προσκορει. Παντων γαρ κορος εστιν, ουχ υ πνου μονον, αλλα και
βρωματων, διο ε πεμψεν αυτοις ορτυγομη τραν επι τριακοντα ημερας. Οι δε τηι α
πληστιαι χρησαμενοι, χολερικωι παθει διεφ θειροντο. ∆ις δε ευρισκω τον λαον
φαγοντα ορτυγομητραν, α παξ μεν ηνικα ευθεως εξηλ θεν εκ γης Αιγυπτου, το δε
δευτερον, ως εν τοις ̓Αριθμοις αναγεγραπται, ηνικα κακως ει πεν τον α ρτον του
Θεου, και διακενον αυτον ωνομασεν, ο τε και οργη ανεβη επ' αυτους, ταχα ως κατω
που ου σα πριν η αμαρτωσιν.
77.19-25 Και κατελαλησαν του Θεου, και ει παν·
Μη δυνησεται ο Θεος ετοιμασαι τραπεζαν εν ερημωι; επει επαταξε πετραν, και
εῤρυησαν υ δατα, και χειμαῤροι κατε κλυσθησαν, μη και α ρτον δυνησεται δουναι; η
ετοιμασαι τραπεζαν τωι λαωι αυτου; δια τουτο η κουσε Κυριος, και ανεβαλετο, και
πυρ ανηφθη εν ̓Ιακωβ, και οργη ανεβη επι τον ̓Ισραηλ, ο τε ουκ επιστευσαν εν τωι
Θεωι, ουδε η λπισαν επι το σωτηριον αυτου. Και ενετειλατο νεφελαις υπερανωθεν,
και θυρας ουρανου ανεωιξε. Και ε βρεξεν αυτοις μαννα φαγειν, και α ρτον ουρανου
ε δωκεν αυτοις.
Αρτον αγγελων ε φαγεν α νθρωπος, επισιτισ μον απεστειλεν
αυτοις εις πλησμονην. Λυπει δε ουδεν και κατα αναγωγην τας ιστοριας ταυτας
θεωρησαι. ̔Ρυεται τοινυν ο Θεος και ημας αει εκ γης Αιγυπτου, εκ της καμινου της
σιδηρας, της κατα την αμαρ τιαν, ι να εισαγαγηι δια πολλων γυμνασιων, δια πολλων
θαυμασιων, δι' α ρτου επουρανιου, δι' υ δατος απο της πετρας (η πετρα δε ο
Χριστος), επι την αγιαν επαγγελιαν. Μεγα ου ν εμοι, εαν νοησας την θαλασσαν του
βιου και τα κυματα τα εν τωι βιωι, και το πικρον και αλμυρον των βιωτικων πραγμα
των κλυδωνιον, δυνηθω, ευεργεθεις υπο του Θεου, ιδειν καταποντισθεντας τους
νοερους Αιγυπτιους και τον νοητον Φαραω. Αυτος δε ω ν εν τωι φωτι της ημερας,
σκεποιμην υπο νεφελης της κουφης και υπο φωτισ μου πυρος, εαν ποτε με σκοτεινα
και δυ σκολα καταλαβηι, και ο κοσμος μεν εσκοτω ται, και παντα αγνοιας
πεπληρωται.
̓Εαν εν τηι ερημωι του βιου, ε νθα πολλη επικρατει α νοια των
πραγματων, διελων τον στεῤροτατον αυτου λογον, πετραν ονομαζο μενον,
αφθονως και εις κορον ποτισηι με, ως παραβληθηναι το ρεον υ δωρ αβυσσωι, και
τους εκ της πνευματικης κοιλιας ποταμους· εγω δε παραπικραινω τον Υψιστον εν
α νυδρωι, εαν μετα την διδασκαλιαν παλιν α μαρτανω, επιλανθανομενος των λογων
των τρεψαντων με, και του υ δατος του απο της πετρας, η τις εστιν ο Χριστος.
Πετραι δε α πεικαζεται ο Χριστος δια το α θραυστον και ακλονητον. ̓Ερηρεισται γαρ
ιδιοις αγαθοις η θεια τε και υπερτατος φυσις. Ου και κατε λαλησαν ως εν προσωπωι
Μωσεως η συνα γωγη, κατηγορουντες επι Πιλατωι, και το· Αι ρε, σταυρωσον,
ανακεκραγασιν. Ει τα δε δυσι λελυπηκασι πληγαις, ως την πετραν Μωυσης δις
επαταξεν. ̓Απεκτεινασι γαρ τον αρχηγον της ζωης, ει θ' ο τι μεμενηκεν εν νε κροις,
αναπειθειν ε θελον. ̓Αλλ' εκδεδωκεν η πετρα πλουσιως το ναμα, και πεποτικε
πασαν την συναγωγην. ̓Επεκλυσε γαρ την οικουμενην Χριστος ιεροις τε και θειοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

να μασιν. ̔Ο πηγαζων το θειον ναμα τοις δι ψωσι, και προχεων το υ δωρ εκ της
πλευρας, του σιδηρου την φλεβα ταυτην αναστομι σαντος, και το πικρον της
Μεῤρας, του κο λαστου νομου, μετεβαλεν εις γλυκυτητα τηι παραδοχηι του ξυλου
του σταυρου και του επ' αυτωι μυστηριου· το γαρ γραμμα και ο νο μος αποκτεινει, το
δε πνευμα και η εν πνευ ματι λατρεια η ευαγγελικη ζωοποιει. Παλαι μεν [α ρτον]
ε δωκεν ο Θεος τωι λαωι αυτου ακοπιαστως προς πασαν ηδονην ισχυοντα· προς ο
γαρ τις εβουλετο, μετεκρι νατο. Τοιαυτη δε και η του τρεφοντος την ψυχην λογου
φυσις, προς την δυναμιν του τρεφομενου μεταβαλλουσα· ̓Εαν νηπιον τρεφηι ο
λογος, γαλα γινεται· εαν ψυχην ασθενουσαν, λαχανον· εαν τελειον, στερεα τροφη.
Ου καθεζομενοις δε ημιν ε ρχεται το μαννα, αλλ' ερχομενοις ε ξω της παρεμ βολης,
λεγω δη του σωματος, εν ωι ανειρκ ται η ψυχη. ∆ει γαρ την ψυχην μηκετι ει ναι εν
σαρκι, αλλ' εν πνευματι. Ουδεις δε φορων την εικονα του χοικου δυναται α ρτον
ουρα νου φαγειν· διοτι ψυχικος α νθρωπος ου δε χεται τα του πνευματος. Περι η ς
τροφης και συ εδιδαχθης ευ χεσθαι. ̓Εαν νοηις τον επιου σιον α ρτον, τον μη
εκχωρουντα, τον μη υπο κρινομενον, τον αναδιδομενον εις την ουσιαν της ψυχης,
ο ταν διαλαμβανω περι Θεου, περι της θεοτητος αυτου, περι της εν ανθρωπινωι
σωματι και ψυχηι αυτου ενοικησεως, α ρτον αγγελων εσθιω, το μαννα, ο περ ευρων
και θαυμασας θαυμαστικως ερεις· Μαν; τι εστι τουτο; και γενησεται τουτο το
φθεγμα τωι α ρτωι ο νομα. Ευ ξασθε, ι να ημιν ο Θεος επισι τισμον αποστειληι εις
πλησμονην, ουχ ω στε γευεσθαι μονον, αλλα και πληρωθηναι των λογων της ζωης,
και ισχυροποιηθηναι εν αυτοις. Πλην η προηγουμενη τροφη αυτη εστιν.
̓Εσθιοντες δε ποτε το μαννα ̔Εβραιοι, ε λεγον· Ουδεν πλην εις το μαννα οι οφθαλ μοι
ημων· εμνησθημεν γαρ ο ταν εκαθεσθη μεν επι των λεβητων των κρεων εν Αιγυπτωι.
Και ημεις ταλανιζομεν εκεινους, ως τοτε ημαρτηκοτας, ουχ ορωντες ο τι και εν ημιν
ταυτα τα αμαρτηματα γινεται· αντι γαρ της πνευματικης τροφης τα πρασα, τα
δυσωδη, και τα κρομυα, τα βλαπτοντα τους οφθαλ μους της ψυχης, και τα
πληρουντα δυσωδη αμαρτηματα, σκοροδα επιθυμουμεν φαγειν, και εμφορηθηναι
ηδονων δυσοδμιας. Και την ε κλυτον του κοσμου και των σωματικων φυ σιν
ποθουντες, πεπονων επιθυμουμεν, και το αναδιδομενον εις την της ψυχης ουσιαν
ανε λοντες, σικυων θελομεν μεταλαμβανειν. Και επειδη ου θελομεν τον α ρτον
τον εκ του ου ρανου, ου προφηται κηρυκες και διακονοι, νεφελαι καλουμενοι, δια
το υψου φερεσθαι αυτων τον νουν, και δια το εν ταξει νεφελων τοις νοητοις υετοις
καταρδειν ετερους, εξα ποστελει ημιν ο Θεος κρεας ωσει χουν, ε ως εξελθηι εκ των
μυκτηριων ημων, και ε ως πληρωσηι ημας νοσοις και μαλακιαις, ως την δυσωδη και
πολυδακρυν αμαρτιαν επιζη τουντας. Οι γαρ των κοσμικων πραγματων
απολαυοντες νοσουσι την ψυχην δια ταυτα, και εν χολεραι και νοσωι εισι και πασι κα
κοις δια την διψυχιαν αυτων. ̓Αλλ' ημας γενοιτο νηστευειν νηστειαν δεκτην, το
φρονημα της σαρκος μη τρεφον τας, μηδε γενοιμεθα εν ανυδρωι στερησει των
πνευματικων υδατων, δια το μηδεν δραν των γλυκαινοντων την του ̔Υψιστου χρησ
τοτητα· (γλυκαινει δε αυτην τα κατ' αρετην και σοφιαν ενεργουμενα και
θεωρουμενα), μηδε εκπειρασαι μεν αυτον εν ταις καρδιαις ημων, η γουν ουκ εξ
επιπολης, αλλ' εκ βα θους του ηγεμονικου αμφιβαλλοντες περι της θειας δυναμεως·
μηδ' αιτησαιμεν βρω ματα ταις ψυχαις ημων, ου ταις κατ' εικονα λεγω, αι
τρεφονται εκ των της ζωης α ρτων, αλλα ταις εις σαρκα μεταβαλλουσαις, δια το
τοις υλικοις προσπεπονθεναι. ορεγομεναις ουκ οφελιμων και υγιων τροφων, αλλ' η
δειων και νοσοποιων. ̓Αλλ' ετοιμασθειη ημιν τραπεζα, εφ' η ν η σοφια τα εαυτης
θυμα τα επιτιθησει, και τον εαυτης οι νον εις κρα τηρα κιρναι. Μηδε οργη εφ' ημας
αναβαιη, το πνευμα του εξουσιαζοντος, το απατηλον, το δικην προδρομου η
κατασκοπου εκ του σκοτους, εν ωι επεκρυπτο, εις την ψυχην ανιον δια της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

ενθυμησεως· μηδε ως πυρ εξαφθειη εκ των πεπυρωμενων βελων του εχθρου· αλλ'
ουρανου θυριδες ημιν ανοι γειεν, αι των νοητων και πνευματικων εξα πλωσεις. Η
αρεται πυλαι ου σαι ουρανου, ως αι κακιαι αι δου και θανατου, αι τινες ου
κατισχυουσι των κατα Πετρον ανελθοντων επι πυλας της θυγατρος Σιων. Και ο εν
τωι κρυπτωι της καρδιας α νθρωπος, ο κατ' εικο να Θεου, ομοεστιος και αγγελοις
γενοιτο, του αληθινου μαννα μεταλαμβανων, και απ' ουρα νου εσθιων τροφην,
αλλ' ουκ απο της επι καταρατου γης, η ν ο αμαρτανων εν λυπαις εσθιει. Οι τουτων
ακουοντες πτερουσθωσαν, επαιρεσθωσαν, μηκετι ε στωσαν εν σαρκι, γενεσθωσαν
εν πνευματι· οι γαρ εν σαρκι ο ν τες, Θεωι αρεσαι ου δυνανται. ̓Αλλ' επι την ιστοριαν
ιτεον. Τραπεζαν εν ερημωι. Ερημον ου σαν το προτερον την ψυχην Ματθαιου του
τελω νου ο Σωτηρ ημων πεποιηκε τραπεζαν τρε φουσαν δια του ευαγγελιου τας
ψυχας των ανθρωπων. Ερημος η ν και η του Σαυλου διωκτου ψυχη, η ν ο Χριστος
και Θεος ημων πεποιηκε τραπεζαν τρεφουσαν. 77.27 Και ε βρεξεν επ' αυτους ωσει
χουν σαρκας, και ωσει α μμον θαλασσων πετεινα πτερωτα. Την ορτυγομητραν
σαρκα ωνομασε. ̓Επα γαγεται αυτοις πληθος, ου τως η ν πολυπλη θης. 77.29,30 Και
την επιθυμιαν αυτων η νεγκεν αυτοις, ουκ εστερηθησαν απο της επιθυ μιας αυτων.
Το αποτελεσμα της επιθυμιας επιθυμιαν ωνομασεν, ο προκυρωσαι ει ποι τις το επι
θυμητον· τοιουτον εστι και το παρα τωι Παυλωι λεγομενον, το· ̔Η ελπις ου καταισχυνει. ̓Ενταυθα γαρ το περας της ελπιδος, ο περ εστιν η γνωσις του Θεου· αυτην γαρ
ελπιδα ωνομασε. 77.31,32 Και τους εκλεκτους του ̓Ισραηλ συνεποδισεν· εν πασι
τουτοις η μαρτον ε τι.
Συμποδιζεται ο θεωρητικος μη επιβαλ λων ως δει τηι
θεωριαι των γεγονοτων. – ̓Εκλεκτους [λεγει] ου τους εν αρεταις λογα δας, αλλα
τους εν κακιαι· εισι γαρ, εισι τι νες και εν πονηριαι εξαιρετοι. – ̓Εκλεκτι κος ω ν και
κατηγορητικος της ̓Ιουδαιων μοχθηριας ο λογος, καταριθμησιν ποιειται των
πεπλημμελημενων αυτοις, παριστων ο τι μη ματην αυτοις τα εκ θειας επηλθεν
οργης. 77.32,33 Και ουκ επιστευσαν τοις θαυ μασιοις αυτου. Και εξελιπον εν
ματαιοτητι αι ημεραι αυτων, και τα ε τη αυτων μετα σπουδης. Των ουχ ως δεον
τοις καιροις χρωμενων αι ημεραι εν ματαιοτητι εκλειπουσιν. – ̔Α μαρτανοντας φησι
τους μη των οφειλειν δυ ναμενων μηδεμιαν ποιουμενους προνοιαν. Τοις δε
ματαιοις προστετηκοτες επιτηδευ μασι, και μετα πασης ταυτα μετιοντες σπου δης,
τον βιον υπεξηλθον εν ματαιοτητι, τας ημερας καταναλισκοντες, και τα ε τη πα
ρατρεχοντες. 77.34 Οταν απεκτεινεν αυτους, εζητουν αυτον· και επεστρεφον και
ω ρθριζον προς τον Θεον.
[Παρελθουσης] επιθυμιας της απατης, το τε ο νεος
εκζητει, ο ανακαινομενος κατα εικονα του κτισαντος. –[ ̓Αποκτεινει], ο ταν τον
παλαιον α νθρωπον ο Θεος αποκτεινηι, τον φθειρομενον κατα τας επιθυμιας της
απατης. –Και αποκτεινει ο Θεος, ι να ζητησαντας ζωοποιησηι, και ο πως
επιστρεψαντες ορθρι σωσι προς αυτον. 77.35 Και ο Θεος ο υ ψιστος λυτρωτης
αυτων εστι. Και ο Θεος ο υ ψιστος λεγεται, ο σον ου τως· ̔Ο υ ψιστος υπερεμαχησεν
αυτοις. 77.36 Και ηγαπησεν αυτον εν τωι στο ματι αυτων, και τηι γλωσσηι αυτων
εψευσαν το αυτωι.
Ου τος ο λαος τοις χειλεσι με τιμαι, η δε καρδια αυτου ποῤρω
απεχει απ' εμου. 77.37 ̔Η δε καρδια αυτων ουκ ευθεια μετ' αυτου. Μετα Θεου
ου σα η καρδια, ευθεια εστιν. ευθυς γαρ εστι Κυριος ο Θεος ημων. 77.38 Αυτος δε
εστιν οικτιρμων, και ιλασεται ταις αμαρτιαις αυτων, και ου δια φθερει, και
πληθυνει του αποστρεψαι τον θυμον αυτου, και ουχι εκκαυσει πασαν την οργην
αυτου. ̓Αλλ' ο μως αυτος τηι οικειαι χρωμενος α γαθοτητι, ουκ ηνεσχετο αυτους
παντελει πα ραδουναι φθοραι. –Τοις ε ργοις δε μαλλον η τοις λογοις φαινεται ο τι
εστιν ο Θεος οικ τιρμων· ουδεποτε γαρ κρατιστηι τηι οργηι κατα των ανθρωπων
εχρησατο, οι ον [ο τε] κατακλυσμον εβουλευσατο ποιησαι, πεντακο σιοστωι ε τει
η ρξατο κηρυσσειν ο τι ε σται ο κατακλυσμος, και εποιησε τωι Νωε κατα σκευαζειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

την κιβωτον ε τεσιν εκατον. Τι ου ν αλλα βουλεται δια των εκατον ετων της κα
τασκευης της κιβωτου η επιστρεψαι τους ανθρωπους, ι να μη χρεια γινηται της
κιβω του; Παλιν φειδομενος των Αιγυπτιων, α κ ρισι και μυιαις και σκνιψιν
εκολαζεν· ο τε δε επεμειναν τηι αμαρτιαι, τον θανατον των πρωτοτοκων την
τελευταιαν επηγαγε μασ τιγα. Ετι λιμον ε κρινε τοις Αιγυπτιοις ποιη σαι. Ποιησον,
ω Θεε, τον λιμον. ̓Αξιοι γαρ Αιγυπτιους λιμωι διαφθαρηναι. ̓Αλλ' ου βουλομαι,
φησιν, αυτους παντελως κολασαι. Τι ου ν ποιω; οικονομω τον ̓Ιωσηφ καταβηναι
απο της αγιας γης, και συγχρωμαι τηι αμαρτιαι των αδελφων αυτου, και προφασει
ονειρων ποιω αυτον εν τηι φυλακηι γνωσθη ναι. Οικονομω κριναι τα ονειρατα,
πιστευ θηναι τον σιτον συναγαγειν, ι να μη παντε λως Αι γυπτος λιμωι διαφθαρηι. Και
υπερ ημων δε εξ ουρανων ε πεμψε τον α γιον αυτου παιδα, υπερ αμαρτωλων, υπερ
κοσμου απο θανουμενον. Και μετα ταυτα δε παντα παλιν αμαρτανομεν, και ε στιν
ο Θεος οικτιρμων. ̓Αλλα και αιρεσεις γεγονασι, και κακολο γουσι τον δημιουργον,
και μακροθυμει λοι δορουμενος. ̔Ημεις δε αγανακτουμεν οι τα λαιπωροι, εαν ποτε
λοιδορησηι ημας ο α ν θρωπος, και παραυτα ημας εκδικουμεν. ̔Ο δε Θεος ουδε
εκκαιει πασαν την οργην αυ του. Εστι γαρ πασα η οργη, και φοβερα, και εκκαιεται
κατα την αντιλογιαν των ε μων ξυλων, τον χορτον της καλαμης; Τα χα δε ενι μονωι
εν τοις ου σιν εκκαυσει πασαν την οργην αυτου, τωι ∆ιαβολωι. 77.40-43 Ποσακις
παρεπικραναν αυτον εν τηι ερημωι, παρωργισαν αυτον εν γηι ανυ δρωι; και
επεστρεψαν, και επειρασαν τον Θεον, και τον α γιον του ̓Ισραηλ παρωξυναν· ουκ
εμνησθησαν της χειρος αυτου, ημερας η ς ελυτρωσατο αυτους εκ χειρος θλιβοντος,
ως ε θετο εν Αιγυπτωι τα σημεια αυτου, και τα τερατα αυτου εν πεδιωι Τανεως. Και
συ δε, οσακις α ν καταλιπων τον
Θεον, επι την ε ρημον του Θεου αμαρτιαν
απελθηις, παραπικραινων εν τηι ερημωι, οσα κις α ν, πηγης υ δατος αλλομενου εις
ζωην αιωνιον παρουσης σοι εν τηι εκκλησιαι, ρα θυμων περι τας συναξεις, και
αμελων περι του ποτισθηναι, απελθηις επι την α νυδρον, παροργιζεις, και
επιστρεψας ως εις Αι γυπτον αμαρτιας η ν καταλελοιπας, παλιν αμαρτα νεις, ως
κυων επιστρεψας επι τον ι διον εμε τον. Και ουκ αρκει οι ς ει δες σημειοις εις σω
τηριαν, ουδε τοις προτρεψαμενοις λογοις εις αρετην, αλλα καινα σημεια θελεις
ιδειν, ου μεμνημενος της επεσκοπηκυιας χειρος, και ο πως ελυτρωθης εκ του
νοητου αληθως θλι βοντος Φαραω, ουδε τα σημεια λογιζομενος, α ως εν Αιγυπτωι,
τωι κοσμωι, εν σοι πεποιη κεν, οι ον εμοι ε καστον των ευεργηματων του Θεου
σημειον εστιν. Ει ποτε εν κινδυνοις οποιοις δηποτε γενομενος εῤρυσθην, σημειον
ε λαβον απο Θεου· ποσακις ηυξαμεθα, και ελαβομεν α περ ηυξαμεθα, ταυτα ημιν
ση μεια. 77.44 Και μετεστρεψεν εις αι μα τους ποταμους αυτων, και τα ομβρηματα
αυτων, ο πως μη πιωσιν. Οι δα κατα τροπολογιαν πολλους ποτα μους Αιγυπτου
εναντιους Χριστωι, τωι αληθι νωι ποταμωι, ου τα ομβρηματα την εκκλησιαν
ευφραινει· παντα τα της σωτηριας αλλο τρια ρευματα ο Θεος ο ταν βουληται τινας
επιστρεψαι, ι να εξελθοντες πιωσιν απο της πετρας (η δε πετρα η ν ο Χριστος) ποιει
στραφηναι εις αι μα. Οταν γαρ εγω κα ταγνω αλλοτριου υ δατος, και φρονηματος,
του Θεου μοι παραστησαντος, ο τι αι μα εσ τιν, ουκετι πινω, ι να μη μετοχος γενωμαι
αι ματος. ̓Ομβρηματα δε ει εν α ν οι βραχεα μεν λεγοντες, ολεθρια δε. Κατα δε την
ιστο ριαν Αιγυπτιοι α νωθεν υ δωρ ουκ ε χουσιν, ουδε γινεται υετος εν Αιγυπτωι.
̔Ιστορικως μεν ου ν πασης τοτε της των υδατων φυσεως κατα την Αι γυπτον τωι
προσταγματι του Μωσεως εις αι μα τραπεισης, ως και τους ιχθυας, εις σαρκωδη
παχυτητα του υ δατος μετατεθεντος, διαφθαρηναι, τοις ̔Εβραιοις αρυομενοις αι μα
ουκ η ν. Οθεν ε σχε και η μαγγανεια καιρον εν τωι παρα ̔Εβραιοις ευ ρισκομενωι
υ δατι, το αιματωδες υ δωρ παρα σοφισασθαι. Πνευματικως δε και νυν το ι σον
ε στιν ιδειν γινομενον. Των γαρ προς τας εναντιας δοξας διεστηκοτων τοις μεν ποτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

μον εστι και διαφανες το ναμα της πιστεως, ο δια της θειας διδασκαλιας αρυονται·
τοις δε εκ της πονηρας υποληψεως αιγυπτιαζου σι δια φθορας αι μα το υ δωρ
γινεται. Και πολλακις επιχειρει ο παρασοφισμος της α πατης και το των ̓Ισραηλιτων
ποτον τωι μο λυσμωι του ψευδους αι μα ποιησαι, τουτεστι τον ημετερον λογον, και
ημιν δειξαι, μη
τοιουτον ο ντα οι ος εστιν. ̓Αλλ' ουκ αχρειω σειε καθολου το
ποτον, κα ν εκ του προχει ρου δι' απατην περιφοινιξηι το ει δος. Πινει γαρ ο
̓Ισραηλιτης το αληθινον υ δωρ, ουδε προς το ει δος της απατης επιστρεφομενος.
77.45 ̓Εξαπεστειλεν εις αυτους κυνομυ ιαν, και κατεφαγεν αυτους, και βατραχον,
και διεφθειρεν αυτους.
̓Εντευθεν ειληφθη τωι γραψαντι την επι γεγραμμενην
Σολομωντι Σοφιαν, ο τι τους Αιγυπτιους ακριδων και μυιων απεκτεινε δηγματα.
Ου γαρ χρεια πολλων πολεμιων, ουδε μεγαλης δυναμεως αναιρουσης αυτους, αλλ'
απεθνησκον υπο κυνομυιας και βατρα χων δακνομενοι· τουτο γαρ δηλοι το· κατε
φαγεν αυτους· ι να δε παριστησηι ο λογος το ο αναιδες της κατα την κυνομυιαν
μαστιγος, δυο αναιδη ζωα συνελαβε και ομου ωνομα σε. Συ δε επισημηναι ο τι τον
περι των Αιγυπ τιων μαστιγων λογον εν δυσι ψαλμοις επι τεμνομενος ο ∆αυιδ, τωι τε
εβδομηκοστωι εβ δομωι, ου ε τι εν χερσι τας λεξεις ε χομεν, και τωι εκατοστωι
τεταρτωι, ου κατα ταξιν εξεθετο ταυτας, ου τε πασας ωνομασε. Την τριτην γουν
ενταυθα και την ε κτην και την ενατην απεσιωπησε μαστιγα, τουτεστι τους σκνι
πας, τας φλυκταινας και το σκοτος· αντι δε τουτων ερυσιβην ει πε και παχνην· ανθ'
ω ν μυσιτην η βρουχον και σκωληκα η κρυος οι λοιποι ηρμηνευσαν. ̓Ερυσιβη δε
εστι κα τα μεν τινας, η κονιορτωδης φθορα του σι του, η το επικαθιζον τοις καρποις
παχνωδες και διαφθειρον αυτους. Κατα δε τινας, ακρι δος γενος μικρον και ευτελες,
ανθ' ου βρου χον ̓Ακυλας εκδεδωκε. Και μοι μαστιγας Αιγυπτιων ευεργεσιαις
̔Εβραιων συγκρινων, θαυμαζε ο τι Αιγυπτιοι μεν παρα τωι ποτα μωι διψωσιν, ̔Εβραιοι
δε εν τηι ερημωι ευπο ρουσιν υ δατος. Επινον γαρ εκ πνευματικης ακολουθουσης
πετρας· και οι μεν κατεσθιον ται και διαφθειρονται υπο κυνομυιας και βατραχων,
ζωων ευτελεστατων· τους δε υιους του Θεου ουδε ιοβολων δρακοντων ενικησαν
οδοντες· οι γαρ αλλοτριοι του Θεου και παρα τοις νομιζομενοις α ποροι εισι και υπο
των τυχοντων διαφθειρονται. ̓Εαν δε τις ηι α γιος και εν αποροις, ουκ απορει και
υπο των χαλεποτατων και βλαπτεται, λαβων ε ξουσιαν πατειν επανω ο φεων και
σκορπιων. Ταυτα, επει ει ς η ν Θεος ευαγγελιου και νο μου, γεγενηται, και τοτε και
δρακοντες επα νασταντες τωι λαωι, τοις ημαρτηκοσιν, οι ς η ανδραποδωδης των
εδωδιμων εδωδη την επιθυμιαν της γαστριμαργιας επηγειρε, και τον Αιγυπτιον
κορον ωνειροπολει, καιτοι των αναγκαιων ουδενος υστερουμενοις) ο τε με
τανοησαν, ουδεν αυτους βλαψαι δεδυνηνται. 77.46 Και ε δωκε τηι ερυσιβηι τον
καρπον αυτων. Και τον μεν Αιγυπτιον καρπον δεδωκεν ο Θεος τηι ερυσιβηι· ο δε
δικαιος ε σται ως ξυλον το πεφυτευμενον παρα τας διεξοδους των υδατων. 77.4851 Και παρεδωκεν εν χαλαζηι τα κτηνη αυτων, και την υ παρξιν αυτων τωι πυρι.
̓Εξαπεστειλεν εις αυτους οργην θυμου αυτου, θυμον και οργην και θλιψιν, αποστο
λην δι' αγγελων πονηρων· ωδοποιησε τριβον τηι οργηι αυτου, ουκ εφεισατο απο
θανατου των ψυχων αυτων, και τα κτηνη αυτων εις θανατον συνεκλεισε. Και
επαταξε παν πρω τοτοκον εν Αιγυπτωι, απαρχην πονων αυ των, εν τοις σκηνωμασι
Χαμ.
Κατα δε τροπολογιαν, αναιρει τας αμαρ τωλας ψυχας ο Θεος, επαγαγων
αυταις τον
επι καταλυσει της μοχθηρας ζωης θανατον, ι να ζην ποιησηι, και
συγκλειει τας αλογους αυτων δυναμεις, κτηνη λεγομενας, εις του τον τον θανατον·
ω στε αποβαλειν την φαυ λην ζωην, και την εμπαθη κινησιν. Ωσπερ δε οι
πρωτοτοκοι τα διπλα κληρονομουσι, και πλειονα τιμην ε χουσι παρα τοις γονευσι,
και εισι πρωτοτοκοι Θεου οι απογεγραμμε νοι εν ουρανωι, τον αυτον τροπον και οι
των Αιγυπτιων πρωτοτοκοι διπλην την κολασιν κληρονομουσι. Και ει η α ν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

πρωτοτοκος τωι διαβολωι ο πρωτος αυτωι γεννηθεις εν δογ ματι αλλοτριωι σωτηριας,
οι ον Μαρκιωνισται ουκ εισι πρωτοτοκοι, αλλα Μαρκιων. Και ω σπερ η απαρχη
των αγιων ανακει ται τωι Θεωι, ου τως η των Αιγυπτιων τωι πα ταγμωι, ι να μετα την
απαρχην τοτε κολασθηι και τα λοιπα της απαρχης. Κατα μεντοι την ιστοριαν, η
δεκατη πληγη τοις Αιγυπτιοις
επαχθεισα, θανατος η ν των παρ' αυτοις
πρωτοτοκων, απο ανθρωπων ε ως κτηνους, και ι σως επι μεν των ανθρωπων των
πρωτον τεχθεντων, κυριολεκτουσαν ευ ρεν ο ∆αυιδ την πρωτοτοκον φωνην· επι δε
των αλογων ζωων απαρχην πονου τα πρωτοτοκα ει πε· ταυτα γαρ τοις
ζωοτροφουσιν απαρχη πονου γινεται. ̓Ανηιρεθη δε τα μεν των αλογων πρωτοτοκα,
ο πως ζημιαι υποπεσωσιν οι κεκ τημενοι· τα δε των ανθρωπων επι τωι πειρα θηναι
συμφορας τους τοιουτους γονεας· α η τοι επιτιμιαν ε σχον το θανειν των ιδιων
αμαρτιων. Η ουδεν εβλαπησαν, και παιδευ σεως α λλων ε νεκα τεθνηκασιν·
αδιαφορον γαρ το τεθναναι, και το εξ αναγκης συμβαι νον. Προς δ' αληθειαν
ανεξερευνητα τα κρι ματα του Θεου.
Κατα δε αναγωγην, επει πνευματικως Αι
γυπτος καλειται πας ο περι γην τοπος, οι εν τουτωι διατριβοντες Αιγυπτιοι
προσαγορευ ονται. Χαριτι ου ν Θεου τουτων των Αιγυπ τιων τα πρωτα γεννηματα
της ψυχης αυτων αναιρειται, α νοια και κακια τυγχανονται. Προ γαρ των αρετων
και επιστημων, των οφελι μων τεκνων, των διανοιων κακια και α γνοια υφισταται.
̓Αλλα και παντα τωι κατα τεχνην η επιστημην ενεργουντι, ουκ ευθυς το ευ ποιησαν
παραγινεται, αλλα μετα το ανεπι ληπτως ευεργησαι. ̓Αναιρειται ου ν εικοτως
απαρχη παντος πονου ως φαυλη, ο τι δε περι ψυχων τα λεγομενα σωμασι
συμπεπλεγμε νων, δηλον απο του προσκεισθαι εν τοις σκη νωμασι· σκηνωματα γαρ
ψυχων σωματα. Πονηρον ενταυθα τον επιπονον α γγελον και πονηρον ει πεν, ου
τηι κακιαι πεποιουμενον, αλλα τους πονους και ωδυνας ενεργουντα. –̓Απαρχην
ει ρηκε πονων την πληγην την επι τοις πρωτοτοκοις, ουκ επειδη πρωτον επ' αυτοις
η λγησαν, αλλ' επειδη μειζονος ταυτης συμφορας ουκ απελαυσαν. Το αι τιον τωι
αιτιατωι ομωνυμως εκληθη· το γαρ αποτελεσμα του θυμου και αυτος θυμος ει ρηται,
και το αποτελεσμα της οργης, οργη· και το αποτελεσμα των πονων και αυτος πονος
λεγεται, και επι της ελπιδος ωσαυ τως. 77.52 Και απηρεν ως προβατα τον λαον
αυτου, και η γαγεν αυτους ωσει ποιμνιον εν ερημωι.
̓Εγω μεντοι ευρισκων
γεγραμμενον ο τε διεμεριζεν ο Υψιστος ε θνη, εγενηθη μερις Κυριου λαος αυτου
̓Ιακωβ, παλαι μεν υπελαμβανον τουτωι γεγονεναι κατα συγχυσιν των γλωσσων·
σκοπων δε υ στερον, ευ ρισκον μη δυνασθαι τουτο προ της γενεσεως του ̓Ιακωβ επ'
εκεινον τον χρονον αναφερεσθαι, εξεβη δε ηνικα ̓Ιουδαιοι εξηλθον εκ γης
Αιγυπτου, τοτε πρωτον εχρηματισε μερις Θεου ο ̓Ιακωβ, τουτεστιν ο εξ ̓Ιακωβ
λαος. ̓Αλλ' ο περ ελεγομεν, τοτε λαος Θεου ο ̓Ισραηλ εχρηματισεν, ο τε της Αιγυπτου
εξηλ θε, και ο τε μεν η σαν εν Αιγυπτωι, ου πω η σαν αγελη διεσκεδασμενοι εν αυτηι,
διο ως
προβατα αυτους απαιρει Θεος· ηνικα δε συναγει αυτους και ποιει ε ν,
απαιρων προ τερον απο παντος του κοσμου τον λαον αυ του, ει τα αναγων δια της
πολιτειας της α νω φερουσης, και ποιων α νω φερεσθαι, και επι τα ανωτερα
οδευειν, ο περ ουχ οι ον τε η ν αυτους ποιειν εν γηι Αιγυπτωι, τοτε ενωσας αυτους
ποιει ποιμνιον ε ν. Και ημεις τοινυν ο σον επι το αυτο συναγομεθα, τηρουμεν τοτε
ποιμνης μυστηριον· ο τε δε αμελουμεν των συναξεων, μιμουμεθα τα αποσκιρτωντα
και
απαιησσοντα του ποιμνιου προβατα, και δυ νανται καθ' ημων των
διασκεδασθεντων οι εχθροι και τα θηρια τα ενεδρευοντα, οι λυ κοι, ως μανθανομεν
απο των ποιμνικων. ̓Εαν ποτε επιτιθωνται ποιμνηι, ου δυνανται επιτιθεσθαι αυτηι
συναχθεισηι, αλλ' επιτηρουσι
που προβατον απονεμομενον, κακεινωι επι
βουλευουσιν. Ει περ ου ν και ημεις βουλομεθα μη επιβουλευεσθαι υπο των
αντικειμενων δυναμεων, μη καταλειπωμεν την συναγω γην, αλλα συνερχωμεθα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

επι το αυτο, τιμων τες την της αναστασεως του Κυριου ημων ημεραν, ι να συναχθηι
οστουν Χριστου προς οστουν, και αρμονια, και φλεβες, και νευρα, και δερμα, η δη
δε και αι τριχες. Η ουκ οι δατε ο τι σωμα του Χριστου εστε, και αναγ καιον τουτο
συναγεσθαι, ι να μη λεγηι περι ημων Χριστος· ∆ιεσκορπισθη παντα τα οσ τα μου;
77.54 Και εισηγαγεν αυτους εις ο ρος α γιασματος αυτου, ο ρος τουτο ο εκτησατο η
δεξια αυτου. Κατα δε αναγωγην, ο ρος αγιασματος η διηιρημενη και υψηλοτατη
αρετη και γνωσις· εις η ν γνησιως εισαγει ο μονος τελειος διδασ καλος ̓Ιησους, ου
κτημα πασα αριστη γνω σις και θεωρητικη της αληθειας ε ξις. Οθεν και οι ταυτας
τας διαθηκας κτωμενοι, κτη ματα Θεου καλουνται. 77.55 Και κατεσκηνωσεν εν τοις
σκηνω μασιν αυτων τας φυλας του ̓Ισραηλ.
Κατεσκηνωσε τα ε θνη πιστευσαντα
εις τον Χριστον, και εισηγαγεν αυτους. 77.61 Και παρεδωκεν εις αιχμαλωσιαν την
ισχυν αυτων, και την καλλονην αυτων εις χειρα εχθρου. Του σκηνωματος την
καλλονην την κιβω τον φησι. 77.65 Και εξηγερθη ως ο υπνων Κυριος, ως δυνατος
κεκραιπαληκως εξ οι νου.
̔Ο δυνατος, καρηβαρησας εξ οι νου, ο ταν αναστηι,
σφοδροτερον κινειται και ορμη τικωτερον· ου τω, φησι, και ο Θεος ανεστη κατα των
αλλοφυλων. Πλην καθαπερ η κραιπαλη, τουτεστιν η μεθη, επεισακτον παθος εστιν,
ουκ ε μφυτον, ου τως η οργη παθος ουκ ε στι Θεου, αλλα τιμωρια δι καια τοις
πλημμελουσιν επαγομενη. Μη δεποτε ου ν αναγινωσκων περι Θεου ταυτα τα
ανθρωποπρεπη, υπολαμβανε τον Θεον εν παθει ει ναι· απαθης γαρ εστι παντι
τροπωι.
̔Ο δε αμαρτανων εκκαιει εαυτωι οργην. Ει εγω ει πον τον Θεον ως
κεκραιπαληκοτα εξ οι νου αναστησασθαι, τις ουκ α ν επελαβε το μου των
φιλαιτιων, λεγων ο τι μεθην και κραιπαλην φερεις επι τον Θεον, α νθρωπος
διδασκομενος ο τι ουδε α νθρωποι μεθυσοι βασιλειαν Θεου κληρονομησουσιν; ̓Αλλ'
ο μως το α γιον Πνευμα, εν τηι ελευθεραι του λεγειν εξουσιαι τυγχανον, ει πε τον
Θεον δια νιστασθαι ποτε ως δυνατον, και κεκραιπα ληκοτα εξ οι νου. Ταχα γαρ
οιονει ημεις κα ρηβαρουμεν, και μεθυειν ποιουμεν τον Θεον, ως καθευδειν, ως
οργιζεσθαι, ως τα λοιπα, α μην εφ' ημιν. ̓Αλλα γενηται, ως και κε κραιπαληκως.
̓Αλλ' εαν επιστρεψωμεν, και γινωμεθα ευ φρονες, εγειρεται. Και τι ποιει; 77.66 Και
επαταξε τους εχθρους αυτου, εις τα οπισω, ο νειδος αιωνιον ε δωκεν αυτοις.
Πατασσει εις τα οπισω τους εχθρους. Οι γαρ κατενωπιον βλεποντες του Θεου, και
παρισταμενοι αυτωι, ου πατασσονται, αλλ' ο ταν τις φυγηι τον Θεον, τοτε
πατασσεται, και μεν αναισθητος ω ν των οικειων αμαρτημα των, ει τα ονειδιζεται
παρα του θελοντος αυ τον εις επιστροφην α γειν· μετανοησηι και αισχυνθηι,
αναισχυντος ω ν το προτερον, α μα τε η ρξατο ονειδιζειν ο Κυριος, και επαυσατο.
̓Εαν δε μη μετανοησηι, τηρειται αυτωι ο ο νειδισμος και επι την αναστασιν. –Και
επαταξε κτλ. Τουτο φησιν, δια το ̓Αζωτιους και ̓Ασκαλωνιτας εις τα οπισω της
ε δρας παταξαι, α χρις ου την κιβωτον εξαπεστει λαν. 78.2 Εθεντο τα θνησιμαια
των δουλων σου βρωματα τοις πετεινοις του ουρανου, τας σαρκας των οσιων σου
τοις θηριοις της γης. Των δαιμονων οι μεν θεωριαι, οι δε πρα ξει αντικεινται· και οι
μεν προτεροι πετεινα ουρανου ονομαζονται, οι δε δευτεροι λεγοιντ' α ν θηρια της
γης. – ̔Ως πετεινα του ου ρανου η θηρια της γης, τα ε θνη και αι βα σιλειαι της γης
κατεφαγον ̓Ιακωβον τον ̓Ισραηλ. 78.3 ̓Εξεχεαν το αι μα αυτων ως υ δωρ. Το ου ν
αι μα, ο εξεχεαν, εκ των εσθιομε νων αρετων και πινομενων δογματων εστι. –
Χρησαιτο α ν τις τουτοις εκ δικης του εκχυθεντος μαρτυρων αι ματος αυτων. 78.7
Και τον τοπον αυτου ηρημωσαν. Τοπος γνωσεως Θεου και νους. 78.8,9 Ταχυ
προκαταλαβετωσαν ημας οι οικτιρμοι σου, ο τι επτωχευσαμεν σφοδρα, βοηθησον
ημιν, ο Θεος, ο σωτηρ ημων, ε νεκα της δοξης του ονοματος σου.
Το δε·
επτωχευσαμεν, αντι του· πασης εγυμνωσθημεν προστασιας. Καλως δε και το· ο Θεος
ο σωτηρ ημων, αντι του· ως αει τουτο εφανης ποιων, ου τω και νυν ποιησον, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

ταυτα προς αναξιους, ο τι και ουχ ως α ξιοι, αιτουσιν· αλλ' ως του Θεου οφειλοντος
εαυτωι ακολουθειν, επαγουσιν· ε νεκα της δοξης του ονοματος σου, ο ταν γυμνοι
γεγο ναμεν παντη απο της σης βοηθειας, νυν δω ρησαι ημιν ταυτην, ο Θεος, ο σωτηρ
ημων. 78.11 Εισελθετω ενωπιον σου ο στεναγ μος των πεπηδημενων. Νουν μεν
δεσμοι αγνωσια, ψυχην δε κα κια· ψυχην δε φημι θυμον και επιθυμιον, ο περ
λεγεται θυμικον και επιθυμικον. 78.12 ̓Αποδος τοις γειτοσιν ημων επ ταπλασια εις
τον κολπον αυτων. ∆οτωσαν δικας υπερ ω ν επλημμελησαν εν τωι βιωι τουτωι· το
γαρ επταπλασιον τον βιον τουτον σημαινει, ως και το οκτωπλα σιον τον μελλοντα.
Τοιουτον εστι και το· ∆ος μεριδα τοις επτα καιγε τοις οκτω. – ̔Ο κολπος το
ακοριστον δηλοι· τουτο ου ν λε γειν βουλεται, ο τι ακοριστον αυτων ποιησον τον
ονειδισμον, μεγαλως και δοκουσι παρο ξυνειν τον Θεον· ου γαρ ει ρηκε τον ονειδισ
μον ημων, αλλα τον σον· ο γαρ περι ημας ονειδισμος, σος μαλλον η ημων. Τουτο
ου ν φησι· πολλαπλασιως αποδος εκεινοις, συνα ψον αυτοις τιμωριαν ακοριστον,
και πλειονα της ημετερας.
79.1 ̔Ο ποιμαινων τον ̓Ισραηλ, προσχες, ο οδηγων
ωσει προβατα ̓Ιωσηφ. Ουκ απεστην, ειμι εις τα προβατα, ω ν ε καστος λεγει τωι
Θεωι· Κτηνωδης εγεννηθην παρα σοι. Και· Κυριος ποιμαινει με. Οταν δε ως απο
ποιμενος ευφρανθηι, ερει ως λο γικος· ̔Ητοιμασε ενωπιον μου τραπεζαν. 79.2,3 ̔Ο
καθημενος επι των Χερουβειμ, εμφανηθι, εναντιον ̓Εφραιμ και Βενιαμιν και
Μανασση· εξεγειρον την δυναστειαν σου, και ελθε εις το σωσαι ημας. ̓Ενταυθα μεν
καθηται επι των Χερουβειμ ο Θεος, ως και παρα τωι ̔Ιεζεχιηλ. ̓Αλλαχου δε επεβη επι
των Χερουβειμ, και επε τασθη. Και δια μεν της καθεδρας την στα θεραν ε ξιν μηνυει
των Χερουβειμ· δια δε της πτησεως αινιττεται την ταχειαν ενερ γειαν. ̓Απο δε των
τριων επιφανεστερων φυ λων το συμπαν του ̓Ισραηλ εσημηνε γενος. Ποτε ο λογος
προς τον καλον εστι ποιμενα, τον ποιμαινοντα τον ̓Ισραηλ, εναντιον ̓Εφραιμ,
οδηγουντα δε τον ̓Ιωσηφ εναντιον Μανασση, καθημενον δε και των Χερουβειμ
εναντιον Βενιαμιν. – ̓Επι του δυνατου τα Χερουβειμ λεγεται αει. ̔Ο επι παντων, φησι, ω ν των δυνατων, και πασας ε χων υφ' εαυ τον ει τε αορατους δυναμεις, ει τε
ορατους, δειξον σεαυτον δια της εις ημας βοηθειας. 79.6 Ψωμιεις ημας α ρτον
δακρυων. ∆ια τουτων ρηματων παριστησε την πι κροτατην μετανοιαν. 79.9,10
Αμπελον εξ Αιγυπτου μετηιρας· εξεβαλες ε θνη, και κατεφυτευσας αυτην,
ωδοποιησας ε μπροσθεν αυτης, και κατεφυ τευσας τας ριζας αυτης, και επλησθη η
γη.
Εθνη μεν εξεβαλεν ο Θεος, ι να καταφυ τευσηι τον ̓Ισραηλ, συνεκλεισε δε εις
απει θειαν τον ̓Ισραηλ, και την ανοδευτον ε ρη μον, ουκ ου σαν προτερον οδον
ωδοποιησεν ο Θεος των δυναμεων, ε μπροσθεν της αμπε λου. 79.11 ̓Εκαλυψεν
Θεου.
ο ρη η σκια αυτης, και αι αναδενδραδες αυτης τας κεδρους του
̓Αναδενδραδες εισιν οι θεωρητικοι. 79.13 Ινα τι καθειλες τον φραγμον αυ της, και
τρυγωσιν αυτην παντες οι παραπο ρευομενοι την οδον;
Οι δαιμονες εισιν οι
τρυγωντες τους καρ πους ημων· ου ς αυτοι εκφερειν ημας ενερ γουσιν κακην
γεωργιαν γεωργουντας ημας. 79.14 ̓Ελυμηνατο αυτην συς εκ δρυμου, και μονιος
α γριος κατενεμησατο αυτην.
Μονιον δε α γριον λεγει τον Σαταναν, ο νπερ
σημαινει χοιρος εξ υ λης, λεγει δε τον διαβο λον. 79.17 ̓Εμπεπυρισμενη πυρι και
ανεσκαμ μενη· απο της τιμησεως του προσωπου σου απολουνται. Ουκ αμνος, φησι,
μελλων αυτους τιμων ρυσασθαι, αλλ' αρκει και μονη η επιτιμησις παντας
αφανισαι, γενομενης της σης προ νοιας επανω. 79.18 Γενηθητω η χειρ σου επ'
α νδρα δε ξιας σου, και επι υιον ανθρωπου ο ν εκρα ταιωσας σεαυτωι. Ανδρα δεξιας
τον Χριστον ονομαζει· α ν δρα δε δια την ανθρωποτητα· δεξιας αυτου, πρωτον μεν
ως εν δεξιαι του Πατρος, μετα σαρκος καθεζομενον, ε πειτα δι' αυτου πα σαν την
κτισιν εποιησε. 79.19 Και ου μη αποστωμεν απο σου, ζωωσεις ημας, και το ο νομα
σου επικαλε σομεθα. ̓Επει η ζωη ημων κεκρυπται [εν Χρισ τωι], ζωωσεις ημας εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

τον μελλοντα χρο νον. –Ζωοποιησεις ημας, ουδεις δυναται ζωοποιησαι ημας, ει μη
ειπων· ̓Εγω ειμι η ζωη· ταυτης γαρ εξ ημων λαμβανομενης της απαρχης, πασα των
ανθρωπων η φυσις τον α ληθη Θεον επιγνωσεται, και την γεγενημενην
φιλανθρωπιαν ανυμνησει· τωι τροπωι δε τουτωι και του θανατου το κρατος
λυθησεται, και ημεις της ζωης της αιωνιου τευξομεθα, σε προσκυνουντες τον
πατερα Θεον. 80.1 Εις το τελος υπερ των ληνων τωι ̓Ασαφ ψαλμος. ̓Αγαλλιασθε τωι
Θεωι τωι βοηθωι ημων. ̓Αλαλαξατε τωι Θεωι ̓Ιακωβ. ̓Ηθικωτερον δε, ω ν μεν
κατορθουντων οι καρποι επι τας ληνους ε ρχονται, ακουετω σαν του αγαλλιασθαι
τωι Θεωι· ο δε αμαρ των, και δεομενος μετανοιας και επιστρο φης, μη αγαλλιασθω,
αλλα λυπηθητω κατα Θεον· η γαρ κατα Θεον λυπη μετανοιαν εις σωτηριαν
αμεταμελητον κατεργαζεται. Και συ δε, εαν βοηθηθεις υπο Θεου, την συγκο μιδην
εποιησω των καρπων επι τας αγιους ληνους, μη επιλανθανου του Θεου, καθο
βοηθος σου γεγονεν. Κα ν ευπορηις λεγων των κατ' αξιαν αποδοθησομενων τωι Θεωι
εν ευχαριστιαι, αλαλαζε ευσημωι φωνηι καρδιας κεκραγυιας, υπερβαινουσης τα
σημαινομενα απορουσης λεξεως, και δια την αποριαν των λεξεων αποῤρητα και
α ῤρητα λαλουσης. ̓Εαν γαρ αναβηις τα λεκτα, εαν υπερβηις τα ε παγγελλομενα, τα
δια στοματος φωνουμενα, και μονωι νωι δυνηθηις υμνειν τον Θεον, τωι απορουντι
επιθειναι εαυτου κινηματα τωι λο γωι παρα το τον λογον τον εν σοι μη δυνασ θαι
βασταζειν του νου τα αποῤρητα και τα θεια, αλαλαξεις τωι Θεωι ̓Ιακωβ, ως μιμητης
του πτερνιστου ̓Ιακωβ.
80.3 Λαβετε ψαλμον, και δοτε τυμπανον, ψαλτηριον
τερπνον μετα κιθαρας. Ταχα δε ε ν μοι διδωσιν ο λογος, τρια δε με απαιτει· διδωσι
γαρ μοι ψαλμον, και α παιτει απ' εμου πρωτον τυμπανον, δευτερον ψαλτηριον, ει τα
κιθαραν· ι να μαθω ο τι διδω σι μοι και χαριν του Θεου, την διδασκαλιαν· απαιτει δε
με αγιασμον ολοτελη, ι να αγιασ θω ολοκληρος τωι πνευματι και τηι ψυχηι και τωι
σωματι· ι ν' αινω τον Θεον, ως εν τυμπα νωι, τηι νεκρωσει του σωματος, ει τα δυνηθω
συμφωνιαν ποιησαι, ως ψαλτηριου, προς κιθαραν του Πνευματος, προς την ψυχην,
η κατα τον αποστολον προς τον νουν, ω στε λε γειν· Ψαλω τωι πνευματι, ψαλω δε
και τωι νωι.
Ψαλτηριον παλιν το σωμα φησι δια την γενομενην αρμονιαν και
συμφωνιαν προς αυτωι της ψυχης, ι να α ρτιοι γενωνται οι του Θεου α νθρωποι, και
τας ψυχας ανατεθεντες τωι Θεωι και το σωμα, ου τωι κοσμωι, αλλα τωι Κυριωι. –
Τυμπανον δε ο ργανον εστιν εκ δερματων πεποιημενον. Λεγει ου ν· ̔Υπηκοοι τοις
θειοις νομοις γενομενοι, παραστησατε τα σωματα υμων θυσιαν ζωσαν, ευαρεστον
τωι Θεωι. –Προσταττει δεχεσθαι μεν ακοαις την των λογων διδασκαλιαν, διδοναι δε
την δια του σωματος πραξιν. Λαβετε διδασκα λιαν πνευματικην, και δοτε νεκρωσιν
μελων των επι της γης. 80.4 Σαλπισατε εν νεομηνιαι σαλπιγγι. Ωσπερ παλαι ποτε
ο ̓Ισραηλ αισθητας λαμβανων σαλπιγγας εν τηι νεομηνιαι, εσαλ πισεν, τουτο
προσταγμα δεδωκοτος Θεου, εις μαρτυριον του ελευθερωθηναι αυτους της εξ
Αιγυπτου δουλειας· ου τω και ο νεος λαος τηι ευαγγελικηι χρωμενος σαλπιγγι, η ς ο
φθογγος εις πασαν την γην εξηλθεν, κελευε
ται εν ταις νεομηνιαις σαλπιζειν,
τουτεστι εν τηι ανακαινωσει του νοος αυτου, ομολο γων και αυτος και μαρτυρων τωι
Θεωι, ο τι δι' αυτου εκ της νοητης ελευθερωθησαν Αι γυπτου, τουτεστιν εκ της
εξουσιας του σκο τους. 80.5
Οτι προσταγμα ̓Ισραηλ, και κριμα τωι Θεωι ̓Ιακωβ,
μαρτυριον εν τωι ̓Ιωσηφ εθετο αυτον. Τα προειρημενα, λεγω δε το αγαλλιαν τωι
Θεωι ̓Ιακωβ, και τα εξης, τουτο προσ ταγμα εστι δοθεν τωι ̓Ισραηλ, και κριμα εσ τιν
κριθεν τωι Θεωι ̓Ιακωβ, και μαρτυριον εστιν ο ε θετο ο Θεος εν τωι ̓Ιωσηφ. 80.6
Μαρτυριον εν τωι ̓Ιωσηφ ε θετο αυ τον εν τωι εξελθειν εκ της Αιγυπτου· γλωσ σαν
η ν ουκ ε γνω, η κουσεν. Ηκουσεν ο ̓Ισραηλ, η ο ̓Ιωσηφ. Και ημεις ου ν ο σον μεν
εκ γης Αιγυπτου ουκ εισομε θα, την γλωσσαν η ν προτερον ουκ ε γνωμεν,
ηκουσαμεθα, και ανεστησαμεν απο α ρσεων, εν αι ς εν Αιγυπτωι ο ντες εβαρουμεθα.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

– Η κουσεν αυτου [Θεου] γλωσσαν, την εν τωι ο ρει Σινα γενομενην φωνην, η
φωνης θειας ου δεποτε απολαυσας, ταυτα ε πη η Κυριου τον νομον δεχομενος. 80.7
̓Απεστησεν απο α ρσεων τον νωτον αυτου, αι χειρες αυτου εν τωι κοφινωι εδου
λευσαν.
̓Απο α ρσεων δε και των βασταγματων λεγει· αι γαρ ανομιαι αυτων
υπερηραν την κεφαλην αυτων, ωσει φορτιον βαρυ εβαρυν θησαν επ' αυτους. Οι γαρ
τοις της πλινθειας ταλαιπωριας πονοις, κοφινωι τον πηλον εκ βαλλοντες, φερουσι
κατα νωτον, τον τοινυν νωτον αυτων απεστησεν απο α ρσεων, του τεστιν
ελευθερωσε των βασταγματων. – Αι χειρες ημων εν τοις κοφινοις εργαζομε νων
τον Αιγυπτιον πηλον, και συναγοντων α χυρα, εδουλευον. αλλ' ο σωτηρ ημων ελ
θων επληρωσεν α ρτοις, εκαστηι φυληι κοφι νον, καθ' ο ν ζητησεις ο σοι εν ερημωι
α ρτοι ευρεθησαν πλειονες η πεντε, κοφινων δε ευ πορησαν δωδεκα. 80.9
Ακουσον, λαος μου, και λαλησω σοι, ̓Ισραηλ, και διαμαρτυρομαι σοι.
Των
οργανων α μεν ε χει την αρμονιαν την μουσικην, α δε εστιν αναρμοστα. ̔Ο ου ν
γεγυμνασμενος εν τοις μουσικοις ε ρ γοις, επιλεγεται τα εναρμονια, φευγει δε τα
αναρμοστα, ι να μη ασχημονηι δια το ο ρ γανον, ως ουχ υπηρετουν τηι τεχνηι ο τε
χνιτης. Και ο Θεος ου ν εαν απορηι των ορ γανων αυτου, σιωπαι, ου παρ' εαυτον, αλλα
παρα την των οργανων αποριαν. Οργανα δε Θεου οι μακαριοι προφηται, και
ω σπερ ο ακουων χορδης και η χου του εν τηι λυραι, ουκ εκεινης ακουει, αλλα του
μουσικου κρουοντος μουσικως το επιτηδειον ο ργανον, ου τως ο ακουων
προφητου, μη νομιζετω ανθρωπου ακουειν, αλλα Θεου του ο ργα νον ευροντος
επιτηδειον, και συγχρησαμε νου αυτωι εις δεον. Μακαριζω ου ν και του τον τον
προφητην, ο τι ο ργανον εαυτον ε ταξε προς διαδοχην κρουοντος Θεου, και το·
α κουσον, λαος μου, επι τον χρωμενον τωι οργανωι αναφερω Θεον· ως και
οφθαλμοις χρηται δικαιου και ω σι και χειρι, και πασι τοις μελεσιν· ακουσωμεν ου ν
τι λεγει ο Θεος εν τωι ιδιωι οργανωι, διαμαρτυρομενος προς τον λαον. Πειραν, φησι,
της εμης δυναμεως ειληφως, ω ̓Ισραηλ, δεξαι προθυμως τας παρ' εμου
προσφερομενας νομοθεσιας. ∆ια μαρτυρια γαρ εστι προλεγουσα σοι και της
απειθειας την τιμωριαν, και της ευπειθειας την ωφελειαν. 80.10 Ουκ ε σται εν σοι
θεος προσφατος. Προσφατος εστι θεος, ο μηδεν ουσιωσαι δυναμενος, η ο τηι κακιαι
πεποιημενος, και παρα τοις ε θνεσι νενομισμενος. ̓Ωνομασεν την πολυθεον
ειδωλολατριαν ου τω παραπεμ πομενην. ∆ει γαρ σε δεσποτην ηγεισθαι εμε, τον
απαλλαξαντα σε δουλειας, αφ' ω ν ε λαβες την πειραν. 80.11 Πλατυνον το στομα
σου, και πλη ρωσω αυτο. ̓Αντι του· ει τι δυνασαι, αι τησαι, και πλειω παραξω ω ν
αιτεις. Και πληρωσω, αντι του τελειωτερους λογους παρασκευασω ειπειν. 80.17
Και εψωμισεν αυτους στεατος πυ ρου, και εκ πετρας μελι εχορτασεν αυτους. Αυτος
εστιν ο πυρος, περι ου γεγραπται· ̓Εαν μη ο κοκκος του σιτου πεσων αποθανηι,
αυτος μονος μενει· εαν δε αποθανηι, πολυν καρπον φερει. ̓Αφ' ου στεατος ψωμισει
ημας ο Θεος, διδους α ρτον ζωντα, ο ν αυτος αρτο ποιει ο Πατηρ. Ου τος δε ο πυρος
και πετρα εστι. Πετρα δε εστιν ο Χριστος· αφ' η ς πετρας ου μονον υ δωρ ποτιζον και
τον λαον, αλλα και μελι χορταζον τους μακαριως πενωντας. – Λεγει δε τοτε το
υ δωρ της περιτομης· νυν δε λεγει το της ζωης, το εκ πλευρας εξελ θον ̓Ιησου. –
Τουτον ψωμιζει ο Θεος, ο ν δι' εντολων παιδευει, και τουτον χορταζει, ο ν δια της
αυτου θεωριας ευφραινει. – ̓Η θικως δε το ει δος της φιλοσοφου και απερα του και
τωι αναγκαιωι μετρουμενης ζωης ιδιοτατον μεν ε χει τοπον την ερημιαν, και ταυτη
κατα το πλειστον εμφιλοχωρει· συμ βαδιζει δε πανταχου τοις βουλομενοις, ει περ εν
τροπωι, και μη εν τοπωι το φιλοσοφειν,
ο περ ουδεν α ν των παντων
στενοχωρησειεν. 81.π Ψαλμος τωι ̓Ασαφ. 81.1 ̔Ο Θεος ε στη εν συναγωγηι θεων,
εν μεσωι δε θεους διακρινει. ̓Ωριγενους, Βασιλειου. Ει ρηται γουν αλ λαχου ο τι
κρινει αναμεσον των εθνων. Τοις γαρ αγιοις ου το κρινεσθαι, αλλα το μειζον το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

διακρινεσθαι. ∆ιακρινει γαρ αυτους, ω σ περ βασιλευς εν ημεραι ιλαραι, ε καστον α
μειβομενος των αξιωματων τιμης. Τις μεν α ξιος αναστηναι την αναστασιν την ως η
λιου; τις δε την ως σεληνης; και τις την ως αστερων; Στησεται ου ν εν συναγωγηι
θεων, ουκ ανθρωπων, η τοι κατ' α νθρωπον περιπατουντων, και διακρινει. Τις μεν
του των των θεων αναλογον ηλιου δοξαν ε χει; τις δε σεληνης; τις δ' αστερων; τι δε
ποιει ημας ανθρωπους πεσοντας απο της θεο τητος; Ακουε Παυλου περι των
μικροτε ρων λεγοντος αμαρτηματων· Οπου μεν εν υμιν ζηλος και ε ρις; ουχι
σαρκικοι εστε; και κατα α νθρωπον περιπατειτε; Κακει γαρ μονονουχι ε κραγε και
λεγει· ̔Ο μεν Λογος υμας εκαλεσεν, ι να η τε θεοι· υμεις δε ου βουλεσθε τας πραξεις
του σωματος θανα τουν, ι να αποθεωτητε. ̓Αλλ' ερχομενην Θεου δωρεαν εις υμας
ποιουσαν υμας θεους, αμαρ τανοντες απωθεισθε. ̔Εβραιοι δε φασιν· ο τι ο Θεος
ε στη μεσον των αρχοντων, ως παρων αυτοις αορατως· διο και εν μεσωι πολλων ε
λεγξει αυτους δια των προφητων, ει αδικως α ρξουσι. 81.2
Εως ποτε κρινετε
αδικιαν, και προ σωπα αμαρτωλων λαμβανετε;
Προσωπα αμαρτωλων εισιν αι
κακιαι, καθ' α ς μορφουνται οι α δικοι. Κρινων αδι κιαν, κριτης αδικιας· κατ'
επακολουθημα δε, λαμβανομεν προσωπον αμαρτωλων, πλου σιων η δυνατων, η
ωραιων, η βιαιων, και υβριστων προσωπα λαμβανομεν, οι ς αμαρ τωλοις ει ναι
συμβεβηκε πολλακις. Η ταχα ως οι εν θεατροις προσωπα λαμβανοντες κατα τα
προκειμενα δραματα, ου τως και η μεις των αντικειμενων ενεργειων, οτε μεν οργης,
οτε φοβου, οτε λυπης. 81.5 ̓Εν σκοτει διαπορευονται. Σκοτος νυν την α γνοιαν
λεγει. 81.6,7 ̓Εγω ει πα· Θεοι εστε, και υιοι υψιστου παντες. ̔Υμεις δε ως α νθρωποι
α ποθνησκετε, και ως ει ς των αρχοντων πιπ τετε. Θεοι εισιν ο σοι ε χοντες τον
Λογον, τηρου σιν· ο γαρ ενων αυτοις Λογος, ουκ εαι απο θνησκειν αυτους, ζωη
τυγχανων. ̓Επειδ' α ν δε αποβαλωσι τον Λογον, ο ντα ζωην, αποθ νησκουσι·
αποθνησκουσι δε ουχι τον κοινον θανατον, αλλα τον επομενον τηι αμαρτιαι,
πιπτοντες παραπλησιως ενι των αρχοντων· ου τος δε εστιν ο διαβολος. 82.4 ̓Επι
τον λαον σου κατεπανουργευ σαντο γνωμην, και εβουλευσαντο κατα των αγιων
σου.
̔Ο δε Συμμαχος ου τως· Κατα τον λαον σου πανουργως ομιλουσι, και
συμβουλευον ται κατα του αποκρυφου σου. ̓Επειδη γαρ εξ αυτων ε μελλεν
βλαστησειν ο Χριστος, συνεληλυθε δε τα ε θνη προῤριζον ανασπασ θαι των
̓Ιουδαιων το ε θνος, διδασκει το α γιον Πνευμα, ο τι ου καθ' ημων κεχρηνται ταις
επιβουλαις, αλλα και κατα του εν ημιν αποκεκρυμμενου Χριστου, ο ν ανθησειν εκ
της ̓Ιουδαιας φυλης προσηγορευσε· της γαρ ριζης εκτεμνομενης, ποθεν ο καρπος
φυη σεται; 82.5 Ει παν· ∆ευτε και εξολοθρευσωμεν αυτους εξ ε θνους, και ου μη
μνησθηι το ο νο μα ̓Ισραηλ ε τι. Οι μεν θεομαχοι ου βουλονται ε θνος Θεου εν
ανθρωποις εφεσταναι, αλλα και το ο νομα του ̓Ισραηλ εξαλειφθηναι σπουδαζουσιν·
ο δε Θεος αει ε θνος επι γης εαυτωι καταρτιζων, και μετα την του προτερου λαου
πτωσιν, την εξ εθνων εκκλησιαν συνεστησατο, το καινον και νεον ε θνος, το
καθολου της οι κουμενης. 82.7-9
Τα σκηνωματα των ̓Ιδουμαιων, και οι
̓Ισμαηλιται, Μωαβ και ̓Αγγαρηνοι ... και ̓Ασσουρ συμπαρεγενετο μετ' αυτων.
̓Ισμαηλ, εισακουσμενος Θεου. ̓Αμαληκ λαος εκ λειχων. ̓Ασσουρ, ευθυς ατειχιστος·
δηλοι δε ο λαος ̓Αμμονιτων και Μωαβιτων διαφεροντως του Θεου θρασυνθεντας
και τα λοιπα συναγειραντας ε θνη. 82.13
Κληρονομησωμεν εαυτοις το θυ
σιαστηριον του Θεου. Ψυχη δε καθαρα, κληρος Θεου. 82.14-19 Θου αυτους ως
τροχον κτλ. Πρωτον, θου αυτους ως τροχον· δευτε ρον, ως καλαμον· τριτον, ωσει
πυρ· τεταρ τον, ωσει φλογα. Πεμπτον, ου τως καταδιω ξεις· ε κτον, εν τηι οργηι σου·
επτον, πληρω σον· ο γδοον, ζητησουσιν· ε ννατον, αισχυνθη τωσαν· δεκατον,
εντραπησονται· ενδεκατον, γνωτωσαν. ̔Ο Θεος μου, φησιν, ου τως αυ τους
παρηγαγεν και παρακυκλωσε ταις α μαρτιαις, η γουν τιμωριαις, ως μηδεμιαν αυ τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

