Selecta in Psalmos
ΕΚ ΤΩΝ ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΨΑΛΜΟΥΣ.
12.1053
∆ια τους επιγεγραμμενους ψαλμους «εις το τε λος,» επελεξαμεθα τους ορους αυτου,
εκ μεν των Ἀριστοτελους ουτως εχοντας· Τελος εστιν ου ενεκεν τα αλλα, αυτο δε
μηδενος ενεκεν· η ουτως· ου ενε κεν τα αλλα, αυτο δε ουκ αυτων ενεκα· η ουτως· δι'
ου τα αλλα τις πραττει, αυτο δε δια μηδεν αλλο· εκ δε των Ἡροφιλου περι Στωικης
ονοματων χρησεως ουτως· Τελος δ' ειναι λεγουσι κατηγορημα ου ενεκεν τα λοιπα
πραττομεν, αυτο δε ουδενος ενεκεν· το δε συζυγουν τουτωι, καθαπερ η ευδαιμονια
τωι ευδαιμονειν, σκοπον· ο δη εσχατον εστι των αιρε των. Ει δε και οι περι Θεου οροι,
και οσα σημαινεται εκ της Θεος προσηγοριας, χρησιμον τι ημιν παρ εξουσιν,
εκλεξαμενοις απ' αυτων τους διαφεροντας τηι Γραφηι, και αυτος επιστησεις. Φησιν
ουν ο αυτος Ἡροφιλος· Θεον μεν γενικωτατα λεγουσι ζωον αθα νατον, λογικον,
καθο πασα λογικη ψυχη Θεος εστιν. Ἄλλως δε, ζωον αθανατον, λογικον, καθ' αυτο
ον· ως τας εν ημιν περιεχομενας ψυχας μη ειναι θεους· απαλλαγεισας δε των
σωματων εσεσθαι. Κατ' αλλον δε τροπον, Θεον λεγεσθαι ζωον αθανατον, λογικον,
σπουδαιον· ωστε πασαν αστειαν ψυχην Θεον υπαρ χειν, καν εν ανθρωπωι περιεχηται·
αλλως δε λεγεσθαι Θεον το καθ' αυτο ον ζωον αθανατον, σπουδαιον· ως τας εν
ανθρωποις σοφοις περιεχομενας ψυχας μη υπαρχειν θεους. Και ετι αλλως λεγουσι
Θεον· Ζωον αθανατον, σπουδαιον, εχον τινα επιστασιαν εν τωι κοσμωι κατα την
διοικησιν, ον τροπον ο ηλιος και η σεληνη. Ἄλλως δε λεγει Θεον τον πρωτον
διοικητι κον του κοσμου. Ἐπι πασι δε Θεον λεγουσι· Ζωον 12.1056 αφθαρτον και
αγεννητον, και πρωτον βασιλεα, ην εχει χωραν ο συμπας κοσμος. Εις πεντε βιβλια
διαιρουσιν Ἑβραιοι την των Ψαλμων βιβλον· ων το μεν πρωτον· «Μακαριος ανηρ ος
ουκ επορευθη εν βουληι ασεβων,» εως των τελευταιων του τεσσαρακοστου· το δε
δευτερον· «Ὃν τροπον επιποθει η ελαφος,» εως πρωτου εβδομηκο στου· το δε
τριτον· «Ὡς αγαθος τωι Ἰσραηλ ο Θεος τοις ευθεσι τηι καρδιαι,» εως πηʹ· το δε τεταρ
τον· «Κυριε, καταφυγη εγενηθης ημιν εν γενεαι και γενεαι,» εως του ρεʹ· το δε
πεμπτον· «Ἐξομολογεισθε τωι Κυριωι,» εως των εσχατων. Ἐγω μεν ᾤμην ενα ειναι εν
τηι βιβλωι των Ψαλ μων, ος επεγεγραπτο· «Προσευχη του Μωυση αν θρωπου του
Θεου·» το υστερον δε ανακινουμενος περι τινων λογιων Θεου Ἰουλλωι τωι
πατριαρχηι, και τινι των χρηματιζοντων παρα Ἰουδαιοις σοφων, ακηκοα, οτι δι' ολης
της βιβλου των Ψαλμων απο των αʹ και βʹ, οι παρ' Ἑβραιοις ανεπιγραφοι, η
επιγραφην μεν εχοντες, ουχι δε το ονομα του γραψαν τος, εκεινου εισιν ου το ονομα
φερεται εν τωι προ τουτων επιγραφην εχοντι ψαλμωι. Και περι τουτων λεγων,
προτερον μεν εφασκεν, οτι τρισκαιδεκα εισιν οι του Μωυσεως· ως δε εξ ων ακηκοα
και αυτος ... την ανεφερον επ' αυτον, οτι εισιν ενδεκα· ειτα πυθομε νος του παρ'
αυτοις δοκουντος σοφου, εμανθανον, οτι ειεν ενδεκα, ων του μεν πθʹ η αρχη· «Κυριε,
κατα φυγη ημιν εγενηθης εν γενεαι και γενεαι·» και του εξης παρ' ημιν ενενηκοστου
φερομενου, η αρχη ην· «Ὁ κατοικων εν βοηθειαι του Ὑψιστου·» ον και αυτον ελεγεν
ειναι Μωυσεως. Ἀλλα και τον εχοντα μεν επιγραφην, ου μετ' ονοματος δε του
γραψαντος αυτον· λεγω δε τον ενενηκοστον πρωτον ουτως επι γεγραμμενον,
«Ψαλμος ωιδης εις την ημεραν του σαβ βατου,» ελεγεν ειναι Μωυσεως, ου η αρχη·
«Ἀγα θον το εξομολογεισθαι τωι Κυριωι, και ψαλλειν τωι ονοματι σου, Ὕψιστε·»
ανεπιγραφος δε ην και ο ως ενενηκοστος δευτερος φερομενος, ου η αρχη, «Ὁ Κυ ριος
εβασιλευσεν, ευπρεπειαν ενεδυσατο·» ον και αυτον ελεγεν ειναι Μωυσεως· ομοιως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

δε και τον ενενηκοστον τριτον, ου η αρχη· «Θεος εκδικησεων Κυριος,» και τον
ενενηκοστον τεταρτον, ου η αρχη· 12.1057 «∆ευτε, αγαλλιασωμεθα τωι Κυριωι,» και
τον εʹ, ου η αρχη· «Ἄσατε τωι Κυριωι ᾆσμα καινον, αισατε τωι Κυριωι, πασα η γη·» και
τον ενενηκοστον εκτον, ου η αρχη· «Ὁ Κυριος εβασιλευσεν, αγαλλιασεται η γη·» και
ο ζʹ, ος επεγεγραπτο μονον, «Ψαλμος·» το γαρ, «τωι ∆αυιδ,» ως εχει εν τισιν
αντιγραφοις, ουτε εν τωι Ἑβραικωι ην ουτε εν ταις λοιπαις εκδοσεσιν· η δε αρχη
αυτου ην· «Ἄσατε τωι Κυριωι ᾆσμα καινον, οτι θαυμαστα εποιησεν.» Και ο δε ηʹ του
αυτου ελεγετο ειναι, ου η αρχη· «Ὁ Κυριος εβασιλευσεν, οργιζεσθωσαν λαοι·» και ο
ενενηκοστος ενατος, ος επεγεγραπτο· «Ψαλμος εις εξομολογησιν,» ου η αρ χη·
«Ἀλαλαξατε τωι Κυριωι, πασα η γη.» Μετα δε τουτους τους ιαʹ επεγεγραπτο και εν τωι
Ἑβραικωι και παρα πασιν, «τωι ∆αυιδ ψαλμος,» και ην ο ρʹ ουκετι Μωυσεως. Τουτων
ειρημενων εις τους ψαλμους οι απο Ἑβραιων αναφερονται εις Μωυσεα, ανθυποφο
ραν υπειδομενος ο Ἰουδαιος, εθηκεν αυτην την φαι νομενην αυτωι λυσιν αυτης.
Ἑωρα γαρ, οτι αντειπεν αν τις περι του μη ειναι τον ενα των ιαʹ ψαλμων, τον ηʹ,
Μωυσεως, εκ του· «Ὑψουτε Κυριον τον Θεον ημων, και προσκυνειτε τωι υποποδιωι
των ποδων αυτου. Ἅγιος Μωυσης και Ἀαρων εν τοις ιερευσιν αυτου, και Σαμουηλ
εν τοις επικαλουμενοις το ονομα αυτου. Ἐπεκαλουντο τον Κυριον, και αυτος ειση
κουσεν αυτων· εν στυλωι νεφελης ελαλει προς αυ τους.» Ὁ αντιλεγων ειπεν αν, πως
το ονομα του Σαμουηλ, γενομενου πλειοσιν υστερον γενεαις, Μωυ σης εθηκεν εν τωι
εαυτου ψαλμωι. Ἔλεγεν ουν προς τουτο, οτι ουδεν θαυμαστον προπεφητευσθαι υπο
Μωυσεως το ονομα Σαμουηλ, ανδρος ιερου, και συν αριθμηθεντος υπο Ἱερεμιου τωι
Μωυσηι εν τωι· «Ουδ' αν στηι Μωυσης και Σαμουηλ,» οτε εν ταις Βασι λειαις Ἰωσιας
προεφητευθη· «Θυσιαστηριον, θυ σιαστηριον, ταδε λεγει Κυριος· ιδου υιος τικτεται
τωι ∆αυΐδ· Ἰωσιας ονομα αυτωι.» Πολλακις ζητησας την αιτιαν του επιγραφε σθαι
μεταξυ των ψαλμων διαψαλμα, υστερον πα ρατηρησας εν τωι Ἑβραικωι, και
συνεξεταζων αυτωι το Ἑλληνικον, ευρον, οτι οπου το Ἑβραιστι «σελ,» Ἑλληνιστι δε
«αει,» η τι τουτωι ισοδυναμουν, εκει οι Ἑβδομηκοντα, και Θεοδοτιων, και Συμμαχος
εταξαν το «διαψαλμα.» Ου χειρον δε παραδειγματι το λε 12.1060 γομενον βεβαιωσαι·
οιον εν τωι οδʹ ψαλμωι, ου η αρχη· «Ἐξομολογησομεθα σοι, ο Θεος, εξομολογησο
μεθα σοι, και επικαλεσομεθα το ονομα σου·» μετα το, «Ἐγω εστερεωσα τους στυλους
αυτης,» παρα τοις Ἑβδομηκοντα, και Θεοδοτιωνι, και Συμμαχωι εστι «διαψαλμα.»
Ἀντι δε τουτου παρα μεν Ἀκυλαι· «Ἐγω εσταθμισαμην τους στυλους αυτης αει·» εν δε
τηι εʹ· «Ἐγω ειμι ος ητοιμασα τους στυλους αυ της αει·» εν δε τηι ʹ· «Ἐγω εστερεωσα
τους στυ λους αυτης διαπαντος.» Ἔκειτο δε εν τωι Ἑβραικωι μετα το «Ἀμουδα,» ο
εστι, «στυλους αυτης,» το «σελ.» Παλιν τε αυ εν τωι οεʹ, ου αρχη, «Γνωστος εν τηι
Ἰουδαιαι ο Θεος,» ευρομεν παρα τοις Ἑβδομηκοντα και Θεοδοτιωνι, μετα το, «οπλα,
και ρομφαιαν, και πολεμον,» διαψαλμα· παρα δε Συμμαχωι, μετα το, «ασπιδα και
μαχαιραν και πολεμον,» ομοιως «διαψαλμα.» Ἀντι δε τουτου παρα μεν Ἀκυλαι, μετα
το, «θυρεον και πολεμον και μαχαιραν,» το «αει·» εν δε τηι ʹ, μετα το, «οπλον και
ρομφαιαν και πολεμον,» το, «εις τελος.» Ἦν δε παλιν εν τωι Ἑβραικωι μετα το,
«Ουμαλαμα,» ο εστι, «και πολεμον,» το «σελ.» Και ετι εν τωι αυτωι ψαλμωι, μετα το,
«του σωσαι παντας τους πραεις της γης,» ο Συμμαχος ομοιως «διαψαλμα.» Παρα δε
τωι Ἀ κυλαι, μετα το, «παντας τους πραεις της γης,» το «αει·» ουτω δε και εν τηι
πεμπτηι, μετα το, «παν τας τους πραεις της γης,» το «αει·» εν δε τηι εκτηι μετα το, «του
σωσαι τους πραεις της γης,» το «εις τελος.» Και εν τωι Ἑβραικωι μετα το «ανιη αρς,» ο
εστι, «πραεις της γης,» το «σελ,» και ουτως αδιαπτωτον ευροντες την τοιαυτην
παρατηρη σιν, ταυτα εσημειωσαμεθα. Ποτερον δε μουσικου τινος μελους η ρυθμου
γινομενης εναλλαγης εγραψαν το «διαψαλμα» οι ερμηνευσαντες, η αλλως κινηθεν
τες, και συ επιστησηις. ΕΚ ΤΩΝ ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ ΕΙΣ ΨΑΛΜΟΥΣ. Οι επιγεγραμμενοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ψαλμοι «υπερ των ληνων» τρεις οντες, ο τε ογδοος, και ο ογδοηκοστος, και ο ογ
δοηκοστος τριτος, δοκουσι μοι το αθροισμα της Ἐκκλησιας και το πληθος των επι το
αυτο συνοδων δηλουν· και γαρ εκ πολλων μιαν ευχην και μιαν υμνολογιαν
αναπεμπεσθαι τωι Θεωι εν ταις Ἐκκλησιαις συμβαινει· ωσπερ εν ταις ληνοις εκ
πολλων και δια φορων αμπελων μια κρασις αποτελειται οινου. Πα λαι μεν ουν εν
ενι τοπωι της Ἱερουσαλημ μια τις ην ληνος, ενθα συνιοντες τας αυτων ευχας
ανεπεμπον· ης μεμνηται και Ἡσαΐας λεγων· «Και ωικοδομησα πυργον, και προληνιον
ωρυξα εν αυτωι.» ∆ηλοι δε πυργος μεν τον ναον, προληνιον δε το θυσια στηριον.
Ἀλλ' επει καθελειν ηπειλησε, και καθειλεν εκεινα, πλειους αντι μιας συνεστησατο
ληνους, τας καθ' ολης της οικουμενης Ἐκκλησιας· διο ειρηται εν 12.1061 τωι ογδοωι
ψαλμωι ουτω· «Κυριε, ο Κυριος ημων, ως θαυμαστον το ονομα σου εν πασηι τηι γηι!»
Σαφως γαρ παρεστησε τας ανα πασαν την οικουμε νην ληνους του Θεου. Και ο
ογδοηκοστος δε, και αυ τος επιληνιος ων, τοις εθνεσι πασι παρακελευε ται τωι Θεωι
των προφητων αποδιδοναι τον υμνον· λεγει δε ουν· «Ἀγαλλιασθε τωι Θεωι τωι βοηθωι
ημων· αλαλαξατε τωι Θεωι Ἰακωβ.» Ειτα εξης υποκατα βας, την αποβολην του
προτερου λαου σημαινει, λε γων· «Και ουκ ηκουσεν ο λαος μου της φωνης μου, και
Ἰσραηλ ου προσεσχε μοι. Και εξαπεστειλα αυ τους κατα τα επιτηδευματα των
καρδιων αυτων.» Και ο ογδοηκοστος τριτος την αυτην εχων προγρα φην, οτι ουκ
εστιν εν σκηνωμα, ουδε εν θυσιαστη ριον εν Ἱεροσολυμοις, αλλα πολλα σκηνωματα
και πολλα θυσιαστηρια παριστησι. ∆ιο και ως πολλων ουσων ληνων, τουτων αυτων
των σκηνωματων και των θυσιαστηριων, υπερ των ληνων προγεγραπται· λεγει δε
ουν· «Ὡς αγαπητα τα σκηνωματα σου, Κυ ριε των δυναμεων! Ἐπιποθει και εκλειπει
η ψυχη μου εις τας αυλας του Κυριου·» και επιφερει· «Τα θυσιαστηρια σου, Κυριε
των δυναμεων·» και παλιν πληθυντικως επιλεγει· «Ὑπερασπιστα ημων, ιδε ο Θεος,
και επιβλεψον εις το προσωπον του Χριστου σου· οτι κρεισσων ημερα μια εν ταις
αυλαις σου υπερ χιλιαδας.» Ἔνθα τηρησεις, ως και ονομαστι Χριστου μεμνηται. Τους
επιγεγραμμενους «υπερ της ογδοης» δυο ψαλμους ηγουμαι την σωτηριον της
αναστασεως ημεραν του Κυριου αινιττεσθαι. Την προς θανατον γουν αμαρτιαν
εργασαμενος ο ∆αυιδ, ικετευει κατα τον εκτον, μη του θυμου, μηδε της οργης του
Θεου πειρασθηναι, ελεους δε και ιασεως την ψυχην αυτου τυχειν· τουτο δε εσεσθαι
θεσπιζει λεγων· «Ἐπι στρεψον, Κυριε, ρυσαι την ψυχην μου, σωσον με ενεκεν του
ελεους σου· οτι ουκ εστιν εν τωι θανατωι ο μνημονευων σου, εν δε τωι ᾅδηι τις
εξομολογησεται σοι;» μονονουχι τον Κυριον αυτον εκ θανατου ρυσα σθαι αυτου την
ψυχην ικετευων. Προιων δε των ευ χων τετυχηκεναι δηλοι δι' ων φησιν·
«Εισηκουσε Κυριος της φωνης του κλαυθμου μου· εισηκουσε Κυ ριος της δεησεως
μου, Κυριος την προσευχην μου προσεδεξατο.» Την γαρ αναβιωσιν αυτου την εκ του
θανατου μετα της του Χριστου αναστασεως γενομενην δια τουτων ηινιξατο.
Ὡσαυτως δε και ο ενδεκατος «περι της ογδοης» επιγεγραπται, του ∆αυιδ την ομοιαν
ικεσιαν περιεχων φασκοντος· «Σωσον με, Κυ ριε; οτι εκλελοιπεν οσιος.» Ειτα το εξης
ουκ επικε καλυμμενως, αλλα τηλαυγως επιφερει λεγων· «Νυν αναστησομαι, λεγει
Κυριος· θησομαι εν σωτηριωι.» ∆ι' ην αναστασιν του Κυριου τηι μετα το Σαββατον
ημεραι, ητις ην ογδοη, γενομενην, εις τυπον καινης ζωης, τοιαυτης οιμαι προγραφης
τον ψαλμον ηξιω σθαι. Εισι μεν παντες οι επιγεγραμμενοι «υπερ των
αλλοιωθησομενων» τον αριθμον τεσσαρες. Τουτων ο μεν πεντηκοστος εννατος
δοκει μοι την των εθνων 12.1064 αλλοιωσιν ην πεπονθασι μεταβαντες εκ της
δεισιδαι μονος πλανης επι την ευσεβειαν του των ολων Θεου σημαινειν. Λεγει δ'
ουν· «Ὁ Θεος ελαλησεν εν τωι αγιωι αυτου· Ἀγαλλιασομαι και διαμεριω Σικιμα, και
την κοιλαδα των σκηνων διαμετρησω. Ἐμος εστι Γαλααδ, και εμος εστι Μανασσης·
και Ἐφραιμ κραταιωσις της κεφαλης μου· Ἰουδας βασιλευς μου, Μωαβ λεβης της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ελπιδος μου. Ἐπι την Ἰδουμαιανεκτενω το υποδημα μου· εμοι αλλοφυλοι υπεταγη
σαν.» Μετα γουν των Ἰσραηλιτικων φυλων, και τον Μωαβ, και την Ἰδουμαιαν, και
τους αλλοφυλους περιειληφεν. Ὁ δε εξηκοστος ογδοος ομοιως επιγεγραμ μενος
μεταβολην εχει και αλλοιωσιν του δι' ημας εις τα βαθη της νοουμενης θαλασσης
κατεληλυθοτος, και τα περι του παθους αυτου, α και δηλοι δια του· «Ἔδωκαν εις το
βρωμα μου χολην, και εις την δι ψαν μου εποτισαν με οξος·» και την των επιβου
λευσαντων επι τα χειρω τροπην· α και αυτος παρ ιστησι λεγων· «Σκοτισθητωσαν οι
οφθαλμοι αυτων του μη βλεπειν, και τον νωτον αυτων διαπαντος συγκαμψον,» και
τα εξης. Και ο τεσσαρακοστος τεταρτος, των υιων Κορε τυγχανων, «υπερ των αλ
λοιωθησομενων» επιγεγραμμενος, «υπερ τε του αγα πητου,» ομοιως και αυτος την
περι τον αγαπητον του Θεου αλλοιωσιν εχει· εν αυτωι και την θεολογιαν αυ του
περιλαβων, και της εξ εθνων Ἐκκλησιας την προς αυτον επιστροφην δηλων δια το·
«Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε, και κλινον το ους σου,» και τα εξης. Ὁ δε εβδομηκοστος
ενατος εστι μεν του Ἀσαφ, ομοιως δε επιγεγραμμενος του προτερου παλιν λαου την
επι τα χειρω τροπην περιεχει λεγων· «Ἄμπε λον εξ Αιγυπτου μετηρας,» και τα εξης.
Και εοι κεν, επειδη των απο της γης ανθεων και κρινων το ωραιον και ευωδες
θαττον αλλοιουται, και εις φθοραν μεταβαλλεται, τουτου χαριν το Ἑβραικον «Περι
των κρινων, η, Περι των ανθεων» περιεχειν. ∆ιοπερ «αντι των αλλοιωθησομενων,»
ο μεν Ἀκυλας «επι τοις κρινοις,» ο δε Συμμαχος «περι των ανθεων» ηρ μηνευσεν. Οι
επιγεγραμμενοι «υπερ των κρυφιων» κρυφιον τινα και λανθανοντα πολεμον, και
την κατα των αορατων και νοητων εχθρων νικην του Σωτηρος ημων περιεχουσιν· ο
γουν ενατος φησιν· «Ἐν τωι αποστραφηναι τον εχθρον μου εις τα οπισω,» και α εξης
τουτοις επιφερει, σημαινει την των εθνων κλη σιν· «Ψαλατε τωι Κυριωι τωι
κατοικουντι εν Σιων· αναγγειλατε εν τοις εθνεσι τα επιτηδευματα αυτου.» Και οτι
ταυτα λεληθοτως κατα τον καιρον του παθους συνετελεσθη, τα της προγραφης του
ψαλμου δηλοι· επιγεγραπται γαρ «υπερ των κρυφιων του Υιου·» ανθ' ου ο μεν
Συμμαχος «υπερ του θανατου του Υιου» πεποιηκεν· ο δε Ἀκυλας, «υπερ της
νεοτητος·» οις συμφωνει και τα περι της εκ θανατου αναβιωσεως αυτου, δια του
ψαλμου σημαινομενα κατα το· «Ὁ υψων με εκ των πυλων του θανατου.» Και ο
τεσσα 12.1065 ρακοστος πεμπτος παραπλησιως περι των κρυφιων ειρημενος τον
αορατον και νοητον πολεμον παριστησι λεγων· «Ἐταραχθησαν εθνη, εκλιναν
βασιλειαι,» και τα εξης. Ειτα ως παλαι καταπατουντας των εθνων αρ χοντας
καθελων, υφ' εαυτον τε πεποιημενος τα εθνη εξης λεγει· «Ὑψωθησομαι εν τοις
εθνεσιν, υψωθησομαι εν τηι γηι.» Οι επιγεγραμμενοι «εις στηλογραφιαν» λο γους
περιεχουσι μετριοτητος και ταπεινοφροσυνης. ∆ιοπερ ο μεν Ἀκυλας, αντι του,
στηλογραφιαν, «ταπεινου τελειου» ηρμηνευσεν· ο δε Συμμαχος, «τα πεινοφρονος
και αμωμου.» Ειτε γαρ ο ∆αυιδ βασιλευς ων και αρχων παντος Ἰσραηλ, μετρια και
ταπεινα φρονων τοιαυτας προηκατο φωνας, ειτε και ο Χρι στος του Θεου τοιαυτα
εθεσπιζε ταπεινοφρονων, ωσπερουν διδασκει δια του· «Μαθετε απ' εμου, οτι πραος
ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι·» στηλης αξιοι ειεν αν οι λογοι, και της εις τον συμπαντα
αιωνα μνημης· οπερ δια της «στηλογραφιας» παρισταται. Νοησεις δε το ειρημενον
απο του πεντηκοστου πεμ πτου, ος επιγεγραπται «στηλογραφιας,» η «ταπεινου
τελειου,» η «ταπεινοφρονος και αμωμου,» εν ωι ειρη ται· «Ἐλεησον με, ο Θεος, οτι
κατεπατησε με αν θρωπος ολην την ημεραν,» και τα εξης. Και ο πεν τηκοστος εκτος,
την ισην εχων επιγραφην, παλιν των καταπατουντων αυτον μεμνηται λεγων·
«Ἔδωκεν εις ονειδος τους καταπατουντας με·» και τους λοι πους δε των ουτως
επιγεγραμμενων διελθων, της ισης εχομενους ευρησεις διανοιας. Οι επιγεγραμμενοι
«εις αναμνησιν του ∆αυιδ» υπομιμνησκειν αυτον εοικασιν επι της του Ουριου
αμαρτιας. Ὁ δε τριακοστος εβδο μος, ουτως επιγεγραμμενος, επιλεγει· «Ουκ εστιν ει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ρηνη εν τοις οστεοις μου απο προσωπου των αμαρτιων μου,» και τα εξης· και δι'
ολου δε του ψαλμου την επι τηι πραχθεισηι αμαρτιαι καταστασιν σημαινει. Ὡσαυτως
δε και ο εξηκοστος πεμπτος, «εις αναμνη σιν» επιγεγραμμενος, ικετευει του Θεου
τυχειν βοηθου. Οι επιγεγραμμενοι «προσευχη,» μηποτε ουκ εισι ψαλ μοι, ουδε ωιδαι,
ουδε υμνοι, αλλ' αυτο τουτο ψιλαι προσευχαι τηι των ευξαμενων αρμοττουσαι
διαθεσει, τηι τε περι αυτους καταστασει και πασι τοις εν ισηι διαθεσει τοις ειρημενοις
τυγχανουσιν. Οι επιγεγραμ μενοι ψαλμοι, «Μη διαφθειρηις, του ∆αυιδ,» εφεξης εισι
τρεις· ων ο πεντηκοστος εκτος ειρηται εν τωι αυτον αποδιδρασκειν απο προσωπου
Σαουλ εις το σπηλαιον. Και μηποτε επειδηπερ, εν τωι σπηλαιωι κρυπταζομενου του
∆αυιδ, επεισηλθε Σαουλ αγνοων ενδον αυτου οντος, και των εταιρων του ∆αυιδ
βουλο μενων ανελειν αυτον, ειπεν ο ∆αυιδ προς τον Ἀβισαθ, «Μη διαφθειρηις»
αυτον· δηλον δ' οτι τον Σαουλ· τουτου χαριν ως αποδεξαμενου του Θεου την φωνην,
ακροτητα ανεξικακιας περιεχουσαν, εν μνημηι των ουτως επιγεγραμμενων ψαλμων
παρεληφθη. Ὁ δε πεντηκοστος ογδοος περιεχων το, «Μη διαφθειρηις, οποτε
απεστειλε Σαουλ, και εφυλαξε τον οικον αυτου του θανατωσαι αυτον,» εοικε
προσταγμα περιεχειν του Θεου του μη συγχωρουντος τοις απεσταλμενοις υπερ του
διαφθειραι τον ∆αυιδ υπο του Σαουλ. Ταχα δ' αν την αυτην εχει διανοιαν και ο
εβδομηκοστος τε 12.1068 ταρτος τον ομοιον τροπον «τωι Ἀσαφ» επιγεγραμ μενος. Ὁ
επιγεγραμμενος, «του Σαββατου,» ενε νηκοστος πρωτος προτροπην εχει σπουδαιως
απανταιν εις τας συναξεις της μελετης των θειων μαθηματων, και μετα ταυτα
δοξολογιαν. Λεγει δ' ουν· «Του αναγ γελλειν το πρωι το ελεος σου, και την αληθειαν
σου κατα νυκτα.» Και παλιν· «Πεφυτευμενοι εν τωι οικωι Κυριου, εν ταις αυλαις του
Θεου ημων εξανθησουσιν.» Ὁ ενενηκοστος εννατος επιγεγραμμενος «εις εξομο
λογησιν» διδασκει φασκων· «Αυτος εποιησεν ημας και ουχ ημεις·» την δυναμιν της
εξομολογησεως παρισται, οτι μηδεν ημεις αφ' εαυτων κεκτημεθα, αλλ' ο τι ποτε εστι
περι ημας αγαθον, τουτο αυτος εποιησεν. Ὁ τριακοστος τριτος ψαλμος επιγεγραμ
μενος, «τωι ∆αυιδ, οποτε ηλλοιωσε το προσωπον αυ του εναντιον Ἀβιμελεχ,» εοικε
τον εν τηι πρωτηι των Βασιλειων Ἀχιμελεχ ωνομασμενον Ἀβιμελεχ αποκαλειν· των
στοιχειων παρ' Ἑβραιοις, λεγω δε του χαφ και του βηθ, πολλην ομοιοτητα
σωζοντων, ως κατα μηδεν αλληλων διαλλαττειν, η βραχειαι κε ραιαι μονηι. Ἔχει δ'
ουν η ιστορια ουτως· «Και ερχε ται ∆αυιδ εις Νομμαν προς Ἀχιμελεχ τον ιερεα, και
εξεστη Ἀχιμελεχ τηι απαντησει αυτου, και ειπεν αυτωι· Τι οτι συ μονος, και ουδεις
μετα σου; Και ειπεν αυτωι ∆αυΐδ· Ὁ βασιλευς εντεταλται μοι ση μερον ρημα, και ειπε
μοι· Μη γνωτω μηδεις το ρημα περι ου εγω αποστελλω σε, και περι ου εγω εντε
ταλμαι σοι. Και τοις παιδαριοις μεμαρτυρημαι εν τωι τοπωι τωι λεγομενωι Θεου πιστις,
Φιλμωνι Ἀλμωνι. Και νυν ει εισιν υπο την χειρα σου πεντε αρτοι, δος εις χειρα μου
το ευρεθεν. Και απεκριθη ο αρχιερευς, και ειπεν· Ουκ εισιν αρτοι βεβηλοι υπο την
χειρα μου, αλλ' η αρτοι αγιοι· ει εστι τα παιδαρια πεφυ λαγμενα απο γυναικος, και
φαγεται. Και απεκριθη ∆αυιδ τωι αρχιερει, και ειπεν αυτωι· Ἀλλα απο γυναικος
απεσχημεθα χθες και τριτην ημεραν. Ἐν τωι εξελθειν με εις οδον, γεγονε παντα
παιδαρια ηγνι σμενα. Και αυτη η οδος βεβηλος, διοτι σημερον αγιασθη σεται δια τα
σκευη. Και εδωκεν αυτωι Ἀχιμελεχ ο ιερευς τους αρτους της προθεσεως, οτι ουκ ην
αρτος εκει, αλλ' η οι αρτοι του προσωπου οι αφηιρημενοι εκ προσωπου Κυριου του
παρατεθηναι αρτον θερμον, ηι ημεραι ελαβεν αυτους.» Ταυτα μεν η ιστορια· αντι δε
του, «εν τωι τοπωι τωι λεγομενωι Θεου πιστις Φιλ μωνι Ἀλμωνι,» Ἀκυλας φησι· «Προς
τον τοπον τονδε τινα τουδε τινος·» η «τονδε τινα αδεσποτον·» ο δε Συμμαχος· «Εις
τον δεινα τοπον.» Ἔοικεν ουν η του ψαλμου προγραφη την αλλοιωσιν του λογου
∆αυιδ την προς τον ιερεα σημαινειν δια του φαναι· «Ὁποτε ηλλοιωσε το προσωπον
αυτου εναντιον Ἀβιμελεχ·» η την αλλοιωσιν του προσωπου· διο κατα τον Συμμαχον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ειρηται· «Ὁποτε μετεμορφωσε το προσωπον αυτου εναντιον Ἀβιμελεχ·» ο δε
Ἀκυλας· «Ὅτε ηλλοιωσε το γευμα αυτου.» ∆ιο και προιων εν τωι ψαλμωι την ιεραν,
ως εοικε, τροφην αινιττο μενος φησι· «Γευσασθε, και ιδετε οτι χρηστος ο Κυ ριος.»
Μηποτε ουν αυτου γευσασθαι του Χριστου παρ 12.1069 αινων το σωμα αυτου δια
τουτων ηινιττετο, ωι και του νομου ην συμβολον· του της ευχαριστιας Χριστου
σωματος τους της προθεσεως αρτους παρειληφοτος. Ἔστι και ετερα αλλοιωσις του
∆αυιδ, καθ' ην ηλ λοιωσε το προσωπον αυτου προς Ἀγχους βασιλεα Γεθ τον
αλλοφυλον, μανιαν υποκρινομενος· αλλ' ουκ εοι κεν ο ψαλμος ταυτην επι του
παροντος προσαλλοιω σιν σημαινειν. Οι δε μηδ' ετερα επιγεγραμμενοι των ψαλμων,
λεγω δε, μητε ωιδη, μητε υμνος, μητε ψαλ μος, μητε μελυδημα, μητε αινεσις, μητε
προσευχη, μητε τι των τοιουτων, ωφελιμους τινας εοικασι διδα σκαλιας περιεχειν,
και λογους παραινετικους και προτρεπτικους εις ευσεβειας αναληψιν· οιος εστιν ο
δεκατος, εν ωι ειρηται· «Ἐπι τωι Κυριωι πεποιθα, πως ερειτε τηι ψυχηι μου,» και τα
εξης· και ο δεκα τος τριτος καθ' ομοια λεγων· «Ειπεν αφρων εν καρ διαι αυτου.» Και
οι λοιποι δε παραπλησιως λογους τινας διδασκαλικους και πληρεις ωφελειας επαγον
ται· ου μην εν ψαλμοις και υμνοις η εν ωιδαις κατε λεγησαν, τωι μη σωζειν τον
ομοιον τοις ειρημενοις τροπον· ει μη αρα εγραφησαν και αυτοι ωστε λεχθη ναι δια
ψαλτηριου η δι' ωιδης, η ως τις των ειρημε νων· ου συνεβη δε και λεχθηναι αυτους,
ωστε εχειν ομοιαν μεν εν τοις ψαλμοις και ταις ωιδαις, και ταις προσευχαις δυναμιν,
μη επιγεγραφθαι δε δια το μη λεχθηναι αυτην. Ἢ μηποτε τινες μεν δια την προ
τεραν αιτιαν, τινες δε της δευτερας ενεκεν ουκ ηξιω θησαν προγραφης. Ὁ μεν γαρ
πεντηκοστος πρωτος, ουδετερα ων των ειρημενων, τα περι του ∆ωηκ απαγ γελλει
λεγων· «Τι εγκαυχαι εν κακιαι, ο δυνατος,» και τα εξης· απερ δια το σκυθρωπον ουκ
αν λεχθειη τωι τροπωι των ψαλμων, η των ωιδων· ως ουδε ο πεντηκοστος δευτερος
και ουτος λυπηρα περιεχων. Ὁ δε πεντηκοστος τεταρτος ου η αρχη· «Ἐνωτισαι, ο
Θεος, την προσευχην μου,» τροπον περιεχει προσ ευχης· και ο εικοστος εκτος·
«Κυριος φωτισμος μου και σωτηρ μου,» ουδεν διενηνοχε της ευχης· ομως δ' ουν ουκ
ηξιωθησαν προγραφης. ∆ια δε την δευτεραν, ως εικος, αιτιαν, του εβδομηκοστου
πρω του ψαλμου επι τελει της προφητειας περιεχοντος, «Ἐξελιπον οι υμνοι ∆αυιδ,
υιου Ἰεσσαι·» επειδη δε τινες υπελαβον τελος των του ∆αυιδ υμνων το λο γιον
σημαινειν, σημειωσηι, οτι ου τουτο δηλοι η του Ἑβραιου διανοια. Ὁ γουν Ἀκυλας,
αντι του· Ἐξελπον οι υμνοι ∆αυιδ, «Ἐτελεσθησαν προσευχαι ∆αυιδ,» εκδεδωκεν· ο δε
Συμμαχος· «Ἐπετελεσθησαν προσ ευχαι ∆αυΐδ·» και η πεμπτη εκδοσις, «Ἀνεκε
φαλαιωθησαν προσευχαι ∆αυΐδ.» ∆ι' ων παρισταται τοις εν τωι ψαλμωι περι του
Χριστου προφητευομενοις συνηφθαι τα ειρημενα· επιγεγραπται μεν γαρ ο ψαλμος
«εις Σαλομων,» αναφερεται δε τα εν αυτωι εις τε αυτον Σολομωντα, και τον εκ
σπερματος αυτου γε νησομενον υιον αυτου· διο ειρηται· «Ὁ Θεος, το κριμα σου τωι
βασιλει δος, και την δικαιοσυνην σου τωι υιωι του βασιλεως.» Ειτα εξης τουτοις
επιφερον ται λογοι τινες προφητικοι περι του υιου βασιλεως, δηλαδη εκ σπερματος
Σολομωντος γεννηθησομενου, 12.1072 οιτινες ουκ εφ' ετερον αρμοζειν δυνανται η
επι μο νον Χριστον του Θεου. Το γαρ, «Κατακυριευσει απο θαλασσης εως θαλασσης,
και απο ποταμων εως περα των της οικουμενης,» και παραπλησια τουτοις ουτ' επ'
αυτον αναγοιτο αν τον Σολομωντα, ουδ' επι τον αναδεξαμενον αυτου την αρχην
Ῥοβοαμ, ουδ' εφ' ετε ρον των αυτου διαδοχων, αλλ' επι μονον τον ημετερον
Σωτηρα. Ἐπει τοινυν κατα τον ∆αυιδ δι' ευχης ην επιτελεσθηναι την εκ σπερματος
αυτου γενεσιν του Χριστου, και τα επι ταυτηι προφητευομενα, εν οις ην τα εν τωι
προκειμενωι ψαλμωι, ως επι τελει λελεκται· «Και ενευλογηθησονται εν αυτωι παντα
τα εθνη, και πληρωθησεται της δοξης αυτου πασα η γη·» εικοτως επισυνηπται
τουτοις κατα μεν τον Ἀκυλαν· «Ἐτελεσθησαν προσευχαι ∆αυΐδ·» κατα δε τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

Συμμαχον· «Ἐπετελεσθησαν προσευχαι ∆αυΐδ·» κατα δε την πεμπτην εκδοσιν·
«Ἀνεκεφαλαιωθησαν προσευχαι ∆αυΐδ.» Ἐν τουτωι ανεκεφαλαιωθησαν, εν τωι παντα
τα εθνη ευλογηθηναι δια της του εκ σπερματος αυ του γεγενημενης επιφανειας του
των εθνων απαντων Σωτηρος. Ἐν οις τα διαψαλματα φερεται, εν τουτοις ο Ἀκυλας
αντι του διαψαλματος πεποιηκεν «Ἆσμα·» η δε πεμπτη εκδοσις «δια παντος·» κατα
δε τα παρ' ημιν αντιγραφα και κατα Συμμαχον, εοικε μουσικου τινος μελους η
ρυθμου τροπης γενομενης η του δια ψαλματος παρακεισθαι παρασημειωσις.
Πολλακις δε και διανοιας εναλλαγη γινεται εν τοις διαψαλμασιν, ηδη δε ποτε και
προσωπου μεταβολη. Οιηθειη μεν αν τις παντας τους επιγεγραμμενους ψαλμους δια
κρουσεως οργανου μουσικου του καλουμενου ψαλτη ριου αποδιδοσθαι· αλλ' επει
κατα τον Ἀκυλαν δι' απασης της βιβλου, εν οσοις επιγεγραπται κατα τους
Ἑβδομηκοντα «ψαλμος,» εν τουτοις «μελυ δημα» εκδιδοται· κατα δε τον Συμμαχον
«ωιδη,» η «ᾆσμα·» τουτου χαριν αναγκαιως επεσημειωσαμην ως αν μη τις νομισηι δια
του μουσικου οργανου παντας τους παρ' ημιν ψαλμους επιγεγραμμενους ειρησθαι.
Ουδε γαρ αν εχοι λογον, τον πεντηκο στον, φερε, επιγεγραμμενον, «εις το τελος
ψαλμος τωι ∆αυιδ,» δια ψαλτηριου ειρησθαι· μουσικα γουν εν πενθει ακαιρος
διηγησις. Πως γαρ οιον τε ην, λε χθεντα επι δεινωι πλημμεληματι τωι ∆αυιδ, ου της
τυχουσης αγανακτησεως του Θεου κατ' αυτου γενομε νης, και απειλης δια του
προφητου, ως εν ευθυμιας καιρωι ψαλτηριον αναλαβοντα, τρυφης και ευφροσυ νης
συμβολα επιτελειν; Τι δε ψαλτηριου περιεχουσιν οικειον οι λογοι; Ουχι δε
ολοφυρμου και αποκλαυσεως, ους εικος μετα τινος πενθικου μελους, ου μην μετα
του οργανου ειρησθαι; Ταυτον δ' αν ειποις και επι του τριτου, ος επιγεγραπται
«Ψαλμος τωι ∆αυιδ, οποτε απεδιδρασκεν απο προσωπου Ἀβεσσαλωμ του υιου
αυτου.» Ἐπιστησεις γαρ ει εν τοιαυτηι τυγχα νων συμφοραι, καθ' ην εκπεπτωκει μεν
της βασι λειας, ηλαυνετο δε προς του υιου, μουσικοις εσχο 12.1073 λαζε. Λογον δ' αν
εχοι, προς τον Θεον και ταυτην αναπεμπων την ικεσιαν, μετα τινος μελους αυτην
προηνεγκατο καταλληλου τωι καιρωι· δι' ο «Μελυδημα» και «Ὠδην» οι λοιποι και εν
τηι τουτων προγραφηι πεποιηκασιν. Τους λοιπους δε των ομοιως επιγεγραμ μενων
παραπλησιως τοις ειρημενοις επισκεψηι. Ὅσοι εισιν, «εν υμνοις,» επιγεγραμμενοι,
επι τουτων αντι του, «εν υμνοις,» ο μεν Ἀκυλας, «εν ψαλμοις·» ο δε Συμμαχος «δια
ψαλτηριου» εκδεδωκεν· ωστε κατα την αυτων ερμηνειαν μονους ειναι τουτους δια
του μουσικου οργανου μελωιδηθεντας. Και εχει γε λογον τον τεταρτον ψαλμον, «εν
υμνοις» επιγεγραμ μενον, δι' οργανου κεκρουσθαι. Ἐπειδη γαρ ο τριτος ειρητο τωι
∆αυιδ, ηνικα απεδιδρασκεν απο προσωπου Ἀβεσσαλωμ του υιου αυτου, εικοτως ο
τεταρτος, τα νικητηρια περιεχων του προς τον υιον πολε μου, ομου και «εις το
τελος,» ομου και «εν υμνοις» επιγεγραπται. ∆ιοπερ ο Συμμαχος αντι του, εις το
τελος, «επινικιον,» ο δε Ἀκυλας, «τωι νικοποιωι,» εκδεδωκασιν. Σωζει δε την
αποδοθεισαν θεωριαν τα επιλεγομενα, εν οις φησιν· «Ἐν τωι επικαλεισθαι με,
εισηκουσε μου ο Θεος της δικαιοσυνης μου,» και τα εξης. Ἥρμοζεν ουν ταυτα ως εν
επινικιοις και δια μουσικων οργανων ανακρουσθηναι. Ὁ δε τριτος ουκ επιγεγραπται
«εις το τελος·» ου γαρ ην πω επινικιος· αλλ' ουδε του πολεμου τελος ειληφοτος
ειρητο. Σκεψαι δε και επι του εκτου, μηποτε επειδη μετα τα πρωτα του ψαλμου εν
τοις τελευταιοις επι φερει λεγων· «Ἤκουσε Κυριος της φωνης του κλαυ θμου μου,
εισηκουσε Κυριος της δεησεως μου· Κυριος την προσευχην μου προσεδεξατο,»
εικοτως αυτος «επινικιος,» και «δια ψαλτηριου,» παρα δε τοις Ἑβδομηκοντα «εις το
τελος,» και «εν υμνοις» επιγεγραπται. Ἀλλα και ο πεντηκοστος τριτος, προ της εις
τον Ουριαν αμαρτιας ειρημενος τωι ∆αυιδ, εν τωι ελθειν τους Ζιφαιους και ειπειν τωι
Σαουλ· «Ουκ ιδου ∆αυιδ κεκρυπται παρ' ημιν;» ως αν των διαβε βληκοτων αυτον τωι
Σαουλ μηδεν ισχυκοτων, «εν υμνοις» μεν παρ' ημιν· παρα δε τοις λοιποις «δια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ψαλτηριου» και «εν ψαλμοις,» και «τωι νικοποιωι,» και «επινικιος» επιγεγραπται.
Τον ομοιον δε τροπον επι στησεις και τοις λοιποις, οσοι της ομοιας ηξιωνται
προγραφης. Ὁμολογουμενως οι πλειους των μετα τον πεντηκοστον ψαλμον, μακρωι
προσθεν ειρηνται του πεντηκοστου. Και αυτος δε ο πεντηκοστος ειρη ται προ του
χρονου του κατα τον τριτον, ος ελεχθη τωι ∆αυιδ ηνικα απεδιδρασκεν απο προσωπου
του Ἀβεσσαλωμ του υιου αυτου. Ἦν δ' ουτος χρονος ο μετα την του πεντηκοστου
εξομολογησιν. Τινα ουν αρα τοιαυ την περιεχει ταξιν; Ὁ μεν τις ειποι εχειν τινα των
12.1076 αριθμων εκαστον δυναμιν, κατα λογους αριθμητι κους θεωρουμενην· οιον,
ως επι παραδειγματος, τετιμησθαι μεν την εβδομαδα εν τηι θειαι Γραφηι δια τινας
λογους· εν γαρ επτα ημεραις το σαββατον ηξιωται προνομιας· και εν επτα εβδομασιν
η Πεν τηκοστη· εν τε μησιν ο εβδομος μην· εν τε ενιαυ τοις το εβδομον ετος, και εν
πολυπλασιασμωι της εν τοις ενιαυτοις εβδομαδος ο Ἰωβηλαιος εξ επτα εβδομαδων
ετων συμπληρουμενος. Ἔμπαλιν δε του τοις εις ακαθαρτον αριθμον η δυας
παρειληπται. Ειρηται γουν τωι Νωε· «Εισαξεις εις την κιβωτον των μεν καθαρων
ζωων επτα επτα, των δε ακαθαρτων δυο δυο.» Και την μοναδα δε πολυ προτερον την
τε πρωτην αυτην, και την εν δεκασιν, και την εν εκα τοντασιν κατα τινας ου τους
τυχοντας λογους· ως αυ παλιν την τριαδα, και την πενταδα, και την εβδομα δα, και
τους λοιπους των αριθμων παραπλησιως· κατα τουτον τοιγαρουν τον λογον, εκαστωι
αριθμωι οικειως εφηρμοσθαι τους ψαλμους, ωστε τωι πεντη κοστωι αριθμωι
καταλληλον γεγονεναι την του ∆αυιδ εξομολογησιν, δια τον περι της
πεντηκονταετηριδος νομον, εν ωι νενομοθετηται χρεων αφεσεις ποιεισθαι· ως δια
ταυτα μη τοις χρονοις εξηκολουθηκεναι την των ψαλμων ταξιν, αλλα τηι των
αριθμων δυναμει. Ἕτερος δ' αν ειποι μηδεν μεν τοιουτο περιεργον περιεχειν την
βιβλον, απλην δε συναγωγην κατα το αυτο, ωιδων ομου και ψαλμων, και των
λοιπων σποραδην αναγεγραμμενων· ητοι Ἔσδρα και ταυτα μετα των αλλων
Γραφων απομνημονευσαντος, η και των παρ' Ἑβραιοις παλαιων σοφων κατα το
προσ πεσον εκαστου τηι μνημηι συλλεξαμενων τους εμφερομενους, ως ετυχε, την
εκθεσιν αυτων απλουστεραι διανοιαι πεποιημενων κεκαθαρμενην. ΑΠΟ ΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ
Αʹ ΨΑΛΜΟΝ ΤΟΜΟΥ. Κεκλεισθαι και εσφραγισθαι τας θειας Γρα φας οι θειοι φασι
λογοι, τηι κλειδι του ∆αυιδ, ταχα δε και σφραγιδι, περι ης ειρηται το· «Ἐκτυπωμα
σφραγιδος αγιασμα Κυριωι·» τουτεστι τηι δυναμει 12.1077 του δεδωκοτος αυτας Θεου,
τηι υπο της σφραγιδος δηλουμενηι. Περι μεν ουν του κεκλεισθαι και εσφρα γισθαι ο
Ἰωαννης αναδιδασκει εν τηι Ἀποκαλυψει λεγων· «Και τωι αγγελωι της εν
Φιλαδελφειαι Ἐκκλη σιας γραψον· Ταδε λεγει ο αγιος, ο αληθινος, ο εχων την κλειδα
του ∆αυΐδ· ο ανοιγων, και ουδεις κλεισει, και κλειων, και ουδεις ανοιξει· Οιδα σου τα
εργα· ιδου δεδωκα θυραν ενωπιον σου ανεωιγμενην, ην ου δεις δυναται κλεισαι
αυτην.» Και μετ' ολιγα· «Και ειδον επι την δεξιαν του καθημενου επι τον θρο νον
βιβλιον γεγραμμενον εσωθεν και οπισθεν, κατεσφραγισμενον σφραγισιν επτα. Και
ειδον αγγελον ισχυρον κηρυσσοντα φωνηι μεγαληι· Τις αξιος ανοιξαι το βιβλιον, και
λυσαι σφραγιδας αυτου; Και ουδεις ηδυνατο εν τωι ουρανωι, ουτε επι της γης, ουτε
υποκατω της γης ανοιξαι το βιβλιον, ουτε βλεπειν αυτο. Και εκλαιον, οτι ουδεις
αξιος ευρεθη ανοιξαι το βιβλιον, ουτε βλεπειν αυτο. Και εις εκ των πρεσβυ τερων
λεγει μοι· Μη κλαιε, ιδου ενικησεν ο λεων ο εκ της φυλης Ἰουδα, η ριζα ∆αυιδ,
ανοιξαι το βιβλιον, και τας επτα σφραγιδας αυτου.» Περι δε του εσφραγισθαι μονον
ο Ἡσαΐας ουτως· «Και εσται υμιν τα ρηματα ταυτα παντα, ως οι λογοι του βιβλιου
τουτου του εσφραγισμενου, ο εαν δωσιν αυτο ανθρω πωι επισταμενωι γραμματα,
λεγοντες· Ἀναγνωθι ταυτα, και ερει· Ου δυναμαι αναγνωναι· εσφραγισται γαρ. Και
δοθησεται το βιβλιον τουτο εις χειρας αν θρωπου μη επισταμενου γραμματα· και
ερει, Ουκ επισταμαι γραμματα.» Ταυτα γαρ ου μονον περι της Ἀποκαλυψεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

Ἰωαννου, και του Ἡσαΐουνομιστεον λεγεσθαι, αλλα και περι πασης θειας Γρα φης
ομολογουμενως και παρα τοις μετριως επαΐειν λογων θειων δυναμενοις,
πεπληρωμενης αινιγματων, και παραβολων, σκοτεινων τε λογων, και αλλων
ποικιλων ειδων ασαφειας, δυσληπτων τηι αν θρωπινηι φυσει· οπερ διδαξαι
βουλομενος και ο Σωτηρ φησιν, ως της κλειδος ουσης παρα τοις γραμματευσι, και
Φαρισαιοις ουκ αγωνιζομενοις την οδον ευρειν του ανοιξαι, το· «Ουαι υμιν τοις
νομικοις· οτι ηρα τε την κλειδα της γνωσεως, αυτοι ουκ εισηλθετε, και τους
εισερχομενους ουκ αφιετε εισελθειν.» Ταυτα δε ημιν εν προοιμιωι λελεκται, εις με
γιστον αγωνα, και ομολογουμενως υπερ ημας, και την εξιν ημων, αναγκαζομενοις
υπο της πολλης σου φιλομαθειας, και δυσωπουμενοις υπο της χρηστοτη τος και της
μετριοτητος σου, ιερε Ἀμβροσιε, κατελ 12.1080 θειν· και οτι γε επι πολυ
αναδυομενον με, δια το ειδεναι τον κινδυνον, ου μονον του λεγειν περι των αγιων,
αλλα πολλωι πλειον του γραφειν, και τοις μεθ' ημας καταλιπειν, παντοδαπως
κατεπαιδων φιλικως, και κατα προκοπην θεοτητος εις τουτο ηγαγες με. Μαρτυς εσο
μοι προς Θεον, μεθ' ολου του βιου, και περι των υπηγορευμενων εξεταζομενον, ποιαι
τε προθεσει τουτο γεγενηται· και πη μεν εντυγχανο μεν, πη δε ητοι βιαζομεθα
βιαιοτερον, η δοκουμεν τι λεγειν· εξιχνευσαμεν δε το γεγραμμενον, ου κατα
φρονουντες του· «Ὅτε λεγεις περι Θεου, κρινηι υπο Θεου,» καλως ειρημενου· και το·
«Περι Θεου και ταληθη λεγειν κινδυνος ου μικρος.» Ἀξιουμεν τοι νυν, επει μηδεν
χωρις Θεου καλον ειναι δυναται, και μαλιστα νοησις Γραφων θεοπνευστων, οπως
τωι Πα τρι των ολων Θεωι, δια του Σωτηρος ημων και αρχιε ρεως γενητου Θεου
προσιεναι, αιτησεις δοθηναι ημιν πρωτον καλως ζητειν· επικειται γαρ τοις ζητουσιν
επαγγελια του ευρισκειν· ταχα ουδε την αρχην εις ζητουντας λογιζομενων παρα Θεωι
των ουχ οδωι επι τουτο προιοντων. Και μεθ' ετερα· Μελλοντες δε αρχεσθαι της
ερμηνειας των Ψαλμων, χαριεστατην παραδοσιν υπο του Ἑβραιου ημιν καθολικως
περι πασης θειας Γραφης παραδε δομενην προταξομεν· εφασκε γαρ εκεινος εοικεναι
την ολην θεοπνευστον Γραφην, δια την εν αυτηι ασα φειαν, πολλοις οικοις εν οικιαι
μιαι κεκλεισμενοις, εκαστωι δε οικωι παρακεισθαι κλειν ου την κατ αλληλον αυτωι·
και ουτω διεσκεδασθαι τας κλεις περι τους οικους, ουχ αρμοζουσας καθ' εκαστην
εκεινοις οις παρακεινται· εργον δε ειναι μεγιστον ευρισκειν τε τας κλεις και
εφαρμοζειν αυτας τοις οικοις, ους ανοιξαι δυνανται· νοεισθαι τοινυν και τας Γραφας
ουσας ασαφεις, ουκ αλλοθεν τας αφορμας του νοεισθαι λαμβανουσας η παρ'
αλληλων εχουσων εν αυταις διεσπαρμενον το εξηγητικον. Ἡγουμαι γουν και τον
Ἀποστολον την τοιαυτην εφοδον του συνιεναι τους θειους λογους υποβαλλοντα
λεγειν· «α και λα λουμεν ουκ εν διδακτοις ανθρωπινης σοφιας λογοις, αλλ' εν
διδακτοις Πνευματος, πνευματικοις πνευματικα συγκρινοντες.» Και μετα πολλα
συγκρινων τους ενικως κειμενους μακαρισμους προς τους πληθυντικως ειρημε νους,
φησιν· Ει δε «τα λογια Κυριου λογια αγνα, αργυριον πεπυρωμενον, δοκιμιον τηι γηι,
κεκαθαρισμενον επτα 12.1081 πλασιως,» και μετα πασης ακριβειας εξητασμενως το
αγιον Πνευμα υποβεβληκεν αυτα δια των υπηρε των του λογου, μηποτε και υμας
διαφευγηι η αναλο για, καθ' ην επι πασαν εφθασε Γραφην η σοφια του Θεου
θεοπνευστον μεχρι του τυχοντος γραμματος· και ταχα δια τουτο ο Σωτηρ εφη· «Ἰωτα
εν η μια κεραια ου μη παρελθηι απο του νομου, εως αν παντα γενηται.» Ὃν τροπον
γαρ επι της κοσμοποιιας η θεια τεχνη ου μονον εν ουρανωι και ηλιωι και σεληνηι και
αστροις φαινεται, δι' ολων των σωματων εκεινων πεφοιτηκυια, αλλα και επι γης εν
υληι ευτελεστεραι το αυτο πεποιηκεν, ως μη υπερηφανησθαι απο του τεχνιτου, μητε
τα σωματα των ελαχιστων ζωων· πολλωι δε πλεον και τας ενυπαρχουσας ψυχας εν
αυ τοις, εκαστης ιδιωμα τι λαβουσης εν αυτηι, ως εν αλογωι σωτηριον· μητε τα της
γης βλαστηματα, εκαστωι ενυπαρχοντος του τεχνικου περι τας ριζας και τα φυλλα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

και τους ενδεχομενους καρπους, και τας διαφορας των ποιοτητων· ουτως ημεις
υπολαμβανο μεν περι παντων των εξ επιπνοιας του αγιου Πνευ ματος
αναγεγραμμενων, ως της επιδιδουσης την υπερ ανθρωπον σοφιαν ιερας Προνοιας
δια των γραμματων τωι γενει των ανθρωπων, λογια σωτηρια ενεσπαρκυιας, ως εστιν
ειπειν, εκαστωι γραμματι κατα το ενδεχομενον ιχνη της σοφιας. Χρη μεντοιγε τον
απαξ παραδεξαμενον του κτισαντος τον κοσμον ειναι ταυτας τας Γραφας, πεπεισθαι
οτι οσα περι της κτισεως απανται τοις ζητουσι τον περι αυτης λο γον, ταυτα και περι
των Γραφων. Ἔστι δε γε και εν τηι κτισει τινα ανθρωπινηι φυσει δυσευρετα η και
ανευρετα· και ου δια τουτο κατηγορητεον του ποιη του των ολων. Φερε ειπειν, επει
ουχ ευρισκομεν αι τιαν βασιλισκων κτισεως, και των αλλων ιοβολων θη ριων·
ενθαδε γαρ οσιον τον αισθανομενον της ασθε νειας του γενους ημων, και οτι τεχνης
Θεου λογους μετα πασης ακριβειας τεθεωρημενους εκλαβειν ημιν αμηχανον, Θεωι
ανατιθεναι την τουτων γνωσιν, υστε ρον ημιν, εαν αξιοι κριθωμεν, φανερωσοντι
ταυτα περι ων νυν ευσεβως επεστησαμεν. Ουτω τοινυν και εν ταις θειαις Γραφαις
χρη οραιν, οτι πολλα αποκειν ται εν αυτοις δυσαποδοτα ημιν· οι γουν επαγγελλομε
νοι μετα το αποστηναι του κτισαντος τον κοσμον, και ωι ανεπλασαν ως Θεωι
προστρεχειν, λυετωσαν τας προσαγομενας υφ' ημων αυτοις αποριας, η το εαυ των γε
συνειδος πειθετωσαν μετα το τηλικουτον τολμημα της ασεβειας αναπεπαυσθαι,
συμφωνως ταις παρ' αυτοις υποθεσεσι περι των ζητουμενων, και περι των
προσαγομενων αυτοις απορηματων· ει γαρ κακει ουδεν ηττον τα απορηματα μενει,
αποσταντων της θεοτητος· ποσωι οσιωτερον ην, με νοντας επι της εννοιας της περι
Θεου, απο των κτισματων του γενεσιουργου θεωρουμενου, μηδεν αθεον και ανοσιον
περι του τηλικουτου αποφαινεσθαι Θεου; 12.1084 Ἐκ του αυτου εις τον αʹ ψαλμον
τομου. Ἐπει δε εν τωι περι αριθμων τοπωι εκαστου αρι θμου δυναμιν τινα εχοντος εν
τοις ουσιν, ηι κατεχρη σατο ο των ολων ∆ημιουργος εις την συστασιν, οτε μεν του
παντος, οτε δε ειδους των εν μερει, προσ εχειν δει και εξιχνευειν απο των Γραφων
τα περι αυ των, και ενος εκαστου αυτων. Ουκ αγνοητεον ουν, οτι και το ειναι τας
ενδιαθηκους βιβλους, ως Ἑβραιοι παραδιδοασι, δυο και εικοσιν, οσος ο αρι θμος των
παρ' αυτοις στοιχειων εστιν, ουκ αλο γον τυγχανει· ως γαρ τα κβʹ στοιχεια εισαγωγη
δο κει ειναι εις την σοφιαν και τα θεια διδαγματα τοις χαρακτηρσι τουτοις
εντυπουμενα τοις ανθρωποις· ουτω στοιχειωσις εστιν εις την σοφιαν του Θεου, και
εισα γωγη εις την γνωσιν των οντων τα κβʹ θεοπνευστα βιβλια. Εισι δε αι εικοσι δυο
βιβλοι καθ' Ἑβραιους αιδε· η παρ' ημιν Γενεσις επιγεγραμμενη, παρα δε Ἑβραιοις,
απο της αρχης της βιβλου, Βρησιθ, οπερ εστιν, «Ἐν αρχηι·» Ἔξοδος, Ουαλεσμωθ, οπερ
εστι, «Ταυτα τα ονοματα·» Λευιτικον, Ουικρα, «Και εκαλεσεν·» Ἀριθμοι,
Ἀμμεσφεκωδειμ· ∆ευτερονομιον, Ἕλλε αδδεβαριμ, «Ουτοι οι λογοι·» Ἰησους υιος
Ναυη, Ἰωσουε βεν Νουν· Κριται, Ῥουθ, παρ' αυτοις εν ενι Σωφετιμ· Βασιλειων
πρωτη, δευτερα, παρ' αυτοις εν, Σαμουηλ, «ο θεοκλητος·» Βασιλειων τριτη, τεταρτη
εν ενι, Ουαμμελεχ ∆αυιδ, οπερ εστι, «βασιλεια ∆αυΐδ·» Παραλειπομενων πρωτη, δευ
τερα εν ενι, ∆ιβρη αιαμιμ, οπερ εστι, «Λογοι ημε ρων·» Ἔσδρας πρωτος και δευτερος
εν ενι, Ἐζρα, ο εστι «Βοηθος·» βιβλος Ψαλμων, Σεφερ θιλλιμ· Σολομωντος
Παροιμιαι, Μισλωθ· Ἐκκλησιαστης, Κωελεθ· Ἆσμα ᾀσματων, Σιρ ασσιριμ· Ἡσαΐας,
Ἰσαΐα· Ἱερεμιας, συν Θρηνοις, και τηι επιστοληι εν ενι, Ἱερεμια· ∆ανιηλ, ∆ανιηλ·
Ἰεζεκιηλ, Ἰεεζκηλ· ἸωβἸωβ· Ἐσθηρ, Ἐσθηρ. Ἔξω δε τουτων εστι τα Μακκαβαικα,
απερ επιγεγραπται Σαρβηθ Σαρβανε ελ. 12.1085 ΨΑΛΜΟΣ Αʹ. Μακαριος ανηρ ος ουκ
επορευθη εν βουληι ασε βων, κ. τ. ε. Ποιαν εχρην ειναι Ψαλμων αρχην η την του
κατα τον Σωτηρα ανθρωπου τον μακαρισμον περιεχουσαν, και τους επαινους αυτου
εν αποχηι μεν των χειρονων, μελετηι δε και πραξει των βελτιονων, και τηι εξομοιωσει
τηι προς τον Μονογενη; οστις, σοφια ων, ξυλον μεν ζωης εν Παροιμιαις ειρηται υπο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

Σο λομωντος, νυν δε ξυλον πεφυτευμενον «παρα τας διεξ οδους των υδατων,»
οντων λογων διεξοδικων, η νομωι διαλεκτικωι διαιρετων· ου ξυλου καρποι μεν τα
προη γουμενα δογματα, φυλλα δε αι λεξεις και τα ρητα. Του αυτου. Βουλη ασεβων
εστι λογισμος εμπαθης αισθητοις πραγμασι τον νουν προσδεσμων. Ουκ ειπε δε,
«ανθρωπος,» αλλ' «ανηρ,» οτι προς αγωνας και παλας και μαχας τας υπερ αρετης
καλει· και βουλε ται και τας γυναικας αῤρενωπους και ανδρειας ειναι. Μακαριοτης
δε, ψυχης απαθεια μετα γνωσεως των οντων αληθους. Καθεδρα λοιμων εστι λογικης
ψυχης εξις χειριστη, καθ' ην και τους αλλους διδασκει· και νομικοι, οι και κληθειεν
αν ασεβεις και λοιμοι, και αμαρτωλοι. Και εν οδωι αμαρτωλων ουκ εστη, και επι καθε
δραι λοιμων ουκ εκαθισεν, κ. τ. ε. Γενικως τρια εστιν· ητοι γαρ την αρχην ουδε
επαγγελλεται τις αληθειαν, αλλ' ως ετυχεν, εαυτον εκδους τοις μα ταιοις και
ανεξεταστοις παντη διαλογισμοις της καρ διας αυτου, δικην αλογου βοσκηματος
φερεται, ουχ εστηκως, ουδ' επερειδομενος τινι, και δια τουτο ου καθιζομενος, οστις
πορευεσθαι λεγεται εν τηι βουληι των ασεβων. Ἐν οις βουλευονται οι ασεβεις, ου
μετα δο κουσης σκεψεως προσερχονται, οσα νομιζεται τοις απαιδευτοις καλα,
θηρευοντες. Ἢ εν τηι αληθειαι δο κων εσταναι, ου κατα την αληθη διδασκαλιαν
βιους, αμαρτωλος μετα αμαρτωλων εστιν, ζητων των νο μιζομενων εν αληθειαι
ειναι τους χειρονας, και δια τουτο εν οδωι αυτων εστηκως. Ἢ κατα το τριτον των εν
τηι προκειμενηι λεξει της Γραφης, εν ψευδεσι τισι δογμασι ταυτα υπολαμβανων ειναι
ταληθη, φησιν αναπεπαυσθαι, και ουκετι χρηιζειν πορειας η στασεως, σχημα τι
περιεχουσης του μηδεπωποτε πεπληροφο ρημενου περι των Γραμματων. Και ουτος
επανα παυομενος τηι καθεδραι των λυμαινομενων καθεζεται. 12.1088 Καθ' ων δε η
«λοιμος» προσηγορια, κατα τουτων και η «χλευαστης» ουκ ασκοπως παρα τοις
ετεροις ειρη ται. Χλευαζουσι γαρ τους λοιπους, και μαλιστα τους κατα τον υγιη
λογον πεπιστευκοτας οι εν εαυτοις σοφοι, και ενωπιον εαυτων επιστημονες. Ἀλλ' η
εν τωι νομωι Κυριου το θελημα αυτου, και εν τωι νομωι αυτου μελετησει ημερας και νυ
κτος, κ. τ. ε. Μελεται τον νομον Κυριου ημερας και νυκτος, ουχ ο τας λεξεις του
νομου χωρις των κατ' αυτας εργων εις το μνημονευσαι αναλαμβανων, αλλα και ο
επι τα καταλληλα εργα ερχομενος μεμελετηκως αυτων, εως δια της συνεχους των
κατα τον νομον ερ γων μελετης γενηται ευχερης, αποδιδους παντα τα επιβαλλοντα
τωι κατα τον νομον τελειως βιουντι. Ου τως γαρ εσται δυνατον το δι' ολης της
ημερας και νυκτος μελεταιν τον του Θεου νομον. Ειτε γαρ εσθιει, ειτε πινει, ειτε παν
οτιουν πραττει κατα το λεγομε νον παρα τωι θειωι Ἀποστολωι, παντα εις δοξαν Θεου
ποιει ο τοιουτος· ωστε και εν τωι του υπνου καιρωι κατα το δεον γινομενου της
προσοχης και επι τουτον φθανουσης, και επι τας φαντασιας τας εν αυτωι. ∆ια τουτου
λυεται και τα παρα τωι Ἀποστολωι απορουμενα λεγοντι· «Ἀδιαλειπτως προσευχεσθε.»
Πως γαρ κοιμωμενος τις ευξεται, και πραττων τι των εις αν θρωπους καθηκοντων, η
το εαυτου σωμα θεραπευων; Ἀλλα και επι τουτου φαμεν· οτι κεκραγε προς Θεον, και
αιτει αυτον τα καλλιστα προκαλουμενος επι το παρασχειν ο τελειος, παντα κατα τον
λογον ποιων, ωστε πασαν αυτου πραξιν ευχην ειναι. Ὥσπερ δε επι του μελεταιν τον
νομον ουκ αμελητεον του αυτου του ιδικου, ουτως ουκ αμελητεον αυτου του ιδικως
ευχεσθαι, επει μελεταιν εστι και ευχεσθαι πραττειν οτιουν κατα τον νομον Κυριου.
Ἐπιστησει δε τις ει κατα νομους αναγωγης ημερα μεν δυναται λεγεσθαι η
απεριστατος ημων καταστασις, νυξ δε η περιστατι κη δια το σκυθρωποτερον. ∆ει δε
εν τωι νομωι πειρα σθαι ειναι ου μονον οτε τα εξωθεν ημιν ουκ αντι πραττει, αλλα
και οτε τοις καλουμενοις πειρασμοις περιπιπτομεν. Και εσται ως το ξυλον το
πεφυτευμενον παρα τας διεξοδους των υδατων, ο τον καρπον αυτου δωσει εν καιρωι
αυτου· και το φυλλον αυτου ουκ αποῤρυησεται· και παντα οσα αν ποιηι, κατευο
δωθησεται, κ. τ. ε. Μετα ταυτα παραληψωμεθα το παρα του Ἀκυλα λεγομενον,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

«μεταπεφυτευμε νον.» Ποθεν γαρ το ξυλον, περι ου ο λογος, με ταπεφυτευται επι
ταις των υδατων διαιρεσεσιν; Ἢ γαρ εῤριζωκος εν τωι Πατρι, επ' ευεργεσιαι πολλων
μεταπεφυτευται, εις το και αλλους μεταλαβειν αυ του της εικονος, της κατα το
μεταπεφυτευσθαι λαμβανομενης· ουχ οτι ουκ εστιν εν τωι Πατρι (εστι γαρ), αλλ' οτι
και παρ' ετεροις γεγενηται· η καθ' ετεραν επιβολην η ψυχη εστι του Σωτηρος, ην
ελαβεν, εντευθεν μεταπεφυτευμενη επι τον παρα δεισον, οπου και το Ευαγγελιον
φησιν αυτον μετα το 12.1089 παθος γεγονεναι, διηγουμενον αυτον ειρηκεναι τωι
μετανοησαντι ληιστηι· «Σημερον μετ' εμου εσηι εν τωι παραδεισωι του Θεου.»
Μεταπεφυτευται δε εκει, ινα οι αξιοι συν Χριστωι ειναι φωτιζωνται υπ' αυτου τωι της
γνωσεως φωτισμωι, προκοπτοντες εν τηι των οντων θεωριαι, κατα την σοφιαν του
Θεου. Ταυτα δε ουτως εξειληφαμεν, επειδη κυριως επι δενδρων λεγεται το «φερειν
καρπον·» το δε «διδοναι,» μαλ λον εμψυχοις αρμοζει, και ταυτα λογικοις. Ζητητεον
δε ει εστι καιρος τωι ξυλωι της ζωης του καρπου· λεγειν γαρ την σοφιαν καρπον ποτε
μη εχειν, ουχ οσιον· διο ουκ ειρηται, ο τον καρπον αυτου ενεγκει εν καιρωι αυτου,
αλλ' «ο τον καρπον αυτου δωσει εν καιρωι αυτου.» Καιρος δε αυτου του διδοναι η
του λαμβανοντος εστιν επιτηδειοτης. Ὅσον γαρ το επ' αυτωι, ετοιμον εστιν αει
διδοναι τον καρπον αυ του. Ει γαρ τους οικονομους ο Λογος θελει πιστους ειναι και
φρονιμους, ουχι απλως διδοντας το σιτο μετριον τοις συνδουλοις, αλλ' εν καιρωι
διδοντας, ποσωι μαλλον η σοφια πιστως αμα και φρονιμως τους ιδιους οικονομησει
καρπους; Ὁ αυτος δε καιρος εστι του διδοναι, ωσπερ και τωι λαμβανοντι του λα βειν.
Τι δε το φυλλον της ζωης, τουτεστι της σο φιας, ουκ αποῤρευσον, κατιδειν αξιον·
ουκ αλλοθεν δε λαβειν αυτο εστιν η μετριως τοις φυσικοις επι διατριψαντας. ∆ηλον
δε, οτι δια τους καρπους τα καρποφορα δενδρα ο ∆ημιουργος εκελευσε βλαστη σαι,
δι' ους τα εκεινοις χρειωδη κατ' επακολουθησιν πεποιηκε. Χρεια δε σκεπης τοις
καρποις της απο των φυλλων φυλακης ενεκεν. Ταυτα ουν και επι της περι των ολων
σοφιας εστιν ιδειν, εν ηι τα παντα ο των ολων ∆ημιουργος πεποιηκεν. α μεν γαρ
προη γουμενως γινεται, α δε κατ' επακολουθησιν δια τα προηγουμενα.
Προηγουμενως μεν γαρ το λογικον ζωον, δια δε την αυτου χρειαν κτηνη και τα απο
της γης φυομενα. Μηποτε ουν οι μεν λογοι των προη γουμενως γεγονοτων οι
καρποι εισι του δενδρου της ζωης· των δε δια ταυτα κτισθεντων τα φυλλα, ων ουδεν
ματαιον εστιν, ουδε εξουθενεισθαι παντη αξιον ως ευτελες, ινα ελθηι πιπτειν και
αποῤρειν μη φρου ρουμενον. Και ετι μαλλον το εξης· «Και παντα οσα αν ποιηι
κατευοδωθησεται.» Ἔστι γαρ εις τινα αναγκαια καταχρησασθαι και πασι τοις εκ του
ακο λουθηματος γενομενοις. Καρπος δε του Χριστου ειη αν προηγουμενως η
διδασκαλια, η των τιμιωτερων τροφη, φυλλον δε η των αλογωτερων τροφη· ωσπερ
τοις καρποις χρωνται οι ανθρωποι, φυλλοις δε τα βοσκηματα. ∆υνατον δε και της
Γραφης καρπους τινας λεγειν, ους εκλαμβανουσιν οι λογικωτεροι· φυλλα δε οις
τρεφονται οι απλουστεροι. Του δε μα καριζομενου και ωμοιωμενου τωι ξυλωι της
ζωης καρπος μεν λεγοιτο τα προηγουμενα εργα, οιον ευ ποιια, και περι την σοφιαν
ασχολια· φυλλα δε τα βιωτικα αυτου κινηματα, ουδε ταυτα αξια κατα φρονεισθαι,
ουδε αποῤρειν τωι μετα προσοχης και εις δοξαν Θεου παντα ποιειν. Ουτω γαρ παν
οτιουν των πραττομενων υπ' αυτου κατευοδουται. Ουχ ουτως οι ασεβεις· αλλ' η ως ο
χνους ον 12.1092 εκριπτει ανεμος απο προσωπου της γης, κ. τ. ε. Ουτε το Ἑβραικον
ανεδιπλωσε την λεξιν, ουτε των ερμηνευτων ουδεις. ∆ια τουτο ουκ αναστησονται
ασεβεις εν κρισει, κ. τ. ε. Ἐντευθεν οι απλουστεροι των πεπι στευκοτων ορμωμενοι
νομιζουσι τους ασεβεις της αναστασεως μη τευξεσθαι, τι νοουντες την αναστα σιν,
και ποταπην την κρισιν φανταζομενοι, ου πανυ σαφηνιζοντες. Καν γαρ δοκωσι περι
τουτων αποφαι νεσθαι, η βασανος αυτους διελεγξει τα εξης ακολου θως σωζειν μη
δυναμενους. Ἐαν ουν πυνθανωμεθα τινος αυτων η αναστασις γινεται,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

αποκρινονται, οτι των σωματων, ων νυν περικειμεθα. Ειτα προσεπ ερωτησαντων
ημων ποτερον της ουσιας αυτων ολης, η ουχι; πριν βασανισαι λεγουσιν, οτι ολης.
Ἐαν δε προσαπορησωμεν συμπεριφερομενοι τηι ακεραιοτητι αυτων, ει
συναναστησεται τα αποῤρευ σαντα εν φλεβοτομιαις αιματα, και αι σαρκες, και αι
τριχες αι πωποτε γενομεναι, η μοναι αι προς τηι εξοδωι θλιβομεναι, εις το τωι Θεωι
ποιειν α βου λεται προστρεχουσιν. Οι δε γενναιοτεροι αυτων, ινα μη αναγκαζωνται
τα αυτα αιματα συναγαγειν τωι λογωι α πολλακις αποκριθηναι των σωματων ημων
συνεβη, φασι το επι τελει ημων αναστησεσθαι σωμα. Προσηπορησαμεν δε δια το
τρεπτην ειναι την σω ματικην φυσιν, και τοιαυτα ωσπερ εις το ημετερον σωμα αι
τροφαι καταταττονται, και μεταβαλλουσι τας ομοιοτητας, ουτως και τα ημετερα
σωματα με ταβαλλονται, και εν τοις σαρκοβοροις οιωνοις και θηριοις γιγνονται
μερη των εκεινων σωματων. Και παλιν εκεινα υπο ανθρωπων η ετερων ζωων εσθιο
μενα αντιμεταβαλλει, και γινεται ανθρωπων η ετε ρων ζωων σωματα· και τουτου
επι πολυ γιγνομενου αναγκη το αυτο σωμα πλειονων ανθρωπων πολλακις γενεσθαι
μερος. Τινος ουν εσται σωμα εν τηι ανα στασει; Και ουτως εις βυθον φλυαριας ημας
αλο γους συμβησεται εμπιπτειν. Και μετα ταυτας τας αποριας, επι το παντα δυνατα
ειναι τωι Θεωι καταφευγουσι, και λεξεις των Γραφων δυναμενας κατα την προχειρον
εκδοχην υποβαλλειν το νοου μενον αυτοις προφερονται· οιον την εν τωι Ἰεζεχιηλ·
«Και εγενετο επ' εμε χειρ Κυριου· και εξηγαγε με εν πνευματι, και εθηκε με εν μεσωι
του πεδιου, και τουτο ην μεστον οστεων ανθρωπων. Και περιηγαγε με επ' αυτα
κυκλοθεν κυκλωι· και ιδου πολλα σφο δρα επι προσωπου του πεδιου· και ιδου, αυτα
ξηρα λιαν. Και ειπε προς με· Υιε ανθρωπου, ει ζησεται τα οστεα ταυτα; Και ειπον·
Κυριε ο Θεος, συ επιστασαι ταυτα. Και ειπε προς με· Προφητευσον, υιε ανθρωπου. Και
ειπον προς αυτα· Τα οστεα τα ξηρα ταυτα, ακουσατε λογον Κυριου· ταδε λεγει
Ἀδωναι Κυριος τοις οστεοις τουτοις· Ἰδου εγω εισαγω εις υμας πνευμα ζωης, και
δωσω εις υμας νευρα, και επαξω εφ' υμας σαρκας, και εκτενω εφ' υμας δερμα, και
δωσω το πνευμα μου εφ' υμας, και 12.1093 ζησεσθε· και θησομαι υμας επι την γην
υμων, και γνωσεσθε οτι εγω ειμι Κυριος.» Τουτωι μεν ουν πιθανωτερωι χρωνται τωι
ρητωι· και αλλα δε λεγουσιν ευαγγελικα, οιον, ως το, «Ἐκει εσται ο κλαυθμος και ο
βρυγμος των οδοντων·» και το, «Φοβηθητε τον δυναμενον και ψυχην και σωμα
απολεσαι εν γεεννηι·» και το εν τωι Παυλωι· «Ζωοποιησει τα θνητα υμων σωματα, δια
το ενοικουν αυτου Πνευμα εν υμιν.» Χρη δε παντα τον φιλαληθη κατ' αυτον τουτοις
τον νουν επιστησαντα περι της αναστασεως αγωνι σασθαι, σωσαι τε και την των
αρχαιων παραδοσιν, και φυλαξασθαι εμπεσειν εις φλυαριαν πτωχων νοηματων,
αδυνατων τε αμα και Θεου αναξιων. Τουτο ουν εις τον τοπον διαληπτεον, οτι παν
σωμα υπο φυσεως συνεχομενον της καταταττουσης εξωθεν τινα δικην τροφης εις
αυτο, και αποκρινουσης αντι των επεισαγομενων ετερα, ωσπερ τα των φυτων και
των ζωων, το υλικον υποκειμενον ουδεποτε εχει ταυτον. ∆ιοπερ ου κακως ποταμος
ωνομασται το σωμα· διο τι, ως προς το ακριβες ταχα, ουδε δυο ημερων το πρωτον
υποκειμενον ταυτον εστιν εν τωι σωματι ημων· καιτοιγε του οιον η Παυλου, η
Πετρου, αει του αυτου οντος, ου του κατα ψυχην μονου, ης η ουσια ουτε ρει καθ'
ημας, ουτ' επεισαγομενον τι εχει ποτε, καν ρευστη ην η φυσις του σωματος, τωι το
ειδος το χαρακτηριζον το σωμα ταυτον ειναι· ως και τους τυπους μενειν τους
αυτους, εις την ποι οτητα Πετρου και Παυλου την σωματικην παριστα νοντας· καθ'
ην ποιοτητα και ουλαι εκ παιδων παραμενουσι τοις σωμασι, και αλλα τινα ιδιωματα,
φακοι. Και επι τουτοις ει τι εστιν ομοιον τουτο το ειδος, καθ' ο ειδοποιειται ο Πετρος
και ο Παυλος, το σωματικον, ο εν τηι αναστασει περιτιθεται παλιν τηι ψυχηι, επι το
κρειττον μεταβαλλον, ου παντως τοδε ετι εντεταγμενον το κατα την πρωτην
υποκειμενον. Ὥσπερ δε το ειδος εστι μεχρι του περατος, καν οι χαρακτηρες δοκωσι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

πολλην εχειν παραλλα γην· ουτως νοητεον και επι του παροντος, ειδος ταυτον ειναι
τωι μελλοντι, πλειστης οσης εσομενης της επι καλλιον μεταβολης. Ἀναγκαιον γαρ
την ψυχην, εν τοποις σωματικοις υπαρχουσαν, κεχρη σθαι σωμασι καταλληλοις τοις
τοποις. Και ωσπερ εν θαλασσηι ζηιν ημας ενυδρους γενομενους ει εχρην, παντως αν
εδει παραπλησιαν εχειν και την αλλην ιχθυων καταστασιν· ουτως μελλοντας
κληρονομειν βασιλειαν ουρανων, και εν τοποις διαφερουσιν εσε σθαι, αναγκαιον
χρησθαι σωμασι πνευματικοις, ουχι του ειδους του προτερου αφανιζομενου, καν επι
το 12.1096 ενδοξοτερον γενηται αυτου η τροπη· ωσπερ ην το Ἰησου ειδος, και
Μωυσεως, και Ἠλιου, ουχ ετερον εν τηι μεταμορφωσει, παρ' ο ην. Μη προσκοπτε τοι
νυν, ει το πρωτον υποκειμενον αν τις λεγοι μη εσεσθαι ταυτον τοτε, οπου ο λογος
τοις εφιστανειν δυναμενοις δεικνυσιν, οτι ουδε νυν δυναται δυο ημε ρων ειναι το
πρωτον υποκειμενον. Ἄξιον δε επιστη σαι και το, ετεροιον μεν σπειρεσθαι, ετεροιον
δε ανιστασθαι· «Σπειρεται γαρ σωμα ψυχικον, εγει ρεται σωμα πνευματικον.» Και
επιφερει πασιν ο Ἀποστολος, σχεδον την γηΐνην ποιοτητα ημας δι δασκων
αποτιθεσθαι μελλειν ημας, του ειδους σωζο μενου κατα την αναστασιν· «Τουτο δε
φημι, αδελ φοι, οτι σαρξ και αιμα βασιλειαν Θεου κληρονομησαι ου δυναται, ουδε η
φθορα την αφθαρσιαν.» Ἴσως μεν γαρ εσται περι του τον αγιον διακρατου μενον,
υπο του ιδιοποιουντος ποτε την σαρκα· σαρξ δε ουκετι, αλλ' οπερ ποτε
εχαρακτηριζετο εν τηι σαρκι, τουτο χαρακτηρισθησεται εν τωι πνευματικωι σωματι.
Και προς τα ρηματα δε των Γραφων, α παρατιθενται οι αδελφοι ημων, ταυτα εστιν
ειπειν, και πρωτον εν τωι Ἰεζεχιηλ. Ἐπι το οσον εφ' οις βουλονται οι απλουστεροι
κατα τας λεξεις ταυ τας, ουδε αναστασις σαρκων εσται, αλλα οστεων μο νον, και
δερματων, και νευρων. Ἅμα δε και υπο δεικτεον αυτοις, οτι συναρπαζονται, ως μη
νενοη κοτες το γεγραμμενον. Ου γαρ, ει οστα ονομαζεται, παντως τα οστα ταυτα
νοητεον· ωσπερ ουδε εν τωι, «∆ιεσκορπισθη παντα τα οστα μου.» Και, «Ἴασαι με, οτι
εταραχθη τα οστα μου,» φανερου οντος του μη λεγεσθαι τα οστα κατα την κοινην
εκδοχην. Ἐπιφε ρεται γουν τωι λογωι· Ἆρα γε λεγουσιν, «Ξηρα γε γονε τα οστεα
ημων·» οτι «αυτοι λεγουσιν, οτι Ξηρα γεγονε τα οστα ημων,» θελοντες ανιστασθαι
συνα χθεντα; Ἀλλα τουτο αμηχανον. Λεγοιεν δ' αν, ξηρα γεγονε τα οστεα ημων, εν
αιχμαλωσιαις γενομενοι και πασαν ζωτικην νοτιδα αποβεβληκοτες. Ἐπιφε ρουσι
γουν το, «Ἀπολωλεν η ελπις ημων· διαπε φωνηκαμεν.» Ουκουν η επαγγελια της
αναστασεως του λαου εστιν απο του πτωματος, και της οιονει νεκροτητος ην
νενεκρωνται, δια τα αμαρτηματα τοις εχθροις παραδοθεντες. Και οι αμαρτωλοι δε
υπο του Σωτηρος λεγονται ειναι ταφοι γεμοντες οστεων και πασης ακαθαρσιας.
Πρεπει δε τωι Θεωι ανοιγειν τα μνημεια εκαστου, και εξαγειν εκ των μνημειων ημας
εζωοποιημενους, ωσπερ ο Σωτηρ τον Λαζαρον ειλκυσεν εξω. Το δε, «Ἐκει εσται ο
κλαυθμος και ο βρυγμος των οδοντων,» προς αυτους απορητεον, οτι ως εν τουτωι τωι
βιωι παν μελος εις τινα χρειαν ο ∆ημιουργος κατεσκευασεν, ουτω και τους οδοντας
εις το διακοπτεσθαι την στερεαν τροφην. Τις ουν χρεια τοις κολαζομενοις οδοντων;
ου γαρ εις την γεενναν οντες κατ' αυτους φαγονται. Και δεικτεον, οτι ου παντα
παραλαμβανεσθαι δει κατα το κειμε νον. «Ὀδοντας γουν αμαρτωλων συνετριψας·»
και, «Τας μυλας των λεοντων συνεθλασεν ο Κυριος.» 12.1097 Τις δε ουτως ηλιθιος,
ως υπολαμβανειν, οτι, τηρων τα σωματα των αμαρτωλων ο Θεος, τους οδοντας
αυτων συντριβει μονον; Ὥσπερ ουν ει τις, θελων ταυτα ουτως εχειν, θλιβομενος
ειλκετο επ' αλληγο ριαν, ουτως ζητητεον των κολαζομενων τον βρυγμον των
οδοντων, της ψυχης δυναμιν μασητικην εχου σης, ητις εν καιρωι του ελεγχου περι
των αμαρτη ματων, κατα τον συγκρουσμον των οδοντων, ως εφρονησε, βρυξει τους
οδοντας. Το δε, «Φοβηθητε τον δυναμενον και ψυχην και το σωμα απολεσαι εν
γεεννηι,» ταχα μεν διδασκει, οτι ασωματος η ψυχη, ταχα δε δηλοι και οτι χωρις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

σωματος ου κολασθη σεται· περι ου φυσιολογουντες τα περι του ειδους και του
πρωτου υποκειμενου ειρηκαμεν. Και το παρα τωι Ἀποστολωι δε, «Ζωοποιησει και τα
θνητα ημων σωματα,» θνητου οντος του σωματος, και ου μετεχοντος της αληθινης
ζωης, δυναται παριστα νειν, οπου το σωματικον ειδος, περι ου ειρηκαμεν τηι φυσει
θνητον ον, «οταν Χριστος φανερωθηι η ζωη ημων,» και αυτο μεταβαλλει απο του
ειναι σωμα θανατου ζωοποιηθεν, δια το Πνευμα το ζωο ποιουν εκ του πνευματος
γεγονεναι. Και το, «Ἐρει δε, Πως εγειρονται οι νεκροι, ποιωι δε σωματι ερ χονται;»
γυμνως παριστησιν, οτι το πρωτον υπο κειμενον ουκ αναστησεται. Ει γαρ καλως
ελαβομεν το παραδειγμα, ρητεον, οτι ο σπερματικος λογος εν τωι κοκκωι του σιτου
δραξαμενος της παρακει μενης υλης, και δι' ολης αυτης χωρησας, περιδρα ξαμενος
αυτης του αυτου ειδους, ων εχει δυνα μεων επιτιθησι τηι ποτε γηι, και υδατι, και αερι,
και πυρι, νικησας τας εκεινων ποιοτητας, μετα βαλλει επι ταυτην ης εστιν αυτος
δημιουργος· και ουτως συμπληρουται ο σταχυς εις υπερβολην δια φερων του εξ
αρχης κοκκου, μεγεθει και σχηματι, και ποικιλιαι. Του αυτου. Κρισις εστι δικαιων μεν
η απο πρακτικου σωματος επι αγγελικα μεταβασις· ασε βων δε απο πρακτικου
σωματος επι σκοτεινα και ζοφερα μεταθεσις σωματα. Ἐγερθησονται γαρ οι 12.1100
ασεβεις ουκ εν τηι προτεραι κρισει, αλλ' εν τηι δευ τεραι. Ὅτι γινωσκει ο Κυριος οδον
δικαιων, και οδος ασεβων απολειται. Ουδεν υπο Θεου γινωσκεται φαυλον, αλλ' η
των δικαιων οδος. «Ἔγνω» γαρ «Κυριος τους οντας αυτου.» Ὁδος δε δικαιων ο ει
πων· «Ἐγω ειμι η οδος,» περι ου λελεκται· «Ἴδετε δε ποια εστιν η οδος η αγαθη.»
Ὁδος δε ασεβων ην οδευουσιν οι κακολογουντες τον ∆ημιουρ γον. Ἀγνοει δε και ου
γινωσκει τα κακα, ου τωι δυ νασθαι αυτον περιδραξασθαι παντων, και περιλαβειν τηι
διανοιαι αυτου (τουτο γαρ αθεμιτον και λογιζεσθαι περι Θεου)· αλλα τωι αναξια ειναι
της γνωσεως αυ του. Ταχα δια τουτο (τολμηροτερον δε αυτο ερει ο λο γος)
πυνθανεται περι ων ουκ οιδεν· οταν γαρ αμαρτηι ο Ἀδαμ, ουκ οιδεν αυτον, ουδε τον
τοπον εις ον εκ πεπτωκε φευγων απο Θεου. ∆ιο φησιν· «Ἀδαμ, που ει;» Ὁμοιως δε
και εν τωι Ευαγγελιωι πυνθανεται περι ων ουκ οιδεν, ουκ οντων αξιων της γνωσεως
αυτου. Ἐπει γαρ ουκ οιδε το δαιμονιον, ουδε το ονομα αυτου, πυνθανεται τι το
ονομα αυτου, οτε εκεινο αποκρινε ται, οτι, «Λεγεων ονομα μοι.» Και πριν την αφεσιν
την περι της σωτηριας λαβειν την αιμοῤροουσαν, πυνθανεται λεγων· «Τις μου
ηψατο;» Την οδον ουν των αδικων ο Θεος αγνοει, την δε των δικαιων γινωσκει. Τις
δε η οδος των δικαιων η ο ειπων· «Ἐγω ειμι η οδος,» ον γινωσκει ο Πατηρ; «Ου δεις
γαρ εγνω τον Υιον ει μη ο Πατηρ.» Ἁρμοσει δε τοις περι γνωσεως και αγνωσιας Θεου
τα συνεχως κειμενα εν ταις προφητειαις ονοματα, μνημη και λη θη Θεου. Πολλακις
γαρ εν ευχαις ειρηται το· «Μνη σθητι μου·» και, «Ἵνα τι επιλανθανηι της πτωχειας
ημων;» Ἀποῤριπτει γαρ της εαυτου μνημης τους αμαρτανοντας· ωσπερ παλιν
προσιεται τους μετα νοουντας, και αναλαμβανει τουτων την μνημην. ΨΑΛΜΟΣ Βʹ.
Ἵνα τι εφρυαξαν εθνη, και λαοι εμελετησαν κενα; Παρεστησαν οι βασιλεις της γης,
και οι αρχοντες συνηχθησαν επι το αυτο κατα του Κυ ριου και κατα του Χριστου
αυτου, κ. τ. ε. ∆υσιν εντυχοντες Ἑβραικοις αντιγραφοις, εν μεν τωι ετερωι ευρομεν
αρχην δευτερου ψαλμου ταυτα· εν δε τωι ετερωι συνηπτετο τωι πρωτωι. Και εν ταις
Πραξεσι δε των αποστολων το, «Υιος μου ει συ, εγω σημερον γεγεννηκα σε,» ελεγετο
ειναι του πρωτου ψαλμου. «Ὡς γαρ γεγραπται,» φησιν, «εν πρωτωι ψαλμωι· Υιος μου
ει συ, εγω σημερον γεγεννηκα σε.» Τα Ἑλληνικα μεντοι αντιγραφα δευτερον ειναι
τουτον μηνυει. Τουτο δε ουκ αγνοητεον, οτι εν τωι Ἑβραικωι ουδενι των ψαλ μων
αριθμος παρακειται, πρωτος ει τυχοι, η δευτε ρος, η τριτος. Τι δε το λεγον αν ειη
προσωπον προ φητειαν περιεχον την περι Χριστου; Ἤτοι το Πνευ 12.1101 μα το
αγιον, η αυτος ο προφητης εστιν. Ἀπο δε του ∆ιαψαλματος μεταβολη γινεται του
λεγοντος· εστι γαρ ο Χριστος, ως και τουτο παραστησομεν τας λεξεις εξεταζοντες.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

Και ου θαυμαστον ει εν ενι ψαλ μωι ουχι εν προσωπον εστι το λεγον· πολλαχου γαρ
τουτο εστιν ιδειν, ως προιοντες δειξομεν. Και ταυ τα μεν προ του ψαλμου,
κατανοησωμεν δε τας λε ξεις. Του αυτου. Τεσσαρα γενη των ανθρωπων φησιν ο
λογος επιβεβληκεναι Χριστωι· εθνη φρυα ξαντα κατ' αυτου, και λαους μελετησαντας
κενα, και βασιλεις της γης παρασταντας μετ' αρχοντων συν αχθεντων επι το αυτο.
Και ηγουμεθα μεν εθνη δηλου σθαι τους αλλοτριους της πιστεως ανθρωπους, ωσπερ
τους στρατιωτας τους φρυαξαντας κατ' αυτου· τους δε λαους τους απο των φυλων
της κατατομης (ου γαρ κυριως λεκτεον αυτους τον Σωτηρα μη προσιεμενους εκ
περιτομης), οιτινες κενα μεμελετηκασι, τον εν τοις μελετωμενοις προφητικοις
λογοις καταγγελλομε νον Χριστον ου νενοηκοτες. Βασιλεις δε της γης και αρχοντες
Ἡρωδης τε και Ποντιος Πιλατος, και οι του Ἰουδαιων λαου ηγουμενοι. Τουτων γαρ
και ο θεσπε σιος Πετρος ο αποστολος απεμνημονευσεν ιδικως εν ταις Πραξεσι των
αποστολων την προκειμενην χρησιν παραγαγων. Ει δε και τας αορατους φησεις
δυναμεις, ουκ αν αμαρτοις. Και ο σοφωτατος γουν Ἀποστολος ου τοσουτον
ανθρωποις προσηψε το εσταυ ρωκεναι τον Χριστον, ως δυναμεσιν αρχοντικαις, λε
γων· «Σοφιαν δε λαλουμεν εν τοις τελειοις· σοφιαν δε ου του αιωνος τουτου, ουδε
των αρχοντων του αιω νος τουτου, των καταργουμενων· αλλα λαλουμεν Θεου
σοφιαν εν μυστηριωι, την αποκεκρυμμενην, ην προ ωρισεν ο Θεος προ των αιωνων
εις δοξαν ημων, ην ουδεις των αρχοντων του αιωνος τουτου εγνωκεν· ει γαρ
εγνωσαν, ουκ αν τον Κυριον της δοξης εσταυρω σαν.» Ποιοι γαρ αρχοντες
εσταυρωσαν τον Χριστον, τον της δοξης Κυριον, οι μη γινωσκοντες την σοφιαν του
Θεου, και αυτοι σοφιας τινας εχειν υπολαμβανομε νοι, η οι λεγομενοι εν ταις
προφητειαις αρχων βασιλειας Περσων, και αρχων βασιλειας Ἑλληνων, και κατα το
ακολουθον οι των λοιπων εθνων; «Τα εθνη» τοινυν «εφρυαξαν·» οπερ εστιν, ως ο
Ἀκυλας σαφεστερον ηρμηνευσεν, «εθορυβηθησαν.» Ἔστι δε η λεξις η, «εφρυαξαν,»
ονοματοπεποιημενη, και εμφαινουσα τον ασημον ηχον των θορυβουντων· τοιουτοι
γαρ οι σεσοβημενοι κατα τους καιρους του επιβουλευειν υπαρχουσιν κατα των υπ'
αυτων πολεμουμενων. Και ει μη οι λοιποι ερμηνευται ειρηκασι το, «εθορυβηθη
σαν,» και, «κυκαι,» ως Συμμαχος, ην εκλαβειν απο του «εφρυαξαν,» το,
«εμεγαλαυχησαν·» ως εν ενι των προφητων οιομεθα τουτο δηλουν την λεξιν· «Κατα
τα φρυαγματα του Ἰορδανου.» Και επει «ο αρνουμενος τον Υιον, ουδε τον Πατερα
εχει, και ο δεχομενος» τον Χριστον, «δεχεται τον αποστειλαντα αυτον,» δια τουτο ο
κατα Χριστου στρατευομενος εις τον Πατερα ασε 12.1104 βει. Οι γουν φρυαξαντες,
και κενα μελετησαντες, και παρασταντες επι το αυτο, και συναχθεντες αμα,
ενηργηθησαν μεν τωι δοκειν κατα του Χριστου μονου, λελογισται δε αυτοις ο
πεποιηκασι προτερον, κατα του Πατρος. ∆ιο λεγεται ταυτα αυτους πεποιηκεναι
«κατα του Κυριου και κατα του Χριστου αυτου.» Ουκ αγνοητεον δε περι του
εκφωνουμενου παρα μεν Ἕλλησι τηι «Κυριος» προσηγοριαι, παρα δε Ἑβραιοις τηι
«Ἀδωναΐ.» ∆εκα γαρ ονομασι παρ' Ἑβραιοις ονομαζεται ο Θεος, ων εστιν εν το
«Ἀδωναι,» και ερ μηνευεται «Κυριος.» Και εστιν οπου λεγεται το «Ἀδωναι» παρ'
Ἑβραιοις, και παρ' Ἕλλησι «Κυριος,» της λεξεως της γεγραμμενης εν τηι Γραφηι
τουτο απαγγελλουσης. Ἔστι δε οτε το Ἰαη κειται, εκφωνειται δε τηι «Κυριος»
προσηγοριαι παρ' Ἕλλησι, αλλ' ου παρ' Ἑβραιοις, ως εν τωι· «Αινειτε τον Κυριον, οτι
αγαθος ψαλμος.» Κυριον γαρ ενθαδε αντι του Ἰαη ειρηκεν. Και εστιν η αρχη του
ψαλμου παρ' Ἑβραιοις «Ἀλληλουια·» εστι δε τι τετραγραμματον ανεκφωνητον παρ'
αυτοις, οπερ και επι του πεταλου του χρυσου του αρχιερεως αναγεγραπται, και λεγε
ται μεν τηι «Ἀδωναι» προσηγοριαι, ουχι τουτου γε γραμμενου εν τωι τετραγραμματωι·
παρα δε Ἕλλησι τηι «Κυριος» εκφωνειται. Και εν τοις ακριβεστεροις δε των
αντιγραφων Ἑβραιοις χαρακτηρσι κειται το ονομα, Ἑβραικοις δε ου τοις νυν, αλλα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

τοις αρχαιο τατοις. Φασι γαρ τον Ἔσδραν εν τηι αιχμαλωσιαι ετε ρους αυτοις
χαρακτηρας παρα τους προτερους παρα δεδωκεναι. Τουτων δε υπεμνησθημεν, επει
το τετρα γραμματον ως «Κυριος» κειται εν τωι· «Ἀλλ' η εν νομωι Κυριου·» και εν τωι·
«Ὅτι γινωσκει Κυριος οδον δικαιων·» και νυν· «Κατα του Κυριου και κατα του
Χριστου αυτου.» Τουτο δε παρατηρητεον, οτι οι μεν Ἑβδομηκοντα και ο Θεοδοτιων
παντα εις τον παρελη λυθοτα χρονον, Ἀκυλας δε α μεν εις τον παρεληλυ θοτα, α δε
εις τον μελλοντα, Συμμαχος δε παντα εις τον ενεστηκοτα εταξαν. Ἔθος γαρ τοις
Ἑβδομηκοντα πολλακις τας περι Χριστου προφητειας ως ηδη γε νομενας
απαγγελλειν· καθαπερ εν τωι· «Ἔδωκαν εις το βρωμα μου χολην, και εις την διψαν
μου εποτισαν με οξος· διεμερισαντο τα ιματια μου εαυτοις, και επι τον ιματισμον μου
εβαλον κληρον.» Και· «Λαος ον ουκ εγνων, εδουλευσε μοι, εις ακοην ωτιου
υπηκουσε μοι.» Οιομεθα δε αυτους, τωι τον Θεον ειδεναι τα παντα πριν γενεσεως
αυτων, και τον Χριστον αυτου, και τα εν τηι ενανθρωπησει συμβησομενα αυτωι, λε
γειν, τωι λελογισθαι αυτα ηδη γεγονεναι τωι ταδε και ταδε πεπονθοτι. Ὁμοιως δε και
ει το Πνευμα το αγιον τα περι αυτου διηγοιτο, ωσπερ επι του παροντος εχει. Ου
τουτο δε φαμεν ως ουδεποτε εις μελλοντα χρονον εκκλινομενων των
προφητευομενων των περι αυτου· «Ἰδου» γαρ, φησι, «συνησει ο παις μου, και
δοξασθησεται, και υψωθησεται σφοδρα,» και τα εξης. ∆ιαῤρηξωμεν τους δεσμους
αυτων, κ. τ. ε. ∆οκει μοι τους συγκαταβαντας τωι Σωτηρι αγγελους 12.1105
αγανακτουντας επι τηι κατ' αυτου επιβουληι βασι λεων και αρχοντων των αορατων
ειρηκεναι τους τεσ σαρας πρωτους στιχους, αμα και επαπορουντας τι δηποτε ταυτα
γινεται. Ειτ' επειπερ αυτοι ησαν οι τους ανθρωπους δησαντες, και τον εαυτων
επιθεντες αυτοις ζυγον, αποκρινεται προς τους αγγελους ο Υιος του Θεου,
προτρεπων αυτους επι το μιμησασθαι αυ τον ρηγνυντα τους δεσμους των
αμαρτωλων, και αποῤριπτουντα τον ζυγον αυτων. ∆ιαῤρηξωμεν και ημεις τους
δεσμους οις εδεθημεν αμαρτανοντες, οτι σειραις των εαυτου αμαρτιων εκαστος
σφιγγεται. Και ταχα κρειττον το διαῤρηξαι τους δεσμους, ως Σαμ ψων, του λυσαι
αυτους, ως λελυται της Ἱερουσαλημ η αμαρτια· οτι εδεξατο εκ χειρος Κυριου διπλα
τα αμαρτηματα αυτης. Ὁ δε αποῤριψας αφ' εαυτου τον προειρημενον ζυγον δυναται
χρηστον Ἰησου ζυγον αραι, και φερειν το ελαφρον αυτου φορτιον, και γε νεσθαι
υποζυγιον αυτου· και λυσουσι τον δεσμον αυ του οι μαθηται. Τοτε λαλησει προς
αυτους εν οργηι αυτου, και εν τωι θυμωι αυτου ταραξει αυτους, κ. τ. ε. Οι λογοι των
απειλων, λογοι εισιν εν οργηι απαγ γελλομενοι. Ὑπισχνειται δε ο Θεος μετανοησειν
απο των κακων ων λαλει του ποιησαι, εαν μετανοησωσιν οι ακουοντες. Ἐλαλησε δε
εν οργηι αυτου δια Ἰωνα ο Θεος τοις Νινευΐταις· και επει εν σακκωι και σποδωι
μετενοησαν, ουδεν πεπονθασιν ων ακηκοασι. Προ εγινωσκε τε ο Θεος, πεμπων τον
Ἰωναν, την εσομε νην μετανοιαν· επι σωτηριαι δηλονοτι αυτον επεμπε τον Ἰωναν.
Ταχα δε και ενθαδε επι σωτηριαι λαλησει προς αυτους τους αμαρτανοντας, εν οργηι
αυτου. Ου γαρ ειπε· Κολασει αυτους εν οργηι αυτου και μην μετανοησαντας. Του
αυτου. ∆ιαφερει δε θυμος οργης, ως φασι και οι περι τα ονοματα δεινοι, τωι θυμον
μεν ειναι οργην αναθυμιωμενην και ετι εκκαιομενην, οργην δε ορεξιν
αντιτιμωρησεως. Οιονει ουν ατελε στερος της οργης εστιν ο θυμος, και ηδη προς το
αποτελεσμα τι εστιν η οργη. Ἀκουστεον δε της αν τιτιμωρησεως νυν ως προς την
ημετεραν χρησιν αντι της κολασεως της επι τοις ημαρτημενοις, και της ορεξεως αντι
της θελησεως. Ὅτι μεντοιγε και κατα την θειαν Γραφην ελαττον τι εστιν ο θυμος της
οργης, δηλον εκ του λεγεσθαι ελεγχον μεν θυμωι γινεσθαι, παιδευσιν δε οργηι.
«Κυριε» γαρ, φησι, «μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με, μηδε τηι οργηι σου παιδευσηις με.»
Ἐλεγχεται δε ο ετι ελπιδα εχων θεραπειας της χωρις βασανων δια λογου
καθαπτομενου· ο δε μηδεν απ' ελεγχου ωφεληθεις χρηιζει παιδευσεως της δια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

μαστιγων και ραβδων. Πασα γαρ παιδεια προς το παρον ου δοκει χαρας ειναι, αλλα
λυπης· υστερον δε καρπον ειρηνικον τοις δι' αυτης γεγυμνασμενοις απο διδωσι
δικαιοσυνης. Λαλησει τοινυν ο Θεος προς τους ημαρτηκοτας ους εκγελαι και
μυκτηριζει ετι οντας εν τοις παραπτωμασι, και δι' αναισθησιαν μεγα φρο 12.1108
νουντας ως επι αγαθοις τοις ιδιοις κακοις, εν τηι οργηι αυτου, και εμφηνας το
θυμουσθαι, ταραξει αυτους. Ου γαρ αθροως επαγει, προεπιστρεπτικου λογου τε
θυμωμενου φοβωι μετανοιαν αυτοις εμποιησαι δυνα μενου, βασανους και κολασεις
πριν απειπειν αυτους την δια των φιλανθρωποτερων θεραπειαν· Θεσσαλο νικευσι
γουν γραφων ο μακαριος Παυλος περι Ἰουδαιων των σταυρωσαντων τον Κυριον,
φησιν· «Ἔφθασεν επ' αυτους η οργη εις τελος.» Ἢ ουκ εφθασεν επ' αυτους δια
προφητας η προαναφωνηθεισα οργη πα θοντας υπο Ῥωμαιων παντα δεινα και
ανηκεστα; Αιτησαι παρ' εμου, και δωσω σοι εθνη την κληρονομιαν σου, και την
κατασχεσιν σου τα περατα της γης, κ. τ. ε. Τεθειται γαρ ως ανθρω πος κληρονομος
παντων οικονομικως, ινα λοιπον ως αυτωι προσηκοντα τε και ιδιον ανασωσηι
κληρον τους επι της γης ανοσιως διεσπαρμενους υπο τε του δια βολου και των συν
αυτωι δυναμεων πονηρων· ου και εις περας ενηνεγμενου, προς τον εαυτου Πατερα
φησι περι ημων· «Ους δεδωκας μοι εκ του κοσμου, σοι ησαν, και εμοι αυτους
δεδωκας.» Ἄθρει δη ουν οπως εις τον υπαρχοντα αυτωι πλουτον κατα φυσιν ανεισι
και μετα σαρκος. Ει γαρ ησαν οι εν κοσμωι του Πατρος, κατα τινα τροπον νοηθειεν αν
του συμ βουλευοντος αυτωι Λογου· τοιγαρτοι και εφασκε· «Παντα τα εμα σα εστι, και
τα σα εμα· και δεδο ξασμαι εν αυτοις.» Πως ουν αιτειν προσταττεται, και δεχεται μεν
εις κληρονομιαν εθνη, κατασχεσιν δε ποιειται τα περατα της γης; Ἀποσκιρτησαντα
γαρ εξιτηλως τον ανθρωπον δουλειας της υπο Θεου, δια σωσαι θελων τουτον
Γενεσιουργος και Πατηρ πε πομφεν εις τονδε τον ενεστηκοτα κοσμον τον μονο γενη
Λογον, ινα γενομενος σαρξ, και χωρηθεις, και φυσει αστραφης, κηρυξηι αιχμαλωτοις
αφεσιν, και τυφλοις αναβλεψιν. Ουκουν καν ει λεγοιτο λαβειν, και τεθεισθαι
κληρονομος δια το ανθρωπινον, ουκ αγνοη σωμεν την οικονομιαν. Του αυτου. Την
κληρονομιαν λεγει την λο γικην φυσιν, η και αυτη κληρονομει ως σοφιαν, ουτω και
γνωσιν, και αληθειαν, και δικαιοσυνην. Ἔστι δε η κληρονομια της λογικης φυσεως
θεωρια των σω ματικων και των ασωματων, και τουτων απαντων αιτιου Θεου.
Ποιμανεις αυτους εν ραβδωι σιδηραι· ως σκευη κεραμεως συντριψεις αυτους, κ. τ. ε.
Και παρα τωι Ἀποστολωι η εκπληκτικωτερα αγωγη, ης δεονται οι αμαρτανοντες και
οι ασθενεστεροι των πεπιστευκεναι νομιζομενων, ραβδος ονομαζεται, λε γοντι· «Τι
θελετε; εν ραβδωι ελθω προς υμας, η εν αγαπηι, πνευματι τε πραοτητος;» Και ετι
προτερον παρα τωι Προφητηι τοις αμαρτανουσιν ο θειος λογος απειλει ραβδον και
μαστιγας, επι τωι τον ελεον μη αποστησαι απο του Πατρος αυτων, τουτεστι του
Χριστου, τοιαυτης θεραπειας δεομενων. «Ἐπισκεψομαι» γαρ, φησιν, «εν ραβδωι τας
ανομιας αυτων, 12.1109 και εν μαστιξι τας αμαρτιας αυτων· το δε ελεος μου ου μη
διασκεδασω απ' αυτου.» ∆ια τουτο και αυτος ο Χριστος ραβδος ειναι παρα τωι Ἡσαΐαι
λεγεται. Ἀλλ' επει τινες ου δεονται της εν σκληροτητι αγω γης εαυτους παρεχοντες
αξιους της χρηστοτητος των θεωρηματων του λογου, και ανθος παρα τωι αυτωι
προφητηι ονομαζεται· «Ἐξελευσεται γαρ, φησι, ραβδος εκ της ριζης Ἰεσσαι, και ανθος
εκ της ριζης αναβησεται, και αναπαυσεται επ' αυτον Πνευμα του Θεου, πνευμα
σοφιας και συνεσεως, πνευμα βουλης και ισχυος, πνευμα γνωσεως και ευσεβειας, και
εμπλησει αυτον πνευμα φοβου Θεου.» Ῥαβδου τοινυν δεονται ποιμαινουσης οι
κτηνωδεστεροι των τωι Θεωι δια Χριστου προσερχομενων. Ἀναγκαιον δε ακολουθως
σωσαι πως ο Πατηρ τωι Υιωι φησιν ο δους αυτωι κλη ρονομιαν τα εθνη, και
κατασχεσιν τα περατα της γης· «Ὡς σκευος κεραμεως συντριψεις αυτους.» Τις γαρ
διδωσι κληρονομιαν επι τωι συντριβηναι αυτην υπο του κληρονομουντος; ∆εικτεον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

ουν απο των Γρα φων την συντριβην τινων κεισθαι επ' ωφελειαι. Ευ ρομεν δη εν τωι
πεντηκοστωι ψαλμωι το, «Θυσια τωι Θεωι πνευμα συντετριμμενον· καρδιαν συντε
τριμμενην και τεταπεινωμενην ο Θεος ουκ εξου δενωσει·» και εν ετερωι προφητηι
προστακτικως λεγομενον το, «Ἀπο συντριβης πνευματος υμων ολολυξετε.» Ουκουν
πνευμα εστιν εν ημιν ο συν τριψαι δει, ινα συντριβεν γενηται θυσια τωι Θεωι. Και τι
αν αλλο τουτο ειη η το χειρον, οπερ υγιες μεν ειναι δοκει οτε ενεργει· συντετριπται
δε, οτε λογωι Θεου τας δυναμεις αυτου συνεθραυσαμεν. Ἀλλα και καρδια τις εν ημιν
υπαρχει ποτε μεγα φρονουσιν επι μοχθηροις δογμασι σεσωματοποιημε νοις εις
ενοτητα ειρμου επιβλαβη ολοκληρος νομιζο μενη και μετεωρος, ην αναγκαιον
συντριψαι και τα πεινωσαι, ιν', ουτως αποθεμενη το του εξουθενεισθαι υπο Θεου
ειναι αξια, γενηται εν προσαγωγηι παρα τωι αμειβομενωι τους αισθομενους εαυτων,
και κακιζον τας μεν την πονηραν αυτων διαθεσιν, προσφευγον τας δε τηι χρηστοτητι
του μονου ευεργετησαι αυτους δυναμενου Θεου. Σαφες δε και εκ των προειρημενων
και το, «Ἀπο συντριβης πνευματος υμων ολολυξετε.» Ὅνπερ ουν τροπον πνευμα
συντετριμμενον θυσια προσ ακτεον τωι Θεωι, και καρδιαν συντετριμμενην και
τεταπεινωμενην τωι καλως αυτην εν τουτοις γεγο νεναι ουκ εξουθενει ο Θεος, και
ολολυγμον απο συν τριβης πνευματος αναπεμπομενον προσιεται· ουτως συντριβην
τινα νοησομεν ην εργαζεται ο Χριστος πειθομενος τωι δοντι αυτωι τα εθνη
κληρονομιαν, και την κατασχεσιν τα περατα της γης, το γεωδες και υλικον απο των
παθων και των της κακιας ιδιωματων προσγενομενον τηι ψυχηι συνθραυων, καθ' ο
ειδωλο λατραι ησαν και πορνοι. Και γαρ λεγεται εν εβδομη κοστωι εβδομωι ψαλμωι·
«Ὅτε απεκτεινεν αυτους, τοτε εζητουν αυτον, και επεστρεφον και ωρθριζον προς
τον Θεον, και εμνησθησαν, οτι ο Θεος βοηθος αυτων εστι, και ο Θεος ο υψιστος
λυτρωτης αυτων εστιν.» Ουκ ατοπον τοινυν το ουτως αποκτιννυσθαι, 12.1112 η ως
σκευος κεραμεως συντριβεσθαι· και γαρ οι αμαρτωλοι, οσον εισιν αμαρτωλοι,
ελογισθησαν, ως φησιν ο προφητης Ἱερεμιας, εις αγγεια οστρακινα, εργα χειρων
κεραμεως. Του αυτου. Ει ποιμαινει κατ' επαγγελιαν Θεου, ποιμην ουν ο Χριστος.
Ποιμην δε εστι ποιμαι νων εν ραβδωι σιδηραι, και ποιμην καλος. Του αυτου. Ῥαβδος
Θεου η εξουσια, η κατα των απειθουντων τιμωρια, τουτεστιν εν τωι σταυρωι· η μεν
γαρ υλη ξυλου, η δε ισχυς σιδηρα. Και νυν, βασιλεις, συνετε, παιδευθητε, παντες οι
κρινοντες την γην, κ. τ. ε. Ουκ αλλοτριον μεν της χρηστοτητος του Σωτηρος το τοις
παραστασι βασιλευσι της γης μετα των αρχοντων των συναχθεν των κατ' αυτου
λεγειν το, «Και νυν, βασιλεις, συν ετε·» ει γαρ και προτερον αγνοησαντες επεβουλευ
σατε, αλλα νυν συνεντες μετανοησατε. Τωι δε μη προσκεισθαι το «της γης,» μηποτε
«βασιλεις» τους αγιους φησιν· κυριως γαρ βασιλευς ο αρχειν επισταμενος
ανυπευθυνως. Πως δε ου βασιλευς ο κληρονομων βασιλειαν ουρανων, και εσομενος
εν βασιλειαι του Θεου; Και δει γε τον αγιον, αγωνιζο μενον βασιλευειν, αρξασθαι αφ'
αυτου και των ιδιων κινηματων. Τουτων γαρ προτερον βασιλευσαι δει, μηκετι
βασιλευομενον υπο της αμαρτιας της μεμελε τηκυιας βασιλευειν εν τωι θνητωι ημων
σωματι. ∆οκει δε το, «επιστημωθητε,» ως Ἀκυλας εκδεδωκεν, εμ φατικωτερον ειναι
του «συνετε,» προστασσον επι στημην αναλαβειν οικειαν ουσαν ουκ αλλωι τωι η τοις
βασιλευσι· «Παιδευθητε, παντες οι κρινοντες την γην.» Ὃν τροπον διχως
εξεδεξαμεθα τους βασιλεις, ουτως και τους κρινοντας την γην νοησαι ημας δυνα
τον. Ἢ γαρ οι αρχοντες οι συναχθεντες επι το αυτο κατα του Κυριου και κατα του
Χριστου αυτου κρινον τες λεγοιντο αν την γην, οικειου τοις αρχουσιν εργου
τυγχανοντος του κρινειν· η κρινοντες την γην οι αγιοι, ως δειξομεν. Το δε,
«παιδευθητε,» ητοι δηλοι το, τηι παιδειαι και διδασκαλιαι εαυτους παραδοτε, η τοις
κολαστηριοις τοις παιδευουσι τους τοιουτων φαρμα κων δεδεημενους. Εικος δε,
ζητησει τις ει κατα την εν κολασεσι παιδειαν προστασσεται τις παιδευθηναι, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

εκουσιως εαυτον ταυτηι παραδουναι. Ἀποκριτεον δε προς την ζητησιν πλειονων
κατα τον τοπον απο ρουμενων, οτι ταχα μεν τινες, τωι ειναι νηπιοι, και ακοντες επι
την τοιαυτην παιδευσιν ελκονται· και ουτοι γε περι ων ο Προφητης φησιν· «Ἐαν
εγκατα λειπωσιν οι υιοι αυτου τον νομον μου, και εν τοις κριμασι μου μη
πορευθωσιν· εαν τα δικαιωματα μου βεβηλωσωσιν, και τας εντολας μου μη φυλαξω
σιν, επισκεψομαι εν ραβδωι τας ανομιας αυτων, και εν μαστιξι τας αμαρτιας αυτων,
το δε ελεος μου μη διασκεδασω απ' αυτου.» Ταχα δε και εις συναισθησιν ελθοντες
των ιδιων πταισματων τινες παραδιδοασιν εαυτους, ως επι θεραπειαι δεομενοι του
την επιστη μην ταυτην εχοντος, τοις επιπονωτατοις και βελτιω σαι δυναμενοις.
Οιμαι δε τουτων ειναι τους παρα τωι 12.1113 Ἡσαΐαι λεγομενους· «Θελησουσιν, ει
εγενοντο πυρι καυστοι·» και τους ευχομενους κατα τον Ἱερεμιαν, και λεγοντας·
«Παιδευσον ημας, Κυριε, πλην εν κρισει, και μη εν θυμωι, ινα μη ολιγους ημας ποιη
σηις.» Τα γαρ επιπονα και τα σφοδροτερα παραιτου μενοι, τας κολασεις ου παντη
παραιτουνται δι' ων λεγουσιν. Ἐπιστησωμεν δε ει μη των εκουσιως κο λαζομενων
εστιν η λεγουσα φωνη· «Ὀργην Κυριου υποισω, οτι ημαρτον αυτωι, εως του
δικαιωσαι αυτον την δικην μου.» Ταχα ουν και οι κρινοντες την γην ου
παιδευθησονται, εαν μη εαυτους τωι παιδευεσθαι παραδωσιν. Ἐπειδη δε μαλλον
προσετιθεμεθα τωι βασιλεις ειναι τους επι την συνεσιν καλουμενους αγιους, φερε
παραπλησιως ιδωμεν και τους κρινοντας την γην. Ἴδιον δε τουτο των αγιων
ευρισκομεν, κρι νειν δι' ων ευ πεποιηκασι, τους μη τα ομοια εζη λωκοτας. «Ἄνδρες»
γαρ «Νινευιται αναστησονται εν τηι κρισει και κατακρινουσι τους ανθρωπους της
γενεας ταυτης, οτι μετενοησαν εις το κηρυγμα Ἰωνα, και ιδου πλειον Ἰωνα ωδε,»
φησιν ο Σωτηρ. Ἀλλα και «βασιλισσα νοτου εγερθησεται εν τηι κρισει, και κατακρινει
τους ανθρωπους της γενεας ταυτης, οτι ηλθεν απο των περατων της γης ακουσαι της
σο φιας Σολομωντος, και ιδου πλειον Σολομωντος ωδε.» Ουκουν Νινευιται και η
βασιλισσα νοτου των κρι νοντων εισι τους του Σωτηρος ακουσαντας, και μη
μεταβαλοντας, και τους καταφρονησαντας της διδα σκαλιας Ἰησου. Ταχα δε ουτως
και οι του Χριστου αποστολοι κρινουσι τας δωδεκα φυλας του Ἰσραηλ μη
πιστευουσας εις τον Χριστον. Και πασαν δε την γην οι εν πασηι τηι γηι πεπιστευκοτες
κρινουσιν εκα στοι των εν μερει τους εκει απιστους. Παρακαλει τοινυν ο λογος τους
κρινοντας την γην επι την παι δευσιν την κατα παραδοσιν επιστημης, ως και ο
Σολομων εν ταις Παροιμιαις επι το αυτο λεγων· «Λαβετε παιδειαν, και μη αργυριον,
και γνωσιν υπερ χρυσιον δεδοκιμασμενον.» Του αυτου. Ἢ καλει αυτους εις
μετανοιαν, και βασιλεις καλει, εις οπερ ειχον αξιωμα ανατρεχειν πειθων. Συνετε
ουν, ω βασιλεις, δια τι μοι δεδοται τα εθνη κληρονομια. ∆ουλευσατε τωι Κυριωι εν
φοβωι, και αγαλλιασθε αυτωι εν τρομωι, κ. τ. ε. ∆οξει μεν τισιν ο δου λευων παντως
δουλος ειναι, και μαλιστα ενθαδε επει προσκειται το, «εν φοβωι,» του ειληφοτος
πνευμα δουλειας οντος «εν φοβωι.» Και ου ψευδως γε δοξει. ∆υναται δε και ο υιος
δουλευειν. Και ου μονος ο φοβος αιτιος του δουλευειν τυγχανει, αλλα και αγαπη.
∆ια της αγαπης γουν ο Ἀποστολος διδασκει δουλευειν ημας αλληλοις. Ἀλλα και
αυτος ο Σωτηρ και Κυριος ημων γεγονεν εν μεσωι των μαθητων αυτου ουχ ως
ανακειμενος, αλλ' ως ο διακονων, δουλευων και νι πτων τους ποδας αυτων. Και
ουδεπου ταυτα φοβωι θεμιτον αυτον πεποιηκεναι· σαφες γαρ, οτι αγαπηι 12.1116
τελειαι ταυτα αυτωι πεπρακται. Ει μεν ουν βασιλεις οι εν τοις προ τουτων βασιλεις
γης ωνομασμενοι και νυν λεγονται, αυτοις προσταττεσθαι δυναται το δου λευσαι τωι
Κυριωι εν φοβωι, ως δουλοις αρχηθεν ου δυναμενοις χωρησαι το πνευμα της
υιοθεσιας. Και τηρητεον επ' αυτων το, «εν φοβωι,» ον ο φοβουμενος κολασιν ουκ
εχει, και ου τετελειωται. Και τα ακο λουθα δε περι του, «Ἀγαλλιασθε αυτωι εν
τρομωι,» νοητεον. Ει δε βασιλεις οι αγιοι και κρινοντες την γην οι κατα την διηγησιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

ερμηνευθεντες, δυναμενων δουλευειν και των υιων τωι Κυριωι, τον φοβον μετα
ληπτεον εις την παρα τισιν ευλαβειαν ωνομασμενην, ητις ουδαμως κολασιν εχει.
Ὅτι δε φοβος ο μη κο λασιν εχων ωνομασται εν τηι Γραφηι τελειου κατορ θωμα
τυγχανων, σαφες εκ του· «Ουκ εστιν υστε ρημα τοις φοβουμενοις αυτον.» ∆οξομεν
δε βιαζε σθαι, δια το επιφερεσθαι το «εν τρομωι.» Ἀλλα μηποτε οι μεν τελειοι
βασιλεις τυγχανουσιν, οι δε καν τωι φοβωι παιδαγωγουμενοι κριται γης, εν οις
προστασσει ο Σωτηρ αγαλλιαιν μη ανειμενως, μηδε απολελυμενως, ινα μη εκπεσωσιν
εις χαυνωσιν και οιησιν, αλλ' «εν τρομωι,» και οιονει συνεσταλμενως, μετα του
σκοπειν το δυνασθαι πεσειν, ει καταλειποι η επισκοπη τον γενομενον εν τινι αξιωι
του ευλο γως επαιρεσθαι. Το δε «αγαλλιασθαι» απο της συν ηθειας εστι της Γραφης·
οπερ οιομεθα ειναι χαραν εν τηι επινοιαι, εχουσαν την του αγιου Πνευματος εις την
ψυχην κοινωνιαν συγχαιροντος τωι αγιωι. ∆ραξασθε παιδειας, μηποτε οργισθηι
Κυριος, και απολεισθε εξ οδου δικαιας, κ. τ. ε. Την μεν προκοπην δια του,
«παιδευθητε,» παρισται, την δε τελειωσιν δια του, «δραξασθε παιδειας.» Τωι δε
επιμελως παρατηρουντι σαφες εστιν, οτι εν δεχεται τον ατελη εν παιδειαι και μη
προκοπτοντα ετι οργης Κυριου μεταλαμβανειν, τον δε τελειον αδυνα τον ταυτης
μετεχειν. Ει γαρ δραξασθαι τις παιδειας κελευεται υπερ του μη οργισθηναι αυτωι τον
Κυριον, καν μετασχοι της οργης μη δραξαμενος της παιδειας· εν προκοπηι μεντοιγε
της παιδειας ων, τελεον ελευ θερουσης απο των εκ της οργης επερχομενων παθη
ματων της περιδραξεως της παιδειας, ουχι δε της επαγωγης και της αρχης της κατα
την παιδειαν· παν τως γαρ ο ετι παιδευομενος ατελης εστιν, ατελης δε ων οργης
δυναται πειραν λαβειν Θεου. Ἀλλ' επει ουτε εν τωι Ἑβραικωι προσκειται, ουτε εν ταις
λοι παις ερμηνειαις το, «δικαιας,» υποπτευομεν μη ποτε η κατ' οικονομιαν
προσεθηκαν τουτο, η τα αντιγραφα ημαρτηται. Κατ' οικονομιαν μεν, ιν' ουτως
νοησωμεν· Ἐαν μη δραξησθε παιδειας, απο λεισθε εξ οδου δικαιας, και εκπεσεισθε
αυτης, οργισθεντος υμιν του Κυριου· αλλ' ως προς το ακριβες, ει παιδευτικη εστιν η
οργη του Θεου, πως, δια το ωργισθαι Κυριον, απολειται τις εξ οδου δικαιας; Ου
παντως δε δια την οργην απολεισθε εξ οδου δικαιας, αλλα τουτο εψεται υμιν δια τα
αμαρ τηματα. Ἐαν μη ηι κειμενον το, «δικαιας,» επει οι μη δραξαμενοι παιδειας
παντως εισιν εν οδωι ουκ 12.1117 αγαθηι, δυναται λεληθοτως λεγεσθαι, οτι μη
δρασσο μενων υμων παιδειας οργισθησεται Κυριος, εκ του απολεσθαι υμας εκ της
οδου εν ηι διατριβετε, ινα μηκετι υπαρχητε εν αυτηι. Ὅταν εκκαυθηι εν ταχει ο θυμος
αυτου, μα καριοι παντες οι πεποιθοτες επ' αυτωι, κ. τ. ε. Ει και δευτερον λεγεται ο
θυμος της οργης, αλλα τωι τηρουντι την συμφρασιν της Γραφης, φα νερον οτι
εκκαιεται πρωτον ο θυμος, και οργισθεν τος του Θεου απολλυται τις απο της οδου.
Το δε εν ταχει καιεσθαι τον θυμον, η μετ' ολιγον, η μετα βραχυ αναπαυεσθαι αυτον,
διδασκει την μετα την εξοδον του βιου κολασιν. Μακαριοι παντες οι πεποιθοτες επ'
αυτωι, κ. τ. ε. Κατακουστεον του, «πεποιθοτες,» πιστιν εμφαινον τος μετ' ελπιδος
ανυποπτου βεβαιοτατην, και εδραιαν, και ασειστον, ουδε εν τοις δοκουσι
χαλεπωτατοις και ροις του πεποιθοτος απογινωσκοντος την του Κυριου εις αυτον
παρουσιαν, ουδενος παρελκοντος αυτον. ΨΑΛΜΟΣ Γʹ. Ψαλμος τωι ∆αυιδ, οποτε
απεδιδρασκεν απο προσωπου Ἀβεσσαλωμ του υιου αυτου, κ. τ. ε. ∆οκει ο ψαλμος
ειρησθαι τωι ∆αυιδ, οποτε απεδι δρασκεν απο προσωπου Ἀβεσσαλωμ του υιου αυτου.
Ὅλα δε τα εν τωι ψαλμωι σωσαι προς την ιστοριαν ου δυνατον· τι γαρ συμβαλλεται
προς το προκειμενον· «Ἐγω εκοιμηθην, και υπνωσα, εξηγερθην, οτι Κυ ριος
αντιληψεται μου;» Και ει βουλοιτο δε τις δου λευειν τηι λεξει, πλεον αυτης μηδεν
επιζητων, παρα στησατω πως αληθευει λεγων ο Προφητης· «Ὀδοντας αμαρτωλων
συνετριψας.» ∆ει δε ζητησαι τις ο ∆αυιδ, και τις ο Ἀβεσσαλωμ, και η επιθεσις αυτου η
κατα του πατρος, η τε φυγη του βασιλεως πραως φε ροντος την επαναστασιν του της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

βασιλειας αυτου επι θυμησαντος υιου, και εντελλομενου τοις υπ' αυτον φεισασθαι
του παιδαριου Ἀβεσσαλωμ. Πολλαχου της Γραφης ευρομεν ∆αυιδ ειναι τον Χριστον,
ωσπερ εν τωι ογδοηκοστωι ογδοωι ψαλμωι· «Ευρον ∆αυιδ τον δου λον μου· εν ελαιωι
αγιωι εχρισα αυτον· η γαρ χειρ μου αντιληψεται αυτωι, και ο βραχιων μου αντισχυσει
αυ τον. Ουκ ωφελησει εχθρος εν αυτωι, και υιος ανομιας ου προσθησει του κακωσαι
αυτον. Και συγκοψω απο προσωπου αυτου τους εχθρους αυτου, και τους μισουν τας
αυτον τροπωσομαι. Και η αληθεια μου και το ελεος μου μετ' αυτου· και εν τωι
ονοματι μου υψωθη σεται το κερας αυτου, και θησομαι εν θαλασσηι χειρα αυτου, και
εν ποταμοις δεξιαν αυτου. Αυτος επικαλε σεται με· Πατηρ μου ει συ, καγω
πρωτοτοκον θησο μαι αυτον, υψηλον παρα τοις βασιλευσι της γης. Εις τον αιωνα
φυλαξω αυτωι το ελεος μου, και η διαθηκη μου πιστη αυτωι. Και θησομαι εις τον
αιωνα του αιωνος το σπερμα αυτου, και τον θρονον αυτου ως τας ημερας του
ουρανου.» Και εν τωι Ἡσαΐαι λεγοντι· 12.1120 «Και διορθωθησεται μετ' ελεους
θρονος, και καθιει ται επ' αυτου μετα αληθειας εν σκηνηι ∆αυιδ κρινων και εκζητων
κριμα και σπευδων δικαιοσυνην.» Πρεσ βυτερος δε πολλωι γενομενος τωι χρονωι
Ἡσαΐαι ο ∆αυιδ ο ανθρωπος, ουχι προφητευεται κρινειν μελ λων, αλλ' ο Χριστος ωι
εδωκεν ο Πατηρ «κρισιν ποιειν, οτι Υιος ανθρωπου εστι.» Και εν τωι Ἰεζε κιηλ σαφως
ο Χριστος ∆αυιδ ειναι λεγεται εν τηι ορα σει τηι προς τους ποιμενας ους ψεγει ο λογος
επι τωι μη καλως ωικονομηκεναι τα προβατα. Ἑξης δε ιδωμεν τις ο Ἀβεσσαλωμ ο υιος
του ∆αυΐδ. Και οι μεν οιη σονται αυτον ειναι εικονα του προδοτου Ἰουδα, οι δε του
διαβολου. Μελιτων γουν ο εν τηι Ἀσιαι φησιν αυ τον ειναι τυπον του διαβολου
επανασταντος τηι Χριστου βασιλειαι, και τουτου μονου μνησθεις ουκ επεξηργα σατο
τον τοπον. Κυριε, τι επληθυνθησαν οι θλιβοντες με; Πολλοι επανιστανται επ' εμε,
πολλοι λεγουσι τηι ψυχηι μου· Ουκ εστι σωτηρια αυτωι εν τωι Θεωι αυ του, κ. τ. ε. Ὅσον
επι τηι λεξει ταυτα λεγεται υπο του ∆αυιδ αποδιδρασκοντος τον Ἀβεσσαλωμ επανα
σταντα αυτωι· οτε επορευθησαν μετα του Ἀβεσσαλωμ διακοσιοι ανδρες εξ
Ἱερουσαλημ κλητοι, πορευομενοι τηι απλοτητι αυτων, οι ουκ εγνωσαν παν ρημα, οι
παντες εθλιβον τον ∆αυΐδ. Μαλλον δε εκ προσωπου του ∆αυιδ απαγγελλεσθαι αυτα
εξεδεξαμεθα, ως και εν τοις εις την επιγραφην παρεστησαμεν. Και οσον μεν επι τηι
ιστοριαι εθλιβον μεν τον ∆αυιδ πληθυνο μενοι οι προστιθεμενοι πολλοι τωι
Ἀβεσσαλωμ· οι δε επισταμενοι αυτωι Ἀχιτοφελ, και Σεμεει, και Θεκων, και ει τις
ετερος των μεγαλα δυναμενων. Οι δε λε γοντες μη ειναι σωτηριαν αυτωι εν τωι Θεωι,
δυνανται ετεροι των θλιβοντων και επανισταμενων ειναι, και μηδαμως
ακολουθησαντων τωι Ἀβεσσαλωμ, απεγνω κοτες τον ∆αυιδ ως νενικημενον, ταυτα
ειρηκεναι. Οι δε τον Σωτηρα θλιβοντες σαρκινως οι Ἰουδαιοι οι κεκραγοτες· «Αιρε,
αιρε τον τοιουτον απο της γης.» Ἐπανεστησαν δε αυτωι Ἰουδας ο προδοτης και Καιαφας. Οι δε λεγοντες τηι ψυχηι αυτου μη ειναι σωτηριαν, οι παραπορευομενοι ησαν εν
τωι καιρωι του παθους, λε γοντες το, «Καταβατω απο του σταυρου, και πιστευ σωμεν
αυτωι.» Ὑψηλοτερον δε νοησαι εστιν ανθρω πων διαφορας, θλιβοντων και
επανισταμενων, και απογινωσκοντων εν αυτωι ειναι σωτηριαν, ουτως· παντες μεν οι
προσταται και διδασκαλοι λογων ετε ρων παρα τα του Χριστου δογματα ειεν αν οι
επανι σταμενοι αυτωι· οι δε συνευδοκουντες και μαθητευο μενοι τηι τουτων
διδασκαλιαι οι θλιβοντες αυτον. Οι δε απιστουντες, ουχι μετα του διδασκειν τα
εναντια, ου δε μετα του τοις ψευδεσιν μαθητευεσθαι, περι του ειναι την θεοτητα εν
τηι διδασκαλιαι του Χριστου, λε γοιντ' αν ουτοι φασκειν τηι ψυχηι αυτου μη ειναι σω
τηριαν αυτωι εν τωι Θεωι, ητοι αυτωι κατα την ιστο ριαν την τα τεραστια
απαγγελλουσαν περι της επι δημιας αυτου, η εν τωι λογωι της διδασκαλιας αυτου μη
ειναι καθο επαγγελλεται σωτηριαν. ∆υνανται μεν τοιγε και ετερως θλιβοντες ειναι
παντες οι αμαρτα 12.1121 νοντες. Και ωσπερ γε ου κατα προθεσιν του κακο ποιειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

τον πατερα θλιβει μοχθηρος υιος τον γεγεννη κοτα, αλλα δια την εκεινου στοργην
ακολουθει το παντως θλιβεσθαι αυτον επι τοις αμαρτημασι του υιου· τον αυτον δη
τροπον και η ενος εκαστου των αμαρτανοντων κακια θλιβει τον Υιον του Θεου.
Ὅσωι δε τις εν πλειοσιν αγαθοις εργοις γινεται και υγιεσι δογμασιν, ως μειζων υπο
πλειονων θλιβεται, πολλων επανισταμενων αυτωι, ωστ' αν πολλους παλιν ειπειν,
«Ουκ εστι σωτηρια αυτωι εν τωι Θεωι,» απογνοντας τα κατ' αυτον, ει υπο μηδενος των
τοιουτων εις σωτη ριαν βλαβησεται. Ἀφιησι δε ο Θεος πολλους θλιβειν τον δικαιον,
διδους αυτωι αφορμην βαρους δοξης απο των υπερβαλλουσων θλιψεων
υφισταμενης. Και ειποτε ο δικαιος επαπορων λεγοι τωι Θεωι· «Τι επληθυνθησαν οι
θλιβοντες με; ετι αυτου λαλουντος ερει· Ἰδου παρειμι, ινα βαρος δοξης εργασηται
σοι το παραυτικα ελαφρον της θλιψεως καθ' υπερβολην·» διο και «πολ λαι αι
θλιψεις των δικαιων.» Ει εστι σωτηρια μεν, Θεωι.» Συ δε, Κυριε, αντιληπτωρ μου ει,
δοξα μου και υψων την κεφαλην μου, κ. τ. ε. Ἐαν μεν ο ∆αυιδ λεγηι, πρεπουσα τηι
πιστει του Προφητου η φωνη, ασειστως φεροντος τας τηλικαυτας περιστασεις, και
πεποιθοτος, οτι ουκ εγκαταλειφθησεται, αλλα προς τωι βοηθεισθαι και εν Θεωι
δοξασθησεται και υψωθη σεται αποκαθισταμενος εις την βασιλειαν· εαν δε ο Χριστος
ο λεγων τυγχανηι ..... πεπεισθαι ουτως και περι του αναστησεσθαι και παλιν ως περι
του επι βουλευθησεσθαι υπο ανθρωπων, και περι του μη εγ καταλειφθησεσθαι,
αντιληψομενου αυτον του Πατρος και αποκαταστησοντος αυτον επι την εξ αρχης
δοξαν, υψωσαντος τε αυτον, η και υπερυψωσαντος καθ' α και ο Ἀποστολος φησιν·
«∆ια τουτο ο Θεος αυτον υπερ υψωσε και εχαρισατο αυτωι ονομα το υπερ παν ονο μα,
ινα εν τωι ονοματι Ἰησου παν γονυ καμψηι επου ρανιων, και επιγειων, και
καταχθονιων. Και πασα γλωσσα εξομολογησεται, οτι Κυριος Ἰησους Χριστος εις
δοξαν Θεου Πατρος.» Ἔστι δε διαφορος η δοξα των οιομενων ειναι εν αυτηι· και ο
μεν τις δοξαν φη σαι αν ειναι αυτου την πατριδα· ο δε τις το γενος, αλλος δε τις το
καλλος· εισι δε οι την ρωμην του σω ματος, και την εν τωι αγωνιζεσθαι σωματικως
τεχνην δοξαν ιδιαν ειναι νενομικασι, μεγα φρονουντες επι τωι τοσουσδε
καταπεπαλαικεναι. Και τι δει καταλεγειν τα εφ' οις σεμνυνονται οι θεοι αγνοουντες
«ων πολ λακις η δοξα εν τηι αισχυνηι» τυγχανει κατα τον Ἀπο στολον; Του δε αγιου
δοξα Θεος, ωι πεποιθε, τυγχανει· και ουχ ως ετυχε πεπιστευμενη, αλλα πιστει λογιζο
μενηι εις δικαιοσυνην, δι' ην και σημεια Θεου παρου σιας και της δυναμεως αυτου
κοινωνιας θεωρησαι δυνατον εστιν· οιον δοξα Μωυσεως ο Θεος και μεχρι προσωπου
αυτου μαρτυρων τηι φιλιαι του προφητου και επι παντος του Ἑβραιων λαου και
Αιγυπτιων εμφανως. ∆οξα δε Ἠλιου του προφητου ο Θεος ην, ανιστωντος τον της
χηρας οιον, και ευχομενου περι 12.1124 του υετου, και αμα τωι αιτειν τυχοντος
αξιωσεως. Ἀληθευει ουν ο φασκων Θεος· «Τους δοξαζοντας με δοξασω.» Ουκ
ελαττον δε του δοξαν ειναι εμφανως τον Θεον των τας τεραστιους δυναμεις
διακονουντων, εστι νοησαι και επι των δι' αρετην δοξαζομενων· ην ουκ αλλος η ο
Πατηρ εν ταις ψυχαις των παρεστηκοτων αυτους τηι υποδοχηι αυτου γεγεννηκεν.
Φωνηι μου προς Κυριον εκεκραξα· και επηκουσε μου εξ ορους αγιου αυτου, κ. τ. ε.
Ἄξιον ζητη σαι τι δηποτε μη προτετακται τα δυο ημιστιχια των προειρημενων·
σφοδρα γαρ ακολουθον το την ευ χην προτεταχθαι της επι ταις ευεργεσιαις ευχαρι
στιας. Λυτεον δε ουτως αποῤρηθεν· Ουχι ευχη εστι το λεγομενον ενθαδε, αλλ'
απαγγελια περι του την ευχην γεγονεναι. Ἐπει γαρ ευχη κατα το σιωπωμε νον
γεγονε, και αμα τωι ευξασθαι επετυχε, λαβων ο εβουλετο ο την εντευξιν τωι Θεωι
προσαγαγων, καλως προτασσει επιτυχων την προς Θεον ευχαριστιαν της προς
ανθρωπους διηγησεως περι του τινα ηυξατο. Ει δε αναπαλιν εγεγονει, και αμα τωι
τυχειν ων ᾔτησε, διηγησαμενος ην ως ηυξατο, ειτα μετα τουτο ευχα ριστησας,
υπεξελυεν αν την οφειλομενην εν τηι ευχα ριστιαι μετα ταχους εντευξιν δια του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

προτερον απηγ γελκεναι τοις εντευξομενοις ημιν ως ηυξατο. Βελτιον δε ουτω λυσαι
το ηπορημενον· Ἡ αρχη του ψαλμου περιεχει ευχην. Ειτα μετα την ευχην απο του
διαψαλ ματος εστιν ευχαριστια, επι τωι τετευχεναι ων ᾔτησε. Τελεσθεισης δε της
ευχαριστιας προς ημας αποστρε φει το προσωπον ο Προφητης, και διηγειται τινα
τροπον ευξαμενος επηκουσθη. Κατανοησωμεν δε προς λεξιν το, «Φωνηι μου προς
Κυριον εκεκραξα,» και το εξης κατα την συνηθειαν της Γραφης, και τι το πολλακις
γεγονεναι τοις αγιοις προς τον Θεον ευχην μετα κραυγης. Ἐπιστησατω δε τις κατ'
αυτο και περι του εστωτα κεκραγεναι τον Ἰησουν, και λεγειν· «Ἐαν τις διψαι,
ερχεσθω προς με και πινετω.» ∆ιδωσι τοινυν ημιν ο Ἀποστολος αφορμας, ειπων το
πνευμα καθολικως εν ταις καρ διαις των αγιων κραζειν, «Ἀββα ο Πατηρ,» ως εστι
νοητη κραυγη επιτεταμενη, ητις δη εστι φωνη ψυχης, ηι ταχα χρηται αποθεμενη το
οργανον δι' ου τοιαυτα φωνει. Και οιομεθα γε την λογικην διεξοδον την εν τωι
ηγεμονικωι κατ' αυτο γινομενην την της ψυχης ειναι φωνην· η εαν δε ηι
πραγματικωτερα, και περι μειζονων τινων και μη κατω κειμενων και ταπεινων
διεξοδευουσα, η νοητη αν ειη κραυγη. Ταυτην ουν την κραυγην οι κεκραγοτες προς
Θεον επακουονται, πλην ει μη κατ' οικονομιαν καταλειποιντο υπερ του μειζονας
στεφανους εν μειζοσιν αγωσιν απενεγκα σθαι, ωσπερ εν τωι Ἀμβακουμ ειρηται·
«Ἕως τινος, Κυριε, κεκραξομαι, και ου μη εισακουσηι; Βοησομαι προς σε
αδικουμενος, και ου σωσεις με; Ἵνα τι δε μοι εδειξας κοπους και πονους, επιβλεπειν
επι τα λαιπωριαν και ασεβειαν;» Ταυτην δε την κραυγην εν μεγαλοις δογμασιν αει
διεξοδευει και ο Σωτηρ· ουτω δε εστηκεν ο Λογος του Θεου αει κεκραγως, ως 12.1125
και παρα τωι Σολομωντι η σοφια, ητις η αυτη υπαρ χει τωι Λογωι του Θεου κατα την
υποστασιν, καλουσα μετα υψηλου κηρυγματος επι κρατηρα, λεγουσα· «Ὅς εστιν
υμων αφρων, εκκλινατω προς με· εν δεεσι δε φρενων παρακελευομαι λεγουσα·
Ἔλθετε, φαγετε των εμων αρτων, και πιετε οινον ον κεκερακα υμιν.» Ἡ φωνη
τοιγαρουν του κατα τον ψαλμον λε γοντος επιτεταμενη προς Κυριον επακουεται,
ουκ αλ λοθεν ποθεν η εκ του ορους του αγιου, τουτεστιν εξ ουρανου, επει και εν
αλλοις λεγεται· «Ἐπακουσεται αυτου εξ ουρανου αγιου αυτου.» Και εξ υψους ακουει,
επει γεγραπται· «Ἐπακουσεται αυτου εξ υψους και εκ ναου αγιου αυτου.» Ἐγω
εκοιμηθην, και υπνωσα· εξηγερθην, οτι Κυριος αντιληψεται μου, κ. τ. ε. Ἡμεις μεν
ηγουμεθα μηδεν ανθρωπινον εχειν τα λεγομενα ακο λουθον τηι περι τον ∆αυιδ, οτε
εφυγεν απο προσωπου Ἀβεσσαλωμ, ιστοριαι, ει θελοιμεν τηρησαι δια το ρητον το του
∆αυιδ προσωπον, και δια τουτο γε δυσ ωπησαιμεν αν και τους μη βουλομενους
αναγκαζον τες αναγειν την ιστοριαν και προσιεσθαι παντως εκ προσωπου Χριστου
ειναι τα επαγγελλομενα. Ἵνα δε μη δοκωμεν προδιδοναι τον λογον τον κατα το
ρητον δυ ναμενον σωζεσθαι, και ταυτα λεκτεον· Φαμεν τοινυν αυτου κατηγορουντα
τον ∆αυιδ ταυτα φασκειν επι τωι μη εγρηγορεναι αυτον περι της βασιλειας, μηδε
προσοχην την δεουσαν εισαγαγειν, ωστε καιρον εχειν επιθεσθαι μεν, ταδε
πεπονθεναι αυτον δια της επι θεσεως του Ἀβεσσαλωμ. Ἐμου γαρ κοιμωμενου, φησι,
και υπνουντος ταδε τινα συμβεβηκε μοι. Ἀλλα διανεστην, επει Κυριος αντιληψεται
μου, και διανα στας μυριαδων λαου επιθεμενων μοι ου φοβηθησομαι. Και αβιαστως
τα εξης δοξει σωζεσθαι· και ταυτα μεν ηγουμεθα ως προς την λεξιν ερμηνευεσθαι,
προς δε αναγωγην, ως προειρηκαμεν, απο προσωπου Κυριου ταυτα απαγγελλεσθαι
την ιδιαν κοιμησιν νυν διηγουμενου, και υπνον τον κατα το παθος. Ἐπισκε ψωμεθα
δη προτερον διαφοραν κοιμησεως και υπνου νομιζομενου ως προς την λεξιν·
κοιμησιν μεν ειναι ως προς την ησυχιαν, περι ης και ο Παυλος φησι· «Παντες
κοιμηθησομεθα, ου παντες δε αλλαγησο μεθα·» υπνον δε ανεσιν της ψυχης
χαλωμενης απο του σωματος και την τασιν υπεκλυουσης, τωι μη φε ρειν αδιαλειπτον
τον τονον. Ἐν δε τωι Ἰωβ μαλιστα την διαφοραν παριστασθαι υπολαμβανομεν δια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

του των· «Νυν αν κοιμηθεις ησυχασα· υπνωσας δε αν επαυσαμην μετα βασιλεων,
βουλευτων γης.» Ἐδεη θημεν δε της διαφορας του κοιμηθηναι και υπνωσαι υπερ του
συνιεναι πως αν επι του Σωτηρος αυτη δη λοιτο. Συνηθες μεν γαρ την απο του βιου
τουτου εξο δον κοιμησιν λεγεσθαι, εσθ' οτε δε και υπνον μεμνη μεθα ονομαζεσθαι.
«Ἐκοιμηθη» γαρ, φησι, «μετα των πατερων αυτου·» και, «Πολλα σωματα των κε
κοιμημενων αγιων ηγερθησαν εις την αγιαν πολιν, και ενεφανισθησαν πολλοις·»
και, «Νυνι δε εγη γερται Χριστος εκ νεκρων, απαρχη των κεκοιμημε 12.1128 νων·»
και, «Παντες κοιμηθησομεθα·» υπνον δε, επειδη ταυτον εστι το καθευδειν τωι
υπνουν· «Πολ λοι των καθευδοντων εν γης χωματι αναστησονται.» Συγκριτεον δε
τοις λεγομενοις κεκοιμημενων αγιων. Σημαινει μεντοιγε και ο υπνος χωρις της κατα
την εξοδον του βιου την απροσεξιαν της ψυχης· της προσ οχης εγρηγορησεως
καλουμενης. Φυλαττεσθαι γαρ ημας την απροσεξιαν βουλομενος ο θειος λογος φησι·
«Μη δωις υπνον σοις ομμασι, μηδε νυσταγμον σοις βλεφαροις, ινα σωζηι ωσπερ
δορκας εκ βροχων, και ωσπερ ορνεον εκ παγιδος.» Και βουλομενος παρα στησαι το
χαυνον και ανειμενον των αμαρτωλων ο Προφητης φησιν· «Ὕπνωσαν υπνον
αυτων, και ουχ ευρον ουδεν·» και το, «Ἔγειρε ο καθευδων, και αναστα εκ των
νεκρων, και επιφαυσει σοι ο Χρι στος.» Ἀναλογον δε τωι υπνωι τωι κατα την απροσ
εξιαν εστι νυσταγμος ψυχης ον απαγορευει ο Σολο μων, ου μονον υπνον διδασκων
ημας μη διδοναι τοις ομμασιν, αλλα και νυσταγμον. Και αυτος δε ο Ὑμνωι δος, επι
ψογου τασσων το του νυσταγμου ονομα, φησιν· «Ἐνυσταξαν παντες οι επιβεβηκοτες
τους ιππους.» Φαμεν τοινυν τον κοινον θανατον ον απεθανεν υπερ ημων
κοιμηθηναι τον Σωτηρα ημων Ἰησουν τον Χρι στον, υπνωσαι δε, χωρισθεισης της
ψυχης απο του σωματος. Καθαπερ γαρ οι υπνουντες κειμενου του σωματος
ενεργουσι κατα ψυχην, φαντασιαις τισι προσ πιπτουσαις επομενοι, και πραττουσι τι
κατ' ουδεν του σωματος δεομενοι· τον αυτον τροπον ουκ εις παντα της εικονος
εξομοιουμενης τουτωι ου εστιν ει κων, αλλ' ινα δηλωθηι η ενεργεια η χωρις σωματος,
της ψυχης της κεχωρισμενης αυτου, και τουτωι υπνωκυιας, λεγεται μετα το,
«εκοιμηθην,» το, «υπνωσα.» Και τι θαυμαστον ει επι του Σωτηρος ο τοιουτος υπνος
ου παντη εστιν αργια της ψυχης, αλλ' αργια ως προς το οργανωι τωι σωματι χρησθαι;
Ἰδια μεντοιγε και καθ' εαυτην ενεργει, οπου και υπο του Ἰωβ το αυτο λεγομενον
δηλουται. «∆ια τι» γαρ, φη σιν, «εκ γαστρος εις μνημα ουκ απηλλαγην; Νυν αν
κοιμηθεις ησυχασα, υπνωσας δε ανεπαυσαμην μετα βασιλεων βουλευτων γης, οι
εγαυριωντο επι ξιφεσι, και μετα αρχοντων ων πολυς ο χρυσος.» Ει γαρ μη ενοει
ενεργειαν τινα ειναι περι την ψυχην εν ηι επαυσατο τυγχανουσα αγαθων τινων μετα
τοιωνδε, ουκ αν ελεγεν· «Ὑπνωσας ανεπαυσαμην μετα βα σιλεων βουλευτων γης, οι
εγαυριωντο επι ξιφεσιν.» Ειεν δ' αν ουτοι αγιοι στρατιωται θεοσεβειας λογωι τωι
τομωτερωι πασης της μαχαιρας διστομου χρωμε νοι κατα παντος του εναντιου της
αληθειας λογου. Ἄρχοντες τε ων πολυς ο χρυσος, ερμηνευοιντο αν οι των πολλων
διαφεροντες, και κατα τουτο αρχοντες, χρηματιζοντες, πλουτουντες εν διανοημασι
και τοις περι αληθειας θεωρημασι. Ουδεν ουν θαυμαστον και τον Σωτηρα λεγειν·
«Ἐκοιμηθην, και υπνωσα,» πολλωι πλεον ενεργησαντα περι σωτηριας ψυχων και
παρα τον καιρον του χωρισμου του απο του σωματος κατα τα λεγομενα εν τηι
Καθολικηι Ἐπιστοληι παρα τωι Πετρωι· «Ἐν ωι και τοις εν φυλακηι πνευμασι πορευ
12.1129 θεις εκηρυξεν απειθησασι ποτε, οτε απεξεδεχετο η του Θεου μακροθυμια εν
ημεραις Νωε κατασκευαζομενης κιβωτου, εις ην ολιγοι, τουτεστιν οκτω ψυχαι,
διεσω θησαν δι' υδατος.» Μετα ταυτην την κοιμησιν ο Πα τηρ αντιλαμβανομενος
εξηγειρεν αυτον. Ου φοβηθησομαι απο μυριαδων λαου των κυ κλωι
συνεπιτιθεμενων μοι, κ. τ. ε. Πρεπουσα αγιωι φωνη κατωρθωκοτι μεγιστην αρετην,
την αφο βιαν, δια την προς Θεον πεποιθησιν· ηι ομοια· «Ἐαν παραταξηται επ' εμε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

παρεμβολη, ου φοβη θησεται η καρδια μου.» Και ο Σωτηρ εν πνευματι γινωσκων τας
αιτουμενας αυτον σταυρωθηναι μυρια δας λαου της κατατομης, και ορων το
αταραχον αυ του (κατα σαρκα δε ταυτα φημι), λεγοι αν ταυτα. Ἐαν δε τις κατανοησηι
το πληθος των υπο των εχθρων βαλλομενων, επιτιθεμενων τηι ψυχηι και
ταρασσοντων και κυμαινοντων αυτην, εν καιρωι αν φθεγγοιτο, επι τον Θεον
καταφευγων, το, «Ου φοβηθησομαι απο μυριαδων λαου, των κυκλωι
συνεπιτιθεμενων μοι.» Ἀναστα, Κυριε, σωσον με, ο Θεος μου, οτι συ επαταξας
παντας τους εχθραινοντας μοι ματαιως, οδοντας αμαρτωλων συνετριψας, κ. τ. ε. Τωι
Ἑβραικωι εντυχοντες, το «ματαιως» ουδαμως ευρομεν δυναμενον δηλουσθαι. Τι γαρ
κοινον της λε ξεως της «ματαιως» προς την σιαγονα; Και οι λοι ποι δε ως το
Ἑβραικον τεθεικασιν. Εικος ουν, ως τι νες Ἑβραιων λεγουσι, τα αρχαια αντιγραφα
ετερως εσχηκεναι, η το ευτελες περιισταμενους τους Ἑβδο μηκοντα της λεξεως,
τετολμηκεναι αντι του «σια γονα,» ποιησαι «ματαιως.» Νοησωμεν τοινυν το ρητον
κατα τους Ἑβδομηκοντα· διεξελθωμεν πως δει λαμβανειν τα ανθρωπικωτερον
ειρημενα υπο του Θεου, εξ ων ευχερες εστιν ιδειν πως λεγεται· «Ἀναστα, Κυριε,
σωσον με, ο Θεος μου.» Οιονει γαρ κοιμωμενον ημιν, οτε ημας παρεδωκε πειρας
ενεκεν ταις αντικειμεναις ενεργειαις, διανιστησιν αυτον. Ταχα δε και οτε τον
Σωτηρα υπερ ημων παν των παρεδωκεν, εκοιματο αυτωι ο Πατηρ· ανισταται δε
σωζων αυτον και πατασσων τους εχθρους αυτου, ειτε τους εκ περιτομης, ειτε τας
αορατους εχθρους της αληθειας δυναμεις. Ἐχθρου δε κατ' ουδεν εστι λο γος· μετα
γαρ των μισουντων την ειρηνην ο αγιος εστιν ειρηνικος, αγαπων τους εχθρους.
∆οξαι δ' αν τινος εχθραινειν τις ου «ματαιως,» ητοι ανθρωπι κωτερον τον εχθρον
ημων εξεταζοντων η και ευσεβε στερον· ανθρωπικωτερον μεν, επαν, τον προκαταρ
ξαμενον τι κακοποιειν αποστραφεις, αμυνεσθαι βου ληται· ουτως γαρ αν
υποληφθειη μη «ματαιως» εχθραινειν τωι προηδικηκοτι· ευσεβεστερον δε, ει τις
εχθρος γενοιτο δια το αληθες, ως ο Ἀποστολος φησιν· «Ἐχθρος υμιν γεγονα
αληθευων υμιν·» και το· «Ουχι τους μισουντας σε, Κυριε, εμισησα;» Και 12.1132
ζητητεον ει εισι τινες μισουντες τον Θεον· ουδεις γαρ αν τουτο ομολογησειεν ουδε
των τελεως αδικων και αθεων. Τινες ουν εισιν οι μισουντες τον Κυριον; Τι νες
ομολογουμενως μισουσι τον Ἰησουν, και κατανα θεματιζουσιν αυτον; Τα δε
γινομενα εις αυτον παν τως εις τον Πατερα αναφερεται. Και πας δε αμαρ τανων
μισει τον Θεον, η την σοφιαν εξευτελιζων, τουτεστι τον Χριστον, η την δικαιοσυνην
μισων και εργαζομενος την ανομιαν. Και επει δικαιοσυνη εστιν ο Χριστος, ο μισων
τον Χριστον την δικαιοσυνην, μι σει τον Θεον. Φανερου δε γενομενου τις ο μισων
τον Θεον, εαν μη ακριβωσωμεν τι εστι το, «Ουχι τους μι σουντας σε, Κυριε, εμισησα;»
παντας ανθρωπους μι σησομεν παρεξ ολιγων· σφοδρα σπανιων οντων των δια των
εργων χαρακτηριζομενων αγαπαιν τον Θεον. Του του δε τι αλλο ειη ατοπωτερον του
απεστραφθαι παντας, και, ει δει ουτως ειπειν, και εαυτον; Ευγνωμονως γαρ εταζων
τα περι αυτου εκαστος, ευρεθησεται μισων τον Θεον. Μηποτε ουν ουτω νομιστεον
ειναι τα μισουντα τον Θεον, αλλα τα τοις λογικοις κακα συμβεβηκοτα· οιον αδικια
μισει τον Θεον, και ο αδικος μισει τον Θεον, καθο αδικος εστι, της εν αυτωι αδικιας
τουτο δρωσης. Χρη ουν ημας μισησαι τα τοιαδε συμβεβη κοτα και πρωτως εχθρα
ημων τυγχανοντα, τελειωι μισει, τουτεστιν, απο τελειοτητος ερχομενωι. Ὥσπερ γαρ
απο τελειοτητος ερχεται δικαιοσυνη και σωφρο συνη, ουτως και το τοιονδε μισος.
Ταυτα δε ημιν ειρη ται εξεταζουσι το, «Ἐπαταξας τους εχθραινοντας μοι ματαιως·»
παντων των εχθραινοντων τινι, ματαιως εχθραινοντων. Τοιουτον το, «Ἐμισησαν με
δωρεαν.» Ὁποιοι δε οι συντριβομενοι οδοντες των αμαρτωλων, τοιουτοι και περι ων
ειρηται· «Ἐκει εσται ο κλαυ θμος και ο βρυγμος των οδοντων.» Ὀδοντες αμαρ
τωλων εισι λογισμοι αλογοι, παρα φυσιν ημιν επι συμβαινοντες, οις οδουσι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

χρωμενοι πολλακις οι αντι κειμενοι προσεγγιζουσιν ημιν του φαγειν τας σαρκας
ημων, τουτεστι τα εκ της σαρκος φυομενα· «Φα νερα δε εστι τα εργα της σαρκος,»
φησιν ο θειος Ἀποστολος. Του Κυριου η σωτηρια, και επι τον λαον σου η ευλογια
σου, κ. τ. ε. Ὁ πειθομενος, οτι του Κυριου εστιν η σωτηρια, διο και ο Θεος ημων Θεος
εστι του σωζειν· του γαρ Κυριου αι διεξοδοι του θανατου· οιδε και τι το πεποιθεναι
επι υιους ανθρωπων, οις ουκ εστι σωτηρια. Ἔστι δε και επι τον λαον αυτου η
ευλογια αυτου ουσα πνευματικη εν τοις επουρανιοις εν Χριστωι. ΨΑΛΜΟΣ ∆ʹ. Εις το
τελος εν ψαλμοις ωιδη τωι ∆αυιδ, κ. τ. ε. Πολλων ψαλμων κατα μεν τους
Ἑβδομηκοντα εχοντων επιγραφην «εις το τελος,» κατα δε τους λοιπους τα
καταλληλα τωι «εις το τελος» ενθαδε αποδιδομενα, αξιον, οση δυναμις, εξιχνευσαι
τον δη 12.1133 λουμενον υπο της λεξεως νουν. Ἰστεον δε, οτι, ωσπερ πασης τεχνης
και επιστημης εστι το τελος, εφ' ο σπευδει ο γνησιως την τεχνην η την επιστη μην
μετιων, ουτω και της λογικης φυσεως δει τελος τυγχανειν· τουτο δε εστι το εν
Χριστωι ζωοποιηθη ναι κατα τον Ἀποστολον. Νομιζομεν τοινυν τους «εις το τελος»
επιγεγραμμενους ψαλμους του τελους τινα επιγραφειν νουν, και επ' εκεινο τους
συνιεντας τα λεγομενα παρακαλειν. Παντι δε αγωνιζομενωι τε λος η νικη τυγχανει.
Ἐπει ουν, ως προαπεδειξαμεν, ∆αυιδ ο Χριστος λεγεται, οι επιγεγραμμενοι «εις το
τελος» τωι ∆αυιδ το τελος και την νικην απαγ γελλουσι του Χριστου, νικοποιου
λεχθησομενου αν κατα τον Ἀκυλαν, παντι νενικημενωι νικην περιπε ποιηκοτος, επει
ο υπο Χριστου νικωμενος την συμ βεβηκυιαν αυτωι κακιαν νενικηκε, και εξαφανιζει
αυτην, Χριστωι υποτεταγμενος. Ουδενα γαρ ακοντα νικαι ο Χριστος, αλλα πειθων, τωι
Λογος ειναι Θεου. Εις τουτο δη το νικος επιγραφεσθαι φησι Θεοδοτιων υμνους η
ψαλμους τους παρα τοις Ἑβδομηκοντα «εις το τελος» επιγεγραμμενους· ο δε
Συμμαχος «επινικιους» του Χριστου λεγοι αν ειναι τουτους τους ψαλμους η ωιδας.
Ἐαν δε μη μονον τωι ∆αυιδ και «εις τελος» λεγωνται, αλλα και τωι Ἀσαφ, ητοι τοις
υιοις Κορε, ουκ ατοπον το, παντας τους αγιους την του Χριστου εικονα
αναδεδεγμενους το ενθαδε ειρημενον και επ' εκεινων νοειν ημας. Το δε «εν
ψαλμοις» παρα τοις Ἑβδομηκοντα και Ἀκυλαι ειρημενον οιμαι σαφεστερον
απαγγελλεσθαι δια του Συμμαχου «δια ψαλτηριων,» διδασκοντων ημας των τριων
προς τα οργανα καλουμενα ψαλτηρια ειρησθαι την ωιδην ταυτην η το μελυδημα.
Πλειονα γαρ οργα να ζητητεον δι' ων αιδεται το «εις το τελος,» η «ο επινικιος,» η
«τωι νικοποιωι.» ∆υναται δε και το υπο Θεοδοτιωνος ειρημενον εις το νικος εν υμνοις
τουτο δηλουν. Αυτη τοινυν η ωιδη, η το μελυδημα, η ο ψαλ μος, την ειρημενην
υποθεσιν εχων, τα προδιηγη θεντα ημιν επαγγελλεται, κοινοτερον μεν τωι προ φητηι
∆αυιδ, μυστικωτερον δε τωι Χριστωι το προσ ωπον των αγιων αναλαμβανοντι, και
οτε μεν τας θλιψεις αυτων ως ιδιας ηγουμενωι, και τους εν ταυ ταις αυτων
πλατυσμους, (επει αγιων εστι φωνη το, «Ἐν παντι θλιβομενοι, αλλ' ου
στενοχωρουμενοι,») οτε δε επιστρεφοντι τους βαρυκαρδιους και τους τα ματαια
αγαπωντας. Ου πανυ δε ζητησεως εχεται η διαφορα των λεξεων ωιδης και
μελωιδηματος. ∆ια μεν γαρ της ωιδης εκκλισις της φωνης δηλουται του λε γοντος,
δια δε του μελωιδηματος ταχα και το τεχνικον του μυστικου μελους ᾀδομενου εν
ρυθμωι. Κατα δε τους της αναγωγης νομους η ευρυθμος και κατα λο γον εξεταστικη
πολιτεια εις δοξαν Θεου γινομενη μετα δογματων υγιων και λογων και ετεροις ωφε
λιμων ειη αν το μελυδημα. Ἐν τωι επικαλεισθαι με, εισηκουσε μου ο Θεος της
δικαιοσυνης μου, κ. τ. ε. Το λεγον προσωπον ητοι ο Προφητης εστιν, η ο Χριστος
κατα την 12.1136 οικονομιαν ην υπερ ημων ανεδεξατο. ∆ηλοι δε τα ρητα το
εισακουεσθαι ουχι μετα το επικεκλησθαι, αλλ' εν τωι επικαλεισθαι. Τοις γαρ αγιοις
και παντη ακουουσι των θειων προσταγματων επαγγελια κεκη ρυκται κατα τον
προφητην Ἡσαΐαν το· «Ἔτι λαλουντος σου, ερω· Ἰδου παρειμι.» Ἄξιον δε ιδειν και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

τι το επικαλεισθαι, των μη εξητακοτων την Γραφην οιομενων παντος ουτινοσουν
ρεποντος επι το ευξασθαι ειναι εργον· του δε Προφητου σαφεστατα περισταντος, οτι
αγιων εστι και σωθησομενων παν τως το επικαλεισθαι· «Πας» γαρ, φησιν, «ος αν
επικαλεσηται το ονομα Κυριου, σωθησεται.» Ει γαρ «πας ος αν επικαλεσηται το
ονομα Κυριου, σωθη σεται,» ο μη σωζομενος ουκ επεκαλεσατο το ονομα Κυριου, ει
και πολλακις εδοξε τουτο πεποιηκεναι. Ου γαρ εν φωνηι κρινεται το επικαλεισθαι το
ονομα Κυριου, αλλ' εν διαθεσει του λεγοντος και πιστει βε βαιαι. Ουτω γουν εν τωι ηʹ
ψαλμωι ου τοις τυχου σιν αποδεδοται το επικαλεισθαι Κυριον, αλλα τωι Σαμουηλ, ος
τοσουτον παρα Θεωι τετιμητο, ωστε Μωυσει αυτον συναριθμεισθαι τωι φιλωι, ως
Ἱερεμιας φησιν· «Ουδ' αν στηι Μωυσης και Σαμουηλ προ προσ ωπου μου, περι τωνδε
τινων των ασεβων ευχομενοι, ουδε τουτων εισακουσομαι, λεγει Κυριος.» Γεγραπται
τοινυν περι αυτου· «Μωυσης και Ἀαρων εν τοις ιερευσιν αυτου, και Σαμουηλ εν τοις
επικαλουμενοις το ονομα αυτου. Ἐπεκαλουντο τον Κυριον, και αυτος εισηκουσεν
αυτων· εν στυλωι νεφελης ελαλει προς αυτους. Ἐφυλασσον τα μαρτυρια αυτου και
τα προσ ταγματα α εδωκεν αυτοις. Κυριε ο Θεος ημων, συ επηκουες αυτων· ο Θεος,
ευΐλατος εγενου αυτοις.» Ἐπει γαρ εφυλασσον τα μαρτυρια αυτου και τα προσ
ταγματα α εδωκεν αυτοις, οτε ηυχοντο, εις επικα λουμενους ελογιζοντο. Και εν τωι
εκατοστωι τεσσαρα κοστωι τεταρτωι ψαλμωι ακριβεστερον διδασκομεθα τις ο
επικαλουμενος ουτος· «Ἐγγυς Κυριος τοις επικα λουμενοις αυτον εν αληθειαι,» ως
τινων ουκ επικα λουμενων αυτον εν αληθειαι· «Ου γαρ ο λεγων μοι, Κυριε, Κυριε,
εισελευσεται εις την βασιλειαν των ουρανων· αλλ' ο ποιων το θελημα του Πατρος
μου του εν ουρανοις.» Τελειως γαρ εστι λεγειν «Κυριε,» οτε και τα εργα φθεγγεται
και λεγεται, «Κυριε, Κυριε.» Σαφες γουν ενταυθα, οτι ο επικαλουμενος Κυριον
δικαιοσυνην εχει, και δικαιοσυνην αληθη. Ει δε Χριστος δικαιοσυνη, ο δικαιος
δικαιοσυνης μετε χει, τουτεστι Χριστου. Ἵνα δε μη ηι επι καυχηματος το, «Ὁ Θεος της
δικαιοσυνης μου,» δυναμεθα προσ χρησασθαι τωι· «Ὃς εγενηθη απο Θεου σοφια ημιν
και δικαιοσυνη, και απολυτρωσις,» και ισον εσται τωι, ο Θεος του Κυριου μου. Ἐν
θλιψει επλατυνας μοι· οικτειρησον με, και εισακουσον της προσευχης μου, κ. τ. ε.
Ἔοικεν η θεια Γραφη ιδιως, την προαιρεσιν ου περιεργαζομενη ανθρωπου, θλιψιν
ονομαζειν το πε ριστατικον, και γυμνασιου ενεκεν συμβαινον τωι αγιωι· το γαρ τωι
αμαρτωλωι γινομενον μαστιγα καλει. «Πολ 12.1137 λαι» γαρ, φησιν, «αι θλιψεις των
δικαιων·» και, «Πολ λαι αι μαστιγες του αμαρτωλου.» Και παραδειγματος ενεκεν
ερουμεν, α μεν πεπονθεν Ἰωβ, θλιψεις ειναι, και α Ἰωσηφ εν Αιγυπτωι· α δε ∆αυιδ δια
την του Ουριου και δια το ηριθμηκεναι τον λαον, μαστιγας. Παρατηρητεον μεντοιγε,
μη τι λανθανηι ημας εν τηι Γραφηι, οτι θλιψις εστιν επι αμαρτωλων τεταγμενη, και
μαστιξ επι των ηδη δικαιων. Ὅτι δε θλιψις ο τοις αγιοις διδομενος πειρασμος
αθλουσιν καλειται, απο πολλων ρητων κινουμεθα και ετερων παρα τα προειρημενα.
Ου θαυμαστον γαρ ει μαστιξ απτεται υιων ημαρτηκοτων, ως φησιν ο Σολομων·
«Μαστιγοι δε παντα υιον, ον παραδεχεται.» Και παλιν επιστα τειν χρη μαστιγας
καλειν τα τοις Αιγυπτιοις δια τον Ἰσραηλ συμβεβηκοτα· επει υιων εστιν το μαστιγου
σθαι. Και γαρ εν τωι ογδοηκοστωι ογδοωι ψαλμωι ειρη ται· «Ἐαν καταλειπωσιν υιοι
αυτου τον νομον μου, και εν τοις κριμασι μου μη πορευθωσιν, εαν τα δι καιωματα
μου βεβηλωσωσιν, και τας εντολας μου μη φυλαξωσιν, επισκεψομαι εν ραβδωι τας
ανομιας αυτων.» Τουτων δε ειρημενων, το μεν θλιβεσθαι ουκ αν ειη των εφ' ημιν·
το δε δυσαρεστεισθαι και ενδιδοναι των εφ' ημιν ψεκτων· οπερ στενοχωρει σθαι
ονομαζουσιν αι Γραφαι. Το δε προς τωι μη ενδι δοναι και ευφραινεσθαι εν αυταις, ως
ουσαις προ φασεσι μειζονων αθλων και επαγγελιων, αγιων ερ γον, καθα φησιν ο
Ἀποστολος· «Ἐν παντι θλιβομενοι, αλλ' ου στενοχωρουμενοι.» Και αιτιωμενος
Κοριν θιους φησιν αυτοις προσιεναι στενοχωριαν, ουτω λε γων· «Ου στενοχωρεισθε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

εν ημιν, στενοχωρεισθε δε εν τοις σπλαγχνοις υμων.» Ειτα παρακαλων αυτους δια
την του αγιου καταστασιν, φησιν· «Πλατυνθητε και υμεις.» Και ωδε τοινυν
ευχαριστει τωι Θεωι ο Προφητης βοηθησαντι αυτωι και ευρυχωριαν δωρησα μενωι τηι
προαιρεσει αυτου εν καιρωι θλιψεως. Πλατυ νει γαρ ο Θεος ου παυων τους κακους,
αλλα μεγα λοψυχιαν διδους. Υιοι ανθρωπων, εως ποτε βαρυκαρδιοι; Ἵνα τι αγαπατε
ματαιοτητα, και ζητειτε ψευδος, κ. τ. ε. Το, «Υιοι ανθρωπων,» ο μεν τις οιησεται περι
φραστικως ειρησθαι, ως και Ἕλλησιν εθος· Υιες Ἀχαιων· ετεροι δε απο του Σωτηρος
αρξαμενοι πολ λαχου χρηματιζοντος Υιου ανθρωπου, την αιτιαν βουλευσονται
εξιχνευσαι και περι των ανθρωπων ουχ απλως λεγομενων, πολλακις υιων
ανθρωπων χρημα τιζοντων. Ουδεπου γαρ και περι του Σωτηρος περι φρασις αν ειη
το Υιον ανθρωπου αυτον ονομαζεσθαι, επει λεγεται· «Ἐξουσιαν εδωκεν αυτωι κρισιν
ποιειν, οτι Υιος ανθρωπου εστι.» Χρη τοινυν καθολου τουτο γινωσκειν, οτι η
ανθρωπος προσηγορια, οτε οι αγιοι θεοι προσαγορευονται, επι ψογου λαμβανεται·
οτε δε κτηνη και θηρια οι αμαρτωλοι, επι επαινου καλου τασσεται. Και του μεν
προτερου παραδειγμα· «Ἐγω ειπα· Θεοι εστε, και υιοι Ὑψιστου παντες· υμεις δε ως
ανθρωποι αποθνησκετε, και ως εις των 12.1140 αρχοντων πιπτετε·» και «Ὅπου γαρ
εν υμιν ζηλος και ερις, ουχι σαρκικοι εστε, και κατα ανθρωπον περιπατειτε;» του δε
δευτερου· «Ἀνθρωπους και κτηνη σωσεις, Κυριε.» Πρωτον γαρ υιον ανθρω που,
προσωπον ωρισμενον εν Γραφηι ονομαζομε νον Θεον, επι τηι παρουσηι μνημηι τον
∆ανιηλ ευ ρισκομεν και μετα τουτον τον Ἰεζεκιηλ προφητας εν τηι αιχμαλωσιαι
γενομενους· ουδενα δε προ της αιχμαλωσιας, οσον εφ' οις ιστορουμεν κατα τα αναν
τιῤρητα των αναφερομενων βιβλιων θεοπνευστων, ταυτηι τηι προσηγοριαι
καλουμενον. Τι δε δει λεγειν περι του Σωτηρος, των Ευαγγελιων πεπληρωμενων
ταυτης της φωνης; Και οιομεθα, δια το αμαρτωλους γεγονεναι τους εν τηι
αιχμαλωσιαι, εις ονειδισμον εκεινων τον ∆ανιηλ μονον σωσαντα το αξιωμα της του
ανθρωπου και κατ' εικονα και ομοιωσιν γενομε νης φυσεως, ακουειν το, «Υιε
ανθρωπου.» Το δ' αυτο λεκτεον και περι του Ἰεζεκιηλ. Ἄνθρωπος γαρ πρωτος
ωνομασθη ο κατ' εικονα και ομοιωσιν πε ποιημενος υπο του Θεου, και ουτως αν ειη
κυριως ανθρωπος. Ἐπισκεπτεον δε και επι του Σωτηρος, ει το ανθρωπινον αυτου
Υιος ανθρωπου, ανθρωπου πα τρος οντος τωι ανθρωπινωι της εικονος του Θεου του
αορατου. Και το ειρημενον δε, «Οι τε γηγενεις και υιοι των ανθρωπων,» υπεροχην
δηλοι των υιων των ανθρωπων παρα τους γηγενεις. Ἀλλα προς την λεξιν, επει
επιπληττονται ενθαδε ακουοντες το, «Ἕως ποτε βαρυκαρδιοι,» και τα εξης, ου
καλως δοξουσιν αντιῤρησεις περι υιων ανθρωπων παρατεθεισθαι, ει μη αρα διττον
τον ανθρωπον δει λαμβανειν, καθα υπελαβεν ο Ἀποστολος λεγων· «Ὁ πρωτος ανθρωπος εκ γης χοικος· ο δευτερος ανθρωπος ο Κυριος εξ ουρανου. Οιος ο χοικος,
τοιουτοι και οι χοικοι· και οιος ο επουρανιος, τοιουτοι και οι επουρανιοι.» Παλιν δε
και ουτως, δια το προστασ σεσθαι γνωναι, οτι Κυριος «εθαυμαστωσε τον οσιον
αυτου,» τους υιους των ανθρωπων, ζητηθησεται πως οι κατα το χειρον υιοι των
ανθρωπων προστατ τονται εργον των αγιωτατων ποιησαι. Το γαρ γνωναι οτι
εθαυμαστωσεν ο Κυριος τον οσιον αυτου, αγιω τατων εστι κατορθωμα. Ευχερες δε
λυσαι τουτο, επει δυναται ο αυτος μεν εν χειροσιν ων Υιος αν θρωπου ειναι κατα τον
ανθρωπον τον χοικον· μετα βαλων δε, οπερ ουκ εστιν αδυνατον, γενεσθαι Υιος
ανθρωπου κατα τον ανθρωπον τον επουρανιον. Ουτοι δε οι υιοι των ανθρωπων οι
κατα το δευτερον, ατε υιοι τυγχανοντες του εκ γης χοικου, και βαρυκαρδιοι ευλογως
λεγοιντο, και αγαπαιν ματαιοτητα, ζητειν τε ψευδος. Νους γαρ σαρκος εν αυτοις και
αγαπη σωματικη, και ζητησις του της αληθειας εχθρου, τουτεστι του ψευδους.
Βαρυκαρδιοι γαρ οι την κα θεζομενην επι ταλαντον μολιβδου ανομιαν εχοντες εν τηι
καρδιαι, ητις ως κατωφερης δυσεται συν Αι γυπτιοις ωσει μολιβδος εν υδατι σφοδρωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

των κυμα των του βιου. Ἐναντιοι δε τοις βαρυκαρδιοις οι υπο τον ζυγον Ἰησου
ελαφρον τυγχανοντες. Ταχα δε, επει και οι μεμαθητευμενοι υιοι εισι του
μαθητευσαντος, 12.1141 οι δε διδασκοντες, αυτοι κατ' εικονα και ομοιωσιν του Θεου,
οι μαθητευθεντες μεν, ουκ αξιοι δε των διδα ξαντων γεγενημενοι, ονειδιζοιντο αν
ως υιοι ανθρω που βαρυκαρδιοι, ταις δοθεισαις αφορμαις εις το κα θαραν γενεσθαι
την καρδιαν ου κατηκολουθηκοτες. Και γαρ εθος τους διδασκομενους, και μη
παρακο λουθουντας τοις λεγομενοις, βαρυκαρδιους καλεισθαι υπο των διδασκοντων
δια το παχυ της καρδιας. ∆ια τουτο δε και ζητουσι το ψευδος ως μη ορωντες το
αληθες. Ει δε βαθυτερον, επει αληθεια εστιν ο Σωτηρ, δηλον, οτι εχθρος αν ειη
τουτωι λογος ψευδης το αλη θες επαγγελλομενος, ον αντιχριστον ο Ἰωαννης πολ
λακις φησιν. Ἐαν δε κατα περιφρασιν λαμβανηι τις το, «υιοι ανθρωπων,» αντι του,
«ανθρωποι,» το ως επι το πλειστον εν ανθρωποις ον το βαρυκαρδιον αι τιαται, ινα
το ουτως ειπω βαρυηκοον αυτου αποβα λοντες κατασκευασωσιν αγχινοιαν, και ινα
την ... του ζητειν την δυναμιν εν τηι ψυχηι αποστησαντες ων ου χρη, ατινα ψευδη
παντα εστιν, εφ' α δει μεταγαγω σι, και ζητησωσι την αληθειαν. Κυριος εισακουσεται
μου εν τωι κεκραγεναι με προς αυτον, κ. τ. ε. Μεγαλη φωνη η φθανουσα προς Θεον,
ουχ η παρα τοις ανθρωποις εστι γεγωνυια και επιτεταμενη κατα την μειζονα πληγην
του αερος, αλλ' η του ηγεμονικου καθαρα και αθολωτος διεξοδος των προς Θεον
αναπεμπομενων λογων. Ἰστεον γαρ, οτι εστι τις και του κρυπτου της καρδιας αν
θρωπου φωνη μη συγχρωμενη τωι σωματι, ην εσθ' οτε εις αυτον συναχθεις, και
εισελθων εις το ταμιειον σου, και την θυραν των αισθητηριων αποκλεισας, και πας
γενομενος εξω σωματος αναπεμπει προς τον μονον ακουοντα τοιαυτης φωνης. ∆ια
τουτο τοι μη δεμιας αισθητης φωνης υπο του Μωυσεως αναγε γραμμενης γεγονεναι
φησι προς αυτον, ως απο της Ἐξοδου μεμαθηκαμεν· «Τι βοαις προς με;» Βρα χεια δε
πασα φωνη η περι των επιγειων και μικρων, και ταπεινων διεξοδος, και αιτησις απο
Θεου· ην απαγορευων ο Σωτηρ προσφερειν τωι Πατρι φησιν· «Αιτειτε τα μεγαλα, και
τα μικρα υμιν προστεθη σεται· αιτειτε τα επουρανια, και τα επιγεια προστε θησεται
υμιν.» Ὀργιζεσθε, και μη αμαρτανετε, κ. τ. ε. Ἡ, «οργιζεσθε,» φωνη σημαινει το
προστακτικον κα τηγορημα· σημαινει δε και το οριστικον υπο τινων καλουμενον
διαβεβαιωτικον, οιον· οργιζομεθα, οργι ζεσθε, οργιζονται. Παλιν κατα αλλον τροπον
η οργη προσηγορια, αφ' ης εσχηματισται το, «οργιζεσθε,» σημαινει τι προαιρετικον,
ην ωρισαντο τινες ορεξιν αντιτιμωρησασθαι τους ηδικηκεναι δοκουντας. ∆ηλοι δε
και απροαιρετον, ο καλουσι τινες προπαθειαν γι νομενην, επι τισι δε ερεθισμοις
ελκουσαν· εφ' ην προωρισαμεθα οργην. Το ετερον τοινυν το, «οργι ζεσθε,» εαν
λαμβανωμεν, λεγω δε το απροαιρετον το 12.1144 κατα την προπαθειαν γινομενον,
ουκ εστιν αμαρτημα 12.1144 αποπτωτικον ειναι του καλου· και κατα τουτο γε ου το
προστακτικον νοησωμεν ειρησθαι το «οργιζεσθε,» (πως γαρ αν δυναιμεθα
προσταττεσθαι το απροαιρε τον;) αλλα το οριστικον, ιν' ηι ολον το λεγομενον
τοιουτον· Ὅσον οργιζεσθε και συμβαινει τουτο υμιν ουκ εχουσι προς τουτο
λογισμους, αλλα το παρ' αυ των μη προσθητε· αλλα τωι συμβαινοντι ου ψεκτωι
ψεκτον τι μη ακολουθησατω· οπερ δηλοι εν τωι· «Και μη αμαρτανετε.» Οιδεν ουν και
ενθαδε ο λογος τινα οργην ουκ ουσαν αμαρτιαν, και ουδεπου απο του εφ' ημιν
ερχομενην παθητικην και κακοποιητι κην. Μαρτυρει δε τηι εκδοχηι τηι ειρημενηι περι
του, «οργιζεσθε,» ο Ἀκυλας το κυριον ερμηνευσαι βου ληθεις του Ἑβραικου· το γαρ
απροαιρετον, ο προει ρηκαμεν ονομαζεσθαι προπαθειαν παρα τισιν, κλο νον και
σεισμον της ψυχης νομισας ειναι φησι· «Κλονεισθε και μη αμαρτανετε·» οπερ
«κλονεισθε» ουκ εστι προστακτικον, (ατοπον γαρ τον προφητην προστασσειν
κλονεισθαι·) αλλ' ως επι του «οργιζε σθε» ειρηκαμεν, οριστικον, οιον· Ει συμβαινει·
υμιν κλονεισθαι, μη αμαρτανετε. α λεγετε εν ταις καρδιαις υμων, επι ταις κοι ταις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

υμων κατανυγητε, κ. τ. ε. ∆ια τουτων εοικε διδασκειν δειν εκαστον επι την κοιτην
ιοντα απο λογισμον εαυτον απαιτειν των μεθ' ημεραν πεπρα γμενων, και επι τοις
παρα τον ορθον λογον γεγενημε νοις αυτον κακιζειν μεμφομενον και τωι λογωι κεν
τουντα. Τουτο γαρ συνεχεστερον επιτελουμενον απο στησει ημας του αποπιπτειν
των δεοντων. α λεγετε, φησιν, ταυτα υμας κατανυξατω εν τωι καιρωι του ταις
κοιταις αυτους επιδιδοναι. Ἀπο μερους δε των αμαρτανομενων παντα τα
αμαρτανομενα· μερος αμαρτανομενων το δια λογων· και ταχα και της αλ λης
πρακτικης αμαρτιας προαγει λογος. Τωι μεντοι «κατανυγητε» ιδιως πολλακις
εχρησαντο· ταχα ουτε παρα τοις φιλοκαλοις των Ἑλληνων κειμενωι, ουτε εν τηι
συνηθειαι των τηι Ἑλλαδι φωνηι χρωμενων· και αναγραφουσι γε την λεξιν ταυτην επι
των δακνο μενων των ημαρτημενων ενεκεν, η ων δηποτε ετε ρων· ως εν τηι τριτηι
των Βασιλειων περι του Ἀχααβ βασιλεως Ἰσραηλ διηγουμενη η Γραφη, τινα τροπον
ελεγχθεις υπο του προφητου Ἠλιου επι τωι επιτεθυμηκεναι του αγρου Ναβουθαι του
Ἰεζραηλι του μετανοει, φησι ταυτα· «Πλην ματαιως Ἀχααβ ος επραθη ποιησαι το
πονηρον ενωπιον Κυριου, ως μετεθηκεν αυτον Ἰεζαβελ η γυνη αυτου. Και εβδε
λυχθη σφοδρα πορευεσθαι οπισω των βδελυγματων κατα παντα α εποιησεν ο
Ἀμοῤραιος, ον εξωλοθρευσε Κυριος απο προσωπου των υιων Ἰσραηλ. Και υπερ του
λογου ως κατενυγη Ἀχααβ απο προσωπου του Κυριου, και επορευετο κλαιων, και
διεῤρηξε τον χι τωνα αυτου, και εζωσατο σακκον επι το σωμα αυτου, και ενηστευσε,
και περιεβαλετο σακκον εν τηι ημεραι ηι επαταξε Ναβουθαι τον Ἰεζραηλιτην, και
επορευθη. Και εγενετο ρημα Κυριου εν χειρι δουλου αυτου 12.1145 Ἠλιου περι
Ἀχααβ· και ειπε Κυριος· Ἑωρακας ωςκατενυγη Ἀχααβ απο προσωπου μου; Ουκ
επαξω την κακιαν εν ταις ημεραις αυτου.» Και εν τωι δε πεντηκοστωι εννατωι ψαλμωι·
«Συνεσεισας,» φησι, «την γην, και συνεταραξας αυτην. Ἴασαι τα συν τριμματα
αυτης, οτι εσαλευθη. Ἔδειξας τωι λαωι σου σκληρα· εποτισας ημας οινον κατανυξεως.
Ἔδωκας τοις φοβουμενοις σε σημειωσιν του φυγειν απο προσωπου τοξου.»
Πεποτισθαι γαρ ομολογει τωι οινωι της κατανυξεως ο Προφητης. Και επει, ιν' ου τως
ειπω, επεψε τους λογους τους ελεγκτικους, και πεπονθεν απ' αυτων τον
κατανυγμον, δια τουτο ει ληφεναι ομολογει μετα των φοβουμενων το Θειον
σημειωσιν εις το φυγειν τα βελη τα απο του τοξου πεμπομενα του Θεου επι τους
ασεβεις και παραμει ναντας επι τοις αμαρτημασι, και μη μετανοησαντας. Και εν τηι
Γενεσει· «Ειπε δε Ἠσαυ προς τον πατερα αυτου· Μη ευλογια μια σοι εστι, πατερ;
Κατανυχθεντος δε Ἰσαακ, ανεβοησε φωνηι Ἠσαυ, καιεκλαυσεν.» Ἀντι μεντοι του,
κατανυγητε, «σιωπη σατε» Ἀκυλας και Θεοδοτιων εκδεδωκασιν· οπερ ο Συμμαχος
«ησυχασατε» ερμηνευσε σαφεστερον εκ τιθεμενος το απο των ρητων δηλουμενον·
οπερ τοιουτον εχει νουν· Ἐπι της κοιτης υμων εν εαυτοις κατα το κρυπτον
διαλεχθητε· δηλον δ' οτι τα μεθ' ημεραν πεπραγμενα και τα περι αυτους επισκεψα
μενοι ουτως ησυχασατε. Θυσατε θυσιαν δικαιοσυνης, και ελπισατε επι Κυριον, κ. τ. ε.
Ὁ εξ αδικων πορων προσφερων ου δικαιοσυνης θυει θυσιαν, και ο μη κατ' αξιαν ων
κεκτηται μεριζων τοις δεομενοις, και ο εκ λυπης και εξ αναγκης διδους. Σαφεστατα
δε διδασκει, οτι ου περι των θυσιων ων εξειληφασιν οι εντυγχανοντες τοις βιβλιοις,
περι τουτων ενετειλατο ο θειος λογος· εφη γαρ εν τεσσαρακοστωι ψαλμωι· «Ὁ Θεος,
Θεος σου ειμι εγω. Ουκ επι ταις θυσιαις σου ελεγξω σε· τα δε ολοκαυτωματα σου
ενωπιον μου εστι δια παντος. Ου δεξομαι εκ του οικου σου μοσχους, ουδ' εκ των
ποιμνιων σου χειμαῤρους· εμα γαρ εστι παντα τα θηρια του αγρου, κτηνη εν τοις
ορεσι και βοες. Ἔγνωκα παντα τα πετεινα του ουρανου, και ωραιοτης αγρου μετ'
εμου εστιν. Ἐαν πεινασω, μη σοι ειπω· εμη γαρ εστιν η οικουμενη και το πληρωμα
αυτης. Μη φαγομαι κρεα ταυρων, η αιμα τραγων πιομαι; Θυσον τωι Θεωι θυσιαν
αινεσεως, και αποδος τωι Ὑψιστωι τας ευχας σου. Και επικαλεσαι με εν ημεραι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

θλιψεως, και εξ ελουμαι σε, και δοξασεις με.» Και εν τωι πεντηκοστωι· «Ὅτι, ει
ηθελησας θυσιαν, εδωκα αν, ολοκαυτωματα ουκ ευδοκησεις. Θυσια τωι Θεωι πνευμα
συντετριμ μενον. Καρδιαν συντετριμμενην και τεταπεινωμενην ο Θεος ουκ
εξουδενωσει.» Και εν αλλοις· «Τα ολο καυτωματα υμων και αι θυσιαι ουχ ηδυναν
μοι.» Ἔτι δε και εν τωι Ἱερεμιαι· «Ου ταυτα, φησιν, ενετειλα μην τοις πατρασιν υμων,
ηι ημεραι ανηγαγον αυτους εκ γης Αιγυπτου, περι ολοκαυτωματων και θυσιας· αλλ' η
το ρημα τουτο ενετειλαμην αυτοις λεγων· 12.1148 Ἕκαστος κατα του πλησιον εν τηι
καρδιαι κακιαν μη μνησικακειτω, και ορκον ψευδη μη αγαπατε· ∆ιοτι ταυτα παντα
εμισησα, λεγει Κυριος παντοκρατωρ.» Σαφως γουν δια τουτων παντων διδασκει
εξεταζειν τις ο περι των θυσιων τοπος· και υποβαλλει γε αφορ μας τα λογια λεγοντα·
«Τωι Θεωι θυσια πνευμα συν τετριμμενον·» ωσπερ και ενθαδε· «Θυσατε θυσιαν
δικαιοσυνης, και ελπισατε επι Κυριον.» Και αυτος δε ο Σωτηρ και Κυριος ημων
επιστρεφει τους μη νο ουντας τα προφητικα, και δια τουτο περι τας σωμα τικας
θυσιας επτοημενους, λεγων· «Ει δε εγνωκειτε τι εστιν· Ἔλεος θελω και ου θυσιαν,
ουκ αν κατεδι κασατε τους αναιτιους.» Κειται δε η λεξις εν ενι των δωδεκα ουτως
εχουσα· «∆ιοτι ελεος θελω και ου θυσιαν, επιγνωσιν Θεου η ολοκαυτωματα.» Ὅτι δε
ταυτα νομοθεσια εστι περι θυσιων, εδιδαξεν ο Παυ λος ειπων το· «Οιτινες
υποδειγματι και σκιαι λα τρευουσι των επουρανιων.» Ἀγωνιστεον τοινυν τωι
εντυγχανοντι τοις περι θυσιων νομοις εκατερως αυ τους διηγησασθαι, κατα τε το
συμβολικον και κατα το αποῤρητοτερον και μυστικον εξεταζοντι. Ταυτα εν επιτομηι
ημιν σεσημειωστο βουλομενοις διηγησα σθαι το, «Θυσατε θυσιαν δικαιοσυνης·» και
ακολου θως το, «Ἐλπισατε επι Κυριον.» Ου γαρ εστιν ευ λογως ελπισαι πριν
δικαιοποιησαι· τωι δικαιοπρα γουντι δε πεποιθοτως εστιν ελπισαι, και τα του Κυ ριου
αγαθα προσδοκησαι· ελπις γαρ εστι προσδοκια αγαθων. Ἐπει δ' εζητηται παρα
πολλοις, ει ο καλος και αγαθος ελπισει τι, ως του τελειου απεχοντος τα αγαθα, και
εν ουδενι ελλειποντος, και δια τουτο ου δεν ελπιζοντος, αποντων γαρ εστιν η ελπις,
ετερου δε του ειναι χρηστας ελπιδας, αει τοις καλοις και αγαθοις αγαθων τα αγαθα
αυτων συνεχεστατα διαδε χομενων· φερε και ημεις ολιγα κατα το βουλημα των
Γραφων περι του προβληματος διαλαβωμεν. Σαφεστα τα δη προτρεπουσιν ημας
ελπιζειν επι Κυριον τα ιερα λογια. «Ἐλπισατω» γαρ, φησιν, «Ἰσραηλ επι τον
Κυριον·» και, «Οικος Ἰσραηλ ηλπισεν επι τον Κυριον· βοηθος αυτων και
υπερασπιστης αυτων εστι.» Τωι δε τελειωι εν τωι εννενηκοστωι ψαλμωι μετα των
αλλων επαγγελιων λεγεται το, «Ἐν τοις μεταφρενοις αυτου επισκιασει σοι, και υπο
τας πτερυγας αυτου ελπιεις. Ὅπλωι κυκλωσει σε η αληθεια αυτου.» Ὁ δε Παυλος εν
ωι κρεμαται ο νομος και οι προφηται, βουλομενος παραστησαι οποιος εστι, (λεγω δε
την αγαπην·) φη σιν· «Ἡ αγαπη παντα πιστευει, παντα ελπιζει, παν τα υπομενει· η
αγαπη ουδεποτε εκπιπτει.» Ει δε το μηδεποτε εκπιπτειν τελειου εστιν εργον, αγαπης
υπαρχον, και το παντα υπομενειν δια την αγαπην υπερανω γινομενου παντος
επιπονου, και το παντα πιστευειν, δηλον δ' οτι τα οντα και τα αληθη· ου γαρ εν τοις
πασι τα ψευδη αριθμητεον, την αρχην ουδε οντα. Ὁ γαρ την αγαπην κατορθωσας
τελειος και βεβαιος εν τηι σωτηριωι πιστει τηι περι ενος εκαστου των πιστουσθαι
αναγκαιων εστι· δηλον οτι και τα παντα ελπιζειν, και μηδεν δυναμενων αγιωι αποκει
σθαι απογινωσκειν, ουδενος αλλου η του τελειαι αγα 12.1149 πηι κεκοσμημενου
εργον αν υγιως λεγοιτο· ως, ει, κατακερματιζοντες το παντα ελπιζειν, βουλομεθα
διη γησασθαι, ερουμεν, οτι κληρονομησαι βασιλειαν ου ρανων και παρακληθηναι,
και υιοι Θεου κληθηναι, και Θεον οψεσθαι, και χορτασθησεσθαι ης πειναι και διψαι
δικαιοσυνης, και του τελειου ελεου μεταληψε σθαι, και απαξαπλως εν πασιν εσεσθαι
οις επηγγει λατο ο αψευδης Θεος, και Σωτηρ ο Κυριος ημων Ἰη σους Χριστος,
«Ὀφθαλμος γαρ ουκ ειδε και ους ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

α ητοι μασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον.» Πολλοι λεγουσι· Τις δειξει ημιν τα
αγαθα; κ. τ. ε. Οι μεν απλουστεροι υποληψονται λεγε σθαι ενταυθα, οτι, των
αποκειμενων εν επαγγελιαι κηρυσσομενων, οι πολλοι λεγουσιν, οτι, Τις ταυτα ημιν
δειξει, και εν αυτοις γενεσθαι ποιησει; δηλον οτι πληχθεντες μεν ως περι αληθων,
και ορεχθεντες αυτων, δια δε την ασθενειαν την ανθρωπινην κατα πολλα των
αμαρτανομενων ου πανυ τι αυτοις δεδω κοτες το οψεσθαι αυτα και εν αυτοις
ζησεσθαι. Ἕτε ροι δε ουτω διηγησονται το λεγομενον, οτι τα εν επαγγελιαι
αναγεγραμμενα τοις εκλεκτοις δοθησεσθαι ου πανυ τι εστι σαφως και τρανως
συνιεναι μη ουχι σοφους γεγενημενους· οιον τις η γη ην κληρονομη σουσιν οι
πραεις· και τι το κληρονομησαι αυτην νοη τεον, η τι το δια την καθαροτητα της
καρδιας οψε σθαι Θεον αορατον τυγχανοντα, ον ουδεις εωρακε πω ποτε· τινος δε
γινομενου και ποταπων συμβαινοντων οι επι του παροντος πενθουντες υστερον
παρακλη θησονται· τις δε και ποταπη η βασιλεια των ουρα νων. Πολλοι ουν
ακουοντες τα αναγεγραμμενα αγα θα βουλομενοι αυτα τηι διανοιαι θεασασθαι και
συνιε ναι, λεγουσι το, «Τις εσται ο δειξων ημιν αγαθα;» Σπανιος γαρ αληθως ο
δυναμενος δεικνυναι, ως διη γησαμεθα, τα αγαθα, οποιος ο Παυλος ην δυναμενος
αυτα λογωι παραστησαι, ως φησι που το· «Ἡμεις δε νουν Χριστου εχομεν, ινα ιδωμεν
τα απο του Θεου χαρισθεντα ημιν, α και λαλουμεν ουκ εν διδακτοις ανθρωπινης
σοφιας λογοις, αλλ' εν διδακτοις πνευμα τος, πνευματικα πνευματικοις
συγκρινοντες.» Τετη ρηκαμεν πολλακις το, «τις,» εν τηι Γραφηι επι του σπανιου
τεταγμενον, ωσπερ εν τωι· «Τις πιστος και φρονιμος οικονομος;» και· «Τις σοφος και
συνησει ταυτα;» και· «Κυριε, τις κατασκηνωσει εν ορει αγιωι σου;» Ουτως και ενθαδε
λεγεται το, «Τις δει ξει ημιν τα αγαθα;» Ἐκ του τομου των εις τον δʹ ψαλμον εις το·
«Πολλοι λεγουσι· Τις δειξει ημιν τα αγαθα;» Πολλης παρα τοις ανθρωποις ζητησεως
τυγχανου σης περι του, τινα τα αγαθα, και τινα τα κακα, και τινων μεν απροαιρετα
ειναι λεγοντων τα αγαθα, και τα κακα· ωσπερει την ηδονην αγαθον αποφαινομε
νων, κακον δε το πονηρον· ετερων δε εν μονοις προ αιρετικοις κατακλειοντων τα
αγαθα και τα κακα· και τας μεν αρετας, και τας κατ' αυτας πραξεις μονας 12.1152
αγαθα λεγοντων· τας δε κακιας και τας κατα κακιαν ενεργειας κακα· τριτων δε
οντων των μιγνυντων, και αμα εν προαιρετικοις η απροαιρετοις λεγοντων ειναι τα
αγαθα και τα κακα· εικοτως υπερ των πιθανοτητων περιελκομενοι οι πολλοι των
πιστευον των φιλομαθουντες, εις τον περι αγαθων τοπον λεγοιεν αν το· «Τις δειξει
ημιν τα αγαθα;» Ὅτι μεν ουν εν προαιρετικοις εστιν η των αγαθων φυσις, πας
οστισουν, αποδεχομενος τον περι κρισεως λογον, αδιδακτως ομολογησαι αν· αγαθον
γαρ φησιν ει ναι, εφ' ωι ακουσεται τις το· «Ευγε, αγαθε δουλε και πιστε, επι ολιγα ης
πιστος, επι πολλων σε κατα στησω· εισελθε εις την χαραν του κυριου σου.» Ἀγα θον
δε το απο του αγαθου ανθρωπου εκ της καρδιας αυτου προφερομενον, ως ο Σωτηρ
φησιν· «Ὁ αγα θος ανθρωπος εκ του αγαθου θησαυρου της καρδιας αυτου προφερει
τα αγαθα·» και απαξαπλως πας καρπος δενδρου αγαθου, προαιρετικος ων, αγαθον
εστιν· ως αγαπη, και ειρηνη, και χαρα, και μακρο θυμια, χρηστοτης τε και
αγαθωσυνη, πιστις, και πραοτης, και εγκρατεια· τα δε εναντια τουτοις, κα κα. Ει δε
και μετα την του Χριστου διδασκαλιαν εστι τι αγαθον, και κακον, και εν
απροαιρετοις, ζητη τεον· καν ηι δε τι κακον η αγαθον εν απροαιρετοις, ως υστερον
εξετασαντες ταχα δειξομεν· αλλ' ουτι γε τα απο των μιγνυντων τοις προαιρετικοις
τα απρο αιρετα λεγομενα αγαθα αν ειη και κακα· εκεινοι γαρ οιονται των αγαθων τα
μεν ειναι περι ψυχην, τα δε περι σωμα, τα δε εκτος· ομοιως δε και των κακων· και
περι ψυχην μεν αρετην και τας κατ' αρετην πρα ξεις, η κακιαν και τας κατα κακιαν
πραξεις· περι σωμα δε υγειαν, και ευεξιαν, και καλλος· η νοσον, και καχεξιαν, και
αισχος· περι τα εκτος δε, πλουτον και πενιαν, δοξαν και αδοξιαν, ευγενειαν και δυσ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

γενειαν. Οιησονται δε τινες και κατα τας Γραφας ομοιως τρια. γενη ειναι των
αγαθων, και τρια των κακων· τας γαρ αρετας και τας κακιας προσιεμενοι ειναι
αγαθα και κακα μετα τα ομολογουμενα και υφ' ημων εν αρετηι και κακιαι, και ταις
κατ' αυτας πρα ξεσι, χρησονται ρητοις, και τα σωματικα, και τα εκ τος δηθεν
αποφαινομενοις αγαθα η κακα τυγχανειν· και περι μεν αρετων και κακων τι δει
λεγειν, των ηθικων πραγματων διδασκοντων δειν ημας μεν αιρεισθαι δικαιοσυνην,
και φρονησιν, και σωφροσυ νην, και ανδριαν, και τας κατ' αυτας πραξεις· εκ κλινειν
δε τα τουτοις εναντια; διοπερ ου χρεια πα ραδειγματων εις τα παρα των
προαιρετικων αγαθα. Σωματικα δε και εκτος αγαθα εκ της κατα το ρητον εκδοχης
πολλαχοθεν δειξουσι· πλην επι του παρον τος αρκει παραθεσθαι τινα εκ των εν
Ἐξοδωι, και Λευιτικωι, και ∆ευτερονομιωι κειμενων· ως εν επαγ γελιαι προς τους
τηρουντας τας εντολας· και ως εν απειληι και καταραις προς τους παραβαινοντας αυ
τας· οιον οτι η υγεια αγαθον εστι, και η νοσος κα 12.1153 κον, απο της Ἐξοδου δειξει
ταυτα προλεγεσθαι· «Ἐαν τηρησηις τας εντολας μου και τα προσταγμα τα μου, πασαν
νοσον ην επηγαγον τοις Αιγυπτιοις, ουκ επαξω επι σε· εγω γαρ ειμι Κυριος ο ιωμενος
σε.» Και το απο του ∆ευτερονομιου δε προς τους αμαρτανοντας λεγομενον
υπονοηθειη αν κακον μεν παριστανειν τας σωματικας πληγας και τας νοσους,
αγαθον δε δηλονοτι και την υγιειαν και την του σω ματος ρωσιν. Ἔχει δε ουτως η
λεξις· «Ἐαν μη ακουσητε ποιειν παντα τα ρηματα του νομου τουτου τα γεγραμμενα
εν τωι βιβλιωι τουτωι, φοβεισθαι το ονομα το εντιμον, και το θαυμαστον τουτο,
Κυριον τον Θεον, και παραδοξασει Κυριος τας πληγας σου, και τας πληγας του
σπερματος σου, πληγας μεγα λας και θαυμαστας, και νοσους πονηρας και πλει στας·
και επιστρεψει επι σε πασαν την πλη γην Αιγυπτου την πονηραν, ην διηυλαβου απο
προσ ωπων αυτων· και κολληθησεται σοι, και πασαν μα λακιαν, και πασαν πληγην
την μη γεγραμμενην εν τωι βιβλιωι του νομου τουτου επαξει Κυριος επι σε, εως αν
εξολοθρευσηι σε·» και παλιν τοις πα ραβαινουσι τας εντολας λεγεται το· «Ἐπιπεμψω
υμιν πυρετον, και ικτερον, και σφακελιζοντας τους οφθαλμους υμων, και την ψυχην
υμων εκτη κουσαν·» προς τουτοις και εν τωι ∆ευτερονομιωι τοις αφισταμενοις της
θεοσεβειας απειλει ο λογος οπι σθοτονον ανιατον. Τα δε εκτος αγαθα οι βουλομενοι
κατα τον θειον επαγγελλεσθαι λογον τοις μεν απο του Λευιτικου τουτοις χρησονται·
«Ἐαν εν τοις προσταγμασι μου πορευησθε, και τας εντολας μου φυ λασσησθε, και
ποιητε αυτας, δωσω τον υετον υμιν εν καιρωι αυτου, και η γη δωσει τα γεννηματα
αυτης, και τα ξυλα των πεδιων δωσει τον καρπον αυ των. Και καταληψεται υμιν ο
αλοητος τον τρυγητον, και ο τρυγητος καταληψεται τον σπορον· και φαγεσθε τον
αρτον υμων εις πλησμονην· και κατοικησετε μετα ασφαλειας επι της γης υμων,» και
τα εξης· εκ δε του ∆ευτερονομιου τουτοις χρησονται· «Και εσται ως αν διαβητε τον
Ἰορδανην εις την γην ην Κυριος ο Θεος διδωσιν υμιν, και φυλασσεσθε ποιειν πασας
τας εντολας αυτου, ας εγω εντελλομαι σοι σημερον· και δωσει σε Κυριος ο Θεος σου
υπερανω παντων, και ηξουσιν επι σε πασαι αι ευλογιαι αυται, και ευρησουσι σε, εαν
ακουσηις της φωνης Κυριου του Θεου σου. Ευλογημενος συ εν πολει, και ευλογη
μενος συ εν αγρωι, ευλογημενα τα εγγονα της κοιλιας σου, και τα γεννηματα της γης
σου, και τα βουκολια των βοων σου, και τα ποιμνια των προβα των σου·
ευλογημεναι αι αποθηκαι σου, και τα εγκαταλειμματα σου,» και τα εξης. Ὡς παλιν εκ
των εναντιων τοις ασεβουσι λεγεται το· «Ἐπικαταρα τος συ εν πολει, και
επικαταρατος συ εν αγρωι· επι καταρατοι αι αποθηκαι σου, και τα εγκαταλειμ ματα
σου· επικαταρατα τα τεκνα της κοιλιας σου, και τα γεννηματα της γης σου·
επικαταρατα τα 12.1156 βουκολια των βοων σου, και τα ποιμνια των προβα των
σου·» και αλλα δε δυσεξαριθμητα οισουσιν οι βουλομενοι εν σωματικοις και τοις
εκτος ειναι αγαθα και κακα· εφαψονται τε και των Ευαγγελιων λεγοντες τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

Σωτηρα εληλυθοτα, και ως κακα αφηιρη κεναι απο των ανθρωπων την τυφλοτητα
την σωμα τικην, και την κωφοτητα, και την παρεσιν των με λων, και πασαν νοσον,
και πασαν μαλακιαν τεθερα πευκεναι, αγαθα αντι των προειληφοτων κακων
δωρουμενον, το τε διορατικον σωματικον και το ακουστικον, και την αλλην υγειαν
και ρωσιν· και δυσωπησουσι σε φασκοντες, ει μη και ημεις ομο λογησομεν κακον
ειναι το δαιμονιαιν και το σεληνια ζεσθαι· ως παλιν εκ του εναντιου αγαθον το
τουτων απηλλαχθαι. Ἀλλα και οι αποστολοι, χαρισματα ιαματων και ενεργηματα
δυναμεων επιτελουντες, κατ' αυτο το ενεργειν αγαθα εποιουν τοις ανθρωποις, και
κακων αυτους απηλλαττον· διαβησονται δε οι ταυτα λεγοντες και επι τον μελλοντα
αιωνα, φασκον τες το, κακον ειναι τον πονον, ητοι το τους αμαρτω λους εν πυρι
αιωνιωι παραδιδοσθαι. Ει δε κακον ο πονος, αναγκη την ηδονην αγαθον ειναι. Σαφη
μεν ουν εκ των ειρημενων τα δυναμενα επι πλειον δυσ ωπησαι τους ουχ οιους τε
λυσαι τα προσαγομενα, περι του τρια γενη των αγαθων ειναι, και τρια των κακων
κατα τον λογον των Γραφων. Ταυτην τοινυν την απατην ου μονον οι
ομολογουμενως ακεραιοι των πεπιστευκοτων ηπατηνται, αλλα και τινες των επαγ
γελλομενων σοφιαν την κατα Χριστον, οιομενοι του ∆ημιουργου τοιασδε τινας ειναι
επαγγελιας, και περα των απο της λεξεως δηλουμενων μηδεν σημαι νεσθαι κατα τας
απειλας. Προς παντας τοινυν τους τα τοιαυτα εκ των Γραφων υπολαμβανοντας
επαπορητεον ει τετηρηκασι τον νομον οι προφηται, ων αμαρτηματα ου
κατηγορειται· οιον Ἠλιας ο ακτημονεστατος ως μηδε αρτον εχειν παρ' εαυτωι
φαγειν, και δια τουτο πεμπεσθαι προς γυναικα εν Σαρεφθαι της Σι δωνιας· και
Ἐλισσαιος, ος παρα τηι Σουναμιτιδι βραχυτατην ελαβε καταλυσιν, και σκιμποδιον,
και λυχνιαν ευτελη, ος και αῤρωστησας ετελευτησε· και Ἡσαΐας, ο πορευθεις γυμνος
και ανυποδετος τρισιν ετεσι· και Ἱερεμιας, ο εμβληθεις εις λακκον βορβορου, και αει
μυκτηρισθεις, ωστε και ερημιαν οικησαι ευξασθαι· και ο Ἰωαννης, ο εν ταις ερη μιαις
διατριβων, και πλην ακριδων και μελιτος αγριου μηδενος μεταλαμβανων, δερματι
περι εζωσμενος την οσφυν, και απο τριχων καμηλου ημ φιεσμενος. Ὁμολογησουσι
γαρ αυτους τετηρηκεναι τον νομον. Και απαιτησομεν ει α νοουσιν αγαθα τοις
τετηρηκοσι τουτοις υπηρκται· ουκ εχοντες δε δειξαι, περικλεισθησονται εις το, ητοι
ψευδεις ειναι τας επαγγελιας τας λεγομενας διδοσθαι τοις θεοσεβε σιν, η αληθεις
τυγχανουσας αναγωγης δεισθαι· ει δʹ επ' αλληγοριαν αναγκασθεντες ελθωσιν,
αθετηθησε ται αυτων η υποληψις υπερ του τον νομον απειλειν 12.1157 νοσον
σωματικην, και τα εκτος νομιζομενα κακα τοις ησεβηκοσιν, η επαγγελλεσθαι
υγιαινοντα ειναι τα σωματα, και περιουσιαν εσεσθαι τοις τωι Θεωι κατ ηκολουθηκοσι.
Πως δε ουκ ηλιθιον επι τοις κακοις μεγα φρονειν και αυχειν τους οντας εν αυτοις; Ει
γαρ κακαι αι θλιψεις, φησι δε ο Ἀποστολος καυ χασθαι εν κακοις· τουτο δε ηλιθιον,
και ο Ἀποστολος ουκ ηλιθιος· ουκ αρα κακα τα τοιαδε γυμνασματα του αγιου· οστις,
εν παντι θλιβομενος, ου στενοχω ρειται· απορουμενος, ουκ εγκαταλειπεται· πειρα
ζομενος, ου θανατουται· νομιζομενος ειναι πτω χος, πολλους πλουτιζει· και
υπολαμβανομενος μη δεν κεκτησθαι, παντα κατεχει· του γαρ πιστου ολος ο κοσμος
των χρηματων· του δε απιστου ουδε οβολος. Ἔτι δε επεται τοις υπολαμβανουσι κατα
την Γραφην τρια γενη των αγαθων ειναι, δηλον δε οτι και των κακων, τους δικαιους
αει εν πολ λοις κακοις ειναι· αληθευουσης της λεγουσης προφη τειας· «Πολλαι αι
θλιψεις των δικαιων.» Ουκ αρα δε και των τωι Ἰωβ συμβεβηκοτων υπομνησαι τους
οιομενους ταδε τινα κακα ειναι· ως ο χρηματισμος μετα το ενεγκειν γενναιοτατα
τους περισταντας αγω νας, φησιν· «Οιει δε με αλλως σοι κεχρηματικεναι, η ινα
αναφανηις δικαιος;» Ει γαρ ουκ αλλως αναφαι νεται ο Ἰωβ δικαιος η εκ του ταδε
τινα, και του ταδε αυτωι κακα λεγοιμεν υπαρχειν, τα αιτια του αναφηναι αυτου την
δικαιοσυνην; Ἑπομενα δ' αν τουτοις ειη μηδε τον διαβολον τωι αγιωι κακον τυγχα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

νειν· τωι δ' ουν Ἰωβ ο διαβολος κακον ουκ ην· «Ἐπει τοις αγαπωσι τον Θεον παντα
συνεργει εις αγαθον ο Θεος, τοις κατα προθεσιν κλητοις ουσιν.» Ἔτι δε προς τουτοις
παρα το εναργες ειναι φαμεν το τον δικαιον εν ταις κατα το ρητον ευλογιαις εσεσθαι
των εν ταις Γραφαις εγκειμενων νομιζομενων αγαθων· πολλη γαρ ιστορια η περι
του αγιου εξεταζομενη εναντιουται ταις τοιαυταις εκδοχαις· και ανοητον εστι το
υπολαμ βανειν δανειστην τον αγιον εσεσθαι πολλων εθνων τρα πεζας κατα πολιν
ανοιγοντα, και περισπωμενον περι τας δοσεις και ληψεις, και ποιουντα πραγματα
απη γορευμενα· «Το αργυριον γαρ αυτου ουκ εδωκεν επι τοκωι, και δωρα επ' αθωοις
ουκ ελαβε· και ο ποιων ταυτα ου σαλευθησεται εις τον αιωνα.» Και κατα τον
Ἰεζεκιηλ· «Ὁ αγιος επι τοκωι και πλεονασμωι ουκ εδωκε το αργυριον.» Το δε και
πυρετον νομιζειν δια τας αμαρτιας γινεσθαι απαιδευτων εις υπερβολην εστι δογμα,
πολλακις των αιτιων της τοιασδε νοσου προδηλων οντων· η γαρ δια το περιεχον, η
δια τοιαδε υδατα, η δια τοιασδε τροφας· και ει αθλα τοις δικαιοις υγεια και πλουτος,
εχρην μηδενα των ασεβων υγιαι νειν, μηδε πλουτειν. Ὑγειαν δε την τοιανδε
καταστα σιν της ψυχης ζητητεον, και πλουτον τον κατα τον Σολομωντα λυτρον
τυγχανοντα της ψυχης, λεγοντα· «Λυτρον ανδρος ψυχης ο ιδιος πλουτος.» Φευκτεον
δε πενιαν, καθ' ην αναγεγραπται· «Πτωχος δε ουχ υφισταται απειλην.» Ἔτι δε
τραυματα, και μωλω 12.1160 πας, και νοσους εκληπτεον τα γινομενα δια την κα κιαν
ταις απροσεκτουσαις ψυχαις· περι ων και ο προφητης μεμφεται τους εν τοις
τοιουτοις τυγχανον τας, λεγων· «Ἀπο ποδων εως κεφαλης ουτε τραυμα, ουτε
μωλωψ, ουτε πληγη φλεγμαινουσα· ουκ εστι μαλαγμα επιθειναι, ουτε ελαιον, ουτε
καταδεσμους.» Ταυτα μεν ουν αυταρκη τοις μη πανυ αμελεσι προς το, απο τουτων
εαυτοις αναλεξαμενοις τα περισπωντα ρητα των Γραφων, επιβαλλειν τηι αξιαι νοησει
της ενεργειας του αγιου Πνευματος· ετι δε υπερ του σιω πησαι τους οιομενους ταδε
ειναι τα αγαθα τα τοις αγιοις δοθησομενα, και ταδε τα κακα τοις αμαρτωλοις, και
ταυτα προσθετεον· οτι παν το δια τι, ελαττον εστι του δι' ο εστιν· οιον τομαι, και
καυστηρες, και εμπλαστροι, δι' υγειαν παραλαμβανομενα, ελαττονα τυγχανει της
υγειας· καν ως εν ιατρικοις δε βοηθη μασι ταυτα λεγοιτο αγαθα, χρη εκλαμβανειν,
οτι ουκ εστι τελικα ιατρικης αγαθα, αλλα ποιητικα· τελικον δε κατα την ιατρικην
αγαθον η του σωματος υγεια. Ουτω τοινυν και ει τασδε τας εντολας τηρητεον υπερ
του τωνδε των αγαθων τυχειν· τα δε αθλα τα σωμα τικα εστι, και τα εκτος, αι αγαθαι
πραξεις εσονται ουκ αγαθαι ως τελικαι, αλλ' η αρα ως ποιητικαι αγαθων· και εσται
διαφερων ο πλουτος, ον οιονται επαγγελλεσθαι την Γραφην, και η του σωματος
υγεια, της δικαιοσυνης, και αυτης δε της οσιοτητος, και της ευσεβειας, και της
θεοσεβειας των τηλικου των ανδραγαθηματων· απερ παραδεξασθαι ανθρωπων εστι
το αξιωμα της αρετης μη γινωσκοντων, αλλα τα υλικα αυτης προτιμωντων· παντων
γαρ εστιν ατοπω τατον των ανδραγαθηματων λεγειν διαφερειν το πλου τειν, και το
υγιαινειν σωματικως· δια τα μοχθηρα δη ταυτα δογματα ακολουθως τινες
προσηκαντο και μετα την αναστασιν εν ταις πρωταις επαγγελιαις εσθιειν ημας
μελλειν τα τοιαδε βρωματα, και πινειν· τινες δε και τεκνοποιειν. Ταυτα δε φθασαντα
και εις τους απο των εθνων, μεγαλης ευηθειας δοξαν απε νεγκασθαι ποιησει τον
Χριστιανισμον, πολλωι βελτιονα δογματα εχοντων τινων αλλοτριων της πιστεως·
ημεις δε ηδη το φαινομενον ημιν απο της εξετασεως των ιε ρων λογιων
παραστησομεθα. Ἐφασκομεν γαρ αρεσκε σθαι μεν τωι λεγειν εν προαιρετικοις και εν
απροαιρε τοις ειναι τα αγαθα και τα κακα· ου μην ηριθμουμεν εις τα απροαιρετα των
αγαθων την υγειαν, και το καλλος, και την ευγενειαν, και την ευδοξιαν, και τον
πλουτον· και κατα το δυνατον επειρασθημεν τα πε ρισπωντα ως εν επιτομηι
διαλυσασθαι. Τινα τοινυν εστι τα απροαιρετα αγαθα ηδη λεκτεον· επει αληθες το·
«Ἐαν μη Κυριος οικοδομησηι οικον, εις ματην εκο πιασαν οι οικοδομουντες αυτον·»
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

και· «Ἐαν μη Κυ ριος φυλαξηι πολιν, εις ματην ηγρυπνησεν ο φυλασ σων.» Οικοδομει
δε οικον πας ο προκοπτων, και φυλασ σει πολιν πας ο τελειος· ματαιον δε το εργον
του οικο δομουντος, και ματαια η φυλακη του τηρουντος, εαν μη Κυριος
οικοδομησηι, και Κυριος φυλαξηι· εκτος αν ειη της προαιρεσεως ημων αγαθον, η
αντιλαμβανομενη του Κυριου δυναμις της οικοδομης του οικοδομουντος, και
12.1161 συνοικοδομουσα τωι μη δυναμενωι καθ' αυτον απαρτι σαι το
οικοδομουμενον· τα δε αυτα και επι της φυλασ σομενης πολεως νοητεον. Και ωσπερ
εαν ειποιμι το γεωργικον αγαθον, το ποιητικον του καρπου, μικτον ειναι εκ
προαιρετικου του κατα την τεχνην του γεωρ γου, και απροαιρετου του παρα της
Προνοιας κατα την των αερων ευκρασιαν, και φοραν αυταρκους υετου· ουτω το του
λογικου αγαθον μικτον εστιν εκ τε της προαιρεσεως αυτου και της συμπνεουσης
θειας δυναμεως τωι τα καλλιστα προελομενωι. Ου μονον τοι νυν εις το καλον και
αγαθον γενεσθαι χρεια και της προαιρεσεως της ημετερας και της θειας συμπνοιας,
ητις εστιν ως προς ημας απροαιρετος· αλλα και εις το γενομενον καλον και αγαθον
διαμειναι εν τηι αρε τηι· μεταπεσουμενου και του τελειωθεντος, ει υπερ επαρθειη επι
τωι καλωι, και εαυτον επιγραφοι τουτου αιτιον, ουχι δε την δεουσαν δοξαν
αναφερων τωι το πολλωι πλειον δωρησαμενωι εις την κτησιν και την συνοχην της
αρετης. Τοιουτον δε τι αιτιον και του κατα τον Ἰεζεκιηλ ειρημενου αμωμου
περιπεπατη κεναι εν πασαις ταις οδοις αυτου, εως ευρεθηι ανομια εν αυτωι, ηγουμεθα
τυγχανειν του αυτον κατα τον Ἠσαΐαν εκπεπτωκεναι του ουρανου, εωσφορον ποτε
γενομενον, πρωι ανατελλοντα, υστερον συντετριμμε νον επι την γην· ου μονον γαρ
επι τοις υιοις των αν θρωπων, εαν τις τελειος ηι, της απο Θεου σοφιας απουσης,
αληθες το εις ουδεν αυτον λογισθηναι· αλλα και επι της αγγελικης ταξεως, και
αρχικης, και πα σης της, οσον Θεος παρεστιν αυτηι, θειας τυγχανουσης. Ταχα γουν
ορων ο ιερος Ἀποστολος πολυ ελαττον το ημετερον προαιρετικον της του Θεου
δυναμεως προς την κτησιν των αγαθων, φησι το τελος, «ου του θελον τος ειναι,
ουδε του τρεχοντος, αλλα του ελεουντος Θεου·» ουχ ως χωρις του θελειν, και του
τρεχειν ελεουντος Θεου, αλλ' ως ουδενος οντος του θελειν, και του τρεχειν,
συγκρισει του ελεους του Θεου, και δια τουτο την επιγραφην του καλου δεοντος
μαλλον ανα τιθεναι τωι ελεωι του Θεου ηπερ τωι ανθρωπινωι θελειν και τρεχειν.
Ταυτα δε, επι πολυ παρεκβεβηκεναι δο κουντες, εξητασαμεν, πειθομενοι αναγκαια
αυτα ειναι προς το· «Πολλοι λεγουσι· Τις δειξει ημιν τα αγαθα;» κατα το δυνατον
γαρ ο λογος τοις λεγουσι πολλοις· «Τις δειξει ημιν τα αγαθα;» παρεστησε και εδειξε
τινα τα αγαθα· δηλον δε, οτι και τινα τα κακα· ινα δια τε ασκησεων και ευχων
κτησωμεθα τα αγαθα, και ανατρεψωμεν τα κακα απο των ψυχων ημων. Ἀλλ'
επειπερ εστιν εν τωι φραζειν οτε μεν κυριολεκτειν, οτε δε που και καταχρησθαι, ου
θαυμαστον ειποτε ευρησομεν την των αγαθων και κακων προσηγοριαν κειμενην επι
των σωματικων και των εκτος λεγομε νων παρα τοις ουχ υγιη δογματα εχουσιν·
οιον εν τωι Ἰωβ· «Ει τα αγαθα εδεξαμεθα εκ χειρος Κυριου, τα κακα ουχ υποισομεν;»
και εν τωι Ἱερεμιαι· «Κατεβη κακα παρα Κυριου επι πυλας Ἱερουσαλημ.» Ἀντι γαρ του
ειπειν, Ει τα τοιαδε χρηστα τινα, και ηδεα τυγχανοντα εδεξαμεθα παρα της Προνοιας
εις ημας εφθακοτα, πικρα και επιπονα ουχι προθυμως ενεγκουμεν; λεγεται το· «Ει τα
αγαθα εδεξαμεθα εκ χει ρος Κυριου, τα κακα ουχ υποισομεν;» Και αντι του φαναι,
Κατα Προνοιαν ταδε τινα τηι Ἱερουσαλημ υπερ 12.1164 του παιδευθηναι τους
ενοικουντας εν αυτηι γεγενηται, γεγραπται το· «Κατεβη κακα παρα Κυριου επι πυ λας
Ἱερουσαλημ.» ∆εησει τοινυν τα πραγματα συνιεντας, μη γλισχρους ειναι περι τα
ονοματα, αλλα καταλαμβανειν ποτε κυριως των πραγματων ταυτα τετακται, και
ποτε δια την στενοχωριαν των ονομα των εν καταχρησει. Ει δε ο Σωτηρ ταδε τινα
ιασατο, και εδωρησατο υγειαν, και οψεις, και ακοας ανθρω ποις, προηγουμενως μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

την αναγωγην αυτων ζητητεον, του Λογου τα της ψυχης παθη θεραπευειν δια
τουτων των ιστορικων δηλουμενου. Ουκ ατοπον δε επι τοις τοιουτοις και κατα την
ιστοριαν απαγγελλομενα νοειν γεγονεναι υπερ καταπληξεως των τοτε ανθρωπων,
ινα οι μη πειθομενοι λογοις αποδεικτικοις και διδασκαλικοις, δυσωπηθεντες τας
τεραστιας δυναμεις, συγκαταθωνται τωι διδασκοντι. Ἐσημειωθη εφ' ημας το φως του
προσωπου σου, Κυριε, κ. τ. ε. Ὅτι φως εστιν ο Θεος, Ἰωαννηςφησιν εν τηι Καθολικηι
επιστοληι· «Ὁ Θεος φως εστι, και σκοτια εν αυτωι εστιν ουδεμια.» Καν πυρ δε λε
γηται, ως ο Παυλος εν τηι προς Ἑβραιους φησι· «Και γαρ ο Θεος ημων πυρ
καταναλισκον εστι·» δεικνυς αυτον ειναι Θεον νομου και Ευαγγελιου, τουτεστι τον
Πατερα του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, και δια τουτο Θεον ημων· ουκ αλλο τι
νοητεον ειναι του φωτος τηι επινοιαι διαφερον του πυρος του καταναλισκοντος του
παρα το φως. Ὥσπερ και επι τωι σωματικωι συνετυχεν η μεν αυτη ουσια καθ' ο μεν
φωτιζει, φως εστι, καθ' ο δε επικρατει των τοιωνδε υλων, καυστικη και
καταναλωτικη τυγχανουσα αυτων, πυρ εστι κατα ναλισκον· ουτω τοιγαρουν και ο
Θεος των μεν χειρο νων αφανιστικος εστι, και της κακιας εξαναλωτικος, τοις δε
επιτηδειοις και κεκαθαρμενοις την καρδιαν φως τυγχανει. Ὃν τροπον δε επι του
σωματικου φωτος συντετευχε το συνεργειν αυτο τοις υγιαινοντας εχουσιν
οφθαλμους προς τε την αυτου θεαν και την των αισθητων· τον αυτον τροπον ο Θεος
δυ ναμει τινι φθανων επι τον εκαστων νουν, εαν μη δαμοθεν ουτος εφ' ον φθανει
συγκεκαλυμμενος ηι, μηδε απο παθων τι κωλυτικον πεπονθως της ιδιας οξυδερκιας,
αιτιος γινεται, του τε αυτον νοεισθαι και επι τα αλλα νοητα φθανειν τον
φωτιζομενον υπ' αυτου νουν. Ου θαυμαστον δε ει τινες διορατι κοι εν τεχναις η
επιστημαις τισι τυγχανοντες, η οξυτατοι περι κατανοησιν ηθικων τινων και λογι
κων προβληματων, αγνοουσι Θεον. Ὁμοιουμεν γαρ αυτων το διανοητικον οφθαλμωι
ενατενιζοντι παντι μαλλον η τωι ηλιωι, και μηδεποτε επαιρομενωι προς το
κατανοησαι τας τουτου αυγας. Ὥσπερ μεντοιγε φθανει η ηλιακη ακτις επι το
προσωπον του ενορων τος αυτωι, και ουχ οιον τε αμοιρειν ηλιου τον προς αυτωι
τυγχανοντα· ουτως νοητεον παντως μετεχειν Θεου τον κατανοουντα τον νομον του
θειου λογου, επιδοντα τον νουν εαυτου προς το συνιεναι Θεον· οπερ οιμαι δηλουντα
τον Προφητην ενθαδε λεγειν το· «Ἐσημειωθη εφ' ημας το φως του προσωπου σου,
Κυριε.» Σημειον γαρ, φησι, του φωτος του εν τηι προσοψει σου, φθασαν εις ημας,
εντετυπωται ημιν, και αυτο το φως της προσοψεως σου εγκεχαρακται, ωστε τον
ειδοτα οραιν σημειον του φωτος σεσημειω μενον Θεου τηνικαυτα νοειν τουτο
γενομενον εν ημιν. Οιμαι δε και το αποῤρητον τουτο δηλουσθαι εν τηι Ἐξοδωι, οτι
Μωυσεως επι πλεον ομιλουντος τωι Θεωι και συνοντος αυτωι δεδοξασται προσωπον,
ωστε 12.1165 μη δυνασθαι τους υιους Ἰσραηλ ατενισαι εις την δοξαν αυτου, και δια
τουτο καλυμμα λαβοντα τον θεραποντα ομιλειν τωι λαωι. Πασα δε ψυχη ανακει μενη
Θεωι, και εις το αληθες αυτου και τοις πολλοις αθεωρητον εισελθουσα, μεταλαβουσα
τε της θειοτη τος, ου χωρητη τοις πολλοις γινεται, ωστε αυτην εγ κεκαλυμμενην
οικονομειν τους υποδεεστερους δια λεγομενην τα καταλληλα αυτοις. Ὅτι δε το
ονομα ζομενον προσωπον του Θεου, φωτιζον το δυναμενον αυτου χωρησαι τας
αυγας ηγεμονικον, αιτιον γνω σεως γινεται, δια του εξηκοστου εκτου ψαλμου παρ
ισταται ουτως εχοντος· «Ὁ Θεος οικτειρησαι ημας, και ευλογησαι ημας, επιφαναι το
προσωπον εφ' ημας, του γνωναι εν τηι γηι την οδον σου, εν πασιν εθνεσι το σωτηριον
σου,» και τα εξης. Οι μετεχον τες ουτω του φωτος και δυναμενοι εργωι ειπειν·
«Ἐσημειωθη εφ' ημας το φως του προσωπου σου, Κυριε,» αιτιον ον του μηδεν
παθειν εν τωι καιρωι του κολαζεσθαι τους τοιουτων φαρμακων δεομενους, εχουσι το
φως ωι κεκοινωνηκασιν. Οιμαι δε τουτο δηλουσθαι εν τοις Ψαλμοις και εν τωι
Ἰεζεκιηλ· εν μεν τοις Ψαλμοις τουτον τροπον· «Ἔδωκας τοις φοβουμενοις σε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

σημειωσιν, του φυγειν απο προσ ωπου τοξου, οπως αν ρυσθωσιν οι αγαπητοι σου·»
εν δε τωι Ἰεζεκιηλ· «Και δοξα Θεου Ἰσραηλ ανεβη απο των χερουβειμ, η ουσα επ'
αυτων, εις το αιθριον του οικου. Και εκαλεσε τον ανδρα τον ενδεδυκοτα τον ποδηρη,
ος ειχεν επι της οσφυος αυτου την ζω νην. Και ειπε προς αυτον· ∆ιελθε μεσην
Ἱερουσα λημ, και δος σημειον επι τα μετωπα των ανδρων των καταστεναζοντων και
κατοδυνωμενων επι πασαις ταις ανομιαις ταις γινομεναις εν μεσωι αυτης. Και
τουτοις ειπεν, ακουοντος μου· Πορευεσθε οπισω αυ του εις την πολιν, και κοπτετε,
και μη φειδεσθε τοις οφθαλμοις υμων, και μη ελεησητε. Πρεσβυτερον και νεανισκον,
και παρθενον, και νηπια, και γυναικας αποκτεινατε εις εξαλειψιν· επι δε παντας εφ'
ους εστι το σημειον, μη εγγισητε, και απο των αγιων μου αρξασθε.» Τις γαρ η
δεδομενη απο του Θεου σημειωσις τοις ευλαβεσιν; η τι το σημειον το επι τα μετωπα
διδομενον των της αληθειας ζηλωτων και στεναζοντων επι ταις παραβασεσι ταις
γινομεναις εν τωι λαωι, η η κοινωνια της θειοτητος εις τους υγιως αυτην νοουντας
φθανουσα; Ἔδωκας ευφροσυνην εις την καρδιαν μου, κ. τ. ε. Συναιδει του στιχου ο
νους οις εις τον προ τουτου ειρηκαμεν. Ἐν γαρ τωι σημειουσθαι επι τους αγιους το
φως του προσωπου Κυριου, τι αλλο εστιν η ευφραινομενη καρδια; Ὅπερ
λαμβανομεν αντι του νοητικου, ωι διδοται η ευφροσυνη θεωρουντι Θεον και
μετεχοντι της θειοτητος αυτου. Ου ταυτον δε εστι τωι ευφραινεσθαι καρδιαν το
ευφραινεσθαι σαρκα. Ἐν μεν γαρ θεωριαι καρδια ευφραινεται· εν δε τοις υλικοις
βρωμασι τε και πομασι και μιξεσι σαρξ ευφραινεται, της καρδιας πεπαχυμμενης και
προς το ιδιον αγαθον εμποδιζομενης. Ἐπαν ουν λε γηται εν αυτοις τοις Ψαλμοις·
«Οινος ευφραινει 12.1168 καρδιαν ανθρωπου, και αρτος καρδιαν ανθρωπου
στηριζει,» τον αληθινον αρτον νοητεον τροφιμωτα τον οντα τηι διανοιαι, και το
γεννημα της αληθινης αμπελου μεθυσκον ως κρατιστον. Ἀπο καρπου σιτου, οινου,
και ελαιου αυτων επληθυνθησαν, κ. τ. ε. Ἐν τωι Ἑβραικωι, «απο καιρου,» ειχε. Και οι
Ἑβδομηκοντα δε ουτω τεθεικασιν, ως της ολης λεξεως ειναι τον νουν τοιου τον· Ἐν
τωι καιρωι των θεριζομενων σπερματων σιτου και κριθης, και των οσπριων παντων
τουτων, επληθυνθησαν. Οι εν τωι καιρωι το σιτομετριον λαμ βανοντες απο καιρου
σιτου επληθυνθησαν, δια το ευκαιρον εις πληθυσμον ωφελουμενοι. Ὁμοιως δε
και περι οινου του ευφραινοντος καρδιαν ανθρωπου διαλεκτεον. Ἐν ειρηνηι επι το
αυτο κοιμηθησομαι, και υπνωσω· οτι συ, Κυριε, κατα μονας επ' ελπιδι κατυκισας με,
κ. τ. ε. Ἐαν μεν εκ προσωπου του Χριστου ο ψαλμος απαγγελληται κατα την διδομε
νην αυτωι μεγαλειοτητα απο του Πατρος απαραβλητον ουσαν, ωστε μηδενα
δυνασθαι του παντος του μεγε θους αυτου μεταλαβειν, ακολουθως φησι το, «Κατα
μονας κατυκισας με.» Ει δε εκ προσωπου του προ φητου, οιμαι δηλουσθαι το
σπανιον του αγιασμου, και μαλιστα εν γενεαις αμαρτωλων, οποιον ην το εν ταις
ημεραις Ἠλιου λεγοντος· «Κυριε, τους προφη τας σου απεκτειναν, τα θυσιαστηρια
σου κατεσκαψαν, και εγω υπεληφθην μονος.» Ταχα δε και ο λαμβα νων το βραβειον,
και υπερ τους κατα την εαυτου γενεαν γενομενος, ερει την λεξιν ταυτην του ψαλ
μου. Το δε, «επ' ελπιδι,» εαν μεν ο Σωτηρ λεγηι κατα την οικονομιαν, ου θαυμαστον
ελπιζοντα αυτον την ιδιαν αποκαταστασιν λεγειν επ' ελπιδι κατωι κισθαι υπο του
Θεου, κατα το, «∆οξασον με, Πατερ, τηι δοξαι ηι ειχον προ του κοσμον ειναι παρα σοι.»
∆υναται μεντοιγε «κατα μονας» λεγεσθαι υπο Σω τηρος δια τον καιρον ον παντες
εσκανδαλισθησαν οι μαθηται αυτου καταλιποντες αυτον. Σαφες δε, καν ο Προφητης
λεγηι τις, το, «επ' ελπιδι,» παντος αγιου δια την αγαπην παντα ελπιζοντος. ΨΑΛΜΟΣ
Εʹ. Τα ρηματα μου ενωτισαι, Κυριε, συνες της κραυγης μου. Προσχες τηι φωνηι της
δεησεως μου, ο βασιλευς μου και ο Θεος μου, κ. τ. ε. Χρη ημας εννοειν οποιον
μεγεθος νοητης φωνης εχειν δει, εφ' ωι καλεσωμεν την συνεσιν του Θεου· και
τοιαυτα ρηματα αρμοζοντα ως τωι Κυριωι, και φω νην δεησεως θαῤρουσαν και επι τηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

προσοχηι του ∆ε σποτου. Ουδεις δε υπο αμαρτιας βασιλευομενος ερει τωι Θεωι· «Ὁ
βασιλευς μου·» και ων θεος η κοιλια, ουκ ερουσι, «Θεος μου,» τωι Θεωι. Το πρωι
εισακουσηι της φωνης μου, κ. τ. ε. Ὁ αποθεμενος τα εργα του σκοτους, και ενδυσα
μενος τα οπλα του φωτος, ταυτα λεγετω τα ρηματα. 12.1169 Το πρωι παραστησομαι
σοι, και εποψομαι· οτι ουχι Θεος θελων ανομιαν συ ει, ουδε παροικησει σοι
πονηρευομενος, ουδε διαμενουσι παρανομοι κατεναντι των οφθαλμων σου, κ. τ. ε.
Ἅμα τωι ανατειλαι τον ηλιον παραστησομαι σοι, και εν θεωριαι εσομαι, «του μη ειναι
σε θελοντα ανομιαν Θεον, μηδε παροικησει σοι πονηρος, ουδε διαμενουσι παρανομοι
κατεναντι των οφθαλμων σου.» Ὡς γαρ ουδε διαμενει νοσων εν οφθαλμοις του
δυναμενου θεραπευσαι αυτον ιατρου, ουτως ουδε διαμενουσι παρανομοι εναντιον
των οφθαλμων του Θεου. Ἐμισησας παντας τους εργαζομενους την ανο μιαν·
απολεις παντας τους λαλουντας το ψευ δος, κ. τ. ε. Τους μεν εν τηι πολιτειαι
πταιοντας εργαζομενους την ανομιαν ωνομασε· τουτους δε μισει ο Θεος· τους δε
αποπεσοντας της αληθειας ετεροδοξους λαλουντας το ψευδος ειπεν, ους απολει ο
Θεος. Και τηρει διαφοραν του «εμισησας» και «απο λεις·» πρωτον μεν ει χειρον του
«απολεις» το «εμιση σας·» δευτερον δε, δια τι το μεν εις τον παρεληλυ θοτα ενεκλινε
χρονον, το δε εις τον μελλοντα. «Ἀπο λεις παντας τους λαλουντας το ψευδος,» ου
τους λα λησαντας, αλλα τους λαλουντας το ψευδος. Ει δε του τους απολλυσι Κυριος,
πας δε ανθρωπος ψευστης, παντας απολλυσιν ο Θεος, ινα, το ειναι ανθρωποι
αποθεμενοι, γινωνται θεοι, επει και θεοι γεγονοτες, και υιοι Ὑψιστου παντες,
γεγονασιν ανθρωποι. Τους ετεροδοξους ουν απολει ο Θεος εν τωι μελλοντι αιωνι.
Ἄνδρα αιματων και δολιον βδελυσσεται Κυ ριος, κ. τ. ε. Ἀνηρ αιματων ο εξ αιματων
γε γεννημενος, η ο φονικος. Ἐγω δε εν τωι πληθει του ελεους σου εισελευ σομαι εις
τον οικον σου· προσκυνησω προς ναον αγιον σου εν φοβωι σου, κ. τ. ε. Των
πονηρευομε νων και παρανομων ου παροικουντων σοι, ουδε διαμενοντων υπο την
θεωριαν σου, εγω ελεωι τωι σωι εισελευσομαι εις τον οικον σου. Ουτω γαρ και ειπειν
δυνησομαι· «Το πρωι παραστησομαι σοι, και επο ψει με.» Και επει ουκ αλλως η ελεωι
τωι σωι εισελευ σομαι εις τον οικον σου, συν ευλαβειαι πολληι ονομα ζομενηι φοβωι σου
προσκυνησω σοι πνευματι και αλη θειαι, ελθων προς τον αγιον σου ναον. Ναος δε και
οικος Θεου η αγια και εναρετος καταστασις, ην οι εχοντες μετα παῤρησιας φασιν.
Χριστος δε ως υιος επι τον οικον αυτου, ου οικος εσμεν ημεις. Ἀλλα και
προσφωνουσιν ετεροις πιστοις γραφοντες· «Ναος αγιος εστε, και τα σωματα υμων
ναος του αγιου Πνευματος εστιν, ου εχετε υπο Θεου.» Πως γαρ ουκ οικος και ναος
Θεου ο τηρων τον Ἰησου λογον, προς ον ο Υιος και ο Πατηρ μονην ποιουνται;
∆υνατον και την εκκλησιαστικην γνωμην και διδασκαλιαν οικον Κυριου φαναι και
ναον αυτου. ∆ηλουται τουτο εκ των γραφομενων Τιμοθεωι· «Ἵνα ειδηις πως δει σε εν
12.1172 οικωι Κυριου αναστρεφεσθαι, ητις εστιν Ἐκκλησια Θεου ζωντος.» Κατ'
αμφοτερας θεωριας εισερχεται τις εις τον οικον και προσκυνει προς ναον τον αγιον
Κυριου, ελεωι Θεου μαλλον η οικειαι πολιτειαι και φρονησει. Κρινον αυτους, ο Θεος·
αποπεσατωσαν απο των διαβουλιων αυτων. Κατα το πληθος των ασεβειων αυτων
εξωσον αυτους, οτι παρεπικρα ναν σε, Κυριε, κ. τ. ε. Τωι αμαρτανοντι λυσι τελει
μαλλον υπο Θεου κριθηναι, η εξω ειναι της κρι σεως. Και το απο μοχθηρων
διαβουλιων αποπεσειν ου κακον τωι αποπιπτοντι, ουκ ερχομενωι επι το μοχθη ρον
αυτων τελος· ως ου καλον των κρειττονων μη επι τελος ελθειν. Πανυ δε χαριεν, πως
ουκ ειρηκε ποθεν εξωσεν, ινα μη τοις πολλοις σαφες ηι. Οιμαι δε, οτι απο των
ασεβειων αυτων κατα το πληθος αυτων. Ου γαρ αφ' εαυτου εξωθει ο Θεος τινας· «Οι
γαρ μακρυνοντες, φησιν, εαυτους απο σου, απολουν ται.» Κυριε, οδηγησον με εν τηι
δικαιοσυνηι σου ενε κα των εχθρων μου, κατευθυνον ενωπιον σου την οδον μου, κ. τ.
ε. Ὁ προτιθεμενος ορθως φρονειν και πραττειν, πολλους εναντιους εχει. Εισι γαρ και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