αναπαυσιν γενεσθαι ως παντων τροχων, φησι, παραγεσθαι τε και κυλιεσθαι· ο τρο
χος μεν γαρ αφαπτεται της γης. 82.19 Και γνωτωσαν ο τι ο νομα σου Κυ ριος. Εις
αυτην αμαρτανει γνωσιν, ο τον πεφυ κοτα νουν οραν την γνωσιν αμαρτανειν κα
τεργαζων. 83.3 ̓Επιποθει και εκλειπει η ψυχη μου εις τας αυλας του Κυριου, η
καρδια μου και η σαρξ μου ηγαλλιασαντο επι Θεον ζωντα.
Ζητησεις ποθεν
επιποθει η ψυχη, ου το επιποθειν μονον, αλλα και το εκλειπειν εις τας αυλας του
Κυριου; ποτερον υπομνησ θεισα; σαρξ δε αγαλλεται επι Θεον ζωντα, επειπερ ο ψεται
το σωτηριον του Θεου. – Αυλαι Κυριου αι θεωριαι των γεγονοτων σωματων εισιν.
εν ταυταις γαρ ημεις δει γενεσθαι το προτερον, ειθ' ου τως εισελθειν εις τον ναον
του Θεου, ο στις εστιν η θεωρια των ασωματων. 83.4 Και γαρ στρουθιον ευ ρεν
εαυτωι οι κιαν, και τρυγων νοσσιαν εαυτηι, ου θησει τα νοσσια αυτης. Τα
θυσιαστηρια σου, Κυριε των δυναμεων. Βουλεται ειπειν ο τι ως στρουθιου δικην,
και ημεις επλανωμεθα· ως γαρ εκεινα του μη ε χειν καλιαν πλαναται, πηξαμενα δε
εν αυτηι διατριβουσι, και τα νοσσια εκθαλπου σιν, ου τως και ημεις παλαι μεν
επλανωμε θα. Νυν δε υπο της θειας χαριτος προκλη θεντες, παρα τας σκηνας και τα
θυσιαστη ρια σου, τους ιδιους εκπαιδευομεν νεοττους. –Και ̓Ακυλας ου τως· Καιγε
ο ρνεον ευ ρεν εαυτου οι κον, και στρουθος νοσσιαν εαυτωι, ου ε θετο τα νοσσια.
Εθος δε τηι γραφηι τρυ γωσιν αφομοιουν τους αγιους μυσταγωγους, οι τωι επεικει
τροπωι τους νεοττους θαλπουσι παρα τοις θειοις θυσιαστηριοις, ω σπερ τρυ γονες·
οι ς και ηδεις εισιν οι τουτων λογοι, ως τρυγονων πνευματικων. Η ου τως· στρου
θια μεν των ανθρωπων αινιττεται τας ψυχας τας υπο του νοητου εχθρου
αγρευομενας· τρυγονες δε τας εν αγνειαι και σωφροσυνηι ζωσας ψυχας· λεγει ου ν
ο τι πασα ψυχη ταυ την ευρησει καταφυγην, την εις το θυσιασ τηριον σου ει σοδον.
∆ει προτερον τινα σπου δασαι εαυτωι οι κον ευρειν, εν ωι δυνησεται δεξασθαι Θεον,
ε πειτα δε και α λλους ποιη σαι οι κους Θεου. Χρησωμεθα δε τοις ρητοις προς τους
ακαθαρτους ανθρωπους και διδασ κειν επιχειρουντας. Κατα την ε ννοιαν του ρη του,
μειζων η τρυγων του στρουθιου. 83.6,7 ̓Αναβασεις εν τηι καρδια αυτου διεθετο εν
τηι κοιλαδι του κλαυθμωνος, εις τον τοπον ο ν ε θετο. Αι αναβασεις αυται των
γνωσεων τηι καρ διαι συμβαινουσιν εκ της αντιληψεως του Θεου, τουτεστιν και εν
τηι καρδιαι αυτου ανα βαινει τα περι της κρισεως, και διατιθεται εν αυτωι, και
φυλαττει τας εντολας του Θεου. Κοιλη δε κλουθμωνος εστιν, η τοι το ανθρωπινον
σωμα, η το συγγενες τουτου κοσμος. 83.8 Πορευσονται εκ δυναμεως εις δυνα μιν.
Συγκρισις αγιας γνωσεως προς γνωσιν αν θρωπινην· συγκρισιν ποιησαμενοις της
γνω σεως της των ε ξωθεν σοφων και της του Θεου, αποφαινεται κρεισσω ει ναι
την μικραν μεριδα παρα Κυριου η τους θησαυρους μετα αφοβιας, τους παρα τωι
Σωλομωνι λεγομε νους.
Και μετ' ολιγον· ̔Ο αυτος φησιν· εξελε ξαμην
παραῤριπτεσται εν τωι οι κωι του Θεου μου, μαλλον η οικειν με εν σκηνωματι α
μαρτωλων· ου τω δη μοι ο θειος αξιεραστος οι κος, ως αιρεισθαι παρα τουτον, και
επ' ε δαφους εῤριφθαι και προ των τουτου καλιν δεισθαι θυρων, η εν ταις μεγαλαις
και λαμ πραις των παρανομιαι συζωντων οικιαις
διαιτασθαι· και γαρ εκεινους
εδιδασκεν η χαρις του πνευματος μη παραβλεπειν του θειου οι κου την ερημιαν, και
ημεις παιδευο μεθα τους τωι Θεωι αφιερωμενους οι κους πο θειν αει, ο μοιον ωσει
λεγοι· και μικρος τις και ευτελης ει ναι μαλλον βουλοιμην α ν εν τηι εκκλησιαι, η
μεγας εν τωι αμαρτωλωι λαωι. 83.9,10 Κυριε ο Θεος των δυναμεων, ει σακουσον της
προσευχης μου. ̔Υπερασπισ τα ημων ι δε, ο Θεος, και επιβλεψον επι το προσωπον
του Χριστου σου.
̓Αντι του· επεμενον υμων προισταμενος, υπερασπιζων και
φροντιζων και της ευπρε πειας της βασιλειας ημων. Χριστον γαρ λε γει ενταυθα, τον
εκ Βαβυλωνος επανελθον τα βασιλεα τον Ζοροβαβελ. Η προσωπον χριστου λεγει
τον σεσωσμενον λαον, ο ν και Παυλος μελη Χριστου και σωμα εκαλει. 83.12 Οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

ε λεον και αληθειαν αγαπαι Κυριος, ο Θεος χαριν και δοξαν δωσει.
Ελεον και
αληθειαν, αντι του· ελεημονα και αληθινον αγαπαι Κυριος. Συνηθες γαρ τηι γραφηι
την ε ξιν αντι του μετεχοντος λε γειν· ουχι δυο λεγει πραγματα, αλλ' η δεται τωι
ελεειν και αληθευειν αγαπαι· η ε λεος και αληθειαν αγαπαι, ου τας δι' αιματων
θυσιας, αλλα το ποιειν ε λεος και αγαπαν την αληθειαν, –Χαριν, φησι, θειαν οι
τοιου τοι εκ των του παναγιου Πνευματος κρου νων αρυοντες, οι την αληθειαν
δηλαδη και τον ε λεον αγαπωντες. 83.13
Κυριε των δυναμεων, μακαριος
α νθρωπος ο ελπιζων επι σε. Καταδηλον παντη του ψαλμου το ακρο τελευτιον·
μακαριζει γαρ και ζηλωτον ο νομαζει τον πασης μεν βιωτικης ευκληριας
καταφρονουντα, μονηι δε επι τον Θεον ελ πιδι θαῤρουντα. 84.1 Εις το τελος, τοις
υιοις Κορε ψαλ μος. Οι μεν υιοι Κορε το αυτο ε λεγον δυο η τρεις· ε ν μεν δε
λεγεται, ι να το αυτο λεγω μεν παντες. ̓Επινικιος και ου τος των επ ανελθοντων εκ
Βαβυλωνος· εσχηματισται δη, ως του Θεου στρατηγουντος, και λαβον τος την
αιχμαλωσιαν, και δια χρονου επα νερχομενου εις ̔Ιερουσαλημ, και του λαου
καταδιελοντος εαυτον διχα, του προηγουμε νου τε και επομενου, και ως νικητην
ανευ φημουντος τον των ο λων Θεον. Προθεσπιζει δε ενταυθα μετα της σκιας και
την αλη θειαν, η τοι μετα την των ̓Ιουδαιων εκ Βαβυ λωνος επανοδον και του
παντος κοσμου την σωτηριαν. 84.2,3 Ευδοκησας, Κυριε, την γην σου, απεστρεψας
την αιχμαλωσιαν ̓Ιακωβ. ̓Αφηκας τας ανομιας τωι λαωι σου, εκαλυψας τας αμαρτιας
αυτων.
Ευδοκει Κυριος την αγαθην και σπουδαι αν γην τυγχανουσαν, δια του
δεχεσθαι τον παρ' αυτου σπορον, και ως εκατον καρποφο ρει· και αφιησι μεν τας
ανομιας δια του βαπτισματος· επικαλυπτει δε τας αμαρτιας δια της πικρας
μετανοιας. Νυν μεν την γην σου, κατωτερω δε του κατασκηνωσαι δοξαν εν τηι γηι
ημων, και κατωτερω δε και η γη ημων δωσει τον καρπον αυτης· εν τηι εις την γην
καθοδωι του σωτηρος ημων, ευδοκησεν ο Θεος την γην εαυτου. Η γην σου, αντι
διαστολης αλλοτριας λεγει την ̓Ιουδαιαν, τωι δια της πιστεως γενομενωι αυτου λαωι.
Λεγει δε τον εξ εθνων κατα το ειρημενον υπο Ζαχα ριου του προφητου· ̓Εκεινηι τηι
ημεραι κατα φευξονται επι τον Κυριον ε θνη πολλα, και ε σονται αυτωι εις λαον. 84.8
∆ειξον ημιν, Κυριε, το ε λεος σου, και το σωτηριον σου δυης ημιν. Ου μονον ο
ελεουμενος οραι τον δεικνυμε νον αυτωι ε λεον απο Θεου, αλλα πολλωι μαλλον ο
φωτιζομενος εις γνωσιν του ελεου, ω στε α ν ειπειν· Ελεον και κρισιν αι σομαι σοι,
Κυριε. Νυν ενικως το σωτηριον η αρε τη εστι, το σωτηριον του Θεου ο Χριστος. 84.9
Οτι λαλησει ειρηνην επι τον λαον αυτου, και επι τους οσιους αυτου και επι τους
επιστρεφοντας προς αυτον καρδιαν. Και επι τους αποστολους αυτου και παν τας
τους πιστευοντας εις αυτον, ο σωτηρ εν τοις ευαγγελιοις φησιν· Ειρηνην την εμην
αφιημι. ∆εικνυσι δε καλως ως η προς τον Θεον επιστροφη μηκετι πταιοντων δικαιο
συνης αρχη, διο και πελαζει φοβουμενοις η
σωτηρια, και η ν αφηκας,
απολαμβανουσι συν ευκλειαι πατριδα. 84.10 Πλην εγγυς των φοβουμενων αυ τον
το σωτηριον αυτου. Ει αρχη σοφιας φοβος Κυριου, σοφια δε ημων εστιν ο Χριστος,
καλως ου ν λεγεται ο σωτηρ εγγυς ει ναι των φοβουμενων αυτον. 85.1 Προσευχη
τωι ∆αυιδ. Προσευχη εστιν η μετα δοξολογιας περι μειζονων αναπεμπομενη. 85.2
Σωσον τον δουλον σου, ο Θεος μου, τον ελπιζοντα επι σε. ∆ουλος Θεου, ο μη
δουλευων αμαρτιαι, μη δε τινι παθει υποκειμενος, εν μονωι δε ελπι ζων Θεωι. ̓Εγω
η λπισα σοι, δεσποτα, δος ελπιδι της σωτηριας αντιδοσιν. – ̔Η γνω σις του Θεου
σωτηρια εστι ψυχης. ̓Επειδη ο σιος εαυτωι κατηγορευσεν, επι το ταπεινον παλιν
καταφερει τον λογον, δουλον εαυτον απογραφομενος του Θεου, και επ' αυτωι μο νωι
την ελπιδα της σωτηριας ε χειν επαγγελ λομενος. 85.4 Ευ φρανον την ψυχην του
δουλου σου, ο τι προς σε, Κυριε, ηι ρα την ψυχην μου. Ευ φρανον, η τοι δια ζωην.
∆ιδασκει ημας ο λογος, ως τον βουλομενον τε παρα του Θεου λαβειν αγαθον,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

αδιαλειπτον δει ει ναι εις προσευχην. Αι ρει προς Κυριον την εαυ του ψυχην, ο δια
πραξεως και θεωριας κου φιζων αυτην. 85.5 Οτι συ, Κυριε, χρηστος και επιεικης
και πολυελεος πασι τοις επικαλουμενοις σε. ̓Αντι του επιεικης ̓Ακυλας και Θεοδο
τιων ιλαστης ειρηκασιν· ο δε Συμμαχος· Και αφιεις. ̓Επηγαγε δε τουτο θεραπευων
το δοκουν φορτικον. 85.8 Ουκ ε στιν ο μοιος σοι εν θεοις, Κυ ριε. Τινι γαρ ει πεν
ποτε ο Πατηρ· Καθου εκ δεξιων μου; 85.9 Παντα τα ε θνη ο σα εποιησας, η ξου σι
και προσκυνησουσιν ενωπιον σου, Κυριε, και δοξασουσι το ο νομα σου, Κυριε. Ει
το ο νομα Κυριου, η ξει δηλονοτι και τα
παντα τα ε θνη η ξει και προσκυνησει
ε θνη τα τους πολεμους θελοντα· ει δε ου τω πασα α ρα φυσις λογικη προσκυνησει
ενωπιον Κυ ριου, ε πειτα δε και δοξασει το ο νομα αυτου, ο περ σημαινει τον εν
αυτωι υπαρχοντα Πα τερα. 85.11
̔Οδηγησον με, Κυριε, εν τηι οδωι σου, και
πορευσομαι εν τηι αληθειαι σου. ̓Εγω ειμι η οδος, φησιν ο Χριστος. Και παλιν· ̓Εγω
ειμι η αληθεια. Ευ χεται τοινυν πρωτον μεν εν αυτωι γενεσθαι, ως οδον τον
Χριστον, τουτεστιν ως αρετην, ε πειτα δε ως αληθειαν, ο περ εστι της θεωριας. 85.17
Ποιησον μετ' εμου σημειον εις α γαθον, και ιδετωσαν οι μισουντες με, και
αισχυνθητωσαν, ο τι συ, Κυριε, εβοηθησας μοι, και παρακαλεσας με. Ουχ απλως
σημειον, αλλα σημειον αγα θον, αντι του· Ποιησον σημειον εμοι φερον το σωτηριον.
Και ιδετωσαν οι μισουντες με, την εις εμε τοιγαρουν προνοιαν δυσμενεις
θεασαμενοι αισχυνης αναπληθησονται, και επονειδιστοι παρα πασι γενησονται. Ση
μεια αγαθα εστιν τα χαρισματα του Πνευ ματος του αγιου, ταυτα γαρ μαλιστα αισχυ
νονται και οι δαιμονες. –Και παρεκαλε σας με. Παρακλησις εστιν ανακτησις ψυχης
απο πολλων κοπων. Η εστι· Βεβαιωθημαι και παρακεκλημαι. 86.1 Τοις υιοις Κορε
ψαλμος ωἰδης. ̓Επινικιος ου τος εστιν, απαλλαγεισης της πολεως· προθεσπιζει δε
και την κληρονο μιαν και σωτηριαν των εθνων. 86.2 Οι θεμελιοι εν τοις ο ρεσι τοις
αγιοις.
̓Αγαπαι Κυριος τας πυλας Σιων υπερ παν τα τα σκηνωματα ̓Ιακωβ.
Θεμελια της ευσεβειας τα θεια παιδευμα τα· ο ρη δε α για, εφ' ω ν ταυτα πεπηγε τα
θεμελια, οι του Σωτηρος αποστολοι. Περι τουτων γαρ ε φη και Παυλος· ̓Εποικοδομη
θεντες εις το θεμελιον των αποστολων και προφητων· επι τουτων των αγιων
ο ρεων ο δεσποτης Χριστος κατεπηξε τα της ευσεβει ας θεμελια. Η θεμελιους Θεου
τους της πολεως θεμελιους καλει, ως δι' αυτον ουκ ανατραπεντας. Ορη δε α για,
την Σιων και την ̔Ιερουσαλημ, ως του αγιου Θεου δειξαν τος εκει την εαυτου
κατοικιαν, δι' η ν ου πα ρεδοθη και αυτα τοις ̓Ασσυριοις. ∆ιο φη σιν· Εστηκα και
α παντα σωα επι της οι κειας ε δρας. – ̔Ηγουμαι καλως μη προσ κεισθαι το τινος οι
θεμελιοι αυτου, ι ν' επι ζητησαντες ευ ρωμεν εν τοις εφ' εξης τον λεγομενον
τεθεμελιωκεναι την Σιων α νδρα, ο ς και εγεννηθη εν αυτηι, και εθεμελιωσεν
αυτην. ̔Ο δε ̓Ακυλας· Θεμελιωσις αυτου εν ο ρει ηγιασμενωι. Σημαινει δε το εδραιον
της των ̔Εβραιων πολιτειας, και το οικειον καυ χημα εν τωι ο ρει της Σιων ει ναι, ου
και ο ναος ι δρυτο. Ορεα δε και πολιν ει πε, σεμνυ νων το Σιων ο ρος. ̓Αγαπαι
Κυριος και τον πρακτικον και τον θεωρητικον. ̓Ιακωβ γαρ πτερνιστης ερμηνευεται,
η δε Σιων σκοπευ τηριον. 86.5 Μητηρ Σιων ερει· Ανθρωπος, και α νθρωπος
εγεννηθη εν αυτηι. Μητερα ε καστος την Σιων ονομαζει, και πας α νθρωπος ερει·
Μητηρ Σιων. ̔Ο μεν παις ̓Ιησους γενναται εν βηθλεεμ· ο δε α ν θρωπος εν τηι Σιων,
δια το πραξιν μεν τικ τεσθαι εν τηι ψυχηι, σοφιαν δε γεννασθαι εν τωι νωι.
86.6
Κυριος διηγησεται εν γραφηι λαων και αρχοντων τουτων των γεγενημενων εν
αυτηι. Τουτο ο Συμμαχος ου τως· Κυριος αριθ μησει γραφων λαους, ου τος ετεχθη
εκει. ̔Ο γαρ τους εν αυτηι πολιτευομενους λαους της παρ' αυτου γραφης αξιων, εν
αυτηι εγεννηθη, Κυριος ω ν και Θεος· ταυτην δε την αριθμη σιν και ο Κυριος
εδιδαξεν, ειπων· ̔Υμων δε και αι τριχες της κεφαλης ηριθμηνται. Η των λαων,
φησι, και των αρχοντων, των εν αυτηι τηι εκκλησιαι γεγεννημενων, αριθμη σιν ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

Κυριος διηγησεται, την γενομενην εν τοις ουρανοις, η ν αυτος αυτοις διηγησατο,
λεγων· Χαιρετε, ο τι τα ονοματα υμων εγγε γραπται εν τοις ουρανοις. – Η και
ου τως· ̓Αναστησει, φησι, τα πατρια σου παλιν, και ε σονται σοι συνοδοι εν τωι ναωι,
και αναγ νωσθησονται θειαι γραφαι, δι' ω ν ο Θεος τοις λαοις δοκει διαλεγεσθαι· εν
αι ς συνοδοις, φη σιν, και α ρχοντες ε σονται, παλιν λεγων δι δασκαλους και ιερεις.
Και τι δει τα πολλα λεγειν; φησιν ου τως· Εστι πεπολισμενη και πληθυνουσα, ως
α ν πολις οικισθειη πα ρα των ανθρωπων αλυπως διαγοντων εν αυ τηι και μετα
πλειστης ευφροσυνης. 86.7 ̔Ως ευφραινομενων παντων η κατοι κια εν σοι. ̔Η γαρ
εν ουρανωι πολιτεια πασας αθυ μιας κεχωρισται. – Η ου τως· ο ταν σοι, φησι,
παντων των εν τηι εκκλησιαι η κατοι κια γενηται, τοτε και ευφροσυνης ε σονται
πληρεις.
87.3 Εισελθετω ενωπιον σου η προσευ χη μου. ̔Ωσπερει ζωσης της
εαυτου προσευχης αξιοι, ο πως ε λθοι ενωπιον του Κυριου. 87.4,5,6 Οτι επλησθη
κακων η ψυχη μου, και η ζωη μου τωι αι δηι η γγισε, προ σελογισθην μετα των
καταβαινοντων εις λακκον· εγεννηθην ως α νθρωπος αβοηθητος, εν νεκροις
ελευθερος. Το δε· επλησθη κακων η ψυχη μου, ο Χριστος λεγει, τας αμαρτιας
ημων φερων εν τηι ψυχηι αυτου, και πληρης ω ν [κακων]· ο περι ημων οδυναμενος,
προσελογισθη με τα των καταβαινοντων εις λακκον. –Ει αυτος τας αμαρτιας ημων
εβαστασε, και περι ημων οδυναται, εικοτως κακων ενε πλησθη, φησιν. ̓Εαν
μεταλαβηις τον αι δην εις τον θανοντα, γνωθι πως ο θανατος δια φερει ζωης
ανθρωπου· το πληθος ηντομο λησε των περιστοιχιζοντων με θεωρησαι κα κων· παρ'
αυτον γαρ ει μι τον θανοντα, και της σης δεομαι βοηθειας. – ̔Ως αβοηθητος μεν, ου
μην αληθως αβοηθητος, ως απο του Πατρος, ει και ει πεν· ̔Ο Θεος, ο Θεος μου, ι να
τι εγκατελιπες με; Μονος γαρ ο ̓Ιησους, ει και απεθανεν υπο των αμαρτιων του
λαου, αλλ' εν νεκροις μονος η ν ελευθερος, ως το· Ερ χεται ο α ρχων, και εν εμοι
ευρησει ουδεν. ∆ιο ουκ ε χων τους της αμαρτιας δεσμους, ωσει ελευθερος, ανεστη
εκ νεκρων, εξουσιαν ε χων μονος παλιν λαβειν αυτην [την ζωην]. ̔Ο βουλομενος
τουτο επι του Σωτηρος λαβειν, νοησατω ου τως· ει πας ο ποιων την αμαρ τιαν,
δουλος εστι της αμαρτιας, ο δε αυτος ου τος και νεκρος εστι· ψυχη γαρ η αμαρτα
νουσα, αυτη και αποθανειται. Και καλως λεγεται ο Σωτηρ εν νεκροις ει ναι
ελευθερος, αμαρτιαν γαρ ουκ εποιησεν, ουδε ευρεθη δο λος εν τωι στοματι αυτου.
87.8 Και παντας τους μετεωρισμους σου επ' εμε επηγαγες. Μετεωρισμους την
μετα σφοδροτητος ε πενεχθεισαν τωι των ανθρωπων γενει υπερ της παραβασεως
δικην φησι· σημαινει δε παλιν τον θανατον. 87.9 ̓Εμακρυνας τους γνωστους μου
απ' ε μου, ε θεντο με βδελυγμα εαυτοις. Οι ̓Ιουδαιοι ε θεντο αυτον βδελυγμα εαυ
τοις· επαν δε μακρυνηι τις εαυτον απο Χρισ του, τοτε και απο Θεου μακρυνεται κατ' α
ναλογιαν ου εαυτον μακρυνει· ορων δε τις ̓Ιουδαν η αλλοτριουμενους ̓Ιησου
Χριστου του Θεου, τεθειμενους αυτον βδελυγμα εαυ τοις, ο ψεται πως ταυτα εστιν
αληθη. 87.10 Οι οφθαλμοι μου ησθενησαν απο πτωχειας.
Και προς τουτοις,
φησιν, υπο των πολλων δακρυων· εξεῤρυη μου το διοριστικον. ̔Ο γαρ Συμμαχος
ου τως· ̔Ο οφθαλμος μου ε ξεῤρευσεν απο της κακωσεως. ∆ακρυων, φη σι, τους
οφθαλμους μου κατεδαπηνησα, κλαι ειν υπο της οδυνης αναγκαζομενος. –∆ια την
πτωχειαν, η ν επτωχευσεν πλουσιος ω ν, ως εσταυρωθη, ου τως και τωι οφθαλμωι ησ
θενησεν· ου γαρ ε ωρα, ως ο τε εν μορφηι Θεου υπηρχεν, αλλ' ως μορφην δουλου
λαβων, ε βλεπε· και α λλως δε πτωχος ουχ υφισταται απειλην· και ουκ ισχυροι
οραν· διο επει εν Κορινθωι πολλοι ασθενεις, ουδε βρωμα λαβειν δυνανται, ουδε
βλεπειν το της γνωσεως αυ του φως. 87.12,13 Μη τοις νεκροις ποιησεις θαυ μασια;
η ιατροι αναστησουσι, και εξομολο γησονται σοι; μη διηγησεται τις εν τωι τα φωι το
ε λεος σου, και την αληθειαν σου εν τηι απωλειαι; μη γνωσθησεται εν τωι σκοτει τα
θαυμασια σου, και η δικαιοσυνη σου εν γηι επιλελησμενηι; Ετι μοι ζωντι, φησι, την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

σην δειξον θαυ ματουργιαν· αποθανων γαρ ταυτην ουκ ο ψο μαι, ουκ ε στιν ιατρος
απαλλαξαι θανατον δυναμενος· η τας αιτιας ημας διδασκει Χρισ τος της εις τον
θανατον αυτου καθοδου, μο νονουχι λεγει ο τι ου τε εν νεκροις δυνατον, φησι,
ποιησασθαι θαυμασια, ου τε ιατρους αναστησαι, ι να εξομολογησωνται σοι, ου τε
μην οι εν τηι απωλειαι δυνατοι η σαν γνωναι σου την αληθειαν· τουτου χαριν, Πατερ,
και τοις εν αι δου καταλελογισμαι, ι να ανασταν τες οι εν τηι επιλελησμενηι γηι, και
των θαυ μασιων σου πειραν λαβοιεν, και διηγησων ται οι παλαι εν τωι σκοτει την
αληθειαν σου. ̓Απωλειαν δε φησι το των νεκρων χωριον, δια το ανελπιστον της
ζωης. – Η τις τα φος κεκωνιαμενος και μνημειον α δηλον ε χει λαρυγγα ταφου
ανεωιγμενου, εν τουτωι ουκ ε σται, ουκ ε σται διηγησις ελεου Θεου· ο ταν εν τοις
μυστηριοις συναγωμεθα, απολλυμε νοις ου παραδοτεον την αληθειαν. –Γη ε
πιλελησμενη εστιν η ψυχη λογικη, των του αγιου Πνευματος εστερημενη καρπων. –
Ωσπερ εν τοις απολολοσιν ουκ ε στιν αληθεια, ου τως εν τοις εσκοτισμενοις ουκ
ε στι θαυ μασια. Ου δυνατον, φησι, τους εις κονιν δια λυθεντας νεκρους, και εν τωι
ζοφωι του θα νατου διαγοντας, και ληθηι παραδεδομενους, της σης αι σθεσθαι
φιλανθρωπιας, και των σων θεαματων θεατας καταστηναι. 87.14 Καγω, Κυριε,
προς σε εκεκραξα, και το πρωι η προσευχη μου προφθασει σε. ̓Απαλλαγηναι των
επικειμενων ποτνιω μαι, και φθανω τηι δεησει τον ο ρθρον. ̔Ο δε Συμμαχος ου τως·
̓Εμου δε προς σε, Κυριε, η οιμωγη, και κατ' ο ρθρον προσευχη μου προφθασει σε. –
∆ια ταυτα, φησι, λειψα νον ε τι καγω των ζωντων υπαρχων, ταχεως τυχειν σου της
φιλανθρωπιας παρακαλω· το γαρ πρωι επι του ταχους λαμβανει, η ο τι φθανω τηι
δεησει τα ελπιζομενα. 87.15 Ινα τι, Κυριε, απωθεις την προ σευχην μου. Εως
ποτε, δεσποτα, επιτεινεις μοι τα κα κα, και της ευμενειας ου μεταδιδως; το γαρ μη
τας ικεσιας τας ψυχικας προσιεσθαι τον Θεον, α πωσιν αυτην και αποῤριψιν
ονομαζει. 87.16 Πτωχος ειμι εγω, και εν κοποις εκ νεοτητος μου. ∆ι' ημας γαρ
επτωχευσεν, ι να ημεις της εκεινου πτωχειας πλουτησωμεν. 87.19 ̓Εμακρυνας απ'
εμου φιλον, τους γνωστους μου απο ταλαιπωριας. Ταλαιπωριαν του παθους τον
καιρον κα τασημαινει· λεγει ου ν ως παρα το παθος αυτον και οι φιλοι και οι
γνωριμοι εγκατε λιπον. ̓Επειδη γαρ γεγονως υπηκοος τωι Πατρι μεχρι θανατου,
θανατου δε σταυρου, εν δε τωι σταυρωι καταλελειπται υπο των μαθητων, τουτου
χαριν τον Πατερα αυτου μακρυναι τους φιλους και τους γνωριμους λεγει. 88.2,3
Τα ελεη σου, Κυριε, εις τον αιω να αι σομαι, εις γενεαν και γενεαν απαγγελω την
αληθειαν σου εν τωι στοματι μου, ο τι ει πας· Εις τον αιωνα ε λεος οικοδομηθησε ται,
εν τοις ουρανοις ετοιμασθησεται η αλη θεια σου. Προφητευει ο Σωτηρ οικοδομην
ελεου, ω σ περ υπο αρχιτεκτονος Θεου, σοφως των ευερ γετουμενων ε λεον
οικοδομουντος· ε σονται γαρ των ευπεισομενων ελεου θεμελιον, και τα μετα τον
θεμελιον, και ελεου πυλαι, και οι κοι, και θυραι, και θυριδες, και κιονες, και στοαι,
και ναος απ' ελεου, και θυσιαστη ριον, και καταπετασμα, και πολις. Και επι γης μεν
ου πας α νθρωπος ρυστης, και ουκ ε στι καθαρα αληθεια· αλλα δι' εσοπτρου
αληθεια, και εν αινιγματι· εν ουρανοις και ω ν εστιν η βασιλεια, ετοιμαζεται αυτη,
ι να οι το εικη πολιτευμα ε χοντες εν ουρανοις, αυτην θεασωνται, φορεσαντες την
εικονα του επουρανιου· επειπερ επι γης βλεπομεν δι' εσοπτρου και εν αινιγματι, διο
και ει τις δοκει εγνωκεναι, ου πως ε γνωκε ως δει γνω ναι· δια τουτο εν τοις
ουρανοις ετοιμασθη σεται η αληθεια του Θεου. ̓Ελεη του Θεου καλει την τωι ∆αυιδ
δο θεισαν επαγγελιαν, ως εκ φιλανθρωπιας πα ρεσχεται· αι σομαι ου ν, αντι του
μιμνησομαι ταυτης διηνεκως, τουτο γαρ εις γενεαν και γενεαν· ουχ ε να ε λεον, τον
αιωνα εσομενον, αλλα πολλους τους και μετα τον αιωνα δο θησομενους· αι σεται ο
σωτηρ εις τον αιωνα, εις τας δυο γενεας, τους εξ εθνων και τους εκ περιτομης,
απαγγελλει ο σωτηρ την αλη θειαν του Θεου, εν σωματι γενομενος, δια του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

στοματος αυτου. Ειπων δε ο τι μνησθησομαι της επαγγελιας, επαγει και αυτου τα ρη
ματα· δυσωπει γαρ τον δεσποτην α ει πεν ο Θεος. Εις οικτιρμον τα αυτου ρηματα
προσ φερομενα, επιφερουσι γουν·
Οτι ει πας· εις τον αιωνα ε λεος οικοδο
μηθησεται. – ̔Υπεσχου, λεγει, την τοιαυ την φιλανθρωπιαν οικοδομειν εις τον αιωνα.
Και καλως οικοδομιαν ει πε την κατα μι κρον της επαγγελιας αυ ξησιν. Ηρξατο γαρ
εξ ενος του ̔Αβρααμ, και διεβη εις τον ̓Ισραηλιτικον λαον, εκ τουτου εις πασαν την
οικουμενην. Ην γαρ του Θεου επαγγελια προς τον ∆αυιδ, φυλαξαι το σπερμα αυτου
̔Η δε εʹ ε κδοσις ει πα ε χει, ως εκ προσω που του
εις τον αιωνα, ο ς εστι Χριστος.
προφητου λεγομενου του Χριστου. Η το οικοδομηθησεται, αντι του εγερθη σεται·
ανισταται γαρ πως το οικοδομουμε νον· τουτο δε εστιν η δια Χριστου χαρις. ̓Επει δε
ε τοιμον αει το εδραιον σημαινει και το βεβαιον, βουλεται ειπειν ο τι η τοιαυτη σου
επαγγελια η δρασται, και το βεβαιον ε χει εν τοις ουρανοις, ω στε αυτην μηδεν
επιγειον παραγινεσθαι πραγμα. ̔Ο δε Συμμαχος· ε δραιωθησεται. 88.4,5 ∆ιεθεμην
διαθηκην τοις εκλεκ τοις μου, ω μοσα ∆αυιδ τωι δουλωι μου· Εως του αιωνος
ετοιμασω το σπερμα σου, και οι κοδομησω εις γενεαν και γενεαν τον θρο νον σου.
Τωι ει πας και τουτο συνηπται, ο τι ταυτας προς τους εκλεκτους εποιησαμην τας
συνθη κας· εκλεκτους δε καλει ̔Αβρααμ, ̓Ισαακ και ̓Ιακωβ. Προς δε τουτοις ε φη
ωμωμοκε ναι και τωι ∆αυιδ, ανωλεθρον αυτου φυλαξαι το σπερμα, και εν πασηι
γενεαι τον τουτου θρονον ανθησειν. Ταυτα δε ουκ εις αυτον τον ∆αυιδ νοειται. Πως
γαρ; αλλ' εις Χρισ τον τον εξ αυτου καταγομενον, και διηνε κες ζωντα και
βασιλευοντα. Και που ω μο σεν η εν τωι ειπειν προς αυτον· Και ε σται, ο ταν
πληρωθωσιν αι ημεραι σου, και κοιμη θηις μετα των πατερων σου, αναστησεται εκ
του σπερματος σου α λλος, ο ς ε σται εκ της κοιλιας σου, και ετοιμασω εις τον αιωνα
την βασιλειαν αυτου. Αυτος οικοδομησει οι κον τωι ονοματι μου, και ανορθωσω την
βασιλειαν αυτου εις τον αιωνα. ̓Εγω ε σομαι αυτωι εις πατερα, και αυτος ε σται μοι
εις υιον. Ου τοις κλητοις, αλλα τοις εκλεκτοις ο θρονος του ∆αυιδ, τουτεστι του
Χριστου η βασιλεια οικοδομειται εις γενεαν, τοις εκ πε ριτομης, και γενεαν, τοις εξ
εθνων. ̔Ως οι κια οικοδομειται, ου τως ο θρονος του ∆αυιδ,
η ως ωἰκοδομητο ο
Θεος την πλευραν η ν ε λαβεν απο του ̓Αδαμ εις γυναικα, ου τως φησι και το·
Οικοδομησω εις γενεαν και γε νεαν θρονον σου. Ει θρονος εστι του Χρισ του φυσις
λογικη (ταυτην δε πεποιηκεν ο Θεος), καλως λεγεται Χριστος κεκαθικεναι επι
θρονου ∆αυιδ του πατρος αυτου. Το δε γινωσκεσθαι τον Χριστον υπο του πεφυκοτος
γινωσκειν αυτον, καθεδραν ονομαζει η θεια γραφη. 88.6
̓Εξομολογησονται οι
ουρανοι τα θαυμασια σου, Κυριε, και την αληθειαν σου εν εκκλησιαι αγιων. Σε γαρ
προσηκει παρα παντων υμνεισθαι, ουχ η κιστα δε παρα των τον ουρανον οικουν
των, ακριβεστερον επισταμενων τα σα θαυ μασια. Η ου τως τουτο φησι δια τους
λεγον τας· ̓Ετεχθη υμιν Χριστος Κυριος εν πολει ∆αυιδ, και ο τι γεννηθεντος του
Χριστου, ποιμεσι τους αγγελους ευαγγελισθαι, και ε τερους δε επουρανιους στρατιας
οφθηναι λεγοντων· ∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι γης ειρηνη. Και γαρ γεγονεν
α νθρωπος, φη σιν, ο μονογενης, και καθηκεν εαυτον εις εκουσιον κενωσιν, και
ε λαβε την του δουλου μορφην· αλλα και ου τος εστιν ασυγκριτος. ̓Εν τωι ιηʹ
ψαλμωι, οι ουρανοι διηγουνται· νυν δε φησιν· ̓Εξομολογησονται οι ουρα νοι. Των
γαρ αυτων εστι το εξομολογεισθαι και διηγεισθαι τα θαυμασια Κυριου. ̓Εξο
μολογουνται δε και ευχαριστουσιν εν τηι εκ κλησιαι των αγιων οι ουρανοι. – Η
ου τως αντι του υπερ ταυτης της επαγγελιας και της φιλανθρωπιας ευχαριστουσι
και οι ου ρανοι, δια γαρ των ουρανων τας ουρανιους αινιττεται δυναμεις. 88.7,8
Οτι τις εν νεφελαις ισωθησεται τωι Κυριωι; και τις ομοιωθησεται τωι Κυριωι εν υιοις
Θεου; ο Θεος ενδοξαζομενος εν βου ληι αγιων, μεγας και φοβερος επι παντας τους
περι κυκλωι αυτου.
Σαφεστερον το κατα τον Χριστον αινιττε ται, δι' ω ν συγκρινει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

μεν αυτον τοις υιοις του Θεου, υπερτιθησι δε παλιν αυτων καθ' ο σον αι νεφελαι
της γης υψηλοτεραι· ουχ ο τι κα τα τοσουτον διαφερει αυτοις, αλλ' ο τι ουκ ει χεν
α λλο μειζον υποδειγμα ειπειν. Νεφε λαι γαρ τους ουρανιους λεγει τοπους, απο
μερους το παν ονομαζων. Και τουτο δε επι σημαντεον, ωσει που αινιττεται τα κατα
Χριστον, και εκκλησιας μνημονευει, ως εν τοις απο βαρεων ελεφαντινων, αντι του
οι κων λαμπρων α γαν και ενδοξων. Ει γαρ μη παρα του Υιου η ν, ει πεν α ν ως και
αλλαχου· Τις ομοιωθησεται τωι Κυριωι εν θεοις; Και γαρ σαρκωθεις και δουλου
μορφην υποδυς, ασυγκριτος η ν. – Η ου τως, ο τι και των επουρανιων και επιγειων
υπερκειται, και παρα των ασυγκριτων υπερτερος ει , και ου δεις σοι των ο ντων
παραβληθηναι δυνησε ται. – ̓Αλλα και ου τος εστιν ασυγκριτος υπερ πασας τας
ουρανιους. Αι μεν γαρ οι κετικον ε χουσι ταγμα, ο δε δεσποτης των ο λων εστι
Κυριος. ̓Αλλ' ουδε εν υιοις Θεου εστι τις ο μοιος αυτωι, ο τι φασιν· ̓Εκ του
πληρωματος αυτου ημεις παντα ελαβομεν. Ουκουν ως Θεος εξ ιδιου πληρωματος,
οι δε πλουτουσι παρ' αυτωι; – Εστι και ο Χρισ τος εν ταις νεφελαις, τοις προφηταις
και αγγελοις, αλλ' ουκ ισουνται ου τοι τωι Κυριωι, κα ν αυ ξησιν σπουδοντες επι την
ισοτητα αυ του· ου μονον ου ν ουκ ισωθησεται τις των αγγελων τωι Κυριωι, αλλ'
ουδε ομοιωθησεται. – Η το τις επαπορητικως ει ρηται, τασσο μενον επι του σπανιου.
Ει τα εχομενος της συγκρισεως, λεγει· ̓Εν βουληι των αγιων. Βουλην την συναγωγην
λεγει· την συλλογην αινιττεται ου ν, ο τι με τα παντων των αγιων φαινομενων
υπεραιρει τηι δοξηι, ως και φοβερος ει ναι τωι κυκλωι αυ του, και φοβερος εστι τοις
των εντολων αυ του παρακουουσι. Καλως δε αποστροφηι
χρηται, ι να την
αληθειαν του λεγομενου μη νυσηι· επιφερει γαρ ως προς αυτον διαλεγο μενος· 88.9
Κυριε, ο Θεος των δυναμεων, τις ο μοιος σοι; δυνατος ει , Κυριε, και η αληθεια σου
κυκλωι σου. ̔Η μεν αληθεια, ο Χριστος κυκλωι του Πατρος· οι δε εν Χριστωι, περι
κυκλωι αυ του, εφ' ου μεγας εστι τοις καθαραι καρδιαι βλεπουσιν αυτον, και φοβερος
κατα πλητ τομενους αυτον, και μη χωρουντας αυτωι ε νοραν. –Ουδεμια λογικη φυσις
ομοια εστι τωι Χριστωι· η μεν γαρ των γεγονοτων θεω ριαν γινωσκει· ο δε και αυτον
επισταται τον τα παντα ποιησαντα· ου ο Χριστος κυκλοι την γνωσιν, την του
Πατρος, αλλ' αυτη κυκ λοι τον Χριστον· πολλην δε εν τουτωι τωι ρη τωι και
βαθυτατην θεωριαν αποκεισθαι νο μιζω, η ν ο εξαπλωσαι βουλομενος, παρελευ
σεται τους των σχολιων κανονας. 88.11
Συ εταπεινωσας ως τραυματιαν
υπερηφανον, και εν τωι βραχιονι της δυνα μεως διεσκορπισας τους εχθρους σου.
Αινιττεται ου ν, ως δυνατου ο ντος αυτου τα των πολεμιων υπερηφανιας καταστελ
λειν.
88.13 Τον Βοῤραν και θαλασσαν συ ε κτι σας, Θαβωρ και ̔Ερμωνιειμ τωι
ονοματι σου αγαλλιασονται. ̔Ο ̓Ακυλας· Βοῤραν και δεξιαν. ̔Η εʹ εκδοσις· Βοῤραν,
νοτον. ∆οκει δε δια των δυο α κρων τον α παντα κοσμον της οικουμενης δηλουν·
απο γαρ του ειπειν τον Βοῤραν και μεσημβριαν, σημαινει παντα τα κλιματα· και δια
μεν του Βοῤρα τα αριστερα μερη· δια δε την θαλασσαν τα της εσπερας (θα λασσαν
γαρ η γραφη την εσπεραν καλει) δια δε του ̔Ερμωνιειμ, τον νοτον· και δια του
Θαβωρ, την ανατολην· Θαβωρ και ̔Ερ μων ο ρη εισιν εν Παλαιστινηι. ̔Ο δεσποζων,
ε φη, παντων των κλιματων, ευ φρανον τα ο ρη ταυτα τηι επικλησει σου, επαγαγων
ημας εν αυτοις οικουντας. –∆ια τουτων πασαν την γην της επαγγελιας εδηλωσεν·
ταυτα γαρ ε κεινης εισιν ο ρη της γης. Ου μην τα ο ρη του το δρασειν ει ρηκεν, αλλα
τους παρα τα ο ρη κατοικουντας ανθρωπους, τους εναντιουμε νους ̓Ιουδαιους και
τον κοσμον συ παλιν ενε καινισας. –Αυτος γαρ εστιν ο επιτιμων τωι ανεμωι και τηι
θαλασσηι, και ποιων γαληνην μεγαλην, ι να φθασαντες οι εμπλεοντες απελ θειν
δυνωνται εις την γην, εφ' η ν σπευδου σιν. Τον Βοῤραν ι στησιν ο νοτος, τουτεστιν
εν τωι πνευματι ζεων το εν κακιαι ψυχρον· εαυτωι δε ποιει νους Βοῤραν και αυτην ψυ
χην ποιει θαλασσαν· ουχι ου ν Βοῤρας, ουδε [θαλασσα] καθο θαλασσα εκτισθησαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

απο Θεου, αλλα κατα φυσεως εισι λογικα; –∆ια δε του Θεοδοτιονος, παλιν την
ανατολην [εν
τωι Θαβωρ νοει]. Εστι δε ο ρος της φυλης ̓Ισσαχαρ και φυλης
Νεφθαλειμ, ο ριον Ζα βουλων· κειται δε εν τωι μεγαλωι πεδιωι προς ανατολας της
Λεγεωνος, ο και ̓Εθαβυριον καλουσιν. Θαβωρ δε εστι το ο ρος της Γαλι λαιας, εφ'
ου μετεμορφωθη ο Χριστος. ̔Ερ μωνιειμ δε εστιν ο ρος εφ' ου κειται η πο λις Ναιν,
εν ηι η γειρε τον της χηρας υιον ο Θεος. 88.14 Σος ο βραχιων μετα δυναστειας,
κραταιωθητω η χειρ σου, υψωθητω η δεξια σου.
Σος ο βραχιων, τουτεστι το
δυνατον α παντα ενεργειν· τον γαρ βραχιονα επι της ενεργειας της δυναστειας, επι
της δυναμεως ε λαβεν. Κραταιωθητω ει πεν, ουχ ι να λαβοι κρατος λεγει, ει χε γαρ,
αλλ' ι να φανερωθηι περας του μυστηριου του δυναμιν λαμβανον τος, ο πως αυτος
υπεσχετο· Οταν υψωθω, λεγει, παντα ελκυσω προς εμαυτον. 88.15 ∆ικαιοσυνη
και κριμα ετοιμασια του θρονου σου, ε λεος και αληθεια προπο ρευσονται προ
προσωπου σου. Ο αινιττεται, τουτο εστι, δια μεν της δικαιοσυνης και του κριματος
τον δικαστι κον κεκοσμησθαι θρονον· δια δε του ελεου και της αληθειας του Θεου
προοδευειν, ως προ πολλων γενεων της υποσχεσεως γενομε νης, η θρονον παντως
του μελλοντος, διο περ ετοιμασιαν εμνημονευσεν· εντευθεν γαρ αφ' ω ν ημεις
βιουμεν, δικαιοσυνην και κριμα ετοιμαζει εαυτου ο κριτης προς την εκασ του κρισιν
ω δε που μελλουσαν· επει δικαιο συνη ετοιμασια εστι του θρονου του Θεου, το κατ'
αξιαν εκαστου αποληψεται, και επει κριμα ουδεν ακριτως ε σται, κριματα δε α
βυσσος πολλη, ο τε τις προφθασει του ελεειν παρανομωι, ου συνεστι των ελεων
αληθεια, δια ουδε κυριως ε λεος ο τοιουτος. –∆υνα ται δε εντευθεν η των αρετων
ακολουθια δεικνυσθαι αντιστρεφοντως αλληλοις, του τε εκλεκτικου και του
αληθους, τουτε δι καιου και ειρηνικου. ̔Η δε συζυγια και εν τωι· Το ε λεος σου και
η αληθεια σου δια παν τος, και εν τωι· ̓Εξαποστειλον το φως σου και αληθειαν σου. –
Το α γιον ε λεος την του Θεου γνωσιν σημαινει, μαλλον δε την ου σιωδη γνωσιν
δηλοι. 88.16 Μακαριος ο λαος ο γινωσκων αλα λαγμον. Μακαριζει ο λογος τους
εν νικαις ο ντας αει. ̓Αλαλαγμος γαρ φωνη εστιν επινικιος. Τουτο δε φησιν· επει
αυτοι ηἰττηθεντες αν δραποδισθησαν. 88.18 Οτι το καυχημα της δυναμεως αυτων
ει συ, και εν τηι ευδοκιαι σου υψωθη σεται το κερας ημων. Καυχημα της δυναμεως
των λεγοντων· Παντα ισχυω εν τωι ενδυναμουντι με Χρι στωι ̓Ιησου. ∆ιο μη
καυχασθω ο ισχυρος εν τηι ισχυι αυτου, φθανει μεν γνωσις αλα λαγμου επι λαον
ο λον, ουκετι δε και τα πολλα των μακαριζομενων, οποιον εστι και η της καρδιας
καθαροτης. ̓Αγαπητον γαρ, ει και ολιγοι τοιουτοι ευρεθησονται· πλην αλλ'
εκλεκτεον, ει ποτε και επ' α λλοις· λα βετε μακαριζεσθαι, ει ρηται. Ορα δε ο σα τωι
μακαριζομενωι εστι λαωι του Θεου· εν τωι φωτι του προσωπου του
Θεου
πορευσονται, ως νυν εν τωι φωτι ηλιου, και εν τωι ονοματι αυτου αγαλλιασονται
ο λην την ημεραν απο προσωπου του Θεου, και εν τηι δικαιοσυνηι αυτου
υψωθησονται. –Κε ρας τον νουν ονομαζει· υψουται δε νους δια γνωσεως Θεου.
88.20 Τοτε ελαλησας εν ορασει τοις υιοις σου, και ει πας· εθεμην βοηθειαν επι
δυνατον. Παρ' ημιν δε ο λαλων εν ακοηι, λαλει ε κεινωι προς ο ν ο λογος· ο δε
Θεος εν ορασει τοις υιοις τοις εαυτου λαλει· διο πας ο λαος εωρα την φωνην·
τιθεται ου ν ο Θεος βοη θειαν επι δυνατον, μαλλον η [επι] ασθενη, ο τι και, ει τις
τελειος [ει η] επι υιοις ανθρω πων της απο του Θεου σοφιας, ου τος, και δυναμεως
απουσης, εις ουδεν λογισθησεται. Και παλιν· ̓Εαν μη Κυριος οικοδομησηι πολιν, εις
ματαιον επιπονουσι οι οικοδομουντες αυτην. 88.23 Ουκ ωφελησει εχθρος εν αυτωι,
και υιος ανομιας ου προσθησει του κακωσαι αυ τον. Ει ο ταν αμαρτανωμεν, τους
εχθρους ημων ωφελουμεν, ο Χριστος δε ουχ η μαρτον, δια τουτο α ρα τους εχθρους
αυτου ουκ ωφελησει ουδεν, ει και ειρηκασι· ∆ευτε, αποκτεινωμεν αυτον, και
σχωμεν αυτοι κληρονομιαν αυ του. ̓Αλλ' η ν ανανοητος η του Σατανα και των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

̓Ιουδαιων σκεψις, και εις α πρακτον εκ βεβηκεν αυτοις το εγχειρημα· ανεβιων γαρ ο
σωτηρ τριημερος, πατησας τον θανατον, και εσκυλευσεν τον αι δη. 88.25 Και το
ε λεος μου μετ' αυτου, και εν τωι ονοματι μου υψωθησεται το κερας αυτου. Το
ε λεος μου μετ' αυτου, ι να κατα το θελημα μου ελεηι. 88.26 Και θησομαι εν
θαλασσηι χειρα αυτου, και εν ποταμοις δεξιαν αυτου.
∆ωσω δε αυτωι κατα
θαλασσαν και κατ' η πειρον κρατος· δια γαρ των ποταμων την η πειρον
παρεδηλωσεν. – Η περι του Ευ φρατου λεγει ποταμου. Ταυτα γαρ κατα καιρους
φαινονται οικησαντες τα μερη δια φορως ̓Ισραηλιται. Η θαλασσαν, ως προειρηκαμεν, την εν δυσμαις χωραν φησι, πο ταμον και την μεσην των ποταμων, η τοι
την ανατολην· φησιν ου ν ο τι εις πασαν την οι κουμενην η δι' αυτου παρουσια
εκτεθησεται. –Την μεν ετεραν παρα την δεξιαν χειρα εν θαλασσηι, την δε δεξιαν εν
ποταμοις· ποτα μους δε λεγει περι ω ν ει ρηται· Ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου
ρευσονται υ δατος αλλο μενου εις ζωην αιωνιον. 88.34 Το δε ε λεος μου ου μη
διασκεδασω απ' αυτου, ουδε μη αδικησω εν τηι αληθειαι μου.
̓Αδικει την
κληρονομιαν ο αρπαζων τους κληρονομους, και αρπαζει την γνωσιν ο ποι ων
ακαθαρτους τους πεφυκοτας γινωσκειν αυτην. Ταυτα δε παντα ο Κυριος εις εαυτον
αναδεχεται, εκ της προς ημας κοινωνιας τα ημετερα παθη αναδεχομενος· αυτος γαρ
τας ασθενειας ημων η ρεν, και τας νοσους ε βαστασεν. 88.36 Απαξ ω μοσα εν τωι
αγιωι μου, ει τωι ∆αυιδ ψευσομαι.
Ορκος του Θεου η παρ' αυτου υποσχεσις,
απαραβατος λεγεται, ως και το· Ωμοσα εν τηι οργηι μου. 88.40 ̓Εβεβηλωσας εις γην
το αγιασμα αυτου. ̔Αγιασμα του Θεου αι λογικαι ψυχαι. 88.43
Υψωσας την
δεξιαν των θλιβοντων αυτον. Μονος εν τηι γνωσει του Πατρος υψουται Χριστος.
88.45 Κατελυσας απο καθαρισμου αυτον.
Ελυσας τα πικρα της δουλειας δεσμα,
και την ελευθεριαν εδωρησω τοις αιχμαλω τοις, τα πεπλημμελημενα παριδειν εθελη
σας. Οτι δε και πασα των ανθρωπων η φυσις αιχμαλωτος η ν, και παρα του Θεου
και σωτηρος ημων την ελευθεριαν εδειξατο, μαρτυς αυτος ο δια ̔Ησαιου βοων·
Πνευμα Κυριου επ' εμε, ου ει νεκεν ε χρισε με, και τα εξης. Ταυτην γαρ εν τηι
συναγωγηι την προ φητειαν αναγνους ο δεσποτης, ε φη προς ̓Ιουδαιους· Σημερον η
γραφη αυτη πεπλη ρωται εν τοις ω σιν υμων· ε λυσας την καθ' η μων αγανακτησιν,
και τας ευμενειας εδιδα ξας. ̓Εντευθεν ικεσιαν αναπεμπει εκ προσω που του λαου
των ̓Ιουδαιων, αξιουντων και αυτους τυχειν της χαριτος. ̓Εοικασι και ου τοι
κακεινοι τα μεν ευαγγελια της ελευθε ριας δεδεχθαι· μηδεπω δε ταυτης τετυχη
κεναι· ου δη χαριν αντιβολουσι τελειως τυ χειν της φιλανθρωπιας, ο τι ι σμεν σου,
δεσ ποτα, το φιλανθρωπον· επεποιθαμεν ο τι συ και την επανοδον παρεξεις, και την
ζωην· ημεις δε τουτων απολαυσαντες, κατ' ευδρο συνην σοι τον υ μνον
προσοισομεν. 88.46 ̓Εσμικρυνας τας ημερας του χρο νου αυτου. ∆ει προτερον
ημας γενεσθαι ως τας ημε ρας του ουρανου, τουτεστιν ομοιους ταις α γιαις
δυναμεσιν, ε πειτα δε και αυτωι παρεμ φερειν τωι της δικαιοσυνης ηλιωι. ∆ει γαρ
παντως την ευχην του δεσποτου πληρωσαι· ̓Ιησους γαρ εστιν ο προσευξαμενος· ∆ος
αυ τοις, φησιν, ι να και αυτοι εν ημιν ε ν ω σι, καθως και ε ν εσμεν. Ου τω γαρ
εσομεθα, μη αυ ξησιν και μειωσιν κατα την γνωσιν λαμ βανοντες. 88.51-53
Μνησθητι, Κυριε, του ονειδισ μου των δουλων σου, ου υπεσχου εν τωι κολ πωι μου
πολλων εθνων. Ου ωνειδισαν οι εχ θροι σου, Κυριε, ου ωνειδισαν το ανταλλαγμα
του Χριστου σου. Ευλογητος Κυριος εις τον αιωνα. Γενοιτο! Γενοιτο! Κολπον, το
ακορεστον ει πομεν σημαινειν πολλακις. Τουτο ου ν λεγει· πολλων ειμι, φησιν,
ονειδισμων υποδοχευς, και τοσουτων αναποβλητων, σχεδον ηνουμενων, παρα των
εχθρων, μνησθεις ου ν τουτων, και ο τι το αν ταλλαγμα του Χριστου σου ωνειδισαν,
η τοι τα ι χνη· ου τως γαρ ο Συμμαχος και ο Θεο δοτιων ηρμηνευσαν, ο τι ι χνη του
Χριστου σου τυγχανουσιν οι νυν βασιλεις. Και ο τι αν ταλλαγμα, παυσον η δη,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

δεσπωτα, τα ονει δη, ανταλλαγμα, [η τοι] την μεταβολην του Χριστου σου, η του
∆αυιδ, καθο η αρχη με τεβληθη εις δουλον· τουτο ημιν ωνειδιζον εις σε και τον
επαγγελλομενον ταυτα τεινει. – Ει η δ' α ν ανταλλαγμα Χριστου ο κυριακος α ν
θρωπος και το δοθεν αυτου αι μα αντιλυτρον της του κοσμου σωτηριας. Ει η δ' α ν
ταυτα ει ποντες, ευχηι την δεησιν επισφραγιζουσι, δει κνυντες ως και εν πειρασμοις
δοξαζειν χρη τον Θεον, ου δυσχεραινειν, αλλ' ευχαριστειν. Ευλογητος Κυριος εις
τον αιωνα. Γενοιτο, γενοιτο! – Η ου τως· εν τοις κολποις τα δωρα, ο ταν προφερωσι
τινα, μνησθηναι δη παρακαλουσι Θεον της υποσχεσεως, της δο θεισης εν τοις
κολποις των εθνων. – Η κολπον ενταυθα την ψυχην λεγει, δια τε και την γνωσιν
την του Θεου αγαθα ονομαζεσ θαι· αγαθα δε τα εν κολποις πεφυκε βαλ λεσθαι·
πιστευω γαρ, φησι, του ιδειν τα α γαθα Κυριου εν γηι ζωντων. 89.3 Μη αποστρεψηις
α νθρωπον εις τα πεινωσιν. Τοτε αποστρεφεσθαι α νθρωπον φησιν εις ταπεινωσιν,
ο ταν δια της αμαρτιας εγκατε λιπηι αυτον. 89.4 Οτι χιλια ε τη εν οφθαλμοις σου
ως ημερα η εχθες, η τις διηλθεν. Ου περι την γνωσιν, ου τε περι το γινωσ κειν
θεωρειται ο χρονος· καιρος γαρ και η μερα και χρονος της σωματικης εστι φυ σεως·
σωματων δε δημιουργος εστιν ο Κυ ριος ημων ̓Ιησους Χριστος. 89.6 Το πρωι ωσει
χλοη παρελθοι.
Πρωι μεν τον καιρον της γενομενης αυ
τοις επιφανειας του
Χριστου εν τωι ο ρει Σι ναι κατασημαινει· χλοη δε την νομικην λα τρειαν δηλοι, α τε
μικρον υ στερον περαινεσ θαι μελλουσαν. 89.9
Οτι πασαι αι ημεραι ημων εξελι
πον, και εν τηι οργηι σου εξελιπομεν· τα ε τη ημων ωσει αραχνη εμελετων. Οταν
πασαι αι ημεραι ημων εκλιπωσαν, και εν τηι οργηι του Θεου εκλιπωμεν. –Και εφ' οι ς
ημαρτωμεν, μελετησωμεν τα ε τη η μων, ωσει αραχνη. Ουδεν βεβαιον, φησιν, ου δε
σταθερον η ανθρωπεια φυσις ε χει, ο τι δι κην αραχνης διασπαται ραιδιως. 89.10 Αι
ημεραι των ετων ημων εν ενιαυ τοις εβδομηκοντα ε τη· εαν δε εν δυναστει αις
ογδοηκοντα ε τη και το πλειον αυτων κοπος και πονος.
Ζησωμεν ουχ
εβδομηκοντα ε τη, τα του σαββατου, αλλα ογδοηκοντα, τα της περιτο μης και
αναστασεως του Κυριου βιωσωμεθα, ω ν το πλειον κοπος εστι και πονος. 89.11 Τις
γινωσκει το κρατος της οργης σου, και απο του φοβου του θυμου σου εξα
ριθμησασθαι; Σοφιας δε χρηιζομεν εις το γινωσκειν το κρατος της οργης του Θεου,
ο περ κα ν επι ποσον φαντασθηι, οι ετεροδοξοι ουκ α ν κα κως ε λεγον τον Θεον, ου
εστιν η το δυσ γνωστον κρατος ε χουσα οργη. ̓Απο κοινου δε το· Τις γινωσκει το
κρατος της οργης σου, και τις γινωσκει απο του φοβου σου τον θυμον σου; 89.12
Την δεξιαν σου γνωρισον, και τους πεπαιδευμενους τηι καρδιαι εν σοφιαι.
Πεπαιδευμενοι δε τηι καρδιαι εν σοφιαι οι καθαροι τηι καρδιαι εισιν. Η απο κοινου·
Γνωρισον τοις πιστοις πασι την δεξιαν σου, μη επι κολασει, αλλ' επι φιλανθρωπιαι
γνω ρισθησεται η δεξια σου. 89.13 ̓Επιστρεψον, Κυριε, ε ως ποτε; και παρακληθητι
επι τους δουλους σου; ̓Αντι του· ̓Επαναγαγε ημας, δεσποτα, παρακληθεις εφ' ημας,
και μη επι πλειστον παριδηις οδυνωμενους, αλλα δεξαι την ικε σιαν, και
φιλανθρωπιαν τους σους αξιωσον δουλους, τους εκ της περιτομης. Και ταυτα
διδασκει λεγειν μετα την ε πτωσιν· ̓Επιστρα φητι, Κυριε, ε ως ποτε κτλ. 89.14,15
̓Ενεπλησθημεν το πρωι του ελεους σου, και ηγαλλιασαμεθα, και ευ φρανθημεν εν
πασαις ταις ημεραις ημων, ανθ' ω ν ημερων εταπεινωσας ημας, ετων ω ν ει δομεν
κακα. Χορτασον ημας ορθρινου ελεους σου, ι να υπνωσωμεν και ευφραινωμεθα εν
πασαις ταις ημεραις ημων. Ευ φρανον ημας επι πα σας τας ημερας α ς εκακωσας
ημας. Γενο μενης γαρ αναστασεως ο ρθρου, επλησθη πα σα η γη του ελεους Χριστου.
–Χρησιμον τουτο προς τους απο της κακιας μετανοη σαντας και καταξιωθεντας
γνωσεως. 89.17 Και ε στω η λαμπροτης Θεου ημων εφ' ημας.
Τωι φωτι της
γνωσεως ελλαμπομενος του το ερει. Και ου λαμπει το φως ε μπροσθεν των
ανθρωπων. Λαμπροτης εστι γνωσις Θεου. Το φως το αληθινον εστιν ο Χριστος·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

κατασκηνοι γαρ πασι τοις πιστοις. 90.1,2 ̔Ο κατοικων εν βοηθειαι του ̔Υψιστου, εν
σκεπηι του Θεου του ουρανου αυ λισθησεται· ερει τωι Κυριωι· ̓Αντιληπτωρ μου ει και
καταφυγη μου, ο Θεος μου, ελ πιω επ' αυτον. ̔Ο κατοικων εν βοηθειαι του ̔Υψιστου
λε γει ε ως του· ελπιω επ' αυτον. ̓Αληθευει το αντειληφθαι τον Κυριον, και
καταφυγην αυ του ει ναι τον Θεον. 90.3 Οτι αυτος ρυσεται εκ παγιδος θη ρευτων
και απο λογου ταραχωδους.
̓Εντευθεν λογον προς αυτον ποιειται τον
πεπιστευκοτα τους λογους, και παραθαῤρυ νει, λεγων· ως ου μονον των προφανων
πολε μιων αποφανει κρειττους, αλλα και των ενε δρευοντων, και λαθρα
τυρευοντων επιβουλην, δια γαρ της παγιδος τουτο δεδηλωκε. –Τον δε ταραχωδη
λογον επηρειαν λογου, ο Συμ μαχος ει ρηκε· τοιουτοι γαρ οι ψευδεις και
συκοφαντιας ραπτοντες λογους. Η ου τως λεγει ενταυθα· η γη υ εται τον Θεον
βοηθον, ως απαλλαττειν αρκουντα πασης μεν επι βουλης των πολεμιων, πασης δε
αγελλιας ταραττειν δυναμενης ρυσασθαι. Ταυτα δε παντα επ' ̓Εζεχιου γεγενηται,
των ̓Ασσυριων πασας μεν, ω σπερ θηρατρα, τηι οικειαι συλλαβοντων εφοδους, και
τους μεν αποκ τειναντων, τους δε αιχμαλωτους λαβοντων· και τουτων δε ισχυειν
δυνηθεντων πλεον ου δεν δια την επενεχθεισαν αυτοις εκ Θεου τιμωριαν. 90.5,6
Ου φοβηθησηι απο φοβου νυκτε ρινου, απο βελους πετομενου ημερας, απο
πραγματος διαπορευομενου εν σκοτει, απο
συμπτωματος και δαιμονιου
μεσημβρινου. ∆αιμονα δε μεσημβριον ονομαζει την ακη διαν, η τοι την ολιγωριαν·
συμβαινει δε τουτο τισιν· εσθοτε συμπτωμα τοινυν πασχουσι τινες, ο ταν ο νους
εκλασηι προς φιληδονιαν, ο ταν ατονησηι καρδια, κατενεχθηι προς φιλο σαρκιαν,
ο ταν ακηδιασηι προς τα της ευσε βειας ε ργα, και ενγηρασηι προς πονους τους υπερ
της αρετης· αλλα και τοτε συνζει Θεωι· απολλαττει γαρ συμπτωματος εξ ακη διας,
τουτεστι δαιμονιου μεσημβριου. 90.10 Ου προσελευσεται προς σε κακα, και μαστιξ
ουκ εγγυει τωι σκηνωματι σου. Ει τις βουλοιτο μη περιπεσειν μαστιγι, γενεσθω
οι κος Θεου. Κρειττων ε σηι των δια βολικων προβολων, και βλαβην εκειθεν ου
δεξηι, και δυναστεια του διαβολου ου κυριευ σει σοι. 91.2
̓Αγαθον το
εξομολογεισθαι τωι Κυ ριωι, και ψαλλειν τωι ονοματι σου, Υψιστε.
Προτερον
μετανοησαντα εξομολογησασ θαι δει, ει τα καθαρευσαντα ψαλλειν· ει ου ν των
ποιητεων αγαθον εστι το εξομολογεισ θαι τωι δικαιωι, ποιητεα δε αγαθα ει ρηται εν
τοις· Εκκλινον απο κακου, και ποιησον α γαθον, και ουδεν των αγαθων ευκολως
γινε ται, ζητητεον εξομολογεισθαι, ο αγαθον εσ τι, μηποτε ου ν μονος και ως ο
μηκετι αμαρ τανων εξομολογειται. ̔Ομοιως ει αγαθον εστι το ψαλλειν τωι ονοματι
του ̔Υψιστου, πνευμα τικως ψαλτεον· ου γαρ ο εκκλινων εν τοις αισθητοις, ψαλλειν
την φωνην αγαθον πε ποιηκε, πολλων δε φαυλοτατων τουτο ποι ουντων. 91.4
̓Εν δεκαχορδωι ψαλτηριωι μετ' ωἰδης εν κιθαραι. ∆εκαχορδον ψαλτηριον το σωμα
φησι. Τοιουτοις οργανοις ειωθασιν τον Θεον ανυ μνειν· λεγει τοινυν ο τι και τοις
νενομισμε νοις ανακρουομενος οργανοις, και της γλωτ της μελωιδιαις χρωμενος, σοι
προσφερω τον χαριστηριον υ μνον. ̔Ορων γαρ σου τας δη μιουργιας και τας
αῤρητους οικονομιας, α γαλλομαι και γαννυμαι, και τηι της ψυχης ηδονηι την
γλωτταν εις υμνωιδιαν κινω. ̓Εγω μεν γαρ, φησι, τα σα ε ργα ανυμνω, και τωι βαθει
των σων λογισμων εκπληττομαι, ω ν εν τηι οικονομιαι ειργασω. ̓Αλλ' οι α φρονες
ου συνιασιν του μυστηριου το βαθος. 91.8 ̓Εν τωι ανατειλαι τους αμαρτωλους ωσει
χορτον. Το πυρ, ο η λθεν βαλλειν ο Κυριος ημων εις την γην, κατακαιει ξυλα,
χορτον, καλα μον. 91.12 Και επειδεν ο οφθαλμος μου εν τοις εχθροις μου, και εν
τοις επανισταμε νοις επ' εμε πονηρευομενοις εισακουσεται το ου ς μου. Χρησιμον
το ρητον προς τους εμφανιζο μενους δαιμονας ημιν και πειρωμενους η μας
εκφοβειν. Νοσων και συνεσεως ε ρημος τουτων ουδεν δεχεται. 91.15
Τοτε
πληθυνθησονται εν γηρει πιονι, και ευπαθουντες ε σονται του αναγ γειλαι. ̔Ο εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