ανθρωποι και δαιμονες φθονεροι, λυπουμενοι επι τοις αγαθοις των κατορθουντων.
Τουτο δε θεωρη σας και ο προκειμενος ου τηι εαυτου δυναμει δεδωκε το
απομαχεσθαι τοις επικειμενοις κατ' αυτου, αλλα παρεκαλεσε τον Θεον χειρα αυτωι
ορεξαι σκεπαζου σαν αυτον αβλαβη απο των τοσουτων και τηλικουτων πολεμιων,
φασκων· Αυτος, ω ∆εσποτα, οδηγησον με εν τηι δικαιοσυνηι σου· ουτω γαρ
κατορθωθειη το την οδον μου ενωπιον σου κατευθυνθηναι. Ὅτι ουκ εστιν εν τωι
στοματι αυτων αληθεια, η καρδια αυτων ματαια. Ταφος ανεωιγμενος ο λαρυγξ
αυτων· ταις γλωσσαις αυτων εδολιου σαν, κ. τ. ε. Ἐχθρων εμποδιζοντων την οδον
σου φανερωθηναι εν οφθαλμοις μου, συ κατευθυνον αυτην ενωπιον μου. Οιδα γαρ
αυτους εν οις περι οδου επαγγελλονται, μη αληθευοντας, τωι μη ειναι εν τωι στοματι
αυτων αληθειαν, και ματαιαν ειναι αυτων την καρδιαν. Παντα δε τα εκφωνουμενα
εν τωι λαρυγγι αυτων νεκρα εστι, τωι ειναι αυτον ταφον ανεωιγοτα. Ἀλλα και
λελογισμενοι σοφισμα τινες εισιν οι λογοι αυτων. Εις αιωνα αγαλλιασονται, και
κατασκηνωσεις εν αυτοις, κ. τ. ε. Αιων εστι συστημα φυσικον, εκ σωματων ποικιλων
λογικας διαφορας περιεχον της του Θεου γνωσεως ενεκεν. Εις αιωνα, φησιν,
αγαλλια σονται, οτι και αιωνιος εαυτοις κατασκηνωσις. Και καυχησονται επι σοι
παντες οι αγαπωντες το ονομα σου· οτι συ ευλογησεις δικαιον, Κυ ριε, κ. τ. ε. Ει
κρειττους οι αγαπωντες των φο βουμενων, το καυχασθαι μαλλον των αγαπωντων
12.1173 εστιν. Ει δε εστι τις ευλογος καυχησις και εν φοβωι Κυριου, ελαττων εστιν
αυτη του, καυχησονται εν σοι. Ευλογει δε Νωε τον Σημ και τον Ἰαφεθ· ευλογει
Μελχισεδεκ τον Ἀβρααμ, και ο Ἰσαακ τον Ἰακωβκαι ο Ἰακωβ τους δωδεκα, και ο
Μωυσης τας φυλας· αλλα υπερ παντα ταυτα και μετα ταυτα αυτος ο Κυριος
ευλογησει τον δικαιον, αναλογον τωι, «Αυτος ο λαλων παρειμι,» και τωι, «Μη αυτος
συμπορευσηι.» Ὡς οπλωι ευδοκιας εστεφανωσας ημας, κ. τ. ε. Ταυτον εστι των
δικαιων οπλον και στεφανος· ως τον οπλισαμενον εστεφανουσθαι, και τον στεφα
νουμενον ωπλισθαι. Ἔχει δε τουτο τι ομοιον τωι, «Στεφανωι δε τρυφης υπερασπισει
σε.» Ἡ γνωσις ουν του Θεου, ει μεν αμυνεται τους πολεμιους, οπλον εστιν ευδοκιας·
ει δε βασιλευειν ποιει τινα των παθων, στεφανος ονομαζεται. Τεμνεται δε η του
Θεου γνωσις εις δυο, εις πραξιν και θεωριαν· και της μεν πραξεως οπλον της
ευδοκιας εστι, της δε θεωριας ο στεφανος. Τετηρηται δε και η ταξις· προ γαρ του
στεφανου το οπλον, επειδη και προ της θεωριας η πραξις. ΨΑΛΜΟΣ ʹ. Εις το τελος
εν υμνοις υπερ της ογδοης ψαλ μος τωι ∆αυιδ, κ. τ. ε. Ὑπερ της ογδοης και ο
ενδεκατος. ∆ιαφερουσι δε αι επιγραφαι τουτου και του ενδεκατου, οτι ουτος μεν
εστιν, «Εις το τελος εν υμνοις υπερ της ογδοης ψαλμος τωι ∆αυιδ,» εκει νος δε, «Εις
το τελος υπερ της ογδοης ψαλμος τωι ∆αυΐδ.» Τηι δε ογδοηι, οιμαι, θυμος ελεγχει και
οργη παιδευει. Κυριε, μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με, μηδε τηι οργηι σου παιδευσηις με, κ.
τ. ε. Θυμος εστιν ορμη επιθυμιας ημερου ψυχης κατ' εξοχην αμυνης. Λεγει ουν· Ει
και οξυτερον ο θυμος ελεγχει, και οργη ταχιον παιδευει, εγω δια την ασθενειαν μου
δεομαι του ελεους σου, δι' αλλης ελεγχθηναι και παιδευθηναι θεραπειας ου
τηλικουτον προσαγουσης τον πονον. Ἴασαι με, Κυριε, οτι εταραχθη τα οστα μου, και
η ψυχη μου εταραχθη σφοδρα, κ. τ. ε. Νοσουντα με την ψυχην ιασαι· και γαρ
τεταραγμεναι εισι των οστων αυτης αι αρμονιαι, και αυτη δε σφοδρα τεταρακται. Και
συ, Κυριε, εως ποτε; κ. τ. ε. Τουτο ελλει πτικως ειρηται αντι του, Ἕως ποτε ου ρυηι
την ψυχην μου, ουδε σωζεις με κατα τον ελεον σου, ουδε επιστρεφεις με; Ὁ μη
θαῤρων δε επι εργοις σωθηναι ερει· «Σωσον με ενεκεν του ελεους σου.» Μετα το
ακουσαι, οτι Κυριος αφειλε το αμαρτημα αυτου, πει ρασμοις και θλιψεσι παλαιων ο
∆αυιδ και φαρμα κων ..... γευομενος περι της των φαρμακων απαλλα γης παρακαλει
τον ιατρον. 12.1176 Ἐπιστρεψον, Κυριε, ρυσαι την ψυχην μου· σωσον με ενεκεν του
ελεους σου, κ. τ. ε. ∆υο τι θησιν ενταυθα, το επιστρεψαι, και ρυσασθαι την ψυχην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

αυτου. Το γαρ μαλιστα τοις δικαιοις ην περι σπουδαστον. «Ἐπιστρεψον,» οιον, Εις
την οικειοτητα αποκαταστησον. Ἀλλα και ρυσαι εν πολεμιοις αυτην ουσαν.
Ἀπεστραφης δια τας αμαρτιας μου, επιστρε ψον δια την φιλανθρωπιαν σου, και προς
παιδευσιν ενδους με τοις πειρασμοις. Ὅτι ουκ εστιν εν τωι θανατωι ο μνημονευων
σου, εν δε τωι ᾅδηι τις εξομολογησεται σοι; κ. τ. ε. Ὁ μνημονευων Θεου του λεγοντος·
«Ἐγω ειμι η ζωη,» ουκ εστιν εν τωι θανατωι. Ουκ εστιν εν τωι θα νατωι τωι εσχατωι
εχθρωι Θεου τυγχανοντι μεμνησθαι σου· διο ρυσαι με απ' αυτου, ινα παλιν
μνημονευω σου. ∆ια τουτο δε και οι προ θανατου αμαρτανοντες ου μεμνηνται του
Θεου. Ἤτοι εν ᾅδηι ουδεις εξομο λογησεται, η πανυ ολιγοι· τουτο γαρ εμφαινει απο
ταυτης, και μηποτε δια το· «Ἐλθετω δη θανατος επ' αυτους, και καταβητωσαν εις
ᾅδου ζωντες.» Οι ζωντες εις ᾅδου καταβαινοντες μεμνησθαι δυνανται του Θεου ως
ουκ οντες εν τωι θανατωι, και εξομολο γεισθαι αυτωι. Ἐκοπιασα εν τωι στεναγμωι μου,
κ. τ. ε. Τοιου τον στεναγμον οι υιοι Ἰσραηλ στεναξαντες εν Αιγυπτωι, εισηκουσθησαν.
Και Παυλος δε λεγων· «Οι οντες εν τωι σκηνει στεναζομεν,» το ομοιον ποιει.
Τοιουτον εστι και το, «Ὠρυομην απο στεναγμου της καρδιας μου.» Και ουκ αρκει
στεναξαι, αλλ' ωστε κοπιασαι δει. Χαριεντως δε εις προτροπην αγνειας χρησομεθα
τωι λογωι τουτωι· «Λουσω καθ' εκαστην νυκτα την κλινην μου,» υπο μονων των αει
καθα ρευοντων απο μιξεως φασκοντες καλως λεγεσθαι το, «Λουσω καθ' εκαστην
νυκτα την κλινην μου·» ουτοι δε, και σχολαζοντες τηι προσευχηι, εν δακρυσι βρεχου
σιν εαυτων επι τοις ημαρτημενοις παλαι την στρω μνην. ∆ια τουτο ειπε· «Μακαριοι
οι κλαιοντες νυν.» Ἐταραχθη απο θυμου ο οφθαλμος μου, επα λαιωθην εν πασι τοις
εχθροις μου, κ. τ. ε. Ουδεν ουτω τυφλοι νουν ως θυμος ταρασσομενος. ∆ια ταυ την
την του οφθαλμου ταραχην ου καθαρως, αλλα συγκεχυμενως οραι και ο βλεπειν τα
νοητα δοκων. Το δε, «επαλαιωθην,» οιον, Παλαιος και πολυχρονιος γεγο να, εν
αυτοις διατριβων εν τωι βιωι οπου εισιν· η, Τον παλαιον παρ' αυτοις ανελαβον
ανθρωπον συν ταις πραξεσιν αυτου, «τον φθειρομενον κατα τας επιθυ μιας της
απατης.» Ἀποστητε απ' εμου, παντες οι εργαζομενοι την ανομιαν, κ. τ. ε. ∆αιμονων
το δια παντος την ανομιαν εργαζεσθαι· ανθρωπων το μη δια παντος· αγγελων το
μηδεποτε. Ὅτι εισηκουσε Κυριος της φωνης του κλαυθμου 12.1177 μου. Εισηκουσε
Κυριος της δεησεως μου, Κυριος την προσευχην μου προσεδεξατο, κ. τ. ε. Ὁ των
κλαιοντων μακαρισμον συνιεις, και κλαιων, ταυτα ερει πασι τοις παρουσιν αυτωι
εργαζομενοις την ανο μιαν, ορατοις, αορατοις. Πρωτον δε ο Θεος φωνης και
κλαυθμου ακουει, ειτα δεησεως, ειτα την προσευ χην προσδεχεται. Αισχυνθειησαν
και ταραχθειησαν σφοδρα παν τες οι εχθροι μου, κ. τ. ε. Ἡ αισχυνη εις συναισθη σιν
αγει τον αμαρτανοντα. Παυσασθε, φησιν, εμοι τα ονειδη προσφεροντες· τα οικεια δε
κακα λογιζο μενοι, αισχυνης και ταραχης αναπλησθητε. ∆ικαιον γαρ και φοβερον το
θειον κριτηριον. Ἐπιστραφειησαν και αισχυνθειησαν σφοδρα δια ταχους, κ. τ. ε. Ἐαν
νικησωμεν, τα αντιπα λαιοντα καταισχυνονται, μαλιστα οτε τις ο ανθρωπος τουτων
κρειττων ευρισκεται, και συγχεων ταρασσει αυτα τηι εαυτου σοφιαι. Ταχα δε και
επιστρεφει αυτα αισχυνθεντα, και ταχεως ο αγιος τουτο ποιει. Του αυτου. Νοησεις
ταυτα λεγεσθαι και προς τους την κατασκευην αυτωι κατεργασαμενους αορατους
εχθρους διαφθονουμενους τηι κατα Θεον αυτου προ κοπηι, και μετα την αμαρτιαν
επιβαινοντας, εν οις ελεγον· «Ουκ εστι σωτηρια αυτωι εν τωι Θεωι αυτου.» ΨΑΛΜΟΣ
Ζʹ. Κυριε, ο Θεος μου, επι σοι ηλπισα, σωσον με εκ παντων των διωκοντων με, και
ρυσαι με, μη ποτε αρπασηι ως λεων την ψυχην μου, κ. τ. ε. Καθ' εκαστον των επι
αμαρτιαι ερεθισμων, διωκο μεθα υπο του ενεργουντος το ερεθιζον. ∆ιοπερ εκ τουτου
νοει οσοι διωκουσι τον ανθρωπον, εξ ων ο Προφητης ρυσθηναι ευχεται, ει μη
ρυσθειη, της ψυχης αυτου ως υπο λεοντος αρπασθησομενης. Κυριε ο Θεος μου, ει
εποιησα τουτο, ει εστιν αδικια εν χερσι μου, κ. τ. ε. Προς αμνησικα 12.1180 κιαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

χρησιμον το ρητον. Ει εποιησα, φησι, τουτο ο πασχω· ει επανεστην τωι πατρι, η
παρενομησα. Προ βαλλεται γαρ το αμνησικακον, τον του Θεου ελεον εκκαλουμενος.
Ει ανταπεδωκα τοις ανταποδιδουσι μοι κακα, αποπεσοιμι αρα απο των εχθρων μου
κενος, κ. τ. ε. Ει ο παιδαγωγος νομος συγχωρει ανταποδιδοναι κακα, ως νηπιοις τοις
παιδαγωγουμενοις ετι, ουτος ουκ ετι νηπιος ην εν Χριστωι, αλλ' εκτοτε ευαγγελικος
τις. «Ἀποπεσοιμι αρα.» Ὁ μεν δικαιος νικησας, πληρης απο των εχθρων εξερχεται· ο
δε φαυλος, ως νικηθεις, αποπιπτει αυτων κενος, και ουδεν εχων πληρωματος. Του
αυτου. Κενος εστιν ο μη λεγων· «Και εκ του πληρωματος αυτου ημεις παντες
ελαβομεν.» Οι δε τοιουτοι και καλαμοι λεγονται τρεφοντες εν εαυτοις θηρια, περι
ων ειρηται· «Ἐπιτιμησον τοις θηριοις καλαμου.» Και, «Ὁ διαβολος δε παρα πα πυρον
κοιμαται,» φησιν ο Ἰωβ, «και βουτομον, και καλαμον.» Αυτος γαρ εστι βασιλευς των
εν τοις υδασι. Καταδιωξαι αρα ο εχθρος την ψυχην μου, και καταλαβοι, και
καταπατησαι εις γην την ζωην μου, και την δοξαν μου εις χουν κατασκηνωσαι, κ. τ.
ε. Ἡ ζωη του ετι την εικονα του χοικου φορουντος καταπεπατηται υπο του εχθρου
εις γην. Ουτος δε, καν δοξαζεσθαι ποτε δοκηι, κατεσκηνωσεν αυτου η δοξα εις χουν,
ως των ποιουντων τι δια δο ξαν και τον παρα πολλων επαινον, η την παρ' αυ των
αποδοχην. Ἀναστηθι, Κυριε, εν οργηι σου, υψωθητι εν τοις περασι των εχθρων μου,
κ. τ. ε. Ου σωμα τικως νοητεον το, «αναστηναι,» αλλα το τιμωρη τικον και
αναλωτικον. Του αυτου. Ει η οργη του Θεου παιδευει τους μη λογωι παιδευθηναι
θελησαντας αυτου, ο ταυτα λεγων παιδευθηναι τινας ευχεται. Ὅταν δε τελος και
περας λαβηι η εχθρα, των εχθρων του Χριστου καταργουμενων, υψουται εν αυτοις
περασι των εχ θρων ο Κυριος, και καθ' εκαστον των δια κακιας εχθρων Χριστου
υψουται ο Κυριος, περας λαβουσης της εχθρας, και αρχην εχουσης της καταλλαγης
και φιλιας. Το δε ομοιον ερεις και περι των εχθρων του δικαιου. Ἐξεγερθητι, Κυριε ο
Θεος μου, εν προστα γματι ωι ενετειλω, και συναγωγη λαων κυκλωσει σε, κ. τ. ε.
Ἀντι του, Μεθ' ου ενετειλω προσ ταγματος εξεγερθητι, προστασσων αυτο δυναμεσι
συνεργουσαις τηι κυκλουσηι σε συναγωγηι λαων. Και υπερ ταυτης εις υψος
επιστρεψον. Κυριος κρινει λαους, κ. τ. ε. Εις το υψος οθεν κατα βεβηκας, επιστρεψον
μετα την αναστασιν. 12.1181 Του αυτου. «Ὅταν υψωθω, φησι, παντας ελκυσω προς
εμαυτον.» Συντελεσθητω δη πονηρια αμαρτωλων, κ. τ. ε. Ὅταν ουκετι αμαρτανηι τις,
συντελειται αυτου η πονηρια· η πονηρια των αμαρτωλων ο διαβολος εστι. Ἐαν μη
επιστραφητε, εως του, καταβησεται, κ. τ. ε. Μηποτε παρασεσιωπημενως ταυτα περι
του διαβολου ειρηται. Ουτος γαρ προς τουτοις και ωδινησεν αδικιαν και τα εξης,
οργη τυγχανων. Ὁ Πατηρ δε του ειποντος· «Ἐγω ειμι η ζωη,» ουχ ετοιμαζει εν τωι
τοξωι αυτου σκευη θανατου· τιθησι γουν το τοξον αυτου εν τηι νεφεληι, ινα μη
επαγαγηι υδωρ κατακλυσμου επι την γην. ∆ιο περι του δια βολου ταυτα λεγεσθαι
νομιστεον. Και πεπυρωμενα του πονηρου εστιν, α εξειργασατο τοις καιομενοις και
πυρουμενοις υπο παθων. Του αυτου εις το· Και εν αυτωι ητοιμασε σκευη θανατου, κ.
τ. ε. Σκευη θανατου εισιν ακα θαρτα λογικα, η αι τον θανατον εχουσαι ψυχαι· ως
σκευη ζωης αι την ζωην εχουσαι ψυχαι. Ουτω γαρ και Παυλον σκευος εκλογης
ωνομασεν ο Κυριος. Ἰδου ωδινησεν αδικιαν, συνελαβε πονον, και ετεκεν ανομιαν, κ.
τ. ε. Ὁ μη φιλοθεος, αλλα φιληδονος, αναλογον αις δουλευει ηδοναις συλλαμβανει
πονον ενα συνημμενον, και μη εχοντα μεταξυ δια λειμμα, και ωδινει αδικιαν, και
τικτει ανομιαν. Ἐκ δε των εναντιων ο μη φιληδονος, αλλα φιλοθεος, ανα λογον οις
αναδεχεται δι' αρετην πονοις, συλλαμβανει ευπαθειαν, την χαραν, μιαν
συνημμενην, και μη εχουσαν μεταξυ διαλειμμα, και ωδινει δικαιοσυνην, και τικτει
ευνομιαν· και ουτως τεκνον γινεται ευνο μιας, ανομιαν εκαστην μισων. Του αυτου
εις το αυτο. Ἔτεκεν ανομιαν, επειδη συνελαβε πονον, και ωδινησεν αδικιαν. Αυτη
γαρ εστιν ακολουθια φυσεως. Ὠδινησεν Ἀχιτοφελ την πονηραν εισηγησαμενος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

γνωμην. Λακκον ωρυξε, και ανεσκαψεν αυτον, και εμ πεσειται εις βοθρον ον
ειργασατο. Ἐπιστρεψει ο πονος αυτου εις κεφαλην αυτου, και επι κορυ φην αυτου η
αδικια αυτου καταβησεται, κ. τ. ε. Μηποτε ο λακκος χωριον κολασεως εστιν, εις ον
προνοιαι Θεου αυτος ορυξας εμπεσειται. Ἰσοπεδος δε εστιν αυτου η κορυφη τωι λοιπωι
σωματι· ουδεν γαρ αυτου ανω· διο και δρακων που λεγεται. Εικοτως ουν η επαρθεισα
και υψωθεισα κατα της γνωσεως του Θεου αδικια αυτου καθαιρουμενη επι την κορυ
φην αυτου καταβησεται. ΨΑΛΜΟΣ Ηʹ. Εις το τελος υπερ των ληνων ψαλμος τωι
∆αυΐδ, κ. τ. ε. Και εν τωι πʹ και πγʹ ψαλμωι 12.1184 την, «Ὑπερ των ληνων,» ευρησεις
επιγραφην. Προς δε ταυτα λαβωμεν τα περι Νωε φυτευοντος αμπελον, την τε περι
του Ἰουδα παρα Ἰακωβ ευλογιαν, «δεσμευων προς αμπελον τον πωλον αυτου·» και
την Ἰσσαχαρ, ος, ιδων την αναπαυσιν, οτι καλη, και την γην, οτι πιων, υπεθηκε τον
ωμον εις το πο νειν, και εγενηθη ανηρ γεωργος. Και μην Ὀζιας γεωργος ην,
αμπελουργους εχων εν τηι ορεινηι. Και η γυνη δε παντος δικαιου «ως αμπελος εστιν
ευθη νουσα εν τοις κλιτεσι της οικιας αυτου,» ωι γινεται οινος ευφραινων καρδιαν
ανθρωπου. Και ο Ἐκκλη σιαστης εφυτευσεν αμπελωνας, ωρυξε ληνον. Και ο
Σολομων φησιν· «Οινωι δε αι ληνοι σου εκβλυζω σιν.» Του αυτου. Ληνοι εισι φυσεις
λογικαι, τους εκ της πνευματικης αμπελου καρπους υποδεξα μεναι. Ἐκ στοματος
νηπιων και θηλαζοντων κατηρ τισω αινον, κ. τ. ε. Ἐν τωι κατα Ματθαιον προτερον
μεν οι προαγοντες τον Σωτηρα, αλλα και οι ακολουθουντες αυτωι «εκραζον
λεγοντες· Ὡσαννα τωι υιωι ∆αυιδ, ευλογημενος ο ερχομενος εν ονοματι Κυριου,
ωσαννα εν τοις υψιστοις·» ολιγον δε υστερον γεγραπται, οτι ιδοντες οι αρχιερεις και
οι γραμμα τεις τα θαυμασια α εποιησε, και τους παιδας κραζον τας εν τωι ιερωι και
λεγοντας, «Ὡσαννα τωι υιωι ∆αυιδ,» ηγανακτησαν, και ειπον αυτωι· «Ἀκουεις τι ουτοι
λεγουσιν; Ὁ δε Ἰησους λεγει αυτοις· Ναι. Ουδεποτε ανεγνωτε, οτι εκ στοματος
νηπιων και θη λαζοντων,» και τα λοιπα. Ἔοικεν ουν ο Ματθαιος τους αυτους
οχλους λεγειν παιδας, και ο Σωτηρ ουχ απλως παιδας, αλλα και νηπιους και
θηλαζοντας, διδασκων ημας δι' ων εξεθετο ρητων του ψαλμου μετα αλληγοριας,
αλληγορειν και τον ψαλμον. Ζη τησεις δε ποτερον ταυτον εστιν οικος ∆αυιδ, και
υιος ∆αυΐδ. Και ει μη ταυτον εστιν, ημαρτηται το κατα Ματθαιον γραφικως, οφειλον
εχειν ητοι δις τωι οικωι ∆αυιδ, ητοι τωι υιωι ∆αυΐδ. Ἕνεκα των εχθρων σου, του
καταλυσαι εχθρον και εκδικητην, κ. τ. ε. Ἐχθρον και εκδικητην, τον αληθινον νοει
Ναβουχοδονοσορ. Τον διαβολον κατ ελυσεν ο Χριστος δι' αλιεων και αγραμματων
και τηι κακιαι νηπιαζοντων. Ὅτι οψομαι τους ουρανους εργα των δακτυλων σου,
σεληνην και αστερας, α συ εθεμελιωσας, κ. τ. ε. «Ὅτι οψομαι τους ουρανους.» Τουτο
το πραγμα σαφως επισταμεθα, οτε και τον λογον αυτου, και την αιτιαν γινωσκομεν.
«Ἔργα των δακτυλων σου.» Ζητησεις ει ετερα εστι τα εργα των δακτυλων του Θεου
προς τα εργα των ολων χειρων αυτου, ει εν μερει εστι τα προτερα των δευτερων.
«Σεληνην και αστερας, α συ εθεμελιωσας.» ∆ια τι ηλιον ουκ ωνομασεν; Μηποτε οτε
μεν εισαγεται τις, πρωτα 12.1185 συνιησι τα της νυκτος, υστερον δε ποτε τα της ημε
ρας. Τι εστιν ανθρωπος, οτι μιμνησκηι αυτου; η υιος ανθρωπου, οτι επισκεπτηι αυτον,
κ. τ. ε. Ει θαυ μαζων, οτι μιμνησκεται Κυριος του ανθρωπου, και οτι επισκεπτεται
υιον ανθρωπου, ταυτα φησι, δηλον, οτι ευεργετων επισκεπτεται. Τουτο δε σημει ωσηι
δια το, «Ἐπισκεψομαι εν ραβδωι τας ανομιας αυτων, και εν μαστιξι τας αδικιας
αυτων,» και δια το, «Ουκ επισκεψομαι επι τας θυγατερας υμων, οταν πορνευωσι, και
επι τας νυμφας υμων, οταν μοιχευωσι,» και τα ομοια. Ἠλαττωσας αυτον βραχυ τι
παρ' αγγελους, κ. τ. ε. Και αυτος γαρ σου γνωσιν εχειν πεφυκως, ουκ απολειπεται
λιαν. Ὁμοιουται γαρ σοι, κατα το δυνατον, αγιοτητος και αρετης αναληψει. Και δια
την εικονα και την ομοιωσιν την των θνητων αυτωι ζωων προστασιαν απενειμας.
Ταυτας ειρησθαι περι Χρι στου τας λεξεις ο Παυλος Ἑβραιοις φησι. Λεγει γαρ· «Τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

δε βραχυ τι παρ' αγγελους ηλαττωμενον βλε πομεν Ἰησουν, δια το παθημα του
θανατου δοξηι και τιμηι εστεφανωμενον.» ∆οξηι και τιμηι εστεφανωσας αυτον· και
κατε στησας αυτον επι τα εργα των χειρων σου, κ. τ. ε. Και ο Ἀποστολος εντευθεν
ωνομασε «τον αμαραντον της δοξης στεφανον.» Και εσθ' οτε τιμηι εστεφανωμενος
τις ου συνηκεν, ως εν τωι· «Ἄνθρω πος εν τιμη ων ου συνηκεν.» Ουκ Ἐπι τα εργα σου
δε ειπεν, απερ οιμαι ειναι τα μη βλεπομενα. Πρω τοι μεν ουν εν εργοις εσμεν χειρων
Θεου, τουτεστι τοις μη βλεπομενοις. Ταυτα δε και μετα την εναν θρωπησιν νοειται
του Θεου και Σωτηρος ημων· δοξηι γαρ και τιμηι ο ανθρωπος εστεφανωται·
«Συνηγειρε γαρ ημας και συνεκαθισεν εν τοις επουρανιοις,» κα θως φησιν ο
Ἀποστολος. Παντα υπεταξας υποκατω των ποδων αυτου, προβατα και βοας πασας,
ετι δε και τα κτηνη του πεδιου, τα πετεινα του ουρανου, και τους ιχθυας της
θαλασσης, κ. τ. ε. Ὅπου μεν καθαρα προβατα και βοες, «παντα» προσεθηκεν· ενθα δε
ενδεχεται και ακαθαρτα, ως επι των κτηνων του πεδιου, ουκ ειρηται «παντα.»
Ὁμοιως και επι των πετεινων του ουρανου και ιχθυων της θαλασ σης. ΨΑΛΜΟΣ Θʹ.
Εις το τελος υπερ των κρυφιων του υιου ψαλ μος τωι ∆αυιδ, κ. τ. ε. Κρυφια εστι
γνωσις αποῤρητος των περι Χριστου του αληθινου Θεου μυ στηριων. 12.1188
Ἐξομολογησομαι σοι, Κυριε, εν οληι καρδιαι μου· διηγησομαι παντα τα θαυμασια σου.
Ευφρανθησο μαι και αγαλλιασομαι εν σοι, ψαλω τωι ονοματι σου, Ὕψιστε, κ. τ. ε. Ὁ
εξ ολης καρδιας αγαπων δυναται εξ ολης καρδιας εξομολογεισθαι. «∆ιηγησομαι
παντα τα θαυμασια σου,» και τα εξης. Ὅταν αναγεγραμ μενα τεραστια, θαυμαστα
τυγχανοντα, παραστησαι δυναμενος ωι λογωι γεγονε, και τινος εστι συμβολα,
πεποιηκε τα ειρημενα. Τουτο δε μονου του Σωτηρος εργον εστιν ιδειν. Ει δε και η
κτισις και παντα οσα εποιησεν ο Θεος, θαυμασια αυτου εστι, πολλωι πλεον φανειται,
οτι του Σωτηρος εστιν η ευχη. Τις δε αρα διηγησεται παντα τα θαυμασια του Πατρος
ει μη ο Κυριος τοις νοησαι δυναμενοις τα τηλικαυτα θαυματα τελειοις, περι ων
μαλλον λεχθησεται· «Σοφιαν δε μαλλον λαλουμεν εν τοις τελειοις;» –»Ευφρανθη
σομαι και αγαλλιασομαι,» πυνθανομενος των επι τισιν ευφραινομενων, ει εν Θεωι
ευφραινονται, ινα η επιμενωσι τηι ευφροσυνηι, η αποστωσιν. Ὁ δε επ' ορος αναβας
υψηλον το Σιων και υψων την φωνην αυτου ψαλλει τωι ονοματι του Ὑψιστου. Ἐν
τωι αποστραφηναι τον εχθρον μου εις τα οπισω, ασθενησουσι και απολουνται απο
προσ ωπου σου, κ. τ. ε. Τινες ασθενησουσι και απο λουνται απο προσωπου του Θεου
(επει «προσωπον Κυριου επι ποιουντας κακα·») ου προειπων, ημιν καταλελοιπεν
εννοειν. Ὅταν καταργηθηι ο εχθρος τηι κακιαι προιων, και αναποδισηι οπισω εκ του
εμποδι ζεσθαι, τοτε οι τηι κακιαι ισχυροι ασθενησουσιν. Ειτα καθ' ο αμαρτανουσιν,
απολουνται, τουτο εργαζομενου αυτοις του προσωπου του Θεου. Νοηθεν γαρ
αφανιζει τα γηινα. Ἐκαθισας επι θρονου, ο κρινων δικαιοσυνην, κ. τ. ε. Θρονος μεν
Θεου ο Χριστος, θρονος δε Χριστου η ασωματος φυσις. Ἐπετιμησας εθνεσι, και
απωλετο ο ασεβης· το ονομα αυτων εξηλειψας, κ. τ. ε. Το, «επετιμη σας,» διορθωσιν
σημαινει, οπερ δηλον εκ του· «Ἔλεγξον, παρακαλεσον, επιτιμησον.» –»Το ονο μα
αυτου εξηλειψας.» Ἐξηλειψε δε ο Θεος του Ἀβραμ το ονομα ποιησας αυτον Ἀβρααμ,
και της Σαρας κα λων αυτην Σαῤραν, και του Σιμωνος ονομασας αυ τον Πετρον.
Ουτω τε ακολουθον εστι το ονομα εξ αλειφεσθαι τουτων οις επετιμησε· και μαλιστα
επει επιφερεται το· «Ἀναγγειλατε εν τοις εθνεσι τα επι τηδευματα αυτου, οτι
εκζητων τα αιματα αυτων εμνησθη.» Προσχες και οτι ουκ ειρηται· Το ονομα αυτων
εξηλειψας εκ βιβλου ζωντων, (ου γαρ εν βι βλωι ζωντων ην εγγεγραμμενα τα εθνη·)
αλλ' ακο λουθως τοις κατ' αυτων χειρογραφοις, εν βιβλωι οφει λοντων, η βιβλωι
νεκρων, παρα τωι της αδικιας οικο νομωι, ως εικος, αναγραφοντι νεκρους, και
αναγρα φοντι εις γην. Ὁ γαρ Σωτηρ αναγραφει εν ουρανοις τα ονοματα των
μαθητων. Του αυτου. Ει το ονομα ενταυθα την κακην 12.1189 σημαινει καταστασιν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

εξηλειψε δε το του αμαρτω λου ονομα, εξηλειψεν αρα την χειριστην αυτου κατα
στασιν. Και ελπισατωσαν επι σε οι γινωσκοντες το ονομα σου, οτι ουκ εγκατελιπες
τους εκζητουντας σε, Κυριε, κ. τ. ε. Οι εκζητουντες τον Κυριον, και ουχ οι
εγκαταλειφθεντες υπ' αυτου, εγνωσαν το ονομα αυτου. Ψαλατε τωι Κυριωι τωι
κατοικουντι εν Σιων, κ. τ. ε. Ἐκεινος ψαλλει ο εχων εν εαυτωι τον Χρι στον. Τουτο
κατα την παλαιαν των Ἰουδαιων δοξαν ειπεν ο Προφητης. Ὅμως εστι και νοητη και
επου ρανιος Σιων. Και εν πασηι δε ψυχηι ουσηι Σιων, ητις ερμηνευεται σκοπευτηριον,
τα θεια διηνεκως σκο πουσα και φανταζομενη, οικει ο Θεος. Ἐκζητει και τα αιματα
των εθνων απο των αποκτειναντων αυτα, και μιμνησκεται αυτων, ανιστας αυτα.
Ουκουν το, «Ἀπωλετο το μνημοσυνον αυτου μετ' ηχου,» επι τας ρομφαιας
μετενεχθησεται. Ἐκεινων δε μεμνηται, ων εγενετο καταφυγη. Ἀναγγειλατε εν τοις
εθνεσι τα επιτηδευματα αυτου, κ. τ. ε. Ποια επιτηδευματα; παντα α Χριστος τοις
μαθηταις Ἰωαννου του Βαπτιστου ελεγε· «Πορευθεντες ειπατε α ιδετε· τυφλοι
αναβλεπουσι, χωλοι περιπατουσι, λεπροι καθαριζονται, νεκροι αν ιστανται.» Ταυτα
ουν τα θεοπρεπη επιτηδευματα· και οι αποστολοι τοις εθνεσιν ανηγγειλαν· και οτι
δια θανατου αθανασια, δια σταυρου σωτηρια, και δια ταφης αναστασις, και νεκρωσις
του νεκρωσαντος ημας διαβολου. Ὁ υψων με εκ των πυλων του θανατου, οπως αν
εξαγγειλω πασας τας αινεσεις σου εν ταις πυλαις της θυγατρος Σιων, κ. τ. ε. Πυλαι
θανα του αι προς θανατον αμαρτιαι, αφ' ων υψουται ο μηδε λογισαμενος αυτας
αμαρτειν, ος και μο νος δυναται εξαγγελλειν πασας τας αινεσεις Κυ ριου εν ταις
πυλαις της θυγατρος Σιων, ταις αρε ταις. Ἐνεπαγησαν εθνη εν διαφθοραι ηι εποιησαν.
Ἐν παγιδι ταυτηι ηι εκρυψαν συνεληφθη ο πους αυτων. Γινωσκεται Κυριος κριματα
ποιων, κ. τ. ε. Ἐνεπαγησαν εθνη, δηλαδη ως εν πηλωι, τωι σω ματι, δι' ην εποιησαν
διαφθοραν· και συνεληφθη ο πους αυτων, ο νοητος δηλονοτι. Και γινωσκεται Κυ
ριος, επει, οταν αυτοις το κριμα γενηθησεται, γνω σονται τον κρινοντα εν
δικαιοσυνηι. Ἀποστραφητωσαν οι αμαρτωλοι εις τον ᾅδην, κ. τ. ε. Ὥσπερ ο
παραδεισος των δικαιων εστιν οικητηριον, ουτως ᾅδης των αμαρτωλων
κολαστηριον. Ἀποκλεισθητωσαν, φησιν, οπως μη ιδωσιν Ἰησου ψυχην
καταβαινουσαν και αναβαινουσαν, ενδον απ εστραμμενοι. Οι γαρ προσδοκησαντες
αυτην ωσπερ ει εξω εβλεπον καθειργμενοι εν ᾅδου, πρωτον 12.1192 μεν οι
προφηται, επειτα οι λοιποι παντες δικαιοι· η πρωτον μεν οι εν ημιν αμαρτωλοι, ειτα
το εθνη. Ἡ υπομονη των πενητων ουκ απολειται εις τον αιωνα, κ. τ. ε. Ὥσπερ το
πνευμα ου σβεν νυται, ουτως η υπομονη ουκ απολλυται. Ὁ γαρ «Κυριος το πνευμα
εστι·» και· «Ἡ υπομονη μου Κυριος.» Ουτω και εν Γαλαταις μορφουται Χριστος
αμορφος ων. Ἐνταυθα λεγεται και κοιμασθαι· «Ἐξεγερθητι, ινα τι υπνοις;»
Ἀναστηθι, Κυριε, μη κραταιουσθω ανθρωπος, κ. τ. ε. Τωι ουν λεγοντι, Κραταιωμα
μου, ερεις συ, οτι ο Θεος εστιν ηδη ο κραταιουμενος αγιον, των αν θρωπινων αυτου
λογισμων και κινηματων αναιρεθεν των. ΨΑΛΜΟΣ Ιʹ. (Κατα Ἑβρ.) Ἵνα τι, Κυριε,
αφεστηκας μακροθεν, κ. τ. ε. Ἀποκρινεται αν τις προς τον επαπορησαντα το, «Ἰδου
οι μακρυνοντες εαυτους απο σου απολουνται·» και το, «Θεος εγγιζων εγω ειμι, και
ου Θεος ποῤρω θεν,» λεγει Κυριος εν τοις προφηταις. Μη βοηθων τοις αδικουμενοις,
δοκεις μη παρειναι τοις γινομε νοις, δοκεις αλλα ποῤρωθεν εσταναι και μηδε οραιν·
οπερ τοις μεν πονηροις αυξει την πονηριαν, τον δε σον πενητα εμπυριζει και
αθυμιαις εμβαλλει. Ὅτι επαινειται ο αμαρτωλος εν ταις επιθυμιαις της ψυχης αυτου,
κ. τ. ε. Πολλακις αμαρτανοντες τινες ευθηνουσιν εν τωι κοσμωι. Τουτο γαρ εφη και ο
Ἀποστολος· «Πονηροι ανθρωποι και γοητες προκοψουσιν επι το χειρον, πλανωντες
και πλανωμε νοι.» Και εν ετερωι ψαλμωι αιδεται· «Ουτοι αμαρ τωλοι και ευθηνουντες
εις τον αιωνα κατεσχον πλου τους.» Ἐπαινουνται ουν υπο τε εαυτων αμαρ τωλοι και
αδικοι και παρα των κολακων και παρα σιτων αυτων, και ευλογουμενοι πλεον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

κινουνται εις αμαρτιαν. Κατα το πληθος της οργης αυτου ουκ εκζητη σει, κ. τ. ε. Τις;
ποτερον ο Κυριος, η αμαρτω λος; και μηποτε ο αμαρτωλος. Ου γαρ εκζητει περι
οργης του Θεου, ουδ' οτι πληθος αμαρτιων εχει. ∆ιο και κατα πληθος αμαρτανει.
Βεβηλουνται αι οδοι αυτου εν παντι καιρωι, κ. τ. ε. Ὁ μεν δικαιος ευλογει τον Κυριον
εν παντι καιρωι· ο δε αμαρτωλος βεβηλοι τας οδους αυ του εν παντι καιρωι.
«Βεβηλουνται δε,» αντι του, Τηι κακιαι βυθιζονται. Παντων των εχθρων αυτου
κατακυριευσει, κ. τ. ε. Των πειρασμων οι μεν τωι σωματι προαγονται, 12.1193 οι δε
ψυχηι, οι δε τοις εκτος· και οι μεν εισι πληγων και στρεβλωσεων και διωγμων και
φυλακων αιτιοι· οι δε εισιν ακαθαρτοι λογισμοι γεννωντες αμαρτιαν και δογματα
ψευδη· οι δε ζημιας εχουσι χρηματων, απο βολας τεκνων, και γυναικων αφαιρεσεις·
και δηλον εκ τουτων, οτι εκυριευσε παντος δικαιου ο Σατανας. Ει γαρ παντων των
εχθρων αυτου κατακυριευσει ο Σατανας, και δικαιοι παντες αυτου εχθροι εισι, παν
των αρα κατακυριευσει. Ου μεν παντι δε δηλονοτι πραγματι κυριευσει, αλλ' εν τινι·
μονος γαρ ο Χρι στος αμαρτιαν ουκ εποιησεν, ουδ' ευρεθη δολος εν τωι στοματι
αυτου. Ἢ ταχα το βουλημα αυτου τιθησιν η θεια Γραφη, οπερ εστι εις περας αγαγειν
το ουκ εν δεχομενον· ει γε «διελογισαντο βουλας αις ου μη δυ νωνται στηναι.» Και
γαρ εν τωι Ἰωβ ψευδομενος ο διαβολος φησι· «Περιελθων την γην και εμπεριπα
τησας την υπ' ουρανον, παρειμι,» καιτοι μηδεν πει σας τωι Ἰωβ ατοπον πεπραχεναι.
Του αυτου. Ει οι προκοπτοντες κατα μειω σιν κακιας προκοπτουσι, δικαιοι λεγονται
οι τελειαν εξιν της δικαιοσυνης κτησαμενοι, και οι ανεμποδιστως προκοπτοντες.
«∆ικαιος γαρ, φησιν, εαυτου κατηγο ρος εν πρωτολογιαι.» Και ει δικαιος, πως
κατηγορος; Και ει κατηγορος, παντως ου δικαιος τελειος. «Και γνωριζε δικαιωι, και
προσθησει του δεχεσθαι.» Καλως ουν λεγεται ο διαβολος παντων των εχθρων αυτου
κατακυριευειν, ου των τελειων δηλονοτι, αλλα των σπευδοντων επι την τελειοτητα.
Ει γαρ μη ην μισος προς τον Σαταναν και ατελες και τελειον, ουκ αν ελε γεν ο ∆αυιδ·
«Τελειον μισος εμισουν αυτους· εις εχ θρους εγενοντο μοι.» Ου αρας το στομα αυτου
γεμει, και πικριας και δολου, κ. τ. ε. Του πονηρου το στομα ουδεν προσφερει
ευχρηστον, αλλ' οσα πονον και κοπον εμ ποιει τοις δεχομενοις. Και τα των ετερων
στοματα γεμει αρας των κακολογουντων τον ∆ημιουργον, λοι δοριας των λοιδορων,
πικριας των θυμικων, και δολου των δολιων. Του αυτου. Ὁ της αγιοτητος εκπεσων,
της αληθειας και ευλογιας ποῤρω εαυτον απαγαγων, το στομα πεπληρωμενον αρας
εχει, δι' ων λεγει πειρω μενος υπο κολασιν και αραν ποιειν τους απατωμε νους. Ἔχει
δε αυτου ο λογος συν τωι δολερωι πολλην δεινοτητα· διο συν τηι αραι και πικριας και
δολου ο λογος αυτου πεπληρωται. Ἐγκαθηται ενεδρα μετα πλουσιων εν αποκρυ
φοις, κ. τ. ε. Ἐν μεν τοις εχουσι πλουτον αγνωσιας και αδικιας ο διαβολος
εγκαθεζεται· εν δε τοις κεκτημενοις γνωσιν και αρετην αι αγιαι δυνα μεις
επαναπαυονται, ων συμβολα εστι τα πετεινα του ουρανου κατασκηνουντα εν τοις
κλαδοις σιναπεως· ο σημαινει την ενυπαρχουσαν ημιν κατα δυναμιν βα σιλειαν
ουρανων. 12.1196 Ἐνεδρευει του αρπασαι πτωχον, αρπασαι πτωχον εν τωι ελκυσαι
αυτον, κ. τ. ε. Τουτωι τωι ρητωι χρηστεον προς τους πλουσιους. Βλεπεις, οτι συ πονον
και θυμον κατανοεις, του παραδουναι αυτους εις χειρας σου, κ. τ. ε. Πονους και
θυμους ο Σατανας εργαζομενος, πα ραδιδωσι τας ψυχας εις κολασιν τωι κριτηι. «Σοι
εγκαταλελειπται ο πτωχος,» απο των εις τους κλη ρους ερχομενων· διο τα μωρα του
κοσμου εκλεγεται ο Θεος. «Ὀρφανωι συ ησθα βοηθος.» Ὀρφανος εστιν ο αποβαλων
τον πονηρον πατερα. «Ὑμεις» γαρ, φησιν ο Σωτηρ, «εκ του πατρος του διαβολου
εστε.» Συντριψον τον βραχιονα του αμαρτωλου και πονηρου, κ. τ. ε. Ει η συντριβη
του βραχιονος αφανιζει τας αμαρτιας, το δε απαλλαγηναι αμαρτιων ευεργεσια,
ουτως εγω πειθομαι κολαζειν Θεον. Βρα χιονα δε λεγει την πονηρα κατεργασαμενην
ψυχην. «Ζητηθησεται η αμαρτια αυτου, και ου μη ευρεθηι.» Ἤτοι ζητουμενης της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

αμαρτιας του αμαρτωλου και πονηρου, αυτος ουχ ευρεθησεται, ολος γενομενος
αμαρτια και πονηρια· η εσται οτε ζητηθησεται αυ του η αμαρτια, και ουχ
ευρεθησεται, τωι κεκαθαρθαι αυτον. Βασιλευσει Κυριος εις τον αιωνα, και εις τον
αιωνα του αιωνος, κ. τ. ε. «∆ει» γαρ «τον Κυ ριον βασιλευειν» δια των αιωνων,
«αχρις αν θηι παντας τους εχθρους αυτου υπο τους ποδας αυ του.» Ἡ γαρ βασιλεια
αυτου εστιν η θεωρια παντων των γεγονοτων και γενησομενων αιωνων, δι' ης θεω
ριας και οι εχθροι φιλοι γινονται. Ὃ μεν φησι, «Ζη τηθησεται η αμαρτια αυτου, και
ουχ ευρεθησεται.» Βασιλευει δε εις τον αιωνα ο Κυριος· ιδιον δε βασιλεων το
προνοειν των υπο την χειρα. «Ἀπολεισθε, εθνη, εκ της γης αυτου.» Γη Κυριου η
θεωρια παντων των γεγονοτων, ην και βασιλειαν ουρανων ειναι φαμεν. Ἔθνη τα
μη δεξαμενα το σωτηριον κηρυγμα, αλλ' εις παντας κατατεμνομενα. Ἀπολεισθε,
εθνη, καθο εθνη εστε. Ἓν γαρ εθνος πασα η γη, εαν ομονοηι. Την επιθυμιαν των
πενητων εισηκουσε Κυριος. κ. τ. ε. Τηνικαυτα εισακουει της επιθυμιας ο Κυ ριος,
οπηνικα αν το επιθυμητον παρασχηι τηι επιθυ μουσηι ψυχηι. Ἐπιθυμουσι γαρ
συντριβηναι του αμαρτωλου τον βραχιονα και της αυτου τυραννιδος
ελευθερωθηναι. Ὃ και γεγονεν. Ἐπιθυμια γαρ διανοιας αγαθης ενεργης εστι
προσευχη, ην ιδων ο καρ διογνωστης επληρωσε. Ου πασας επιθυμιας χρη νο μιζειν
ακουεσθαι, αλλα τας αστειας. «Τηι ετοιμασιαι της καρδιας αυτων προσεσχε το ους
σου.» Ἑτοιμο τητι καρδιας μακαριζομενων πενητων προσεχει το ους του Κυριου, ου
προσεχει δε τοις ανετοιμοις. Του του, φησιν, εκαστος εφιεται των αδικουμενων. Ει
γαρ εν τωι παροντι γενηται παρα του Θεου εκδικησις των απεριστατων και ταπεινων,
ουδεις ετι μεγαλαυχησει, 12.1197 αλλα και οι αδικουντες παυσονται του κακως
δραιν, και οι αδικουμενοι του πασχειν. ΨΑΛΜΟΣ Ιʹ. Ὅτι ιδου οι αμαρτωλοι
ενετειναν τοξον, ητοι μασαν βελη εις φαρετραν, του κατατοξευσαι εν σκοτομηνηι
τους ευθεις τηι καρδιαι, κ. τ. ε. Μη αρ κουμενοι, φησι, τηι εαυτων απωλειαι οι αμαρ
τωλοι, αλλ' επισπωμενοι τας αμαρτιας ως σχοινιωι μακρωι, τοις του Θεου πολεμουσιν
ανθρωποις, και κατατοξευειν αυτους πειρωνται τοις της αυτων κα κιας ιοις, και τωι
βασκαινειν αυτων τηι τοσαυτηι του ηγεμονικου καθαροτητι, το σκοτος προβαλλονται
κατ' αυτων, ως αι σηπιαι το μελαν. Και ταυτα δρωσι, τας φυσικας και κατα φυσιν
ορθας καθελοντες εννοιας εξ εαυτων, ας δη Θεος κατηρτισατο. Του αυτου. Τοξον
εστιν ακαθαρτος νους. Ἐγω, φησιν, επι τωι Κυριωι πεποιθα. Οι πολεμουν τες
αμαρτωλοι. Τις αν ουν δεισηι και φυγηι Θεον εχων βοηθον, και πολεμιους
αμαρτωλους; «Ἡτοι μασαν βελη εις φαρετραν.» Βελος εστιν εμπαθης λογισμος,
φαρετρα δε εξις χειριστη λογισμων ακα θαρτων πεπληρωμενη. Ταυτα επι δαιμονων
πολε μουντων λαμβανονται νοητως. Νοηθειεν δ' αν και αισθητως επι αισθητων
εχθρων. «Ἐν σκοτομηνηι.» Σκοτομηνη εστιν αγνοια ψυχης λογικης. Ἐν ασεληνωι
νυκτι φησιν αυτους ενεδρευειν, δηλων το λα θραιον της επιβουλης. Ευθεις δε τηι
καρδιαι εαυτον λεγει και τους μετ' αυτου, ου κομπαζων, αλλ' εμ φαινων την εαυτου
εννοιαν, και μηδεν εργασασθαι εις βλαβην του Σαουλ. Κυριος εν ναωι αγιωι αυτου·
Κυριος, εν ουρανωι ο θρονος αυτου. Οι οφθαλμοι αυτου εις τον πε νητα αποβλεπουσι,
τα βλεφαρα αυτου εξεταζει τους υιους των ανθρωπων, κ. τ. ε. Οικει Θεος εν αγιαι και
ουρανιωι νοησει, ουρανιως βασιλευων και θεικως. Αι δε εποπτικαι αυτου δυναμεις
φρουρουσι τον πενητα. Ὡς αγαθος δε βλεφαροις εξεταζει τα καθ' ημας, αλλ' ουκ
οφθαλμοις, ως αν μη παρατη ρουμενος αυτων παντα τα αμαρτηματα· τουτο γαρ
ανθρωποις αφορητον. Ὀφθαλμοις δε βλεπει τον πε νητα, δαψιλη την ευεργεσιαν
ποιουμενος, καν εις ο πενης υπαρχηι· των δε πολλων τας κολασεις συστελ λων, αι
και πολυ το κεκρυμμενον εχουσιν. Ἐν δε τηι Θεου εξετασει παῤρησια των αγαθων
γινομενων πολλη. «Τωι βηματι» γαρ «αυτου φανερωθηναι παντας δει, ινα κομισηται
εκαστος τα ιδια του σω ματος, α επραξεν, ειτε αγαθον ειτε κακον.» Του αυτου.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

Γενωμεθα πενητες, ινα βλεπω σιν ημας οι του Κυριου οφθαλμοι. Ει δε οι πλουσιοι
ουκ εισι πενητες, ουκ επιβλεπει τους πλουσιους ο Κυριος. Τοις οφθαλμοις βλεπει τον
πενητα, δαψιλη την ευεργεσιαν ποιουμενος, καν εις ο πενομενος τυγ χανει. 12.1200
Κυριος εξεταζει τον δικαιον και τον ασεβη· ο δε αγαπων αδικιαν μισει την εαυτου
ψυχην, κ. τ. ε. ∆ιο πας ο αμαρτανων ως αν τις μισων επιβουλευει τηι ιδιαι ψυχηι.
Ὥσπερ ουν ο πραττων το δικαιον αυτον αγαπαι, εαυτον τε και τον πλησιον
ευεργετων, τωι εις αρετην αυτον αγειν ως εαυτον. Ἀσεβη δε νυν λεγει τον δια το
αμαρτανειν καταφρο νουντα Θεου, ος και κρινεται μετα του δικαιου, ως πολλαχοθεν
δηλον, και εκ του εν Γενεσει· «Και εσται δικαιος ως ο ασεβης·» ο γαρ παντη αθεος
ουκ αναστησεται εν κρισει. Του αυτου. Καν μη λεγηι τις, οτι μισει την εαυτου ψυχην,
ελεγχεται δια του αδικιαν αγαπαιν μισων αυτην· ομοιως δε και ο ακολασιαν αγαπων,
η δειλιαν, η αφροσυνην. Ἐπιβρεξει επι αμαρτωλους παγιδας, κ. τ. ε. Ἵνα υπο τας
εαυτου παγιδας ποιησας αυτους, και λαβων υποχειριους, οικονομησηι ως ιδιους. Ὅτι
δικαιος Κυριος και δικαιοσυνας ηγαπη σεν, κ. τ. ε. ∆ικαιοσυνας τους δικαιους λεγει
απο της πραξεως αυτους ονομασας. Τοιουτον και· «Ἡ αγαπη ου περισσευεται,» αντι
του, ο εχων την αγαπην. ΨΑΛΜΟΣ ΙΑʹ. Σωσον με, Κυριε, οτι εκλελοιπεν οσιος, κ. τ.
ε. Ἐκλειποντος οσιου, σωτηριας δειται ως χαλεπω τερον περιγενομενος. «Ὅτι
ωλιγωθησαν αι αληθειαι απο των υιων των ανθρωπων.» Ει οι μεν οσιοι εκλε
λοιπασιν, αι δε αληθειαι ωλιγωθησαν, ουκ εν μονοις τοις οσιοις αι αληθειαι, και ουκ
εν τοις αληθεσιν οσιοτης. Και επειδη οι οσιοι εκλελοιπασι, δια τουτο ωλιγωθησαν αι
αληθειαι. Και ταχα η σπανις των οσιων αιτια γεγονε των πολλων τουτων αιρεσεων.
Μετα δολου αλληλοις προσδιαλεγονται, δια πονηρων χειλεων εις την αλληλων
καρδιαν τα ψευδη παρα πεμποντες· οτε δε περι γνωσιν ουκ ασχολουμεθα,
ολιγουνται αι αληθειαι. Ματαια ελαλησεν εκαστος προς τον πλησιον αυτου, κ. τ. ε.
∆ια τουτο μητε λογον αργον εικη, μητε βλασφημον, η ολως επιληπτον προσαγωμεν
τοις πλησιον. «Χειλη δολια εν καρδιαι και εν καρδιαι ελαλησαν.» Ἐπειδη δολια
ενενοησαν, δια τουτο ελα λησαν ματαιοτητας. Ἐξολοθρευσαι Κυριος παντα τα χειλη
τα δο λια, και γλωσσαν μεγαλοῤρημονα, κ. τ. ε. Ὁ γαρ Κυριος εξαφανιζων τα
χειρονα, εξολοθρευει αυτα, ινα ανακυψηι, αφανισθεντων των επισυμβεβηκοτων, το
πρωτον κτισμα του Θεου, ωι επισυμβεβηκε τα χειρονα. 12.1201 Τα χειλη ημων παρ'
ημων εστι, τις ημων Κυ ριος εστι; κ. τ. ε. Και ο Φαραω φησιν· «Ουκ οιδα τον Κυριον,»
ομοιως τωι φασκοντι· «Τις ημων Κυριος εστι;» Ἀπο της ταλαιπωριας των πτωχων,
και απο του στεναγμου των πενητων, νυν αναστησομαι, λεγει Κυριος, κ. τ. ε. Ὡς ο
Παυλος εφη και το, «Ταλαιπωρος εγω ανθρωπος·» και το, «Ὡς πτω χοι, πολλους δε
πλουτιζοντες·» και το, «Ἄχρι της αρτι ωρας και πεινωμεν,» και τα εξης· και το, «Οι
οντες εν τωι σκηνει στεναζομεν.» Του αυτου. Και αλλως δε των αλαζονευοντων
στεναζουσιν οι πτωχοι την τυραννιδα μη φεροντες. ∆ιο φησιν ο Κυριος·
«Ἀναστησομαι, ως αν θω μου την βουλην εν σωτηριωι. Παῤρησιασομαι εν αυτωι»
κατα των υπερηφανων, και της ταλαιπωριας απαλ λαξω τους πενητας, κατα τον της
επιδημιας καιρον αναστας και προς ημας αφικομενος, ως φανερωθη ναι σωτηριαν
των εξω ταλαιπωριας και του στεναζειν γεγενημενων. Τοιγαρουν ο Παυλος ειπων·
«Ταλαι πωρος εγω ανθρωπος, τις με ρυσεται εκ του σωμα τος του θανατου τουτου;»
επαγει· «Ευχαριστω τωι Θεωι δια Ἰησου Χριστου.» Ἐδηλωσε γαρ, οτι Κυριοςο
ρυσομενος τον ταλαιπωρουντα. ∆ιο ειχε σωμα θα νατου, ο και νυν λεγων· «Νυν
αναστησομαι.» Φασι δε πτωχον τον εκπεσοντα πλουτου· πενητα δε τον εκ πονου τα
προς τον βιον περιποιουμενον. Λεγει δε η Γραφη· «Πλουσιοι επτωχευσαν,» και το·
«Ἐπτωχευσαμεν σφοδρα·» και περι του Σωτηρος, «ος επτωχευσε δι' ημας πλουσιος
ων, ινα» ημεις «πλου τησωμεν τηι αυτου πτωχειαι.» Λεγει δε περι του στεναγμου των
πενητων, ως αει στεναζοντων επι τωι πονωι. Το δε, «Θησομαι εν σωτηριωι,» δηλοι το,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

Ὁρισω και ποιησω· ως και το, «Ὃν εθηκε κληρονομον παντων·» οποιον και το,
«Ἔθετο ο Θεος εν τηι Ἐκκλησιαι πρωτον αποστολους,» και τα εξης· και προς τους
πρεσβυτερους της Ἐκκλησιας· «Ὑμας εθετο το Πνευμα το αγιον επισκοπους
ποιμαινειν την Ἐκκλησιαν,» ωρισθαι και πεποιησθαι σημαινον. Θησομαι εν
σωτηριωι, παῤρησιασομαι εν αυτωι, κ. τ. ε. Ὁ θησαυριζων εν ουρανωι, τεθεις εν σω
τηριωι, ταυτα φησι· «Παῤρησιασομαι εν αυτωι·» η γαρ συνειδησις αυτου ου
καταγινωσκει. Τα λογια Κυριου λογια αγνα· αργυριον πεπυ ρωμενον, δοκιμιον τηι
γηι, κεκαθαρισμενον επτα πλασιως, κ. τ. ε. Καν καλα δε λογια παρα τοις ουκ εκ της
μεριδος του Χριστου, ουκ εστιν αγνα, ατε ψευδεσι μυριοις συμπεφυρμενα· τα δε του
Κυ ριου μονα αγνα εστιν, οις ουδεν ψευδος αναμεμικται, και ουτως αγνα ως
δεδοκιμασμενον και δια χωνειας κεκαθαρμενον αργυριον· οθεν ουδε αμφιβαλλειν
χρη προς τα παρ' αυτων σημαινομενα. 12.1204 ΨΑΛΜΟΣ ΙΒʹ. Ἕως ποτε, Κυριε,
επιλησηι μου εις τελος; κ. τ. ε. Μηποτε ως προς το τελος λεγει επιλελησθαι αυτου τον
Θεον, και ουχ απλως επιλελησθαι. Και εν αλλωι ψαλμωι επιλελησμενη ωνομασται.
«Ἕως ποτε αποστρεψεις το προσωπον σου απ' εμου;» Τουτο το προσωπον οι αγγελοι
βλεπουσι διαπαντος. Ὅταν γαρ εαυτον εμφανιζηι τωι χωρητικωι της θεας του προσ
ωπου αυτου ο Θεος, παυσεται αποστρεφων απ' αυ του, και κρυπτων το προσωπον
εαυτου· οπερ εποιει ποτε και επι Μωυσεως, φειδομενος αυτου, εως αν θρωπος ην.
Ἀποστρεφει ο Θεος το προσωπον αυτου κηδεμονικως, οταν αναξια των εντολων
αυτου πρατ τωμεν. Ποιει δε τουτο ινα ημας επισπασηται. Ἢ επει προσωπον του
Πατρος Υιος, αιτει ταχυτερον αυτου γενεσθαι την σαρκωσιν, το τοιουτο ρητον τε
θεικεν. Ἕως τινος θησομαι βουλας εν ψυχηι μου, κ. τ. ε. Βουλας τιθεται τις πρωτον
πλειονας εν τηι ψυχηι αυτου, ειτα επι τελει την επι πασι μεγαλην βουλην την του
Θεου, ης το πνευμα επανεπαυσατο επι την εξ Ἰεσσαι ραβδον. Φωτισον τους
οφθαλμους μου, μη ποτε υπνωσω εις θανατον, κ. τ. ε. «Φωτισατε εαυτοις φως
γνωσεως.» Ὡς εν σκοτει ταις συμφοραις περιεχο μαι, και ει μη μου το της αθυμιας
απελασηις σκο τος, αλλ' υπερθηι την βοηθειαν, εις θανατον ο υπνος μεταβληθησεται,
της λυπης παντελως του λογισμου κρατησασης. Μη ποτε ειποι ο εχθρος μου· Ἴσχυσα
προς αυ τον. Ὁσακις αμαρτανομεν, τοσαυτακις λεγει τουτο ο εχθρος· «Ἴσχυσα προς
αυτον. Οι θλιβοντες με αγαλλιασονται, εαν σαλευθω.» Οι αγγελοι χαιρουσιν επι τοις
μετανοουσιν, οι δαιμονες επι τοις αμαρτα νουσιν αγαλλονται. Οι μεν γαρ τε εισιν
αρετης, οι δε κακιας ερασται. Ἐν αγαλλιασει εσονται και ευφρο συνηι, εαν μονον
ιδωσι με της εις σε ελπιδος εκπεπτω κοτα και απελπισαντα. Του αυτου. Καν μη
παντελως πεσω, μονον δε σα λευθω, οι θλιβοντες με αγαλλιασονται, φησιν ο Προ
φητης. Και ως ο Προφητης φησιν εν τωι εβδομηκοστωι δευτερωι ψαλμωι· «Ἐμου δε
παρα μικρον εσαλευθη σαν οι ποδες.» Του αυτου. Ἐπιχαιρουσι γαρ πιπτουσι, λυ
πεισθαι δεον. Ὅπερ ου πεισομαι ελεει τωι σωι. Προσ δοκω γαρ σου το σωτηριον, εφ' ωι
τις ευφραινεται πειραν Θεου σωτηριας εχων. ∆υναται δε και προφη τεια ειναι περι
Χριστου· ελθων γαρ επι σωτηριαν κοσμου, εφωτισε τε και καθειλε τον υπερηφανως
επι χαιροντα τοις κλονουμενοις. Ἐπιβλεψας γαρ επεδη μησεν. Ὁ δε ευπαθων
επινικιον υμνον προσαγει λε 12.1205 γων· «Ἄσω τωι Κυριωι τωι ευεργετησαντι με, και
ψαλω τωι ονοματι Κυριου του υψιστου,» πραγμα τικως μαθων το προς τους
ευχομενους καλως υπο του Κυριου λεγομενον· «Ἔτι σου λαλουντος ερω· Ἰδου
παρειμι.» Λεγει τοις συνουσιν ως ων ηθελεν ετυχε· διο και υμνει. Ουτω δει και ημας
καθ' εκαστην αιδειν ευεργεσιαν τηι θεωριαι, και τωι ψαλλειν πραξιν επαγοντας. Ἐγω
δε επι τωι ελεει σου ηλπισα· αγαλλιασε ται η καρδια μου εν τωι σωτηριωι σου, κ. τ. ε.
Ἐκεινοι μεν επιχαιροντες τηι πτωσει μου προσ δοκωσιν αγαλλιασθηναι· εγω δε επι
σοι και τωι ελεει τωι σωι ηλπισα. Ἄσω τωι Κυριωι τωι ευεργετησαντι με, και ψαλω τωι
ονοματι Κυριου του υψιστου, κ. τ. ε. Ὁ ευερ γετηθεις ᾀδετω, και ο ευθυμων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

ψαλλετω. Φησι γαρ· «Ευθυμει τις εν ημιν; ψαλλετω.» Ἕξω και εις τον εξης χρονον
ανεπιληστον εν τηι ψυχηι της ευερ γεσιας το μεγεθος. ΨΑΛΜΟΣ ΙΓʹ. Ειπεν αφρων εν
καρδιαι αυτου· Ουκ εστι Θεος. ∆ιεφθαρησαν και εβδελυχθησαν εν επιτηδευμασι, κ. τ.
ε. Ει εν τοις επιτηδευμασι διαφθειρονται, ουχ η φαυλη εννοια διαφθειρει τινα, αλλα
το ταυτης αποτελεσμα η κακια. Ἀπο διαθεσεως καρδιακης ειποντες μη ειναι Θεον,
ακολουθως λοιπον ως αθεοι εβιωσαν, και τον βιον εσχον διεφθαρμενον και πασης
ακαθαρσιας αναπλεων. Παντες εξεκλιναν, αμα ηχρειωθησαν, κ. τ. ε. Οι λεγοντες·
«∆ουλοι αχρειοι εσμεν,» δυναμει λε γουσιν, Ἠχρειωθημεν. Τις δωσει εκ Σιων το
σωτηριον του Ἰσραηλ; κ. τ. ε. «Ἥξει εκ Σιων ο ρυομενος, και απο στρεψει ασεβειας
απο Ἰακωβ.» Ει δε εκ Σιων ερ χεται ο Σωτηρ, αυτος δε εκ του Πατρος εξηλθε και
ηκεν, η Σιων νυν συμβολον εστι του Πατρος. Ου την γενομενην σωτηριαν τοις επι
Ἐζεχιου μονον προσαγορευει, αλλα και την πολλοις υστερον χρο νοις γενομενην
εκειθεν του Σωτηρος ημων σωτηριον επιφανειαν. Παντων γαρ εκκλιναντων,
αναγκαιως εδει λοιπον παρειναι τον δυναμενον αφειναι αμαρ τιας και σωσαι. «Ἐκ
Σιων» δε, οτι εκ σπερματος Ἰσραηλ, και οτι εκ Σιων ηξει ο ερχομενος, ως γε γραπται.
«Ἐν τωι επιστρεψαι Κυριον την αιχμαλω σιαν του λαου αυτου.» Αιχμαλωσια εστιν η
απο γνωσεως και αρετης επι αγνωσιαν και κακιαν ακου σιος μεταβασις.
«Ἀγαλλιασεται Ἰακωβ, και ευφρανθησεται Ἰσραηλ.» Ἀγαλλιασεται μεν ο πραττικην
απαθειαν κτησαμενος· ευφραινεται δε ο γνω στικης θεωριας καταξιωθεις. Του
αυτου. Μυριων επι της οικουμενης κυ 12.1208 ριευοντων κακων, του μονου την
βοηθειαν ενεγκειν δυναμενου συναισθομενον το Πνευμα το αγιον φησι· «Τις δωσει
εκ Σιων το σωτηριον του Ἰσραηλ;» ου γαρ Μωυσης, ουκ Ἠλιας, ουχ Ἡσαΐας, ουχ οι
λοιποι των προφητων εδεδωκεισαν· παντα του νομου τα εργα προς τοιουτον τι ην
ασθενη. Ἀναγκαιου δε οντος του ιατρου, του τα παντα ιασθαι δυναμενου ου τεχνηι
και ουκ εργωι, αλλα τηι του λογου δυναμει, τουτον ελθειν προσευχεται το Πνευμα το
αγιον. Του αυτου. Ἐν τοις της Παλαιας «το σω τηριον» καλεισθαι τον Κυριον ημων
Ἰησουν Χριστον διδασκομεθα, και κυριως «του σωτηριου» τωι ονο ματι δι'
επαγγελιας τοις εθνεσιν απηγγελται· φησι γαρ ο Ἡσαΐας· «Και αποκαλυψει Κυριος
τον βρα χιονα τον αγιον αυτου ενωπιον παντων των εθνων, και οψονται παντα
ακρα της γης την σωτηριαν την παρα του Θεου ημων.» Και παλιν εν Ψαλμοις
ειρηται· «Ἐγνωρισε Κυριος το σωτηριον αυτου, εναντιον των εθνων απεκαλυψε την
δικαιοσυνην αυ του.» Και παλιν· «∆ειξον ημιν, Κυριε, το ελεος σου, και το σωτηριον
σου δυης ημιν.» ΨΑΛΜΟΣ Ι∆ʹ. Κυριε, τις παροικησει εν τωι σκηνωματι σου; και τις
κατασκηνωσει εν τωι ορει τωι αγιωι σου, κ. τ. ε. «Πολλα παρυκησεν η ψυχη μου,»
αλλαχου λεγει, διδασκων, οτι πολλα τις παροικει, εως ου ελθηι εις το αγιον ορος του
Θεου. Του αυτου. Ὄρος αγιον εστιν η γνωσις του Χριστου, ητις εστι θεωρια των
γεγονοτων. Ὄρος αγιον την Ἱερουσαλημ φησιν. Ουτω δε και πυθο μενος δεχεται την
αποκρισιν. Πορευομενος αμωμος, και εργαζομενος δικαιο συνην· λαλων αληθειαν εν
καρδιαι αυτου, κ. τ. ε. Το, «πορευομενος αμωμος,» ζηλωσεις νοησας το περι Ἀβρααμ,
καθαπερ ελαλησεν αυτωι Κυριος. Και ημιν γαρ τα αυτα εν ταις Γραφαις ελαλησεν
αγιαις, και εαν νοησαντες ποιησωμεν, ηκουσαμεν Θεου, και επορευθημεν καθαπερ
ελαλησεν ημιν. «Και εργα ζομενος δικαιοσυνην.» Περικειμενος τουτωι ερεις·
Ἐργαζομενος σωφροσυνην, ομοιως ανδρειαν, ομοιως φρονησιν, ομοιως ευσεβειαν,
ομοιως σοφιαν, και λοι πας αρετας. Τουτο δε εστι και το εργαζεσθαι την εαυτου γην,
επι τωι πλησθηναι αρτων. Καιν δε, δεον εργαζεσθαι δικαιοσυνην, η τινα των αρετων,
η την εαυτου γην, οδε ειργαζετο την γην ου την εαυτου. 12.1209 Του αυτου. Ὁ κατα
τον εντος, φησιν, αν θρωπον και κατα τον εκτος απηλλαγμενος πασης κακιας και
μωμου παντος, πασαν δε αρετην μετιων. Ὃς ουκ εδολωσεν εν γλωσσηι αυτου, ουδε
εποιησε τωι πλησιον αυτου κακον, κ. τ. ε. Ὡς και οι διακονοι του Σατανα, οτε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

μετασχηματι ζονται ως διακονοι δικαιοσυνης. «Και ουκ εποιησε τωι πλησιον αυτου
κακον.» Ἐαν μη παντες ανθρω ποι ωσι πλησιον, ουκ απαγορευει η λεξις ποιειν τοις
μη πλησιον κακον. Το δ' ομοιον και επι του, «Ὁ ομνυων τωι πλησιον αυτου, και ουκ
αθετων. Και ονειδισμον ουκ ελαβεν επι τους εγγιστα αυτου.» Ὁ ανεπιληπτως βιους
ονειδισμους ου λαμβανει επι τους εγγιστα αυτου· ο εν συμφοραι του πλησιον μη
επικερτομησας, μηδε επιχαρεις πτωματι αλλο τριωι, αλλα συναλγων· η ο μη
ονειδισας τον εγγιστα, ως ο Φαρισαιος τον τελωνην, η ο μη ονειδισθεις επι τοις
εγγιστα, ως ο Ἠλει επι τοις τεκνοις, η και απλως ο ανεπιληπτως βιους. ΨΑΛΜΟΣ ΙΕʹ.
Φυλαξον με, Κυριε, οτι επι σοι ηλπισα. Ειπα τωι Κυριωι· Κυριος μου ει συ, οτι των
αγαθων μου ου χρειαν εχεις, κ. τ. ε. Ὡς πολεμιων επικειμε νων λεγει· «Φυλαξον με.»
Ἰησους δε εν τωι προφητηι λεγει· Ὁ επι τωι Κυριωι ελπιζων και επι μηδενι αλλωι,
φυλασσεται υπ' αυτου. Ουδεις δε αμαρτανων δυναται επαληθευσαι τηι φωνηι. ∆ουλος
γαρ ων ης ποιει αμαρ τιας, ου δυναται δουλευειν Θεωι. Ὁ δε τωι πραττικωι και
θεωρητωι βιωι στησας στηλην βοαι· «Ειπα τωι Κυριωι· Κυριος μου ει συ·» και εκ των
σων δοματων προσαγω σοι δωρα, ουχ ως ενδεει. Ουδεις γαρ των αιρετικων τουτο
λεγων αληθευσει. Ου μονον δε επι των αισθητως προσαγομενων, αλλα και
πνευματικως, προσενεκτεα η φωνη. Καν γαρ αρετας ιερουργωμεν· καν τα εαυτων
σωματα δια παντελους σωφροσυνης, ισμεν, οτι δεχεται τουτο ο Θεος ουκ εις ιδιαν
ωφε λειαν, αλλ' οπως ημιν δωι τα εξ ουρανου αγαθα αι τουσιν αυτα. Του αυτου. Ει
αγαθα πασαι αρεται, χρηιζει δε η γνωσις των αρετων, παντων αρα χρηιζει των αγα
θων η γνωσις. Και μηποτε αγαθα ειρηται τα μεσα, ων η δικαια χρησις ημας αγαθους
και ου τον Θεον ερ γαζεται. «Ει» γαρ «τα αγαθα,» φησιν Ἰωβ, «εδε ξαμεθα εκ χειρος
Κυριου, τα κακα ουχ υποισομεν;» Ἐνταυθα γαρ αγαθα τα υπαρχοντα ωνομασεν, απερ
παρα την χρησιν την καλην γινεται αγαθα. Τοις αγιοις τοις εν τηι γηι αυτου
εθαυμαστωσε παντα τα θεληματα αυτου εν αυτοις. Ἐπληθυν θησαν αι ασθενειαι
αυτων, μετα ταυτα εταχυναν, κ. τ. ε. Ὁ αμαρτωλος εξω της γης εστι του 12.1212
Θεου, ωι ουκ εδειξεν τα θαυμασια. Ὁ Χριστος δε περι των κατ' αυτον μεμορφωμενων
τελειων ερει· Παντα τα θεληματα μου εν αυτοις. Και επληθυνθησαν μεν αι ασθενειαι
των απο των εθνων· εταχυναν δε τηι μετανοιαι μεταβαλλοντες. Ζητησεις δε ει ουτοι
κατα τινα εκδοχην αγιοι ποτε ησαν εν τηι γηι του Θεου οι κουντες, πριν πληθυνθηναι
τας ανομιας αυτων· η τινες αυτων ο Ἰσραηλ εισιν, εν οις ην ποτε τα θε ληματα του
Θεου· η ουτως εν ουρανωι οι αγιοι το πολιτευμα εχοντες επι της γης αυτου
διατριβουσιν, καν ετι ωσιν εν ταυτηι τηι γηι. Θεληματα δε Θεου αι κατ' ειδος αρεται,
ως εν τωι· «Ευρον ∆αυιδ τον του Ἰεσσαι ανδρα κατα την καρδιαν μου, ος ποιησει
παντα τα θεληματα μου.» Ταυτα θαυμαστοι ο Θεος εν τοις αγιοις αυτου των λοιπων
ανθρωπων αμεινον ασκουσι τας αρετας· ασυγκριτως γαρ υπερεσχον κατα μεν
ανδρειαν αποστολοι τε, προφηται και μαρ τυρες, κατα δε σωφροσυνην Ἰωσηφ και
Σωσαννα, και κατα τας ετερας ομοιως. Ουτω δε τις θαυμαστω θεις αισχυνεται της
ιδιας ασθενειας, πολυ της θειας ισχυος απολειπομενος. Αι δε ασθενειαι, μεχρι του
εννοησαι μονον αυτας παραμενουσαι, ταχεως απιασι δια το ενδυναμουσθαι τους
αγιους υπο Χριστου λε γοντας· «Ἐν τωι Θεωι ποιησομεν δυναμιν.» Ου μη συναγαγω
τας συναγωγας αυτων εξ αι ματων· ουδε μη μνησθω των ονοματων αυτων δια
χειλεων μου, κ. τ. ε. Ἄντικρυς μειζονος παρα τους πολλους αι φωναι, και ουκ αλλου
η Χρι στου· ουτος γαρ συναγων ου συναγει εξ αιματων συναγωγας, ουδε μεμνηται
ονοματων ετι εξ αιματων. Ἢ ουτως· Ουχ ως Ἕλληνες και οι Ἰουδαιοι, καγωσπεισω
τας σπονδας εξ αιματων. Ουτω γαρ ετερος ηρμηνευσεν· «Ου σπεισω τας σπονδας
αυτων εξ αι ματων,» αλλα παραδωσω καινα μυστηρια πασι και θυσιαν αναιμακτον·
αλλ' ουδε μνησθησομαι των πα λαιων ονοματων αυτων· ελεγοντο γαρ βεβηλοι και
ειδωλοθυται· αλλα δωσω αυτοις ακουειν οι ευσεβεις και αγιοι. Ἢ και ουτως· Ου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

καθαπαξ λεγει μη συν αξειν τας συναγωγας αυτων, αλλ' «εξ αιματων·» ουδε μη
μνησθηναι των ονοματων αυτων απολελυμενως, αλλ' η «δια χειλεων.» Μη ποτ' ουν
επει εισι τινες συν αγοντες συναγωγας εξ αιματων εκχεοντες αυτα δια του βλαπτειν
τους συναγομενους, αυτος ωφελων, μαλλον δε ζωοποιων τους προκαλουμενους,
ουκ εξ αιματων, αλλ' εκ της αθανασιας συναγει αυτους, των προσηγοριων αυτων
μεμνημενος ουκ εξ επιπολης, αλλ' εκ διαθεσεως βαθος εχουσης, και ου προφοραι,
αλλα βαθειαι νοησει. Ἤ· Ει και πολλοι απεκτανθησαν αγιοι, αλλα ουκ εν τουτων τοις
αιμασιν αι συναγω γαι, αλλα τωι ενι Χριστου του αμνου. Κυριος μερις της
κληρονομιας μου και του πο τηριου μου· συ ει ο αποκαθιστων την κληρονο 12.1213
μιαν μου εμοι, κ. τ. ε. Κληρονομια φυσεως λογικης εστιν η θεωρια των γεγονοτων
και των γε νησομενων αιωνων· κληρονομια δε Χριστου η γνωσις του Θεου. Ὡς
αρχιερευς ταυτα φησιν ο Χριστος, ου μερις Κυριος. Ει μερις ποτηριου Κυριος, η
ουτινος ο Κυριος, Χριστου μερις μεν της κληρονομιας ο Πα τηρ, η μεινασα αυτωι·
λοιπον δε της κληρονομιας ο αποκαθισταμενος αυτωι λαος απο του Θεου. ∆υναται δε
περι του Πατρος αμφοτερα λεγεσθαι, και το ειναι αυτον αποκαθισταντα
κληρονομιαν εαυτωι μετα την κενωσιν. Ἤ· Ὑπερβας διαθεσει τον κοσμον, τινα σχηις
μεριδα πλην του Κυριου; Του γαρ πασιν απο τασσομενου το λεγειν· «Μερις μου ο
Θεος εις τον αιωνα.» Γινεται δε και αρτος ο Κυριος, παρεχων δι δασκαλιαν, και
στηριζων του εσθιοντος την καρδιαν· ποτηριον δε κατα θεωριαν της αληθειας,
παρεχον ευ φροσυνην της γνωσεως τωι δια συγκαταθεσεως πι νοντι. Χορηγει δε
τουτο αμπελος η αληθινη, ως τον πιοντα λεγειν χαριστηριως· «Ἔδωκας ευφροσυνην
εις την καρδιαν μου.» Σχοινια επεπεσαν μοι εν τοις καλλιστοις, και γαρ η
κληρονομια μου καλλιστη μοι εστιν, κ. τ. ε. Ει το σχοινιον μετρον εστι, πως
γεγραπται εν τωι κατα Ἰωαννην Ευαγγελιωι· «Ου γαρ εκ μετρου διδωσιν ο Θεος το
πνευμα·» και το, «Ἐκχεω απο του πνευματος μου;» Ἢ ταχα το μετρον ου προς αυτην
την γνωσιν ονομαζεται, αλλα παρα τον υποδεχομενον, τωι μη ειναι αυτον μειζονος
δεκτικον. Και γαρ ο υετος αυτος μεν αμετρος εστι, μετρειται δε εν τοις υποδε
χομενοις αυτον αγγειοις. Ἐκληροδοτηθη δε μοι, φη σιν, ωσπερ εκ μετρου γη ηι και
αρκουμαι, και δια των καλλιστων μου, του τε Ἰησου και του Χαλεβ. Του αυτου.
Ουτως εγενηθη σχοινισμα κληρο νομιας αυτου Ἰσραηλ. Ευδοκων δε τηι ιδιαι κληρονο
μιαι, ως κρατιστηι, ταυτα φησι. Ευλογησω τον Κυριον τον συνετισαντα με· ετι δε και
εως νυκτος επαιδευσαν με οι νεφροι μου, κ. τ. ε. Ευλογει τις τον Κυριον φαντασιας
εγγε νομενης τωι νωι. Ἀπο προσωπου γαρ αυτου γνωσις και συνεσις. Ουτω τον τας
εντολας τηρουντα συνετι ζει ο Κυριος. Περι νεφρων δε λεγει, των συν τηι καρδιαι
ονομαζομενων εν τωι· «Ἐταζων καρδιας και νεφρους ο Θεος.» Ουτοι, τελειωθεντες
δια νοη σεως, παιδευουσι τον εφιστανοντα, φως παρεχοντες γνωσεως, μεχρι λυθηι
της αγνοιας η νυξ. Ει δε δηλοι και τα βαθυτερα των νοηματων η νυξ, καθο λογος
ειρηται σκοτεινος ο μυστικος, φανερον, οτι εως ταυ της παιδευουσι της νυκτος οι
νεφροι, τα αποκρυφα και αινιγματωδη σαφηνιζοντες. Μετειληπται δε απο των
νεφρων, εν οις γοναι και σπερματικαι δυναμεις συνιστανται, τοις γεννητικοις
χορηγουσαι ποροις. Καν τηι ψυχηι τοινυν εστι νοηματα τινα τοις σπερμα σιν αναλογα,
κατα τα ενδον γεννηματα εν αγαθαις 12.1216 πραξεσι και θεωριαις αληθιναις. Και οι
αισθητοι δε νεφροι παιδευουσι τον ακραν εχοντα σωφροσυνην, εως και της νυκτος
επεχομενοι σωφρονος λογισμου τας σωματικας εκρειν γονας. ∆ια τουτο ηυφρανθη η
καρδια μου, και ηγαλ λιασατο η γλωσσα μου, κ. τ. ε. Ἀντι του, ο νους μου. Ἔθος γαρ
τηι θειαι Γραφηι αντι του νου την καρδιαν λαμβανειν, κατα το, «Καρδιαι πιστευ εται εις
δικαιοσυνην, στοματι δε ομολογειται εις σω τηριαν.» Νους δε εστιν ο πιστευων,
οστις και ρηματα διακρινει κατα τον Ἰωβ. Γλωσσαν δε νυν το χαρισμα του αγιου
Πνευματος λεγει. «∆οξα» γαρ «μου,» φησι, «και υψων την κεφαλην μου» προς τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

Κυ ριον. Ὁ δε «Κυριος το πνευμα εστι» κατα τον Ἀποστολον. Ηυφρανθην, φησι, τηι
ελπιδι της μετα τριτην ημεραν αναστασεως. Ἀγαλλεται γαρ η γλωσσα ως εμψυχος
και χαιρεται λεγουσα, και ετερους ποιει αγαλλεσθαι. «Ἔτι δε και η σαρξ μου
κατασκηνωσει επ' ελπιδι.» Ἡ σαρξ μου, αντι του, η εμψυχωσις μου. Ουτω και Ἰωβ
φησι· «Σαρκα με και κρεας ενεδυσας.» Ουδε δωσεις τον οσιον σου ιδειν διαφθοραν, κ.
τ. ε. Τουτο Πετρος εν ταις Πραξεσι των αποστολων εις Χριστον λαμβανει. Φθοραν ο
Χριστος τωι σωματι κατεδεξατο, καθως και ο Μελωιδος φησι, φθο ραν θανατου
καταδεξαμενος. ∆ιαφθορας ετηρησας το σωμα σου αγευστον. Ου μην διαφθοραν η
καταφθο ραν υπεστη. Ἔστι δε φθορα μεν πληγαι και τρωσεις, διαφθορα δε το δησαι
κατ' αυτον το σωμα διαῤρυη ναι τε και εις εκαστον των στοιχειων εξ ων εστιν,
αποπεμφθηναι· καταφθορα δε το παθειν φυσιν υπο φυσεως, ως εριον υπο σητος,
σαρκα, σιτον και ξυλον υπο σκωληκων. ΨΑΛΜΟΣ Ι ʹ. Εισακουσον, Κυριε, της
δικαιοσυνης μου, προ σχες τηι δεησει μου. Ἐνωτισαι την προσευχην 12.1217 μου ουκ
εν χειλεσι δολιοις, κ. τ. ε. Πας ο δικαιος δουλος δικαιοσυνης εστιν· ο δε Θεος μονος
δικαιος ∆εσποτης δικαιοσυνης. Ὁ ∆αυιδ ουν, συνειδως εαυτον καθαρευειν απο
παντος δολου, μετα της προς Θεον παῤρησιας ταυτα λεγει ευχομενος. Ἐκ προσωπου
σου το κριμα μου εξελθοι, κ. τ. ε. Ει πασαν την κρισιν δεδωκεν ο Πατηρ τωι Υιωι, εκ
προσωπου δε αυτου το κριμα εξερχεται, εκ του Υιου αρα· εικων γαρ εστι του Πατρος
ο Χριστος. Του αυτου. «Ἐπειπερ ο πιστευων εις εμε,» φησιν ο Κυριος, «ου κρινεται,»
του πιστευοντος το κριμα εξερχεται εκ προσωπου του Θεου. Οι οφθαλμοι μου
ιδετωσαν ευθυτητας, κ. τ. ε. Περι της αποκαταστασεως του παντος ευχεται, ινα
μηκετι ηι σκολιοτης, πλαγιως τοις αμαρτανουσι πορευομενου του Θεου. Ἐδοκιμασας
την καρδιαν μου, επεσκεψω νυ κτος· επυρωσας με, και ουχ ευρεθη εν εμοι αδι κια.
Ὅπως αν μη λαλησηι το στομα μου τα εργα των ανθρωπων· δια τους λογους των
χειλεων σου εγω εφυλαξα οδους σκληρας, κ. τ. ε. Σημειω τεον το, «επεσκεψω,» ουκ
επι κολασεων κει μενον. Παλιν ιστεον, οτι εναντιως ο διαβολος πυροι τωι Θεωι. Θεος
δε πυρων, ητοι την προυπαρχουσαν ευρισκει αδικιαν, η επει ου προυπαρχει, ουχ
ευρισκει. «Τα εργα των ανθρωπων» αντι του «περι των εργων των ανθρωπων.» Ἢ
εργα των ανθρωπων ει σιν οι μη θειοι λογοι, ους ανθρωποι ταις ιδιαις επι νοιαις
ειργασαντο. Του αυτου. Νυκτα την θλιψιν λεγει, εν ηι σκο τιζεται η ψυχη.
∆οκιμαζεται τις γενναιως υπομενων τα δυσχερη. Νυκτα δε ωνομασε τα δυσχερη δια
το εξ αθυμιας σκοτος. Ἢ νυκτος εμνησθη, επειδη εν νυκτι καθευδοντα ελων
υποχειριον τον Σαουλ περιεσωσεν, ου μονον αυτος ουκ ανελων, αλλα και τους
ανελειν βουλομενους κωλυσας. Του αυτου. «Εισελθετε δια της στενης πυ λης και
τεθλιμμενης οδου,» τουτεστι της πραττικης, ητις, ει και νυν οδυνης και ου χαρας,
αλλ' υστερον καρπων δικαιοσυνης γινεται προξενος τοις δι' αυτης γεγυμνασμενοις.
Ἐγω εκεκραξα, οτι επηκουσας μου, ο Θεος. Κλι νον το ους σου εμοι, και εισακουσον
των ρη ματων μου. Θαυμαστωσον τα ελεη σου, ο σωζων τους ελπιζοντας επι σε, κ. τ.
ε. Ὥσπερ επακου σθεντες πριν ευξασθαι ευχομενοι κεκραγαμεν. Ἢ ει καλον το
κεκραγεναι μη μικρα και ευκαταφρο νητα λεγειν, αλλα μεγαλα ευξαμενοι και
επιτυχοντες, κεκραγαμεν οτε ουτω κεκραγαμεν. Πολλοι δε ελεοι γι νονται Θεου, δια
το ακολουθιαι τινι ανθρωπινηι συμ βαινειν, ου θαυμαστουμενοι υπο του ποιουντος αυ
12.1220 τους. Ὀλιγοι δε εισιν οι θαυμαστουμενοι, οτε εκ του παραδοξου και
τεραστιως γινονται· οιον εστωσαν οι ελεουμενοι, οι πυρετων και λεπρας
ελευθερουμενοι. Ουτοι δε ει μεν οδωι ιατρικης θεραπευοιντο, ελεηθη σαν μεν υπο
Θεου, ου μεν θαυμαστουντος τους ελεους εαυτου αυτοις· ει δε μεθ' αφης Ἰησου
επιτιμωντος τωι πυρετωι (ως παραχρημα δυνασθαι αποδιδοναι υγιαι νοντων και
ευεκτουντων ενεργειας), η απτομενου και λεγοντος· «Θελω, καθαρισθητι,»
απαλλαττοιντο της λεπρας, ως θαυμαστουντος του Θεου τους εαυτου ελεους επι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

τους τοιουτους. Ἐκ των ανθεστηκοτων τηι δεξιαι σου φυλαξον με ως κορην
οφθαλμου, κ. τ. ε. Ὁ ανθεστηκως Χριστωι, ανθεστηκε τηι δεξιαι του Θεου. Ει δε εστι κα
λως αριστεραι ανθεστηκεναι ζητησεις. Ὁ δε διορατι κωτατος, ως κορη ων οφθαλμου
του εν τωι ολωι Χρι στου σωματι, τουτο ερει· ου απτεσθαι εστι της κορης του
οφθαλμου απτεσθαι. Ὁρων δε τις το πληθος των ανθεστηκοτων τωι της ψυχης
οφθαλμωι, προστρεχετω τωι Θεωι, εκ των πεμπομενων οιονει βελων καθαπερ οπλωι
τηι θειαι σκεπηι ρυσθηναι δεομενος, ινα μη ταλαι πωρον αυτον απεργασωνται. Ἐπει δε
δεξια Κυριου ο μονογενης Υιος του Θεου, ανθιστανται δε ταυτηι εχθροι νοητοι τε και
αορατοι, αφ' ων αβλαβη διαμενειν αιτει τον ιδιον νουν, ανδρος δε η φωνη
πεφωτισμενου τους της ψυχης οφθαλμους. Ἐν σκεπηι των πτερυγων σου σκεπασεις
με, απο προσωπου ασεβων των ταλαιπωρησαντων με, κ. τ. ε. Ὁ δικαιος απο των
ασεβων ταλαι πωριζεται και ταλανιζεται, εσθ' οτε και ως ανοητος ελεουμενος· αλλα
τοτε εν τηι σκεπηι των πτερυγων του Θεου ο αξιος σκεπαζεται, ινα μη σεισθηι απο του
τα λανιζεσθαι. Οι εχθροι μου την ψυχην μου περιεσχον. Το στεαρ αυτων
συνεκλεισαν· το στομα αυτων ελα λησεν υπερηφανιαν, κ. τ. ε. Ὅταν αισθανω μεθα
διαλογισμων χειρονων περιεχοντων την ψυ χην ημων, τοτε λεγομεν· «Οι εχθροι μου
την ψυχην μου περιεσχον·» εαν δε παχυνωσιν ημων το διανοη τικον, «το στεαρ
αυτων συνεκλεισαν.» Πολιορκιαν δε εμφαινει και των εχθρων την ωμοτητα,
συγκλει σαντων το στεαρ αυτων δια την προς την υλην προσ παθειαν. Ὅλοι γαρ δι'
ολου σαρκινοι τυγχανουσι. Του αυτου. Στεαρ μεν νοητον η εκ της κα κιας
επισυμβαινουσα τωι ηγεμονικωι παχυτης. Στεαρ δοκει μοι λεγειν την ευνοιαν και
φιλαδελφιαν· και φη σιν, οτι πασαν φυσικην απεκλεισαν ευσπλαγχνιαν, ου δεμιαν
χωραν της φιλαδελφιας λογισμοις δεδωκοτες. Τινες μεντοι το στεαρ ευημεριαν και
ευεξιαν ωνο μασαν. Ἐκβαλοντες με νυνι περιεκυκλωσαν με, τους οφθαλμους αυτων
εθεντο εκκλιναι εν τηι γηι, κ. τ. ε. 12.1221 Ἔνδον οντας ου περικυκλουσιν οι εχθροι,
ου γαρ δυνανται, αλλ' οταν εσωθεν εκβαλωσιν. Και εθεντο, φησιν, εαυτων τους
οφθαλμους εις το εμε εκκλιναι απ' ουρανου εν τηι γηι, τουτεστιν εν τηι υληι. Ἐπι βλα
βηι δε περικυκλουσιν απολεσαι οι ζητουντες το προς γην οραιν και σκοπειν μονα τα
προσκαιρα, εκκλινουσι δε παρανομουντες την ευθειαν οδον και μη βουλο μενοι. Του
αυτου. Τουτον κυκλουσιν οι δαιμονες ον εκβαλλουσι της αρετης· διο καλως λεγεται
το· «Ἐαν πνευμα του εξουσιαζοντος αναβηι επι σε, τοπον σου μη αφηις·» και το· «Μη
δωτε τοπον τωι πονηρωι·» ωσει ελεγεν· Ἐαν πνευμα πορνειας αναβηι επι σε,
σωφροσυνην σου μη αφηις· και πνευμα μισους αναβηι επι σε, αγαπην σου μη αφηις.
Πλην προσεκτεον ποτε ρον ο απο πασων των αρετων εκπεσων κυκλουται, η απο
πολλων, η απο μιας. Και εαν μεν αντακολουθου σιν αλληλαις αι κακιαι ωσπερ και
αρεται, ο απο μιας εκπεσων αρετης κυκλουται· εαν δε μη αντακολου θουσιν
αλληλαις αι κακιαι, ουχ ο απο μιας εκβληθεις αρετης κυκλουται, αλλ' ο απο πασων.
Ἢ ταχα ηστι νος τις αρετης εκπιπτει, υπο της αντικειμενης ταυτηι κακιας κυκλουται.
Ὑπελαβον με ωσει λεων ετοιμος εις θηραν, και ωσει σκυμνος οικων εν αποκρυφοις,
κ. τ. ε. Ἐν αποκρυφοις γαρ και απροορατοις ημιν ποιουνται τας καθ' ημων ενεδρας
ως σκυμνος οι εχθροι. Του αυτου. ∆ια του ακαθαρτου λογισμου υπολαμβανει τον
νουν ημων ο αντικειμενος ημιν λεων. Το λογικον της φυσεως αποῤριψαντες θηρια
μιμουν ται τροφης εφιεμενα, και ταυτην περισκοπουντα και εξαπινης ορμωντα.
Ἀναστηθι, Κυριε, προφθασον αυτους, και υπο σκελισον αυτους ρυσαι την ψυχην μου
απο ασε βους, ρομφαιαν σου απο εχθρων της χειρος σου, κ. τ. ε. Την ρομφαιαν του
Θεου εσθ' οτε οι εχθροι της χειρος αυτου αναλαμβανουσι καθ' ημων. Ταυτην ουν
ρυσθηναι και αρθηναι απο των εχθρων ευχεται τωι Θεωι. Του αυτου. Ὥσπερ Ἰωβ την
πληξασαν αυτον δυναμιν χειρα λεγει Θεου· «Μη με στροβειτω» γαρ, φησιν, «η χειρ
σου·» ουτω και τους εχθρους της ευεργετικης χειρος του Θεου, ρομφαιαν ο ∆αυιδ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

καλει του Θεου. Ευεργετικη δε χειρ οι αγιοι αγγελοι, δι' ων ο Θεος προνοειται του
κοσμου, οις αντικεινται δαιμονες, οι μη βουλομενοι παντα ανθρωπον εις επι γνωσιν
αληθειας ελθειν. Χειρ Θεου ο μονογενης Υιος· ρομφαια δε η ισχυς, η δυναμις, η
εξουσια. Ἑκαστη ψυχη δικαια ελκουσα τους αμαρτωλους εξ ασεβειας εις θεοσεβειαν,
ρομφαια εστι Θεου ηκονημενη κατα των πνευματων της πονηριας. Ταυτην ουν την
ρομφαιαν σου ρυσαι απο εχθρων σου των ανθισταμενων τηι εις τον Μονογενη πιστει.
12.1224 Κυριε, απο ολιγων απο γης διαμερισον αυτους εν τηι ζωηι αυτων, και των
κεκρυμμενων σου επλη σθη η γαστηρ αυτων, κ. τ. ε. ∆ιαμερισον, ινα μη ομονοωσι.
«Και των κεκρυμμενων σου επλη σθη η γαστηρ αυτων.» Ὅταν οι εχθροι του Ευαγ
γελιου φιλοσοφουντες μεγαλα και επιτετευγμενα λε γωσι δογματα ποτε, ερεις τωι
Θεωι· «Των κεκρυμμε νων σου επλησθη η γαστηρ αυτων,» ατινα ταχα ανα φερουσιν,
επει ᾔδεισαν αυτα· και τους τυπους αυτων αμαυρους εχοντες, ταις ασκησεσι και
ζητησεσιν ελαμπρυναν. Ἕτερος δε φησιν· «Ἡ μερις αυτων εν τοις ζωσιν.» Ἡ γαρ
πασα κληρονομια των εχθρων του Θεου εν τηι παρουσηι ζωηι, εν ηι και επλησθησαν
πασης τρυφης. Ἐχορτασθησαν υιων, και αφηκαν τα καταλοιπα τοις νηπιοις αυτων,
κ. τ. ε. Των ιδιων γεννημα των εχορτασθησαν, ων λειψανα τοις εαυτων νη πιοις
καταλελοιπασι. Τουτο γαρ και εν αραις Λευιτι κου προσκειται· «Φαγεσθε τας σαρκας
των υιων υμων.» Του αυτου. Υιων αντι του, ακαθαρσιας. Ου μονον δε αυτοι
γεγονασιν ακαθαρτοι, αλλα και τοις τεκνοις αυτων της ακαθαρσιας μετεδωκαν. Ου
γαρ τελειων το ακαθαρτα των καθαρων προκρινειν. Ἐγω δε εν δικαιοσυνηι
οφθησομαι τωι προσωπωι σου, χορτασθησομαι εν τωι οφθηναι την δοξαν σου, κ. τ. ε.
Ἐν δικαιοσυνηι και πασηι αρετηι οφθησεται ο αγιος τωι προσωπωι του Θεου, ουδεις δε
αδικος οφθησεται. Ὁ δε μακαριζομενος χορτασμος εσται εν τωι οφθηναι και
τρανωθηναι την δοξαν του Θεου. Αυτη γαρ εστιν η παν το ελεον της ψυχης
αναπληρουσα τροφη, ης ο πεινων, και υγιεινως ορεγομενος χορτασθησεται
πληρουμενος αυτης. ΨΑΛΜΟΣ ΙΖʹ. Ἀγαπησω σε, Κυριε ισχυς μου. Κυριος στε ρεωμα
μου, και καταφυγη μου, και ρυστης μου· ο Θεος μου βοηθος μου, ελπιω επ' αυτον.
Ὑπερ ασπιστης μου και κερας σωτηριας μου, και αντι ληπτωρ μου, κ. τ. ε. Ἡ
αυτοισχυς και αυτο στερεωμα των αγιων, ο Κυριος εστιν. Ουδεις ουν ισχυρος η
στερεος των ουκ εν Κυριωι. Ου ταυτον δε το στερεον τωι σκληρωι, ουδε το ισχυρον
τονοις φρενι τικοις. Του αυτου. ∆ια του ομοιου το ομοιον επιγινω σκομεν, και δια
της αγαπης την αγαπην, και δια του δικαιου την δικαιοσυνην. Αυτη γαρ η εντολη με
γαλη και πρωτη. Ὁ αγαπων δε και θεραπευει τον αγαπωμενον. Ἰσχυν εαυτου καλει
τον Θεον, ως δι' αυτου ρυσθεις εκ παντων αυτου των εχθρων αισθητων και νοητων.
Του αυτου. Στερεωμα ειπε τον Θεον ως υπ' αυτου κατα των πολεμιων ρυσθεις·
καταφυγην δε, 12.1225 ως τειχος αυτωι γενομενον· ρυστην, ως υπ' αυτου λυτρωθεις.
Του αυτου. Βοηθον ειπε τον Θεον, ως επικου ρησαντα. Του αυτου. Ὑπερασπιστην
εφη τον Θεον, ως προμαχον· κερας σωτηριας, ως δι' αυτου τους εχ θρους τροπον
τινα κερατισας, και τηι τουτου προ μηθειαι διασωθεις. Κερας σωτηριον και ο Χριστος,
κατα τον Ζαχαριαν λεγοντα· «Και ηγειρε κερας σω τηριας ημιν.» Κερας και η
βασιλεια, ως το. «Ὑ ψωσει κερας Χριστου αυτου.» Αινων επικαλεσομαι Κυριον, και
εκ των εχθρων μου σωθησομαι, κ. τ. ε. Ὁ μετα του υμνειν ευχομενος, αινων
επικαλειται τον Κυριον. Ουδεις δε ουτως ευχεται τοις συμβαινουσι
δυσαρεστουμενος. Και των εχθρων ουν περιεστηκοτων, ουτως ευ κτεον. Περιεσχον
με ωδινες θανατου, και χειμαῤροι ανομιας εξεταραξαν με. Ὠδινες ᾅδου περιεκυ
κλωσαν με· προεφθασαν με παγιδες θανατου, κ. τ. ε. Ὁ Χριστος, καθως ανθρωπος,
φησι ταυτα. Τουτωι γαρ ο θανατος ωδινας ετεκε, και οι ανομιας χειμαῤροι
εξεταραξαν αυτον, οτε ειπεν· «Ἡ ψυχη μου τεταρακται·» ου μην κατεσχον τουτον.
Και ωδι νες ᾅδου περιεκυκλωσαν, οιηθεντες αυτον καταλαβειν, ου μην υιος ᾅδου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

εγενετο ποτε. Προεφθανον δε αυ τον, ηγουν προηγον, και αι προς θανατον αμαρτιαι,
τουτεστι παγιδες· αλλ' αυτον ουχ εαλωσαν. Ουκουν χειμαῤρους ανομιας ερεις τα
ρευματα της κακιας, και θανατου παγιδας τας πρακτικας αμαρτιας. Του αυτου.
Ὠδινες θανατου, ητοι αι τον θα νατον τικτουσαι, η αι συνειλημμεναι εκ του
θανατου, οστις εσχατος εχθρος καταργηθησομενος υπο Παυλου κεκηρυκται. Του
αυτου. Χειμαῤροι ανομιας οι παρανο μοι λογισμοι, οιτινες ωδινες καλουνται
χρονιζοντες εν ημιν, και παλιν παγιδες θανατουντες ημας δια της κατ' ενεργειαν
αμαρτιας. Και εν τωι θλιβεσθαι με επεκαλεσαμην τον Κυριον, και προς τον Θεον μου
εκεκραξα. Ἤκουσεν εκ ναου αγιου αυτου της φωνης μου, και η κραυγη μου ενωπιον
αυτου εισελευσεται εις τα ωτα αυτου, κ. τ. ε. Ἐν μεσαις ταις θλιψεσι και ακμαζουσαις
αυταις, επικλητεον τον Κυριον, και κρακτεον προς Θεον. Ουτω γαρ ημων
επακουσεται εκ του ναου αυτου λογων· και απο τοιαυτης διαθε σεως ημων η ευχη
μετα παῤρησιας εισελευσεται, ως εις οικειον τοπον, τα λεγομενα ωτα αυτου. Μηποτε
δε και οπλιζομεθα κατα των εχθρων εν αυτωι τωι αινειν και επικαλεισθαι Κυριον.
Του αυτου. Ναος Θεου ο Χριστος, Χριστου δε αι νοεραι και αγιαι δυναμεις. ∆ιο και ο
Χριστος 12.1228 νυν λεγεται καθεζεσθαι επι θρονου ∆αυιδ του πατρος αυτου. Και
εσαλευθη, και εντρομος εγενηθη η γη, και τα θεμελια των ορεων εταραχθησαν, και
εσαλευ θησαν, οτι ωργισθη αυτοις ο Θεος. Ἀνεβη καπνος εν οργηι αυτου, και πυρ απο
προσωπου αυτου κατεφλογισεν· ανθρακες ανηφθησαν απ' αυτου, κ. τ. ε. Τωι μεν
εστηκοτι εστηκεν ο Θεος, τωι δε σαλευομενωι σαλευεται, ως Μωυσει λεγεται· «Στηθι
εναντιον Φαραω.» Ὅτε μεντοιγε Ἀδαμ παρηκουσε του Θεου, μαλλον δε της γυναικος
ηκουσε, τοτε ηκουσε Κυριου του Θεου περιπατουντος· ουκετι γαρ αυτωι εστηκει ο
Θεος, και ως αγαθος δε ο κρινων ουχ εστη κε. Σαλευομενου δε Θεου εντρομος
γινεται ουκ ουρα νος, αλλα η γη, και θεμελια των ορεων ταρασσεται, απερ θεμελια
των ορεων ταραξει το εκκαιομενον πυρ εκ του θυμου του Θεου. «Προσωπον δε
Κυριου επι ποιουντας κακα·» αγιους γαρ φωτιζει, οιον· «Ἐσημειωθη εφ' ημας το φως
του προσωπου σου.» Του αυτου. «Και πυρ απο προσωπου αυτου κατεφλογισεν,»
κατακαιον ξυλα, χορτον, καλαμην, τουτεστιν αναλισκον τας πονηρας εξεις. Ουτω
κατε καυσε ποτε τελωνην μεν οντα τον Ματθαιον, Παυλον δε διωκτην και υβριστην.
Του αυτου. Ὡς αγαθος ο Θεος σαλευεται, ινα μηκετι η γη αυτου καταφρονηι, αλλ' ως
πατερα φο βηται αυτον· και ινα μηκετι ακινητα ηι τα των ορεων θεμελια, αλλ' εν
ταραχηι. Και ως αγαθος ο Θεος καιον πυρ καταναλισκον, πρωτον αναβαινον απολυει
καπνον, ειτα αναπτει ανθρακας, ειτα κατα βαινει κλινας ουρανον, και μετα τουτο
δεικνυσι τον υπο τους ποδας αυτου γνοφον. Ειτα επιβας των χε ρουβιμ πεταται, και
πεταται επι πτερυγων ανεμων. Ἀναβασιν δε και καταβασιν δει νοειν τας διαφορους
αυτου οικονομιας· επει ο Θεος παντι και πανταχου παρεστιν. Του αυτου. Ὁ Θεος εν
μεν τοις αγιοις αν θρωποις ενοικει, και εμπεριπατει, ιπταται δε εν τοις χερουβιμ. Και
ανεμους ει τους αισθητους λα βοις, τωι λογωι της προνοιας επιβαινει αυτων, αγων ως
βουλεται. Και εθετο σκοτος αποκρυφην αυτου, κυκλωι αυτου η σκηνη αυτου·
σκοτεινον υδωρ εν νεφε λαις αερων, κ. τ. ε. Ἐπειδη εθετο σκοτος απο κρυφην αυτου,
και εστι κυκλωι αυτου η σκηνη αυτου, δια τουτο το σκοτεινον υδωρ εν νεφελαις
αερων, τουτ εστι το εν τοις προφηταις· «Ἐντελουμαι γαρ, φησι, ταις νεφελαις του μη
βρεξαι επ' αυτους υετον, και εσται λιμος, ου λιμος αρτου, αλλα λιμος του ακουσαι
λογον Κυριου.» Ει ο Θεος ημων φως εστι, πως καλυπτεται σκοτει; Οιμαι δε, οτι αυτον
ουτω καλυπτει σκοτος, ως και τηι αγνοιαι το γινωσκομενον 12.1229 ανακαλυπτεται,
ητις ως προς τον γινωσκοντα, και ου προς το γινωσκομενον λεγεται. Σκηνην δε
αυτου την σαρκα ωνομασεν, εν ηι Χριστος εκαθεζετο· ετι δε και το φαναι σκηνην δια
το προσκαιρον της σαρκω σεως. «Ει γαρ εγνωκαμεν, φησι, Χριστον κατα σαρκα, αλλα
νυν ουκετι γινωσκομεν.» Ἢ ταχα σκη νην το σωμα ωνομασε δια την αμπελον ην εξ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

Αιγυ πτου μετηιρεν, ινα φυλαξηι αυτην, αχρις ου πεπανθηι ο βοτρυς, και μη
λυμαινηται αυτην υς εκ δρυμου. ∆υναται δε σκηνην λεγειν και την σωματικην
φυσιν, εν ηι Θεος δια του Λογου οραται, ει γε εκ καλλονης κτισματων ο γενεσιουργος
θεωρειται, και δια των ποιηματων νοουμενος καθοραται. Και εξαπεστειλε βελη, και
εσκορπισεν αυ τους· και αστραπας επληθυνε, και συνεταραξεν αυτους. Και ωφθησαν
αι πηγαι των υδατων, και ανεκαλυφθη τα θεμελια της οικουμενης· απο επιτιμησεως
σου, Κυριε, απο εμπνευσεως πνευ ματος οργης σου, κ. τ. ε. Ὅλα εκεινα τα σκυθρωπα
δια τουτο το χρηστον. Ἐπιτιμαι ουν, και εμπνει πνευμα οργης, ινα οφθωσιν αι πηγαι
των υδατων, και ανακαλυφθωσι τα θεμελια της οικου μενης. Ει αγαθον το οφθηναι
και φανερωθηναι τας πηγας των υδατων ων ηγειται ο ειπων· «Ἐμε εγ κατελιπετε
πηγην υδατος ζωντος·» αγαθον δε και το αποκαλυφθηναι τα θεμελια της
οικουμενης, ινα θεωρηθηι η αγια Τριας, ητις αρχεται των κτισμα των· πως τα τουτων
ποιητικα, καν σκυθρωπα ειναι δοκηι, ευλογως τις αιτιασεται; την χαλαζαν, και τους
ανθρακας πυρος, και τα βελη, και τας αστρα πας, και επιτιμησεις του Θεου, και την
εμπνευσιν του πνευματος της οργης αυτου. Ἅμα δε τηρει, οτι η επιτιμησις θεραπεια
τις εστι του επιτιμωμενου, επιπλησσομενου ινα παυσηται ενεργων τα χειρονα. Ὅθεν
πυρετον και ανεμους και θαλασσαν επιτιμω μενα υπο Ἰησου ακουων, νοει αξιως της
Ἰησου χρηστοτητος. Ἢ ουτως· Οικουμενην συνιστησι νοηματα, και λογοι, και
πραξεις, εποικοδομουμενα ταις εξεσι τε και διαθεσεσιν. Ὅταν ουν, σκορπισας τους
φαυ λους τοις βελεσι, συνταραξηι και ταις αστραπαις, των κρυπτων των ανθρωπων
φανερουμενων, φωτιζοντος του Θεου τα κρυπτα του σκοτους, και θεμελια της
οικουμενης ανακαλυψει, τους ασεβεις δια κολασεων επιτιμων. Θεμελια δε
οικουμενης και ανδρες θειοι δια το ευτονον, εφ' οις εποικοδομουνται οι κατα
Χριστον πολιτευομενοι. Και ουτοι δε ανακαλυπτον ται, επιτιμησεως γινομενης κατα
των πονηρων, μη δαμως απτομενης αυτων της κολασεως. Ου παραυτι κα δε κολαζει
ο Θεος τους αμαρτανοντας, προανα φωνει δε της οργης τας κολασεις, και τουτο εστι
το εμπνεειν αυτον πνευμα της οργης αυτου. Του αυτου. Ὅτε τα πνευματικα
πνευματι κοις συγκρινομεν, τοτε ποιουμεν τας αστραπας, την απ' αυτων γνωσιν
εμφαινοντες. Νοησεις αστραπας 12.1232 και τας λαμπροτητας του θειου κηρυγματος
δι' ου τα σκοτεινα των προφητων ρηματα διηυγασθησαν. Του αυτου. Πηγας τας
αρετας λεγει εξ ων εξερχεται γνωσις. «Μακαριοι γαρ, φησιν, οι καθαροι τηι καρδιαι,
οτι αυτοι τον Θεον οψονται.» Ἐξαπεστειλεν εξ υψους και ελαβε με, προσε λαβετο με
εξ υδατων πολλων. Ῥυσεται με εξ εχθρων μου δυνατων, και εκ των μισουντων με·
οτι εστερεωθησαν υπερ εμε, κ. τ. ε. Αυτος εξ υψους ελαβε με, τον καταβαντα
προσλαβομενος απο πολλων υδατων του ανθρωπινου βιου, και ρυσα μενος εξ
εχθρων εν τωι εχθραινειν δυνατων. Ὅρα μεν τοιγε, οτι δυνατοι ειναι οι εχθροι
μεμαρτυρηνται. Ἴσως δε και τα της αθεοτητος δογματα υδωρ εστι πολυ, ου
δυναμενον σβεσαι την αγαπην. Ἐχθροι δε δυνατοι, οι τε αορατοι, και ανθρωποι οι
δια ψευδωνυ μου γνωσεως την απατην εργαζομενοι. Του αυτου. Ἐντευθεν
γινωσκομεν, οτι προ της επιδημιας του Σωτηρος ισχυροτεροι ημων ησαν οι δαιμονες,
νυν δε τουτων ημεις επικρατεστεροι, οις εδωκεν ο Χριστος «πατειν επανω οφεων
και σκορ πιων, και επι πασαν την δυναμιν του εχθρου.» Προεφθασαν με εν ημεραι
κακωσεως μου, και εγενετο Κυριος αντιστηριγμα μου. Και εξηγαγε με εις πλατυσμον,
ρυσεται με, οτι ηθελησε με, κ. τ. ε. Οι θλιβομενοι και μη στενοχωρουμενοι ιστωσαν
εξαχθησομενοι απο της θλιψεως και εις αγιον του Θεου πλατυσμον αχθησεσθαι· εν
γαρ ημε ραι κακωσεως τον προς αυτον καταφευγοντα αντι στηριζει Θεος, ως αν μη
κλονηθεις καταπεσηι· και αντιστηριζων εκφερει εις πλατος τον στενουμενον ταις
θλιψεσι, κατα το. «Ἐν θλιψει επλατυνας με·» οπερ γινεται, ου παντως
απαλλαττομενου, γενναιως δε φεροντος. Και ανταποδωσει μοι Κυριος κατα την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

δικαιο συνην μου, και κατα την καθαριοτητα των χει ρων μου ανταποδωσει μοι, οτι
εφυλαξα τας οδους Κυριου, κ. τ. ε. Ὁ επαιρων οσιους χει ρας, και θαῤρων ειπειν·
«Ἔπαρσις των χειρων μου θυσια εσπερινη,» και καθαροτητα χειρων ομολογη σει
εχειν. Θεωρουντος δε ως εκαστον κρισει γινεται λογος. Ἔστι δε τινα κριματα του
Θεου περι εκαστου των αμαρτανομενων. Ἐπαν ουν τα περι παντων των
αμαρτηματων κριματα παντα προ οφθαλμων τις εχηι, ερει· «Παντα τα κριματα αυτου
ενωπιον μου.» Και αλλως ουδεν ο ταυτα λεγων εαυτου καταγινωσκει. Ὅθεν και επι
τον Σωτηρα αυτα δει αναφερεσθαι, «τον πεπειρασμενον κατα παντα καθ' ομοιοτητα
χωρις αμαρτιας.» Του αυτου. Καθαρειοτης ψυχης εστιν απα θεια εκ χαριτος Θεου,
προσγινομενης και σπουδης 12.1233 του ανθρωπου. Καθαρειοτητα χειρων τας
προφητι κας φησιν ενεργειας αμολυντους ουσας απο της βελ τιστης εξεως. Και
εσομαι αμωμος μετ' αυτου, και φυλαξομαι απο της ανομιας μου, κ. τ. ε. Χωρις Θεου
ουκ εστιν ειναι αμωμον· μετ' ολιγα ουν φησι· Και εθετο αμωμον την οδον μου.» Ουκ
εστι δε κατα τον λεγοντα το. «Ἀνταποδωσει μοι Κυριος κατα την δικαιοσυνην μου,»
και το εξης, εχειν ανομιαν. Και το. «Φυλαξομαι απο της ανομιας μου,» δυναται ανα
φερεσθαι επι το λεγομενον το εν ημιν σκοτος, κατα το· «Ει ουν το φως το εν σοι
σκοτος εστι, το σκοτος ποσον;» Του αυτου. Ἄμωμος εστιν ο εχων εν εαυτωι την οδον
του Θεου, τον Χριστον. «Ἐγω γαρ, φησιν, ειμι η οδος.» Ἄμωμον δε ταυτην την οδον
και αυτος ο ∆αυιδ εφη λεγων· «Ὁ Θεος μου, αμωμος η οδος σου.» Και ανταποδωσει
μοι Κυριος κατα την δικαιο συνην μου, κ. τ. ε. «Ἐν ωι μετρωι μετρειτε,
αντιμετρηθησεται υμιν.» Ἁγιων δε αυτη η φωνη των δια πολλην παῤρησιαν
δυναμενων λεγειν· «Ἀντ αποδος τωι δουλωι σου.» ∆ικαιοσυνην λεγει την εκ πιστεως
Ἰησου Χριστου, ητις πεφανερωται εις παν τας τους πιστευοντας· τοις γαρ ορθως
πιστευουσιν η πιστις εις δικαιοσυνην λογιζεται. Μετα οσιου οσιωθησηι, και μετα
ανδρος αθωου αθωος εσηι, και μετα εκλεκτου εκλεκτος εσηι, και μετα στρεβλου
διαστρεψεις, κ. τ. ε. Ὡς εσο μαι αμωμος μετ' αυτου του Θεου, ουτως ο Θεος μετα
οσιου οσιωθησεται, και μετα αθωου αθωος εσται, και μετα εκλεκτου εκλεκτος εσται
αυτος. Μετα στρεβλου δε ουχι στρεβλος εσται (ουδε γαρ θεμιτον), αλλα διαστρεψεις,
ως μετα Φαραω. Του αυτου. Ἐν μεν τοις οσιοις οσιος εστιν ο Θεος, εν δε τοις αθωοις
αθωος, εν δε τοις εκλεκτοις εκλεκτος, εν δε τοις στρεβλοις ου στρεβλος, αλλα
συστρεβλουμενος αυτοις δια το ευφημον. Στρεβλον γαρ τον Θεον ειπειν εφυλαξατο.
Τουτους τους στιχους οι απλουστεροι επι των ανθρωπων πολλακις λαμβα νουσιν.
Ουτω δε συστρεβλουται Θεος, ως εν τωι ∆ευτε ρονομιωι λεγει· «Ἐαν εισελευσησθε
προς με πλα γιοι, εισελευσομαι καγω προς υμας εν θυμωι πλαγιωι.» Του αυτου. Προς
τας γνωμας των ανθρωπων αρμοττεις τας αντιδοσεις, ω ∆εσποτα. Παρεχεις γαρ τοις
οσιοις τα οσιοτητος αξια, τοις ανευθυνοις και δικαιοις τα προσφορα, και τοις
εκλεκτοις και τελειοις τα τελεια· τοις δε εκτραπεισι και την εναντιαν ο δευουσι
καταλληλον παρασκευαζεις της οδου το τελος. Και τινα τροπον; «Ὅτι συ λαον
ταπεινον σωσεις.» 12.1236 Ὅτι συ φωτιεις λυχνον μου, Κυριε, ο Θεος μου, φωτιεις το
σκοτος μου, κ. τ. ε. Ὁ λυχνος του σωματος εστιν ο οφθαλμος. Τουτον φωτιει ο
Κυριος. Ἔχομεν δε τι και εν τηι ανθρωπινηι κατασκευηι σκοτος· τουτο ουν του δικαιου
φωτιει ο Κυ ριος. Ἢ λυχνος ψυχης ο νους, ως δη φωτος δεκτικος. Σκοτος δε ταυτης
το τε θυμικον και επιθυμητικον, α δη φωτιζεται υπο του νου δεξαμενου τας θειας
αυγας. Ταχα δε και οι περιλαμφθεντες τηι αληθειαι υπο Κυριου λυχνον εχουσιν
ανημμενον, τας δε πρα ξεις κατ' ορθρον αγοντες λογωι, εκ του τον νουν πεφωτισθαι,
και σκοτος αυτων εχουσι φωτιζομενον. Ὅτι εν σοι ρυσθησομαι απο πειρατηριου, και
εν τωι Θεωι μου υπερβησομαι τειχος, κ. τ. ε. Πειρα τις, οιμαι, ο βιος εν τωι Ἰωβ.
Περιστασεως δε ουκ ενι ρυσθηναι πικρων η τον εν Θεωι γε γονοτα. Γινεται δε τις εν
Θεωι, μετεχων αυτου, ως και των αγνοηματων ρυεται τις εν επιστημηι γενο μενος,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

οστις εις πειρασμον ουκ εισερχεται, ου τωι μη πειρασθηναι, αλλα τωι μη αλωναι ταις
παγισι του πειρασμου. Ὑπερβαινει ουν ουτος το τειχος της αμαρτιας, οπισω ταυτας
ποιουμενος. Ὁ Θεος μου, αμωμος η οδος αυτου, τα λογια Κυριου πεπυρωμενα,
υπερασπιστης εστι παντων των ελπιζοντων επ' αυτον, κ. τ. ε. Ἄμωμος οδος ο
Χριστος εστιν ο ειπων· «Ἐγω ειμι η οδος.» Ἐπει δε τα λογια Κυριου πεπυρωμενα
εστιν, οι ακουοντες αυτων λεγουσιν· «Ουχι η καρδια ημων καιομενη ην εν ημιν;»
Και «πνευματι δε ζεουσι,» και αλλοτριον Θεου ου παραδεχονται πυρ, οπερ εστιν εν
τοις βελεσι του πονηρου. Ἀλλ' ο ειπων· «Πυρ ηλθον βαλειν επι την γην,»
πεπυρωμενα ειχε λογια· διο φησι· «Και τι θελω ει ηδη ανηφθη;» Ταχα δε εν
Πνευματι αγιωι και πυρι βαπτιζει Ἰησους, αλλα το πυρ κατακαιει ξυλα, χορτον,
καλαμην. Ὅτι τις Θεος πλην του Κυριου; και τις Θεος πλην του Θεου ημων; Ὁ Θεος ο
περιζωννυων με δυναμιν, και εθετο αμωμον την οδον μου· ο καταρτιζομενος τους
ποδας μου ωσει ελαφου, και επι τα υψηλα ιστων με, κ. τ. ε. Κατα τουτο το
σημαινομενον, μονος Θεος εστιν αληθινος ο Θεος και Πατηρ, ει μη αρα το τις, επι του
σπανιου πολλα κις κειμενον, επι τον Μονογενη ανοισομεν. Και νυν μεν η ζωνη
δυναμις, παρα δε Παυλωι αληθεια. Κατ αρτιζονται δε οι ποδες ως ελαφων, του
τρεχοντος καλως, και τον δρομον πληρουντος. «Και επι τα υψηλα ιστων με.» Ἴδια
τινα υψη εστιν εκαστου, αφ' ων κατεπεσεν, η καταβεβηκε. Του αυτου. Καταρτιζονται
τινος οι ποδες ωσει ελαφου δια της πρακτικης, υψουνται δε δια 12.1237 της θεωριας.
∆ιοτι η ελαφος αναιρει τους οφεις. ∆ιδασκων χειρας μου εις πολεμον· και εθου
τοξον χαλκουν τους βραχιονας μου, κ. τ. ε. Ὁ χαλκος συμβολον εστι πρακτικης.
«∆ιεφθειρε γαρ τον χαλκον σου,» φησιν Ἰεζεχιηλ προς την Ἱερουσαλημ. Ἐπειδη ουν
οι ημετεροι βραχιονες πεμ πουσι τα βελη, φησιν, οτι, Παρεσκευασας τους βρα χιονας
μου τοξον, και προστιθησι «χαλκουν,» εμ φαινων το ευτονον και αθραυστον, και
λεγων οτι, Ἀηττητον με πεποιηκας εν τοις κατα των εχθρων αγωσι. Και εδωκας μοι
υπερασπισμον σωτηριας μου· και η δεξια σου αντελαβετο μου, και η παιδεια σου
ανωρθωσε με εις τελος, και η παιδεια σου αυτη με διδαξει, κ. τ. ε. Ὁ εν δεξιαι
καθημενος του Πατρος, ουτος καλειται δεξια. Και δια μεν της προτερας παιδειας
«ημας» ανορθοι, δια δε της δευ τερας διδασκει. Πολιτεια γαρ ορθη ανιστησι ψυχην,
γνωσις δε αληθης πλατυνει αυτην. ∆εξια ο τα παντα δημιουργησας Υιος, περι ου και
αλλαχου ειρηται· «∆εξια Κυριου εποιησε δυναμιν, δεξια Κυριου υψωσε με.»
Ἐπλατυνας τα διαβηματα μου υποκατω μου, και ουκ ησθενησαν τα ιχνη μου, κ. τ. ε.
Ευφο ρως υπομενοντος θλιψεις η φωνη δια τον εμποι ουντα λογον και εν τοις
τοιουτοις την ευρυχωριαν, ως μηδε την τυχουσαν ασθενειαν εν τοις ιχνεσιν εμφαι
νεσθαι. Καταδιωξω τους εχθρους μου, και καταληψο μαι αυτους, και ουκ
αποστραφησομαι, εως αν εκλειπωσιν. Ἐκθλιψω αυτους, και ου μη δυνων ται στηναι·
πεσουνται υπο τους ποδας μου, κ. τ. ε. Ὁ ικανωθεις υπο Θεου διακονος ειναι ∆ια
θηκης Καινης ως παν επαγομενον υψωμα κατα της γνωσεως του Θεου καθαιρειν,
καταδιωξας τους εχθρους τηι απο Θεου σωτηριαι λογους, καταδιωξεται αυτους, και ου
προτερον του εκλιπειν αυτους, απο στραφησεται πολεμων αυτοις. Στηναι δε
ενωπιον του ικανωθεντος υπο Θεου ου δυνησονται εκθλιβομενοι οι εχθροι της
αληθειας λογοι. Του αυτου. Ουτος καταδιωκει τους εχθρους, ο μη εων εμπαθεις εν
εαυτωι γινεσθαι λογισμους· απο γαρ τουτων επισυμβαινουσιν ημιν αι αμαρτιαι. Του
αυτου. Ἔκλειψιν εχθρων απαθεια κατ εργαζεται. Του αυτου. Οι πεσοντες απο της εν
φαυλωι στασεως ευεργετουνται. Ἀλλ' ουδε οι της αληθειας εχθροι λογοι δυνησονται
στηναι ενωπιον του ικανου χειρι, οπερ ο ∆αυιδ ερμηνευεται. Και τους εχθρους μου
εδωκας μοι νωτον, και τους μισουντας με εξωλοθρευσας, κ. τ. ε. Νωτον 12.1240
διδοασιν οι εχθροι, μηκετι λογισμους εμπαθεις εμβαλειν δυναμενοι τηι ψυχηι. Του
αυτου. Ἔδωκας τους εχθρους μου μετα βαλοντας ακολουθειν μοι αχωριστως μου,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