γηραι πιων, πολλα αγαθα πληθυνε ται εν γηραι πιονι, και ευπαθουντες εν ταις
καλουμεναις ευπαθειαις ε σονται, οιονει εν τηι χαραι και ευλαβειαι τους της αρετης
στε φανους κομιζομενοι.
92.1,2 ̔Ο Κυριος εβασιλευσεν, ευπρεπειαν ενεδυσατο.
̓Ενεδυσατο Κυριος δυναμιν, και περιεζωσατο, και γαρ εστερεωσε την οικου μενην,
η τις ου σαλευθησεται. Ετοιμος ο θρονος σου απο τοτε, απο του αιωνος συ ει . Οι
μεν πρωτοι τρεις στιχοι παρ' αυτου τοις ακουουσι λεγονται, διδασκοντες ημας τι
ενεδυσατο και περιεζωσατο βασιλευσας, και πως την μεν σαλευομενην οικουμενην
εστε ρεωσεν. ̔Ο δε εξης προς αυτον, η ̓Ιησου ψυχη κοσμησαμενη τωι πρωτοτοκωι
πασης κτι σεως, ο ντι δυναμει, ως και ο ̓Αποστολος εδιδαξεν. Οι μαι δε ο τι και
ευπρεπεια Κυριος εστιν ο ς εβασιλευσε, και ευπρεπειαν ενεδυσατο. Χρεια γαρ η ν,
ως δια το μεγεθος περικε χυμενον αυτον, ου τω την δυναμιν μεγισ τον ου σαν
χιτωνα στειλαι τηι ζωνηι (μεγας γαρ ο κοσμος) και εσταλμενην αυτην χωρη σαι
ηδυνατο. Τωι σωματι χιτωνα ζωννυται τις, ι να ευσταλως ηι περικειμενος. Αλλοι
δε οιησονται χιτωνα και ζωνην ει ναι την δυναμιν, οικουμενην δε στερεωθεισαν υ
πο του βασιλευσαντος Κυριου, και μη σαλευ θεισαν νομιζω ει ναι την εκκλησιαν.
∆εικνυ σιν τα εντευθεν γενομενα κατορθωματα· ε δ ραιε, φησι, τον οι κον μου,
απεφηνε και στεῤ ραν και το βεβαιον της αληθειας ε χουσαν· ουκετι γαρ οι
α νθρωποι νυν μετα τουτους, νυν δε εκεινους τους θεους προσκυνουσι, αλλα τωι
αληθινωι Θεωι το σεβας προσνεμουσι. ∆ει γαρ αυτον βασιλευειν α χρις ου παντας
τους εχθρους υπο τους ποδας αυτου [υπεταξεν]. Ετοιμος, αντι του εδραιος και εν
τωι α μετατρεπτωι ιδρυμενος. Και το· απο τοτε, αντι του α νωθεν και απ' αρχης, ως
και· α πο τοτε η οργη σου, αντι του· εξ αρχης προεγνωστο σοι τα της τιμωριας του
πολε μιου. Ει τα επει ει πεν, ο τι εξ αρχης βασι λευεις, επηγαγε βεβαιων, ο τι απο
αιωνος συ ει . Ου νυν, φησι, την της βασιλειας εδε ξω χειροτονιαν, αλλ' αιδιον ε χεις
την βασι λειαν. Η ε τοιμος ο θρονος σου, δια το προορισθηναι απο καταβολης
κοσμου την του ανθρωπειου γενους σωτηριαν δια της παρουσιας αυτου. Θρονος
γαρ την αναστα σιν σημαινει, την ετοιμην εις το κρινειν τους αδικησαντας ημας
δαιμονας. Το δε· απο το τε, αοριστως, αντι του αει· την γαρ υ παρ ξιν αιδιον
κεκτηται. 92.3 ̓Επηραν οι ποταμοι, Κυριε, επη ραν οι ποταμοι φωνας αυτων, απο
φωνων υδατων πολλων. Ποταμους δε καλει και τα στρατοπεδα των εχθρων, δια
το σφοδρον της οργης· δια τουτο γαρ ει πεν απο υδατων πολλων, αντι του· πολλοι
ο ντες. Ποταμους γαρ εκεινους ειπων, τηι τροπολογιαι επεμεινεν. 92.4 ̓Αρουσιν οι
ποταμοι επιτριψεις αυ των. Ποταμους δε [νοει] τους ιερους αποστο λους και τους
ευαγγελιστας, οι την του Θεου εκκλησιαν τοις πνευματικοις κατηυφραναν ναμασι·
ου τοι τοινυν οι ποταμοι επηραν αυ των την φωνην, τα θεια κηρυττοντες δογ ματα,
και τας οικειας πορειας πορευομενοι. ̓Επιτριψεις γαρ τας τριβους αυτων εκαλεσε.
Τουτεστιν οι πρωτοι πιστευθεντες το κηρυγ μα, επειδη πεφυκε των υδατων η φυσις
τρι βειν την υποκειμενην γην και πορειαν ερ γαζεσθαι, εικοτως τριψιν ποταμων την
πο ρειαν εκαλεσε. Θαυμαστος εν υψηλοις Κυριος, τα μαρτυρια σου επιστωθησαν
σφοδρα. Τωι οι κωι σου πρεπει αγιασμα, Κυριε, εις μα κροτητα ημερων.
Ουκουν εν
τοις τυχουσι, ψεκτως ταπει νοις, θαυμαστος ο Κυριος; και ι να δε η μαρτυρια σου
πιστη, σοφιζουσα νηπια; –
Η και ου τως· προκατηγγελλετο γαρ παρα των
προφητων, ως ταυτα πεισονται αμαρτα νοντες. –Τωι οι κωι σου πρεπει αγιασμα,
Κυριε. Οι κος Κυριου, ψυχη καθαρα· ενοικη σω γαρ, φησιν, εν αυτοις και
εμπεριπατησω. 93.1 Θεος εκδικησεων Κυριος, Θεος εκ δικησεων επαῤρησιασατο.
̔Ο των εκδικησεων Θεος, κολαζων και εκδικων τωι δικαιως ταυτα ποιειν παῤρησια
ζεται, επιδεικνυμενος τηι κτισει τους θαυμα σιους παρα τουτων λογους, καθ' ου ς τα
των εκδικησεων ενεργει. 93.2 ̔Υψωθητι, ο κρινων την γην, αποδος ανταποδοσιν
τοις υπερηφανοις. Ου θαυμαστον, ει υψουται επι τους υπερ γην ο Κυριος, αλλ' εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

τωι κρινειν την γην, της υψηλοτατης αυτου φανερουμενης και επι τωι κρινεσθαι
τους επι της γης, φυλασ σωμεθα απο υπερηφανιας, ειδοτες ο τι σφο δρα ο Θεος τοις
υπερηφανοις αντιτασσεται, ω ν αρχηγος εστιν ο ς λεγεται διαβολος. Τηι ισχυι
ποιησω, και τηι σοφιαι της συνεσεως α φελω ο ρια εθνων. 93.3,4
Εως ποτε
αμαρτωλοι, Κυριε, ε ως ποτε αμαρτωλοι καυχησονται; φθεγξονται, και λαλησουσιν
αδικιαν, λαλησουσι παντες οι εργαζομενοι την ανομιαν. Το ου ν ε ως ποτε απο
κοινου, ι ν' ηι το ο λον τοιουτον· ε ως ποτε αμαρτωλοι, ε ως ποτε λαληλουσιν
παντες οι εργασαμενοι τας ανο μιας; πολλη δε αναισθησια των ιδιων κα κων τοις
καυχωμενοις αμαρτωλοις, μαλιστα ει τις ετεροδιδασκαλει, και μη προσερχεται
υγιαινουσαις διδασκαλιαις, ταις του Κυριου ημων
̓Ιησου Χριστου, αλλα
τετυφλωται, μηδεν επισταμενος, νοσων περιζητησεις και λογομαχιας· εκεινος ου ν
επι ταις ιδιαις κα τα ψευδοδοξιαν βλασφημιαις και αμαρτιαις καυχαται, ως επ'
αληθειαι και σοφιαι και φθεγγεται, και λαλει αδικιας εις το υ ψος, εν οι ς κατηγορει
του δημιουργου. 93.5 Τον λαον σου, Κυριε, εταπεινωσαν, και την κληρονομιαν σου
εκακωσαν.
Προτερον εν υψηλοις ο ντα τον λαον ετα πεινωσαν οι αμαρτωλοι,
αι τιοι αυτωι γενο μενοι του κατελθειν εις το σωμα της ταπει νωσεως και την
κληρονομιαν του Θεου, ι να τηι εναντιαι καταστασει της κακωσεως τυγ χανηι
κακωσαι. –Κληρονομιαν ει ρηκεν φυ σιν την λογικην, η τις πεφυκε κληρονομειν
Θεον, αντι δε του κληρονομουντος κληρονο μιαν ωνομασεν· ε θος γαρ τουτο τηι
γραφηι. 93.6 Χηραν και ορφανον απεκτεινον, και προσηλυτον εφονευσεν. Χηραν
ψυχην και προσηλυτον νουν απο κτεινει ο κακως τας θειας γραφας εξηγου μενος·
ορφανος εστι νους εστηρουμενος του επουρανιου πατρος· αυτη της ασεβειας επι
τασις· ταυτα γαρ, φησι, τολμωσιν, ουχ η γουμενοι σε εφοραν, ουδε προμηθεισθαι
των ανθρωπων πραγματων. 93.7 Και ει παν· Ουκ ο ψεται Κυριος, ου δε συνησει ο
Θεος του ̓Ιακωβ. Ουχ απλως δε προσκειται το· ̔Ο Θεος ̓Ιακωβ, αλλ' εις αυ ξησιν
της κατηγοριας· πολλην γαρ περι τον λαον του Θεου κατα μαθοντες προνοιαν, την
δια των προφητων, την δια των ιερεων, την εν πολεμωι, την εν ειρηνηι. 93.8,9
Συνετε δη, α φρονες εν τωι λαωι, και μωροι, ποτε φρονησατε. ̔Ο φυτευσας το ου ς,
ουχι ακουει; η ο πλασας οφθαλμους ου κατανοει; Παλιν απο της πονηριας των
εχθρων διε γειρει εις ζηλον κατα των ασεβων τον Θεον, ο πως α ν ε ργωι μαθοιεν, ως
ο απιστωθεις παρ' αυτων ου περιοραι τα ανθρωπινα· απο κρισιν δε ο προφητης
επαγει πρεπον αυτοις ο νομα, την αφροσυνην και μωριαν ειπων. Λεγει δε· ποθεν
αυτοις η τοιαυτη αναισθη σια, ως μητε οραν, μητε ακουειν, μητε μεν ελεγχειν
υπολαμβανειν τον Θεον, τον και ω τα, και οφθαλμους, και συνεσιν τοις αν θρωποις
παρεσχηκοτα; ̔Ο γαρ ετεροις ταυ τα δους προς το ακουειν και συνιεναι, ου συνιει;
οψε γουν, ω ανοητοι, συνιδειν εθε λησατε και μαθειν των πραγματων την φυ σιν.
Σφοδρα συλλογιστικως την διδασκαλιαν προσηνεγκεν. ̔Ο εκ πηλου, φησιν, τον
οφθαλμον δια πρασας, και την οπτικην ενεργειαν αυτωι δωρησαμενος, και τα ω τα
ωσαυτως δημιουρ γησας, και ακουστικην αι σθησιν χαρισαμε νος, αυτος ουχ οραι,
ουδε ακουει; αλλα του των δημιουργος εστηρεται, της ενεργειας, η ν τοις α λλοις
κεχαρισται; 93.10 ̔Ο παιδευων ε θνη, ουχι ελεγξει, ο διδασκων α νθρωπον γνωσιν.
Τα ε θνη, φησιν, α μητε νομον εδεξατο, μητε προφητικας απελαβε διδασκαλιας, υ
ποβαλλει παιδειαι, και την υμετεραν ουκ ελε γξαι παρανομιαν; και μην των
ανθρωπων την φυσιν αυτος εδημιουργησε λογικην, και δια των εν τηι κτισει
θεωρουμενων καθ' εκασ την γενομενων ημεραν πλειονα την γνωσιν εργαζεται.
93.11-13 Κυριος γινωσκει τους διαλογισ μους των ανθρωπων, ο τι εισι ματαιοι. Μα
καριος ο α νθρωπος ο ν α ν παιδευσηις, Κυ ριε, και εκ του νομου διδαξηις αυτον, τον
πραυναι αυτωι αφ' ημερων πονηρων. Πως γαρ ουκ εισι ματαιοτητος πληρεις, αι
αισθησεις εκειναι, αι της προνοιας το ωφελιμον εξοριζειν επιχειρουσιν τωι λογωι; –
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

Ον αγαπαι, Κυριος παιδευει, φησιν ο αποστολος. Ει δε ο ν παιδευει, μακαριζει, πας ο
παιδευομενος υπ' αυτου απαθης γι νηται, τουτον γαρ και αγαπαι Κυριος· παι δευειν
γαρ εστι μετριοπαθεια παθων. ̓Εκει νοι μεν α θλιοι και ταπεινοι, φησιν, οι την
σην μη δεχομενοι παιδειαν· μακαριοι δε ου τοι οι παρα σου παιδευθεντες και εκ του
σου διδαχθεντες νομου· ου τοι γαρ και εν ταις θλιψεσι πραυθεντες, κουφισθησονται
των α νιαρων. 93.18 Το ε λεος σου, Κυριε, βοηθει μοι. Ελεος μεν νου γνωσις εστι·
ε λεος δε ψυ χης, απαθεια. 93.19 Κυριε, κατα το πληθος των οδυνων μου, εν τηι
καρδιαι μου αι παρακλησεις σου ηυ φραναν την ψυχην μου. Ουκ αφηκας, φησιν,
απαραμυθητον, αλλ' ο σας θλιψεις ει χον, τοσαυτας και παραμυ θιας εδεχομην παρα
σου, αι και εις ευφρο συνην τας λυπας μετεσχιαζον. 93.20-23 Μη συμπροσεσται σοι
θρονος ανομιας, ο πλασσων κοπον επι προσταγματι; Θηρευσουσιν επι ψυχην
δικαιου, και αι μα α θωον καταδικασονται. Και εγενετο μοι Κυ ριος εις καταφυγην,
και ο Θεος μου εις βοη θον ελπιδος μου. Και αποδωσει αυτοις την ανομιαν αυτων
και την πονηριαν αυτων. ̓Α φανιει αυτους Κυριος ο Θεος ημων. Κοπον πλασσει επι
των προσταγματων του Θεου, βουλομενος ημας παραβαινειν τα προσταγματα
αυτου, και ενδελεχων η μιν α μα και παλαιων εις το εξαπατησαι η μας ο διαβολος.
–Θρονον δε ανομιας ωνο μασεν τον διαβολον· επειδη θρονος δικαιο συνης ο
Χριστος, ο στις αντικειται τωι διαβο λωι· τουτο προσευχη των αγιων εστι ψυχων των
υπερ της Θεου ομολογιας αγωνιζομε νων, και προς αυτον ικετηρια βοωντων· Μη
υψουσθω θρονος ανομιων εναντιον σου, Κυ ριε, κατα του σου προσταγματος, κοπους
ημιν παρεχομενος, η τοις αγιοις μαρτυσιν οι αλαστορες και των ειδωλων
υπερμαχοι. ∆ια τουτου, φησιν, παρεκαλεσας μου την καρδιαν εν ταις θλιψεσιν, ο τι
δη ου ν ου προ σθησεται σοι θρονος ανομιων, τουτεστι δι καιος ει κριτης, ως Θεος,
και ουκ ε στιν α νομια εν ταις σαις κρισεσιν. ̔Ο γαρ θρονος την κρισιν σημαινει. Ουκ
ε στιν ου ν, φησι, παρα τηι σηι κρισει ανομια, ω σπερ δη και παρ' εκεινωι. ̔Ο κοπον
πλασσων επι προστα γματι, ου τος α ν ει η ο αντικειμενος δαιμων, ο ς και ελαφρας
ου σας τας του Θεου εντολας βαρειας ποιει, κοπους δι' αυτων τοις ανθρω ποις
παρεχων. Αιτιαν προς τας οδυνας ευ φροσυνην φησιν, ο τι μη προσεστι Θεωι τωι
αγαθωι και δικαιωι θρονος ανομιας, διο και το προσταγμα σου καματων εστι
ποιητικον δια τας μετα τους κοπους αμοιβας τοις η γωνισμενοις καλως
[ητοιμασμενας]. Θηρευσουσιν επι ψυχην δικαιου, και αι μα κτλ. Ου τοι, φησιν, οι
πονηροι δαιμονες εκ παντος τροπου την του δικαιου θηρευσαι ζη τουσιν ψυχην·
αλλα επι τουτωι, φησιν, κατα κριθησονται, τουτο γαρ σημαινει· Και αι μα αθωον
καταδικαζονται· λεγει γαρ ως αντι του αι ματος του αθωου εκχεομενου παρ' αυ των
εις κρισιν, εις κολασιν παραδοθησονται. ̓Ερεις δε και α λλως μικρον α νωθεν, ως δη
μιουργος ημων υπαρχων και κηδεμων, και παν αγαθον ημιν εκ σου νομιζομεν
ει ναι, αλλ' επει φαυλους τινας ορωμεν τους αθωους καταδικαζοντας, μη ε τερος
θρονος ανομιας συνεστιν σοι, δι' ο ν οι σοι παραινουνται θε ραποντες; αλλ' ου
προσεστι σοι ανομιας θρο νος· νομον γαρ των απαντων ανεδειξας βασι λεα, καθ'
ο ν το παν διοικειται. Κα ν τοινυν προσταγματων σων γεγονως αποστατης ο
διαβολος, α ρχειν επιχειρηι, αλλ' ου συνεστιν, ουδε προσεστι σοι, μακραν δε σου
ληισταρ χων, τυραννει κατα των υπο την ωμοτητα την αυτου τελειν ελομενων.
Θρονος γαρ ανο μιας ημετερας τυραννιδος αρχη, διοπερ ω ν επαχθης, βαρυτατα
προσταττει, συμπλαττων αυτου τοις προσταγμασι κοπον. Αι δε εντο λαι σου του
Θεου βαρειαι ουκ εισι, κατα τον ̓Ιωαννην, αλλα τον ε χοντα μετεωρον εις υ ψος
αι ρουσιν. Εργον γαρ τοις παρανομοις τουτοισι δικασταις πασηι μηχανηι κατα των
δικαιων κεχρησθαι, και των αθωων και α ναιτιων καταψηφιζεσθαι θανατον. ̓Εγω δε
της παρα του δεσποτου προνοιας απηλαυσα, και αυτον ε χω περιβολον οχυρον·
εκεινοι δε τρυγησουσι τους των ιδιων πονων καρπους. Ταυτα πασιν ανθρωποις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

εγραφη· παντων γαρ προμηθουμενος ο Θεος, την παντων προφε ρει θεραπειαν. –
Συμμαχος· Μη συναφθη τω σοι θρονος επηρειας, πλασσων ταλαιπω ριαν κατα
προσταγματος. Μη συμπαρεστω θρονος ανομιας ο πλασσων κοπον, ονοματι
προσταγματος· μη μετεξηι σου θρονος επι βουλης, πλασσων κοπον επι ακριβασμον·
μη σονισωθητω σοι θρονος ανομιας, πλασσων κοπον επι προσταγμα· ου γαρ
αρκουνται παιδευειν εν ζημιαι και μαστιγι, αλλα και ψηφου θανατου. – ̓Αλλα
αφανιει αυτους Κυριος, ο Θεος ημων. Των μεν κακιαν γαρ αφανιζει Κυριος, ως
δικαιοσυνη· των δε α γ νοιαν, ως σοφια και γνωσις. 94.3,4 Οτι Θεος μεγας Κυριος
και βα σιλευς μεγας επι παντες τους θεους, ο τι ουκ απωσεται Κυριος τον λαον
αυτου, ο τι εν τηι χειρι αυτου τα περατα της γης, και τα υ ψη των ορεων αυτου
εστιν. ̔Ο βασιλευς των βασιλευοντων ο ντως βα σιλευοντων, βασιλευς μεγας εστιν
επι πα σαν την γην· βουληθεις τε και πραγματι ε δειξε την κατα παντων κυριοτητα,
και ο τι και τον γυρον κρατει της γης, και των υψη λων εστιν υψηλοτερος, και
παντος στοιχειου δεσποτης ω φθη, τρεπων και μεταβαλων, ως βουλεται, τα
πραγματα. – ̔Ο υψηλος την διανοιαν του Θεου εστιν ο υψηλος εν θεω ριαι, ου τος του
Κυριου λεγεται ει ναι, ως μαλ λον των α λλων νοων περι Θεου. 94.6,7 ∆ευτε,
προσκυνησωμεν, και προσ πεσωμεν αυτωι ημεις λαος νομης και προβα τα χειρος
αυτου. ̓Εγω ειμι, φησιν ο Χριστος, ποιμην κα λος. –Τηι προσκυνησει τον δεσποτα
ομο λογουντες, ημεις παντες του Θεου οι τη λυγετοτερον προσιοντες εσμεν, λογικος
μεν λαος νομης, ου χειρος αυτου, αλλα αυτου· α λογοι δε, προβατα ουκ αυτου, αλλα
χειρος αυτου. –Τα παρηγγειλμενα, φησιν επιτε λευταιον Χριστωι, δια τε τα α λλα,
και διοτι μεγας φυσει Θεος και μεγας εστι βασιλευς, ο τε Μονογενης ω ν του Θεου
Λογος· ηδεως δε αντιδιατριβει διηγουμενος το μεγεθος και την εξουσιαν και την
δυναμιν. 94.8 Σημερον, εαν της φωνης αυτου α κουσητε, μη σκληρυνητε τας
καρδιας υμων.
Το σημερον τον βιον παροντα σημαινει. ̓Ιησους γαρ χθες και
σημερον ο αυτος και εις τους αιωνας. 94.10,11 Τεσσαρακοντα ε τη προσωχθισα
τηι γενεαι εκεινηι, και ει πα· αει πλανωνται τηι καρδιαι, και αυτοι ουκ ε γνωσαν τας
οδους μου, ως ω μοσα εν τηι οργηι μου, ει εισελευ σονται εις την καταπαυσιν μου.
Τεσσαρακοντα, δυσηρεστηθην εν τηι γε νεαι εκεινηι .... μαλιστα δε τα παιδια γενησε
ται τον τεσσαρακοντα ετων χρονον εν τηι ε ρημωι διαγαγειν παρεσκευασεν αυτους,
ε ως αυτοι μεν κατηναλωθησαν, οι δε παιδες ηυ ξηθησαν. Προσωχθισα γαρ, φησι, τηι
γενεαι εκεινηι, τουτεστι δυσηρεστηθεις εβδελυξαμην, το κουφον αυτων και
ευριπιστον της γνωμης ιδων, ο τι ουκ ε γνωσαν τας οδους και τας οι κονομιας μου·
ουδε ταις ομωμοσμεναις α πειλαις προσεχειν εθελησαν, ουδε μεταμε λησαντες λυσαι
την απειλην ηβουληθησαν· ου δη χαριν της επηγγειλμενης τοις πατρα σιν ουκ
απελαυσαν γης· η ν καταπαυσιν ονο μαζει ο λογος, επειδη εν τηι ερημωι μεταβα σεις
εποιουντο συχνας της σκηνης ηγουμε νης εν ηι κατοικειν ο Θεος ενομιζετο· εν δε τηι
γηι της επαγγελιας και αυτοι της οδοιπο ριας επαυσαντο, και η σκηνη τοις αφιερω
θεισιν ενεπαγη χωριοις. Αυτη μεν η ιστορια· ι δωμεν δε τον ψαλμον και
πνευματικωτερον. –̔Οδοι εισι του Κυριου αι πατρικαι αρε ται, αι επαγουσαι εις την
βασιλειαν των ου ρανων. ̔Ο μη οδευων τας οδους του Θεου, ουκ ε γνω αυτας·
αμηχανον γαρ γνοντα μη οδευσαι, επειπερ επακτικον τε και αναγκα στικον ε χει το
καλλος αυτων θεωρουμενον. Ει δε τουτο επι των οδων λεκτεον, τι φησο μεν περι
του ειποντος· ̓Εγω ειμι η οδος; τι δε περι του Θεου, ο ν ουδεις γνους αμαρτα νει ε τι;
ο θεν εν Βασιλειαις επι των αμαρ τανοντων λεγεται· Ουκ ε γνωσαν τον Κυ ριον.
95.1 Ασατε τωι Κυριωι αι σμα καινον. Τοις αποστολοις το Πνευμα παρακελευε ται
το καινον αι σμα, τουτεστι την νεον δια θηκην εξηγεισθαι τοις ανα πασαν την οι
κουμενην ε θνεσιν. 95.9 Σαλευθητω απο προσωπου αυτου πα σα η γη. Σαλευεται
ψυχη απο γνωσεως Θεου εις πολυθεον πλανην εκπιπτουσα. – ̓Εθεμε λιωσε γαρ επι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

την πετραν την εκκλησιαν, και πυλαι αι δου ου κατισχυουσιν αυτης. 95.10,11
Κρινει λαους εν ευθυτητι. Ευ φραινεσθωσαν οι ουρανοι, και αγαλλιασθω η γη·
σαλευθητω η θαλασσα και το πληρω μα αυτης.
Ευφραινεσθωσαν οι ουρανοι,
τουτεστι οι κατοικουντες εν τοις ουρανοις· επι γαρ τηι κατορθωσει της οικουμενης,
αι ουρανιαι δυ ναμεις ε λεγον· ∆οξα εν υψιστοις Θεωι. Θα λασσα εν τουτοις των
εθνων σημαινει την πληθυν, η τις και εσαλευετο, τουτεστι εις το υποδεξασθαι το
κηρυγμα, σεσαλευται. ̔Ο δε Θεοδοτιων και ο Συμμαχος ου τως· ̓Ηχησει η θαλασσα
συμπληρωματι αυτης· α πας γαρ των ανθρωπων ο βιος ο την θαλαττιαν μι μουμενος
ζαλην, των θειων κηρυγματων δε ξεται την ηχην· προλεγει δε και τας γεγεν
νημενας των απιστων επαναστασεις κατα των κηρυκων της αληθειας, ως και εν
ετεροις ψαλμοις απεδειξαμεν. 95.12 Χαρισεται τα πεδια και παντα τα εν αυτοις,
τοτε αγαλλιασονται παντα τα ξυ λα του δρυμου. Χαρισεσθαι δε τα πεδια λεγει τον
ομα λον εν αρετηι βιον· πεδια δε λεγει, ω ν και ̔Ησαιας εν τοις ιδιοις λογοις α λλωι
μιμνηται τροπωι, αναπληρουσθαι μεν κελευων τας φα ραγγας, καταστελλειν δε
του πονηρου τα ο ρη· ο περ ουδ' ε τερον μοι δοκει, η τας ελ λειψεις τε και
υπερπτωσεις των κατ' αρετην επιτηδευματων θεραπευειν βουλομενος, ταυ τα λεγει,
ως μητε δι' ελλειψεως του αγαθου τον της αρετης λογον κοιλαινεσθαι, μητε
ανωμαλειν δια της υπερπτωσεως. ∆ια των πεδιων και μην δια των ξυλων αγιας
ψυχας σημαινει· οι επι τηι του κοσμου σωτηριαι η γαλλιασαντο. Ποια ηγαλλιασθησαν
ξυλα λε γετωσαν οι την αλληγοριαν παραιτουμενοι; 95.13 Προ προσωπου Κυριου,
ο τι ε ρχε ται, ο τι ε ρχεται κριναι την γην· κρινει την οικουμενην εν δικαιοσυνηι, και
λαους εν τηι αληθειαι αυτου. Ου την γην κρινει, αλλα τους κατοικουν τας επι της
γης, ομωνυμως προσαγορευομε νους την γην. – Ηλθε γαρ και εδικαιωσε την κρισιν
ημων, και τους πονηρους τυραν νους εξεβαλε, τους ακαθαρτους δαιμονας. 96.1 ̔Ο
Κυριος εβασιλευσεν, αγαλλιασε ται η γη. Ευφρανθητωσαν νησοι πολλαι. Ζητητεον
δια τι ου πασαι, η κα ν πασαι αληθες το πολλαι. Ταχα δε επει προ μεν της
παρουσιας ολιγαι νησοι ευφραινονται, απο δε της παρουσιας πλειονες, δια τουτο το
εσομενον προφητευει. 96.2 Νεφελη και γνοφος κυκλωι αυτου, δικαιοσυνη και
κριμα κατορθωσις του θρο νου αυτου. ∆ια του γνοφου και της νεφελης το αθεα τον
εδηλωσεν, α μα τε διδασκει ο τι αυτος ει η ο δια νεφελης εν Σιναι οφθεις, και ο τι ει
και αδυνατον εστι το κατιδειν αυτον, αλλ' ου ν δια της ενεργειας την δυναμιν
αυτου ε νεστι νοησαι. ∆ικαιοσυνην γαρ παντας ανθρωπους επαιδευσε, και τους
αδιακριτως α παντας δρωντας, μετα κρισεως ορθης εδιδαξε πολι τευεσθαι. Ταυτα
δε ο θρονος αυτου, η βα σιλεια [η ] κατωρθωται. Αλλο νεφελη, και α λλο γνοφος.
Νεφελη εστιν εκ φωτοβολου αερος φεγγοβολον και λεπτοτατον υ φασμα. Νεφος δε
[λ. γνοφος] αχλυωδης και ομιχλωδης σκοτασμος. Προσ εταξε δε την νεφελην, ο τι
πρωτον η θεοτης και τοτε η ανθρωποτης. Η την λεληθυιαν αυτου εν ανθρωποις
καθοδον σημαινει. Αι τια δε γεγονε, φησι, της αφεσεως το κριναι δικαιως την κρισιν
Η
ημων, η ν ε χομεν δηλαδη προς τας πονηρας και αντικειμενας δυναμεις.
βουλεται ειπειν ο τι αορατως παρεγενετο τοις τοποις των πολεμιων, και εδικασε,
και ε δειξε την βασιλειαν αυτου δικαιοσυνης πε πληρωμενην. Η νεφελη καθ' ο
γινωσκεται, γνοφος δε καθ' ο ου καταλαμβανεται. Και γαρ νεφελη μεν φωτεινη
διδασκει τα περι ̓Ιησου τους αποστολους. Μονον δε Μωσης εισερχεται εις τον
γνοφον ο που η ν Θεος, ο ς ε θετο σκοτος αποκρυφην αυτου. ∆υναμει δε
κατορθουσθαι ευ χεται τον θρονον Θεου, ο λεγων· ̓Ελθετω η βασιλεια σου. 96.4
Εφαναν αι αστραπαι τηι οικουμενηι. ̓Αστραπη εστι διδασκαλια πνευματικη απο των
νοητων νεφελων γενομενη, αι ς πολλακις εντελλεται Κυριος εργαζομενοις μη
βρεξαι επ' αυτους υετον, ι να γινηται λι μος, ουκ α ρτου, ουδε διψα υ δατος, αλλα λι
μος του ακουσαι λογον Κυριου. 96.5 Τα ο ρη ετακησαν ωσει κηρος απο προσωπου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

του Κυριου.
Οπερ πηγνυσιν ο Βοῤρας, τουτο τηκει ο νοτος. ∆ιο καλως λεγει η
νυμφη εν τοις αι σ μασιν των αἰσματων· ̓Εξεγειρου, Βοῤρα, και ε ρχου, νοτε,
διαπνευσον κηπον μοι, και ρευ σατω αρωματα.
96.7 Αισχυνθητωσαν παντες οι
προσκυ νουντες τοις γλυπτοις, οι εγκαυχομενοι εν τοις ειδωλοις αυτων.
Το
γλυπτον, η τοι δια την φυσιν προσκυ νητον, η δια το σχημα. Και ει μεν δια την
φυσιν εστι προσκυνητον, λεγετωσαν δια τι μη παντες οι λιθοι προσκυνητοι. Ει δε
δια την γλυφην το σχημα προσκυνητον, και ουχ η φυσις, αλλα παν σχημα σωματος
προσ δεεται προς το ει ναι. ̔Ο δε Θεος ουδενος χρη ζει προς το υπαρχειν, ουκ α ρα το
σχημα Θεος· ει δε μη Θεος, ου προσκυνητον. Πα λιν του σχηματος γενος η ποιοτης·
του δε Θεου ουκ εστι γενος η ποιοτης· ουκ α ρα το σχημα Θεος. Και ει μεν το
σημαινομενον υπο του γλυπτου λεγοιεν ει ναι προσκυνη τον, ειπατωσαν τι το
σημαινομενον. Ποτερον σωμα εστιν η ασωματον; και ει μεν σωμα, ου
προσκυνητον· ουδεν γαρ των συνεστωτων
εκ των τεσσαρων στοιχειων
προσκυνητον δια το ει ναι φθαρτον. Ει δε ασωματον λεγοιεν, παλιν ερωτησον
ποτερον ε χει γνωσιν η ουκ ε χει. Και ει μεν ε χει γνωσιν, πεποιηται και διπλουν
εστιν. Ει δε διπλουν, ου Θεος. Ιδιον γαρ Θεου η απλοτης. Ει δε ουκ ε χει γνω σιν,
τυφλον εστι, μηδεν επισταμενον. Ει δε αυτογνωσις εστι, λεγετωσαν πως σχημα το
εν τωι λιθωι συμβολον εστι γνωσεως. 96.11 Φως ανατειλε τωι δικαιωι. ̓Επαν σπειρηι
εαυτωι εις δικαιοσυνην τρυ γησας καρπους ζωης και φωτισηι εαυτωι φως γνωσεως,
φως ανατελλει τωι δικαιωι.
97.2
̓Εναντιον των εθνων, απεκαλυψε την
δικαιοσυνην αυτου.
Παντα μεν τα κατα προνοιαν δικαιοσυνη Θεου γινεται,
επικεκαλυμμενη δε και μη νοουμενη, ε ως αυτην αποκαλυψηι και φανε ρωσηι ο Θεος
εν καιρωι τοις αγιοις. ∆ικαιο συνη γαρ Θεου εν αυτωι αποκαλυπτεται εκ πιστεως εις
πιστιν. 97.3 Ει δοσαν παντα τα περατα της γης το σωτηριον του Θεου ημων. ̓Εαν
μη τις γενηται εν τοις περασι της γης, ου δυναται ιδειν το σωτηριον του Θεου· ο γαρ
τοιουτος ουκ εστιν εν σαρκι, αλλ' εν πνευματι. 97.5,6 Ψαλατε τωι Κυριωι εν κιθαραι,
εν κιθαραι και φωνηι ψαλμου, εν σαλπιγξιν ελα ταις και φωνηι σαλπιγγος κερατινης.
̔Υψωθη ο Θεος, κερας Χριστου αυτου, φησιν η μητηρ Σαμουηλ Αννα. ̓Απο τουτου
γουν του κερως εστιν η κερατινη, εν ηι ψαλλομεν. Εισι δε και α λλαι ελαται σαλπιγ
γες, τωι αργυριωι του λογου εληλασμεναι. Και σαλπιζουσι μεν ελαταις οι τον λογον
της αληθειας λαμπρως και διαφορως προ φεροντες, τηι δε κερατινηι οι απομαχεσθαι
τωι λογωι δυναμενοι προς σοφισματα και λο γους απατηλους· αμυντηριον γαρ το
κερας τοις ε χουσιν. Οταν ου ν και εν τοις ελεγχοις ικανως και μεγαλως φωνηι τις
κερατινην σαλπιγγα ηχει, και επιστησον ει ο εξεγητης της θειας παιδευσεως ελατηι
μεν χραται σαλπιγγι, διδακτικως και αποδεικτικως προ φερων τους λογους·
κερατινηι δε, επιστο μιζων τους αντιλεγοντας τηι αληθειαι.
̔Η κερατινη σαλπιγξ
συμβολον νικης εσ τιν. οι γαρ ̔Εβραιοι νικωντες εν τοις πολε μοις τηι κερατινηι
εσαλπισαν· ου τως και ̓Ιωαβ νικησας τον ̓Αβεσσαλων, εσαλπισεν τηι κε ρατινηι.
Οστις ου ν κατα τον αποστολον δυνα ται ειπειν· Τον δρομον τετελεκα, την πιστιν
τετηρηκα, ου τος νικησας τον ζητουντα λα βειν την βασιλειαν του Χριστου ημων του
∆αυιδ, εσαλπισεν τηι κερατινηι. – Αμα δε και ιστεον ο τι πολλαχου το κερας νους λε
γεται του ανθρωπου, ως το· ̔Υψωθησεται ως μονοκερωτος το κερας μου, τουτεστιν
ο νους. ̔Υψουται γαρ τωι Θεωι τωι ο ντι εν τοις υψιστοις ακολουθων. ̓Ιδειν διηνεκως
εν ταις εκκλησιαις πληρουμενον. Τηι γαρ πνευμα τικηι κιθαραι του ∆αυιδ την θειαν
ανακρουο μεθα μελωιδιαν. Ποιωμεν δε ημας λογικην κιθαραν τα ημετερα σωματα,
και χρωμε θα αντι μεν χορδων τοις οδουσιν, αντι δε χαλκου τοις χειλεσι. Πληκτρον
γαρ παν τος οξυτερον κινουμενη η γλωττα την ε ναρμονιον αποτελει των
κρουματων ηχην· κινει δε την γλωσσαν ο νους, οι ον τις μου σικος επιστημων, την
ταυτης ποιουμενος μεταβασιν η κιθαραν. –Το μεν ου ν πεπυ ρωμενον και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

εκτεταμενον και βεβασανισμε νον του ευαγγελικου κηρυγματος δια των ελατων,
ει τουν κεχαλκευομενων σαλπιγγων σημαινει· δια δε της κερατινης το βασιλι κον,
καθο τωι κερατι εχριοντο οι βασιλεις, αλλα και εν κερατινηι της βασιλειας την εκ
φωνησιν εποιουντο. 97.7 Σαλευθητω η θαλασσα και το πλη ρωμα αυτης, η
οικουμενη και οι κατοικουν τες αυτην. Σαλευεται ου ν το κινουμενον· κινειται δε
το μεταβαλλομενον. Θαλασσαν ου ν τον πα ροντα βιον καλει, δια το αλμυρον των εν
αυ τωι φροντιδων. Κεκινηται ου ν εκ της προτε ρας στασεως, τουτεστι της
ειδωλολατρειας.
Η ταχα των υ μνων επιτελουμενων τωι Θεωι, πασα η κτισις
σκιρτατω, και αυτα τα στοι χεια σκιρτασθαι και αγαλλιασθαι υφ' ηδονης
προτρεπεται. Ει ποι α ν τις σημαινεσθαι δια τουτων και την συντελειαν του παντος
βιου. 97.8 Ποταμοι κροτησουσι χειρι επιτοαυτο. Βουλεται γαρ κατα μερος την
κτισιν α πασαν ειπειν, ως δια πλειονων προσωπων πληθυνθηναι τον υ μνον. 97.9
Οτι η κει κριναι την γην, κρινει την οικουμενην εν δικαιοσυνηι και λαους εν ευ
θυτητι. Οτι ε ρχεται δε, αντι του ο τι επανερχεται νικησας και δικασας τηι γηι των
Βαβυλωνιων· και ου θαυμαστον ει Βαβυλωνα ε κρινεν· αυ τος γαρ εστιν ο τηι
οικουμενηι δικαζων, και πασι δικαιαν απονεμων την κρισιν. 98.2 Κυριος εν Σιων
μεγας, και υψηλος εστιν επι παντας τους λαους. Και των ̓Ιουδαιων επανελθοντων,
και τον θειον δειμαμενων ναον, του Θεου δυναμις α πασιν απεδειχθη· διαφεροντως
δε ο τον σταυ ρον υπομεινας, της οικουμενης απασης απε δειχθη δεσποτης, των
αποστολων το σωτηριον κηρυγμα προσενεγκαντων τοις ε θνεσι. Σιων δε εστι η
εκκλησια εν ηι δοξαζεται και υψου ται Χριστος. – Η επει Σιων εστιν ο ση μαινει
σκοπευτηριον, ου τως δε ονομαζει και η γραφη το θεοσεβες πολιτευμα των τα ου
ρανια σκοπουντων, τουτο δηλοι ου ν τον τρο πον. Παρα τουτοις ου ν μεγας εστι
Κυριος. Ει δε και Σιων εστιν επουρανιος ̔Ιερουσαλημ κατα τον αποστολον, ει ποις
α ν εν τηι επουρανιωι Σιων μεγαν ει ναι τον Κυριον. 98.6 Μωυσης και ̓Ααρων εν
τοις ιερευσιν αυτου, και Σαμουηλ εν τοις επικαλουμενοις το ο νομα αυτου·
επεκαλουντο τον Κυριον, και αυτος επηκουσεν.
Ου τος επικαλειται την
δικαιοσυνην ο δι καιοπραγων, και αληθειαν ο μη ψευδομενος, και την αγαπην ο μη
μισων. 98.9 Και προσκυνειτε εις ο ρος α γιον αυ του. Μηδεις οιεσθω κατω τινα
ο ντα του αγιου ο ρους, ο περ εστι Χριστος, ο λος και σοφια κυριως και αληθως
προσκυνειν τωι Θεωι· αλλα και σημειωσαι ο τι πρωτον μεν εν τοις ανωτερω μετα του
υψιστου Κυριου του Θεου ημων λεγεται· και προσκυνειται το υποπο διον των
ποδων αυτου· νυν δε δεον μετα το αυτο ειρημενον δευτερον επιφερεται εις ο ρος
α γιον αυτου. 99.2 ∆ουλευσατε τωι Κυριωι εν ευφροσυνηι. ̔Ο μεν εκ λυπης η εξ
αναγκης δουλευων τωι Κυριωι, δια του εις φοβον δουλευειν, πνευ ματος ουκ εν
ευφροσυνηι δουλευει τωι Κυριωι, ο γαρ αγαπων εν ενεργειαι ευφραινεται. 99.3 Λαος
αυτου και προβατα της νομης αυτου, εισελθατε εις τας πυλας αυτου εν
εξομολογησει, τας αυλας αυτου εν υ μνοις. Λαος, οι κρειττους· προβατα, οι υποβε
βηκοτες· των μεν γαρ εστι δεσποτης, των δε ποιμην. Σημειωσαι δε ο τι την μεν εξ
ομολογησιν ταις πυλαις απενειμεν, ει τα κα θαρθεντας εις τας αυλας εισιεναι, και
των υ μνων κατατολμαν· πυλας και αυλας τας εκκλησιας καλει· αυ ται γαρ ημιν
την προς αυτον παρεχουσιν ει σοδον, εν αι ς τους ει σιοντας προσηκει αισιως τας
ευχαριστιας α ναφερειν, απογυμνουντας δια τας ομολογιας τα τραυματα τωι ιατρωι
των ψυχων· ε πειτα θαῤρουντας αινειν ο τι χρηστον εστι· τα δε περι χρηστοτητος
και ελεους εις παντα και ρον απαγγελλεισθω και εν πασηι γενεαι· α ληθειας γαρ
γεμουσιν οι λογοι αυτου. Πυλαι Θεου αι εις τας αρετας εισαγωγαι. ∆ει ου ν τους
αρχομενους εισερχεσθαι, εξομολογεισ θαι. Εισελθοντας δε, ει τα προσκοψοντας υ
μνειν τον Θεον. Πυλας του Κυριου την επι γης εκκλησιαν φησιν, εν ηι
εξομολογεισθαι δει προτερον εξαγγελλοντας τα αμαρτημα τα, τας τε εις ημας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

γενομενας αφηγεισθαι ευεργεσιας. Πυλαι σοφιας αι αρεται, δια γαρ αυτων
εισερχομεθα εις την βασιλειαν των ουρανων. 100.2 Ψαλω και αινεσω εν οδωι
αμωμωι. Ποτε η ξεις προς με. ̓Εαν μη εν αμωμωι [οδωι] γενηται τις, εν βουληι
ασπιλωι ου συνησει. ο σος γαρ εν αμω μωι μη μενει οδωι, τις εστιν; ου συνησει τοδε·
Ποτε η ξεις προς με; ∆ιηγησηι ου τως· θνητη φυσις ου φθανει προς Θεον, ουδε γαρ
δυνα ται. ∆ιο ο Θεος ε ρχεται προς τον α ξιον. Εστι δ' ο τε μονην περι τωι τοιουτωι
ποιειται μετα του συναιδιου Υιου. – ̔Ο ειρηκως τωι Θεωι· Ποτε η ξεις προς με, τινα
και ποσα ευτρεπι σεν προς υποδοχην αυτου, καταλεγει. Πλην τουτο ιστεον, ο τι
χωρις Θεου τον περι προ νοιας και κρισεως λογον νοησαι αδυνατον εστιν· διοπερ
και ου τος βουλομενος εφα ψασθαι του λογου τουτου, Θεον καλει προς βοηθειας
εαυτου, ως ε νι μαλιστα μακαρισαι. 100.5
̔Υπερηφανωι οφθαλμωι και απληστωι
καρδιαι, τουτωι ου συνησθιον. ̔Υπερηφανια εστιν μιμησις μεγαλοψυ χιας.
101.2
Εισακουσον, Κυριε, της προσευχης μου, και η κραυγη μου προς σε ελθατω. Ει ρηται
δε ως κραυγη εστιν ουχ η εν προσφοραι, αλλ' η της νοησεως επιτασις. Το την
κραυγην ημων εισελθειν προς τον Θεον, καλον ημιν εστιν· η μεν προσευχη την ικε
τηριαν ημων δηλοι προς Θεον· η δε δεησις την αι τησιν, την περι ω ν βουλεται αυτωι
τωι δεομενωι παρασχεθηναι· ταυτα δε εστι τα κυριως αγαθα, τωι Θεωι πρεπον διδοναι,
και τοις αιτουσι συμφερει λαβειν. 101.3 Μη απεστρεψηις το προσωπον σου απ'
εμου, εν ηι α ν ημεραι θλιβομαι, κλινον το ου ς σου προς με, εν ηι α ν ημεραι επικα
λεσομαι σε, ταχυ εισακουσον μου. ̓Αποστρεφει ου ν το προσωπον ο Θεος απο των
αιτουντων, ο ταν αιτωσιν λαβειν α μη προσηκει Θεωι δουναι. ̔Ο δε α γιος ου το μη
λυπεισθαι ζητει, αδυνατον γαρ τουτο· αλλ' ω στε υπομενειν και χαιρειν. Παῤρησιας
δε εξ αγαθων πραξεων, το ειπειν· Μη απο στρεψηις· εφ' ου αποστρεφει το προσωπον
ο Κυριος, ουκ ερει το· ̓Εσημειωθη εφ' ημας το φως του προσωπου σου. –Κλινον, λε
γει, δια το μη εφικνεισθαι την ανθρωπινην κραυγην του της θεοτητος υ ψους.
101.4-6 Οτι εξελιπον ωσει καπνος αι η μεραι μου, και τα οστα μου ωσει φρυγιον
συνεφρυγισαν· επληγην ωσει χορτος, και εξηρανθη η καρδια μου, ο τι επελαθομην
του φαγειν τον α ρτον μου, απο φωνης του στε ναγμου μου εκολληθη το οστουν
μου τηι σαρ κι μου.
Του λογιζομενου ως καπνον ει ναι τα αν θρωπινα, ως καπνος
εξελιπον αι ημεραι, διο ουκ εν καυχηματι ταυτα λεγεται υπο του προφητου· αλλα
τα οστα συνεφρυγησαν παν τως ου καθικετο λογος. ̓Αλλαχου δε φησι· Παντα τα
οστα μου ερουσιν. –Και εξηραν θη η καρδια μου κτλ. Ξηραινεται νους υ δα τος
πνευματικου απορων, του ρεοντος εκ της πηγης της ζωης. – ̔Ο πασηι δυναμει εν τωι
λογωι του Θεου τυγχανων επιλανθανεται φαγειν τον του σωματος α ρτον, το δε εξης
ερει, ως ουκ ελιπανθη, ουδ' επαχυνθη, αλλα στεναζει, ω ν εν τωι σκηνει. 101.7
̔Ωμοιωθην πελεκανι ερημικωι, εγε νηθην ωσει νυκτικοραξ εν οικοπεδωι, ηγρυ πνησα,
Παντα λεγει τα ο ρνεα τα
και εγενηθην ωσει στρουθιον μονα ζον επι δοματι.
χαιροντα ερη μιας· ω ν κατα την ομοιοτητα καγω μονου μενος, και τας νυκτας βοων,
μισητος τοις ακουουσιν εγενομην, η εκκλινων τας των πονηρων συνουσιας,
εμονωθην και εξηνθρω πιζον. Το οικοπεδον δε ο Συμμαχος ερει πιον ει πεν. Η τωι
ομοιωθηναι πελεκανι πα ριστησι την ερημιαν του ε θνους, παρ' ου ταυ τα λεγει. –
Πολλαις κεχρηται παραβολαις, αξιως βουλομενος παραστησαι τας συμφο ρας· δι'
ε καστον δε των ειρημενων ορνιθων την δειλιαν δηλοι και του κηδεμονος την
ερημιαν. Το τε γαρ στρουθιον υπ' αγωνιας εξελαυνει τον υ πνον, και ο νυκτικοραξ
τας οικουμενας φευγων των οικειων, ταις ερη μοις προστρεχει καταλελεμμενος·
ου τω και το α λλο ο ρνεον ταις ερημοις ενδιαιταται· δια τουτων δε παριστησι την
ερημιαν και την μονωσιν αυτου ο προφητης, ο ς φευγων τας πολυανδρους των
πολεων, την ηρεμιαν ησπαζετο, διδασκων και ημας, ο τι δει τας ευχας ποιεισθαι
μετα σχολαζουσης και γα ληνης διανοιας· συμφερει γαρ τηι ψυχηι την των βιωτικων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

πραγματων ερημιαν με τερχεσθαι. Ει δε εν ο ρεσι και σπηλαιοις τον βιον των
ασεβων εξεκλινον οι του Θεου α ν θρωποι, δικαιως ε λεγον το· ̓Εγεννηθην ωσει
νυκτικοραξ· δι' ου δηλουται το ολονυκτως ευ χεσθαι και ταπεινον της καρδιας· ουκ
εσ θηματων γαρ χρηιζει ο μοναζων, ως ουδε το στρουθιον ουκ επιβουλην δεδοικε,
κατοικει γαρ εν δωματι, και των επιβουλευοντων εσ τιν υψηλοτερος. –Ει η δ' α ν
και ο προφη τικος χορος την ερημιαν κλαιομενος και α ποπτωσιν· και ου μονον,
φησιν, υπο των εχθρων ωνειδιζομην και εμισουμην, αλλα και οι προτερον
θαυμαζοντες τα εμα, ο ρκον εποιουντο, [δια] τας εμας συμφορας φασκον τες· Μη
ταδε παθοιμι ως ου τος! –Τον πε λεκανα τουτον φασιν τωι οικειωι αι ματι εγει ρειν τα
τεθνηκοτα των τεκνων. 101.12 Αι ημεραι μου ωσει σκια εκλιθη σαν, καγω ωσει
χορτος εξηρανθην. Σκια γαρ εστιν ο βιος ημων επι της γης. ̓Ανωτερω μεν περι
μονης ει πε της καρ διας· ̓Επλαγην ωσει χορτος, και εξηρανθη η καρδια μου· νυν δε
περι ο λου το· Και εγω ως χορτος εξηρανθην. 101.13 Συ δε, Κυριε, εις τον αιωνα
μενεις, και το μνημοσυνον σου εις γενεαν και γε νεαν. Και τουτο δε σε μαλιστα
επικαμψαι οφει λει, ∆εσποτα, ο τι το ημετερον ολιγοχρονιον και επικαιρον και
συμφοραις συνεζευγμενον, το δε σον αιδιον και απαρατρεπτον και αθα νατον, ω στε
δυνατον ει ναι χαρισασθαι μοι των παροντων μεταβολην. ∆ιο επαγει· 101.14 Συ
αναστας οικτειρησεις την Σιων, ο τι καιρος του οικτειρησαι αυτην, ο τι η κει καιρος.
Οικτειρησεις, αντι του· φιλανθρωπωθητι προς την Σιων, και ο τι ο καιρος το ε λεος
απαιτει· ο γαρ της ταλαιπωριας, ημων χρονος. Λεγει δε τα εβδομηκοντα ε τη συν
τετελεσθαι, και επιποθουμεν την εκει οι κη σιν και τα εν αυτηι εδαφη λιαν, και των
εκ της πορθησεως σχισματων η μνημη οι κτον ημιν εντιθεται. Τουτου γαρ
γενομενου, φο βος τους περιοικουντας ληψεται, και ως πολλα δυνηθεντες
δοξασουσιν. –Νυν την
Σιων την φυσιν λεγει την λογικην, την πε φυκυιαν
σκοπευειν τα επουρανια. 101.15 Οτι ηυδοκησαν οι δουλοι σου τους λιθους αυτης,
και τον χουν αυτης οικτειρη σουσι. Χουν οικτειρησουσι, τουτεστι τους χοι κους.
101.16,17 Και φοβηθησονται τα ε θνη το ο νομα σου, Κυριε, και παντες οι βασιλεις
την δοξαν σου, ο τι οικοδομησει Κυριος την Σιων, και οφθησεται εν τηι δοξηι αυτου.
Τα μεν ε θνη φοβηθησονται το ο νομα Κυ ριου, οι δε κρειττονες αυτων, οι βασιλεις
την δοξαν αυτου, ο τι ωἰκοδομησε την Σιων· ο δε φοβος ου τος, φησι, γενησεται,
επαν α ρεσηι σοι την Σιων οικοδομησειν, και την σην παλιν δοξαν εν τωι ναωι δειξαι,
η επει ασθε νειας του Θεου κατεγινωσκον, ως μη ισ χυοντος της δουλειας εκσπασαι
̓Ιουδαν. ∆ο ξαν αυτου καλει την της πολεως νεουργιαν, αντι του παλιν την Σιων
οικοδομηθηναι εν τηι προτεραι δοξηι· ο ψονται τον των ο λων Θεον. Και ταχα κατα
την πρωτην επιδη μιαν οικοδομησει Κυριος την Σιων, κατα δε την δευτεραν
οφθησεται εν τηι δοξηι αυτου. Η και ου τως· γενομενος σαρξ ο λως, και σκηνωσας
εν ημιν, ωἰκοδομησε την εκκλη σιαν, πνευματικως Σιων ονομαζομενην. ̓Οφ θησεται
δε εν τηι δοξηι αυτου, ο ταν σκηνω σαντος εν ημιν αυτου, θεασωμεθα την δο ξαν
αυτου πληρους χαριτος και αληθειας. Ορα δε ο πως αι τιον εστι της των βασιλεων
υποταγης και της των εθνων επιγνωσεως η της Σιων οικοδομη, ου του ιερου λιθοις,
αλ λα θαυμασι και χαρισμασι πνευματικοις και μυστηριοις ενδοξοις· οικοδομη
ω φθη εν τηι δοξηι αυτου, ηνικα μεσος των αποστολων ε στη, επι την ε ρευναν
προτρεπομενου του Θωμα απιστησαντος· δοξαν δε τα παθη δια φορως λεγει. – Η
και ου τως, η οικοδο μουμενη απο Κυριου εκκλησια η Σιων εστι, σκοπευτηριον
ερμηνευομενη, εν ηι οφθησε ται εν τηι δοξηι αυτου, ει τις οικοδομει επι τον θεμελιον
τουτον χρυσιον, αργυριον, λι θους τιμιους. 101.19,20 Και λαος ο κτιζομενος αινεσει
τον Κυριον, ο τι εξεκυψεν εξ υ ψους αγιου αυτου. Κυριος εξ ουρανου επι την γην επε
βλεψε. Λαος ο κτιζομενος, ει τις εν Χριστωι και νη κτισις. –Το κτιζομενον, η τοι
παλιν ε στιν ο κοσμος, εκατερων δε αυτων ο λαος, και ταχα νυν ο απο των εθνων. –
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

Ει μη ου ν εξεκυψεν εξ υ ψους αγιου αυτου ο Κυριος, ουκ α ν ηι νησεν αυτον λαος, ο
ε τι κτιζομενος, και ε ως της συντελειας κτιζομενος, ως πα λαι εξ ουρανου επι την
γην ω φθη, και τοις ανθρωποις συνανεστραφη. 101.21 Του ακουσαι του στεναγμου
των πεπεδημενων, του λυσαι τους υιους των τε θανατωμενων. Πεδαι δε ει εν το
σωμα της ταπεινωσεως· υιοι δε των τεθανατωμενων λυονται υπο του λογου. Τινων
δε υιοι η των αντικειμενων δυ ναμεων; οι γαρ πατερες, ω ν ως ζωντων ο Θεος
εστιν, ου πεπεδημενων εισι πατερες· ελευσεται δε ο λεγων· Τεθανατωμενων τηι
101.25 Μη
αμαρτιαι των πατερων υιοι δεδεμενοι υπο του Λογου λυονται.
αναγαγηις με εν ημισει ημε ρων μου, εν γενεαι γενεων τα ε τη σου. ∆υο γενεαι, δυο
λαοι, εν οι ς τα του Θεου εστιν ε τη. – ̓Αντι του· ∆ιδαξον με την φυ σιν των ενταυθα
ημερων, ω ς εστιν εντελης και βραχεια και ολιγη· και εν πληρωματι ημερων
ποιησας με γενεσθαι, αναγαγε με εντευθεν· ο εντελης δε εξελθων εν βιωι και
γνωσει, εν ημισει αναγεται ημερων, οιονει εξ ημισειας πεφωτισμενος παρα Πατρος
και Υιου και αγιου Πνευματος. 102.1 Ευλογει, η ψυχη μου, τον Κυριον, και παντα
τα εντος μου, το ο νομα το α γιον αυτου. Πασα δυναμις του ε σω, και κατ' εικονα
του Θεου ανθρωπου, οι ον η νοητικη, και διανοητικη και η επιβλεπτικη, και η ορμη
τικη, και η φανταστικη, και αι λοιπαι. Εσ τι το τας θειας χαριτας δια το υμνειν αμει
βεσθαι. ̔Εαυτωι ου ν εγκελευεται ευλογειν τον Θεον, και υμνειν, καλον φαρμακον
εαυ του, την εις Θεον ευλογιαν τιθεμενος. ∆ια των εντος, το εξ ο λης ισχυος δηλοι.
Η το παντα τα εντος, αντι του πασα μου ενθυμη σις και παν νοημα· εντος γαρ του
ανθρωπου
εστιν η νοητικη δυναμις, και διανοητικη και μνημονευτικη, και αι
λοιπαι. ̓Ενδιατριβει δε τηι παρα τον υ μνον προτροπηι, ειδως του το ο τι ταυτα αντι
των μεγαλων ευεργεσιων εποφειλονται. 102.5 ̓Ανακαινισθησεται ως αετου η νεο
της σου.
Τον παλαιον α νθρωπον, διο της αμαρτιας ενδυσαμενη η ψυχη, την
νεοτητα αυτης α πωλειας και ωσανει ρυτιδος ανειληφεν· ο τε ου ν ποιει αυτην
μηκετι ε χειν σπιλον η ρυτι δα, ανακαινιζει αυτης την νεοτητα, ως αε του. 102.7
̓Εγνωρισε τας οδους αυτου τωι Μωυ σηι, τοις υιοις ̓Ισραηλ τα θεληματα αυτου. Οι μη
γνωρισαντες τα θεληματα αυτου, ουκ εισιν υιοι ̓Ισραηλ. 102.8 Οικτιρμων και
ελεημων ο Κυριος, μακροθυμος και πολυελεος. Τουτων δε, φησιν, αι τιον των
αγαθων η της θειας αγαθοτητος α βυσσος και της φι λανθρωπιας το πελαγος. 102.9
Ουκ εις τελος οργισθησεται, ουδε εις τον αιωνα μηνιει. ̓Εντευθεν γινωσκομεν ο τι
α λλο οργη, και α λλο μηνις. 102.10 Ου κατα τας αμαρτιας ημων εποιη σεν ημιν,
ουδε κατα τας ανομιας ημων αν ταπεδωκεν ημιν, ̓Ελαττους δε και τας τιμωριας, ου
προς αξιαν κολαζων. 102.12 Καθοσον απεχουσιν ανατολη απο δυσμων, εμακρυνεν
αφ' ημων τας ανομιας ημων. Θεου ημιν τουτο χαριζομενου ο τε ποῤρω της ημων
ημαρτιων εγενομεθα και ε ξεως και διαθεσεως, και ο σον κρειττονες γινομε θα,
κατα διαμετρον ισταμεθα της αμαρ τιας· εκεινης μεν γαρ επι δυσμων ο τοπος, των
δε εναρετων κατα ανατολην· και γαρ ο Χριστος, η ζωσα αρετη, εστιν κατα τον ̔Ιερεμιαν η ανατολη. 102.13 Και καθως οικτειρει πατηρ υιους, ωἰκτειρησε Κυριος τους
φοβουμενους αυτον. Πατρος γαρ αγαθοτητα δεικνυσιν, ο δη μιουργος ω ν τε και
ποιητης· μακρον δε τους φοβουμενους αυτον οικτειρων, εις υιων ε θετο ταξιν. Ουδε
γαρ μισειται ου ς κατεσκευασεν, αλλ' επισταμενος τας καρδιας των ανθρω πων, α ς
κατα μονας ε πλασεν, οι δεν τι εκασ τωι συμφερει, και ω ν ε χομεν δυναμιν τε και
αφορμην, ταυτα διδωσιν, επι τωι κατ' ενερ γειαν ε χοντι αυτος, υιος αυτου γενεσθαι.
Λεγοι δ' α ν και ως πειραν ε λαβεν πλασμα τος, γενομενος σαρξ, και φυσικην ε χει
δια θεσιν, υιους ημας λογισαμενος. –Καθως οικτειρει πατηρ υιους· ου ς γαρ ει δε
ποιημα και ε ργα των χειρων αυτου, κατωικτειρησεν. 102.16,17
Οτι πνευμα
διηλθεν εν αυτωι, 102.16,17 και ουχ υπαρξει, και ουκ επιγνωσεται εις τον τοπον
αυτου. Το δε ε λεος του Κυριου απο του αιωνος ε ως του αιωνος επι τους φο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

βουμενους αυτον. Μετα τον θανατον η ψυχη ουχ υπαρχει εν τωι βιωι τουτωι. Ει μεν
ου ν φυσις ημων εστιν επικηρος, η δε θεια φιλανθρωπια τον μακραιωνα χαριζεται
βιον, και μεχρις εκγο νων διατηρει την τοις προγονοις οφειλομε νην της
δικαιοσυνης αντιδοσιν. 103.1 Ευλογει, η ψυχη μου, τον Κυριον. Κυριε, Κυριε, ο
Θεος μου, ως εμεγαλυνθης σφοδρα. ̓Εξομολογησιν και ευπρεπειαν ενε δυσω. ̓Εν
μεν τοις προ τουτου ψαλμοις δια πλειονων προτρεπεται την εαυτου ψυχην
ευλογειν τον Κυριον ο προφητης, και διεξερ χεται τινα περι αυτου εν αυτηι· η ουδεν
λε γων προς αυτον, εν τοις μεγαλοις Θεος μεγα λυνεται, οποιος η ν ο προβαινων
̓Ισαακ, και γενομενος μειζων, ε ως γενηται μεγας σφοδρα, σφοδρα· και Μωσης ο
μεγας παρα παντας ανθρωπους τους επι της γης. Ουκ οι μαι δε αυτον εν τοις μικροις
και επιδεχομενοις, δια την μικροτητα, το σκανδαλιζεσθαι, περι ω ν εισδεομενοι,
εντολης α νευ, κατευφρονησω μεν α ν αυτοις· μανθανωμεν ου ν μη κατα φρονειν
των μικρων τουτων ... ̓Εξομολογησιν και ευπρεπειαν ενεδυσω. –̓Αντι του παντα τα
ε ργα σου ευχαρισ τιας πεπληρωται και μεγεθους, και μεγα λοπρεπειαν τοις πασι
εδεικνυσας, ως εξ ιμα τιων καθαρων πολλακις οι α νθρωποι τοις ορωσι. Τουτο γαρ
αινιττεται το ενεδυσω. – Γνησιως εξομολογουμενοι, καθ' εκατερον ση μαινομενον
παρα του εξομολογεισθαι, υφαι νομεν Κυριωι τωι Θεωι ημων εξομολογησιν η ν
ενδυεται. Μετα δε την εξομολογησιν, παντα ευπρεπως τα δεοντα πραξαντες, και
ευ ξαν τες, και ευπρεπειας ε τερον χιτωνα υφαινο μεν Κυριωι τωι Θεωι. – Η ου τως· ο
Συμ μαχος· Υμνον και δοξαν ημφιεσω. Ουκ ε σ τιν γαρ σε αγνοουσιν, [αλλα] τοις
των σων απολαυσασι αγαθων· ουδε τοις ειδωλοις το σον σεβας προσφερουσιν, αλλα
σε υμνουσι και σοι το της δοξολογιας εκτεινουσι χρεος. – Η ου τως· αφορωντες εις
την σην προ νοιαν, [σε] ω δεσποτα, μεγαλυνομεν, της σης προνοιας το μεγεθος
εκπληττομενοι· ου τως την ημετεραν εξομολογησιν και ευ πρεπειαν, τουτεστι μετα
αι νου δοξολογιαν, ω σπερ τι περιβολαιον αμφιεννυσαι, η το εν μεγαλοις και
υπεραιρουσιν ε χων το πρεπον.
̓Εξομολογησις δε το πασαν συμφωνιαν των
εναρμονιων ε χει παραυτα· αλλα και ενδυ
σασθαι μεγαλοπρεπειαν και την
εξομολογη σιν φησιν. 103.2
̓Αναβαλλομενος φως ως ιματιον, εκ τεινων τον
ουρανον ωσει δεῤριν. Γινομενοι δε φως, ω στε λαμψαι τα ε ργα ημων ε μπροσθεν
των ανθρωπων, α λλο ιμα τιον τωι Κυριωι κατασκευαζομεν εις δοξαν αυτου, ο ντος
ημων Πατρος του εν τοις ου ρανοις. – ̓Εκτεινων τον ουρανον ως δεῤριν. Την της
δημιουργιας ευκολιαν δια τουτων εδηλωσεν; ως γαρ ανθρωπωι ραιδιον δεῤριν
εκτειναι προς το ποιησαι σκηνην, ου τως ο των ο λων Θεος τα μεγαλα των ουρανων
διε πετασε κυτη, λογωι μονωι χρησαμενος. 103.5 ̓Εθεμελιωσε την γην επι την ασφα
λειαν αυτης. ̔Ο δε ̓Ακυλας και ο Συμμαχος· ̓Επι της ε δρας αυτης. 103.6 Αβυσσος
ως ιματιον το περιβολαιον αυτου. Ειπων τα περι της γης, μετεβη επι το υ δωρ,
εβραικωι η θει αῤρενικως ειπων το α βυσσος, διο επηγαγε το αυτου. Και γαρ ̓Α κυλας
και Θεοδοτιων· Αβυσσον ωσει ε νδυ μα περιεβαλες αυτην, η τοι τηι υγραι ουσιαι την
γην περιεσχες· πανταχοθεν γαρ υ δασι περιεχεται. Την γαρ υγραν ουσιαν α βυσσον
εκαλεσε, η τις πασηι τηι γηι ως ιματιον περι κεχυται. Οι ον και την α βυσσον, φησιν,
ου τως συνεχεις και περιβαλλεις, ως ει τις πε ριβολαιωι και ιματιωι περιβαλοι τι
πραγμα και συνεχοι αυτο εν τωι μεσωι· δια ταυτην ου ν την αιτιαν ως συνεχομενη
μεν υψουται, απλωθηναι δε περα των οικειων ο ρων ου δυ ναται. αλλ' ο ταν
υψωθηι, ω σπερ επιτιμησιν δεχομενη, δειλιαι και συστελλεται· μηποτε δε οι δεν
αυτην ακινητον και εν τωι κεντρωι. Τουτο και οι εξης στιχοι δηλουσιν. 103.7,8 ̓Επι
των ορεων στησονται υ δα τα, απο επιτιμησεως σου φευξονται, απο φωνης βροντης
σου δειλιασωσιν. ̓Αναβαινου σιν ο ρη και καταβαινουσιν πεδια εις τον το πον, ο ν
εθεμελιωσας αυτωι. Υδατα, αντι του· υψουμενα μεν, ο ρη μι μουνται, και ως ο ρος
ε στηκεν. Και τι το με τα ταυτα; επιτιμαις αυτοις, βροντας επαγων, και τροπον τινα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

δειλιωντα εις την οικειαν ταξιν αποκαθισταται. ̔Υψουται μεν γαρ τα κυματα ως
ο ρη. Λειπει γαρ το ως, ι ν' ηι · ̓Α ναβαινουσιν ως ο ρη τα υ δατα υπο των ανε μων
εξοιδαινομενα. Ου μην και διαμενουσιν ου τως, αλλα καταστορουμενα παλιν
πεδιοις, ομαλεσιν αφομοιουνται, και ταυτα, φησι, γινεται εν τωι τοπωι εν ωι την
θαλασσαν πε ριγεγραφθαι προσεταξας. –Στησονται υ δα
τα, επι των εν αγνοιαι
ο ντων στησεται η γνωσις. 103.10,11 ̔Ο αποστελλων πηγας εν φα ραγξιν, ανα
μεσον των ορεων διελευσονται υ δατα. Ποτιουσι παντα τα θηρια του αγρου,
προσδεξονται ο ναγροι εις διψαν αυτων. Και τουτο της σης προνοιας εστιν ε ργον,
το μη μονον δια της περι χειμαῤρους ω ρας εν ταις φαραγξι και τοις θαλπουσι
τοποις υ δατα διδοσθαι, αλλα γαρ και ανα μεσον των ορεων, ο πως α ν των αγριων
ζωων τα η μερα διαδιδρασκονται, εν ω ραι δ' αναπαυσονται.
Κατα μερος
δοξολογων, επερχεται τηι προ νοιαι, και την μετα σοφιας τεθαυμακεν α γαθοτητα, και
της των αλογων ζωων πε φροντικοτος διαμονης του Θεου. Ποιησας γαρ αυτα και
τρεφει τε και ποτιζει. ∆ιο τα ο ρη τεμων παροδους τοις υ δασιν ετεκτηνατο προς
ωφελειαν ανθρωπων τε και κτηνων και ο ρνεων. ̔Ο δε Συμμαχος εξεδωκεν· ̓Ανακτησεται ο ναγρος διψαν αυτου. –Περι δε της μεχρι τουτων προνοιας, ε λεγεν ο
σωτηρ· ̓Εμβλεψατε εις τα πετεινα του ουρανου ο τι ου σπειρουσιν, ουδε θεριζουσιν,
ουδε συνα γουσιν εις αποθηκας, και ο πατηρ υμων ο ουρανιος τρεφει αυτα. Ου τω
και των αλο γων ζωων και ερπετων και θηριων προνοει, ως και τουτοις το προς
ζωην χρησιμον επι χωρηγειν. Ποτιζει γαρ ο ρη και πεδια, ουκ απο των εν ταις
φαραγξι πηγων, η των φε ρομενων κατα γης ποταμων, αλλ' α νωθεν τους
αυταρκεις επιχορηγων υετους. –Λο γικας τινας δια των λογικων τουτων αινιτ τεται
φυσεις. – ̔Ο διδους γνωσιν τοις κε νωθεισιν υπο της αγνοιας, δικην φαραγγων
κοιλανθεισιν υπο της κακιας. 103.12
̓Επ' αυτα τα πετεινα του ουρανου
κατασκηνωσει.
Κατασκηνοι επ' αυτους τα πετεινα του ουρανου, επειδη ε σχον
πιστιν, ως κοκκον σιναπεως. 103.13 ̓Απο καρπου των ε ργων σου χορ τασθησεται η
γη. Καρπος των ε ργων εστιν η θεωρια των γεγονοτων. 103.14 ̓Εξανατελλων
χορτον τοις κτηνε σι, και χλοην τηι δουλειαι των ανθρωπων, του εξαγαγειν α ρτον εκ
της γης. Ωσπερ των υδατων δεδωκεν την χορη γιαν, ου τω και απο γης τρεφεσθαι
παρεσ κευασεν· δια τουτο εφροντισας των κτηνων, ι να δι' αυτων γεωργουντες τα
προς ζωην ευ ρωμεν. Ταχα η λεξις χορτος και ου τος μεν α ρτος γης. Εστι δε τις
α ρτος ουρανου περι ου ει ρηται· Αρτον ουρανου δεδωκεν αυτοις. –Χορτος· ο γαρ
ασθενης λαχανα εσθιει. 103.16,17 Χορτασθησεται τα ξυλα του πεδιου, αι κεδροι
του Λιβανου α ς εφυτευσεν. ̓Εκει στρουθια εννοσσευσουσι, του ερωδιου η οικια
ηγειται αυτων. ∆εικνυσιν και τα εν δρυμωι αυ ξοντα ξυλα, οι ον κεδροι, και τα
ε τερα τοις αυτου νευμα σιν αυξηθησονται. Γεγονε δε ταυτα και δι' ε τερα μεν
πλειστα, ω ν και την πειραν ε χομεν και των στρουθιων εις καλιας. – Ωσπερ ε στι
τινα ξυλα του παραδεισου, ου τω και ξυλα του πεδιου. 103.18 Ορη τα υψηλα τοις
ελαφοις· πε τρα καταφυγη τοις χοιρογρυλλιοις. Ει τις, φησιν, ε ροιτο· ∆ια τι ο ρη;
δια τι πετραι; μανθανετω ο τι ταυτα αναγκαιως ε δημιουργηθη. Ει γαρ δι' ο λου
η πλωτο πεδιας η γη, μη ε χουσα ο ρη, ουκ α ν τα ποικιλα συνεστη των ζωων γενη,
θαττον των ισχυ ροτερων τοις ασθενεστεροις επιπηδωντων. Νυν δε η των ορεων
συστασις καταφυγη γε γονε, του μη ασθενεστερα υπο των ισχυρο τερων αλισκεσθαι,
και μαλιστα κατα τον του
υ πνου καιρον· αλλα και λαγωοις η χοιρο γρυλλιοις
(αμφοτερα γαρ φερεται εν τηι α ναγνωσει) τις η ν α λλη καταφυγη, ει μη πε τραι και
σπηλαια ως χηραμοι συνεστησαν, εις α ς διαδιδρασκοντα σωζεται, καθαπερ α ν
θρωποι προς οικιας και τειχη. – ̔Ο ε λα φος, ο φει πολεμιος· τοιουτοι και οι του Χρισ
του μαθηται, ετοιμως ε χοντες εκδικειν πα σιν παρακοην, οι και πατειν επανω
ο φεων η κουσιν. 103.19-21 ̓Εποιησε σεληνην εις καιρους, ο η λιος ε γνω την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

δυσιν αυτου. Εθου σκο τος, και εγενετο νυξ· εν αυτηι διελευσονται παντα τα θηρια
του δρυμου, σκυμνοι ωρυο μενοι αρπασαι και ζητησαι παρα του Θεου βρωσιν αυτοις.
̓Ανατρεχει παλιν επι την εν τοις ουρα νοις προνοιαν· δι' ου δε ετερου γεγενησθαι
την σεληνην φησιν, η προς αριθμον και δια γνωσιν μηνων τε και ημερων; ̔Ο η λιος
ε γνω την δυσιν αυτου, θειωι και αυτος προσταγ ματι δηλονοτι πειθομενος· ουχ ως
ε μψυχος δε η λιος ε γνω την δυσιν αυτου, κατα δε τον θειον ο ρον οδευων. ̓Απ'
αμφοτερων μεν αμ φοτερα ευρισκεται, καιρους τε γαρ ο η λιος ποιει, και δυσει και
ανατοληι ομοιως κε χρηνται, αλλα διειλεν αυτα κατ' ι διον οι κη μα· καιρους δε καλει
τα μετρα ημερων και μηνων, τας γαρ της σεληνης αλλοιωσεις με τρεισθαι τον
χρονον παρεσκευαζε· αλλα και ο η λιος φωτιζειν μονον μαθων, ο τε προσε ταχθη,
προς δυσιν χωρει· ε δει γαρ και νυκ τος εις αναχωρησιν μεν των ημερων ζωων· εις
προοδον δε των αγριων τας του ηλιου κατα θειαν προνοιαν αποστελλεσθαι αυγας,
η γαρ α ν και αυτοις επετιθετο· διο το χρη σιμον της νυκτος υπογραφων φησιν·
̔Ηλιου δε αντισχοντος, τα μεν [θηρια] εις τας οι κειας καταδυσεις χωρει· οι δε
α νθρωποι τον της προτερας ημερας πονον αποθεμενοι, προθυμως παλιν ε τι τοις
ε ργοις διημερευου σι. –Ουδε το ζητησαι δε τροφην, κυριως κειται· λογικων γαρ η
ζητησις· δηλοι δε και τουτοις τον Θεον την αναγκαιαν παρε χειν τροφην. 103.25
Αυτη η θαλασσα η μεγαλη και ευρυχορος.
Τον βιον τουτον σημαινει. 103.29
̓Αντανελεις το πνευμα αυτων, και εκλειψουσι, και εις τον χουν επιστρεψουσιν. Οι
εκπιπτοντες δε του παρα του Θεου δο θεντος αυτοις πνευματος, γινονται χοικοι.
103.30 ̓Εξαποστελλεις το πνευμα σου, και κτισθησονται, και ανακαινιεις το προ
σωπον της γης.
Ην Παυλος ε κστασιν ει ρηκεν, ταυτην ∆αυιδ ανακαινισμον
προσηγορευσεν. 104.5 Μνησθητε των θαυμασιων αυτου, ω ν εποιησε, τα τερατα
αυτου και τα κριμα τα του στοματος αυτου. Οτε εποιει εργασιας εν υ δασι πολλοις,
εθεωρουν τα ε ργα του Κυριου· τουτων, ε φη, μνησθητε και παλιν ποιειτε εργασιαν
εν υ δασι πολλοις. –Τα τερατα λεγει, ω ν πε ποιηται εν τηι παρουσια θεοσημειων.
104.12 ̓Εν τωι ει ναι αυτους αριθμωι βρα χεις, ολιγοστους και παροικους εν αυτηι.
Το βραχεις επι ολιγων ει πε· το δε βραχυ επι μεγεθους, το δε ολιγον επι αριθμου τε
τακται. –Παροικοι εισιν οι μηδεν ι διον των του κοσμου τουτου νομιζοντες. 104.13
Και διηλθον εξ ε θνους εις ε θνος. Τα κατα την αποδημιαν διηγειται του ̔Αβρααμ,
και τους σκυλμους του ̔Αβρααμ, ̓Ισαακ και ̓Ιακωβ· παροικουντες γαρ οι πα
τριαρχαι διετελουν, και ουδε εφ' ενος ιδρυ μενοι τοπου, αλλα νυν μεν ω δε, εκει δε
α λ λοτε τας σκηνας μεταφεροντες. Η ο τι πολ λα ε θνη μετηλθον, μεχρις ο τε της
επαγγελ θεισης αυτης γης τον κληρον παρελαβον· Η απολογιαν δοκει ε χειν την εν
τοις προ κειμενοις διδασκαλιαν, του μη ακριτως απο δοκιμασθαι τον εκ περιτομης
λαον· ευλογει δε ταυτα πεπονθεναι, ο τι μυριων καταξιωθεν των προς του Θεου
ευεργεσιων αυτοι εαυ τους εναντιους κατεστησαν και εχθρους της του Θεου
προαιρεσεως. 104.16
Και εκαλεσε λιμον επι την γην, παν στηριγμα α ρτου
συνετριψεν. Το δοκουν κακον, ο εν Αιγυπτωι λιμος, αρχη γεγονε των εν ̔Εβραιοις
οικονομιων αγαθων. Ου τως και παν το δοκουν κακον, αλλα και το αληθως κακον,
δια το υ στερον αγαθον γινεται· κακον γαρ, ο κατα του ̓Ιω σηφ ζηλος των αδελφων,
και η επιθυμια της δηθεν δεσποινης του ̓Ιωσηφ. –Παν στηριγμα κτλ. αντι του παν
διαθρεψαι δυ ναμενον, σπανισαι πεποιηκεν, ου μονον σιτον, αλλα και ο σπρια, και τ'
α λλα, δι' ω ν βιο τευουσιν α νθρωποι. 104.19 Μεχρι του ελθειν τον λογον αυτου,
το λογιον του Κυριου επυρωσεν αυτον. Πολλους πειρασμους επαγει τοις αγιοις ο
διαβολος, μεχρι του ελθειν τον λογον του Θεου τον πυρουντα και καθαριζοντα τας
καρδιας αυτων. –∆υο πυρωσεις εισι γενι και· η μεν αστεια, ο τε το λογιον Κυριου πυ
ροι τινα, ι να της σοφιας ερασθεις και παν τος καλου πυρωθεις, επ' αυτωι γενηται πυρ
Κυριου. ̔Η δε φαυλη, ο τε τις τετρωται υπο των πεπυρωμενων βελων του πονηρου,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

ι να σωματικων επιθυμηι· επει τοινυν και τον ̓Ιωσηφ το λογιον Κυριου επυρωσεν,
ουκ η δυνηθη αυτον ο πονηρος επι τηι δεσποινηι πυρωσαι. 104.20
̓Απεστειλε
βασιλευς και ε λυσεν αυτον, α ρχων λαων και αφηκεν αυτον ...
Ουκ α λλος ο
βασιλευς, και α λλος ο α ρχων· αλλ' αναδιπλωσει χρηται γραφικωι ε θει, ως το·
πορευομενοι επορευοντο· τον Φαραω δε λεγει επι την των ονειρατων αποριαν, ο τε
και λυεται, και καθισταται ο κυριος· την δε απο της οικονομιας αυτου δεικνυς ωφε
λειαν, επαγει· 104.22 Του παιδευσαι τους α ρχοντας αυ του ως εαυτον, και τους
πρεσβυτερους αυτου σοφισαι.
̓Επισημος γαρ δια της επιλυσιν των ονει ρατων
γενομενος εις συνεσιν, επαιδοτριβει τους εγχειρισθεντας του ζηλωσαι αυτον· αυ τη,
φησιν, η αιτια του εισελθειν ̓Ισραηλ εις Αι γυπτον, κανταυθα δε αναδιπλωσει χρη
ται. 104.23 Και εισηλθεν ̓Ισραηλ εις Αι γυπ τον, και ̓Ιακωβ παρυκησεν εν γηι Χαμ.
Χαμ δε την Αι γυπτον λεγει· Χαμ γαρ εγεννησε τον Χανααν, ο δε Μεστραιμ, ο ς ερ
μηνευεται Αι γυπτος· εικος γαρ παππον ο ντα του Μεστραιμ τον Χαμ, εν Αιγυπτωι
οικη σαι, του Χανααν εν Παλαιστινηι οικησαντος. Κατελθοντων δε ουκ ημελησε,
φησιν, αλλα κακει αυτους ηυ ξησε, και της οικειας ευλο γιας μετεδωκε. –Ει τις εστιν
ως αληθης ̓Ιακωβ, ου κατοικει εν γηι Χαμ εκεινος, αλλ' εν αυτηι παροικει. 104.24
Και ηυ ξησε τον λαον αυτου σφο δρα, και εκραταιωσεν αυτον υπερ τους εχ θρους
αυτου. Ωστε λεγειν τον Φαραω, ο ς ουκ ηι δει τον ̓Ιωσηφ· ιδου πολυπληθει νυν το
ε θνος, και ισχυει υπερ ημας, ουκ α ν δε αυξηθεντες ε κραταιωθησαν, και μη της
̓Ιωσηφ ε τυχον προστασιας και της του Φαραω δεξιωσεως. Χωρις γαρ της αρετης
και γνωσεως, ουκ α ν τις γενοιτο των εχθρων ισχυροτερος. 104.26,27 ̓Εξαπεστειλε
Μωσην τον δου λον αυτου, ̓Ααρων, ο ν εξελεξατο αυτον. Εθετο εν αυτοις τους
Ηδεσαν Μωσης και
λογους των σημειων αυ του και των τερατων εν γηι Χαμ.
̓Ααρων μονοι τους λογους ω ν εποιησεν εν Αιγυπτωι, σημειων τε και τερατων, πως
τε αυτα ποιησωσι και τι νος συμβουληι. 104.28 Και παρεπικραναν τους λογους
αυτου.
Οι ακουοντες των λογων του Θεου, και μη ποιουντες αυτους
παραπικραινουσιν τους λογους αυτου. 104.29 Μετεστρεψε τα υ δατα αυτων εις
αι μα, και απεκτεινε τους ιχθυας αυτων. Ου γαρ την χροιαν των υδατων μονην,
αλλα και αυτην μετεβαλε της γενεσεως ποι οτητα, ω στε α παντα διαφθαρηναι των
ιχ θυων τα γενη. 104.35 Και κατεφαγε παντα τον χορτον εν τηι γηι αυτων, και
κατεφαγε τον καρπον της γης αυτων. ̓Ογδοη αυτη πληγη παντα χορτον Αι γυπτιον,
και παντα τον καρπον της Αιγυ πτου κατεσθιουσα· και γαρ τοιαυτα η ν, ως των
ευτελεστατων ζωων ει ναι τροφη, αχρι δων ως και βρουχου, των ου τ' εν λογωι, ου τ'
εν αριθμωι. Και ο ̓Ισραηλ μεντοι, εαν μη κατα νομον Θεου πολιτευομενος γεωργηι,
ακουσε ται· τα καταλοιπα της καμπης καταφαγε ται ο βρουχος, και τα καταλοιπα του
βρου χου κατεφαγεν η ερυσιβη. 104.36,37 Και επαταξε παν πρωτοτοκον εκ της γης
αυτων, απαρχην παντος πονου αυτων, και εξηγαγεν αυτους.
Την των
πρωτοτοκων πληγην απαρχην παντος πονου αυτων εκαλει, των Αιγυπτιων
δηλονοτι. Οι ον γαρ ανταποδομα η ν η πληγη αυ τη ω ν εις τους ̔Εβραιους και τα
α ρσενα αυτων εποιησαν, ο τε πονησαι αυτοις υπο την πληνθειαν και τους α λλους
παρεσκευασε πο νους· αυτη γαρ μονη η πληγη αυτων Αιγυ πτιων καθικετο και
αποστειλαι κατηπειξεν. Οθεν επαγει· και εξηγαγεν αυτους. – ̓Εν τηι δεκατηι μαστιγι
πατασσονται Αιγυπτιων ριζαι και αρχαι, και πρωτοτοκα και απαρ χαι πονων αυτων
λεγονται. 104.37 Και εξηγαγεν αυτους εν αργυριωι και χρυσιωι. ̓Εν αργυριωι και
χρυσιωι, αντι του μετ' αρ γυριου και χρυσιου, α περ συμβολα εστιν της ε ξωθεν
σοφιας. 104.39 ∆ιεπετασε νεφελην εις σκεπην αυ τοις, και πυρ του φωτισαι αυτοις
την νυκτα. ̔Η νεφελη φυσιν αγιαν δηλοι, και ο στυ λος του πυρος ομοιως δυναμιν
σημαινει νοη ραν. 104.40 Και α ρτον ουρανου ενεπλησεν αυ τους. ̓Εγω ειμι ο
α ρτος, ο απο του ουρανου κα ταβας, εν τοις ευαγγελιοις φησιν. 104.43 Και εξηγαγε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

τον λαον αυτου εν αγαλ λιασει, και τους εκλεκτους αυτου εν ευφρο συνηι. Ει ο λαος
εξηλθεν εν αγαλλιασει, οι δε ε κλεκτοι αυτου εν ευφροσυνηι της αγαλλια σεως, επει
και μειζονες οι εκλεκτοι του λαου. 104.44 Και πονους λαων εκληρονομησαν. Νυν
το αποτελεσμα πονου, πονον ωνομα σεν. 104.45 Και τον νομον αυτου εκζητησωσιν.
Ει ο νομος πνευματικος εστι, χρηιζει προς το γνωναι και ζητησαι αυτον.
105.1
̓Εξομολογεισθε τωι Κυριωι, ο τι χρησ τος. ̓Επει το κυριως εξομολογεισθαι του μη κετι
αμαρτανοντος εστι, δια τουτο ως μη α κουουσιν ημιν το εξομολογεισθαι· αμαρτα
νομεν γαρ συνεχεστερον. Λεγεται το εξομο λογεισθαι τωι Κυριωι η τοις
απογινωσκουσι δια τα πολλα ημαρτηκεναι, περι σωτηριας ταυτα λεγεται. Ει τα
επαγει· 105.2 Τις λαλησει τας δυναστειας του Κυ ριου; ακουστας ποιησει πασας τας
αινεσεις αυτου; Το Τις ενταυθα, ου το αδυνατον, αλλα το σπανιον δηλοι· ε στι δ'
ο τε και το αδυνατον δηλοι σημαινειν, ως το· Την γενεαν αυτου τις διηγησεται; –
̔Ωσει ε λεγε· Τις δυναται αξιως την τοσαυτην αγαθοτητα διηγησασ θαι; ̔Εκαστη γαρ
πραξις του Κυριου αινε σεως γεμει. – Η ταχα μεν αι δυναστειαι τα θαυμασια
περιεχουσι· τα δε χαρισματα των ιαματων τας αινεσεις αυτου· ο σα γαρ υπερ φυσιν
ποιει θνητην, δυναστειαι του Κυριου εισιν. ̓Αλλ' επει, φησι, το υμνειν αυτον α ξιως
ουκ ε στι, εκεινοι μακαριοι, ο σοι δι' αυ τον τα της δικαιοσυνης ε ργα επιταττουσι·
γινεται γαρ τουτων ο βιος υ μνος τωι Θεωι· ου τοι γαρ μονοι α ξιοι τας δυναστειας
λαλειν του Κυριου, οι κρισει παντα ποιουντες και λελογισμενως· ου τοι και ποιηται
δικαιοσυ νης εισιν. 105.3
Μακαριοι οι φυλασσοντες κρισιν, και ποιουντες
δικαιοσυνην εν παντι καιρωι. ̓Εφ' εκαστης αρετης το· εν παντι καιρωι, λεκτεον,
ποιουντες την σωφροσυνην, ποιουν τες ανδρειαν, ποιουντες αγαπην, μακροθυ μιαν
εν παντι καιρωι, και επι των α λλων ωσ αυτως. 105.5 Του επαινεισθαι μετα της
κληρονο μιας σου.
Ου τος επαινετος ο κληρονομησας την φυ σιν την του Θεου· εν
τωι Κυριωι επαινηθησε ται η ψυχη μου, τουτεστιν εν δικαιοσυνηι, και εν σοφιαι, και εν
γνωσει, και εν αγαπηι· ταυτα ημων κατ' ε παινον ονομαζεται. 105.7 Οι πατερες
ημων εν Αιγυπτωι ου συ νηκαν τα θαυμασια σου, και ουκ εμνησθη σαν του πληθους
του ελεους σου. Ορα ει μη βελτιον εστι του ιδοντος τα εν Αιγυπτωι θαυματα, και
μη νοησαντος τον περι αυτων λογον, ο μη εωρακως μεν αυτα, συνιεις δε. ̓Ενταυθα
απο του τοπου την κα τηγοριαν συνιστη· ου γαρ δε χρονος διελει πε πολυς, και των
ευεργεσιων του τοπου ευ θεως αμνημονησαντες, των οικειων τροπων παλιν
κεχρηται. Θεασαμενοι γαρ τους Αι γυπτιους διωκοντας, Μωσηι κατεβοων· Πα ρα το
μη ε χειν μνηματα εν γηι Αιγυπτωι, εξηγαγες ημας θανατωσαι εν τηι ερημωι; και τα
εξης. ̓Αλλ' ο μως και αγνωμονας φα νεντας της σωτηριας ηξιωσας. 105.8 Και
ε σωσεν αυτους ε νεκεν του ονο ματος αυτου, του γνωρισαι την δυναστειαν αυτου.
Ευκολιαν δεδηλωκεν τηι της ερημου πε ριβοληι. 105.9 Και επετιμησε τηι ερυθραι
θαλασ σηι. Και εν τοις ευαγγελιοις ο Χριστος επετι μησεν τωι ανεμωι και τηι θαλασσηι,
και εγε νετο γαληνη μεγαλη. 105.12 Και επιστευσαν τοις λογοις αυτου, και ηι νεσαν
την αι νεσιν αυτου. Τουτο αναφερεται εις το· επιστευσαν τωι Θεωι και Μωσηι τωι
θεραποντι αυτου· το δε εξης εις την εν εξοδωι ωἰδην· ου τως ου ν η ν, φησιν,
υπερβαλλον το θαυμα ως ηττηθηναι αυλων την απιστιαν, και α κοντας εις υ μνον
του θαυματουργησαντος τραπηναι, και θαυ μασαι την αι νεσιν εκεινην, και αι σαι·
Ασω μεν τωι Κυριωι. Σημειωτεον, ο τι εξηλθον αι
χορευουσαι μετα Μαριαμ,
λεγουσαι· Ασω μεν κτλ. Ει τα επιφερει· 105.13,14
̓Εταχυναν, επελαθοντο των
ε ργων αυτου, ουχ υπεμειναν την βουλην αυ του, και επεθυμησαν επιθυμιαν εν τηι
ερημωι, και επειρασαν τον Θεον εν ανυδρωι. ∆ι' αγαθοτητα γαρ του Θεου προστεθεν
των και των εν τηι θαλασσηι κυματων, πα ραχρημα μεν πιστευσαντες ηι σαν αυτωι την
ωἰδην εν ̓Εξοδωι κειμενην, ει τα παντα πα ρεδωκεν ληθηι. Ου τω, φησιν, οξεια ω φθη
του θαυματος η ληθη, ως δοκει μηδε γεγενησ θαι. Τις η αποδειξις; ηβουληθη, φησιν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

δο κιμασαι αυτους εν τηι ερημωι· οι δε δοκιμα σιαν καθαπαξ ουχ υπεμειναν, αλλ'
επεθυ μησαν επιθυμιαν· λεγει δε την του υ δατος αντιλογιαν. Και επι τουτωι και
επιφερει· Και επειρασαν τον Θεον εν ανυδρωι. ̓Ιστεον δε ο τι ως απο των εσχατων
η ρξατο θαυματων, τουτο δε και εν τωι οζʹ πεποιηκεν, επει ε πεταξε πετραν, ειπων·
105.15 Και ε δωκεν αυτοις το αι τημα αυ των, και εξαπεστειλε πλησμονην εις την
ψυ χην αυτων. ̔Ο δε και τουτο φησι· παριδων το πλημ μελημα, παρεσχεν αυτοις το
αιτηθεν, αντι του· ∆εδωκεν αυτοις υ δωρ εις πληθος, ω στε το περιττον ποταμον
εκτελειν, η αι τημα την επιθυμιαν ει πεν, ου γαρ ηι τησαν, αλλα κατε λαλησαν.
105.16 Και παρωργησαν Μωυσην, εν τηι παρεμβοληι, και ̓Ααρων τον α γιον Κυριου.
Οι τας εντολας του Θεου παραβαινοντες, Μωυσην παροργιζουσιν· οι δε την πιστιν α
θετουντες, τον ̓Ααρων παροξυνουσιν. ̔Ο μεν γαρ πραξιν, ο δε θεωριαν σημαινει.
105.17
̓Ηνοιχθη η γη και κατεπιε ∆αθαν, και εκαλυψεν επι την συναγωγην
̓Αβειρων.
Σημειωτεον ο τι το πρωτον περι ∆αθαν γενομενον, και ̓Αβειρων εν
Χωρηβ κατα την μοσχοποιαν υ στερον ει πεν, ι να μη τα ραττηι ημας τοιαυτα
ορωντας, και το εν του τοις ε θος της γραφης. 105.23 Και ει πε του εξολοθρευσαι
αυτους. Οτε ει πεν· Ει μεν αφιης αυτοις την α μαρτιαν, α φες· ει δε μη, εξαλειψον
με εκ της βιβλου σου. 105.26 Και επηρε την χειρα αυτου επ' αυ τους.
Ωσπερ
οφθαλμος Κυριου, και χειρες ονο μαζονται δυναμεις τινες νοεραι. 105.28 Και
ετελεσθησαν τωι Βεελφεγωρ.
Ει δωλον τουτο ̓Αμμονιτων, ο καλουμενος παρ'
Ελλησι Κρονος. 105.29 Και ε φαγον θυσιας νεκρων. Η δια το νεκρομαντειας τα
περι τα ξοα να τελετας ποιειν, η δια το νεκρων ανδρων μνημας ποιεισθαι. Νεκροι
γαρ, οι περι τον Κρονον. 105.30 Και ε στη Φινεες, και εξιλασατο, και εκοπασεν η
θραυσις. Οτε ανειλεν την ̓Αμμανιτιν μετα του πορνευσαντος· διδασκει δε ημας ο
λογος ποσον δυναται ενος ανδρος ευσεβεια προς Θεον. 105.32 Και εκακωθη
Μωυσης δι' αυτους. ̓Αντι του προσεκρουσε Θεωι. 105.34 Ουκ εξωλοθρευσαν τα
ε θνη α ει πε Κυριος αυτοις. ̔Ο αποθεμενος τα παθη, ου τος εξωλοθρευ σεν τα
ε θνη α ει πε Κυριος. 105.45 Και εμνησθη της διαθηκης αυτου, και μετεμεληθη
κατα το πληθος του ελεους αυτου.
∆ια γαρ τας προς πατερας επαγγελιας τον
ε λεον εχορηγησεν· μεταμελειαν δε κα λει της παιδειας την παυλαν. ̔Ο γαρ Θεος της
μεταμελειας ουκ ε χει το παθος, ουδε νυν μεν τουτοις, νυν δε εκεινοις αρεσκεται,
αλλα σοφως α παντα πρυτανευων, και παι δειας επαγει και φιλανθρωπιαν ορεγει.
105.47 Και επισυναγαγεν ημας εκ των εθ νων· του εξομολογησασθαι τωι ονοματι
σου τωι αγιωι. του εγκαυχασθαι εν τηι αινεσει σου. Τουτους συναγει απο των εθνων
ο Θεος ου ς αφιστησιν απο κακιας και αγνωσιας. –̔Ο Κυριος ημων η αι νεσις εστιν,
ει γε ο καυχωμενος, εν Κυριωι καυχασθω. 106.3 Και εκ των χωρων συνηγαγεν αυ
τους απο ανατολων και δυσμων και βοῤρα και θαλασσης. ̔Ο μεν απο ανατολων
εξελθων, ου τος πε παυται του επιθυμειν και οργιζεσθαι, απα θης γεγονως. ̔Ο δε απο
δυσμων συναχθεις, απεχεται μοιχειας και φονου και των κατ' ενεργειαν τεως
αμαρτιων. Ει δε τις του βοῤρα και της θαλασσης απηλλακται, ου τος εν αληθεσι
δογμασιν ω ν, ουκετι περιφε ρεται παντι ανεμωι διδασκαλιας, ουδε περι την πιστιν
ναυαγει, κυβερνησιν θειαν κτη σαμενος δια της χαριτος του Χριστου. 106.4
̓Επλανηθησαν εν τωι ερημωι ανυδρωι, οδον πολεως κατοικητηριου ουχ ευ ρον. Ου
γαρ η ν εν αυτοις πολιτεια χρηστη, αλλ' η σαν εν πλανηι πολληι. 106.5 Πεινωντες
και διψωντες, η ψυχη αυ των εν αυτοις εξελιπεν.
Ουδε γαρ ει χον α ρτον τον
στηριζοντα καρδιαν αυτων, ουδε το υ δωρ το ζων, περι ου λεγεται· ̔Ο πινων εκ του
υ δατος, ου εγω δωσω αυτωι, ου μη διψωσει εις τον αιωνα. 106.6 Και εκεκραξαν
προς Κυριον, εν τωι θλιβεσθαι αυτους. Καθο τας υπερ αυτων ικετειας ανεφερον οι
προφηται. 106.7 Και ωδηγησεν αυτους εις οδον ευ θειαν, του πορευθηναι εις πολιν
κατοικητη ριου.
Πολις κατοικητηριου εστιν η γνωσις του
Θεου. 106.10
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

Καθημενους εν σκοτει και σκιαι θανατου, πεπεδημενους εν πτωχειαι και σι δηρωι.
Καθο φως εστιν ο Κυριος, εξαγει ημας εκ σκοτους· καθο δε ζωη, εκ σκιας θανα του·
και παλιν ως δυνατος, διαῤρηξει δεσ μους. –Καθηνται μεν εν σκοτει και σκιαι
θανατου οι αγνοιαι συζωντες· πεπεδηνται δε σιδηρωι οι εν κακιαι διαγοντες. 106.11
Οτι παρεπικραναν τα λογια του Θεου, και την βουλην του ̔Υψιστου παρωξυναν.
Βουλη Κυριου λεγεται φυσις αγια, η πα ροξυνομενη επι τοις αμαρτανουσιν. 106.12
Και εταπεινωθη εν κοποις η καρ δια αυτων, ησθενησαν, και ουκ η ν ο βοη θων. Οι
εν κοσμικοις κοποις, ταπεινουνται την καρδιαν· ησθενησαν, ως και το παρα Παυ λωι·
Πολλοι ασθενεις. Και· ̓Αντεχεσθε των ασθενων, και τον ασθενουντα τηι πιστει
προσλαμβανεσθε. 106.16
Οτι συνετριψεν πυλας χαλκας και μοχλους σιδηρους
συνεθλασεν. ∆εσμους, πυλας χαλκας, η τοι τας κακιας λεγει, η τους ενεργουντας
αυτας δαιμονας. ∆ια δη του μοχλου το δυσκαμπες προς την αρετην του ηγεμονικου
δεδηλωσθαι νομιζου. 106.18 Παν βρωμα εβδελυξατο η ψυχη αυτων, και η γγισαν
ε ως των πυλων του θα νατου. Βρωμα του νοητου α ρτου φησι. –Πυλας θανατου,
σκιαν θανατου και σκοτος την ει δωλολατρειαν φησι. 106.20 ̓Απεστειλε τον Λογον
αυτου, και ιασατο αυτους, και εῤρυσατο αυτους εκ των διαφθορων αυτων. ̓Ιασατο
αυτους ο Λογος κατα την επινοιαν ιατρου· εῤρυσατο, αναιρεσει νομικης λα τρειας.
106.21,22 ̓Εξομωλογησασθωσαν τωι Κυ ριωι τα ελεη αυτου, και τα θαυμασια αυτου
τοις υιοις των ανθρωπων. Και εξαγγελλατω σαν τα ε ργα αυτου εν αγαλλιασει. ̔Ο
τους περι προνοιας επισταμενος λο γους, ου τος δοξαζει τα ελεη του Κυριου. –
̓Εξαγγελλει δε τα ε ργα αυτου εν αγαλλιασει, και πας ο τα εις αυτον γινομενα
εξαγγελ λων, και πειραν εσχηκως της αυτου εργα σιας, ουχ ο απλως τα ετεροις
γενομενα διη γουμενος. 106.23 Οι καταβαινοντες εις θαλασσαν εν πλοιοις,
ποιουντες εργασιαν εν υ δασι πολ λοις. Παραβολικως ταυτα τεθεικεν ο προφη της·
λεγει δε τουτο, ο τι καθαπερ οι ναυ τιλλομενοι, και τα μεγαλα διαπερωντες πε λαγη,
διαφεροντως τας θειας μεγαλουργιας ορωσι· κλυδοσι μεν χαλεπως περιπιπτοντες,
παρα πασαν δε ανθρωπινην ελπιδα της σω τηριας απολαυοντες· ου τως και ̓Ιουδαιοι
ταις συμφοραις εκειναις περιπεσοντες, και την ελευθεριαν απειληφοτες, την θειαν
κατεμα θον δυναμιν. Και μεν δη και παντες α νθρω ποι την ξενην των πραγματων
ορωντες με ταβολην, και της προτερας [συμφορας] την παυλαν, και των ψυχων
την γαληνην, και της αναστασεως τον λιμενα, τον τουτων θαυμαζουσι χορηγον. –
Η και περι των αποστολων φησιν, ο τε [εβοων]· Και ελεησον, Κυριε, σωσον ημας,
απολλυμεθα. Και επε τιμησεν τοις ανεμοις και τηι θαλασσηι, και εγενετο γαληνη
μεγαλη. 106.28,29 Και εκεκραξαν προς Κυριον εν τωι θλιβεσθαι αυτους, και εκ των
αναγκαιων αυτων εξηγαγεν αυτους. Και επεταξε τηι κα ταιγιδι, και ε στη εις αυ ραν,
και εσιγησαν τα κυματα αυτης. Τριτον το εκεκραξα λεγεται, και ο εξης στιχος,
επαν κραξαντων ημων προς Κυριον εν τωι θλιβεσθαι [ι να] επακουσας ρυσηται η μας
εκ των αναγκων ημων, και στησηι την των πειρασμων καταιγιδα εις αυ ραν, και ησυ
χασηι τα καθ' ημων κυματα του βιου. –Ει τα κυματα εισιν οι πειρασμοι, των δε
πειρασ μων οι μεν αναγκαζουσιν ημας βλασφημειν εις τον Θεον, οι δε και εις
ζωντας και εις νεκρους εξαμαρτανειν, καλως ου ν λεγεται τα κυματα αναβαινειν
ε ως των ουρανων, και καταβαινειν ε ως των αβυσσων· τινες δε ταυ τα φασιν
υπερβολικως λαλειν τον ∆αυιδ. 106.30 Και οδηγησεν αυτους επι λιμενα θεληματος
αυτων.
Λιμην μεν ψυχης η απαθεια· λιμην δε νου, γνωσις σωματων και
ασωματων. 106.33 Εθετο ποταμους εις ε ρημον. Ου τοι οι ποταμοι εισιν περι ω ν
ει πεν ο Σωτηρ εν τοις ευαγγελιοις· Οι καταστρε φονται οι κον του μωρου του
οικοδομησαντος επι της ψαμμου. 106.34 Γην καρποφορον εις α λμην απο κακιας
των κατοικουντων εν αυτηι. Οσον εκ του ρητου, γινωσκομεν ο τι ου καρποφορει
πολλακις η γη δια την κακιαν των κατοικουντων εν αυτηι.
106.37,38 Και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

ε σπειραν αγρους, και ε φυτευσαν αμπελωνας, και εποιησαν καρπον γεννηματος,
και ευλογησεν αυτους. Οι απο των χειρονων επι τα κρειττονα μεταβαλλοντες δια
τας των αποστολων πα ραδοσεις, εν ταις των ανθρωπων κατασπει ρουσι ψυχαις,
φυτευουσι τε αμπελωνας, τας απανταχου γης εκκλησιας. Ου παντες οι γεωργουντες
καρπους αισθητους, ευλογουν ται, αλλ' οι ποιουντες καρπους πνευματι κους· ο γαρ
καρπος του πνευματος εστιν αγαπη, χαρα, ειρηνη, μακροθυμια, πιστις, πραυτης,
εγκρατεια. 106.40 Και επλανησεν αυτους εν αβατωι και ουχ οδωι. Οι ̓Ιουδαιοι
παρηιτησαντο την εφ' η ν εκ ληθησαν, ευθειαν οδον· πλανην μεν γαρ ο Θεος ουκ
επαγει, τους δε μη πειθομενους ακυβερνητους εαι, και πανταχου πλανωνται, τον
οδηγουντα αποβαλοντες. ̔Ο δε Συμμαχος μελλητικως, οι ον· και πλανησει αυτους εν
ματαιοτητι διανοιας. 106.41 Και εβοηθησαν πενητι εκ πτω χειας, και ε θετο ως
προβατα πατριας. Τις δε ο βοηθηθεις πενης; ο εξ εθνων λαος· τηι γαρ του Χριστου
πτωχειαι ημεις επλουτισθημεν· πατριαν δε ονομαζει το συσ τημα των τον θειον
καταλογον συμπληρουν των, τουτεστι συντελουντων. [ ̔Ο μεν ̓Ακυλας· θησει ως
ποιμνιον συγγενειας]. ̔Ο δε Συμ μαχος· Ταξει ως ποιμνια τας συγγενειας, τας κατα
πολεις και χωρας εκκλησιας, εκ διαφορων συνεστωσας συγγενειων. Ταυτα δε
μελλοντα ε σεσθαι ου πως δε κατα τον εν ωι προυφητευσε καιρον, ο ντα
προεθεσπισεν. ∆ιο φησιν·
106.42
Οψονται ευθεις, και ευφρανθησον ται· και
πασα ανομια εμφραξει το στομα αυτης.
Οψονται ευθεις· τι ο ψονται; την επι το
κρειττον μεταβολην. Τοτε ημεις γενομεθα προβατα, ο ταν ο Κυριος γενηται ποιμην.
Τον α νομον ανομιαν ονομαζει. 107.2 ̔Ετοιμη η καρδια μου, ο Θεος, ετοι μη η
καρδια μου· αι σομαι και ψαλω εν τηι δοξηι μου. ̓Επειπερ ου του τυχοντος ε στιν
αι δειν και ψαλλειν, αλλα του καθαρου τηι καρδιαι και τεθαῤρηκοτος· το γαρ δις
ετοιμη αναφερε ται, το μεν δια την θεωριαν, το δε δια την πραξιν· και δια μεν την
θεωριαν, το αι σο μαι· δια την πραξιν δε, το ψαλω. ̓Εν τηι δο ξηι δε τις γενομενος,
αἰδετω και ψαλλετω. 107.3
̓Εξεγερθητι, ψαλτηριον και κιθαρα, εξεγερθησομαι
ο ρθρου. Του νου μεν συμβολον εστι το ψαλτη ριον, της δε ψυχης η κιθαρα. Και
νους μεν εγειρεται αποβαλλων α γνοιαν, ψυχη δε κα κιαν. Ψυχην δε λεγω το
παθητικον μερος της ψυχης, ο περ εστι το θυμικον και το ε πιθυμικον. – ̓Αλλα και
οι ς ανετειλετο φως το αληθινον, ως εν ημεραι ευσχημονως πε ριπατουντες,
εναρμονιως μελωιδουσι τωι Σω τηρι Θεωι. 107.5 Και ε ως των νεφελων η αληθεια
σου. Την του Θεου αληθειαν αι λογικαι νεφε λαι γινωσκουσιν, αι ς εντελλεται μη
βρεξαι επι τους αμαρτωλους υετον. 107.6 ̔Υψωθητι υπο τους ουρανους, ο Θεος.
Οτε ο Χριστος ειρηνοποιησε δια του αι ματος του σταυρου αυτου, ει τε τα επι γης,
ει τε τα εν τοις ουρανοις, και επι πασαν την γην επεφανεν εν ταις εκκλησιαις η δοξα
του Θεου, υψωθη επι τους ουρανους, και επι πασαν την γην η δοξα Κυριου. 107.8
̔Ο Θεος ελαλησεν εν τωι αγιωι αυτου. ̔Ο α γιος του Θεου εστιν. 107.10 Μωαβ λεβης
της ελπιδος μου, επι την ̓Ιδουμαιαν επιβαλω το υποδημα μου, εμοι αλλοφυλοι
υπεταγησαν. Εις προσωπον ει η του Σωτηρος, ο ταυτα λεγων· επει μεταλαμβανεται
̓Ιδουμαια εις τα γηινα, ερει επι την γην και τα γηινα την πορειαν ποιησεσθαι·
συμβολον γαρ κεκα λυμμενον πορειας το υποδημα. Παλιν μεν γαρ γυμνηι τηι πορειαι
ε χρητο, κτιζων, προ νοουμενος· νυν δε μετα σαρκος η ς παρακει ται, και υποδημα
αυτου τυγχανει. –Ει ο α ρχων του κοσμου τουτου εξηβληθη απο του Σωτηρος ε ξω,
ποσωι μαλλον οι αρχομενοι δαιμονες υπ' αυτου. 107.13 ∆ος ημιν βοηθειαν εκ
θλιψεως, και ματαια σωτηρια ανθρωπων. ̔Η σωτηρια της λογικης φυσεως πνευμα
τικη γνωσις εστι, διο καλως γεγραπται ο τι παρα ανθρωπων σωτηρια ματαια εστιν.
108.3 Και λογοις μισους εκυκλωσαν με, και επολεμησαν με δωρεαν.
Λογους
μισους ωνομασεν, η τοι τους απο μισους προσφερομενους, η τους μισητους η μας
ποιουντας παρα Θεωι. 108.4
̓Αντι του αγαπαν με, ενδιεβαλλον με, εγω δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

προσηυχομην.
̓Εντευθεν γινωσκομεν ο τι, τινος κατηγο ρουμενου ημας, δει
προσευχεσθαι υπερ των
εχθρων, ι να μηποτε μνησικακιαι περιπεσον τες,
εκκρουσθωμεν απο της γνωσεως. 108.7
Και η προσευχη αυτου γενεσθω εις
αμαρτιαν. Οταν αιτωμεν επιγεια, και ουκ επουρα νια, η προσευχη ημων γινεται εις
αμαρτιαν. 108.8 Γενηθητωσαν αι ημεραι αυτου ολι γαι. Αι υπο του νοητου ηλιου
της δικαιοσυνης γινομεναι [ουκ εισιν ολιγαι]· περι γαρ του ̔Αβρααμ ε χει ο τι
απεθανε πληρης ημερων. Και την επισκοπην αυτου λαβοι ε τερος. Το περι του
Ματθια φησιν· αυτος γαρ ελογισθη εις τον κληρον. Τουτον τον στιχον επι του
̓Ιουδα ο Πετρος τεθεικεν εν ταις Πραξεσι των αποστολων. 108.9,10 Γενηθητωσαν
οι υιοι αυτου ορ φανοι, και η γυνη αυτου χηρα· εκβλητω σαν εκ των οικοπεδων
αυτων. Εστιν ε τι τωι ρητωι και ου τως χρησασθαι, ο τι πας ο διδασκων, ως ̓Ιησου
τα αλλοτρια αυτου, προδιδουσι τον ̓Ιησουν ως ο ̓Ιουδας· ου γυνη μεν η των
πονηρευομενων εν τοις λογοις αυτου εκκλησια, τεκνα δε ο καθ' ε να των μα
θητευομενων. Τα ου ν λεγομενα περι γυναι κος ̓Ιουδα και τεκνων, τουτοις
εφαρμωσεις. ̓Ιουδας μεν ο κατα ̓Ιησου παρα ̓Ιουδαιοιςλογος, γυνη δε η συναγωγη,
τεκνα δε ο κα θεις εκ των μισουντων ̓Ιησουν του λαου. Και ταχα νυν επωνυμοι
εισιν, ουκετι του
πατριαρχου ̓Ιουδα, αλλα του προδοτου. ̓Εξεβληθησαν δε
̓Ιουδαιοι εκ των οικοπεδων αυτων, α τινα η ν ̔Ιερουσαλημ. 108.11 ̓Εξερευνησατω
δανειστην παντα ο σα υπαρχει αυτωι, και διαρπασατωσαν αλ λοτριοι τους πονους
αυτου. Οι τα οκτω ταλαντα ειληφοτες, ο μεν πεντε, ο δε δυο, ο δε ε ν, και οι μιαν
μναν πεπιστευμενοι, επι τωι δανειζειν ταυτα ει ληφασιν, ως δηλον εκ του· Εδει σε
βαλειν το αργυριον μου τοις τραπεζιταις, και εξης. αλλα και ο δικαιος ο λην την
ημεραν ελεει και δανειζει, και εν επαγγελιαι λεγεται· ∆ανειζει εν ε θνεσι πολλοις.
Κατα δε ταυτα ζητησεις, ει των μη αποδιδοντων α εδανει σαν το· εξερευναι ο
δανειστης παντα τα υ παρχοντα αυτωι. 108.12 Μη υπαρξατω αυτωι αντιληπτωρ,
μηδε γενηθητω οικτιρμων τοις ορφανοις αυτου.
Μηδεις ελεησηι τα εκ των
επισπειρομενων ζιζανιων γεννηματα. Ει τις εξεταζοι α πε πονθασιν οι ̓Ιουδαιοι
μετα την παρουσιαν Χριστου, ο ψεται πως τωι ̓Ιουδαι ουχ υπηρξεν αντιληπτωρ, ουδε
εγεννηθη οικτιρμων τοις ορφανοις αυτου. 108.14 ̓Αναμνησθειη η ανομια των
πατε ρων αυτου ε ναντι Κυριου, και η αμαρτια της μητρος αυτου μη εξαλειφθειη.
Πατερας αυτων καλει τους κατα διαφο ρους καιρους δυσσεβησαντας· μητερα δε, την
̔Ιερουσαλημ, εν ηι της κατα του δεσπο του Χριστου μιαιφονιας ετολμηθη το μυσος. –
Η αυτου του λαου [η ανομια]· συναπτει γαρ τωι προδοτηι τον παρανομον λαον, και
αμαρτιαν των πατερων φησι το αποκτειναι τους προφητας, κατα το ειρημενον απο
Κυριου, ο τι παν αι μα δικαιον εκχυθεν απο
του Αβελ ε ως Ζαχαριου του
προφητου εκ δικηθησεται απο της γενεας ταυτης. Μητε ρα δε του ασεβους λαου την
πονηραν εκει νην νοησεις συναγωγην, την πολλακις πα ραπικρανασαν τον Θεον. –
Πατερων αρετη πολλακις και πλημμελησαντας ωνησει παι δας, ως τους ̓Ιουδαιους
του ̔Αβρααμ η πιστις· πονηρια δε πατερων τοις ομοιοις παισιν επαξει την τιμωριαν.
Τουτο τοινυν αινιττε ται ο προφητικος λογος, ο τι οι ̓Ιουδαιοι την πανολεθριαν
υπομειναντες προς ταις οικει αις ασεβειαις, και τηι μνημηι των πατρυων κακων
φανησονται βδελυροτεροι. 108.15 Γενηθητωσαν εναντιον Κυριου δια παντος, και
εξολοθρευθειη εκ γης το μνημο συνον αυτων. ̓Αντι του· Ταυτα, φησι, τα υπ' αυτων
τολ μηματα παρανομα αει θεωμενος ο Θεος, ουδεμιας αυτους αξιωσει φειδους, αλλα
πα νολεθριαι παραδωσει· εξολοθρευθη γαρ εκ γης το μνημοσυνον των αρχοντων
εκεινων, των κατα του Κυριου συσταντων, ως μηδε σπερ μα αυτων εις μνημοσυνον
μειναι. 108.17 Και ηγαπησε καταραν, και η ξει αυτωι, και ουκ εθελησεν ευλογιαν,
και μα κρυνθησεται απ' αυτου. Ει τωι αγαπωντι την καταραν ε ρχεται η καταρα,
δηλονοτι και τωι αγαπωντι την ευ λογιαν, ε ρχεται η ευλογια. –Και παλιν, ει τωι μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

θελοντι την καταραν, ουκ ε ρχεται η ευλογια, και τωι μη θελοντι την καταραν, ουκ
ε ρχεται η καταρα. Και τις θελει ελθειν αυτωι καταραν; Ουδεις μεν τωι λογωι, πλην δε
δι' ω ν πραττουσι, θελουσι την καταραν. Ει γαρ και μη ε θελον, ουκ α ν τι των
καταρας αξιων κα τειργασαιντο. Και ωσαυτως και επι του θε λειν την ευλογιαν
νοητεον· ου γαρ ο λογωι θελων την ευλογιαν, ου τος ευλογειται, αλλ' ο παρεχων
εαυτον α ξιον της ευλογιας Κυ ριωι δι' ε ργων αγαθων. 108.19 Και ενεδυσατο
καταραν, ως ιμα τιον.
Ει ενδυονται καταραν, ως ιματιον, οι λα λουντες πονηρα
κατα της ψυχης του Σωτη ρος, οι δε αιρετικοι εισιν οι λαλουντες πονη ρα κατα της
ψυχης του Χριστου, αναιρουν τες αυτον, α ρα ενδυσονται καταραν, ως ιμα τιον, και
διπλοιδα αισχυνην αυτων. – Ωσ περ τους Χριστον ενδυσαμενους δια των κα κων
εκδυει ο Σατανας, ου τως και τους κα ταραν εκδυσαμενους δια των αρετων ενδυει ο
Χριστος. 108.22 Και η καρδια μου τεταρακται εν τος μου. Ει και τεταρακται μου η
καρδια, αλλ' ουχ ω στε μου και ε ξωθεν φθασαι την ταραχην αυτης επι λογον η
πραξιν μου· τοιουτον εσ τιν και το· Προς εμαυτον η ψυχη μου ετα ραχθη. 108.23,24
̔Ωσει σκια εν τωι εκκλιναι αυτην, αντανηρεθην, εξετιναχθην ωσει ακριδες. Τα
γονατα μου ησθενησαν απο νηστειας. Το σφοδρον της επιβουλης των αδικησαν
των λεγει, την κακουχιαν την α φατον, και την παρ' εαυτου παλιν γενομενην εν
τοις τοιουτοις σπουδην. Τα γονατα μου, φησιν, ησθενησαν απο νηστειας. ̔Οραις
αυτον οι α κατασκευαζει ο πλα προς τας επιβουλας και προς την του αυχμου
κακουχιαν, δια τουτων τον θανατον παρεδηλωσε· σκιαι γαρ, φησι, κλιθεισηι και
αναιρεθεισηι, παραπλησιως εδε ξαμην του βιου το τελος· αλλα και δικην ακριδων
υπο ανεμων ριπτομενων. και τηιδε κακεισε περιφερομενων, αει διετελεσα. – ̓Απο
νηστειας, ο τε τεσσαρακοντα ημεραις ενηστησε και τεσσαρακοντα νυξι. 108.25
Ει δοσαν με, εσαλευσαν κεφαλας αυτων. Τουτο γεγονε κατα τον καιρον του σταυ
ρου· εκινουν γαρ οι ̓Ιουδαιοι τας κεφαλας αυτων λεγοντες· Αλλους ε σωσεν,
εαυτον ου δυναται σωσαι.
108.29-31 ̓Ενδυσασθωσαν οι εν διαβαλ λοντες με
εντροπην, και περιβαλεσθωσαν ως διπλοιδα αισχυνην αυτων. ̓Εξομολογησομαι τωι
Κυριωι σφοδρα εν στοματι μου, και εν μεσωι πολλων αινεσω αυτον· ο τι παρεστη εκ
δεξιων πενητος, του σωσαι εκ των κατα διωκοντων την ψυχην μου. ̓Εντροπην
ενδυονται οι ενδιαβαλλοντες τον δικαιον. – ̔Ο μεν Σαμουηλ ενδυεται διπλοιδα, η ν
πεποιηκεν αυτωι η α νω ̔Ιερου σαλημ, η τις εστι μητηρ ημων· οι δε αμαρ τωλοι
ενδυονται διπλοιδα αισχυνην αυτων. –̔Η εξομολογησις την ευχαριστιαν σημαι νει,
η ν ποιειται δια των εις αυτον πιστευον των εθνων· κεφαλη γαρ της εκκλησιας τυγ
χανων, τον αυτης οικειουται υ μνον. –Πα ρεστη δε Πατηρ εκ δεξιων Υιου του πτωχευ
σαντος, αχωριστον την οικιαν ποιησαμενου, δια την του Υιου προς την
ανθρωποτητα ε νωσιν, κα ν συνεχωρει το παθος, επειδη δι' αυτου το του κοσμου
σωτηριον γινεσθαι ε μελλεν. ̓Αντι δε τουτων απαντων αμοιβας ανατιθεται τωι Θεωι,
την υμνολογιαν, την ευ χαριστιαν, το παραπασιν απαγγελλειν αυτου τα
κατορθωματα, το εν μεσωι θεατρωι κηρυ κα γενεσθαι των αυτωι υπαρξοντων. Τουτο
γαρ θυσια, τουτο προσφορα, το τας ευεργε σιας του Θεου δια παντος επι μνημης φε
ρειν και εγκολαπτειν τηι διανοιαι, και επι στοματος ανακηρυττειν. –Ει τις εστι δε
ξιος, ου τος παντως και εν δεξιαι παρισταται τωι δικαιωι· ει δε τις εν δεξιαι παρισταται
τι νι, ου τος ου παντως εστι και δεξιος· και γαρ· ̔Ο διαβολος, φησι, στητω εκ δεξιων
αυτου. 109.1-6 Ει πεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων μου, ε ως α ν θω
τους εχ θρους σου υποποδιον των ποδων σου. – ̔Ραβ δον δυναμεως εξαποστελει σοι
Κυριος εκ Σιων, κατακυριευε εν μεσωι των εχθρων σου. –Μετα σου η αρχη εν ημεραι
της δυναμε ως σου, εν τοις λαμπροτησι των αγιων σου, εκ γαστρος προ εωσφορου
εγεννησα σε. – Ωμοσε Κυριος, και ου μεταμεληθησεται· Συ ιερευς εις τον αιωνα,
κατα την ταξιν Μελχισεδεκ. –Κυριος εκ δεξιων σου, συ νεθλασε εν ημεραι οργης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

αυτου βασιλεις. – Κρινει εν τοις ε θνεσι, πληρωσει πτωματα, συνθλασει κεφαλας
επι γης πολλων. Χαριτι Θεου αυτου μεν ακουει ο προφητης α ει πε Χριστωι, εν τοις
πρωτοις δυο στιχοις και τοις μετα τον τριτον τετταρσι· κινουμε νος δε υπο του αγιου
Πνευματος, λεγει τα εκ προσωπου αυτου τρια στιχια τοις μετα τον ε βδομον. Εις τον
Κυριον ημων και Θεον τον Χριστον ει ρηται, τον μονογενη και πρωτο τοκον·
πρωτοτοκον μεν κατα την σαρκα, μονογενη δε κατα την θεοτητα· ει ς γαρ συν
αμφοτεροις και Υιος και Κυριος. ̓Επιτρε πεται δε καθισαι ουχ ως μονογενης, κατα
τουτο γαρ συναιδιος, αλλα ως πρωτοτοκος και κληρονομος. ∆ηλωθεντος γαρ δια
του προλαβοντος ψαλμου του παθους, νυν τα μετα την αναληψιν ο παρων
προθεσπιζει.
Τουτο και Πετρος εις τον Κυριον εξελα βετο, και αυτος ο Σωτηρ, ουκ
εκβαλλων το ει ναι υιον του ∆αυιδ τον Χριστον, αλλα τωι ομολογουμενωι το
αγνοουμενον προστιθεις· (Το μεν γαρ ει ναι υιον του ∆αυιδ τον Χριστον οι
Φαρισαιοι εγινωσκον, ο τι δε κυριος η ν του ∆αυιδ ηγνοουν). Καθου εκ δεξιων μου,
αντι του· μετεδωκε τωι Κυριωι μου ο Κυριος της εκ δεξιων καθεδρας, μετεδωκε δε δια
την σαρκα, την μη ε χουσαν τουτο προ του του, ου δια την θεοτητα, την εκ φυσεως
τουτο κεκτημενην. Ουδεις γαρ τωι ε χοντι διδωσι α ε χει· και ̓Ιουδαιων γαρ ψιλον
α ν θρωπον αυτον υπολαμβανοντων, ως εκ ∆α υιδ ε δειξεν, αυτος Κυριος ω ν δια την
θεο τητα εν ευαγγελιοις.
Το δε ε ως α ν θωι, ου κατα περιορισμον, αλλα κατα
περιουσιαν λεγει, ου δε γαρ ε ως τοτε καθηται, ε ως τεθωσιν οι εχθροι υποκα τω,
μετα δε τουτο της τιμης εξισταται· ε δει γαρ αυτον μαλλον, του πολεμου ενεστωτος,
ι στασθαι και αγωνιαν, ι να και ανθρωπινως ει πω, μετα δε την νικην κατησθαι.
̓Αλλ' ο περ ει πον, κατα περιουσιαν τουτο και επι τασιν λεγει, ως το· ̓Εγω ειμι, και
ε ως ου γηρασητε, εγω ειμι· ου γαρ μετα το γηρα σαι ̓Ιουδαιους, ουκ ε μελλεν
ε σεσθαι.
Εις το· εκ δεξιων μου, επει ε στι τι και εξ ευωνυμων του Θεου,
παραθησομεθα εκ της τριτης των βασιλειων ταυτα· Ει δεν Θεον ̓Ισραηλ καθημενον
επι θρονον αυτου, και πασα η στρατεια του ουρανου ειστηκει περι αυτον εκ δεξιων
αυτου και εξ αριστερων. Ιδε ει δυναται το· Καθου εκ δεξιων μου ειρησθαι, ως το·
Ουκ οι δατε τι αιτεισθε. Το δε καθι σαι εκ δεξιων μου και εξ ευωνυμων, ουκ ε σ τιν
εμον τουτο δουναι, αλλ' οι ς ητοιμασται υπο του Πατρος μου. Ει ρηται δε τουτο, ουχ
ο τι ο Θεος ε χει δεξια και αριστερα, ο ασχη ματιστος και παντα πληρων.
Εως α ν
θωι τους εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου· εχθρος διαφεροντως μεν εσ τιν ο
διαβολος και οι τουτου διακονοι δαιμο νες, προς δε τουτοις και οι τοις θειοις αυτου
κηρυγμασιν αντιπιπτοντες, ̓Ιουδαιοι και
Ελληνες. Το δε ε ως ου χρονου
σημαντικον, αλλ' ιδιωμα της γραφης επι του αδιαλειπ τως αει τιθεσθαι. 109.7 ̓Εκ
χειμαῤρου εν οδωι πιεται, δια τουτο υψωσει κεφαλην. Ζητησεις τον εκ χειμαῤρου
εν οδωι πινον τα Κυριον, και δια το πινειν εκ χειμαῤρου εν οδωι υψουντα την
κεφαλην, οι μαι, εκεινου αφ' ου εκ χειμαῤρου ο ντως πινει. –Ει δια τουτο υψωσει
την κεφαλην αυτου ο Χρισ τος, επειδη εκ του χειμαῤρου του εν τηι οδωι ε πιεν υ δωρ,
ταχα ο χειμαῤρος τον εν τωι βιωι τουτωι θανατον αυτου σημαινει, ο ν εν ευαγ γελιοις
ποτηριον ονομαζει· Πατερ, λεγων, ει δυνατον εστι, παρελθετω το ποτηριον τουτο.
Και παλιν· Οταν υψωθω, φησιν ο Σωτηρ, ειλκυσω παντα προς εμαυτον. 110.1
̓Εξομολογησομαι σοι, Κυριε, εν ο ληι καρδιαι μου, εν βουληι ευθεων και συναγωγηι.
Βουλη και συναγωγη ευθεων γενεα εστιν ευθεων. Ει ποι δ' α ν τις· ∆ος μοι βουλην
ευ θεων, εκαστου των εν τηι βουληι ο ντος ευ θειαι, ομοιως και συναγωγην, και
εξομολογη σομαι εν ο ληι καρδιαι αυτοις. Εστιν α γιος, ε στιν ευθεια γραμμη, η τις εξ
ι σου τοις εφ' εαυτης σημειοις κειται. Ουκ εγω δε μονος, αλλα και συν εμοι των
ευσεβων ο συλλογος, κατ' εκεινον [ει πον· Μεγαλα τα ε ργα Κυ ριου], εξεζητημενα
παντα τα θεληματα αυ του. 110.3 ̓Εξομολογησις και μεγαλοπρεπεια, το ε ργον
αυτου, και η δικαιοσυνη αυτου με νει εις τον αιωνα του αιωνος. Ει η δικαιοσυνη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

αυτου μενει εις τον αιω να του αιωνος, οι δε δικαιοι δια την δικαιο συνην
ονομαζονται δικαιοι, και αυτοι α ρα μενουσιν εις τον αιωνα του αιωνος· καλως
ου ν και ο Παυλος ει πεν· ̔Ημεις δε παντοτε συν Κυριωι εσομεθα. 110.10 ̓Αρχη
σοφιας φοβος Θεου, συνεσις δε αγαθη πασι τοις ποιουσιν αυτην. Συνεσις αγαθη
διδοται τοις ποιουσι δηλο νοτι την αρχην της σοφιας, ω σπερ της οδου της αγαθης·
αυτη δε εστιν η θεωρια της αληθειας· αρχη το ποιειν τα δικαια υπαρ χει· ου τως
αρχη και εισαγωγη εις την του Θεου σοφιαν, ουκ α λλην ου σαν της θεωριας της
αληθειας, ο θειος εστι φοβος, ο αυτος ω ν τοις πρακτικοις, δικαιοις ονομαζομενοις·
ο νπερ ου ν ε χει λογον το ποιειν τα δικαια προς την οδον, τουτον ο του Θεου φοβος
προς την σοφιαν. 111.1 Μακαριος ανηρ ο φοβουμενος τον Κυριον, εν ταις
εντολαις αυτου θελησει σφο δρα. ̔Η υποθεσις του ριαʹ ψαλμου εστιν αυ τη. ∆ι'
ο λου του ψαλμου διδασκομεθα τινα προ σεστι τοις φοβουμενοις τον Κυριον· ει τινι
ου προσεστι ταυτα, ου φοβειται τον Κυριον. Φοβουμενος τον Κυριον, ε ως του
σφοδρα, [ιστεον] τωι τελει του προ τουτου ψαλμου ε πεσθαι το προοιμιον και ω σπερ
ε ν σωμα ει ναι συνεχες και συνημμενον· εκει μεν γαρ αρ χη σοφιας, φησι, φοβος
Θεου· ενταυθα δε, μακαριος ανηρ ο φοβουμενος τον Κυριον, ετεροις μεν ρημασι,
τοις αυτοις δε νοημα σι παιδευων του Θεου τον φοβον. ̓Εκει μεν γαρ αυτον σοφον
ε φη ει ναι, ενταυθα δε μα καριον· το δε ο ντως μακαριον τουτο, ω στε γε α λλα
παντα ματαιοτης τε και σκια και ψιλα πραγματα, κα ν πλουτον ει πηις, κα ν δυ
ναστειαν. Ει τα επειδη δαιμονες αυτον δε δοικασι, και φριττουσι, ι να μη νομισηις του
το μονον αρκειν εις σωτηριαν, ο περ α νω πεποιηκε τουτο, και ενταυθα ποιει.
Καθαπερ γαρ εκει ειπων· ̓Αρχη σοφιας φοβος Κυριου, επηγαγε· Συνεσις δε αγαθη
πασι τοις ποι ουσιν αυτην, τοις δογμασι την συμβαινου σαν πολιτειαν απαιτων·
ου τω και ενταυθα ειπων τον φοβον, ουκ εκεινον μονον λεγει τον απο της
γνωσεως, ο ν και δαιμονες ε χου σιν, αλλα και τουτο προτιθησι λεγων· εν ταις
εντολαις αυτου θελησει σφοδρα. Τουτο ει πε, βιον απαιτων και πολιτειαν ακριβωμε
νην και ψυχην φιλοσοφον. 111.5
Χρηστος ανηρ ο οικτιρμων και κι χρων·
οικονομησει λογους αυτου εν κρισει.
Οτι το δανειν εν ε θνεσι πολλοις τροπο
λογειται εις λογων κατασκευασεις εκ του επιφερεσθαι το· Χρηστος ανηρ ο
οικτιρμων και κιχρων, και το· Οικονομησει τους λο γους αυτου εν κρισει. –
Χρηστεον τωι ρητωι προς τους απερισκεπτως εκφεροντας μυσ τηρια θειας γραφης
αδιακριτως. Και γαρ ο Παυλος φησιν· Ου τως ημας λογιζεσθω α ν θρωπος, ως
οικονομους και υπηρετας μυστη ριων Θεου. 111.7,8
̓Απο ακοης πονηρας ου
φοβηθησε ται, ετοιμη η καρδια αυτου ελπιζειν επι Κυριον· εστηρικται η καρδια
αυτου, ου μη φοβηθηι, ε ως ου επιδηι επι τους εχθρους αυ του. Πονηρα ακοη, των
ετεροδοξων ει η α ν δι δασκαλια, αφ' η ς ου φοβηθησεται ο επιστη μων και
επιστημονως φοβουμενος Κυριον. –Ου τε απειλας θεισει, ου τε αγγελια φοβον
ικανον εμποιησει. ̔Ο δε Συμμαχος ου τως ει ρηκεν την ετοιμην εδραιαν. Βεβαιαν γαρ
και εδραιαν ε χει την εις Θεον ελπιδα, και δια τουτο τοιουτων θορυβων καταφρονει.
112.π ̓Αλληλουια. ̓Ηθικος και ου τος και εις ωφελειαν συγ γεγραμμενος· διεγειρει
γαρ παντας εις υμ νωιδιαν του ευεργετου. – ̓Εν τουτωι διδασ κεται ο λαος ο νεος
αδιαλειπτον τον υ μνον προσφερειν τωι λυτρωσαμενωι· αλλα δε και των εθνων
παντων κατασημαινει την κλησιν, ου ς και παιδας καλει, δια το αρτιγενες της κατα
ψυχην ηλικιας, η παιδας τουτεστι δου λους αινιττεται. 112.1,2 Αινειτε, παιδες,
Κυριον, αινειτε το ο νομα Κυριου· ει η το ο νομα Κυριου ευ λογημενον απο του νυν
και ε ως του αιωνος. ∆ιδασκει τους νεους τι δει αινειν, α τε α παλους και μηπω
ε χοντας γεγυμνασμενην την προς τα τοιαυτα ε ξιν. Πως ου ν αινειν δει; Ει η το
ο νομα Κυριου ευλογημενον. Η παισιν απεικαζει τους δια το νεαρον της κα τα Θεον
ηλικιας εν ψυχηι νεωμενους, ου ς επι τον αι νον καλει του Θεου. ̓Ακυλας δε και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