ωστε αυ τους γενεσθαι μοι νωτα, η φευγοντας. Ῥυσαι με εξ αντιλογιων λαου,
καταστησεις με εις κεφαλην εθνων, κ. τ. ε. Ὁ εις σημειον αντιλεγομενον γενομενος
ταυτα φησι Χριστος, ον ο Θεος κατεστησεν εις κεφαλην εθνων. Κεφαλη γαρ της
Ἐκκλησιας ο Χριστος. Λαος, ον ουκ εγνων, εδουλευσε μοι, εις ακοην ωτιου
υπηκουσε μοι, κ. τ. ε. Το, «ουκ εγνων», ιδιως αι Γραφαι ονομαζουσιν επι των
χειρονων· νυν μεν γαρ ο Χριστος το, «ουκ εγνων,» επι του λαου του απο των εθνων
εταξεν. Ἦν γαρ οτε ουκ εγινω σκετο. Ευρησεις δε τοιαυτα και τον Θεον λεγοντα. Του
αυτου. Ἀγνοουντες ηγνοουντο, και εγνω κοτες επεγνωσθησαν. Υιοι αλλοτριοι
επαλαιωθησαν, και εχωλαναν απο των τριβων αυτων, κ. τ. ε. Ἡ μεν αρετη
ανακαινοι, η δε κακια παλαιοι. Παλαιουμενων δε το χωλαινειν. Του αυτου. «Ἕως
ποτε υμεις χωλανειτε επ' αμφοτεραις ταις ιγνυαις υμων;» Τριβοι δε ανθρω πων
πραξις και θεωρια. Ὁ Θεος ο διδους εκδικησεις εμοι, και υποτα ξας λαους υπ' εμε, κ.
τ. ε. Λαβων απο Θεου εκδικησεις, Χριστος φησιν· «Ἐμοι εκδικησεις, εγω
ανταποδωσω.» Του αυτου. «Ἰδου, δεδωκα υμιν την εξου σιαν πατειν επανω οφεων
και σκορπιων,» και τα εξης. Ὁ τωι αγνοουμενωι παλαι λαωι παρεχων το υπ' αυτον
τεταχθαι. «Ὁ ρυστης μου εξ εχθρων οργι λων.» Ἐν οις θυμος επικρατει, εν τουτοις
και οργι λοτης. Ει δε οι εχθροι μου οργιλοι, αρα και θυμωδεις εισι. «Θυμος γαρ,
φησιν, αυτοις κατα την ομοιωσιν του οφεως.» ΨΑΛΜΟΣ ΙΗʹ. Οι ουρανοι διηγουνται
δοξαν Θεου, ποιησιν δε χειρων αυτου αναγγελλει το στερεωμα, κ. τ. ε. Ει οι ουρανοι
διηγουνται δοξαν Θεου, οι δε ουρανοι απολουνται· («Οι ουρανοι» γαρ, φησιν,
«απολουν ται, συ δε διαμενεις·») οι διηγουμενοι αρα την δοξαν του Θεου
απολουνται; Ἀλλα μην ουδεις διη γουμενος την δοξαν του Θεου απολειται· «Τους
γαρ δοξαζοντας με,» φησιν ο Θεος, «δοξασω.» Ουκ αρα οι ουρανοι απολουνται· αλλ'
οι μεν διηγουμενοι ουρανοι την δοξαν του Θεου της νοερας εισι φυσεως, ουρανοι
λεγομενοι δια το εχειν εν εαυτοις τον της δικαιοσυνης ηλιον· οι δε απολλυμενοι
ουρανοι της σω ματικης εισιν ουσιας. 12.1241 Του αυτου. Ουτε γαρ γη, ουτε ο εκ γης
χοι κος διηγησασθαι δυναται δοξαν Θεου. «Ὁ γαρ ων εκ της γης εκ της γης λαλει.»
Ταχα δε ουρανοι εισιν οι του ουρανιου την εικονα φορουντες, οιτινες διη γουνται
δοξαν Θεου. Εισι δε και ουρανοι ποιημα χει ρων Θεου. Τηρει δε διαφοραν, το μεν
διηγεισθαι επι των ουρανων κειμενον, το δε αναγγελλειν επι του στερεωματος
ειρημενον. Ἡμερα τηι ημεραι ερευγεται ρημα, και νυξ νυκτι αναγγελλει γνωσιν, κ. τ.
ε. Ἀλλα και οι τον θεωρητον ασπαζομενοι βιον θησαυριζουσιν εν ουρανωι, κακει την
καρδιαν εχοντες, ουρανοι εισι διηγουμενοι την προειρημενην Θεου δοξαν δια
θεωριας της περι νοητων πραγματων. Οι πρακτικοι δε στε ρεωμα εισιν, εδραιοι
τυγχανοντες, και απαγγελλουσι την ποιησιν των του Θεου χειρων, εργαζομενοι τα
του Θεου, και τουτου τυγχανοντες εργα. Και η φω τεινη δε νοησις ημερας ουσα,
ετεραι φωτεινηι νοησει συμφωνος ουσα, ερευγεται ρημα· ως η Παλαια Γραφη των
πνευματικων πληρωθεισα τροφων, απο του πλη ρωματος ερευγομενη, προσφερεται
ρηματα τηι Καινηι ∆ιαθηκηι. Ἡ δε νυξ, η βαθυτατη των μυστικων πραγματων
διαληψις, προς ετεραν ημας ασαφειαν οδηγει, ηνπερ διαληψιν διδωσι το του Θεου
Πνευμα τοις εχουσιν αυτο· το και τα βαθη ερευνων του Θεου. Ἡ λαλια δε
προποιειται τοις λογοις, οι δε λογοι την επιστημην επαγουσι, τας αποδειξεις
παρεχοντες. Ἀμφοτερα δε δια τουτο παρα Θεου λελεκται, οπως αν ακουσθωσι· διο
και τοις απειθουσιν ουκ εστιν απολογια, Χωρουσι δε τον φθογγον οσοι τυγχανουσι
γη προς σπορον επιτηδεια, την λεξιν την κατα το αισθητον της Γραφης. Οι δε
τουτους υπερβεβηκοτες, και περατα χρηματιζοντες, δεχονται τα ρηματα σα φως
παιδευομενοι· ου φθογγου γαρ ακουων ο Πετρος ελεγε· «Ῥηματα ζωης αιωνιου
εχεις.» Και ο Σω τηρ εφη· «Τα ρηματα α ελαλησα υμιν, πνευμα εστιν.» Ἀποστολοις
γαρ ελεγε, περατα τυγχανουσιν οικουμενης. Ουκ εισι λαλιαι ουδε λογοι, ων ουχι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

ακουον ται αι φωναι αυτων, κ. τ. ε. Ου ταυτον λαλια και λογος, επει ουδε ταυτον ο
λαλος τωι λογιωι· η ταχα λαλιων μεν ο φθογγος, λογων δε τα ρηματα. Ἐν τωι ηλιωι
εθετο το σκηνωμα αυτου, κ. τ. ε. Ὁ Κυριος ημων ο ηλιος της δικαιοσυνης εστιν, εν
αυτωι δε κατασκηνοι ο Πατηρ, κατα το· «Ἐγω εν τωι Πατρι, και ο Πατηρ εν εμοι.» Και
παλιν· «Ὁ Πατηρ εν εμοι μενων αυτος ποιει τα εργα.» Και ο Ἀποστολος· «Θεος ην εν
τωι Χριστωι κοσμον καταλλασσων εαυτωι.» 12.1244 Και αυτος ως νυμφιος
εκπορευομενος εκ πα στου αυτου, κ, τ. ε. Ὡς νυμφιος εστιν ο Χρι στος· «Ὁ γαρ εχων,
φησι, την νυμφην νυμφιος εστι.» Κατα το καλλος μιμειται νυμφιον εκ παστα δος
μετα πολλης ευπρεπειας. Ὁ νομος του Κυριου αμωμος, επιστρεφων ψυ χας· η
μαρτυρια Κυριου πιστη, σοφιζουσα νη πια· τα δικαιωματα Κυριου ευθεα,
ευφραινοντα καρδιαν· η εντολη Κυριου τηλαυγης, φωτιζουσα οφθαλμους. Ὁ φοβος
Κυριου αγνος, κ. τ. ε. Ὁ πνευματικος νομος τοις πνευματικοις καθαρσιος επιστρεφει
ψυχην. Ἡ μαρτυρια Κυριου δυναται του Χριστου εν τωι σταυρωι μαρτυριον ειναι, η
πιστη του Κυριου μαρτυρια τους νηπιους σοφιζουσα. Τα δικαιω ματα. Κυριου, α
περιεχει δικαιοσυνην της προς εκα στον κατ' αξιαν αποδοσεως, του Κυριου εν τωι
νομωι αυτου εστι δικαιωματα, η τα περι την προς εκαστον αυτου οικονομιαν· ταυτα
γαρ νοηθεντα ευφραινει καρδιαν. Ἡ εντολη Κυριου εν ειδει γενικου νομου εστιν
εντολη· ου κεκρυμμενως δε αυτη, αλλα τηλαυγως λεγεται, και φυλαχθεισα φωτιζει
τους της ψυχης οφθαλμους. «Ὁ φοβος Κυριου αγνος·» των δοκουντων φοβεισθαι
της ψυχης τον Κυριον οι μεν ειδοτες περι ων φοβεισθαι δει, εκκλινουσι των κακων·
τωι γαρ φοβωι Κυριου εκκλινει πας απο κακου· οι δε ουκ εχουσι τον αληθως φοβον
Κυριου. Ἁγνος γαρ ουτος, και οι καρποι αυτου διαμενουσιν εις αιωνα αιωνος. Του
αυτου. «Ὁ νομος Κυριου αμωμος, επιστρε φων ψυχας.» Ποτερον απο κακιας
επιστρεφων προς την αρετην, η απο των αισθητων επι τα νοητα; Και ταχα τουτο. Το
γαρ προτερον η εντολη πεφυκε ποιειν. Ὁ του Μωυσεως νομος διαφορως ονομαζεται.
Λεγεται γαρ νομος, ως την πολιτειαν ρυθμιζων· μαρτυρια, οτι διαμαρτυρεται τα της
παραβασεως, τιμωριαν δεικνυς· δικαιωματα, οτι προς το καλον προτρεπων
απαγορευει το αδικον· εντολη, ως το πρακτεον δεσποτικως κελευων και
εισηγουμενος· κριματα, οτι δεικνυσι τινων ο φυλασσων αγαθων τευξεται, και τισι
τιμωριαις ο παραβαινων παραδο θησεται. Ὁ νομος ουν, φησι, του Κυριου αμωμος ων
επιστρεφει τας των ανθρωπων ψυχας. 12.1245 Του αυτου «Ὁ φοβος Κυριου αγνος,
διαμενων εις αιωνα αιωνος» Ἁγνεια εστιν αμαρτηματων αποχη, και ο φοβος αγνος,
ως αγνους ποιων· τωι γαρ φοβωι Κυριου εκκλινει πας απο κακου. Αιωνιος δε ων ο
φοβος, και αιωνιους οις αν γενηται ποιει. Ευλαβεια και ο του Θεου φοβος των
αιωνιων αγαθων προξενει την απολαυσιν. Εικοτως δε ο του Θεου φοβος αγνος· ο
γαρ ανθρωπινος ψεγεται, και δειλιας εχει προσηγο ριαν. Και γαρ ο δουλος σου
φυλασσει αυτα, κ. τ. ε. Ει ο δουλος φυλασσει, ο μη φυλασσων ου δουλος. Φυλασσει
δε τα επιθυμητα του Θεου ο επιθυμων ουκ αλλο τι η αυτα. ∆ιο εχει ανταποδοσιν
τυχειν των επιθυμουμενων. Τα φανερα δε κατορθωσας, περι των κρυφιων ευχεται.
Ἐαν μη μου κατακυριευσωσι, τοτε αμωμος εσομαι, κ. τ. ε. Ἐαν οι αλλοτριοι μη
κατακυ ριευσωσιν ημων, τοτε αμωμοι εσομεθα, ου προτερον τοιουτοι οντες. Ἄμωμοι
δε εσομεθα καθαιρομενοι και απο μεγιστης αμαρτιας. Και του μεν μηδεν αγνον
προφερομενου εκ του ιδιου στοματος τα λογια εσον ται εις ευδοκιαν, ατε ανοιγοντος
το στομα μονωι λογωι Θεου· του δε τοιουτου η μελετη της καρδιας δια την παῤρησιαν
ενωπιον εστι του Θεου, ου ποτε μεν, ποτε δε ου, αλλα δια παντος. Ουδενος δε
ανιεντος την μελε την της εαυτου καρδιας, και δια τουτο μολυνομενου διαλογισμοις
πονηροις, δυναται μελετη της καρδιας ειναι δια παντος ενωπιον του Θεου. ΨΑΛΜΟΣ
ΙΘʹ. Ἐπακουσαι σου Κυριος εν ημεραι θλιψεως, υπερασπισαι σου το ονομα του Θεου
Ἰακωβ· εξ αποστειλαι σοι βοηθειαν εξ αγιου, και εκ Σιων αντιλαβοιτο σου, κ. τ. ε. Ὁ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

εν στενηι και τεθλιμμενηι τυγχανων οδωι, επαγουσηι επι την ζωην, παντως η εν παντι
θλιβεται, και εν ημεραι εστι θλιψεως· διο τυγχανει της εν τωι επακουεσθαι ευλο γιας,
ης αποτυγχανει ο εν πλατειαι ων. ∆ιο μαλλον εν ημεραι θλιψεως ειναι θελησωμεν·
υπερασπισει γαρ ημων το ονομα του Θεου Ἰακωβ, ει ενδυσαμενοι την πανοπλιαν
αυτου σταιημεν προς τας μεθοδειας του διαβολου. Ευχωμεθα ουν παντως εν ημεραι
θλιψεως, ινα επακουσθωμεν, αγγελικης η τινος τοιαυτης εξ αποστελλομενης ημιν
της βοηθειας, η βοηθειας του Χριστου. Του αυτου. Ὁ την στενην και τεθλιμμενην
οδευων οδον αει εστιν εν θλιψεσι, και ευχομενος εισ ακουεται· ο πλατειαν ουτε
θλιβεται, ουτε ακουεται. Ευχωμεθα ουν εν θλιψεσιν, ινα εισακουσωμεθα. Και
Ἐζεκιας γαρ την επιστολην λαβων Σεναχηρειμ, και εν τωι ναωι ταυτην τωι Θεωι
επιδεικνυς, του λαου υπερ αυτου ευχομενου εισηκουσθη. Μνησθειη πασης θυσιας
σου, και το ολοκαυ 12.1248 τωμα σου πιανατω, κ. τ. ε. Τα μεν αλογα ζωα πιαινομενα
θυεται και ολοκαυτουται, τα δε λογικα μετα το ολοκαυτωθηναι πιαινεται, ει γε μετα
την αγιου πυρος καθαρσιν καταξιουται γνωσεως ολοκλη ρον καθαγιαζομενον πυρι.
Πιαινει ο Θεος ολοκαυτω ματα τινος, ινα η πιοτης τρεφηι το επι του θυσια στηριου
πυρ. Μηδεποτε αψυχων μεν η θυσια, εμψυ χων δε τα ολοκαυτωματα. Του αυτου. Το,
«πασης,» εμφαινει πληθος, ως ου μεμνημενου ολιγης. ∆υη σοι Κυριος κατα την
καρδιαν σου, κ. τ. ε. α πρεπει Θεωι δουναι, και αιτουντι λαβειν, ως ειδοτι τι
προσευξασθαι δει, και καθ' ο δει. Ἢ δυη σοι Κυριος εις ο χωρει η καρδια, την βουλην
σου ως αγαθην. Ἀγαλλιασομεθα εν τωι σωτηριωι σου, κ. τ. ε. Οι μεν ανθρωποι εν
πλουτωι αγαλλιωσιν η εν δο ξηι η εν ευγενειαι, ο δε αγιος εν τωι σωτηριωι του Θεου.
Σωτηριον του Πατρος εν τωι κοσμωι ο Υιος· σωτηριον του Υιου εν τωι κοσμωι ο
σταυρος· σωτηριον περι ου ειρηται, οτι «ετεχθη ημιν σημερον Σωτηρ Κυριος,» περι
ου ειπε Συμεων, «Ὅτι ειδον οι οφθαλμοι μου το σωτηριον σου.» Του αυτου.
Σωτηριον εστι Θεου το εν αυτωι σωζεσθαι· εν υιοις δε ανθρωπων ουκ εστιν αυτη η
σωτηρια. Πληρουται δε τα αιτηματα του αιτουντος μεγαλα και επουρανια. Πληρωσαι
Κυριος παντα τα αιτηματα σου, κ. τ. ε. Ἀλλ' ου τα κακα αιτηματα. Ὧ τας θυσιας
προσηνεγκας, πληρωσαι οσα κατα διανοιαν ᾔτησας, οτι μηδε αλλοτρια αυτου τα της
σης βου λης. Ἐπακουσεται αυτου εξ ουρανου αγιου αυτου, κ. τ. ε. Ἐπακουει γαρ
Κυριος παντος βασι λεως, βασιλευομενου υπο του Βασιλεως των βασι λευοντων.
Αυτοι συνεποδισθησαν και επεσαν, κ. τ. ε. Οι μεν αντικειμενοι μετα της κακιας ημιν
εφορ μωσιν· ημεις δε μετα της Χριστου γνωσεως αυτοις απαντωμεν· πεσουνται γαρ
αι αντικειμεναι δυνα μεις, ηνικα το ρηθεν επιφανειται σωτηριον. ΨΑΛΜΟΣ Κʹ.
Κυριε, εν τηι δυναμει σου ευφρανθησεται ο βα σιλευς, και επι τωι σωτηριωι σου
αγαλλιασεται σφοδρα, κ. τ. ε. Ει Χριστος Θεου δυναμις, μη ποτε επ' εκεινηι
ευφρανθησεται. Ὡς δε δυναμις και σοφια, ουτω και σωτηρια. Την επιθυμιαν της
καρδιας αυτου εδωκας αυ τωι, και την θελησιν των χειλεων αυτου ουκ εστερησας
αυτον, κ. τ. ε. Ἐπιθυμια μεν καρδιας 12.1249 εν νοητοις, και θεωρια οφθαλμων εν
ορατοις και θεαμασι, θελησις δε χειλεων εν τηι περι των νε νοημενων και
τεθεωρημενων επαγγελιαι. Ἔθηκας επι την κεφαλην αυτου στεφανον εκ λιθου
τιμιου, κ. τ. ε. Στεφανος μεν Χριστου ο Θεος, Χριστος δε της λογικης φυσεως. Λιθοι
τιμιοι οι μαργαριται λογοι, περι ων ειρηται· «Μη ριψητε τους μαργαριτας υμων
εμπροσθεν των χοι ρων.» Και ο πολυτιμητος μαργαριτης του εμπορου, και οι
Χριστου μαθηται, οι ως στεφανος πλακεντες τηι Χριστου κεφαληι επιτεθησονται. Του
αυτου. Ἐξ ων τις επιτηδευει, και στε φανουται. Ὁ γαρ δικαιος, διωξας το δικαιον,
τον της δικαιοσυνης αποληψεται στεφανον· ο κατατρυφησας δε του Κυριου
στεφανωι τρυφης υπερασπιζεται· και ο χαριτι σωθεις στεφανον χαριτων επι της
εαυτου δεχεται κορυφης· και ο θησαυρισας μετα χρυσιου και αργυριου λιθους
τιμιους, υφ' ων ειργασατο λι θων στεφανωθησεται. Και ο Κυριος τους εις αυτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

ελπιζοντας στεφανοι εν ελεει και οικτιρμοις. Ζωην ηιτησατο σε, και εδωκας αυτωι
μακροτη τα ημερων εις αιωνα αιωνος, κ. τ. ε. Ζητησον ει η μεν εστιν απο Θεου
δεδομενη ζωη, η δε απο της υλης ερχομενη, και συγκρινον το· «Ἐνεφυσησεν εις το
προσωπον αυτου πνοην ζωης,» τωι· «Ἐξαγαγετω η γη ψυχην ζωσαν.» Ζωην ηιτησατο
σε, τον προ της νοσου βιον αυτου. Του αυτου. Ὁ βασιλευς ως αγαθον ηιτησατο την
ζωην απο Κυριου, και ειληφεν. Ἀγαθον δε εστιν η ζωη, ο ειπων· «Ἐγω ειμι η ζωη.»
Και ταχα ο δο ξας φιλοζωειν Ἐζεκιας εκεινην ηθελε την ζωην, ην συμβολικως
εφιλοζωει. Μεγαλη η δοξα αυτου εν τωι σωτηριωι σου, κ. τ. ε. Το σωτηριον δοξαν
περιποιει μεγαλην τωι εκ νεκρων ανασταντι βασιλει· και δοξαν εχοντι και ετεραν
προσεθηκε και εκ της αναστασεως, κατα το· «Ἐδοξασα και παλιν δοξασω.» Του
αυτου. Ἡ δοξα του βασιλεως μεγαλη εστιν εν τωι σωτηριωι του Κυριου, και ουκ εν
τινι των κατωτερων εκεινου. «∆οξαν και μεγαλοπρεπειαν επιθησεις επ' αυτον.» Ειχε
μεν ο Χριστος δοξαν και μεγαλοπρεπειαν εν μορφηι Θεου υπαρχων· οτε δε και
ανθρωπος γεγονεν, ο Θεος αυτον υπερυψωσε. Ευρεθειη η χειρ σου πασι τοις εχθροις
σου, κ. τ. ε. Οι μεν εχθροι του Κυριου ευρισκουσιν αυτον, οι δε μισουντες αυτον
ευρισκονται παρ' αυ του. Και δια μεν του νομου ευρισκομεν Θεον, δια δε των
Ευαγγελιων ευρισκομεθα παρ' αυτου, εχθροι ον τες το προτερον και «ξενοι των
διαθηκων» του Θεου, «ελπιδα μη εχοντες και αθεοι εν τωι κοσμωι·» η δια πρακτικης
μεν ευρισκομεν Θεον, δια δε γνωσεως ευ ρισκομεθα παρ' αυτου. 12.1252 Του αυτου.
Και τους μεν ταχυτατους κατα ληψεται, τους δε δυνατωτατους καταλυσει. Ευρεθειη
δε πολεμουσα η τιμωρουμενη, κατα το· «Πολεμει Κυριος χειρι κρυφιαι επι τον
Ἀμαλεκ.» Θησεις αυτους ως κλιβανον πυρος, κ. τ. ε. Τουτο περι πονηρευομενων
φησι· κλιβανος γαρ εισι πυρος, επει εθερμανθησαν ως κλιβανος αι καρ διαι αυτων.
Και ειρηται δη που· «Παντες μοιχευον τες, ως κλιβανος αι καρδιαι αυτων.» Κυριος εν
οργηι αυτου συνταραξει αυτους, κ. τ. ε. Ταραττονται δε επι προσδοκιαι τιμω ριας, ουχ
απλως παντες, αλλ' οι δι' ηδονην κακοι, και δοξαζοντες τα ψευδη. «Και καταφαγεται
αυτους πυρ,» επειδη εισι ξυλα, χορτος, καλαμη. Τον καρπον αυτων απο γης απολεις,
και το σπερμα αυτων απο υιων ανθρωπων, κ. τ. ε. Ου την ουσιαν, ανωλεθρος γαρ,
αλλα την ποιοτητα καθ' ην εβλαστησε ξυλα, χορτον, καλαμην, τα πονη ρα εργα· η
και οπερ οι κακοι και δυσσεβεις κατεβα λον σπερμα, οπερ αφανιζει ο Θεος απο των
υιων των ανθρωπων. Ευεργεσια δε εστιν εκπεσειν αμαρτιων και εννοιων πονηρων.
Σπερμα γαρ αμαρτιας λογι σμος πονηρος. Ὅτι εκλιναν εις σε κακα, διελογισαντο
βουλην ην ου μη δυνωνται στησαι, κ. τ. ε. ∆ια παντων οι φαυλοι καταστραφεντες
αδυνατοις επιχειρου σι. ∆ιαλογιζονται γαρ επιβουλευτικην κατα του βλα βην μη
υπομενοντος. Του αυτου. Εις ον θελει εκαστος των πονηρων κακοποιειν, κλινει τα
κακα, η εις ον αδικει, η εις ον ασεβει. Του αυτου. Τοτε κλινομεθα, οτε παρα φυσιν κι
νουμεθα. Ὅτι θησεις αυτους νωτον· εν τοις περιλοιποις σου ετοιμασεις το προσωπον
αυτων, κ. τ. ε. Μετα τιθεσθαι τους μισουντας τον Κυριον ως κλιβα νον πυρος εις
καιρον του προσωπου αυτου, και συν ταρασσεσθαι αυτους υπο Κυριου εν τηι οργηι
αυτου, και ηνικα καταφαγηται αυτους πυρ, και απολεσηι ο Κυριος τον καρπον αυτων
απο γης, επειπερ ου πνευ ματος καρπος ην· και επαν το σπερμα αυτων απο λεσηι απο
υιων ανθρωπων (εκλιναν γαρ οι μισουν τες Κυριον κακα εις αυτον, και διελογισαντο
βουλας, ας στησαι ου δυνανται)· και επαν μετα ταυτα θηι αυτους φευγοντας νωτον,
τοτε ετοιμασει το προσω πον αυτων εν τοις περιλοιποις, ινα και εν τουτοις μετα τους
τοσουτους ανεσεως τυχωσι, και θεωρη σωσι. Ὑψωθητι, Κυριε, εν τηι δυναμει σου·
αισομεν και ψαλουμεν τας δυναστειας σου, κ. τ. ε. Ει δυναμις Θεου ο Χριστος,
υψουμενος εν τηι δυνα μει εαυτου ο Κυριος, εν Χριστωι υψουται. Ἄδει δε 12.1253 τις
θεωρων, και ψαλλει κατ' αρετην ενεργων. ∆ει δε και θεωρειν τας δυναστειας αυτου,
και κατα ταυτας πραττειν. ΨΑΛΜΟΣ ΚΑʹ. Ὁ Θεος, ο Θεος μου, προσχες μοι· ινα τι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

εγκα τελιπες με, κ. τ. ε. Αυτη η φωνη του Κυριου Χριστου, τωι σταυρωι
προσηλωμενου, και αλλως δε τυποι το ημετερον παθος. Ἡμεις γαρ ημεν οι εγκα
ταλελειμμενοι και παρεωραμενοι προτερον· ειτα νυν προσειλημμενοι και
σεσωσμενοι τοις του απαθους παθεσιν, ωσπερ την αφροσυνην ημων και το πλημ
μελες οικειουμενος, δια των εξης του ψαλμου φησι· «Μακραν απο της σωτηριας μου
οι λογοι των παρα πτωματων μου.» Ὡς ελεγε· Μακραν με ποιου σι της σωτηριας αι
αμαρτιαι. Συ δε εν αγιωι κατοικεις ο επαινος του Ἰσ ραηλ, κ. τ. ε. Ἐντευθεν
μανθανομεν, οτι αυ τοεπαινος εστιν ο Κυριος, και επαινος μακραν του Ἰσραηλ. Ἐγω
δε ειμι σκωληξ και ουκ ανθρωπος, κ. τ. ε. Ὁ σκωληξ ουκ εκ συνδυασμου γενναται,
αλλ' απο ξυλου, και κατεσθιει ξυλα, χορτον, καλαμην. Ταχα και ο Θεος ημων πυρ
εστι καταναλισκον την μοχθηραν και ευπρηστον υλην. Ει δε ξυλα και αι λογικαι
ονομαζονται φυσεις· «Σε» γαρ, φησιν, «εζη λωσαν παντα τα ξυλα του παραδεισου,»
εν δε ταυ ταις πεφυκε γεννασθαι Χριστος ως σοφια, και δικαιο συνη· καλως ο
Χριστος ονομαζεται σκωληξ εν τοις τοιουτοις ξυλοις γενομενος. Ἀλλα και ως
σκωληξ δε λεαρ γεγονε τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου· και ευρισκεται μεν τωι
σοφωι ευθυς, τωι δε αφρονι σκολιος. Γινεται δε και ημιν αμαρτανουσι σκωληξ, την
συνειδησιν ημων διελεγχων και κατατρωγων. Ὅτι συ ει ο εκσπασας με εκ γαστρος, η
ελ πις μου απο μαστων της μητρος μου, κ. τ. ε. Θεον γαρ γενομενον ο Πατηρ
εμαιευσατο· οι μαι δε και μονον των εις γενεσιν εληλυθοτων, επει και μονος εξ
αγιου Πνευματος ην. Ει δε ελπιζειν ᾔδει ετι γαλακτοδοτουμενος τελειοτητι, προς το,
«εκ σπασας με,» λεχθειη αν, οτι και ινα μη εξελθηι της γαστρος, επεβουλευετο και
εκωλυετο, ως δεισθαι του Θεου εκσπωντος αυτον απο γαστρος. Ταχα δε και παντα
τον γεννωμενον αορατος τις δυναμις εκσπαι απο της γαστρος· αγια μεν, ως τον
Παυλον αφορι ζομενον εκ κοιλιας μητρος· χειρων δε, ως τους απηλ λοτριωμενους
απο μητρας αμαρτωλους. Μονον δε τον Σωτηρα αυτος εξεσπασεν ο Πατηρ απο της
γαστρος, ωστε αυτον του εξαιρετου αισθανομενον ειρηκεναι το. «Ὅτι συ ει ο
εκσπασας με εκ γαστρος·» των αλλων ανθρωπων ουκ εκσπασμενων, αλλ' εξερχομε
νων· «Ἐξηλθε» γαρ, φησιν, «ο Ἡσαυ ωσει δορα δασυς.» ∆ια τουτο δε μονος ου
γεγονεν εν τηι των 12.1256 νηπιων ανοιαι και καταστασει· ετι γαρ μαστους μη τρος
δια το σωμα θηλαζων ελπιζειν ᾔδει επι τον εκ σπασαντα αυτον εκ γαστρος· παντες
γαρ ανθρωποι γενομενοι προτερον τηι κακιαι προσερχονται· ο δε Κυριος ημων, καθως
φησιν Ἡσαΐας, «πριν η γνωναι αυτον αγαθον η κακον, απειθει πονηριαι του εκ
λεξασθαι το αγαθον.» Το δε περι Ἰωαννου μεντοιγε «σκιρτωντος εν αγαλλιασει»
συνεξετασεις τουτοις, και τα περι Ἰακωβ «εν τηι κοιλιαι πτερνιζοντος τον αδελφον
αυτου,» και τα περι Ἱερεμιου «πριν εξελ θειν εκ μητρας αγιασθεντος.» Ἡ ελπις μου
απο μαστων της μητρος μου, επι σε επεῤριφην εκ μητρας, κ. τ. ε. Ἐνως ηλπι σεν
επικαλεισθαι τον Θεον, αλλ' ουκ απο μαστων της μητρος· ο δε Χριστος πριν η
γνωσθηναι αγαθον η κακον, εξελεξατο το αγαθον· ωστε καλως ουτος λεγεται
ηλπικεναι απο μαστων της μητρος. «Ουκ εστι γαρ, φησιν, ανθρωπος, ος ζησεται, και
ουχ αμαρτησει.» Ἀπο γαστρος μητρος μου Θεος μου ει συ, κ. τ. ε. Ἦ επει αμα τωι
γεννηθηναι ηυχετο, ταχα και πριν γεννηθηναι· ην γαρ συνετωτερος Ἰωνα εν κοιλιαι
κητους ευχομενου. Μη αποστηις απ' εμου, οτι θλιψις εγγυς, οτι ουκ εστιν ο βοηθων,
κ. τ. ε. Ταχα το, «θλιψις εγγυς,» ελεγεν επι του σταυρου κρεμαμενος, αναφε ρων επι
τας εν ᾅδου προς τας εκει δυναμεις περι στασεις. Λεγει δε ταυτα, οιονει ουδενος των
αγγελων αυτωι βοηθουντος. Ου γαρ ετολμησε τις αυτων εως εκει συγκαταβηναι.
Περιεκυκλωσαν με μοσχοι πολλοι, ταυροι πιο νες περιεσχον με, κ. τ. ε. Ἀναγοις δε
ταυτα και επι τους νοητους δαιμονας, και μοσχους νοησεις τας ενεργουσας γηινα
πονηρας δυναμεις, δια το γεωπονον ειναι το ζωον· ταυρους δε πιονας δια το
πολυμαθες της κακιας τας των απατηλων ρηματων προισταμενας δυναμεις και δι'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

αυτων τους ανθρω πους κερατιζουσας· λεοντα δε τον διαβολον ωρυομε νον καθ'
ημων, και πολλους καθαρπαζοντα, αφ' ου λεοντος εξεσπασεν ο ποιμην ο καλος δυο
σκελη και λοβον ωτιου, δια παρακοης μεν καταπινοντος το ους της ψυχης του
ανθρωπου, δια δε των σκελων την πορειαν αυτης. Του αυτου. Ζητησεις δε απο του,
«Περιεκυ κλωσαν με μοσχοι πολλοι,» ποτερον τα μεν λεγεται προ της εξοδου, τα δε
περι των μετα την εξοδον, η παντως περι των μετα την εξοδον. Και εικος γε οτι εωρα
περιεστηκυιας δυναμεις βουλομενας την ψυχην αυτου παραλαβειν, και καταβιβασαι
εν σκυθρωποτε ροις χωριοις. 12.1257 Ὡσει υδωρ εξεχυθην, και διεσκορπισθη παντα
τα οστα μου, κ. τ. ε. Ὀστα της σοφιας τα αγια δογματα της Ἐκκλησιας εστιν, απερ εν
τωι Πασχα τοις Ἰουδαιοις μη συντριβειν νενομοθετηται· «Ὀστουν» γαρ, φησιν, «ου
συντριψετε αυτου.» Ἐκχειται δε ωσει υδωρ λογος υπο των πρεσβευοντων αυτον υδα
ρως, και υπο των εις ουκ επιτηδεια σκευη λαλουντων αυτον, και εκχεοντων·
διασκορπιζεται δε παντα τα οστα του λογου υπο των μη σωζοντων αυτου το υψος,
αλλα την εν ταις Γραφαις αρμονιαν αυτου διαλυοντων, ωστε ειναι παρα μεν τωιδε
τινι τοδε οστεον αυτου, παρα τωιδε τινι ετερον, και ετερον παρ' ετερωι. Ὁ δε εν τωι
τελειωι Θεος συναγει οστουν προς οστουν, και αρμονιαν προς αρμονιαν εκ του οντος
Ἰσραηλ. Ἢ κατα το, «Ἐλεησον με, Κυριε, οτι εταραχθη τα οστα μου,» εστι τινα της
ψυχης νοητα οστα. Και εις χουν θανατου κατηγαγες με, κ. τ. ε. Ουκ εις θανατον, αλλ'
εις χουν θανατου κατηχθη ο Χριστος· ου γαρ η ψυχη αυτου εις ᾅδου κατελη φθη, και
η σαρξ αυτου ουκ οιδε διαφθοραν. ∆ιεμερισαντο τα ιματια μου εαυτοις, και επι τον
ιματισμον μου εβαλον κληρον, κ. τ. ε. Ἰουδαιοι μεν τον γραπτον νομον τηρουντες
και τα αισθητα ιματια του Λογου διαμεριζονται· ημεις δε το πνευμα του λογου
φυλασσοντες, τα νοητα ιματια του Σωτηρος ημων διαμεριζομεθα, εις Χριστον
βαπτιζομενοι, και αυτον ενδυομενοι ως σοφιαν και αληθειαν και δικαιο συνην.
Ῥυσαι απο ρομφαιας την ψυχην μου, κ. τ. ε. Ἡ δυναμενη την ψυχην πληξαι ρομφαια
νοητη αρα εστι, περι ης ειρηται· «Και σου δε αυτης την ψυχην διελευσεται ρομφαια.»
Ῥομφαια τοινυν εστι ψεκτη πειρασμος εις απιστιαν Θεου προσκαλουμενος την
ψυχην, η γνωσις ψευδωνυμος, η λογισμος ακα θαρτος εις αμαρτιαν εφελκομενος
την ψυχην· οπερ συμβαινει τοις την πρακτικην κατορθουν βουλομε νοις. Και εκ
χειρος κυνος την μονογενη μου, κ. τ. ε. Τα εκ τουτου του κυνος γεννωμενα και αυτα
κυ ναρια ονομαζεται, περι ων ειρηται· «Ουκ εστι καλον λαβειν τον αρτον των
τεκνων, και βαλειν τοις κυνα ριοις. ∆ιηγησομαι το ονομα σου τοις αδελφοις μου, κ.
τ. ε. Ταυτα οιονει ανασταντος εκ νεκρων υπ' αυτου λεγεται, και επακουσθεντος εφ'
οις προσηυ ξατο. Παρα σου ο επαινος μου εν Ἐκκλησιαι μεγαληι, κ. τ. ε. «Ἐν τωι Κυριωι
επαινεθησεται η ψυχη μου,» τουτεστιν ουκ εν ευγενειαι ουδ' εν πλουτωι, αλλ' εν
σοφιαι και δικαιοσυνηι. Φαγονται πενητες και εμπλησθησονται, και 12.1260 αινεσουσι
Κυριον οι εκζητουντες αυτον, κ. τ. ε. «Ἐγω ειμι ο αρτος ο εκ του ουρανου καταβας.»
Μνησθησονται και επιστραφησονται προς Κυ ριον παντα τα περατα της γης, κ. τ. ε.
Μετα την γνωσιν η ληθη, και μετα την ληθην η μνημη. Καλως τε, «μνησθησονται,»
τεθεικεν· υπο του Θεου γαρ το ειναι δεξαμενοι, του δημιουργησαντος μνη
σθησονται, και μνησθεντες επιστραφησονται, ουχ εν εθνος, ως ειρηται, ουδε δυο,
αλλα παντα τα περατα της γης, τωι της θεογνωσιας φωτι φωτιζομενα. Ὅτι του
Κυριου η βασιλεια, και αυτος δεσπο ζει των εθνων, κ. τ. ε. ∆ει γαρ αυτον βασι λευειν
αχρις αν θηι παντας τους εχθρους αυτου υπο τους ποδας αυτου. Ὡσει ελεγεν, οτι
παντες αδικοι γενομενοι δικαιοι, παυσαμενοι του γενεσθαι γηινοι και φθαρτοι. Και η
ψυχη μου αυτωι ζηι, κ. τ. ε. Μονωι η ψυχη του Θεου ζηι τωι Θεωι, την γνωσιν εχουσα ου
μο νον των γεγονοτων, αλλα και αυτου του Θεου. Ἀναγγελησεται τωι Κυριωι γενεα η
ερχομενη, κ. τ. ε. «Γενεα πορευεται και γενεα ερχεται.» «Γενεα» δε «σοφιας» εστι
κατα τον σοφον Σολο μωντα «φοβος Κυριου και πλουτος και δοξα και ζωη.»
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

ΨΑΛΜΟΣ ΚΒʹ. Κυριος ποιμαινει με, και ουδεν με υστερησει, κ. τ. ε. Ὥσπερ το
προβατον τρεφεται χλοηι και υδατι, ουτω και ο ανθρωπος ζωοποιειται πραξει και
γνωσει. Την ψυχην μου επεστρεψεν· ωδηγησε με επι τριβους δικαιοσυνης, κ. τ. ε. Ει
εστι τριβος δικαιοσυνης, εστι και σωφροσυνης και αγαπης και εγκρατειας, δι' ων
εισερχεται τις εις την βασιλειαν των ουρανων. Ἐαν γαρ και πορευθω εν μεσωι σκιας
θανατου, ου φοβηθησομαι κακα, οτι συ μετ' εμου, κ. τ. ε. Ἐντευθεν ο λογος ου περι
Θεου, αλλα προς αυτον τον Θεον. Ου ταυτον δε εστι πορευεσθαι εν μεσωι σκιας
θανατου τωι καθησθαι εν σκιαι θανατου· ο μεν γαρ καθεζομενος ιδρυται εν αυτηι, και
βεβαιος εστιν εν τωι κακωι, και εν τηι σκιαι του θανατου· δια τουτο εν σκοτιαι εστι, και
δειται ελεου, ινα ανατειληι αυτωι φως· ο μεντοιγε μη καθεζομενος, αλλα παρα
τρεχων, δια μεν μεσου σκιας θανατου οδευων, ουχ εστηκως δε, αλλα παρατρεχων δι'
αυτης της σκιας του θανατου, ου μονος περιπατει· Κυριος γαρ αυτωι συνοδευει. Που
δε γεγραπται περι της καθισεως της σκιας του θανατου· «Καθημενοις εν χωραι και
σκιαι θανατου φως ανετειλεν αυτοις.» Ἡ ραβδος σου και η βακτηρια σου, αυται με
παρεκαλεσαν, κ. τ. ε. Ὅτι η ραβδος επι των 12.1261 μαστιγων και των κολασεων
ειρηται, μαρτυρησει αυτη η Γραφη λεγουσα· «Ἐαν εγκαταλειπωσιν οι υιοι μου τον
νομον μου, και τοις κριμασι μου μη πορευθωσιν· εαν τα δικαιωματα μου
βεβηλωσωσι, και τας εντολας μου μη φυλαξωσιν, επισκεψομαι εν ραβδωι τας
ανομιας αυτων, και εν μαστιξι τας αμαρ τιας αυτων, το δε ελεος μου ου μη
διασκεδασω απ' αυτων·» ωστε ει ημαρτες και βλεπεις ραβδον Θεου επικειμενην σοι,
ισθι, οτι το ελεος του Θεου ου διε σκεδασται απο σου. Ει δε ημαρτες, και ουδαμου ρα
βδος, ουδε μαστιξ, φοβου· ου παραδεχεται σε ο Θεος «ο μαστιγων παντα υιον ον
παραδεχεται.» Τοιαυτα λεγεται περι των αμαρτωλων, οτε ου μαστιγουνται· «Ἐμου
δε παρα μικρον εσαλευθησαν οι ποδες, παρ' ολιγον εξεχυθη τα διαβηματα μου, οτι
ουκ εστιν ανα νευσις εν τωι θανατωι αυτων, και στερεωμα εν τηι μαστιγι αυτων. Ἐν
κοποις ανθρωπων ουκ εισι, και μετα ανθρωπων ου μαστιγωθησονται. ∆ια τουτο
εκρατησεν αυτους η υπερηφανια· περιεβαλοντο αδι κιαν και ασεβειαν αυτων. Ἡ
ραβδος σου και η βακτη ρια σου.» Ἀρκει ραβδος· τι ποιει βακτηρια; εαν ηις προβατον
αμαρτωλον, ραβδωι πληγησηι· εαν ηις ανθρωπος αμαρτωλος, βακτηριαι· δια τουτο επι
του των ου ραβδος, αλλα βακτηρια ωνομασθη παρα τωι Σολομωντι εν ταις
Παροιμιαις· «Ὁ φειδομενος της βακτηριας μισει τον εαυτου υιον.» Ταυτα ουν παρα
καλει τον τυπτομενον και τον κολαζομενον, πεπεισμενον, οτι μαστιγοι ο Θεος παντα
υιον ον παραδεχεται. Του αυτου. Ὥσπερ ραβδος παιδευει, ουτω πρακτικη
μετροπαθειν εκδιδασκει· και ωσπερ βακτη ρια αναπαυει, ουτω και γνωσις ευφραινει.
Βακτηρια το ισχυρον. Βουλεται ουν ειπειν, οτι, Ἡ βασιλεια σου η κραταια της
παρακλησεως μοι ταυτης εγενετο χο ρηγος. Ἡτοιμασας ενωπιον μου τραπεζαν, εξ
εναν τιας των θλιβοντων με, κ. τ. ε. Τι βουλεται το, «εξ εναντιας των θλιβοντων
με;» Ἔχει τι μυστη ριον αποῤρητον, ινα τις ευχηται θλιβεσθαι. Ἐπινοει μοι ωσπερ επι
των αγωνων των μεγαλων αθλους επικειμενους καθ' εκαστον αγωνισμα, ουτως
καθ' εκαστην θλιψιν, ηνικα αν το θλιβον παρηι, και αι θλι βουσαι δυναμεις αι
αντικειμεναι, νοει ητοιμασμενην τραπεζαν πνευματικην και νοητην, δια ταυτην την
θλιψιν. Ὁσακις γουν εαν θλιβηι, τοσαυτακις και τρα πεζα σοι παρατιθεται
πνευματικη. Μονον εχε οφθαλ μους τους βλεποντας τραπεζας μου, ιν' ευχαριστων
λεγοις μετα του Ἀποστολου· «Ου μονον δε, αλλα και καυχωμενοι εν ταις θλιψεσιν.»
Ἐν αρχαις δε ε φασκομεν τον εκ προκοπης οντα κατασκηνουν εις το πον χλοης. Ἐπει
ουν ο προκοπτων καν επι το τελος φθασειεν, ουκετι μεινας προβατον, αλλα λογικος
ανα δειχθεις, τραπεζαν λογικων τροφων ηυτρεπισμενην εχει υπο Κυριου. Τωι γαρ
Κυριωι τυγχανοντι η σοφια ετοιμασει την εαυτης τραπεζαν, εφ' ης τα ιδια θυματα
παρεχεται. Ευχαριστων ουν φησι· «Ἡτοιμασας εν 12.1264 ωπιον μου τραπεζαν,»
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

ουκετι εισαγωγικην και ηθικην διδασκαλιαν καθα προτερον, αλλα μυστικην και την
της αληθειας θεωριαν. Ἐπιστησον δε, ει και οσον τις εστιν εν τωι βιωι τουτωι, δι'
εσοπτρου και δι' αινιγματος βλεπων, προβατον εστιν υπο ποιμενι αγομενον· με
ταβας δε επι τον μελλοντα αιωνα, προσωπον προς προσωπον προσβαλων τηι
αληθειαι, πνευματικηι προσβαλει τραπεζηι, κατα το· «Καγω θησομαι υμιν ∆ιαθηκην,
εσθιειν και πινειν επι της τραπεζης του Πατρος εν τηι αληθειαι.» Ὅθεν και το·
«Ἡτοιμασενο Θεος α οφθαλμος ουκ ειδε,» και τα εξης. Το δε, «ενωπιον μου,» δηλοι
πεφανερωσθαι και εγνωσθαι μου την τραπεζαν εξ εναντιας των θλιβοντων με
πολλων εχθραινειν μοι βουλομενων. Και δια των θλιβοντων με εξανιστασθαι με
ισχυρως προς αυτους ο Κυριος θελων, ητοιμασεν ενωπιον μου τραπεζαν, εν ηι
επικειται στερεα τροφη, ινα, ταυτης αθλητικως εμφορηθεις, αντιστηναι γενναιως
προς τους θλι βοντας δυνηθω. Ου δε απο Κυριου λιπαινεται εν ελαιωι η κεφαλη, ερει·
«Ἔλαιον δε αμαρτωλου μη λιπανατω την κεφαλην μου,» ως απο Θεου χριομενος
ελαιωι αγαλλιασεως Χριστος. Οιμαι δε, οτι και νη στευων, ουτως αλειφεται την
κεφαλην, και το προσ ωπον νιπτεται. Και επει μη μονον τραπεζαν ητοι μασεν η
σοφια, αλλα και κρατος εκερασε τον εαυτης οινον, εξ αυτης γεγεννημενον αμπελου
αληθινης, εκερασε δε τουτον τον οινον, καταμιξασα τα θεια νοηματα λεξεσιν
ανθρωπιναις, εκ του τοιουτου κρα τηρος μεριζουσα εκαστωι διδωσι ποτηριον, οπερ
πο τηριον κρατιστον ον, τουτεστι τιμιον και εξαιρετον, του λαβοντος λεγεται. Του
αυτου. Προτερον μεν ως ποιμην ο Χρι στος ποιμαινει τα προβατα· νυν δε λοιπον ως
φιλος καλει τους φιλους επι την τραπεζαν. «Ουκετι» γαρ, φησιν, «υμας καλω
δουλους, αλλα φιλους.» Και δου λους μεν ποιει φοβος Θεου· φιλους δε γνωσις μυ
στηριων Θεου. Τραπεζαν ενταυθα την αθανασιαν λεγει. Το δε, «εξ εναντιας των
θλιβοντων με,» αντι του, ακοντων των επιβουλευοντων. Ου γαρ εβου λοντο τυχον
οι Βαβυλωνιοι απολυθηναι αυτους· ο δε Κυρος, επικρατεστερος γενομενος, αφηκεν
αυτους της αιχμαλωσιας. Και το ελεος σου καταδιωξεται με πασας τας ημερας της
ζωης μου, κ. τ. ε. Τις εστιν ο καταδιωκων ελεος, η περι ου φησιν ο Ἀποστολος·
«Ἐγενηθη ημιν σοφια απο Θεου, δικαιοσυνη τε και αγιασμος, και απολυτρωσις;» Ὁ
καταδιωκων εμ ψυχος σε ελεος διωκει, ους μεν καταλαμβανει, ους δε ου. Τους πανυ
φευγοντας ου καταλαμβανει· τους δε ελαττον κρατει, ινα ελεησηι. Ου μονον δε ελεος
καταδιωκει, αλλα και τουτο ποιει, «το κατοικειν με εν οικωι Κυριου εις μακροτητα
ημερων.» Μηκος γαρ χρονου, και ετι ζωης, εν δεξιαι της σοφιας· 12.1265 ημεραι δε
ζωης φωτισμοι εισι διαφοροι της αλη θειας. ΨΑΛΜΟΣ ΚΓʹ. Του Κυριου η γη και το
πληρωμα αυτης, η οικουμενη, και παντες οι κατοικουντες εν αυτηι, κ. τ. ε. Ὅρα δε
και ουτως, ει μη παντες αν θρωποι μερις Κυριου, και ουχ απλως ακουστεον του
παντας τους κατοικουντας την οικουμενην ειναι του Κυριου, ει μη αρα δια την
κλησιν την απο παντων των εθνων τουτο προφητευεται. Του αυτου. Προ της
Χριστου επιδημιας γνωστος εν τηι Ἰουδαιαι μονον ην ο Θεος· εξ ου δε Χριστος
επεδημησε, του Κυριου πασα η γη. Και πριν μεν της Χριστου επιδημιας ουκ ην ευρειν
εν πασηι τηι γηι πληρωμα, αλλ' ην τα πλειστα της γης, ει δει ουτως ειπειν, κενοτης·
οτε δε Χριστος επεδη μησε, πολλοι ειποιεν αν των πεπιστευκοτων εκ των εθνων·
«Ἐκ του πληρωματος αυτου παντες ημεις ελαβομεν·» και δια τουτο αυτου ειναι
πληρωμα. Ου γαρ οι κενοι της κατα το Ευαγγελιον πολιτειας πληρωμα ειεν Χριστου.
Ου μονον δε η γη και το πληρωμα αυτης, αλλα και η οικουμενη. Ἐν ερημωι κατοικει
ο αμαρτωλος, ο δε εν τηι Ἐκκλησιαι τυγ χανων τηι πεπληρωμενηι της αγιας Τριαδος,
ουτος κατοικει την οικουμενην, ητις εστιν η Ἐκκλησια, επι θαλασσων των
πειρασμων υπο Κυριου θεμε λιουμενη, και εν αυτοις νικωσα, ινα μετα τουτο ποτι
ζομενη επι ποταμου ετοιμασθηι. Τις αναβησεται εις το ορος του Κυριου, και τις
στησεται εν τοπωι αγιωι αυτου; κ. τ. ε. Συγ κρινον δε ταυτα τωι, «Κυριε, τις παροικησει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

εν τωι σκηνωματι σου;» και τα εξης· και ορα, οτι εκει μεν προτερον παροικησει εν
σκηνωματι Κυριου ο τοιοσδε, επειτα κατασκηνωσει εν ορει αγιωι αυτου· ενθαδε δε
προτερον αναβησεται εις ορος Κυριου ο τοιοσδε, δευτερον δε στησεται εν τωι τοπωι
αγιωι αυ του. Και ορος μεν φησι Κυριου το τελικον αγαθον και τον Θεον Λογον·
σπανιος γαρ ο προς την ακρω ρειαν αυτου δια προκοπης αναβηναι δυναμενος· ο δε
τελειωθεις, μηκετι περαιτερω χωρειν οιος τε ων, ισταται βεβαιος και χρηματιζων
αγιος τοπος Θεου. Ὀπισω γαρ Κυριου πορευομενος αναβαινει, «των οπισθεν
επιλανθανομενος, τοις δε εμπροσθεν επ εκτεινομενος,» τελος εχων αγαθον το
στηναι μετα Θεον εν τοπωι αγιωι αυτου. Ει βουλεσθε παραδειγμα λα βειν απο των
ιερων γραμματων, Μωυσης εστη εν τοπωι αγιασματος του Θεου· προς ον ειπεν ο
Θεος· «Συ δε αυτου στηθι μετ' εμου.» Ἀλλ' οτι ζητεις αγιασμα του Θεου, οπου δει
στηναι· «Και εστησεν επι πετραν τους ποδας μου,» λεγουσιν οι προφηται, επει
«πετρα ην ο Χριστος.» Μαθωμεν δε τις εστιν ο των επαγγελιων τουτων τευξομενος.
Ἀθωος χερσι και καθαρος τηι καρδιαι, κ. τ. ε. 12.1268 Προς την ερωτησιν αποκρινεται,
πρακτικον τε τουτον ειναι και θεωρητικον. Ἀλλα και πολλοι τας μεν πραξεις εχουσι
καθαρας, δι' επαινον δε ανθρω πων τουτο ποιουντες, ουκ εισι καθαροι τηι καρδιαι.
Ματαια δε ψυχη η λογικη μεν ουσα, το δε βλαβερον ου φευγουσα, και το αγαθον
αιρουμενη. Ὁ δε το «ναι,» και «ου,» φυλαττων ανευ δολου ποιειται τον ορκον,
αθλον εχων ευλογιαν, και σωσει τουτον ο Θεος ελεωι και χαριτι. Ὁποιος γαρ ποτε αν
ηι ο ανθρωπος, ελεου χρηιζει του απο Θεου. Του αυτου. Ἰουδας ανεβη μεν εις το ορος
Κυριου, ουκ εστη δε εν τοπωι αγιωι αυτου· ου γαρ ην αθωος χερσιν, ουδε καθαρος τηι
καρδιαι, αλλα κλεπτης ων τα βαλλομενα βασταζων. Του αυτου. Ἀλλ' επει τινες τας
μεν πρα ξεις εχουσι καθαρας, ουκ εισι δε καθαροι τηι καρδιαι, προσεθηκε το, «καθαρος
τηι καρδιαι.» ∆ει γαρ τον εν πραξεσι κατορθουντα και καθαρον εν τηι γνωσει
τυγχανειν. Αυτη η γενεα ζητουντων αυτον, ζητουντων το προσωπον του Θεου
Ἰακωβ. Ἀλλ' ουδεις ζητων προσωπον του Θεου, ενθαδε προσωπον Θεου οψεται· «Ου
γαρ οψεται ανθρωπος ων το προσωπον μου, φησι, και ζησεται.» Μεταβαλλειν σε δει,
ινα ζητων το προσωπον του Θεου ιδηις αυτο. Ἀποθεσθαι δει παντα τα ανθρωπινα·
αγγελον ηδη και Θεον γενεσθαι δει· «Μη καταφρονησητε γαρ, φησιν ο Σωτηρ, ενος
τουτων των μικρων των εν τηι Ἐκκλησιαι. Ἀμην γαρ λεγω υμιν, οτι οι αγγελοι αυ
των δια παντος βλεπουσι το προσωπον του Πα τρος μου του εν ουρανοις.» Αυτη ουν
η γενεα ζη τουντων τον Κυριον, ζητουντων το προσωπον του Θεου Ἰακωβ. Του
αυτου. Ει αγγελων εστι το βλεπειν το προσωπον του Θεου διαπαντος, τουτο δε το
προσωπον και οι ανθρωποι ζητουσιν ιδειν, αγγελων αρα και οι ανθρωποι γνωσιν
επιζητουσιν, ειγε δυνατον αρτον αγγελων φαγειν τον ανθρωπον. Ἄρατε πυλας, οι
αρχοντες, υμων, και επαρθητε, πυλαι αιωνιοι, και εισελευσεται ο Βασιλευς της
δοξης. Τις εστιν ουτος ο βασιλευς της δοξης; Κυριος των δυναμεων, κ. τ. ε. Πυλας δε
λεγει τας αρετας· «Ἀνοιξατε γαρ μοι, φησι, πυλας δικαιοσυ νης.» Ὡς δε δικαιοσυνης
ανοιγονται πυλαι, ουτως και σωφροσυνης και ανδρειας και αγαπης και μακρο
θυμιας, δι' ων εισερχεσθαι πεφυκε γνωσις Θεου, ωσανει Θεου προηγουμενου αυτων,
λυσαντος μεν την αιχμαλωσιαν, νικητας δε αποφηναντος τους αιχμα λωτους. Και
εισιοντες εις πολιν λαμπραν επι τηι τροπαιων επιδειξει εγκελευονται οι δημοι·
«Ἄρατε πυλας, οι αρχοντες, υμων.» 12.1269 Του αυτου. Ουκ ειπεν, Ἀνοιξατε τας
πυλας ων ηγεισθε και τυγχανετε φυλακες, αλλ' «αρατε·» ως γαρ κατιων κλινας
ουρανους, ουκ ανοιξας κατεβη, τον αυτον τροπον αναληφθεις, ουκ ανοιχθεισων των
πυλων εισηλθεν, αλλ' αιρουμενων. Του αυτου. Και επαρθητε, πυλαι αιωνιοι. Ὡς
λογικαις δε ταυταις φησι το, «επαρθητε·» πνευματικαι δε εισι, και ου προσκαιροι δια
το αυλον και ακηρατον. Κυριος κραταιος και δυνατος, Κυριος δυνατος εν πολεμωι, κ.
τ. ε. «Θαρσειτε,» φησιν ο Σωτηρ, «εγω νενικηκα τον κοσμον· νυν αρχων του κοσμου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

τουτου εμβληθησεται εξω.» Κυριος δυναμεων, αυτος εστι ουτος ο βασι λευς της
δοξης, κ. τ. ε. ∆υναμεων Κυριον αυ τον ειπον ως αρχοντα στρατοπεδων. Σημειωτεον
δε, οτι οι τα Ἑβραιων ηκριβωκοτες φασι· Την «Σαβαωθ» φωνην εν τωι Ἑβραικωι
κειμενην εις Ἑλλαδος φωνην οι Ἑβδομηκοντα μεταλαμβανοντες, οτε μεν το, «Κυ
ριος των δυναμεων,» οτε δε το, «Κυριος κραταιος,» οτε δε το, «παντοκρατωρ,»
εταξαν. Λεγουσι γουν, οτι και εν τωι τοπωι τουτωι κειμενη του «Σαβαωθ» η μεταληψις
εις το, «Κυριος των δυναμεων,» γεγο νεν. Ει δε το «Σαβαωθ» επι του Σωτηρος κειται,
ερμηνευεται εις το «παντοκρατωρ.» Εικοτως η «παντοκρατωρ» φωνη του Σωτηρος
κατηγορηθειη. Ει γαρ «παντα δι' αυτον γεγονε,» και αυτος εστι προ παντων,
ακολουθως παντοκρατωρ λεγεται. ΨΑΛΜΟΣ Κ∆ʹ. Αισχυνθητωσαν οι ανομουντες
διακενης, κ. τ. ε. Ἔστι και μη διακενης ανομησαι. «Ἐγενομην τοις ανομοις ως
ανομος·» αυτη η ανομια ου διακενης. Στρεψον, ∆εσποτα, την αισχυνην εις τους
ανομουντας ημας, ουδεν ηδικηκοτας. Τουτο γαρ λε γει «διακενης.» Τας οδους σου,
Κυριε, γνωρισον μοι, και τας τριβους σου διδαξον με, κ. τ. ε. Ὁ θελων γνω ναι τας
οδους του Κυριου γενεσθω πραΰς· «∆ι δαξει» γαρ, φησι, «πραεις οδους αυτου,» τους
κατα παυσαντας την εν τηι ψυχηι απαυστον μαχην θυμου και επιθυμιας και των
τουτοις υποβεβλημενων πα θων. Το, «Γνωρισον μοι, και διδαξον,» επι πρα γματα
λεγει. Βουλεται γαρ ειπειν, οτι, Ἐν απολαυ σει με καταστησον των πραξεων σου,
τουτεστιν, Ἐπαγαγε με εις τα οικεια· οθεν επιφερει· «Ὁδηγησον με εις την αληθειαν
σου.» Ἁμαρτιας νεοτητος μου και αγνοιας μου μη μνησθηις, κ. τ. ε. Ἐφ' οις γαρ ετι
πλημμελει 12.1272 τις ουκ εξομολογειται μετανοων· ως και τα εκ νεο τητος
ημαρτημενα και ηγνοημενα ουκετι ενεργειται τωι την νεοτητα διαβεβηκοτι. Λεγοι δ'
αν τις νεοτη τος και το του ηθους αστατον, οτε τις αγνοων αμαρ τανει, μεχρι Θεος
αισθησιν τωι τοιουτωι χαριζηται. Ειρηται γαρ, «Ἵνα δωι ακακοις πανουργιαν.» Ουχ αρμοττει δε ταυτα τωι ∆αυιδ, ου μηδεν αμαρτημα νεο τητος φερεται, αλλα παντας
μαλλον διδασκει τους περιπεπτωκοτας αμαρτημασι νεωτερικοις καθαπερ τραυματα
παλαια δεικνυναι ταυτα τωι δυναμενωι θε ραπευσαι δια της εξομολογησεως. Κατα το
ελεος σου μνησθητι μου, ενεκεν της χρηστοτητος σου, Κυριε, κ. τ. ε. Ἄνθρωποι μεν
μνημονευοντες τινων, τας των προεγνωσμενων φαν τασιας ανακινουσιν εν εαυτοις·
Θεος δε μνημονευων λογικης φυσεως, εν αυτηι γινεται. Τουτου γαρ λεγεται
μεμνησθαι εν ωι χωρει. Χωρει δε προτερον μεν δια της των γεγονοτων θεωριας,
επειτα δε και δια της γνωσεως της εαυτου. Χρηστος και ευθυς ο Κυριος· δια τουτο
νομο θετησει αμαρτανοντας εν οδωι. Ὁδηγησει πραεις εν κρισει, διδαξει πραεις οδους
αυτου, κ. τ. ε. «∆ικαιωι γαρ νομος ου κειται.» ∆ια γαρ ταυ την, φησι, την αιτιαν,
επειδη προσεστιν αυτωι και το δικαιον, νομοθετει αμαρτανουσιν εν οδωι, τουτεστιν
υποστρεφει τους αμαρτανοντας ειναι εις ευσεβειαν, και περι μεν τους
αμαρτανοντας, φησιν, επιδεικνυ ται το δικαιον, περι δε τους αλλους την
χρηστοτητα, οθεν επιφερει· «Ὁδηγησει πραεις εν κρισει, διδαξει πραεις οδους
αυτου.» Ἐπιβλεψον επ' εμε και ελεησον με, οτι μονογε νης και πτωχος ειμι εγω, κ. τ.
ε. Ὁ παντα πρατ των και λεγων της του Θεου γνωσεως ενεκεν, τους οφθαλμους της
ψυχης διαπαντος εχει προς τον Κυριον. Ει τις υιοθεσιας ουκ ελαβε πνευμα, ουδε των
αγιων δυναμεων και αυτου του Χριστου γεγο νεν αδελφος, λεγετω μονογενης ειναι
και πτωχος εστερημενος του πλουτου της γνωσεως. Οιμαι δε τον ∆αυιδ μετριαζοντα
τουτους αιδειν τους λογους· τα αδηλα γαρ και τα κρυφια της σοφιας αυτου δεδη
λωκεν αυτωι ο Θεος. Αι θλιψεις της καρδιας μου επληθυνθησαν· εκ των αναγκων
μου εξαγαγε με. Ἴδε την τα πεινωσιν μου, και τον κοπον μου, και αφες πασας τας
αμαρτιας μου, κ. τ. ε. Ου πας κοπος πε ριαιρει αμαρτιας, αλλ' ο δια τον Κυριον τηι
πρακτικηι προσγινομενος. Ἀρκεσθητι, φησι, ∆εσποτα, ταις επ ενεχθεισαις μοι
θλιψεσι, και περικοψον εκ της δικης, ην υπεχω δια το πληθος των πλημμεληματων.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

Τα πεινουται τις απαῤρησιαστος ων εκ της των αμαρτη ματων συναισθησεως, και
καμνει δια καρπους με τανοιας. 12.1273 Μη καταισχυνθειην, οτι ηλπισα επι σε, κ. τ.
ε. Ἡ ελπις ου καταισχυνει. Θυγατηρ γαρ εστι δοκιμης, εκγονος δε υπομονης δοκιμη·
υπομονη δε εκ θλιψεων γινεται, ων προξενοι αι αρεται αις επε ται γνωσις Θεου.
ΨΑΛΜΟΣ ΚΕʹ. Πυρωσον τους νεφρους μου, κ. τ. ε. Νεφροι μεν συμβολον εισι του
παθητικου μερους της ψυχης, τουτεστι θυμου και επιθυμιας· καρδια δε του
λογιστικου. Ὅτι ο ελεος σου κατεναντι των οφθαλμων μου εστι, και ευηρεστησα εν
τηι αληθειαι σου, κ. τ. ε. Ὁ νοων τα περι ελεους ταυτα ερει, μεμνημενος της περι
ελεους θεωριας· Ὁ ελεος σου ο τεθεωρη μενος μοι, τωι κατεναντι των οφθαλμων μου
ειναι, συνεργει προς το ευαρεστησαι εν τηι αληθειαι σου. Κατ' αληθειαν γαρ και ουκ
επιπλαστως ευαρεστειν ποιει το του Θεου ελεος. Σοφου γαρ και θεωρουντος την
αληθειαν η φωνη. Ειτα της ευαρεστησεως τα ειδη διεξεισιν. Του αυτου. Ει η αληθεια
εστι Χριστος ο Θεος ημων, ως ειπεν· «Ἐγω ειμι η αληθεια·» εν δε τηι αληθειαι
ευηρεστησε ∆αυιδ τωι Θεωι, εν τωι Θεωι ευ ηρεστει αρα ο ∆αυιδ τωι Θεωι. ∆ια τουτο,
φησιν, εσπευσα ευαρεστειν τηι αληθειαι σου, αντι του, σοι. Περιφραστι κως γαρ την
αληθειαν του Θεου αυτον καλει τον Θεον. Ουκ εκαθισα μετα συνεδριου ματαιοτητος,
και μετα παρανομουντων ου μη εισελθω. Ἐμισησα εκκλησιαν πονηρευομενων, και
μετα ασεβων ου μη καθισω, κ. τ. ε. Συνεδριον ματαιοτητος πρε σβυτεροι αιρετικοι·
παρανομουντες λαικοι παρανομοι. Ἐκκλησια πονηρευομενων αιρετικη συνταξις, και
ασεβεις πρεσβυτεροι αιρετικοι. Τουτοις, φησιν, ου συνηλθον, αλλ' ουδε τοις τον
θειον παραβαινουσι νο μον συνεφυρομην. Μαλιστα δε παντων απεστρεφομην τους
το θειον ενυβριζοντας σεβας εν Ἐκκλησιαι δηθεν συγκροτουμενους· και προς τουτοις
την των ειδωλολα τρουντων ασεβειαν, οις και το συγχρονιζειν ηγουμην επισφαλες.
Του αυτου. Ταυτα ρητεον φιλιπποις και αιρε τικοις. Ταυτα παντα τεθεικε,
βουλομενος δειξαι, οτι ουδε ταις εορταις των ειδωλων εκοινωνησε ποτε, ουδε τα
λαμπρα των ασεβων ηγαπησεν, ουδε εξεπληξεν αυτον ο της Βαβυλωνιας πλουτος,
αλλ' ην αυτωι εν επιτηδευσει η ευσεβεια και η ταπεινοφροσυνη. Νιψομαι εν αθωοις
τας χειρας μου και κυκλωσω το θυσιαστηριον σου, Κυριε, κ. τ. ε. Λογικον θυ
σιαστηριον Θεου ο νους ημων εστιν, εφ' ου καιο μεν τωι παρα του Πατρος εις την γην
βληθεντι πυρι παντα λογισμον αλογον αποσκιρτωντα της αγελης του δεσποτου. Ὅτε
τοινυν η ψυχη ουκ εξω νευει, αλλα 12.1276 βλεπει προς εαυτην και το ιδιον κεντρον,
κυκλοι το θυσιαστηριον του Θεου· μηδεμιαν γωνιαν εργαζομενη φθορας δεκτικην·
«Την γαρ αφροσυνην γωνιαν παρ εδρευειν» ο σοφος φησι Σολομων. Ἔστι δε
θυσιαστη ριον σωματων θεωρια και ασωματων, εν ηι καθαιρε ται νους· ην ο
κυκλωσας, τουτεστιν εγνωκως, διη γειται παντα τα θαυμασια του Θεου. Κυριε,
ηγαπησα ευπρεπειαν οικου σου, και τοπον σκηνωματος δοξης σου. Μη συναπολεσηις
μετα ασεβων την ψυχην μου, και μετα ανδρων αιματων την ζωην μου, ων εν χερσιν
ανομιαι. Ἡ δεξια αυτων επλησθη δωρων, κ. τ. ε. Την ψυχην απαθη διεφυλαξα. Του
αυτου. Ὡς δυναμενου και δικαιου συναπο λεσθαι τοις ασεβεσι, ταυτα φησι. Και ο
Ἀβρααμ δε προς τον Θεον, «Μη συναπολεσηις,» φησι, «δικαιον μετα ασεβους; Και
εσται ο δικαιος ως ασεβης;» Χρη στεον δε τουτωι τωι ρητωι προς ευλαβεις ανδρας η
γυναικας, συζωντας η συζουσας κακοις. Του αυτου. «Ἡ δεξια αυτων επλησθη
δωρων.» Ἐπειδη ειργαζοντο ανομιαν, δια τουτο την δεξιαν αυτων επληρουν δωρων.
ΨΑΛΜΟΣ Κ ʹ. Κυριος φωτισμος μου και σωτηρ μου, τινα φο βηθησομαι; Κυριος
υπερασπιστης της ζωης μου, απο τινος δειλιασω; κ. τ. ε. Ὁ ανδρειος ταυτα ερει και
γνωσει πεφωτισμενος, οποιος ην ο λεγων· «Τις ημας χωρισει απο της αγαπης του
Χριστου;» Και γαρ ει αληθως ο Χριστος υπερ ημων, εξουδενω ται πας ο καθ' ημων.
Ἐαν δε μη εκλαβωμεν το, «ζωης μου,» επι του ειποντος, «Ἐγω ειμι η ζωη,» αλλ' επι
της απλουστερον νοουμενης, ουκ εσται υπερ ασπιστης της των μαρτυρων ζωης ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

Κυριος. Και ο Παυλος δε λεγων, «Ὥστε εξαπορηθηναι ημας και του ζηιν,» την θειαν
ελεγε ζωην. ∆ειλιαν δε ου πεισεται ο ταυτα λεγων εκ διαθεσεως. «Τοις» γαρ
«δειλοις,» κατα τον Κυριον, «το μερος εν τηι λιμνηι του πυρος.» Προσ κοπτει δε ψυχη
τυφλωττουσα, και παντα φοβειται, και την εις Θεον ομολογιαν αρνησεται· υπο Θεου
δε φωτισθεισα, πρωτον μεν τον προμαχον αυτης και Σωτηρα εστι θεωρουσα, μετα δε
ταυτα των αυτης πολεμιων καταθαῤρει, ειτε Θεον αγνοουντων ανθρω πων, ειτε
δυναμεων αορατων, ως αυτον εχουσα τον Υιον βοηθον· εν γαρ τουτωι τωι Ἑβραικωι
το, «σωτηρ μου,» ονομα γεγραπται του Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου· δι' ων αν τις
τοις Ἑβραικοις χαρακτηρσι γραψηι τον Ἰησουν. Ἐν τωι εγγιζειν επ' εμε κακουντας
του φαγειν τας σαρκας μου· οι θλιβοντες με και οι εχθροι μου, αυτοι ησθενησαν και
επεσαν, κ. τ. ε. Ὅτε πει ραζομενοι εγγιζουσιν εφ' ημας κακουντες, φαγειν 12.1277
θελοντες την μη δυναμενην κληρονομησαι Θεου βασι λειαν σαρκα, και τραφηναι
αφ' ων αμαρτανοντες ποιουμεν εργων σαρκος ετερας ουσης παρα την οψο μενην
σαρκα το σωτηριον του Θεου· και οτε εγγι ζουσι του δικαιου κακουντες, τοτε πρωτον
ασθενου σιν, ειτα πιπτουσιν, αυτης της αφης ης απτονται του δικαιου, κολαζουσης
αυτους, και ασθενειν και πιπτειν ποιουσης αυτους. Του αυτου. Ει ημεις τας του
Χριστου σαρ κας εσθιομεν, («Ὁ τρωγων» γαρ «μου,» φησι, «την σαρκα, και πινων
μου το αιμα·») τας δε ημε τερας οι δαιμονες· μηποτε και τας του Χριστου αρα σαρκας
οι δαιμονες εσθιουσι, τας εν ημιν αρετας και τα αληθη δογματα διαφθειρειν
σπουδαζοντες· λεγεται γαρ το «φαγειν» και επι του «διαφθειρειν.» –»Ἐαν» γαρ
«θελητε,» φησιν, «και εισακουσητε μου, τα αγαθα της γης φαγεσθε. Ἐαν δε μη
θελητε, μηδε εισακουσητε μου, μαχαιρα υμας κατεδεται· το γαρ στομα Κυριου
ελαλησε ταυτα.» Ἐνταυθα γαρ το, «κατεδεται,» αντι του, «διαφθειρει,» κειται·
μαχαιρα γαρ εσθιειν ου πεφυκεν. Ἢ τας σαρκας ημων λεγον ται εσθιειν οι δαιμονες
αντι του τα εκ της σαρκος φυομενα. «Φανερα δε εστι τα εργα της σαρκος,» ο ιερος
Ἀποστολος φησιν, «ατινα εστι μοιχειαι, πορ νειαι, ασελγειαι, ειδωλολατρειαι,» και
τα εξης. Ἐαν παραταξηται επ' εμε παρεμβολη, ου φο βηθησεται η καρδια μου, κ. τ. ε.
Ἡ παρεμβολη τοιαυτη εστιν, οποιος ο εν ταφοις οικων λεγεων. Και ταχα φως εστιν η
των εναντιων παρεμβολη. Ἡ καρ δια δε, τουτεστι το ηγεμονικον, ου φοβηθησεται·
επει το φρονημα αυτης εχθρα εστιν εις Θεον, τωι νομωι του Θεου ουχ υποτασσομενης.
«Ἐαν επαναστηι επ' εμε πολεμος,» και τα εξης. Κατα τουτο δεδοται ανακλητως
ελπιζειν εν τηι καρδιαι. Του αυτου. Ὁ μεν πρακτικος δια των αρε των πολεμειτω τοις
αλλοφυλοις· ο δε θεωρητικος τοις αληθεσι δογμασι καθαιρει το παν υψωμα κατα της
του Θεου γνωσεως επαιρομενον. Καρδιαν δε το ηγε μονικον λεγει, οπερ ου
φοβηθησεται. Ταχα γαρ η ασθενησασα σαρξ φοβηθησεται, επει το φρονημα αυτης
εχθρον εστιν εις Θεον, τωι νομωι του Θεου ουχ υποτασσομενης. Του αυτου. Ἐαν
επαναστηι επ' εμε πολεμος, εν ταυτηι εγω ελπιζω. Ἐν τηι καρδιαι. Ἐφωτισθη γαρ εν
ταυτηι τηι βοηθειαι ης πειραν ελαβον, οθεν ουδε αλ λην πλειονα παραταξιν δεδοικα,
σκεπουσης με της τοιαυτης βοηθειας. Μιαν ηιτησαμην παρα Κυριου, ταυτην εκζη
τησω· του κατοικειν με εν οικωι Κυριου πασας τας ημερας της ζωης μου, του θεωρειν
με την τερπνοτητα Κυριου, και επισκεπτεσθαι τον ναον αυτου· οτι εκρυψε με εν
σκηνηι αυτου εν ημεραι κακων μου, εσκεπασε με εν αποκρυφωι της σκη νης αυτου· εν
πετραι υψωσε με. Μεμαθηκαμεν 12.1280 οικον Κυριου λεγεσθαι την Ἐκκλησιαν Θεου
ζωντος, εκ λιθων ζωντων. Ουσης δε και χρηστοτητος, ουσης δε και αποτομιας Θεου,
οι μεν κατοικουντες εν οικωι Κυριου οψονται την εν τηι χρηστοτητι του Θεου τερ
πνοτητα· οι δε εξω του οικου τυγχανοντες της αποτο μιας αυτου πειραν ληψονται. Ει
διαφερει δε ναος Κυριου και οικος Κυριου επιστησεις, και ει οικος μεν η Ἐκκλησια
αναλογως Λευΐταις και ιερευσι. Πρω τον εν τηι σκηνηι του Θεου κρυπτεται τις εν
ημεραι κακων απο Κυριου, ειτα σκεπαζεται εν αποκρυφωι της σκηνης αυτου, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

τριτον εν πετραι υψουται. Αιτει τοινυν την Ἐκκλησιαν οικειν δια του φρονειν τα
εκκλησιαστικα πασας τας ημερας της πεφω τισμενης αυτου ζωης. Ἐπι γης, φησι,
τυγχανων, ει και πολλων δει μοι των αγαθων, μιαν αιτησιν τεως αιτω. Ἀθροως γαρ
εν πασιν ουχ οιον τε γενεσθαι τοις αγαθοις, μηπω τοδε λειποι το μεγα και εξαιρε τον,
«το θεωρειν με,» και τα εξης. Ὁ δε αγαπων την ευπρεπειαν του οικου Κυριου
βουλεται τερπνως εναπολαυσαι τηι θεαι, και μετα την θεωριαν επισκε πτεσθαι τον
ναον αυτου. Θεωρει δε τις την τερπνο τητα Κυριου, τα υποβεβηκοτα δογματα της
Ἐκκλη σιας ορων· προσβαλων δε τοις περι Τριαδος, περια θρησει τον ναον αυτου.
Ευπρεπεια δε Κυριου και πας ο κατ' αρετην βιος των εν θεοσεβειαι διαπρεποντων.
«Ὅτι εκρυψε με,» και τα εξης. «Οι μεν εχθροι, φησιν, ησθενουν και επιπτον·» εγω δε
υπο της αυ του δεξιας εκρυπτομην εν σκηνηι κατοικων, δια το διαγειν εν ερημιαις,
και μη εχειν τοτε τον οικον του Θεου, μηδε τον ναον αυτου. Και εν τωιδε τωι των
διωγμων καιρωι εσκεπασε με. Ἀποκρυφον δε σκη νης το ενδοτατον τε και αβατον,
οπερ εκαλουν Ἅγια αγιων. Ου παντως δε την σκηνην εν τοπωι γεγενησθαι φησιν,
αλλ' εν ψυχης καταστασει ηγιασμενηι, και πασης απηλλαγμενηι της των πολλων
κοινωνιας. Ἀλλ' ουκ αφηκε με, φησι, μεχρι τελους λανθανειν, αλλα και ετεροις
χρησιμον γενεσθαι βουλομενος, εν πετραι τωι Χριστωι υψωσε με. Και αλλως δε
πολλακις ειρη ται την μεν σκηνην δηλουν προκοπην, τον οικον δε τελειοτητα.
Ουδεις ουν, ενεστηκυιας αυτωι της των κακων ημερας, εν οικωι ειναι δυναται του
Θεου· αλλ' εν τηι σκιαι κρυπτεται, τωι την προκοπην σκεπαζειν τον κακιας
απαλλαττομενον. Ἔτι γαρ μετανοουντες, ου δυνανται εχειν την τελειοτητα.
∆υναται δε και νυν κακα νοεισθαι τα περιστατικα· αποκρυφον δε σκηνης αυτου επι
της παιδευσεως, κακει προκοπτο μεν. Τα μεν εστι προφανη, τα δε μυστικα. Ουκ εν
τοις επιπολαιοις ουν ο Θεος τον προκοπτοντα σκεπει. Αυτου δε ειπε σκηνην, επει μη
πασα κατα Θεον προ κοπη· διεδεξατο δε την προκοπην η πετρα της τελειο τητος.
Καταλληλον δε τηι μεν προκοπηι το «εκρυψε,» τηι δε τελειοτητι το «υψωσε.» Λεγοις δ'
αν σκηνην και την δια νομου και προφητων αγωγην, εν ηι εν τωι μυστικωι νωι κρυπτει
τον παιδευομενον ο Θεος, υψων αυτον εν τηι πετραι τωι Χριστωι. Ὅτι εκρυψε με εν
σκηνηι αυτου εν ημεραι κα κων μου, κ. τ. ε. Σκηνην τον Χριστον ονομαζει, 12.1281 εν
ωι και κατεσκηνωσεν ο Θεος· «Ἐν τωι ηλιωι» γαρ, φησιν, «εθετο το σκηνωμα αυτου.»
Ἥλιος δε δικαιοσυνης ο Κυριος. Και γαρ εκ του ναου φησι. Ταυτην γαρ, λεγει,
σκηνην εσχον την σκεπην και την βοηθειαν. Ἐπειδη εν τηι του Θεου σκηνηι προσ
ευξαμενος, και την απο των αρτων λαβων ευλογιαν, τας χειρας των πολεμουντων
διεφυγεν, οποτε και ∆ωηκ τας βασιλικας ημιονους νεμων την αυτου φυ γην τωι
Σαουλ κατεμηνυσεν. «Ἐσκεπασε με εν απο κρυφωι της σκηνης αυτου.» Ἀντι του, ως
εν απο κρυφωι. Ουτω, φησι, πολλα ζητησαντες περι εμου οι πολεμιοι ουχ ευρον με,
του Θεου με σκεπαζοντος. Και ουτω το, «Ἔκρυψε με.» Και νυν ιδου υψωσε την
κεφαλην μου επ' εχ θρους μου· εκυκλωσα και εθυσα εν τηι σκηνηι αυ του θυσιαν
αλαλαγμου, κ. τ. ε. Ει ο κυκλωσας θυει· θυσια δε εστι πνευμα συντετριμμενον· ο συν
τριψας την εαυτου ψυχην κυκλωι αυτην πεποιηκε σχημα γωνιας μη εχουσαν
επιδεχομενην φθοραν, και την αφροσυνην αυτην, η, φησι Σολομων, «ταις γω νιαις
παρεδρευει·» και το, «Κατελθον δε επι τους παιδας Ἰωβ πυρ των τεσσαρων ηψατο
γωνιων του οικου.» Σοι ειπεν η καρδια μου· Ἐξεζητησα το προσ ωπον σου, το
προσωπον σου, Κυριε, ζητησω, κ. τ. ε. Ὅταν το προσωπον τινος το προσωπον του Κυ
ριου ζητησει, τοτε ανακεκαλυμμενως την δοξαν Κυ ριου κατοπτριζεται, και
γενομενος ισαγγελος, δια παντος οψεται το προσωπον του εν ουρανοις Πατρος. Του
αυτου. ∆ι' ων καθαιρει τις εαυτον, δει κνυσι ζητων το προσωπον του Θεου, οπερ οι
αγγε λοι δια παντος λεγονται βλεπειν. Ὅτι ο πατηρ μου και η μητηρ μου εγκατελι
πον με, κ. τ. ε. Μακαριος ο εγκαταλειφθεις υπο του διαβολου και της συζυγου αυτου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

κακιας, εξ ης τικτει τους παρανομους τουτου υιους. Ὥσπερ Παυλος δια του
Ευαγγελιου γενναι τους Γαλατας, ου τω και δια της κακιας ο διαβολος γενναι τους
πονη ρους. Της συμφορας, φησιν, επιστασης μοι νυν, και της τοσουτων πολεμιων
εφοδου, ουδε πατηρ αν με ωφελησαν ουδε μητηρ, αυτος δε αντι παντων ωφθης μοι
βοηθος. Νομοθετησον με, Κυριε, την οδον σου, και οδη γησον με εν τριβωι ευθειαι, κ.
τ. ε. Ὅρα τον εν τωι νομωι Μωυσεως και γραμματι, ως ουκ οντα εν οδωι Κυριου,
νομοθετηθηναι ευχομενον τηι οδωι του Κυριου. Ἀνδριζου, και κραταιουσθω η καρδια
σου, κ. τ. ε. Ἀνδριζου, τουτεστιν ανδρειαν αναλαβε, μη κατ' ισχυν σωματος, αλλα
κραταιουμενης της καρδιας σου· ουτω γαρ υπομειναι τον Κυριον δυνη θησηι. Του
αυτου. Ἀνδρεια καρδια και ψυχη εστιν 12.1284 η μη εχουσα λογισμους ακαθαρτους
και δογματα ψευδη. ΨΑΛΜΟΣ ΚΖʹ. Προς σε, Κυριε, κεκραξομαι, ο Θεος μου, μη
παρασιωπησηις απ' εμου, κ. τ. ε. Των προς τον Θεον βοωντων και αναφεροντων τας
ευχας, ει μεν τα επιγεια τις αιτει, εστιν η φωνη αυτου βρα χεια· ει δε τα επουρανια
τις αιτει, βοαι. Ὅθεν πολ λακις λεγεται εν ταις Γραφαις περι των αγιων, οτι προς τον
Θεον εκεκραξαν. Πειρασθω τοινυν εκαστος ευχεσθαι τωι Θεωι κεκραγως, και
παραδοξοτερον ερω πως κεκραγως. Εισελθων εις το ταμειον αυτου κλειει την θυραν,
και ουτως κεκραγε προς τον Θεον. «Μη παρασιωπησηις απ' εμου.» Θεος
αναγεγραπται λε λαληκεναι προς Μωυσεα, και προς Ἀαρων, και προς Ἰησουν τον
του Ναυη. Τοιουτοι γαρ ησαν ινα λαληι προς αυτους ο Θεος. Και δια των προφητων,
οτε ο λαος ην του Θεου, ουκ εσιωπα. Και μη νομισωμεν εξωθεν ημιν λαλειν τον
Θεον· αλλα γαρ τα αναβαι νοντα ημων επι την καρδιαν αγια εκεινα εστιν α λα λει
ημιν ο Θεος. Ουτως ακουε του, Ἐλαλησεν ο Θεος προς τον δεινα. Ὅτι δε τουθ' ουτως
εχει, ακουε της Γραφης αυτης μαρτυρουσης· «Μακαριος ανηρ ου εστιν αντιληψις
αυτου παρα σου, Κυριε, αναβασεις εις την καρδιαν αυτου.» Ἔχομεν αλλην ακοην
ακουουσαν λογου Θεου. Θεια εστιν η αισθησις εκεινη η ουτω παρα Σολομωντι
ονομαζομενη, η ακουουσα λογου Θεου, ανακεκραμενη αυτωι και ηνωμενη. «Ὁ Θεος
ουν μου, φησιν, μη παρασιωπησηις απ' εμου, και ομοιωθησομαι, φησιν, τοις
καταβαινουσιν εις λακκον.» Ουδενα των αγιων οιδαμεν λακκον ορυξαν τα· αλλ'
ειποτε αγιος χρειαν εσχεν υδατος, φρεαρ ωρυξε. Και Σολομων εντελλεται απο
φρεατων πινειν· ο δε προφητης απειλει τοις πινουσιν εκ λακκου, λεγων ως εκ
προσωπου του Θεου· «Ἐμε εγκατελιπον πηγην υδατος ζωντος, και ωρυξαν εαυτοις
λακκους συντετριμμενους. Μηποτε ουν παρασιωπησηις απ' εμου, και ομοιωθησομαι
τοις καταβαινουσιν εις λακ κον.» Ἀλλ' οπως ιδωμεν τινες οι καταβαινοντες εις
λακκον, η ιερα Γραφη τα θεια λεγει ειναι θερμα, τα δε της αμαρτιας και της υλης
πραγματα ψυχρα. Ἐκει οικει και ο πολεμιος των ανθρωπων δρακων, ος ωνομασθη
ψυχρος. Ουδεν γαρ των επι γης ζωον εστι ψυχρον, ως ο δρακων. Πασα ουν αμαρτια
ψυ χρα εστι· τα δε θεια, ως εοικε, θερμα. «Ὁ ποιων τους αγγελους αυτου πνευματα
και τους λειτουργους αυτου πυρος φλογα·» και, «Πυρ ηλθον βαλειν επι την γην·»
και, «Τωι πνευματι ζεοντες.» Πως δε οι αμαρτωλοι παρα λακκοις εισιν, ακουε. Ἐν τηι
Ἐξοδωι γεγραπται· «Ἀπεκτεινεν ο Θεος απο πρωτο τοκου Φαραω, ος καθηται επι του
θρονου εως πρω τοτοκου της αιχμαλωτιδος της εν τωι λακκωι.» Ουτως οι
καταβαινοντες εις λακκον αμαρτωλοι εισι και αιχμαλωτοι· αλλ' ο αγαθος Θεος και
τουτους καλει, 12.1285 και κηρυσσει αυτοις αφεσιν. «Πνευμα γαρ Κυριου επ' εμε, ου
ενεκεν εχρισε με, ευαγγελισασθαι πτω χοις απεσταλκε με, κηρυξαι αιχμαλωτοις
αφεσιν και τυφλοις αναβλεψιν.» Εισακουσον, Κυριε, της δεησεως μου εν τωι δεεσθαι
με προς σε, εν τωι αιρειν με χειρας μου προς ναον αγιον σου, κ. τ. ε. Ει ναος εστιν ο
εχων Θεον, ο Θεος δε ην εν Χριστωι κοσμον καταλ λασσων εαυτωι, ναος αρα εστιν
αγιος ο Χριστος, προς ον αιρει τις και υψοι την εαυτου ψυχην δια των αρετων. Του
αυτου. Ἐμοι δοκει διαφερειν ευχη δεη σεως, και δοκει μοι ο Ἀποστολος πλειονα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

ονοματα εις ταυτην την διαφοραν διαθεσθαι λεγων· «Παρα καλω πρωτον παντων
ποιεισθαι δεησεις, προσευχας, εντευξεις, ευχαριστιας,» μειζονα λεγων ως εμοι δοκει
της δεησεως την προσευχην, και τουτων την εντευ ξιν, παντων δε την ευχαριστιαν.
Ειποιμ' αν ουν, οτι του ετι ενδεους, και οις ετι ενδει τινα, τουτων εστιν η δεησις. Ὅτε
δε το αξιωμα του Θεου νοησας αιτω τι παρα του Θεου, τοτε προσευχομαι· οταν δε
φιλος επι πλειον γενωμαι, τοτε ευχαριστω τωι Θεωι. «Ἐν τωι αιρειν με χειρας προς
ναον αγιον σου.» Πολλακις ελεγομεν περι της επαρσεως των χειρων. Ἐπηρε Μωυσης
τας χειρας, και κατισχυσεν ο Ἰσραηλ· οτε δε καθηκε τας χειρας, κατισχυσεν ο
Ἀμαληκ· και, «Ἐπαιροντες οσιους χειρας χωρις οργης και διαλο γισμου·» και,
«Ἔπαρσις των χειρων μου θυσια εσπερινη.» Ειποιμι αν ουν, οτι αι χειρες ημων εισιν
αι κατα θεοσεβειαν πραξεις. Ἐαν θησαυριζωμεν εν ουρανοις, εχομεν τας χειρας
επηρμενας προς τον Θεον, και νικωμεν τον εχθρον· οταν δε ημων αι χειρες κατω
γενωνται, αναγκη ημας νικασθαι. Ὅταν ουν επαιρω τας χειρας μου προς τον Θεον,
και δια των χειρων της ψυχης υψωμαι προς αυτον, νικαται υπ' εμου ο Ἀμαληκ, και
ουδαμου εστιν. Ουκουν δει επαιρειν χειρας προς ναον αγιον του Θεου. Ὁ ναος δε του
Θεου δοξα εστι του Θεου. Μη συνελκυσηις με μετα αμαρτωλων, και μετα
εργαζομενων αδικιαν μη συναπολεσηις με, κ. τ. ε. Ει εφ' ημιν εκατερον, τι των
αγαθων Θεωι την αιτιαν ανεθηκεν; Ἀλλ' οτι οτε συνελκει προς τους τοιουτους Θεος
τον σωσαι δυναμενον; Τοιγαρουν τε λωνων φιλος ηκουσεν ο Σωτηρ, μηδεν εξ
εκεινων βλαπτομενος. Τοιαυτην ουν εξιν αναλαβειν αιτει. Ἴσως δε τους πανυ
αμαρτωλους παραιτειται, οποιους επαγει τους ο μη φρονουσι λαλουντας. Ει γαρ και
μετα πορνης γεγονεν ο Σωτηρ, αλλ' ᾀδουσης ειρηνικα και ταναντια λογιζομενης.
Του αυτου. Τις χρεια ταυτα λεγεσθαι; ητοι γαρ ποιεις την ανομιαν, και συναπολλυει
σε, και μα την λεγεις ταυτα προς Θεον· η ουδεν ποιεις ανομον, και ουκ απολλυει ο
Θεος. Ὁ Θεος γαρ ουχ ουτως αδι κος εστι. Τολμωμεν ουν απο του Ευαγγελιου, και λε
12.1288 γομεν, οτι ο Θεος συνελκει τον δικαιον μετα αμαρτω λων, συνελκει τον
δικαιον δια τους αμαρτωλους, και τους εργαζομενους την ανομιαν, ινα σωθωσιν. Οι
δε μη ειδοτες τουτο το μυστηριον ενεκαλουν τωι Ἰησου, λεγοντες· «Ἐσθιεις και
πινεις μετα των αμαρτω λων.» Αυτος δε μακραν ην της απ' αυτων βλαβης, προς το
και ωφελειν αυτους. Ουτω και ει τις Χριστου μιμητης τουτο ποιει. Ἐαν μεντοιγε τις
μη παρε σκευασμενος ηι, μηδε δυναμιν εχων, εμβαλληται εις τοσουτον κινδυνον,
ωστε γενεσθαι μετα αμαρτωλων και των εργαζομενων την ανομιαν, ουτε εκεινους
ωφε λησει, και εαυτον προσαπολεσει. Τοιγαρουν και εν θαδε ο προφητης
παρασκευαζειν εαυτον βουλεται, ωστε δυνασθαι μεν ειναι μετα αμαρτωλων και εργα
ζομενων ανομιαν, μη συνελκυσθηναι δε αυτοις. Ἴσως δε και τους τα ανιατα
αμαρτανοντας παραιτειται, τουτο λεγων. Και γαρ προσεθηκε· «Των λαλουντων
ειρηνην μετα των πλησιον αυτων, κακα δε εν καρ διαις αυτων.» Σφοδρα γαρ
ασεβεις, οτι ουτε ως φιλοι διακεινται, ουτε ως εχθροι λαλουσιν, αλλ' εχουσι μεν την
εχθραν εν εαυτοις, λογοις δε ειρηνικοις υποκρι νονται φιλιαν. Των δε τοιουτων
ανθρωπων μιαρωτερον ουκ εστι. Τους ουν τοιουτους ο δικαιος παραιτειται. Ὁρατε
γαρ ως και ο Σωτηρ ημων μετα αμαρτωλων εγενετο και μετα πορνης, ου μεντοι
λαλουσης μεν ει ρηνικα, κακα δε εχουσης εν τηι καρδιαι εαυτης. Ἢ ευ χεται λεγων·
Ἐπει παντως τωι αδικουντι απωλεια επεται, δικαιοσυνην παρεχων μοι, μη εασηις με
εν αδικιαι γενεσθαι, οπως μη απολωμαι μετα των εργα ζομενων αυτην. ∆ος αυτοις,
Κυριε, κατα τα εργα αυτων και κα τα την πονηριαν των επιτηδευματων αυτων, κ. τ.
ε. Αιτει αυτους κακωθηναι δια παιδειας, οπως αν παυσωνται πλημμελουντες. Ἔργα
δε λεγει τα κρυ πτα· κακα γαρ εν ταις καρδιαις ελαλουν. Του αυτου. ∆ιδασκομεθα
υπο του λογου απο θεσθαι παντα τα αμαρτηματα· ει γαρ ουκ εσμεν κα θαροι, δει
ημας κολασθηναι, ινα παιδευθωμεν. «Κατα τα εργα των χειρων αυτων,» φησι, «δος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

αυτοις·» ωσει ελεγε· Κατα τα κρυπτα των εργων αποδος το ανταποδομα αυτων
αυτοις. Ὁ διορατικος επιστημο νικως τοις πραγμασι προσερχομενος ως βλαπτικα τα
φαυλα αποστρεφεται, αιρουμενος τα αγαθα, ωφελιμα οντα. Ὁ δε φαυλος, ηδονηι
θελγομενος, εργαζεται τα κακα, ουχ ορων αυτων το βλαβερον. Ἐπει ουν λογι κως
ουκ αισθανεται των βλαβερων, ευχεται ο αγιος αποτισαι αυτωι κατα τα εργα αυτου
επιπονα, οπως αν δια τους πονους αποστραφηι τα κακα, αιτια κολα σεως αυτωι
γεγενημενα. Ὅτι ου συνηκαν εις τα εργα Κυριου, και εις τα εργα των χειρων αυτου,
κ. τ. ε. Ἔργα μεν Κυ ριου ταχα εστι τα νοητα, εργα δε χειρων αυτου τα αισθητα
νομιζω. «Ουχι η χειρ μου, φησιν, 12.1289 εποιησε ταυτα παντα;» Ἢ ταχα εργα μεν
Κυριου αι αρεται, εργα δε χειρων αυτου οι λογοι των γεγονο των. «Καθελεις αυτους
και ου μη οικοδομησεις αυτους.» Καθελει Κυριος τας εξεις τας πονηρας, και ου μη ετι
συγχωρησει τοις οικοδομουσιν οικοδομησαι αυτας. Και ανεθαλεν η σαρξ μου, κ. τ. ε.
Σαρκα μεν ωνομασε την ψυχην δια το κεκολλησθαι αυτην τηι σαρκι, κατα το,
«Ὄψεται πασα σαρξ το σωτηριον του Θεου ημων.» Ἢ ταχα η αισθητη θαλλει σαρξ
αποθεμενη τα παθη. Σωσον τον λαον σου, και ευλογησον την κλη ρονομιαν σου, και
ποιμανον αυτους, και επαρον αυτους εως του αιωνος, κ. τ. ε. Κληρονομιαν νυν λεγει
την κληρονομουσαν αυτον φυσιν λογικην. Του αυτου. Αυτος ο Χριστος ημας
ποιμανει τους εις αυτον πεπιστευκοτας, πεμψας αντ' αυτου και ως αυτον τον
Παρακλητον, ο εστι το Πνευμα της αληθειας. Και μην και επαιρει απο των γηΐνων,
τουτ εστιν υψηλους αποφαινει εις τους μελλοντας και ατελευτητους αιωνας.
ΨΑΛΜΟΣ ΚΗʹ. Ἐνεγκατε τωι Κυριωι, υιοι Θεου, κ. τ. ε. Παυλος ο αγιος υιος Θεου
γεγονε δια του Ευαγγελιου. Ἐγεννα δε και αυτος υιους και προσηγε τωι Θεωι. Υιους
καλει τους πολλης τυχοντας παρα του Θεου κηδεμονιας, και σωθεντας παραδοξως,
ων ο Θεος εφεισατο ουτως ως υιων. Ἐνεγκατε τωι Κυριωι υιους κριων, κ. τ. ε. Ὁ
συναγων τα διεσκορπισμενα προβατα Χριστου, και επιστρεφων τα πεπλανημενα, και
ευρισκων τα απολωλοτα, ουτος φερει τωι Κυριωι υιους κριων· και ο ποιων οπως
ιδωσιν οι ανθρωποι τα καλα εργα αυ του, και δοξασωσι τον εν ουρανοις Πατερα.
Φερει δε τωι Κυριωι δοξαν και ο εν λογωι σοφιας θεολογων. Τι μην δε φερει Κυριωι ο
μη εκ λυπης η εξ αναγκης ελεων πτωχον, και εν τουτωι δανειζει Θεωι. Το γαρ «τιμαιν»
ιδιως και επι τουτων εν τηι Γραφηι τετακται, ως δηλον εκ του· «Χηρας τιμα, τας
οντως χηρας,» και, «Τιμα τον πατερα και την μητερα.» Αυλη δε αγια η Ἐκκλησια.
Φωνη Κυριου επι των υδατων, κ. τ. ε. Φωνη μεν Κυριου απλως επι των υδατων,
αυτος δε ο Κυ ριος επι υδατων πολλων. Λογικας δε φυσεις νυν ση μαινει τα υδατα.
«Γενηθητω, φησι, το στερεωμα εν μεσωι του υδατος, και εστω διαχωριζον.» Και
λεπτυνει αυτας ως τον μοσχον του Λιβα νου, κ. τ. ε. Μοσχος Λιβανου ο πονηρος ενω
πιον Κυριου παντοκρατορος τραχηλιασας και αποῤρι ψας τον ευαγγελικον ζυγον,
θεος ειναι βιαζομενος. 12.1292 Φωνη Κυριου διακοπτοντος φλογα πυρος, κ. τ. ε. Ἡ
φωνη Κυριου σβεννυσι τα πεπυρωμενα βελη του πονηρου· ητις εστι διδασκαλια
πνευματικη προς σοφην πολιτειαν εκκαλουμενη τον πεπιστευκοτα τωι Χριστωι.
Φωνη Κυριου συσσειοντος ερημον, και συσσει σει Κυριος την ερημον Καδης, κ. τ. ε.
Ἐγω φωνη βοωντος εν τηι ερημωι· Ἑτοιμασατε την οδον Κυριου. Ἔρημος εστι ψυχη
λογικη εστερη μενη Θεου. ΨΑΛΜΟΣ ΚΘʹ. Εις το τελος, ψαλμος ωιδης του
εγκαινισμου του οικου του ∆αυιδ, κ. τ. ε. Οικοδομει μεν οικον βιος ορθος, εγκαινιζει
δε τουτον γνωσις Θεου. Ὑψωσω σε, Κυριε, οτι υπελαβες με, κ. τ. ε. Ὅτι εκ προσωπου
του Χριστου λεγεται ο ψαλμος, δη λον εκ του· «Και ανηγαγες εξ ᾅδου την ψυχην
μου.» ∆υναται δε και εκ προσωπου του αγιου ταυτα λεγε σθαι, τροπικωτερον παντος
αγιου ως εν ᾅδου γεγενη μενου κατα τον της κακιας καιρον, και εκειθεν υπο του
Θεου αναχθεντος, οτε βοηθουμενος υπο του Λο γου, και επομενος αυτωι τετελειωται.
Ουδε γαρ υψουν δυναται τον Κυριον μη υπολαβοντος αυτον αυτου του Κυριου.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

Ὅταν γαρ υψωθωμεν απο της γης μετεωριζομενοι και επαιρομενοι υπο του σταυρου
του Χρι στου του ειποντος· «Ὅταν υψωθω, παντας ελκυσω προς εμαυτον,» υψουμεν
τον Κυριον, και αυτον υψωσαντα τον Πατερα, και την περι αυτου υποληψιν, οσον
εφ' εαυτωι, υψηλοτατην τοις πιστευουσιν εις τον Θεον παραδεδωκοτα. ∆ιδασκει δε
και τινας αορατους εχθρους της ανθρωπινης ψυχης διαφθονεισθαι τηι κα τα Θεον
αυτης σωτηριαι, εφεδρευειν τε και επιβου λευειν αυτηι, ειτ' επιτηρειν ει που γενοιτο
τι αυτηι σφαλμα η ολισθος, η πτωσις· ων ει τι συμβαιη περι αυτην, τους εχθρους οια
χαιρεσικακους επιτωθαζειν αυτηι, τουναντιον δε πασχειν διαλαμπουσης αυτης ταις
κατα Θεον προκοπαις. Ευχαριστει τοινυν τωι Θεωι, οτι μη συνεχωρησεν τοις εχθροις
εφησθηναι αυτου τοις κακοις, ανιμησατο δε αυτον αναλαβων του πτω ματος. Ὑψοι
δε τον Κυριον μεγαλως και υψηλως αυτον θεολογων και ο πρεποντα Θεωι σωζων
παρ' εαυτωι δογματα· και την εαυτου δε ψυχην εν πασηι αρετηι και φιλοσοφωι βιωι
επαιρων, τον ενοικουντα αυτηι υψοι. «Ὅτι υπελαβες με.» Ἀντι του· «υπελαβες,» ο
Ἀκυλας, «ανεσωσας,» φησι. Και ουτω δε σαφης ο νους, παντος του
υπολαμβανομενου υπο του Θεου ανασωζομενου απο της κακιας. Κυριε ο Θεος μου,
εκεκραξα προς σε, και ιασω με, κ. τ. ε. Ταυτα μεν ουν εκ προσωπου του δι καιου
λεγεται. Ἐαν δε ο Σωτηρ λεγηι ταυτα, ορα ει ουτω δυναται και τουτο της πρεπουσης
τυχειν διηγη σεως. Οι πιστευοντες εισι σωμα Χριστου και μελη εκ 12.1293 μελους·
εαν δε πασχηι μελος εν, συμπασχει παντα τα μελη. Και εαν δοξαζηται μελος εν,
συνδοξαζεται παντα τα μελη. Πασχει δε το ουτως Χριστου σωμα και δειται
θεραπειας. Ἐπι τηι ημετεραι τοινυν θεραπειαι ουδεν ατοπον λεγειν προς αυτον· «Κυριε
ο Θεος μου, εκε κραξα προς σε, και ιασω με.» Και γαρ ως ιδια αμαρ τηματα
εξομολογειται τα ημετερα, ως εν τωι εικοστωι πρωτωι ψαλμωι λεγων· «Μακραν απο
της σωτηριας μου οι λογοι παραπτωματων μου·» και εν τωι εξη κοστωι ογδοωι·
«Κυριε, συ εγνως την αφροσυνην μου, και αι πλημμελειαι μου απο σου ουκ
εκρυβησαν.» Ἐκ προσωπου δε του Χριστου αμφοτεροι ειρηνται οι ψαλμοι. Ψαλατε
τωι Κυριωι, οι οσιοι αυτου, και εξομολο γεισθε τηι μνημηι της αγιωσυνης αυτου, κ. τ. ε.
Ἐπει ουχ ωραιος αινος εν στοματι αμαρτωλου, ουχ ο τυχων προστασσεται ψαλλειν
τωι Κυριωι, αλλ' οι οσιοι αυτου, οιτινες δυνανται ψαλλειν τωι πνευματι,
ψαλλειν δε και τωι νοΐ. ∆ια τι δε μη ηρκεσθη ο Προ φητης τωι ειπειν· «Ψαλατε τωι
Κυριωι, οι οσιοι,» αλλα προσεθηκε και το «αυτου,» ως οντων οσιων ουκ αυτου;
Φαμεν τοινυν, ωσπερ χωρις πασης προσθη κης μονος ο Θεος αγαθος εστιν, ουτω
χωρις πασης προσθηκης οσιος μονος ο Κυριος, ως εν τηι του ∆ευ τερονομιου ωιδηι
ευρομεν· «∆ικαιος και οσιος ο Κυ ριος.» Ὡς δε μετα προσθηκης εστι δουλος αγαθος,
κα τα το· «Ευ, δουλε αγαθε και πιστε,» και ανθρωπος αγαθος κατα το, «Ὁ αγαθος
ανθρωπος εκ του αγα θου θησαυρου της καρδιας,» και τα εξης· ουτω μετα προσθηκης
οι οσιοι του Κυριου. Του αυτου. Ταχα δε και τους οσοι προτε ρον εν ακαθαρτοις
διαγοντες εις μνημην ηλθον με τα ταυτα της αγιωσυνης αυτου, προτρεπει εις χαρι
στειαν. Του αυτου. Πας ο μεμνημενος της του Θεου φιλανθρωπιας εξομολογειται
αυτωι. Ὅτι οργη εν τωι θυμωι αυτου, και ζωη εν τωι θε ληματι αυτου, κ. τ. ε. Ὥσπερ εκ
του λεγομενου θυμου Κυριου εξερχεται οργη, ουτω και εκ του θε ληματος αυτου
γενναται ζωη. Και ει η ζωη την γνωσιν σημαινει· «Ἐγω» γαρ «ειμι,» φησι Χριστος,
«η ζωη,» η οργη την αγνωσιαν δηλοι. Τηι ζωηι δε αντι κειται ο θανατος· ουκουν η
οργη τον θανατον σημαι νει, την καταστερησιν της θεωριας επισημαινουσα. Καλως
ουν λεγεται το, «Ζωη και θανατος εν χειρι γλωσσης.» Του αυτου. Ἔστι δε εν τωι
αναθυμιωμενωι θυμωι ετοιμοτης, και οργη της ανταποδοσεως, και ζωη εν τωι
θεληματι προηγουμενως εστι του Θεου. Ἐγω δε ειπα εν τηι ευθηνιαι μου· Ου μη σα
λευθω εις τον αιωνα, κ. τ. ε. Ειτε Χριστος φη σιν, ειτε δικαιος το, «Ειπα·» ειτα μετα
την επι τουτωι στιγμην, «εν τηι ευθηνιαι μου ου μη σαλευθω εις τον αιωνα·» αρμοζει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

το μη σαλευεσθαι λεγειν 12.1296 εν ευθηνιαι οντα. Του Σωτηρος μεντοι, ως πολλακις
ειπομεν, το ανθρωπινον τουτο λεγει. Κατα δε Συμμα χον, εαν ηι, «εν τηι ηρεμιαι μου,»
δυναται το γαλη νον και αταραχον της τετελειωμενης δηλουσθαι ψυχης, εν ηι πας ο
γενομενος ουδαμως ετι περιτραπησεται. Ὁ γαρ ευθηνων πνευματικως ου
σαλευθησεται εις τον αιωνα. Κυριε, εν τωι θεληματι σου παρεσχου τωι καλλει μου
δυναμιν. Ἀπεστρεψας δε το προσωπον σου, και εγενηθην τεταραγμενος, κ. τ. ε.
Ἄλλος δε φησιν· Και Χριστου και δικαιου εστι φωνη ευ χαριστικη. Προς γαρ τωι
προειρημενωι της θεοτητος καλλει, και δυναμεως το ανθρωπινον του Χριστου. και
πας αγιος κεκοινωνηκε, και μετεχει δε τουτων θεληματι Θεου και τωι προηγουμενωι
εκουσιωι αυτου. Ἐαν δε, ως ο Ἀκυλας εγραψεν, «εν τωι ορει μου,» ορος Χριστου την
Ἐκκλησιαν αυτου νοητεον, υψηλο τατην και μετεωρον ουσαν. Τουτωι δε τωι ορει
κρατος απο του Πατρος εν τηι ευδοκιαι αυτου εστι βεβαιως δοθεν. Κρατει δε η
Ἐκκλησια βασιλευουσα των λοι πων επι γης και Χριστωι συμβασιλευουσα. Ει δε κατα
τον Συμμαχον ηι, «τωι προπατορι,» τις αν προπατωρ λεγοιτο Χριστου η του δικαιου η
ο Ἀβρααμ, ωι δυναται εστασθαι το κρατος τωι γενει αυτου και τοις ενευλο γουμενοις
αυτωι πασιν εθνεσι πληρουμενων των θειων ευαγγελιων; Του αυτου. Λεγειν δε και
τον Χριστον προς τωι καιρωι γενομενον του παθους το, «Ἀπεστρεψας το προσωπον
σου, και εγενηθην τεταραγμενος,» ουκ εστιν ατοπον, ωσπερ και εν τωι Ευαγγελιωι,
οπου μεν φησι· «Θεε μου, Θεε μου, ινα τι με εγ κατελιπες;» οπου δε, «Νυν η ψυχη
μου τεταρα κται.» Του αυτου. Τουτο το προσωπον οι αγγελοι βλεπουσι διαπαντος. Ει
δε κατα την σοφην γυναικα την Θεκωιτιδα οι αγγελοι παντα οιδασι τα επι γης, το
προσωπον του Θεου οι λογοι εισι των επι γης, οι χαρακτηριζοντες τον δημιουργικον
αυτου λογον. Προς σε, Κυριε, κεκραξομαι, και προς τον Θεον μου δεηθησομαι. Τις
ωφελεια εν τωι αιματι μου εν τωι καταβηναι με εις διαφθοραν, κ. τ. ε. Κραζει ταυτα
και ο τα επουρανια μονα ποθων. Τι με δει, φησιν, ευεκτειν εν αιματος πληθει το
σωμα, προσδοκωμενης μοι της εκ του θανατου φθορας; Ἀλλ' ου μαλλον υπωπιαζειν
το σωμα, μηπως υπερζεσαν το αιμα προς αμαρτιαν κινησηι; Του αυτου. Ὁρων μηδεν
αξιον ημας ποιουν τας του τιμιου αιματος, ου ηγορασθημεν, ταυτα φη σιν ο Σωτηρ.
Ἐπειδη γαρ τινες των υπερ ων απεθα νεν, επιμενουσι κακιαι και δυσσεβειαι, εδοξεν η
εις την διαφθοραν του Σωτηρος καθοδος, και η εκχυσις 12.1297 του αιματος αυτου
ματην γεγενησθαι. ∆ιαφθοραν δε λεγει την φυσιν της σαρκος, ην ενδεδυται, η τον θα
νατον εις ον εφθασεν. Ἐρεις δε, οτι κατεβη μεν εις διαφθοραν, ουκ ελαβε δε απο του
Θεου ιδειν δια φθοραν. «Μη εξομολογησεται σοι χους; η αναγ γελει την αληθειαν
σου;» Ὁ δια του τα υλικα πρατ τειν, και φρονειν τα επιγεια, χους γεγονως, και επι
μενων τηι αμαρτιαι, ουδ' εξομολογησεται τωι Θεωι, η αναγγελει την αληθειαν αυτου,
και δι' ηθων και γνω σεως εσφαλμενος. Ὁ γαρ εχων την εικονα του χοι κου, τωι ειναι
εν σαρκι, και μη πνευματι, χους εστι, και εν ᾅδηι εστι· διο ουδε εξομολογησεται τωι
Θεωι. Ὁ δε αναγγελλων την αληθειαν του Θεου, ταχθεις υπ' αυτου διδασκαλος, ουκ
αν ειη χους· κολλωμενος γαρ τωι Κυριωι, εν πνευμα εστιν. Ἀλλα καν χους τις ηι, και
φορων την εικονα του χοικου, ουκ αν δυναιτο αναγγελλειν την αληθειαν του Θεου.
Του αυτου. Ου δοξασει χοικος. Ἀληθεια ο Χριστος· η ταχα την εν πραγμασι λεγει αλη
θειαν. Ἤκουσε Κυριος, και ηλεησε με. Κυριος εγε νηθη βοηθος μου, κ. τ. ε. Λεγοι δ'
αν ταυτα και ο Σωτηρ εισακουσθεις περι των κοινωνικων ως δι' αυτου μελλοντων
εξομολογεισθαι τωι Θεωι, εφ' οις ευφραινομενος φησιν· Ου μη λυπηθω, (τουτο γαρ
το, «Ου μη κατανυγω·») την εμην δοξαν απολαβων. Ἠλεησθαι δε λεγει ελεηθεις των
ημων, και το περι ημων πενθος και κοπετον εις ευφροσυνην με ταβαλων. Και επι τηι
των σωζομενων σωτηριαι φη σιν· «Κυριε ο Θεος μου, εις τον αιωνα εξομολογη σομαι
σοι.» Ἔστρεψας τον κοπετον μου εις χαραν εμοι, κ. τ. ε. Ὥσπερ τον κοπον δεχεται
χαρα, ουτω και την πρακτικην γνωσις Θεου. ΨΑΛΜΟΣ Λʹ. Ἐπι σοι, Κυριε, ηλπισα, μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

καταισχυνθειην εις τον αιωνα, εν τηι δικαιοσυνηι σου ρυσαι με και εξελου με, κ. τ. ε.
Ὡσει ελεγε· Μηδεν του αιωνος μερος καταισχυνθειην, αλλ' εφ' ολον ανεπαι σχυντος
γενοιμην· τινες γαρ μεν αναστησονται εις ονειδισμον και αισχυνην. Το δε εξης
πεποιθοτος εστιν εαυτωι η φωνη· ου γαρ ταυτον εστιν ελεωι ρυ σθηναι τωι «εν
δικαιοσυνη·» το μεν γαρ εμφαινει παῤρησιαν, το δε ου κατα την αξιαν. Τις δε αρα ο
θαῤρων επ' ακροασιν των εαυτου λογων καλεσει τον Θεον, ως ο ταυτα λεγων; Ουχ
ουτως απο πονων, ως απο κακιας ταχυτατα αιτητεον, ινα Θεος εξεληται ημας απ'
αυτης, πριν επι πλειον εν αυτηι βαφω μεν. Του αυτου. Ου μονον εν τηι δικαιοσυνηι
ρυεται ημας ο Θεος, αλλα γαρ και εν σωφροσυνηι και αν δρειαι και αγαπηι. Νυν δε
τεθεικε την δικαιοσυνην, επειδη περιεκτικη εστι πασων των αρετων. Ἢ ταχα
12.1300 δικαιοσυνην λεγει τον Χριστον· αυτος γαρ «εγενηθη ημιν σοφια απο Θεου,
δικαιοσυνη τε και αγιασμος και απολυτρωσις.» Γενου μοι εις Θεον υπερασπιστην και
εις οικον καταφυγης, του σωσαι με, κ. τ. ε. Ὑπερασπιζον τος του Θεου υπερ ημων, τις
καθ' ημων; Θεου δε υπερασπιστου χρηιζομεν, εαν μη αρκωμεθα αγγε λικηι συμμαχιαι.
Του αυτου. Οικος καταφυγης γνωσις του Θεου. Ὅτι κραταιωμα μου και καταφυγη
μου ει συ, και ενεκεν του ονοματος σου οδηγησεις με, και διαθρεψεις με, κ. τ. ε.
Ὁδηγει μεν δια της πι στεως της ορθης και δια της πρακτικης, τρεφει δε δια της
γνωσεως αυτου. Εις χειρας σου παραθησομαι το πνευμα μου, κ. τ. ε. Ὡς την ψυχην
πολεμουμενος· σωματος γαρ τοις αγιοις ολιγη φροντις. Και προς των απατεω νων
τρωθηναι φοβουμενος το πνευμα παρατιθεται τωι Θεωι, τας προνοητικας αυτου
δυναμεις χειρας καλων. Τωι δε παροντι ρητωι και ο Σωτηρ επι του σταυρου
πεπηγμενος εχρησατο. Πνευμα δε η Γραφη ποτε μεν την διανοιαν καλει, ως εν τωι
σπουδαζειν ειναι την παρθενον αγιαν πνευματι και σωματι· ποτε δε την ψυχην, ως
παρα Ἰακωβωι· «Ὥσπερ δε το σωμα χωρις πνευματος νεκρον εστι·» ποτε δε το
συνεζευγμε νον τηι ψυχηι συνειδος, ως εν τωι, «Ουδεις οιδε τα του ανθρωπου ει μη το
πνευμα το ενοικουν εν αυτωι.» Το δε προκειμενον κατα τους τρεις νοηθησεται
τροπους. Ὡς αλους δε παρα των πολεμιων, υπο Θεου λελυτρω σθαι φησι. Του αυτου.
Νυν το πνευμα σημαινει τον νουν· ο γαρ κολλωμενος τωι Κυριωι νους εν γινεται
πνευμα. Ἐμισησας τους διαφυλασσοντας ματαιοτητας διακενης· εγω δε επι τωι Κυριωι
ηλπισα, κ. τ. ε. Ει οι αμαρτωλοι εν τηι παρουσηι ζωηι ηλπικοτες εισι μονον· αυτη δε
κατα τον Σολομωντα ματαιοτης εστι ματαιοτητων· ο ταυτην την ζωην διαφυλαττων
ματαιοτητας φυλαττει διακενης. Παρεπεται το «διακενης» τωι «φυλασσοντι
ματαιοτητα.» Το «διακε νης,» αντι του, ουδεν ωφελουνται εκ της του το κακον
πραττειν επιμελειας, δια το μισειν αυτους τον Θεον και τιμωρεισθαι, και μη εαιν εις
τι περας αγειν το σπουδαζομενον. Και ου συνεκλεισας με εις χειρας εχθρου, εστη σας
εν ευρυχωρωι τους ποδας μου, κ. τ. ε. Οι λο γοι των πειρασμων θεωρουμενοι
ευρυχωριαν παρ εχουσι τηι ψυχηι. Ἐπαινετον το ευρυχωριαν ομολο γειν, οτι
θλιβομενος ου στενοχωρειται. Πλατυνομενος τε και τοις πονοις εγκαρτερων
ευρυχωριαν την αυτο νομιαν της πολιτειας εκαλεσεν. 12.1301 Ἐταραχθη εν θυμωι ο
οφθαλμος μου, κ. τ. ε. Ουδεν ουτω σκοτει διανοιαν ως θυμος ταρατ τομενος. Ἐν ταις
χερσι σου οι κληροι μου, ρυσαι με εκ χειρος εχθρων μου, και εκ των καταδιωκοντων
με, κ. τ. ε. Κληροι των δικαιων ανθρωπων εισιν αι υπο των αγιων αγγελων
γινωσκομεναι θεωριαι. Του αυτου. «Φευγετε την πορνειαν,» φησιν ο Παυλος. Ει δε
διωκει η πορνεια, δηλονοτι και η μοιχεια, και η πλεονεξια, και θυμος, και οργη, και
τα λοιπα. Ἄλαλα γενηθητω τα χειλη τα δολια, τα λα λουντα κατα του δικαιου
ανομιαν εν υπερηφανιαι και εξουδενωσει, κ. τ. ε. Ευεργετειται ο λα λων δολιοτητας,
εαν γενηται αλαλος· αποβαλλει γαρ δηλονοτι την δολιοτητα. Κατακρυψεις αυτους
εν αποκρυφωι του προσ ωπου σου, κ. τ. ε. Ὥσπερ το προσωπον του Θεου κρυπτει την
ψυχην απο ταραχης ανθρωπων, απαθειαν δια της πρακτικης χαριζομενον, ουτω και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