Συμμαχος δουλους αντι του παιδες εξεδω καν. ∆ουλων γαρ ου διαφερουσι παιδες,
φο βωι δουλειας παιδαγωγουμενοι· διο φοβουμε νους Κυριον αυτους ει πεν ο προ
τουτου ψαλ μος. ̔Απλως δε και χωρις προσθηκης οι νεοι παιδες καλουνται· οι δε
δουλοι, παιδες τι νων. Η παιδας καλει, ως ακμαζειν οφει λοντας περι τους υ μνους.
∆ια δε του· Ει η το ο νομα Κυριου ευλογημενον, δηλοι ως ει και την φυσιν αυτου
αγνοειτε, αλλα δει, ως υπ' αυτου το ει ναι λαβοντας, το αυτου υμνειν ο νομα, ο περ
αιωνιον ε χει την ευλογιαν και αδιαδοχον. 112.3
̓Απο ανατολων ηλιου μεχρι
δυσμων αινετον το ο νομα Κυριου. Ειπων δε ανωτερω χρονον, εν τουτοις λε γει
και τοπον, ο τι εν παντι χρονωι και εν παντι τοπωι υμνεισθαι οφειλει· η την μετα
ενανθρωπησιν τοις ε θνεσι παρασχεθεισαν θεογνωσιαν το ρητον προθεσπιζει, μεθ'
η ν επλησθη πασα η γη του γνωναι τον Κυριον. ̔Η θαλασσα ει δε και ε φυγεν· ο
̓Ιορδανης ανεχωρησεν εις τα οπισω. Τα ο ρη εσκιρτησαν ωσει κριοι, και οι βουνοι ως
α ρ νια προβατων.
∆ηλουν ε οικεν ως μετεχει τινος αισθη σεως η πασα κτισις,
αντιληπτικης της θειας δυναμεως, κα ν α ψυχος ηι , ως και χαιρειν, επιβαινοντος
αυτης του Θεου, της τε χαρας μονονουχι την αιτιαν λεγουσης. ̔Η δε Μωυ σεως
μονον διδασκει η γραφη, ο τι Κυριος εν Σιναι ω φθη, και επεφανεν εξ ο ρους Χω ρηβ,
και α γγελοι μετ' αυτου. Και ανεβη, φη σι, Μωυσης εις το ο ρος, και ει δε τα ι χνη
ε νθα ειστηκεσαν οι ποδες του Θεου· και ως ο λοις τεσσαρακοντα ε τεσι του λαου
οικουντος την ε ρημον, συνειν αυτοις το θειον επιβαινον ο ρεσι και βουνοις· νυνι
δε και την εκ της αισθησεως λογος υποφαινει χαραν. 113.10 Μηποτε ει πωσι τα
ε θνη· Που εστιν ο Θεος αυτων. Ενθα το Που λεγεται, εκει και το ποτε· το μεν γαρ
τοπου εστι σημαντικον, το δε χρονου. Ει δε χρονος ου λεγεται επι Θεου (ποιητης
γαρ χρονων εστιν), ουκουν ουδε το Που ρηθησεται επ' αυτου· δημιουργος γαρ και
τοπων εστιν, ει γε και ο τοπος αυτος της σωματικης εστι φυσεως. 113.11 ̔Ο δε Θεος
ημων εν τωι ουρανωι και εν τηι γηι. Παντα ο σα θελησεν, εποιησε. Ου τον μεν Κυριον
ως η ν αι νοεραι και α γιαι δυναμεις επιστανται· τον δε Κυριον ως α νθρωπον
γινωσκουσι και οι α νθρωποι. ̓Εντευθεν γινωσκομεν ο τι ο σα βουλεται ο Θεος,
ταυτα και δυναται· παντα γαρ, φησιν, α εθελησεν ο Θεος, εποιησεν· ουκ ει τι δε
δυναται, τουτο παντως και βουλεται· νε κρων μεν αναστασιν δυναται ποιησαι νυν,
ου βουλεται δε· και παλιν ενανθρωπησαι, αλλ' ου βουλεται. 113.13 Στομα ε χουσι,
και ου λαλησουσιν· οφθαλμους ε χουσι, και ουκ ο ψονται κτλ. Ου ταυτον αι σθησις
και αισθητηριον, ου δε αισθητικον τε και αισθητον. Αι σθησις μεν γαρ εστιν η
δυναμις καθ' η ν ειωθαμεν αντιλαμβανεσθαι των υλων. Αισθητηριον δε, το
ο ργανον εν ωι καθιδρυται αυ τη. Αισθητι κον δε το ζωον το κεκτημενον τας αισθη
σεις. Αισθητον δε το πεφυκος ταις αισθη σεσιν υποπιπτειν. ̓Αλλ' ουχ ου τως επι των
ειδωλων· παντων μεν γαρ τουτων εστηρην ται· μονα δε ε χει τα των φυσικων
αισθητη ριων μιμηματα, οι ον οφθαλμους και ω τα και ρινας και τα εξης. 113.19 Οι
φοβουμενοι τον Κυριον, η λπι σαν επι Κυριον· βοηθος και υπερασπιστης αυτων
εστιν.
̓Εν μεν τηι προς πολεμιους μαχηι τον Κυ ριον ε χομεν βοηθον, εν δε τοις
οικειοις πραγμασι τοις τε κατα ψυχην και κατα σω μα, αυτον ε χομεν ευλογουντα
ημας, ως ε παρκειν ημιν αντι παντος καλου τε και α γαθου. 113.22 Ευλογησε τους
φοβουμενους, τους μικρους μετα των μεγαλων. Ουδε ε ν ε θνος, φησιν, ε ρημον
ευλογιας η ν, αλλ' εις παντας ετετατο αυ τη. 114.2 Και εν ταις ημεραις μου επικαλε
σομαι. Και ποιαις ημεραις, η ταις του αγωνος, ο τε και εκινδυνευσεν αυτου η
ψυχη; 114.4
Ω Κυριε, ρυσαι την ψυχην μου.
Ειρηκως ανωτερω ο τι και
επικαλεσομαι εν ταις ημεραις μου, τις η επικλησις, διδασ κει. Και ποια αυτη, η το· ω
Κυριε, ρυσαι την ψυχην μου; ει πε δε ταυτα, ειδως ως ε λεημων επακουσεται. 114.7
̓Επιστρεψον, ψυχη μου, εις την α ναπαυσιν σου. Ωσπερ ο νοσων επιστρεφει προς
την υ γιειαν, ου τω και η ψυχη εις την αναπαυσιν αυτης. Η δε τουτο· η ν α ρα ποτε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

εν τηι ανα παυσει αυτης η ψυχη· και γαρ ο νοσησας εν τηι υγιειαι υπηρχε ποτε. Τουτο
και ο α ποστολος λεγει τωι· Θελω αναλυσαι και συν Χριστωι ει ναι. ̔Η γαρ αναλυσις
των υποστρεφοντων επι τον προτερον αυτων τοπον εστιν. 115.2 Πας α νθρωπος
ψευδης. ̓Εφ' ο σον α νθρωπος τις εστι, ψευστης εσ τιν. ̓Εαν δε απιστηται το ει ναι
α νθρωπος, ουκ ε στι ψευστης, αλλα αληθευτης εστι. – Ει α νθρωπος εστι και ο
∆αυιδ, ψευστης εσ τιν, ει δε ψευστης, λεγων εαυτον ψευστην, ουκ ε στι ψευστης,
αλλ' αληθευτης εστιν. Ει δε αληθευτης εστιν, αληθευτης εστιν λεγων εαυτον
ψευστην· α νθρωπος ω ν, ψευστης εσ τιν. Περιεγραφη α ρα ο λογος εις αμφοτερα,
και εις το ει ναι αυτον αληθευτην, εαν α ν θρωπος ηι , και εις το ει ναι αυτον
ψευστην. Και καλειται ο λογος ου τος παρα τοις δια λεκτικοις α πορος. – Ολου του
ψαλμου εν βραχει η διανοια· πολλοι μεν οι εν ανθρω ποις λογοι, και πολλα πολλοις
πεφιλοσοφη ται εξεταζουσι τα περι της αληθειας κτλ. 117.1 ̓Εξομολογεισθε τωι
Κυριωι, ο τι αγα θος, ο τι εις τον αιωνα το ε λεος αυτου. ̓Επει αγαθος ω ν ο Θεος,
βουλεται την με τανοιαν του αμαρτωλου, μηδε τον θανατον αυτου, ωσει υπευθυνοι
αμαρτιαις εστε, την εκ μετανοιας εξομολογησιν επ' αυτον ποιη σατε, και ε ξετε
αυτον αφιεντα ω ν εξομολο γεισθε· ο γαρ ε λεος αυτου διηνεκης εστι. 117.7 Κυριος
εμος βοηθος, καγω εποψο μαι τους εχθρους μου. Οτι διδασκεται ο Χριστου λαος,
προσδο κειν μεν επιβουλας ανθρωπων, μη πτησσειν δε, μηδ' αγωνιαν, αλλα λεγειν·
Κυριος εμοι βοηθος· εχθρους δε αυτου νοησεις τους αν τικειμενους αυτωι δια την
ευσεβη γνωσιν, και την κατα Θεον πολιτειαν, η και τους πονηρους δαιμονας. 117.8
̓Αγαθον πεποιθεναι επι Κυριον η πεποιθεναι επ' α νθρωπον.
Ανθρωπον λεγει η
γραφη τον διαβολον, ο τι εχθρος α νθρωπος ε σπειρε τα ζιζανια. 117.19,20
̓Ανοιξατε μοι πυλας δικαιοσυ νης· εισελθων εν αυταις, εξομολογησομαι τωι Κυριωι.
Αυ τη η πυλη του Κυριου, δικαιοι εισελευσονται εν αυτηι. Και εν α λλοις λεχθειη
α ν· Αυ τη η πυλη του Κυριου, σωφρονες εισελευσονται εν αυ τηι. Και εν α λλοις·
̓Ανδρειοι εισελευσονται εν αυτηι. Και εν α λλοις· Σοφοι εισελευσονται εν αυτηι. – ̔Ως
ανοιγονται πυλαι δικαιοσυ νης, ου τω και σωφροσυνης και ανδρειας και αγαπης· δια
γαρ τουτων των πυλων εισερ χεται νους εις την βασιλειαν των ουρανων. 117.21
̓Εξομολογησομαι σοι, ο τι επηκου σας με, και εγενου μοι εις σωτηριαν. Ουχ απλως
επηκουσε, αλλα προτερον παιδευσας και βελτιω ποιησας· διο και ευ χαριστει, ουχ
υπερ ω ν ηκουσθη, αλλ' υπερ ω ν επαιδευθη, και πανταχου πολυ παρ' αυ τωι το της
ευχαριστιας ει δος, ο περ ειπων και λεγων ου παυσομαι· τουτο μαλιστα θυ σια και
προσφορα. 117.22 Λιθον ο ν απεδοκιμασαν οι οικοδο μουντες, ου τος εγεννηθη εις
κεφαλην γω νιας. Οτι μεν εις Χριστον το ειρημενον παντι που δηλον. Ει δε μη,
δοκει εξ αυτης ηρτησ θαι της ιστοριας, αλλ' ο τι μεσην διακοψασα την ακολουθιαν η
προφητεια επεισηλθε, θαυμαστον ουδεν. Ου τως αι πλειους των προφητειων εισιν
εν τηι παλαιαι. Οικοδομουν τας δε [νοει] τους διδασκαλους των ̓Ιουδαι ων, ο τι
απεδοκιμαζον αυτον λεγοντες· Σα μαρειτης ει , και δαιμονιον ε χεις. Και πα λιν·
Ου τος ουκ εστιν απο του Θεου, αλλα πλαναι τον ο χλον. ̓Αλλ' ο μως ου τος ο απο
δοκιμασθεις, ου τος εφανη δοκιμος, ως γενεσ θαι κεφαλην γωνιας· ου γαρ πας λιθος
εις γωνιαν επιτηδειος, αλλ' ο δοκιμωτατος και εξ εκατερας πλευρας τους τοιχους
συνδησαι δυναμενος. Ο τοινυν λεγει ο προφητης, τουτεστιν, ο τι ο αποδοκιμασθεις
παρα των ̓Ιουδαιων, και εξουδενωθεις, ου τος εφανη θαυμαστος, ω στε μη μονον
οικοδομην υφηναι, αλλα συνδησαι δυο τοιχους, τους εξ ̓Ιουδαιων και ̔Ελληνων
πιστευσαντας, περι τουτων ε λε γε και αυτος· Και α λλα προβατα ε χω, α ουκ ε στιν
εκ της αυλης ταυτης, κακεινα με δει αγαγειν. –Γωνια εστι διδασκαλια του Σω τηρος
ημων ̓Ιησου Χριστου, τα εν ουρανοις και επι γης ειρηνευοντος. ̔Η συναφη των δυο
γωνιων παρα του Σωτηρος η μαρτυρια γεγενηται· Ου τος εστιν ο Υιος μου ο αγαπη
τος. 117.23 Παρα Κυριου εγενετο αυτη, και ε στι θαυμαστη εν οφθαλμοις ημων.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

Ουκ η ν ανθρωπινον το γενομενον, φησιν, ουκ η ν αγγελων, ουκ αρχαγγελων, το
τοι αυτην πηξαι γωνιαν. Τις εστι θαυμαστη; η γωνια, η συνοδος των δυο εθνων, η
εις την ευσεβειαν. ∆ια τι ει πεν, εν οφθαλμοις ημων; ου γαρ πασιν εστι το θαυμα
καταδηλον. Τις γαρ ουκ α ν εκπλαγειη, ο τε ε νθα εσταυρωθη ο Χριστος, εκει
προσκυνειται ο Χριστος, και πασαν. την οικουμενην παρεδραμεν ο λογος,
συναπτων τηι αληθειαι α παντας; Εστι μεν ου ν και τοις οπωσουν εξεταζουσι
θαυμαστη, πολλωι δε ακριβεστερον τοις πιστευουσι. ∆ια τουτο φησιν, εν οφθαλμοις
ημων. Ταυτης δε της χαριτος χορηγος ο Θεος, ημεις δε την α ῤρητον φιλανθρωπιαν
θαυμαζωμεν. 117.24 Αυ τη η ημερα η ν εποιησεν ο Κυ ριος, αγαλλιασωμεθα και
ευφρανθωμεν εν αυτηι.
Ευφροσυνην ενταυθα λεγει την πνευμα τικην της
διανοιας. Ευφρανθωμεν, φησιν, ο τι τοσουτων επετυχομεν των αγαθων· κα
ταλλαγη Θεου προς ημας εγενετο· ουρανος απεδειχθη η γη, οι της γης αναξιοι
α νθρω ποι της βασιλειας εφανησαν α ξιοι. 117.25-27 Ω Κυριε, σωσον δη! Ω Κυριε,
ευοδωσον δη! Ευλογημενος ο ερχομενος εν ονοματι Κυριου. Ευλογηκαμεν υμας εξ
οι κου Κυριου. Θεος Κυριος, και επεφανεν η μιν. Οι δε προ αυτου, α νδρες και
α γγελοι, ως δουλοι αφικοντο· Οι μεν γαρ· Ταυτα λεγει Κυριος, ε φασκον. Οι δε·
Κυριος α πεστειλε με. ∆ιο φασιν οι προαγορευοντες αυτου την επιδημιαν·
Ευλογηκαμεν υμας εξ οι κου Κυριου. ̓Εξ οι κου γαρ Κυριου, εκ των κολπων των
πατερικων εστιν ο ερχο μενος. ̓Επιφερεται γουν ευθυς· Θεος Κυριος, και επεφανεν
ημιν. Το γαρ ελθειν, ου τοπου μεταβολη, αλλα του μη ορωμενου προτερον
επιφανεια· αορατος γαρ ω ν, ως εικων του Θεου του αορατου, δια σαρκος μορφην
δου λου λαβων, δι' η ς χειραγωγειται και την δοξαν αυτου θεασασθαι, δοξαν ως
μονογε νους παρα Πατρος, η ν οι ιδοντες φασιν· Ω Κυριε, σωσον δη! ω Κυριε,
ευοδωσον δη! 117.27 Συστησασθε εορτην εν τοις πυκα ζουσιν, ε ως των κερατων
του θυσιαστηριου. Πυκαζοντας τοις καρποις της αρετης δεη σει ει ναι και μηδεν
ε χοντας α ραιον η διακε νον, εν ωι ου συστησεται αρετη. 117.28 Θεος μου ει συ,
και εξομολογησο μαι σοι ... και εγενου μοι εις σωτηριαν. ∆οξολογων και θεολογων
σε, λεγω α εις εμε και πεποιηκας θαυμασια. Υψωσας γαρ με, και πεποιηκας
δυναμιν, ως μη αποθα νειν, αλλα ζησαντα με διηγεισθαι τα ε ργα σου. –Ταυτα τις
αιτει προνοεισθαι; των ο λων ειδως τον Θεον. Θεου γαρ το σωζειν εστι, και παρ'
αυτου κατευθυνεται τα διαβη ματα, ως το· Οσα α ν ποιηι, καθευοδωθησε ται, και το
εν ευαγγελιοις· Ευλογημενος ο ερχομενος εν ονοματι του Κυριου.
118p.t
ΥΠΟΘΕΣΙΣ. 118p.1 Τα στοιχεια της αρχης των λογων του Θεου ο ηθικος εστι
τοπος, περι ου και δια λαμβανει ο εκατοστος οκτωκαιδεκατος ψαλ μος κατα τα
εβραικα στοιχεια γεγραμμενος· ω στε τους μεν πρωτους αυτου στιχους ει ναι οκτω
απο του Αλεφ, ο εστιν αρχη των παρ' αυτοις στοιχειων· τους δε δευτερους οκτω
απο Βηθ, και ου τω καθ' εξης. Και περιεχει γε ο ψαλμος ου τος ο λον τον τοπον τον
ηθι κον μετα πασης θεωριας, της περι των δια φορων τοις ηθικοις τοποις ονοματων
εν ταις γραφαις. 118p.2 ̓Ιστεον δε ως α λλο μεν νομος, α λλο δε δικαιωμα, α λλο
προσταγμα, α λλο μαρτυριον,
α λλο κριμα. Και τον ιηʹ ψαλμον ερμηνευ σαντες,
ειρηκαμεν τινι διαφερει νομος, και μαρτυρια, και δικαιωματα, κριματα και εντολη·
αναμνησωμεν δε ο μως εν κεφαλαιωι τα ειρημενα. Νομον καλει τον υπο Θεου δια
Μωσεως δεδομενον.
̓Εντολας δε, και προσταγματα παλιν, τον αυτον, ως
βασιλικως ενταλθεντα και προσ ταχθεντα. ∆ικαιωματα δε, ως δικαιουντα τον κα
θορθουσθαι δυναμενον. Κριματα δε, ως τας θειους ψηφους υπο δεικνυντα, και τας
αξιας αντιδοσεις των τε εννομως και παρανομως βιουντων.
Μαρτυρια δε, ως
διαμαρτυρομενα και δει κνυντα οι αις υποβληθησονται τιμωριαις οι παραβαινοντες.
Και ουκ οι μαι, ο σον επεβη ιστορια, α λλο θι δια πλειονων τα ηθικα ειρησθαι περι
της διαφορας νομου και προσταγματος και περι των λοιπων, ως εν τουτωι τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

ψαλμωι. 118p.3 ∆ια τουτο δε ενταυθα και τα στοιχεια προτετακται, ι να δηλωθηι
τοις εντυγχανου σιν, ο τι τα στοιχεια εστιν η γνωσις του ηθι κου τοπου· μεμνημαι
τηρησας και επι του ριαʹ και επι του ριβʹ ψαλμου, τινα τροπον κακεινοι οι ψαλμοι
ηθικοι ο ντες, ει χον την αρχην των στιχων απο των παρ' ̔Εβραιοις στοιχειων. ̓Εκει
μεν ου ν η στοιχειωσις ουκ εκτεταται, αλλα δια βραχεων παραδεδοται.
118p.4
̓Ιστεον τοινυν, ω σπερ α λλα, ου τω και ταυτα εν Πνευματι αγιωι γεγραφθαι, λογον
τε ε χειν ουκ ευκαταφρονητον. Και η αιτια του ε καστον των στοιχειων οκτακις παρ'
̔Ε βραιοις ειρησθαι εν τουτωι τωι ψαλμωι. ̓Ελθε τοινυν επι τον οκτω αριθμον, και ει
που ωνο μασθη εν τηι γραφηι, παραλαμβανε αυτον, και επι τινι ει ρηται, και ε σται
σοι χρησιμος ο λογος προς το ιδειν, ο τι ε καστον στοιχειον τελειωσις εστιν α μα τωι
αριθμωι, ως μητε προς εισαγωγην ουδεπω, αλλα κατα μονα δα. 118p.5 Οταν δε
τελειωμεθα εν τοις στοιχει οις, ο επτα αριθμος ατιμητεος ημιν, ο τι δη και τηι υ ληι
ανιεται ου τος, ει περ εστιν ο επτα σημειον υλικης παχυτητος· ο δε οκτω αρχη της
αυλοτερας μειζονος καταστασεως. Ει γαρ και τα μαλιστα φαμεν και τον ε ξ την
κοσμικην σχετικως υ λην υποδηλουν, αλλ' ου ν γε τον μεν εις την κατα ποσον
ολοτητα ανα φερομεν, τον δε εις την καθ' ε ξιν τελειωσιν, καθ' η ν τις αποσμηχεται
τα ρυπασματα της ψυχης και καθαιρεται. 118p.6
Κατα τον οκτω αριθμον,
ακαθαρτος τις εστι μεχρι των επτα ημερων. Πριν γαρ ε λθηι η ογδοη του Κυριου
̓Ιησου Χριστου ημερα, ο λος ο κοσμος απερικαθαρτος η ν και ακροβυστος· ο τε δε
η λθεν η ογδοη της ανα στασεως Χριστου ημερα, αθροως παντες εκαθαρισθημεν εν
τηι περιτομηι του Χριστου, συνταφεντες και συνανασταντες, ω ς φησιν ο αποστολος.
̓Επει ου ν δια της στοιχειωσεως καθαιρεται ημων η ψυχη, μανθανοντων τον ηθικον
τοπον, και τελειουμενων εν τηι γνω σει αυτου, δια τουτο ο οκτω αριθμος παρε
ληφθη καθ' ε καστον των στοιχειων εν τωι προκειμενωι. ̓Εν τουτωι γουν τωι ψαλμωι,
την των αγιων διαγραφει πολιτειαν, τους αγω νας, τας θλιψεις, τα σκαμματα και τα
βρα βεια. 118.1 Μακαριοι α μωμοι εν οδωι, οι πορευο μενοι εν νομωι Κυριου. Τι
ου ν εστιν το α μωμον ει ναι εν τωι οδωι; Το πορευεσθαι εν νομωι Κυριου, και μη ε ξω
βαινειν του νομου, μηδε αμαρτανειν, αλλα προκοπτειν και οδευειν επι την αρετην.
Γι νεται δε αυτοις α μωμος η οδος εν τωι θειωι και πνευματικωι νομωι πορευομενοις.
Νομος
γαρ Κυριου α μωμος.
̓Αμωμως δε οδευει, [ο]
τοις ε μπροσθεν
επεκτεινομενος, των δε ο πισ θεν επιλανθανομενος· ο μη στρεφομενος εις τα οπισω,
μη εκκλινων δεξιαι η αριστεραι, μη αποσφαλλομενος, μη ισταμενος, μη ανα μενων,
αλλα οδευων και ορεγομενος του προ κειμενου. ̓Επειδη δε ο Σωτηρ φησιν· ̓Εγω ειμι
η οδος, θελομεν και κατα τουτο ιδειν πως οι μεν εισιν α μωμοι εν οδωι, οι δε ου
τοιουτοι. Οι περι Χριστου φρονουντες υγι ειως, και μη σφαλλεσθαι ανεχομενοι εν
τοις δογμασι τοις περι αυτου, μακαριοι εισιν ου τοι, α μωμοι εν οδωι. Οσοι δε περι
Χριστου φρονουσιν εσφαλμενως, ου τοι εστηρηνται του τοσουτου μακαρισμου. –Τι
ου ν λεγει ο πρωτος μακαρισμος; Νοητεον πρωτον ο δευσαι, ει τα φθασαι επι τελος.
118.2 Μακαριοι οι εξερευνωντες τα μαρ τυρια αυτου· εν ο ληι τηι καρδιαι εκζητησου
σιν αυτον.
Τι καλη η ταξις; πολιτευτεον γαρ, και τα ε θη κατορθωτεον, πριν
η κειν επι την εξετα σιν των θειων λογιων. Κατα γαρ ψυχην δει εξερευνασθαι τα
μαρτυρια του Θεου. Σπει ρατε γαρ, φησιν ο προφητης, εαυτοις εις δι καιοσυνην, ως
τρυγησητε εις καρπον ζωης, φωτισατε εαυτους εις φως γνωσεως. Ου πρωτον
φωτισατε, αλλα πρωτον σπειρατε εις δικαιοσυνην, ει θ' ου τω και τρυγησατε
καρπον ζωης, η ου τω φωτισατε εαυτοις φως γνωσεως. Τι γαρ ου συμβαλλεται τωι
φωτισ μωι; η εντολη Κυριου τηλαυγης, φωτιζουσα οφθαλμους. Ου πω γε στιχος
εστιν; Οι γαρ παρ' ̔Ε βραιοις στιχοι, ως ε λεγε τις, ε μμετροι εισιν, οι εξαμετρωι μεν, η
εν τωι ∆ευτερονομιωι ωἰ δη· εν τριμετρωι δε και τετραμετρωι, οι ψαλ μοι. Οι στιχοι ου ν
οι παρ' ̔Εβραιοις ε τεροι εισιν παρα τους παρ' ημιν. ̓Εαν θελωμεν ενθαδε τηρησαι
 
 

100

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους στιχους, ποιωμεν· Μα καριοι οι α μωμοι εν οδωι, οι πορευομενοι εν νομωι
Κυριου. Και ου τως αρχωμεθα δευτερου του εξης. ̓Ιστεον τοινυν ο τι οι Ελληνες, οι
ερμηνευσαντες, πεποιηκασι τον παρ' ̔Εβραι οις στιχον εν τουτοις δυο. Οι δε κρειττον
ποι ουντες, ως τουτο αντιγραφον γραψας, οιονει πεποιηκε την αρχην του στιχου
μετ' εκτα σεως, τον δε δοκουντα δευτερον, μη ο ντα δευτερον, αλλα λημμα του
προτερου μετα αισθησεως, και τουτο πεποιηκεν του ο λου του ρητου. 118.3 Ου γαρ
οι εργαζομενοι την ανομιαν εν ταις οδοις αυτου επορευθησαν. Ει τον εν ταις οδοις
Κυριου πορευομενον δει προσιεσθαι μονον επι τας κοινας ευχας, ου προσιτεον τον
εργαζομενον την ανομιαν, ως ου πορευομενον εν ταις οδοις Κυριου. ̓Ε παγει γαρ·
118.4 Συ ενετειλω τας εντολας σου, του φυλαξασθαι σφοδρα.
Τοιγαρουν
αναγκαια η τουτων φυλακη· τοις γαρ ευφρονουσι και ευχης ε ργον οφει λει
γενεσθαι, τωι εν σπουδηι κατορθουν τα προσταγματα· Θεου γαρ εισι. Και μετα πα σης
ευτονιας και σφοδροτητος [μακαριος] εργαζεται τα προστεταγμενα υπο του Κυ ριου.
118.5 Οφελον κατευθυνθειησαν αι οδοι μου, του φυλαξασθαι τα δικαιωματα σου.
̓Εαν μη κατευθυνηι ο Θεος, συμπνεων η μιν, οδον ου φυλαξομεν· συμπνοιας δεομεθα
κατευθυνουσης τας οδους ημων εις το φυλα ξαι τα δικαιωματα του Θεου, αλλα και
το μη περιπεσειν μειζοσι πειρασμοις της δυνα μεως ημων, δι' ω ν ο επιτρεπων
αυτους γενεσ θαι Θεος, οιονει απωθειται ημας απο των εντολων εαυτου· διοπερ
ευχομενος φησιν· Μη απωσηι με απο των εντολων σου. [Οφελον] αντι του· ει θε.
Σημαντεον δε ευχης το ο φελον· ου γαρ α λλως τις φυλαξαι τα δικαι ωματα, ει μη
κατευθυνθειησαν αι οδοι αυ
του. Ευθυνεσθωσαν, φησιν, αι οδοι μου, ως α ν
διατηρησαι με σου τα δικαιωματα. Και δεικνυς τον τουτου καρπον, επιφερει· 118.6
Τοτε ου μη αισχυνθω εν τωι μη επι βλεπειν επι πασας τας εντολας σου. Οτε, φησι,
φυλαξω δικαιωματα σου, το τε ου μη αισχυνθω. Οτε ευχης ε ργον ποιη σομαι, τοτε
ταυτα τηρησω. Ει δε κατευ θυνθωσιν αι οδοι μου, ουκ αισχυνθησομαι· ω σπερ γαρ
μισθος αρετης ε παινος, ου τως και παρανομιας καρπος αισχυνη εστι, κα τα τον
θειον αποστολον, ως το· Τινα ου ν καρπον ει χετε τοτε, εφ' οι ς νυν επαισχυνεσ θε; –
Η επειπερ οι προφηται ει ρηνται ει ναι οδοι, εαν αναγινωσκοντες τον νομον και
τους προφητας, κατευθυνθωμεν υπο Θεου προς το τουτους νοησαι, ου μη αισχυνθω
μεν. Η αισχυνην τωι δικαιωι φερει το μη πασας τας εντολας, αλλα τινας εργαζεσθαι,
και ο πταιων εν ενι, παντων γινεται ε νοχος, κατα τον του Κυριου λογον. 118.7
̓Εξομολογησομαι σοι εν ευθυτητι καρδιας, εν τωι μεμαθηκεναι με τα κριματα της
δικαιοσυνης σου. Μετα την ευχην και το απο προαιρεσεως τιθησιν· αρχη δε της
σωτηριας η εξομολο γησις. Ου τος εν ευθυτητι καρδιας δοξαζει τον Θεον ο τους περι
κρισεως λογους παρα Κυριου μεμαθηκως· τινος χαριν ο ουρανος μεν του ουρανου
τωι Κυριωι, την δε γην ε δω κε τοις υιοις των ανθρωπων; και τις ο λογος των
καταχθονιων δαιμονων· και δια τι μη ου τοι γεγονασιν α νθρωποι; τις τε η αιτια
του αι δου; και τις ο Παραδεισος; και τις παλιν η α νω ̔Ιερουσαλημ; και η ταυτης
Σιων, αφ' η ς λεγεται ε ρχεσθαι ο Χριστος (η ξει γαρ, φησιν, εκ Σιων ο ρυομενος, και
αποστρεψει ασεβειας απο ̓Ιακωβ); Και τις ο λογος του εκπεσοντος ̓Ισραηλ, και των
αντεισαχθεντων εθνων; Τινος χαριν μη παν τες α νθρωποι εκληθημεν απ' αρχης,
τον του Μωσεως νομον δεξαμενοι; αλλ' ημεις μεν αγγελων γεγοναμεν κληροι, ο δε
̓Ισραηλ μερις εχρηματισε του Κυριου και σχοινισμα κληρονομιας αυτου; Πως ου ν η
κληρονομια των αγγελων επιστευσεν, η δε μερις του Κυ ριου ηπιστησεν; Και δια τι
νυν λεγει και ο ∆αυιδ· Κριματα σου α βυσσος πολλη; Και Παυλος φησιν· Ω βαθος
πλουτου σοφιας και γνωσεως Θεου! ̔Ως ανεξερευνητα τα κρι ματα αυτου, και
ανεξιχνιαστοι αι οδοι αυ του! ̔Ο περι των αμαρτιων εξομολογουμενος τωι Θεωι, ει
ανοσιμως εξομολογοιτο, ευθυτη τι καρδιας εξομολογοιτο α ν. Τουτο δε ποιη σει,
μαθων τα κριματα της δικαιοσυνης αυ του. Τοτε, φησιν, δυνησομαι καθαρον τον
 
 

101

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υ μνον προσενεγκειν, ο ταν παντα σου κατα μαθω τα κριματα και κατα ταυτα βιωσω.
̓Εαν μαθω, φησι, τα απο της δικαιοσυνης σου κριματα, και ως κρινεις εφ' εκαστωι α
μαρτηματι· ου γαρ μονον πραξεις εξετασεις και λογους, αλλα και προθεσιν αφ' η ς
ε κασ τα λεγεται και πραττεται.
Η και ου τως· ο μηδεποτε ευθυτητα καρ διας
ανειληφως, αλλ' ε τι αυτην ε χων σκο λιαν, ουκ εξωμολογησατο ουδεπω εις το πα
ραδεχθηναι τωι Θεωι την εξομολογησιν αυ του. Πως ου ν τουτο γινεται; εν τωι μεμαθη
κεναι τα κριματα της δικαιοσυνης. Τουτο δηλοι τα εξης. 118.8 Τα δικαιωματα σου
φυλαξω, μη με εγκαταλιπηις ε ως σφοδρα. Το δε· Τα δικαιωματα σου φυλαξω, προς
το ευχαριστω σοι αποδεδοται, οι ον· ευχα ριστω σοι, ο τι εδιδαξας με εκ του νομου
σου, ποιον εστι το δικαιον και το α δικον, ι να του τον φυλαξω· μαθοντα ου ν το
δικαιον εκ του νομου σου και φυλαττοντα τουτο, αιτουμαι μη εγκαταλιπειν με,
ω στε ηττηθηναι δεινων ο ντων προσπαλαιοντων. –Καλον δε και το ε ως σφοδρα·
αιτει γαρ μη γυμνωθηναι της θειας επικουριας· μετρα γαρ, φησιν, ε χει η δυναμις
μου. Μη με τοις υπερ δυνα μιν πειρασμοις υποβαληις, μηδε σφοδρα εγ καταλιπηις με.
Πιστος δε ο Θεος, ουκ εασει ημας πειρασθηναι υπερ ο δυναμεθα. 118.9 ̓Εν τινι
κατορθωσει νεωτερος την οδον αυτου; εν τωι φυλαξασθαι τους λογους σου.
∆ιδασκεσθωσαν οι α ρτι συμπληρουντες τον λογον, οι ε τι νεωτεροι, οι μηκετι χωρις
του νομου ζωντες, οι ς εληλυθεν η εντολη του Θεου, ου ς α ρχεται κινειν και
καταρασ σειν η αμαρτια, κατορθουν εαυτων την οδον, και α μα τωι επαπορειν, και
ζητειν πως α ν γενοιτο, διδασκομενοι φυλασσειν τους λο γους του Θεου.
̓Αποκρινεσθωσαν εν ευχηι, και λεγετωσαν τωι Θεωι· ̓Εν τωι φυλαττεσ θαι τους λογους
σου. Και παλιν· Νεωτερος ο απο των εθνων λαος, ο σκολιως προ της πιστεως
οδευσας, εν τινι κατορθωσει την οδον αυτου, η τωι φυλασσεσθαι τους λογους του
Θεου; η γαρ ε ννοια του θειου νομου καθαρτικη και φυ λακτικη. Παντος εστιν το·
̓Εν τινι κατορθω σει ο νεωτερος τας οδους αυτου; εν τωι φυ λασσεσθαι τους λογους
σου, τους εσπαρμε νους ταις θειαις γραφαις· φυλασσομενοι γαρ ου τοι ουκ εωσιν
αυτον σκολιως οδευειν, ου δε τοιουτον γενεσθαι, ω στε ειπειν· ̔Αμαρ τιας νεοτητος
μου μη μνησθηις. ̓Αγαθον γαρ ανδρι, καθα φησιν ο ̔Ιερεμιας, ο ταν α ρηι τον ζυγον
εκ νεοτητος αυτου. Συμμαχος τουτον ηρμηνευσε τον τροπον· ∆ια τινος λαμπρυνει
νεος τας οδους αυτου; ̓Εδιδαξεν ο τι πολλης εστιν ακαθαρσιας και ρυπαριας η
νεοτης μεστη· διο και δειται κα θαρσεως. Τουτο ου ν επιζητησας ευρε, φη σιν, τον
τροπον εν τωι φυλαξασθαι τους λο γους σου. 118.10 ̓Εν ο ληι καρδιαι μου εξεζητησα
σε, μη απωσηι με απο των εντολων σου. Ζητησεις ει ο Θεος ενεργει το απωσθη ναι
τινα των θειων εντολων· ως γαρ γινο μενου επι τινας του τοιουτου, μη βουλομε νος
αυτο παθειν, ο προφητης λεγει· ̓Επει ου παρεργως εζητησα σε, αλλ' εν ο ληι καρ διαι,
δια τουτο αμειψαι, μη απωσαμενος με απο των εντολων σου, εν τωι ποιειν με τα ε ρ
γα Κυριου, αμελως δε. 118.11 ̓Εν τηι καρδιαι μου ε κρυψα τα λο για σου, ο πως α ν
μη αμαρτω σοι. Κινδυνος γαρ ου μονον το λεγειν ψευδη, αλλα και τα αληθη τοις
μη δυναμενοις χω ρειν. Ουδε δει τους μαργαριτας βαλλειν ε μ προσθεν των χοιρων,
ουδε διδοναι τα α για τοις κυσιν. 118.14 ̓Εν τηι οδωι των μαρτυριων σου ε τερφθην,
ως επι παντι πλουτωι.
Εστι και οδος εντολων.
118.15 ̓Εν ταις εντολαις σου
αδολεσχη σω, και κατανοησω τας οδους σου.
∆ια τουτων διδασκομεθα ως ουκ
α λλως εστι κατανοησαι τας οδους του Θεου, η εκ του τα περι των εντολων του
Θεου εξετα ζειν, και περι τουτων επιπλεον ερευναν· ω στε την καλουμενην
αδολεσχιαν μεταφε ρειν επι την περι των εντολων βασανον, ο τε και αδολεσχια ουκ
ε στι ψεκτη. –Και πολ λαχου οι δικαιοι επαινετην αδολεσχιαν ευ ρισκονται
αδολεσχουντες. Κατα γαρ την συ νηθειαν της γραφης, και ο ̓Ισαακ εξηλθεν εις το
πεδιον αδολεσχησαι τωι Θεωι. ̓Εκ πολλης ου ν των εντολων μελετης ε ρχεται τις εις
το κατανοησαι τας οδους του Θεου (τον τε νομον και τους προφητας) τας φε ρουσας
 
 

102

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επι την βασιλικην και τελειαν οδον, τον Χριστον, τον ειποντα· ̓Εγω ειμι οδος. Εισι
δε τινες οδοι του Θεου, α ς οδευει, ι να εν ανθρωποις γενηται, η α ς οδευει α νθρω
πος, φερουσας προς αυτον. Ταυτας δε κα τανοει ο εν ταις εντολαις αδολεσχων του
Θεου. Η και ου τως· τουτου χαριν ενδελεχως την μελετην των σων λογιων σχησω,
και εν ταις οδοις σου την πορειαν ποιησομαι. 118.17 ̓Ανταποδος τωι δουλωι σου,
ζησο μαι και φυλαξω τους λογους σου.
̔Ημεις, οι μη καθαροι τηι καρδιαι, και μη
μετειληφοτες συνειδησιν παῤρησιαν ε χειν προς Θεον δυναμενην, ευχομενοι ουκ
ερου μεν· ̓Ανταποδος τωι δουλωι σου. Ει γαρ απο δωσει, κολασει ημας κατα τας
ανομιας η μων. Λεγει ου ν ο ημιν παραπλησιως ελεη θεις υπο Θεου· Ου κατα τας
ανομιας ημων εποιησεν ημιν, ουδε κατα τας αμαρτιας η μων ανταπεδωκεν ημιν. ̔Ο
δε παῤρησιαν ε χων προς τον Θεον, πεποιθως τηι εαυτου συνειδησει, φησιν·
̓Ανταποδος τωι δουλωι σου, τωι μηδεν α ξιον κολασεως πεποιηκεναι. Ινα δε μη δοξηι
ο λογος ει ναι αλαζονικος, ε χει τι ασφαλες· ου γαρ ει πεν· ̓Ανταποδος μοι, αλλ'
ανταποδος τωι δουλωι σου, ει τις εστι δουλος σος, και δουλευει σοι. –Το δε ζησον με,
εις τον μελλοντα χρονον εκκλινει το ζην· ουκ οι ομαι γαρ ο τι ως η δη ζων λε γει το·
Ζησον με· αλλα ι σως αναφερει επι ζωην αληθινην, ο θεν επαγει· Και φυλαξω τους
λογους σου. Ζωη γαρ αληθης η φυλα κη του νομου. 118.18 ̓Αποκαλυψον τους
οφθαλμους μου, και κατανοησω τα θαυμασια εκ του νομου σου. Αισθανεται ο
προφητης ο τι επικεκαλυμ μενοι αυτου η σαν οι οφθαλμοι, οιονει γαρ κακωσις
γεγονεν ημιν περι το ηγεμονικον, και βλαβη απο της παλαιοτητος της κατα τον
παλαιον α νθρωπον, και ει ς εστιν ο μο νος ταυτην ιασασθαι δυναμενος, ο Λογος του
Θεου· εξαπεστειλε γαρ ο Θεος τον Λογον αυτου, και ιασατο αυτους, και εῤρυσατο
αυ τους εκ των διαφθορων αυτων. Ερχεται ου ν ο Λογος και αποκαλυπτει τους
οφθαλμους περαιρων το καλυμμα· ηνικα γαρ επιστρε ψει τις προς Κυριον,
περιαιρειται το κα λυμμα. 118.19 Παροικος εγω ειμι εν τηι γηι· μη αποκρυψηις απ'
̔Ο προσπεπονθως τηι γηι, ο φιλων τα εν θαδε, και μη
εμου τας εντολας σου.
πιστευσας ο τι αναλυσις ε σται συν Χριστωι, ου τος μη λεγετω· Παροικος ει μι εγω εν
τηι γηι, αλλ' ι στω ο τι κατοικει επι της γης· αγιου ου ν φωνη· Μη αποκρυψηις απ'
εμου τας εντολας σου. 118.20 ̓Επεποθησεν η ψυχη μου του επι θυμησαι τα κριματα
σου εν παντι καιρωι. ̓Επεποθησεν ο ∆αυιδ γνωναι τα δικαιω ματα του Θεου, τι εστι
το· ̓Εαν κτησηι παιδα εβραιον, ε ξ ε τη δουλευσει σοι, εν δε τωι εβδομωι εξαποστελεις
αυτον ελευθερον. Και·
Τις ηγαπα γυναικα και τα ταυτης τεκνα, διο αυτην
ελευθεραν απωθειται ο δουλος; Και τις ο λογος του τιθρωσκομενου ωτος, και της
αιωνιου δουλειας η ν ο δουλος προ ειλετο; –Τι δηποτε ουκ ει πεν· επεποθησεν η
ψυχη μου τα κριματα σου, αλλ' επεποθη σε του επιθυμησαι τα κριματα σου; ως ουκ
εν ημιν ο ντος του επιθυμησαι τα κριματα του Θεου, αλλα των καθαραι τηι
συνειδησει λατρευοντων τωι Θεωι, ου τως ου παντων εστι το επιθυμησαι τα κριματα
εν παντι καιρωι, αλλα μονων των μη αμαρτανοντων. ̓Εν ε κεινωι γαρ τωι καιρωι εν ωι
αμαρτανω, εαν επιθυμησω τα κριματα, ι να κολασθω επι θυμω. 118.22 Περιελε απ'
εμου ο νειδος και εξου δενωσιν, ο τι τα μαρτυρια σου εξεζητησα.
̓Επει ονειδιζουσι
και εξουδενουσι με τινες επι τωι εκζητειν τα μαρτυρια σου, περιελε το ο νειδος και
την εξουδενωσιν μου. Πως δ' α ν περιαιρεθειη ταυτα; εις επιγνωσιν ερχομε νων
αληθειας των τεως ονειδιζοντων και ε ξευτελιζοντων με· υπαρξαντος δε τουτου, α
μα εμοι εκζητησουσι και ου τοι τα μαρτυ ρια σου. 118.23 Και γαρ εκαθισαν
α ρχοντες, και κατ' εμου κατελαλουν· ο δε δουλος σου ηδο λεσχει εν τοις
δικαιωμασι σου.
Ου τως συνερχονται κατα του δικαιου σκο πουντες πως
επιβουλευσωσιν αυτωι, αλλ' αυ τος ου παυεται λαλων εν τοις δικαιωμασιν του Θεου·
ουδεν γαρ ανθρωπινον φθεγγεται. –∆εικνυσι δε αυτους ποτε μεν ονειδιζον τας, ει
τυχοι παλαια πλημμεληματα, ποτε δε εξουδενουντας, ως ουδενος α ξιον λογου.
 
 

103

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

118.25 ̓Εκολληθη τωι εδαφει η ψυχη μου· ζησον με κατα τον λογον σου. Των
αμαρτωλων αι ψυχαι τωι εδαφει κολ λωνται, τα επιγεια φρονουσαι· των δε δι καιων,
ει τοι συγχρονιζουσι σωμασιν η συν δεδεσμεναι δι' οικονομιαν εν αυτοις. ̓Εξομο
λογειται ο προφητης περι της εαυτου ψυ χης, καταλειπουσης μεν το κολλασθαι τωι
Κυριωι προτερον, ο τε εν τηι κακιαι ετυγχα νεν, κολληθεισης δε δι' αυτην τωι εδαφει,
και καθελουσης εαυτης το φυσικον υ ψος και ε παρμα. Πασα γαρ αμαρτανουσα
ψυχη κε κολληται τωι εδαφει. ̓Οπισω δε Κυριου πο ρευσηι, και προς αυτον
κολληθησηι, εν τωι νο μωι ει ρηται. ̓Αξιοι τοινυν βοηθηθηναι απο του Θεου προς το
ζησαι, αποστας της προς το ε δαφος κολλησεως, ι να ζησηι κατα τον λογον του Θεου.
118.26
Τας οδους μου εξηγγειλα, και επη 118.26 κουσας μου, διδαξον με τα
δικαιωματα σου.
Τωι δε τυχοντι της εν τουτοις συνεσεως, περιεσται το και
α λλους ωφελειν δυνασθαι, και την θαυμασιον ευεργεσιαν εξαγγελλειν Θεου, την
αποκειμενην τοις ο σια πραττου σι· ου γαρ τα περι δικαιοσυνης διδασκων, διδασκει
και τα περι του παρεπομενου τε λους αυτηι, ο τι μεγα τουτο, και ο Θεος υπερ αξιαν
αμειβεται. ∆ιελεγετο και Παυλος περι εγκρατειας και δικαιοσυνης, και του μελλον
τος κριματος, ως ε μφοβον γενεσθαι τον ηγε μονα. – Οταν μεν τις κατα το θελημα
της σαρκος και των διανοιων πορευηται, οδους εαυτου πορευεται· ο δε αποστας του
αμαρ τανειν, διδωσιν εαυτον τωι Θεωι, αιτων παρ' αυτου το φοβεισθαι και αυτον, και
πορευεσ θαι εν πασαις ταις οδοις αυτου. Ουκετι μεν γαρ κατα τας οδους εαυτου
πορευεται, με ταστας δε επι τας του Θεου, εν αυταις βαδι ζει. Ισον δε εστι τουτωι·
Ει πα, εξαγορευσω κατ' εμου την ανομιαν μου. ̓Εμαυτου τοινυν κατηγορος
γενομενος, παρα σοι εξωμολογη σα μεν περι αυτων, δια δε τουτο επηκουσας μου,
παραδεξαμενος την μετανοιαν. Ευ χο μαι δε σε, και διδασκαλον μου γενεσθαι των
δικαιωματων, α ουδεις δυναται κατ' αξιαν παραδουναι, ως συ ο Κυριος των
δικαιωμα των. 118.27 ̔Οδον δικαιωματων σου συνετισον με, και αδολεσχησω εν
τοις θαυμασιοις σου. Συνετιζοντων δεομεθα, προς το μη απο πλανηθηναι της οδου
των δικαιωματων Θεου. ̓Εαν γαρ την οδον των εν τοις δικαιωμασι μυστηριων, υπο
σου συνεσιν λαβων, νοησω, ως και οδευσαι αυτην, δυνησομαι, τα δη λουμενα εν
τοις δικαιωμασι σου θαυμασια συνιεις, αδολεσχειν εν αυτοις, και την ομι λιαν εν
τωι περι τουτων ποιεισθαι λογωι. – ̓Επει ουκ ε στι βραχεια η ευ ρεσις της οδου των
δικαιωματων, ουκ επι δυο η τρεις η δε κα ημερας, μολις γαρ αρκει μοι και ο χρο νος
της ζωης. Και ω σπερ εστιν οδος δικαιω ματων, ου τως και η οδος μαρτυριων. ̓Εν τηι
οδωι, φησι, των μαρτυριων σου ετερφθην ως επι παντι πλουτωι. Εστι και οδος εντο
λων· ̔Οδον γαρ εντολων σου, φησιν, ε δρα μον, ο ταν επλατυνας την καρδιαν μου.
Αυ ται δε πασαι αι οδοι τελος και αρχην ε χου σι, μιαν οδον την λεγουσαν· ̓Εγω ειμι
η ο δος. ̔Οδευσαι ου ν δει δια πασων τουτων των οδων, ι να ε λθηις επι το τελος
αυτων, τον Χριστον. 118.28 ̓Ενυσταξεν η ψυχη μου απο ακη διας, βεβαιωσον με εν
τοις λογοις σου.
Πλησιον, φησιν, εγενομην του θανατου, ολιγωρησας προς τα
επικειμενα μοι κακα· αλλ' αυτος με, φησι, στηριξον εν τηι επαγ γελιαι σου. Η επει η
προσβολη της αμαρ τιας χαυνοι τον λογισμον και ακηδιαν εργα ζεται, η μεν
νυσταγμον, ο δε θανατον. – Ο μεντοι Συμμαχος και ̓Ακυλας κατεσταξεν ει πον. ̔Η
δε εʹ και ʹ ε σταξεν η ψυχη μου πε ριεχει. Παρα δε τωι Συμμαχωι, κατεσταξεν η ψυχη
μου. Και δοκει μοι, μη νοησας τις το ε σταξεν, αλλ' υπολαβων αμαρτησθαι το
αντιγραφον, πεποιηκεναι· ενυσταξεν η ψυ χη μου, της επι το ε σταξεν η ψυχη μου ζη
τησεως απαλλαγηναι βουλομενος. Φησι γαρ, ο ταν η ψυχη εν ακηδιαι γενη ται και
αδημονιαι και λυπηι, απολλυσι το ε γρηγορηναι, και γινεται εν νυσταγμωι, απα
γορευμενωι εν τωι· Μη δος υ πνον σοις ο μμα σιν, μηδε νυσταγμον σοις βλεφαροις. ̔Ο
δε δυσωπουμενος την μαρτυρουμενην υπο των πλειονων ε κδοσιν, την ε σταξεν η
ψυχη μου απο ακηδιας, φησιν, ο τι πεπυκνωμενη και στεγειν δυναμενη εστιν, ως
 
 

104

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μηδεν αυτης α ποῤρειν, η του δικαιου ψυχη· η δε του φαυ λου ου τοιαυτη, αλλα μη
δυναμενη κρατειν ο ν διδασκεται λογον Θεου· διοπερ η τοιαυτη ψυχη σταζειν α ν
λεγοιτο. Τοιαυτην δεχεται διανοιαν και το· Υιε μου, μη παραῤρυηις, εν Παροιμιαις
γεγραμμενον, και το· ∆ια τουτο δει περισσοτερως προσεχειν ημας τοις α κουσθεισιν,
μηποτε παραῤρυωμεν, εν τηι προς ̔Εβραιους λελεγμενον. –Βεβαιωσον, οιονει
τοιουτον με ποιησον εν τοις λογοις, ω στε α σειστον ει ναι, και μηδαμως μετακι
νουμενον. 118.29 ̔Οδον αδικιας αποστησον απ' εμου, και τωι νομωι σου ελεησον με.
∆υναμενος ειπειν· αποστησον με οδου α δικιας, τουτο μεν ουκ ε φησεν, το δε· ̔Οδον
αδικιας αποστησον απ' εμου, ως τυγχανου σαν εν εμοι, και ενυπαρχουσαν μοι. Οσον
γαρ εσμεν ε τι φαυλοι, η οδος της αδικιας εν ημιν εστιν, και παντα μεν πρακτεον,
ι να αυ την απωθησωμεν της ψυχης ημων· μαλιστα δε Θεον συνεργον εις τουτο
παρακλητεον, ι να, ταυτης αποστασης ημων, δυνηθωμεν ειπειν· και τωι νομωι σου
ελεησον· αξιουντες νομωι Θεου απο Θεου ελεηθηναι, ωι νενομο θετηκεν ο Θεος, ως
α ν τις ει ποι ιατρωι· ως απανται ο ιατρικος λογος, α γαγε με επι την υγιειαν, ει τε
τομαις, ει τε καυτηρσιν, ει θ' οποσουν υποβαλλεται των επιπονων υπο της ιατρικης
και των νομων αυτης. Τουτο δε ο μεν ̓Ακυλας οδον ψευδους εκ δεδωκεν· ο δε
Συμμαχος οδον ψευδη περιε λε. Και οι μαι προσφορωτερον, επει ο εχομε νος στιχος
την απεναντιας του ψευδους αν τιτιθησιν αληθειαν, δεικνυς το ακολουθον· ̔Οδον
γαρ, φησι, αληθειας ηἱρετισαμην. 118.30
̔Οδον αληθειας ηἱρετισαμην, και τα
κριματα σου ουκ επελαθομην.
Ταυτα γαρ τις ερει; καταφρονων μεν των
βλεπομενων, ως προσκαιρων, σκοπων δε τα μη βλεπομενα, ως αιωνια, και αληθη
κυριως υπαρχοντα· ουκ αληθειας γαρ η οδος, η επι δοξαν και πλουτον επιγειον
οδηγουσα. ̓Ε κεινα δε τις ζητει, των κριματων του Θεου μεμνημενος, και της επ'
εκεινοις ανταποδο σεως; 118.32 ̔Οδον εντολων σου ε δραμον, ο ταν επλατυνας την
καρδιαν μου. Οι λογοι δε των εντολων πλατυνοντες την καρδιαν, ευ κολον αυτηι
παρασκευαζουσι της πρακτικης την οδον. 118.33-35 Νομοθετησον με, Κυριε, την
οδον των δικαιωματων σου, και εκζητησω αυτην διαπαντος. Συνετισον με, και
εξερευ νησω τον νομον σου, και φυλαξω αυτον εν ο ληι καρδιαι μου. ̔Οδηγησον με εν
τηι τριβωι των εντολων σου, ο τι αυτην ηθελησα. Παντα επι τον Θεον αναφερουσιν
οι α γιοι, διδασκοντες ημας ο τι χωρις Θεου ουδεν δυ ναμεθα. ̓Εαν γαρ μη εν εμοι,
φησι, μενητε, ουδεν δυνασθε ποιειν. ̓Αλλ' ι σως τις ερει· Ει παντα αναφερεται επι
τον Θεον, που το επ' εμοι; Ιδε ει μη πανταχου επεπλεξεν τωι απο του Θεου, το εφ'
ημιν. ̔Ως ενταυθα το απο του Θεου· Νομοθετησον με, Κυριε, την οδον δικαιωματων
σου. Το δε εφ' ημιν· Και εκζητησω αυτην διαπαντος. ̓Απο Θεου αιτω παλιν·
Συνετισον με, και εξερευνησω τον νομον σου. Το δε επ' εμοι· Και φυλαξω αυτον εν
ο ληι τηι καρδιαι. Και τριτον απο Θεου αιτω λεγων· ̔Οδηγησον με εν τηι τριβωι των
εντολων σου. Τι το επ' εμοι; Οτι αυτην εθελησα. ∆ει ου ν το μεν αιτειν παρα του
Θεου, το δε εαυτους εισφερειν ομολο γειν. Συ μεν γαρ, φησι, ω Κυριε, νομοθετη σον
με την οδον των δικαιωματων σου. ̓Ε γω δε τον της ζωης μου α παντα χρονον επι
δωσω εμαυτωι εις αναζητησιν αυτης. Ουκετι γαρ σαφες η ευκαταφρονητον. ∆ειται
δε της Θεου συνεργειας και της ημετερας σπου δης, ως εξ αυτου λαβειν την τε
χρησιν και την καταληψιν των τε πρακτικων και θεω ρητικων. Ου τως γαρ μηδεν
ενδοιαζων, εν ο ληι καρδιαι φυλαξω τον νομον. Ει δε και η ε ρευ να δειται συνεσεως,
ποσωι μαλλον, ι να τις ευ ρηι το τελος. –∆ει ου ν τα μεν αιτειν, τα δε επαγγελλεσθαι
και πληρουν, ι να μη τας προς Θεον ατεθωμεν συνθηκας, επι τον Θεον τοινυν
αναφερειν την αυτου ευμενειαν
και το α νωθεν διδοσθαι την επι τοις κα
τορθουμενοις ευοδωσιν. ̓Επι σοι δε εστιν η συνεργεια του αγαθου, και η της μοχ
θηριας αποστροφη, ω στε τα απο του Θεου αιτωμεν γενεσθαι ημιν μετα του
συνεισφε ρειν τα εφ' ημιν, και ου τω τας προς Θεον συνθηκας ουκ ατεθησοιμεν. –
 
 

105

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τριβος η τε τριμμενη οδος, η ν πολλοι των δικαιων προ ημων επορευθησαν, προς
η ν οδηγουντος χρεια Θεου. Χριστου γαρ ημας δει γενεσθαι μιμητας, και αι ρειν τον
σταυρον, και ακο λουθειν οπισω αυτου. 118.36 Κλινον την καρδιαν μου εις τα
μαρτυρια σου, και μη εις πλεονεξιαν. Τα γαρ μαρτυρια του Θεου ου φιλαργυ ριαν
διδασκει, λεγοντα· Ουκ επιθυμησεις κτλ. 118.37 ̓Εν τηι οδωι σου ζησον με. ̓Εγω
ειμι, φησιν, η οδος, εν τοις ευαγγε λιοις Κυριος. 118.39 Περιελε τον ονειδισμον μου
ο ν υ πωπτευσα, ο τι τα κριματα σου χρηστα. Ει χρηστα εστι τα κριματα του Θεου,
χρηστοτητος καρπους ζητητεον. Νοησαι ε πι παντας τους κρινομενους, κα ν
πικροτερα τισι δια της αμαρτιας απανται. 118.40 ̓Ιδου επεθυμησα τας εντολας σου,
εν τηι δικαιοσυνηι σου ζησον με. ̓Επει επεθυμησα, φησι, τας εντολας σου,
δια
τουτο ζωοποιησον με κατα την σην δι καιοσυνην, και α μειψαι με, μη μονον ποιη
σαντα σου τας εντολας, αλλα και ερωτικως προς αυτας διατιθεντα· διο ουκ α λλου
χα ριν, αλλ' αυτων ε νεκα επιτελων, αυτος φημι· ̓Εν τηι δικαιοσυνηι σου ζησον με,
ο περ εστι ζησαι κατ' αρετην. Και επει δικαιοσυνη του Πατρος ο Υιος, ο εν Υιωι
ζησαι βουλομενος, τουτο φησιν· ζωοποιει γαρ ημας δια της ιδιας δικαιοσυνης ο
Θεος και Πατηρ. Εστι δε αυ τη Χριστος. –∆ικαιοσυνη γαρ Θεου εν αυτωι
αποκαλυπτεται εκ πιστεως εις πιστιν. 118.41,42 Και ε λθοι επ' εμε το ε λεος σου,
Κυριε, το σωτηριον σου κατα τον λογον σου. Και αποκριθησομαι τοις ονειδιζουσι
μοι λο γον, ο τι η λπισα επι τοις λογοις σου. Προς τοις ειρημενοις, το ε λεος σου επ'
ε με ε λθοι κατα τον λογον σου, και μετα του ελεους σου το σωτηριον, ι να υπ' αυτου
ελεη θεις σωθω. Το τελος γαρ του απο Κυριου ελεους η παρ' αυτου σωτηρια· διο
καλως ου προ του ελεους σωτηριαν αιτει, ει τα τον ε λεον, αλλ' αναπαλιν· ου γαρ
τοσουτον, φησι, δια τα ημετερα ε ργα, ο σον δια την σην χα ριν σωζομαι. Ει δε
δυνατον παντα δια του αποσταλεντος Λογου ειρησθαι, επιστησον· αυτος γαρ και
ε λεος και σωτηριον Κυριου εστι. ∆ιο ευκτεον η κειν εφ' ημας το ε λεος Κυριου, το
σωτηριον κατα το ε λεος αυτου. Ει του σου ελεους τυχω, φησι, παῤρησιαν ε ξω
προς τους ενισταμενους και ονειδιζον τας. ̓Εαν ε λθοι επ' εμε το ε λεος και το σω
τηριον, κατα τον σον λογον σωθεις, ευπορη σω λογον, ω στε τοις ονειδιζουσι με
ε χειν α ποκρινεσθαι και παραστησαι αυτοις, ο τι ουκ α ξιον εστιν ονειδιζεσθαι τον
τοιαυτα ε χοντα δογματα, α τινα γελωσι μεν οι της πιστεως αλλοτριοι ως μωρα,
συνεσεως δε αποδειξω και σοφιας πεπληρωμενα, επει και εις τους
λογους
επηλπισα· διο τουτο προς τοις προ τεροις αποκριθησομαι τοις ονειδιζουσι μοι λογον.
118.43,44 Και μη περιεληις εκ του στο ματος μου λογον αληθειας ε ως σφοδρα, ο τι
επι τοις κριμασι σου επηλπισα. Και φυλαξω τον νομον σου διαπαντος, εις τον αιωνα
και εις τον αιωνα του αιωνος.
Ταυτα φησιν, ως δυνατου ο ντος του η δη
ανειληφοτος λογον αληθειας, αποθεσθαι αυ τον, περιελοντος αυτον του Θεου εκ του
στο ματος του η δη αυτον ανειληφοτος, επαν ο η δη διδασκων, αναξιον εαυτον
ποιησηι του λογου· διο καλως λεγεται· Μη αμελει του εν σοι χαρισματος. ̓Αμελει δε
ου μονον ο μη γεωργων το χαρισμα, και αυξανων αυτο, αλ λα και ο μη βιων κατ'
αυτο. Ζητησει δ' α ν τις ει απο στοματος μεν περιαιρειται λογος αληθειας, απο δε
καρδιας ουδεποτε περιαι ρειται, ι να σωζηται η αφορμη της επιστρο φης, δια το
ενυπαρχειν τον της αληθειας λογον τωι α παξ αυτον ανειληφοτι. Τωι γαρ αμαρτωλωι
ει πεν ο Θεος· Ινα τι συ εκδιηγηι τα δικαιωματα μου, και αναλαμβανεις την
διαθηκην μου δια στοματος σου; ουχ ι να τι συ φρονεις τα δικαιωματα μου; ταχα δε
και εαν επιπλεον αμαρτανηι τις, και απο της καρδιας περιαιρειται ο της αληθειας
λογος, θολουμενης, και οιονει τυφλουμενης της καρδιας προς το μη θεωρειν την
αληθειαν. 118.46 Και ελαλουν εν τοις μαρτυριοις σου εναντιον βασιλεων, και ουκ
ηἰσχυνομην. Χαριεντως αρμοσειε τουτο τωι μαρτυρι, τωι επι ηγεμονας και βασιλεις
αγομενωι δια Χριστον. ̔Αρμοττει και τοις ανοιγουσι το στομα επι των βασιλικων τας
 
 

106

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψυχας αγιων. Και μετ' ολιγα. Αισχυνης γαρ α ξια λεγει ο μη προσλαμβανων ρημα
εις το ευαγγελι σασθαι απο Θεου δυναμει πολληι. Ουκ αισ χυνης δε, αλλα δοξης α ξια
λεγει, ο τηι δια θεσει του προφητου λεγων το· Και ελαλουν κτλ. Μεγαλοπρεπως απο
γενεας ζουσης υ πανται μεταχειριζομενος ε ξεως, επειδη μει ζων παντος βασιλεως,
μαλλον δε βασιλευς βασιλεων ο λαλων εν ημιν εστιν, ο ταν τα του Θεου λαλωμεν.
118.47,48 Και εμελετων εν ταις εντολαις σου, αι ς ηγαπησα σφοδρα. Και η ρα τας
χειρας μου, και ηδολεσχουν εν τοις δικαιω μασι σου.
Τελος της των εντολων
Θεου μελετης εσ τιν η κατα τας εντολας ενεργεια και πρα ξις· διο και καλως
προστεταχθαι φαινεται το· ̓Εμελετων εν ταις εντολαις σου, αι ς η γαπησα, εξης δε
τουτοις το· Και η ρα τας χειρας μου προς τας εντολας σου. Μετα γαρ την μελετην
και αναληψιν του των εντολων λογου, καλον το επαραι τας χειρας επι τας κατα τας
εντολας πραξεις, μη εκ λυπης, η εξ αναγκης, αλλα εξ αγαπης και διαθεσεως, και
μετα ταυτα συνεχως αποδιδοναι το ε ρ γον των εντολων. Και επειδη, μετα την με
λετην και την ποιησιν των εντολων, περι τουτων διαλεγεσθαι δει, δια τουτο
επιφερει το· Ηδολεσχουν εν τοις δικαιωμασι σου, ει περ τοιουτον εστιν απο της
̓
προς τα δι καιωματα σου φιλιας μου, συνεχως αυτοις ενδιατριβων τωι λογωι, οιονει
ηδολεσχουν, ε πιπλεον ομιλων τα περι των δικαιωματων σου. –Τας χειρας
επαιρομεν της ψυχης δια των εντολων του Θεου, κατεργαζομε νοι την πρακτικην.
Χειρας ενταυθα τας πρακτικας ενεργειας ει ναι φησι· η γαρ πρα ξις τελος μελετης
εστιν εντολων. 118.49 Μνησθητι των λογων σου τωι δου λωι σου, ω ν επηλπισας με.
Και ποιος ο λογος ου μνησθηναι αυτον αξιοι, η το ει ναι αυτον μετ' αυτων, καθ' η ν
δεδωκεν αυτοις επαγγελιαν, η τις και παρα κλησις αυτοις εν τοις διωγμοις εγενετο;
Λο γον χρηματισας επαγγελιας, ανεπτερωσας ημας επι τωι ελπιζειν επι σοι, και
καταφρο νειν των ανεστηκοτων. ̓Επει δε τωι ποθειν τα επουρανια, και ζητειν τα
αιωνια, ηγωνισα μην, απαιτω τουτων τον λογον, απαιτω τουτων την ανταποδοσιν.
Νομοθετων ο Θεος, και τοις φυλαττουσι τον νομον την οικε ιαν ευμενειαν
επηγγειλατο, και τοις πα ραβαταις τιμωριας. Μνησθηναι τοινυν τον Θεον των
οικειων υποσχεσεων ικετευει. Εις
εκεινας γαρ, φησι, ελπιζειν εδιδαξας με, και
δεικνυς της ελπιδος το χρησιμον, επαγει· Αυτη με παρεκαλεσε. Ταυτην γαρ ε σχον
παραψυχην εν ταις συμφοραις, και υπερε πλευσα κυματων. 118.50 Αυ τη με
παρεκαλεσεν εν τηι ταπει νωσει μου, ο τι το λογιον σου ε ζησε με. Αυ τη τις; η ελπις,
εγγινομενη μοι απο του σου λογου παρεκαλεσε με, και παρεμυ θησατο με, εις το· ει
ποτε περιστασεις, η κινδυνος, η θανατου προσδοκια, η νοσος χα λεπη, η απωλεια
των υπαρχοντων, η διωγ μος, η τι δηποτε των νομιζομενων χαλεπων
κατελαμβανε με, η επι σε ελπις παρακλησις μου η ν. –Συντομως δε ειπειν, παντα τα
περιστατικα ταπεινωσις εαυτου, ως ει ναι τον καιρον των περιστασεων και των
πειρασμων ταπεινωσιν της ψυχης καταλειπομενης και παραδιδομενης τωι
πειραζοντι, ι να αγωνιση ται προς την αντικειμενην δυναμιν. Και δια τουτο το
λογιον σου ε ζησε με, τουτεστιν ε ζωοποιησε με. Ουδεν γαρ α λλο ποιει ζην λο γικην
ψυχην την εαυτης ζωην ως το λογιον του Θεου. Καθ' ο γαρ αυ ξει το λογιον του
Θεου, και νοουμενον και παραλαμβανομενον εις την του ανθρωπου ψυχην, κατα
τουτο αυ ξεται και το της ζωης. Ταυτα δε εστιν το συν αρετηι ζην ενταυθα, μετα
ταυτα δε και την αιωνιον διδωσι ζωην. 118.52 ̓Εμνησθην των κριματων σου απ'
αιωνος, Κυριε, και παρεκληθην. Ετι την διαθεσιν κατανοησωμεν του δι καιου.
Μιμνησκομενος, φησι, των περι η μας απο του Θεου, των απ' αιωνος και ε ως
αιωνος αποδοθησομενων εκαστωι παρακα λειται, και α λυπος μενει και αταραχος,
και λεγει· Ουκ α ξια τα παθηματα του νυν και ρου προς την μελλουσαν δοξαν
αποκαλυφ θηναι εφ' ημας. 118.53
̓Αθυμια κατεσχε με απο αμαρτω λων των
εγκαταλιμπανοντων τον νομον σου. Τωι μεν αμαρτωλωι γελοιον η θος η θεοσε βεια·
 