η σκηνη τον νουν δια της αληθους γνωσεως φυλαττει απο λογων εναντιων και
δογματων ψευδων. Ευλογητος Κυριος, οτι εθαυμαστωσε το ελεος αυτου εν πολει
περιοχης, κ. τ. ε. Ψυχη απαθης πολις εστι τετειχισμενη· οπερ τειχος καθελον τες οι
εχθροι μετα Βηρσαβεε εισηλθον προς ∆αυΐδ· διο και δειται εν τωι νʹ ψαλμωι
οικοδομηθηναι τα τειχη Ἱερουσαλημ. Ὅτι αληθειας εκζητει Κυριος, κ. τ. ε. Ἀληθειας
αντι του αληθινου. Ἀληθινον γαρ στομα, τουτεστι νουν, εμπλησει γελωτος, αντι του,
γνωσεως. «Και ανταποδιδωσι τοις περισσως ποιουσιν υπερηφα νιαν.» Μακροθυμει
μεν ο Κυριος επι τοις υπερηφα νοις, τοις δε περισσως ποιουσιν υπερηφανιαν και
ανταποδιδωσι. ΨΑΛΜΟΣ ΛΑʹ. Μακαριοι ων αφεθησαν αι ανομιαι, και απεκα
λυφθησαν αι αμαρτιαι, κ. τ. ε. Ἀφιενται μεν αι ανομιαι δια του αγιου βαπτισματος,
καλυπτονται δε αι αμαρτιαι δια της πικρας αμαρτιας μετανοιας. Ὅτι εσιγησα,
επαλαιωθη τα οστα μου, απο του κραζειν με ολην την ημεραν, κ. τ. ε. Ἐπα λαιωθη τα
οστα μου, διοτι εσιγησα. Ἀπο του κρα ζειν διηνεκως προς τον Θεον ου παλαιουνται
αι της ψυ χης δυναμεις, αλλ' αει ανανεουνται ημεραι και ημεραι. Σιωπωντων δε
παλαιουνται τον παλαιον αναλαμβα νουσαι ανθρωπον, τον φθειρομενον κατα τας
επιθυ μιας της απατης. Την αμαρτιαν μου εγνωρισα, και την ανομιαν 12.1304 μου
ουκ εκαλυψα. Ειπα· Ἐξαγορευσω κατ' εμου την ανομιαν μου τωι Κυριωι, κ. τ. ε.
«∆ικαιος αυτου κατηγορος εν πρωτολογιαι.» Μη γινεσθε ως ιππος και ημιονος οις
ουκ εστι συνεσις, κ. τ. ε. Την αλογον κινησιν της ψυ χης λεγει ιππον και ημιονον.
Συνεσις δε εστι λο γικη διαγνωσις. Πολλαι αι μαστιγες του αμαρτωλου, κ. τ. ε. Αι
πολλαι θλιψεις των δικαιων πολλαι μαστιγες λεγονται των αμαρτωλων. Και
καυχασθε, παντες οι ευθεις τηι καρδιαι, κ. τ. ε. Ει οι καυχωμενοι ευθεις εισι τηι καρδιαι,
ου παντων εστι το εν Κυριωι καυχασθαι, διοτι μηδε παντες ευθεις τηι καρδιαι. Του
αυτου. Ευλογως καυχησεται ο ευθυς τηι καρδιαι. Ευλογον δε και το καυχασθαι εν ταις
θλιψεσι. Μηποτε ευθυς εστι τηι καρδιαι ο καυχωμενος εν θλιψεσι. ΨΑΛΜΟΣ ΛΒʹ.
Ἀγαλλιασθε, δικαιοι, εν τωι Κυριωι, κ. τ. ε. Ει Κυριος ημων σοφια εστιν, οι δε δικαιοι
εν Κυριωι αγαλλιωσιν, οι δικαιοι αρα εν σοφιαι αγαλλιωσιν. Ἐξομολογεισθε τωι
Κυριωι εν κιθαραι, εν ψαλ τηριωι δεκαχορδωι ψαλατε αυτωι, κ. τ. ε. Κιθαρα εστι ψυχη
πρακτικη υπο των εντολων του Θεου κινουμενη, ψαλτηριον δε νους καθαρος υπο
πνευμα τικης κινουμενος γνωσεως. Ἁρμοζει δε και ημιν τα εν τηι Παλαιαι μουσικα
οργανα πνευματικως νοου μενα, κιθαρα μεν τροπικως το σωμα λεγομενον, ψαλ
τηριον δε το πνευμα· ατινα μουσικως ηρμοσται τωι σοφωι εις δεον χρωμενωι ως
χορδαις τοις μελεσι του σωματος, και ταις δυναμεσι του πνευματος. Καλως δε
ψαλλει ο ψαλλων νοι, ψαλμους λεγων πνευματι κους, και εν καρδιαι αιδων τωι Θεωι.
Ἢ «δεκαχορδωι» αντι του «δεκανευρωι·» χορδη γαρ η νευρα. ∆εκαχορ δον δε το
ψαλτηριον λεγεται ουν και το σωμα, ως πεντε αισθησεις εχον, και πεντε ενεργειας
ψυχης, δι' εκαστης αισθησεως εκαστης ενεργειας γινομενης. Ἄσατε αυτωι ᾆσμα
καινον, κ. τ. ε. Ὁ κατα τον εσω ανακαινουμενος ανθρωπον, αισειεν αν το καινον
ᾆσμα, ατε τον παλαιον εκδυσαμενος ανθρω πον, και ενδυσαμενος τον νεον, τον
ανακαινουμενον κατ' εικονα του κτισαντος. Ἀγαπαι ελεημοσυνην και κρισιν, κ. τ. ε.
Ἀντι του, ελεημονα και διακριτικον. Του αυτου. Ἀγαπαι «ελεημοσυνην,» καθ' ην
ελεει, και την των ελεουντων· ομοιως δε και «κρι 12.1305 σιν,» καθ' ην κρινει· οτι τα
κριματα του Θεου εστιν αληθινα, και αβυσσος πολλη, και ανεξευρητα. Ἀγαπαι δε
κρισιν και την των δικαιων, ων οι λο γισμοι κριματα εισι, περι ων λεγεται· «Κριμα
δικαιον κρινατε.» Ὅτε δε «τον ηλιον ανατελλει επι πονηρους και αγαθους, και
βρεχει επι δικαιους και αδικους,» βλεπομεν πως του ελεους Κυριου πληρης η γη.
Τιθεις εν θησαυροις αβυσσους, κ. τ. ε. Οι λο γοι της αβυσσου εν τοις θησαυροις εισι
του Θεου. Φοβηθητω τον Κυριον πασα η γη, απ' αυτου δε σαλευθητωσαν παντες οι
κατοικουντες την οικουμενην, κ. τ. ε. Τουτο εν τηι παρουσιαι του Θεου πεπληρωται,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

οτε πασα η γη Χριστου Ἐκκλησιαις πεπληρωτο. Ταχα λεγοιτ' αν· Οι μεν ανθρω ποι,
αγαπησατε, η δε γη φοβηθητω. Οι δε την οικου μενην Ἐκκλησιας του Θεου
κατοικουντες, ουκ αναι σθητουντες του Κυριου, απ' αυτου σαλευονται, πλη ρουντες
την προκειμενην εντολην. Ἢ οι απο λογου του Θεου κινουμενοι απ' αυτου
σαλευονται, ζωντος εν αυτοις του Χριστου. Του αυτου. Σαλος εστιν επαινετος ψυχης
λογικης απο κακιας και αγνωσιας επ' αρετην και γνωσιν μεταθεσις. Ὅτι αυτος ειπε,
και εγενηθησαν· αυτος ενετει λατο, και εκτισθησαν, κ. τ. ε. Ἡ μεν γενεσις την των
λογικων ουσιωσιν δηλοι· η δε κτισις την απο του κρειττονος επι το χειρον
μεταβολην· «Ει τις» γαρ «εν Χριστωι καινη κτισις,» ανακαινιζεται. Κυριος
διασκεδαζει βουλας εθνων, αθετει δε λογισμους λαων, και αθετει βουλας αρχοντων,
κ. τ. ε. Αι βουλαι των εθνων, και οι λογισμοι των λαων, και αι βουλαι των αρχοντων
αθετουνται υπο Κυριου, ως εναντιουμεναι τωι θεληματι αυτου, του «παντας
ανθρωπους θελοντος σωθηναι και εις επι γνωσιν αληθειας ελθειν.» Ὁ πλασας κατα
μονας τας καρδιας αυτων, ο συνιεις παντα τα εργα αυτων, κ. τ. ε. Ὁ μονος πλασας
μονος και γινωσκει· διο καλως λεγεται ο Θεος μονος καρδιογνωστης. Ῥυσασθαι εκ
θανατου τας ψυχας αυτων, και διαθρεψαι αυτους εν λιμωι, κ. τ. ε. Προτερον δει τινα
ρυσασθαι απο θανατου, ειθ' ουτως διατραφη ναι. Και δια μεν πρακτικης ρυεται τινα
απο θανατου ο Κυριος, δια δε γνωσεως τρεφει. Ἡ δε ψυχη ημων υπομενει τωι Κυριωι,
οτι βοηθος και υπερασπιστης ημων εστιν, κ. τ. ε. Ἡ του δικαιου καρδια ουκ
ευφραινεται εν βρω μασιν η εν πομασιν, αλλ' εν δικαιοσυνηι, και γνωσει, και σοφιαι.
12.1308 ΨΑΛΜΟΣ ΛΓʹ. Τωι ∆αυιδ, οποτε ηλλοιωσε το προσωπον αυ του εναντιον
Ἀβιμελεχ, και απελυσεν αυτον, και απηλθεν, κ. τ. ε. Ὁ το φευγον προσωπον μη
επιδειξας ως φευγον, αλλ' ως αποσταλεν, ουτος ηλλοιωσε το προσωπον αυτου.
Προσωπον δε νυν το της ψυχης λεγει καταστημα· αλλοια γαρ εστι φευ γουσα, και
αλλοια αποσταλεισα. Προσωπον δε πολλα κις η Γραφη και τον λογον λεγει του
ανθρωπου, κα θως ο αγγελος φησι προς τον Λωτ· «Ἰδου εθαυ μασα σου το
προσωπον, και επι τωι ρηματι τουτωι ου μη καταστρεψω την πολιν περι ης
ελαλησας.» Ευλογησω τον Κυριον, κ. τ. ε. Ὁ εν παντι και ρωι ζων και υπαρχων
αμεταπτωτος Χριστος ταυτα φησι. Ἐν τωι Κυριωι επαινεθησεται η ψυχη μου, κ. τ. ε.
Ουκ εν αλλωι τινι επαινεθησομαι, αλλ' εν σοφιαι· ο γαρ Κυριος ημων σοφια εστιν.
Ἐξεζητησα τον Κυριον, και επηκουσε μου, κ. τ. ε. «Πας γαρ ο ζητων ευρισκει·» ο δε
κα κως ζητων ουχ ευρισκει. Προσελθετε προς αυτον, και φωτισθητε, κ. τ. ε. ∆ια μεν
πολιτειας ορθης προσερχομεθα, δια δε γνωσεως φωτιζομεθα. «Φωτισατε γαρ, φησιν,
εαυτοις φως γνωσεως.» Ουτος ο πτωχος εκεκραξε, και ο Κυριος εισ ηκουσεν αυτου,
κ. τ. ε. Ου παντων επακουει των κραζοντων ο Κυριος, αλλα των δια την γνωσιν την
του Θεου. Παρεμβαλει αγγελος Κυριου κυκλωι των φοβου μενων αυτον, κ. τ. ε. Ὁ
αγγελος του Κυριου ολης παρεμβολης λογον επεχει εις ων. Γευσασθε, και ιδετε, οτι
χρηστος ο Κυριος, κ. τ. ε. Ει γευστος εστιν ο Κυριος, δια της πι στεως εστι γευστος· και
ει χρηστος, δια της γνω σεως εστι χρηστος. Ὅτι ουκ εστιν υστερημα τοις
φοβουμενοις αυ τον, κ. τ. ε. Ει ουκ εστιν υστερημα τοις φο βουμενοις αυτον, πως οι
αγιοι ησαν «υστερουμενοι, θλιβομενοι, κακουχουμενοι, ων ουκ ην αξιος ο κο σμος;»
Ἀλλ' ει και υστερουντο εν βρωμασι και πο μασιν, ου μην και εν γνωσει. ∆ευτε,
τεκνα, ακουσατε μου, φοβον Κυριου δι δαξω υμας, κ. τ. ε. Παρα του αγιου ∆αυιδ δι
δασκομεθα τινα δει ποιειν τε και λεγειν τον φοβου μενον τον Θεον. Ἔκκλινον απο
κακου, και ποιησον αγαθον, κ. τ. ε. Το εκκλιναι απο κακου ο φοβος διδασκει, το δε
ποιησαι το αγαθον η αγαπη. ∆ιο μειζων ο αγαπων του φοβουμενου. 12.1309 Ἐγγυς
Κυριος τοις συντετριμμενοις την καρ διαν, και τους ταπεινους τωι πνευματι σωσει, κ.
τ. ε. Ει «θυσια τωι Θεωι πνευμα συντετριμμενον, τοις δε συντετριμμενοις την καρδιαν
εγγιζει ο Κυ ριος,» ταυτηι αρα τηι θυσιαι και ουκ αλληι εγγιζει ο Κυριος. Φυλασσει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

Κυριος παντα τα οστα αυτων· εν εξ αυτων ου συντριβησεται, κ. τ. ε. Ὀστα νυν λεγει
τας δυναμεις της ψυχης, η τα δογματα τα αληθη, τα συνεχοντα την ζωην της ψυχης.
Θανατος αμαρτωλων πονηρος, κ. τ. ε. Πονηρος, επιπονος, πικρος. Ἔοικε δε λεγειν
θανατον την κο λασιν χωριζουσαν ψυχην απο κακιας. Λυτρωσεται Κυριος ψυχας
δουλων αυτου, κ. τ. ε. Λυτρον εστι δομα τι τοις πολεμιοις διδομε νον προς των
ηττηθεντων, η προς του των ηττηθεν των προνοουμενου επι σωτηριαι και αφεσει
των αιχμαλωτισθεντων. ΨΑΛΜΟΣ Λ∆ʹ. ∆ικασον, Κυριε, τους αδικουντας με, πολεμη
σον τους πολεμουντας με, κ. τ. ε. Ειδως, οτι των αδικησαντων αυτον Ἰουδαιων
παραπτωματι, και πολεμησαντων αυτον Ἰσραηλιτων αμαρτηματι σω τηρια εσται
τοις εθνεσιν, υπερ των εθνων δυναμει ευχεται, δια το εκεινους δικασθηναι και
πολεμηθη ναι. Ταχα δε και ως προς την κρισιν κουφιζονται οι ενταυθα δικασθεντες
και πολεμηθεντες. Παντες δε οι αδικουντες αδικουσι Χριστον, την δικαιοσυνην· και
οι μη εχοντες εν εαυτοις ειρηνην πολεμους εχου σι. και πολεμουσι Χριστον, ος εστιν
ειρηνη ημων. ∆ικαζων δε ο Κυριος τους αδικουντας, την εν αυτοις αδικιαν
απολλυσιν. Ουτω δε και πολεμει τους πολε μουντας τον δικαιον, επ' αγαθωι των
πολεμουμενων, τουτο ποιων, ως αν παυσαιντο ποτε τα εχθρα τηι δι καιοσυνηι
πραττοντες. Του αυτου. Ουδεν ουτως ανθισταται τοις δαι μοσιν ως δικαιοσυνη και
γνωσις. Ἐπιλαβου οπλου και θυρεου, και αναστηθι εις βοηθειαν μοι, κ. τ. ε.
«Ληψεται πανοπλιαν τον ζηλον αυτου, και οπλοποιησει την κτισιν εις αμυναν των
εχθρων. Ἐνδυσεται θωρακα δικαιοσυνην, και πε ριθησεται κορυθα κρισιν
ανυποκριτον· ληψεται ασπι δα ακαταμαχητον οσιοτητα· οξυνει δε αποτομον ορ γην
εις ρομφαιαν.» Τουτων χρειαι φησιν· «Ἐπιλα βου οπλου και θυρεου.» Ὥσπερ δε
συγκοπτουσιν οι δικαιοι τελειωθεντες τας μαχαιρας εις αροτρα, και τας ζιβυνας
αυτων εις δρεπανα· ουτω μετα τας κο λασεις μεταποιησει την εαυτου πανοπλιαν ο
Θεος τον ζηλον αυτου εις ειρηνικα ενδυματα, και τον θωρακα εις ποδηρη και λογιον,
την δε κορυθα εις κιδαριν ιερατικην, την δε ασφαλειαν εις την εν ειρηνηι οσιο
12.1312 τητα, την δε οργην εις χρηστοτητα. Ἀγαθοτης δε το ου μονον εκχυθηναι,
αλλα και συγκλεισθηναι ρομ φαιαν. Ἢ τουτο φησιν· Ἐπιλαβομενος του καταλληλου
του θυρεου, και οπλου της αληθειας, «αναστα εις την βοηθειαν μου·» τουτεστιν,
υπερμαχος γενου. Και το, «Ἔκχεον ρομφαιαν,» αντι του, Γυμνωσον, λεγει· το δε,
«Συγκλεισον εξ εναντιας των καταδιωκοντων με,» αντι του, Ἀπαντησον και
περικλεισον αυτοις τον δρομον, ξιφει την ορμην αυ των απειργων. Του αυτου. Ει ο
νικησας εν πολεμωι καταδου λουται τους πολεμιους, Χριστος δε νενικηκε τον κο
σμον· «Θαρσειτε γαρ, φησιν, εγω νενικηκα τον κοσμον·» Χριστος αρα τον κοσμον
κατεδουλωσατο, ινα γενωνται παντες δουλοι Χριστου. Ειπον τηι ψυχηι μου· Σωτηρια
σου εγω ειμι, κ. τ. ε. Αυτο τουτο σωτηρια εστι ψυχης, το ει πειν αυτηι τον Κυριον·
«Σωτηρια σου εγω ειμι·» και επ' αλλου τινος ουκ αν ουτω νοηθειη.
Ἀποστραφητωσαν εις τα οπισω, κ. τ. ε. Ευερ γετουνται οι απο της αρετης επι την
κακιαν οδευοντες, εαν εις τα οπισω αποστραφωσιν. «Και καταισχυνθητωσαν οι
λογιζομενοι μοι κακα.» Ἡ αισχυνη αυτη παθος εστιν επαινετον, εις συναισθη σιν
αγον τον αμαρτανοντα. Γενηθητω η οδος αυτων σκοτος, κ. τ. ε. Ὁδον ασεβων τον
μοχθηρον βιον ονομαζει, καθ' ον την πορειαν εποιησαντο. Γενηθητω αυτοις
«σκοτος,» παντος στερουμενη φεγγους, και «ολισθημα,» οπως μηδ' εσταναι
δυναιντο, αγγελου Θεου καταδιωκοντος. Ὁραις δε ως αι αγγελικαι δυναμεις οπλα
εισι του Θεου. Ἐλθετω αυτωι παγις, ην ου γινωσκει, κ. τ. ε. Σημειωτεον, οτι εν τοις
προκειμενοις αντι ευκτι κων προστακτικοις εχρησατο ρημασι· κατα γαρ την πραξιν
εκαστος τιμωρειται. Ἢ μαλλον αντι μελ λοντων κεχρηται. Και η θηρα ην εκρυψε
συλλαβετω αυτον, και εν τηι παγιδι πεσειται εν αυτηι, κ. τ. ε. Νομιζω περι του
σταυρου λεγειν αυτον, εις ον εμπεπτω κεν ο διαβολος αγνοων. Ει γαρ εγνω, ουκ αν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

αυτον Κυριον της δοξης εσταυρωσε. Ῥυομενος πτωχον εκ χειρος στερεωτερων αυ
του, κ. τ. ε. Ἐντευθεν γινωσκομεν, οτι χωρις Κυριου πολεμειν τοις εχθροις ουκ
ισχυομεν. Στερεω τεροι γαρ ημων εισιν. Ἀνταπεδιδοσαν μοι πονηρα αντι αγαθων και
ατεκνιαν τηι ψυχηι μου, κ. τ. ε. Ἄτεκνος εστι ψυχη η μηδεν γεννησασα αγαθον, η
μηδενι ανθρωπωι ποιησασα αγαθον. Και εταπεινουν εν νηστειαι την ψυχην μου, κ. τ.
ε. Ουδεν ουτω ταπεινοι την ψυχην ως νη 12.1313 στεια. «Και η προσευχη μου εις
κολπον μου απο στραφησεται.» Κολπον νυν τον νουν ονομαζει. Ἐπειρασαν με,
εξεμυκτηρισαν με μυκτηρισμωι, κ. τ. ε. Ἑλειν ου δυνηθεντες δι' ων επειραθη σαν,
χλευη γουν παρεμυθουντο προς εμε, και δικην θηρων αγριων τους οδοντας, και την
οργιλην και θυ μωτικην αυτων δυναμιν επ' εμε εβρυξαν· καταφα γειν με γαρ
θελοντες, απετυχον. Μη επιχαρειησαν μοι οι εχθραινοντες μοι μα ταιως, κ. τ. ε. Τωι
δικαιωι δια την δικαιοσυνην εχθραινοντες, αδικως εχθραινουσι. Ὅτι εμοι μεν
ειρηνικα ελαλουν, και επ' οργηι δολους διελογιζοντο, κ. τ. ε. «Ἔσεσθε» γαρ, φησιν,
«ως θεοι, γινωσκοντες καλον και πονηρον·» ειρηνικος γαρ ουτος ο λογος. Μηδε
ειποισαν· Κατεπιομεν αυτον, κ. τ. ε. Και ο Παυλος φησι περι του εν Κορινθωι
πεπορνευ κοτος· «Μηποτε τηι περισσοτεραι λυπηι καταποθηι ο τοιουτος.»
Ἐνδυσασθωσαν αισχυνην και εντροπην οι μεγαλοῤρημονουντες επ' εμε, κ. τ. ε. Οι
μεν εις τον Χριστον βαπτιζομενοι τον Χριστον ενδυον ται, τουτεστι δικαιοσυνην και
σοφιαν· οι δε εις τον Σαταναν βαπτιζομενοι αισχυνην ενδυονται και εντρο πην. Και
ειπατωσαν δια παντος· Μεγαλυνθητω ο Κυριος, οι θελοντες την ειρηνην του δουλου
αυ του, κ. τ. ε. Ἀγγελων μεν το δια παντος μεγα λυνειν τον Κυριον· ανθρωπων δε το
μη δια παντος· δαιμονων δε το μητε δια παντος, μητε ποσουν. ΨΑΛΜΟΣ ΛΕʹ. Ουκ
εστι φοβος Θεου απεναντι των οφθαλμων αυτου, κ. τ. ε. Τωι γαρ φοβωι Κυριου
εκκλινει πας απο κακου. Ὅτι εδολωσεν ενωπιον αυτου, του ευρειν την ανομιαν
αυτου και μισησαι, κ. τ. ε. Το «ευ ρειν» αντι του «επιγνωναι» κειται. Πλην ζη τητεον
ει ο εγνωκως την ανομιαν ως ανομιαν παντως και μισει. Τα ρηματα του στοματος
αυτου ανομια και δο λος, κ. τ. ε. Ἕτερος φησι· «Τα ρηματα του στοματος αυτου
ανομια και κοπος,» τουτεστιν επα χθη, ως κοπον εμποιειν τοις προσεχουσιν. «Ουκ
ηβουληθη συνιεναι.» ∆ηλον εκ των ειρημενων, ως ο παρανομος ουκ εκ κατασκευης
εστι τοιουτος· το γαρ μη βουλεσθαι συνεσιν εχειν επι τωι αγαθα ποιειν αυ τεξουσιου.
Ἔτι δε προς τουτοις «ανομιαν διελογι σατο,» και τα εξης. Τοιουτον εστι το· «Ουαι οι
ερ γαζομενοι κακα επι της κοιτης αυτων, και αμα τηι 12.1316 ημεραι συνετελουν
αυτα.» Ουτως ο ανομιαν λογισα μενος επι της κοιτης τυγχανων παρισταται πασηι
οδωι ουκ αγαθηι, τουτεστι πασηι πραξει πονηραι, ου προσοχθιζων τηι κακιαι αυτου·
αποδεχομενος αυτην ουσαν χειριστην εξιν, πρακτικως αρχεται οδευειν πα σαν ουκ
αγαθην οδον. Κυριε, εν τωι ουρανωι το ελεος σου, και η αλη θεια σου εως των
νεφελων, κ. τ. ε. Ἐντευθεν τινες απατηθεντες τα υπο την σεληνην απρονοητα
απεφηναντο ειναι· ων εστι και ο Ἀριστοτελης. Μεθυσθησονται απο πιοτητος οικου
σου, κ. τ. ε. Ἀγαθη αυτη μεθη, «και το ποτηριον σου με θυσκον ωσει κρατιστον!»
Ἐπειπερ δε χειμωνες οι πειρασμοι, ειη αν και χειμαῤρος τρυφης Θεου ο δια την εν
πειρασμοις καρτεριαν μισθος, ποταμηδον ρεων τοις υπερνικωσιν εν αυτοις δια του
Ἰησου Χρι στου. Του αυτου. Ὁ ταυτην την μεθην μη εκνη φων ου δικαιως ποιει· διο
επι της ψεκτης μεθης ει ρηται· «Ἐκνηψατε δικαιως, και μη αμαρτανετε.» Ὅτι παρα
σοι πηγη ζωης, κ. τ. ε. Ει η πηγη εστιν η ζωη, η ζωη δε εστιν ο Χριστος, η πηγη εστιν ο
Χριστος. «Ἐν τωι φωτι σου οψομεθα φως.» Ἐν τηι θεωριαι των γεγονοτων οψομεθα
τον Χριστον, η εν τηι γνωσει τηι του Χριστου οψομεθα τον Θεον. Μη ελθετω μοι πους
υπερηφανιας, κ. τ. ε. Ει η υπερηφανια εξις εστι χειριστη, πως εχει ποδας; Ἢ ταχα
περι του ζωου λεγει του ενεργουντος την υπερη φανιαν. ΨΑΛΜΟΣ Λ ʹ. Μη
παραζηλου εν πονηρευομενοις, κ. τ. ε. Ἐνταυθα ζηλον την μιμησιν λεγει.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

Ἀποκαλυψον προς Κυριον την οδον σου, κ. τ. ε. «Πας ο φαυλα πρασσων μισει το
φως, και ουκ ερχεται προς το φως,» ουκ αποκαλυπτει την οδον αυτου προς Κυριον.
Πρωτον «ελπισον επι Κυ ριον, και ποιει χρηστοτητα,» και τα εξης· απερ ποιησας,
παλιν «ελπισον επ' αυτον, και αυτος ποι ησει.» Ὁ δε την εν κρυπτωι δικαιοσυνην
βλεπων Θεος, δια το βλεπειν εν τωι κρυπτωι, εξοισει αυτην, οτε φανερωσει τας
βουλας· και ο εν τηι κρισει δια λαμπων ως μεσημβριαν εξει το κριμα. Ὑποταγηθι τωι
Κυριωι και ικετευσον αυτον, κ. τ. ε. Ἡ υποταγη αυτη εστι φυσεως λογικης προς την
γνωσιν του Θεου εκουσιος συγκαταθεσις. «Μη παραζηλου εν τωι κατευοδουμενωι εν
τηι οδωι αυτου, εν ανθρωπωι ποιουντι παρανομιας.» Νυν ευοδωσιν την επι το χειρον
προκοπην λεγει· ως και το, «Πονηροι δε ανθρωποι και γοητες προκοψουσιν επι το
χειρον.» Παυσαι απο οργης και εγκαταλιπε θυμον, 12.1317 κ. τ. ε. Θυμος εστιν οργη
επιθυμιας ημερου ψυ χης κατ' εξοχην αμυνης· οργη εστιν ορεξις τιμωριας· τιμωρια
δε εστι κακου ανταποδοσις. «Μη παραζηλου ωστε πονηρευεσθαι.» Μη ιδηις αυτων
την ευημεριαν, αλλα προσμεινον το τελος, και οψει τον ολεθρον. Ὅτι οι
πονηρευομενοι εξολοθρευθησονται, κ. τ. ε. Το εξολοθρευθηναι ουδεν ετερον εστιν η
το εκπεσειν εκ Θεου. Και ετι ολιγον, και ου μη υπαρξει αμαρτωλος, κ. τ. ε.
Ἀμφιβολος η λεξις· η γαρ ανυπαρκτος εσται ο αμαρτωλος, (οπερ οιονται οι
παντελως τους φαυλους φθειρεσθαι λεγοντες ουχ υγιως·) η καθ' ο αμαρτωλος εστιν,
ουχ υπαρξει. Και ζητησεις τον τοπον αυτου, και ου μη ευ ρηις, κ. τ. ε. Τοπος
αμαρτωλου η κακια. Οι δε πραεις κληρονομησουσι γην, κ. τ. ε. Ἡ γη νυν γνωσιν
σημαινει· ως γαρ εν τοπωι τηι θεωριαι λεγεται ειναι ο νους. «Και κατατρυφησουσιν επι
πληθει ειρηνης.» Τρυφη δικαιου πληθος ειρηνης, πληθος δε ειρηνης εστιν απαθεια
ψυχης μετα γνω σεως των οντων αληθους. Κρεισσον ολιγον τωι δικαιωι υπερ
πλουτον αμαρτωλων πολυν, κ. τ. ε. Κρεισσον ολιγη γνωσις πνευματικη υπερ πληθος
σοφιας εθνων. Ὑποστηριζει δε τους δικαιους ο Κυριος, κ. τ. ε. Ουδεν ουτως
υποστηριζει τον δικαιον, ως χαρι σμα πνευματικον· «Ἵνα μεταδωι υμιν χαρισμα
πνευματικον εις το στηριχθηναι υμας,» φησιν ο Ἀποστολος. Γινωσκει Κυριος τας
οδους των αμωμων, κ. τ. ε. Ἕτερος· «Προοιδε Κυριος τας ημερας των αμω μων.» Ουχ
υποστηριζει μονον αυτοις την ζωην, αλλα και οιδε τας μελλουσας ημερας, και την
ητοιμασμενην κληρονομιαν. Ουδεν ουν αυτους βλαψει το προς βραχυ λυπεισθαι·
γυμναζονται γαρ τηι καρτεριαι, την στενην και τεθλιμμενην οδευοντες, ουκ
αισχυνομενοι εν καιρωι πονηρωι, οτεπερ οργην επαγει τοις αμαρτωλοις. Ἀλλα και
νυν οι μεν ενδειαι απολουνται λογικης τρο φης, οι δε του Θεου κατατρυφησουσιν εις
πλησμονην. Και η κληρονομια αυτων εις αιωνα εσται, κ. τ. ε. Κληρονομια εστι της
λογικης φυσεως η γνωσις η του Θεου. Ου καταισχυνθησονται εν καιρωι πονηρωι, κ. τ.
ε. Καιρον πονηρον λεγει τον της κρισεως χρονον. «Και εν ημεραις λιμου
χορτασθησονται.» Ἡμερας λιμου ονομαζει εν αις πολλοι των ακαθαρτων
στερισκονται του αρτου του ειποντος· «Ἐγω ειμι ο αρτος ο απο του ουρανου
καταβας.» Ἐκλειποντες ωσει καπνος εξελιπον, κ. τ. ε. Τουτον τον καπνον αποδιωκει
απο των λογικων ξυλων το πυρ ο ηλθε βαλειν επι την γην ο Χριστος. 12.1320 Του
αυτου. Καπνος δε πυρος σβεσθεντος ση μειον. Και ουτοι δε, ως πυρ καταφλεξαντες,
απεσβε σθησαν. Τοιουτοι οι καθ' ημων διαλαμψαντες, απολ λυνται οι αμαρτωλοι, ου
τωι εξ ολου διαλυεσθαι την συστασιν αυτων, αλλα τωι μηκετι ειναι αμαρτωλους.
12.1368 ΨΑΛΜΟΣ ΛΖʹ. Κυριε, μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με, μηδε τηι οργηι σου
παιδευσηις με, κ. τ. ε. Ὁ ελεγχωι τωι δια λογου μη εικων, θυμωι Θεου ελεγχθησεται· και
μη υπο ζυγον παιδευοντος εν Θεωι διδασκαλου γινομε νος, οργηι Θεου παιδευθησεται·
παιδεια δε ελεγχου επιπονωτερος. Ὡσει φορτιον βαρυ εβαρυνθησαν επ' εμε, κ. τ. ε.
«∆ευτε, παντες, φησιν ο Χριστος, οι κοπιων τες και πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω
υμας.» Ἐταλαιπωρησα και κατεκαμφθην εως τελους» ολην την ημεραν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

σκυθρωπαζων επορευομην, κ. τ. ε. Λεκτεον τουτο προς τους γελωντας πολλα, και
τερπομενους επι γελυοις. Οι φιλοι μου και οι πλησιον μου εξ εναντιας μου ηγγισαν
και εστησαν, και οι εγγιστα μου μακροθεν εστησαν, κ. τ. ε. Ταχα δυναμεις τινας λεγει
αγιας υποχωρουσας εν καιρωι πειρασμου προς δοκιμην του πειραζομενου, η προς
κολασιν. Και οι ζητουντες τα κακα μοι ελαλησαν μα ταιοτητας, και δολιοτητας ολην
την ημεραν εμε λετησαν, κ. τ. ε. Ἐδοκει δε μοι ματαιοτης και η των αποδεικτικων
ειναι δοκουντων λογων βια σοφιστικη φαινομενη, δι' ης ελειν με προσεδοκουν οι
την εμην ζητουντες ψυχην. ∆ολιοτητα δι' ολου μελε τωντες του βιου ελαλουν, φησι,
προς με, επιβουλην μοι σκευαζοντες. Των γαρ αγγελων λειποντων, σφο δροτερον οι
δαιμονες επετιθεντο. Ἐγω δε ωσει κωφος ουκ ηκουον, και ωσει αλαλος ουκ ανοιγων
το στομα αυτου, κ. τ. ε. Ἐδεχετο μεν τους λογισμους του πειραζοντος, ουκ ηκουε δε
αυτων, μη ενεργων κατ' αυτους. Κω φοτης δε εστιν η απαθεια, δι' ην ουκ ηκουεν
αυτων. Ὅτι ειπον, Μηποτε επιχαρωσι μοι οι εχθροι μου, κ. τ. ε. Ἐπι μεν τοις
μετανοουσιν οι αγγελοι χαιρουσιν, επι δε τοις σαλευομενοις οι δαιμονες. Οι δε
εχθροι μου ζωσι, κ. τ. ε. Ου ταυτην την ζωην την ειπουσαν· «Ἐγω ειμι η ζωη.» Οι
ανταποδιδοντες κακα αντι αγαθων ενδιεβα λον με, κ. τ. ε. Ἀνταπεδιδοσαν κακα αντι
αγαθων, ου των εις εκεινους γενομενων, αλλα των απλως γι νομενων δια τον
Κυριον. Μη εγκαταλιπηις με, Κυριε ο Θεος μου, μη αποστηις απ' εμου, κ. τ. ε. Καλον
προοιμιον προσ 12.1369 ευχης το, «Μη εγκαταλιπηις με, Κυριε ο Θεος μου, μη
αποστηις απ' εμου· προσεχε εις την βοηθειαν μου, Κυριε της σωτηριας μου·» εχει γαρ
εν εαυτωι και την αγιαν Τριαδα. 12.1388 ΨΑΛΜΟΣ ΛΗʹ. Ἐκωφωθην και
εταπεινωθην και εσιγησα εξ αγαθων, κ. τ. ε. Ἐν τοις πειρασμοις φευγει τα αγαθα εξ
ημων, και σιωπαι η ψυχη εξ αυτων. Ἐκεινα γαρ φθεγγεται η ψυχη α γινωσκει, και
σιωπαι α ου γινωσκει. Ἀγαθα δε ειπε νυν τας αρετας και τας γνωσεις αιτινες εν καιρωι
πειρασμου διαφευγουσι τους πειραζομενους. Ἐθερμανθη η καρδια μου εντος μου, κ.
τ. ε. ∆υνατον μεν του της οργης επισταντος δαιμονος μη οργισθηναι, αδυνατον δε
ταχα μη θερμανθηναι. Γνωρισον μοι, Κυριε, το περας μου, κ. τ. ε. 12.1389 Περας εστι
της λογικης φυσεως η γνωσις της αγιας Τριαδος. Πλην τα συμπαντα ματαιοτης, πας
ανθρωπος ζων, κ. τ. ε. Τα σωματικα παντα ματαιοτης εστιν, η γαρ ασωματος φυσις
κατ' εικονα γεγενηται Θεου. Μεντοιγε εν εικονι διαπορευεται ανθρωπος, κ. τ. ε. Πας
ανθρωπος ζων εν εικονι διαπορευ εται, ητοι του Θεου τηρων το κατ' εικονα, και το
προκοπτειν εις τελειοτητα, συμμορφος γενομενος της εικονος Θεου, η αλλου τινος
ζωου, ιππος θηλυμανης η αλλο τι αλογον κατα το ηθος γινομενος. Και νυν τις η
υπομονη μου; κ. τ. ε. Συ μοι το δυνασθαι φερειν κεχαρισαι· το μηδεν εξ ανθρω πινης
ασθενειας ειπειν τι η δρασαι. Συ δε και παι δευσας υποστηναι με και φερειν εποιησας.
Ὁ ειδως την πλασιν μου, και την ασθενειαν συγγνωθι. Ὄνειδος αφρονι εδωκας με, κ.
τ. ε. Ἄφρονα φησιν, ον και φθασας αμαρτωλον ειρηκε. Παρα διδωσι δε ο Θεος εις
ονειδισμον, προς εξομολογησιν μειζονα· οπερ αξιοι μη παθειν ο ταυτα λεγων, ως αφ'
εαυτου εξομολογουμενος κατα το δοκουν τωι Θεωι. Ἐκωφωθην και ουκ ηνοιξα το
στομα μου, οτι συ εποιησας, κ. τ. ε. ∆υναται και τουτο ουτω νοεισθαι· Ουδεποτε σοι
ως αλλοι προσηψα ως αιτιωι τας εμας ανομιας. Εις τουτο γαρ ουδεποτε το στομα μου
ηνοιξα, αλλ' εκωφωθην. Ὅτι παροικος εγω ειμι εν τηι γηι και παρεπι δημος, καθως
παντες οι πατερες μου, κ. τ. ε. Ὁ πολλακις ειπων, «Πλην ματαιοτης πας αν θρωπος,»
ομολογει παροικος ειναι, ετεραν δε ζωην αναψυξεως οιδε, και μετα δακρυων
ικετευει σπανιον κατα τους πατερας παροικον ειναι, και μη ενοικειν τηι παρουσηι
ζωηι. Ἐαν ουν, φησι, μη αφηις μοι την αμαρτιαν, και αναψυξω πριν απελθειν εκει,
ουχ εξω μετανοιας καιρον, ουδε υπαρξω εν τηι παρα σοι ζωηι. Ἤ, ως ουχ υπαρχοντων
αμαρτωλων, εσονται ως ουκ οντες. Του αυτου. Παντες οι των δικαιων ως δικαιων
πατερες, παροικοι εισι και παρεπιδημοι, σκιαν ηγου μενοι τον βιον τον επι της γης.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

12.1409 ΨΑΛΜΟΣ ΛΘʹ. Ἀνηγαγε με εκ λακκου ταλαιπωριας, κ. τ. ε. Λακκος
ταλαιπωριας κακια και αγνωσια. «Και εστησεν επι πετραν τους ποδας μου.» Πετρα
εστι πιστις Χριστου. «Και κατευθυνε τα διαβηματα μου·» δια της πρακτικης και των
αληθινων δογματων. Και ενεβαλεν εις το στομα μου ᾆσμα καινον, κ. τ. ε. Μετα την
απαθειαν αιδομεν ᾆσμα καινον, ανακαινισθεντος του οικου ημων. Θυσιαν και
προσφοραν ουκ ηθελησας, κ. τ. ε. Τουτους τους στοιχους εκ προσωπου του Σωτη ρος
ειρησθαι η προς Ἑβραιους φησιν Ἐπιστολη, και διδωσιν αφορμην ολον τον ψαλμον
ως εκ προσωπου αυτου νοειν. Ὁλοκαυτωμα και περι αμαρτιας ουκ ᾔτησας, κ. τ. ε.
Ὁλοκαυτωματα αισθητα ου ζητει ο Θεος· «Θυσια γαρ τωι Θεωι πνευμα
συντετριμμενον.» Ἐν κεφαλιδι βιβλιου γεγραπται περι εμου, κ. τ. ε. Κεφαλιδα
βιβλιου πασαν την νομικην λεγει Γραφην· πασαι γαρ εις εν κεφαλαιουνται την
προῤρησιν την περι Χριστου. Του ποιησαι το θελημα σου, κ. τ. ε. Θελημα λεγει του
Πατρος καθ' ο ηιρε την αμαρτιαν του κοσμου. «Ου γαρ ηλθον, φησι, ποιησαι το
θελημα 12.1412 το εμον, αλλα το θελημα του πεμψαντος με.» Και τεθεις υπερ της
απαντων αμαρτιας, ως αν, αφεσεως γενομενης, μηκετι χρεια ηι της περι αμαρτιας θυ
σιας. Ευηγγελισαμην δικαιοσυνην εν Ἐκκλησιαι με γαληι, κ. τ. ε. Μεγαλη Ἐκκλησια η
εκ μεγαλων και τελειων συμπληρουμενη, εν ηι ευηγγελιζετο δι καιοσυνην την δια
πιστεως Ἰησου. Ἔγνω δε ταυτην αυτου, ως αποδεξαμενος και οικειουμενος ως αδια
στατως δε απαγγελλων. Ἔφη δε· «Τα χειλη μου ου μη κωλυσω.» Ουδε γαρ
κεκωλυκε· λαλει δε δευρο δι' ευαγγελιστων και των κατα καιρους διδασκαλων, ους
αν τις και Χριστου χειλη καλεσειε. Περι δε της δι καιοσυνης αυτου, ως κρειττονος
ουσης της νομικης, παρεγγυων ελεγεν· «Ἐαν μη περισσευσηι η δικαιο συνη υμων
πλεον των γραμματεων και των Φαρι σαιων.» Κατελαβον με ανομιαι μου, και ουκ
ηδυνηθην του βλεπειν, κ. τ. ε. Ἡ μνημη των παλαιων πταισματων πεφυκεν
επισκοτειν ημιν τηι διανοιαι. «Ἐπληθυνθησαν υπερ τας τριχας της κεφαλης μου.»
Τουτεστι, τα περι ημας αναισθητα πληθυνεται κακα, ων πολλων γεγενημενων,
στερουμενοι του ορθως δια νοεισθαι απο της καρδιας εγκατελειφθημεν. Ἱκετευει δε
ο λεγων ελεωι φυλαχθηναι, των προτερων μεμνη μενος κακων προς το μη αυθις
περιπεσειν τοις αυτοις. Και η αναμνησις δε της επι τα κρειττονα μεταβολης
ευχαριστους εργαζεται και προσεκτικους. Καταισχυνθειησαν και εντραπειησαν αμα
οι ζητουντες την ψυχην μου, του εξαραι αυτην, κ. τ. ε. Ου κατ' ουσιαν εξαιρουσιν,
αλλα δια της κακιας απο της αρετης και της γνωσεως αυτην εξαιρουσιν. Ἐγω δε
πτωχος ειμι, κ. τ. ε. Προς την των αγα θων κτησιν ασθενων, πτωχον και πενητα
εαυτον ομολογει, και τωι Θεωι την περι αυτου φροντιδα ανα τιθησιν, επιῤριπτων την
μεριμναν επι Κυριον, ως επι κηδεμονα. ΨΑΛΜΟΣ Μʹ. Μακαριος ο συνιων επι
πτωχον και πενητα, κ. τ. ε. Τι εστιν «ο συνιων;» Ὁ νοων. Τι εστι «πενης;» Ὁ την
θλιψιν αυτου καταλαμβανων. Ὁ γαρ μαθων αυτου την θλιψιν παντως και ευθεως
αυ τον ελεησει. ∆υναται ο συνιεις πτωχον λογου, και σοφιας, και του καλου
μακαριζεσθαι, ωφελων αυτον, ητοι τον κοινως πτωχον, η τον μακαριζομενον. «Ἐν
ημεραι πονηραι ρυσεται αυτον ο Κυριος·» ητοι ως μιαι ημεραι ουσηι πονηραι οληι τηι του
ενεστωτος αιωνος, η της κρισεως. Ἔστι γαρ αυτη σκοτος τοις αμαρτωλοις, και ου
φως κατα τον προφητην. Και ο Ἀποστολος φησιν· «Ὅτι αι ημεραι πονηραι εισι·» και
παλιν· «Ὅπως εξεληται ημας εκ του αιωνος του ενεστωτος πονηρου.» Παραινει ουν
φιλανθρωπους ειναι προς 12.1413 ενδεεις, η συνιεναι τον εκουσιως πτωχευσαντα.
Κυριος βοηθησαι αυτωι επι κλινης οδυνης αυ του, κ. τ. ε. Κλινη οδυνης το σωμα εστι
της τα πεινωσεως. «Ὅλην την κοιτην αυτου εστρεψας εν τηι αῤρωστιαι αυτου.» Προς
τα αμεινω μετενεχθησεται, φησι, και μεταβολην εξει προς ευρωστιαν. Ἔθος γαρ τηι
Γραφηι την στροφην αντι της μεταβολης τιθεναι, ως το· «Ἔστρεψας τον κοπετον μου
εις χαραν εμοι.» Οι εχθροι μου ειπαν κακα μοι, κ. τ. ε. Οι αορα τοι του Σωτηρος ημων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

εχθροι ηθελησαν αυτον αποθανειν, ως ινα σβεσωσι την δοξαν του ονοματος αυτου·
αλλα προς τωι μη απολεσθαι και καμψει εν τωι ονοματι Ἰησου παν γονυ, και πασα
γλωσσα εξομολο γησεται. Ειποις δε αυτον και υπερ των αυτου μα θητων ποιησασθαι
την ευχην, ους ωσπερ ψυχην αυ του τυγχανοντας νοσησαι κατ' εκεινον συνεβη τον
καιρον και ημαρτηκεναι, οτε παντες καταλιποντες αυτον ᾤχοντο, Πετρος δε και
τριτον ηρνησατο. Και ει εισεπορευετο του ιδειν, ματην ελαλει, κ. τ. ε. Οι αφανεις και
ορωμενοι εχθροι Χριστου θανατον αυτωι κατεσκευαζον. Ὁ δε Ἰουδας εισεπορευετο
μεν του ιδειν τα γινομενα, και λεγομενα εν παραβολαις, ελαλει δε ματην, ατε μη
χωρων αυτα νοησαι, δια την τυφλωττουσαν αυτον κακιαν. Ἁρμο ζει δε το ρητον και
πασι τοις αποῤρητα επαγγελλομε νοις τοις ετεροδοξοις. Ἢ εξω του Σωτηρος και της
των αποστολων καταστασεως ηδη γενομενος ματην ελαλει, διδασκαλον
προσαγορευων τον Κυριον, της καρδιας αυτου ανομιας συναγαγουσης. Ουτος δε και
εκπορευομενος, τουτεστιν εξω της Ἰησου μαθητειας γινομενος, ελαλει επι το αυτο
τοις Φαρισαιοις κατα του Σωτηρος, και λαθρα την προδοσιαν εκινουτο. Ἀλλα και του
πονηρα διαλογιζομενου, και του επι νοουντος τα αιρετικα η καρδια συναγει ανομιαν
αυτωι· οστις καν λαβηι, εκπορευεται εξω. Περι ων ει ρηται· «Τοις δε εξω εν
παραβολαις·» και, «Τους εξωθεν ο Θεος κρινει.» Μη ο κοιμωμενος ουχι προσθησει
του αναστη ναι; κ. τ. ε. Ἀναγκαιως λεγει τηι κοιμησει την αναστασιν επεσθαι. Ἡ δε
κοιμησις εστιν ο θανα τος. Ἀναγκαιως τωι θανατωι ακολουθησει και η αναστασις. Συ
δε, Κυριε, ελεησον με, κ. τ. ε. Τον ελεον και την αναστασιν ουχ εαυτωι, αλλ' ημιν
αιτει. Ἔστι δε το μεν, «αναστησον με,» ανθρωποπρεπως· το δε «ανταποδωσω
αυτοις,» δηλαδη τοις εχθροις, θεοπρε πως. Ἐπιχαιρει δε τοις ηττωμενοις ο εχθρος.
Ειτα παλιν ανθρωπινωτερον εφη· «Ἐν τουτωι εγνων, οτι τεθεληκας με,» εν τε τωι
ελεησαι και αναστησαι. Τουτ εστιν ηγαπησας· εν αγαπηι γαρ παν θελητον. Ἐμου δε
ανασταντος ου μη επιχαρηι ο της ανθρωποτητος εχθρος ο διαβολος, ο τον θανατον
δι' αμαρτιας επα 12.1416 γαγων. Ἢ ταχα και Ἰουδαιους αινιττεται. Και το «εμου δε
δια την ακακιαν,» ητοι αμιαντον, ανθρω πινωτερον ειρηται. Ἐβεβαιωθημεν δε εν
Χριστωι, και τουτο ενωπιον του Πατρος γενομενον εις τον αιωνα. ΨΑΛΜΟΣ ΜΑʹ.
Ἐδιψησεν η ψυχη μου προς Θεον, κ. τ. ε. Προς τον Θεον διψωσιν οι εν τωι Ευαγγελιωι
επι τωι διψαιν μακαριζομενοι. Ουκ ειπεν· Ἐδιψησεν η ψυχη μου τον Θεον, ου γαρ
Θεον πινει η ψυχη, αλλα «προς τον Θεον.» Τα γαρ προς Θεον ο αγιος διψα, ωσπερ ο
αμαρτωλος τα μη προς Θεον, αλλα τα προς κοσμικην ζωην, η τα προς διαβολον. Και
ο Σωτηρ δε ειστηκει και εκραζε λεγων· «Ἐαν τις διψαι, ερχεσθω προς με, και πινετω.»
Και οτι μονοι οι αγιοι οφθησονται τωι προσωπωι του Θεου, αποτρεποντος αυτο απο
αμαρ τωλων. Ἢ ως αποστρεψαντος του Θεου την εποπτικην αυτου δυναμιν απο του
λαου, απεθρηνουν την ενταυθα ζωην· προς αυτον δε κατανταιν ηβουλοντο τον Θεον.
Τουτο δε ελεγον παντος μωμου κεκαθαρμενοι· ο γαρ εσπιλωμενος, «Ἀποστρεψον,
φησι, το προσωπον σου απο των αμαρτιων μου.» Του αυτου. Ει το προσωπον του
Θεου οι αγγελοι βλεπουσι δια παντος, αγγελος αρα επιθυ μει γενεσθαι ο ∆αυιδ και
βλεπειν το προσωπον του Θεου. Ἐγενηθη τα δακρυα μου εμοι, κ. τ. ε. Ὧν το δακρυα
αρτος, μακαριοι οι κλαιοντες νυν. Τε λειου εστι το δυνασθαι τουτο λεγειν· επει ο
ατελης ταρασσεται υπο των εξωθεν, και εξω την εαυτου ψυ χην εχει, ασχημων και
ελεγχομενος παρα πασι, δια των λογων απογυμνων την ψυχην. Ὁ δε αγιος συνα γει
απο των προς τα εξω την ψυχην εαυτου. Ὁ δε απο διαθεσεως δακρυων τα δακρυα
αυτου αρτου δικην τραφησεται· ουκ εν τοις ανετικοις μονον, α ημεραν καλει, αλλα
και εν τοις περιστατικοις, α νυκτα ονο μαζει. Του αυτου. Τροφιμωτατος εστι
κλαυθμος ο τρεφων την ψυχην. Μακαριοι οι κλαιοντες νυν, οτι γελασονται. Ἐν τωι
λεγεσθαι μοι καθ' εκαστην ημεραν· Που εστιν ο Θεος σου; κ. τ. ε. Ὁ Θεος μεν ως
δημιουργος εστιν εν πασι τοις γεγονοσιν· ως δε αρετη και σοφια εν πασαις ταις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

αγιαις δυναμεσιν· ει δε και κατα δυναμιν λαμβανοιτο η αρετη και η σο φια, και εν
ταις αντικειμεναις δυναμεσιν· ει δε πη μεν δυναμει, πη δε ενεργειαι, και εν
ανθρωποις εστιν ο Θεος· το γαρ αει ενεργειν κατα Θεον αγγελων εστι· το δε
μηδεποτε δαιμονων· το δε ποτε μεν καλως, ποτε δε ουκ ορθως, ανθρωπων εστιν.
Ευλογως δε τις αν αποκριναιτο το, «Που εστιν ο Θεος;» οτι, Πανταχου πλην της
υμετερας ψυχης. Ὅτι διελευσομαι εν τοπωι σκηνης, κ. τ. ε. Ἡ 12.1417 μεν κατα
Μωσεα εν Ἐξοδωι σκηνη τυπος, οι μαι, ταυτης ην· ο κατα Σολομωντα ναος τυπος του
αληθινου οικου του Θεου. Ὅτι, φησιν, ετι προκοπτω, και ουπω τελειος ειμι.
Συμβολον δε της προκοπης η σκηνη, θαυμαστως φερει επι τον οικον αυτου του Θεου,
τουτεστι την τελειοτητα, καθ' ην οικει μεν ενθα ο Θεος. Οι δε πνευματικως
εορταζοντες ηχουσιν αγαλ λιωμενοι και εξομολογουμενοι. Ἢ τουτο φησι· Παρε
μυθουμην επι τοιαυταις εμαυτον ελπισιν, «Ἵνα τι, λεγων, περιλυπος ει, η ψυχη
μου;» Προσεδοκων γαρ ως διαδεξεται με το μακαριον τελος, η θαυμαστη σκηνη του
Θεου, και ο ενδοτατω οικος αυτου, εις ον οι αγιοι υπο αγγελικων δυναμεων
αιρομενοι εισαχθη σονται. Ει δε «χαρα γινεται εν τοις ουρανοις επι ενι αμαρτωλωι
μετανοουντι,» πως ουκ εικοτως, ψυχης μετα γυμνασιαν εις τα αγια τα επουρανια
εισαγομε νης, φωνην ευφημον γινεσθαι πληθους πανηγυριζον των επι τηι του
σωζομενου σωτηριαι; Ὡς επ' αληθεσι δε τουτοις ευχαριστει. «Ἵνα τι περιλυπος;» και
τα εξης. Λυπουμενοις ουν εαυτοις ουτως επιπληττωμεν και συνταρασσομενοις. Ὅτε
σωτηριον ο Θεος ημων του προσωπου ημων εστιν, «ανακεκαλυμμενωι προσ ωπωι την
δοξαν Κυριου κατοπτριζομενοι, την αυτην εικονα μεταμορφουμεθα.» ∆ια τουτο
μνησθησομαι σου εκ γης Ἰορδανου, και Ἑρμωνιειμ απο ορους μικρου, κ. τ. ε.
Ἰορδανης, καταβασις· Ἑρμωνιειμ, αναθεματισμος. Ἔοικεν ασχαλλειν και οδυνασθαι
παρ' εαυτωι, αναμιμνησκο μενος του επι του Ἰησου του Ναυη γεγονοτος θαυμα τος
εν τωι Ἰορδανηι, οτε διηιρεθη το υδωρ αχρις ου διηλθε τον ποταμον ο λαος· και του
κατα το παρα κειμενον βραχυτατον ορος, οτι μη της αυτης και ου τος τυγχανει
προνοιας οποιας κακεινος. Ταχα δε και ηθοποιια τις εστι της ψυχης προς αυτον
διαλεγο μενης. Ἡμερας εντελειται Κυριος το ελεος, και νυ κτος δηλωσει, κ. τ. ε.
Ῥαψακου ποτε πολιορ κουντος την Ἱερουσαλημ, και τον των ολων ως μη
δυναμενον αυτους σωσαι βλασφημουντος Θεον, μιαι πληγηι εν νυκτι ρπεʹ χιλιαδες
ανηιρεθησαν των συν αυτωι οντων Ἀσσυριων. Του Θεου τοινυν τηι προ νυ κτος ημεραι
τωι Ἐζεκιαι προειρηκοτος· «Ὑπερασπιω της πολεως ταυτης δι' εμε και δια ∆αυιδ τον
παιδα μου·» δια το εν ημεραι μεν γενεσθαι την υποσχεσιν, εν νυκτι δε το εργον, φησι
το, «Ἡμερας εντελειται Κυριος,» και τα εξης. Το δε, «Προσευχη τωι Θεωι της ζωης
μου,» οτι ουτως ουδεν ευρισκεται μεσον του τε σου προσταγματος και της εμης
απολαυσεως· αλλ' ευθυς, φησιν, ευρισκεται εν εμοι ευχαριστια τωι Θεωι
αναπεμπομενη τωι την ζωην μοι χαρισαμενωι. Και νυκτος, φησι, και ημερας παρα σου
χορηγουμε νον τον ελεον επισταμενως αιδω και υμνω. Του αυτου. Τα μεν αγαθα του
μελλοντος αιωνος ειναι διδασκει, τουτον «ημεραν» καλων, εις 12.1420 ον
επηγγελται, φησιν, ο Θεος τον ελεον αυτου εις ευ φροσυνην, οτι νυξ και σκοτος η δι'
υμνων προς Θεον ομιλια, και η δι' ευχων αποτασις. Ἐρω τωι Θεωι· Ἀντιληπτωρ μου
ει, δια τι μου επελαθου; Τι ινα σκυθρωπαζων πορευομαι εν τωι εκθλιβειν τον εχθρον
μου; κ. τ. ε. Ου το μη θλι βεσθαι αξιοι υπο εχθρου, αλλα θλιβομενος μη σκυ
θρωπαζειν. Τουτο γαρ αθλητηι ευαρεστουμενωι και εν τοις περιστατικοις αρμοζει. Ἐν
δε τωι εξης ψαλμωι προτασσων το, «Ἵνα τι απωσω με;» του, «Ἵνα τι σκυθρωπαζων
πορευομαι;» εοικεν εμφαινειν, οτι απω σθεντος απο Θεου ιδιον ου το υπ' εχθρου
θλιβεσθαι, αλλα το σκυθρωπαζειν εν τωι θλιβεσθαι. Ει μεντοιγε Χριστος λεγοι το εν
τωι εξης ψαλμωι, ομοια αυτωι λεγει εν πνευματι ουτως· «Συ δε απωσω και εξου
δενωσας, ανεβαλου τον Χριστον σου.» Και σκυθρω παζων πορευεται λεγων·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

«Περιλυπος εστιν η ψυχη μου.» Ἢ επαπορητικως Χριστος λεγει, οιονει τοι ουτον
εμφαινων· Τι ανυεται αξιον του, απωσθεντα με υπερ σωτηριας ανθρωπων, απο σου
σκυθρωπα ζοντα πορευεσθαι, εκθλιβοντος εχθρου; Ἐν τωι λεγειν αυτους μοι καθ'
εκαστην ημεραν· Που εστιν ο Θεος σου; κ. τ. ε. Ταχα τον αγιον λυπει το, «που,» επι
Θεου λεγομενον, οπερ εστι τοπου σημαντικον. Της εσχατης δε αγνοιας το εν τοπωι
νομιζειν ειναι τον Θεον· ογκωι γαρ συνυφιστα ται τοπος· ογκου δε το Θειον
ελευθερον. ΨΑΛΜΟΣ ΜΒʹ. Κρινον με, ο Θεος, και δικασον την δικην μου εξ εθνους
ουχ οσιου, κ. τ. ε. Και ο Χριστος κριθηναι αξιοι απο Θεου· προς ον οιμαι το, «Νι
κησεις εν τωι κρινεσθαι σε.» Ὁ εφ' εαυτωι θαῤρων και πεπεισμενος ηδικημενος
μηδεποτε εαυτον εκδι κηκεναι, αλλα τοπον τηι οργηι δεδωκεναι, ταυτα ερει· «Ἐξ
εθνους ουχ οσιου,» και τα εξης. Ει μεν ο Σω τηρ λεγει, εθνος ουχ οσιον Ἰουδαιοι· ει
δε ο δικαιος, περι αντικειμενων λεγει δυναμεων. Ῥυεται δε ο Θεος απο ανδρος
αδικου και δολιου, οτε ου βλαπτεται τις υπ' αυτων. Το, «Ἀπο ανθρωπου αδικου και
δολιου ρυσαι με,» περι εκαστου δολουντος τον λογον του Θεου, και αδικου
προσποιουμενου τα της πιστεως. Ἐξαποστειλον το φως σου και την αληθειαν σου·
αυτα με ωδηγησαν και ηγαγον με εις ορος αγιον σου, και εις τα σκηνωματα σου, κ. τ.
ε. «Ἐγω ειμι το φως του κοσμου,» φησιν ο Σωτηρ· και παλιν· «Ἐγω ειμι η αληθεια.»
Ἐνταυθα τον χρονον ενηλλαξαν οι Ἑβδομηκοντα, και ως γεγενη μενα ειρηκασι τα
εσομενα. Οι δε αλλοι σαφεστερον ειρηκασιν· «Ἀποστειλον το φως σου και την αλη
θειαν σου, ατινα οδηγησει και αξει ημας εις το ορος το αγιον σου και εις τα
σκηνωματα σου.» Σκηνωματα δε τον ναον προσηγορευσεν· ορος δε λεγει την Σιων,
εις ο επανελθειν αξιοι θειας τυχων της ευμενειας. 12.1421 Φως δε και αληθειαν την
δικαιαν και σωτηριον επι φανειαν λεγει, ωσπερ σκοτος τας συμφορας. Του αυτου. Το
εξαπεσταλμενον επι την Ἰησου ψυχην φως Θεου, και αληθεια αυτου ο Μονογενης
εστιν. Ὅτι γαρ εχομεν αρχιερεα μεγαν Ἰησουν Χριστον τον Υιον του Θεου
ενδεδυμενον, δηλωσει μεν το εξαποσταλεν επ' αυτον φως του Θεου· αληθειαν δε, ου
τυπον, διδασκει η προκειμενη λεξις. Ἅτινα, αυτον οδηγησαντα, ηγαγον εις το
πνευματικον αγιον του Θεου ορος, και εις τα αληθινα σκηνωματα αυτου, ινα ως
αρχιερευς εισελθηι προς το θυσιαστηριον του Θεου. Ταχα δε «ορος αγιον» του Θεου η
οικια του Πατρος εστι· «σκηνωματα» δε αυτου αι πολλαι εν αυτηι μο ναι. Ἢ «τα
σκηνωματα,» αυτου αιωνιοι σκηναι. Ζητησεις δε ποτερον ει εν τωι αγιωι ορει τα
σκηνω ματα εστι, και τινα ταυτα· ει τα προς αυτον τον Θεον ευφραινοντα την
νεοτητα αυτου. Ου γαρ ειχε παλαιοτητα. Και το, «Ἐνδυσαμενοι δε τον νεον,» δια
ταυτην την νεοτητα ειρηται. Και των τοιουτων νεων εστιν η εορτη. Του αυτου.
Ὄρος αγιον εστι Θεου ο Χριστος· σκηνωματα δε αυτου, αι αγιαι δυναμεις εν αις κατ
οικει. Προς τον Θεον ευφραινοντα την νεοτητα μου, εξομολογησομαι σοι εν κιθαραι,
ο Θεος, ο Θεος μου, κ. τ. ε. Και εν τωι ογδοηκοστωι τριτωι προς την ψυχην φησιν·
«Ἀνακαινισθησεται ως αετου η νεοτης σου.» Ταυτα διηγηματικα προς ημας δια
μεσου. Ειτα παλιν προς Θεον απο του, «Ἐξομολογησομαι σοι εν κιθαραι·» μηποτε τωι
αρμοσθεντι υπο του πνευματος σωματι. Ἔλπισον επι τον Θεον, οτι εξομολογησομαι
αυτωι, σωτηριον του προσωπου μου ο Θεος μου, κ. τ. ε. Ἡ ψυχη δειται υπομνησεως
της, «Ἔλπισον επι τον Θεον.» Σωτηριον δε του προσωπου ανα κεκαλυμμενου, και
την δοξαν Κυριου κατοπτριζειν κατα την αυτην, τουτεστιν ωσαυτως εχουσαν, μετα
μορφουμενου παντος, και μαλιστα του Ἰησου εστιν. ΨΑΛΜΟΣ ΜΓʹ. Ὁ Θεος, εν τοις
ωσιν ημων ηκουσαμεν· Οι πατε ρες ημων ανηγγειλαν ημιν, κ. τ. ε. Ἐκ προσωπου των
εν τηι διασποραι ο ψαλμος, η εκ προσωπου των απο των εθνων, οιτινες επιστευσαν, εξ
ακοης παρα λαβοντες τον λογον απο του Ἰσραηλ, ωι ωφθη ο Θεος. Το δε εξης δια το,
«Ἐπερωτησον τον πατερα σου, και αναγγελει σοι.» Πλην ει τις αναγγελλει, πατηρ
εστιν. Ἡ χειρ σου εθνη εξωλοθρευσε, κ. τ. ε. Κακιαν μεν και αγνωσιαν εξολοθρευει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

Θεος, αρετην δε και γνωσιν καταφυτευει. «Πασα γαρ φυτεια ην ουκ εφυτευσεν ο
Θεος, εκριζωθησεται.» Ἔθνη λεγει τας πεντε σατραπειας τας εν Παλαιστινηι,
Γεθθαιους, Ἀζω 12.1424 τιους, Ἀκαρωνιτας, Γαζαιους, και Ἀσκαλωνιτας. 12.1424 Του
αυτου. Τοτε πεπληρωται το· «Εισαγαγων καταφυτευσον αυτους εις ορος
κληρονομιας σου.» Ἔθνη δε κακιας εξολοθρευεται πριν καταφυτευθηναι ημας. Χειρ
δε εξωλοθρευσε και η δεξια· κατεφυτευσε δε ουτε χειρ, ουτε δεξια· ου γαρ μερος,
αλλ' ολος κατεφυτευσε. Και εσωσεν ου χειρ, αλλα δεξια. Ἐκ βεβλημενου του Ἰσραηλ,
οι απο των εθνων ταις θειαις Γραφαις ενεφυτευθησαν. Ὀνοματα δε τεθειται καθ'
ενος υποκειμενου διαφορα. Τον γαρ Σωτηρα φησι χειρα, δεξιαν, βραχιονα και
φωτισμον. Προσωπον δε Πατρος, ως χαρακτηρ υποστασεως αυτου. Φωτισμος γε μην
εξ αυτου πεμπομενος εις νουν των καλουμε νων εις απολυτρωσιν, η δια του
πνευματος συνεσις, Θεωι προσαγουσα τους φωτιζομενους. Οι πραεις δε
κληρονομουσι γην, ου μαχομενοι, ουδε ρομφαιαι κλη ρονομουσι. Ου γαρ εν τηι
ρομφαιαι αυτων εκληρονομησαν γην, κ. τ. ε. Ἐφ' ημιν μεν εστι το κατορθωσαι την
αρετην συν τηι δυναμει του Θεου· το δε καταξιω θηναι γνωσεως πνευματικης ουκ
εστιν εφ' ημιν. Συ ει αυτος ο βασιλευς μου και ο Θεος μου, ο εντελλομενος τας
σωτηριας Ἰακωβ, κ. τ. ε. Ταυτα δε τοις εν τωι λαωι αρμοσει και τοις προφηταις, μη
οικειαι σωζεσθαι ομολογουσι δυναμει. Ἰακωβ δε, υφ' ου πτερνιζονται τα φαυλα.
Ἐντελλεται ο Θεος τοις αγιοις πνευμασι τοις εις διακονιαν απεσταλμε νοις δια τους
μελλοντας κληρονομειν σωτηριαν. Πολ λαι δε σωτηριαι, ως ζωαι. Ἐν σοι τους
εχθρους ημων κερατιουμεν, και εν τωι ονοματι σου εξουδενωσομεν τους επανιστα
μενους ημιν, κ. τ. ε. Κεκερατηνται οι αγιοι τωι Θεωι, ος κερας εστιν αυτων. Ἀλλα και
«κερας σωτηριας ηγειρεν ημιν,» φησι Ζαχαριας. Και μονον λεγοντες το ονομα σου,
ισχυσομεν, φησι, προς το εξουδενωσαι. Του αυτου. Κερας ψυχης νους καθαρος, και
δια μεν της πρακτικης τους εχθρους κερατιζει, δια δε της γνωσεως τους
επανισταμενους αυτωι και αν τικειμενους τηι πνευματικηι θεωριαι εξουθενει. Ἐν τωι
Θεωι επαινεθησομεθα ολην την ημεραν, κ. τ. ε. Ὁ μεν μακαριος επαινειται ολην την
ημεραν εν τωι Θεωι, την εαυτου δηλονοτι ζωην, ητις συνεστηκεν απο απαθειας και
γνωσεως Θεου· ο δε επαινουμενος επι μεσηι τεχνηι, ως κατορθων αυτην, η επι τηι εν
αιρετικοις προκοπηι, η αλλης τινος ψευ δολογιας λογοις, ουχ ως μακαριος
επαινεθησεται, ταχα δε ουδε ολην την ημεραν. Ἀπεστρεψας ημας εις τα οπισω, κ. τ.
ε. Ἔμπροσθεν ημων λεγονται ειναι αι αρεται, οπισθεν δε αι κακιαι· διο
προστασσομεθα φευγειν μεν την πορνειαν, την δε φιλοξενιαν διωκειν. 12.1425
Ἔδωκας ημας ως προβατα βρωσεως, κ. τ. ε. Ου γαρ παντα τα προβατα βρωσεως εισιν.
Ἐπει δε εδωκας ημας ως προβατα βρωσεως, «εν τωι επ αναστηναι ανθρωπους εφ'
ημας, αρα ζωντας αν κατ επιον ημας.» Ἀπωθειται δε ο Θεος αφ' εαυτου ου παντοτε
δι' αμαρτιας, αλλα και δι' αλλας ας οιδεν αιτιας. Ου πας δε εις τα οπισω
αποστρεφομενος ψε κτως υφισταται τουτο, αλλ' ει τις φυγων τα κακα, προς αυτα
παλιν υποστρεφειν εθελοι. Ει δε τις, την Σιων καταλειψας, τουτεστι την αρετην,
επειγοιτο προς την κακιαν, Βαβυλωνα καλουμενην, αποστρε φομενος εις τα οπισω,
μακαριον αναδεχεται πραγμα. Οι δε νυν λεγοντες, επει παρα τοις εχθροις γεγονα σιν
αποστραφεντες, εις τα οπισω ψεκτως περιεπεσον. Ἀπεδου τον λαον σου ανευ τιμης,
κ. τ. ε. Ταις γαρ αμαρτιαις επραθημεν, αφ' ων ημας Χρι στος εξηγορασεν. Ἔθου ημας
ονειδος τοις γειτοσιν ημων, κ. τ. ε. Οι γειτνιωντα δογματα εχοντες, γειτονες· οι δε
αλλοι κυκλωι. «Ἔθου ημας εις παραβολην εν τοις εθνεσιν, (οι γαρ απο των εθνων,
ως παραβολην εχουσι τον Ἰσραηλ, και ως εν παραβοληι λυσιν ζη τουσι περι των κατ'
αυτους·) και κινησιν κεφα λης,» τουτεστι Χριστου. Ἐκεινοι γεγονασιν «εν τοις
λαοις.» Και η αισχυνη του προσωπου μου εκαλυψε με, κ. τ. ε. Ἑαυτους μεν
αισχυνομεθα κατα διανοιαν αμαρτανοντες· τους δε ανθρωπους κατ' ενεργειαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

πλημμελουντες. Ἀπο φωνης ονειδιζοντος και καταλαλουντος, κ. τ. ε. Τουτο λεκτεον
προς τους εν διωγμοις υπομειναντας. Και ουκ ηδικησαμεν εν ∆ιαθηκηι σου, κ. τ. ε. Ὁ
αμαρτανων ειδως, αδικει εν ∆ιαθηκηι Θεου. «Και ουκ απεστη εις τα οπισω η καρδια
ημων,» ως της Λωτ γυναικος, η του βαλοντος την χειρα επ' αροτρον, η μαλλον
τουτων οιτινες εστραφησαν ταις καρδιαις εις Αιγυπτον. Του αυτου. Ἀδικει την
∆ιαθηκην του Θεου πας ο μη ζων κατ' αυτην. Ἀπεναντιας, φησι, τοις αλλοις ημεις
ηλθομεν. Ἐκεινοι μεν γαρ και προ των δεινων υπεσκελισθησαν· ημεις δε και μετα τα
δεινα εστηκαμεν, απεριτρεπτον την γνωμην εχοντες. Τι δε εστιν, «Ουκ ηδικησαμεν
εν τηι ∆ιαθηκηι σου;» Τουτ εστιν, ουκ ηδικησαμεν περι ταυτα α επιστευθημεν, αλλ'
εφυλαξαμεν μετα ακριβειας. Ὅτι εταπεινωσας ημας εν τοπωι κακωσεως, και
επεκαλυψεν ημας σκια θανατου, κ. τ. ε. Το πος κακωσεως το ανθρωπινον εστι σωμα,
και ο τουτου συγγενης κοσμος. Ἐν αλλοτριαι, φησιν, ημας ειναι πεποιηκας· οπερ ουκ
εια τας λατρειας επι τελεισθαι. 12.1428 Του αυτου. Ὁ νους επικαλυπτεται σκιαι θα
νατου, οτε ου βλεπει. Ἢ το σωμα της ταπεινωσεως σκια εστι θανατου, ου τηι σκιαι
γενναται. Ει διεπετασαμεν χειρας ημων προς Θεον αλλο τριον, κ. τ. ε. Ει τις ουκ εστι
γνωσις ουσιω δης, η ταυτην την γνωσιν ουκ εχει εν εαυτωι, Θεος εστιν αλλοτριος.
Ὅτι ενεκα σου θανατουμεθα ολην την ημεραν, ελογισθημεν ως προβατα σφαγης, κ.
τ. ε. Ὁ Παυλος φησι· «Καθ' ημεραν αποθνησκω, νη την υμετεραν καυχησιν, ην εχω
εν Χριστωι Ἰησου.» ∆ια τι δε φησιν, «ενεκα σου;» Ὅτι εξην ημιν μεταταξασθαι και
αφειναι την πατρυαν πολιτειαν, και ειναι εν ασφαλειαι· αλλ' αιρουμεθα πασχειν
κακως μαλλον και τα πατρωια φυλαττειν, η ειρηνης απο λαυειν και των πατρυων
εκπεσειν. Ἄξιον εκπλαγη ναι του Θεου την ισχυν, οτι τους ουτω προκειμενους ως
προβατα σφαγης διετηρησε, και καθ' ημεραν απο θνησκοντας ουκ αφηκεν εμπεσειν
εις θανατον. Ἐξεγερθητι, ινα τι υπνοις, Κυριε; κ. τ. ε. Ἐκαθευδε ποτε εν τωι πλοιωι
των μαθητων ο Χριστος, αλλα γενομενου χειμωνος εξηγειραν αυτον οι μαθη ται·
δεικνυντος του λογου, χειμωνος λογισμων εν ψυχηι γενομενου οργης η αδικιας, η
γαστριμαργιας, η υπερηφανιας, εξυπνιζειν αγαπην, δικαιοσυνην, σωφροσυνην,
εγκρατειαν, ταπεινοφροσυνην, γνωσιν, σοφιαν. Ἀναστα, Κυριε, βοηθησον ημιν, και
λυτρωσαι ημας ενεκεν του ονοματος σου, κ. τ. ε. Λεγοιεν τοιαυτα προς τον Σωτηρα
εν τηι καρδιαι της γης διατριβοντα κατα τον του παθους καιρον· ος, την ψυχην αυτου
λυτρον διδους αντι πολλων, ποιει ταυτα υπερ της δοξης του ονοματος αυτου.
ΨΑΛΜΟΣ Μ∆ʹ. Ἐξηρευξατο η καρδια μου λογον αγαθον, λε γω εγω τα εργα μου τωι
βασιλει. Ἡ γλωσσα μου καλαμος γραμματεως οξυγραφου, κ. τ. ε. Το δε,
«Ἐξηρευξατο,» αντι του «εφθεγξατο» ειπεν· ουχ ινα τον υιον ερυγην ειπηι, αλλα την
περι αυτου διηγησιν. Το λεγον δε προσωπον ειη αν ο ∆αυΐδ· ει γαρ τωι υιωι ο πατηρ
απηγγειλεν, ευρεθησεται αγνοων ο υιος, και των εργων μεταγενεστερος. Του αυτου.
Λογος αγαθος εστιν ο αρετην η γνωσιν σημαινων Θεου. Του αυτου. Καλαμος
γραμματεως οξυγρα φου η γλωσσα εστι παντος λεγοντος τα εργα αυτου τωι βασιλει.
Ευσυνειδητος γαρ τα ιδια απαγγελλει αν δραγαθηματα· ο δε τα εναντια εαυτωι
συνειδως, λε γων τα εργα αυτου τωι βασιλει, βραδυγλωσσος. Ὡραιος καλλει παρα
τους υιους των ανθρωπων, κ. τ. ε. Ἐκ του προφητικου προσωπου ταυτα 12.1429
λεγεται, ου γλωσσα καλαμος ην γραμματεως οξυ γραφου. Ἐξεχυθη δε χαρις εν τοις
χειλεσι του μι μητου του Χριστου, και αυτου του Χριστου, ου μονον δια τους λογους
της χαριτος τους εκπορευομενους δια στοματος αυτου, αλλα δια την χαριν της των
αμαρτιων αφεσεως, λεγοντος αυτου· «Ἀφεωνται σοι αι αμαρτιαι σου.» Του αυτου.
Την σοφιαν την πνευματικην και λογον του Θεου συγκρινει σοφιαι κοσμικηι και λογωι
ανθρωπινωι. Περιζωσαι την ρομφαιαν σου επι τον μηρον σου, δυνατε, κ. τ. ε. Αυτη η
ρομφαια χωριζει ψυχην κακιας, και νουν αγνωσιας, τον λεγομενον πα λαιον
ανθρωπον διαφθειρουσα, και ποιουσα καινον εν Χριστωι κατ' εικονα του κτισαντος.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

Του αυτου. Μηποτε «ο μηρος» συμβολον εστι γενεσεως. Οιονει ουν το λεγομενον
τοιουτον εστι· Συναψον τηι γενεσει σου το αιρετικον των πολεμιων. Και σαφες μεν η
γενεσις Ἰησου ξιφος εγενετο κατα των εχθρων αυτου. Ἢ ο εν αγνειαι βιου λογος,
αναι ρων τα παθη, περιζωσθαι ρομφαιαν λεγεται επι τον μηρον αυτου. Πρωτος δε
Ἰησους τουτο εποιησεν, επει ουδεν ανειμενον και εκλελυμενον εν Χριστωι. Κατα
τουτο νοησεις το, «εντεινον.» Και τον μεν Σω τηρα και τους αγιους αυτου η δεξια
αυτου οδη γει. Ἕνεκεν αληθειας και πραοτητος και δικαιοσυ νης, κ. τ. ε. Οι αληθεις,
και πραεις, και δικαιοι βασιλευονται υπο του Χριστου. «Και οδηγησει σε θαυμαστως
η δεξια σου.» ∆εξια του Θεου εστιν ο εν αυτωι Θεος Λογος. Τα βελη σου ηκονημενα,
δυνατε· λαοι υπο κατω σου πεσουνται, εν καρδιαι των εχθρων του βασιλεως, κ. τ. ε.
Βελη Χριστου αι πρακτικαι αρεται, και τηι μεν δικαιοσυνηι τοξευει τον αδικον, τηι δε
φρονησει τον αφρονα, τον δειλον τηι ανδρειαι, τηι εγκρατειαι τον ακολαστον, τηι
μακροθυμιαι τον οργι λον, και τηι πιστει τον απιστον. Πεμπεται δε προ των αλλων το
βελος της πιστεως. ∆ει γαρ πρωτον πιστευ σαι οτι εστι Θεος. Του αυτου. Του ικανως
πρεσβευοντος υπερ αληθειας, και δυνατως το ψευδος καθαιρουντος, τα λογικα
ηκονηται βελη. Και οι υποκατω του Χριστου πιπτοντες εν τηι καρδιαι και τοις
νοημασιν εισι των εχθρων του Χριστου, ος εστι βασιλευς. Σαφως δε Θεος ο Χριστος.
Και ταχα εστι ποιειν δικαιοσυνην, και απεχεσθαι ανομιας φοβωι Θεου, και ου τηι προς
Θεον παρα το δικαιον αγαπηι, ουδε τωι μισειν την ανομιαν. Ἀλλ' ου τοιουτος ο
Χριστος. Ῥαβδος ευθυτητος η ραβδος της βασιλειας σου, κ. τ. ε. Ἡ ραβδος Χριστου ηι
χρηται κολαζων τους αμαρτανοντας, ραβδος ευθυτητος ειρηται, ευ 12.1432 θυνουσα,
και πασης σκολιοτητος απαλλαττουσα τους βασιλευομενους. Και επει εξουσιαι
βασιλικηι δι' αυτης κολαζει, ραβδος εστι της βασιλειας αυτου. Θυγατερες βασιλεων
εν τηι τιμηι σου. Παρεστη η βασιλισσα εκ δεξιων σου, εν ιματισμωι δια χρυσωι
περιβεβλημενη, πεποικιλμενη, κ. τ. ε. Οι αγιοι μαθηται λαβοντες την βασιλειαν των
ου ρανων γεγονασι βασιλεις· διοπερ και αι υπ' αυτων γεννωμεναι κατ' αρετην ψυχαι
θυγατερες λεγονται βασιλεων. Πασαι δε αυται αι ψυχαι, κατα την πιστιν και την
αρετην ενουμεναι, μιαν απεργαζονται βασι λιδα παρεστωσαν εκ δεξιων Χριστου του
Θεου. Και νυν μεν η Ἐκκλησια του Θεου διαχρυσα εχει ιματια, εκ μερους
γινωσκουσα, και εκ μερους προφητευουσα· οταν δε ελθηι το τελειον, και το εκ μερους
καταργηθηι, τοτε ολοχρυσα εξει τα ιματια· ιματιον γαρ εστι φυσεως λογικης η
πολυποικιλος σοφια του Θεου. Και κλινον το ους σου, κ. τ. ε. «Κλινον το ους σου,»
προς την Ἐκκλησιαν φησιν ο Πατηρ. Ἐπαινετη δε η ληθη, αιτια του επιθυμηθηναι το
καλλος του επιλαθομενου υπο του βασιλεως. Ἔπειτα αιτια της δοξης ην εχει η
Ἐκκλησια, εν τωι κρυπτωι της καρδιας εστι, και η δοξα αυτης ενδον εστιν ενδυ μασιν
αληθεσι τοις κατα σοφιαν Θεου, και συνειδοτι πληρει παῤρησιας. ∆ια τουτο λεγεται
περι αυτης· «Πασα η δοξα της θυγατρος του βασιλεως εσωθεν·» και εστιν η δοξα
αυτης δοξα οποιαν εχει αν βασιλεως θυγατηρ. Βασιλευς δε νυν ο Θεος λεγεται. Ἀλλα
και τα ενδυματα αυτης ποικιλα κατα τας αρετας. Πασα η δοξα της θυγατρος του
βασιλεως εσωθεν, κ. τ. ε. Πασα η δοξα της Ἐκκλησιας ημων εν τωι εσω ανθρωπωι εστι
κατ' αρετην και γνωσιν θεωρουμενη. Ἀπενεχθησονται τωι βασιλει παρθενοι οπισω
αυτης, αι πλησιον αυτης απενεχθησονται σοι, κ. τ. ε. Αι αμιαντοι και καθαραι, και δια
τουτο παρθενοι ψυχαι εξελθουσαι, απενεχθησονται τωι Χριστωι εν ευφροσυνηι και
αγαλλιασει. Ὁ θαλαμος δε του βασιλεως, τουτεστι Χριστου, και ναος εστιν αυ του·
επει και ο Θεος εστι, και αντι των πατριαρχων γεγονασιν οι αποστολοι. Του αυτου.
Πλησιον ημων εισιν η παντες αν θρωποι, η οι μη παντη κατα τα δογματα
οικειουμενοι. Ἀντι των πατερων σου εγεννηθησαν σοι υιοι, κ. τ. ε. Ἀντι Ἀβρααμ, και
Ἰσαακ, και Ἰκωβ και των λοιπων των ευαρεστησαντων αυτωι εν τηι Παλαιαι,
εγεννηθησαν οι μαθηται, και ημεις οι δι' αυτων πιστευσαντες, και την εκεινην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

πιστιν κληρο νομησαντες και γνωσιν. Κληρονομια γαρ λογικης φυσεως εστι γνωσις
Θεου. ΨΑΛΜΟΣ ΜΕʹ. Ὁ Θεος ημων καταφυγη και δυναμις, κ. τ. ε. Θεος μονος
καταφυγη, διο επι μηδενα αλλον 12.1433 καταφευγωμεν. Ει δυναμει ο δυναμενος
δυναται, Θεος δε των αγιων η δυναμις, Θεωι ο αγιος δυναται. Ἀλλα και βοηθος εν
θλιψεσιν ο Θεος, ινα εν αυταις καυχησωμεθα υπομενοντες αυτας. Ἐπιστησον δε το,
«Πολλαι αι θλιψεις των δικαιων·» ετεραι ουσαι παρα τας μαστιγας των αμαρτωλων.
Και δια το στε νην και τεθλιμμενην ειναι την οδον την απαγουσαν εις ζωην, ην
ολιγοι ευρισκουσι· μηποτε ευρισκουσιν αι θλιψεις τους δικαιους. «∆ια τουτο ου
φοβηθησο μεθα,» και εξης. Ἐν τηι συντελειαι οι μεν αμαρτω λοι οντες γη
ταραχθησονται, οι δε αγιοι, ορη, μετα τεθησονται την μεταθεσιν του Ἐνωχ.
Μετατεθειται δε και ορος ο Ἰσραηλ δια τα εθνη. Ἀπο κοινου το, «εν τηι κραταιοτητι
αυτου,» ιν' ηι· «∆ια τουτο ου φοβηθησομεθα, εν τωι ταρασσεσθαι την γην, και
μετατιθεσθαι τα ορη» εν τηι κραταιοτητι αυτου. Του αυτου. Φευγοντες την πορνειαν,
τηι σω φροσυνηι προσφυγομεν, και κατα της γαστριμαργιας μαχομενοι, μετα της
εγκρατειας μαχομεθα. Ει γαρ προσφευγομεν, καταφυγη ονομαζεται· ει δε συν αυτηι
πολεμουμεν, δυναμις. ∆ια τουτο ου φοβηθησομεθα εν τωι ταρασσε σθαι την γην, κ. τ.
ε. Θαλασσας και ορη νυν φυσεις λεγει λογικας υψουμενας και επαιρομενας κατα της
γνωσεως του Θεου. Του ποταμου τα ορμηματα ευφραινουσι την πολιν του Θεου, κ. τ.
ε. Του ποταμου τα ορμη ματα κατα τας διαιρεσεις των χαρισματων και τας διαιρεσεις
των διακονιων. Βοηθειται η πολις του Θεου, εγγιζουσης ημερας. Γραφεται δε και,
«Βοηθη σει αυτης τωι προσωπωι·» σωζει γαρ αυτης το καλ λος ατρωτον, ηνικα παρα
των αντικειμενων ταρασ σεται. Του αυτου. Πολις Θεου ητοι η Ἐκκλησια, αυτη η
λογικη ψυχη· ποταμου δε ορμηματα, τα του Πνευματος χαρισματα. Ἐταραχθησαν
εθνη, εκλιναν βασιλειαι, κ. τ. ε. Ἐν τηι Χριστου επιδημιαι εκλιναν αι βασιλειαι.
«Ἔδωκε φωνην αυτου ο Χριστος, εσαλευθη η γη·» αντι του, οι επι της γης, των
πανταχου Ἐκκλησιων συνισταμενων. Του αυτου. Ἐαν ακουσηι φωνης Κυριου ψυχη
λογικη, σαλευεται, μεταβαινουσα απο κακιας προς αρετην, και απο αγνωσιας εις
γνωσιν Θεου. Της θειας, φησι, βοηθειας επιφανεισης, νωτα δεδωκασιν οι πολεμιοι,
και αι ταναντια παλαι φρονουσαι βα σιλειαι υπεκλιναν τον αυχενα τωι θειωι ζυγωι
και σωτηριωι· τηι γαρ αληθειαι και τηι των πραγματων μαρτυριαι και ταις παντοδαπαις
θαυματουργιαις οιον φωνηι τινι χρησαμενος ο Θεος, το οικειον υψος τοις ανθρωποις
υπεδειξεν. Ἀνταναιρων πολεμους μεχρι των περατων της γης, τοξον συντριψει και
συγκλασει οπλον, και 12.1436 θυρεους κατακαυσει εν πυρι, κ. τ. ε. ∆υναται το,
«ανταναιρων πολεμους,» λεγεσθαι, επει επαυσαντο υπο Ῥωμαιων οι προτερον
συνεχεις γινομενοι πολεμοι, υπο μιαν ποιησαντων βασιλειαν τας προτερον πολλας
μετα την γενεσιν του Σωτηρος. Γεγονε γαρ «δοξα εν υψιστοις Θεωι, και επι γης ει
ρηνη, εν ανθρωποις ευδοκια.» Ὁ Κυριος ουν Ἰησους εθετο τα επι γης τερατα,
ανταναιρων τους εως των περατων της γης πολεμους, ους επολεμουντο οι
ανθρωποι. Ἀνταναιρων δε τους πολεμους συνετριψε το τοξον, αφ' ου επεμποντο τα
πεπυρωμενα βελη του διαβολου, και συνεκλασε το οπλον αυτου, και τους θυρεους
κατεκαυσε. Το δε «υψωθησομαι» Θεου φωνη λεγοντος ταυτα, μετα το
ανταναιρεθηναι τους εως των περατων της γης πολεμους, και συντριβη ναι τοξον,
και συγκλασθηναι οπλον. Του αυτου. Τοξον νυν και οπλον και θυρεον, καταστασιν
χειριστην φησι και λογισμους πονη ρους. Σχολασατε, και γνωτε, οτι εγω ειμι ο Θεος,
κ. τ. ε. Σχολης χρεια προς το γνωναι τον Κυ ριον. ΨΑΛΜΟΣ Μ ʹ. Παντα τα εθνη,
κροτησατε χειρας, κ. τ. ε. Οιονει φωνην αφιετωσαν αγαλλιασεως απο των καλων
εργων αι χειρες ημων. Και γαρ αλαλαζοντες, και ο τι ποτ' ουν πραττοντες, ητοι τωι
Θεωι ποιουμεν, οταν κατα Θεον ηι, η τωι διαβολωι, οταν κακιαν ενερ γουμεν. Ουτω δε
και τωι Θεωι ψαλλομεν, και τωι βα σιλει Χριστωι, απο κοινου το εν φωνηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

αγαλλιασεως· ιν' ηι το· Κροτησατε χειρας τωι Θεωι εν φωνηι αγαλ λιασεως. Ειναι
δυναται πασα η κατα Θεον, ηι επεται το αγαλλιαιν· η δ' εναντια κλαυθμος. Και παλαι
μην Κυριος ην ουκ επι πασαν την γην, και υψιστος ολι γοις, και φοβερος ευλαβεσιν
ευαριθμητοις, και βασι λευς ου πολλοις, και μεγας σπανιοις, οποιος ην ο μεγας
Ἰσαακ και ο μεγας Μωσης· νυνι δε πολλωι πλειοσι ταυτα παντα εστιν· εσται δε και
απαξ απλως παντα εν πασι. Προτερον μεν επι τον Ἰσραηλ μονον ην μεγα το ονομα
αυτου· απο δε της Χριστου παρου σιας μεγας εστιν επι πασαν την γην. Βασιλευς γαρ
νυν πασης της γης ο Θεος, οτε εβασιλευσεν ο Θεος επι τα εθνη. Του αυτου. Ἐπι ταις
νικαις πεφυκασιν οι ανθρωποι τας χειρας κροτειν. Τοιγαρουν κροτησω μεν και ημεις
επι τηι νικηι του ειποντος· «Θαρ σειτε, εγω νενικηκα τον κοσμον.» Ἀλαλαγμος εστιν
επινικιος ωιδη. Παρακελευεται ουν αλαλαζειν τα εθνη επι τηι καταπτωσει των
αντικειμενων δυνα μεων. Ὑπεταξε λαους ημιν, κ. τ. ε. «Ὑπεταξε λαους,» τους
μαθητευομενους τοις του Ἰσραηλ μυστηριοις. Ταυτα δε οι αποστολοι ερουσιν επι
τοις 12.1437 μαθητευομενοις, ουσι πολλοις. Αυτος δε ο Κυριος ημων, μη
επισταμενων εαυτοις εκλεξασθαι ο κλη ρονομησομεν, εξελεξατο ημιν μεριδα ην
κληρονομη σομεν, ητις εστι του Ἰακωβ καλλονη, ην ηγαπησεν ο Κυριος. Του αυτου.
Ἔδωκεν ημιν εξουσιαν του πα τειν επανω οφεων και σκορπιων, και επι πασαν την
δυναμιν του εχθρου. Ἀνεβη ο Θεος εν αλαλαγμωι, κ. τ. ε. Ὥσπερ ο Κυριος ελευσεται
«εν φωνηι αγγελου, και εν σαλπιγγι Θεου καταβησεται απ' ουρανου,» ουτως ανεβη ο
Θεος εν αλαλαγμωι. Κυριος δε «εν φωνηι σαλπιγγος,» και ταχα αλαλαγμωι παντων
εθνων κροτησαντων χειρας, αλαλαξαντων Θεωι εν φωνηι αγαλλιασεως. Τουτοις δε
και αναβαινειν οιμαι τον Θεον. Ἐαν δε τις αυτον αινηι εν ηχωι σαλπιγγος, και αυτος
αναβησεται ο αναβαινων εν φωνηι σαλ πιγγος. Ψαλατε τωι Θεωι ημων, κ. τ. ε.
Ἑκατερως τωι Θεωι, δια το, «βασιλευς πασης της γης ο Θεος.» Το «συνετως» ισον τωι,
ψαλατε τωι νωι. Ἔστι δε και προτρεπτικον εις γνωσιν. Και εβασιλευσεν εν τηι Χριστου
παρουσιαι. Θρονος δε αγιος Θεου οι βασι λευομενοι υπ' αυτου, οις ενιδρυται ο Θεος.
Του αυτου. Τωι κατα Θεον ευθυμουντι εστι το ψαλλειν, κατα το· «Ευθυμει τις;
ψαλλετω.» Ὁ Θεος καθηται επι θρονου αγιου αυτου, κ. τ. ε. Θρονος μεν Θεου ο
Χριστος· Χριστου δε η φυσις η λογικη. Ἄρχοντες λαων συνηχθησαν μετα του Θεου
Ἀβρααμ, οτι του Θεου οι κραταιοι της γης σφο δρα επηιρθησαν, κ. τ. ε. Ὅσοι
συναγονται μετα του Ἀβρααμ, ουτοι την γνωσιν εχουσι του Ἀβρααμ. Το δε
«συνηχθησαν» αντι του «συναχθη σονται.» Ἀπο γαρ των γεγονοτων, φησιν, οι
παντων των εθνων αρχοντες αμα ημιν συναχθεντες εις υμνωιδιαν Θεον αινεσουσι.
Του αυτου. Ει τις εστι κραταιος της γης, του Θεου εστιν εκεινος· ο γαρ ασθενης
ουδεπω αυ του εστι. Κραταιος δε της γης ο κατα του φρονη ματος της σαρκος
κεκραταιωμενος. Των εν τηι γηι κραταιων εισι τινες του Θεου, οιτινες ουχ απλως
επηιρθησαν, αλλα σφοδρα· ου μεντοιγε υπερεπηιρ θησαν. ΨΑΛΜΟΣ ΜΖʹ. Μεγας
Κυριος, και αινετος σφοδρα, κ. τ. ε. Ὅπου θεωρειται η μεγαλειοτης του Κυριου, εκει
μαλιστα μεγας και αινετος εστιν ο Κυριος τηι πολει του Θεου υπο των
πολιτογραφηθεντων εν αυτηι. Ἐαν αρα τηι πολει του Θεου μαλιστα μεγας 12.1440 και
αινετος εστιν ο Κυριος, και τι δε αλλο αν ειη ορος αγιον Κυριου ευ ριζων αγαλλιαμα,
ου μονον μερους της γης, αλλα και πασης αυτης, η ο Χριστος εῤριζωμενος εν τωι
Πατρι, εφ' ωι επιδημησαντι ηγαλλιασατο πασα η γη, δια τας απανταχη συ στασας επι
τωι ονοματι αυτου Ἐκκλησιας του Θεου; Μηποτε ουκ εστιν «ευ ριζων,» (αδιανοητον
γαρ τουτο·) αλλα «ευριζωι,» οιονει καλην ριζαν εχοντι καταλληλως τωι κλαδωι.
Ευριζων αγαλλιαματι πασης της γης, ορη Σιων τα πλευρα του Βοῤρα, η πολις του
βασι λεως του μεγαλου, κ. τ. ε. Ευριζον αγαλλιαμα εστιν ο Χριστος. «Το αγαλλιαμα
γαρ μου, φησιν, λυτρωσαι με απο των κυκλωσαντων με.» Ῥιζα δε αυτου ο Θεος
Λογος ο εν αυτωι. Του αυτου. Τα ορη Σιων, τα πλευρα του Βοῤρα, πολις εστι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

μεγαλου βασιλεως. Κατα τουτο δυναται εν τωι Ευαγγελιωι ειρησθαι, Ἱεροσολυμα ει
ναι του μεγαλου βασιλεως, ως ενθαδε· «Ὄρη Σιων, τα πλευρα του βοῤρα, η πολις του
βασιλεως του μεγαλου.» Ὥσπερ δε μεγας ιερευς λεγεται προς αντιδιαστολην του υπ'
αυτον ιερατευματος, ουτω και μεγας βασιλευς· βασιλευς γαρ εστι βασιλευον των.
Ὅτι ιδου οι βασιλεις της γης συνηχθησαν, κ. τ. ε. Ἵνα ταυτο ειπωσι παντες, και μη ηι
εν αυτοις σχισματα. Ἐν πνευματι βιαιωι συντριψεις πλοια Θαρσις, κ. τ. ε. Θαρσεις,
θαλασσης. Λεγεται δε Θαρσεις μερος Αιθιοπιας· και Ταρσος η πολις παρα Ἰωναι
Θαρσεις καλειται. Καθαπερ ηκουσαμεν, ουτως και ειδομεν, εν πολει Κυριου των
δυναμεων, εν πολει του Θεου ημων, κ. τ. ε. Ἔξω μεν της πολεως ηκουσαμεν· ειδομεν
γενομενοι εν τηι πολει, α προτερον ηκηκοα μεν. Και γενομενοι εν μεσωι του ναου
σου, υπελα βομεν το ονομα σου εν τηι Χριστου παρουσιαι. Ἀξιως του ονοματος του
Θεου γεγονεν η αινεσις αυτων. Του αυτου. Ὅσα δια της πιστεως ακουομεν περι
Θεου, ταυτα δια του καθαρου βιου γινωσκομεν, των πεπιστευμενων τας αποδειξεις
δια της απαθειας λαμβανοντες. ∆ικαιοσυνης πληρης η δεξια σου, κ. τ. ε. Ὁ Χριστος
εστιν η δεξια του Θεου, πεπληρωμενος δικαιοσυνης. ∆ιο «και εκ του πληρωματος
αυτου ημεις παντες ελαβομεν.» Ευφρανθητω ορος Σιων, κ. τ. ε. Ευφραινηται το Σιων
ορος, και αγαλλιωσιν αι θυγατερες της Ἰουδαιας ενεκεν των κριματων του Θεου, τωι
θεω ρειν αυτων τους λογους, και κατα τους λογους εργα. 12.1441 Και οι νοησαντες
την Σιων κυκλουσιν αυτην, και περιλαμβανουσιν αυτην· και αναβαντες επι τους
πυργους αυτης, διηγουνται ανωθεν τοις μηδεπω δυνηθεισιν αναβηναι επι τους
πυργους αυτης, λε γοντες· Θεσθε τας καρδιας υμων, ινα κατανοητε την δυναμιν
αυτου, και εκαστος δι' ων πραττει πολι τευομενος αξιαν την μνημην λαβηι της κατα
διαι ρεσεως της πολεως. Ἢ και ουτως· Της γνωμης της εκκλησιαστικης σκοπευτικης
ουσης της αληθειας, και δια τουτο Σιων καλουμενης, περιληπτεον αυτης εν διανοιαι
τα δογματα. Ἐπιστημονικως τοινυν κα τανοησαντες την ταυτης διδασκαλιαν,
διαιρετικως εκαστον εξεταζετε. Βαρεις γαρ αυτης αι καθ' εκα στον θεωριαι, εν αις
οικει της ευσεβειας τα δο γματα. Και επει η προτερα γενεα, η την πολιν και την
δυναμιν αυτης παραλαβουσα, πονηρα ηλεγχθη, επιστησαντες τηι δυναμει της
πολεως, και καταδιε λοντες τας βαρεις αυτης, γνωσεσθε τα περι της κλησεως των
αγιων, ητις εστιν ετερα γενεα παρα την προτεραν· ειπερ και διηγησεσθε, οτι ουτος
εστιν ο Θεος, ο τα προειρημενα παραδοξα ποιησας, απο βαλων την προτεραν γενεαν,
αιωνιος ων, και αει ωσαυτως εχων. Και αυτος ποιμανει ημας κατα το· του εν ισχυι
Κυριος.» Και καταδιελεσθε τας βαρεις αυτης, κ. τ. ε Ταυτα πληρουνται επι των
μαθητων μεριζο μενων την οικουμενην, επι τωι διηγησασθαι, οτι Χρι στος εστιν ο
Θεος ημων ο ποιμαινων ημας. ΨΑΛΜΟΣ ΜΗʹ. Εις το τελος, τοις υιοις Κορε ψαλμος.
Ἀκου σατε ταυτα, παντα τα εθνη, κ. τ. ε. ∆υναται εις την εκαστου νικην των εν τωι
αγωνιζεσθαι νικωντων αναφερεσθαι η επιγραφη. Το δε, «Ἀκου σατε,» Χριστου
φωνη, παντα τα εθνη προσκαλου μενου, του ειποντος· «∆ευτε προς με, παντες οι
κοπιωντες.» Και επει απο της λεξεως των Γραφων οικοδομειται και απλουστερον
γηγενης τις και πενης ων, ωφελειται δε μαλλον και ο διαβαινειν δυναμενος επι τα
πνευματικα, υιος ανθρωπου και πλουσιος τυγχανων, δια τουτο αμα και επι το αυτο
παντας, ως επι την εστιασιν, την ακροασιν καλει. Ἡ επι το αυτο κλησις πλουσιου και
πενητος επι ισοτητα και ατυφιαν προσκαλειται ημας. Τρεις δε ειπεν εξ εναντιας
συζυγιας, εθνη και γηγενεις, πλουσιον και πενητα, οικουμενην και υιους ανθρωπων.
Οι αλλο τριοι της πιστεως δια των εθνων εκληθησαν. Οι εν τηι Ἐκκλησιαι εισιν οι
κατοικουντες την οικου μενην. Το στομα μου λαλησει σοφιαν, και η με λετη της
καρδιας μου συνεσιν. Κλινω εις παρα βολην το ους μου· ανοιξω εν ψαλτηριωι το προ
βλημα μου, κ. τ. ε. Χριστου το στομα σοφιαν λαλει. Εισι δε στομα Χριστου οι τον
λογον αυτου διακονουντες, οι δε λοιποι το λοιπον αυτου σωμα. Και ει εστι μελετη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

συνεσις, τις η επαγγελια; 12.1444 Ὅταν η μελετη της καρδιας συνεσις εστιν, ουκ
εξερχονται εσωθεν απο της καρδιας διαλογισμοι πο νηροι, ουδε υπαρχει τα
κοινουντα τον ανθρωπον, ουδε διδοται τοπος τωι διαβολωι. Σαφως δε ο Σωτηρ ωτα
εαυτου λεγει τους συνετους ακροατας. Ἄλλος δ' αν ειποι, οτι λεγει μεν σοφιαν εν τηι
Καινηι, ακουει δε ως παραβολης της Παλαιας. Ἀνοιγει ο Χριστος κεκλεισμενον εν
ασαφειαι το προβλημα εαυ του, επαν ευρηι εναρμονιον οργανον, και σκευος εκλο γης,
ο καλει ψαλτηριον· δια γαρ του τοιουτου ανοι γει και σαφηνιζει τα τοις μη τοιουτοις
κεκλεισμενα τηι ασαφειαι. Ταυτα δε δυναιντ' αν λεγειν και οι αποστολοι. Του αυτου.
Ὁ ευθυμων ψαλλει· δια δε του ψαλτηριου ανοιγει το προβλημα. ∆ια της ευθυμιας
διαγινωσκει το προβλημα. Ευθυμια δε εστιν απα θεια ψυχης λογικης. Ἵνα τι
φοβουμαι εν ημεραι πονηραι; η ανομια της πτερνης μου κυκλωσει με, κ. τ. ε. Ου περι
εαυτου, αλλα περι των Ἰουδαιων ευλαβουμενος κριθησομενων, ων οι πλειστοι αξια
κολασεως πε ποιηκασι, ταυτα φησι. Και ει προσωπον Χριστου το λεγον, πτερναν
αυτου ευρηις τον εσχατον του σωματος, και τηι γηι πλησιαζοντα Ἰουδαν· σωμα γαρ
Κυριου οι αποστολοι. Ου φοβουμαι ουν την Ἰουδα προδοσιαν εν τωι καιρωι του
σταυρου· επει μηδε εκαστος την του Ἀδαμ παρακοην φοβει ται. (Ταυτην γαρ
υπηινιξαμεθα πτερναν ανομιας ειναι.) Ουδεις γαρ δι' αλλου κακιαν καταδικαζεται.
Ἀνομιαν δε πτερνης την παρακοην ειπεν Ἀδαμ, τωι τον οφιν εξουσιαν εχειν κατα της
πτερνης αυ του. Ἢ επει μη τοιουτοι ησαν οι αποστολοι, η ο ταυτα λεγων προφητης,
ωστε λεχθηναι περι αυτου· «Ἁμαρτιαν ουκ εποιησεν, ουδε ευρεθη δολος εν τωι
στοματι αυτου,» εικος αυτον ημαρτηκεναι τα τε λευταια και εσχατα. ∆ιοπερ ο
Συμμαχος ανομιαν ιχνεων αυτου εξεδωκεν. Οιονει γαρ ιχνη αμαυρα ανομιας ην
αυτοις μονα, διοπερ φησιν· Ου φοβουμαι την ημεραν της κρισεως. Πτερνα δε
Χριστου και οι παντων πιστων κατωτεροι. Του αυτου. Ἡμεραν πονηραν, την ημεραν
λεγει της κρισεως· και πτερναν την οδον και τον βιον. Οι πεποιθοτες εν τηι δυναμει,
κ. τ. ε. «Ἄνθρω πος ου δωσει τωι Θεωι εξιλασμα εαυτου, και την τιμην της λυτρωσεως
της ψυχης αυτου·» Ἰη σους γαρ εαυτον παραδεδωκεν υπερ παντων. Ἀδελφος ου
λυτρουται, λυτρωσεται ανθρω πος, κ. τ. ε. Ἐπαπορητικως αναγνωστεον· «Λυ
τρωσεται ανθρωπος;» Και εκοπιασεν εις τον αιωνα, κ. τ. ε. Ὁ εφ' ολον τον εαυτου
αιωνα και την ενταυθα ζωην καμνων, εις τελος την αληθινην ζησεται ζωην, ουκ
12.1445 οψομενος καταφθοραν. Ἡνικα αν αποθνησκωσιν οι σοφοι, και επι το αυτο
αφρων και ανους απο λουνται. Του αυτου. Ὁ κοπιων δια της πρακτικης, ζησεται εις
τελος δια της γνωσεως. Καθαψαμενος των αμετανοητων, τρεπεται και επι τους
μετανοουν τας, και παρηγορει τον κοπον της μετανοιας ταις ελπισι του μελλοντος.
Ἐκοπιασε, φησιν, ενταυθα με τανοων, και το λοιπον ζησεται δια παντος. Τουτο γαρ
σημαινει το «εις τελος.» Ζωην δε λεγει την κυριως την απονον. Ἡ γαρ ενταυθα
καταχρηστικως. Τελος δε νοησεις τον μελλοντα αιωνα, οστις εστι τελος του
παροντος. Τουτο ο μεν Συμμαχος ουτω φησιν· «Ἀναπαυσαμενος τωι αιωνι τουτωι,
ζων εις αιωνα διατελεσει·» ο δε Ἀκυλας· «Και ανεπαυσατο εις τον αιωνα, και ζησεται
εις νικος.» Ὁ γαρ εν ταυθα επιπονον κτησαμενος βιον και εγκοπον, ουτος της
επηγγελμενης ζωης κατα τον μελλοντα αιωνα αξιωθησεται, ουκ οψομενος
καταφθοραν, ηνικα αν αποθνησκωσιν οι σοφοι. Ὅτι ουκ οψεται καταφθοραν, οταν
ιδηι σοφους αποθνησκοντας, επιτοαυτο αφρων και ανους απολουνται, κ. τ. ε.
Ὀψομεθα τους σοφους του κοσμου τουτου εν τωι αιωνι τωι μελλοντι στερηθεντας της
ζωης της ειπουσης· «Ἐγω ειμι η ζωη.» Τινες δε ουτοι οι αποθνησκοντες σοφοι, η περι
ων λελεκται· «Ἀπολω την σοφιαν των σοφων,» αφ' ων εκρυψεν ο Θεος τα μυστηρια
α νηπιοις απεκαλυψε; Λεγει δε σοφους τους πανουργους κατα το, «Σοφοι εισι του
κακοποιησαι,» και τους μαθητας των αρχοντων του αιωνος τουτου· ων τον θανατον
ουκ οψεται ο λυτρω θεις υπο του ευδοκησαντος δια της μωριας του κη ρυγματος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

σωσαι τους πιστευοντας. Ὁ πεπληροφο ρημενος περι της μελλουσης κρισεως, οταν
ιδηι τους σοφους αποθνησκοντας, ου νομισηι το γινομενον κατα φθοραν ομου ψυχης
τε και σωματος, ως εκεινοι ζων τες τον θανατον ωριζοντο, αλλα μετοικιαν εις
κοσμον ετερον. Και οι ταφοι αυτων οικιαι αυτων εις τον αιωνα, κ. τ. ε. «Οι τοις
ταφοις κεκονιαμενοις ομοιοι γεμοντες οστεων νεκρων, και πασης ακαθαρσιας,»
τουτους αιτιαται ο Σωτηρ· και τους οικοδομουντας ταφους, ει και προφητων· και
τους κοσμουντας μνη μεια, ει και δικαιων· ουκ επιτρεπει μαθητηι θαπτειν νεκρον, ει
και πατρος. Και εν τωι Ἡσαΐαι· «Τι, φησιν, ωικοδομησας σεαυτωι μνημα, και
ελατομησας σεαυτωι μνημειον;» Και οι εν τοις μνημειοις, εαν ακουσωσι της φωνης
του Υιου του ανθρωπου, ζησου σιν. Ἐπι των γαιων δε εστι τα ονοματα ανου και
αφρονος. Του αυτου. Ταφος νου ακαθαρτος ψυχη· τα φος δε ψυχης σωμα.
«Ἐπεκαλεσαντο τα ονοματα αυτων επι των γαιων.» Ουκ απο αρετων ονομαζον ται,
αλλ' απο γηΐνων πραγματων. Ου γαρ δικαιοι 12.1448 και σωφρονες λεγονται, αλλα
ρητορες, και γραμ ματικοι, και φιλοσοφοι, και τριβουνοι, και κομητες. Και ανθρωπος
εν τιμηι ων ου συνηκε, κ. τ. ε. Ὁ μη συνιεις ανθρωπος εν τιμηι ων εαυτον πα
ρασυνεβληθη τοις κτηνεσι, και ωμοιωθη αυτοις, εσθ' οτε και τοις τουτων
διαφερουσιν. Ἑκαστωι δι' ων πραττει ομοιουται τωι τινι εαυτον. Καλον δε το
ομοιουσθαι Θεωι. «Αυτη η οδος αυτων σκανδαλον αυτοις·» αφρονος δηλαδη και
ανου η οδος. Ἀλλα και Χριστος σκανδαλον εστι, πετρα ων σκανδαλου. «Ἐν τωι
στοματι αυτων ευδοκησουσιν.» Το χρηστον οιμαι δηλουσθαι τελος αφρονος και
ανου. Και μετα ταυτα εν τωι στοματι αυτων ευδοκη σουσιν, κ. τ. ε. Ἐλπις αγαθη το
μετα ταυτα αυτους ευδοκησαι. Ὡς προβατα εν ᾅδηι εθεντο· θανατος ποιμανει αυτους,
κ. τ. ε. Θανατος ποιμανει τον αφρονα και τον ανουν· η μαλλον τον μη συνιεντα
ανθρωπον την εαυτου τιμην. Σαφως δε ο ειπων, «Ουκ εγκατα λειψεις την ψυχην
μου εις ᾅδου,» και ταυτα λεγει το, «Πλην ο Θεος λυτρωσεται την ψυχην μου,» και τα
εξης. Του αυτου. Ἀγγελους μεν ποιμαινει ζωη, ανθρωπους δε θανατος και ζωη,
δαιμονας δε μονον θανατος. «Και κατακυριευσουσιν αυτων οι ευθεις το πρωΐ.»
Ἔσονται γαρ επανω πεντε πολεων, και δεκα πολεων οι ευθεις, εν τωι μελλοντι. Και
Σολομων δε εν Παροιμιαις το αυτο τουτο φησι· «Σπευδει γαρ πλουτειν ανηρ
βασκανος, και ουκ οιδεν, οτι ελεη μων κρατησει αυτου.» Μη φοβου οταν πλουτησηι
ανθρωπος, κ. τ. ε. Τοις τουτον πλουτουσιν ουαι· ου γαρ ληψεται τις αποθνησκων
αυτον. «Ουδε συγκαταβησεται αυτωι δοξα του οικου αυτου.» Ταυτην ζητουσι την
δοξαν οι μη πιστευοντες, ου συγκαταβησομενην αυτοις. Ὁ αποθνησκων ου ληψεται
την πληθυνομενην δοξαν του οικου αυτου· αλλα και τωι μεν αναβαινοντι εναρετωι
συναναβησεται η δοξα αυτου, ηγουν η αρετη· τωι δε καταβαινοντι συγκαταβησεται.
Και του αγιου δε ψυχη εν τηι ζωηι αυτου, ητις εστιν ο Χριστος, ευλο γηθησεται. Ὅστις
αγιος τωι Θεωι εξομολογησεται, αγαθοποιουντι αυτον. Και ανθρωπος εν τιμηι ων, κ. τ.
ε. Ἐπαπορη τεον ο εν τιμηι ων ανθρωπος και μη συνιεις ποιας εστι φυσεως. Ει μεν της
πνευματικης, πως ομοιουται τοις κτηνεσιν; Ει δε της χοικης, πως εν τιμηι εστιν; Ει δε
της ψυχικης, εαν ουτος ηι εν τιμηι, ο πνευματικος εν τινι; ΨΑΛΜΟΣ ΜΘʹ. Θεος θεων
Κυριος ελαλησε, κ. τ. ε. «Ὁ Θεος των θεων» δια Χριστου «λαλησας, εκαλεσε την
12.1449 γην απο ανατολων ηλιου μεχρι δυσμων·» απο ανα τολων τον Ἰσραηλ,
δυσμων δε τους δυσγενεστα τους. Ἐκ Σιων η ευπρεπεια της ωραιοτητος, κ. τ. ε. Ειπερ
ευπρεπεια και ωραιοτης Κυριου η σοφια εστιν· αυτη εν τηι Σιων εστιν. Ουτος εφ' ου
τηι γε νεσει λεγομεν· Ἐμμανουηλ εμφανως ηλθε, και ου παρασιωπαι, αλλα λεγει δι'
ων θελει, επει Θεος ημων εστι. Νυν μεν, φησιν, «ου παρασιωπησεται·» εξης δε,
«ταυτα εποιησας, και εσιγησα. Πυρ ενωπιον αυτου.» –»Πυρ γαρ, φησιν, ηλθον βαλειν
επι την γην.» Και εν τωι ∆ανιηλ· «Ποταμος πυρος ειλκεν εμπροσθεν αυτου.» Πυρ δε
και καταιγις επι τους μη προσεχοντας αυτου τηι επιφανειαι και τωι Λογωι, ος ηξει εκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

της επουρανιου Σιων, ισοσθενης ων τωι Πατρι· ουρανιος γαρ ην Θεος, και οτε ηλθεν
εμφα νως, ητοι οτε γεγονε σαρξ. Τοτε γαρ ορατος γεγονεν ελθων, ου
παρασιωπησεται, αλλα του κοσμου ελεγξει την αμαρτιαν, ηγουν την βουλησιν
αναγγελει του Πατρος. Καλειται γαρ «μεγαλης βουλης αγγελος.» Το δε πυρ το φως
σημαινει το εξ αυτου· της γαρ γνωσεως του Χριστου το δια πιστεως νοητον φως
ηγειται. Νοησεις δε και ουτω· Ἐν εξουσιαι και δυνα μει θεοτητος ων, καιπερ γεγονως
εν σαρκι, καθαπερ τι πυρ και καταιγις προσεβαλε τοις αντικειμενοις αυτωι διαβολωι
και δαιμοσιν. Ὁ Θεος εμφανως ηξει, ο Θεος ημων, και ου παρασιωπησεται, κ. τ. ε. Ὁ
Θεος ημων εμφα νως ηξει· Θεος δε ημων ο Χριστος εστι· Χριστος εμ φανως ηξει. Του
αυτου. Χριστος εληλυθεν εν σαρκι. Το «εμφανως» αρα την σαρκα δηλοι· αισθητη γαρ
ην η σαρξ του Χριστου. Προσκαλεσεται τον ουρανον ανω, κ. τ. ε. Ἐπει εν
∆ευτερονομιωι δοθεντος του νομου διεμαρτυ ρατο Μωυσης τον ουρανον και την γην,
ομοιως δε και αρχομενος της ωιδης τουτους καλει· ετι δε και εν Ἡσαΐαι
παραλαμβανονται· δια τουτο, κρινομενου του λαου, προσκαλεσεται τον ουρανον και
την γην ο Θεος. Νυν δε το «διακριναι» λεγει αντι του διαχω ρισαι τους ιδιους αυτου,
οντας λαον αυτου, απο των αλλοτριων αυτου των συννεμομενων τοις αυτου· ινα τωι
μεν ουρανωι αποδωι τους ιδιους, τηι δε γηι τους αλλοτριους. Ἢ προσκαλεσεται τους εν
ουρανοις αγ γελους, και τους εξειλεγμενους εν γηι προς αποστο λην, ωστε τον αυτου
λαον διακριναι. Οι γαρ αποστο λοι τους μεν πειθομενους προσεκομιζον τωι Θεωι, τους
δε μη τοιουτους ηφιεσαν τωι Σαταναι. Συναγαγετε αυτωι τους οσιους αυτου, τους
διατιθεμενους την ∆ιαθηκην αυτου επι θυσιαις. Και αναγγελουσιν οι ουρανοι την
δικαιοσυνην αυτου, οτι Θεος κριτης εστι, κ. τ. ε. Ἢ ουρα νοι οι «την εικονα»
φορουντες «του επουρανιου.» 12.1452 Ἢ τουτο εστιν εναργως, το διακρινεσθαι τον
λαον Κυριου παρα τε δυναμεων λογικων και των ιερουρ γουντων το σωτηριον
κηρυγμα, οι και συναγειρουσι Χριστωι τους οσιους αυτου· «ους προεγνω, φησι, και
προωρισε· και ους εκαλεσε, και εδικαιωσεν·» οι πλη ρουσι την ∆ιαθηκην, ου δι'
αιματων, αλλα ταις πνευ ματικαις θυσιαις. Του αυτου. Ἐνταυθα προδηλως τον
Χριστον λεγει Θεον. «Πασαν» γαρ «την κρισιν εδωκεν ο Πα τηρ τωι Υιωι.» Ουκ επι
ταις θυσιαις σου ελεγξω σε, κ. τ. ε. Περι των μετα την παρουσιαν Χριστου αθετου
μενων παρα Ἰουδαιοις θυσιων ταυτα αρμοσει προ φητευεσθαι. Ἢ ουδε πονηραι,
φησι, διαθεσει προσαγε εφ' ωι τον Καιν διηλεγξα. Ὅτι εμα εστι παντα τα θηρια του
αγρου, κ. τ. ε. Παντα λεγει ειναι υπο την προνοιαν του Θεου. «Ουχι γαρ δυο στρουθια
του ασσαριου πωλειται, και εν εξ αυτων ου πεσειται ανευ του Πατρος μου του εν τοις
ουρανοις;» Μη φαγομαι κρεα ταυρων, η αιμα τραγων πιο μαι; κ. τ. ε. Ἀναιρει θυσιας
αισθητας· «θυσια» γαρ «τωι Θεωι πνευμα συντετριμμενον.» Τωι δε αμαρτωλωι ειπεν ο
Θεος· Ἵνα τι συ διηγηι τα δικαιωματα μου; κ. τ. ε. Ου μονον, οιμαι, τωι απλουστερον
νοουμενωι αμαρτωλωι ταυτα ειπεν ο Θεος, αλλα και τωι λαωι της κατατομης. Ὁ δε
αμαρτωλος δια μονου στοματος αναλαμβανει την ∆ιαθηκην του Θεου· μισει γουν
παιδειαν και τα επιφερομενα αμαρ τανων. Ἢ επει «ο λαος ουτος, φησι, τοις χειλεσι
με τιμαι, η δε καρδια αυτων ποῤρω απεχει απ' εμου.» Οι εκ περιτομης εμισησαν
παιδειαν εν τηι επιδημιαι Χριστου, και εκβεβληκασιν εις τα οπισω τους δια Ἰησου
Χριστου λογους του Θεου· συνεδραμον δε τωι κλεπτηι και προδοτηι Ἰουδα, και μετα
των μοιχευοντων ξυλα και λιθους εθηκαν εαυτων την μεριδα· και προς αλλους
καταλαλουσι του εξ εθνων αδελφου αυτων λαου· αλλα και κατ' αυτων των
ομομητριων, και εκ περιτομης πιστευοντων σκανδαλα τιθεασι, βουλομενοι διαστρε
φειν αυτους· δια ταυτα εσιγησεν αυτοις ο Θεος. ∆εον δε αυτους ειναι προ οφθαλμων,
ο δε εκβαλλει αυτους εις τα οπισω. Του αυτου. Ὅτι ου δει αμαρτανοντα τινα εν
διδασκαλου προκαθεζεσθαι ταξει. Συ δε εμισησας παιδειαν, κ. τ. ε. Παιδεια εστι
μετριοπαθεια παθων. Και μετα μοιχων την μεριδα σου ετιθεις, κ. τ. ε. Ἡ μερις ημων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

εστιν η γνωσις του Θεου. Ταυτην δε τιθεμεν μετα μοιχων, την εκεινων ανα
λαμβανοντες. Μοιχον ενταυθα τον πορνον καλει, και παντοιον ακολαστον. 12.1453
Ὑπελαβες ανομιαν, οτι εσομαι σοι ομοιος, κ. τ. ε. Ὁμοιωσις εστιν η δια των αγαθων
πραξεων μιμησις. ∆ιοπερ ου τοις αμαρτανουσιν, αλλα τοις κατορθουσιν εξομοιουται
ο Κυριος. Μηποτε αρπασηι, και ου μη ηι ο ρυομενος, κ. τ. ε. Ἁρπαζεται ψυχη παντελως
εκπεσουσα Θεου. Θυσια αινεσεως δοξασει με, κ. τ. ε. Ἐν τηι θυ σιαι, φησι, της αινεσεως
οδος εστι της παρα Θεωι σωτηριας. Θυσια δε αινεσεως δοξασει ημων τον Θεον, οτι οι
βλεποντες τα καλα ημων εργα δοξασουσι τον Πατερα ημων τον εν τοις ουρανοις. Ἐν
δε τουτοις οντων ημων, εστιν η οδος εν ηι δειξει ημιν ο Θεος το σωτηριον εαυτου.
ΨΑΛΜΟΣ Νʹ. Ἐκ των εις τον νʹ ψαλμον εξηγητικων εν μερει της κατα τον Ουριαν
ιστοριας την αρχην αλληγορησας, επιφερει. Ει δε τωι βιαιον ειναι δοκει το εκ μερους
μεν ιστο ριαν αλληγορησαι, μη εξομαλισαι δε αυτην, δηλον οτι ταυτα μεν ματην
λελεξεται, αλλα δε εις τον το πον ζητητεον· ει μη αρα επι πλεον τις βασανισας τα
κατα τον τοπον, ευροι παντα αποκαταστησαι, και τα περι τον αναιρεθεντα ανδρα,
και την δοκουσαν αυτου χρηστοτητα· μη βουλομενου εις τον οικον αυ του γενεσθαι
και αναπαυεσθαι, του λαου εν στρατο πεδωι τυγχανοντος και αγωνιωντος. Ουκ οιδα
δε πως οι φευγοντες την εν τουτοις αλληγοριαν, και την λε ξιν δι' εαυτην
αναγεγραφθαι νομιζοντες, παραστη σονται τωι βουληματι του αγιου Πνευματος
πραγματα αναγραφης αξιωσαντος· εφ' οις ου μονον ακολασια, αλλα και ωμοτης και
απανθρωπια κατηγορειται του ∆αυιδ, τολμησαντος εις τον Ουριαν πραγμα
αλλοτριον και του τυχοντος ηθους μετριως βελτιωθεντος. Ἐγω δε ειποιμι αν, οτι,
ωσπερ αι κρισεις του Θεου μεγα λαι και δυσδιηγητοι εισι, δοκουσαι αιτιαι τυγχανειν
του τας απαιδευτους πλανασθαι ψυχας, ουτω και αι Γραφαι αυτου μεγαλαι μεν και
πεπληρωμεναι νοη ματων εισιν αποῤρητων και μυστικων και δυσθεω ρητων·
σφοδρα δε και δυσδιηγητοι εισι, και αιτιαι δοκουσι του τας απαιδευτους πλανασθαι
των ετερο δοξων ψυχας, απερισκεπτως και μετα προπετειας κατηγορουντων του
Θεου εξ ων ου νοουσι Γραφων, και δια τουτο εκπιπτοντων επι αναπλασμον αλλου
Θεου. Ἀσφαλες ουν το περιμενειν την ερμηνειαν του σαφηνιστου Λογου, και «της εν
μυστηριωι σοφιας αποκεκρυμμενης, ην ουδεις των αρχοντων του αιωνος τουτου
εγνωκε, κατα αποκαλυψιν μυστηριου χρονοις αιωνιοις σεσιγημενου,»
φανερωθεντος τοις αποστολοις και τοις εκεινοις παραπλησιοις, δια τε Γραφων προ
φητικων και της γενομενης εις αυτους επιφανειας του Σωτηρος ημων Λογου του «εν
αρχηι προς τον Θεον.» Ἐλεησον με, ο Θεος, κ. τ. ε. Ἐλεει δε την φυ 12.1456 σιν ο
πλασας αυτην πολυνοσουσαν το αδρανες· κατασειει γαρ τον νουν ο της αμαρτιας
ευρετης, συν εργον εχων τον εν τοις μελεσι της σαρκος αγριαινοντα νομον·
προσιτεον ουν Θεωι· πασα γαρ ισχυς παρ' αυ του. Ταχα δε και προγνους, οτι κατα
καιρους επιλαμ ψει τοις επι γης ο Χριστος εξαλειψων πασαν αμαρ τιαν του κοσμου,
ελεος μεγα την ουτω λαμπραν ει κοτως χαριν καλει· γεγραπται γαρ οτι «πασα αμαρ
τια εμφραξει το στομα αυτης.» Κατα γαρ τον Ἀπο στολον, «Θεος ο δικαιων, τις ο
κατακρινων;» Ἐπι πλειον πλυνον με, κ. τ. ε. Του μηκετι ανομουντος εξαλειφεται το
ανομημα· ο δε επι πλειον πλυθεις καθαριζεται απο της αμαρτιας αυτου. Κατα μιας
τοινυν ενεργειας επινοια διαφορος. Ἡ μεν γαρ χωρις νομου, η δε κατα νομου
παραβασιν δηλοι. Αι τει δε ταυτην εκπλυναι τον καθαραι δυναμενον απο της
χειρονος εξεως. Ὅρα δε του Χριστου παλιν το μυστηριον· την γαρ εν νομωι καθαρσιν
η του βαπτι σματος υπερβαινουσα δυναμις, και ταυτης της ψυ χης εργαζεται
καθαρσιν. Σοι μονωι ημαρτον, κ. τ. ε. Ουκ αιτιατικον εστι τουτο το, «οπως·» ου γαρ
δια τουτο ημαρτα νον, οπως αν δικαιωθηι ο Θεος εν τοις λογοις αυτου. Ἐδικαιουτο δε
ο Θεος εικοτως αφ' ων εκεινοι ευεργε τουμενοι ηγνωμονουν. Ὅτι, πολυν του Θεου
τον περι μετανοιας λογον ποιησαμενου, εν τωι λεγειν μη βου λεσθαι τον θανατον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

του αμαρτωλου, ως το επιστρε φειν, και ζηιν αυτον, σοφως των προκειμενων εμνη
μονευσε ρηματων κατασκευαζων· Ὅτι, εαν εμοι μετανοουντι συγχωρησηις, και
επιστρεφοντι ιλασθησηι, δικαιωθησηι εν τοις λογοις σου, ως αληθης αναδει χθεις ταις
σαις υποσχεσεσι· και εν καιρωι της αντα ποδοσεως, εμε τον εκ μετανοιας ελεηθεντα
εις μεσον παραγαγων, δικαιως κρινεις τους μη μετανοη σαντας. Του αυτου. Κατ'
ενεργειαν αμαρτανοντες, και ανθρωποις και Θεωι αμαρτανομεν· κατα δε δια νοιαν
πλημμελουντες Θεωι μονωι εξαμαρτανομεν. Ἢ αντι του, Σοι μονωι εγνωσται το
ημαρτημενον. Ἀποδος μοι την αγαλλιασιν, κ. τ. ε. Ὧ οφειλεται τι, αποδιδοται·
αποδιδοται ουν τηι λογικηι φυσει αγαλλιασις σωτηριου Θεου· και ο τωι ηγεμονικωι στη
ριζομενος πνευματι ου δουλευσει τηι αμαρτιαι. Ὥσπερ «εαν μη Κυριος οικοδομησηι
οικον, εις ματην εκοπια σαν οι οικοδομουντες αυτον·» ουτως, εαν μη ο Θεος κτισηι
καρδιαν καθαραν εν τινι, ουκ αυταρκης προς τουτο προαιρεσις και δυναμις
ανθρωπινη. Πρωτον δε καρδια κτιζεται καθαρα, ειτα επι ταυτηι ευθες πνευμα
εγκαινιζεται τοις εγκατοις, και ταυτα μη ανταναιρεθεντος του αγιου Πνευματος.
Ειτα μετα δυο πνευματα πνευματι ηγεμονικωι τις υπο Θεου στη ριζεται, ινα εδραιος
τις και ασειστος ηι. 12.1457 ΨΑΛΜΟΣ ΝΑʹ. Τι εγκαυχαι εν κακιαι ο δυνατος ανομιαν,
κ. τ. ε. «Ὁ καυχωμενος, φησιν Ἀποστολος, εν Κυριωι καυχασθω.» Του αυτου. Ουκ
ειπεν ονομα μεσον, εμφαινον το φαυλον. Ου γαρ ειπε, «Τι καυχαι;» αλλα, «Τι
εγκαυχαι;» ουδεποτε δε εν αγαθωι λεγεται το «εγκαυ χασθαι·» αλλ' ει τις αμαρτανει,
εγκαυχαται. ∆υναται δε και προς τον Σαουλ ο λογος ειρησθαι. Του αυτου. Ει εστι
δυνατος εν ανομιαι, εστι και αδυνατος εν ανομιαι. Και ο μεν δυνατος εν ανο μιαι
αδυνατος εν δικαιοσυνηι· ο δε αδυνατος εν ανομιαι δυνατος εν δικαιοσυνηι. Του
αυτου. Φαυλον μεν το «εγκαυχασθαι,» μεσον δε το «καυχασθαι.» Ὁ μεν αδυνατος
και ατονος και ολιγος εν κακιαι, πλεοναζοντος αυτωι του κρειττονος τροπου, ως
ασθενεστερος εν κακιαι, εγκαλυψαιτο αμαρτανων, και υπο της συνειδησεως
κεντουμενος, μετανοησειεν αν· ο δε δυνατος εν κακιαι τυφουται επ' αυτηι, και
εγκαυχαται, ως επι μεγαλωι κατορθωματι σεμνυνομενος. Ἐν πασηι δε ημεραι
διδασκομενος τις τον θειον λογον, εαν αμαρτανηι, και λογιζεται ολην την ημεραν. Ἢ
το, ημεραν, φανερωσιν δηλοι, η ολον τον χρονον, καθ' ον ανομει. Ὅλην την ημεραν
αδικιαν ελογισατο η γλωσσα σου· ωσει ξυρον ηκονημενον εποιησας δολον, κ. τ. ε. Το
λογιζομενον, το ηγεμονικον, και η καρ δια, ουχ η γλωσσα του ∆ωηκ αδικιαν
ελογισατο. Το δε, ελογισατο, ητουν αδικους λογισμους, επει «εν στο ματι μωρων η
καρδια αυτων,» δια τουτο η γλωσσα του ∆ωηκ εφθεγξατο· ου γαρ αυτη η
λογιζομενη, αλλ' η τοις λογισμοις εξυπηρετουμενη. Ἠγαπησας κακιαν υπερ
αγαθωσυνην, κ. τ. ε. Εισιν οι ωσπερει τα εναντια αγαπωντες· τωι μη ποτε παντη
ανακεισθαι αρετηι, μητε οληι κακιαι προσ εχειν εθελειν· τουτων οι μεν φαυλοτεροι
κακιαν μαλ λον αγαπωσιν η αρετην· οι δε αναπαλιν. Ἠγαπησας παντα ρηματα
καταποντισμου, κ. τ. ε. Ῥηματα καταποντισμου, διαβαλλων τον ∆αυιδ, ηγαπησεν ο
∆ωηκ. ∆ια τουτο ο Θεος καθελοι σε εις τελος, εκτιλαι σε και μεταναστευσαι σε απο
σκηνωματος, και το ριζωμα σου εκ γης ζωντων, κ. τ. ε. Ὁ καθαι ρων τα μοχθηρα
οικοδομηματα Θεος καθαιρει τον ∆ωηκ, ητοι τωι μηδε τον τοιχον της οικοδομιας
αυτου καταλιπειν το παν και εξ ολων οικοδομεισθαι κακως η επει οι χειρους
τελευταιοι οικοδομουνται, κακιστος δε εστιν ο ∆ωηκ, εγγυς του τον εσχατον εχ θρον
καταργεισθαι τον θανατον, επι τωι τελει καθαι ρεθησεται. Ει δε το ριζωμα Ἰδουμαιου
∆ωηκ εκτιλ λεται εκ γης ζωντων, εκει πεφυτευτο. 12.1460 Ἰδου ανθρωπος, ος ουκ
εθετο τον Θεον βοηθον αυτου, αλλ' επηλπισεν επι το πληθος του πλου του αυτου, κ.
τ. ε. Μηποτε απο των ημιονων, νοθου ζωου, επλουτει, εφ' ων ην υπο Σαουλ κατα
στας. Ἐγω δε ωσει ελαια κατακαρπος εν τωι οικωι του Θεου, κ. τ. ε. «Ὁ καρπος του
πνευματος εστι χαρα, ειρηνη, αγαπη, μακροθυμια,» κ. τ. ε. Τουτον τοινυν τον καρπον
 
 

100

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχων εν εαυτωι ο αγιος ελεγεν· «Ἐγω δε ωσει ελαια κατακαρπος.» Ἐλαιαι δε κατακαρπωι ομοιοι εαυτον, επειδη ελεημοσυνης επικρατου σης εν αυτωι, ακολουθως
ειποντο αι λοιπαι αρεται. Ουτω τον Ἰωβ ανδρειον φαμεν, και τον Ἰωσηφ σωφρονα,
και τους λοιπους απο της επικρατουσης αρε της ονομαζοντες αυτους. Ὑπομενω το
ονομα σου, οτι χρηστον εναντιον των οσιων σου, κ. τ. ε. Ὥσπερ το φυσει χρηστον,
οποιον εστι, τοιουτον επι τηι υγιαινουσηι φυσει φαι νεται, ουτω και το ονομα του
Θεου τοις οσιοις. ΨΑΛΜΟΣ ΝΒʹ. Ειπεν αφρων εν καρδιαι αυτου, κ. τ. ε. Φρονει μεν ο
αφρων, οτι ουκ εστι Θεος, δια τουτο εν καρδιαι ειπεν· ουχ ομολογει δε τωι στοματι δια
τον των ανθρωπων φοβον. Ἢ αφρων ο λαος, ος αρνειται Χριστον ειναι Θεον, ως
προς την προτεραν εκδοχην περι αφρονος, ου στοματι, αλλα καρδιαι λεγεσθαι, μη
ειναι Θεον, φερεται. Ουκ εστι ποιων αγαθον, κ. τ. ε. Και ο Σωτηρ τον ειποντα, «Τι
ποιησας ζωην αιωνιον κληρο νομησω;» νουθετων φησι· «Τι με λεγεις αγαθον;» ᾔδει
γαρ, οτι ουκ εστι ποιων αγαθον. Ταχα δε επει ο νομος σκιαν εχει των μελλοντων
αγαθων, ουκ εστιν εν τωι βιωι ποιων αγαθον, αλλ' η αρα σκιαν αγαθου. Και επει ουκ
εστι ποιων αγαθον, επιτιμαται ο ειπων, «Τι με λεγεις αγαθον;» Οι κατεσθιοντες τον
λαον μου βρωσει αρτου, τον Θεον ουκ επεκαλεσαντο, κ. τ. ε. Ει τις εσθιει τινα των
απο του λαου του Θεου, εκεινος καν λεγηι επικαλεισθαι τον Θεον, ελεγχεται μη επικα
λουμενος αυτον. «Πας γαρ ος επικαλεσηται το ονομα Κυριου, σωθησεται.» Ὅτι ο
Θεος διεσκορπισεν οστα ανθρωπαρεσκων, κ. τ. ε. Ουκ ει τις ανθρωποις αρεσκει,
ανθρω παρεσκος εστιν· αλλα και προθεμενος τις ανθρω 12.1461 ποις εσθ' οτε
αρεσκειν, καθηκοντως αυτο ποιησει, και ουκ ανθρωπαρεσκος εσται. Ὁ γουν Παυλος
φη σιν· «Ἀπροσκοποι και Ἰουδαιοις γινεσθε και τηι Ἐκκλησιαι του Θεου, καθως καγω
παντα πασιν αρεσκω, μη ζητων το εμαυτου συμφερον, αλλα το των πολ λων, ινα
σωθωσιν.» Ἀλλ' ει τις προτιθεται ουδεν αλλο η ανθρωποις αρεσκειν, η μαλλον
ανθρωποις η Θεωι· και επισης ανθρωποις και Θεωι, δεον μονον Θεωι· ωστε δι' εκεινον
γινεσθαι και το, ανθρωποις· οτε τουτο ποιειν αιρει λογος, εκεινος ανθρωπαρεσκος
εσται. ∆ει δε επι τινων σκοπησαντα, οτι ουχ οιον τε τοδε τι διαπραξαντα η ειποντα,
και Θεωι και ανθρω ποις αρεσαι, καταφρονησαι μεν του αρεσαι τοις αν θρωποις,
ελεσθαι δε το αρεσαι τωι Θεωι. Τις δωσει εκ Σιων το σωτηριον του Ἰσραηλ; κ. τ. ε.
«Ἥξει εκ Σιων ο ρυομενος, και αποστρεψει ασεβειας απο Ἰακωβ.» Ἀλλα και ταις ηδη
αιχμαλωτισθεισαις δεκα φυλαις δωσει σωτηριαν και επανοδον. Ἀλλα τις δωσει τον
Χριστον ιδειν το του νοητου Ἰσραηλ σωτηριον ΨΑΛΜΟΣ ΝΓʹ. Ὁ Θεος, εν τωι ονοματι
σου σωσον με, κ. τ. ε. Ευχεται εως του, «ενωπιον αυτων.» Ειτα ενεστηκυιας αυτωι
βοηθειας αισθομενος, οιονει δει κνυσιν αυτην εν τωι· «Ἰδου ο Θεος βοηθει μοι,» και
τωι εξης και τωι μετ' αυτον. Ειτα περι τινων ευχεται εντυγχανειν, επαγγελλομενος
εκουσιον επι τουτωι θυσιαν. Ειτ' ευχαριστει ανταποδοτικως των ειρημε νων εν τηι
ευχηι και εντευξει· και προς το, «Ἐν τηι αληθειαι σου εξολοθρευσον αυτους,»
ανταποδιδωσιν· «Ἐν τοις εχθροις μου επειδεν ο οφθαλμος μου.» Ἰδου γαρ ο Θεος
βοηθει μοι, κ. τ. ε. Αισθεται εισακουσθεις και λεγει ταυτα δια μεσου των προς Θεον
συναφθεντων· Ἂν ουτως κραταιοι «εζητησαν την ψυχην μου, και ου προεθεντο τον
Θεον ενωπιον αυτων, εν τηι αληθειαι σου εξολοθρευσον αυτους.» Βοηθον δε εχειν
ομολογει ταχα τον Πατερα και Κυριον αντιλαμ βανομενον της ψυχης αυτου, ινα
ειπηι τον Υιον, ος αποστρεψει τα κακα τοις εχθροις μου. α γαρ επα γειν μοι
βεβουληνται κακωτικα, ταυτα προς αυτους αναστρεψει, ουτω του Θεου κρινοντος.
Τουτωι συν αιδει το, «Ποιησατε αυτην, ον τροπον εποιησατε τον πλουσιον.» Και
τουτων, φησι, συμβεβηκοτων αυ θαιρετωι γνωμηι επ' ευχαριστιαν ερχομενος, εκου
σιως θυσω σοι. Ἐξομολογησομαι τωι ονοματι σου, Κυριε, κ. τ. ε. Ευχαριστει, προς το
«Ἐν τωι ονοματι σου σωσον με,» αποδιδους το, «Ἐξομολογησομαι τωι ονο ματι σου.»
Και προς το, «Ἀλλοτριοι επανεστησαν επ' εμε,» το, «Ἐκ πασης θλιψεως εῤρυσω με,
 
 

101

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και εν τοις εχθροις μου επειδεν ο οφθαλμος μου.» Ἀγα θον το τα τεως μη ορωμενα
εχθρα ημων, αν ετι λαν θανωνται ημας, ηδη ποτε θεωρηθηναι, καθο εχθρα εστι.
Ποιου δε οφθαλμου και τουτο εργον εστιν η του 12.1464 διορατικου και ικανου
βλεπειν το φιλον; Ὁ δε μη διορατικος οφθαλμος, απατωμενος και παρορων, το
εχθρον ως φιλον βλεψεται, και το φιλον ως εχθρον. ΨΑΛΜΟΣ Ν∆ʹ. Ἐνωτισαι, ο
Θεος, την προσευχην μου, κ. τ. ε. Ουδεις των αμαρτανοντων, μαλιστα παρα τον της
αμαρτιας καιρον, θελοι αν ινα προσεχηι αυτωι ανηρ σεβασμιος, ποσωι ηττον Θεος.
Ειπερ συνιεις το, «Ἐνωτισασθε, παντες οι κατοικουντες την οικουμε νην,» τα ερημα
του λογου της κακιας χωρια κατα λιπων, εληλυθας επι την οικουμενην, και ελθων
κατ υκισας εν αυτηι. Και ενωτισας τα λογια του Θεου λεγε· «Ἐνωτισαι, ο Θεος, την
προσευχην μου,» και ενωτισεται, αλλα και μη υπεριδων δεομενου σου. Θαῤρει ως
ουχ υπεροφθησομενος ειπειν· «Και μη υπεριδηις την δεησιν μου.» Ἀλλα και ει
προσεχεις Θεωι, πεποιθως αυτωι, λεγε το· «Προσχες μοι·» ετι δε ει ηκουσας αυτου,
εισακουσεται σου. Ἀλλα ει και, ως ο Ἀποστολος δια φιλανθρωπιαν λυπουμενος,
κλαιεις μετα κλαιοντων, και στεναζεις εν τωι σκηνει βαρουμενος, ειπε το·
«ελυπηθην,» και τα εξης. Ἐλυπηθην εν τηι αδολεσχιαι μου, κ. τ. ε. Ἢ αδολεσχιαν
ενταυθα την ευχην σημαινει, ως και επι της Ἄννης· «Ἐκ πληθους αδολεσχιας μου
εκτετηκα.» Και οσα δε πραττομεν η λεγομεν παρα τον ορθον λογον, αδολεσχια εστι,
ως και οσα εικη λαλου μεν. Κατεγνω ουν εαυτου επι τωι τεταραχθαι, και την της
ψυχης απολωλεκεναι γαληνην «επι τηι φωνηι του εχθρου και απο θλιψεως
αμαρτωλου.» Ἐξομολο γειται ουν, διδασκων ημας ο Προφητης εξομολογει σθαι, το
προσωπον ημων αναλαβων. Και εταραχθην απο φωνης εχθρου και απο θλι ψεως
αμαρτωλου· οτι εξεκλιναν επ' εμε ανομιαν, και εν οργηι ενεκοτουν μοι, κ. τ. ε.
Χριστου απο σπωντος ανθρωπους απο των αντικειμενων ενεργειων, η φωνη του
αμαρτωλου διαβολου παρορ μωντος τας υπ' αυτον δυναμεις κατα του Σωτηρος αιτια
εγινετο του εκεινας εκκλινειν επ' αυτον την ανομιαν, και εν οργηι εγκοτειν αυτωι, ως
του Ἰη σου ταραττεσθαι την καρδιαν εν αυτωι, και δειλιαν θανατου εμπιπτειν αυτωι,
φοβου και τρομου ερχομε νων επ' αυτον, και σκοτου καλυπτοντος αυτον. Ἡ καρδια
μου εταραχθη εν εμοι, κ. τ. ε. Ἔχει τι ομοιον το, «Ἡ καρδια μου εταραχθη εν εμοι,»
τωι, «Προς εμαυτον η ψυχη μου εταραχθη.» Ἀλλα και επι θανατωι προσδοκωμενωι
δειλια απο τινος πο νηρας ενεργειας γινεται, ητις, βουλομενη ενεργη σαι εις τον
λεγοντα τον ψαλμον, επεπεσεν αυτωι, ου παντως δε και ενηργησεν ο εβουληθη. Το
δε ομοιον ερεις και επι του ελθοντος επ' αυτον φοβου και τρο 12.1465 μου· ατινα,
επει ευρεν αυτον εγρηγοροτα, ουκ ενηρ γησεν. «Ἐκαλυψε με δε σκοτος,» ειπε δια το
σωμα σκοτουν την ψυχην, οτε αμαρτωλος και εχθρος εκ κλινουσιν επ' εμε ανομιον
ποιησιν. Ἁμαρτια γαρ αμαρτιαν ερεθιζει· δικαιος δε δικαιωι συνων δικαιο τερος
γινεται. «Και εν οργηι ενεκοτουν μοι.» Και τουτο των αμαρτωλων, οι και την εχθραν
ουχ απλως εργαζονται, αλλα και εν σκοτωι. «Ἐγκοτειν» δε εστιν εναποκειμενην
εχειν την οργην. Ἐπισταται σπουδαιος απας ετερον ειναι το εν λογισμοις αμαρ
τανειν (ο και ανεκτον εστι) και ετερον, εν πραξει και λογοις (ο και επικινδυνον και
βαρυ). ∆ιο και ει ποτε εν λογισμοις συμβαιη κλονον και βλαβην γινε σθαι, εν εαυτωι
φυλαττει αυτα, ουδε προφερει λο γον, κατα το εν κρυπτωι αμαρτημα, ουδε πραττει
αποτελεσματικως, ειδως ιασιμον ειναι το ενθυμημα. Το δε εν πραξει και λογοις
δυσιατον εσθ' οτε και ανια τον. ∆ιο φησιν· «Ἡ καρδια μου εταραχθη εν εμοι.» Ου γαρ
ηρμηνευσα την ταραχην, η επραξα τι κατ' αυτον· αλλα και δειλιας επιπεσουσης
θανατου ακο λουθουντος τηι αμαρτιαι, εν εμαυτωι αυτην κατεσχον. Συμβαινει γαρ εκ
των εξω την δειλιαν φανηναι, και ετερων προσκομμα γενεσθαι τον δηλωθεντα. Το
δε, «Φοβος και τρομος ηλθεν επ' εμε, και εκαλυψε με σκοτος,» της φυσεως της
ανθρωπινης υπαρχει, εχουσης το παθητικον και θυμικον και επιθυμητικον. Καν κατ'
 
 

102

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρετην τις προκοπτηι, ουκ αφανιζομενου του παθητικου, συμβαινει εν τηι λεγομενηι
συμπα θειαι γενεσθαι. Ἀμελει γουν και το προκειμενον προσωπον, ωθουμενον υπο
φωνων εχθρων και θλι ψεως αμαρτωλου, αναῤριπιζομενον εσχε το ενυπαρ χον
παθητικον, ως φοβηθηναι, και τρομωι υποπε σειν υπο του της αποριας σκοτους· την
γαρ σκοτο δινιασιν σκοτος εκαλεσεν. Και ειπα· Τις δωσει μοι πτερυγας ωσει περι
στερας, κ. τ. ε. Πτερυγες εισι της αγιας περι στερας η θεωρια σωματων και
ασωματων, δι' ης υψωθεις ο νους καταπαυει εις γνωσιν της αγιας Τριαδος. Ἰδου
εμακρυνα φυγαδευων, και ηυλισθην εν τηι ερημωι, κ. τ. ε. Ἡ του φυγαδευειν λεξις το
διωκειν και εις φυγην τρεπειν τους ελαυνομενους δη λοι. Φησι γουν ο τον ψαλμον
λεγων, «Ἰδου εμακρυνα,» τουτεστιν επι πολυ φυγαδευων τον εχθρον και τον
αμαρτωλον, ως εκεινων εληλασμενων αυλισθηναι με εν τηι ερημωι, τουτεστιν
διαναπαυσασθαι εν καταστα σει ειρηνικηι. Ει δε το «φυγαδευειν» ιδιως ενταυθα
«φυγειν» σημαινει, ερει ο δικαιος τους εκ περιτο μης φευγων και μακρυνομενος δια
την προς αυτους αλαζονειαν· Ηυλισθην εν τηι ερημωι νομου και προ φητων
Ἐκκλησιαι. Ἁρμοζει δε και τωι κατ' οικονομιαν Χριστωι. Προσεδεχομην τον σωζοντα
με απο ολιγοψυχιας και καταιγιδος, κ. τ. ε. Καταιγις ο μεγας πει ρασμος και πολυς
κατα της ψυχης πνεων, ωστ' αν και ναυαγησαι την μη προσεχουσαν εαυτηι. 12.1468
Καταποντισον, Κυριε, και καταδιελε τας γλωσ σας αυτων, οτι ειδον ανομιαν και
αντιλογιαν εν τηι πολει, κ. τ. ε. Τοις απο κακιας και ψευδων δογματων πολιν
οικοδομουσιν αγνωσια επισυμβαινει και συγχυσις γλωσσων παυουσα αυτους της
κακης ενεργειας, καθαπερ και τοις εν Χαλανηι τον πυργον κατασκευασασιν. Ὁ
καταποντισμος τον αφανισμον δηλοι, διοτι παν το εν βυθωι γεγονος αφανιζεται.
Βυθος ουν αμαρτια εστι και απωλεια η του συν εστωτος της κακιας διαλυσις. ∆ια
τουτο φησι καταπον τιζεσθαι παρα Θεου το κακον εν τωι καταδιαιρεισθαι τας
γλωσσας αυτων επι κακωι συμφωνουντων. Του αυτου. «Καταποντισον, Κυριε.»
Τινων αυτων, η εχθρου και αμαρτωλου; η ως αβυσσος σο φια, εν ηι εστι τα βαθη του
Θεου, καταποντιζει επι κλυζουσα γλωσσας και φωνας εχθρου τηι αληθειαι του λογου,
και των πρεσβευοντων αυτον, και καταδιαι ρει αυτας, διελεγχουσα το ασυμφωνον
και το διεσπα σμενον αυτων. Ἡ δε αιτια του ταυτα λεγεσθαι επι φερεται. Ἔστι γαρ
και αντιλογια η προς την αλη θειαν των λογομαχουντων, εις ουδεν χρησιμον ει μη
επι καταστροφηι των ακουοντων. Χριστος δε λεγοι αν τα εξης περι της Ἱερουσαλημ
πολεως, ιδων την εν αυτηι ανομιαν, και την περι αυτου αντιλογιαν. των διαφορα
περι αυτου λεγοντων. «Και ουκ εξελι πεν εκ των πλατειων αυτης.» Εις προσωπον
του προδοτου ανεφερετο αν δικαιως. Ἐλθετω θανατος επ' αυτους, και καταβητωσαν
εις ᾅδου ζωντες· οτι πονηρια εν ταις παροικιαις αυτων εν μεσωι αυτων, κ. τ. ε.
Ἐλθετω δη θανατος επ' αυτους, θανατος ο διαιρων ψυχην απο κακιας. Του αυτου.
Ἐκεινοι εις ᾅδου ζωντες κατερ χονται, ου κατηχησιν των θειων παιδευματων
εχοντες· ο γαρ αγευστος των της ζωης λογων νεκρος εστιν· ου γαρ οιον τε ζωντα
τινα την κοινην ζωην εις ᾅδην κατερχεσθαι. Ἐπει ουν Ἰουδας και ο λαος Ἰουδαιων
κατηχησιν ειχον του νομου και των προ φητων, θανατου επ' αυτους ερχομενου του
επομενου τηι αμαρτιαι, ζωντες εις ᾅδην κατερχονται. Ἀκολου θως και ο επιφερομενος
λεγεται στιχος, «Ὅτι πονη ρια εν ταις παροικιαις αυτων εν μεσωι αυτων.» Ει γαρ και
πειραν ειχον των ζωοποιων Γραφων, ου κατ υκησαν, αλλα παρυκησαν, εν αυταις.
Το, «Πονηρια εν μεσωι αυτων,» τουτεστι τωι ηγεμονικωι. Ἐν μεσωι γαρ ειναι λεγεται
του ολου ζωου. Ἢ και το, «Εις ᾅδου ζωντες,» αιφνιδιως αποθανειεν. «Παροικιας» δε
καλει τον εκαστου βιον δια το ολιγοχρονιον. Φησι ουν, οτι και ο βιος αυτων και η
ζωη πασης πεπληρωται πο νηριας και κακιας, ουκ εννοουντων το ολιγοχρονιον.
Ἑσπερας και πρωι και μεσημβριας διηγησο μαι, και απαγγελω, και εισακουσεται της
φω 12.1469 νης μου, κ. τ. ε. Ἐν μεσωι του πρωι και της εσπερας εστιν η μεσημβρια.
 
 

103

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Και ο μεν Ἰακωβ ορ θρισας επαλαιε μετα αγγελου· Ἀβρααμ δε εν μεσημβριαι εωρα
τους αγγελους· Λωτ δε εν εσπεραι. Του αυτου. «Ἑσπερας», κατα την ενδεκατην ωραν,
περι την τελευτην του κοσμου, οτε επαθεν ο Σωτηρ. «Πρωι,» οτε ανεστη.
«Μεσημβριας,» οτε ισχυ ροτερον πεισθεντες επιστευσαν. Ἢ αρχεται της διη γησεως
εσπερας, και ακμαζει εν αυτωι πρωι και τελειοι ακμαζουσης ημερας εν μεσημβριαι.
Εισακουσεται ο Θεος, και ταπεινωσει αυτους ο υπαρχων προ των αιωνων· ου γαρ
εστιν αυτοις ανταλλαγμα, και ουκ εφοβηθησαν τον Θεον, κ. τ. ε. Ει παντα δι' αυτου
εγενετο, καλως λεγεται υπαρχειν προ των αιωνων. Και εντευθεν γινωσκομεν, οτι
αιωνες απο του μη οντος εις το ειναι γεγονασιν. Ἐπιῤριψον επι Κυριον την μεριμναν
σου, και αυτος σε διαθρεψει, κ. τ. ε. Ὡς διεθρεψε τον ειποντα Ἰακωβ· «Ὁ Θεος ο
τρεφων με εκ νεοτητος μου.» ΨΑΛΜΟΣ ΝΕʹ. Ἐλεησον με, ο Θεος, οτι κατεπατησε με
αν θρωπος· ολην την ημεραν πολεμων εθλιψε με, κ. τ. ε. Ὁ Χριστος λεγει προς τον
Πατερα· «Ἐλεησον με.» Θεον γαρ με οντα ανθρωπος κατεπατησε. Και, οιμαι,
εντευθεν εληφθη· «Ὁ τον Υιον του Θεου καταπατησας.» Του αυτου. Οι μεν επιγειοι
δαιμονες κατα πατουσιν ημας· οι δε καταχθονιοι εαν αναβωσι, κα λυπτουσιν ημας·
διο ειρηται· «Ὅριον εθου ο ου παρελευσονται, ουδε επιστρεψουσι καλυψαι την γην.»
Ου φοβηθησομαι τι ποιησει μοι σαρξ, κ. τ. ε. Ὁ την του δουλου μορφην λαβων και εν
ομοιω ματι γενομενος σαρκος αμαρτιας, ο μη γνους αμαρ τιαν, υπερ ημων αμαρτιαν
εαυτον εποιησε, σαρκα ανα λαμβανων, και μηδεν μονος των εν σαρκι ζησαντων
αμαρτων, θαῤρουντως λεγοι το· «Τι ποιησει μοι σαρξ;» Παροικησουσι και
κατακρυψουσιν, αυτοι την πτερναν μου φυλαξουσι, κ. τ. ε. ∆ι' ων ενεργου μεν
επιτηρουντες μαθειν· καρδιογνωσται γαρ ουκ εισιν οι δαιμονες. Του αυτου. Ὁμοιως
τωι οφει οι πονηροι, ως ειρηται· «Και συ τηρησεις αυτου πτερναν,» την πτερναν
Χριστου η του δικαιου φυλαξουσι. Του ευαρεστησαι ενωπιον του Θεου εν φωτι
ζωντων, κ. τ. ε. Φως ζωντων εστιν η γνωσις η των αγγελων. 12.1472 ΨΑΛΜΟΣ Ν ʹ.
Και εν σκιαι των πτερυγων σου ελπιω, εως ου παρελθηι η ανομια, κ. τ. ε. Προς το
Πνευμα λεγει το αγιον· τουτο γαρ εν ειδει ωφθη περιστερας. Του αυτου. Ἕως μεν
παρελθοι η ανομια, ελ πιζει ο δικαιος εν τηι σκιαι των πτερυγων του Θεου· επαν δε
παρελθοι, και ανυπαρκτος γενηται, ουκετι ελπισει εν σκιαι, αλλ' εν αυτωι. ∆υναται δε
και ουτω νομεισθαι ταυτα· Ἐλπιω μεν εν σκιαι των πτερυγων σου· εως δε παρελθοι η
ανομια, κεκραξομαι προς τον Θεον τον υψιστον. Ἐξαπεστειλεν εξ ουρανου, και
εσωσε με, κ. τ. ε. Ἐξ ουρανου ητοι τον Σωτηρα εξαπεστει λεν, η αγγελον σωζοντα.
Ἐξαπεστειλεν ο Θεος το ελεος αυτου και την αληθειαν αυτου, κ. τ. ε. Μηποτε ο
ειπων· «Ἐγω ειμι η αληθεια,» εστι και αυτο ελεος, ινα μη αλλο ζητωμεν η τον αυτον
ελεον. Ἐκοιμηθην τεταραγμενος, κ. τ. ε. Ειπων γαρ· «Ἡ ψυχη μου τεταρακται,» μετ'
ου πολυ κεκοιμηται. Υιοι ανθρωπων, οι οδοντες αυτων οπλα και βελη, και η γλωσσα
αυτων μαχαιρα οξεια, κ. τ. ε. Ὀδοντες εισι των δαιμονων οι πονηροι λογι σμοι, δι'
ων κατεσθιουσιν ημων την ψυχην. Του αυτου. Των διαβαλλοντων η γλωσσα μα
χαιρα οξεια, και των διδασκοντων τα της ψευδωνυμου γνωσεως. Ὑψωθητι επι τους
ουρανους, ο Θεος, κ. τ. ε. «Ἐαν υψωθω, φησιν ο Σωτηρ, παντας ελκυσω προς
εμαυτον.» Ἐξεγερθητι, η δοξα μου, εξεγερθητι, ψαλτη ριον και κιθαρα, κ. τ. ε. ∆οξαν
λεγει το χαρι σμα του νου. Αυτος ο νους ψαλτηριον εστι, το δε περι κειμενον τωι νωι,
οπερ εστιν η ψυχη, κιθαρα. Ἐξομολογησομαι σοι εν λαοις, Κυριε, ψαλω σοι εν
εθνεσι, κ. τ. ε. ∆υναται τουτο προτρε πτικον ειναι προς το εξομολογεισθαι περι
αμαρτιων εν Ἐκκλησιαι. Ὅτι εμεγαλυνθη εως των ουρανων το ελεος σου, και εως
των νεφελων η αληθεια σου, κ. τ. ε. Ἐπει ο ελεουμενος μεχρι βασιλειας αναβαινει
των ουρανων, εμεγαλυνθη ο ελεος του Θεου εως των ουρανων. Ὑψωθητι επι τους
ουρανους, ο Θεος, και επι πασαν την γην η δοξα σου, κ. τ. ε. ∆ις εν τωι ψαλμωι τουτωι
ειρηνται οι δυο ουτοι στιχοι. ΨΑΛΜΟΣ ΝΖʹ. Ει αληθως αρα δικαιοσυνην λαλειτε, κ.
 
 

104

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τ. ε. 12.1473 Ἴδωμεν τι εστιν αληθως δικαιοσυνην λαλειν, και οσαχως ενδεχεται το
τοιουτον γινεσθαι. Και καθ' ενα μεν τροπον δικαιοσυνην εστι λαλειν, οτε υγιη περι
δικαιοσυνης εχων τις δογματα, περι τουτων διαλε γεται· κατα δευτερον δε τροπον
δικαιοσυνην τις λα λει ο απο δικαιοσυνης ενυπαρχουσης τηι ψυχηι παντα λεγων.
Συναγαγων δε τις αμφοτερα, ευροι αν τον αληθως δικαιοσυνην λαλουντα. Οι γαρ
εξωθεν φαινο μενοι τοις ανθρωποις δικαιοι, εσωθεν δε μεστοι υπο κρισεως και
ανομιας τυγχανοντες, καν λαλωσι δικαιο συνην, ουκ αληθως αυτην λαλουσιν.
Ἡγουμαι δε οτι ουδεις δυναται δικαιοσυνην λαλησαι, μη μετεχων Χριστου, «ος
εγενηθη ημιν σοφια απο Θεου, δικαιο συνη τε και αγιασμος, και απολυτρωσις.»
Ἀκολου θει δε το αληθως λαλειν δικαιοσυνην τωι ευθεα κρι νειν, ωστε μηδεν ειναι
σκολιον εν τοις κριμασι και τοις λογισμοις του αληθως δικαιοσυνην λαλουντος. Και
γαρ εν καρδιαι ανομιας, κ. τ. ε. Ἵνα δη λωσηι ο λογος πηγην μεν και αρχην πασης
αμαρ τιας το του φαυλου ηγεμονικον, ανομιων πεπληρω μενον, ως τι ρευμα απο της
γης· την δε πραξιν, ης συμβολον αι χειρες, την απο του ηγεμονικου προ αχθεισαν
μελετην· προτερον μεν το κατα την καρδιαν ωνομασε, δευτερον δε το κατα τας
χειρας. Και η μεν της αμαρτιας αρχη εστιν απο καρδιας, και το τελος εν ταις
πραξεσιν· επι δε των επιστρεφοντων προς Θεον η αρχη μεν απο της αποχης των
κακων πρα ξεων· τελος δε η καθαροτης της καρδιας. ∆ιοπερ εν ταυθα μεν οτε
ελεγχονται οι ψεκτοι, τα της καρδιας ανομηματα προτερον, και τοτε τα
συμπλεκομενα αδικηματα ταις χερσιν ωνομασται. Ἀντι δε του «συμ πλεκουσι»
Θεοδοτιων και η πεμπτη εκδοσις, «δια σταθμιζουσιν·» Ἀκυλας δε «διασταθμιζεται»
περι εχει. Ουχ ως ετυχε, φησι, συμπλεκουσι την αδικιαν, αλλα δια ταυτας τας κακιας,
επελθοντος αυτηι στρα τοπεδου, εφθασεν η ανομια και η αντιλογια, και επι τα τειχη
αυτης τους φρουρουντας αυτην ιερους αγ γελους· και γαρ ουτοι εγκατελιπον αυτην
ανομουσαν και αντιλεγουσαν εωρακοτες. ∆ιοτι «ανομια και πο νος,» εναντιος τηι
επαινετηι ηδονηι, «εν μεσωι αυτης» συν αδικιαι γεγενηται, ως «μη εκλειπειν εκ των
πλατειων αυτης τοκον και δολον,» δολιευομενων των οικουντων αυτην δι' ων
φρονουσι πονηρως· κοπιων των δε τωι αιρειν εφ' εαυτοις το της κακιας αχθος,
μολιβδωι παραβαλλομενης. Και πλατειας αυτης ηγη τεον ειναι τας δια το φιληδονον
πλατυνουσας εαυτας, τωι την πλατειαν και ευρυχωρον οδευειν οδον, τουτε στι, τον
ηδονικον και παθητικον βιον· εν αυταις γαρ αει μενων ο περι τα κακα κοπος, και ο
περι τας απατας δολος, πληρουσθαι ποιει το, «Ουκ εξελιπεν εκ των πλατειων αυτης
τοκος και δολος.» Και γαρ διασταθμιζοντες εκαστα των αδικηματων εις την συμ
πλοκην της κακιας οι προς την αδικιαν ευχερεις, αδιαστατως ενεργουσι τα αιρετα εις
ανεξαλειπτον στηλην παραλαμβανομενων των πραξεων της αδι κιας αυτων. 12.1476
Ἀπηλλοτριωθησαν οι αμαρτωλοι απο μητρας, επλανηθησαν απο γαστρος, ελαλησαν
ψευδη, κ. τ. ε. Ἀλλοτριουνται απο μητρας, και πλα νωνται απο γαστρος οι εκ παιδος
ουκ επι την αρε την, αλλ' επι την κακιαν οδευοντες. Θυμος αυτοις κατα την
ομοιωσιν του οφεως, ωσει ασπιδος κωφης, και βυουσης τα ωτα αυ της, κ. τ. ε. Πασα
ψυχη μη ακουσασα λογων σωζοντων αυτην, ασπις εστι βυουσα τα ωτα αυ της. Του
αυτου. ∆ια τον ως οφεως των αμαρτα νοντων θυμον λεγεται αυτοις· «Ὄφεις,
γεννηματα εχιδνων·» μη ανειληφοσι το καθ' ομοιοτητα του Θεου, αλλα του οφεως.
Και ο μεν αγιος βυει τα ωτα, ινα μη ακουσηι κρισιν αιματος, και ωσει κωφος ουκ
ακουει των χειρονων· ο δε αμαρτωλος ουκ ακουει των καλων, ομοιως ασπιδι κωφηι
βυουσηι τα ωτα αυ της, ινα μη ακουσηι φωνην επαιδοντων. Βυουσι δε και ουτοι τα
ωτα, περι ων ο λογος, ου τα της αισθησεως, αλλα της νοησεως, οπως μη ακουσωσι
των τας σο φας επωιδας προφητικας και αποστολικας προσφε ροντων. Τουτων γαρ
εκαστος σοφος εστι φαρμα κευων, τουτεστι σκευαζων φαρμακον λογικον, αλε ξουν
την της ασπιδος ορμην. Ὁ Θεος συντριψει τους οδοντας, κ. τ. ε. Το «συνεθλασεν»
 
 

105

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αντι του «συνθλασει» κατ' αλλα γην χρονου. Τουτο δε αυτοις ο Θεος ποιει
ευεργετων, ινα μη κατεσθιοντες τους υπο σφων απατωμενους αν θρωπους
υπερβαλλουσηι τιμωριαι υπευθυνοι γενωνται. Και τας μυλας δε αυτων συνεθλασεν,
οπως μη δα κνωσι, μηδε κατεσθιωσι. Σημειωτεον δε, οτι κατα την Γραφην
διαφερουσι μυλαι οδοντων· οι γαρ το μευουσι και διαιρουσι την τροφην οδοντες, αι
δε μασ σωμεναι και λεαινουσαι μυλαι. Ὥσπερ δε το διαπο ρευομενον δια τινος πορου
υδωρ ου παραμενον, αλλα σκεδαννυμενον εξουδενειται· ουτω και ουτοι εξευτελι
σθησονται, ουδεν βεβαιον και παραμονον εχοντες. Ὅθεν επιφερει· «Ἐντενει το
τοξον αυτου.» Ἐσχηματισε την του Θεου τιμωριαν, ως επι τοξου, συνε χως
πεμποντος τα βελη, και παντας αναιρουντος. Με χρι γαρ τοσουτου, φησι, ταις
αφεσεσι χρηται των βελων, μεχρις αν παντας κατατοξευων ασθενεις εργασηται.
Ὡσει κηρος τακεις ανταναιρεθησονται· επεσε πυρ επ' αυτους, και ουκ ειδον τον
ηλιον, κ. τ. ε. Ὥσπερ τωι μελιτι επισυμβαινει κηρος, ουτως κακια ψυχηι λογικηι. Του
αυτου. Ὃν ως ηλιον ουκ ειδον, ως πυ ρος πειραθησονται. Ευφρανθησεται δικαιος
οταν ιδηι εκδικησιν, κ. τ. ε. Ἡ κολασις του αμαρτωλου ασφαλεστε ρον και
καθαρωτερον τον δικαιον απεργαζεται. 12.1477 Του αυτου. Ὁ δικαιος, ορων το
σοφον της εις το κολαζεσθαι τους αδικους θειας κρισεως, ευφραν θησεται. ΨΑΛΜΟΣ
ΝΗʹ. Ἐξελου με εκ των εχθρων μου, ο Θεος μου, κ. τ. ε. ∆ια το, «Ἄνευ ανομιας
εδραμον και κατ ευθυνα·» και δια το, «Το κρατος μου προς σε φυλα ξω,» ο Σωτηρ
λεγει τον ψαλμον· και δια το, «Προ σχες του επισκεψασθαι παντα τα εθνη.» Ὅτι ιδου
εθηρευσαν την ψυχην μου, κ. τ. ε. Ἐθηρευσαν την ψυχην μου οι κραταιοι, και
επεθεντο μοι. Ουκ εκ παρεργου, φησι, την προς εμε μαχην ενιστανται, αλλ'
επικεινται, μη βραχυν εκδι δοντες καιρον, παντι δε τροπωι πολεμουντες ημας.
Κραταιους δε ειπεν, ωστε και απο της προσουσης αυτοις ισχυος μειζονα δειξαι την
κατ' αυτου επιβου λην. Ἄνευ ανομιας εδραμον και κατευθυνα, κ. τ. ε. Ὁ λεγων· «Τον
αγωνα τον καλον ηγωνισμαι, τον δρομον τετελεκα, την πιστιν τετηρηκα·» φησει το,
«Ἄνευ ανομιας εδραμον και κατευθυνα·» η ο Σω τηρ μαλλον ταυτα φησει. Του
αυτου. Ουκ εστι κατευθυναι την οδον την ειπουσαν· «Ἐγω ειμι η οδος·» μη ανευ ανο
μιας δραμοντα. Ἐξεγερθητι εις συναντησιν μου, και ιδε, κ. τ. ε. Τις αρα ικανος ειπειν
τωι Θεωι· «Ἐξ εγερθητι εις συναντησιν μου, και ιδε;» Του αυτου. Τωι γαρ αναβαινοντι
δι' υγιους βιου προς Θεον εξεγειρεται εις συναντησιν ο Θεος. Και εν τωι Ευαγγελιωι δε
ο πατηρ απανται τωι επαν ερχομενωι προς αυτον υιωι. Και ρομφαια εν τοις χειλεσιν
αυτων, κ. τ. ε. Ῥομφαια εν τοις χειλεσι των δυσφημα και ασεβη διδασκοντων
ετεροδοξων. Μη αποκτεινηις αυτους, μηποτε επιλαθωνται του νομου σου, κ. τ. ε.
Ἀποκτεινει τουτους ο Κυριος ους συγχωρει επι πολυ αμαρτανειν· εκ γαρ τουτου
συμβαινει ληθην γενεσθαι Θεου· «Ἐν γαρ τωι ᾅδηι τις εξομολογησεται σοι;» Και εξ
αρας και ψευδους διαγγελησονται συν τελειαι, εν οργηι συντελειας, και ου μη
υπαρξου σι, κ. τ. ε. Ἀρα και ψευδος αιτια της συντε λειας· ως ει μη ταυτα ην, ουτε
οργη ουτε συντε λεια ην. ΨΑΛΜΟΣ ΝΘʹ. Ὁ Θεος, απωσω ημας, κ. τ. ε. Ὡς εκ
προσωπου των Ἰουδαιων σφων αποβολην αυτων δηλοι δια του ειπειν· «Ὁ Θεος,
απωσω ημας, και καθειλες 12.1480 ημας,» η, κατα Συμμαχον, «απεβαλου ημας, και
διεκοψας ημας» οπερ δηλοι αυτων την αποκοπην. Ειτ' επιλεγει· «Ὠργισθης, και
ωικτειρησας ημας·» κατα δε τον Ἀκυλαν· «Θυμωθεις μετεστρεψας η μας.» Τουτον δε
μαλλον τον λογον η των πραγμα των εκβασις παριστησι· μετα γουν την του Σωτηρος
παρουσιαν ταυτα πεπονθασι. Ὅτε γαρ εφθασεν επ' αυτους η οργη, εις τελος
απωσθησαν και καθηιρεθη σαν, και απεβληθησαν, διεκοπησαν τε και περιηχθη σαν,
διασκορπισθεντες εις παντα τα εθνη. Ἴασαι τα συντριμματα αυτης, κ. τ. ε. Κινη θεισα
γαρ, και σαλευθεισα της οικειας μονης και στασεως, η προλεχθεισα γη συντριμματα
και τραυματα εκτησατο· διοπερ εξης λεγεται· «Ἔδει ξας τωι λαωι σου σκληρα.»
 
 

106

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἔδειξας τωι λαωι σου σκληρα, κ. τ. ε. ∆εικνυ ται τινι σκληρα, οταν επιπονοις
περιπεσηι· απερ αν τις δεξηται επι μεταγνωσιν προτερων αμαρτη ματων, οινον
κατανυξεως πινει, αιτιαν του κατανυτ τεσθαι επι μετανοιαι λαμβανων. Πολλαχου δε
της Γραφης ακρατωι ομωνυμει τα σκληρα τα περιστα τικα· ως εν τωι, «Ποτηριον εν
χειρι Κυριου οινου ακρατου.» Ὁμωνυμει δε τα σκληρα ταις ειρημεναις σκληραις
οδοις εν εκκαιδεκατωι ψαλμωι, ουτως· «∆ια τους λογους των χειλεων σου εγω
εφυλαξα οδους σκληρας.» Ἐκει μεν γαρ οδοι σκληραι ειρηνται αι αρεται δια το συν
ιδρωτι πολλωι και πονωι κατορθου σθαι αυτας· ενταυθα δε ειδεν ο λαος σκληρα,
πειρα σθεις κακωτικων. Ἔδωκας τοις φοβουμενοις σε σημειωσιν, κ. τ. ε. Ἡμεις μεν,
φησι, δι' ην επραξαμεν δυσσεβειαν, τετιμωρημεθα· οι δε φοβουμενοι σε ση μειον
εδεξαντο, (δηλον δε οτι εν ωι εσφραγισθημεν·) οπως πασης κολαστικης τιμωριας εξω
γενοιντο. Του του δε του σημειου τυπος ην το εν ταις φλιαις των προβατων εν
Αιγυπτωι χριομενον αιμα. ΨΑΛΜΟΣ Ξʹ. Ἀπο των περατων της γης προς σε εκεκραξα,
κ. τ. ε. Ὁ αισθανομενος εαυτου εν οσοις λειπεται της τελειοτητος, εν τωι νοειν τις ο
τελειος, και ανα φερων εν ταις ευχαις, περι τουτου λεγει το, «Εισ ακουσον, ο Θεος,
της δεησεως μου,» εισακουσθησεται. Ὅταν δε ο ατελης αναισθητει ων εστιν ενδεης,
σιω παι αυτου η δεησις, του αισθανομενου, και εμπαρε χοντος εαυτον τωι Θεωι εις το
τελειωθηναι, βοησαντος. Ἐν τωι ακηδιασαι την καρδιαν μου, κ. τ. ε. Ἀκηδιαι γαρ ως
αληθως και αδημονει πασα θεοφιλης ψυχη, τωι θνητωι ενδιατριβουσα βιωι· ακη διαι δε
και αδημονει και δια φιλανθρωπιαν, το πλη θος των απολλυμενων θεωρων. Πενθει
δε και πολ λους των προημαρτηκοτων, και μη μετανοησαντων επι τηι αμαρτιαι, και
ανομιαι, και ασεβειαι, ηι επρα ξαν, ωσπερ ουν και ο ∆αυΐδ· διο αυτος μεν εφυγε 12.1481
τα μεσα της γης, και εν ακροις αυτων γενομενος εβοα προς τον Θεον· επι δε τηι των
πολλων και αυ του του Σαουλ απωλειαι, την ψυχην αλγων, απ εκλαιετο. Ἐν πετραι
υψωσας με, κ. τ. ε. Πετραν σημαι νεσθαι εκδεξομεθα ρεουσαν πνευματικον πομα, τον
Χριστον φημι. Ὁ εν ταυτηι τηι πετραι γενομενος, τωι μετεχειν αυτης (υπαρχει γαρ
«σοφια, και δικαιο συνη, και αγιασμος») μετεωριζεται κατα τον νουν, υψουμενος
υπο του Θεου. Και οι επεσθαι δε τωι Σω τηρι προθεμενοι, κατα τας αυτου προτροπας
λεγοντος, «∆ευτε οπισω μου,» οδηγωι αυτωι χρωμενοι, της αυ της επαρσεως
κοινωνουσι, ουκ αλλον ελπισαντες ηγε μονα ευρησειν της αγουσης προς τον παντων
αιτιον οδου. Ταυτης της δωρεας τυχων και ∆αυιδ, μεθ' υμ νου λεγει τωι Κυριωι·
«Ὡδηγησας με, οτι εγενηθης ελπις μου·» ου μονον δε οδηγος, αλλα και πυργος
γεγονας μοι απο προσωπου εχθρου· σε γαρ ισχυν εχων, και ισχυος πυργον, αβλαβης
διεμεινα· καιτοι του εχθρου τυγχανοντος αντιπροσωπου, και πολεμειν θελοντος.
∆υναται αναφοραν εχειν εις το, «απο προσ ωπου εχθρου,» και το, «ωδηγησας με,»
ειρμωι τοιουτωι· Ὡδηγησας με απο προσωπου εχθρου, ελπις μου γεγενημενος· αλλα
και πυργος ισχυος προς το ωδηγηκεναι με, απο προσωπου εχθρου γεγονας μοι. Ἐλπις
των αγιων αληθινη και αδιαπτωτος ο Σωτηρ· περι ου φησι Παυλος· «Και Ἰησου
Χριστου της ελπι δος ημων·» και η προφητεια· «Ἐπ' αυτωι εθνη ελ πιουσιν.» Αυτος
γαρ ο προαναφωνηθεις εσεσθαι εθνων προσδοκια. Παροικει δε τις τελειωθεις εν αγιο
τητι εις τους αιωνας εν εκεινωι τωι σκηνωματι· ο δη λοι το, «Τις κατασκηνωσει εν
ορει αγιωι σου;» Αιω νιον γαρ τουτο ταυτον ον τηι σκηνηι, ην επηξεν ο Κυ ριος, και
ουκ ανθρωπος. Πλην ει και ουτω τελειοτητος εχει η τοιαυτη σκηνη, ως και Ἅγια
αγιων ειναι, αλλ' ουν εστι μετ' αυτην καταστασις υπερεχουσα των λο γικων, καθ' ην
εσονται εν Πατρι και Υιωι, μαλλον δε τηι Τριαδι· διο παροικειν εις τους αιωνας, αλλ'
ου κατοικειν εν τωι σκηνωματι ειρηται. Ὁ εν τουτωι τωι οικωι γεγονως σκεπασθησεται
εν τηι των πτερυγων του Θεου σκεπηι. Ἔδωκας κληρονομιαν τοις φοβουμενοις, κ. τ.
ε. Πλουσιος γαρ ων, φησι, και μεγαλας δωρεας παρεχεις· μαλλον δε χαριζομενος τοις
τελειοις ανθρω ποις το γενεσθαι σου υιους, κληρονομιαν αυτοις δε δωκας· ει γαρ και
 
 

107

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσδοκαται δοθησομενη μετα την αναστασιν εν τωι μελλοντι αιωνι· αλλα γε τωι ηδη
ηυ τρεπισθαι δεδοται τοις εις αυτην κατα καιρον τον δεοντα αχθησομενοις. Και ετι
τοις φοβουμενοις το ονομα αυτου ο Θεος κληρονομιαν εδωκεν. Ἐαν τις ηι διαφορα
φοβουμενων τον Θεον και το ονομα αυτου, πιστευοντων αυτωι και τωι ονοματι
αυτου, επει πολλα κις ειρηται, υποδεεστερους ειναι τους οικειωθεντας τηι του Θεου
προσηγοριαι, των ενωθεντων αυτωι τωι Θεωι· ορα ως και τοις φοβουμενοις τον Θεον
δεδοται η κληρονομια· ει γαρ τοις υποδεεστεροις υπηρκται η χαρις αυτη, πολλωι
πλεον τοις υπεραναβεβηκοσιν. 12.1484 Του αυτου. Ταχα κληρονομιαν την αναλογον
τωι Ἰσραηλ εδωκε τοις φοβουμενοις αυτον ο Κυριος, την δε αναλογον τοις Λευΐταις
εδωκε τοις αγαπωσιν αυτον. Ουτως ψαλω τωι ονοματι σου, κ. τ. ε. Ἐπει ων ηξιωσα
παρα σου τετυχα, ευχαριστος ουτω γεγονως «ψαλω τωι ονοματι σου,» υμνων δι'
εργων, νοηματων τε και λογων αγαθων την επ' εμοι κληρω θεισαν προσηγοριαν
σου. Και προς τουτωι ημεραν εξ ημερας α ηυξαμην αποδωσω· ωσπερ ο Ἰακωβ φησιν·
«Ἐαν δωι μοι ο Θεος αρτον φαγειν,» και τα εξης, «παντων ων εαν μοι δωις δεκατην
αποδεκατωσω σοι αυτα·» προ γαρ τουτων των λογων φερεται το, «Ηυ ξατο ο Ἰακωβ
λεγων το, Ἐαν ηι Κυριος μετ' εμου,» εως του, «∆εκατην αποδεκατωσω σοι αυτα.» Ευ
δε και το ειπειν, ημεραν εξ ημερας τας ευχας αποδου ναι, ψαλλειν τε τωι ονοματι του
Θεου εις τον αιωνα του αιωνος· τωι το μεν ψαλλειν τωι ονοματι του υμνου μενου
παρεκτεινειν εως του μελλοντος αιωνος· το δε τας ευχας αποδουναι πληρουσθαι,
εως ετι ο εξ ημερων συμπληρουμενος χρονος εστιν· ουτος δε εστιν ο παρα
μετρουμενος τηι εκαστου ζωηι. Ἕως ουν εν βιωι εσμεν τας ευχας αποδωσωμεν, ινα και
ψαλλειν εις τον αιωνα του αιωνος τωι ονοματι του Θεου δυνηθωμεν. ΨΑΛΜΟΣ ΞΑʹ.
Εις το τελος υπερ Ἰδιθουμ ψαλμος τωι ∆αυιδ, κ. τ. ε. Ἰδιθουμ κριτου ερχομενου ∆αυιδ
ικανου χειρι. Ἔστι δε ο ψαλμος περι του Υιου του Θεου του αιωνιου κριτου
ερχομενου, του οντος ικανου χειρι. Ουχι τωι Θεωι υποταγησεται η ψυχη μου; κ. τ. ε.
Πας ο υποτασσομενος τινι τα αυτα εκεινωι φρο νει. Και ει κατα τον Παυλον παντες
υποταγησομεθα τωι Χριστωι, παντες τα αυτα Χριστωι φρονησωμεν. Του αυτου. Το,
«υποταγησεται,» επει ο Σω τηρ λεγει, αναφερεται εις το, «τοτε Υιος υποταγη σεται
τωι υποταξαντι αυτωι τα παντα.» Ὅτι δε τον Πατερα λεγει, δηλον εκ του, «Πλην την
τιμην μου εβουλευσαντο απωσασθαι, εδραμον εν διψει.» Ἅμα δε μανθανομεν, οτι το
υποταγησομενον ψυχη εστιν· οτι το σωτηριον της ψυχης η αυτοσωτηρια παρα Θεου
εστι, διο αυτος ο Σωτηρ εστι του ταυτα λεγοντος· και ουκ εστι σωτηριον απο τινος
λαβειν υποταγεντα η απο Θεου. ∆ιο Θεωι υποτασσωμεθα, τωι αντιλαμβανο μενωι των
αυτωι μονωι υποτασσομενων, και σωζοντι αυτους, ωστε δια την προς τον Θεον αυτων
υποταγην επι πλειον εστηκεναι αυτους υπο μηδενος σαλευομε νους. «Ἀντιληπτωρ
μου, ου μη σαλευθω επι πλειον.» Ἤτοι οτι εσαλευθη, εξ ου εαυτον εκενωσε μορφην
δουλου λαβων, ταυτα φησιν, ως ολιγον σαλευθεις δια τον ολιγον εν σωματι χρονον·
ειτουν περιλυπος γενο μενος την ψυχην, ηρξατο μονον λυπεισθαι, και τετα ραχθαι
ολιγον, λεγει το, «Ου μη σαλευθω επι πλειον.» 12.1485 Ἁμαρτιαν γαρ ουκ εποιησεν,
ως οι επι πλειον σα λευομενοι. Ἕως ποτε επιτιθεσθε εις ανθρωπον; κ. τ. ε. Τουτο
ομοιον εστι τωι, «Νυν ζητειτε με αποκτει ναι.» Ἄνθρωπον ζητουσιν αποκτειναι· και
οι επιτι θεμενοι ανθρωπωι επιτιθενται. Πλην την τιμην μου εβουλευσαντο
απωσασθαι, κ. τ. ε. Τιμη της λογικης ψυχης αρετη και γνω σις. Πλην τωι Θεωι
υποταγηθι η ψυχη μου, κ. τ. ε. Ἐπι μεν τηι προτεραι υποταγηι σωτηριον, επι δε τηι
δευτεραι υπομονη παρα Θεου. Και γαρ, φησι, πολ λα τα παρα τουτων επαγομενα
κακα· αλλα προς αυ τον βλεπω τον Θεον, αυτον εχων προσδοκιαν και ελπι δα· διο
και υπομενω τα γενομενα· ειωθως γαρ μοι βοηθειν, βοηθησει και νυν, και ου
συγχωρησει τουτοις τον οικειον εξανυσαι σκοπον, ωστε περιγενεσθαι μεν ημων,
αναστησαι δε και αποδιωξαι των ημετερων, και εν φυγηι καταστησαι. Ἐλπισατε επ'
 
 

108

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτον, πασα συναγωγη λαου, κ. τ. ε. Ὡσει ελεγε· Μη μονον το κατ' εκλογην χαριτος
το λειμμα· οπερ εσται, οτε πας Ἰσραηλ σω θησεται. «Ἐκχεατε ενωπιον αυτου τας
καρδιας υμων.» Ὁ παντα τον φαυλον αποθεμενος διαλογισμον, και ακρως
μετανοησας, ως μηδε μεμνησθαι των χει ρονων, εξεχεεν ενωπιον αυτου την καρδιαν
εαυτου. «Ὅτι συ αποδωσεις εκαστωι κατα τα εργα αυτου.» Ἑκαστωι αποδωσει ο Θεος
κατα τα εργα, η τα αγαθα, η τα κακα, η τα πολλα, η τα ολιγα· κατα οποιων δη ποτε
μετρων ποιοτητα η ποσοτητα, ων αποδιδωσι. Πλην ματαιοι οι υιοι ανθρωπων,
ψευδεις οι υιοι των ανθρωπων εν ζυγοις, του αδικησαι αυτοι εκ ματαιοτητος επι το
αυτο, κ. τ. ε. Ματαιοι εισιν οι τοις ματαιοις και φθαρτοις του αιωνος τουτου
προσκαθεζομενοι πραγμασι. Ματαια τα ανθρωπινα παντα και μεταβολην οξειαν
δεχομενα. Του αυτου. Ου ψευδομαι περι την δικαιοσυνην· αυτη γαρ ζυγος εστι των
αρετων. Ψευδεις εισιν υιοι εκ του πατρος του διαβολου γεγεννημενοι. Ἀμελουσι γαρ,
φησι, της ισοτητος· ανισως δε κατεχουσι τα της διανοιας ζυγα, και του μεν δικαιου
καταφρονουσι, αδικιαι δε χαιρουσι. Του αυτου. Οι κατα τους Οʹ ουτω· κατα δε
Θεοδοτιωνα· «Ἀτμις υιοι των ανθρωπων, ψευδεις υιοι ανδρος ως ροπη ζυγου.»
Ουδεν, φησι, μονιμον των ανθρωπινων, αλλ' ατμωι εοικε αναπεμπομενωι και
παραυτικα σκεδαννυμενωι, και ροπηι ζυγου ποτε μεν καθιεμενηι, ποτε δε ανανευουσηι.
Ζητειται δε ει οι αγιοι ου ματαιοι. Ουχ υιοι των ανθρωπων οι αγιοι. Κατηργηθη γαρ
αυτων η κατα ανθρωπον γενεσις. Ἅπαξ ελαλησεν ο Θεος, δυο ταυτα ηκουσα, κ. τ. ε.
Τον λογον απαξ ελαλησεν ο Θεος, τον 12.1488 περι προνοιας και κρισεως εχοντα
λογον· τουτο γαρ δηλουται εκ των επιφερομενων ρητων. ΨΑΛΜΟΣ ΞΒʹ. Ὁ Θεος, ο
Θεος μου, προς σε ορθριζω. Ἐδιψησε σοι η ψυχη μου, ποσαπλως σοι η σαρξ μου, εν γηι
ερημωι και αβατωι και ανυδρωι· ουτως εν τωι αγιωι ωφθην σοι, του ιδειν την δυναμιν
σου και την δοξαν σου, κ. τ. ε. Πας ο αποθεμενος τα εργα του σκοτους και
ενδυσαμενος τα οπλα του φωτος, ορθριζει προς τον Θεον. Του αυτου. Τωι Θεωι μεν
διψαι ο του καλου διψων, διαβολωι δε ο του αισχρου. Ἀλλα και εν τωι αγιωι οφθηναι
δει τωι Θεωι τον οψομενον την δυναμιν και την δοξαν αυτου. Χριστος δε Θεου
δυναμις και απαυγασμα της δοξης αυτου. Και ο μεν αγαμος με ριμνων τα του Κυριου,
πως αρεσει τωι Θεωι, ινα ηι αγιος τωι σωματι και τωι πνευματι, ειποι αν περι της εαυτου
σαρκος τωι Κυριωι· «Σοι η σαρξ μου·» ο δε πορνευων ειποι αν τωι διαβολωι· «Σοι η σαρξ
μου·» ο εν αγνειαι δ' ων λεγοι αν την εαυτου σαρκα «εν τηι ερη μωι·» επειπερ εν
ερημιαι εστιν η σαρξ αυτου, και «εν αβατωι,» ουδε πονηρου λογισμου επιβαινοντος
αυτωι. «Και εν ανυδρωι·» υγρον μεν γαρ το σωμα του κατα φερους, ξηρον δε το του
καθαρευοντος. Ὅθεν ο ευνου χος λεγει· «Ὅτι εγω ειμι ξυλον ξηρον.» Πλην ο λε γων
ουτως, «εν τωι αγιωι ωφθην σοι,» ορθριζει προς Θεον, και διψαι εαυτωι τηι ψυχηι
εαυτου πολλαπλως, και η σαρξ αυτου εν γηι εστιν ερημωι, αβατωι και ανυδρωι. Ὅτι
κρεισσον το ελεος σου υπερ ζωας, τα χειλη μου επαινεσουσι σε, κ. τ. ε. Ἡ μεν του
ανθρωπου ζωη η αγια γνωσις υπαρχει· το δε ελεος Κυριου η των γεγονοτων θεωρια
εστι. Πολλοι δε ημιν του αιωνος τουτου καθυπεσχοντο γνωσεις· αλλα κρεισσον το
ελεος Κυριου υπερ ζωας. Του αυτου. Τα χειλη μου, φησιν, επαινει, ψυχη δε αινει,
πνευμα δε και νους ψαλλουσι. Ουτως ευλογησω σε εν τηι ζωηι μου, εν τωι ονο ματι
σου αρω τας χειρας μου, κ. τ. ε. Αιρει και επαιρει τας χειρας εαυτου ο αγιος, ουρανια
πραττων. Αιρει δε και τας χειρας ο δικαιος εν ονοματι του Κυριου, οτε απο υγιων
δογματων περι Θεου, και της εις αυτον ευσεβειας επαιρει απο των γηΐνων το
πρακτικον εαυτου· οτε δε εξ αλλοφυλου τινος διδασκα λιας, αιρει μεν τας χειρας
εαυτου, ου μεν δη εν ονο ματι Κυριου. Ὡσει στεατος και πιοτητος εμπλησθειη η
ψυχη μου, κ. τ. ε. Λιπαρα και ευτραφης ψυχη. Το, «Ἔφαγον και προσεκυνησαν
παντες οι πιονες της γης,» χρησιμον εις το ρητον. Καθαπερ γαρ επι των σωματικων
βρωματων δοκει τα πιονα και ευτρα φη των ζωων κρειττω τυγχανειν προς ηδονην,
 
 

109

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των 12.1489 ουχ ουτως εχοντων· ουτω και επι των πνευματικων αναλογον εστιν
εκατεροις. Της ψυχης γαρ την υπερ εχουσαν τροφην ειδως ο προφητης, ταυτα φησι.
Τοιαυτα γαρ ην ταχα και τα κατα την παραβολην εν Ευαγγελιοις του μοσχου του
σιτευτου. «Και χειλη αγαλλιασεως αινεσει το στομα μου.» Ἀμφιβολος η λεξις· ητοι
γαρ αινεσθησεται το στομα μου υπο χει λεων αγαλλιασεως, η αινεσθησεται τα χειλη
αγαλλια σεως υπο του στοματος μου. Ὅταν, φησι, του σου ονοματος εν μνημηι
γενωμαι, τοτε δη τοτε χαρας πληρουται τα χειλη μου. Ει εμνημονευον σου επι της
στρωμνης μου, κ. τ. ε. Πιθανον εις αγνειαν προτρεπτικον· ως του επι της στρωμνης
μνημονευοντος των κατα Θεον, παντως καθαρευοντος. Ὁμοιως και το, «Ἐν δακρυσι
μου την στρωμνην μου βρεξω.» Και γαρ αποστε ρουσιν αλληλους οι σχολαζοντες τηι
προσευχηι. Ἐκολληθη η ψυχη μου οπισω σου, κ. τ. ε. Ει ο κολλωμενος τωι Κυριωι εν
πνευμα εστιν, εκολληθη δε ο ∆αυιδ τωι Κυριωι, αρα εν γεγονε πνευμα. Πνευμα δε τον
πνευματικον ονομαζει, ως και η μη περπερευομενη αγαπη τον εχοντα την αγαπην
δηλοι. Και Μωυσης οτε τα οπισθια ειδε του Θεου, τοτε εκολ ληθη η ψυχη αυτου
οπισω του Θεου. Εισελευσονται εις τα κατωτατα, κ. τ. ε. Ὅσωι χειται η κακια τινος,
τοσουτωι κατωτερω γινομε νος, εισερχεται εις τα κατωτερα της γης. Τροπικως δε
«χειρες ρομφαιας,» ως χειρες γλωσσης. «Με ριδες αλωπεκων εσονται.» Φασι, τους
λεοντας, επει δαν τινος επιλαβωνται ζωου, ροφειν τε το αιμα, και αρπακτικως
εσθιειν το προσπεσον, και μαλιστα τα κυριωτερα των μελων, τα δε περιττα
καταλιμπανειν· ταυτα δε τας αλωπεκας ευρουσας εσθιειν· επει ουν εσθιουσιν αυται
τα παρ' εκεινοις ηδη αναιρεθεντα, τουτο φησιν, οτι τιμωριαι αυτους διαφοροι
διαδεξον ται, και απο τουτων εις ετερους εμπεσοντες, διαφορωι τηι τιμωριαι
περιβληθησονται. Του αυτου. Ἵνα πιστευσαντες σωθωσιν τωι κατελθοντι εις τα
κατωτερα μερη της γης. Του αυτου. Τους καταχθονιους δαιμονας νυν αλωπεκας
ονομαζει, οις και παραδιδονται προς κολα σιν οι επιγειοι δαιμονες. ΨΑΛΜΟΣ ΞΓʹ.
Εισακουσον, ο Θεος, της φωνης μου, κ. τ. ε. Ἔστι τις φωνη καρδιας ακουστη μονωι
Θεωι. «Ἀπο φοβου εχθρου,» ητοι απο του φοβεισθαι τον εχθρον, «εξελου την ψυχην
μου·» η «απο φοβου,» ος φοβος ου φιλος, αλλ' εχθρος εστι. Φιλος μεν ο του Θεου
επιστημονικος φοβος, εχθρος δε ο μη τοιουτος φοβος· οποιος ο των ετεροδοξων, η ο
των οποιων δη ποτουν, αλλα παρα τον Θεον, φοβουμενων· περι ων δυναται το εν
Ἡσαΐαι πνευμα παραστατικως ειρηκε ναι· «Τον δε φοβον αυτων ου μη φοβηθητε,
ουδ' 12.1492 ου μη ταραχθητε» απο συστροφης πονηρευομενων των ετεροδοξων εν
πιστει. Ἀντι «συστροφης,» αποῤ ρητου Ἀκυλας ειρηκεν· ο δε Συμμαχος «σκε ψεως.» –
»Ἀπο πληθους εργαζομενων αδικιαν,» των την πλατειαν και ευρυχωρον οδευοντων.
Του αυτου. Ἐχθρος φοβος εστιν ητοι ο παρα του εχθρου ημιν εγγινομενος, η ο
εναντιος τωι του Χριστου θαρσει. «Θαρσειτε γαρ, φησιν, εγω ειμι· μη φοβεισθε.»
Οιτινες ηκονησαν ως ρομφαιαν, κ. τ. ε. Οι ικανοι υπερ των ψευδων δογματων
«ενετειναν τοξον πραγμα πικρον·» γλυκυ δε το των προιστα μενων της αληθειας.
Ἀντι του «πραγμα,» ρημα Ἀκυλας ειπε. «Του κατατοξευσαι εν αποκρυφοις αμωμον,»
Ἀκυλας «απλουν.» Τα βελη μεντοιγε, εν οις τον αμωμον η απλουν κατατοξευουσιν
οι ακο νησαντες ως ρομφαιαν τας γλωσσας αυτων, οι απο κρυφοι εισι και
μυστηριωδεις αυτων λογοι. Ἐκραταιωσαν εαυτοις λογον πονηρον, κ. τ. ε. Θεος μεν
αγαθον κραταιοι λογον, ανθρωπος δε πονηρον. ∆ιοπερ ο μεν Θεος εκραταιωσε θειαι
δυναμει τον εαυτου λογον· ανθρωποι δε εαυτοις τηι καλου μενηι διαλεκτικηι
φιλοσοφιαι, και κενηι απατηι διηγη σαντο του κρυψαι παγιδα, οι πιθανοις σοφισμασι
και λογοις απατηλοις απατωντες, εν οις λανθανον κεκρυμμενον εστι το παγιδευειν.
«Ειπαν, Τις οψε ται αυτους;» Μεγα φρονουντες ως επι δυσθεωρητοις οις ευρισκειν
νομιζουσι, κραταιουντες εαυτοις λογον πονηρον, εξηρευνησαν ανομιαν. ∆εον τον
νομον ερευ ναιν, ινα ο εν αυτωι ευρεθηι πνευματικος νους· οι δε εξω νομου ζητουντες
 
 

110

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξηρευνησαν ανομιαν. Ἐξηρευνησαν ανομιαν, εξελιπον εξερευνωντες εξερευνησει,
κ. τ. ε. Τουτο και οι της αληθειας παραχαρακται ποιουσι. ∆εον τον νομον ερευναιν,
ινα εν αυτοις ευρεθηι πνευματικος νους, οι δε εξω νομου ζητουντες εξηρευνησαν.
Την επιτασιν ενταυθα της κακιας σημαινει. Προσελευσεται ανθρωπος, και καρδια
βαθεια, κ. τ. ε. Καρδια βαθεια εστιν η θεωρησασα το βαθος του πλουτου και της
γνωσεως του Θεου. Βελος νηπιων εγενηθησαν, κ. τ. ε. Και παντες απηγγελλον, οτι
σον εργον τουτο, και σοι τα γι γνομενα επεγραψαν, γνωρισαντες ως ουκ ην αλλου.
Ουτως αυτοις πασαν την σπουδην εις το μηδεν περι τρεψαι ο θειος εθελησεν
οφθαλμος· τουναντιον δε και τιμωρησασθαι ηιρετισατο. Ευφρανθησεται δικαιος εν
τωι Κυριωι, και ελ πιει επ' αυτον· και επαινεθησονται παντες οι ευθεις τηι καρδιαι, κ. τ.
ε. Ευφραινει αδικον πλουτος φθαρτος· τον δε δικαιον γνωσις Θεου. Του αυτου.
Καρδιαν ευθειαν επαινει Κυριος· διεστραμμενην δε ψυχην απωσεται απ' αυτου.
12.1493 Του αυτου. Ευθεις τηι καρδιαι οι εξ εθνων πιστευσαντες· οι δε αυτοι και
δικαιοι, ως τηι πιστει δικαιωθεντες· ευθεις δε, ως μηδεποτε τηι παρα του Θεου
διδασκαλιαι την πλανην των ειδωλων προσμι ξαντες, οπερ πολλακις οι παιδες των
Ἰουδαιων πε ποιηκοτες φαινονται. Ουτοι τοινυν ευφρανθησονται ως νηψαντες, και
την των ραιθυμησαντων κληρονο μιαν κερδαναντες. ΨΑΛΜΟΣ Ξ∆ʹ. Σοι πρεπει
υμνος, ο Θεος, εν Σιων, κ. τ. ε. «Ἐν Σιων,» τηι επουρανιωι δηλαδη, τουτεστι τωι νοητωι
σκοπευτηριωι· εν γαρ αισθητοις ου πρεπει υμνος τωι Θεωι· διο ου ψαλουμεν σωματι η
γραμ ματι, αλλα πνευματι, και ουκ αισθησει, αλλα νοΐ. «Και σοι αποδοθησεται ευχη
εν Ἱερουσαλημ,» απο κοινου «εν Σιων·» ευχη δε οποια εστιν η του Να ζωραιου.
Εισακουσον προσευχης μου, κ. τ. ε. «Εισακου σον προσευχης μου» εν Σιων· «Προς σε»
δε τον Θεον, ος πνευμα ποιεις, «πασα σαρξ ηξει.» Μετα βαλει γαρ η γενομενη σαρξ
δι' αμαρτιαν ψυχη, και εσται πνευμα. Λογοι ανομων υπερεδυναμωσαν, κ. τ. ε. Λογοι
ανομων εγγενομενοι ημιν υπερεδυναμωσαν ημας, δι' ους γεγοναμεν σαρκες. «Και
ταις ασε βειαις ημων συ ιλασηι.» Σου ιλασκομενου ταις ασε βειαις ημων, των υπο
λογων ανομων υπερδυναμω θεντων, και γενομενων σαρκων, ως ηκειν ημας προς σε
τους γενομενους σαρκας, πιστευομεν οτι «προς σε πασα σαρξ ηξει.» Μακαριος, ον
εξελεξω, κ. τ. ε. Ει μακαριος, ον εξελεξω και προσελαβου· μακαριοι ουν ολιγοι οι
εκλεκτοι· αλλ' ουχ οι πολλοι μονον κλητοι. Οι μεν γαρ ολιγοι εκλεκτοι ευρησουσι
την αιωνιον ζωην, οδευσαντες στενην και τεθλιμμενην οδον απαγουσαν επ' αυτην·
οι δε πολλοι μονον κλητοι, την απαγου σαν επι την απωλειαν και ευρυχωρον οδον
διοδευ σαντες, ου κατασκηνωσουσιν εν ταις αυλαις σου εν σοι, ουδε πεφυτευμενοι
εν τωι οικωι του Κυριου εξαν θησουσιν. Αυται δε αι πυλαι εισιν αι πολλαι εν τωι οικωι
του Πατρος μοναι. «Πλησθησομεθα εν τοις αγα θοις του οικου σου.» Οι
πεφυτευμενοι εν τωι οικωι Κυριου, πλησθεντες εν τοις αγαθοις αυτου, εξανθη σουσιν
εν αις κατοικησουσιν αυλαις. «Ἅγιος ο ναος σου, θαυμαστος εν δικαιοσυνηι.» Ὁ
Χριστος, ναος ων του Πατρος του εν αυτωι, και αγιος εστι και θαυ μαστος εν
δικαιοσυνηι. Ουχ αρμοζει δε το δευτερον επι του αισθητου λεγεσθαι ναου. «Ἡ ελπις
παντων των περατων της γης,» και τα εξης. Ὃ λεγων, μα κραν της θαλασσης ων,
προφητευει περι των εν θα λασσηι μακραν αυτου κυματουμενων, η περι των εν
βαθυταταις οντων περιστασεσι, και λεγοντων· «Ἦλ θον εις τα βαθη της θαλασσης.»
Κατασκηνωσει εν ταις αυλαις αυτου, κ. τ. ε. 12.1496 Αυλη Κυριου γνωσις Θεου· ο δε
κατοικων εν αυτηι πλησθησεται αγαθων. Ἐπακουσον ημων, ο Θεος ο σωτηρ, κ. τ. ε.
Πα λιν ενταυθα την της οικουμενης σωτηριαν προ λεγων, της Ἰακωβ αναμιμνησκει
προῤρησεως, ει ποντος· «Ουκ εκλειψει αρχων εξ Ἰουδα, ουδε ηγου μενος εκ των
μηρων αυτου, εως αν ελθηι ωι αποκειται. και αυτος προσδοκια εθνων·» ον νυν ελπιδα
καλε των περατων της γης. Ειτα δηλοι και τας νησους και τα εν θαλασσηι.
Ἐπακουσον ουν ημων, φησιν, ο μι κρον υστερον πασαν ανθρωπων την φυσιν τωι της
 
 

111

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δι καιοσυνης καταυγασων φωτι. Ειτα την δυναμιν ως ενεστι του Θεου διηγειται.
Ἑτοιμαζων ορη εν τηι ισχυι αυτου, κ. τ. ε. Ἑτοιμαζων ορη, αντι του, τους μεγιστους
των επι γης εν ευσεβειαι, ο Θεος, μεταδιδους αυτοις της θειας ισχυος. Ὁ
συνταρασσων το κυτος της θαλασσης, κ. τ. ε. Ἐπιτιμαι Κυριος τωι ανεμωι και τηι
θαλασσηι, και ποιει γαληνην μεγαλην. Του αυτου. «Κυτος» φησιν, αντι του κοι λωμα
η βαθος. Ταραχθησονται τα εθνη, κ. τ. ε. Ἐπι τοις Ἰησου Χριστου σημειοις
εφοβηθησαν και οι εν τοις περασι, μαλλον Ἰουδαιοι, και τουτο ακουσαντες, μαλλον
δε και ιδοντες. Ἐπληθυνας του πλουτισαι αυτην, κ. τ. ε. Πλου τον την γνωσιν λεγει·
«Ἐν παντι γαρ επλου τισθητε εν πασηι γνωσει,» φησιν ο Ἀποστολος. Ἡτοιμασας την
τροφην αυτων, κ. τ. ε. Τροφην μεν την πνευματικην φησιν· ητοιμασθαι δε αυ την
λεγει· διοτι προ καταβολης του κοσμου ωρισται το περι Χριστου μυστηριον, ος εστιν
αρτος εκ του ουρανου καταβας, και ζωην διδους τωι κοσμωι. Και τηι παρα σου προνοιαι
ετοιμην αυτοις παρεξεις την τροφην, ωστε μηδενος δεισθαι. Το δε, «Ουτως η
ετοιμασια σου,» τουτεστιν, επειδη εργον σοι τα τοιαυτα ευτρεπιζειν και ετοιμαζειν
τοις ανθρωποις, αφ' ων απαντων αυτοις χορηγεις την αφθονιαν. Ὥσπερ γαρ το
ετοιμαζειν το εδραζειν λεγει απο του τα παρε σκευασμενα ετοιμα ειναι και βεβαια
προς την χρειαν· ουτω και ετοιμασιαν αυτην καλει την παρασκευην· ως ενταυθα.
Ἵνα ειπηι, οτι· Ουδενος ενδεηθησονται, ετοι μα γαρ αυτοις παντα και
παρεσκευασμενα, ως μη δεν δειν αυτοις φροντιδος· το δε τοιουτον και βε βαιον. Ἐν
ταις σταγοσιν αυτης, κ. τ. ε. Κατα μι κρα, φησι, των θειων χαρισματων διδομενων αυ
τηι, ευφραινειν και ανατελλειν παρασκευαζει, τον νοητον δηλονοτι καρπον. Νοησεις
δε τας σταγονας αυτης απο του ειρημενου περι Χριστου· «Καταβησε ται ως υετος επι
τοκον, και ωσει σταγων η σταζουσα επι την γην.» 12.1497 Ευλογησεις τον στεφανον
του ενιαυτου, κ. τ. ε. Ἐν Ἡσαΐαι φησι· «Πνευμα Κυριου επ' εμε, ου ενεκεν εχρισε με,
ευαγγελισασθαι πτωχοις απεσταλκε με, ιασασθαι τους συντετριμμενους την καρδιαν,
κηρυξαι αιχμαλωτοις αφεσιν, και τυφλοις αναβλεψιν, και καλεσαι ενιαυτον Κυριου
δεκτον.» Ἐνιαυτον τοι νυν χρηστοτητος τον μετα την ενανθρωπησιν του Σω τηρος
ονομαζει χρονον, ως μιαν αυτωι καρποφοριαν προσαγοντα. Τουτωι την ευλογιαν ο
προφητης επηυ ξατο. Πιανθησονται τα ωραια της ερημου, κ. τ. ε. Ἐπιφανεισης της
χρηστοτητος, ερημος δωσει καρπον, και οι βουνοι, εφ' ων εθυον δαιμοσι, τους
ευαγγελικον μετιοντας υποδεξονται βιον, περιβλεπτοι δια τουτους γενομενοι. Και
νυν δε απαντες προς τους τας ακρωρειας κατειληφοτας τρεχουσι. Και αι κοιλαδες
πληθυνουσι, κ. τ. ε. Ἐπι το βελτιον, φησι, μεταβαλουσαι αι κοιλαδες, και
πληθυνθεισαι νοητων καρπων, εκτενως σοι τους υμ νους αναπεμψουσι. ΨΑΛΜΟΣ
ΞΕʹ. Ἀλαλαξατε τωι Θεωι, κ. τ. ε. Ἀλλα και της μετα μετανοιαν αναστασεως πασι
προκειμενης παν τες αλαλαζετωσαν· προς εκαστον γαρ λεγεται· «Μη τι ο πεσων ουκ
ανισταται;» Και προς απασαν την απο των εθνων Ἐκκλησιαν ο Κυριος λεγει· «Ἀναστα, ελθε η πλησιον μου.» Ὁ γαρ αναστας δια μετα νοιας ουκ εστι ποῤρω Χριστου.
Γενομενης δε της εν αλαλαγμωι κατα των ηττωμενων φωνης, οι ελευθερω θεντες
προσταττονται τωι της νικης αιτιωι ψαλαι Θεωι. ∆οξαν δε διδωσιν αινεσει αυτου ο
εχων τηι αινεσει πραξιν καταλληλον· «Τοις γαρ ευθεσι πρεπει αινε σις·» διο
κωλυεται ο φαυλος τουτο ποιειν· «ουκ ον τος ωραιου αινου εν στοματι αμαρτωλου.»
Ειπατε τωι Θεωι· Ὡς φοβερα, κ. τ. ε. Ὁ ιδων διαφοραν του αναγγειλαντος τα εργα του
Θεου προς το, «Και τα ποιηματα αυτου συνηκαν·» ειρημενον εν εξηκοστωι τριτωι
ψαλμωι· και πως ειρηται εν εκα τοστωι εκτωι· «Οι καταβαινοντες εις θαλασσαν εν
πλοιοις, ποιουντες εργασιαν εν υδασι πολλοις, αυτοι ειδον τα εργα Κυριου, και τα
θαυμασια αυτου εν τωι βυθωι·» οψεται πως δει λεγειν τωι Θεωι· «Ὡς φοβερα τα εργα
σου·» ουχι δε, «Φοβερα τα ποιηματα σου.» Και γαρ τα εργα Κυριου ειδοσαν οι
καταβαινοντες εις θαλασσαν εν πλοιοις, επιτηδειοι κατα τουτο οντες ιδειν τα
 
 

112

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φοβερα εργα Κυριου· τα γαρ αναλογα τοις ποιημασι Κυριου θαυμασια αυτου εν τωι
βυθωι ουκ εστι φοβερα. Πασα η γη προσκυνησατωσαν, κ. τ. ε. Και παρα τωι Ἀποστολωι
πρωτον «προσευξομαι,» δευτερον «ψαλω.» Ἐπιστησεις δε, ει ετερον εστι το,
«Ψαλατωσαν σοι,» και ετερον το, «Ψαλατωσαν τωι ονοματι σου·» ο δε Συμμαχος
εξεδωκε· «Παντες επι 12.1500 γης προσκυνησουσι σοι, μελωιδουντες αισουσι τωι ονο
ματι σου.» Ὑμνησατε, φησιν, ως Ὑψηλου μνημονευοντες. Του αυτου. «Ευθυμει τις
εν υμιν, ψαλλετω,» φησιν ο Ἀποστολος. ∆ευτε, και ιδετε τα εργα του Θεου, κ. τ. ε.
Βλε πει τα εργα του Θεου ο συνιεις πως καλα εστι· και ο ελθων προς το λεγον
πνευμα, «∆ευτε,» συνιη σιν. Ὅσα δε αν βουλευσαμενος ανθρωπος λεγηι τα περι των
εργων του Θεου, τουτων πολλωι μειζονα εστι τα εργα του Θεου, ωστε φοβηθηναι αν
εκπλαγεν τα τον ιδοντα πως φοβερος εστιν εν βουλαις ο Θεος υπερ τους υιους των
ανθρωπων. Ὁ μεταστρεφων την θαλασσαν, κ. τ. ε. Πρωτον δια Μωυσεως θαλασσα
ξηραινεται· ειτα δια Ἰησου εν ποταμωι διελευσονται ποδι. Του αυτου. Ουκ ειπε
«μεταστρεψας,» αλλα «μεταστρεφων·» κατα μεν γαρ την ιστοριαν επι την Ἰουδαιαν
απαξ εγενετο· κατα δε διανοιαν αει τουτο συμβαινει, ψυχας τεταραγμενας υπο των
αλμυρων του βιου κυματων και περιφερομενας παντι ανεμωι, τηι διδασκαλιαι επ'
αρετην και γνωσιν μεταφεροντος Θεου. Ὁ Συμμαχος ουτως· «Μετεβαλε την θαλασσαν εις ξηραν, ποταμον διεβησαν ποδι.» Ἐκει ευφρανθησομεθα εν αυτωι, κ. τ. ε.
«Ἐκει,» δηλονοτι εν ποταμωι, ενθα ευφρανθησομεθα επι τωι Κυριωι, διελθοντες τωι
ποδι εν ποταμωι· οτε γεγε νηται ταυτα, ων τυπος ην το εν τωι Ἰησου θαυμα, οτε εστη
τα υδατα καταβαινοντα ανωθεν. Οι οφθαλμοι αυτου επι τα εθνη, κ. τ. ε. Οι οφθαλμοι
αυτου τωι παραπτωματι του Ἰσραηλ επι τα εθνη επιβλεπουσιν. Οι πικραινοντες μη
υψουσθωσαν, κ. τ. ε. Οι παραπικραινοντες οι εξ Ἰσραηλ εισιν· ουτοι ουν μη
υψουσθωσαν εαυτοις, γινωσκοντες, οτι οι οφθαλμοι του Θεου επι τα εθνη
επιβλεπουσι. Του αυτου. Παραπικραινοντες εισιν οι δεδω κοτες εις το βρωμα αυτου
χολην, και εις την διψαν ποτισαντες οξος. Τουτους ο μεν Θεοδοτιων «εκκλι ναντας»
ειπεν, «αφισταμενους» δε ο Ἀκυλας· σα φεστερον δε ο Συμμαχος ειρηκεν· «Οι
απειθεις μη υψουτωσαν εαυτους.» Μη τοινυν μεγα φρονειτω ο υπεροπτος λαος του
Ἰσραηλ, μηδε κατα της των εθνων πληθυος υψηλην επαιρετω την οφρυν, μηδε
λεγετω καθ' εαυτον· Ἐγω πρωτοτοκος ειμι εν τεκνοις Θεου. Του θεμενου την ψυχην
μου εις ζωην, κ. τ. ε. Του θεμενου εις ζωην τον ειποντα· «Ἐγω ειμι η ζωη.» Εις σαλον
εδοθησαν οι ποδες Καιν, οτε, «εξελθων απο προσωπου του Θεου, ᾤκησεν εν γηι
Ναηδ,» ο εστι σαλος· αλλ' ουχ οι Μωυσεως, ωι ειρη ται· «Συ δε στηθι μετ' εμου·» ου αι
κνημαι στυλοι 12.1501 ησαν μαρμαρινοι, τεθεμελιωμενοι επι βασεις χρυσας, ως εν
τωι Ἄσματι των ᾀσματων ειρηται. Ὅτι εδοκιμασας ημας, ο Θεος, κ. τ. ε. Σαφως τουτο
οψει απο του Ἰεζεκιηλ, ενθα γεγραπται· «Και εγενετο λογος Κυριου προς με λεγων·
Υιε ανθρωπου, ιδου γεγονασι μοι οικος Ἰσραηλ, αναμε μιγμενοι παντες χαλκωι, και
κασσιτερωι, και μολιβδωι, και σιδηρωι, εν μεσωι καμινου αργυριου αναμεμιγμε νος
εστι.» Εισηγαγες ημας εις την παγιδα, κ. τ. ε. ∆ια γαρ πολλων θλιψεων εισελθειν δει
εις την βασι λειαν των ουρανων. Ἀλλ' ει και επεβιβασας ανθρω πους επι τας
κεφαλας ημων, αλλ' ουν θαῤρουμεν δια υπομονης μετεωρισαι αυτας,
κατασπωμενων απ' αυτων των επικειμενων πολεμιων ανθρωπων. Εισελευσομαι εις
τον οικον σου, κ. τ. ε. α ηυ ξαμην, φησι, θλιβομενος αποδωσω σοι. Ηυξαμην δε ως,
της θλιψεως της παρουσης ρυσθεις, διαπαντος αναπεμψω σοι τας αινεσεις· ητοι τας
κατα νομον θυ σιας προ της του Σωτηρος επιδημιας· η τας πνευμα τικας,
εισερχομενος εις τον οικον του Θεου, την Ἐκ κλησιαν, εν ολοκαυτωμασι, τελειας τε
και ολοκληρους αρετας εξ ολων ιερουργων, και τας καταλληλους αυ τοις εκτιννυων
ευχας. Ὁλοκαυτωματα μεμυαλωμενα, κ. τ. ε. Ει ευ χη, «το ολοκαυτωμα σου
πιανατω·» ακολουθως αυτηι ερουμεν το, «ολοκαυτωματα μεμυαλωμενα·» ο
 
 

113

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τυγχανει, οτε μη αλλου τυγχανει, αλλα τωι Θεωι αναφερεται καθ' ον τροπον δει το
θυμιαμα ενωπιον αυτου. Και μετα κριων δε η προσευχη γινεται ητοι η προσφορα.
Εισι δε κριοι κινησεις και ορμαι, απο του θυμικου της ψυχης την αρχην εχουσαι.
Μετα δε των ειρημενων και βοας, φησι, μετα χιμαρων ανοισω· ιε ρουργουντος ταχα
γουν του προσαγοντος θυσιαν ζω σαν τωι Θεωι το ιδιον σωμα. Ἀναλογει γαρ τωι
σωματι γεωπονον υπαρχον το ζωον, εχον την πλασιν εκ γης. Χιμαροι δε μετανοιας
εργα· περι γαρ αμαρτιας προσεφεροντο. Του αυτου. Πας ο εχων το ηγεμονικον καθα
ρον, και προσευχομενος τωι Θεωι, ουτος θυμιαμα μετα κριων προσφερει Θεωι. ∆ευτε,
ακουσατε, και διηγησομαι, κ. τ. ε. Ουκ αρχαιων διηγηματων ποιειται μνημην, αλλ'
ου δε τινα τροπον εξ Αιγυπτου λελυτρωται κατα καιρους ο Ἰσραηλ. ∆ιδασκει δε ου
κατα, φησι, το γραμμα το νομικον, αλλ' ως Νεας ∆ιαθηκης κηρυξ, τα νεα του
Σωτηρος ημων θαυμαζει κατορθωματα, οσα ταις απαντων ημων εχαρισατο ψυχαις.
Του αυτου. Μονοι οι φοβουμενοι τον Θεον ακουειν δυνανται διηγηματων
πνευματικων. Ἀδικιαν ει εθεωρουν εν καρδιαι μου, κ. τ. ε. Το μη θεωρειν αδικιαν εν
τηι καρδιαι συμφωνον τωι, 12.1504 «Ουδεν εμαυτωι συνοιδα, αλλ' ουκ εν τουτωι
δεδικαιω μαι,» καθα Παυλος ο μεγας φησι· τωι δυνασθαι τον Θεον οραιν απερ ημεις
ουχ ορωμεν. Ὅμοιον και το, «Παραπτωματα τις συνησει; απο των κρυφιων μου
καθαρισον με.» Του αυτου. Ουκ ειπεν, «Ει εθεωρησα,» αλλ' «Ει εθεωρουν.» Το μεν
γαρ πρωτον ολιγοχρονιον ση μαινει τον πονηρον λογισμον· το δε δευτερον πολυχρο
νιωτερον. Ευλογητος ο Θεος, ος ουκ απεστησε την προσ ευχην μου, και το ελεος
αυτου απ' εμου, κ. τ. ε. Του μη καθαραν εχοντος την καρδιαν αφισταται η καθαρα
προσευχη· ει δε η προσευχη, και το ελεος δηλονοτι· δια γαρ της προσευχης τον ελεον
αιτουμεν παρα Θεου. ΨΑΛΜΟΣ Ξ ʹ Ὁ Θεος οικτειρησαι ημας, κ. τ. ε. Προκηρυτ τει
του Θεου Λογου την επιφανειαν και των εθνων απαντων την σωτηριαν· οθεν «εις το
τελος» επι γεγραπται. Και επει μη ανθρωπινα τα κατορθωθεντα, ουκ εν εγκωμιοις η
επαινοις, αλλ' «εν υμνοις» επι γεγραπται ο ψαλμος. Θειος ουν ο υμνος τυγχανων, τωι
δε και πραξεις δηλουν του Σωτηρος και θεωριαν αυτων μεγιστην, εν ξ ʹ τετακται
αριθμωι, τελειωι τυγχανοντι και εν μονασι και εν δεκασι. Του γνωναι εν τηι γηι την
οδον σου, κ. τ. ε. Ἐν τηι γηι οντες εγνωμεν την οδον την ειπουσαν· «Ἐγω ειμι η οδος.»
Και εθνη εν τηι γηι οδηγησεις, κ. τ. ε. Ὁδηγει ημας δια της πρακτικης και των αληθων
δογματων. Γη εδωκε τον καρπον αυτης, κ. τ. ε. Ὅσοι γηι νοι οντες εγενοντο
επουρανιοι, δηλονοτι δια με τανοιας. «Ὁ δε καρπος του πνευματος εστι χαρα, αγαπη,
ειρηνη, μακροθυμια,» και τα εξης. Ὥσπερ δις τα εθνη προς υμνωιδιαν διηγειρεν,
ουτω δις αυτοις την ευλογιαν εξηιτησεν. Οι ευλογουντες δε τον Θεον λογους αυτωι
προσφερουσι μονους, εργωι δε αυτον ευ εργετησαι ου δυνανται· ο δε Θεος ευλογων
βεβαιοι τους λογους τωι εργωι, και παντοδαπων καρπων αγα θων παρεχει τοις
ευλογουμενοις φοραν· ειτα διδασκει πως δυνατον της θειας ευλογιας τυχειν.
ΨΑΛΜΟΣ ΞΖʹ. Ἀναστητω ο Θεος, κ. τ. ε. Ὁ Μωυσης φησιν· «Ἐξεγερθητι, Κυριε,
διασκορπισθητωσαν οι εχθροι σου, και φυγετωσαν οι μισουντες σε.» Και φυγετωσαν
οι μισουντες αυτον απο προσ ωπου αυτου, κ. τ. ε. Μισουσι τον κτισαντα οι
κακολογουντες την Προνοιαν, η τας παλαιας Γρα φας, αλλα και τα εχθρα τηι αγαπηι
πραττοντες. «Ὁ 12.1505 γαρ Θεος αγαπη εστιν.» Ἣ μισουντας Θεον κατα φευγοντας
απο προσωπου αυτου λεγει τους περι πρα κτικην κακιαν εχοντας. Ει γαρ ο αγαπων
αυτον τηρει τας εντολας αυτου, ο μη τηρων αυτας ουκ αγαπαι αυ τον. Ουτοι δε εισιν
οι μισουντες τον Θεον, οι τα με μισημενα αυτωι πραττοντες. Ὡς εκλειπει καπνος, κ. τ.
ε. Ταις παραβο λαις εμφαντικωτεραν των εναντιων την απ ωλειαν εργασασθαι
βουλομενος, εμνημονευσε και κα πνου και κηρου· αυτη γαρ η κηρου φυσις πυρι πλη
σιαζοντος τηκεσθαι και απολλυσθαι. Ουτως ουν, φησιν, απαντας αυτους αναλωσεις,
ωσπερ το πυρ τον κηρον. Του αυτου. Ου πυρ ως αγγελοι, ουδε φως ως οι δικαιοι,
 
 

114

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλ' ως καπνος εισιν οι μισουντες, καπνος ο βλαβερος ομμασιν. «Ὡς τηκεται κηρος
απο προσ ωπου πυρος,» και τα εξης. Ὥσπερ σιτος μεν οι δι καιοι, αχυρον δε οι αδικοι·
ουτω μελι μεν οι σοφοι, κηρος δε οι ετεροδοξοι, ος και τηκεται υπο του εν τωι δικαιωι
πυρος καθαιρουντος το συστημα των εναντιων τωι αληθει λογωι. Το δε πυρ τουτο ο
Θεος εστι· το δε αυτο προσωπον του Θεου τηκει μεν αμαρτωλους, δι καιους δε
ευφραινει. Του αυτου. Τουτον τον καπνον αποδιωκει το πυρ ο ηλθεν ο Κυριος
βαλειν επι την γην. Και οι δικαιοι ευφρανθητωσαν, αγαλλιασθωσαν ενωπιον του
Θεου, τερφθητωσαν εν ευφροσυνηι, κ. τ. ε. Ἡ των δικαιων ενωπιον του Θεου αγαλ
λιασις, χαρα τις ουσα, καρπος εστι του πνευματος· καρπος γαρ εστι του πνευματος
χαρα, ειρηνη. Ευ φροσυνη δε, η διαχεουσα της ψυχης το φρονουν, ευ παθεια. Ἄσατε
τωι Θεωι, ψαλατε τωι ονοματι αυτου, οδοποιησατε τωι επιβεβηκοτι επι δυσμων, Κυριος
ονομα αυτωι, κ. τ. ε. Ψαλλει τωι του Θεου ονο ματι ο δια το ονομα αυτου. Ει και της
ημετερας δε πτωχειας επεβη, και την οικειαν συνεσκιασε δοξαν, ως εκ δυσμων
ανατελλων, αλλ' ουν Κυριος ονομα αυτωι. Και γαρ ανθρωπος γεγονως, ουκ απεβαλε
το ειναι Κυριος ο Θεος. Ταραχθησονται απο προσωπου αυτου του πα τρος των
ορφανων και κριτου των χηρων, κ. τ. ε. Ὀρφανος εστιν ο στερηθεις δια κακιαν του
επου ρανιου Πατρος, ην αυτος εκων επεσπασατο. «Ὁ Θεος εν τοπωι αγιωι αυτου.»
Τοπος Θεου ψυχη καθαρα· διο και επιφερει· «Ὁ Θεος κατοικιζει μονοτροπους
εν οικωι.» Μονοτροπους φησι τους αυτωι και μονωι αναθεντας την ιδιαν ζωην, πασης
διχοψυχιας και κοσμικης επιθυμιας αυτην αλλοτριωσαντας. Τουτους δη ουν και εν
τωι οικωι αυτου, τουτεστι τηι επουρανιωι πολει κατοικιζεσθαι επαγγελλεται. Οιδε δε η
Γραφη και τα επιτηδευματα τοπον καλειν. Ἐν τοπωι ουν αγιωι, οιονει εν τοις
εξηιρημενοις και αγνοτατοις αυ του επιτηδευμασιν. «Ἐξαγων πεπεδημενους εν αν
δρειαι· ομοιως τους παραπικραινοντας, τους κατοι 12.1508 κουντας εν ταφοις.»
Ὥσπερ τους πεπεδημενους εξ αγει εν ανδρειαι, ουτως και τους αδικους εξαγει εν δι
καιοσυνηι, και τους αφρονας εν φρονησει. Ὁ Θεος, εν τωι εκπορευεσθαι σε ενωπιον
του λαου σου, εν τωι διαβαινειν σε την ερημον, κ. τ. ε. ∆οκει μεν αρμοζειν ταυτα τοις
κατα την ερημον, αει δε γινεται. Ὅπου μεν εστηκεν, οπου δε διαβαινει. Ειστηκει μεν
εν τοπωι αγιωι αυτου, διαβαινει δε εν τηι ερημωι. «Γη εσεισθη, και γαρ οι ουρανοι
εσταξαν απο προσωπου του Θεου του Σινα,» τουτεστι του εν τωι Σιναι φανεντος.
Βροχην εκουσιον αφοριεις, ο Θεος, τηι κληρονο μιαι σου, κ. τ. ε. Ὁ μη τυχων της
εκουσιου βροχης εν αβροχιαι εστι. Βροχη δε εκουσιος εστιν ο Χριστος ο εκ του
ουρανου καταβας, ως φησιν· «Ἐγω ειμι ο αρτος ο ζων.» Τα ζωα σου κατοικουσιν εν
αυτηι. Ἡτοιμασας εν τηι χρηστοτητι σου τωι πτωχωι, κ. τ. ε. Ζωα τα χερουβιμ και τα
σεραφιμ κατοικουσιν εν τηι κλη ρονομιαι του Θεου, περι ων, οιμαι, ειρηται το, «Ἐν
μεσωι δυο ζωων γνωσθησηι.» Του αυτου. Ζωα λεγει φυσεις λογικας, αλογω τερας
ουσης καταστασεως. Ἐαν κοιμηθητε αναμεσον των κληρων, πτερυ γες περιστερας
περιηργυρωμεναι, και τα μετα φρενα αυτης εν χλωροτητι χρυσιου, κ. τ. ε. Τους
κληρους και τας πτερυγας οι μεν ειρηκασι Πα λαιαν και Καινην ∆ιαθηκην· οι δε
πραξιν και θεω ριαν· αλλοι δε γνωσιν σωματων και ασωματων· ετεροι δε γνωσιν
Θεου, και του αποσταλεντος υπ' αυ του Χριστου. Ἐν τωι διαστελλειν τον επουρανιον
βασιλεις επ' αυτης, κ. τ. ε. Βασιλεις εισιν ητοι οι υπο ταξαντες τα παθη, η οι της
θεωριας των γεγονοτων τετυχηκοτες. Λεγονται δε βασιλειαι και αυτα τα χα ρισματα
του Πνευματος του αγιου, καθ' α βασιλευειν λεγονται οι μετοχοι αυτων. Το αρμα
του Θεου μυριοπλασιον, κ. τ. ε. Ἅρμα Θεου ψυχαι καθαραι, εφ' ας επιβαινει·
«Ἐπεβη» γαρ «επι χερουβιμ, και επετασθη.» Ἀναβας εις υψος, ηιχμαλωτευσας
αιχμαλωσιαν· ελαβες δοματα εν ανθρωπωι, κ. τ. ε. Αιχμαλωσια εστι Χριστου, φυσεως
λογικης απο κακιας και αγνωσιας επ' αρετην και γνωσιν επανοδος. Και αλ λως ο
Παυλος φησι περι του Χριστου· «Ἀναβας εις υψος, ηιχμαλωτευσεν αιχμαλωσιαν· και
 
 

115

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εδωκε δοματα τοις ανθρωποις·» δοματα λεγων τα χαρισματα του αγιου Πνευματος.
Ουτω την καταβασιν του Σωτηρος δειξας και την των δαιμονιων καταλυσιν,
δεικνυσιν αυτον ανιοντα και τους πριν αιχμαλωτους ελευθερω σαντα. Ἢ και υψος
το του σταυρου λεγει, εν ωι ανα βας και τους εν αερι δαιμονας τα πνευματα της πο
12.1509 νηριας αφ' ης ειχον υπερηφανιας κατασπασας, τας υπ' αυτων
αιχμαλωτισθεισας ψυχας δια των πονηρων πραξεων, και απο Θεου αποστασας,
καθαπερ τινα αι χμαλωσιαν απο των του ᾅδου κευθμωνων ανελκυσας ηλευθερωσεν.
Πλην ο Θεος συνθλασει κεφαλας εχθρων αυτου, κορυφην τριχος διαπορευομενων εν
πλημμελειαις αυτων, κ. τ. ε. Κεφαλαι εχθρων οι αρχοντες, η τα ηγεμονικα. Οι εχθροι
ουτοι, οι οντες εκ του πλημ μελειν, διαπορευονται εν πλημμελειαις αυτων. Ἢ
εχθρων κεφαλαι τα πρωτως εκ των δαιμονων επι συμβαινοντα νοηματα τηι ψυχηι.
Ειπε Κυριος Ἐκ Βασαν επιστρεψω, επιστρεψω εν βυθοις θαλασσης, οπως αν βαφηι ο
πους σου εν αιματι, κ. τ. ε. Βασαν ερμηνευεται αισχυνη, ην δι' ημας κατεβη ο Κυριος,
αισχυνης καταφρονησας. Βαπτεται δε και ο πους αυτου αιματι τωι εκ της εκα στου
κεφαλης των εχθρων αποῤρεοντι. «Κατ επατησα» γαρ «αυτους,» φησιν Ἡσαΐας, «εν
θυμωι μου.» Ἐθεωρηθησαν αι πορειαι σου, ο Θεος, κ. τ. ε. Ἐν τηι Χριστου επιδημιαι
εθεωρηθησαν αι πορειαι του Θεου υπο των κεκοσμημενων λογωι γνω σεως. Ἐν
Ἐκκλησιαις ευλογειτε τον Θεον τον Κυριον εκ πηγων Ἰσραηλ, κ. τ. ε. Ου ταυτον
εστιν επι των εξω της Ἐκκλησιας Θεωι ευλογειν τωι εν Ἐκκλησιαι τουτο ποιειν. Και
απο μεν των πηγων Ἰσραηλ ευλογει τον Θεον ο κατα τον εν ταις Γρα φαις θησαυρον
της σοφιας του Θεου ευλογων· ο δε μη κατα τουτο ουκ εκ πηγων Ἰσραηλ ευλογει τον
Θεον. Ἐκει Βενιαμιν νεωτερος, κ. τ. ε. Περι Παυ λου, φασι, τουτο προφητευει. Ἀπο
του ναου σου επι Ἱερουσαλημ σοι οισουσι βασιλεις δωρα, κ. τ. ε. Ὁ Παυλος ου μονον
αυτος εαυτον προσηγε Θεωι, αλλα γαρ και αλ λους δια της διδασκαλιας προσεφερε
τωι Θεωι. Του εγκλεισθηναι τους δεδοκιμασμενους τωι αρ γυριωι, κ. τ. ε. Του
χωρισθηναι τους δεδοκιμα σμενους ως αργυριον. Ἥξουσι πρεσβεις εξ Αιγυπτου,
Αιθιοπια προ φθασει χειρα αυτης τωι Θεωι, κ. τ. ε. Την μεν διαθεσιν της κακιας δια
των Αιγυπτιων ηινιξατο· την δε εξιν δια των Αιθιοπων δεδηλωκεν. Ψαλατε τωι Θεωι
τωι επιβεβηκοτι επι τον ουρανον του ουρανου κατα ανατολας, κ. τ. ε. Προτερον μεν
«ωδοποιησατε τωι επιβεβηκοτι επι δυσμων·» νυν δε «ψαλατε τωι επιβεβηκοτι επι τον
ουρανον του ουρανου κατα ανατολας.» Ὁ γαρ «καταβας, αυτος εστι και ο αναβας
υπερανω παντων των ουρανων ινα πληρωσηι τα παντα.» ∆οτε δοξαν τωι Θεωι, επι τον
Ἰσραηλ η μεγα 12.1512 λοπρεπεια αυτου, και η δυναμις αυτου εν νεφε λαις, κ. τ. ε.
Νεφελας λεγει νυν αγιας δυνα μεις. «Ἐντελουμαι γαρ, φησι, ταις νεφελαις του μη
βρεξαι επ' αυτους υετον.» Και εσται «λιμος, ου λιμος αρτου, ουδε διψα υδατος, αλλα
λιμος του ακουσαι λογον Κυριου.» Οιμαι δε αυτον νεφελας λεγειν τους αγγελους.
Αυτοι γαρ εισιν οι διδασκοντες ημας. ΨΑΛΜΟΣ ΞΗʹ. Σωσον με, ο Θεος, οτι
εισηλθοσαν υδατα εως ψυχης μου, κ. τ. ε. Ὕδατα λεγει τους λογι σμους και τους
πειρασμους τους εισερχομενους εις την ψυχην. Ἐνεπαγην εις ιλυν βυθου, και ουκ
εστιν υπο στασις. Ἦλθον εις τα βαθη της θαλασσης, και καταιγις κατεποντισε με, κ.
τ. ε. Ουδεν τοιουτον ευρισκομεν παθοντα τον ∆αυιδ εν ταις ιστοριαις· ει δε επι τον
Σωτηρα αναφερεται ο ψαλμος δια το, «Ὁ ζηλος του οικου σου κατεφαγε με,» ουδε
επι του Σωτηρος αυτου εγνωμεν τοιουτο τι γεγονος. Του αυτου. Ει εν τωι προ τουτου
ψαλμωι το λεγον προσωπον εδιδασκε πως εις Βασαν κατηλθε, και ελεγεν,
«Ἐπιστρεψω εν βυθοις θαλασσης,» επε ται τοινυν τον αυτον ειναι ηγεισθαι τον τα
προκειμενα λεγοντα. Αυτος τοινυν ο Θεος Λογος ευχην αναπεμπει τωι Πατρι,
ιδιοποιουμενος τα καθ' ον ειληφεν ανθρω πον παθη. ∆ηλοι δε τα του ᾅδου χωρια,
ενθα μονος αυτος καταβας διεξηλθεν. Ἐκοπιασα κραζων, εβραγχιασεν ο λαρυγξ μου,
εξελιπον οι οφθαλμοι μου απο του ελπιζειν με επι τον Θεον μου, κ. τ. ε. Τουτο προς
 
 

116

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το αν ηκοον των μη πειθομενων αυτου τηι διδασκαλιαι λεγε ται. Ει δε και προς το μη
δειν εκκακειν προσευχο μενον, αλλα βοαιν ημερας και νυκτος προς τον Θεον, ειπε
κεκοπιακεναι εν τωι κραζειν, συμφωνως το μετα κραυγης ισχυρας και δακρυων
συνεπισκε ψαι. Ἐπληθυνθησαν υπερ τας τριχας της κεφαλης μου οι μισουντες με
δωρεαν· εκραταιωθησαν οι εχθροι μου οι εκδιωκοντες με αδικως. α ουχ ηρ πασα,
τοτε απετιννυον, κ. τ. ε. Ἐντευθεν, οι μαι, δυνατον γνωναι το πληθος των δαιμονων.
Του αυτου. Ει και απεδωκεν α μη ηρπα σεν, αλλ' ουν ημας ελυτρωσατο (και τουτο
εστιν αποτιννυναι), εξαλειφων το καθ' ημων χειρογραφον. α ηναγκασμεθα
αποτιννυναι επιφερομενα καθ' ημων, εξηλειπται ταυτα και ηιρται εκ του μεσου,
αφεσεως αμαρτιων δοθεισης. Του αυτου. Ουδενα των ανθρωπων ακοντα αρ παζει ο
Θεος· ει γαρ ηρπαζεν, ουκ αν ελεγε· «∆ευτε προς με, παντες οι κοπιωντες και
πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας·» και· «Ἐαν θελητε, και 12.1513 εισακουσησθε
μου, τα αγαθα της γης φαγεσθε.» Ἡρ παγη δε ο Παυλος εως τριτου ουρανου, ηδη
εαυτον επιδεδωκως τωι Θεωι Ὁ Θεος, συ εγνως την αφροσυνην μου, και αι
πλημμελειαι μου απο σου ουκ εκρυβησαν, κ. τ. ε. Ου παντων την αφροσυνην
γινωσκει Θεος, αλλα του γενομενου αφρονος δια τους αφρονας, και του γε νομενου
ανομου δια τους ανομους, και του γενομενου ασθενους δια τους ασθενεις. Του
αυτου. Ἐπειδη ψευδομαρτυρες εστησαν κατ' εμου, συ οιδας, ο Θεος, ει τινα μοι
πεπλημμελη ται· ου γαρ αν εκρυβησαν σοι. Και αλλως δε· Ὅτι τας ημετερας
ανεδεξατο αμαρτιας, και γεγονεν υπερ ημων καταρα, και ταυτας, φησι, τας
πλημμελειας, ας υπερ ανθρωπων ανεδεξαμην, συ εγνως. Ὅτι ο ζηλος του οικου σου
κατεφαγε με, και οι ονειδισμοι των ονειδιζοντων σε επεπεσον επ' εμε, κ. τ. ε. Ουτος ο
στιχος τεθειται εν τοις Ευ αγγελιοις επι τοις εκβληθεισιν εκ του ιερου κολλυβι σταις
και τραπεζιταις. Το, «Κατεφαγε με,» ο Συμ μαχος, «καταναλωσεν,» εξεδωκεν. Του
αυτου. Ειποι δ' αν ταυτα και πας υπερ του ∆ημιουργου λεγων προς τους
προσκοπτοντας τηι Προνοιαι, η προς τους κακολογουντας τον κτισαντα ετεροδοξους.
Και μαλιστα υπερ του Θεου ονειδιζομε νος λεγοι αν· «Οι ονειδισμοι,» και τα εξης. Και
συνεκαλυψα εν νηστειαι την ψυχην μου, και εγενηθη εις ονειδισμους εμοι, κ. τ. ε.
Τουτο οι μαθηται εμνησθησαν, ως εν τωι κατα Ἰωαννην γεγραπται· «Και
συνεκαλυψα εν νηστειαι την ψυχην μου, και εγενηθη εις ονειδισμους εμοι, και
εθεμην το ενδυμα μου σακκον, και εγενομην αυτοις εις πα ραβολην.» Του αυτου.
Καλυμμα της ψυχης η νηστεια κρυπτουσα τα παθη αυτης, τουτεστιν επιθυμιαν αι
σχραν, και θυμον αλογον. Ὁ τοινυν μη νηστευων γεγυμνωται ασχημονων. Του
αυτου. Ουδεν, φησι, ξενον γεγονεν, αλλ' οι εν τηι Παλαιαι ονειδισαντες και
υβρισαντες σε, Θεε Πατερ, ουτοι και κατα του Υιου σου εμου ηλθον. Και εις εμε
εψαλλον οι πινοντες τον οινον, κ. τ. ε. Ουτος ο οινος θυμος εστι των δρακοντων.
Σωσον με απο πηλου, ινα μη εμπαγω· ρυσθειην εκ των μισουντων με, και εκ του
βαθους των υδατων, κ. τ. ε. Σκοπος ουχ ο τυχων αλληγο ρησαι τα γεγραμμενα επι
του Σωτηρος ημων γεγο νοτα. Οιμαι δε ταυτα παντα επι τηι εν ᾅδου πορειαι
λαμβανεσθαι. Του αυτου. Βαθος υδατων εστιν εις ο γινον 12.1516 ται οι μη γενναιως
τα πειρατηρια φεροντες· αφ' ου Θεος μονος ρυεται τους δυναμενους ειπειν· «Ἐκ
βαθεων εκεκραξα προς σε, Κυριε.» –»Ἐκ του βα θους δε των υδατων» γραφεται, και
ουχι, εκ των βαθεων των υδατων. Μηδε συσχετω επ' εμου φρεαρ το στομα αυ του, κ.
τ. ε. Ἐνταυθα φυσιν τινα λογικην κα ταχθονιον ειρηκε φρεαρ, εν ωι πολλαι των
ψυχων εμπεπτωκασιν. Συ γαρ γινωσκεις τον ονειδισμον μου, και την αισχυνην μου,
και την εντροπην μου, κ. τ. ε. Ἄξιος της περι Θεου γνωσεως εστιν ο Χριστου
ονειδισμος, ον ωνειδιζετο δια δικαιοσυνην. Ουτω και ο δικαιος ονειδιζοιτο. Του
αυτου. Αισχυνεται δε εφ' ημιν ο αρχιε ρευς ημων, ος εστι Χριστος ο διεληλυθως τους
ουρα νους, ονειδιζομενος υπο των εναντιων πνευματων. Και υπεμεινα
 
 

117

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συλλυπουμενον, και ουχ υπηρξε, και παρακαλουντα, και ουχ ευρον, κ. τ. ε. Ουκ
ειρηται συλλυπουμενον μοι, αλλα «συλλυπου μενον,» τον κλαιοντα μετα
κλαιοντων· ουδε παρα καλουντα με, αλλα παρακαλουντα τον δυναμενον ει πειν·
«Παρακαλουμεν τους εν θλιψει.» Ἢ ταχα συλλυπειται Χριστωι και παρακαλει αυτον
ο ενι των εν τηι Ἐκκλησιαι ταυτα ποιων, ως και επι του «Ἐπεινασα» λεγεται. Και
εδωκαν εις το βρωμα μου χολην, και εις την διψαν μου εποτισαν με οξος, κ. τ. ε.
Ταυτα παντα γεγονε κατα τον καιρον του σταυρου. Του αυτου. Οινος τραπεις γενναι
οξος, και αρετη φθαρεισα τικτει κακιαν. Γενηθητω η τραπεζα αυτων ενωπιον αυτων
εις παγιδα, και εις ανταποδοσεις, και εις σκανδα λον, κ. τ. ε. Τραπεζα των Ἰουδαιων
εστιν η παλαια ∆ιαθηκη, εν ηι σκανδαλιζονται, τα περι Χριστου μη νοουντες. Αυτη
γαρ κηρυσσει Χριστον εσταυρωμενον, Ἰουδαιοις μεν σκανδαλον, εθνεσι δε μωριαν.
Του αυτου. Μηποτε τραπεζα αφ' ης η λογικη τροφη του λαου ην, ο νομος και οι
προφηται. Αυτη η τραπεζα, μη νοουμενης της Γραφης, γεγενηται τοις Ἰουδαιοις εις
παγιδα και εις ανταποδοσιν, και εις σκανδαλον. Ου πασι δε τοιαυτη η τραπεζα
δυναται λεγεσθαι. Ὁ Κυριος σοφια τυγχανει ο λεγων· «∆ευτε, φαγετε τον εμον
αρτον·» και ο αρτος ζωης ο εξ ου ρανου καταβας, ου η σαρξ αληθης εστι βρωσις, και
το αιμα αληθης εστι ποσις. Γενηθητω η επαυλις αυτων ηρημωμενη, και εν τοις
σκηνωμασιν αυτων μη εστω ο κατοικων, κ. τ. ε. ∆υνατον ταυτα περι του ναου των
Ἰου δαιων εκλαμβανειν και περι της πολεως αυτων προ φητευομενα. 12.1517 Του
αυτου. Ἠρημωθη μετα τον σταυρον η επαυλις αυτων, ο ναος και Ἱερουσαλημ.
Προσθες ανομιαν επι την ανομιαν αυτων, και μη εισελθετωσαν εν δικαιοσυνηι σου, κ.
τ. ε. Ὅτε οι ανομως αμαρτησαντες ανομως απολουνται, προστιθεται τηι των
αμαρτησαντων ανομιαι η κατα την ανομιαν αυτων κολασις. «Ὧ γαρ μετρωι με τρειτε,
αντιμετρηθησεται υμιν.» Του αυτου. Πως γαρ δυνανται εισελθειν εις την
δικαιοσυνην εσκοτισμενοι τους οφθαλμους; Ἐξαλειφθητωσαν εκ βιβλου ζωντων,
και μετα δικαιων μη γραφητωσαν, κ. τ. ε. Βιβλος ζων των η γνωσις η του Θεου, εξ ης
εκπιπτουσιν οι ακαθαρτους εχοντες τας καρδιας· «Μακαριοι γαρ, φησιν, οι καθαροι
τηι καρδιαι, οτι αυτοι τον Θεον οψονται.» Το δε ιδειν Θεον, το γνωσεως της αυτου
εστι καταξιωθηναι. Του αυτου. Ἄδικος μετα δικαιου γραφεται, εαν αποσχηται του
ειναι αδικος. Ἀρεσει τωι Θεωι υπερ μοσχον νεον κερατα εκφε ροντα και οπλας, κ. τ. ε.
Τουτεστιν υπερ την αλογον και αισθητον θυσιαν. Ὅτι εισηκουσε των πενητων ο
Κυριος, και τους πεπεδημενους αυτου ουκ εξουδενωσεν, κ. τ. ε. Γενωμεθα πενητες,
ιν' ο Κυριος ημων επα κουσηι. Αινεσατωσαν αυτον οι ουρανοι και η γη, θα λασσα και
παντα τα ερποντα εν αυτοις, κ. τ. ε. Τους επουρανιους και επιγειους λεγει ενταυθα
ομωνυμως τοις αυτων κοσμοις. Τοιουτον εστι και το· «Οι ουρανοι διηγουνται δοξαν
Θεου.» Του αυτου. Ἆρα τα ερπυστικα ζωα αινεσει, σωζομενης της Σιων και
οικοδομουμενης της Ἰουδαιας; Ει δε τα ερποντα νοητως ρητεον, και τα οικοδομου
μενα δηλονοτι νοητως εκληφθητωσαν. Ὅτι ο Θεος σωσει την Σιων, και οικοδομηθη
σονται αι πολεις της Ἰουδαιας, κ. τ. ε. Ψυχας λο γικας λεγει πολεις της Ἰουδαιας.
ΨΑΛΜΟΣ ΞΘʹ. Αισχυνθειησαν, και εντραπειησαν οι ζητουν τες την ψυχην μου, κ. τ.
ε. Οι αορατοι ημων πολεμιοι ζητουσι την ψυχην, υποχειριον θε λοντες λαβειν προς
κακιαν αυτην προτρεπομενοι. ΨΑΛΜΟΣ Οʹ. Ὅτι Χριστος λεγει τα εν τωι ψαλμωι,
δηλον. Ευχεται τοπον αυτωι οχυρον ειναι, τον Θεον. Ὁ λε 12.1520 γων· «Ἐγω εν τωι
Πατρι,» φησι και το· «Ἐπι σε επεῤριφην εκ γαστρος· εκ κοιλιας μητρος μου συ μου ει
σκεπαστης·» το μεν, εις αμα γενεσει μονος συνηισθημενος Θεου, και επερεισαμενος
αυτωι· το δε, δια την επι τηι προσκυνησει των μαγων επιβουλην εις Χριστον, Ἡρυδου
μηδεν παθοντα τωι εσκεπασθαι υπο Θεου οτε τα απο διετους και κατωτερω ανηιρειτο
παιδια εν οριοις Βηθλεεμ. Τις δε και «ο προσθεις επι πασαν την αινεσιν» του Θεου
την εν νομωι και προφηταις η ο Υιος; Ουτος δε, ταλανιζων γραμμα τεις, ουκ εγνω τας
 