 

107

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι δε θεοσεβει φρικτον η παρανομια, διοτι προοραι το φοβερον της τιμωριας. 118.54
Ψαλτα η σαν μοι τα δικαιωματα σου, εν τοπωι παροικιας μου. Το περιγειον χωριον
τοπος εστι παροι κιας του δικαιου· διο φησι· Παροικος εγω ειμι εν τηι γηι. Τωι γαρ
ξενωι τα οι κοι ποθεινα, και προ της εις αυτα επανοδου, παντα λυ πηρα, και ταυτην
ευρων παραμυθιαν, το πε ρι της παροικιας παραταχιον [απομανθανει]. Παρυκησεν
ο ∆αυιδ, υπο του Σαουλ διωκο μενος, αλλ' ου τουτο φησιν, αλλα παντα τον βιον, ως
γαρ παροικων, διατελει, και αι δων τα του Θεου δικαιωματα, τον βιον διοδευει.
Ψαλλων ου ν, φησι, τα δικαιωματα σου και ευρυθμως, τουτο μεν λεγων, τουτο δε
πρατ των, και εν τηι επιθυμιαι της εντολης, ουδε τωι υ πνωι χωραν εδιδουν. 118.55
̓Εμνησθην εν νυκτι του ονοματος σου, Κυριε, και εφυλαξα τον νομον σου. Χαλεπον
εν καιρωι πειρασμου μνησθηναι της γνωσεως του Θεου· ο γαρ φαυλος λο γισμος
χρονιζων εν τηι διανοιαι περισπαι τον νουν, και χωριζει αυτον της γνωσεως του
Θεου, αφ' ου συμβαινει και το παραβαινειν τον νομον αυτου. 118.57 Μερις μου ει ,
Κυριε, ει πα του φυ λαξασθαι τον νομον σου.
̔Ο αποταξαμενος τοις βιωτικοις
πραγμα σιν, και μηδεμιαν ε χων μεριδα επι γης, μη δεν το θελειν τα τοσαυτα, αλλ'
αρκουμενος αντι παντων τωι Κυριωι, ερει· Μερις μου Κυ ριος. Τουτωι δε ακολουθει
λεγειν· Ει πα του φυλαξασθαι τον νομον σου, τουτεστι τον πνευματικον ... –
Παρασκευης γαρ χρεια προς τας αντικειμενας δυναμεις, κωλυουσας του Θεου
φυλαξαι τας εντολας, κατα τον ̓Αποστολον λεγοντα· Τις ημας χωρισει απο της
αγαπης του Χριστου κτλ. 118.58 ̓Εδεηθην του προσωπου σου εν ο ληι καρδιαι μου,
ελεησον με κατα λογιον σου. Ορα δε πηλικος εστιν ο οψομενος το προσωπον του
Θεου· ̓Ιησους δε εδιδαξατο λεγων· Μακαριοι οι καθαροι τηι καρδιαι, ο τι αυτοι τον
Θεον ο ψονται ... –Μηποτε δε πλεον τι εμφαινεται του απλως ελεησον με, ο τε
προσκειται αυτωι κατα το λογιον σου; ο φαυλος δε λεγομενος παρα τισιν ε λεος
ει ναι, εστιν, ο τε ου κατα το λογιον του Θεου ελεου μενος, ως ο τε ελεει Σαουλ τον
̓Αγαγ. [Κα τα] κρισιν δε τον ε λεον δει γινεσθαι, και μη παρανομως τωι λογιωι σου
φησιν· ελεησον με κατα λογιον σου. Πλην νυν μεν ευ χεται, εξης δε επακουσθεις
φησιν· 118.59 ∆ιελογισαμην τας οδους σου, και επεστρεψα τους ποδας μου εις τα
μαρτυρια σου.
̔Ο ̔Εβραιος· Τας οδους μου ε χει, ωσαυτως δε και οι α λλοι
ηρμηνευσαν. Λεγει δε· Λο γιστευων μου τας οδους, προς τα μαρτυρια σου τους εμους
ποδας κατηυθυνον, και ουκ ει ων εκτρεπεσθαι της προς σε φερουσης ο δου, η
ουδεποτε τι ε πραξα, μη λογισαμενος ει καθηκον εστιν η πραξις. 118.60
̔Ητοιμασθην, και ουκ εταραχθην, του φυλαξασθαι τας εντολας σου. Ει ησκησαμεν,
ει ητοιμασμεθα, ει οι ον δη τροπον παρεσκευασμεθα, ου ταραχθη σομεθα απο των
αντικειμενων δυναμεων, των αντιστρατευομενων ημιν, ι να μη φυλα ξωμεν τας
του Θεου εντολας. –Ειδως το ειρημενον· Τεκνον, ει προσερχηι δουλευειν τωι Κυριωι,
ετοιμασον την ψυχην σου εις πειρασμον, και τουτο μελετων διαπαντος, εν ταις
εφοδοις ουκ εταραττομην, α τε μεμε λετηκως αυτας φερειν γενναιως. 118.61
Σχοινια αμαρτωλων περιεπλακησαν μοι, και του νομου σου ουκ επελαθομην.
Τουτοις δε τοις σχοινιοις και ο Σατανας δεδηκε την θυγατερα του ̔Αβρααμ, η ν ε λυ
σεν ο Χριστος, ει περ σειραις των εαυτου α μαρτιων ε καστος σφιγγεται. Ει δε διττη
εσ τιν η αμαρτια, η μεν κατα διανοιαν, η δε κατ' ενεργειαν, διττα α ρα νοητεον και
τα σχοινια· ο δε τα κατ' ενεργειαν λυσας, παν τως και κατα διανοιαν λελυκε. Και η
μεν παλαια διαθηκη τα κατ' ενεργειαν λυει σχοινια· η δε καινη τα κατα διανοιαν.
̓Εῤ ρηθη γαρ, φησι, τοις αρχαιοις· Ου φονευ σεις. ̓Εγω δε λεγω· Ουκ οργισθησηι κτλ. –
Οι κακοι λογισμοι σχοινια των δαιμονων εσ τι, περιπλεκομενα τηι ψυχηι, και ουκ
εωντα απιεναι ελευθεριως προς τον ειποντα· ̓Εγω ειμι οδος. –Ει ου τος
επιλανθανεται του νομου ο μη ζων κατ' αυτον, ου τος μνημο νευει του νομου ο
κατα τον νομον πολιτευο μενος. 118.63
Μετοχος εγω ειμι παντων των φο
 
 

108

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βουμενων σε, και των φυλασσοντων τας εν τολας σου.
̔Ο μετοχος των
φοβουμενων τον Κυριον, και αυτος φοβειται τον Κυριον· και ο μετο χος των
δικαιων, και αυτος δικαιος εστι· των μεν γαρ ο φοβος κοινος, των δε δικαιο συνη.
118.65,66 Χρηστοτητα εποιησας μετα του δουλου σου, Κυριε, κατα τον λογον σου.
Χρηστοτητα και παιδειαν και γνωσιν διδα ξον με, ο τι ταις εντολαις σου επιστευσα.
̔Η χρηστοτης του Θεου τηι γευστικηι δυ ναμει της ψυχης υποπιπτει. Γευσασθε γαρ,
φησι, και ι δετε ο τι χρηστος ο Κυριος. Γευσις δε εστιν η απαθεια ψυχης λογικης,
δια του πνευματικου νομου προσγινομενη· χρηστοτης δε εστιν γευσις αληθης των
γε γονοτων υπο Θεου· παιδεια δε μετριοπαθεια παθων· γνωσις δε εστιν η θεωρια της
Τρια δος.
Πλουσιως εκχεις, φησιν, επι παντας τας του ελεους πηγας, και ουκ
επαγεις καθ' ε καστον φερων, γαμους διορυττομενους, αι ματι μιαινομενους,
σφετεριζομενους τα αλ λοτρια, και τα λοιπα. Τουτου καμε αξιω σας, των σων
δικαιων την γνωσιν μοι χα ρισαι· πειραν γαρ λαβων σου της χρηστο τητος, και αυ θις
ταυτης απολαυσαι παρα καλω, ι να συν αυτηι και παιδειαν και γνωσιν μαθοιμι·
παιδειαν μεν την ηθικην, γνωσιν δε την θεωρητικην. –Οι δεν ο προφητης της
παιδειας το χρησιμον, και ο τι φιλανθρωπιαι χρωμενος, ο δεσποτης ταυτην επιφερει
τοις ανθρωποις· και ως η παιδεια την γνωσιν ερ γαζεται, επει ορθως και φρονιμως
ταις πα ρα σου εντολαις προσελθων επιστευσα αυ ταις, ως τηρησαι αυτας, ο ρεξον
μοι σοφιαν, και διδαξον παιδειαν και γνωσιν. – ̔Ο δε
Συμμαχος αντι του
χρηστοτητα εποιησας, ευηργετησας τον δουλον σου εξεδωκε. ∆ι δασκωμεθα δε μη
αναισθητως διακεισθαι προς τας θειας ευεργεσιας.
Ου σης περι τον Θεον
χρηστοτητος και α ποτομιας κατα τον αποστολον, η μεν χρηστο της γινεται επι
τους εστηκοτας τηι πιστει, η δε αποτομια επι τους αφεστηκοτας αυτης· επει ου ν ο
α γιος εβεβαιωτο εν τηι πιστει, χρηστοτητα, ει πεν, εποιησας μετα του δου λου σου,
ο στις ποτ' α ν ηι αυτος. Το δε κατα λογιον σου, αντι του συν λογοις και αιτιαι
λογικηι γινεσθαι μετα τινος την του Κυριου χρηστοτητα. 118.67 Προ του με
ταπεινωθηναι εγω επλημμελησα· δια τουτο το λογιον σου ε φυλαξα. Καιπερ δε
ειδως ο τι μη μονον δι' αμαρ τιας, αλλα και δια δοκιμασιαν επαγεται ταυ τα, τωι
προτερωι τροπωι υπεβαλλεν εαυτον, αλ λα εφυλαξα, φησι, το λογιον σου, ι ν' ω σπερ
πλημμελησας εταπεινωθην, ου τω κατορθω σας δια της του λογιου σου φυλακης,
αφε θω της ταπεινωσεως. – ̓Εγω, φησιν, εμαυ τωι την παιδειαν προυξενησα· αδικιας
ελευ θερα της τιμωριας η ψηφος· τηι αμαρτιαι η κολουθει η παιδεια, τηι παιδειαι των
νομων η φυλακη. ∆εομαι ου ν διδασκαλιας, ι να γνω ο τι η γενομενη ταπεινωσις
κατα χρηστοτη τα και παιδειαν εγενετο. Η προ του πα θειν τελειως την αμαρτιαν,
πλημμελουμεν ημεις τηι συνεσει των λογισμων [εκ της η μετερας ραιθυμιας] αυτην
καταδεχομενοι, και τοπον εισοδου διδοντες δια τουτων τωι Σαταναι. 118.68,69
Χρηστος ει συ, Κυριε, και εν τηι χρηστοτητι σου διδαξον με τα δικαιω ματα σου.
̓Επληθυνθη επ' εμε αδικια υπε ρηφανων· εγω δε εν ο ληι καρδιαι μου εξερευ νησω τας
εντολας σου. ̓Επει λεγεται· ι δε ου ν χρηστοτητα και αποτομιαν Θεου, μηποτε οι
μεν πεσοντες διδασκωνται εν τηι αποτομιαι του Θεου τα δικαιωματα αυτου, οι δε
μακαριοι μανθανω σιν αυτα εν τηι χρηστοτητι αυτου; οι μεν εκ δικαιωματων Θεου
κολαζομενοι, οι δε κατα των αρμοζοντων αυτοις τυγχανοντες. 118.70 ̓Ετυρωθη
ως γαλα η καρδια αυ των, εγω δε τον νομον σου εμελετησα. Λεπτη μεν η των
αγιων, πιων δε η των υπερηφανων καρδια. 118.71 ̓Αγαθον μοι ο τι εταπεινωσας
με, ο πως α ν μαθω τα δικαιωματα σου. Ευαρεστουμενος τοις επιπονοις πειρασμοις
και περιστασεσιν, α τινα ε θος ταπεινωσιν ο νομαζεσθαι, ταυτα φησιν, ωσει ε λεγεν·
Ευ δοκω εν ασθενειαις, εν υ βρεσιν, εν αναγ καις, εν διωγμοις, εν στενοχωριαις, ι ν'
εκ του ταυτα υπομεμενηκεναι, α ξιος κριθω του μανθανειν τα δικαιωματα σου,
ουδενος αυτα ειδομενου, μη προτερον ταπεινωθεντος και εν πολλοις θλιβεντος.
 
 

109

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

118.72 ̓Αγαθον μοι ο νομος του στοματος σου υπερ χιλιαδας χρυσιου και αργυριου.
Ευαρεστουμενος αντι του, αγαθον μοι εσ τιν ο νομος, ο ν απο του στοματος σου ελα
λησας. Στομα δε σου ο Χριστος εστι· κατα φρονω γαρ χιλιαδων χρυσιου και αργυριου
υπερ του απολαυσαι του νομου του στομα τος σου. ∆υναται δε τις και νομον
στοματος λεγειν την ταξιν των χρηματιζομενων και λεγομενων δια στοματος Θεου,
των πρωτων τοις εισαγομενοις λεγομενων, και δευτερων τοις τα προτερα
ανειληφοσι, και ου τω καθ' εξης ε ως ου τελειωθωσιν. 118.73 Αι χειρες σου
εποιησαν με και ε πλασαν με· συνετισον με και μαθησομαι τας εντολας σου.
Πεποιηται μεν η ψυχη, πεπλασται δε το σωμα· Ποιησωμεν γαρ, φησι, α νθρωπον
κατ' εικονα ημετεραν. Και παλιν· Λαβων χουν απο της γης ε πλασεν. – ̔Η υποθεσις
του· αι χειρες σου κτλ. της περι την ανθρω πινην φυσιν φιλοστοργιας αναμιμνησκει
τον ποιητην. Λογος γαρ παντα τεκτηναμενος αυτος λεγεται διαπλασαι των
ανθρωπων την φυσιν, ου χερσι χρησαμενος, ασωματος γαρ· αλλα την πλειονα περι
τοδε το ποιημα δια θεσιν ενδεξαμενος, ικετευει τοινυν τον δια πλασαντα χορηγησαι
τωι ποιηματι συνεσιν. Η ακολουθον δε ως προς δημιουργον το αι τημα· οι ον, του
σου φροντισον ποιηματος, και τελειωσον τηι νοησει το ζωον το νοητι κον, και ο
προς οικειωσιν την σην παρεσ κευασας, τουτο δια της σης γνωσεως των
βουληματων οικειωσαι. Ετεροι το ̓Εποιησαν επι της ψυχης ειρησθαι φασιν, το δε
Επλασαν με επι του σωματος· α λλοι δε το μεν ̓Εποιησαν επι της πρωτης
δημιουργιας φασιν [το δε Επλασαν, επι της του] λου τρου παλιγγενεσιας και
αναπλασεως. – Χειρ Κυριου η μετ' αυτου επι Χριστου λε γεται. Συνεσεως δε
χρηιζομεν, και εις τον ηθικον τροπον, ως ου πανυ σαφη. –Τον γαρ α νθρωπον ου
μονον εποιησεν, ως τα λοι πα κτισματα, αλλα και ε πλασε, τηι αυτουρ γιαι τιμησας
αυτον. –Χειρες δε ει εν Θεου ο Υιος και το Πνευμα, δι' ω ν παντα δεδη μιουργηται.
̓Ακολουθον δε λιαν και το αι τειν παρα του ποιησαντος συνεσιν, η προς την ποιησιν
των εντολων συνωθει.
118.74
Οι φοβουμενοι σε ο ψονται με, και
ευφρανθησονται, ο τι εις τους λογους σου ε πηλπισα. Τοις φοβουμενοις σε, φησιν,
τοις ευσε βουσι προξενος ευφροσυνης γενησομαι, ελ πισας εις σε, και καταλληλον
ευρων τηι εις σε ελπιδι τελος. – Η οι τον Θεον φοβου μενοι, τωι μηδεν αυτους
υστερειν τελειοι ει σιν, ο ντες δε τοιουτοι, αγαθοι τυγχανουσιν κατα τον ο ν ε χουσι
φοβον· διο και παντας βουλονται προκοπτειν, και ευφραινονται επι τοις
ευαρεστουσι Θεωι. –Ευφραινονται πρακτικοι, ακουοντες γνωστικων. –Συναι δει το
επαγομενον, ο τι εις τους λογους σου επηλπισαν. ̔Υποδειγμα γαρ με λαβοντες και
ορωντες, και αυτοι των ομοιων προσδοκη σουσι τυχειν. –Βουλεται ως προφητης
τους φοβουμενους τον Θεον επιστρεψαι προς αυτον, και η κειν, ι να αυτοις μεταδωι
του χα ρισματος του εν αυτωι. 118.75 Εγνων, Κυριε, ο τι δικαιοσυνη τα κριματα
σου, και αληθειαι εταπεινωσας με. Ζητησεις δε μαλλον τους περι κρισεως λογους,
μεμαθηκως ο τι ∆αυιδ γεγραφηκε τουτο, η απλως πεπιστευκως ο τι ουκ ενδε χεται
τον δικαιον Θεον αδικησαι. –Ταυτα διαφεροντως λεγει, την οικειαν ευγνωμοσυ νην
δεικνυς. Οι δα δε, φησιν, ακριβως ως ορ θως μοι και δικαιως καταψηφισουσιν, και
ταις παντοδαπαις περιεβαλες συμφοραις. – Πολλακις δε ετηρησα ο τι εταπεινωσας
με, αντι του πειρασμοις περιεβαλες με πολλα χου, και μαλιστα εν τοις ψαλμοις
λεγεται· χωρις γαρ της εν πολλοις οδυνηροις γυμνα σιας και της παρ' ελπιδα
γενομενης Θεου βοηθειας, ουκ ε στι βεβαιως α νθρωπον εν α ρετηι παγηναι. –Τοις
αυτοις [δικαιοις] παν τα τα κριματα Θεου γινεται, και ο τι δικαιο συνη εστι τα
κριματα του Θεου. ̔Ο πιστος πιστευει, αλλ' ουκ ε γνω, ει μη λαβοι λογον γνωσεως.
Ελεγεν γαρ ο ̓Ιησους προς πεπιστευκοτας αυτωι ̓Ιουδαιους· ̓Εαν μεινητε εν τωι λογωι
τωι εμωι, γνωσεσθε την αλη θειαν, και η αληθεια ελευθερωσει υμας. Πε πιστευκοσιν
ου ν ε δωκε γνωσεσθαι, ως της πιστεως ου παντως παρεχουσης γνωσιν. Το δε
 
 

110

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθειαι εταπεινωσας με, τουτεστιν κατα αληθειαν. 118.76 Γενηθητω δε το ε λεος
σου του πα ρακαλεσαι με, κατα το λογιον σου τωι δου λωι σου. ̓Αλλα φιλανθρωπιας
λοιπον, και ψυχα γωγιας καιρος· τοις γαρ μεταμελειαι χρω μενοις την σην ευμενειαν
επηγγειλας. Η ε λεος του Πατρος ο Υιος, ο ς και παρεκαλε σεν ημων τας καρδιας
τυραννουμενας υπο Σατανα. Η ο προφητης, ως γενναιος αθλητης, ουκ αποστηναι
τα λυπουντα αυτον ευ χεται, αλλα δοθηναι αυτωι εν τωι καιρωι των λυπηρων λογον
ισχυρον παρακλησεως, τον δυναμενον αυτον ισχυρισασθαι μετα πασης ευθυμιας
και αταραξιας φερειν το συμβεβη κος· εν τουτωι γαρ με, φησιν, ελεησον, ι να γενηται
μοι παρακλησις και παραμυθια. 118.77
̓Ελθετωσαν μοι οι οικτιρμοι σου, και
ζησομαι, ο τι ο νομος σου μελετη μου εσ τιν. ̔Ο ευαγγελικος δηλονοτι. – Ωσπερ
υπεσ χου, φησι, την παρακλησιν, ου τω και ποιη σον, τους σους οικετας οικτειρων.
Μαθωμεν και ημεις λεγειν, ο τι ο νομος σου μελετη μου εστιν. Σχολασωμεν ταις
ιεραις γραφαις· επειδη δε μη ενταυθα μονον, αλλα και εν α λλοις πολλοις οι
οικτιρμοι του Θεου λεγον ται, επιστατεον μη ποτε ο Μονογενης και
το α γιον
Πνευμα, οι ζωης παρεκτικοι, οικ τιρμοι Θεου, και πατηρ ει ρηται, κατα την του
αποστολου θεοσοφιαν, των οικτιρμων. Πασα η ανθρωπινη φυσις δειται των οικτιρ
μων του Θεου. ̓Εαν γαρ ου τοι μη ε λθωσιν, ζησαι την αληθινην ζωην ου δυναμεθα,
την κεκρυμμενην συν τωι Χριστωι εν τωι Θεωι. 118.78 Αισχυνθητωσαν υπερηφανοι,
ο τι αδικως ηνομησαν εις εμε, εγω δε αδολεσχη σω εν ταις εντολαις σου. Ευ χεται
μηκετι αυτους αναισθητειν η ς ε χουσι κακιας· επαισχυνομενους δε παυ σασθαι.
Γεννηθητω παντα τα αμαρτημα τα αισχυνης α ξια. Εως μεν ου ν [η ψυ χη] ατελης
τυγχανει, πολλη φροντις, μη πηι α ρα ασθενησηι και χειριων εαυτης γε νηται· ο τε δε
εις α κρον φθασει τελειοτη τος, εν ε ξει αρετης καταστασα, ε ξω γενησε ται παντος
φοβου, ουκετι αμφιβαλλουσα μηποτε και καταισχυνθηι. Αμωμος ου ν η καρδια εν
τοις δικαιωμασι του αγιου εστιν, ακριβησασα την περι αυτων αληθειαν. – Ουκ
επαραται τοις εχθροις, αλλ' ευ χεται υ περ τουτων· η γαρ αισχυνη σωτηριαν πραγ
ματευεται· η ς τοινυν απελαυσεν ιατρειας, κακεινοις τυχειν αξιοι. Η ου τως, ει
τυχοιμι της παρα σου βοηθειας, τοτε οι πονηροι δαι μονες η και α νθρωποι της
αληθειας εχθροι, αισχυνθησονται· εγω δε ουκ επαρθησομαι, αλλ' εν ταις εντολαις
σου αδολεσχησω. 118.81 ̓Εκλειπει εις το σωτηριον σου η ψυχη μου, εις τον λογον
σου επηλπισα. ̓Επειπερ ο σος λογος εκηρυσσε μοι το
σωτηριον σου, και τινα
αποκειται μοι εν τωι σωτηριωι σου, εξελιπον επιθυμων, και εξε λυομην απο της
ορεξεως· ο λογος γενομενος εκεινου του επιθυμητου, το σωτηριον του Θεου, ο
Κυριος ημων ̓Ιησους Χριστος, ο επωνυμος της σωτηριας ημων· αυτος γαρ εσ τιν η
σωτηρια, η αληθεια, η δικαιοσυνη, και ο σα α λλα παρεστησεν ο θειος λογος τον
Υιον ει ναι του Θεου. – ̔Ερμηνευων δε το σωτηριον, επηγαγεν επι τον λογον σου, τον
Υιον ει ναι σημαινων, τον Κυριον φησι. 118.82 ̓Εξελιπον οι οφθαλμοι μου εις το
λογιον σου, λεγοντες· Ποτε παρακαλεσεις με; ̓Εν ο σωι γαρ τις μηπω καταλαβων
επιθυ μει νοησαι την γραφην, προσδοκιαν ε χει της καθοδου του Λογου, και ο σωι
βλεπει αυτον τρανοτερον, τοσουτωι βλεπει αυτον εγγιζοντα, μεχρι προς αυτον
ελθων παρα κληθηι. – ̓Εκλειπουσιν εις το λογιον ζη τουντες ποτε εγγισει, ποτε
φανειη, οι ον ει ποτε τις υμων ε τεινε την διανοιαν προς το νοησαι την γραφην, και
ουδεπω αυτην ενο ησεν, οιονει προσδοκιαν ε χει της καθοδου του λογου και του
η κειν τον λογον. ̓Εαν δε την διανοιαν ποῤρωθεν [τεινηι], τον λογον ουδεπω
τρανον, ουδε σαφη τουτον οραι, και ο σωι εγγιζοντα τηι διανοιαι τηι ζητουσηι την
αληθειαν· ου τω και ο προφητης παθων τοι αυτα προς τον λογον του Θεου, και διδασ
κων ημας επιθυμειν του λογου και ερωτι κως ε χειν προς αυτον, φησιν· ̓Εξελιπον
κτλ. Οτε γαρ επιδημησει Λογος, τοτε παρακα λουμαι. 118.83 Οτι εγεννηθην ως
ασκος εν παχνηι· τα δικαιωματα σου ουκ επελαθομην. Χρηστεον τωι ρητωι τουτωι
 
 

111

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς τους εγ καταλειφθεντας παρα Θεωι εις ωφελειαν ψυχης· Τα δικαιωματα σου
ουκ επελαθομην. Και εν τωι ευαγγελιωι ει ρηται το σωμα ασ κος· Ου γαρ βαλλουσι
νεους οι νους εις ασ κους παλαιους, δηλονοτι τον παλαιον α ν θρωπον, ο ς εστι
σωμα. ̔Ως ου ν παντα κα τορθωσας, φησιν· ̓Ενεκρωσα μου τα μελη ε πι της γης, θειωι
λογωι την θερμοτητα ψυξας του σωματος, ως γαστηρ νενεκρωται ταις σωματικαις
ηδοναις. Τα γαρ δικαιωματα σου εν σαρκι ζωσηι και εν τωι κατα σαρκα
στρατευομενωι χωραν ουκ ε χει. –Νεκροι μεν, μαλλον οι ζωντες παρα των κακων γι
νονται δικαιοι, ως ασκοι αποκενοι, μαλ λον η ανθρωποις αποψυχομενοι, καθαπερ
παχνηι περιπηγνυμενοι, και το θερμον και πρακτικον παραιρουμενοι. ̔Ο του Θεου λο
γος, πνευματικος ω ν, παχνη εκει και δρο σος και υετος λεγεται, ο ς καταψυχει μεν
τον απο παθων ακολαστον οφθαλμον, ως την νεκρωσιν ̓Ιησου φερειν εν εαυτωι.
118.84 Ποσαι εισιν αι ημεραι του δουλου σου, ποτε ποιησεις μοι εκ των καταδιωκον
των με κρισιν; ̓Ολιγαι γαρ αι των ανθρωπων ημεραι επι της γης, αι ς ευ χεται
ταχεως συντριβηναι τον Σαταναν υπο τους ποδας αυτου, ως α ν υποτασσοιτο την
ψυχην, του θειου λογου γεγονοτος εν αυτηι· κα ν γαρ α νθρωπος ημας καταδιωκει,
αλλ' ου προηγουμενος, αλλ' ως παρεσχεν εαυτον τοπον εκεινου. Ποιει ου ν αυτον
καταπατησαι υπο του σου λογου, γε νομενου εν τηι προαιρεσει μου. 118.85
∆ιηγησαντο μοι παρανομοι αδο λεσχιας, αλλ' ουχ ως νομον σου, Κυριε. Οι των
ετεροδοξων παρανομων ο ντων λο γοι, και διηγησεις αυτων αδολεσχιαι εισιν, και
ουδαμως συγκρινονται τωι θειωι νομωι. –Σπανιως γαρ ε χω απο Θεου προς το την
γραφην εξηγησασθαι χαριν, α λλων α λ λως εξηγουμενων αιρετικων, ̓Ιουδαιων, Σα
μαριτων. Και οι παρανομως βιουντες, ει τι λεγουσιν, αδολεσχια εστιν· εν ψυχηι γαρ
πα ρανομωι ποιος λογος ευ τονος η σωτηριος; 118.86,87 Πασαι αι εντολαι σου
αληθεια· αδικως κατεδιωξαν με, βοηθησον μοι. Παρα βραχυ συνετελεσαν με εν τηι
γηι, εγω δε ουκ εγκατελιπον τας εντολας σου. ∆ιωκεται δικαιως μεν ο παρανομως
βιους, αδικως δε ο δικαιος, ο φιλαληθης, εχθρος ανθρωποις γενομενος, δια την
αληθειαν. –
Ου τυπος, ουδε συμβολον· μικρου δει εκ του διωγμου αυτων
ετελευτησα, αλλ' ο μως κατ' ουδεν σου παριδων τας εντολας απει πον. 118.88
Κατα το ε λεος σου ζησον με, και φυλαξω τα μαρτυρια του στοματος σου.
Ζωοποιησον με κατα το ε λεος σου, και ποιησω τα μαρτυρια, ο σα εκ του στοματος
σου εξηλθον. Στομα δε Θεου οι προφηται, οι τινες διηκονησαντο τοις μαρτυριοις,
ταις εντολαις, τοις δικαιωμασιν, τοις προσταγ μασι του Θεου. 118.89 Εις τον
αιωνα, Κυριε, ο λογος σου διαμενει εν τωι ουρανωι.
̓Εν τωι ουρανωι, αντι του εν
ταις αγιαις αυτου δυναμεσιν. Τετακται γαρ εκεινα παν τα, και ουδεμια λογου
παραβασις. Ουρανωι δε λεγω, ου μη παρερχομενωι, αλλα και ως ει ρηται θρονος
ει ναι του Θεου. Ει δε θελεις ακριβεστερον θεωρησαι το ειρημενον τωι προφητηι,
εξεταζε μοι τα ουρανια και τα ε πιγεια· ουδεμια παραβασις της ηλιακης κι νησεως,
αλλα τον δρομον αυτου απαραβα τως τηρει· ι δε και της σεληνης τους δρο μους και
ταξιν και σχηματα, αναβα, μετα ταυτα, και επι τους αστερας και την λοιπην κτησιν,
και ευρησεις α παντα τωι λογωι του διακοσμησαντος ιθυνομενα. Και μετ' ολιγα. Ει
δε περι αγιων δυνα μεων φῂς, αγγελων φημι και αρχαγγελων, καλως φηις· ακινητοι
γαρ, μαλλον δε δυσκι νητοι εισιν προς το κακον· τουτο γαρ πει θει με λεγειν ο πεσων
εωσφορος δι' ε παρσιν, επει ουκ ε χει τον λογον του Θεου. Τις γαρ μετοχη
δικαιοσυνηι και ανομιαι; Καλως δε ουκ εις τον αιωνα των αιωνων η εις τον αιω να
του αιωνος, αλλα εις τον αιωνα, Κυριε, ο λογος σου διαμενει εν τωι ουρανωι· μετα
γαρ τον αιωνα ο ουρανος και η γη παρελευ σονται. ̓Εν οι ς δε εστιν ο λογος
διαμενων (δυνατον γαρ τελειον ει ναι, δοκουντα μεν επι γης τυγχανειν, το δε
πολιτευμα ε χοντα εν τωι ουρανωι), ου τως εστιν εν αυτοις και ως εν ουρανωι η
αληθεια. 118.90 Εις γενεαν και γενεαν η αληθεια σου· εθεμελιωσας την γην, και
 
 

112

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαμενει.
∆υο εισι γενεαι αι χωρησασαι την του Θεου αληθειαν, ο τε των
̓Ιουδαιων λαος, ο εχων τον νομον και προφητας, και εκκλησια εξ εθνων· και κατα
την του Χριστου εκ κλησιαν ουκ εις γενεας και γενεας η αλη θεια του Θεου, αλλ' εις
γενεαν την προτεραν
και γενεαν την δευτεραν· τα δε α λλα ε θνη πεπλανηνται,
ο τε δε και η προτερα γενεα ε ξεβαλε την αληθειαν, και ει πεν· Αι ρε, αι ρε απο της
γης τον τοιουτον, μεταβεβηκεν η αληθεια απ' εκεινης της γενεας επι ταυτην την
γενεαν. – ̔Ο εν προκοπηι γενομενος και υψηλοτερων α πτεται δογματων, ω στε
αιδιου Λογου του Πατρος μνημονευειν, και το· ̓Εν αρχηι η ν ο Λογος, μονονουχι
λεγων, και της διακοσμησεως του παντος σαφως δουλην αυτου κτισιν α πασαν
αποκαλει. – ̓Εν ταις επουρανιοις δυναμεσιν ο του Θεου λογος αει διαμενει ακινητος·
δυνατοι γαρ εις ισχυν, ποιουντες τον λογον αυτου. 118.91 Τηι διαταξει σου
διαμενει η ημερα, ο τι το συμπαντα δουλα σα. Ει τα συμπαντα δουλα του Θεου, πως
εν ταις Παροιμιαις Σολομων περι του μυρμη κος φησιν· ̓Εκεινος, γεωργιου μη
υπαρχον τος, μηδε τον αναγκαζοντα ε χων, μηδε υπο δεσποτην ω ν, ετοιμαζεται
θερους την τρο φην; Και ταχα τοιουτον εστι το εν ταις Παροιμιαις λεγομενον, ο τι
εκεινος νομον μη ε χων τον καταναγκαζοντα, μητε γνω σεως μετοχος ω ν,
ετοιμαζεται θερους την τροφην. ̔Ο Θεος γαρ δεσποτης λεγεται διττως· η ως
δημιουργος, η ως γινωσκομε νος· διο και Παυλος γραφει· Νυνι ελευθε ρωθεντες μεν
απο της αμαρτιας, δουλωθεν τες δε τωι Θεωι, δηλονοτι κατ' αρετην και γνωσιν,
ε χετε τον καρπον υμων εις αγιασ μον, το δε τελος ζωην αιωνιον. Ει δε του τοιουτου
τελους α μοιρος εστιν ο μυρμηξ, δη λονοτι και ταυτης της δουλειας. Καλως ου ν
λεγεται μη ει ναι υπο δεσποτην κατα ταυτην την δεσποτειαν. 118.92 Ει μη ο τι ο
νομος σου μελετη μου, τοτε α ν απωλομην εν τηι ταπεινωσει μου.
Τον καιρον
των πειρασμων καιρον ωνο μαζε ταπεινωσεως, καθ' ο ν μαλιστα θλιβε ται η ψυχη,
αφ' ου ουδεν ε τερον ρυεται ως η θεωρια των λογων του Θεου. Εχων γαρ ο νομος
πνευματικα θεωρηματα προς εαυτον, περισπαι την διανοιαν, και απωθειται τους
λογισμους. Μακαριον γαρ ο ντως το μη α πολυεσθαι εν περιστασεσι γεγονοτας, οι ον
επι μαρτυριου· ει μη τις προμελετησει του Θεου τον νομον, απολλυται. 118.95 ̓Εμε
υπεμειναν αμαρτωλοι του α πολεσαι με· τα μαρτυρια σου συνηκα. Νους παθων
γυμνωθεις και γνωσεως με τοχος γεγονως πανουργοτερος γινεται των δαιμονων,
λεγων πολλακις το του Παυλου· Ινα μη πλεονεκτηθωμεν υπο του Σατανα, ου γαρ
αυτου τα νοηματα αγνοουμεν. 118.96 Πασης συντελειας ει δον περας, πλατεια η
εντολη σου σφοδρα. ̔Ο πλατυνθεις και μηκετι δια την κακιαν στενοχωρουμενος,
πλατειαν ωμολογησε πα σαν ει ναι την εντολην του Θεου. 118.97 ̔Ως ηγαπησα τον
νομον σου, Κυ ριε, ο λην την ημεραν μελετη μου εστι.
̔Ο αγαπων τας εντολας
ποιειτω αυτας, και ζησεται εν αυταις, η δια αυτων. Καρ διαγνωστα παντων, ει δες
ο τι ηδεως ε χω
πληρωσαι τας εντολας σου, Κυριε· ελεων μοι και βοηθων μοι,
ζησον με δια της χαριτος σου, τουτεστιν δια τας επιφανειας του Υιου σου. – ̔Ο
τοιουτος εν ημεραι δια παντος μελεται. Ουκ ει πε δε· εποιησα τον νομον σου, αλλ'
ηγαπησα. Τελειοτερος γαρ ο εξ αγαπης, αλλ' ουκ αναγκης ποιων. Τοιουτον δε
αγαπησατε νομον δικαιοσυνης, οι κρινον τες την γην. Και μετ' ολιγα. ∆υναμεθα
νοειν το· Ολην την ημεραν μελετη μου εστιν, εν ο λωι της ζωης μου χρονωι,
πολλαχου γαρ ο πας χρο νος της ζωης των ανθρωπων ημερα καλει ται, ως εν τωι· Και
σε υπεμεινα ο λην την η μεραν, και το· Ενεκα σου θανατουμεθα ο λην την ημεραν.
118.98,99 ̔Υπερ τους εχθρους μου εσοφι σας με την εντολην σου, ο τι εις τον αιωνα
εμη εστιν. ̔Υπερ παντας τους διδασκαλους συνηκα, ο τι τα μαρτυρια σου μελετη μου
εστιν. Ειπων υπερ τους εχθρους μου, εχθροι δε ημων εκεινοι, οι ε χοντες ζηλον
Θεου, αλλ' ου κατα επιγνωσιν· εκεινων δε η σαν και αι γραφαι, και πρωτοι
επιστευθησαν τα λογια του Θεου, και εκεινοι οι διδασκαλοι επαγ γελλονται
 
 

113

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγονεναι, α τε πρωτοι παραλα βοντες νομον και προφητας· ημεις νυν οι απο των
εθνων λεγομεν· ̔Υπερ παντας τους διδασκοντας με συνηκα. ∆ια τι δε; ο τι τα
μαρτυρια σου μελετη μου εστιν. – ̔Ο παντα κατα νομον και λεγων και πραττων,
μελεται τον νομον του Θεου. 118.100 ̔Υπερ πρεσβυτερους συνηκα, ο τι τας εντολας
σου εξεζητησα. ̔Ο ̔Ησαυ πρεσβυτερος η ν του ̓Ιακωβ, η ευλογια απεκειτο τωι ̔Ησαυ,
και η ευλογια του ευλογουντος ει ρηται προς τον ̔Ησαυ, ε ως εκεινος εξηλθεν.
̓Ενεδυσαμην του ̔Ησαυ τα ιματια· εξηλθεν γαρ εκεινος επι τα θηρια,
καταλιπων
τας ημερους διατριβας· καγω, εκεινου εξελθοντος, ενδυσαμενος του ̔Ησαυ την
στολην την καλην, εισερχομαι και λαμ βανω την ευλογιαν. ̔Η στολη αυτου καλη, ο
νομος και οι προφηται, καλως υφανθεντα· προσερχομαι τωι Πατρι, προσφερω εγω
αυ τωι τροφας, τρεφεται ταις ημεροις μου τρο φαις, ου ταις αγριων εκεινων (ταχινοι
γαρ εισιν εκχεαι αι μα). Προσφερω εγω η μερον τροφην, εριφους απαλους και
καλους κατα τας υποθηκας της μητρος μου· η δε α νω ̔Ιερουσαλημ ελευθερα εστιν,
η τις εστιν μη τηρ ημων. Προσφερω τωι Πατρι, λαμβανω τας ευλογιας υπερ του
πρεσβυτερου, εγω βε βηκα, εγω συνηκα. 118.101 ̓Εκ πασης οδου πονηρας εκωλυσα
τους ποδας μου, ο πως α ν φυλαξω τους λο γους σου. ̓Εκζητωμεν ου ν πρωτον τας
εντολας, ι να και ημεις υπερ τους αληθως πρεσβυτερους συνωμεν. – ̓Εκ πασης οδου
κτλ. Ου τε γαρ δυο δυνατον κατα ταυτον οδευειν οδους, α κολασιας και
σωφροσυνης, δικαιοσυνης και αδικιας· αλλα δει τας εναντιας φυγειν, και την
ευθειαν οδευσαι· ου τω γαρ οι ον τε των θειων γενεσθαι φυλακας λογιων. ̔Οδοι πο
νηραι, ο σαι παντως προς πονηριαν α γουσιν, ως η μεθη και ασωτια επι πορνειαν
χειρα γωγουσιν, [ομοιως] και θυμος ποτε μεν προς φονον, ποτε δε προς βλασφημιαν
εξαγει, και επι των ομοιων· φυλαξαι ου ν τον θειον νο μον εστι το ε ργοις αυτον
αποπληρωσαι. 118.102 ̓Απο των κριματων σου ουκ εξε κλινα, ο τι συ ενομοθετησας
με.
Του σου δια παντος εμεμνημην δικαστη ριου· εν τωι θʹ δε λεγει ψαλμωι·
Καταστησον νομοθετην επ' αυτους· γνωτωσαν ε θνη ο τι α νθρωποι εισιν.
Καταστησον νομοθετην τοις ε θνεσιν. ̔Ο Μωσης μεν γαρ ενομοθετησε τα του
γραμματος τοις μηδεπω δυναμενοις χω ρειν την επιδημιαν της καινης διαθηκης.
̓Ιησους δε Χριστος επιδημησας ενομοθετη σε μοι το ευαγγελιον και πνευματικον μοι
τον του Μωσεως ε δειξε νομον, των απο του λαου ουχ εωρακοτων τοιουτον.
118.103
̔Ως γλυκεα τωι λαρυγγι μου τα λο για σου, υπερ μελι τωι στοματι μου.
∆ιαγραφει την του αγιου διαθεσιν γλυκυ τητος αντιλαμβανομενου εν τωι προσιεναι
τωι λογωι του Θεου και ευφραινομενου επ' αυ τωι· ω σπερ γαρ το υγιαινον
αισθητηριον αντι λαμβανεται της του μελιτος γλυκυτητος, ο δε νοσων και
πυρεττων πικραζεται μαλλον υπ' αυτου· τον αυτον τροπον, εαν υγιαινηι σου το
θειον της γευσεως αισθητηριον, γλυκα ζεται τωι λογωι του Θεου, εαν δε νοσηι, ουκ
αποδεχεται αυτον, ουδε γλυκαζει. ∆ια τουτο ει ρηται· Εις ω τα α φρονος μηδεν λεγε,
μη ποτε μυκτηρισηι τους συνετους σου λογους. Και μετ' ολιγα. Γλυκεα δια την επ'
αυ τοις λογικην τερψιν, αλλ' υπερ μελι των παρ' ανθρωποις παντων ηδεων δι'
αυτου δη λουμενων. – ̔Ο ηδομενος και τρεφομενος επι τηι γνωσει νου, ονομαζεται
στομα. 118.104 ̓Απο των εντολων σου συνηκα· δια τουτο εμισησα πασαν οδον
αδικιας.
Ουκ ει πε· παρανομους εμισησα, ου τε γαρ πατραλοιαν ̓Αβεσσαλωμ, ου τε τον
Σαουλ, αλλ' ως α γιος αυχει ο τι μισει τα μισους α ξια, τους λογους τους
παρανομους, τα δογ ματα τα παρανομα, τας τοιαυτας διδασκα λιας, την διαθεσιν
καθ' η ν αμαρτανουσιν, ο τι γαρ καυχημα εστιν ο λεγει. Ορα πως εν τηι προς Θεον
ευχηι παῤρησιαζεται, και φησι· Παρανομους εμισησα ως ταναντια των ηγα πημενων
υπ' εμου νομων πραττοντας. 118.105 Λυχνος τοις ποσι μου ο νομος σου [αλ. ο
λογος σου] και φως ταις τριβοις μου.
Ει τις ε χει τον λογον του Θεου, και χρη ται
 
 

114

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι λογωι εν πασηι πραξει, ως ε στιν ει πειν, καθ' ε καστον βημα επαιρων προς τον
περιπατειν τον ποδα, ου τος ου δυναται προσ κοψαι· ε χει γαρ τον λυχνον, και
χρηται αυ τωι. Ει δε παρεδεξατο μεν τον λυχνον, και πιστευειν αυτωι δοκει, ου
παραλαμβανει δε αυτον εν πασηι πραξει, και εν παντι διαβη ματι αυτου, ου σκοπει
μετα του λογου που θηι τον ποδα (τον ποδα λεγω της ψυχης), ου τος δη αμαρτανει
διπλην αμαρτιαν, ο τι ε χει τον λογον, και ου χρηται αυτωι παντα χου, οιονει
τοιουτος γεγενηται· ελθοντος γαρ του λογου απο των ουρανων, ε καστος των
πιστευοντων, μη μειουμενου εκεινου, ανη ψεν απ' εκεινου εν εαυτωι τον λυχνον και
το φως, και ου τως αφ' ενος φωτος πολλοι γε γονασι λυχνοι, και ε καστος των
εχοντων τον αφθεντα λυχνον Λογωι Θεου λεγει· Ει δοκιμην ζητειτε του εν εμοι
λαλουντος Χριστου κτλ. ̓Εν παντι ου ν καιρωι α παξ παραλαβοντες τον λογον του
Θεου, μελλον τες κινειν τα βηματα, ει τε εν λογωι, ει τε εν διαλογισμωι, χρησωμεθα
τωι λυχνωι ε μπροσ θεν ημων· ουδεις γαρ λυχνον α ψας, καλυπ τει αυτον σκευει.
Και μετ' ολιγα. Λυχνος εστιν ο Λογος του Θεου ο ν παρεδεξατο τις, δι' ου πεπισ
τευκε τωι Θεωι, ου τος ου ν ε στω καιομενος, και μηδεποτε σβεννυσθω. Φως δικαιοις
δια παντος [καιεται], φως δε ασεβων σβεννυται. Και εν τηι σκηνηι του μαρτυριου
λυχνος α πτεται, ι να οι λατρευοντες τωι Θεωι βλεπωσι τον λυχνον, και τας λατρειας
επιτελωσι φω τιζομενοι υπ' αυτου· ου τως εν τηι σκηνηι του μαρτυριου, η τοι τηι
εκκλησιαι, λυχνος α πτε ται. ̔Ο λυχνος του σωματος εστιν οφθαλ μος· ου τος ο
οφθαλμος μη λεγετω τηι χειρι·
Τι πραξεις; και η χειρ μη λεγετω τωι οφθαλ μωι·
Χρειαν σου ουκ ε χω, επει ου βλεπει η χειρ ο πολιτευεται. 118.107 ̓Εταπεινωθην
ε ως σφοδρα, Κυ ριε, ζησον με κατα τον λογον σου. Τα α λογα ζωα ζηι, αλλ' ως
α λογα· τα ζωα δε λογικα λογικως, ο σον επι τηι φυσει κα τασκευασθεντα λογικα·
αλλα πλειονων ο ν των των λογικων ζωων (εις αγγελους γαρ διηιρηνται και
ανθρωπους), οι μεν α γγελοι την νοεραν αει ζωσι και μακαριαν ζωην· α νθρωπος δε
σπανιος εστιν ο ζων νοερως· και προφητης δια τουτο γενομενος, διο και ο ∆αυιδ,
ως μηδεπω κατορθωσας αυτο, φησιν· Ζησον με κατα τον λογον σου. ̓Εν ανθρωποις
δε μαλιστα λεγω· ου ζηι κατα τον λογον του Θεου, ου τω σπανιος εστιν ο προφητης.
118.108 Τα εκουσια του στοματος μου ευδοκησον δη, Κυριε, και τα κριματα σου
διδαξον με.
Τα εκουσια του στοματος ημων εστιν παρ θενια, βρωματων και
ποματων αποχη, α ναχωρησις (η εν ταις ερημοις διαγωγη)· τας γαρ εντολας ο νομος
ημας καταναγκαζει ποιειν· ο τοινυν πασας ποιησας εντολας, προστεθεικως δε και
τα προειρημενα, ου τος λεγει· Τα εκουσια του στοματος μου ευδο κησον δη, Κυριε·
παραβαινων δε του νομου τινα, τουτο λεγειν ουχ ε ξει παῤρησιαν. – Τουτο α γιον
εστιν ειπειν διαθεσει, και χει λεσιν και εν παντι καιρωι περιστατικωι πει ρασμου
σαυτωι επιφεροντι και επι πασιν οι ς κρινει περι ημων ο Θεος. 118.112 Εκλινα την
καρδιαν μου του ποιησαι τα δικαιωματα σου εις τον αιωνα δι' αναμειψιν. Εκλινα
επι τον νομον και τα δικαιωμα
τα σου, επι τα προσταγματα σου, επει ει δον
αποκειμενην μοι αμοιβην· η δε αμοιβη βα σιλεια Θεου, α οφθαλμος ουκ ει δε, και
ου ς ουκ η κουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, α ετοιμασεν ο Θεος
αγαπωσιν αυ τον. 118.113 Παρανομους εμισησα, τον δε νο μον σου ηγαπησα. ̔Ο
παρανομος ου ν, καθο παρανομος υπαρ χει, μισητος εστιν, καθο δε εικων και πλασ
μα Θεου, αγαπητος. 118.114 Βοηθος μου και αντιληπτωρ μου ει συ, εις τους
λογους σου επηλπισα.
Ευχαριστει τωι βοηθησαντι εν τωι πολε μωι, τωι προς τον
διαβολον και τους δαιμο νας. Τι τοτε τοινυν εποιεις; επηλπισα εις τους λογους σου·
ως δη τηι τοιαυτηι προκοπ των ελπιδι, ουκ ει πεν η λπισα, αλλ' επηλπι σα. –∆εομεθα
Θεου βοηθουντος εν τωι προς τον διαβολον και τους δαιμονας πολε μωι, και ο
προφητης εβοηθηθη. ̓Αντελαβετο γαρ αυτου ο Θεος, και δια τουτο ευχαριστων
ταυτα φησιν. Ει τα τι πεποιηκε βοηθουμενος υπο του Θεου; εις τον λογον σου
 
 

115

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επηλπισα, και ζησον με. ∆ια τι ουκ ει πεν· Εις τους λογους η λπισα, αλλα επηλπισα;
οι ελπιζον τες ουχ ως α ρχονται του ελπιζειν, ου τω με νουσιν, αλλ' ει προκοπτοιεν
κατα Θεον, ε παυξανουσιν το ελπιζειν, και ο σωι γε αυ ξει η αγαπη, τοσουτον αυ ξει η
ελπις, και μα λιστα ο ταν βοηθηθωμεν υπο του Θεου, τοτε προστιθεμεν τηι προς τον
ποθον του Θεου ελπιδι. 118.115
̓Εκκλινατε απ' εμου, πονηρευο μενοι, και
εξερευνησω τας εντολας του Θεου μου. ̔Ως ει ρηται ερευναν τας γραφας (δεονται
γαρ ερευνης, ι να και νοηθωσιν), ου τω και το· ̓Εξερευνησω τας εντολας του Θεου·
ου γαρ ως οι ονται τινες, σαφεις και τοις τυχου σι ληπται.
118.118,119
̓Εξουδενωσας παντας τους αποστατουντας απο των δικαιωματων σου, ο τι α δικον
το ευθυμημα αυτων. Παραβαι νοντας ελογισαμην παντας τους αμαρτω λους της γης,
δια τουτο ηγαπησα τα μαρ τυρια σου.
Ου ταυτον εστι το αμαρτανειν και αποσ
τατειν· ο γαρ αποστατησας απεστη τελειον της θεοσεβειας.
Και μετ' ολιγα.
̓Αναγκαιως προσεθηκεν το παντας· εικοτως και δικαιοι ποτε η σαν, υ στερον δε
απεστησαν.
Και παλιν. Τι το αι τιον, ο τι εξουδενωσας αυτους; ο τι α δικον το
ενθυμημα αυτων. Πε ρι αυτων φησιν ο προφητης· Ουαι, τεκνα αποσταται! Και εν
α λλοις· Ουαι αυτοις ο τι απεπηδησαν απ' εμου. Τους ου ν τοιουτους ου παιδευει, ου
μαστιζει κατα τους αγαπη μενους υιους παρ' αυτου, αλλα εξουθενει, φασκων προς
ε καστον· Παιδευσει σε η α ποστασια σου, και η κακια σου ελεγξει σε. ̔Ημεις μεν
παραβαινοντας λεγομεν τους δεδιδαγμενους τον λογον, και μετα το δεδι δαχθαι μη
τετηρηκοτας, αλλ' αποσταντας και παραβεβηκοτας. Ου τος δε οραι ο τι παν τες
ε χουσιν αφορμας προς καλοκαγαθιαν, ει και μη εδιδαχθησαν· ω στε μη μονους πα
ραβατας λεγεσθαι τους μετα την πιστιν α ποσταντας, ω σπερ ελεγομεν, αλλα και
τους οπωσουν αμαρτανοντας, ως αφορμας προς καλοκαγαθιαν ε χοντας, ει δε μη
εδιδαχθη σαν. ̔Αμαρτωλοι δε της γης οι επι γης η μαρτηκοτες α νθρωποι. Αλλοι γαρ
εισιν αμαρτωλοι ουρανου, οι προς ου ς ημιν εστιν η παλη, προς τα πνευματικα της
πονηριας εν τοις επουρανιοις. ̓Εκει γαρ πρωτον α μαρτοντες, υ στερον και επι γης
τουτο ποιου σιν. ∆ιο φησιν· ̓Ηγαπησα τα μαρτυρια σου, τα μετα μαρτυρων μοι
παραδεδομενα. –
Τουτο γαρ περιμενει το τελος τους τον νο μον του Θεου
αθετουντας, το βουλευσασθαι πατησαι τον Θεου νομον. – ̓Επει ου ν του τους
παραβαινοντας ελογισαμην, διο, φησιν, ηγαπησα τα μαρτυρια σου, τα μετα μαρτυ
ρων μοι παραδεδομενα.
Και μετ' ολιγα· ̔Ο ̓Ακυλας αντι του παραβαινοντας
ελογισαμην, στεμφυλα διελογι σω· ο δε Συμμαχος, σκωριαν εξεδωκεν. 118.120
Καθηλωσον εκ του φοβου σου τας σαρκας μου. ∆ι' ου · ̓Εμοι ο κοσμος εσταυρωθη,
καγω τωι κοσμωι. 118.121 ̓Εποιησα κριμα και δικαιοσυνην, μη παραδωις με τοις
αδικουσι με. ̓Επειδη μετα το ημαρτηκεναι μεταβαλων εποιησα κριμα, και κλινας το
α δικον, δρα σας την δικαιοσυνην, αξιω βοηθηθηναι, και μη κατα πεπραγμενα
αμαρτηματα παραδο θηναι τοις αδικουσι με εις τιμωριαν, ως μη επιστρεψαντα προς
σε. Τι δε το παραδοθηναι τουτοις, εξεταστεον. Παν αμαρτημα ο ταν ποιωμεν, τοπον
δεδωκοτες τωι διαβολωι ποι ουμεν, εφεδρευοντι και επιτηρουντι ποτε εισελθειν
ημων εις το ηγεμονικον, ι να βα λων εαυτου τα βελη, μετα ταυτα και αυτος
ενοικησηι και ενεργησηι εις ημας. Ουκουν ο τε αμαρτανομεν, ενεργουμενοι υπο του
δια βολου αμαρτανομεν, και αδικουμεθα υπ' αυ του. ̓Αδικει γαρ ημας προτρεπων επι
την αμαρτιαν, ει τα προς τα δικαια κριματα του Θεου· ο ρα τι ποιει· επειδη αντι του
Θεωι α νοιξαι την θυραν της ψυχης και τον Χρισ τον παραδεξασθαι, την αμαρτιαν
προσηκα μεθα, παραδιδομεθα εκεινωι ο ν παρεδεξαμε θα επι τωι κολασθηναι υπ'
αυτου. Ου τω πα ρεδοθη ο εν Κορινθωι πεπορνευκως, περι ου φησιν ο αποστολος.
̓Αλλα και Φυγαλον και ̔Ηρμογενην παρεδωκε τωι Σαταναι, ι να παι δευθωσιν μη
βλασφημειν. ̔Αμαρτησαντες δε τοις ε θνεσι παραδοθησαν υιοι ̓Ισραηλ. – ̓Εποιησα
κριμα, τουτο του ∆αυιδ. Οτι, φησιν, ως βασιλευς το δικαιον μη εξεκλινα, διο μη
 
 

116

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραδωις με τοις δαιμοσιν· εκεινοι αδι κουντες ου παυονται. –Τις ο ποιησας κριμα
και δικαιοσυνην αδοκητον; τις ο μη παντελως επαφιεις την ραβδον των αμαρτω
λων; Αρα θαῤρησαι χρη τωι κληρωι των δι καιων ειπειν, η ο τουτου μετριωτερον,
τωι κληρωι των αυτον γινωσκοντων. 118.122 Ενδεξαι τον δουλον σου εις αγα θον,
μη συκοφαντησατωσαν με υπερηφανοι. Τοις σοις, φησιν, ακολουθειν προελομενος
νομοις, μη γενωμαι τοις δυσμενεσιν ευαλω τος. Τις δε νυν ε χει τοσαυτην ψυχης
καθα ροτητα, ω στε συν παῤρησιαι τοιουτοις χρη σασθαι λογοις; τουτοις μεντοι και ο
θειος αποστολος προσομοια ει ρηκεν· ̔Η γαρ καυ χησις ημων, αυ τη εστιν, το
μαρτυριον της συνειδησεως ημων. ̔Ο Συμμαχος· ̓Αναδειξαι με τον δουλον σου εις
αγαθον· ο δε ̓Α κυλας και Θεοδωτιων· ̓Εγγυησαι, αντι του· αληθευω, ου ψευδομαι,
πιστευσον υποσχο μενωι τωι δουλωι σου· αυτος εγγυητης εγενου της εμης
υποσχησεως, ο τι σου πληρωσαι σπουδαζω τους νομους. 118.124 Ποιησον μετα του
δουλου κατα το ε λεος σου, και τα δικαιωματα σου διδαξον με. Ου γαρ ως δικαιοι
παρεδοθημεν· τουτο γαρ ολιγοι και ολιγακις, ι ν' ως αθληται γεν ναιοι, τον
πειραστην καταισχυνωσιν, αλλ' ως αμαρτανοντες κατεκριθημεν, ει τα ελεηθη μεν,
κηδεμονικως τε και πατρικως ο σον σω φρονισθηναι πληγεντες, και ο σον προς αυ
τον επιστρεψαι νουτεθεντες. 118.125 ∆ουλος σου ειμι εγω.
Μονος ο σοφος
δουλος εστι της σοφιας· μονος ο δικαιος δουλος της δικαιοσυνης εσ τιν. Ου τω και
εαυτον Παυλος προεγραφεν δουλον ̓Ιησου Χριστου. 118.126,127 Καιρος του
ποιησαι τωι Κυ ριωι, διεσκεδασαν τον νομον σου· δια τουτο ηγαπησα τας εντολας σου
υπερ χρυσιον και τοπαζιον.
Καιρος δε κεκραξαι τωι Κυριωι ο τι σκε δαννυουσι
νομον σου. Οτε ου ν καιρος γεγο νεν του ποιησαι τωι Κυριωι, διασκεδασθεντος του
νομου υπο των παραλαβοντων αυτον, τοτε ερω, ο εγω απο των εθνων, ου προσω
ποποιει ο προφητης· ̓Ηγαπησα τας εντολας σου υπερ χρυσιου και τοπαζιου·
τελειοτερον δε εστιν το ποιειν μετα του αγαπαν· ατε λεστερον δε ποιειν μεν, ου μετα
του αγαπαν δε. Των δε εν τωι κοσμωι τιμιωτατων δοκει ει ναι χρυσος και λιθοι
τιμιοι· παρακειμενων γουν τουτων και εντολης σου, ουχ ου τως ενευρον αυτα [τα
αυτα] εν τηι εντοληι σου. 118.128
∆ια τουτο προς πασας τας εντο λας σου
κατωρθουμην, πασαν οδον α δικον εμισησα. ̔Ο μη πασας τας εντολας κατορθωσας,
πασαν οδον αδικιας ουκ εμισησεν· ει δε ο φοβος του Κυριου μισει αδικιαν, ου τος δη
ουκ ημισησεν αδικιαν, ο στις ου φοβειται τον Κυριον. ̔Ο δε μη φοβουμενος τον
Κυριον, ου μακαριος, ει περ μακαριος ανηρ εστιν ο φο βουμενος τον Κυριον. 118.130
̔Η δηλωσις των λογων σου φω τιει και συνετιει νηπιους. ̔Η ερμηνεια των λογων
του Κυριου φω τιζει τους νηπιους εν Χριστωι. 118.131 Το στομα μου η νοιξα, και
ει λκυσα πνευμα, ο τι τας εντολας σου επεποθουν.
Νοητον στομα νοητεον, ι να
ελκυσωμεν πνευμα, το μη εισιον εις κεκλεισμενον στο μα· διο μεν Κυριος ανοιξας το
στομα αυτου εδιδασκεν· ο δε Παυλος φησι· Το στομα μου ανεωιγε προς υμας,
Κορινθιοι. –Το στομα της εμου ψυχης εστιν η διανοια. Τουτο ου ν κλεισας τοις
πονηροις λογισμοις η νοιξα τοις αγαθοις, και ει λκυσα πνευμα συνεσεως, χα ριτος
και σοφιας. ̔Ο ανοιξας δια της πρακτικης την καρ διαν, ε λκει το α γιον πνευμα, το
αποκαλυ πτον αυτωι τα μυστηρια του Θεου· περι γαρ του στοματος του κρυπτου
ανθρωπου φησι. Και δυναται ει ναι ψυχης στομα η διανοητικη αυτης δυναμις, η
διανοουμενη προφερει τον εν διανοιαι λογον· ι να ου ν μη αει εκ ψιλης της εαυτης
νοησεως απαγγελ ληι, αλλα και εκ διδομενων αυτηι θεοθεν λο γων περι πνευματικων
και αισθητων· ανοιγει το στομα λογωι Θεου, ι να λαβηι λογον εν ανοιξει του
στοματος, ο πως ευαγγελιζομενη δυναμει πολληι το δοθεν αυτηι υπο του Κυ ριου
ρημα προσφερηι· Τα δε λεγει Κυριος, απαγγελλουσα· ουδεν διαφερει λαβειν λογους
του ελκυσαι πνευμα ειπειν. Ταυτον γαρ το πνευμα τωι Θεωι λογωι· διο και ο σωτηρ
περι ου ε λεγεν λογου και ρηματων, ει ρηκεν· Τα ρηματα α λελαληκα υμιν, πνευμα
 
 

117

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν και ζωη εστιν. Και την αιτιαν δε αποδεδωκε του ειλκυκεναι εις το στομα
αυτου πνευμα, ειπων· Οτι τας εντολας σου επεποθουν, αυ της επιθυμησεως των
εντολων επιεσπωμε νης και εφελκουμενης το Πνευμα. 118.133 Τα διαβηματα μου
κατευθυνον κατα το λογιον σου, και μη κατακυριευσα τω πασα ανομια. Το λογιον
του Θεου κατευθυνει τα δια βηματα μου, εκ κακιας και αγνοιας εις α ρετην και
γνωσιν διαβαινοντος· ευθυντηρ γαρ και ηγεμων των τουτων διαβηματων ο ορθος
Θεου λογος. Τουτου γινομενου, ουδε μια ανομια κατακυριευσει. Του μεν κατα
διανοιαν αμαρτανοντος κυριευειν λεγεται η ανομια· κατακυριευσει δε του επι
αυτην ε νεργουντος τωι παντη τον ποιουντα την α μαρτιαν δουλον ει ναι της
αμαρτιας. 118.134 Λυτρωσαι με απο συκοφαντιας ανθρωπων, και φυλαξω τας
εντολας σου. Μισθον του λελυτρωσθαι απο συκοφαν τιας ανθρωπων υπισχνειται
δωσειν την των εντολων του Κυριου φυλακην· η ουδε μισ θον, φησιν, αλλ'
ευχαριστιαν [οι σω] εις το λυτρωθηναι με απο συκοφαντιας ανθρωπων. Και
τετυχηκασιν ταυτης της αιτησεως ̓Ιωσηφ και Σουσαννα. ̔Ρηθειεν δε ο α νθρωπος
τροπικως διαβολος και αι κατα αυτον πο νηραι δυναμεις, αφ' ω ν της συκοφαντιας
μο νου του Θεου λυτρουσθαι εστιν. 118.135 Το προσωπον σου επιφανον επι τον
δουλον σου, και διδαξον με τα δικαιω ματα σου. Τουτο το προσωπον διαπαντος οι
α γγελοι βλεπουσι του Πατρος, του εν τοις ουρανοις. Πλην τουτο σημειωτεον ο τι
της αγγελικης γνωσεως εστιν η θεωρια των δικαιωματων. 118.138
̓Ενετειλω
δικαιοσυνην τα μαρτυ ρια σου, και αληθειαν σφοδρα.
Ουχ απλως, αλλα μετα
προσθηκης, της σφοδρα, το μετα μαρτυρων ουρανου και γης, η ω ντινων
παραδεδομενα· ταυτα εστι τα μαρτυρια, α ενετειλατο ο Θεος, ο ντα δικαιο συνην,
ο ντα αληθειαν, αλλ' επει διαφορα εστι και των δεχομενων την αληθειαν, ο τε μεν
εκ τυπου δεχομενων αυτην και τρανην, ο τε δε αμαυρα, δια τουτο προσκειται το ̓Α
ληθειαν σφοδρα. 118.140 Πεπυρωμενον το λογιον σου σφο δρα, και ο δουλος σου
ηγαπησεν αυτο.
∆ιδασκει ημας τι δει φρονειν περι των λογιων του Θεου·
εξητασμενα, ο τι ουδεμια συλλαβη εικηι και ως ε τυχον παρεῤριπται εν ταις
γραφαις, αλλα παντα ου τως γεγραμμε να ως το πεπυρωμενον αργυριον· δια τουτο ο
Σωτηρ διδασκει ημας μη καταφρονειν μη δεμιας κεραιας γεγραμμενης εν τηι γραφηι,
λεγων· ι ωτα ε ν η μια κεραια ου μη παρελθηι απο του νομου, ε ως α ν παντα
παραγενηται. Τις δε τουτο ηγαπησεν το πεπυρωμενον, αλλ' η ο δουλευων τωι Θεωι;
αλλα και δια πυρον εστιν το λογιον Κυριου, αφ' ου ελη λυθεν ̓Ιησους βαλειν πυρ επι
την γην, ο και την κακιαν ε ξιν ου σαν υλικην κατα φαγεται, ως χορτον, καλαμην,
τας μοχθη ρας ε ξεις. Το λογιον του Θεου πεπυρωμε νον εστι σφοδρα, τουτεστι
εξητασμενον και πασηι βασανωι ανεγκλητον, και ει τις ε χοι το πεπυρωμενον τουτο
λογιον, ανακρινει μεν παντα, αυτος δε υπ' ουδενος ανακρινεται. –Τουτωι
ακολουθει, ει μελετημα εστιν αι εντολαι του Θεου, [ο τε] θλιψεις και αναγ και με
ευρισκουσιν. Και παλιν· ουδε εν ταις περιστασεσι, φησι, τουτον σον μελεταν ημε
λησα νομον. 118.142 ̔Η δικαιοσυνη σου δικαιοσυνη εις τον αιωνα, και ο νομος σου
αληθεια. ̔Η δικαιοσυνη σου ουκ ε στιν ομοια τηι παρ' ανθρωποις δικαιοσυνηι· ι να
γαρ δικαιος ηι α νθρωπος η δικαστης, η δικαιοσυνη αυτου αποδιδωσιν το δικαιον
τωι κρινομενωι προς πεντε ημερας· προς ημερας πλειονας ου δυναται αποδουναι. ̔Ο
μεντοι γε Θεος δι καιοσυνην ε χει κρινουσαν, και αποδιδωσιν αιωνιως τα της
κρισεως της δικαιας· διο λελεκται· η δικαιοσυνη σου δικαιοσυνη εις τον αιωνα·
α τρεπτος γαρ και αναλλοιωτος η ν, ου ποτε μεν, ποτε δ' ουκ ε χει δικαιο συνην,
πηγη γαρ και γεννητωρ αυτης υ παρχων. Και μετ' ολιγα· επει ο παρα ̓Ιουδαιοις νο
μιζομενος νομος ει ναι αληθεια, ουκ αληθεια ω ν, αλλα τυπος, παρ' ημιν τοις
επιστρεψα σιν προς Κυριον, ουκετι τυπος, αλλ' αλη θεια. 118.143 Θλιψεις και
αναγκαι ευ ροσαν με, αι εντολαι σου μελετη μου.
̔Η γαρ οδος μου στενη και
 
 

118

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τεθλιμμενη εστιν, η αναγουσα εις την ζωην. Και· Πολ λαι αι θλιψεις των δικαιων,
και εκ πασων αυτων ρυσεται αυτους. Ει τα φησιν· Αι εν τολαι σου, μελετη μου.
118.145 ̓Εκεκραξα εν ο ληι καρδιαι μου, επακουσον μου, Κυριε, τα δικαιωματα σου
εκζητησω. Ινα ακριβως αυτα νοησας, σοφος εν αυ τοις γενωμαι. Προτερον μεν, εν
ο ληι καρδιαι μου εκεκραξα· δευτερον δε, εκεκραξα προς σε, και αυτο δε ο ελαλουν,
κατα ηγεμονικον, ουκ α λλο τι η ν η ο Θεος. ̓Επει ου ν σε με γαλως επεκαλεσαμην,
δια τουτο με σωσον. Η το λαλησαι εις ω τα Κυριου, πεφυκοτα ακουειν εν κρυπτωι,
απο της εν ο ληι καρδιαι γινεται προς αυτον κραυγης, η ς μαλιστα ε πακουει ο Θεος. –
Τις εκεκραξε προς τον Θεον; ο αιτων τα μεγαλα και [ου] περι μι κρων αξιων·
δικαιολογειται ου ν προς τον Θεον· ου μικρως ελαλησα προς σε, ουδε δια χειλεων
και στοματος, αλλα δια της καρδιας, και ταυτης κεκραγυιας μετα αναστηματος,
προσηνεγκα μου την ευχην, αξιω ου ν επα κουσθηναι, και τα δικαιωματα σου εκζη
τησω και ακριβως αυτα νοησας, σοφος εν αυτοις γινομαι. –Ουχ η κραυγη μεγαλη
εστι φωνη, αλλα το μεγεθος των σημαινο μενων υπ' αυτης τωι Θεωι. ̔Ο γαρ δικαιος
̔Ο
μεγαλην αποτελει προς τον Θεον φωνην, αι των επουρανια και μεγαλα.
επιμενων ζητειν εν πασι τοις κτισ μασι και μαλιστα τοις λογικοις πασι ζωοις, το
δικαιον της προνοιας του Θεου, ου τος τα δικαιωματα εκζητει του Θεου, οι ον την αι
τιαν υπεροχης λογικων τινων παρ' ετερωι, ω Μονογενες, ει τε εν τοις ε θεσιν, ει τε
εν χαρισ μασιν, ει τε εν διαταξει του παντος, ει τε των εν ανθρωποις συμπτωματων.
̓Αλλα και ο τα εν τηι γραφηι ονομαζομενα δικαιωματα ακ ριβως εξεταζων,
δικαιωματα του Θεου εκ ζητει. Μονης δε δηλουται [κραυγη] καρδιας ο λως προς
Θεον βοωσης εν τωι· ̓Εκεκραξα εν ο ληι καρδιαι μου· παρασπαι γαρ το εν ο ληι
παραλαμβανομενη κραυγη και η αισθητη. Προτραπωμεν εκ διαθεσεως ειπειν· Τα δι
καιωματα σου επιζητησω. 118.147 Προεφθασα εν αωριαι, και εκεκρα ξα, εις τους
λογους σου επηλπισα.
Και το ρητον ημας οικοδομησατω, και η αναγωγη
ωφελησατω. Το μεν ρητον τουτον ε χει τον νουν· ου περιεμενον την ημεραν
εγγιζουσαν, ι να ευ ξωμαι προς σε· αλλ' ε τι αωριαι νυκτωρ ανισταμην, προλαβων τα
ση μεια της ημερας, ι να νυκτος ευξαμενος σοι, επιτυχω της του αληθινου φωτος
εις την ψυχην μου ανατολης, και προς τωι ελπιζειν, παλιν επηλπισα, προκοπτων τηι
αγαπηι, επει η αγαπη παντα ελπιζει. Ου θαυμαστον δε, α ν ο πρεσβυτης και μηκετι
οχλουμενος υπο των σωματικων ορε ξεων, εαυτον επιδιδωσιν ασκησει της θεοσε
βειας· θαυμαστον δε α ν νεος καταπατηι τα της νεοτητος κακα και προφθανηι εν
αωριαι, βουλομενος νικησαι την νεοτητα πρεσβυτικωι φρονηματι. Τοτε γαρ ει ποιμι
α ν περι του του, ο τι πνευματικως εποιησε το· Προεφθα σα εν αωριαι και εκεκραξα,
εις τους λογους σου εφηλπισα. 118.148 Προεφθασαν οι οφθαλμοι μου προς
ο ρθρον του μελεταν τα λογια σου. Βασιλευς ω ν ο προφητης, και μυριαις φροντισι
περικλυζομενος, ουκ εν ημεραι μο νον προσεφερε τωι Θεωι τας ικετηριας, αλλα και
μεσουσης νυκτος, ουκ αναμενων τας των αλεκτρυονων ωἰδας, ου τως εποθει τον πε
ποιηκοτα Θεον, ου τω προθυμως την εκειθεν ηι τει βοηθειαν. – ̔Ο εκ νυκτος
ορθριζων προς Θεον λεγοι α ν τουτο· προτρεπτικον δε εστιν επι το ε ωθεν μελεταν
τα λογια του Θεου. Μηποτε δε και ο λυχνος του σωματος ημων ο νους, λεγομενος
οφθαλμος, προφθα νων οφειλει ταις ιδιαις ενεργειαις τον απο του ηλιου της
δικαιοσυνης ο ρθρον, εξαιρε τως ανατελλοντος τοις προφθασασιν αυτον οφθαλμοις;
118.149 Της φωνης μου α κουσον, Κυριε, κατα το ε λεος σου, κατα το κριμα σου ζη
σον με. Εχεις μεθοδους πολλας, ο πως ζωοποιη σηις τους αναξιους της ζωης, κατα
γουν το κριμα σου και κατα το ε λεος σου, ζωοποιη σον με, Κυριε, ου γαρ θαῤρω
κατα την εμην πραξιν επακουσθησεσθαι, Κυριε, αλλα κατα το κριμα σου, τουτεστιν
ως εαν συγκρινηις περι του ζησαι με. 118.151 ̓Εγγυς ει , Κυριε, και πασαι αι οδοι
σου [αλ. αι εντολαι σου] αληθεια. ̔Ο Θεος αλλαχου φησιν· Θεος εγγιζων εγω ειμι,
 
 

119

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ουχι Θεος ποῤρωθεν, λεγει Κυ ριος. ̔Η δυναμις γαρ του Θεου πανταχηι εσ τι κατα
τον της δημιουργιας και προνοιας λογον. Και μετ' ολιγα. Αυτος μεν ου ν εγγιζει
ου τως· αλλ' εαν μη και ημεις ενεργησωμεν, αυτου εγγιζοντος, το εγγιζειν αυτωι,
ουκ α πολαυσομεν της εγγυτητος αυτου· δια τουτο ποῤρω εισιν οι αμαρτωλοι του
Θεου· ιδου οι μακρυνοντες εαυτους απο σου, απολουνται. ̔Ο δε δικαιος ενεργει το
εγγιζειν τωι Θεωι.
Και μετ' ολιγα. ̓Εγγυς ει , Κυριε, και πασαι αι εντολαι σου
αληθεια· ο σωματικος ̓Ιουδαιος ου δυναται αληθευων ταυτα λεγειν· τυπον γαρ
ποιει, περιτεμνεται, ου την αλη θινην περιτομην· α ζυμα α γει, ου τα αληθη, και
απλως ειπειν, εν τυποις ασχολειται, καιτοιγε ουκετι αυτους ε χων. ̔Ο μεντοι γε
νοων τα πραγματα και μυστηρια της βασι λειας των ουρανων, και τις η αληθεια,
περι εκαστου των γεγραμμενων ερει· Πασαι αι εντολαι σου αληθεια. – ̔Ετερα δε
γραφη ω δε ε χει· Και πασαι αι οδοι σου αληθεια, δηλονοτι αι προς αυτον φερουσαι·
τελος γαρ πασων των οδων τουτων, ο ειπων· ̓Εγω ει μι η οδος και η ζωη και η
αληθεια. 118.152 Κατ' αρχας ε γνων εκ των μαρτυ ριων σου, ο τι εις τον αιωνα
εθεμελιωσας αυτα.
Το μαρτυριον της συνειδησεως ημων. Πο
σοι κατα την
ημεραν της κρισεως ευρεθη σονται εν τωι κρυπτωι πολλακις αρνησαμε νοι, κα ν υπ'
ανθρωπων μη γενωνται αποσυ ναγωγοι· τα γαρ κρυπτα τωι Κυριωι τωι Θεωι ημων,
ταδε φανερα ημιν και τοις τεκνοις ημων. 118.153 Ιδε την ταπεινωσιν μου, και ε
ξελου με, ο τι του νομου σου ουκ επελαθομην. Καλει ο προφητης τον Θεον, ως εν
πει ρασμοις γενομενος, και νενικηκως, και προσ καλειται αυτου τους οφθαλμους
θεωρειν επι τωι πεπαλαικεναι καλως και νενικηκεναι. Ου παντος δε ε στιν ειπειν·
Οτι του νομου σου ουκ επελαθομην, αλλα του νοησαντος τον νομον, και αει
τηρησαντος αυτον, και παρα καλουντος τον Θεον επι την θεαν της επαι νετης εν τηι
ψυχηι εαυτου ταπεινοτητος. ̓Α κριβεστερον δε νοησεις τινα τροπον ο πειρα ζομενος
λεγει τωι Θεωι· Ιδε την ταπεινωσιν μου, και εξελου με τουτον τον τροπον, ωσει εν
μαρτυριωι τις γενοιτο, και ταπεινωθειη διαφορως αικιζομενος και μαστιζομενος,
παντων αυτον και την αυτου πιστιν χλευα ζοντων και καταδικαζοντων· εκεινος γαρ
λεγετω κατ' εκεινου καιρου τωι Θεωι, ει μαρ τυρει, ει υπομενει· Ιδε ταπεινωσιν μου,
και εξελου με, ο τι του νομου σου ουκ επελαθο μην.
Εκαστος των κρινοντων,
μαλιστα εν εκ κλησιαι Θεου, προσεχετω, μηποτε αδικως κρινας κατα τινα,
κατεντευχθηι υπο του α δικως κριθεντος δικαιου, λεγοντος τωι Θεωι· Κρινον την
κρισιν μου, και λυτρωσαι με.
Ου ταυτον δε εστιν το· Κρινον με, τωι· Κρι νον την
κρισιν μου. Εκαστος δε των ευχομε νων δια τι θελει ζην; ̔Ο μεν φαυλος, δι' η δονην,
ι να αυτης απολαυηι· ο δε δικαιος, δια δικαιοσυνην. 118.155,156 Μακραν απο
αμαρτωλων σωτηρια, ο τι τα δικαιωματα σου ουκ εξεζη τησαν. Οι οικτιρμοι σου
πολλοι, Κυριε, κα τα το κριμα σου ζησον με. Μακραν απο αμαρτωλων σωτηρια. ∆ια
τι; ο τι τα δικαιωματα του Θεου ουκ εξεζη τησαν. Ει τις γαρ τα δικαιωματα αυτου
ουκ εκζητει, τουτου μακραν εστιν η σωτηρια, δηλονοτι ο Θεος. –Ει και μακραν
εστιν απο αμαρτωλων η σωτηρια, αλλα πολλοι εισιν οι οικτιρμοι Κυριου, ως τους
μακραν εγγυς γενεσθαι δυνασθαι. 118.157
Πολλοι οι εκδιωκοντες με και
θλιβοντες με, εκ των μαρτυριων σου ουκ εξ εκλινα.
Παντες οι θελοντες ζην
ευσεβως εν Χρισ τωι διωχθησονται. Μη παντως δε τους διωγ μους τους ε ξωθεν
προσδοκαι, αλλα διωγμοι αει τωι δικαιωι γινονται, ε ξωθεν μαχαι, ε σω θεν φοβοι.
∆ιωκουσιν αι δυναμεις αι αντικει μεναι, κινουσαι προς αμαρτιαν, δια οικειων, δια
γυναικος μαχιμου τε και γλωσσωδους, δι' οικετου ατακτου, δι' ετερων πολλων, δι'
αυτων των αμαρτηματων· και εαν μη αγω νισωμαι ομολογησαι τωι Θεωι δια της
σωφρο συνης και των λοιπων αρετων, αρνησιθεος γινομαι, ω σπερ και γεγονασι
τινες μαρτυ ρες. Ου τω τοσαυτακις τις γινεται [δικαιος]· οσακις γαρ α ν εξιχνιαζηι τις
των μαρτυ ρων τα αγωνισματα, σκοπωι της ομοιας α θλησεως, ου τος τοσαυτακις
 
 

120

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γινεται του Θεου μαρτυς. ̔Οσακις τε υπο δυναμεων αντικει μενων διωκεται και ουχ
ητταται, ουδε νι καται παθεσιν ατιμιας, και νικαι. Περι του του Παυλος του
μαρτυριου φησι· Τουτο γαρ εστι το καυχημα ημων, το μαρτυριον της συνειδησεως
ημων. ̔Ο ου ν δικαιος ουκ ε σ τιν, ο τε ου διωκεται· ουκ ε στιν, ο τε ου μαρ τυρει. –
Ουδε πολλαις, φησι, περιστοιχι ζομενος συμφοραις, των υπο σου νενομο θετημενων
ηνεσχομην τι παραβηναι. Ταυ τα μεντοι δηλον ως υπο του Σαουλ διω κομενος
ει ρηκε· τηνικαυτα γαρ της αμαρ τιας απειραστος η . 118.158 Ει δον ασυνετουντας,
̔Ο ζηλος του οι κου σου
και εξετη κομην, ο τι τα λογια σου ουκ εφυλαξαντο.
κατεφαγε με. Λεγει ο αποστολος· Τις ασθενει, και ουκ ασ θενω, ζηλωι θεοσεβειας
ζηλων; Μακαριος ο απο αγαπης Θεου της προς ανθρωπους α συνετουντας
εκτηκομενος. Το εξης εστιν ου τως· Ει δον αυτους, ο τι τα λογια σου ουκ
εφυλαξαντο ασυνετουντες, και εξετηκομην· ει μη τις ου ν ασυνετει, εκεινος, επει τα
λογια του Θεου ουκ εφυλαξατο, ασυνετει. 118.159 Ιδε ο τι τας εντολας σου ηγαπη
σα, Κυριε, εν τωι ελεει σου ζησον με. ̔Ο αγαπων τας εντολας, ποιειτω αυτας, και
ζησεται εν αυταις, η δι' αυτων· εν αυταις μεν, τους λογους της πρακτικης γνωσεως
εκ μαθων· δι' αυτων δε, σοφιας καταξιωθεις. Ου πας ο ποιων τας εντολας, αγαπαι
αυτας, αλλ' ο απο τελειας αγαπης ε ξω βαλλων τον φοβον, και ει η· αγαπησας ου ν
τας εντολας σου, ελεωι ζησεσθαι αιτω. 118.160 ̓Αρχη των λογων σου αληθεια, και
εις τον αιωνα παντα τα κριματα της δι καιοσυνης σου. Ει αρχη των λογων του
Θεου αληθεια, ο Χριστος α ρα αρχη των λογων εστι του Θεου· αρχην δε ενταυθα
λεγει, ως αι τιον. Παλιν ει η αρχη των λογων [Θεου] εστιν η αληθεια, εν οι ς α ν
αυτη εγγινηται, εν εκει νοις γενησονται και οι λογοι του Θεου. 118.161,162
Αρχοντες κατεδιωξαν με
δωρεαν, και υπο των λογων σου εδειλιασεν η καρδια
μου. ̓Αγαλλιασομαι εγω επι τα λογια σου, ως ο ευρισκων σκυλα πολλα. ̔Ο εν τωι
διωκεσθαι υπο αρχοντων, ουδενα μεν αυτων φοβουμενος, δειλιων δε υπο των
λογων του Θεου, υ στερον αγαλλιασεται επι τα αυτα λογια, ως ο ευρισκων σκυλα
πολλα. ̔Ο απο των εθνων λαος χαριεντως ταυτα ερει, οιονει σκυλευσας τον εκ
περιτομης λαον, ο τε ε λαβε τα λογια του Θεου, α πρω τοι ̓Ιουδαιοι επιστευθησαν.
̓Αληθης και ουτος ο λογος, ο γαρ θερμως περι τα θεια λο για διακειμενος, ταναντια
μυσαττεθω. Τωι εδειλιασεν, αντι του ευλαβετο, εχρη σατο. – ̓Εκ των προφερομενων
εγκλημα των εστι τηι γραφηι και το ειρημενον ενταυ θα ρητον, παρα των μη
επισταμενων, μητε ποιαι προφασει, μητε ποιαι δυναμει λελαλη ται τα α για λογια
των γραφων. ̔Οραις γαρ, φασιν, τον προφητην ακολουθουντα τωι πα θει τωι κακιστωι
εν ανθρωποις, δειλιαν ανειλη φεναι απο των λογων, ω ν φησιν ει ναι του Θεου.
Πως ου ν απολογησομεθα ημεις περι της ενταυθα λεγομενης επαινετης δειλιας;
̓Ακουστεον. Οι εγκαλουντες ταυτα, Ελληνες εισιν· ι ν' αυτους πεισωμεν και τους
οιομενους υπο της πιθανοτητος των λογων αυτων, παρ' αυ τοις τοιγαρουν ευ ρωμεν
παραδοξον λογον· ̓Ασκητεον το λοιδωρον, αλλα καθ' εαυτου· παραδοξως εχρησατο
εκει τωι λογωι ο φασ κων· ̓Ασκητεον το λοιδωρον, αλλα καθ' εαυ του, ι να μη τον
πελας λοιδορωμεν· αλλ' εφ' οι ς αμαρτανομεν, αυτοι εαυτοις λοιδορωμεν. Ορα
πως τωι λογωι τωι ψεκτωι (ψεκτον γαρ η λοιδωρια) ευ ρε χρησασθαι εις δεον ο Ελ
λην.
Και παλιν. Τον θυμον και την πικριαν α νακινητεον· αλλα κατα της εν ημιν
ηδυ παθειας χρησαμενος τοις τοιουτοις παρα δειγμασιν, προς εκεινους ει ποιμι α ν·
α ρα, ει μη μεγαλη αρετη εστι του λεγοντος· Αρ χοντες κατεδιωξαν με δωρεαν, και
απο των λογων σου εδειλιασεν η καρδια μου; Και μαλιστα τουτο λεγεσθω υπ'
ανθρωπου εις μαρτυριον κεκλημενου, διωχθεντος υπο των αρχοντων του αιωνος
τουτου, και των εξου σιων, των εγκεχωρισμενων την περι ζωης· και θανατου των
ανθρωπων κρισιν.
Ιδε μοι τον μαρτυρουντα, βλεποντα τα ποικιλα των
βασανιστηριων ο ργανα, και μη δειλιωντα επι τουτοις, αλλα μεμνημενον του
 
 

121

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κριτηριου του
Θεου, και δειλιωντα εκεινο, και ο λον γινο μενον της
αναζωγραφησεως αυτου και των αποκειμενων εκεισε κολασεων τωι αρνησι θεωι. ∆ια
τουτο φησιν· Αρχοντες κατεδιωξαν με δωρεαν, ουχ ως ληιστην, ουχ ως, φησι,
ληιστην, ουχ ως φονεα, ουδε ως α λλο τι των ατοπων πεποιηκοτα· αλλ' επειδη σε
σεβω, τον Θεον των ο λων δημιουργον, επει πεπισ τευκα εις το ο νομα του
Μονογενους σου. ∆ια τουτο διωκομαι, και διωκομενος δειλιω, ουκ απ' αυτων, ουδε
απο των προσφερομενων υπ' αυτων, αλλα δια την προς τους σους λο γους δειλιαν.
̓Ασκητεον ου ν την δειλιαν, την απο των λογων του Θεου, ι ν' αποστωμεν α πο των
αμαρτηματων, και μαλιστα της φο βερας αμαρτιας του αρνησασθαι τον υπερ υμων
αποθανοντα. Ου τος ο ταυτα ειπων α γαλλιασεται επι τοις λογοις του Θεου.
̓Αγαλλιασομαι εγω επι τα λογια σου, ως ο ευρισκων σκυλα πολλα. Ποιοις λογοις; η
περι ω ν λεγει ο Παυλος· πρωτον γαρ επισ τευθησαν τα λογια του Θεου, περι των ̓Ιου
δαιων φασκων. Και παλιν. Αξιον ζητησαι δια τι παρε λαβε τον αγαλλιωντα επι
τοις λογοις τωι ευρισκοντι σκυλα. ̓Εαν ι δηις τινες ει χον τα λογια του Θεου, και
κατανοησηις τινες νυν
ε χουσιν αυτα, ο ψηι ο τι
̓Ιουδαιους Χριστια νοι
εσκυλευσαμεν, του Χριστου ειποντος· ̓Αρθησεται αφ' υμων η βασιλεια του Θεου,
και δοθησεται τωι ε θνει ποιουντι τους καρ πους αυτης. Πολλα δε τα σκυλα, επειδη
και πολλαι της θειας γραφης αι βιβλοι. ̓Εκει νοι γαρ ουκ ε χουσιν αυτα, α τε δη μηδε
τον νουν αυτων επισταμενοι. 118.163 ̓Αδικιαν εμισησα και εβδελυξα μην, τον δε
νομον σου ηγαπησα.
Βδελυξασθαι και μισησαι δει την αδικιαν, ει μελλοι μεν
ε ργοις επιδεικνυσθαι την εις τον νομον του Θεου αγαπην· ου τον α δικον, αλλα την
αδικιαν μισητεον, και ου νεκρα ανθρωπων σωματα, η ως ̓Ιουδαιοι ονομα ζουσι
Κυριον, δαιμονα βδελυκτον, αλλα την αδικιαν· αυτη γαρ αληθως βδελυγμα. 118.165
Ειρηνη πολλη τοις αγαπωσι τον νομον σου, και ουκ ε στιν αυτοις σκανδαλον. ̓Εαν
τις αγαπαι τον νομον του Θεου, ειρη νην ε χει πολλην· πολεμος ουχ α πτεται της
ψυχης αυτου, ουδεν γαρ των αμαρτηματων εκκαιει την ψυχην αυτου, και α τε
ειρηνην ε χων, τοιουτος γεγενηται, ι να υπο μηδενος
ε τι σκανδαλισθησεται·
κεκτημενος γαρ την ειρηνην του Θεου εν εαυτωι, δια το ο νομα αυτου σκανδαλον
ουκ ε στιν εν τουτοις. – Ει οι μικροι σκανδαλιζονται, (ο στις γαρ α ν σκανδαλισηι,
φησιν, ε να των μικρων τουτων των πιστευοντων εις εμε, συμφερει αυτωι ι να
κρεμασθηι μυλος ονικος εις τον τραχηλον αυτου, και καταποντισθηι εν τωι πελαγει)
οι δε αγαπωντες τον Κυριον, ου σκανδαλιζον ται· οι μικροι ουκ αγαπωντες τον
Κυριον, σκανδαλιζονται, διο και αγνοουντες τους λογους των γινομενων, εφ' οι ς
και σκανδα λιζονται. 118.169 ̓Εγγυσατω η δεησις μου ενωπιον σου, Κυριε· κατα το
λογιον σου συνετισον με. Πτεροι την δεησιν του δικαιου ο καλος αυτου βιος, ως
ενωπιον του Θεου γενηται· αλλα και το πνευμα ωι προσευχεται, κουφι ζει δη την
ευχην και φερει προς Θεον· η δε αμαρτια, βαρεια ου σα, του μη καλου βιου
εχομενου, μακρυνει απο Θεου την ευχην το σουτον, ο σον εστι βαρεια πλειον η
ε λαττον. Ου τω και τινων μεν αναβαινει προσευχη και στεναγμος απο των καλων
ε ργων, και του μισειν τον αιγυπτιον εργασεσθαι πηλον· ετερων δε πιπτει η
καταβαινει, ω ν γινεται εις αμαρτιαν η προσευχη. ̓Αντιδιεστειλε τηι του κοσμου
συνεσει κατα τεχνας τε και παν επιτηδευμα, κατα το λογιον σου προσθεις και την
θειαν δηλονοτι σοφιαν, η ν ε χοντες οι μαθηται του Σωτηρος, ηλλαττουντο της
ανθρωπινης· λεγει γαρ· Οι υιοι του αιωνος τουτου φρονιμωτεροι υπερ τους υιους
του φωτος εις την γενεαν αυτων. Οτι δικαιος
ου ν τουτο ευ χεται, συνετος
γενεσθαι κατα το λογιον του Θεου. Χρη δε ειδεναι, ο τι περι του τωι Θεωι εγ γισαι,
διαφορας ευ ρομεν ταυτας· ο μεν τελει οτερος εγγιζει τωι Θεωι· ο δε υποδεεστερος και
εγγυς τουτου, αυτος μεν ουκ εγγιζει τωι Θεωι, ευχην δε ε χει εγγιζουσαν αυτωι. Οθεν
περι Μωυσεως ευ ροις α ν το· ̓Εγγιει Μωσης μονος προς τον Θεον, οι δε λοιποι ουκ
 
 

122

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγ γιουσιν· επι δε τουτου ευχην λεγουσαν· ̓Ηγγισατο η δεησις μου, και εξης. Τις δε
τουτων η διαφορα; Αξιον θεωρησαι· ο Θεος ουκ εν τοπωι εστιν, δυναμις γαρ εστιν
α ῤρητος και α φθεγκτος και αορατος. Ει δε ουκ ε στιν εν τοποις ο Θεος, εγγιζειν δε
ε σ τι τωι Θεωι, δηλονοτι τωι εν ημιν αορατωι εγ γιζομεν αυτωι. Τι δε εν ημιν αορατον;
η ο κρυπτος της καρδιας α νθρωπος, ο ν ωνομα σεν η γραφη ε σω α νθρωπον.
Τουτου ε στιν εγγισαι τωι Θεωι. Εστι δε εγγισαι δια ̓Ιησου Χριστου, και μαλιστα
εαν νοησωμεν τον Χριστον, ο τι δικαιοσυνη εστι, ο τι αληθεια, και σοφια, και
αναστασις, και φως αληθινον. Ανευ γαρ τουτων ουκ ε στιν εγγιζειν τωι Θεωι, αλλ'
ου δε χωρις ειρηνης της φρουρουσης τας καρ διας και τα νοηματα, η τις εστιν ο
Χριστος. Οσωι δε τις απολειπεται δικαιοσυνης και σοφιας, τοσουτωι μακραν εστιν ο
τοιουτος του Θεου. 118.170 Εισελθοι το αξιωμα μου ενωπιον σου, Κυριε, κατα το
λογιον σου ρυσαι με.
̓Εν τωι βιωι τουτωι κοσμικα εστιν αξιωμα τα τουτων των
πραττοντων τας νομιζομενας υπεροχας εν εξουσιαις και αρχαις· ου τως
εστιν
ψυχης αξιωμα· ο περ ε χει ο αποστο λος· αξιωμα γαρ εστιν ει ναι αποστολον
Χριστου ̓Ιησου, και σωζειν τον χαρακτηρα του αποστολου. ̓Αξιωματα εστι και τα εκ
κλησιαστικα ταγματα, το ει ναι επισκοπον, ει τυχοι, η πρεσβυτερον, η α λλο τι των
εξης. ̓Αξιωματα δε ψυχης και το ε χειν τας αρε τας, η μιαν τινα εξ αυτων. ̓Εαν ουκ
ε χηι τις τοιουτον αξιωμα, ο κυριως και αληθως εστιν αξιωμα, ευ χεται τωι Θεωι
λεγων· Εισ ελθοι το αξιωμα μου ενωπιον σου, κατα το λογιον σου ρυσαι με. –Το
αξιωμα τινες μεν ηρμηνευσαν την απαθειαν, α λλοι δε την αξιωσιν. 118.171
̓Εξερευξαιντο τα χειλη μου υ μ νον. Το μεν ψαλλειν ανθρωποις αρμοζει· το δε
υμνειν αγγελοις, η τοις ε χουσι σχεδον αγγελικην καταστασιν. Οντως και οι α
γραυλουντες ποιμενες ουκ η κουσαν ψαλλον των αγγελων, αλλ' υμνουντων και
λεγον των· ∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και τα εξης. – Υμνος δε εστιν δοξολογια μετ'
εκπληξεως επι τηι θεωριαι των γενομενων υπο Θεου. 118.172 Φθεγξαιτο η γλωσσα
μου τα λο για σου, ο τι πασαι αι εντολαι σου δικαιο συνη. Τουτεστι δικαιοσυνης
ποιητικαι. – ̔Ο λεγων τουτο ευ χεται ι να α φθεγγεται, λογοι ω σι Θεου. Και γαρ
γεγραπται αλλαχου· Ανοιγε σον στομα λογωι Θεου. ̔Ο δε τοιουτος ευχομενος αργον
ρημα ου λαλει, φθεγ γεται δε κυριως τον περι δικαιοσυνης λογον, ουχι φωνηι μονηι
αυτο προφερων, αλλα και ε ργοις και προθεσει πρακτικηι τηι κατα τον ορθον λογον
ευθυνομενηι. – Ορα των θειων ρηματων το ευ τακτον, ω ν ως ιδιωτικων κα
ταφρονουσιν παιδες ̔Ελληνων. Πρωτον γαρ το εγγισατο, ει τα το μειζον, το·
Εισελθοι το αξιωμα μου. Προ γαρ του εισελθοι, το εγγι σαι· εγγισας γαρ τις οικιαι, εαν
ηι φιλος του οικοδεσποτου, εισερχεται. Ην δε κεκληκε δεησιν, νυν ει πε αξιωμα
παρα το αξιουν. 118.175 Ζησεται η ψυχη μου, και αινε σει σε, και τα κριματα σου
βοηθησει μοι. Το αινειν σε των ζωντων εστιν· οι γαρ νεκροι ουκ αινεσουσι τον
Κυριον. 118.176 ̓Επλανηθην ως προβατον απο λωλος· ζητησον τον δουλον σου,
ο τι τας εν τολας σου ουκ επελαθομην. Ει και επλανηθην, αλλ' ουκ επελαθομην
των εντολων σου· ηθελησα ου ν βιωσαι κατα ταυτας. Ζητησον με, ευ ρον με,
επαναλαβε με, επανελθε, ε χων με. Ζητησον τον δουλον σου, ο τι τας εντολας σου
ουκ επελαθομην. Ει και παρεβην τινας, αλλα ληθην ουκ εδε ξαμην παντελη. ̓Αλλα
ταυτην μεν ο προφη της προσενηνοχε την ευχην, τετυχηκε δε
α πασα των
ανθρωπων η φυσις της σωτηριας. Εδραμε γαρ ο καλος Ποιμην επι το πλα νωμενον
προβατον, και περιελθων τα ο ρη και τους βουνους (παρα ταυτα γαρ επλανα το
λατρευσαι τοις δαιμοσιν), ευ ρε, και επι των ω μων λαβων, επανηγαγε, και
ηυφρανθη μαλλον η επι τοις εννενηκοντα εννεα τοις μη πεπλανημενοις. Η
ου τως· επειδη τελος νομου ο Χριστος εις δικαιοσυνην, εικοτως σφραγιδα τηι
παρουσηι ψαλμωιδιαι τον νυν στιχον ο προφητης επεθηκε. ̓Αλλ' ο Ποιμην ημας ο
αληθινος, ουδε ου τως απογινωσκων· η λθε γαρ ο Υιος του ανθρωπου ζητησαι και
 
 

123

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωσαι το απολωλος, ωι η δοξα εις τους αιω νας. ̓Αμην.
119.π
̓Ωδη των
αναβαθμων.
Μονοι οι τωι λογωι και τωι βιωι αναβαινον τες, οικειοι εισι των
αναβαθμων και των εν ταις ωἰδαις αυτων μυστηριων. Στοχαζωμεθα την μεν
πρωτην ωἰδην των αναβαθμων λε γεσθαι εν τωι λαωι, ει ποτε πολεμος προσεδο κατο.
Την δε δευτεραν, οποτε παρεσκευα ζοντο και συμμαχων εδεοντο. Την δε τριτην, ο τε
συμβαλοντες τοις πολεμιοις υπερτεροι πως αυτων εγενοντο. Την δε τεταρτην, ο τε
περι της νικης επι τελει η λπιζον. Την δε πεμπτην, εν τωι κατωρθωκεναι. Την δε ε κ
την, επανερχομενοι. Την δε εβδομην, επα νεληλυθοτες. Την δε ογδοην, επισκευαζον
τες τον ναον. Την δε εννατην, μετα το εν ειρηνηι γενεσθαι, διαγραφοντες τις ο μακα
ριος επι τωι τους οικειους απειληφεναι και ει ναι συν αυτοις. Την δε δεκατην εν
βαθειαι τυγχανοντες ειρηνηι, ο τε φασι πολλακις μεν πεπολεμησθαι, μηδε πωποτε δη
δεδυνησθαι κατ' αυτων τους πολεμιους. Την δε ενδεκα την, η δη τοις θειοις
σχολασαντες, και τα βα θη εσχηκοτες εν τοις ηγεμονικοις απο βα θεων και
αποῤρητοτερων τινων. Την δε δω δεκατην, ως ουκ επαιρομενοι επι τοις γνωσ θεισιν.
Την δε τρισκαιδεκατην περι αποκα ταστασεως ευ χονται Χριστου. Την δε τεσ
σαρεσκαιδεκατην, περι αποκαταστασεως της εκκλησιας. Την δε πεντεκαιδεκατην
περι του δειν αυτους, φθασαντας εις τον οι κον του Θεου, εστηκεναι εν αυτωι, και
ευλογειν αυ τον, επαιροντας τας χειρας εις τα α για, ι να και αυτοι ευλογηθωσιν απο
Κυριου. 119.1 Προς Κυριον εν τωι θλιβεσθαι με ε κεκραξα. Οτε και μεγαλαι εισι
και πολλαι αι θλι ψεις, ου παρελκομεθα υπ' αυτων εις το μη κεκραγεναι λεγοντες·
Κυριε, ρυσαι την ψυ χην μου. 119.5 Κατεσκηνωσα μετα των σκηνωμα των Κηδαρ.
Βαρβαρων γενος τουτο εστι θηριωδεστε ρον διακειμενων, οι ον εισιν οι Αραβες σκη
ναις και καλυβαις κεχρημενοι, και προς την των θηριων αγριοτητα μη
εκπεπτωκοτες. 119.6 Πολλα παρυκησεν η ψυχη μου με τα των μισουντων την
ειρηνην.
̓Αλλ' ουδεν η ττον τωι εαυτωι εποιησε τι ο απο της ̔Ιερουσαλημ
ορμωμενος· ει τα ερ μηνευεται ειρηνης ο ρασις, ι ν' οι του σκοτασ μου της Κηδαρ
αποστρεφωνται. 119.7
Ημην ειρηνικος, ο ταν ελαλουν αυ τοις, επολεμουν με
δωρεαν. Τοτε μαλιστα χαλεπωτεροι γινονται πο λεμουντες οι δαιμονες, ο ταν τις
αυτοις προς τους λογισμους αποκρινηται· και διδασκει ημας τουτο ποιειν ο Χριστος
πειραζομενος· νηφουσης γαρ ε σται διανοιας προς τους λο γισμους απανταν· νηφειν
δε ημας εν τηι πα ληι ου βουλονται οι εχθροι, ι να μη ευπορη σωμεν νοηματων
αντικειμενων τοις λογισμοις αυτων· εφ' ο σον γαρ ουδεν αυτοις προσφερο μεν
οι κοθεν, χρονιζοντες αυτων εν ημιν οι λογισμοι διαστρεφουσι την ψυχην· διο κα
λως λεγει εν ταις Παροιμιαις το· ̓Αποπηδη σον, μη χρονισηις εν τωι τοπωι αυτης, μηδε
επιστησηις σον ο μμα προς αυτην, δηλονοτι την αντικειμενην δυναμιν, η την
κακιαν, η ν σωματικως η σοφια μορφοι εις γυναικα.
120.4 ̓Ιδου ου νυσταξει,
ουδε υπνωσει ο φυλασσων τον ̓Ισραηλ. ̔Ο φυλασσων Κυριος απο παντος κακου,
ουκ απο νοσου, η ζημιας, η πενιας των σω ματικων φυλασσει, αλλ' απο των
αληθως κακων και βλαπτοντων την ψυχην. ̓Εκει γαρ ανεβησαν αι φυλαι, φυ λαι
Κυριου, μαρτυριον του ̓Ισραηλ, του ε ξομολογησασθαι τωι ονοματι Κυριου. Οτι εκει
εκαθισαν θρονοι εις κρισιν, θρονοι επι οι κον ∆αυιδ. Πασαι αι φυλαι, φησιν, εξ
Αιγυπτου δυ ναμει του Κυριου εξελθουσαι, εις αυτην ε σ πευδον την πολιν
μαρτυρησαι, η τοι ευχα ριστησαι τωι Θεωι του ̓Ισραηλ. –Προφη τευει επι των
μελλουσων φυλων αναβαινειν επι την αρετην και γνωσιν του Θεου. Προ τερον γαρ
ο ̓Ισραηλ εκαλειτο επι την ̔Ιερουσαλημ, και επι τον οι κον Κυριου. Νυν δε πασαι αι
φυλαι τετυχηκασι της αρετης και της γνωσεως, εφ' αι ς επληρωσαν την θαυ μασιαν
υποσχεσιν· θρονους τε του οι κου ∆α υιδ ιδρυνθηναι φησιν επ' αυτης. ̓Επι και
βασιλειας παντων ο ∆ανιηλ προφητευει, ουχ ενος λεγων αρχην, αλλα κοινην υπερ
αρισ των και θεοσεβεστατων, δι' ω ν η βασιλεια ∆αυιδ ανορθουται χαριτι Χριστου
 
 

124

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του τοις δωδεκα δεδωκοτος αποστολοις, τοις επι δω δεκα θρονους καθεζομενοις
κρινειν τον ̓Ισ ραηλ. – ̓Εκει γαρ θυειν, ευ χεσθαι, πανη γυριζειν εκελευσεν, ως α ν
μη πανταχου πλα νωμενοι, προφασιν ε χωσι εξοδους ποιεισθαι προς ει δωλα· Θεου
γαρ τουτο μαρτυριον εκα λεσεν. Της γαρ αυτου προνοιας τουτο μεγισ τον τεκμηριον
η ν, και γαρ ε ξω ο νομος· ανεγι νωσκετο διηγηματα τε και κατορθωματα αρ χαιων,
και συνοδον εποιουντο, την προς αλ ληλους αγαπην συνεσφιγγουσαν. Λεγοις δ' α ν
ου τως κατα την ιστοριαν, εκει ει ναι και την βασιλειαν και των ιερεων θρονους,
ω σπερ διπλωι στεφανωι και διαδηματι καλλωπιζομε νης της πολεως. Νυν δε παντων
ε κπτωσις και της παλαιας ευδαιμονιας ελαχιστα λειψανα. – Ετεροι δε φασιν, ως
η δη των πραγμα των απολαυοντες, τροπον τινα την πολιν και τον ναον
περιπλεκονται· α γαρ ε χοντες ουκ ηἰσθανοντο, νυν απολαυοντες ευφραινονται,
οι κοι μεν απολαυοντες, θειαι δε φιλανθρω πιαι κομισαμενοι. 121.7 Γενεσθω δη
ειρηνη εν τηι δυναμει σου, και ευθηνια εν ταις πυργοβαρεσι σου. Μαθοντες, ω
ου τοι, τις ποτε η ν η ̔Ιερου σαλημ, ευ χεσθε υπερ της ειρηνης αυτης, μηδεν
ζητουντες ε τερον η τα προς ειρηνην αυτηι συντελουντα. Πυργοβαρος εστι νους
θεωρητικος. Ευθηνια τοινυν εστιν απολαυ σις ανεμποδιστος των σωματικων
ηδονων. 122.2
̓Ιδου ως οφθαλμοι δουλων εις χει ρας των κυριων αυτων, ως
οφθαλμοι παιδισ κης εις χειρας της κυριας αυτης, ου τως οι οφθαλμοι ημων προς
Κυριον Θεον ημων.
Των μεν εχοντων το πνευμα της δουλειας εις φοβον, οι
οφθαλμοι εις χειρας κυριων και εις χειρας κυριας· του δε το πνευμα της υιοθεσιας
ε χοντος προς Κυριον τον Θεον, ι να α μα τωι κελευσθηναι εις ενεργειαν μεταβαληι
την προσταξιν, οικτιρμον ε χειν παρ' αυτου ηγουμενος τωι προσταχθηναι ποιησαι
αυτωι δοκουντα. Και ω σπερ δε πολλακις οικεται και θεραπαινιδες ενατενιζουσι ταις
χερσι των δεσποτων εν ταις εστιασεσιν, τροφης τι παρ' αυτων λαβειν
προσδοκωντες, ου τως και ημεις παρα των σων χειρων ελπιζομεν τυ χειν των παρα
σου αγαθων, ου ρητωι δε χρο νωι ταυτην την ελπιδα περιοριζομεν, αλλα
προσμενομεν ε ως α ν αξιωθωμεν του οικτει ρησαι ημας. 123.3,4,5 Αρα ζωντας α ν
κατεπιον η μας εν τωι οργισθηναι τον θυμον αυτων εφ' ημας· α ρα το υ δωρ α ν
κατεποντισεν ημας, χειμαῤρον διηλθεν η ψυχη ημων· α ρα διηλ θεν η ψυχη ημων το
υ δωρ το ανυποστατον. Το δε· Αρα ζωντας α ν κατεπιον ημας, δοξει υπερβολικως
ειρησθαι, ουχ ου τως ε χον· δηλουται γαρ τι εκ τουτου, ως και υ δωρ κατεποντισεν
ημας, η και χειμαῤρον διηλθεν η ψυχη ημων, ου υ δωρ το ανυποσ τατον. ̓Ιωνας
γουν ζων κατεποθη, και κα τεπιεν αυτον ο θανατος ισχυσας. Τροπικως δε ταυτα
ει ρηκεν, επειδη γαρ ει πεν· Αρα ζωντας α ν κατεπιον ημας, δεικνυσι την του
πληθους υπερβολην, χειμαῤρου δικην προσ βαλοντος και συγκαλυψαι α παντα
προσδο κησαντος· αρμοδιως δε του χειμαῤρου τε θεικε την εικονα· καθαπερ γαρ ο
χειμαῤ ρος εκ πολλων αθροιζομενος οχετων σφο δροτερος γινεται, ου τως οι
τηνικαυτα τηι
̔Ιερουσαλημ προσβαλοντες, εκ πολλων και διαφορων εθνων
συνηθροισθησαν, αλλα κα τελυθησαν ψηφωι δικαιαι· τουτο γαρ ο προ φητης διδασκει.
123.6 Χειμαῤρον διηλθεν η ψυχη ημων ... Ευλογητος Κυριος, ο ς ουκ ε δωκεν ημας
εις θηραν τοις οδουσιν αυτων. Χειμαῤρον δε παλιν λεγει τους λογισ μους, δια το
μη χρονιζειν αυτους, αλλα α θροως επιπηδαν εις τον νουν και παλιν ξηραι νεσθαι,
ραθυμουντες· γεγονασι γαρ ισχυροι, κατασταλεντες μεν, γνοντες σαρκος κινη ματα·
αφανισθεντες δε του της αμαρτιας φορτιωι, και πνευματος ελαβομεν χαριν. –
Τρεφει τε ημας ιδιωι σωματι, και ποτιζει τωι αι ματι, ακαμπες δορυ παρεσχεν ημιν
τον σταυρον. 123.7 ̔Η ψυχη ημων ως στρουθιον εῤρυσ θη εκ της παγιδος των
θηρευοντων. Ου γαρ μονης απελαυσαμεν της σωτη ριας, αλλα και των εχθρων τον
ο λεθρον ει δο μεν. 124.1
Οι πεποιθοτες επι Κυριον, ως ο ρος
Σιων· ου
σαλευθησεται εις τον αιωνα ο κα τοικων ̔Ιερουσαλημ. Ου τε γαρ ο ρος σαλευσειε
 
 

125

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τις, ου τε τον επι Θεον ηλπικοτα, ως ου τε τον ∆ανιηλ, ου τε τους τρεις παιδας, [ει]
και της πατριδος [ε ξεβληθησαν], και τοσουτωι κλυδωνι συνει χοντο· μονον γαρ
πτωσις αρετης και ψυχα πωλεια. ̓Αλλ' ουδε σαλευεται τις, της α νω τυχων
̔Ιερουσαλημ. –Ουκ ει πεν δηλονοτι ου σαλευθησεται ο κατοικησας, αλλ' ο κα τοικων·
αι γαρ αρεται εν τωι αει γενεσθαι ε χουσι το ει ναι. 124.3 Οτι ουκ αφησει Κυριος
την ραβδον των αμαρτωλων επι τον κληρον των δι καιων. ̔Ο Κυριος τωι κληρωι
των δικαιων την των αμαρτωλων ραβδον ου τεθεικεν. 124.4 ̓Αγαθυνον, Κυριε,
̔Ημων δε δεικνυσι την αρχην της απο
τοις αγαθοις και τοις ευθεσι τηι καρδιαι.
λαυσεως της ενθεου και κολασεως, ει και δια φιλανθρωπιαν νικαι μεν ταις
αντιδοσεσι, τας δε κολασεις μειοι. – ̔Ο κατα φυσιν ω ν αγαθος, τοις επιμελειαι
γενομενοις αγαθοις συντηρησον την προς την σην αγαθοτητα αυτων διαθεσιν
αδιαπτωτον. 124.5 Τους δε εκλινοντας εις τας στραγ γαλιας απαξει Κυριος μετα
των εργαζομε νων την ανομιαν. Ουκ εργασαμενων, αλλ' εργαζομενων. ∆ικαια δε
τον Θεον ο προφητης αιτει, αγα θους τε και πονηρους των προσηκοντων τυ χειν. Τι
γαρ ει χον οι κατα του ̓Ισραηλ στρατευσαντες εγκαλειν, πλην ει μη την εκδοθεισαν
ελευθεριαν· η γαρ υπερεχουσα παντα νουν ειρηνη μονωι τον νουν Χριστου ε χοντι
διδοται· αλλα και των πολεμιων α πολωλοτων, ου τοι της ειρηνης απελαυσαν.
125.4,5 ̓Επιστρεψον, Κυριε, την αιχμαλω σιαν ημων, ως χειμαῤρους εν τωι νοτωι. Οι
σπειροντες εν δακρυσιν, εν αγαλλιασει θε ριουσι. Θεοδωρου. Ει ρηται ως ουκ εν
προοιμιοις κατωρθωθη το παν, αλλ' οι μεν επανηλθον, οι δε εναπεμειναν· τουτο
ενταυθα οι επα νελθοντες αξιουσιν ευχομενοι, μη μερικην ε τι γινεσθαι την των
λοιπων επανοδον, αλλ' αθροαν και κατα πληθος, μετα πολλης της ρυμης, μετα
πολλης της σφοδροτητος.
∆ιο ̓Ακυλας· ως καταῤροιας εν νοτωι· ο δε Συμμαχος·
οχετους· η δε πεμπτη· αφεσεις. ̓Εν νοτωι δε, επει ο νοτος υγρος ω ν, νεφων τον αερα
πληροι και ο μβρους επαγει σφο δρους, αλλα και τον χιονα διαλυων, εμπι πλησι τους
χειμαῤρους υδατων. Η νοτον την ̔Ιερουσαλημ καλει απο της θεσεως. Ινα τι; ι να
παρομοιοι, φησιν, ευρεθωμεν τοις σπει ρουσι μετα δακρυων, θεριζουσι δε μετ' ευ
φροσυνης· η περι των καταλοιπων ευξαμε νοις αντιφθεγγεται λεγων ο προφητης,
ο τι ει κλαυσαιεν κακεινοι, ε σται και αυτοις ε πιστροφη. 126.1 ̓Εαν μη Κυριος
οικοδομησηι οι κον,
εις ματην εκοπιασαν οι οικοδομουντες.
̔Ως
μεγαλοφρονουντων των ̓Ιουδαιων επι τωι στερεωι της οικοδομης των εκκλησιων τα
τοιαυτα φησι. 126.2 Εις ματην υμιν εστι το ορθριζειν· εγειρεσθε μετα το καθησθαι,
οι εσθιοντες α ρτον οδυνης. Ωσπερ ο υ πνος τρεφει το σωμα, πεπτων τας τροφας
δια του χυμου, ου τω και η γνω σις την ψυχην, τους της πρακτικης αυτην λογους
διδασκουσα. 127.3 ̔Η γυνη σου ως α μπελος ευθηνουσα εν τοις κλιτεσι της οικιας
σου. Γυνη του νου η σοφια εστιν. ̓Ερασθητι γαρ, φησιν, αυτης, και τηρησει σε.
Τιμησον αυτην, ι να σε περιλαβηι, και κτησηι απ' αυ της λογους σοφους και δογματα
ορθα. Λε γει δε αυτην και αδελφην του νου ει ναι· Ει πον την σοφιαν αδελφην σην
του Πατρος των παντων
ει ναι. ̓Αδελ φην δε αυτην ονομαζει, διοτι και αυτη εκ
εστι. Μνημονευτεον δε και του ̔Αβρααμ πως την ιδιαν γυναικα ωνομασεν αδελφην,
παντως του βουλομενου την σοφιαν ει ναι διδασκων. 128.π ̓Ωδη των αναβαθμων.
̔Υποθεσις. Χρηστας ελπιδας εμβαλλει τοις εκ των πολεμιων προς την οικοδομιαν
εμποδιζομενοις, ως α ν εκ των παρελθοντων μη απογινωσκοιεν προς το μελλον·
καιτοι πολλακις ηττηθησαν και αλοντες μετεστη σαν, αλλ' ουκ εκεινων δυναμει, τηι
δε σφετε ραι παρανομιαι, και ουδε ου τοι ι σχυσαν εξα φανισαι το γενος. ̓Αλλ' ο σον ο
Θεος εδιδου σωφρονιζειν, εκρατουν. 128.2-8 Πλεονακις επολεμησαν με εκ νεο
τητος μου, ειπατω δη ̓Ισραηλ ... Και γαρ ουκ ηδυνηθησαν μοι. ̓Επι του νωτου μου
ετεκταινον οι αμαρτωλοι. ̓Εμακρυναν την ανομιαν αυτων. –Κυριος δικαιος συνεκο
ψεν αυχενας αμαρτωλων. –Αισχυνθητω σαν και αποστραφητωσαν εις τα οπισω
 
 

126

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντες οι μισουντες Σιων. –Γενηθητωσαν ωσει χορτος δωματων, ο ς προ του εκσπασ
θηναι εξηρανθη. –Ου ουκ επληρωσε την χειρα αυτου ο θεριζων, και τον κολπον αυ
του ο τα δραγματα συλλεγων. –Και ουκ ει πον οι παραγοντες· Ευλογια Κυριου εφ' υ
μας. ∆ηλοι δε το επι του νωτου το δολερον τε και υ πουλον, η το μετα πλειστης
σφοδροτη τος· αυτην γαρ μου συνθλασαι την δυναμιν επεχειρουν. Πλεονακις
επολεμησαν κτλ. Τον νυν μαρτυρα καλει, τον μηδεποτε ηττη θεντα, και δια τουτο
̓Ισραηλ επικαλειται. –Μακρυνουσι την ανομιαν αυτων οι εχ
θροι, συνεχεις
πειρασμους επιπεμποντες, η τοι κατα διανοιαν, δια των λογισμων, η και εκ των
ε ξωθεν, ως επι του ̓Ιωβ. – ̓Αντι δε του ετεκταινον ηροτριασαν εξεδωκεν ε τερος·
τουτεστιν [α ρατρον] ει χον την επιβου λην την εμην περι Κυριον, φησιν, ο νικη σας,
αλλ' ο συγκοψας αυτων τους αυχενας Θεος, εκατερου ερμηνευσαντος βροχους,
τουτεστιν επιβουλας, α ς επιδεικνυσιν, αρχο μενης της πολεως, φυεσθαι, ως και τηι
εκ κλησιαι πολλοι κατ' αρχας επετιθεντο βασι λεις, αιρεσεις, δημοι. –Παραθαῤρυνας
δια της των προλαβοντων διηγησεως, τουτο νυν και δι' ευχης απεργαζεται, την του
πολε μου δεικνυς υποθεσιν α δικον τε και δια φθο νον, οι ς αρμοττει το
αισχυντηθωσαν, α μα δε και δια του χορτου των δωματων, την των εναντιων
ευτελειαν και το ευκαταπτωτον δια τε του τοπου και του φυντος εν αυτωι· αι γαρ
ε φοδοι των πολεμιων τοιαυται, μη ριζαν ε χουσαι, μη υποστασιν, αλλα δοκου σαι
προς ολιγον ανθειν. –Ταυτα τα δραγ ματα των ζιζανιων εστιν, και ου πληροι τον
νουν· ου γαρ εστιν εκ του πληρωματος, του τα παντα εν πασι πληρωμενου· διοπερ
και οι α γιοι, ου ς παραγοντας ει πε τον κοσμον τουτον, ουκ ευλογουσι, τα
δραγματα ταυτα συναγοντες. Εστι και δραγματα κακιας και αγνωσιας. – Οταν δε
εμφυης ψυχη και δυναμις τελεια ματαια ηι και ψευδη μαθη ματα, τα τοιαυτα χορτος
εστι δωματων. 129.3-5 ̓Εαν ανομιας παρατηρησηις, Κυ ριε, Κυριε, τις υποστησεται;
Οτε παρα σοι ο ιλασμος εστιν, ε νεκεν του ονοματος σου υπεμεινα σε, Κυριε. ̓Απο
φυλακης κτλ.
̔Ο δε του Κυριε διπλασιασμος, θαυμα ζοντος εστι της του Θεου
φιλανθρωπιας τον ο γκον, παρ' η ς και τον ιλασμον ει ναι φησιν, αλλ' ουκ εν τοις
ημετεροις κατορθωμασιν. Ενεκεν, ωσει ε λεγεν, της γνωσεως σου υ πεμεινα σε,
Κυριε, η δια το του Θεου ο νο μα υπομονη κρειττων της δι' α λλο τι. – Ταυτα των
μη δια χρειαν βιωτικην, δι' αυ το δε το σεπτον ο νομα προσιοντων, ου τω και εν
υπομονηι τρεχοντων τον προκειμενον αγωνα, και κατα μηδενα καιρον αφισταμε
νων Θεου και των αρεσκοντων αυτωι. – ̓Αντι δε του ονοματος ̓Ακυλας μεν και
Θεοδοτιων φοβον ηρμηνευσαν· Συμμαχος δε νομον. Ου γαρ απαγορευω, φησιν,
ειδως ο τι καθαπερ νομον ε χεις τον ε λεον, αλλα α ναμενω των αγαθων την
υποσχεσιν. Ταυτην γαρ ο λογος δηλοι, διοτι φιλανθρωπιαν τοις μετανοουσιν
υπεσχετο. Το γαρ τιμιον αυτου λυτρον υπερ ημων δεδωκεν αι μα, γενομενος αμνος
του Θεου· ου τος γαρ τας αμαρτιας ημων φερει, και περι ημων οδυναται. ̓Ε ποιησε
δε και λυτρωσιν τωι λαωι αυτου, κα τα τον Ζαχαριαν, και κατα την αγιαν Παρ θενον·
̓Αντελαβετο ̓Ισραηλ παιδος αυτου, μνησθηναι ελεους. ∆ει γαρ εν τοις σκυθρω ποις
προσδοκαν επι Κυριον· ου γαρ μονον ο τε φυλακη πρωινη και λαμπρα τα παρον τα,
αλλα και μεχρι των ζοφερων περιστα σεων· αλλα και ανατειλοντος του αληθινου
φωτος, ο θεωρητικος νους προσθηκην εκ Θεου των φαιδρων και των σκυθρωπων α
παλλαγην ηλπισατο· παραιτεω γαρ ως εν πηγηι, και παρ' αυτωι τωι ε λεος· το αυτωι
ο ντι λυτρωσει και τωι ιλασμωι τωι ικανως πολλας τας αμαρτιας περικαθαιροντι.
130.π ̓Ωδη αναβαθμων. ̔Υποθεσις. Παιδευει δια τουτων τον α κροατην, [μη] μετα
κακων απαλλαγην επα νελθειν εις απονοιαν, και των εκ ταυτης πα λιν πειραθηναι
κακων, ετερας δεηθεντα α λωσεως, μη ανεσπακεναι, λεγοντα τας ο φρυς της ε νδον
πληγης, του παθους κατα τεινουσης μοι τον αυχενα. 130.1 Κυριε, ουχ υψωθη η
καρδια μου, ουδε εμετεωρισθησαν οι οφθαλμοι μου, ουδε επορευθην εν μεγαλοις,
 
 

127

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδε εν θαυμασιοις υπερ εμε. ̓Εν μεγαλοις δε λεγει, τοις υπερηφανοις ανδρασιν·
και τους το παθος γαρ ε χοντας ε φευγον, την εξ αυτων εφορωμενος λυμην. –Προς
δε το μη επαρθηναι, φησιν, την ε ναντιαν αρετην εις υπερβολην επετηδευον, η ν και
ο σωτηρ εδιδασκε, λεγων· ̓Εαν μη στραφητε, και γενησθε ως τα παιδια, ου μη
εισελθητε εις την βασιλειαν των ουρανων. 130.2 Ει μη εταπεινοφρονουν, αλλα
υ ψω σα την ψυχην μου, ως το απογεγαλακτισ μενον επι την μητερα αυτου, ως
ανταποδω σεις επι την ψυχην μου. ̓Απογαλακτισθεντα δε λεγει παιδια, την θλιψιν
δηλων· ου γαρ αφισταται της μη τρος, οδυνωμενος επι τωι στερηθηναι του γα
λακτος· ου τως ω ν εν συμφοραις καγω, φη σιν, ηυχομην αει τωι Θεωι· ει δε μη ου τως
η ν, δικην δοιην εσχατην· και α λλως τηι του απογεγαλακτισμενου ψυχηι μισθον
ανταπο διδωσι Κυριος της επι τοσουτον αναβασεως·
ο δε τοιουτος εαυτον ουχ
υψοι, αλλ' επι την εαυτου μητερα υψουται, περι η ς ει ρηται· ̔Η δε α νω ̔Ιερουσαλημ
ελευθερα εστιν· η τις εστι μητηρ παντων ημων. Καιπερ βασιλευς εγω, φησιν ο
τοσουτος, ταπεινον εμαυτον καταστησας, προσηγαγον τωι ιλασμωι και τωι λυτρωι της
σωτηριας· ου τως ει ταυτην μετ ελθοι την οδον ̓Ισραηλ, λυτρωθησεται. Το της
υπερηφανιας παθος, καρδιας ψεκτον υ ψωμα και οφθαλμων μετεωρισμον ωνομα
σεν. 131.1 Μνησθητι, Κυριε, του ∆αυιδ, και πασης της πραοτητος αυτου. ̓Εκεινου
μνημονευει ο Κυριος του εν ωι γινεται ... Ει δε πραοτητος μνημονευει ο Κυ ριος,
πολλης αοργησιας χρεια, ι να τις δεξη ται τον Θεον. – Η και ως πραος ο ∆αυιδ,
κληρονομιαν αιτει, την των πραεων, γην. 131.6
̓Ιδου ηκουσαμεν αυτην εν
̓Εφραθαι, ευ ρομεν αυτην εν τοις πεδιοις του δρυμου.
Περι της σοφιας λεγει
προφητικως, η τις εστιν ο Χριστος. – Η και α λλως· α περ η κουσαν παρα των
πατερων, φησιν, ως η του Θεου σκηνη περιειη πανταχου, εκ το που τοπον
αμειβουσα, εν αγροις τε και πε διοις, και ηδρασθη μετα ταυτα, ο δη γενεσ θω και
νυν. ̓Εφραθα δε νυν λεγει την ̓Ιουδα φυλην, εις η ν μετα την πολλην εισηνεχθη
περιοδον. ̓Εν τηι Γενεσει, ̓Εφραθα θυμον ο ρα αυτην. ̓Εν ∆ευτερονομιωι σημαινεται ο
σκο πος ο τεταρτος· εν Μιχαιαι, γη καρποφορου μενη. Παρ' ̔Εβραιοις το ̓Εφραθα
Μαρια σημαινει. 131.7 Προσκυνησωμεν εις τον τοπον, ου ε στησαν οι ποδες αυτου.
Λεγει δε ο τι εκει προσκυνουμεν, θειας ε πιφανειας τον ναον ηξιωσθαι πιστευοντες·
ταυτην γαρ ε χει διανοιαν το· Ου ε στησαν οι ποδες αυτου. ̓Ασωματον γαρ και
απεριγρα φον το θειον· σωματικωτερον δε η γραφη περι αυτου διαλεγεται, ταις
ανθρωπιναις α κοαις μετιουσα τους λογους. Προσκυνουμεν την σαρκα του σωτηρος
[ου] δια την φυσιν, αλλ' επειδη ο Χριστος εστιν εν αυτηι· και η μεν σαρξ προσκυνητη
δια τον Θεον Λογον, τον εν αυτηι. –Χριστον δε ενταυθα φημι την λογικην ψυχην,
την μετα του Θεου Λο γου επιδημησασαν τωι βιωι των ανθρωπων· μονη γαρ σαρξ ου
πεφυκε δεχεσθαι Θεον, διοτι ο Θεος ημων σοφια εστιν. ̓Εν δε καρ διαι αγαθηι, φησιν
ο Σαλομων, αναπαυσεται σοφια. Ουδεν δε συνεστωντων εκ των τετ ταρων
στοιχειων γνωσεως εστι δεκτικον.
Γνωστος δε ημων εστιν ο Θεος. 131.8
̓Αναστηθι, Κυριε, εις την αναπαυ σιν σου, συ και η κιβωτος του αγιασματος σου. ̔Η
σαρξ μεν εστι κιβωτος του Κυριου· κιβωτος δε Θεου ο Χριστος, ει περ ο Θεος η ν εν
Χριστωι κοσμον καταλλασσων εαυτωι. Και α λλως αναπαυσιν Θεου καλουσιν την
κατα νομον λατρειαν, ουχ ο τι δεομενος η ν, αλλ' ο τι τοις ευσεβουσιν ανανεπαυετο.
Τωι δε ναωι την θειαν χαριν και την επιφανειαν αξιουσιν αυ θις αποδοθηναι.
Μεμνηται δε της κιβωτου, επειδη εν τοις αγιοις των αγιων ε κειτο, τας πλακας
131.9
ε χουσα, δι' ου τωι αρ χιερει μηνυματα τινα της θειας επιφανειας εγινετο.
Οι ιερεις σου ενδυσονται δικαιοσυ νην, και οι ο σιοι σου αγαλλιασονται. Ουκετι
φησι κατα τον νομον στολας, αλλ' αυτην την δικαιοσυνην· δικαιοσυνη δε ο
Χριστος. Ωσπερ ενδυεται τις δικαιοσυνην, ου τω και σωφροσυνην και ανδρειαν και
α γαπην και μακροθυμιαν και τας λοιπας α ρετας. Και τουτο εστι το εν τοις ευαγγε
 
 

128

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λιοις ε νδυμα γαμου, ιερατικον ε νδυμα δι καιοσυνη, ο περ εαυτωι τις ενδυεται, δια το
ει ναι δικαιος, ι να μετα τουτο αυτος ο Θεος ενδυσηι αυτον σωτηριας, ως
επηγγειλατο λε γων· Τους ιερεις αυτων ενδυσω σωτηριαν. Τους μεντοι εχθρους του
Θεου, φησιν, εν δυσει αισχυνην. ̓Ανωτερω μεν· Οι ιερεις σου ενδυσονται
δικαιοσυνην, λεγεται. Μετ' ολιγα δε· Και τους ιερεις αυτης ενδυσει σωτηριας· ο ταν
γαρ εκ του εφ' ημιν ενδυσωνται δι καιοσυνην, τοτε απο Θεου ενδυσονται σωτη ριας.
Μετ' ολιγα δε. Και οι ο σιοι σου αγαλλια σει αγαλλιασονται. Τηι γαρ εκ του εφ' ημιν
αγαλλιασει και οι ο σιοι του Θεου αγαλλια σονται. 131.11 Ωμοσε Κυριος τωι ∆αυιδ
αληθει αν, και ου μη αθετησει αυτην· εκ καρπου της κοιλιας σου θησομαι επι του
θρονου σου.
Λεγει δε και ο ̓Ωριγενης· Το αψευδες της επαγγελλιας, ο ρκον
ωνομασεν. Ανθρωποι μεν γαρ κατα του μειζονος ομνυουσιν· ο δε Θεος κατ'
ουδενος ε χει ομοσαι. – ̓Εκ καρπου της κοιλιας σου θησομαι επι του θρο νου σου. Και
δωσει αυτωι, φησι Γαβριηλ τηι Μαριαι, ο Θεος τον θρονον ∆αυιδ του πα τρος αυτου.
Θρονος μεν εστι του Θεου η φυ σις η λογικη· θρονος δε Χριστου η θεωρια των
γεγονοτων και γενησομενων αιωνων. 131.15 Την θηραν αυτης ευλογων ευλο
γησω, τους πτωχους αυτης χορτασω α ρτων. Ταυτης της θηρας ο εν ταις Παροιμιαις
ουκ επιτευξεται δολιος. ̓Εκ ταυτης δε θηρας
η ν και το προσενεχθεν βρωμα τωι
̓Ισαακ α πο ̓Ιακωβ του παιδος αυτου. 131.16 Τους ιερεις αυτης ενδυσω σωτη ριαν,
και οι ο σιοι αυτης αγαλλιασει αγαλ λιασονται.
Θηρα, πτωχοι, ιερεις, ο σιοι,
τεσσαρα ει δη των οικειων της Σιων. 131.17 ̔Ητοιμασα λυχνον τωι Χριστωι μου.
̓Εκεινος η ν ο λυχνος ο καιομενος και φαινων. 131.18 Τους εχθρους αυτου ενδυσω
αισχυ νην· επι δε τον αυτον εξανθησει το αγιασμα μου.
∆ιο και επ' αυτον
εξανθησει το αγιασμα αυτου, περι ου φησιν εν ̔Ησαιαι· Και α νθος εκ της ριζης
αναβησεται, ωι ακολουθως το· Τα α νθη της γης ω φθη εν τηι γηι ημων, τωι ει ναι
α νθη τοιαυτα ειληφοτα προς του εξαν θουμενου υπο Κυριου αγιασματος. Τουτο γαρ
το εξανθουν αγιαζει τους προσπελαζον τας αυτωι· αυτο ο ν το α γιον του Θεου και
α νθος, ω στ' α ν ειπειν· ̓Εγω α νθος του πε διου, και κρινον των κοιλαδων. ̓Επαν
ου ν αυτα ποιηι το α νθος και το κρινον του πε διου και κρινον των κοιλαδων,
εικοτως οφ θησεται τα α νθη εν τηι γηι ημων, εξανατει λαντος του Θεου το αγιασμα
αυτου επι τους πεφωτισμενους και νεαζοντας ει ναι επι την μακαριαν και
πνευματικην εορτην. 132.1 ̓Ιδου δη τι καλον η τι τερπνον, αλλ' η το κατοικειν
αδελφους επιτοαυτο.
Ου τοι κατοικουσι επιτοαυτο, οι το αυτο εν Κυριωι
φρονουντες. 132.2
̔Ως μυρον επι κεφαλης το καταβαι
νον επι πωγωνα, τον
πωγωνα του ̓Ααρων, το καταβαινον επι ω αν του ενδυματος αυ του. Ει το ε νδυμα
των ιερεων δικαιοσυνη εσ τιν (οι ιερεις σου γαρ, φησιν, ενδυσονται δι καιοσυνην),
ιερευς δε η ν ο ̓Ααρων, το ε νδυ μα αυτου η ν α ρα δικαιοσυνη. ̓Επι ου ν τον
τοιουτον πωγωνα και το ε νδυμα το τοιουτον ε ρχεται το ουρανιον μυρον, ο εστιν
γνωσις η του Θεου. Μυρον εκκενωθεν, ο νομα σου. – Τουτον τον πωγωνα φερει ο
καταντησας εις α νδρα τελειον, εις μετρον ηλικιας του πλη ρωματος του Χριστου.
133.4 Ευλογησαι σε Κυριος εκ Σιων, ο ποιησας τον ουρανον και την γην. ̓Εκ Σιων
δε, φησιν, επειδη και του νομα ποθεινον υπηρχεν αυτοις, ε νθα πασης α γιστειας
υποθεσις η ν· ει τα διδασκει παντα χοθεν καλειν, λεγων· ̔Ο ποιησας τον ουρα νον και
την γην. 134.5,6 Οτι εγω ε γνωκα ο τι μεγας ο Κυ ριος. Και ο Κυριος ημων παρα
παντας τους θεους. Παντα ο σα ηθελησεν ο Κυριος, εποιη σεν εν τωι ουρανωι και τηι
γηι, εν τοις θαλασ σαις και εν πασαις ταις αβυσσοις.
Γνωσεως χρεια, προς το
θεωρησαι την με γαλειοτητα του Κυριου. –Συμμετρει τον λογον προς την των
ακουοντων ασθενειαν· αγαπητον γαρ αυτοις γνωναι Θεον, τεως ο τι παντων
ανωτατος, κατασκευαζοντα τα με γιστα δεικνυσι, λεγων· Παντα ο σα εποιησεν ο
Κυριος, καλα εστιν, α τε θεληματι Θεου γεγενημενα. –Και εν ταις αβυσσοις αλλη
 