 

118

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γραμματειας αυτων. Και γαρ οιδε το αποκτεινον γραμμα διδασκειν τα του ζωο
ποιουντος Πνευματος. Ουτος δε, εκ νεκρων αναστας, ουτος και απαγγειλας βραχιονα
του Θεου τηι γενεαι πασηι, φησι τωι Πατρι· «Ἐκ των αβυσσων της γης παλιν ανηγαγες
με.» Ἐπι σοι, Κυριε, ηλπισα, μη καταισχυνθειην εις τον αιωνα, κ. τ. ε. Ἐαν εν ταις
θλιψεσιν υπομενωμεν, ουκ αισχυνθησομεθα εν τωι αιωνι τωι μελλοντι· «Ἡ γαρ
θλιψις υπομονην κατεργαζεται· η δε υπομονη δοκιμην· η δε δοκιμη ελπιδα· η δε
ελπις ου καταισχυνει.» Ὁ Θεος μου, ρυσαι με εκ χειρος αμαρτωλου, εκ χειρος
παρανομουντος και αδικουντος, κ. τ. ε. Τον Σαταναν λεγει αμαρτωλον, και
παρανομον και αδικον· αμαρτωλον μεν δια την χειριστην εξιν· παρανομον δε δια το
παραβηναι τον φυσικον νομον αυτου· αδικον δε δια το αυτον αποστερειν της γνω
σεως του Θεου. Ἐπι σε επεστηριχθην απο γαστρος· εκ κοιλιας μητρος μου συ μου ει
σκεπαστης, κ. τ. ε. Ὁ ει δως απο γαστρος μονος επιστηριζεσθαι Θεωι Ἰησους ταυτα
φησι. Σκεπαστης δε αυτου εγενετο οτε οι μαγοι εχρηματισθησαν δι' αλλης οδου
αναχωρησαι εις την χωραν αυτων, και Ἰωσηφ, παραλαβων το παιδιον αμα τηι μητρι
αυτου, εις Αιγυπτον κελευσθεις απηλθεν, ινα μη αναιρεθηι μετα των παιδων ο Ἰη
σους. Ὡσει τερας εγενηθην τοις πολλοις, κ. τ. ε. Τοις την πλατειαν και ευρυχωρον
οδευουσι και επαγουσαν επι την απωλειαν πολλους· πολλοι γαρ οι διερχομενοι δι'
αυτης· ωσει τερας εγενηθη ο Ἰησους· αλλ' ου τοις ολιγοις ευρισκουσι την στενην και
τεθλιμμενην απαγουσαν εις ζωην. Πληρωθητω το στομα μου αινεσεως, οπως υμ
νησω την δοξαν σου, ολην την ημεραν την με γαλοπρεπειαν σου, κ. τ. ε. Ἐαν μη
πληρωθηι ο νους χαριτος Θεου, υμνησαι την δοξαν Θεου ου δυ ναται. Στομα γαρ της
ψυχης τον νουν ωνομασε, δοξαν δε τον Υιον του Θεου. Λεγοντες· Ὁ Θεος
εγκατελιπεν αυτον, κ. τ. ε. Ταυτας τας φωνας τεθεικεν ως υπο των δαιμο νων
λεγομενας. 12.1521 Ὁ Θεος, μη μακρυνηις απ' εμου, κ. τ. ε. Το, «Μη μακρυνηις,» αντι
του, Μη μακραν γενηι απ' εμου. Του αυτου. Μακραν απο ανθρωπου γινεται ο Θεος,
ου κατα την ουσιαν· (πανταχου γαρ παρεστι και τα παντα πληροι·) αλλα κατα την
της προνοιας και την της βοηθειας ενεργειαν. Χωριζεται δε ημων δια το δυσωδες
των ημετερων αμαρτηματων, καθως φησι προφητης ετερος· «Αι αμαρτιαι υμων
διιστωσιν ανα μεσον εμου και υμων.» Περιβαλεσθωσαν αισχυνην και εντροπην οι
ζητουντες μοι κακα, κ. τ. ε. Το, «Ἄφες αυτωι το ιματιον,» δυναται αναφερεσθαι επι
την αισχυνην και εντροπην, ας περιβαλλεται ο τοιοσδε. Ἐγω δε δια παντος ελπιω,
και προσθησω επι πασαν την αινεσιν σου, κ. τ. ε. Πολλαι αινεσεις ειρηνται του Θεου
εν νομωι και προφηταις, αις προστι θησιν ο ειπων· «Ουκ ηλθον καταλυσαι τον νομον
η τους προφητας, αλλα πληρωσαι,» ως αρεσκει τηι του Χριστου επωνυμωι Ἐκκλησιαι.
Ὅτι ουκ εγνων γραμματειας, κ. τ. ε. Ει εστι γραμμα μεν αποκτεινον, πνευμα δε
ζωοποιουν, το μεν παρωνυμον του γραμματος ουκ εγνω ο γινωσ κων Κυριος τους
οντας αυτου· το δε παρωνυμον του πνευματος εγνω. Κυριε, μνησθησομαι της
δικαιοσυνης σου μο νου, κ. τ. ε. Της του Πατρος δικαιοσυνης Χριστος μνησθησεται.
Ἕως αν απαγγειλω τον βραχιονα σου πασηι τηι γενεαι τηι ερχομενηι, κ. τ. ε. Βραχιων
του Θεου ο Χριστος. Ὁ Θεος, εως υψιστων α εποιησας μεγαλεια, κ. τ. ε.
«Ειρηνοποιησας δια του αιματος αυτου τα εν ουρανοις και τα επι γης.» Ὅσας εδειξας
μοι θλιψεις πολλας και κακας! και επιστρεψας εζωοποιησας με, και εκ των αβυσ σων
της γης παλιν ανηγαγες με, κ. τ. ε. Σαφως περι της εκ νεκρων αναστασεως ταυτα
ειρηται. Του αυτου. Ἄβυσσον νυν ωνομασε το χωριον των καταχθονιων δαιμονων.
Εισι δε τινες οι και αυ τους τους δαιμονας αβυσσους λεγουσι δια το απεραν τον της
κακιας αυτων. Και γαρ εγω εξομολογησομαι εν σκευει ψαλ μου την αληθειαν σου, κ.
τ. ε. Σκευος ψαλμου ψυχη καθαρα. ΨΑΛΜΟΣ ΟΑʹ. Εις Σαλομων, κ. τ. ε. Εις Σαλομων
τον υιον ∆αυιδ· «Βιβλος γαρ γενεσεως Ἰησου Χριστου υιου ∆αυΐδ.» Σαλομων γαρ
ερμηνευεται ειρηνικος· αυτος γαρ εστιν η ειρηνη ημων. 12.1524 Ὁ Θεος, το κριμα
 
 

119

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σου τωι βασιλει δος, και την δικαιοσυνην σου τωι υιωι του βασιλεως, κ. τ. ε. Βασιλευς
Χριστος, βασιλεως Θεου Υιος· διο δη αυτος βασιλευει, εως παντες οι εχθροι
υποταγωσιν αυτωι. Ειτα παραδωσει την βασιλειαν τωι Θεωι και Πατρι. Κρινειν τον
λαον σου εν δικαιοσυνηι και τους πτωχους σου εν κρισει, κ. τ. ε. Ου παντες οι πτωχοι
του Θεου εισιν, αλλ' οι δια το παρειναι τωι Ἰησου μακαριζομενοι υπ' αυτου.
Ἀναλαβετω τα ορη ειρηνην, κ. τ. ε. «Μακαριοι γαρ οι ειρηνοποιοι.» Κρινει τους
πτωχους του λαου, και σωσει τους υιους των πενητων, και ταπεινωσει συκοφαν την,
κ. τ. ε. Ει ο πιστευων ου κρινεται, μηποτε ο μεν εν παντι πλουτων λογωι και γνωσει,
και πλου των εν εργοις αγαθοις και θησαυρισας, «ου λυτρον εστι της ψυχης ο ιδιος
πλουτος,» ου κρινεται· ο δε πτωχευων το απο του λαου κρινεται· ουτε κατορθω σας
επι τοσουτον την πιστιν, ως τυχειν του, «Ὅτι ο πιστευων εις εμε ου κρινεται·» ουτε
ως αποπεσων, ως εν εκεινοις ειναι περι ων ειρηται· «Ὁ μη πιστευων ηδη κεκριται.»
Ἀκουω δε του «ο μη πιστευων,» αντι του, «ο απιστων.» Καταβησεται ως υετος επι
ποκον, και ωσει σταγων η σταζουσα επι την γην, κ. τ. ε. Ὡς υετος μεν επι τα εθνη, ως
σταγονες επι τον Ἰσραηλ. Ἀνατελει εν ταις ημεραις αυτου δικαιοσυνη και πληθος
ειρηνης εως ου ανταναιρεθηι η σε ληνη, κ. τ. ε. Ἀντι του, μεχρι της συντελειας.
Σεληνης γαρ αναιρουμενης, αναιρειται χρονος· χρο νου δε αναιρεθεντος, τελος εξει
ο αισθητος κοσμος. ∆υναται δε σεληνην λεγειν και την αντικειμενην δυναμιν, ως
αρχουσαν της νυκτος. Ἐνωπιον αυτου προσπεσουνται Αιθιοπες, και οι εχθροι αυτου
χουν λειξουσι. Βασιλεις Θαρ σις και αι νησοι, κ. τ. ε. ∆ιαφοραν οιμαι δη λουσθαι εν
τουτοις των τωι Χριστωι προσιοντων. Του αυτου. Θαρσεις εθνος Αιθιοπικον εστιν.
Ἔτι το Θαρσεις σημαινει το χρωμα το υακινθινον. ως παρα τωι προφητηι εχομεν·
«Ὁμοιωμα αυτων ως Θαρσεις.» Σημαινει δε παρα τωι Ἰωναι και Ταρσον την πολιν.
Σαβα δε πολις της Ἰνδιας, αφ' ης ηλθεν η βασιλισσα νοτου προς Σαλομωντα. Θαρσεις
δε ερμη νευεται κατασκοποι, κατασκοπη ευφροσυνης και χαρας. Παντα τα εθνη
δουλευσουσιν αυτωι, κ. τ. ε. Ει δουλευσουσιν αυτωι παντα τα εθνη, δουλευσουσι
παντως και τα τους πολεμους εχοντα. Ει δε τουτο, πασα αρα φυσις λογικη δουλευσει
τωι Χριστωι· και τουτο εστι το παρα τωι Παυλωι ειρημενον, οτι αυτωι καμψει παν γονυ.
12.1525 Και ζησεται, και δοθησεται αυτωι εκ του χρυ σιου της Ἀραβιας, κ. τ. ε. Ζηι
Χριστος εν τοις δεχομενοις αυτον· «Ζω» γαρ, φησιν, «ουκετι εγω· ζηι δε εν εμοι
Χριστος.» Ἕτερος δε φησι περι Σολομων τος οτι και Ἄραβες και οι προσεχεις
επιχωριοι φορον αυτωι τελουσιν. Και προσευξονται περι αυτου διαπαντος· ολην την
ημεραν ευλογησουσιν αυτον, κ. τ. ε. Λεγον τες· «Τον αρτον ημων τον επιουσιον δος
ημιν το καθ' ημεραν.» Του αυτου. Μαθοντες οι αγιοι, ως ουδεις των γεννητων
λυτρωσεται τους ανθρωπους εκ της κατε χουσης κακοπραγιας, περι του δυναμενου
ρυσασθαι εκ χειρος δυναστου συνεχως ευχην τωι Πατρι ανε πεμπον. Ὑπεραρθησεται
υπερ τον Λιβανον ο καρπος αυτου, κ. τ. ε. Λιβανον λεγει πολλαχου το ορος και τον
ναον, και τους υιους Ἰσραηλ. Του αυτου. Καρπος Χριστου τα πιστευσαντα εθνη και
υψωθεντα επι θεοσεβειαι υπερ τον Ἰσραηλ, ον τροπικως Λιβανον καλει. Παντα τα
εθνη μακαριουσιν αυτον, κ. τ. ε. Ὁ Παυλος φησιν· «Ὁ μακαριος και μονος
δυναστης.» ΨΑΛΜΟΣ ΟΒʹ. Ὡς αγαθος ο Θεος του Ἰσραηλ, τοις ευθεσι καρδιαι, κ. τ. ε.
Εις το εφ' εαυτωι πασιν αγαθος εστιν ο Θεος· «Σωτηρ» γαρ «εστι παντων ανθρω πων,
μαλιστα πιστων.» Μηποτε δε το γεγραμμενον ισον δυναται τωι, Θεωρειται τοις
ευθεσι τηι καρδιαι ηι αγαθος εστιν ο Θεος. Πως γαρ ουχι και τοις κακως εχουσιν
αγαθος εστιν ο ιατρος, ου χρηιζουσιν; Ὅτι εζηλωσα εν τοις ανομοις, ειρηνην αμαρ
τωλων θεωρων, κ. τ. ε. Ειρηνην νυν την ευροιαν του αισθητου βιου ωνομασεν. Ὅτι
ουκ εστιν ανανευσις εν τωι θανατωι αυτων, κ. τ. ε. Ἀνανευσιν λεγει την μνημην του
θανα του· οθεν ο Συμμαχος, «Ὅτι ουκ ενεθυμουντο περι του θανατου εαυτων,»
πεποιηκεν. Περιεβαλοντο αδικιαν και ασεβειαν αυτων, κ. τ. ε. Ἡ μεν αδικια εν τωι
 
 

120

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακωι βιωι θεωρειται, η δε ασεβεια εν τοις ψευδεσι δογμασι. Ἐξελευσεται ως εκ
στεατος η αδικια αυ των, κ. τ. ε. «Ἐξιεσαν απο λιπους οι οφθαλ μοι,» κατα
Συμμαχον. Ἔθεντο εις ουρανον το στομα αυτων, και η γλωσσα αυτων διηλθεν επι
της γης, κ. τ. ε. Το, 12.1528 «Ἔθεντο,» αντι του, «Ἔταξαν,» φησι, βλασφημειν μεν
Θεον, ανθρωπους δε αδικειν. Και ειπαν· Πως εγνω ο Θεος, και ει εστι γνωσις εν τωι
Ὑψιστωι, κ. τ. ε. Το, «Ει εστι γνωσις εν τωι Ὑψιστωι,» αντι του, Ει γινωσκει ο Κυριος
και εφο ραι τα ανθρωπινα. Και ειπα· Ἄρα ματαιως εδικαιωσα την καρδιαν μου, και
ενιψαμην εν αθωοις τας χειρας μου, κ. τ. ε. Ἀντι του, καθαρος εγενομην. Του αυτου.
Τοιαυτα και εν τωι Μαλαχιαι· «Ει πατε, οτι ματαιος ο δουλευων Θεωι· και τι πλεον, οτι
εφυλαξαμεν τα φυλαγματα αυτου;» Ταυτα κατελα λησαν οι φοβουμενοι τον Κυριον,
εκαστος προς τον πλησιον αυτου. Και υπελαβον του γνωναι τουτο, κοπος εστιν
εναντιον μου, κ. τ. ε. Κοπος εστι του γνωναι τον λογον τον περι Προνοιας. Ἕως ου
εισελθω εις το αγιαστηριον του Θεου, και συνω εις τα εσχατα αυτων, κ. τ. ε. Ὅταν εισ
ελθωμεν εις το αγιαστηριον του Θεου, το τηνι καυτα τον λογον τον περι Προνοιας
γνωσομεθα. Κυριε, εν τηι πολει σου την εικονα αυτων εξουδενωσεις, κ. τ. ε. Εικων
εστι του αμαρτω λου ο παλαιος ανθρωπος ο φθειρομενος κατα τας επιθυμιας της
απατης· ον εξουδενει δια της αυτου γνωσεως. Ὅτι εξεκαυθη η καρδια μου, και οι
νεφροι μου ηλλοιωθησαν, κ. τ. ε. Καρδιαν μεν λεγει το διανοητικον, νεφρους δε το
παθητικον, αφ' ου τικτε ται το τε επιθυμητικον και το θυμικον. Τι γαρ μοι υπαρχει
εν τωι ουρανωι, και παρα σου τι εθελησα επι της γης, κ. τ. ε. Οι των επου ρανιων
προτιμωντες τα επιγεια τουτο λεγετω σαν· ενταυθα γαρ, ει και μη τωι λογωι τουτο
ομολο γουμεν, αλλα γουν δια των εργων τουτο δεικνυομεν. Ἐξελιπεν η καρδια μου
και η σαρξ μου, κ. τ. ε. Ἀπο των βιωτικων δηλαδη και ανθρωπινων πρα ξεων· οταν
γαρ εκειθεν εκλιπηι, τουτεστιν απαντων αναχωρησηι, τοτε μεριδα τον Θεον εις τον
αιωνα εξει. Και η μερις μου ο Θεος εις τον αιωνα, κ. τ. ε. Μερις του δικαιου εστιν η
γνωσις η του Θεου. Ἐξωλοθρευσας παντα τον πορνευοντα απο σου, κ. τ. ε. Ουτος
πορνευει απο Θεου, ο επι δεδωκως εαυτον τηι των δαιμονων λατρειαι. Ἐμοι δε το
προσκολλασθαι τωι Θεωι αγαθον εστι, τιθεσθαι εν τωι Κυριωι την ελπιδα μου, κ. τ. ε.
Ὅμοιον το. «Τωι αυτωι κολληθησηι,» και το, 12.1529 «Ὁ κολλωμενος τωι Κυριωι εν
πνευμα εστιν.» Ἅμα δε και μανθανομεν δια τουτων την του αγαθου Θεου ουσιαν.
ΨΑΛΜΟΣ ΟΓʹ. Ἵνα τι, ο Θεος, απωσω εις τελος, κ. τ. ε. Ὡς προς το ρητον ταυτα φασιν
οι εν τηι αιχμαλω σιαι. Ἀπωθειται δε ους απωθειται Κυριος κατα το πληθος των
ασεβειων αυτων· και τινας απωθειται, ως γεγραπται, εως σφοδρα· ους δε «εις τελος»
και τα εσχατα. Ὠργισθη ο θυμος σου επι προβατα νομης σου, κ. τ. ε. Το,
«Εισελευσεται, και εξελευσε ται, και νομην ευρησει,» τουτωι χρησιμον. Μνησθητι της
συναγωγης σου ης εκτησω απ' αρχης, κ. τ. ε. Ζητησεις απο ποιας αρχης εκτη σατο την
συναγωγην εαυτου ο Θεος, και το ποτε ρον προγνωσει, η αλλως. Το «ινα τι» προς
Θεον λε γομενον πευστικως, αιτητικον εστιν αποκρισεως δι δασκουσης την αιτιαν
της απωσεως και της οργης· το δε, «ωργισθης επι προβατα,» δια ιλασμον του
οργιζομενου λεγεται· τοις γαρ ως προβατα ανοητοις συγγνωμην επι τοις εις
διανοιαν ημαρτημενοις αιτει. Ἀλλα και επιλαθομενος δια τα αμαρτηματα της
συναγωγης, μνησθητι αυτης γενομενης απ' αρχης κτηματος. Πως δε «απ' αρχης,»
ουκ εμφαινεται, ουδ' αν εξ Αιγυπτου νοηις αυτην κτησιν γεγονεναι Θεου. Ἐλυτρωσω
ραβδον κληρονομιας σου· ορος Σιων τουτο ο κατεσκηνωσας εν αυτωι, κ. τ. ε.
Ζητησεις ειτε εκτησατο ο Θεος ορος Σιων, ειτε ελυτρω σατο αυτο, πως απ' αρχης
εκτησατο η ελυτρωσατο. Ζητει μυστικως. Ὅσα επονηρευσατο ο εχθρος εν τωι αγιωι
σου, και ενεκαυχησαντο οι μισουντες σε, εν μεσωι της εορτης σου, κ. τ. ε. Ου τοπου,
αλλ' αρετης ο Θεος. Ἡ δε του τοπου μνημη δια φιλανθρωπιας ελπιδα· ωστε τους
επιβαντας τοις αφιερωθεισι Θεωι χωριοις αμειβεσθαι φησι τουτο, οτι ο λογος ο
 
 

121

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πονηρος εχθρος εν τοις αγιοις εστι. Και νυν πονηρευεται ο εχθρος εν τωι αγιωι,
τουτεστιν εν τηι Ἐκκλησιαι. Και εαν εκπεσηι τις των εορτων του Θεου, εγκαυχωνται οι
μισουντες τον Χριστον και αναιρουντες αυτον, ειτε ο λαος, ειτε αι αντικειμεναι
δυναμεις. Ὡς εν δρυμωι ξυλων αξιναις εξεκοψαν τας θυ ρας αυτης, κ. τ. ε. Ταυτα
παντα πεπληρωται εν τηι των Ἱεροσολυμων αλωσει, ωσπερ Ἰωσηπος ιστορει καθενα
διηγουμενος των πεπραγμε νων. Ἐνεπυρισαν εν πυρι το αγιαστηριον σου εις την
γην· εβεβηλωσαν το σκηνωμα του ονοματος σου, κ. τ. ε. Σκηνωμα του ονοματος του
Θεου εστιν ο νους, οστις βεβηλουται, γηινος αντι επουρα νιου γενομενος. 12.1532
Ἵνα τι αποστρεφεις την χειρα σου και την δε ξιαν σου εκ μεσου του κολπου σου εις
τελος; κ. τ. ε. Ει διαφερει η χειρ και η δεξια του Θεου, εφιστημι μηποτε η μεν χειρ τα
κατα των εχθρων του λαου ποιει, η δεξια δε τα υπερ του λαου αγαθα· οιον η χειρ, οτε
θυμον και οργην και θλιψιν αποστο λην δι' αγγελων πονηρων Αιγυπτιοις υπερ
Ἑβραιων απεστειλεν ο Θεος εκ μεσου του κολπου· ως παλαι μεν δεδομενων εκ μεσου
του κολπου αγαθων απο της χειρος του Θεου· υστερον δε αποστραφεισης της θειας
χειρος απο του λαμβανειν εκ μεσου του κολπου αγα θα, και διδοναι τωι λαωι. Ἅμα δε
ζητησεις ει δυο εισιν η χειρ και η δεξια του Θεου. Ὁ δε Θεος βασιλευς ημων προ
αιωνος, ειργα σατο σωτηριαν εν μεσωι της γης, κ. τ. ε. Ὅτε ο Υιος του ανθρωπου
εποιησεν εν τηι καρδιαι της γης τρεις ημερας και τρεις νυκτας. Ταχα δε «το με σον της
γης» το κεντρον αυτης λεγει, σφαιροειδους ουσης. Συ εκραταιωσας εν τηι δυναμει
σου την θα λασσαν, συ συνετριψας τας κεφαλας των δρα κοντων επι του υδατος, κ.
τ. ε. Ἵνα μηκετι εναντιος ηι ο ανεμος τοις πλεουσι μαθηταις, και γε νομενης αυτοις
γαληνης γενωνται εις την γην εις ην υπηγον. Θερος και εαρ συ εποιησας, κ. τ. ε. ∆ια
τι παρηκε το μετοπωρον και τον χειμωνα; Φασι τοινυν αντικεισθαι το μεν θερος τωι
μετοπωρωι, τον δε χειμωνα τωι εαρι· και το μεν εαρ εστι καιρος γε νεσεως, το δε
θερος καιρος τελειωσεως. Μνησθητι ταυτης, κ. τ. ε. Μνησθητι ταυτης της κτισεως
δηλονοτι. Ει δια τους ανθρωπους, φησι, την κτισιν πεποιηκας, παρασχου την
επικουριαν αυ τοις, δι' ους η κτισις γεγενηται· η και ουτως ταυτης της συναγωγης ης
εκτησω απ' αρχης· και προς εκεινο γαρ αποδιδοται. Μη παραδωις τοις θηριοις ψυχην
εξομολογου μενην σοι, κ. τ. ε. Ει θηρια λεγεται τα δαι μονια, εν δε τοις θηριοις
επικρατει ο θυμος, εν τοις δαιμοσιν αρα επικρατει ο θυμος. Και εν τωι Ἰωβ λε γει·
«Θηρες αγριοι ειρηνευσουσι σοι.» Ἐπιβλεψον εις την διαθηκην σου, κ. τ. ε. Μνησθητι
των επαγγελιων σου, ων επηγγειλω τωι Ἀβρααμ, δουναι τωι σπερματι αυτου γην
ρεουσαν γαλα και μελι. Ὅτι επληρωθησαν οι εσκοτισμενοι της γης οικων ανομιων,
κ. τ. ε. Ἐσκοτισμενος νους πληρουται ανομιων· σκοτος γαρ περι γνωσιν, και ανο μια
περι πραξιν νοειται. Ἀναστα, ο Θεος, δικασον την δικην σου· μνη σθητι των
ονειδισμων σου των υπο αφρονος ολην την ημεραν, κ. τ. ε. «Ἀναστα, ο Θεος,»
12.1533 εως, «ολην την ημεραν.» Ουκ ειπε, την δικην μου, αλλα «την δικην σου.»
Ἐγω μεν γαρ, φησι, ενδι κως υπομενω ταυτα· εκεινοι δε πολλας ετολμησαν κατα σου
βλασφημιας. Εις την των απατησαντων τον λαον τιμωριαν διανιστησι τον Θεον. Ἢ
και ου τως· Μνησθητι της συνθηκης σου αυτοις δια του Χριστου δεδωρημενης. Ει γαρ
και τα μαλιστα γεγο νασι τινες εσκοτισμενοι την διανοιαν, και οικων ανο μιων
πεπληρωμενοι οι μη καταδεξαμενοι τον Χρι στον σου, αλλα συ γε ως Θεος των σων
πτωχων μη αποστραφηις τας ικεσιας. Ἐπειδη ουχ ημεις ηδικη μεθα, αλλα συ, (σε γαρ
ωνειδισεν ο εχθρος, και λαος αφρων παρωξυνε·) τουτου χαριν «αναστηθι και δι
κασον την δικην σου.» Του αυτου. Νυν αφρονα τον διαβολον ονο μαζει. ΨΑΛΜΟΣ
Ο∆ʹ. Εις το τελος, μη διαφθειρηις, ψαλμος ωιδης τωι Ἀσαφ, κ. τ. ε. Γεγραπται εν τηι
πρωτηι των Βα σιλειων· «Και ειπε ∆αυιδ προς Ἀβεσαΐ· Μη διαφθει ρηις αυτον,»
δηλονοτι τον Σαουλ· απερ ορα ει χρη σιμα εστι προς την επιγραφην.
Ἐξομολογησομεθα σοι, ο Θεος, εξομολογησο μεθα, και επικαλεσομεθα το ονομα σου,
 
 

122

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κ. τ. ε. Ἡ εν Χριστωι Ἐκκλησια τους δυο στιχους λεγει. ∆ιηγησομαι παντα τα
θαυμασια σου. Ὅταν λαβω καιρον, κ. τ. ε. Ὁ Συμμαχος· «Ὅταν λαβω την
συναγωγην.» Ὅταν, φησιν, επανελθωμεν, και εις τον ιερον σου συναθροισθωμεν
ναον, τοτε σε εννομως υμνησομεν· και τας σας ευεργεσιας τους αγνοουντας
διδαξομεν· εκεινος γαρ ημιν ο καιρος τουτο ποιειν επιτρεψει. Ουτως α εχρην τους εν
Βαβυ λωνι δορυαλωτους διδαξας, υποδεικνυσι τον Θεον προς τας γεγενημενας
επαγγελιας αποκρουομενον και λε γοντα· «Ἐγω ευθυτητας κρινω.» Ὅρα τοινυν ει
μη δια τουτων ο Σωτηρ τας οικειας ενεργειας διδασκει, την του Πατρος διεξιων
θεολογιαν. Φησι γουν· «∆ιηγησομαι τα θαυμασια σου, ο Θεος, οταν λαβω την
συναγω γην·» επαγγελλεται γαρ, καιρου επιτηδειου λαβο μενος, παντα τα θαυματα
του Πατρος διηγησασθαι. ∆ικαιοσυνης δε και ευθυτητος εργον το μη μονους
Ἰουδαιους προσιεσθαι, αλλ' εξ απαντων εθνων την εκλογην ποιεισθαι των
σωζομενων. Ἐτακη η γη και παντες οι κατοικουντες αυ την, κ. τ. ε. Γην λεγει την
φυσιν την λογικην, ητις ετακη απο πυρος του πνευματικου ο ηλθε βαλειν ο Σωτηρ
επι της γης. Τηξις δε εστι χωρισμος ψυχης απο κακιας· πυρ δε εστι νοητον
διδασκαλια πνευ ματικη του Σωτηρος, φθαρτικη κακιας και αγνω σιας. Ἐγω
εστερεωσα τους στυλους αυτης, κ. τ. ε. «Και γνοντες την χαριν, φησιν ο Ἀποστολος,
12.1536 την δοθεισαν μοι, Ἰακωβος και Κηφας και Ἰωαννης, οι δοκουντες στυλοι
ειναι.» Ὅτι ποτηριον εν χειρι Κυριου, οινου ακρατου πληρες κερασματος· και
εκλινεν εκ τουτου εις τουτο, πλην ο τρυγιας αυτου ουκ εξεκενωθη. Πιονται παντες
οι αμαρτωλοι της γης, κ. τ. ε. Νυν μεν αι κολασεις κεκερασμεναι προσαγονται τοις
αμαρτανουσιν· εν δε τωι μελλοντι ακρατοι και ωσανει τρυγωδεις προσενεχθησονται.
Ἢ και ουτως· Το ποτηριον, φησιν, εστιν εν τηι του Κυριου χειρι, εις ο εκαστου
ανθρωπου τους καρπους και τους αγα θους και τους πονηρους οιονει εκπιεζων, και
το αγαθα τοις πονηροις ανακιρνων, πληρες αυτο απο τελει· ειτα ων ουκ εκχειται ο
τρυγιας, τουτεστιν ων εναπομενουσιν αι αμαρτιαι, ουτοι αυτο εκπιονται. και τοις
ιδιοις κακοις μεθυσθησονται· ωσπερ και οι αγιοι παντες το ποτηριον της ζωης εν τηι
βασιλειαι των ουρανων μετ' αυτου του Κυριου Ἰησου, κατα την του Κυριου φωνην.
ΨΑΛΜΟΣ ΟΕʹ. Γνωστος εν τηι Ἰουδαιαι ο Θεος, εν τωι Ἰσραηλ μεγα το ονομα αυτου,
και εγενηθη εν ειρηνηι ο το πος αυτου, κ. τ. ε. Ὁ φυσει του Θεου εν ημιν τοπος, ουκ
ων προτερον εν ειρηνηι, γεγονεν ειρηνη. Ἐν τηι Χριστου ουν επιδημιαι εγνωσθη ο
Θεος, απο καλυψαντος αυτον του Υιου εν τηι ανω Ἱερουσαλημ. Ἢ εν τηι ανω Ἰουδαιαι
γνωστος ο Θεος, ενθα ο αληθινος Θεος εστιν αυτου, και ου τυπικη δοξα αυτου· νυν
γαρ δι' εσοπτρου και εν αινιγματι γνωστος εστιν ο Θεος. Ἀλλα και ουκ εν τωι κατα
σαρκα, αλλα κατα πνευμα Ἰσραηλ μεγα το ονομα αυτου. «Τοπος» δε Θεου ον
διδοασιν εν εαυτοις αυτωι, εν τηι ανω εστιν Ἰουδαιαι, εν ηι «εγενηθη εν ειρηνηι·» ωι
αναλογον εστι «το κατοικητηριον» του Θεου «εν Σιων,» περι ης ειρηται· «Ἀλλα
προσεληλυθατε Σιων ορει, και πολει Θεου ζωντος Ἱερουσαλημ επουρανιωι·» ενθα δια
τουτο εστιν ειρηνη, επει συνετριβη εν αυτηι τα κρατη των τοξων, οπλον και ρομφαια,
και πολεμος. Του αυτου. Τοπος Θεου, ψυχη καθαρα· κατοι κητηριον δε Θεου, νους
θεωρητικος. Ἐκει συνετριψε τα κρατη των τοξων, οπλον, και ρομφαιαν, και
πολεμον, κ. τ. ε. Τοξα νυν τους δαιμονας ονομαζει, αφ' ων τα πεπυρωμενα βελη
εκπεμπονται. Βελος δε πεπυρωμενον εστιν ο εμπα θης λογισμος· το δε αυτο και
οπλον και ρομφαια κα λειται. Φωτιζεις συ θαυμαστως απο ορεων αιωνιων, κ. τ. ε.
Τουτεστι, διδασκεις ημας δια των αγιων δυναμεων. Ἐταραχθησαν παντες οι
ασυνετοι τηι καρδιαι, κ. τ. ε. Το ταραττεσθαι ασυνετων εστι· συνετοι γαρ ου
ταρασσονται. Ὕπνωσαν υπνον αυτων, και ουχ ευρον ουδεν παντες οι ανδρες του
πλουτου ταις χερσιν αυ 12.1537 των, κ. τ. ε. ∆ι' ο καλως παρεγγυαι ο σοφος Σολομων,
«Μη δωις υπνον, λεγων, σοις ομμασι, μηδ' επινυσταξηις σοις βλεφαροις, ινα σωζηι
 
 

123

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωσπερ δορκας εκ βροχων, και ωσπερ ορνεον εκ παγιδος.» Του αυτου. Ουτως ανδρες
πλουτου, ως ανδρες αιματων· οι γαρ εχοντες τα παθη ανδρες, τουτων των παθων
ονομαζονται. Ἐνυσταξαν οι επιβεβηκοτες τους ιππους, κ. τ. ε. Οι δαιμονες
επικαθεζονται ιπποις και ημιονοις, οις ουκ εστι συνεσις, αναγκαζοντες αυτους τα
των αλογων ζωων ενεργειν. Ἵπποι δε και ημιονοι ανθρωποι εισιν εμπαθεις, εφ' α μη
δει, αλογως φε ρομενοι, και χρεμετιζοντες επι ταις γυναιξι των πλησιον. Παντες οι
κυκλωι αυτου οισουσι δωρα τωι φο βερωι, και αφαιρουμενωι πνευματα αρχοντων,
φοβερωι παρα τοις βασιλευσι της γης, κ. τ. ε. Ἀφαιρειται πνευματα αρχοντων ο
φοβερος των βασιλεων της γης. Πνευμα δε αρχοντων εστιν εν τοις αρχομενοις υπο
των αρχοντων του αιωνος τουτου. Πνευμα δε του αρχοντος του αιωνος τουτου ην
και εν Ἰουδαι τωι προδιδοντι τον Ἰησουν. Φοβερος δε τουτοις τοις πνευμασι
γενομενος ο Σωτηρ, αφαιρει αυτα απο ενεργουντων ωι αυτος οιδε καιρωι, ινα
μετανοησωσιν. Ουτω δε και φοβερος εστι παρα τοις βασιλευσι της γης, περι ων
ειρηται· «Παρεστησαν οι βασιλεις της γης.» ΨΑΛΜΟΣ Ο ʹ. Φωνηι μου προς Κυριον
εκεκραξα, και η φωνη μου προς τον Θεον, και προσεσχε μοι, κ. τ. ε. Ὅτε πασα φωνη
ημων κατα Θεον εστι, τοτε επαν γενηται προς αυτον η φωνη ημων, προσεχει ημιν
αμιαντον εχουσι την φωνην. Ἐν ημεραι θλιψεως μου τον Θεον εξεζητησα, κ. τ. ε. ∆ια
της πρακτικης εν τωι νυν αιωνι τον Θεον εκζητουμεν. Του αυτου. Ἁγιου το εν
περιστασεσι μη θο λουσθαι, αλλ' εκζητειν τον Θεον. Ἀπηνηνατο παρακληθηναι η
ψυχη μου· ε μνησθην του Θεου, κ. τ. ε. Ἡ μηδε την αρχην λυπουμενη ψυχη επι τοις
πειρασμοις, ως μη δεομενη παρακλησεως, απαναινεται παρακληθηναι. Του αυτου.
Ουδεν ουτω παρακαλει ψυχην ως μνημη Θεου. Προκατελαβοντο φυλακας οι
οφθαλμοι μου, κ. τ. ε. Τουτο γνωρισμα εστι πολλης αγρυπνιας. Ἐταραχθην, και ουκ
ελαλησα, κ. τ. ε. Ὁ κινηθεις μεν υπο οργης, η λυπης, η των λοιπων,
εγκρατευσαμενος δε μηδεν απο οργης, η λυπης, η τι νος των παθων, ειποι αν·
«Ἐταραχθην, και ουκ ελα λησα.» 12.1540 ∆ιελογισαμην ημερας αρχαιας και ετη
αιωνια εμνησθην, κ. τ. ε. Ὁ τα αδηλα και τα κρυφια του Θεου εγνωκως, ουτος και
τας μνημας εχει των παρελθοντων αιωνων, και των εν αυτοις ετων, και τας εξ ων
ταυτα συνεστηκεν αρχαιας ημερας. Νυκτος μετα της καρδιας μου ηδολεσχουν, και
εσκαλλον το πνευμα μου, κ. τ. ε. Ὡσει ελεγε· Νοι και τωι πνευματι ηδολεσχουν. Ἢ εις
τελος το ελεος αυτου αποκοψει; κ. τ. ε. Ὡς κοπτοντος αυτου το ελεος επι τισιν,
ειρηται αλλαχου το, «Παρατεινον το ελεος σου τοις γινω σκουσι σε.» Και ειπα· Νυν
ηρξαμην, αυτη η αλλοιωσις της δεξιας του Ὑψιστου, κ. τ. ε. Ουδεποτε ηρξατο
κεκραγως προς Θεον, και εν ημεραι θλιψεως ζητησας αυτον, και μη απατηθεις, και
επι τωι μεμνησθαι του Θεου ευφρανθεις, προκαταλαβοντων φυλακας των οφθαλμων
αυτου. ∆εξια δε του Ὑψιστου ο Σωτηρ, ος ηλλοιωσεν εαυτον, μορφην δουλου
λαβων, δι' ον ηρ ξαμεθα εν τηι Καινηι προευτρεπισαμενοι εις το αρ ξασθαι τους
τυπους παυεσθαι, αρχεσθαι δε την αλη θειαν. Του αυτου. Ἀλλοιωσιν λεγει ενταυθα
την απο κακιας και αγνωσιας επ' αρετην και γνωσιν επανοδον. Ὁ Θεος, εν τωι αγιωι η
οδος σου· τις Θεος με γας ως ο Θεος ημων; κ. τ. ε. Ἤτοι εν παντι αγιωι η οδος του
Θεου, η εν τωι Χριστωι ο λογος αυτου· ο γαρ ειπων, «Ἐγω ειμι η οδος,» εν τωι αγιωι
εστιν. Του αυτου. Ὅρα ει δια τουτων ευφραινεται οτι εισι μεν τινες θεοι, ουδεις δε
μεγας ως ο Θεος ημων, και ει συγχρησασθαι εις ταυτα εστι τωι· «Ὥσ περ εισι θεοι
πολλοι,» κ. τ. ε. Ἐγνωρισας εν τοις λαοις την δυναμιν σου, κ. τ. ε. Τουτεστι τον
Χριστον· Χριστος γαρ δυ ναμις και Θεου σοφια. Ἐταραχθησαν αβυσσοι, κ. τ. ε. Αι
αβυσσοι τας καταχθονιους δυναμεις δηλουσιν, αιτινες εν τηι παρουσιαι του Χριστου
εταραχθησαν. Φωνη της βροντης σου εν τροχωι, κ. τ. ε. Ὁ τροχος η τον αιωνα
σημαινει τουτον, η τον κοσ μον τον αισθητον, η την καθαραν και αιωνιον ψυ χην,
ειπερ η κακια παρα γωνιαν παρεδρευει. Ἔφαναν αι αστραπαι σου τηι οικουμενηι, κ. τ.
 
 

124

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ε. Πρωτη μεν η βροντη της αστραπης, η δ' αστρα πη οραται πρωτη. Ἐν τηι θαλασσηι η
οδος σου, και αι τριβοι σου εν υδασι πολλοις, και τα ιχνη σου ου γνωσθη σεται, κ. τ.
ε. Ἀνωτερω ειρηται· «Ὁ Θεος, εν τωι αγιωι η οδος σου.» Ἡ μεν οδος του Θεου εν θα
12.1541 λασσηι γεγονεν Ἐρυθραι, αι δε τριβοι αυτου εν υδασι πολλοις, επι του
Ἰορδανου, επι Ἰησου και Ἠλιου.Ἀλλα και «ανεξιχνιαστοι αι οδοι αυτου.» ∆ιο «και τα
ιχνη αυτου ου γνωσθησεται» οδευοντος εν θα λασσηι, και τριβους εν υδασι πολλοις
εχοντος, εν οις ωδηγησε τον λαον αυτου δια θαλασσης Ἐρυθρας. ΨΑΛΜΟΣ ΟΖʹ. Και
τας εντολας αυτου εκζητησωσι, κ. τ. ε. Οι τας εντολας εκζητουντες του Θεου ου
γινονται ψεκτοι, ως οι πατερες αυτων. Ἐστραφησαν εν ημεραι πολεμου, κ. τ. ε. Ουτος
νωτα διδωσι τοις εχθροις, ο μη φυλασσων τον νομον του Θεου. Και προσεθεντο ετι
του αμαρτανειν αυτωι, κ. τ. ε. Ὡς χαλεπον το μετα την γνωσιν αμαρτανειν! Μη
δυνησεται ο Θεος ετοιμασαι τραπεζαν εν ερημωι; κ. τ. ε. Ἔρημον ουσαν το προτερον
την ψυχην Ματθαιου του τελωνου ο Σωτηρ ημων πεποιηκε τραπεζαν τρεφουσαν δια
του Ευαγγελιου τας ψυχας των ανθρωπων. Και πυρ ανηφθη εν Ἰακωβ, και οργη
ανεβη επι τον Ἰσραηλ, κ. τ. ε. Πυρ μεν αναπτεται επι τον πρακτικον, οργη δε
αναβαινει επι τον θεωρη τικον. Και θυρας ουρανου ανεωιξεν, κ. τ. ε. Θυρας ου ρανου
λεγει φυσεις λογικας προς διδασκαλιαν πνευ ματικην κινηθεισας. Ἄρτον αγγελων
εφαγεν ανθρωπος, κ. τ. ε. Ὁ Σωτηρ φησιν· «Ἐγω ειμι ο αρτος ο εκ του ουρανου
καταβας.» Τουτον ουν τον αρτον ησθιον μεν προ τερον αγγελοι, νυνι δε και
ανθρωποι. Το «εσθιειν» ενταυθα το «γινωσκειν» σημαινει. Τουτο γαρ εσ θιει νους ο
και γινωσκει, και τουτο ουκ εσθιει ο ου γινωσκει. Και εβρεξεν επ' αυτους ωσει χουν
σαρκας, κ. τ. ε. Την ορτυγομητραν σαρκας ωνομασεν. Και εμνησθη, οτι σαρξ εισι, κ. τ.
ε. Ἀντι του σαρκικοι. Ἐξαπεστειλεν εις αυτους κυνομυιαν, και κατεφαγεν αυτους, κ.
τ. ε. Οι Ἑβραιοι λεγουσι κυνομυιαν θηρια διαφορα και αναμεμιγμενα. Ἀπαρχην
παντος πονου αυτων εν τοις σκη νωμασι Χαμ, κ. τ. ε. Ουτως εκεινους παιδευσας, επι
την ερημον ηγαγε τον οικειον λαον, ποιμενα μιμου μενος της ποιμνης ηγουμενον.
Και εισηγαγεν αυτους εις ορος αγιασματος αυτου, κ. τ. ε. Ὄρος αγιασματος εστιν η
γνωσις του Θεου. Και εσκηνωσεν εν τοις σκηνωμασιν αυτων τας φυλας του Ἰσραηλ,
κ. τ. ε. «Ἐνοικησω γαρ, φησιν, εν αυτοις και εμπεριπατησω.» Και επειρασαν και
παρεπικραναν τον Θεον τον υψιστον, κ. τ. ε. Ἁμαρτανουσα ψυχη παραπι κραινει
γνωσιν· η δε κατορθουσα γλυκαινει αυ την. 12.1544 Μετεστραφησαν εις τοξον
στρεβλον, κ. τ. ε. Τοξον στρεβλον ψυχη διεστραμμενη· βελη δε αυτης λογισμοι
πονηροι. Και απωσατο την σκηνην Σηλωμ, κ. τ. ε. Την εν Σηλωμ εστωσαν. Και την
κληρονομιαν αυτου υπερειδεν, κ. τ. ε. Κληρονομιαν ενταυθα το κληρονομουν
ειρηκεν. Ἄλλως κληρονομια Θεου ψυχαι λογικαι. Τους νεανισκους αυτων κατεφαγε
πυρ, κ. τ. ε. Ταχα πυρ εστι τα πεπυρωμενα βελη του πονη ρου. Και εξελεξατο την
φυλην Ἰουδα, κ. τ. ε. «Προ δηλον γαρ, οτι εξ Ἰουδα ανατεταλκεν ο Κυριος ημων,»
φησιν Ἀποστολος. ΨΑΛΜΟΣ ΟΗʹ. Ὅτι επτωχευσαμεν σφοδρα, κ. τ. ε. Στερη θεντες
του πλουτου της γνωσεως επτωχευσα μεν. ΨΑΛΜΟΣ ΟΘʹ. Ἐξεγειρον την
δυναστειαν σου, κ. τ. ε. Χρι στος Θεου δυναμις και Θεου σοφια. Ψωμιεις ημας αρτον
δακρυων, κ. τ. ε. ∆ια τουτων των ρητων παριστησι πικροτατην μετα νοιαν. Και
επιφανον το προσωπον σου, και σωθησο μεθα, κ. τ. ε. Προσωπον ενταυθα τον
Χριστον ωνο μασεν· «Εικων γαρ εστι του Θεου του αορατου, Πρωτοτοκος πασης
κτισεως.» Ἄμπελον εξ Αιγυπτου μετηρας, κ. τ. ε. Ἄμπελον λεγει νυν τας δωδεκα
φυλας του Ἰσραηλ. Και αι αναδενδραδες αυτης τας κεδρους του Θεου, κ. τ. ε.
Ἀναδενδραδες εισιν οι θεωρητικοι. Γενηθητω η χειρ σου επ' ανδρα δεξιας σου, κ. τ. ε.
Ἄνδρα δεξιον λεγει τον Χριστον, οστις εστι και Υιος ανθρωπου. Ζωωσεις ημας, και
το ονομα σου επικαλεσο μεθα, κ. τ. ε. Ουδεις δυναται ζωοποιησαι ημας, ει μη ο
ειπων· «Ἐγω ειμι η ζωη.» ΨΑΛΜΟΣ Πʹ. Γλωσσαν ην ουκ εγνω ηκουσεν, κ. τ. ε.
 
 

125

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Νομον ον ουκ ηπιστατο, ηκουσεν. Ουκ εσται εν σοι Θεος προσφατος, κ. τ. ε.
Προσφατος εστι Θεος ο μηδεν ουσιωσαι δυναμενος, η ο τηι κακιαι πεποιωμενος.
Πλατυνον το στομα σου, και πληρωσω αυτο, κ. τ. ε. Στομα νυν τον νουν λεγει, οστις
λαμπρυνε ται δια πολιτειας ορθης και δογματων αληθων. Και εξαπεστειλα αυτους
κατα τα επιτηδευ ματα των καρδιων αυτων, κ. τ. ε. «∆ια τουτο, φησιν ο Παυλος,
παρεδωκεν αυτους ο Θεος εις παθη ατιμιας.» ΨΑΛΜΟΣ ΠΑʹ. Ὑμεις ως ανθρωποι
αποθνησκετε, και ως 12.1545 εις των αρχοντων πιπτετε, κ. τ. ε. «Ἐγω, φησιν,
εφυτευσα αμπελον καρποφορον πασαν αληθι νην· πως εστραφης εις πικριαν η
αμπελος η αλλο τρια;» ΨΑΛΜΟΣ ΠΒʹ. Ειπον· ∆ευτε, και εξολοθρευσωμεν αυτους εξ
εθνους, και ου μη μνησθηι το ονομα Ἰσραηλ ετι, κ. τ. ε. Ἐντευθεν γινωσκομεν, οτι
προκαλουνται αλληλους οι δαιμονες επ' απωλειαι ψυχης. Οιτινες ειπον·
Κληρονομησωμεν εαυτοις το αγιαστηριον του Θεου, κ. τ. ε. Ψυχη ακαθαρτος κληρος
δαιμονων· ψυχη δε καθαρα κληρος Θεου. Ὁ Θεος μου, θου αυτους ως τροχον, κ. τ. ε.
Ὁ τροχος ολιγον εφαπτεται της γης. Πληρωσον τα προσωπα αυτων ατιμιας, κ. τ. ε.
Τουτο το προσωπον εστι του παλαιου ανθρωπου του φθειρομενου κατα τας
επιθυμιας της απατης· ου φθαρεντος ο νους εκζητει το ονομα Κυριου.
Αισχυνθητωσαν και ταραχθητωσαν εις τον αιωνα του αιωνος, και εντραπητωσαν
και απο λεσθωσαν, κ. τ. ε. Αυτη η απωλεια σημαινει φθο ραν κακιας και αγνωσιας.
ΨΑΛΜΟΣ ΠΓʹ. Μακαριοι οι κατοικουντες εν τωι οικωι σου, κ. τ. ε. Αυτος μεν ο ∆αυιδ
επιθυμει εισελθειν εις τας αυλας του Κυριου, μακαριζει δε τους κατοικουντας εν τωι
οικωι Κυριου. ΨΑΛΜΟΣ Π∆ʹ. Ἀφηκας τας ανομιας τωι λαωι σου, εκαλυψας πασας τας
αμαρτιας αυτων, κ. τ. ε. ∆ια μεν του αγιου βαπτισματος ο Κυριος τας αμαρτιας αφι
στησι· δια δε της πικρας μετανοιας τας αμαρτιας επικαλυπτει. Ἔλεος και αληθεια
συνηντησαν, δικαιοσυνη και ειρηνη κατεφιλησαν, κ. τ. ε. Ἀδυνατον εστιν ειρηνην
συναφθηναι δικαιοσυνηι, μη αληθειας ελεωι συναντησασης· το μεν γαρ ελεος την
δικαιοσυνην γενναι, η δε αληθεια την ειρηνην. ∆ικαιοσυνη δε και ειρηνη περι πραξιν
και θεωριαν λαμβανεται. ∆ικαιοσυνη ενωπιον αυτου προπορευσεται, κ. τ. ε. Ἡ
αρχουσα των πρακτικων αρετων η δικαιο συνη εστιν, αφ' ης και οι ανθρωποι δικαιοι
ονομα ζονται. ΨΑΛΜΟΣ ΠΕʹ. Σωσον τον δουλον σου, ο Θεος μου, τον ελπι ζοντα επι
σε, κ. τ. ε. Ἡ γνωσις η του Θεου σωτη ρια εστι ψυχης. Και συναγωγη κραταιων
εζητησαν την ψυχην μου, κ. τ. ε. Το ταγμα των δαιμονων συναγωγην ωνομασε
κραταιων. ΨΑΛΜΟΣ Π ʹ. Μητηρ Σιων ερει· Ἄνθρωπος, και ανθρωπος 12.1548
εγενηθη εν αυτηι, κ. τ. ε. Το μεν παιδιον Ἰησους γενναται εν Βηθλεεμ, ο δε ανθρωπος
εν Σιων, δια το πραξιν μεν τικτεσθαι εν τηι ψυχηι, σοφιαν δε γεν νασθαι εν τωι νωι. Ὡς
ευφραινομενων παντων η κατοικια εν σοι, κ. τ. ε. Παντες οι ευφραινομενοι επι
γνωσει κατοι κουσιν εν τηι σοφιαι· και παντες οι κατοικουντες εν τηι σοφιαι, ως σοφιαι
ευφραινονται επι γνωσει. ΨΑΛΜΟΣ ΠΖʹ. Και η ζωη μου τωι ᾅδηι προσηγγισεν, κ. τ. ε.
Ἐαν μεταλαβηις τον ᾅδην εις τον θανατον, γνωσηι πως ο θανατος διαφθειρει ζωην
ανθρωπου. Ἅδην δε νυν ονομαζει τον διαβολον, ζωην δε εαυ τον. Ὡσει τραυματιαι
καθευδοντες εν ταφωι, ων ουκ εμνησθης ετι, κ. τ. ε. Ἐκεινου μνημονευει ο Κυριος
του εν ωι γινεται· κακεινου ου μνημονευει του εν ωι ου γινεται. Και αυτοι εκ της
χειρος σου απωσθησαν, κ. τ. ε. Χειρα νυν λεγει την γνωσιν την του Θεου, ητις
πεφυκε βοηθειν τοις πολεμουμενοις. Ἐπ' εμε επεστηριχθη ο θυμος σου, κ. τ. ε. Τον
θυμον του Θεου εστησεν ο Χριστος κατα παν των ορμησαντα των ανθρωπων. ∆ιοτι
«παντες εξε κλιναν, αμα ηχρειωθησαν· ουκ εστι ποιων χρηστο τητα.» Μη τοις
νεκροις ποιησεις θαυμασια; κ. τ. ε. Οι εστερημενοι της ζωης ου δυνανται ιδειν τα θαυ
μασια της ζωης της ειπουσης· «Ἐγω ειμι η ζωη.» Μη διηγησεται τις εν τωι ταφωι το
ελεος σου, και την αληθειαν σου εν τηι απωλειαι; κ. τ. ε. Ὥσπερ εν τοις απολωλοσιν
ουκ εστιν αληθεια, ου τως εν τοις εσκοτισμενοις ουκ εστι θαυμασια. Και η
 
 

126

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δικαιοσυνη σου εν γηι επιλελησμενηι, κ. τ. ε. Γη επιλελησμενη εστι ψυχη λογικη των
του αγιου Πνευματος εστερημενη καρπων. Οι φοβερισμοι σου εξεταραξαν με, κ. τ. ε.
Φο βερισμους λεγει δυναμεις τινας ακαθαρτους και τα ραχωδεις. ΨΑΛΜΟΣ ΠΗʹ. Τα
ελεη σου, Κυριε, εις αιωνα αισομαι. Εις γενεαν και γενεαν απαγγελω την αληθειαν
σου εν τωι στοματι μου, κ. τ. ε. Το μεν ελεος τους αν θρωπους οικοδομει· η δε
αληθεια ετοιμαζει τας αγιας δυναμεις. Ἐξομολογησονται οι ουρανοι τα θαυμασια
σου, κ. τ. ε. «Ἐξομολογησονται» αντι του «δοξα σουσι.» Θαβωρ και Ἑρμων εν τωι
ονοματι σου αγαλ λιασονται, κ. τ. ε. Θαβωρ εκλεκτον. Θαβωρ δε εστι το ορος της
Γαλιλαιας εφ' ου μεμορ φωθη Χριστος. Ἑρμωνιειμ δε εστι το ορος εφ' ου κειται η
πολις Ναιμ, εν ηι ηγειρε τον της χηρας υιον ο Χριστος. 12.1549 Και εν τηι ευδοκιαι σου
υψωθησεται το κερας ημων, κ. τ. ε. Κερας νυν τον νουν ονομαζει· υψου ται δε νους
δια γνωσεως Θεου. Τοτε ελαλησας εν ορασει τοις υιοις σου, κ. τ. ε. Τοτε ελαλησας δια
των αγιων προφη των. Ἐν ελαιωι αγιωι μου εχρισα αυτον, κ. τ. ε. Το αγιον ελαιον την
του Θεου γνωσιν σημαινει, μαλλον δε την ουσιωδη γνωσιν δηλοι. Ουκ ωφελησει ο
εχθρος εν αυτωι, κ. τ. ε. Ει, οταν αμαρτανωμεν, τους εχθρους ημων ωφελουμεν,
Χριστος δε ουχ ημαρτεν· αρα τους εχθρους αυτου ουκ ωφελησεν ο Χριστος. Και
θησομαι εν θαλασσηι χειρα αυτου, και εν ποταμοις δεξιαν αυτου, κ. τ. ε. Ἐν μεν τηι θα
λασσηι τιθεται η χειρ του Χριστου, εν δε τοις ποτα μοις η δεξια αυτου. Πλην, εαν
θελησηι, η θαλασσα γινεται ποταμος· και παλιν ο ποταμος, εαν μη τηρη σηι τον εκ της
κοιλιας αυτου ρεοντα ποταμον του ζων τος υδατος, γινεται θαλασσα. Και τον θρονον
αυτου ως τας ημερας του ου ρανου, κ. τ. ε. Ὅταν γενηται το θελημα του Θεου ως εν
ουρανωι και επι της γης, τοτε και ο θρονος του Χριστου εσται ως αι ημεραι του
ουρανου. Και τας εντολας μου μη φυλαξωσι, κ. τ. ε. Ὁ μη φυλασσων τας εντολας του
Θεου εκπιπτει του ειναι θρονος Θεου· «Εις γαρ κακοτεχνον ψυχην ουκ εισελευσεται
σοφια, ουδε κατοικησει εν σωματι κατα χρεωι αμαρτιας.» Ἐπισκεψομαι εν ραβδωι τας
ανομιας αυτων, κ. τ. ε. «Ὃν γαρ αγαπαι Κυριος, παιδευει· μαστιγοι δε παντα υιον ον
παραδεχεται.» Τον θρονον αυτου εις την γην κατεῤραξας, κ. τ. ε. Εις γην απ' ουρανου
καταρασσεται νους αντι επουρανιου χοικος γεγονως. Ἐσμικρυνας τας ημερας του
χρονου αυτου, κ. τ. ε. Ἐκ της εγκαταλειψεως μειουνται αι αρεται και αι γνωσεις
ημων· αυται γαρ εισιν αι ημεραι της φυσεως της λογικης. Τις εστιν ανθρωπος ος
ζησεται, και ουκ οψεται θανατον, ρυσεται την ψυχην αυτου εκ χειρος ᾅδου; κ. τ. ε. Ἡ
αυξησις της αρετης και της γνω σεως εκ της κατα μικρον μειωσεως πασων των κα
κιων και της αγνοιας επισυμβαινει. Κακια δε και αγνωσια θανατος ψυχης λογικης·
ζωη δε αρετη και γνωσις. Ου υπεσχον εν τωι κολπωι μου πολλων εθνων, κ. τ. ε.
Κολπον νυν την ψυχην ονομαζει, δια τε και την γνωσιν την του Θεου αγαθα
ονομαζεσθαι· αγαθα δε τα εν κολποις πεφυκε βαλλεσθαι. «Πιστευω γαρ, φησι, του
ιδειν τα αγαθα Κυριου εν γηι ζων των.» Το ανταλλαγμα του Χριστου, κ. τ. ε. Ταχα ο
Κυριακος ανθρωπος. ΨΑΛΜΟΣ ΠΘʹ. Τα εξουδενωματα αυτων ετη εσονται, κ. τ. ε.
Ἐξουδενωθησεται η ζωη αυτων. 12.1552 Τα ετη ημων ωσει αραχνη εμελετων, κ. τ. ε.
«Σκια γαρ ημων,» φησιν Ἰωβ, «εστιν ο βιος επι της γης.» Και το πλειον αυτων κοπος
και πονος, κ. τ. ε. Το πλειον των παρελθοντων ετων εν κοποις και πο νοις γινομεθα.
Την δεξιαν σου ουτως γνωρισον μοι, κ. τ. ε. Μη επι κολασει, αλλ' επι φιλανθρωπιαι
γνωρισασθω σου η δεξια. Και εσται η λαμπροτης Κυριου του Θεου ημων εφ' ημας, κ.
τ. ε. Λαμπροτης εστι γνωσις Θεου· και γαρ οι μετεχοντες αυτης καλουνται λαμπροτη
τες· «Ἐν ταις λαμπροτησι, φησι, των αγιων εκ γαστρος προ εωσφορου εγεννησα σε.»
Και το εργον των χειρων ημων κατευθυνον, κ. τ. ε. Ἔργα μεν χειρων εστιν η καθ'
εκαστα πραξις· εργον δε χειρων η εκ τουτων επισυμβαινουσα γνωσις. ΨΑΛΜΟΣ ʹ.
Ἐν τοις μεταφρενοις αυτου επισκιασει σοι, κ. τ. ε. Το μεταφρενον συμβολον εστι
καρδιας. Ὅπλωι κυκλωσει σε η αληθεια αυτου, ου φο βηθησηι απο φοβου νυκτερινου,
 
 

127

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κ. τ. ε. Ὅπλον Χριστου γνωσις αληθης, και ο κυκλουμενος υπ' αυτης ου
πτοηθησεται. Ἀπο βελους πετομενου ημερας, κ. τ. ε. Ἀκαθαρτον τινα δυναμιν νυν
βελος ωνομασε. Ἀπο συμπτωματος και δαιμονιου μεσημβρι νου, κ. τ. ε. Τον
μεσημβρινον δαιμονα φασιν ειναι τον της ακηδιας. Και μαστιξ ουκ εγγιει τωι
σκηνωματι σου, κ. τ. ε. Ει βουλοιτο τις μη περιπεσειν μαστιγι, γε νεσθω οικος Θεου.
Του διαφυλαξαι σε εν πασαις ταις οδοις σου, κ. τ. ε. Ὁ εν μηδενι πταιων, ουτος
διαφυλασσεται εν πασαις ταις οδοις αυτου. Μηποτε προσκοψηις προς λιθον τον ποδα
σου, κ. τ. ε. Ὁ πους μεν την ψυχην σημαινει, ο δε λιθος την αμαρτιαν. Και δειξω
αυτωι το σωτηριον μου, κ. τ. ε. Σω τηριον του Θεου εστιν ο Χριστος. ΨΑΛΜΟΣ Αʹ. Ἐν
δεκαχορδωι ψαλτηριωι μετ' ωιδης εν κιθαραι, κ. τ. ε. Ψαλτηριον εστι νους καθαρος υπο
πνευμα τικης κινουμενος γνωσεως· κιθαρα δε εστι ψυχη πρακτικη υπο των εντολων
του Χριστου κινου μενη. Ἀνηρ αφρων ου γνωσεται, κ. τ. ε. Ἔκγονος αφροσυνης
κακια, κακιας δε αγνωσια. Ὅτι ιδου οι εχθροι σου απολουνται, κ. τ. ε. Ἐχθρος
απολλυμενος γινεται φιλος· την γαρ εχθραν αυτου ηφανισεν ο Θεος. Και το γηρας
μου εν ελαιωι πιονι, κ. τ. ε. Γηρας δικαιου γνωσις αληθης· και νεοτης αυτου απαθεια
ψυχης. 12.1553 Πεφυτευμενοι εν τωι οικωι Κυριου, κ. τ. ε. Οι δικαιοι, φυτευθεντες εν
τηι γνωσει τηι του Κυριου, πολλους εν τωι κοσμωι τουτωι η εν ταις εκκλησιαις
εξανθησουσιν ανθρωπους, δια της πνευματικης δι δασκαλιας καρποφορουντες
αυτους. Και ουκ εστιν αδικια παρ' αυτωι, κ. τ. ε. Ἀδικια ουκ εστι παρα Θεωι, δια το
ειναι αυτον κακιας ανεπι δεκτον. ΨΑΛΜΟΣ Βʹ. Ἐπηραν οι ποταμοι φωνας αυτων, κ.
τ. ε. Φυσεις λογικας αγιας ποταμους ονομαζει, δια το ρειν εκ της καρδιας αυτων
ποταμους υδατος ζωντος. Θαυμαστοι οι μετεωρισμοι της θαλασσης, κ. τ. ε. Θαυμαστη
γινεται ψυχη αρθεισα μετ αρσιος και χωρισθεισα των του βιου τουτου κυ ματων.
ΨΑΛΜΟΣ Γʹ. Ἀποδος ανταποδοσιν υπερηφανοις, κ. τ. ε. Ὑπερηφανια εστι
καταφρονησις κλησεως αγα θης. Τον λαον σου, Κυριε, εταπεινωσαν, κ. τ. ε. «Ὃν
αγαπαι Κυριος, παιδευει,» φησιν ο Ἀποστολος· ει δε ον παιδευει, μακαριζει, πας ο
παιδευομε νος υπ' αυτου απαθης γενησεται· τουτον γαρ αγαπαι Κυριος· παιδεια γαρ
εστι μετριοπαθεια πα θων. Του πραυναι αυτον αφ' ημερων πονηρων, κ. τ. ε. Ἡμερας
πονηρας τας ημερας της κρισεως λεγει, εν αις ο παιδευομενος υπ' αυτου, καθαρος
γενομενος απο παθων, απολαυσει της γνωσεως, ατα ραχος διαμενων. Ἕως ου ορυγηι
τωι αμαρτωλωι βοθρος, κ. τ. ε. Βοθρον την γεενναν ωνομασεν. Ἕως ου δικαιοσυνη
επιστρεψει εις κρισιν, κ. τ. ε. Ἕως ου ο Χριστος κρινει την οικουμενην· αυτος γαρ
«ημιν εγενηθη σοφια απο Θεου, δικαιο συνη τε και αγιασμος και απολυτρωσις,» και
«την κρισιν δε πασαν αυτωι δεδωκεν ο Πατηρ.» Το ελεος σου, Κυριε, εβοηθει μοι, κ. τ.
ε. Ἐν ταυθα το ελεος του Χριστου την προνοιαν αυτου ση μαινει, δι' ην ανθρωπος
βοηθειται, ητοι εγκαταλει πεται. Ἀλλα βοηθειται μεν ενεργουσης αυτης ο ανθρωπος,
εγκαταλειπεται δε υποχωρησασης αυ της. Αι παρακλησεις σου ευφραναν την ψυχην
μου, κ. τ. ε. Παρακλησις εστιν ανακτησις ψυχης απο πονων. Μη συμπροσεσται σοι
θρονος ανομιας; κ. τ. ε. Θρονον ανομιας ωνομασε τον διαβολον, επειδη και θρονος
δικαιοσυνης εστιν ο Χριστος, οστις αντικειται τωι διαβολωι. Και κατα την πονηριαν
αυτων αφανιει αυτους 12.1556 Κυριος ο Θεος, κ. τ. ε. Ἀφανιει αυτους κακους ον τας,
δηλονοτι καλους ποιων. ΨΑΛΜΟΣ ∆ʹ. Ὅτι εν τηι χειρι αυτου τα περατα της γης, κ. τ.
ε. Χειρα νυν την προνοιαν λεγει του Θεου. ∆ευτε, προσκυνησωμεν και προσπεσωμεν
αυ τωι, κ. τ. ε. Ουτος προσπιπτει τωι Κυριωι ο την επαρ σιν υπερηφανιας απολιπων.
Σημερον εαν της φωνης αυτου ακουσητε, κ. τ. ε. Το σημερον τον βιον τουτον
σημαινει· «Ἰη σους γαρ, φησι, Χριστος χθες και σημερον και εις τους αιωνας·» και
παλιν· «Ἄχρις ου το σημερον καλειται.» Αυτοι δε ουκ εγνωσαν τας οδους μου, κ. τ. ε.
Ὁδοι εισι του Κυριου αι πρακτικαι αρεται αι απα γουσαι εις την βασιλειαν των
ουρανων. Ὡς ωμοσα εν τηι οργηι μου, Ει εισελευσονται εις την καταπαυσιν μου, κ. τ.
 
 

128

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ε. Καταπαυσις Κυριου, γνωσις αυτου· ο δε εισελθων εις αυτην ανα παυσεται επ'
αυτης. ΨΑΛΜΟΣ Εʹ. Ἄσατε τωι Κυριωι ᾆσμα καινον, κ. τ. ε. Ὁ παλαιος ανθρωπος, ο
φθειρομενος κατα τας επιθυμιας της απατης, ου δυναται ᾆσαι ᾆσμα καινον· του γαρ
καινου ανθρωπου εστι το ᾆσμα το καινον του γενο μενου κατ' εικονα του κτισαντος
αυτον. Φοβερος εστιν επι παντας τους θεους, κ. τ. ε. Ει φοβερος εστιν ο Κυριος επι
παντας τους θεους, παντες οι θεοι φοβουνται τον Κυριον. Ειπατε εν τοις εθνεσιν, οτι
Κυριος εβασιλευσε, κ. τ. ε. Ειπατε τοις αδικοις, οτι δικαιοσυνη εβασι λευσε· και τοις
αφροσιν, οτι κυριευει φρονησις· και τοις ψευσταις, οτι δεσποζει η αληθεια· και τοις
αγνοουσιν, οτι κεκρατηκεν η γνωσις. Ευφραινεσθωσαν οι ουρανοι, κ. τ. ε. Τουτεστιν,
οι κατοικουντες εν τοις ουρανοις. Τοτε αγαλλιασονται παντα τα ξυλα του δρυμου, κ.
τ. ε. Ποια αγαλλιασονται ξυλα; λεγετωσαν οι την αλληγοριαν παραιτουμενοι.
ΨΑΛΜΟΣ ʹ. Ευφρανθητωσαν νησοι πολλαι, κ. τ. ε. Νησος εστι νους ακλινης, υπο
των του βιου τουτου κυματων περικτυπουμενος. Και πυρ ενωπιον αυτου
προπορευσεται, κ. τ. ε. Το πυρ τουτο καιει ξυλα, χορτον, καλαμην, του τεστι τας εξεις
τας μοχθηρας. Οι αγαπωντες τον Κυριον, μισειτε πονηρα, κ. τ. ε. Τουτεστιν, οι
αγαπωντες την γνωσιν, μισειτε πο νηρα. Και εξομολογεισθε τηι μνημηι της
αγιωσυνης αυτου, κ. τ. ε. Ἐξομολογεισθε, μνημονευοντες της αγιωσυνης αυτου.
ΨΑΛΜΟΣ Ζʹ. Ἐναντιον των εθνων απεκαλυψε την δικαιο 12.1557 συνην αυτου, κ. τ.
ε. «∆ικαιοσυνη γαρ Θεου εν αυτωι αποκαλυπτεται εκ πιστεως εις πιστιν.» Ποταμοι
κροτησουσι χειρι επι το αυτο, κ. τ. ε. Ει τα χαρισματα του Πνευματος του αγιου
ποταμοι λεγον ται κατα το· «Ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου ρευσου σιν υδατος
ζωντος,» καλως οι μεθεξοντες τουτων των ποταμων και αυτοι ποταμοι λεγονται.
Σημειωτεον δε και το «επι το αυτο» ειναι τους ποταμους, ινα το αυτο λεγωσι παντες,
και μη ηι εν αυτοις σχισματα. ΨΑΛΜΟΣ Ηʹ. Συ ητοιμασας ευθυτητας, κ. τ. ε.
Ευθυτητας ητοι τους ευθεις, ητοι τας αρετας. Και προσκυνειτε τωι υποποδιωι των
ποδων αυτου, κ. τ. ε. Το υποποδιον των ποδων ειπον τινες ειναι την σαρκα την του
Χριστου, ητις δια τον Χριστον εστι προσκυνητη· ο δε Χριστος προσκυνητος δια τον εν
αυτωι Λογον Θεου. Και Σαμουηλ εν τοις επικαλουμενοις το ονομα αυτου, κ. τ. ε.
Ουτος επικαλειται την δικαιοσυνην ο δικαιοπραγων, και την αληθειαν ο μη
ψευδομενος, και την αγαπην ο μη μισων. Ἐν στυλωι νεφελης ελαλει προς αυτους, κ.
τ. ε. Ὁ στυλος και η νεφελη λογικαι φυσεις εισι, δι' ων ελαλει προς τους αγιους ο
Κυριος. Ὑψουτε Κυριον τον Θεον ημων, κ. τ. ε. Ὑπο καθαρου νου πεφυκεν υψουσθαι
Θεος. ΨΑΛΜΟΣ Θʹ. Εισελθετε εις τας πυλας αυτου, κ. τ. ε. Πυλαι σοφιας, αρεται· δια
γαρ αυτων εισερχομεθα εις την βασιλειαν των ουρανων. ΨΑΛΜΟΣ Ρʹ. Ἔλεον και
κρισιν αισομαι σοι, Κυριε, κ. τ. ε. Τον περι Προνοιας και κρισεως ᾆσαι θελει λογον.
Τον καταλαλουντα λαθρα του πλησιον αυτου, τουτον εξεδιωκον, κ. τ. ε. Χρησιμον το
ρητον προς τους καταλαλουντας. Πορευομενος εν οδωι αμωμωι, ουτος μοι ελει
τουργει, κ. τ. ε. Χρηστεον το ρητον προς τους ιερα τικους υπηρετουμενους υπο
δουλων πονηροτατων. Του εξολοθρευσαι εκ πολεως, κ. τ. ε. Νυν πο λιν Κυριου λεγει
την εαυτου ψυχην, εν ηι παντας απεκτεινε λογισμους παρανομους. ΨΑΛΜΟΣ ΡΑʹ.
Ἠγρυπνησα και εγενομην ως στρουθιον μονα ζον επι δωματι, κ. τ. ε. Ουδεν αλλο τον
νουν ουτως απεργαζεται κουφον ως αγρυπνια. Ὅτι σποδον ωσει αρτον εφαγον, και
το πομα μου μετα κλαυθμου εκιρνων, κ. τ. ε. Χρησιμον το ρητον προς τους παρα τον
καιρον του ποτου αυλοις και ωιδαις τερπομενους. Καγω ωσει χορτος εξηρανθην· συ
δε, Κυριε, εις τον αιωνα μενεις, κ. τ. ε. Ἐγω μεν προσ 12.1560 καιρος και θνητος, συ
δε αΐδιος και αθανατος. Μη αναγαγηις με εν ημισει ημερων μου, κ. τ. ε. Των
γινομενων ημερων υπο του ηλιου της δικαιοσυνης. Αυτοι απολουνται, συ δε
διαμενεις, κ. τ. ε. Ἀπολουνται οι ουρανοι ου κατ' ουσιαν, αλλα κατα το σχημα·
«Παραγει γαρ, φησιν ο Ἀποστολος, το σχημα του κοσμου τουτου.» ΨΑΛΜΟΣ ΡΒʹ.
 
 

129

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ευλογει η ψυχη μου τον Κυριον, και παντα τα εντος μου το ονομα το αγιον αυτου, κ.
τ. ε. Τα εντος του εσω ανθρωπου εστιν η νοητικη δυνα μις, και διανοητικη, και
επιβλεπτικη, και ερμηνευ τικη, και η φανταστικη, και η μνημονευτικη.
Ἀνακαινισθησεται ως αετου η νεοτης σου, κ. τ. ε. Το γηρας αποδυεται ο αετος, ως και
ο αν θρωπος τον παλαιον ανθρωπον αποδυεται τον φθει ρομενον κατα τας
επιθυμιας της απατης. Ὅτι κατα το υψος του ουρανου απο της γης εκραταιωσε
Κυριος το ελεος αυτου επι τους φο βουμενους αυτον, κ. τ. ε. Ὥσπερ υψωσε τους εν
ουρανοις, ουτως ελεησε τους επι γης φοβουμενους αυτον. Ἄνθρωπος ωσει χορτος αι
ημεραι αυτου, ωσει ανθος του αγρου ουτως εξανθησει, κ. τ. ε. Ἐν ταυθα ο ανθρωπος
την καθολου φυσιν δηλοι· πας γαρ ανθρωπος προσκαιρος και θνητος, ευμαραντος
και προσκαιρος. Ὅτι πνευμα διηλθεν εν αυτωι, και ουχ υπαρ ξει, κ. τ. ε. Μετα
θανατον η ψυχη ουχ υπαρχει εν τωι βιωι τουτωι. Το δε ελεος του Κυριου απο του
αιωνος και εως του αιωνος εις τους φοβουμενους αυτον, κ. τ. ε. Ἡ μεν αισθητη ζωη
ουκ αΐδιος, το δε ελεος του Κυριου αΐδιον. Και η δικαιοσυνη αυτου επι υιοις υιων, κ.
τ. ε. Υιοι υιων εισιν οι του αυτου πνευματος της υιοθε σιας ηξιωμενοι. Και
μεμνημενοις των εντολων αυτου, κ. τ. ε. Ουτος μεμνηται των εντολων, ο ζων κατ'
αυτας. Και η βασιλεια αυτου παντων δεσποζει, κ. τ. ε. Ἡ μεν δημιουργικη αυτου
βασιλεια παντων δε σποζει· η δε κατα γνωσιν βασιλεια ου παντων των επι γης,
παντων δε των εν ουρανοις δεσποζει. ΨΑΛΜΟΣ ΡΓʹ. Ἀναβαλλομενος φως ως
ιματιον, κ. τ. ε. Ἱματιον Κυριου γνωσις αληθης· ο δε ενδυομενος αυτο φω τισθησεται
υπ' αυτου. Ἐκτεινων τον ουρανον ωσει δεῤριν, κ. τ. ε. ∆ια τι ουκ ειπεν, «εκτεινας,»
αλλ' «εκτεινων;» η απαξ μεν αυτον κατ' ουσιαν εξετεινεν, αει δε αυτον εκτεινει
κατα την προνοιαν; Τοιουτον εστι και το Ἰωβ ειρημενον· ο «Ποιων Πλειαδα, και
Ἕσπερον, και Ἀρκτουρον και ταμεια Νοτου.» 12.1561 Ὁ ποιων τους αγγελους αυτου
πνευματα, και τους λειτουργους αυτου πυρος φλογα, κ. τ. ε. Τωι μεν Ἀβρααμ οι
αγγελοι ως πνευματα εφανησαν, τοις δε Σοδομιταις ωσπερ πυρ φλεγον. Ὁ θεμελιων
την γην επι την ασφαλειαν αυτης· ου κλιθησεται εις τον αιωνα του αιωνος, κ. τ. ε. Ὁ
μεν Ἰωβ ειπε· «Κρεμασας την γην επι μηδενος·» ο δε ∆αυιδ, «επι την ασφαλειαν
αυτης.» Ἑκατεροι δε αναιρουσι το ειναι σωμα τι ετερον βα σταζον αυτην υποκατω· η
γαρ ασφαλεια ουκ εστιν ουσια, αλλα τεχνη Θεου, ακινητον την γην εν τηι σφαιραι
διαφυλαττουσα. Ἄβυσσος ως ιματιον το περιβολαιον αυτου, κ. τ. ε. Το ακαταληπτον
της γνωσεως του Θεου δια της αβυσσου παριστησι. Ἀναβαινουσιν ορη και
καταβαινουσι πεδια εις τον τοπον ον εθεμελιωσας αυτοις, κ. τ. ε. Λογικας τινας δια
των λογων τουτων αινιττεται φυσεις. Ὅριον εθου ο ου παρελευσονται, κ. τ. ε. Περι
των καταχθονιων δαιμονων ταυτα λεγεσθαι φασι. Ποτιζων ορη εκ των υπερυων
αυτου, κ. τ. ε. Ὑπερωια Θεου φυσεις καθαραι ποτιζουσαι τους υψη λοτερους τηι
καρδιαι. Χορτασθησεται τα ξυλα του πεδιου, κ. τ. ε. Ὁ δε Ἑβραιος και οι λοιποι «του
Κυριου» τεθεικασιν. ∆ιεξελθων τα καρπιμα, αναγκαιως μνημο νευει και των
ακαρπων, ως αναγκαιον τοις ανθρω ποις και αυτα παρεχοντων χρειαν. ∆ια τουτο
και «Κυριου» αυτα προσηγορευσεν, ως αυτοφυα και ου χειροκμητα, αλλα τωι θειωι
λογωι βλαστησαντα· διο και επηγαγεν· «Αι κεδροι του Λιβανου ας εφυ τευσας.» Του
αυτου. Ὥσπερ εστι τινα ξυλα του παραδει σου, ουτω και ξυλα πεδιου. Πετρα
καταφυγη τοις χοιρογρυλλιοις, κ. τ. ε. Ὁ χοιρογρυλλιου εχων καταστασιν
προσφυγετω τηι πνευματικηι πετραι τηι ακολουθουσηι εν τηι ερημωι, και ποτιζουσηι τον
Ἰσραηλ. Ὁ ηλιος εγνω την δυσιν αυτου, κ. τ. ε. Ὁ ηλιος της δικαιοσυνης εγνω νυν
τους εν οις εδυ ποτε. Ἀνετειλεν ο ηλιος και συνηχθησαν, κ. τ. ε. Ἐν οις ανατελλει ο
ηλιος της δικαιοσυνης, εν του τοις και αι κακιαι κατα δυναμιν υπαρχουσιν.
Ἐξελευσεται ανθρωπος επι το εργον αυτου, και επι την εργασιαν αυτου εως εσπερας,
κ. τ. ε. Ἔργον νυν λεγει αυτην την υλην περι ην η εργα σια· εργασιαν δε αυτην την
 
 

130

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τεχνην την περι την υλην γινομενην. Ἐκει ερπετα ων ουκ εστιν αριθμος, κ. τ. ε. Των
ερπετων ανθρωπων δια την κακιαν ουκ εστιν αριθμος· «Ὁ γαρ αριθμων, φησι,
πληθη αστρων, και πασιν αυτοις ονοματα καλων.» Ἀντανελεις το πνευμα αυτων,
και εκλειψουσι, και εις τον χουν αυτων επιστρεψουσι, κ. τ. ε. Οι εκπιπτοντες του
παρα του Θεου δοθεντος αυτοις πνευματος γινονται χοικοι. 12.1564 Ἐξαποστελεις το
πνευμα σου, και κτισθησον ται, και ανακαινιεις το προσωπον της γης, κ. τ. ε. Ἣν
Παυλος ο αγιος εξαναστασιν ειρηκε, ταυτην ∆αυιδ ανακαινισμον προσηγορευσεν. Ὁ
απτομενος των ορεων, και καπνιζονται, κ. τ. ε. Τα καπνιζομενα ορη αποβαλλει την
κακιαν, απτομενου αυτων του πνευματικου πυρος του βλη θεντος επι την γην.
Ἐκλειποισαν αμαρτωλοι απο της γης, κ. τ. ε. Ουχι μη υπαρχειν αυτους, αλλα μη
υπαρχειν αυτους αμαρτωλους. ΨΑΛΜΟΣ Ρ∆ʹ. ∆ιηγησασθε παντα τα θαυμασια
αυτου, κ. τ. ε. Ὁ κτησαμενος πασαν την γνωσιν την του Θεου, ουτος δυναται
διηγεισθαι παντα τα θαυμασια αυτου. Ζητησατε τον Κυριον, κ. τ. ε. Ὁ τας εντολας
ποιων του Θεου, ουτος ζητει αυτον. Ζητησατε το προσωπον αυτου διαπαντος, κ. τ. ε.
Τουτο λεγει το προσωπον ζητειν ημας, οπερ οι αγ γελοι βλεπουσι διαπαντος. Σπερμα
Ἀβρααμ δουλοι αυτου, κ. τ. ε. Οι του σπερματος οντες του Ἀβρααμ, δυναμει εισιν
εκλεκτοι. Ἐμνησθη εις τον αιωνα διαθηκης αυτου, λογου ου ενετειλατο εις χιλιας
γενεας, κ. τ. ε. Τας χι λιας γενεας οι μεν τας πολλας αυτον λεγειν γενεας ενομισαν,
οι δε τας υπο τουτου του αριθμου περιγρα φομενας. Λεγων· Σοι δωσω την γην
Χανααν, σχοινισμα κληρονομιας υμων, κ. τ. ε. Προ της επιδημιας Χριστου οι
Χαναναιοι κατειχον ημων τας ψυχας, μη εωντες ημας καρπους εκφερειν
πνευματικους. Ουκ αφηκεν ανθρωπον αδικησαι αυτους, κ. τ. ε. Ἐντευθεν
γινωσκομεν, οτι οι αδικουμενοι υπο αν θρωπων κατ' εγκαταλειψιν αδικουνται Θεου.
Μη απτεσθε των χριστων μου, κ. τ. ε. Ουτοι οι χριστοι Χριστου μετεχοντες λεγονται
χριστοι· ο δε Χριστος του Πατρος μετεχων λεγεται Χριστος. Χρι στον δε φημι τον
μετα του Θεου Λογου επιδημησαντα Κυριον. Και εκραταιωσεν αυτον υπερ τους
εχθρους αυ του, κ. τ. ε. Χωρις αρετης και γνωσεως Θεου ουκ αν τις γενοιτο των
εχθρων ισχυροτερος. Ειπε και ηλθε κυνομυια, κ. τ. ε. Την κυνομυιαν οι Ἑβραιοι
ερμηνευουσι πληθος παμμιγον αγριων και σαρκοβορων θηριων· οι δε Ἕλληνες
λεγουσι κυ νομυιαν την του κυνος του υλακτουντος μυιαν. Και επαταξε τας
αμπελους αυτων, κ. τ. ε. Ἐκ γαρ αμπελου Σοδομων ησαν αι αμπελοι αυτων, και αι
κληματιδες αυτων εκ Γομοῤρας. Ειπε, και ηλθεν ακρις, κ. τ. ε. Ἡ ακρις αυτη
κατεσθιει το σπερμα το πονηρον. ΨΑΛΜΟΣ ΡΕʹ. Και εσωσεν αυτους ενεκεν του
ονοματος αυτου, του γνωρισαι την δυναστειαν αυτου, κ. τ. ε. ∆ια 12.1565 τουτο
σωζει ημας ο Κυριος, ινα γνωσιν ημιν της δυναστειας αυτου χαρισηται. Εις εξ αυτων
ουχ υπελειφθη, κ. τ. ε. Μακαριος ουτος, ωι μηδεις των εχθρων υπολειπεται. Ουχ
υπεμειναν την βουλην αυτου, και επεθυ μησαν επιθυμιαν εν τηι ερημωι, κ. τ. ε. Ουκ
ανε μειναν την χαριν αυτου, αλλ' επελαθοντο των εργων αυτου και επεθυμησαν
επιθυμιαν κακην. Και ηλλαξαντο την δοξαν αυτων εν ομοιωματι μοσχου εσθιοντος
χορτον, κ. τ. ε. Οι δοξαζοντες κτισμα παρα τον κτισαντα, ουτοι αλλασσουσι την δο
ξαν αυτων. «Και ηλλαξαν, φησιν ο Παυλος, την δοξαν του αφθαρτου Θεου εν
ομοιωματι φθαρτου ανθρωπου, και πετεινων, και τετραποδων, και ερπετων.» Και
ειπε του εξολοθρευσαι αυτους, κ. τ. ε. Ἡ εξολοθρευσις νυν την μεταθεσιν την εκ του
βιου του του σημαινει. Ει μη Μωυσης ο εκλεκτος αυτου εστη εν τηι θραυσει ενωπιον
αυτου, του αποστρεψαι τον θυ μον αυτου, του μη εξολοθρευσαι αυτους, κ. τ. ε.
Σημειωτεον, οτι και εις αγιος, ως ο Μωυσης, δυνατος εστιν αποστρεψαι οργην
φερομενην επ' εθνος ολον. Και εξουδενωσαν γην επιθυμητην, κ. τ. ε. Ἡ γη
επιθυμητη η βασιλεια εστι των ουρανων. Και επηρε την χειρα αυτου επ' αυτους, κ. τ.
ε. Χειρα λεγει τας κολαστικας αυτου δυναμεις. Και ετελεσθησαν τωι Βεελφεγωρ, κ. τ.
 
 

131

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ε. Βεελ φεγωρ ειδωλον του Βηλ εν τωι τοπωι του Φεγωρ. Και εφαγον θυσιας νεκρων,
κ. τ. ε. Τελετας ηγαγον τωι Βεελφεγωρ, μνησθεντες εν τοις μυστη ριοις αυτου. Και
εστη Φινεες, και εξιλασατο, κ. τ. ε. Ἀνω τερω μεν λεγει, οτι εστη Μωυσης και
απεστρεψε την θραυσιν, αλλ' εκοπασεν η θραυσις. Και εμιγησαν εν τοις εθνεσι, κ. τ.
ε. Μιγνυται τις τοις εθνεσι δουλευων γλυπτοις. Και επορνευσαν εν τοις
επιτηδευμασιν αυτων, κ. τ. ε. Πορνευει ψυχη σπερματα λαμβανουσα της
αντικειμενης δυναμεως, και τικτουσα τεκνα πονηρα. Και εβδελυξατο την
κληρονομιαν αυτου, κ. τ. ε. «Κληρονομια Κυριου ψυχαι λογικαι.» Και εκυριευσαν
αυτων οι μισουντες αυτους, κ. τ. ε. ∆αιμονες εισιν οι μισουντες ημας και θλιβοντες
τας ψυχας ημων. Και εδωκεν αυτους εις οικτιρμους εναντιον παντων των
αιχμαλωτευσαντων αυτους, κ. τ. ε. Ἐντευθεν μανθανομεν, οτι και του ελεεισθαι
ημας ο Κυριος αξιους ποιει. ΨΑΛΜΟΣ Ρ ʹ. Ὅτι εχορτασε ψυχην κενην, κ. τ. ε. Ψυχη
κενη εστι η αρετων και γνωσεως εστερημενη. Και εξηγαγεν αυτους εκ σκοτους και
σκιας θα νατου, κ. τ. ε. Καθο φως εστιν ο Κυριος, εξαγει 12.1568 ημας εκ του σκοτους,
καθο δε ζωη, εκ θανατου· και παλιν ως δυνατος διαῤρησσει δεσμους. Παν βρωμα
εβδελυξατο η ψυχη αυτων, κ. τ. ε. Ὥσπερ οι νοσουντες παν βρωμα βδελυσσονται, ου
τως οι ακαθαρτοι πασαν γνωσιν απωθουνται. Αυτοι ειδον τα εργα Κυριου και τα
θαυμασια αυτου εν τωι βυθωι, κ. τ. ε. Ὅσοι περισπασμοις πολ λοις και ποικιλοις δια
την της αρετης εργασιαν περι πιπτουσιν, ουτοι ορωσι τα εργα Κυριου, τουτεστι τους
λογους των γεγονοτων και γινομενων. Και πασα η σοφια αυτων κατεποθη, κ. τ. ε.
Σοφιαν Θεου καταπινει κακια· δικαιοσυνη δε Κυριου διαφθειρει κακιαν. Και εσιγησε
τα κυματα αυτης, κ. τ. ε. Σιγην των κυματων την φθοραν ωνομασε των πειρασμων.
Και επλανησεν αυτους εν αβατωι, και ουχ οδωι, κ. τ. ε. Ἐγκατελιπεν αυτους
πλανωμενους, και ουκ αντελαβετο αυτων δια την κακιαν αυτων. ΨΑΛΜΟΣ ΡΖʹ.
Ἑτοιμη η καρδια μου, κ. τ. ε. Ὁ αποθεμενος τα παθη, ουτος ητοιμασε την καρδιαν τωι
Θεωι. Μωαβ λεβης της ελπιδος μου, κ. τ. ε. Λεβης εστιν ο τωι πνευματι ζεων, και
ελπιζων επι τον Κυ ριον· ητις ελπις ου καταισχυνει τον ελπιζοντα. Ἐπι την
Ἰδουμαιαν επιβαλω το υποδημα μου, κ. τ. ε. Ἡ σαρξ εστι το υποδημα του Χριστου, ηι
χρησαμενος ο Κυριος επεδημησε τωι βιωι των αν θρωπων. ΨΑΛΜΟΣ ΡΗʹ. Και
διαβολος στητω εκ δεξιων αυτου, κ. τ. ε. Ὧν εκκοπτει ο Σατανας τα εργα τα δεξια,
τουτων εστηκεν εκ δεξιων. Ἐν δε τωι Ζαχαριαι φησι· «Και εδειξε μοι Κυριος Ἰησουν
τον ιερεα τον μεγαν εστωτα προ προσωπου αγγελου Κυριου, και ο διαβο λος ειστηκει
εκ δεξιων αυτου·» ουχ απλως δε, αλλα «τωι αντικεισθαι αυτωι·» ουκ αντικειται δε τωι
Ἰουδα. Γενηθητωσαν υιοι αυτου ορφανοι, και η γυνη αυτου χηρα, κ. τ. ε. Ουκ
επαρασθαι ο δικαιος, αλλα προσευχεσθαι μοι δοκει. «Ευλογειτε γαρ τους εχθρους
υμων, φησιν ο Ἀποστολος, ευλογειτε και μη κατ αρασθε.» Ὀρφανοι τοινυν εισι
λογισμοι πονηροι τον εαυτων θαψαντες πατερα τον Σαταναν· χηρα δε ψυχη η μη
επιλαβουσα σπερματα παρα του διαβολου. Ευ δε και η ταξις εχει. Προτερον μεν γαρ
περιαιρει τας κατ' ενεργειαν αμαρτιας, επειτα δε και τα τουτων φαυλα νοηματα.
Γενηθητω αυτωι ως ιματιον ο περιβαλλεται, και ωσει ζωνη ην δια παντος
περιζωννυται, κ. τ. ε. Αυτη η ζωνη σημαινει την του επιθυμητικου αλο γον πυρωσιν.
Τα γονατα μου ησθενησαν απο νηστειας, κ. τ. 12.1569 ε. Χρηστεον τωι ρητωι προς
τους καταφρονουντας της εγκρατειας. Καταρασονται αυτοι, και συ ευλογησεις, κ. τ.
ε. Τουτον ευλογει Κυριος, ον αντικειμενοι καταρωνται. ΨΑΛΜΟΣ ΡΘʹ. Μετα σου η
αρχη εν ημεραι της δυναμεως σου εν ταις λαμπροτησι των αγιων, κ. τ. ε. Ει αρχη του
Υιου ο Πατηρ, η δε αρχη ην μετα του Χριστου, καλως λεγει εν τοις Ευαγγελιοις το·
«Ουκ ειμι μο νος, αλλ' εγω και ο πεμψας με Πατηρ.» Ἡμεραν δε δυναμεως ειπε την
ημεραν του σταυρου, η της ενανθρωπησεως. Ἐκ γαστρος προ Ἑωσφορου εγεννησα
σε, κ. τ. ε. Ἀντι του, Προ πασης λογικης φυσεως εγεν νησα σε. Το γαρ βαθυτερον
 
 

132

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιεργαζεσθαι την γε νεσιν του Χριστου και του Ἑωσφορου, ου της ημετε ρας εστι
δυναμεως. Πολυς γαρ ο περι τουτου λογος και δυσθεωρητος. Κρινει εν τοις εθνεσι,
πληρωσει πτωματα, κ. τ. ε. Πληροι πτωματα του παλαιου ανθρωπου του
φθειρομενου κατα τας επιθυμιας της απατης. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙʹ. Ἐν βουληι ευθεων και
συναγωγηι μεγαλα τα εργα Κυριου, κ. τ. ε. Μεγαλα τα εργα Κυριου δια την
αποκειμενην εν αυτοις σοφιαν ωνομασε. Τροφην εδωκε τοις φοβουμενοις αυτον, κ.
τ. ε. Ἡ τροφη των φοβουμενων τον Κυριον η σοφια εστι του Θεου· «Ἀρχη γαρ σοφιας
φοβος Κυριου.» Ἰσχυν εργων αυτου ανηγγειλε τωι λαωι αυτου, κ. τ. ε. Την θεωριαν
των γεγονοτων ισχυν εργων αυτου ονομαζει· ισχυς δε ειρηται η γνωσις, δια το ισχυν
εντιθεναι τηι φυσει τηι λογικηι. Ἔργα χειρων αυτου αληθεια και κρισις, κ. τ. ε. Ἡ μεν
αληθεια εν τοις ορθοις δογμασι θεωρειται, η δε κρισις εν τηι πρακτικηι. «Πισται πασαι
αι εντο λαι αυτου, εστηριγμεναι εις τον αιωνα του αιωνος.» Πιστας ειπε τας εντολας,
αντι του πιστεως αξιας· ο γαρ υπισχνουνται, τουτο και ποιουσιν· υπισχνουνται δε
καθαρσιν ψυχης λογικης τοις γνησιως φυλαττουσιν αυτας. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΑʹ. Ἐν ταις
εντολαις αυτου θελησει σφοδρα, κ. τ. ε. Ουτος θελει εν ταις εντολαις αυτου σφοδρα ο
μετα πασης ακριβειας φυλασσων αυτας. ∆οξα και πλουτος εν τωι οικωι αυτου, κ. τ. ε.
Ἡ σοφια του Θεου, καθο μεν αφθονιαν παρεχει θεω ρηματων, πλουτος καλειται,
καθο δε παρασκευαζει τους ανθρωπους δοξαζειν τον κεκτημενον αυτην, ονο μαζεται
δοξα. Ἐξανετειλεν εν σκοτει φως τοις ευθεσιν, κ. τ. ε. Ὁ Σωτηρ εν τοις Ευαγγελιοις
φησι προς τους μαθητας· «Ὃ ηκουσατε εν τηι σκοτιαι, ειπετε εν τωι φωτι.» 12.1572
Οικονομησει τους λογους αυτου εν κρισει, κ. τ. ε. Χρηστεον τωι ρητωι προς τους
απερισκεπτως εκφεροντας τα θεια μυστηρια της θειας Γραφης, και αδιακριτως· και
γαρ ο Παυλος φησιν· «Ουτως ημας λογιζεσθω ανθρωπος ως υπηρετας Χριστου και
οικο νομους των μυστηριων Θεου.» Ἀπο ακοης πονηρας ου φοβηθησεται, κ. τ. ε.
Ἀκοης αντι του, φημης, ως και εν τωι Ευαγγελιωι γεγραπται· «Ἐξηλθεν η ακοη αυτου
εις ολην την Συριαν·» και παλιν· «Μελλετε ακουειν πολεμους και ακοας πολεμων.»
Το κερας αυτου υψωθησεται εν δοξηι, κ. τ. ε. Ουδεν ουτω φοβειται ο Σατανας, ως
νουν υψωθεντα εν γνωσει Θεου. Ἐπιθυμια αμαρτωλου απολειται, κ. τ. ε. Ει η
επιθυμια αμαρτωλου απολειται, η δε αμαρτωλου επι θυμια εστι κακια, η κακια αρα
απολειται των αμαρ τωλων. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΒʹ. Ἀπο ανατολων ηλιου μεχρι δυσμων
αινετον το ονομα Κυριου, κ. τ. ε. Ἀνατολαι μεν εισι φυσεις αι νοεραι, εν αις ο της
δικαιοσυνης ηλιος ανατελλει· δυσμαι δε αι των ανθρωπων ψυχαι, εν αις εδυ ποτε ο
πνευματικος και επουρανιος ηλιος. Ὁ εν υψηλοις κατοικων και τα ταπεινα εφορων
εν τωι ουρανωι και εν τηι γηι, κ. τ. ε. Οικει μεν ο Θεος εν ταις αγιαις δυναμεσι·
προνοειται δε των τα πεινων ανθρωπων, ινα γενηται το θελημα αυτου ως εν
ουρανωι και επι της γης. Ὁ εγειρων απο γης πτωχον, και απο κοπριας ανυψων
πενητα, κ. τ. ε. Ψυχην μεν εγειρει απο κακιας επ' αρετην ο Θεος, νουν δε απο
αγνωσιας εις γνωσιν προτρεπεται. Ὁ κατοικιζων στειραν εν οικωι, μητερα επι τε
κνοις ευφραινομενην, κ. τ. ε. «Ευφρανθητι, στειρα η ου τικτουσα, ρηξον και βοησον,
η ουκ ωδινουσα, οτι πολλα τα τεκνα της ερημου μαλλον η της εχουσης τον ανδρα.»
Και στειρα μεν εγκαταλιποντος Θεου γινεται ψυχη, μητηρ δε ενεργουντος. ΨΑΛΜΟΣ
ΡΙΓʹ. Ἐν εξοδωι Ἰσραηλ εξ Αιγυπτου, οικου Ἰακωβεκ λαου βαρβαρου, εγενηθη
Ἰουδαια αγιασμα αυτου, κ. τ. ε. Ει αγιασμα του Θεου η Ἰουδαια εστιν, η δε Ἰουδαια
εξομολογουμενος ερμηνευεται, πασα εξομολογουμενη ψυχη αγιασμα του Θεου εστι.
Τα ορη εσκιρτησαν ωσει κριοι, και οι βουνοι ως αρνια προβατων, κ. τ. ε. Τα ορη και
οι βουνοι νοεραι φυσεις εισι χαιρουσαι επι τηι σωτηριαι του Ἰσραηλ. Ει γαρ χαιρουσιν
οι εν τοις ουρανοις επι ενι μετανοουντι, ποσωι μαλλον επι τοσαυταις μυριασιν
οδευουσαις απο κακιας προς αρετην, και απο αγνωσιας επι γνωσιν Θεου! Του
στρεψαντος την πετραν εις λιμνας υδα των, και την ακροτομον εις πηγας υδατων, κ.
 
 

133

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τ. ε. Ὡς μεν προς την ιστοριαν απαξ εν τηι ερη 12.1573 μωι στρεψας την πετραν
εποτισε τον Ἰσραηλ· ως δε προς το πνευμα αει στρεφει την πετραν, ητις εστιν ο
Χριστος, και ποτιζει τον πνευματικον Ἰσ ραηλ. Ευλογησε τους φοβουμενους τον
Κυριον, τους μικρους μετα των μεγαλων, κ. τ. ε. Ουχ οι μεγα λοι μετα των μικρων
ευλογουνται, αλλ' οι μικροι μετα των μεγαλων, ινα και αυτοι γενωνται μεγαλοι. Το
δε μικρον ενταυθα και το μεγα ουκ επι του εκτος, αλλ' επι του εντος νοητεον. Ουχ οι
νεκροι αινεσουσι σε, Κυριε, ουδε παντες οι καταβαινοντες εις ᾅδου. Ἀλλ' ημεις οι
ζωντες ευλογησομεν τον Κυριον απο του νυν και εως του αιωνος, κ. τ. ε. Ου δυναται
νεκρος αινεσαι την ζωην την ειπουσαν, «Ἐγω ειμι η ζωη.» –»Ουδε παντες,» ουκ
ειπεν, «οι καταβαντες,» αλλ' «οι καταβαινοντες.» –»Ἀλλ' ημεις οι ζωντες,» ως και
Παυλος· «Ἔπειτα ημεις οι ζωντες, οι περιλει πομενοι.» ΨΑΛΜΟΣ ΡΙ∆ʹ. Ὅτι εκλινε
το ους αυτου εμοι, και εν ταις ημε ραις μου επικαλεσομαι, κ. τ. ε. Ἐπει μη δυναμεθα
εαυτους εκτεινειν προς Θεον ευχομενοι, αυτος το ους αυτου κλινει προς ημας και
εγγιζει ημιν Του αυτου. Ὁ τον ηλιον της δικαιοσυνης επικα λουμενος εν ταις
ημεραις τουτου του ηλιου διαγων επικαλεισθω. Περιεσχον με ωδινες θανατου, κ. τ.
ε. Ὁ εν βα ρυτεροις γενομενος πειρασμοις, και βασανον εν αυτοις διδους της
προαιρεσεως εαυτου, ως και εν κινδυνωι του νικηθηναι γενεσθαι, αλλα μη νικηθεις,
λεγοι αν το· «Περιεσχον με ωδινες θανατου, κινδυνοι ᾅδου ευροσαν με.» Ου ταυτον
δε εστι το, «Ἅδης ευρε με,» τωι, «Κινδυνοι ᾅδου ευροσαν με.» Ὁ ᾅδης μεν γαρ
ευρισκει τουτον, ου κατισχυουσιν αι πυλαι αυ του· κινδυνοι δε ᾅδου μονον
ευρισκουσι τον δια το μεγεθος των πειρασμων κινδυνευσαντα μεν κρατη θηναι υπο
των του ᾅδου πυλων, ου μεν και κρατη θεντα υπ' αυτων. Θλιψιν και οδυνην ευρον,
κ. τ. ε. Ευρημα εστιν η θλιψις τωι υπομενοντι αυτην, και καυχωμενωι εν ταις θλιψεσι,
και οδευοντι την απαγουσαν εις την ζωην, ουσαν στενην και τεθλιμμενην οδον.
Ουτω κα λον δη ευρημα και οδυνη, οτε δι' αγαπην τις οδυνα ται ως ο ειπων Παυλος·
«Λυπη μοι εστι μεγαλη, και αδιαληπτος οδυνη τηι καρδιαι μου,» και τα εξης. Και το
ονομα Κυριου επεκαλεσαμην, κ. τ. ε. «Πας γαρ, φησιν, ος αν επικαλεσηται το ονομα
Κυ ριου σωθησεται.» Τοιγαρουν ο ελεημων επικαλεισθω τον ελεημονα, και την
δικαιοσυνην ο δικαιος. Ἠχω γαρ ωσπερ τις η εν ημιν δικαιοσυνη, της πρωτης δι
καιοσυνης κατα ανακλασιν ημιν επισυμβαινει. Ἐλεημων ο Κυριος και δικαιος, και ο
Θεος 12.1576 ημων ελεει, κ. τ. ε. Ἐπει μετα δικαιοσυνης ελεει ο Κυριος, ελεημων εστι
και δικαιος· ου δικαιος δε εν τωι ελεειν ην ο Σαουλ, ελεων τον Ἄγαγ. Και ει ην δε παν
το ελεειν δικαιον, ουκ αν περι τινων ειπεν ο νο μος το, «Ουκ ελεησεις αυτον.» Ἔστι
δε και το, «Ὁ ελεων εν ιλαροτητι,» μετα δικαιοσυνης ελεει. Ἐπιστρεψον, ψυχη μου,
εις την αναπαυσιν, κ. τ. ε. Ἀναπαυσις της ψυχης η των αμαρτηματων αποκοπη·
κατατεινει γαρ αυτην η αμαρτια, και πα σας αυτης τας δυναμεις συντριβει. Ὅθεν και
το βα πτισμα, ως απαλλαγην αμαρτηματων εχον, «υδωρ αναπαυσεως» ο ∆αυιδ
προσηγορευσε. Την ψυχην τοι νυν ως εν αμαρτιαις πλανηθεισαν επιστρεψαι προς
την αναπαυσιν, η δια του βαπτισματος, η δια των δα κρυων και της μετανοιας,
προτρεπεται. Ὅτι εξειλετο την ψυχην μου, κ. τ. ε. Του μη κετι αμαρτανοντος
δηλονοτι. «Ψυχη γαρ αμαρτα νουσα αποθανειται.» Ὁ δε αλυπιαν αναλαβων ερει, οτι
Κυριος εξειλετο τους οφθαλμους μου απο δακρυων. Ἐρει δε αυτο και ο το
μακαριζομενον πενθος πενθη σας, οταν τυγχανηι του, γελασονται, και του, παρακλη
θησονται. Ὁ δε ακουσας του, «Συ δε αυτος στηθι μετ' εμου,» ερει· Ἐξειλετο Κυριος
τους ποδας μου απο ολισθηματος. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΕʹ. Ἐπιστευσα, διο ελαλησα, κ. τ. ε. Ει
μη βεβαιως τις και απερισπαστως επιστευσε, μη διδασκετω· γνησιου γαρ διδασκαλου
φωνη το· «Ἐπιστευσα, διο ελαλησα.» Αυτου δε τουτου της ατυφιας και ταπει
νοφροσυνης δειγμα, μηδαμως επι τωι διδασκειν φυ σιουμενου εκ του· «Ἐγω δε
εταπεινωθην σφοδρα.» Του αυτου. Πιστις εστι ψυχης αυτεξουσιου λογικη
 
 

134

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συγκαταθεσις. Ἐγω δε ειπα εν τηι εκστασει μου· Πας ανθρω πος ψευστης, κ. τ. ε. Ει
ανθρωπος και ο ∆αυιδ, ψευ στης εστιν· ει δε ψευστης εστι, λεγων εαυτον ψευ στην,
ουκ εστι ψευστης, αλλ' αληθης εστιν. Ει δε αληθης εστι λεγων εαυτον ψευστην,
ανθρωπος ων ουκ εστι ψευστης. Περιστρεφει αρα ο λογος εις αμ φοτερα, και εις το
ειναι αυτον αληθευτην, εαν ανθρω πος ηι, και εις το ειναι αυτον ψευστην. Και
καλειται ο λογος ουτος παρα τοις διαλεκτικοις απορος. Του αυτου. Ἐφ' οσον
ανθρωπος τις εστι, ψευστης εστιν· εαν δε αποθηται το ειναι ανθρωπος, αληθευ της
εστι. Το γαρ «ανθρωπος» ονομα ποτε μεν ου σιαν δηλοι, ως το· «Ἄνθρωπος τις ην εν
χωραι τηι Αυσιτιδι·» ποτε δε χειριστην καταστασιν, κατα το· «Ὑμεις δε ως ανθρωποι
αποθνησκετε, και ως εις των αρχοντων πιπτετε.» Το μεν γαρ ουσιαν, το δε κακιστην
εξιν δηλοι. Τι ανταποδωσω τωι Κυριωι, κ. τ. ε. Ὡς μεγα ουν εν τουτοις απο Κυριου
ευεργετηθεις, και βουλομενος αμειψασθαι τον ευεργετην, απορων περι του τροπου
12.1577 της αμοιβης φησι· «Τι ανταποδωσω τωι Κυριωι περι παντων ων ανταπεδωκε
μοι;» Εις αισθησιν γαρ ελθων των μυριων παρα Θεου δωρεων· οτι εκ του μη οντος
εις το ειναι παρηχθη· οτι απο γης διαπλασθεις, λογωι τετιμηται, εν ωι και την εικονα
φορειν δυναται του επουρανιου· επειτα και προς την υπερ του γενους των
ανθρωπων οικονομιαν απιδων, οτι εαυτον ο Κυ ριος εδωκε λυτρον αντι πολλων
ημων, επαπορει, και ζητει εν πασι τουτοις τοις υπαρχουσιν αυτωι, τι αξιον εξευροι
δωρον τωι ∆εσποτηι· ου θυσιας, ουδε ολοκαυ τωσεις, αλλ' αυτην πασαν την εαυτου
ζωην. ∆ιεῤρηξας τους δεσμους μου, κ. τ. ε. Προς το, «Τι ανταποδωσω τωι Κυριωι;»
δοκει μοι αποδιδοσθαι πρωτον μεν, «ποτηριον σωτηριου ληψομαι·» δευτε ρον δε το,
«τας ευχας μου αποδωσω·» τριτον το, «σοι θυσω θυσιαν αινεσεως·» τεταρτον το,
«τας ευχας μου τωι Κυριωι αποδωσω.» Ἀλλα το μεν προ τερον, «τας ευχας μου
αποδωσω,» μονον εχει το, «εναντιον παντος του λαου αυτου·» το δε δευτερον και
το, «εν αυλαις οικου Κυριου,» και το, «εν μεσωι σου, Ἱερουσαλημ.» Και το μεν
προτερον, «τας ευχας μου τωι Κυριωι αποδωσω,» επιφερεται τωι ποτηριωι του
σωτηριου· το δε δευτερον επι πασι και συνημμενως τωι, «διεῤρηξας τους δεσμους
μου,» και τωι, «σοι θυσω θυσιαν αινεσεως·» το δε, «συ διεῤρηξας τους δεσμους μου,»
τωι τιμιωι εναντιον Κυριωι θανατωι· ο δοξασας του μαρτυριου τον Θεον λεγει επι τωι
δια μαρτυριου τας προγενομενας σει ρας των αμαρτιων αυτου διεῤρηχθαι απο Θεου,
ως μηκετι αυτον εχειν δεσμους αμαρτιας. Ἢ ει δεσμοι της ψυχης οι σωματικοι των
διαφορων μελων εισιν ογκοι, καλως αν και ουτως λεγοιτο εν μαρτυριωι απο λυθεις
των δεσμων εν ειρηνηι ειναι, ουδενος η του Θεου διαῤρηξαντος αυτους. Ου γαρ και
των δι' ην δηποτε αιτιαν απαλλαττομενων του σωματος βιαιως ο Θεος διαῤρηγνυσι
τους δεσμους. Ποτε μεν ουν απο κτεινει ο Θεος, ου διαῤρηγνυς αυτου τους δεσμους·
τον δε μαρτυρα ουκ αποκτεινει, μονον δε τους δεσμους αυτου διαῤρηγνυσι. Και γαρ
δια το μαρτυ ριον ο εκαστος μαρτυρων εαυτον προσφερει αμωμον θυσιαν τωι Θεωι,
Χριστον μιμουμενος· λεγει τε το, «Σοι θυσω θυσιαν αινεσεως.» Ἐν Ἱερουσαλημ γαρ
επουρανιωι, τηι ανω μητρι ημων, αποδωσει ο δικαιος τας ευχας τωι Κυριωι επι παντος
μαρτυρος του λαου του Θεου και της Ἱερουσαλημ, εν τοπωι εκλεκτωι· ουτος δε εστιν
«εν αυλαις οικου Κυριου εν μεσωι της Ἱερουσαλημ.» Του αυτου. «∆ιεῤρηξας τους
δεσμους μου.» Ουκ ειπεν, ελυσας, αλλα «διεῤρηξας,» ως αχρηστους γενεσθαι.
∆εσμους ενταυθα τας θλιψεις λεγει. Ἔστι γαρ και δεσμος καλος, ως οταν λεγηι· «Ἐν
τωι συνδεσμωι της αγαπης.» ∆εσμοι δε και αι προσγινο μεναι σειραι των
αμαρτηματων· οιτινες ου δια του θειου μονον βαπτισματος διαῤρησσονται, αλλα και
δια του υπερ Χριστου μαρτυριου, και δια δακρυων των εκ μετανοιας. 12.1580
ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΖʹ. Ειπατω δη οικος Ἰσραηλ, κ. τ. ε. Το, «Ειπα τω δη Ἰσραηλ,» εν τουτωι
ειρηται, και εν τωι· «Ει μη οτι Κυριος ην εν ημιν, ειπατω δη Ἰσραηλ,» οντι ρκ ʹ, οντι
των αναβαθμων εʹ· και εν τωι ρκηʹ, οντι των αναβαθμων ιʹ· ου η αρχη· «Πλεονακις
 
 

135

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επολε μησαν με, ειπατω δη Ἰσραηλ.» Ειπατω δη οικος Ἀαρων, κ. τ. ε. Ἐαν μη τις ηι
Ἰσραηλ, η οικος Ἀαρων, η φοβουμενος τον Κυριον, ου γευεται της χρηστοτητος
Κυριου, ου εις αιωνα το ελεος εστι. ∆ιο ουτοι μονοι ερουσι το, «Εις τον αιωνα το
ελεος αυτου.» Οις οιμαι τρισιν ουσι ταγμασι τρεις ειναι γενικους ελεους. Ἐπει δε
οικος εστι συ στημα νομιμως ιδρυμενον προς βιον, δια τουτο νυν «ο οικος» επι του
οικου Ἀαρων τετακται. Και σκο πει ει δυναται ο ναος ειναι οικος Ἀαρων, οπου οι
ιερεις την λατρειαν επιτελουσι. Κεχωρισμενους ουν τους ιερεις εις την υμνωιδιαν
εκαλει, οτι και πλειονος απηλαυον αυτοι τιμης, ου μονον κατα τον της ιερω συνης
λογον, αλλα και κατα τα αλλα παντα. Και γαρ ηνικα πυρ κατηνεχθη, δι' αυτους
κατηνεχθη, και γη εσεισθη, και ραβδος εβλαστησε· και μυρια ετερα γε γονε δι' αυτων
και υπερ αυτων θαυματα. Ειπατωσαν δη παντες οι φοβουμενοι τον Κυ ριον, κ. τ. ε.
Και ανωτερω λεγεται· Ἰσραηλ ηλπι σεν επικαλεισθαι τον Κυριον· ειτα οικος Ἀαρων,
ειτα οι φοβουμενοι τον Κυριον, και εν ειναι τους φοβουμενους τον Κυριον, και τον
οικον Ἀαρων και τον Ἰσραηλ προλαβοντες ειρηκαμεν· διο κοινην αυ τους ωιδην
προφερειν εκελευσε τον ελεον του Θεου καταγγελλοντας. Ἔλεος γαρ Κυριου υπερ
πασαν σαρκα, και ουτε περιτομη, ουτε ακροβυστια χωρις ελεους σωθηναι δυναται.
Ἐκ θλιψεως επεκαλεσαμην τον Κυριον, κ. τ. ε. Ὁ την στενην και τεθλιμμενην
οδευων εκ θλιψεως επικαλειται τον Κυριον· ο δε την πλατειαν ουδε επι καλειται
«Πας γαρ ος αν επικαλεσηται το ονομα Κυριου σωθησεται.» Ου φοβηθησομαι τι
ποιησει μοι ανθρωπος, κ. τ. ε. Ἄνθρωπον λεγει η Γραφη τον διαβολον, ως το,
«Ἐχθρος ανθρωπος τουτο εποιησε·» την των ζιζανιων σποραν. Παντα τα εθνη
εκυκλωσαν με, και τωι ονοματι Κυριου ημυναμην αυτους, κ. τ. ε. Των δαιμονων οι
μεν ως πρακτικον, οι δε ως θεωρητικον επολεμουν αυτον· και τους μεν προτερους
τηι δικαιοσυνηι, τους δε δευτερους τηι σοφιαι ημυνατο. Του αυτου. Χριστωι μαλλον υπο
παντων εθνων πολεμουμενωι αρμοζει ταυτα λεγειν. Πολλα εστι δογματων ειδη
ατινα ο αγιος τηι σοφιαι του Θεου αμυνεται, ανατρεπων υγιει λογωι. Ἐκυκλωσαν με
ωσει μελισσαι, κ. τ. ε. Ποιει τι γλυκυ εκαστον των δογματων των εθνων, γλυκαζον
και τερπον τον ακροατην· διοπερ οι πρεσβευοντες 12.1581 αυτα ως μελισσαι εισιν,
αλλ' ου μελισσαι. Και κατα τον Σολομωντα δε «μελι αποσταζει απο χειλεων
γυναικος πορνης·» ητις εστι ψευδωνυμος γνωσις. Ὁ κολλωμενος προς αυτην εν
σωμα εστιν αυτηι, ως ο τωι Κυριωι και αληθει Λογωι εν πνευμα. Ἰσχυς μου και υμνησις
μου ο Κυριος, κ. τ. ε. Ἰσχυς ο λογος αναλαβοντος αυτον, δι' ον «παντα ισχυω,» φησιν
ο Παυλος, «εν τωι ενδυναμουντι με Χριστωι Ἰησου.» Ουτος ο λογος και υμνησις εστιν,
εν ωι εστιν η θεολογια. Και θαῤρουντος δε μαρτυρος ειη η φωνη· «Ἰσχυς μου και
υμνησις μου ο Κυ ριος.» Ουκ αποθανουμαι, αλλα ζησομαι, και διηγησο μαι τα εργα
Κυριου, κ. τ. ε. Των ζωντων εστι διη γεισθαι τα εργα Κυριου. Ἀνοιξατε μοι πυλας
δικαιοσυνης, κ. τ. ε. Ὥσπερ δικαιοσυνης, μιας των αρετων, εισι πυλαι αι κατ' αυτην
πραξεις, ουτως ειεν αν και φρονησεως πυλαι, και σωφροσυνης, και ανδρειας, και
των λοι πων αρετων, ανεωιγμεναι μεν εν τωι σπουδαιωι, κε κλεισμεναι δε εν τωι
φαυλωι. Εισι μεντοιγε και των κακιων πυλαι ηνοιγμεναι μεν τωι φαυλωι δια των κατα
κακιαν πραξεων, αποκεκλεισμεναι δε εν τωι αστειωι. Μηποτε δε και αλλως δια το·
«Ἄρατε πυ λας, οι αρχοντες, υμων, και επαρθητε, πυλαι αιωνιοι·» εισι πυλαι εις τας
αιωνιους μονας εκαστη των αρε των αιωνιοι, δι' ων καταλληλως εισελευσονται ταις
πραξεσιν εαυτων οι σπουδαιοι. Τον δε Σωτηρα εχρην δια πασων εξελθειν,
επαιρομενων και μεγε θυνομενων αξιως του μεγεθους Χριστου. Πασας γαρ ανελαβε
κατ' αξιαν της υποστασεως Πρωτοτοκου πασης κτισεως. Και σκοπει ει, ωσπερ τωι
Σωτηρι αιρονται και επαιρονται, ουτω κατ' αξιαν εκαστωι η αιρονται και επαιρονται,
η τιθενται και ουκ επαι ρονται. Εισι δε και εμψυχοι και ζωσαι αυται αι πυ λαι· διο
λεγεται αυταις το, «Ἐπαρθητε.» Και ταχα οι αρχοντες και αι πυλαι θανομεναι φασι
 
 