 

129

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γορικως λεγομεναις οι καταχθονιοι δαιμο νες, προς ου ς ου πεμφθηναι εκαλουν τον
Χριστον εν τοις ευαγγελιοις οι επιγειοι δαι μονες. ̔Η δε τουτων των κοσμων και των
διαφορων σωματων ακριβεστερα γνωσις εν τοις περι κρισεως λογοις αποκειται. –
Ιδε εξουσιαν μηδαμου Κυριωι κωλυομενην· τας αβυσσους γαρ εποιησε, τας επανω
του ουρα νου και υπατω της γης. 134.7 ̓Αναγων νεφελας εξ εσχατων της γης,
αστραπας εις υετον εποιησεν, εξαγων ανεμους εκ θησαυρων αυτου. Οι τροπικως
νυν λεγομενοι α νεμοι τους της ψυχης σταχυς εκ των καλυκων προβαλ λουσιν, ι ν'
οι σπειροντες εν δακρυσιν, εν α γαλλιασει θερισωσιν. Αλλως. Ανεμος εστιν φυσις
λογικη τον απο πρακτικης υψω θεντα νουν επι την της γνωσεως μεταφερου σα
τελειοτητα. 134.12-14 Και ε δωκε την γην αυτων κλη ρονομιαν, κληρονομιαν
̓Ισραηλ λαωι αυτου. Κυριε, το ο νομα σου εις τον αιωνα και το μνημοσυνον σου εις
γενεαν και γενεαν. Οτι κρινει Κυριος τον λαον αυτου.
Το δε συνεχες του λογου
τηι δοξολογιαι διεκοψεν, ως και γραφων τοις Γαλαταις ο Παυλος. Ειπων γαρ· Χαρις
υμιν και ειρηνη απο του Θεου Πατρος ημων και Κυριου ̓Ιη σου Χριστου, του δοντος
εαυτον υπερ των αμαρτιων ημων, κατα το θελημα του Θεου και Πατρος, επηγαγεν·
Ω η δοξα εις τους αιωνας. Αμην. Και αλλαχου· Ων η υιοθεσια και δοξα και η
̓
λατρεια και η επαγγε λια, εξ ω ν ο Χριστος το κατα σαρκα, ο ω ν επι παντων Θεος
ευλογητος εις τους αιωνας. ̓Αμην. Και νυν ο προφητης εννοη σας τηντε καθολου
προνοιαν και τα συμ βαντα περι τον ̓Ισραηλ, πυρωθεις απο της αφατου
φιλανθρωπιας, δοξολογει τον Θεον, ως α ληκτον ε χοντα δοξαν. Περι δε του λαου
φησιν η ο τι δικην αυτον απαιτησει, και παυ σεται μετα ταυτα, η ο τι εκδικησει μεν
τον λαον, επ' αυτωι δε παρακληθησεται, ο ν δια την εκεινων αξιαν [οικτειρει], ο που
γαρ πα ρακλησις, συγγνωμης χρεια και φιλανθρω πιας καιρος. –Καθαπερ γαρ ο τε
κληρον πατρωιον την υπ' εκεινων των δυσσεβων βα σιλεων κατασχεθηναι γην του
̓Ισραηλ ε δω κεν ο τουτου Θεος, εστι βασιλεια των ουρα νων η θεωρια των
γεγονοτων· αυ τη δε κατα τον Κυριον εντος ημων εστι· τα δε εντος [ο τε] υπο
δαιμονων κεκρατηται, καλως λε γονται οι αλλοφυλοι την γην της επαγγελ λιας
κατεχειν. 134.15-18 Τα ει δωλα των εθνων αργυριον 134.15-18 και χρυσιον, ε ργα
χειρων ανθρωπων. Στομα ε χουσι, και ου λαλησουσιν· οφθαλμους ε χου σι, και ουκ
ο ψονται. Ομοιοι αυτοις γενων ται οι ποιουντες αυτα.
Ινα τας αισθησεις
αποβαλλωσι τας ψεκ τας καθ' α ς εισκινουμενοι τα ει δωλα θεους ει ναι ονομαζουσι,
και ου τω θειαν ευ ρωσιν αι σθησιν· ου τω γαρ πειθομαι καταρασθαι τον α γιον
ψαλμωιδον. 134.21 Ευλογητος Κυριος εκ Σιων, ο κα τοικων ̔Ιερουσαλημ.
̔Ο εν
καθαραι καρδιαι κατοικων, κατοικει εν ̔Ιερουσαλημ. 135.1-3 ̓Εξομολογεισθε τωι
Κυριωι. Ενθα οι βαπτιζομενοι υπο ̓Ιωαννου εξω μολογουντο τας αμαρτιας αυτων.
135.4 Τωι ποιουντι (αλιας ποιησαντι) θαυ μασια μεγαλα μονωι.
Καλως δε τωι
ποιουντι φησι, αλλ' ου ποιη σαντι· διηνεκως γαρ ενεργει τα θαυμασια. Τωι δε μονωι,
προς αντιδιαστολην των δαι μονων, αλλ' ου προς αθετησιν του Υιου. 135.11 Και
εξαγαγοντι τον ̓Ισραηλ εκ με σου αυτων. ̔Ως αγνωμοσι δε τα εν Αιγυπτωι συνεχως
περιστρεφεται, την τουτων ληθην εκκοπ τοντα. 135.13,14 Τωι καταδιελοντι την
ερυθραν θαλασσαν εις διαιρεσεις ... και διαγαγοντι τον ̓Ισραηλ δια μεσον αυτης.
Θειας δε δυναμεως ου μονον διαιρεσις, αλ λα το θαῤρησαι τον ̓Ισραηλ επι τωι παραδο
ξωι και μη πτοηθεντα φυγειν, κορυφουμενων εκατερωθεν των υδατων· το μηκετι
γενεσ θαι την της θαλασσης διαιρεσιν, ου φυσεως ε ργον, αλλα θειαν δεικνυσι
[δυναμιν] του καταποντισμου και την αγανακτησιν. 135.15 Και εκτιναξαντι
Φαραω και την δυναμιν αυτου εις θαλασσαν ερυθραν.
Ορα δε και την
μακροθυμιαν· ου γαρ αυτους ανειλεν, αλλ' εαυτους κατεκριναν αδικως
επιδιωκησαντες· διο και παντες πε πονθασιν, αλλ' ου μονος Φαραω. 135.16 Τωι
διαγαγοντι τον λαον αυτου εν τωι ερημωι. Ουκ ε λαττον της θαλασσης. της ερημου
 
 

130

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το θαυμα· πολλα γαρ τα θανατον απει λουντα, λοιμος, αυχμος, διψα, καυμα τε
σφοδρον, και πληθος θηριων, απαντων τε των επιτηδειων η ερημια· οι δε, μηδενος
λυ πουντος, εβαδιζον. 135.17-20
Τωι παταξαντι βασιλεις μεγα λους ... και
αποκτειναντι βασιλεις κραται ους, ... τον Σηων βασιλεα των ̓Αμοῤραι ων ... και τον
Ωγ βασιλεα της Βασαν. ̓Εκ δε παντων δυο μεμνηται βασιλεων θανατου· επι ρωμηι
γαρ και δυναστειαι και μεγεθει σωματος εσημειουντο· [ο μεν Σηων ...] ̔Ο δε Ωγ,
πηχεις ε χων εννεα το μηχος και πεντε το ευ ρος, σιδηραν ει χεν την κλινην.
135.23,24 Οτι εν τηι ταπεινωσει ημων εμνησθη ο Κυριος, και ελυτρωσατο ημας εκ
των εχθρων ημων. ∆ηλοι δε το· εν τηι ταπεινωσει ημων ε μνησθη ο Κυριος, ο τι
η ρκεσεν αυτον επι καμψαι η συμφορα, και εξ αρχης γαρ απαλ λαξας αυτους
Αιγυπτου, ουκ ει πεν· ̓Ιδων ει δον την επι το κρειττον μεταβολην, αλλα την
κακωσιν του λαου μου του εν Αιγυπτωι. Πλεον αρμοζει ο λογος, ο τι εν τηι ταπεινω
σει ημων εμνησθη ημων ο Κυριος, τοις της νοητης δουλειας απαλλαγεισιν, η τοι της
αισ θητης. 135.26 ̓Εξομολογεισθε τωι Θεωι του ουρα νου, ο τι εις τον αιωνα το ε λεος
αυτου. ∆ιο και την ζωην α πασαν οι μακαριοι α νδρες τηι περι τους υ μνους ηι νεσαν
φροντι δι, λεγοντες· Ασω τωι Κυριωι εν τηι ζωηι αυ του. Ην δε η πολις αυτου τιμια
δια την θειαν λατρειαν, ως προειρηται το· Ενεκα του οι κου του Θεου μου
εξεζητησα αγαθα σοι.
136.2 ̓Επι ταις ιτεαις, εν μεσωι αυτης εκρε μασαμεν τα
ο ργανα ημων.
Ετερος φησι· κιθαρας ημων, α λλος· λυ ρας. Και τινος ε νεκεν τα
ο ργανα επηγοντο εις αιχμαλωσιαν απιοντες, ου μελλοντες αυ τοις χρησθαι;
Οικονομειται και τουτο, ω στε επι της αλλοτριας ε χειν υπερμνηματα της πολιτειας
της πρωτης και μαλλον δακνεσ θαι, ορωντες τα συμβολα της θρησκειας. 136.3 Οτι
εκει επηρωτησαν ημας οι αιχ μαλωτευσαντες ημας λογους ωἰδων, και οι
απαγαγοντες ημας· Ασατε ημιν εκ των ωἰδων Σιων.
Εγνων εγω και δαιμονας
αναγκαζειν λε γειν ψαλμους και ωἰδας πνευματικας, εν αι ς ε στι τις εντολη η ν
παρεβημεν, ως α ν ακου οντες καταγελωσιν, ως λεγοντων και μη ποιουντων· διο
και ∆αυιδ λεγει· Μη καταγε λασατωσαν μου υπερηφανοι. 136.4 Πως αι σωμεν την
ωἰδην Κυριου επι γης αλλοτριας; ̔Ο εν κακιαι διαγων, επι γης εστιν αλλο τριας· διο
ου δυναται ειπειν· Ασω τωι Κυ ριωι ευεργετησαντι με. Των γαρ εξελθοντων εστιν
απο κακιας το λεγειν· Ασωμεν τωι Κυριωι, ενδοξως γαρ δεδοξασται κτλ. 136.6
Κολληθειη η γλωσσα μου τωι λαρυγ γι μου, εαν μη σου μνησθω. Η και ουχ απλως
σου μνημονευω, φησι, προανακρουσομαι δε σε εν υ μνοις τε και ωἰ δαις, ο περ
σφοδρα ποθουντος· αλλ' ου τοι μεν εκπεσοντες επανελθειν ει χον ελπιδας· ημας δε
της α νω εκπιπτοντας ̔Ιερουσαλημ, ουκ ε στιν επανοδου τυχειν· το γαρ πυρ αυτων
ου σβησεται. 136.7 Μνησθητι, Κυριε, των υιων ̓Εδωμ. Οι υιοι ̓Εδωμ, οι απο ̔Ησαυ,
και αλουσης της ̔Ιερουσαλημ, υπανεβαινον πικρως, ε ως θεμελιων αυτην
ανασπασθαι συμβου λευοντες. Τους Αραβας λεγει, τους τοις Βα βυλωνιοις
συνεπιθεμενους, ω ν και μεμνηται συνεχως ο προφητης, ο τι συγγενεις ο ντες
πικροτεροι των πολεμιων εγενοντο, ου ς, φη σιν, απαιτησον δικην. Ου γαρ μεχρι της
α λωσεως ε στησαν· ανασπασθηναι δε και τους της ̔Ιερουσαλημ θεμελιους
εβουλοντο. 136.8 Θυγατηρ βαβυλωνος η ταλαιπωρος, μακαριος ο ς ανταποδωσει
σοι το ανταποδο μα σου. Κατα δε το ρητον, ουκ ε στιν ο τοσουτος του προφητου
θυμος, αλλ' εκ προσωπου των αιχμαλωτων η πικρα της τιμωριας απαιτη σις· ο γαρ
προφητης καθ' εαυτον το· Ει αν τεπεδωκα, φησιν, τοις αποδιδουσι μοι κακα, και την
παρα των νομων υπερβας συμμε τριαν. 137.1 ̓Εξομολογησομαι σοι, Κυριε, εν ο ληι
καρδιαι μου, και εναντιον αγγελων ψαλω σοι, ο τι η κουσας παντα τα ρηματα του
στο ματος μου. ̓Εναντιον αγγελων ψαλλειν εστι το απε ριπαυστως ψαλλειν, η τοι
τυπουμενου του η γεμονικου ημων μονοις τοις σημαινομενοις πραγμασιν υπο του
ψαλμου, η και μη τυ πουμενου. Η ταχα ου τως· εναντιον αγγε λων ψαλλει ο νοων
 
 

131

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την δυναμιν. –Κατα δε την ετεραν ε κδοσιν [εναντιον θεων] θεους τους ιερεις
καλει, κατα το· Ου θεους κακολογησηις. Και περι αγγελων δε λεγεται εν τωι· Χειλη
ιερεως φυλαξεται γνωσιν, και εκ στοματος αυτου ζητησουσι δικαιοσυνην, ο τι
α γγελος Κυριου παντοκρατορος εστι. ∆η λοι τοινυν ο τι προηγουμενων των ιερεων
ευ τακτως συ λειτουργησω. 137.5 Και αἰσατωσαν εν ταις οδοις Κυριου, ο τι μεγαλη
η δοξα Κυριου. ̔Οδοι Κυριου εισιν αι αρεται, φερουσαι επι την γνωσιν του Θεου.
137.6 Οτι υψηλος Κυριος, και τα ταπει να εφοραι, και τα υψηλα απο μακροθεν γινω
σκει. Τους μεν ταπεινους ο Κυριος δια των α ρετων εφοραι, τους δε κατα διανοιαν
υψη λους δια της σοφιας γινωσκει· τουτους γαρ εφοραν και γινωσκειν λεγεται ο
Θεος, τους εν οι ς χωρει· και τουτους μη εφοραν, μηδε γινωσκειν τους εν οι ς ου
χωρει. Και τουτο κα θολου σημειωτεον εν πασηι τηι θειαι γραφηι.
137.7
̓Εαν
πορευθω εν μεσωι θλιψεως, ζη σεις με. Ει η θλιψις υπομονην κατεργαζεται, η δε
υπομονη δοκιμην, η δε δοκιμη ελπιδα, περας δε της ελπιδος εστιν η γνωσις η του
Θεου, η τις λεγεται ημων ει ναι ζωη, καθως γεγραπται· ̓Εαν πορευθω κτλ. 138.2 Συ
ε γνως την καθεδραν μου και την ε γερσιν μου. Καθεδρα εστιν ε ξις αριστη λογικης
ψυ χης, καθ' η ν δυσκινητος γινεται προς κα κιαν· ε γερσις εστιν απο των αισθητων
πραγ ματων επι τα νοητα μεταβασις. Των δε κα λως ιδρυμενων η καθεδρα
γινωσκεται υπο Θεου, οι ον των αληθως πρεσβυτερων και των καλως εγειρομενων
επι τα μετα τον βιον. 138.3 Την τριβον μου και την σχοινον μου εξιχνιασας. Των
καληι τριβωι χρωμενων εξιχνιαζει ο Θεος την σχοινον, και παντα τα μετρα της οδου
των τοιουτων προειδεν ο Θεος. Το δε· εξιχνιασας, ου ζητουντος εστιν, ουδε μην ε
ρευνωντος, αλλ' ακριβως επισταμενου. 138.4 Και πασας τας οδους μου προει δες.
∆ια το προειδες, επηγαγεν· 138.5 ̓Ιδου, Κυριε, συ ε γνως παντα τα ε σ χατα και τα
αρχαια· συ ε πλασας με, και ε θηκας επ' εμε την χειρα σου.
Τα μεσα
παρασεσιωπηται, δια το την κα κιαν ει ναι εν τωι μεταξυ· ου γαρ η ν εν αρ χηι, ουδε
ε σται παλιν εν τελει. – ̔Η επι θεσις της χειρος του Θεου την χορηγηθει σαν ημιν
του Πνευματος δωρεαν σημαινει, ως οι αποστολοι δια της επιθεσεως των χει ρων
παρειχον Πνευμα α γιον. 138.7 Που πορευθω απο του πνευματος σου; Ουκ ε στι
τοπος, ε νθα μη ε στιν γνωσις η του Θεου, και οι λογοι των γεγονοτων· ει γαρ τα
σωματα διαφυγοι ο νους, αλλ' εις τους λογους αυτων εμπεσειται, ει τε και του τους
παρελθοι· την γουν ασωματον ου δια φευξεται φυσιν, αλλ' εν εαυτηι ο ψεται τον
δημιουργον· ει δε και τους λογους της ασω ματου φυσεως ο νους υπερβαιη, ο ψεται
πα λιν την αγιαν τριαδα η τις γνωσις εστιν απε ραντος και ουσιωδης Σοφια.
138.11,12 Και ει πα· Αρα σκοτος κα ταπατησει με, και νυξ φωτισμος εν τηι τρυ φηι
μου, ως το σκοτος ου σκοτισθησεται απο σου.
Αλλως δε, σκοτος ενταυθα την
θλιψιν καλει, υφ' η ς, φησιν, ου προσεδοκων διαφυ γειν, καταπατουσης με και
νικωσης· α θροον δε εις αγαθον μοι τα δεινα μετεβληθη· μαλ λον δε και μενοντων,
πολλης απελαυσα της χρηστοτητος· εν τοις γαρ εναντιοις μαλλον δεικνυται
ταναντια, ως εν τηι καμινωι δια συριζουσα δροσος και ως φλοξ α μα και χα λαζα. Το
δε· σκοτος ου σκοτισθησεται απο σου, παρα σου, εξεδωκεν ε τερος· παντα γαρ σοι
ραιστα βουλομενωι μεταποιειν, ως την νυκτα μηδεν διαφερειν ημερας· μεταφορι κως
δε απο των στοιχειων δεικνυσι την εν θλιψεσιν α νεσιν, ως και τοις εν ανεσει τυγ
χανει ο μοιον. ̓Ιωσηφ γουν εν ατιμιαι τιμην ε σχε βασιλικην. – Αρα σκοτος κτλ. η τις
εστι, φησιν, εμοι δυναμις αποῤρητος, και αυ
τη σοι τωι Θεωι φανερα τυγχανει·
καθαπερ εμοι ζοφωδης η νυξ, ου τως εστιν σοι φωτει νη. 138.13 Οτι συ εκτησω
τους νεφρους μου.
Ου τινος τους νεφρους κταται ο Κυριος, λεγετω το· Κυριε,
εναντιον σου πασα η επι θυμια μου. Νεφρους ει ναι φησι τους φοβωι πληκτομενους·
λεγει ου ν· Οτι σε διαπαν τος εφοβουμην, επει προ οφθαλμων ει χον αει την σην
κρισιν. –Εικοτως φησιν· Τον σον φοβον εκτησαμην, επειδη και ο τι κυομενον με η
 
 

132

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ση περιεφρουρει προνοια. –Το δε εκ τησω τους νεφρους μου, ο τι περ ο κτωμενος
κηδεται, και της μητρας εξελθων, ευθεως της σης προνοιας απελαυσα. Ει η αγνοια
ββ. ̔Ο σωφρων και αγαμιαι σχολαζων ερει· Συ εκτησω τους νεφρους μου, Κυριε. ̔Η
γαρ καθαροτης κτημα Θεου. Ει τα γνωσιν των υπ' αυτου γεγονοτων και
παραδοξοποιουμε νων λαβων, ερει· 138.14
̓Εξομολογησομαι, ο τι φοβερως ε
θαυμαστωθης. Ευκαιρως μετα την προειρημενην θεολο γιαν, την εξομολογησιν
αναφθεγγεται.
Θαυμασια τα ε ργα σου, και η ψυχη μου γινωσκει σφοδρα· ουκ
εκρυβη το οστουν μου απο σου, ο εποιησας εν κρυφηι, και η υποστασις μου εν τοις
κατωτατω της γης. Το ακατεργαστον μου ει δον οι οφθαλμοι σου, και επι το
βιβλιον σου παντες γραφησονται· ημεραι πλασθησονται, και ουδεις εν αυτοις. Το
δε σφοδρα, η τωι γινωσκει, η τωι θαυ μασια συναπτεον. ̔Η δε του οστου συμμιξις,
ηγνοημενη τοις α λλοις, σοι καθεστηκε δηλη. Και οι συγγραψαμενοι δε περι της
των ζωων
φυσεως και γενεσεως, ακαταληπτον ει ναι φασι την του αι ματος εις
οστεα μεταβολην, των σαρκων και νευρων αμηγεπη κατα λαμβανομενων, ως
ε χουσιν. Και εν ̓Εκκλη σιαστηι δε λεγεται· ̔Ως οστα εν γαστρι της κυοφορουσης,
ου τως ου γνωσηι ποιηματα του Θεου. Ουκ εκρυβη δε απο σου, ουδε η ψυχη μου εν
αι δου γεγενημενη, η το σωμα κατο ρυχθεν και εις γην διαλυθεν, παρα σου θεω
ρειται. –Την αιτιαν της παραβασεως του προπατορος ο μεγας ∆αυιδ εν ψαλτηριωι α
νακρουομενος, και προς συγγνωμην αυτης τον δεσποτην εξιλεουμενος, και την
α φευκτον του Θεου γνωσιν εσημανεν, και την μετα το πταισμα του ̓Αδαμ
ευγνωμοσυνην εδηλωσεν· ουκ εκρυβη το οστουν μου, λεγων, απο σου, ο εποιησας.
Ουκ εκρυφη, ουκ ε λαθεν σε, φη σι, της γυναικος μου ο ο λισθος, η ν εκ του οσ τεου
μου λεληθοτως εποιησας, υ πνωι βαρει ευνασας με· αλλ' ε γνως τα ημετερα κρυ φια,
ο εκεινην κρυφιως υποστησαμενος. ̓Οσ τουν την ψυχην ωνομασε νυν, η ν εποιησε
μονος ο Θεος, κακιας εκτος. Υστερον δε γεγονεν εν τοις κατωτατοις της γης,
τουτεσ τιν εν εσχατηι ακαθαρσιαι· αλλ' ο μως και τουτο μελλουσαν αυτην πασχειν
προειδεν ο Κυριος, και δια της προνοιας παλιν τωι ιδιωι βιβλιωι κατεγραψεν.
Βιβλιον Θεου εστιν η θεωρια σωματων και ασωματων, εν ωι πεφυκε δια της γνω
σεως γραφεσθαι νους καθαρος. ̓Εν δε του τωι τωι βιβλιωι εισι γεγραμμενοι και οι περι
προνοιας λογοι και κρισεως, δι' ου βιβλιου γινωσκεται ο Θεος, ως δημιουργος και
σο φος και προνοητης και κριτης· δημιουργος μεν, δια τα γεγονοτα απο του μη
ο ντος εις το ει ναι· σοφος δε, δια τους αποκειμενους λογους αυτοις· προνοητης δε,
δια τα συντε λουντα προς αρετην ημιν και γνωσιν· κρι της δε παλιν, δια το διαφορα
σωματα των λογικων και τους ποικιλους κοσμους και τους περιεχοντας τους
αιωνας. Και πασας της ζωης αυτων τας ημερας, ευρυθμως και ευπλαστως αυτοις
διηγαγεν, ως μηδεμιαν η μεραν αυτους α τοπον η α πλαστον εσχηκε ναι. Το μηπω
πραχθεν μοι, φησιν, ως η δη τε λεσθεν καθοραις, και τους τε μηπω τεχθεν τας ως η δη
τεχθεντας επιστασαι. ∆υναται δε νοεισθαι διχως το [ακατεργαστον μου, η το]
α κακον και απονηρον και ανεξεργαστον μου ε ργον, η περινοιαν οφειλεται λεγειν,
ως το· Ει δοσαν οι οφθαλμοι μου, και επι το βιβλιον σου παντες γραφησονται, και
ουκ ε στι, φησιν, ο μη συνιεις, η λανθανει σε· αλλα και τα μελλοντα γινωσκεις, και
το α κακον μου οι δας, ο πως αγνοιαι ηπατημαι, και τωι αληστωι της μνημης σου
παντες οι λογισμοι μου ενσημαινονται. 138.17 ̓Εμοι δε λιαν επετιμηθησαν οι φι
λοι σου, ο Θεος, λιαν εκραταιωθησαν αι αρ χαι αυτων. Ομοιον το· ̔Ο δεχομενος
προφητην εις ο νομα προφητου, μισθον προφητου δεχεται. Οι φιλοι σου λιαν
εκραταιωθησαν, ανθ' ω ν με παρηγαγες· ουκ ο ντα και γεγονοτα δια κρατεις, τους
σους φιλους τιμω. 138.20
Οτι ερισται εστε εις διαλογισμον, ληψονται εις
ματαιοτητα τας πολεις σου. ̓Εαν γαρ, φησιν, εριστικοι τινες και σο φισται διωκοιεν
ημας, συναναρπαζοντες ε ν τινι ρητωι της γραφης, ο περ ει ρηται· προς ετεραν
 
 

133

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φευγετε λεξιν, εκ γαρ της δια παραλ ληλα των ρητων κρισεως το ζητουμενον ανα
φαινεται. Ου μη γαρ, φησι, πληρωσετε πα σας τας γραφας, πολεις ου σας του ισραηλ,
ε ως α ν ε λθηι ο υιος του ανθρωπου, την αλη θειαν εκλαμπων ημιν. Ταυτας ου ν τας
πο λεις εις ματαιοτητα λαμβανουσιν αιρετικοι, νοουντες, ως βουλονται, και ματην
οικουντες αυτας, μηδεν ωφελουμενοι. –Αι λογικαι ψυχαι πολεις εισι του Θεου,
πεφυκυιαι δε χεσθαι λογον Θεου, και αυτον τον Θεον, α ς τινας λαμβανουσιν οι
εχθροι προς ματαιοτη τα και εργασιαν κακιας. 138.21 Ουχι τους μισουντας σε,
Κυριε, ε μισησα, και επι τους εχθρους σου εξετηκο μην; Οτι τους μεν σους ηγαπων
και απεδεχο μην φιλους, τους δε εχθρους σου τελειως εμισησα. ̓Εχθροι δε του Θεου,
πρωτως μεν και κυριως οι ακαθαρτοι δαιμονες· δευτεροι δε μετ' ̓Εκεινους, οι τε την
ειδωλολατρειαν πρεσβευοντες, και οι των αιρεσεων αρχηγοι. –Και το τους φιλους
τιμαν Θεου και το μισειν τους εχθρους τε και ασεβεις· του γαρ Θεου παντας
θελοντος σωθηναι, πας ο δι' απατης διαστρεφων εχθρος, μη συγχωρων εις
επιγνωσιν αληθειας ελθειν. 138.22 Τελειον μισος εμισουν αυτους. Τελειον δε
μισος, το μη χαριν ετερου, δια τε το μονον ει ναι εχθρους Θεου γινομε νον, ως και
τελεια προς το αγαθον αγαπη, η μονωι τωι ποθωι τωι προς αυτο γινομενη· ου τως ου ν
ο τους εχθρους Θεου μονον, αλλ' ου δια παθος μισων, εκτηκομενος επ' αυτοις κα τα
τον ειρηκοτα προφητην· ζηλον εζηλωκα τωι Κυριωι παντοκρατορι, ανθ' ω ν κατελι
πον σε οι υιοι ̔Ιερουσαλημ. –Και γαρ ο Θεος επηγγειλατο μη εχθραινειν τοις εχ
θροις, και μη αντικεισθαι τοις αντικειμενοις αυτοις· ταυτα γαρ μαλιστα φιλιας
τεκμηρια. ̓Ανωτερω μεν γαρ ε φη· Λιαν ετιμηθησαν οι φιλοι σου, ο Θεος. ̓Ενταυθα
δε τους μισουν τας σε εμισησα, κακει μεθ' υπερβολης· Ου γαρ εμισησα μονον, φησι,
αλλα και εξετη κομην. 139.4 ̓Ιος ασπιδος υπο τα χειλη αυτων. ∆ιαψαλμα. Μετα
δε το υπο χειλη αυτων ε στι δια ψαλμα, ο περ λεγεται εβραιστι· Σελ. Σημαι νει δε το
αει, συμφωνως τωι· ο λην την ημε ραν παρετασσοντο πολεμους. 139.6
Εκρυψαν
υπερηφανοι παγιδα μοι.
∆ια τα παθη αδυνατουσιν, και την α λο γον αυτων
επιγνωσιν, ου τω και τηι Ευ αι φη σιν· Εσεσθε ως Θεοι, γινωσκοντες καλον και
πονηρον. 139.8,9
̓Επεσκιασας επι την κεφαλην μου εν ημεραι πολεμου. Μη
παραδωις με, Κυ ριε, απο της επιθυμιας μου αμαρτωλωι. Το δε επεσκιασας, ο τι ουδε
το τυχον κα κον παθειν συνεχωρησας, ουδ' ο σον απο καυματος, ως μηδε θερμης
τινος απολαυσαι λυπουσης, εντρυφαν δε σκιαι τηι των δεινων απαλλαγηι. ∆ηλοι δε
και το ευ κολον της βοηθειας, δια του επεσκιασας, αρκει, λεγων, παρειναι σε μονον,
και παντα λελυται, ει και εγω, φησιν, ως α νθρωπος εν επιθυμιαι γεγο να της
αμαρτιας· αλλ' αυτος· μη παραδωις με τωι διαβολωι, πανταχου γαρ η γραφη τον
διαβολον αμαρτωλον καλει. 139.9 ∆ιελογισαντο κατ' εμου, μη εγκα ταλιπηις με,
μηποτε υψωθωσιν.
Οσον υψουνται νικωντες οι εχθροι, το σουτον ηττωμενοι
αισχυνωνται. 139.10
̔Η κεφαλη του κυκλωματος αυτων.
Κυκλωμα ει πεν το
κυκλωσαι αυτον ταγ μα· κεφαλην δε, η τοι τον προεστωτα δια βολον του ταγματος
τουτου· η το πρωτον εν τηι καρδιαι πονηρον συνισταμενον νοημα, περι ου ει πεν
και ο Θεος εν τηι Γενεσει το· Συντηρησεις αυτου κεφαλην. 139.13
Εγνων ο τι
ποιησει Κυριος κρισιν του πτωχου.
Εγνω τωι προφητικωι πνευματι τα περι της
ενανθρωπησεως του Χριστου. 139.14 Πλην δικαιοι εξομολογησονται τωι ονοματι
σου, και κατοικησουσιν ευθεις συν τωι προσωπωι σου. Των ασεβων παραδοθεντων
τωι αιωνιωι πυρι. –Εις εξομολογησιν και αι νεσιν πα ραλειφθησονται δικαιοι,
απολαυοντες δια παντος του προσωπου του Θεου κατα το ει ρημενον· Μακαριοι οι
καθαροι τηι καρδιαι, ο τι αυτον τον Θεον ο ψονται. Θεοδωτιων· Συν τωι προσωπωι
σου, συν τηι σοφιαι σου, τηι θεωρουμενηι εν τοις γεγονοσιν. 140.2 Κατευθυνθητω η
προσευχη μου ως θυμιαμα ενωπιον σου. Τουτου κατευθυνεται η προσευχη ως θυ
μιαμα, του δυναμενου ειπειν· Χριστου ευω δια εσμεν εν τοις σωζομενοις και εν τοις
 
 

134

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

α πολλυμενοις. –Και εστιν ε ν ει δος προσευ χης ομιλια νου προς Θεον ατυπωτον τον
νουν διασωζουσα· ατυπωτον δε λεγω τον νουν μηδεν σωματικον κατα τον καιρον
της προσευχης φανταζομενον· μονα γαρ εκεινα των ονοματων και ρηματων τυποι
τον νουν ημων και σχηματιζει τα σημαινοντα τι των αισθητων· προσευχομενον δε
νουν παντη δει των αισθητων ελευθερον ει ναι· το δε του Θεου νοημα διασωζει τον
νουν αναγκαιως ατυπωτον· ου γαρ εστι σωμα.
140.3 Θου, Κυριε, φυλακην τωι
στοματι μου, και θυραν περιοχης περι τα χειλη μου. ̓Επειδη μεγα οι δεν ανθρωποις
το κατορ θουν της γλωσσης την φυλακην, τον Θεον αιτει ταυτης την εγκρατειαν
της γλωττης χαρισασθαι. Ουδεν ου τω φυλασσει την καρ διαν ημων, ως ο φοβος του
Θεου, ει γε τωι φοβωι Κυριου εκκλινει πας απο κακου. 140.7
̔Ωσει παχος γης
διεῤραγη επι της γης, διεσκορπισθη τα οστα ημων παρα τον αι δην. Τας δυναμεις
της ψυχης οστα της ψυχης ονομαζει, α περ διεσκορπιζεται, κακιας ε φαπτομενα και
αγνωσιας· ευ δε και το φα ναι διεσκορπισθη, οι γαρ εν αρετηι ο ντες ει ς εισιν εν
Κυριωι. 140.10 Πεσουνται εν αμφιβληστρωι αυτου αμαρτωλοι. Του δε ενεστωτος
αιωνος εστιν αμφιβλη στρον διδασκαλια πνευματικη, τους αποπλα νηθεντας απο
της θεοσεβειας επι την αρε την αναγουσα, τουτεστι τον Θεον· οι γαρ τοις α λλοις τας
παγιδας πηγνυντες, καθα περ τινι δικτυωι τηι θειαι συλληφθησονται τι μωριαι, και
α περ δρωσιν υπομενουσιν, και πεισονται, α τοις α λλοις επαγουσιν. 141.5
̓Απωλετο φυγη απ' εμου, και ουκ ε στιν ο εκζητων την ψυχην μου. ̔Ο απολεσας την
φυγην ταυτην, ου δυνα ται ειπειν εν θλιψει· ̓Εν θλιψει επλατυνας μοι, δι' ε ξοδον
απο των πταιζοντων αυτον λο γισμων· ενταυθα δε, η τοι ταπεινοφροσυνης χαριν
τεθειται τουτο. Η ο ντως και αυτος α πωλεσε την φυγην, κατ' αναλογιαν της αυ του
καταστασεως πειραζομενος, και μη ευ ρισκων τους λογους των προσπεσοντων αυτωι
πειρασμων· παντως γαρ και τουτωι η παλη εγενετο, ου προς αι μα και σαρκα, αλλα
προς τας αρχας, προς τας εξουσιας, προς τους κοσμοκρατορας του σκοτους τουτου,
προς τα πνευματικα εν τοις επουρανιοις. 141.7 ̔Ρυσαι με εκ των καταδιωκοντων
με, ο τι εκραταιωθησαν υπερ εμε.
Κα ν νικησωμεν, εῤρυσθημεν απο των κα
ταδιωκοντων, οι τινες εκραταιωθησαν, ο τε κα ταδυναστευουσιν εν τοις μεσοις καθ'
ημων. 142.2
Και μη εισελθηις εις κρισιν μετα του δουλου σου, ο τι ου
δικαιωθησεται ενω πιον σου πας ζων.
Και ο ̓Ιωβ φησιν· ̓Εαν γαρ βουληται
κριθηναι αυτωι, ου μη υπακουσηι αυτωι, ι να μη αντειπηι προς ε να λογον αυτου εκ
χιλιων. –Ει οι συναποθνησκοντες τωι Χριστωι δι καιουνται, οι ζωντες α ρα την ζωην
αντικει μενην τουτωι τωι θανατωι, ου δικαιουνται ε νωπιον του Θεου. 142.5,6
̓Εμελετησα εν πασι τοις ε ργοις σου ... ∆ιεπετασα προς σε τας χειρας μου· η ψυχη μου
ως γη α νυδρος σοι. ̔Ο γινωσκων τους λογους των γεγονοτων, ου τος μελεται εν
πασι τοις ε ργοις του Θεου. –Των αρχαιων μνησθεις ημερων, τας δια μετανοιαν σοι
πραξεις υπεδειξα, καθαρως ο ντως σου διψων, ου μονον ως ε λαφος επι τας πηγας,
αλλα και ως α νυδρος γη διψωσα πιειν· σοι δε τοιαυτη και μονωι και προς σε τον
Θεον η ψυχη μου, ως προς ανθρωπους δε παραμολει γονιμος τελεια και ευθαλης·
ταυτην δε την α νυδρον γην και τας παραπλη σιους ψυχας ανυδρους τοπους
διερχεται το πνευμα το ακαθαρτον, ουχ ευρισκον παρ' αυ τοις μονην η αναπαυσιν.
Πλην ει και α νυδροι τυγχανουσιν, εστερημεναι των φαυλων πραγ ματων η
υδατων, διωκουσι τον Κυριον επι το ως ο ρθρον ε τοιμον ευρειν αυτον, ο τε και η ξει
αυταις ως υετος πρωιμος· διο και ε νυδροι γενησονται, πηγας εν αυταις ε χουσαι
υ δατος ζωντος αλλομενου εις ζωην αιωνιον. 142.8 ̓Ακουστον ποιησον μοι το
πρωι το ε λεος σου, ο τι επι σοι η λπισα. Την θεωριαν επιζητει του μελλοντος αιω
νος, η ν και βασιλειαν ουρανων ε θος ονομα ζειν τηι θειαι γραφηι· τουτο γαρ ακουειν
λε γεται νους, ο γινωσκει, και τουτο μη α κουειν, ο μη γινωσκει· το δε ε λεος του
Θεου πνευματικην τινα θεωριαν σημαινει, ει περ νους εστιν ο του ελεους τουτου
 
 

135

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταξιουμε νος· ε λεον δε ονομαζει την θεωριαν, διοτι αυτη νους κοπιωντας
αναπαυει και πεφορ τισμενους ταις ανομιαις· και γαρ ο Σολο μων εν ταις παροιμιαις
φησιν· ∆οτε μεθην τοις εν λυπαις, και οι νον πινειν τοις εν οδυ ναις, ι ν'
επιλαθωνται της πενιας, (τουτεστι της αγνωσιας· αυ τη γαρ η πενια φυσεως
λογικης), και των πονων μη μνησθωσιν ε τι· ο γαρ μεθυσθεις απο της πιοτητος του
οι νου Κυριου, επιλανθανεται της πενιας και των πονων και των οδυνων. Ου
μικρον δε το εν ευημεριαι γινομενον, της ευεργεσιας μη προς ληθην ελθειν, η και
το· ανταποδος, αντι των ημερων της ταπεινωσεως. 142.12 Και απολεις παντας
τους θλιβον τας την ψυχην μου. Ουδεν ου τως αποδιωκει τους εχθρους η μων, ως
θεωρια πνευματικη. 143.1 Ευλογητος Κυριος ο Θεος μου, ο δι δασκων τας χειρας
μου εις παραταξιν, τους δακτυλους μου εις πολεμον. ̔Ο διδαχθεις παρα Κυριου τον
προς την αντικειμενην δυναμιν πολεμον, επισταται λογους αρετων και κακιων, και
διαφορας λο γισμων, γνωρισματα τε απαθειας· ε τι δε και των νυκτερινων
φαντασματων και ενυπνιων γινωσκει τους λογους· ω ν οι μεν απο του λογιστικου
μερους γινονται της ψυχης, κι νουμενης της μνημης, οι δε απο θυμικου, ε τεροι δε
απο του επιθυμητικου· αλλα περι μεν τουτων ακριβεστερον εν τωι Μονοστιχωι
περιειληφαμεν. Της γαρ ηθικης πραγμα τειας η τοιαυτη των λογων εξετασις. Νυνι
δε ποσως κεκινηκαμεν τον υπο του Κυριου διδασκομενον, πολεμον παραστησαι
βουλο μενοι. 143.7,8 ̓Εξαποστειλον την χειρα σου εξ υ ψους, εξελου με, και ρυσαι
με εξ υδατων πολλων, εκ χειρος υιων αλλοτριων. Ων το στομα ελαλησε
ματαιοτητα, και η δεξια αυ των δεξια αδικιας. Τινες δε το πληθος ειρησθαι των
πολε μιων ενομισαν υ δατα, διο επηχθη το εκ χει ρος υιων αλλοτριων· ο δε το ασεβες
δηλουν, ου το αλλοφυλον, ου ς και βλασφημησαι κα τα της θειας δοξης φησιν, και
μηδεν εργα σασθαι δεξιον. –Χειρ εστιν αλλοτρια λο γισμος μετα του παθητικου
μερους της ψυ
χης εγγινομενος και κατεχων τον νουν· αλλ' αυτη μεν η χειρ
α πτεται των πρακτικων· των δε θεωρητικων εστιν η χειρ γνωσις ψευ δης αυτων
των πραγματων η της θεωριας αυτων, α δικον η α σοφον τον δημιουργον υ
ποβαλλουσα ... 143.12 Ων οι υιοι ως νεοφυτα ιδρυμενα εν τηι νεοτητι αυτων· αι
θυγατερες αυτων κε καλλωπισμεναι, περικεκοσμημεναι ως ο μοιωμα ναου. Του
προτερου λαου και παντως ασεβους τοιαυτα τεκνα. Του δε δικαιου η σαρξ εσ τιν
ασθενης και νενεκρωμενον το φρονημα. Αι θυγατερες εκεινων εταιρικως καλλωπι
ζονται, ωμοιωμεναι ναωι, εν ωι πνευμα κατοι κει πονηρον, ως [εκ] περιτομης τον
προφητην ειπειν· ̓Επορευθησαν αι θυγατερες Σιων εν υψηλωι τραχηλωι και εν
νευμασιν οφθαλμων, και τα επι τουτοις. Οι δε α γιοι ναος εισι Θεου, και το πνευμα
Θεου οικει εν αυτοις. Και οι μεν επι της γης θησαυριζοντες λε γουσι· Καθελω μου
τας αποθηκας, και μει ζονας οικοδομησω. Τωνδε ο θησαυρος εσ τιν εν ουρανοις·
ομοιως δε αυτων η ποιμνη ψυχας ακεραιους και αγαθα και λογικα πε ριειληφε
προβατα· [εν] τωι επιγειωι κοσμωι και ναος Θεου γεγονασιν, ως αι α γιαι των
πιστευσαντων ψυχαι. ̓Αλλ' [εκεινοι η σαν ως] ομοιωμα ναου· προσεποιουντο γαρ
την κατα νομον επιτηδευσαι πολιτειαν, αλλ' ουκ ε σχον εν αυτοις τον Λογον, αλλα
το πονηρον πνευ μα· εθησαυρισαν γαρ ου τον ουρανιον, αλλα τον επιγειον πλουτον.
143.14 Ουκ ε στι καταπτωμα φραγμου, ουδε διεξοδος, ουδε κραυγη εν ταις επαυλε
σιν αυτων. Περιτετειχισθαι δε πανταχοθεν φησιν αυ των τους αγρους, διοδον μη
παρεχοντας. Εισι δε και εν ειρηνηι, μηδεμιας φοβουσης κραυγης. Και ο προφητης
φησι· Πλην κρι ματα λαλησω προς σε. Τι; ο τι οδος ασεβων ευοδουται. Και παλιν ο
∆αυιδ φησι· Παρ' ολιγων εξεχυθη τα διαβηματα μου, ο τι εζη λωσα εν τοις ανομοις,
ειρηνην αμαρτωλων θεωρων. 143.15 Μακαριος ο λαος, ου Κυριος ο Θεος αυτου.
Οι μη ορθως κρινοντες, αλλα και αυτα φανταζομενοι τα σαρκος, τωι τουτων εν α
πολαυσει γενεσθαι πολληι, μακαριον ει ναι νομιζουσιν· ουκ ε στι δε τουτο μακαριον,
 
 

136

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλ λα το επικαλεισθαι Κυριον τον Θεον αυτου. 144.2 Καθ' εκαστην ημεραν
ευλογησω σε, και αινεσω το ο νομα σου [εις τον αιωνα]. ̓Ακολουθα δε ταυτα τοις
προλαβουσιν, ει πε γαρ· Ευλογησω και υψωσω σε, δεικ νυσας ως ουδεν αυτωι
προτιθησιν η παρ' η μων ευφημια, εαυτους δε λαμπρυνομεν, εαν αυτωι τον αι νον
προσαγωμεν. 144.3 Μεγας ο Κυριος και αινετος σφοδρα, και της μεγαλωσυνης
αυτου ουκ ε στι περας. Παντων μεν η θεωρια των γεγονοτων πε περατωται· μονης
δε της αγιας Τριαδος η γνωσις εστιν απεραντος· ουσιωδης γαρ εσ τιν η σοφια. 144.46 Γενεα και γενεα επαινεσει τα ε ρ γα σου, και την δυναμιν σου απαγγελουσι. Και
την μεγαλοπρεπειαν της δοξης της α γιοσυνης σου λαλησουσι, και τα θαυμασια σου
διηγησονται. Και την δυναμιν των φο βερων σου ερουσι και την μεγαλωσυνην σου
διηγησομαι αυτην. Λεγει και Θεοδωτιων γενεαν και γενεαν, τους δυο λαους· ου τω
δε και επαινει τα ε ρ γα αυτου, ως και τον ποιητην εωρακεναι, θειωι βλεμματι, ο τι
παντα καλα λιαν. – Συνηθες δε αυτωι λεγοντι του Θεου την με γαλωσυνην, εις την
δι' ε ργων αποδειξιν χω ρειν. Πρακτικοι δε ερουσι και μετ' ορθου φρονηματος, οι ον·
Εστι φοβερον το εμπε σειν εις χειρας Θεου ζωντος, και το· ̓Αλα λαξατε τωι Θεωι εν
φωνηι αγαλλιασεως, ο τι Κυριος υ ψιστος, φοβερος, βασιλευς μεγας επι πασαν την
γην. Ταυτα γαρ δι' αυτου του φοβεισθαι και σεβας ε χειν Θεου· διηγησονται δε και
ως περας μη ε χουσαν αυτου την με γαλωσυνην, ου περιγραψαντες γνωσει, αλλ' ως
ου σαν ακαταληπτον. Μονος γαρ ο Υιος γινωσκει τον Πατερα και ο Πατηρ τον Υιον·
ει δε και αποκαλυπτει τον Πατερα οι ς βουλε ται, αλλ' ου ν ως εφικτον γεννητοις
ιδειν κατ' αναλογιαν, η τις ε χει προπαρασκευην. Αλ λως δε, θαυμασια φησι, τα επ'
ευεργεσιαι τι νων γενομενα θαυματα· φοβερων δε δυναμιν τα επι τηι τιμωριαι
συμβαινοντα, οι ον εμασ τιξεν Αιγυπτιους, και εν ερημωι τον λαον ευηργετησε, ει
και παραδοξως εκατερον. 144.9 Χρηστος Κυριος τοις υπομενουσι, και οι οικτιρμοι
αυτου επι παντα τα ε ργα αυ του.
̔Οραις ο πως ε δειξεν ο τι χρηστος εστι τοις
συμπασιν κατα το εν ευαγγελιοις, ο τι ανα τελλει τον η λιον επι πονηρους και
αγαθους, και βρεχει επι δικαιους και αδικους. 144.10 ̓Εξομολογησασθωσαν σοι,
Κυριε, παντα τα ε ργα σου, και οι ο σιοι σου ευλο γησατωσαν. Νυν ε ργα τας φυσεις
τας λογικας λεγει· αυται γαρ πεφυκασιν εξομολογεισθαι Θεωι. Ει δε αναπεμπεται
τις εξομολογησις και α πο της λοιπης κτισεως της σωματικης, Θεος α ν ει δειεν και
οι τουτου φιλοι. 144.13
̔Η βασιλεια σου, βασιλεια παντων
αιωνων, και η
δεσποτεια σου εν πασηι γε νεαι και γενεαι .. Πιστος Κυριος εν τοις λο γοις αυτου, και
ο σιος εν πασι τοις ε ργοις αυ του. Ει η βασιλεια του Θεου η θεωρια των γε γονοτων
και γενησομενων αιωνων εστι, κα λως ει ρηται η βασιλεια σου, βασιλεια παν των
των αιωνων. ̓Ωβελισται δε το· ̔Η βασιλεια σου, βασι λεια παντων των αιωνων.
Πλην και τουτο ιστεον, ο τι γενεα και γενεα εν τοις αιωσιν λεγεται, των μεν
διδασκοντων, των δε μαν θανοντων· εν δε τηι αγιαι Τριαδι γενεα και γενεα ου
ρηθησεται. Παντων δε γεγονοτων εν Θεωι ε ν, κατα την προσευχην του Χρισ του
λεγουσαν· ∆ος αυτοις, ι να και αυτοι εν ημιν ε ν ω σιν, καθως εγω και συ εσμεν ε ν,
Πατερ. –Γενεα και γενεα· αυ τη η γενεα εκ των κατ' αρετην και γνωσιν γενομενων
συνισταται. –Την εξ αμφοτερων των λαων εκκλησιαν φησιν, ε ργα δε αυτου α
πεποιη ται εν τηι οικονομιαι. ∆οξασω σε, ο Θεος μου, ο βασιλευς μου, ο διδαξας με
γνωσιν. 144.15 Και συ διδως την τροφην αυτων εν ευκαιριαι. ̓Ιατρος των ψυχων ο
Χριστος εν ευκαι ριαι διδωσιν αυτοις την τροφην. Χρησηι δε τωι ρητωι τουτωι, λυων το
εν τοις ευαγγελιοις υπο του σωτηρος λεγομενον· Τι εμοι και σοι, γυναι; Και ου πως
η κει η ω ρα μου. Και γαρ καιρον σημειων ουχ η κειν ε φασκεν, ει περ τα σημεια ου
τοις πιστευουσιν, αλλα τοις απιστοις· απιστια γαρ μετα το κηρυγ μα ει ωθε γινεσθαι,
κηρυσσειν δε ου πω ο Κυ ριος η ρξατο την βασιλειαν ουρανων. – Α μα τε γαρ βουλει,
και απολαυει των παρα σου χορηγουμενων ε καστος αγαθων. Καθα περ γαρ ημιν
 
 

137

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ραιδιον τους συνηγμενους εκ τειναι δακτυλους, και απλωσαι την χειρα, ου τω σοι
ευπετες εν ευκαιριαι παρασχειν των αγαθων την φοραν. –Ει δε τα ε ργα αυτου
διαρκει, ποσωι μαλλον αυτος διαρκησαι και δυνατος;
144.20 Φυλασσει Κυριος
παντας τους α γαπωντας αυτον, και παντας τους αμαρτω λους εξολεθρευσει.
Φυλασσων ο Κυριος τους αγαπωντας αυ τον, ο πονηρος κατ' ουδεν α ψεται αυτων.
145.4 ̓Εξελευσεται το πνευμα αυτου, και επιστρεψει εις την γην αυτου, εν εκεινηι
τηι ημεραι απολουνται παντες οι διαλογισμοι αυτου. Ου εξερχεται το πνευμα μετα
τουτο, ε πιστρεφοντος εις την γην αυτου, τουτου ευ θεως απολουται παντες οι
διαλογισμοι, διοτι εν ληθηι παντων γενομενος των εν οι ς γεν ναται. 145.8 Κυριος
λυει πεπεδημενους, Κυριος σοφοι τυφλους, Κυριος ανορθοι κατεῤραγμε νους. ...
Ιστησι γαρ τον νουν τα πραγματα δια των εν παθει νοηματων, καθαπερ και το υ
δωρ τον διψωντα δια της διψης, και τον πει νωντα ο α ρτος δια της πεινης. Τι ου ν
προς ταυτα ο ιατρος των ψυχων; ου τε τα πραγ ματα διαφθειρει (αυτος γαρ αυτων
εστι δη μιουργος), ου τε τον νουν μη νοειν αυτα κα ταναγκαζει. Του γαρ υπ' αυτου
νοεισθαι ε νεκεν, γεγονεν· αλλα δια της πνευματικης διδασκαλιας και των εντολων
ανατρεψας τα παθη, α περ ε τερα εστι των νοηματων και των πραγματων αφ' ημων
ε χοντα τας αρ χας, ελευθερον αφηκε τον νουν των δεσμων και τουτ' α ν ει η το·
Κυριος λυει πεπεδημε νους.
146.1 Αινειτε τον Κυριον, ο τι αγαθον ψαλ μος.
Ετερος δε περι της επανοδου τον πα ροντα λεγει ψαλμον, διο επαγει· Αινειτε τον
Κυριον, ο τι αγαθος ψαλμος. 146.4 ̔Ο αριθμων πληθη α στρων, και πα σιν αυτοις
ονοματα καλων.
Ταυτα νομιζει, επει και αλλαχου λεγει· Παντας αυτους κατ'
ο νομα καλεσει, τουτεσ τιν ουδεις αυτων απολειται, αλλ' ω σπερ οι κατ' ο νομα
καλουνται, μετ' ακριβειας παν τας συναξει. – ̓Επειδη μεγα το επαγγελμα του
πανταχου της οικουμενης διεσπαρμενους συναγαγειν, προς τον απιστουντα, τον
̓Ιου δαιον φησιν. Μη ζητει πως και τινι τροπωι· δυνατος γαρ εστι και συνετος και
φιλανθρω πος. 146.9 Και διδοντι τοις κτηνεσι τροφην αυ των, και τοις νεοσσοις
των κορακων τοις επικαλουμενοις αυτον. Ζητησεις μηποτε συνεκδοχικως δια των
κορακων πασαν των πτηνων την φυσιν ση μαινει ως επικαλουμενην Θεον. Η
κορακας νυν λεγει φυσεις λογικας νοητως τρεφειν δικαιους πεπιστευμενας και
κολαζειν αδι κους προστασσομενας, ει περ του μεν κατα γελωντος πατρος και
ατιμαζοντος γηρας μητρος, εκκοπτουσι κορακες τους οφθαλ μους εκ των
φαραγγων. Τωι δε ̔Ηλιαι α ρτον κομιζουσι το πρωι και κρεα το δειλης ... 146.10 Ουκ
εν τηι δυναστειαι του ι ππου θελησει, ουδε εν ταις κνημαις του ανδρος ευδοκει.
Ματαια, φησι, δυναμις ανθρωπου και τα χος ποδων. Φοβος γαρ Κυριου προστιθησι
γνωσιν και αγαπην, και αγαπη ελπιδα, και ελπις δωρειται ε λεον. 147.1
̓Αλληλουια. ̓Αγγαιου και Ζαχαριου. ̓Επαινει, ̔Ιερουσαλημ, τον Κυριον, αι νει τον
Θεον σου, Σιων. ̓Εν τωι προ τουτου λογωι ωἰκοδομειτο ̔Ιε ρουσαλημ υπο Κυριου, και
του ̓Ισραηλ αι διασποραι επισυνηπτοντο. Προς τουτωι δε και αι συντετριμμεναι
καρδιαι ουδεπω η σαν τε θεραπευμεναι· δια τουτο ουκ ηδυνατο ̔Ιε ρουσαλημ αινειν
τον Κυριον· ο τε δε λογωι διεγραφη τα κατα την ̔Ιερουσαλημ, μεχρι της θεραπειας
αυτης, και αναβεβηκασιν οι πολιται εις τον ουρανον τωι βιωι, ως πληθη α στρων
αυτους γενεσθαι, ως φωστηρας εν κοσμωι ζωην επεχοντας, και αριθμηθηναι υπο
Θεου, τοτε και αινειν δυναται τον Θεον, και ακουειν υπο του προφητικου πνευ
ματος· ̓Επαινει, ̔Ιερουσαλημ, τον Κυριον, αι νει τον Θεον σου, Σιων. Ου γαρ ωραιος
εν στοματι αμαρτωλου ο αι νος. 147.2
Οτι ενισχυσε τους μοχλους των πυλων
σου, ευλογησε τους υιους σου εν σοι. Πυλαι δε της ̔Ιερουσαλημ, αι αρεται, ω σπερ
Βαβυλωνος, αι αμαρτιαι. Αι μεν γαρ α γουσιν εις ζωην, αι δε εις θανατον. Αυ ται αι
πυλαι της θυγατρος εισιν Σιων, δια το ε πιβουλευεσθαι υπο Βαβυλωνιων και των αν
τικειμενων δυναμεων ηφανισμεναι εν τηι Σα μαριαι, ως γαρ εν θρηνοις ̔Ιερεμιας
 
 

138

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησι· Πασαι αι πυλαι αυτης ηφανισμεναι, και αυ τη απεστραφη εις τα οπισω. ̔Ο γαρ
μετα το κατορθωσαι αρετην νικηθεις ηφανισεν εν εαυτωι τας της ̔Ιερουσαλημ
πυλας, εκδους εαυτον Βαβυλωνιοις τοις νοητοις. Μοχλους δε νοησεις αυτης τα
ορθα δογματα και λο
γους στεῤρους και ευτονως υπ' αυτου ενισ χυομενους. –
Ηυλογησεν τους υιους σου εν σοι. Οι ε ξω ο ντες της ̔Ιερουσαλημ υιοι ο ν τες εν τηι
διασποραι, και μηπω επανελθοντες δια μετανοιας, ουκ ευλογουνται τοσουτον ο σον
οι ο ντες εν αυτηι· ευλογουνται μεν γαρ αρχην λαβοντες υποστροφης και επανοδου·
κατ' αυτην δε γενομενοι, τελειαν ε ξουσιν ευ λογιαν. 147.3 ̔Ο τιθεις τα ο ρια σου
ειρηνην, και στεαρ πυρου εμπιπλων σε. Ου τος ο πυρος εκ του σπερματος εστιν ε
κεινου του καλου του σπαρεντος υπο του Κυριου εν τωι αγρωι, ο περ πνευματικην
γνω σιν σημαινει. 147.7 ̓Αποστελει τον λογον αυτου, και τηξει αυτα, πνευσει το
πνευμα αυτου. κτλ.
̓Αλλα και ο λογος του Θεου, εις την καρ διαν των αυτον
παραδεχομενων αποστελλο μενος, τηξει και αφανισει τους πειρασμους· οι γαρ τωι
πνευματι ζεοντες γενναιως, τους τοιουτους υπομενοντες πειρασμους, διαλυου σιν
αυτους. 148.2 Αινειτε αυτον, παντες οι α γγελοι αυτου, αινειτε αυτον, πασαι αι
δυναμεις αυτου. Ετερος εξεδωκε· Πασαι αι στρατιαι αυ του. Λεγει δε τα χερουβειμ
και τα σερα φειμ, τας κυριοτητας, τας αρχας, και εξου σιας. 148.4 Αινειτε αυτον, οι
ουρανοι των ου ρανων, και το υ δωρ το υπερανω των ουρα νων.
Αλλο γαρ εστιν
υ δωρ το υποκατω του στερεωματος, και ε τερον το εν τοις ουρανοις, και α λλο
παλιν το επανω των ουρα νων, ο περ νυν αινειν λεγεται το ο νομα Κυριου. Ταυτα
δε παντα τα υ δατα σημαινει τα α για και λογικα ταγματα διαφοροις ενδιατριβοντα
κοσμοις, α περ ο ιερος ̓Αποστολος ονομασιν ετεροις δεδηλωκε, θρονους λεγων και
κυριοτητας και εξουσιας. 148.12 Νεανισκοι και παρθενοι, πρεσβυται μετα νεωτερων
αινεσατωσαν το ο νομα Κυριου. Ετερος ει πεν· ̔Οσακις μεμνηται νεανισκων η
γραφη και παρθενων, τους εν αγνοιαι σημαινει, το αδιαφθορον ε χοντας· τους δε
νεωτερους διαβεβλημμενους ο ντας τοις πρεσβυτεροις συναπτει, ως α ν εξ αυτων
σωφρονιζοιντο. Νεανισκοι και παρθενοι, πρεσβυτεροι μετα νεωτερων, αινεσατωσαν
το ονομα Κυριου. 148.13,14 Οτι υψωθη το ο νομα αυτου μονου, η εξομολογησις
αυτου επι γης και ουρανου, και υψωσει κερας λαου αυτου. Υμνος πασι τοις οσιοις
αυτου, τοις υιοις ̓Ισραηλ, λαωι εγγιζοντι αυτωι. ̔Η εξομολογησις αυτου τοις υιοις
̓Ισραηλ, λαωι εγγιζοντι αυτωι. –Πολλακις ει ρηται πως υψουται και αγιαζεται και
μεγαλυνεται το ο νομα Κυριου. Αινετεον επει συγκεκληρωται αυτωι το υ ψος και η
δοξα και η παρα παντων ευχαριστια. Το δε μονου προς τους ουκ ο ντας
αντιδιαστελλει θεους. ̔Ως δε αρχομενος απο του ουρανου καταβεβηκεν εις την γην,
ου τω νυν απο γης επι τον ουρανον ανατρεχει. Ου παυονται γαρ, φησιν, αι α νω
δυναμεις ευχαριστως ανυμνουσαι τον αι τιον· αλλ' ο μως ο τοσουτος Θεος ουκ
απηξιωται λαον ι διον ημας ονομασαι τε και υψουσαι, περιφανεις ποιησας αγαθοτητι
μονηι, και ου της παρ' ημων θεραπειας ο τηλικουτος δεομενος· ι να δε μη
ραιθυμησωσι λαοι ακουοντες, τοις οσιοις προσειπεν και το εγγιζοντι παλιν επεθηκεν·
ουκετι γαρ αυτον μονα υμνει τα ουρανια, αλλ' επληρωθη συμπασα γη γνωναι τον
Κυριον, ως υ δωρ πολυ κατακαλυψαν θαλασσας. 149.8 Του δησαι βασιλεις αυτων εν
πεδαις και τους ενδοξους αυτων εν χειροπεδαις σιδηραις.
̔Ο συμβιβαζων
διδασκαλους ετεροδοξων, και τους εκεινοις δοκουντας δια νομιζομενην ικανοτητα
ενδοξους, [δησει] τους βασιλεις αυτων εν πεδαις, ι να μη προβαινωσι τον λογον
εαυτων, και τους ενδοξους αυτων εν χειροπεδαις σιδηραις, ι να μηκετι κρατωσι των
παλαι δια το ευεξαπατητον κρατουμενων. 150.1,2 Αινειτε τον Θεον εν τοις αγιοις
αυτου. Αινειτε αυτον εν τωι στερεωματι δυναμεως αυτου. Αινειτε αυτον επι ταις
δυναστειαις αυτου, αινειτε αυτον κατα το πληθος της μεγαλωσυνης αυτου. Αινειτε
αυτον εν τωι στερεωματι αυτου, οι ο ντες εν στερεωματι αυτου· ου γαρ παυεται
 
 

139

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνεχως κοινωνους λαμβανειν τας α νω δυναμεις της ευφημιας. Αλλος φησι· δια
των δυναστειων αυτου. Τι δε εστιν ο λεγει· ̔Υμμνειτε αυτον δια τας δυναστειας
αυτου; δια τα θαυματα αυτου, δια την ισχυν αυτου. Πως δε δυνατον αντιῤροπον του
πληθους της μεγαλωσυνης αυτου εισαγειν αι νον; αλλ' ου λεγει αντιῤροπον· αλλ'
ο σον δυνατον εκτεινειν εννοουντα το πληθος της μεγαλωσυνης αυτου, τοιουτον ως
εγχωρει σοι, υ μνον αναφερε· οι ον εικος τοσουτωι μεγαλωι και μεθ'
υπερβολην
μεγαλωι αναφερειν υ μνον, ανθρωπον οντα. 150.3-5
Αινειτε αυτον εν η χωι
σαλπιγγος. Αινειτε αυτον εν ψαλτηριωι, και κιθαραι, αινειτε αυτον εν τυμπανωι και
χορωι, αινειτε αυτον εν χορδαις και οργανωι. Αινειτε αυτον εν κυμβαλοις ευηχοις,
αινειτε αυτον εν κυμβαλοις αλαλαγμου. Πασα πνοη αινεσατο τον Κυριον. Εστι δε
και εορτη, ψαλτηριον δε και κιθαρα πνευμα και ψυχη νεκρωθεισα μελεσι τοις επι
γης, και πολλοις και πνευματι ενι, και ψυχηι μιαι, και αυτωι νοι, και τηι αυτηι γνωμηι·
κα ν πολλοι δε ω σι μη συμφωνουντες, ουκ εισι χορος. –Και ο μεν γλωσσαις των
ανθρωπων η των αγγελων λαλων, αγαπην δε μη ε χων, χαλκος εστιν ηχων η κυμβαλον αλαλαζον. ̔Ο δε προς ταις ειρημεναις γλωσσαις, αγαπην ε χων, κυμβαλον εστιν ευ ηχον, δια την καλον ηχουσαν αγαπην, η δια την γλωσσαν υπο αγαπης
τρανουμενην, μαλιστα ο τε και διερμηνευει, και ταχα ου παντως το αλαλαζον
κυμβαλον και αλαλαγμου εστι· το γαρ του αλαλαγμου τωι κυριωι αλαλαζει, το δε
τελος δηλουται δια του τελευταιου στιχου. Κατα τινα της Γραφης συνηθειαν
ευκτικως ειρημενον, ως το· ̔Αγιασθητω το ο νομα σου· ελθετω η βασιλεια σου, αντι
του· αγιασθειη και ε λθοι. Και εν ψαλμοις μυρια εστι τοιαυτα, οποιον το γενηθητω η
οδος αυτων σκοτος και ολισθημα. Τουτο δε φαμεν, ειδοτες και αλλαχου τηρεισθαι
τα τοιαυτα προστακτικως εν τωι· Γενηθητω φως και τοις ομοιοις. ̔Ο δε θελων
ευφημως και ταυτα φασκειν ει ναι ευκτικα, ερει του σωτηρος ει ναι προς τον
Πατερα ευχας περι της κοσμοποιιας. ̓Αλλα πως υγιως ε σται το· Αυτος ει πε, και
εγεννηθη· αυτος ενετειλατο, και εκτισθη; Τηρητεον δε ο τι τα πρωτα ειπων· αινειτε,
ως προς η δη δυναμε
να ποιησαι το προστασσομενον, το τελευταιον φησιν
αινεσατε· και γαρ τα μεν τον ενεστωτα σημαινει χρονον, τα δε τον μελλοντα, ει και ο
καλουμενος προστακτικως δηλουται εκ των προτερων και ο λεγομενος αοριστος εκ
του τελευταιου. –Κιθαρα εστι ψυχη πρακτικη υπο των εντολων του Χριστου κινουμενη και δια πασης πραξεως αινουσα Θεον. – Εν κυμβαλον εστιν υ μνος ευκοσμιος των αγγελων, ε τερον η λογικη των ανθρωπων φυσις, ω ς φησιν ο μεγας
αποστολος, ο τι πασα γλωσσα εξομολογησεται επουρανιων και επιγειων και
καταχθονιων, ο τι Κυριος ̓Ιησους Χριστος εις δοξαν Θεου Πατρος. Και μελος
επινικιον αι σει, κυμβαλων δικην, ο τουτων [αιτων] την υμνωιδιαν, του πολεμιου εις
αφανισμον γενομενου. ̔Ως γαρ ο παντελης αφανισμος αδιαλειπτος, ο προς τον Θεον
αι νος εισαχθησεται· επειδη γαρ ουχ ωραιος αι νος εν στοματι αμαρτωλου. ̔Αμαρτωλος τοτε ουκ ε σται, αμαρτιας ουκ ου σης.

 
 

140

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