136

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το, «Τις εστιν ουτος ο βασιλευς της δοξης;» Εισι μεν τοιγε αι μεν υπο πολλους πυλαι
δικαιοσυνης, η δε τις μονου του Κυριου πυλη; Πυλας ουν δικαιοσυνης τας διαφορους
της αρετης ιδεας καλει· δι' εκεινων γαρ δυνατον αξιως υμνησαι τον των ολων Θεον.
Και τουτο σαφεστερον δια των επιφερομενων εδηλωσεν· οιον γαρ τινα αποκρισιν
διδωσι λεγων· «Αυτη η πυλη του Κυριου.» Του αυτου. Ὡς ανοιγονται πυλαι
δικαιοσυνης, ουτω και σωφροσυνης και ανδρειας και αγαπης. ∆ια γαρ τουτων των
πυλων εισερχεται νους εις την βασι λειαν των ουρανων. Αυτη η πυλη του Κυριου, κ.
τ. ε. Μετα το εισ ελθειν δια των πρακτικων αρετων ευρησομεν την πυλην της
γνωσεως, ητις εστιν η θεωρια των γεγο νοτων, σωματων και ασωματων. Λιθον ον
απεδοκιμασαν οι οικοδομουντες, ου τος εγενηθη εις κεφαλην γωνιας, κ. τ. ε. Τουτο
το ρητον εις Χριστον αναφερεται· και γαρ αυτος εν 12.1584 τοις Ευαγγελιοις ταυτην
παραγει την προφητειαν λεγων· «Ουδεποτε ανεγνωτε· Λιθον ον απεδοκιμα σαν οι
οικοδομουντες, ουτος εγενηθη εις κεφαλην γωνιας;» Οικοδομουντας δε τους
Ἰουδαιους λεγει, τους γραμματεις, τους Φαρισαιους, οτι απεδοκιμαζον αυτον
λεγοντες· «Σαμαρειτης ει, και δαιμονιον εχεις» Και παλιν· «Ουτος ουκ εστιν εκ του
Θεου, αλλα πλαναι τον οχλον.» Παρα Κυριου εγενετο αυτη, κ. τ. ε. Ουκ ην αν
θρωπινον το γινομενον, ουκ ην ενος των πολλων· ουκ ην αγγελων, ουκ ην
αρχαγγελων το τοιαυτην πλεξαι γωνιαν· ουδεις γαρ ισχυεν, ου δικαιος, ου
προφητης, ουκ αγγελος, ουκ αρχαγγελος, αλλα του Θεου το κατορθωμα· τουτο ην
αυτου ιδικως το εργον. Αυτη η ημερα ην εποιησεν ο Κυριος, κ. τ. ε. Ταυτην την
ημεραν ου νομοθεται, ου προφηται πε ποιηκασιν, αλλ' αυτος ο της δικαιοσυνης
ηλιος. Ἡμε ραν δε λεγει την γνωσιν του Χριστου. Του αυτου. Ἡμεραν ενταυθα ουχι
τον δρομον λε γει τον ηλιακον, αλλα τα κατορθωματα τα εν αυτηι γινομενα. Ὥσπερ
γαρ ημεραν πονηραν λεγει ου τον δρομον του ηλιου, αλλα τα εν αυτηι κακα· ουτως
και ημεραν αγαθην τα εν αυτηι κατορθωματα. Ὃ δε λεγει τοιουτον εστι· Παντα τα
κατορθωματα τα εν αυτηι γινομενα ο Θεος εποιησε· της γαρ χειρος εκεινης μονης ην
τα γινομενα. Τι γαρ της ημερας ταυτης ισον γενοιτο αν, εν ηι καταλλαγη Θεου προς
ανθρωπους εγενετο, και ο χρονιος κατελυθη πολεμος, και ουρανος απεδειχθη η γη,
και οι της γης αναξιοι ανθρωποι της βασιλειας εφανησαν αξιοι, και η απαρχη της
φυσεως της ημετερας υπερανω των ουρανων ανηνεχθη, και παραδεισος ηνοιγη, και
την αρχαιαν απελαβομεν πατριδα, και καταρα ηφανισθη, και η αμαρτια ελυ θη; Ει
γαρ και πασας τας ημερας εποιησεν, αλλ' εκεινην εξαιρετως, επειδη τα μεγιστα εν
αυτηι των οικειων μυστηριων επληρωσε. ∆ιοπερ και ημεις αγαλλιασωμεθα και
ευφρανθωμεν εν αυτηι διπλην τινα χαραν πανηγυριν αγοντες· μιαν μεν, οτι της
αιχμαλωσιας του διαβολου εῤρυσθημεν· δευτεραν δε οτι και προς βασιλειαν
ουρανων αναγομεθα. Ευλογημενος ο ερχομενος εν ονοματι Κυριου, κ. τ. ε. Και
ταυτην την φωνην οι ευαγγελισται περι Χριστου προφητειαν ειναι εξειληφασιν·
αυτος γαρ αληθως εστιν ο αυθεντικως και εν ονοματι του Κυ ριου ερχομενος,
παντων των παρ' αυτου ανδρων ομου και αγγελων εληλυθοτων ως Κυριου δουλων.
Ἀμελει ταδε λεγει Κυριος, εκαστος εφη· και εκαστος των αγγελων φησι προς ον
ερχεται· Ὁ Κυριος απεστειλε με. Ἀλλ' αυτος ο εν ονοματι Κυριου ερχομενος ευ
λογημενος εστι. Θεος Κυριος και επεφανεν ημιν, κ. τ. ε. Το γαρ ελθειν αυτον ου
τοπον εστιν αμειψαι, αλλ' επιφανη ναι, προτερον ουχ ορωμενον· υπαρχων γαρ
αορατος, τωι ειναι εικων Θεου αορατου, μορφην δουλου λαβων, και γενομενος ο
Λογος σαρξ ωφθη, ιν', ουτω φανεις, 12.1585 χειραγωγησηι ημας δια ταυτης της
κατανοησεως εις το και την δοξαν αυτου θεασασθαι, «δοξαν ως Μο νογενους παρα
Πατρος, πληρης χαριτος και αλη θειας.» Συστησατε εορτην εν τοις πυκαζουσιν, κ. τ.
ε. Ουτοι πυκαζουσιν, οι φυλλοις και καρποις κομωντες· φυλλοις μεν τοις καθηκουσι,
καρποις δε ταις αρε ταις· και γαρ «το φυλλον αυτων ουκ αποῤρυησεται· και τον
 
 

137

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καρπον αυτων δωσουσιν εν καιρωι αυτων,» δια το γεγενησθαι αυτους «ξυλα
πεφυτευμενα παρα τας διεξοδους των υδατων.» Του αυτου. «Πυκαζοντα» δε τα
χερουβιμ φησι τα επισκιαζοντα το ιλαστηριον· τουτο γαρ εστι το «πυκαζουσι.»
Πυκαζειν γαρ το σκεπειν. Τα χερου βιμ δε εσκεπον ταις πτερυξι το ιλαστηριον. Θεος
μου ει συ, και εξομολογησομαι σοι, κ. τ. ε. Ἐνταυθα δεικνυσιν, οτι και χωρις των
ευεργεσιων δει ευχαριστειν τωι Θεωι, και δια τουτο αυτον δοξα ζειν, δια την
μεγαλοσυνην αυτου της ουσιας, δια την αποῤρητον δοξαν. Τουτο γουν και ενταυθα
αινιττεται, ειπων τας ευεργεσιας ας ευηργετηθη. Και χωρις τουτων, φησι, και
ευχαριστησω και εξομολογησομαι, οτι τοιουτον εχω ∆εσποτην, ουτως υψηλον, ουτω
με γαν, ουτως αορατον, ακαταληπτον. Το δε υψωσω, «δοξασω» εστι. Ἐξομολογεισθε
τωι Κυριωι οτι αγαθος, κ. τ. ε. Ου ματην εκ δευτερου κατα τον παροντα ψαλμον τον
στιχον ο Ψαλμωιδος ενεταξεν· ημας δε πολλακις την αυτην ωιδην μελεταιν αρα
βουλομενος, ινα, μεμνη μενοι τις ημων η σωτηρια εγενετο, μηκετι προς τον εχθρον
παλινδρομησωμεν, οσπερ ημιν εις απωλειαν γεγονεν. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΗʹ. Μακαριοι οι
αμωμοι εν οδωι, κ. τ. ε. Τα στοιχεια της αρχης των λογων του Θεου ο θειος εστι
τοπος· περι ων και διαλαμβανει ο εκατοστος οκτωκαιδεκα τος ψαλμος, κατα
Ἑβραιων στοιχεια γεγραμμενος, ωστε τους μεν πρωτους αυτου στιχους ειναι οκτω
απο του Ἄλεφ· ο εστιν αρχη των παρ' αυτοις στοι χειων· τους δε δευτερους οκτω απο
Βηθ, και ουτω καθεξης. Και περιεχει γε ο ψαλμος ουτος ολον τον τοπον τον ηθικον
μετα πασης θεωριας της περι των διαφορων εν τοις ηθικοις τοποις ονοματων εν ταις
Γραφαις. Ἰστεον δε ως αλλο μεν νομος, αλλο δε δικαιωμα, αλλο προσταγμα, αλλο
μαρτυριον, αλλο κριμα. ∆ια τουτο δε ενταυθα τα στοιχεια προτετα κται, ινα δηλωθηι
τοις εντυγχανουσιν, οτι τα στοιχεια εστιν η γνωσις του ηθικου τοπου. Ουτω και οι
ριαʹ και ριβʹ ψαλμοι, τινα τροπον κακεινοι ηθικοι οντες, ειχον την αρχην των
στιχων απο των παρ' Ἑβραιοις στοιχειων. Ἐκει μεν ουν η στοιχειωσις ουκ εκτετα
ται, αλλα δια βραχεων παραδεδοται. Ἰστεον τοινυν, ωσπερ αλλα, ουτω και ταυτα εν
Πνευματι αγιωι γεγραφθαι, λογον τε εχειν ουκ ευκαταφρονητον. Και η αιτια του
εκαστον των στοιχειων οκτακις παρ' 12.1588 Ἑβραιοις ειρησθαι εν τουτωι τωι ψαλμωι.
Ἐλθε τοινυν επι τον οκτω αριθμον, και ει που ωνομασθη εν τηι Γραφηι, παραλαμβανε
αυτον, και επι τινι ειρηται, και εσται σοι χρησιμος ο λογος προς το ιδειν, οτι εκα στον
στοιχειον τελειωσις εστιν αμα τωι αριθμωι. Ὅταν δε τελειωμεθα εν τοις στοιχειοις, ο
επτα αριθμος προ τιμητεος ημιν, οτι δη και τηι υληι ανειται ουτος· ειπερ εστιν ο επτα
σημειον υλικης παχυτητος· ο δε οκτω αρχη της αυλοτερας και μειζονος
καταστασεως. Ει γαρ και τα μαλιστα φαμεν και τον εξ την κοσμι κην σχετικως υλην
υποδηλουν, αλλ' ουν γε τον μεν εις την κατα ποσον ολοτητα αναφερομεν, τον δε εις
την καθ' εξιν τελειωσιν, καθ' ην τις αποσμηχεται τα ρυπασματα της ψυχης, και
καθαιρεται. Πριν γαρ ελθηι η ογδοη του Κυριου Ἰησου Χριστου ημερα, ολος ο κοσμος
απερικαθαρτος ην και ακροβυστος· οτε δε ηλθεν η ογδοη της αναστασεως Χριστου
ημερα, αθροως παντες εκαθαρισθημεν εν τηι περιτομηι του Χριστου, συνταφεντες και
συνανασταντες, ως φησιν ο Ἀποστολος. Ἐπει ουν δια της στοιχειωσεως καθαιρεται
ημων η ψυχη, μανθανοντων τον ηθικον τοπον, και τελειουμενων εν τηι γνωσει
αυτου. δια τουτο ο οκτω αριθμος παρεληφθη καθ' εκαστον των στοιχειων εν τωι
προκειμενωι. Ἐν τουτωι γουν τωι ψαλμωι την των αγιων διαγραφει πολιτειαν, τους
αγωνας, τας θλιψεις, και τα εξης. Ὁ δε μηδαμη μηδαμως αμαρ τανων, ουτος αν ειη
αμωμος, και μην και μακα ριος. Του αυτου. Ου δια την αμωμοτητα μακαριος αν
θρωπος ονομαζεται, αλλα δια την γνωσιν την του Θεου, ην μελλει κτασθαι δια της
αμωμοτητος· «Μα καριοι γαρ οι καθαροι τηι καρδια, οτι αυτοι τον Θεον οψονται.» Ου
γαρ οι εργαζομενοι την ανομιαν εν ταις οδοις αυτου επορευθησαν, κ. τ. ε. Ει οι
εργαζο μενοι την ανομιαν εν ταις οδοις του Θεου ου πορευ ονται, οι εργαζομενοι
 
 

138

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δηλονοτι την δικαιοσυνην εν ταις οδοις του Θεου πορευθησονται. Ουκουν οδοι του
Θεου εισιν αι θεωριαι των γεγονοτων, εν αις πορευ σομεθα δικαιοσυνην
κατεργαζομενοι. Ει δε η δικαιο συνη ημων εστιν ο Χριστος, «εγενηθη γαρ ημιν σο
φια παρα Θεου, δικαιοσυνη τε και αγιασμος, και απολυτρωσις·» καλως λεγει εν ταις
Παροιμιαις ο Σολομων την σοφιαν αρχην ειναι των οδων του Κυ ριου, ητις εστιν ο
Χριστος. Λεγω δε Χριστον τον μετα του Θεου Λογον επιδημησαντα Κυριον. Του
αυτου. Ει τις ανομιαν εργαζεται, εκεινος ουκ εν οδωι Κυριου πορευεται· διο ουδ'
αμωμος εστιν εν οδωι. Συ ενετειλω τας εντολας σου φυλαξασθαι σφοδρα, κ. τ. ε. Ὁ μη
κατα διανοιαν αμαρτανων σφοδρα φυλασσει τας εντολας του Θεου. Του αυτου. Ἔστι
σφοδρα, και εστιν ηρεμα φυ λασσεσθαι εντολας Θεου. Ἢ σφοδρα ενετειλατο ο Θεος
φυλασσεσθαι τας εντολας αυτου. 12.1589 Ὄφελον κατευθυνθειησαν αι οδοι μου του
φυλαξασθαι τα δικαιωματα σου, κ. τ. ε. Ου γαρ αλλως τα δικαιωματα σου φυλαξω,
εαν μη κατευ θυνθωσιν υπο σου αι οδοι μου. Τινα ουν τα δικαιω ματα ταυτα α
παραθεσεις ενωπιον των υιων Ἰσραηλ; «Ἐαν κτησηι παιδα Ἑβραιον, εξ ετη δουλευσει
σοι, τωι εβδομωι εξαποστελεις αυτον ελευθερον,» και τα εξης. «Ὄφελον ουν, φησι,
κατευθυνθειησαν αι οδοι μου,» ινα οσα εδικαιωσας, ταυτα εκαστωι κατα το πρεπον
αποδω. Τοτε ου μη αισχυνθω, εν τωι με επιβλεπειν επι πασας τας εντολας σου, κ. τ. ε.
Ουκ επι τινας, αλλ' επι πασας· κατ' εκεινας γαρ τας εντολας ας μη βλεπω
αισχυνθησομαι. Ἡμιν δε προς το Πνευμα το θειον αφορωσιν εσται το μη
αισχυνεσθαι, επειδαν συνηρμοσμενους αυτωι θεωρωμεν ημας αυ τους απανταχη, και
μηδαμη μετατιθεμενους προς την σαρκα, μηδε οιον εκ μετεωρου πτωσεως κατε
νεχθεντας. Του αυτου. Ει ο πασας ποιησας τας εντολας, πταισας δε εν μιαι γινεται
παντων ενοχος, καλως γεγραπται· «Τοτε ου μη αισχυνθω εν τωι με επι βλεπειν επι
πασας τας εντολας σου·» οιδε γαρ και μια παραμεληθεισα εντολη αισχυνης ημιν
γινεσθαι προξενος. Ἐξομολογησομαι σοι εν ευθυτητι καρδιας, κ. τ. ε. Ὁ μηδεποτε
ευθυτητα καρδιας ανειληφως, αλλ' ετι αυτην εχων σκολιαν, ουκ εξωμολογησατο
ουδεπω, εις το παραδεχθηναι τωι Θεωι την εξομο λογησιν αυτου. Πως ουν τουτο
γινεται, δηλοι τα εξης. Μη με εγκαταλιπηις εως σφοδρα, κ. τ. ε. Με τρα εχει η δυναμις
μου εν τωι πειραζεσθαι· Μη με, φησι, τοις υπερ δυναμιν πειρασμοις υποβαληις, μηδε
σφοδρα εγκαταλιπηις με. «Πιστος δε ο Θεος, ος ουκ εασει ημας πειρασθηναι υπερ ο
δυναμεθα,» και τα εξης. Ἐν τηι καρδιαι μου εκρυψα τα λογια σου, οπως αν μη αμαρτω
σοι, κ. τ. ε. Ἁμαρτανει τωι Θεωι ο αξιωθεις λογιων αποῤρητοτερων, και κρυπτεσθαι
απο πολλων κελευθεις, και μη κρυπτων αυτα αφ' ων δει. Κινδυνος γαρ ου μονον το
τα ψευδη λεγειν, αλλα και το ταληθη, επαν ολως μη δει απαγγελλειν. Ου γαρ δει
τους μαργαριτας βαλλεσθαι εμπροσθεν των χοιρων, ουδε διδοναι τα αγια τοις κυσι.
Ευλογητος ει Κυριε, κ. τ. ε. Ὁ αισθομενος της αυτου προκοπης, απο του εν οληι
καρδιαι εκζητησαι τον Θεον, ευλογει αυτον ευχαριστων ηδη εφ' οις ηξιωθη. Ἔχων
γαρ λογια αποῤρητα και κρυψεως αξια, ευλογει επι τουτοις τον Κυριον. Ἐν τηι οδωι
των μαρτυριων σου ετερφθην, ως επι παντι πλουτωι, κ. τ. ε. Ὁ ως εν τωι παντι
πλουτωι χρυσου, και αργυρου, και ιματισμου, και οικοπεδων, και χωριων, και
κτηνων, και οικετων 12.1592 ευφραινομενος εν τηι οδωι των μαρτυριων του Θεου
μακαριος. Ἐν τοις δικαιωμασι σου μελετησω, κ. τ. ε. Ἐν τοις δικαιωμασι τις μελεται
του Θεου ου ρηματιοις και λεξειδιοις, αλλα τωι νενοηκεναι και ποιειν αυτα. Ου γαρ
οι ακροαται των δικαιωματων του Θεου δι καιοι παρα τωι Θεωι, αλλ' οι ποιηται
αυτων, και με λετωντες αυτα τοις εργοις· οιτινες εκ του ωσαυτως αυτα μελεταιν
ουδεποτε των λογων του Θεου επιλη σονται. Ἀνταποδος τωι δουλωι σου, ζησομαι και
φυ λαξω τους λογους σου, κ. τ. ε. Ὁ ποιησας παντα τα συντελουντα προς την γνωσιν
την του Θεου, ουτος λεγετω και τωι Κυριωι· «Ἀνταποδος τωι δουλωι σου.» Του αυτου.
∆ιδοντι ανταποδιδωσιν ως τωι Ἀβρααμ τον Ἰσαακ, και τωι προσαγαγοντι τας δεκα
 
 

139

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μνας ο χαρισαμενος αυτας αυτωι δεσποτης. Ἀποκαλυψον τους οφθαλμους μου, και
κατα νοησω τα θαυμασια εκ του νομου σου, κ. τ. ε. Ὁ νομος αποκαλυψεως δειται· η
γαρ εντολη Κυριου τηλαυγης εστιν. Νομον δε ενταυθα ωνομασε την πνευματικως
αλληγορουμενην της Γραφης ιστοριαν· οπερ και Παυλος πεποιηκεν εν τηι προς
Γαλατας επιστοληι γραφων· «Λεγετε μοι, φησιν, οι υπο νο μον θελοντες ειναι, τον
νομον ουκ αναγινωσκετε, Γεγραπται γαρ, οτι Ἀβρααμ δυο υιους εσχεν, ενα εκ της
παιδισκης, και ενα εκ της ελευθερας·» και ανα γει πασι την ιστοριαν πνευματικως
αλληγορων επι την ανω Ἱερουσαλημ. Ἐπεποθησεν η ψυχη μου του επιθυμησαι τα
κριματα σου εν παντι καιρωι, κ. τ. ε. Ουκ επεθυ μησεν, αλλ' επεποθησεν επιθυμησαι,
και εν παντι καιρωι επιθυμησαι. Ἐπετιμησας υπερηφανοις· επικαταρατοι οι
εκκλινοντες απο των εντολων σου, κ. τ. ε. Ὁ αντιτασσομενος τοις υπερηφανοις,
ουτος και υπερη φανοις επιτιμαι. Κυριος δε υπερηφανοις αντιτασσε ται· Κυριος αρα
και τοις υπερηφανοις επιτιμαι. Και γαρ εκαθισαν αρχοντες, και κατ' εμου
κατελαλουν· ο δε δουλος σου ηδολεσχει εν τοις δικαιωμασι σου, κ. τ. ε. Ουτως
συνερχονται κατα του δικαιου, σκοπουντες οπως επιβουλευσωσιν αυτωι, αλλ' αυτος
ου παυεται λαλων εν τοις δικαιωμασιν του Θεου· ουδεν γαρ ανθρωπινον φθεγγεται.
Του αυτου. Ἡ περι τι συνεχης ομιλια και δια τριβη αδολεσχια καλειται. Ἐκολληθη
τωι εδαφει η ψυχη μου, ζησον με κατα τον λογον σου, κ. τ. ε. Των αμαρτωλων αι
ψυχαι τωι εδαφει κολλωνται τα επιγεια φρονουσαι· των δε δικαιων ητοι
συνδεσμουμεναι σωμασιν, η χρονιζουσαι δι' οικονομιαν εν αυτοις. Του αυτου. Νυν
μεν εκολληθη τωι εδαφει η ψυχη και γεγονε σαρξ· εν δε τηι αναστασει κολλησεται η
σαρξ τηι ψυχηι, και εσται ψυχη ητις κολληθεισα τωι Κυριωι εν τηι καθολικηι αναστασει
γινεται εν πνευμα, και γινεται το σωμα πνευματικον. Ὅμοιον τουτο 12.1593 τωι· «Εις
χουν θανατου κατηγαγες με·» και τωι, «Ἐταπεινωθη εις χουν η ψυχη ημων·» και τωι·
«Το σωμα της ταπεινωσεως ημων·» και τωι, «Τις με ρυσεται εκ του σωματος του
θανατου τουτου;» Την υπερβολην της ταπεινωσεως δια τουτων εδηλω σεν. Ουτω
γαρ εν μγʹ ψαλμωι· «Ὅτι εταπεινωθη εις χουν η ψυχη ημων, εκολληθη εις γην η
γαστηρ ημων.» Ὁδον δικαιωματων σου συνετισον με, και αδολεσχησω εν τοις
θαυμασιοις σου, κ. τ. ε. Συνεσιν γαρ των εν αυτοις μυστηριων λαβων, ως και ταυτην
οδευσας, δυνησομαι περι των εν αυτοις θαυμασιων ομιλειν τε και λογον ποιεισθαι.
Ἐνυσταξεν η ψυχη μου απο ακηδιας· βε βαιωσον με εν τοις λογοις σου, κ. τ. ε.
Ἀκηδια εστι κινησις εν τωι αυτωι πολυχρονιος θυμου και επιθυμιας· του μεν τοις
παρουσιν οργιζομενου, της δε εφιεμενης των μη παροντων. Νυσταγμος εστι ψυχης
λογικης αμελεια των αρετων και της γνω σεως της του Θεου· υπνος εστι ψυχης
λογικης χω ρισμος εκουσιος απο της οντως ζωης· διο και ο σοφος Σολομων παραινει
μη δουναι υπνον τοις ομμασι, μηδ' επινυσταξαι τοις βλεφαροις. Ὁδον αδικιας
αποστησον απ' εμου, και τωι νομωι σου ελεησον με, κ. τ. ε. Ουκ εμε, φησιν, αποστησον
απο οδου αδικιας, αλλ' αυτην απ' εμου, ως ενυπαρχουσαν ηδη· και δεομενην μεν
ημων προς εξελασιν, μαλιστα δε της εκ Θεου βοηθειας, ως αν ελεηθωμεν νομωι
Θεου· ομοιον δε τωι λεγειν ιατρωι· Ἰατρικης λογωι προς υγιειαν με κομισον, καν το
μης δεηι και καυσεως, καν ετερου τινος των επι σταμενων λυπειν. Τουτου δε του
νομου ουδε αρχη εστι τοις μηδεπω επισκοπουμενοις, αλλ' ετι παραδι δομενοις
παθεσιν ατιμιας, η αδοκιμωι η τινι των ουπω την διορθωσιν και θεραπειαν
περιποιουντων. Ἐφ' οσον γαρ ημων η της αδικιας οδος ουκ αφιστα ται, επι τοσουτον
ουδε αρχην εχομεν του ελεεισθαι νομωι Θεου. Ὁδον εντολων σου εδραμον, οταν
επλατυνας την καρδιαν μου, κ. τ. ε. Οι λογοι των εντολων πλατυνοντες την καρδιαν
ευκολον αυτηι παρασκευα ζουσι της πρακτικης την οδον. Του αυτου. «Ὁδος μεν
στενη και τεθλιμμενη η απαγουσα εις την ζωην·» καρδια δε πλατεια και ευρυχωρος
υπο του λογου ευρυνομενη η αγια, και Θεον οψομενη, και τον καλον δρομον
 
 

140

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τρεχουσα της οδου των εντολων του Θεου. Ουτω μεν η πλατεια και ευρυχωρος οδος
απαγει επι την απωλειαν, η δε στενη καρδια, και μη χωρουσα εν εαυτηι μονην Πα
τρος και Υιου χωριζει απο Θεου δια την στενοχω ριαν τον τοιαυτην τηι εαυτου κακιαι
πεποιηκοτα. Νομοθετησον με, Κυριε, την οδον των δικαιω ματων σου, και εκζητησω
αυτην δια παντος, κ. τ. ε. Το μεν γαρ παρα του Θεου αιτειται, το δε επαγγελλεται εξ
εαυτου συνεισφερειν. Συ μεν γαρ, φησιν, ω Κυριε, νομοθετησον μοι την οδον των δι
12.1596 καιωματων σου· εγω δε τον της ζωης μου απαντα χρονον επιδωσω εις
αναζητησιν αυτης. Συνετισον με, και εξερευνησω τον νομον σου, και φυλαξω αυτον
εν οληι καρδιαι μου, κ. τ. ε. Συνεσεως χρηιζομεν προς το νοησαι τον νομον· ουκ εστι
γαρ σαφης η ευκαταφρονητος· δειται δε Θεου συνεργειας και της ημετερας σπουδης,
ως εξ αυτου λαβειν την τε χρησιν και την καταληψιν των τε πρακτικων και
θεωρητικων· ουτω γαρ μηδεν εν δοιαζων, εν οληι καρδιαι φυλαξω αυτον. Ει δε η
ερευνα δειται συνεσεως, ποσωι μαλλον, ινα τις ευρηι το τελος; Ἰδου επεθυμησα τας
εντολας σου, εν τηι δι καιοσυνηι σου ζησον με, κ. τ. ε. Ἀμοιβην αιτει την δικαιαν ζωην
και κατ' αρετην, ου μονον ως φυλαξας τας εντολας, αλλα και ως ερωτικως περι
αυτας διακειμενος· και ουκ αλλου χαριν, αλλ' αυτας και δι' αυτας εκτελων· και επει
δικαιοσυνη του Πατρος ο Υιος, ο εν Υιωι ζησαι βουλομενος τουτο φησι. Και
αποκριθησομαι τοις ονειδιζουσι με λογον, οτι ηλπισα επι τους λογους σου, κ. τ. ε.
Ἐρω γαρ, ως ουκ αξιον ονειδιζεσθαι τον τοιαυτα δογματα εχοντα. Ἅτινα γελωσιν οι
της πιστεως αλλοτριοι ως μωρα, συνεσεως δε εγω αποδειξω και σοφιας πε
πληρωμενα. Ἀποκριθησομαι δε λογον, επει εις τους λογους σου επηλπισα. Και μη
περιεληις εκ του στοματος μου λογον αληθειας, κ. τ. ε. Και μη περιεληις εκ της
καρδιας μου γνωσιν αληθη. Και επορευομην εν πλατυσμωι, οτι τας εντο λας σου
εξεζητησα, κ. τ. ε. Πορευεται εν πλατυ σμωι, καν θλιβηται, ο λεγων· «Ἐν θλιψει
επλατυνας μοι·» και παλιν· «Ἐν παντι θλιβομενοι, αλλ' ου στενοχωρουμενοι·» εχει
γαρ την απο του λογου γε νομενην ευρυχωριαν, ην τις αμαρτανων ουκ εχει. ∆ιο
φησι Κορινθιοις ο Παυλος περι μεν εαυτου, οτι «Ου στενοχωρεισθε εν ημιν·» περι δε
εκεινων, οτι, «Στενοχωρεισθε εν τοις σπλαγχνοις υμων.» Τα γαρ κατα κακιαν εργα
τον φαυλον στενοχωρει αυτον εν αυτωι. Του αυτου. Ἡ προς Θεον αγαπη ταις ψυχαις
των ανθρωπων ευρυχωριαν εργαζεται. Ἡ αγαπη γαρ, φησιν, ου στενοχωρειται. Ἡ
αγαπη δε προς τον Θεον η των εντολων αυτου ζητησις και κατορθωσις· φησι γαρ ο
Κυριος· «Ἐαν αγαπατε με, τας εντο λας μου τηρησατε·» ωστε δικαιως ο τας εντολας
του Θεου ζητων εν πλατυσμωι πορευεται, τουτεστιν εν ευρυχωριαι πολιτευεται·
επειδη ο αγαπων τον Κυριον παντα στεγει, παντα υπομενει, και ουδεμιαν εικοτως
στενοχωριαν υφισταται. Και ελαλουν εν τοις μαρτυριοις σου εναντιον βασιλεων, και
ουκ ηισχυνομην, κ. τ. ε. Και ο Παυλος φησιν· «Ου γαρ επαισχυνομαι το Ευαγγε λιον·
δυναμις γαρ Θεου εστιν εις σωτηριαν παντι τωι πιστευοντι, Ἰουδαιωι τε πρωτον και
Ἕλληνι.» Και εμελετων εν ταις εντολαις σου αις ηγα 12.1597 πησα, κ. τ. ε. Τελος των
εντολων της μελετης του Θεου εστιν η κατα τας εντολας ενεργεια. Και καλως
προστεταχθαι φαινεται το, «Ἐμελετων εν ταις εντο λαις σου αις ηγαπησα.» Μετα
γαρ την μελετην και αναληψιν του των εντολων λογου, καλον το επαραι τας χειρας
επι τας κατα τας εντολας πραξεις, διχα του εκ λυπης η εξ αναγκης το εργον
αποδιδοναι των εντολων. Μνησθητι των λογων σου τωι δουλωι σου ων επηλπισας
με, κ. τ. ε. Και ποιος ο λογος, ου μνη σθηναι αυτον αξιοι, η το ειναι μετ' αυτων, καθ'
ην δεδωκεν αυτοις επαγγελιαν, ητις και παρακλησις αυτοις εν τοις διωγμοις
εγενετο; Αυτη με παρεκαλεσεν εν τηι ταπεινωσει μου, οτι το λογιον σου εζησε με, κ.
τ. ε. Πανυ η ελπις πεφυκεν εν τοις πειρασμοις παρακαλειν την ψυχην προσδοκιαν
αγαθων παρεχουσα. Του αυτου. Μονον, φησιν, ικανον ημας εν ταις κακωσεσι
παραμυθεισθαι το ζωης αληθινης εχειν επαγγελιαν. Ταυτ' ουν ημιν επιτελεσον. Ει
 
 

141

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ εν τηι ζωηι ταυτηι μονον εν Χριστωι ηλπικοτες εσμεν, ελεεινοτεροι παντων
ανθρωπων εσμεν, οτι κακουμεθα νυν και ουκ επ' ελπιδι μελλουσης ζωης. Ζωη δε η
μελλουσα εστιν αναζωωσις, καθο την ψυχην ιδιαν ζωην, ουδε αληθη ειναι
μανθανομεν· ειπερ ουκ αν θρωπος η ψυχη. Ει γαρ εν τηι καθ' εαυτην ζωηι το αληθες
ειχε του ζηιν, ουκ αν αναζωωσεως ο τεθνη κως εδειτο· διο και ο Κυριος τους
τεθνεωτας Θεωι ζηιν ειπεν, ως ουπω το ζηιν εχοντας, πλην οσον εν δυναμει Θεου του
ζωοποιησαντος, και απολωλεναι φησιν αυτους, ει μη της αναστασεως τυχοιεν.
Ὑπερηφανοι παρηνομουν εως σφοδρα, απο δε του νομου σου ουκ εξεκλινα, κ. τ. ε.
Ἐν αυτωι γαρ επολιτευομην τηρων το ηγεμονικον μου, ινα μη γενηται ρημα κρυπτον
εν τηι καρδιαι μου ανομημα· εκεινων γαρ λιαν παρανομουντων, ουδε κατα μικρον
εγω τον νομον παρεβαινον. Ἀθυμια κατεσχε με απο αμαρτωλων των εγκα
ταλιμπανοντων τον νομον σου, κ. τ. ε. Ἐπι των αμαρτωλων οι μεν ανομως
αμαρτανουσι, τωι μηδε την αρχην πειραθηναι νομων· οι δε εν νομωι, τωι παραβαινειν
αυτον. Ψαλτα ησαν μοι τα δικαιωματα σου, εν τοπωι παροικιας μου, κ. τ. ε. Τοπον
παροικιας τον παρ οντα βιον φησι, κατα το, «Ὁμολογησαντες, οτι ξενοι και
παρεπιδημοι εισιν επι της γης.» Ψαλλων ουν τα δικαιωματα σου ηυφραινομην, και η
επιθυμια της εντολης ουδε τωι υπνωι χωραν εδιδου. Ἐμνησθην εν νυκτι του
ονοματος σου, κ. τ. ε. Παντι μεν καιρωι χρηιζομεν της μνημης των λογιων του Θεου,
μαλιστα δε οτε σκοτος κυκλωι μου, και οι τοιχοι με καλυπτουσιν, οτε εισερχεται η
ακαθαρτος επιθυμια, και ταρασσει το ηγεμονικον. Τοτε γαρ 12.1600 αναγκαιον εστι
μεμνησθαι των λογιων του Θεου, ινα φυλαξωμεν τον νομον του Θεου τον περι
σωφρο συνης. Αυτη εγενηθη μοι, κ. τ. ε. Την Γραφην λεγει την θεοπνευστον. Αυτη
γαρ τωι δικαιωι ου λεγεται μο νον, αλλα και γινεται, επειδη τηι μελετηι προστιθησι την
κατορθωσιν· οθεν αυτου και εκζητειν τα δικαιω ματα λεγεται, ως μη παρεργως αυτα
μελετων. Τοι γαρουν οι λοιποι των ερμηνευτων αντι του «εξεζη τησα» διετηρησα
γραφουσιν. Μερις μου ει, Κυριε, ειπα του φυλαξασθαι τον νομον σου, κ. τ. ε. Ὥσπερ
εστι μερις η αφροσυνη του αφρονος, ουτω και του φρονιμου η φρονησις, και του
δικαιου η δικαιοσυνη. Ἐδεηθην του προσωπου σου εν οληι καρδιαι μου, ελεησον με
κατα το λογιον σου, κ. τ. ε. Προσωπον Θεου ο χαρακτηρ της υποστασεως αυτου, ως
πολλακις ειρηται. Ὁ τοινυν οληι τηι καρδιαι εφιε μενος του Κυριου, οπως καθαραι
αυτηι γενομενηι θεω ροιη αυτον, και εκ του ατενιζειν αυτου ελεηθηι, κατα τον λογον
της διδασκαλιας ειποι αν τα συγκειμενα ρητα. Ὅρα δε πηλικος εστιν ο οψομενος το
προσω πον του Θεου· Ἰησους σε διδαξατω λεγων· «Μακα ριοι οι καθαροι τηι καρδιαι,
οτι αυτοι τον Θεον οψονται.» ∆ιελογισαμην τας οδους σου, και επεστρεψα τους
ποδας μου εις τα μαρτυρια σου, κ. τ. ε. Ὃ λεγει τοιουτον εστιν· Ουδεποτε προπετως
ελαλησα, μη λογισαμενος πρωτον, ει λαλητεον μοι εστιν, η σιωπητεον. Ουδεποτε
προπετως τι επραξα, μη λογι σαμενος, ει καθηκουσα εστιν η πραξις· αι γαρ οδοι
ημων εν διαλογισμοις εισι και εν πραξεσι. Φησιν ουν· Παντα περιεσκεμμενως
εποιησα, και δια τουτο επεστρεψα οδευων τους ποδας μου εις τα μαρτυρια σου, ινα
μη εξωθεν των μαρτυριων του Θεου οδευω, πασαν την εμην γνωμην εις τας σας
αναθεις εντολας. Ἡτοιμασθην, και ουκ εταραχθην του φυλαξα σθαι τας εντολας σου,
κ. τ. ε. Ἡ απαθεια πεφυκε την καρδιαν αταραχον διαφυλαττειν, ητις ημιν προσ
γινεται εκ πολιτειας ορθης και δογματων αληθινων. Σχοινια αμαρτωλων
περιεπλακησαν μοι, και του νομου σου ουκ επελαθομην, κ. τ. ε. Σχοινια τα επαλληλα
και τα συμπεπλεγμενα αμαρτηματα λεγεται. Οι γαρ αμαρτιαν προθεμενοι πλεκειν δι'
αυτην και αλλην αναγκαζονται· ωσπερ ο ∆αυιδ δια την πορνειαν και τον φονον
προσεθηκεν· ο Καιν δια την αδελφοκτονιαν επισυνηψε το ψευδος. Ἀλλ' ουδε τουτων
περιπλακεντων αυτωι του Θεου νομου φησιν επιλανθανεσθαι παντως· οτι, προς
μετανοιαν ιδων και επιστρεψας, το σχοινιον της αμαρτιας εῤρηξεν. Μεσονυκτιον
 
 

142

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξεγειρομην του εξομολογεισθαι σοι επι τα κριματα της δικαιοσυνης σου, κ. τ. ε.
Λεκτεον τουτο προς τους αμελουντας νυκτωρ των προσευχων. Ἐτυρωθη ως γαλα η
καρδια αυτων· εγω τον νομον σου εμελετησα, κ. τ. ε. Ὥσπερ ο τυρος 12.1601 ην οτε
ουκ ην τυρος, ουτως οι δαιμονες ησαν ποτε, οτε ουκ ησαν πονηροι. Ει δε το γαλα
πρεσβυτερον εστι του τυρου, δηλονοτι και η αρετη πρεσβυτερα της κακιας εστιν·
τυρωι γαρ ∆αυιδ την κακιαν απει κασεν. Ἀγαθον μοι οτι εταπεινωσας με, οπως αν
μαθω τα δικαιωματα σου, κ. τ. ε. Ὡσει ελεγεν· Ευδοκω εν ασθενειαις, εν υβρεσιν, εν
αναγκαις, εν διωγμοις, εν στενοχωριαις. Ἄξιος οφθηναι των σων δικαιωμα των
αιτω, απερ ουκ εστιν αλλως μαθειν. Αισχυνθητωσαν υπερηφανοι, οτι αδικως ηνο
μησαν εις εμε, κ. τ. ε. Ἡ αισχυνη εις συναισθησιν πεφυκεν αγειν τον αμαρτανοντα.
Ἐπιστρεψατωσαν μοι οι φοβουμενοι σε και οι γινωσκοντες τα μαρτυρια σου, κ. τ. ε.
Ἐπι στρεψαι προς αυτον και παραγενεσθαι τους τοιουτους αιτει, ως αν αυτοις της εν
αυτωι μεταδοιη χαριτος. Γενηθητω η καρδια μου αμωμος εν τοις δι καιωμασι σου,
οπως αν μη αισχυνθω, κ. τ. ε. Ὡς μηπω εχων αιτει κατα το, «Καρδιαν καθαραν
κτισον εν εμοι, ο Θεος.» Και πως «αμωμος» εσται η κατα τους λοιπους «τελεια;»
Ἐπηγαγεν, «εν τοις δικαιωμασι σου.» Τουτωι δε το μη αισχυνθηναι ακολουθει·
αισχυνης γαρ αξιον παν αμαρτημα. Ἐξελιπον οι οφθαλμοι μου εις το λογιον σου,
λεγοντες· Ποτε παρακαλεσεις με; κ. τ. ε. Παρα κλησις εστιν η αναπαυσις ψυχης απο
πονων. Ὅτι εγενηθην ως ασκος εν παχνηι, κ. τ. ε. Ευ ρησεις πολλαχου της Γραφης
τροπολογουμενον το σωμα εις ασκον. Ὃ ουν λεγει ο δικαιος τοιουτον εστιν·
Ἐνεκρωσα μου τα μελη επι της γης· την θερμοτητα του σωματος εψυξα τωι θειωι
λογωι· ουκετι ειμι θερ μος προς ορεξιν των κατα την κοιλιαν η προς τα σωματικα·
ενεκρωσα και εψυξα τα μελη επι της γης. Ποσαι εισιν αι ημεραι του δουλου σου; ποτε
ποιησεις μοι εκ των διωκοντων με κρισιν, κ. τ. ε. Ὀλιγαι γαρ αι των ανθρωπων
ημεραι επι της γης, εν αις ευχεται ταχεως συντριβηναι τον Σαταναν υπο τους ποδας
αυτου. Του αυτου. Πασαι ανθρωπων ημεραι ολιγαι εισιν. Ἐπει ουν ολιγον χρονον ζω
επι γης, βουλομαι ιδειν τους καταδιωκοντας με κρινομενους, και παρακαλω σε μη
υπερθεσθαι. Τινες δε εισιν οι περι ων ευχεται ινα γενηται επ' αυτους κρισις; Οι
καταδιωκοντες ημας Σατανας τε και τα πνευματικα της πονηριας. Ὅταν δε ημας και
ανθρωπος δοκηι καταδιωκειν, τωι πρωτως καταδιωκειν ουκ ανθρωπος εστιν, αλλα
δια βολος, ου μιμητης εστι. ∆ιηγησαντο μοι παρανομοι αδολεσχιας, αλλ' ουχ ως ο
νομος σου, κ. τ. ε. Ἢ τους γραωδεις μυθους των Ἰουδαιων φησι τας διδασκαλιας, η
και τα ενταλματα των ανθρωπων, και τας φλυαριας των σοφων του αιωνος τουτου.
Πολλοι γαρ ερμηνευειν επιχειρουσι τας θειας Γραφας και των της Ἐκκλη 12.1604
σιας, και των εξω ταυτης αιρετικων τε και Ἰουδαιων, η και Σαμαρειτων, αλλ' ου
παντες λεγουσι καλως. Σπανιος γαρ ο εχων απο του Θεου εις τουτο χαριν, πολλων
μεν επαγγελλομενων λεγειν, ου καλως δε, και παρανομως βιουντων. Ει τι ουν
λεγουσιν, αδολε σχια και φλυαρια· ου γαρ δυναται λογος ευτονος και εῤρωμενος και
σωτηριος ειναι εν τηι ψυχηι παρα νομου. Του αυτου. Χρηστεον τουτωι τωι ρητωι προς
τους εκ της εξωθεν σοφιας περι γνωσεως Θεου επαγγελ λομενους διδασκειν. Παρα
βραχυ συνετελεσαν με εν τηι γηι, εγω δε ουκ εγκατελιπον τας εντολας σου, κ. τ. ε.
Ἀντι του· Παρ' ολιγον εγενομην γηινος, υπο των εχθρων πειραζομενος. Κατα το
ελεος σου ζησον με, και φυλαξω τα μαρτυρια του στοματος σου, κ. τ. ε. Μη
εκδοθηναι ταις των επιβουλευοντων χερσιν εις θανατον αξιοι, ζωην αιτων ουπω
την αιωνιον, αλλα την παρουσαν· ουχ ως τελος δε αυτην αιτει, αλλ' ως αγαθου
τελους συναιτιον εσομενην. Ὅτι ζησας, φησι, φυλαξω τα του Θεου προσταγματα, δι'
ων και την αιωνιον εστι περιποιησασθαι ζωην. Του αυτου. Στομα Θεου οι
διακονησαντες προ φηται τοις μαρτυριοις, ταις εντολαις, τοις δικαιω μασιν αυτου.
Εις τον αιωνα, Κυριε, ο λογος σου διαμενει εν τωι ουρανωι, κ. τ. ε. «Ἐν τωι ουρανωι,»
 
 

143

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αντι του εν ταις αγιαις αυτου δυναμεσιν. Παντων γαρ εκει τε ταγμενων ουδεμια
λογου παραβασις· «ουρανωι» δε ου τωι παρερχομενωι, ει και εν αυτωι παντα τετα
γμενως κινειται· αλλ' οστις ειρηται θρονος ειναι του Θεου. Ἐν δε τηι γηι ουδε μενει ο
λογος· ουδε γαρ εχει χωραν οπου πορνεια και ακαθαρσια και τα λοι πα παθη. Τις γαρ
μετοχη δικαιοσυνηι και ανομιαι; Ουκ ειπε δε «τον αιωνα των αιωνων,» η «του αιω
νος·» (μετα γαρ τον αιωνα ο ουρανος και η γη παρε λευσονται·) εν ωι δε «εστιν ο
λογος διαμενων.» ∆υ νατον γαρ τελειον ειναι δοκουντα μεν επι γης τυγ χανειν, το
πολιτευμα δε εχοντα εν τωι ουρανωι. Ουτως εστιν εν αυτωι και αει η αληθεια. Εις
γενεαν και γενεαν η αληθεια σου. Ἐθε μελιωσας την γην και διαμενει, κ. τ. ε. Ταυτηι
δε τηι αληθειαι η γη τεθεμελιωται. Ἐπι τουτωι γαρ τωι ακρογωνιαιωι λιθωι
καταβεβλημενωι θεμελιωι οικοδο μουνται παντες οι εκ γης σωζομενοι· οθεν και δια
μενει η γη αῤραγη και ασφαλη κρηπιδα και θεμελιον εχουσα. Ἀλλα και φωτισασα η
αληθεια ημεραν ην εποιησε, Θεου επιλαμψαντος αυτηι, εν τηι αυτηι διατα ξει μενει,
ουκ αλλασσομενη. Ὅτι τα συμπαντα δουλα σα, κ. τ. ε. Ει τα συμπαντα δουλα του
Θεου, πως εν ταις Παροιμιαις Σολομων περι του μυρμηκος φησιν· «Ἐκεινος,
γεωργιου μη υπαρχοντος, μηδε τον αναγκαζοντα εχων, μηδε υπο δεσποτειαν ων,
ετοιμαζεται θερους την τροφην.» Ὁ Θεος λεγεται δεσποτης διττως, η ως δημιουργος,
η ως γινωσκομενος. ∆ιο και Παυλος 12.1605 γραφει· «Ἐξελευθερωθεντες απο της
αμαρτιας εδου λωθητε τωι Θεωι,» δηλονοτι κατ' αρετην και γνωσιν. «Ἔχετε τον
καρπον υμων εις αγιασμον, το δε τελος ζωην αιωνιον.» Ει δε τοιουτου τελους
αμοιρος εστιν ο μυρμηξ, δηλονοτι και ταυτης της δουλειας. Καλως ουν λεγεται ο
μυρμηξ μη ειναι υπο δεσποτειαν, κατα ταυτην την δεσποτειαν. Ει μη οτι ο νομος σου
μελετη μου εστι, τοτε αν απωλομην εν τηι ταπεινωσει μου, κ. τ. ε. Μα καριον οντως
το μη απολεσθαι γεγονοτας εν περιστα σεσιν, οιον επι μαρτυριου. Ει μη τις
προμελετησει τον νομον του Θεου, απολλυται. Πασης συντελειας ειδον περας·
πλατεια εντολη σου σφοδρα, κ. τ. ε. Ὑπερ παντας τους εξωθεν λογους οι λογοι των
εντολων του Θεου πλατυνουσι καθαιροντες την ψυχην. Ὡς ηγαπησα τον νομον σου,
Κυριε· ολην την ημεραν μελετη μου εστιν, κ. τ. ε. Μελεταται νο μος ουκ εν λεξεσι και
φωναις μονον, αλλα και εν πραξεσιν. Ὅτε γαρ αναγινωσκει τις, νοων τα λεγο μενα,
και πραττων αυτα, μη παραλιπων εν τινι πρα ξει, αλλα εν πασι ποιων ο βουλεται ο
νομος, ουτος και λεγων και αναγινωσκων και πραττων μελεται τον του Θεου νομον.
Ἐνθαδε μεν ουν λεγεται, «Ὅλην την ημεραν μελετη μου εστιν,» εν δε τωι πρωτωι
ψαλμωι ου μονον την ημεραν, αλλα και την νυκτα φησι τον εσομενον μακαριον δειν
μελεταιν τον νομον. Τι δηποτε ενταυθα παρελιπε την νυκτα; Ὅτι μικτος εστιν
ενταυθα των ανθρωπων ο βιος, δια τουτο και ημεραν νυν εχομεν και νυκτα· οταν δε
αγιοι γενω μεθα και μακαριοι, νυξ ημας ου διαδεξεται, αλλ' εν μονηι εσομεθα τηι
ημεραι. Ὅρα ουν ως μεν ο ενταυθα πορευομενος, ητοι μη κατα βιον τελειος (πορεια
γαρ εστιν η κατα κοσμον αναστροφη·) ουδεπω καθαρως πορευεται, αλλ' οτε μεν εν
ημεραι εστιν, οτε δε εν νυκτι· εν ημεραι μεν, οτε τα κατα τον νομον καθη κοντα ποιει·
εν νυκτι δε, οτε ουδεπω οληι καρδιαι (καν μελεται τον νομον,) ποιει τον νομον, η και
οτε παρα τα καθηκοντα πραττει. Ὁ μεν ουν αρχομενος, η και προκοπτων, μελεται τον
νομον ημερας και νυκτος· ο δε τετελειωμενος ουκ εστιν εν νυκτι, αλλ' εν ημεραι, ως
ο Παυλος φησιν· «Ἡ νυξ προεκοψεν, η δε ημερα ηγγικεν· ως εν ημεραι ευσχημονως
περιπατησωμεν.» Και παλιν· «Ἄρα ουν ουκετι εσμεν νυκτος ουδε σκοτους, αλλ'
εσμεν τεκνα φωτος και ημερας.» Ὑπερ τους εχθρους μου εσοφισας με την εν τολην
σου, οτι εις τον αιωνα εμη εστιν, κ. τ. ε. Νους παθων γυμνωθεις και γνωσεως
μετοχος γεγο νως πανουργοτερος γινεται των δαιμονων, λεγων πολλακις το του
Παυλου, το, «Ου γαρ αυτου τα νοη ματα αγνοουμεν.» Του αυτου. Ἐχθρους νυν φησιν
επιδικαζομενους των εντολων, και μισουντας ημας· οις ημεις ουκ εχθραινομεν.
 
 

144

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σημαινει τους εκ περιτομης Ἰουδαιους· υπερ τουτους γαρ ο Χριστιανος εσοφισθη την
εντολην του Θεου, πνευματικως τον νομον νοων και φυλατ 12.1608 των. ∆ια τουτο
δυναμαι νοησαι βαθυτερον το ειρη μενον υπο του Κυριου· «Ἀγαπατε τους εχθρους
υμων.» Ἐχθροι γαρ ημων εισιν εκεινοι, «οι εχον τες ζηλον Θεου, αλλ' ου κατ'
επιγνωσιν.» Ὑπερ παντας τους διδασκοντας με συνηκα, οτι τα μαρτυρια σου μελετη
μου εστιν, κ. τ. ε. Αι Γραφαι εκεινων ησαν πρωται· επιστευθησαν τα λογια του Θεου.
Ἐκεινοι διδασκαλοι επαγγελλονται γεγονεναι, ατε πρωτοι παραλαβοντες νομον και
προ φητας. Ἡμεις ουν οι απο των εθνων λεγομεν· «Ὑπερ παντας τους διδασκοντας
με συνηκα.» ∆ια τι δε; «Ὅτι τα μαρτυρια σου μελετη μου εστι.» Καινα ευρισκω
μαρτυρια παρα τα πολλακις ειρημενα μαρ τυρια. Μελετη μου γαρ εστι τα μαρτυρια
Ἰησου Χριστου· παρεδεξαμην γαρ αυτα τα μαρτυρια, και δια τουτο εγω υπερ παντας
τους διδασκοντας με συνηκα. Ειπεν αυτους εχθρους ο Ἐκκλησιαστικος, ειπεν αυτους
διδασκοντας· νυν λεγει αυτους και πρεσβυτερους. Ὑπερ πρεσβυτερους συνηκα, οτι
τας εντολας σου εξεζητησα, κ. τ. ε. Χρηιζομαι τουτωι τωι ρητωι προς τους γεροντας
τους μακρον χρονον και την απα θειαν νομιζοντας ειναι προξενον της γνωσεως του
Θεου. Ἐκ πασης οδου πονηρας εκωλυσα τους ποδας μου, οπως αν φυλαξω τους
λογους σου, κ. τ. ε. Πονηρας οδους ωδευομεν, «ανοητοι» οντες ποτε «και απειθεις,
πλανωμενοι, δουλευοντες επιθυμιαις και ηδοναις ποικιλαις,» και τα εξης. Ἐκειναι
μεν ησαν οδοι πονηραι. Τελεια η φωνη αυτη Ἐκκλησιαστικου. Ὅσον γαρ ετι
αμαρτανομεν, λεγειν ταυτα ου δυνα μεθα· εκ του γαρ κωλυειν τους ποδας ημων εκ
πα σης οδου πονηρας φυλαξομεν τους λογους του Θεου. Ποιους λογους; τους εν
νομωι, νοησαντες αυτους πνευ ματικως, και επιγινωσκοντες τον δι' αυτων κηρυττο
μενον Ἰησουν Χριστον. Ἐμφαινει δε το ελευθερον της προαιρεσεως το, «Ἐκωλυσα
τους ποδας.» Ὡς γαρ επ' αυτωι οντος του κινειν τους ποδας εις το βαδιζειν, η και
κωλυειν αυτους, το προκειμενον ειπεν. Ἀπο των κριματων σου ουκ εξεκλινα, οτι συ
ενομοθετησας με, κ. τ. ε. Του σου διαπαντος εμε μνημην δικαστηριου. Ἐν ενατωι δε
λεγει ψαλμωι· «Καταστησον νομοθετην επ' αυτους. Γνωτωσαν εθνη, οτι ανθρωποι
εισιν.» Μωυσης μεν γαρ ενομοθετησε τα του γραμματος τοις μη δυναμενοις χωρειν
την επιδημιαν της Καινης ∆ιαθηκης· Ἰησους δε Χριστος επιδημησας ενομοθετησε μοι
το Ευαγγελιον, και πνευματικον μοι τον Μωυσεως εδειξε νομον. Ὡς γλυκεα τωι
λαρυγγι μου τα λογια σου, υπερ μελι τωι στοματι μου, κ. τ. ε. Ὁ ηδομενος και
τρεφομενος επι τηι γνωσει νους ονομαζεται στομα Ἀπο των εντολων σου συνηκα· δια
τουτο εμι σησα πασαν οδον αδικιας, κ. τ. ε. Ἐν ταις σαις συνετος γενομενος εντολαις
διαιρουσαις μοι τα πρα κτεα· και μην ου μονον απειμι πασης οδου αδικιας, αλλα και
μεμισηκα. 12.1609 Ὤμοσα και εστησα του φυλαξασθαι τα κριματα της δικαιοσυνης
σου, κ. τ. ε. Το αμεταθετον του σκοπου ορκον ωνομασεν. Του αυτου. Τι ποιει ενθαδε
το «ωμοσα» ζητη τεον. «∆ιεθετο διαθηκην προς τους εκλεκτους αυ του.» Και ταυτην
την διαθηκην προς τους εκλεκτους αυτου διαθεμενου του Θεου ο πιστευων
παρεδεξατο, και οιονει ορκοις μεταξυ του Θεου εποιησατο παρα δεξαμενος αυτου
την διαθηκην, ωστε στησαι και φυ λαξασθαι τα κριματα της δικαιοσυνης αυτου.
Ἵστημι δε, φησιν, αυτα τηι εμηι ψυχηι· και οταν αυτα στησω, γινεται εκεινο το
ειρημενον παρα τωι Σολομωντι εν Παροιμιαις· «Λογισμοι δικαιων κριματα.» Ἐκεινα
«τα κριματα» εστι «της δικαιοσυνης» του Θεου· τοτε δε γενομενα, οτε ωμοσα και
εστησα αυτα εν εμαυτωι. Το δε «στησαι» ενταυθα το βεβαιως ορισαι δηλοι· και το
«ομοσαι» τουτεστι το αμεταθετως τουτο προθεσθαι, και απαραβατον φυλαττειν το
εργον του ορκου μετα βεβαιωσεως προελεσθαι. Τα εκουσια του στοματος μου
ευδοκησον δη, Κυριε, και τα κριματα σου διδαξον με, κ. τ. ε. Περι ων ου διεταχθημεν
ποιειν, αλλα προαιρεσει ποιουμεν, ταυτα φησιν εκουσια του στοματος ημων· οιον, ει
παρθενιαν ασκησω, ην ου προσεταχθην ουδε εκελευσθην, αλλ' εκουσιως τουτο
 
 

145

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιησαι κρεισσον αιρουμαι. Τουτο ουν ευδοκησον, Κυριε. Και επι αλ λων δε ομοιως
των κατα τον βιον ημων τοιαυτα ευ ρησομεν, ων τινα μεν ποιουμεν ως
προστεταγμενοι δουλοι. τινα δε πραττομεν εκουσιως. Ἡ ψυχη μου εν ταις χερσι σου
διαπαντος, και του νομου σου ουκ επελαθομην, κ. τ. ε. Ζητησεις πως η ψυχη του
∆αυιδ εν ταις χερσι του Θεου δια παντος· ποτερον ως εν δικαιοσυνηι, η ως εν γνωσει.
Και ταχα το προτερον· αγγελων μεν γαρ εστι το διαπαντος βλεπειν το προσωπον του
Θεου, τουτεστι την θεωριαν αυτου, ανθρωπων δε το δυνασθαι δια παντος
δικαιοπραγειν κατ' ενεργειαν· οπερ εστι το ειναι εν ταις χερσι του Θεου· η γαρ κατα
διανοιαν δικαιοπραγια μονωι προσην τωι Χριστωι, ος αμαρτιαν ουκ εποιησε, δηλονοτι
κατ' ενεργειαν, και ουχ ευρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου· σαφες, οτι κατα δια
νοιαν, αφ' ης προερχονται τα περιττα της καρδιας. Την ψυχην μου σοι εγχειριζω
παντοτε, σε φρουρον ποιουμαι και υπερασπιστην και κυβερνητην αυτης· και δια
τουτο του νομου σου ουκ επελαθομην, ινα μη αποπεσω. Πας ο αναθεις εαυτον τωι
Θεωι, την ψυχην αυτου παρατιθεται εις τας χειρας αυτου, καθως και αλλαχου ειπεν·
«Ὅτι συ ει ο υπερασπιστης μου, Κυριε, εις χειρας σου παραθησομαι το πνευμα μου.»
Ει δε μεριζει εαυτον εις ηδονας και παθη σωματικα και φροντιδας βιωτικας, ου
παρατιθεται την ψυχην αυτου εις χειρας Θεου. Του αυτου. Ὁ δε Ἀκυλας ουτω· «Ψυχη
μου εν ταρσωι μου ενδελεχως και διηνεκως, και νομου σου ουκ επελαθομην·» ο δε
Συμμαχος· «Ἡ ψυχη μου μετα χειρας μου διαπαντος·» η δε πεμπτη ομοιως τοις
Ἑβδομηκοντα. 12.1612 Ἔθεντο αμαρτωλοι παγιδα μοι, και εκ των εν τολων σου ουκ
επλανηθην, κ. τ. ε. Παγιδας οι αμαρτωλοι πολλας τοις δικαιοις και διαφορους ρα
πτουσιν· οιον τωι Ἰωσηφ η Αιγυπτια και οι αδελφοι· τωι ∆ανιηλ οι απο του ∆αρειου
λαβοντες εξουσιαν· αλλ' ουκ απεπλανηθησαν των εντολων του Θεου· δια τουτο των
παγιδων ανωτεροι εγενοντο. Ἐκληρονομησα τα μαρτυρια σου εις τον αιωνα, οτι
αγαλλιαμα της καρδιας μου εισιν, κ. τ. ε. Ὅσοι χαιρουσι ταις εντολαις του Θεου, και
την δικαιοπρα γιαν ασπαζονται, ουτοι διαπαντος κληρονομουσιν αυ του τα
μαρτυρια, κληρον αυτα και μεριδα αντι παν των των εν τωι κοσμωι κτωμενοι, και
οπερ εαν παθωσιν επ' αυτοις, ευφραινομενοι. Ἔκλινα την καρδιαν μου του ποιησαι
τα δι καιωματα σου εις τον αιωνα δι' ανταμειψιν, κ. τ. ε. Ειδως αποκειμενην αμοιβην
εκλινα, ητις εστι βασι λεια Θεου· «α οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσε, και επι
καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, α ητοιμασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον.» Του
αυτου. Ἡ ανταμειψις των δικαιωματων, η γνωσις αυτων εστιν. Παρανομους
εμισησα, τον δε νομον σου ηγα πησα, κ. τ. ε. Ὁ παρανομος, καθο παρανομος υπαρ χει,
μισητος εστι· καθο δε εικων και πλασμα Θεου, αγαπητος εστι. Κατα γουν την
δευτεραν εννοιαν και τοις εν τηι φυλακηι προσβαλλειν ημιν προτετακται, και ευ
ποιειν τους κακουργους νενομοθετηται. ∆υνα ται δε ενταυθα λεγειν λογους και
νομους ους μεμιση κεν ο ∆αυΐδ. Του αυτου. Ουκ εμισει παρανομους ανθρωπους· και
γαρ εδειξεν ο βιος αυτου, οτι ουκ ανθρωπους πα ρανομους εμισησεν· ουτε γαρ τον
πατραλοιαν Ἀβεσ σαλωμ εμισησεν, ουτε τον Σαουλ, (περι ου ειπεν ο Θεος·
«Μεταμεμελημαι χρισας τον Σαουλ εις βασι λεα»)· διαφορως τωι ∆αυιδ
επιβουλευσαντα, ουτε αλ λον τινα παρανομον· οθεν «παρανομους» ειπων, ου
προσεθηκεν «ανθρωπους·» ως γαρ αγιος εμισει τα μισους αξια, τους λογους τους
παρανομους, τα δογμα τα τα παρανομα, τας τοιαυτας διδασκαλιας, την δια θεσιν
καθ' ην αμαρτανουσιν· οθεν τοις παρανομοις λογοις αντεθηκε τον αγαπωμενον
νομον. Κατα ταυτην την εννοιαν και πατερα και μητερα μισειν προστε ταγμεθα,
τουτεστιν αποστρεφεσθαι παρακαλουντας ημας εις ασεβειαν, η του κατα Χριστον
αποτρεποντας μαρτυριου. Ἄλλως γαρ και τους εχθρους ημων αγα παιν
προστεταγμεθα. Θεου δε προκαλουμενου εις το και την ιδιαν μισησαι ψυχην, ομοιως
και ανθρωπους δει παρανομους μισειν, ως αν αυτους επιστρεψωμεν βελτιουμενοι
 
 

146

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι μη τουτοις ομοιωθηναι. Ἐκκλινατε απ' εμου, πονηρευομενοι, και εξ ερευνησω
τας εντολας του Θεου μου, κ. τ. ε. Ἐαν μη εκκλινωσιν αφ' ημων οι δαιμονες, τας
εντολας του Θεου ποιειν ουκ ισχυομεν· προς γαρ ταυτας μαλιστα ιστανται, δια το
προξενους ημιν γενεσθαι της γνω σεως του Θεου. Ἀντιλαβου μου κατα το λογιον
σου, και ζησο 12.1613 μαι, και μη καταισχυνηις με απο της προσδοκιας μου, κ. τ. ε.
«Ὅτι η θλιψις υπομονην κατεργαζεται, η δε υπομονη δοκιμην, η δε δοκιμη ελπιδα, η
δε ελ πις ου καταισχυνει.» Του αυτου. «Κατα το λογιον σου·» τουτεστι κατα την
υποσχεσιν σου. Ἐπηγγειλω γαρ εν τωι νομωι υπερασπιζειν των φυλασσοντων αυτον.
Τουτον τοι νυν εχοντα τον σκοπον της σης προνοιας αξιωσον, ινα μη επιτυχων της
ελπιδος, αισχυνης αναπλησθω. Το δε λογιον ενταυθα την υποσχεσιν δηλοι· αντι του·
Την επαγγελθεισαν μοι παρασχου σωτηριαν. Βοηθησον μοι, και σωθησομαι, και
μελετησω εν τοις δικαιωμασι σου διαπαντος, κ. τ. ε. Ει γαρ και εφη· «Βοηθος μου και
αντιληπτωρ μου ει συ,» αλλα δειται βοηθειας αδιαλειπτου. Ἐν οσωι γαρ εσμεν
ενταυθα, ουπω τελειον το «σωθησομαι,» αλλ' οταν μετα των αγγελων ζησωμεν του
Θεου. Τοτε γαρ και μελετη δικαιωματων προσωπον προς προσωπον, ου κατα την
σκιαν, αλλα κατα την αληθειαν. Παραβαινοντας ελογισαμην παντας τους αμαρ
τωλους της γης· δια τουτο ηγαπησα τα μαρτυρια σου, κ. τ. ε. Ἡμεις μεν
«παραβαινοντας» λεγομεν τους δεδιδαγμενους τον λογον, και μετα το δεδιδαχθαι,
μη τετηρηκοτας, αλλ' αποσταντας και παραβεβηκο τας. Ουτος δε οραι, οτι παντες
εχουσιν αφορμας προς καλοκαγαθιαν, ει και μη εδιδαχθησαν· ωστε μη μο νους
παραβατας λεγεσθαι τους μετα την πιστιν απο σταντας, αλλα και τους οπωσποτουν
αμαρτανοντας. Ἁμαρτωλοι δε της γης οι επι γης ημαρτηκοτες αν θρωποι. Ἄλλοι γαρ
εισιν αμαρτωλοι ουρανου, προς ους ημιν εστιν η παλη «προς τα πνευματικα της πο
νηριας εν τοις επουρανιοις.» Ἐκει γαρ πρωτον αμαρτοντες, υστερον και επι γης
τουτο ποιουσιν. Καθηλωσον εκ του φοβου σου τας σαρκας μου· απο γαρ των
κριματων σου εφοβηθην, κ. τ. ε. Ὁ καθηλουμενος σταυρουται. Ζητω ουν τον
σταυρον, και ζητω μηποτε ο σταυρος εστιν ο φοβος του Θεου. Και γαρ ειπεν ο Σωτηρ·
«Ὃς εαν μη αρηι τον σταυρον αυτου, και ακολουθησηι μοι, ουκ εστι μου αξιος.»
Πολλακις δε διεστειλαμεθα περι φοβου και αγαπης· και τελειοτερον ειρηκαμεν τον
αγαπωντα του φοβου μενου, και αναγκαιον ειναι τον φοβον προς εισαγω γην. Ὅπου
δε εισελθηι «τελεια αγαπη, εξω βαλλει τον φοβον.» Ἐπει τοινυν ευρισκεται
καθηλουμενος εκ του φοβου υπο του Θεου ο δικαιος, ζητω, μηποτε ο μεν
σταυρουμενος φοβειται καθηλουμενος εκ του φοβου, ινα νεκρωσηι τα μελη τα επι
της γης· ηνικα δ' αν ελθηι η τελεια αγαπη, καθαιρειται απο του σταυ ρου, θαπτεται,
εκ νεκρων εγειρεται, ιν' εν καινοτητι ζωης περιπατησηι, ουκετι κατα φοβον, αλλα
κατα την αγαπην την εν Χριστωι Ἰησου. Ἐποιησα κριμα και δικαιοσυνην· μη
παραδωις με τοις αδικουσι με, κ. τ. ε. Πως ουν Ἰωβ ποιησας κριμα και δικαιοσυνην,
ως αυτος ο Κυριος εμαρτυ ρησε, παρεδοθη τοις αδικουσιν αυτον; Ἢ την ψυχην
αυτοις ου βουλεται παραδιδοσθαι· σωματος γαρ και κτηματων ο δικαιος οιδεν
καταφρονειν. 12.1616 ∆ουλος σου ειμι εγω· συνετισον με και γνωσο μαι τα μαρτυρια
σου, κ. τ. ε. Ουδεις δουλος της αμαρτιας δουλος εστι του Θεου· ο ουν δουλευων εν πα
σηι πραξει και διανοησει, ποιων παντα κατα τον λογον αυτου, ουτος λεγετω·
«∆ουλος σου ειμι εγω.» Τοιου τος ων ο Προφητης, αξιοι μισθον λαβειν της δουλειας
το· «Συνετισον με.» Ἔστι γαρ συνεσις διδομενη απο Θεου, η αποκειται παρα τωι Θεωι
ως εν θησαυρο φυλακιωι. Πνευμα γαρ, φησι, σοφιας και συνεσεως, και τα εξης των
αγαθων χαρισματα αναπαυσεται επ' αυτον. Καιρος του ποιησαι τωι Κυριωι,
διεσκεδασαν τον νομον σου, κ. τ. ε. Καιρος εστι χρονος κατορθωσεως τωι Κυριωι, του
ποιησαι εκδικησιν δηλονοτι. Κατελυ σαν, ηθετησαν τον νομον σου οι παρανομοι.
Συμμα χος· «Καιρος πραξαι τωι Κυριωι, οτι σκεδαννυουσι τον νομον σου.» Ἀκυλας·
 
 

147

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

«Ἠκυρωσαν.» ∆ια τουτο προς πασας τας εντολας σου κατωρ θουμην, πασαν οδον
αδικον εμισησα, κ. τ. ε. Ὁ μη πασας τας εντολας κατορθωσας ουδε πασαν οδον
αδικον εμισησεν. Ει δε ο φοβουμενος τον Κυριον μι σει αδικιαν, ουτος δε ουκ
εμισησεν, ου φοβειται τον Κυριον. Ὁ δε μη φοβουμενος ου μακαριος, ειπερ,
«Μακαριος ο φοβουμενος τον Κυριον.» Ὁ τας εντο λας του Θεου αγαπων μισει
πασαν κακιαν, ως αντι κειμενην αυταις. Ἀσυμβατον γαρ αρετη και κακια, φως και
σκοτος, υγεια και νοσος. Θαυμαστα τα μαρτυρια σου, δια τουτο εξηρευ νησεν αυτα η
ψυχη μου, κ. τ. ε. Ἐπει μεγαλα οντα και πολυν εχοντα νουν τα μαρτυρια σου, θαυμα
στα εστι, τουτου χαριν ουχ ως ετυχεν αυτοις προσεχω, αλλ' επιτεταμενως εξερευναι
αυτα η ψυχη μου· εχων γαρ την αυτων θεωριαν, ορω εμαυτον πολυ της επι στημης
αυτων απολειπομενον, και δευτερον αυτοις επιβαλλω· ειτα παλιν ορων, οτι μογις εν
εισαγωγηι αυτων υπαρχω, επιτεινω τοινυν εγχωρουσαν μοι ερευ ναν, εως ου την
ακραιφνεστατην της επιστημης αυ των εξω αληθειαν. Το στομα μου ηνοιξα και
ειλκυσα πνευμα, οτι τας εντολας σου επεποθουν, κ. τ. ε. Ὁ ανοιξας δια της πρακτικης
την καρδιαν, ελκει το αγιον Πνευ μα το αποκαλυπτον αυτωι τα μυστηρια του Θεου.
Το στομα της ψυχης μου εστιν η διανοια. Τουτο ουν κλεισας τοις πονηροις
λογισμοις, ηνοιξα τοις αγαθοις, και ειλκυσα Πνευμα συνεσεως, χαριτος, και σοφιας.
Του αυτου. Μισθος αρα της χορηγιας του Πνευ ματος η φρασις των εντολων του
Θεου και η κατορ θωσις, ωστε ανοιξαι μονον ημας το στομα, και παρα χρημα Πνευμα
εξ ουρανων ελκειν. Τα διαβηματα μου κατευθυνον κατα το λογιον σου, και μη
κατακυριευσατω μου πασα ανομια, κ. τ. ε. Του μεν κατα διανοιαν αμαρτανοντος κυ
ριευειν λεγεται η ανομια· του δε κατ' ενεργειαν πα ρανομουντος, κατακυριευειν. Ἢ
ταχα των μεν ολιγα αμαρτανοντων κυριευει η ανομια, των δε πλειονα κατακυριευει.
12.1617 ∆ιεξοδους υδατων κατεδυσαν οι οφθαλμοι μου, επει ουκ εφυλαξα τον νομον
σου, κ. τ. ε. Τους κατα διανοιαν πειρασμους νυν τροπικως υδατα ονομα ζει, ων ημας
αποτρεπει Σολομων, λεγων· «Ἀπο υδα τος αλλοτριου αποσχου, και απο πηγης
αλλοτριας μη πιηις.» Του αυτου. Οι ημετεροι οφθαλμοι εις διεξοδους υδατων
καταδυνουσι τα του βιου πραγματα αστατα, οις εστι χρεια λοιπον εκειθεν αναχθηναι
και διαβλεψαι, ωστε τα εστηκοτα του μελλοντος αιωνος διαθρειν λοιπον. Του αυτου.
Ὁ Συμμαχος ουτω· «∆ιαιρεσεις υδα των κατεδυναν οι οφθαλμοι μου περι των μη
φυλασ σοντων τον νομον σου.» Ἐξετηξε με ζηλος σου, οτι επελαθοντο των λο γων
σου οι εχθροι μου, κ. τ. ε. Οιον ζηλον ανελαμ βανον, ειποτε εωρων τινα
επιλελησμενον των σων λο γων; Ουχ απλως ζηλον, αλλα διαπτοντα τε και εν
θερμον, και αυτοχρημα καυσιν, ει εθεωρουν τινας επιλανθανομενους σου των
λογων. Περι τουτου του ζηλου εμνησθησαν οι μαθηται εκ προσωπου του Κυ ριου εν
ψαλμωι ειρημενου, οτι «Ὁ ζηλος του οικου σου κατεφαγε με.» Πεπυρωμενον το
λογιον σου σφοδρα, και ο δουλος σου ηγαπησεν αυτο, κ. τ. ε. Ἄδολος, φη σιν, ο του
Θεου νομος, ως αυτωι πεπυρωμενος τωι πνευματι· διοπερ ου κολακειαν, ουκ
ειρωνειαν κεκτη ται, αλλα φανερως τους αμαρτανοντας ελεγχει, τους αμελουντας
στυφει. «Ζων γαρ ο λογος του Θεου, και ενεργης, και τομωτερος υπερ πασαν
μαχαιραν διστο μον, και διικνουμενος αχρι μερισμου ψυχης και πνευματος, αρμων
τε και μυελων, και κριτικος εν θυμησεων και εννοιων καρδιας.» Τουτον τοινυν,
ειπερ εσμεν δουλοι του Θεου, και ημεις αγαπησωμεν, μηδαμως αυτον κυβευοντες
μηδε δολουντες (οπερ πας ο Παυλος ηινιξατο), καθαρον δε προφεροντες, κα θαπερ εκ
της του Πνευματος χωνειας εδεξαμεθα. Του αυτου. Το πεπυρωμενον λογιον του
Θεου κα τακαιει ξυλα, χορτον, καλαμην, τας μοχθηρας εξεις αναλισκον. Ἡ
δικαιοσυνη σου δικαιοσυνη εις τον αιωνα, και ο νομος σου αληθεια, κ. τ. ε. Ἡ παρα
ανθρω ποις δικαιοσυνη προς ολιγον ψηφιζεται. ∆ικαιοσυνη αιωνιος δικαιοσυνη
κυριως· ον αν δικαιοις, αιωνιως και δικαιως βεβαιοις. Ἡ δε των ανθρωπων ου τοι
 
 

148

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτη· προσκαιρος τε γαρ και σφαλλομενη τα πολλα. Και ο νομος σου αυτο χρημα
αληθειας, σφοδρα αλη θευων εν πασι. Νοειται δε αληθεια και η ορθοτης κατα το·
«∆ικαιος ει, Κυριε, και ευθεις αι κρισεις σου.» Θλιψεις και αναγκαι ευροσαν με, αι
εντολαι σου μελετη μου, κ. τ. ε. Ὥσπερ εκζητουσων ημας των θλιψεων και των
αναγκων, λεγει το, «Ευροσαν με.» Ἢ ταχα θλιψεις οι θλιβοντες λεγονται, και
αναγκαι οι τας αναγκας επαγοντες· εθος γαρ εχει η Γραφη τας εξεις αντι των
εχοντων αυτας ονομαζειν. Ουτω γαρ παρα Παυλωι· «Ἡ αγαπη ουδεποτε εκπιπτει·»
και παρα Σολομωντι· «Ἡ κακη βουλη απ 12.1620 ελιπε την διδασκαλιαν την εκ
νεοτητος, και της θειας επελαθετο διαθηκης.» Ποιει δε πολλακις και το ανα παλιν η
Γραφη, και τον πεφυκοτα δεχεσθαι την αρε την αντι της αρετης ονομαζει. Ἐν γαρ
ταις Παροι μιαις φησιν· «Οι απαιδευτοι εμισησαν σοφιαν,» αντι του αρετην. Και ο
Παυλος· «Μη μετατιθεσθε απο του νοος ημων,» τουτεστιν απο της τοιασδε γνωμης.
Ἐν ταις θλιψεσιν αι εντολαι σου μελετηι μου ησαν παρηγορουσαι και το αλγος
επικουφιζουσαι. Ταυτα γαρ συνεζευκται τοις εργαταις της αρετης· εκ γαρ της τουτων
διδασκαλιας την ανδριαν μανθανω, και φερω γενναιως τα λυπηρα. Ουτω και
Συμμαχος ηρμηνευσεν· «Θλιψεις και κακωσεις κατελαβον με, αι δε εντολαι σου
ετερπον με.» Ὁ δε Ἀκυλας ουτω· «Θλιμμος και συνοχη ευρον με· αι εντολαι σου απο
λαυσις μου.» ∆ικαιοσυνη τα μαρτυρια σου εις τον αιωνα· συνετισον με, και ζησομαι,
κ. τ. ε. Ἡ συνεσις προτερα εστι της γνωσεως, ως ειναι τον γνωστικον και συνετον·
τον δε συνετον ου παντως και γνω στικον. Ἐκεκραξα εν οληι καρδιαι μου, επακουσον
μου, Κυριε, τα δικαιωματα σου εκζητησω, κ. τ. ε. Ἐξ ολης καρδιας αγαπων τον Θεον,
ουτος εν οληι κραζει καρδιαι. Του αυτου. Ουχ η κραυγη μεγαλη εστι φωνη, αλ λα το
μεγεθος των σημαινομενων υπ' αυτης τωι Θεωι. Ὁ γαρ δικαιος μεγαλην αποτελει
προς τον Θεον φωνην, αιτων επουρανια και μεγαλα. Ουτω και ο δικαιος Ἄβελ
αποθανων λαλει· «Φωνη γαρ αιματος του αδελφου σου βοαι προς με εκ της γης·» ινα
δη λωθηι, οτι δικαιος προς τον Θεον μεγαληι κεκραγε φωνηι. Και τωι Μωσηι
καταδιωκομενωι υπο των Αιγυ πτιων λεγει· «Τι βοαις προς με;» Προεφθασα εν αωριαι,
και εξεκραξα· εις τους λογους σου επηλπισα, κ. τ. ε. Ἀωρια εστι νοητη διαθεσις εξεως
επι την γνωσιν σπουδαζουσα. Προσηγγισαν οι καταδιωκοντες με ανομιαι· απο δε του
νομου σου εμακρυνθησαν, κ. τ. ε. ∆ιδα σκομεθα απο του λεγομενου ειδεναι τι πασχει
ο κα ταδιωκων τον δικαιον· οσωι γαρ εγγιζει εις το διω κειν τον δικαιον, τοσουτωι
μακραν γινεται του νομου του Θεου. Ὅσον δε απο του νομου, μακρυνεται και απο
της ζωης, οτι αυτη ζωη ημων. Ἐγγυς ει συ, Κυριε, και πασαι αι οδοι σου αληθεια, κ. τ.
ε. Αυτος μεν ουν εγγιζει ουτως· αλλ' εαν μη και ημεις ενεργησωμεν αυτου
εγγιζοντος το εγγιζειν αυτωι, ουκ απολαυσομεν της εγγυτητος αυ του. ∆ια τουτο
ποῤρω εισιν οι αμαρτωλοι του Θεου. «Ἰδου οι μακρυνοντες εαυτους απο σου
απολουνται.» Ὁ δε δικαιος ενεργει το εγγιζειν τωι Θεωι. Του αυτου. Ἐγγυς εστιν η
δικαιοσυνη του πεφυ κοτος δικαιοπραγειν· πολλωι δε πλεον εστιν εγγυτε ρον των
κατ' ενεργειαν κτησαμενων δικαιοσυνην και γνωσιν. Κατ' αρχας εγνων εκ των
μαρτυριων σου, οτι 12.1621 εις τον αιωνα εθεμελιωσας αυτα, κ. τ. ε. Ἡ γνω σις μοι
αρχηθεν αρξαμενωι του θεοσεβειν εληλυθεν απο των σων μαρτυριων·
συνεργουμενος γαρ απο του νενοηκεναι τα μαρτυρια τα παραδεδομενα, ουτως
εφωτιζομην, και ηκοντιζομην επι την γνωσιν, και εγνων, οτι τα μαρτυρια εις τον
αιωνα εθεμελιωσας. Ει δε εθεμελιωσεν ο Θεος τα μαρτυρια, ουδεπω λη γει εις το
θεμελιουσθαι, αλλα ζηι το θεμελιουμενον και οικοδομουμενον. Τι δε εποικοδομει;
προσταγμα τα, εντολας, δικαιωματα, κριματα, σοφιαν, γνωσιν· και ουτως απαρτιζει
την οικοδομην εν πασιν αγαθοις εργοις, λογοις σοφιας, επιστημης γνωσει· ατινα εαν
κατα την θεμελιωσιν τεθηι, εχει τις εαυτου οικοδομη μα τελειον, αξιον του ενοικησαι
εν αυτωι τον Θεον και εμπεριπατησαι. Ἴδε την ταπεινωσιν μου και εξελου με, οτι του
 
 

149

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νομου σου ουκ επελαθομην, κ. τ. ε. Μακαριον ενωπιον του Θεου ταπεινουσθαι· φησι
γαρ Ἰακωβος· «Ταπεινωθητε ενωπιον Κυριου, και υψωσει υμας.» Ὅταν τοινυν
ουτως ταπεινωθωμεν, καν υπο δαιμο νων επιβουλευθωμεν, καν υπο ανθρωπων
μισουντων τας αρετας πολεμηθωμεν, εχομεν τον Θεον εξαιρου μενον, μονον ινα του
νομου αυτου μη επιλαθωμεθα, μηδε αποκαμωμεν εν ταις θλιψεσι. Μακραν απο
αμαρτωλων σωτηρια, οτι τα δι καιωματα σου ουκ εξεζητησαν, κ. τ. ε. Ει η σω τηρια
εστι της λογικης φυσεως η γνωσις του Θεου, αυτη δε καθαραις ψυχαις εγγινεται,
καλως λεγεται το, «Μακραν απο αμαρτωλων σωτηρια· εις γαρ κα κοτεχνον ψυχην
ουκ εισελευσεται σοφια.» Ου γαρ εγγυς η κρισις, εγγυς και η σωτηρια· και ου μα κραν
η σωτηρια, και η κρισις μακραν. ∆ια τι; Ἐπει δη τα δικαιωματα σου ουκ εξεζητησεν.
Ου γαρ η σωτηρια σου φευγει ημας, αλλ' ημεις αυτην· «Ἦλ θε γαρ ο Υιος του
ανθρωπου, η σωτηρια, ζητησαι και σωσαι το απολωλος.» Οι οικτιρμοι σου πολλοι,
Κυριε· κατα το κρι μα σου ζησον με, κ. τ. ε. Ἔλεος ανθρωπου επι τον πλησιον αυτου,
ελεος δε Κυριου επι πασαν σαρκα· και ο δικαιοτατος γαρ ανθρωπος ως προς την
ακριβη του Θεου κρισιν ελεου δειται Θεου· οπου γε και αυτο το δοκειν γεγονεναι
δικαιον, ελεωι γινεται του Θεου. Τι γαρ αξιον τις πεποιηκεν αιωνιου μακαριοτητος;
ουδεν δε ακριτως ο Θεος ποιει, ουδε ζωοποιει. Οι οικτιρμοι δε πολλοι, πολλων
οντων, εφ' ους γι νονται. Πολλοι οι εκδιωκοντες με και θλιβοντες· εκ των
μαρτυριων σου ουκ εξεκλινα, κ. τ. ε. «Μακα ριοι, φησιν, οι δεδιωγμενοι ενεκεν
δικαιοσυνης, οτι αυτων εστιν η βασιλεια των ουρανων.» Του αυτου. Το πληθος
εχθρους ορατους και αορα τους αινιττεται, ων οι διωγμοι και αι θλιψεις δια φοροι.
Οι μεν γαρ φιλιαν υποκρινομενοι τας ηδονας υποβαλλουσιν· οι δε την εχθραν
γυμνωσαντες παν ειδος πειρασμων υποφερουσιν. Ἀλλ' ημεις εκ των 12.1624
μαρτυριων του Θεου μη εκκλινωμεν, εν οις ημιν δι εμαρτυρατο· «Ὅτι δια πολλων
θλιψεων δει ημας εισ ελθειν εις την βασιλειαν των ουρανων.» Ειδον ασυνετουντας
και εξετηκομην, οτι τα λογια σου ουκ εφυλαξαντο, κ. τ. ε. «Ὁ ζηλος του οικου σου
κατεφαγε με.» Ἴδε, οτι τας εντολας σου ηγαπησα, Κυριε, εν τωι ελεει σου ζησον με, κ.
τ. ε. Και επι τουτο προ καλειται τον Θεον, και φησι προς αυτον· Καλω σου το
προσωπον. Θαῤρω γαρ, οτι το προσωπον σου κλι νων προς με, ινα με κατανοησηις,
οψει τινα τροπον τας εντολας σου τετηρηκα· τους γαρ τυπους των αγαθων εργων
ευρησεις εν εμοι. Ἄρχοντες κατεδιωξαν με δωρεαν, και απο των λογων σου
εδειλιασεν η καρδια μου, κ. τ. ε. Ἄρ χοντας λεγει τους κοσμοκρατορας του σκοτους
του του. «Ἔρχεται γαρ, φησιν, ο αρχων του κοσμου τουτου, και εν εμοι ευρισκει
ουδεν.» Κοσμον δε λε γει ου το εξ ουρανου και γης συστημα, αλλα τους κοσμικον
βιον βιουντας. Του αυτου. Ἔχει μεν και το ιδιον του ∆αυιδ ο λο γος, οτι, ματην και
κατα φθονον υπο του Σαουλ διωκομενος, φοβωι τωι προς Θεον επεσχε το αμυνα σθαι.
∆ιηκει δε και εις το κοινον, οτι των αρχοντικων πολεμιων ουκ εστιν ετερως
αβλαβεις απαλλαττεσθαι, μη ουχι φοβωι Θεου φρουρουμενους. Ἑπτακις της ημερας
ᾔνεσα σε· επι τα κριμα τα της δικαιοσυνης σου, κ. τ. ε. Ὥσπερ η ογδοη συμβολον εστι
του μελλοντος αιωνος, δυναμιν ανα στασεως περιεχουσα, ουτω και η εβδομη
συμβολον εστι του κοσμου τουτου. Μηποτε ουν τους περι δι καιοκρισιας λογους του
κοσμου τουτου του αισθητου γινωσκων ο ∆αυιδ, ᾔνει τον Κυριον. Του αυτου. Παρ'
ολον τον βιον αυτου ο δικαιος φωτιζομενος εν ημεραι εσται τελειαι, ου μεσολαμβα
νομενηι υπο νυκτος· και αινει τον Θεον επτακις υπερ κοσμιος γεγονως, τωι ανω
κεχωρηκεναι του εξ ημε ραις γενομενου κοσμου· οτε και εν τωι παραδεισωι του Θεου
γενομενος, τον της δημιουργιας και προ νοιας Θεου λογον θεωρησας, εξομολογειται
τα κριμα τα της δικαιοσυνης του Θεου· καθ' α κριματα εκα στον πραγμα ποικιλην
δημιουργιαν και προνοιαν εσχεν. Ειρηνη πολλη τοις αγαπωσι τον νομον σου, και
ουκ εστιν αυτοις σκανδαλον, κ. τ. ε. Ει οι μικροι σκανδαλιζονται, οι μικροι ουκ
 
 

150

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγαπωσι τον Κυριον. «Ὅστις γαρ σκανδαλισηι, φησιν, ενα των μικρων τουτων.» Οι
δε αγαπωντες τον Κυριον ου σκανδαλιζονται. Οι μικροι ουκ αγαπωσι τον Κυριον· διο
και αγνοουσι τους λογους των γινομενων, εφ' οις και σκανδαλιζονται. Ειρηνη ου
προς τους αορατους εχθρους, αλλα προς τον Θεον, και ουκ εστιν αυτοις προσκομμα.
Ἐξομαλιζει γαρ τουτοις ο νομος την οδον της αρετης, παν σκωλον της αμαρτιας
εξαιρων. Ἢ ει ρηνη και προς τους της αυτης πιστεως, ει και εκεινοι πολλακις
ειρηνευειν προς τουτους ου βουλονται. 12.1625 Προσεδοκων το σωτηριον σου,
Κυριε, και τας εντολας σου ηγαπησα, κ. τ. ε. Μακαριος ο προσ δεχομενος του Θεου το
σωτηριον, αγαπων δε αυτου και τας εντολας· ουτος γαρ εις βιον τελειον εις ακ μην
προκοπτει μακαριοτητος, ητις αυτοις τοις απο στολοις κεκληρωτο, προς ους ελεγεν·
«Ἔστωσαν αι οσφυες υμων περιεζωσμεναι, και οι λυχνοι καιομε νοι· και υμεις
ομοιοι ανθρωποις προσδεχομενοις τον Κυριον αυτων.» Ἐγγισατω η δεησις μου
ενωπιον σου, Κυριε, κατα το λογιον σου συνετισον με, κ. τ. ε. Κατα τα προτερα
στοιχεια ωδευε προς τον Θεον, ουδεπω ην εγγυς αυτου· οτε δε επι τελει γεγενηται
του λο γου του προκειμενου, και κατα το τελευταιον παρ' Ἑβραιοις στοιχειον, τοτε
ευχεται ινα η ευχη αυτου εγγισηι τωι Θεωι, και φθασηι προς αυτον. Περι δε του Θεωι
εγγισαι, χρη ειδεναι, οτι διαφορας ευρομεν ταυτας. Ὁ μεν τελειοτερος εγγιζει τωι
Θεωι· ο δε υποδεεστερος και εγγυς τουτου, αυτος μεν ουκ εγ γιζει τωι Θεωι· ευχην δε
εχει εγγιζουσαν αυτωι· οθεν περι Μωυσεως ευροις αν το· «Ἐγγιει Μωσης μο νος προς
τον Θεον, οι δε λοιποι ουκ εγγιουσιν·» επι δε τουτου ευχην λεγουσαν «Ἐγγισατω η
δεησις μου,» και εξης. Τις δε τουτων η διαφορα αξιον ηδη θεωρησαι. Ὁ Θεος ουκ εν
τοπωι εστιν, αλλα δυ ναμις εστιν αῤρητος και αφθεγκτος και αορατος. Ει δ' ουκ εστιν
εν τοπωι ο Θεος, εγγιζειν δε εστι ποτε τωι Θεωι, δηλονοτι τωι εν ημιν αορατωι εγγιζο
μεν αυτωι. Τι δε εν ημιν αορατον; Ὁ κρυπτος της καρδιας ανθρωπος, ον ωνομασεν η
Γραφη «εσω αν θρωπον;» Τουτου γουν εστιν εγγισαι τωι Θεωι. Ἔστι δε εγγισαι δια
Ἰησου Χριστου· και μαλιστα εαν νοησωμεν τον Χριστον, οτι εστι δικαιοσυνη, οτι
εστιν αληθεια και σοφια, και αναστασις και φως αληθινον. Ἄνευ γαρ τουτων ουκ
εστιν εγγισαι Θεωι, αλλ' ουδε χωρις ειρηνης, της φρουρουσης την καρδιαν και τα
νοηματα, ητις εστιν ο Χριστος. Ὅσωι δε τις απολει πεται τουτων, δικαιοσυνης φημι
και σοφιας, τοσουτωι μακραν εστιν ο τοιουτος του Θεου. Εισελθοι το αξιωμα μου
ενωπιον σου, Κυριε, κατα το λογιον σου ρυσαι με, κ. τ. ε. Παρακαλει τοιαυτην ειναι
την αξιωσιν δοκιμον, και βεβαιον, και ακαταγνωστον, ωστε εισελθειν ενωπιον
Κυριου. Γνωσομαι δε ει εισελθοι το αξιωμα μου ενωπιον σου, ει ρυσθειην υπο σου
κατα τον λογον και το αξιωμα μου και την σοφιαν σου. Ὁ γαρ ανωτερος παντων πα
θων γεγονως, και της αχρειουσης μακραν οτι μαλιστα κακιας χωρησας, εῤρυσθη υπο
του Θεου κατα το λογιον αυτου. Ἀντι δε του «το αξιωμα μου» ο μεν Ἀκυλας «δεησις
μου,» ο δε Συμμαχος «ικεσια μου» ειρηκασι. ∆υο δη ουν αιτει, την συνεσιν των ιερων
λογιων, και την απαλλαγην και ελευθεριαν των εν τωι βιωι κακων· ο δη και ημιν
αναγκαιον. 12.1628 Ἐξερευξονται τα χειλη μου υμνον, οταν δι δαξηις με τα
δικαιωματα σου, κ. τ. ε. Ἡ ερυγη ως επιπαν γινεται τοις κεκορεσμενοις. Πλησθεντες
γαρ ουτως ερευγομεθα την ποιοτητα της τροφης, ην ειληφαμεν. Οιδεν ουν ο θειος
λογος πνευματικην τρο φην· αυτος γαρ ο Λογος φησιν αρτος ειναι· «Ἐγω ειμι ο
αρτος ο ζων ο εξ ουρανου καταβας· ο φαγων τουτον τον αρτον ζησεται εις τον
αιωνα.» Και φησι γαρ ο Λογος εχειν σαρκας εν τωι· «Ὁ τρωγων μου την σαρκα, εχει
ζωην εν εαυτωι· η γαρ σαρξ μου αληθης εστι βρωσις.» Ἐαν ουν κορεσθωμεν τουτου
του αρτου, ο εστι του Λογου, ερευξομεθα υμνον. Ποτε δε εξερευξονται και ευχαι· το
γαρ αυτο γενεσθαι επαναγκες και δια των ευχων, οταν διδαξηις με τα δικαιωματα
σου· εαν γαρ μη διδαχθω τα δικαιωματα σου, τοιαυτην ερυγην εξερευξασθαι ου
δυναμαι. Του αυτου. Ὥσπερ των ευθυμουντων εστι το ψαλλειν («ευθυμει γαρ τις,
 
 

151

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησιν, εν υμιν; ψαλ λετω»), ουτω το υμνειν των θεωρουντων τους λογους των
δικαιωματων εστιν. Ἀλλα το μεν ψαλλειν αν θρωποις αρμοζει, το δε υμνειν
αγγελοις, η τοις αγ γελικον εχουσι βιον· διο και οι αγραυλουντες ποιμε νες ουκ
ηκουσαν αγγελων ψαλλοντων, αλλ' ανυμνουν των και λεγοντων· «∆οξα εν
υψιστοις Θεωι,» και τα εξης. Ἔστι τοινυν ευθυμια απαθεια ψυχης απο των εντολων
του Θεου και των αληθινων δογματων προσγινομενη· υμνος δε εστι δοξολογια.
Ζησεται η ψυχη μου και αινεσει σε, και τα κριματα σου βοηθησει μοι, κ. τ. ε. Εις τον
μελ λοντα χρονον ενεκλειε την ζωην της ψυχης· «Ἡ γαρ ζωη ημων κεκρυπται συν
τωι Χριστωι εν τωι Θεωι.» Τοτε υμνησει κυριως τον Θεον. Ἐπλανηθην ως προβατον
απολωλος· ζητησον τον δουλον σου, οτι τας εντολας σου ουκ επ ελαθομην, κ. τ. ε.
Πρωτον μεν την πλανηθεισαν ψυχην ως δικαιοσυνη επιστρεφει ο Κυριος, επειτα δε
και ως σοφια, ειπερ πλανη εστι ψυχης κακια και αγνωσια. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΘʹ. Ὠδη των
αναβαθμων, κ. τ. ε. Μονοι οι τωι βιωι και τωι λογωι αναβαινοντες οικειοι εισι των ανα
βαθμων, και των εν ταις ωιδαις αυτων μυστηριων. Στοχαζομεθα την μεν πρωτην
ωιδην των αναβαθμων λεγεσθαι εν τωι λαωι, ειποτε πολεμος προσεδοκατο· την δε
δευτεραν, οποτε παρεσκευαζοντο, και συμ μαχων εδεοντο· την δε τριτην, μετα το
συμβαλον τες τοις πολεμιοις υπερτεροι πως αυτων γεγονεναι· την δε τεταρτην, οτε
περι της νικης επι τελει ηλπι ζον· την δε πεμπτην, επι τωι κατωρθωκεναι· την δε
εκτην, επανερχομενοι· την δε εβδομην, επανελη λυθοτες· την δε ογδοην,
επισκευαζοντες τον ναον· την δε εννατην, μετα το εν ειρηνηι γενεσθαι, διαγρα
12.1629 φοντες τις ο μακαριος, επι τωι τους οικειους απειλη φεναι, και ειναι συν
αυτοις· την δε δεκατην, εν βαθειαι τυγχανοντες ειρηνηι, οτε φασι πολλακις μεν
πεπολεμησθαι, μηδεπωποτε δε δεδυνησθαι κατ' αυ των τους πολεμιους· την δε
ενδεκατην, ηδη τοις θειοις σχολαζοντες και τα βαθη αυτων συνιεντες· την δε
δωδεκατην, ως ουκ επαιρομενοι επι τοις γνω σθεισιν· την δε τρισκαιδεκατην, περι
αποκαταστα σεως ευχονται Χριστου· την δε τεσσαρεσκαιδεκατην, περι
αποκαταστασεως της Ἐκκλησιας· την δε πεν τεκαιδεκατην, περι του δειν αυτους,
φθασαντας εις τον οικον του Θεου, εσταναι εν αυτωι, και ευλογειν αυτον, επαιροντας
τας χειρας εις τα αγια, ινα και αυτοι ευλογηθωσιν απο Κυριου. Προς Κυριον εν τωι
θλιβεσθαι με εκεκραξα, και εισηκουσε μου, κ. τ. ε. Των δι' αρετην και γνωσιν
θλιβομενων επακουει Θεος εν τηι θλιψει της αιχμαλωσιας και της εκειθεν
κακοπαθειας. Κραυγην δε λεγει την επανοδον ψυχης και συντετριμ μενης και
τεταπεινωμενης προς τον δυναμενον ρυ σασθαι, ης ευθεως υπακουει Θεος. Κυριε,
ρυσαι την ψυχην μου απο χειλεων αδι κων και απο γλωσσης δολιας, κ. τ. ε. Συνεχως
ανω και κατω τουτο παρακαλει τον Θεον, των τοιου των επιβουλων απαλλαττεσθαι.
Ει δε τους δολερους δει φευγειν και υπουλους, πολλωι μαλλον τους απα τεωνας, και
πονηρα δογματα ενιεντας. Μαλιστα δε αδικα ειποι τις αν χειλη εκεινα τα περι την
αρετην βλαπτοντα, τα προς κακιαν επαγοντα. ∆ια δη τουτο και ο προφητης ουτος
και την ψυχην αυτου αξιοι ρυ σθηναι. Τα βελη του δυνατου ηκονημενα συν τοις αν
θραξι τοις ερημικοις, κ. τ. ε. Ουδεν ουτως αρμοζει προς τας αντικειμενας δυναμεις,
ως τα βελη του Χριστου τα αντικειμενα τοις πεπυρωμενοις βε λεσι του πονηρου, και
οι ανθρακες οι καταναλισκον τες ξυλα, χορτον, καλαμην. Ει δε εστι βελος αγα πης
κατα την εν τοις Ἄσμασι νυμφην· «Τετρωμενη γαρ, φησιν, αγαπηι εγω·» εστι βελος
δικαιοσυνης και ανδριας και σωφροσυνης και των λοιπων αρετων, οις βελεσι
τιτρωσκομενοι υποκατω του Θεου πιπτου σιν οι λαοι. Του αυτου. Ὁ λεγων· «Ἔθηκας
με βελος εκλεκτον,» ουτος εστιν εν πολλοις βελεσι βελος εκλεκτον, ως εν πολλοις
υιοις και υιος εκλελεγμενος. Ουκ αν δε φαρετρα ην τωι Θεωι δι' εν βελος, περι ης
φησι· «Και τηι φαρετραι αυτου εκρυψε με.» Παντα ουν τα βελη του δυνατου Θεου
 
 

152

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηκονημενα, εναντια οντα τοις βελεσι του πονηρου. Οιμοι· οτι η παροικια μου
εμακρυνθη, κατ
εσκηνωσα μετα των σκηνωματων Κηδαρ, κ. τ. ε. Ουκ εστι του αυτου λεγειν· «Μη
αναγαγηις με εν ημισει ημερων μου·» και το· «Οιμοι, οτι η παροικια μου εμακρυνθη.»
Ἢ ταχα ημερας εκει λε γει ας ο φοβος του Κυριου κατα τον Σολομωντα 12.1632
προστιθησι, τας υπο του ηλιου της δικαιοσυνης γε νομενας, εν αις και Ἀβρααμ
απεθανε πληρης ημε ρων. Ἐνταυθα δε προς την αισθητην δωρεαν αποδυ ρεται· εχει
γαρ και ουτος «επιθυμιαν του αναλυσαι και συν Χριστωι ειναι, πολλωι μαλλον
κρεισσονα· το δε επιμενειν τηι σαρκι αναγκαιοτερον» δια τους ωφελημενους, ειπερ ο
∆αυιδ κατα τον Λουκαν εν ταις Πραξεσι των Ἀποστολων, η και κατα Παυλον «ιδιαι
γενεαι υπερετησων» εξαπεσταλη. Του αυτου. «Κηδαρ» ερμηνευεται σκο τασμος.
Κατεσκηνωσα ουν, φησι, μετα των σκηνω ματων του σκοτασμου, οπερ εστι του
σωματος του θανατου, και η ψυχη μου αυτη, φησι, πολλακις παρυκησεν. ΨΑΛΜΟΣ
ΡΚʹ. Ἦρα τους οφθαλμους μου εις τα ορη, οθεν ηξει η βοηθεια μου, κ. τ. ε. Ἐγω μεν
ηιρα, φησι, τους οφθαλμους μου εις τα ορη, τους αγιους αγγελους, ως μελλων υπο
τινος αυτων βοηθεισθαι· ηλθε δε μοι η βοηθεια παρα Κυριου, «του ποιησαντος τον
ουρανον και την γην.» Ου γαρ απλως προσεθηκε, «του ποιησαντος τον ουρανον και
την γην.» Ει γαρ και τον ουρανον και την γην αυτος, φησιν, εποιησεν, πανταχου
δυναται και εν αλλοτριαι βοηθεισθαι, και εν βαρβαροις χειρα ορεξαι. Μη δυης εις
σαλον τον ποδα σου, μηδε νυ σταξηι ο φυλασσων σε, κ. τ. ε. Μη περιτραπηις, φησι,
μηδε σκανδαλισθηις, και τοτε εξεις τον Θεον χειρα ορεγοντα· ωστε παρ' ημων δει
ειναι τας αρχας, και ο Θεος του ορεξαι χειρα ετοιμος. Ἡμερας ο ηλιος ου συγκαυσει
σε, ουδε η σε ληνη την νυκτα, κ. τ. ε. Ουτος, οιμαι, ο ηλιος ος ανατελλει επι την
σπαρεισαν γην και ξηραι νων αυτην, καθ' ην «ο αφρων ως σεληνη αλ λοιουται.»
Κυριος φυλαξει την εισοδον σου και την εξ οδον σου απο του νυν και εως του
αιωνος, κ. τ. ε. Ἔξοδον την απο κακιας εις αρετην, εισοδον την απο της αρετης εις
την γνωσιν του Θεου. ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΑʹ. Ευφρανθην επι τοις ειρηκοσι μοι· Εις οικον
Κυριου πορευσομεθα. Ἑστωτες ησαν οι ποδες ημων εν ταις αυλαις σου, Ἱερουσαλημ,
κ. τ. ε. ∆υνανται οι ειρηκοτες τωι δικαιωι· «Εις οικον Κυριου πορευσομεθα,» αυτοι
λεγειν και το, «Ἑστωτες ησαν οι ποδες ημων,» τοις ειρηκοσιν Υιωι και αγιωι
Πνευματι, και αγγελοις αγιοις η ανθρωποις, τοις δια του βιου καλως την επι τον
οικον του Θεου πο ρειαν ποιουμενοις. Του αυτου. «Ἑστωτες ησαν οι ποδες ημων·» το
μελλον ως παρεληλυθος λεγεται, ως και εν τωι, 12.1633 «∆ιεμερισαντο τα ιματια μου
εαυτοις·» και εν τωι, «Ἔδωκαν εις το βρωμα μου χολην.» Ἱερουσαλημ
οικοδομουμενη ως πολις, ης η μετ οχη αυτης επι το αυτο, κ. τ. ε. Ὅταν η των
πιστευοντων καρδια και ψυχη μια ηι, και το αυτο υπερ αλληλων μεριμνωσι τα μελη,
Ἱερουσαλημ εισι, και ως πολις, ης η μετοχη αυτης επι το αυτο. Ἐκει γαρ ανεβησαν αι
φυλαι, κ. τ. ε. Προφη τευει επι των μελλουσων φυλων αναβαινειν επι την αρετην
και γνωσιν του Θεου· πασαι γαρ αι φυλαι τετυχηκασι της αρετης και της γνωσεως
του Θεου. Ὅτι εκει εκαθισαν θρονοι, κ. τ. ε. Περι των θρο νων τουτων και εν τωι
Ευαγγελιωι ειρηται το· «Καθησεσθε επι θρονους δωδεκα, κρινοντες τας δω δεκα
φυλας του Ἰσραηλ.» Περι των εν τηι Ἱερουσαλημ θρονων ο Ἱερεμιας ουτως φησι·
«Και ειπε Κυριος προς με· Ἀπο προσωπου του Βοῤρα εκκαυθησεται τα κακα επι
παντας τους κατοικουντας την γην· διοτι ιδου εγω καλω πασας τας βασιλειας απο
Βοῤρα, λεγει Κυριος· και ηξουσι, και θησουσιν εκα στος τον θρονον αυτου επι τα
προθυρα των πυλων Ἱερουσαλημ, και επι παντα τα τειχη τα κυκλωι αυ της, και επι
πασας τας πολεις Ἰουδα. Και λαλησω μετα κρισεως προς αυτους περι πασης της
κακιας αυτων, ης εγκατελιπον με, και εθυσαν θεοις αλλο τριοις, και προσεκυνησαν
τοις εργοις των χειρων αυτων.» ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΒ. Προς σε ηιρα τους οφθαλμους μου,
 
 

153

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον κατοι κουντα εν τωι ουρανωι, κ. τ. ε. Ὁ Θεος εν μεν τοις σωματικοις ουρανοις ως
δημιουργος κατοικει δια της πολυποικιλου σοφιας αυτου· εν δε τοις νοητοις ως
δικαιοσυνη, και γνωσει, και σοφιαι. Ἰδου ως οφθαλμοι δουλων εις χειρας των κυ
ριων αυτων, ως οφθαλμοι παιδισκης εις χειρας της κυριας αυτης, ουτως οι οφθαλμοι
ημων προς Κυριον Θεον ημων, εως ου οικτειρησαι ημας, κ. τ. ε. ∆ουλοι κυριων
Πατρος και Υιου πνευμα και σωμα· παιδισκη δε κυριας του αγιου Πνευματος η ψυχη.
Τα δε τρια Κυριος ο Θεος ημων εστιν· οι γαρ τρεις το εν εισιν. Ὀφθαλμοι γουν
δουλων εις χειρας κυριων ορωντες, οτε δια χειρων νευοντες κε λευσουσιν. Ἢ χειρες
κυριων μεν Πατρος και Υιου οι εκατερου αγγελοι· κυριας δε του αγιου Πνευματος αι
οικειαι αυτου δυναμεις. Του αυτου. Των μεν εχοντων το πνευμα της δουλειας εις
φοβον, οι οφθαλμοι εις χειρας κυριων και εις χειρας κυριας· του δε το πνευμα της
υιοθε σιας εχοντος, προς Κυριον τον Θεον. Ὅτι επι πολυ επλησθημεν εξουδενωσεως,
κ. τ. ε. Συμμαχος ουτως· «Ὅτι πολυν εχορτασθημεν εξευτελισμον.» 12.1636 Του
αυτου. «Τα εξουδενωμενα του κοσμου εξε λεξατο ο Θεος·» διο δει τους
εξουδενωμενους καθιζειν εν τηι Ἐκκλησιαι. Και εστι τουτο δυναμενον παρα
μυθησασθαι εξουδενωμενους. Ἐπι πλειον επλησθη η ψυχη ημων· το ονει δος τοις
ευθηνουσι και η εξουδενωσις τοις υπε ρηφανοις, κ. τ. ε. Ἰδου ουτοι αμαρτωλοι και
ευθηνουντες. Ὁ δε Συμμαχος ουτως· «Πολλων εχορ τασθη η ψυχη ημων,
επιλαλουντων των ευθηνουντων, και εξευτελιζοντων των υπερηφανων.» Ἀκυλας·
«Πολλα ενεπλησθη η ψυχη ημων του μυχθισμου των ονειδιζοντων, του
εξουθενισμου των υπερηφανων.» ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΓʹ. Ει μη οτι Κυριος ην εν ημιν,
ειπατω δη Ἰσραηλ, κ. τ. ε. Εικος των ιερεων τινα εστωτα επι τινος των αναβαθμων
λεγειν ελθοντι τωι λαωι επι τον ναον εωθεν τοιουτον τι· «Ειπατω δη Ἰσραηλ, Ει μη
οτι Κυριος ην εν ημιν·» ειτα ποιουντα το προσταχθεν τον Ἰσραηλ αρχεσθαι μεν απο
του, «Κυριος ην εν ημιν·» συναπτειν δε τα εξης του ψαλμου. Λεγετω δη το, «Ει μη οτι
Κυριος ην εν ημιν,» ουχ ο τυχων, αλλ' ο αληθινος Ἰσραηλ, ωι Κυριος εστιν ειποντι·
«Ἡμιν εις Κυριος Ἰησους Χριστος, δι' ου τα παντα, και ημεις δι' αυτου·» οπερ και
Παυλος ειπε· «Και γαρ εγω Ἰσραηλιτης ειμι·» και το· «Ἰσραηλιται εισι, καγω.» Και
τουτον γε εικος υπο του λαου λεγε σθαι τον ψαλμον εκ προσταξεως ιερεως, ειποτε
κιν δυνευσας ο λαος εν πολεμωι, η τινι απο των εθνων επι βουληι διεσωθη, νικησας
τους πολεμιους· μαλιστα ει μετα τινος παραδοξου επιφανειας ανδραγαθησαντες
επανηιεσαν. Ειπατω δε ο Ἰσραηλ και το, «Πλεονακις επολεμησαν με εκ νεοτητος
μου,» ως εν ρκηʹ ψαλμωι λεγεται. Ἄρα ζωντας αν κατεπιον ημας, κ. τ. ε. Τον
προδοτην Ἰουδαν ζωντα κατεπιον· ειχε γαρ προ της παραδοσεως την ζωην την
ειπουσαν· «Ἐγω ειμι η ζωη·» τους δε απ' αρχης τηι κακιαι εντρεφομενους, νεκρους
καταπινουσιν. Ἄρα το υδωρ αν κατεποντισεν ημας, κ. τ. ε. Ὕδωρ τροπικως λεγει
τους πειρασμους τους κα ταποντιζοντας την ψυχην· οι δε αυτοι πειρασμοι και
λογισμοι καλουνται. Χειμαῤρον διηλθεν η ψυχη ημων, κ. τ. ε. Χει μαῤρον δε παλιν
λεγει τους λογισμους, δια το μη χρονιζειν αυτους, αλλα αθροως επιπηδαιν εις τον
νουν, και παλιν ξηραινεσθαι. Του αυτου. «Και εγενετο ρημα Κυριου προς Ἠλιου·
Πορευου εντευθεν κατα ανατολας, και κρυ βηθι εν τωι χειμαῤρωι Χοῤραθ τωι επι
προσωπου του Ἰορδανου. Και εσται, εκ του χειμαῤρου πιεσαι υδωρ· και τοις κοραξιν
εντελουμαι διατρεφειν σε εκει. Και 12.1637 εποιησεν Ἠλιου κατα το ρημα Κυριου,
και εκαθισεν εν τωι χειμαῤρωι Χοῤραθ επι προσωπου του Ἰορδανου. Και οι κορακες
εφερον αυτωι αρτους το πρωι και κρεα το δειλης, και εκ του χειμαῤρου επινεν υδωρ.
Και εγενετο μεθ' ημερας, και εξηρανθη ο χειμαῤρος, οτι ουκ εγενετο υετος επι της
γης.» Ἡ ψυχη ημων ως στρουθιον εῤρυσθη εκ της παγιδος των θηρευοντων, κ. τ. ε.
Ἐῤρυσθημεν των θηρευτων δαιμονων της παγιδος, συντριψαντος Χριστου τον
διαβολον, δοντος τε πατειν επανω οφεων και σκορπιων, και επι πασαν την δυναμιν
 
 

154

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του εχθρου ως προς μονους αυτην ισχυουσαν τους ραιθυμουντας· Πνευματος γαρ τε
ελαβομεν χαριν, και τρεφομεθα τωι του Χριστου αιματι τε και σωματι. Του αυτου.
Θηρευουσιν επι ψυχην δικαιου αι αντικειμεναι δυναμεις, ων παγιδες οι υπ' αυτων
ενεργουμενοι, και ερεθιζοντες προσκαλουμενοι ημας εις το αμαρτειν, και πασα υλη
επι το αμαρτανειν προκαλουμενη. Ου πιπτει δε στρουθιον εις παγιδα ανευ του
Πατρος του εν τοις ουρανοις. Ἡ παγις συνετριβη, και ημεις εῤρυσθημεν, κ. τ. ε. Ἡ
μεν Παλαια ∆ιαθηκη τας κατ' ενεργειαν συντριβει παγιδας, νομοθετουσα το· «Ου
μοιχευ σεις·» η δε Καινη τας κατα διανοιαν φθειρει παγιδας, παραγγελλουσα το·
«Ουκ επιθυμησεις.» Πλην επι μεν του Ἀβιμελεχ των Γεραρων την κατ' ενεργειαν
παγιδα διεφθειρε, μη συγχωρησας της αλλοτριας αυτον αψασθαι γυναικος· επι δε
Ἰωσηφ την κατα διανοιαν. Ου γαρ εισαγει η Γραφη επιθυμησαντα της αλλοτριας
αυτον γυναικος. Και μακαριος μεν ου συν ετριψε Κυριος την κατ' ενεργειαν παγιδα,
μακαριω τερος δε ου την κατα διανοιαν παγιδα διεφθειρεν, ουδε ευρεθη δολος εν τωι
στοματι αυτου. ΨΑΛΜΟΣ ΡΚ∆ʹ. Οι πεποιθοτες επι Κυριον ως ορος Σιων, κ. τ. ε. Οι
προσερχομενοι Σιων ορει και πολει Θεου ζωντος, Ἱερουσαλημ επουρανιωι, φορουσι
την εικονα του επουρανιου, και πεποιθοτες επι Κυριον γινονται ως εκεινο το Σιων
ορος. Του αυτου. Ει εκ του πεποιθεναι επι Κυριον γινεται τις ως ορος Σιων, αλλος αν
εξ αλλου τινος γενοιτ' αν ως ορος Χωρηβ, και αλλος ως ορος Σινα· και εκ των
εναντιων ειη αν τις ως ορος Αιγυπτου, και ορος Βαβυλωνος, και τοιουτων των παρα
τοις εχ θροις ορων. Ἢ ωσπερ οι πεποιθοτες επι Κυριον ως ορος εισι Σιων, ουτως οι
υποδεεστεροι ως τα κυκλωι αυτης ορη. Ὄρη κυκλωι αυτης, και ο Κυριος κυκλωι του
λαου αυτου, κ. τ. ε. Ὄρη κυκλωι Ἱερουσαλημ δυναμεις, οιμαι, θειαι εισι.
«Παρεμβαλλει» γαρ «αγγελος Κυριου κυκλωι των φοβουμενων αυτον· 12.1640
κυκλωι δε του λαου αυτου» αυτος «ο Κυριος.» Ἕτε ρος ουν ο λαος Κυριου των
φοβουμενων τον Κυριον· αλλο γαρ, «Οικος Ἰσραηλ, ευλογησατε τον Κυριον·» αλλο,
«Οι φοβουμενοι τον Κυριον, ευλογησατε τον Κυριον.» Ὅτι ουκ αφησει Κυριος την
ραβδον των αμαρ τωλων επι τον κληρον των δικαιων, κ. τ. ε. Ἔρ γον Κυριου κυκλωι
οντος του λαου αυτου το μη αφιεναι την ραβδον των αμαρτωλων επι τον κληρον
φθαναι των δικαιων. ∆ικαιος δε ο λαος Κυριου. Του αυτου. Ει κληρος δικαιων εστιν
η γνω σις του Θεου, ουκ αφησει τους δικαιους εν αγνωσιαι, ινα μη γενηται αυτοις
προξενος αγνωσιας. Ὅπως αν μη εκτεινωσιν οι δικαιοι εν ανομιαις χειρας αυτων, κ.
τ. ε. Τηρει το «Ἐκτεινω σιν,» οτι εν ανομιαι γινεται. Πλην ει καθ' υποθεσιν αφεθειη η
ραβδος αμαρτωλων επι τον κληρον των δι καιων, εκτενουσιν οι δικαιοι εν ανομιαι
χειρας αυτων. Χρησομεθα δε τοις ρητοις, εαν εν διωγμωι πολλοι τον Θεον αρνωνται,
και τοις ειδωλοις επιθυωσι, λεγον τες, οτι, Ἐπει μη ησαν δικαιοι οι αρνουμενοι,
αφηκε Κυριος την ραβδον των αμαρτωλων επι τον κληρον αυτων, οπως εκτεινωσιν
εν ανομιαι χειρας εαυτων· «Ἀπο γαρ του μη εχοντος και ο εχει αρθησεται.» ΨΑΛΜΟΣ
ΡΚΕʹ. Ἐν τωι επιστρεψαι Κυριον την αιχμαλωσιαν Σιων, εγενηθημεν ωσει
παρακεκλημενοι, κ. τ. ε. Οι αποστολοι ταυτα προφητευονται λεξειν περι εαυτων και
των εν τοις εθνεσι. Και μετα ταυτα απο φαινεται περι σπορου και θερισμου. Του
αυτου. Αιχμαλωσια εστι φυσεως λογι κης απο αρετης και γνωσεως επι κακιαν και
ανοησιαν μεταβασις. Τοτε επλησθη χαρας το στομα ημων και η γλωσσα ημων
αγαλλιασεως, κ. τ. ε. Το μεν στομα επλησθη χαρας, η δε γλωσσα αγαλλια σεως, αφ'
ων ρει χαρα και αγαλλιασις. Τουτων δε γενομενων, οι απο των εθνων διδασκομενοι
λεγουσιν· «Ἐμεγαλυνε Κυριος του ποιησαι μετα τουτων.» Και περι εαυτων δε φασιν
ευχαριστουντες· «Ἐμεγαλυνε Κυριος ποιησαι μεθ' ημων, εγενηθημεν ευ
φραινομενοι.» –»Ἐπι μεν των ποταμων Βαβυ λωνος εκει εκαθισαμεν και
εκλαυσαμεν·» –»Ἐν δε τωι επιστρεψαι Κυριον την αιχμαλωσιαν Σιων, επλησθη χαρας
το στομα ημων.» Ἐπαν ποιησωμεν το, «Ἐθεμην τωι στοματι μου φυλακην·» και το,
 
 

155

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

«Στομα δικαιου μελεται σοφιαν·» και το, «Ἄνοιγε σον στομα λογωι Θεου·» και ομοια
τωι, «Το στομα ημων ανεωιγε προς υμας, Κορινθιοι·» τοτε αλη θευοντες φησομεν και
το, «Ἐπλησθη χαρας το στομα ημων.» Τοτε ερουσιν εν τοις εθνεσιν· Ἐμεγαλυνε Κυ
12.1641 ριος του ποιησαι μετ' αυτων, κ. τ. ε. «Μετα ταυτα γαρ επι της γης ωφθη, και
τοις ανθρωποις συνανεστραφη.» Ἐπιστρεψον, Κυριε, την αιχμαλωσιαν ημων ως
χειμαῤρους εν τωι νοτωι, κ. τ. ε. Ἀνωτερω μεν ως ηδη επιστροφης απο της
αιχμαλωσιας γενομενης ειρηνται οι δυο στιχοι· νυν δε ωσει εν αιχμαλωσιαι ων ταυτα
φησιν ο Προφητης· το μεν προτερον προφητευων, οιμαι, περι των αποστολων· το δε
δευτερον εκ προσωπου λεγων εθνων. Των γαρ εν τοις εθνεσιν εστι τα απο του,
«Ἐμεγαλυνε Κυριος του ποιησαι μετα τουτων,» εως του, «Ὡς χειμαῤρους εν τωι
νοτωι.» Οι σπειροντες εν δακρυσιν εν αγαλλιασει θε ριουσιν, κ. τ. ε. Οι μεν την
πρακτικην μετα πονου και δακρυων κατεργαζομενοι εν δακρυσι σπει ρουσιν· οι δε
της γνωσεως απονως μεταλαμβανοντες εν αγαλλιασει θεριουσι. ΨΑΛΜΟΣ ΡΚ ʹ. Ἐαν
μη Κυριος οικοδομησηι οικον, εις ματην εκοπιασαν οι οικοδομουντες· εαν μη Κυριος
φυλαξηι πολιν, εις ματην ηγρυπνησεν ο φυλασ σων, κ. τ. ε. Χρηστεον τωι ρητωι προς
τους της υπερηφανιας λογισμους. Ἐαν μη Κυριος οικο δομησηι δια συνεργειας της
παρ' αυτου, εις ματην εκοπιασαν οι οικοδομουντες. Του αυτου. Πρωτον «ωικοδομησε
Κυριος την πλευραν ην ελαβεν απο του Ἀδαμ εις γυναικα·» ος επει μη ωικοδομησε
μετα του Καιν οικοδομουντος επι τωι ονοματι του υιου αυτου Ἐνωχ πολιν, εις μα την
εκοπιασεν ο οικοδομων Καιν. Ἀλλα και οι κινη σαντες απ' ανατολων, και ειποντες,
«∆ευτε, οικοδο μησωμεν εαυτοις πολιν και πυργον,» ματην εκο πιασαν
οικοδομουντες, επει μη συνωικοδομει αυτοις Κυριος. Ἐστεναξαν δ', οιμαι, Ἑβραιοι εν
Αιγυπτωι,ως ματην εν τωι οικοδομειν κοπιωντες, επει μη Κυ ριος ωικοδομει συν
αυτοις. Του αυτου. Τον εν Ἱερουσαλημ οικον οικο δομουντες ματην εκοπιασαν· διο
καθηιρεθη· ουκ αν καθηιρεθη, ει Κυριος αυτον ωικοδομηκει. Τον δε οικον του Θεου,
οντα Ἐκκλησιαν αυτου, οι οικοδομουντες αποστολοι Χριστου, και οι τεταγμενοι υπ'
αυτου δι δασκαλοι, ου ματην εκοπιασαν· Κυριος γαρ αυτον ωικοδομησε. Και αλλως
δε οικον οικοδομουσιν ου μετα Κυριου οι ετεροδοξοι, την Ἐκκλησιαν πονη
ρευομενων· διο εις ματην εκοπιασαν. Ὁμοιως και Ἰουδαιοι. Του αυτου. Ἐφ' οσον
οικος εστιν η ψυχη, ως οικοδεσποτην εχει εν εαυτηι τον Θεον· εαν δε γενηται ναος,
ως Θεον υπαρχοντα εχει εν αυτηι τον Χριστον· και δια μεν πρακτικης κταται ως οικο
δεσποτην αυτον, δια δε φυσικης θεωριας ως βασι λεα· και παλιν δια θεολογιας ως
Θεον. Και τωι μεν 12.1644 τριτωι επεται εξ αναγκης τα δυο, ωσπερ και τωι δευ τερωι το
πρωτον· τωι δε πρωτωι νυν ουκ εξ αναγκης το δευτερον και το τριτον. Εις ματην υμιν
εστι το ορθριζειν· εγειρεσθε μετα το καθησθαι, οι εσθιοντες αρτον οδυνης, οταν δωι
τοις αγαπητοις αυτου υπνον, κ. τ. ε. Ὥσπερ ο υπνος αφιστησιν ημας των αισθη των,
ουτω και η του Θεου θεωρια των αυτων αφι στησι. Του αυτου. Ὥσπερ υπνουντες
ουδ' αυτο τουτο γινωσκομεν, οτι υπνουμεν, ουτω και θεω ρουντες μηδ' αυτο τουτο
γινωσκομεν, οτι εν θεωριαι γεγοναμεν. Του αυτου. Ει η πρακτικη αρτου λογον
επεχει, ο δε υπνος της γνωσεως, καλως μετα την βρωσιν του αρτου της οδυνης
διδοται ημιν ο υπνος· μονη γαρ η γνωσις του Θεου πεφυκε λυειν τον κα ματον της
πρακτικης. Του αυτου. Ει ο υπνος ειωθε σωμα θερ μαινειν, καλως η γνωσις λεγεται
υπνος· παντας γαρ τους κεκτημενους αυτην ποιει τωι πνευματι ζεοντας. Του αυτου.
Ὥσπερ ο υπνος πεπτων τας τροφας δια των χυμων τρεφει το σωμα, ουτω και η
γνωσις τρεφει την ψυχην, τους της πρακτικης αυτην λογους διδασκουσα. Ἰδου η
κληρονομια Κυριου, υιοι, ο μισθος του καρπου της γαστρος, κ. τ. ε. Ἡ κληρονομια
Κυριου ου θυγατερες, αλλ' υιοι, οιτινες εισι μισθος του καρπου της γαστρος. Τοιουτοι
δε οι δικαιοι υιοι. ∆ιο τρις οφθησονται του ενιαυτου ενωπιον Κυριου του Θεου.
Ουδεις δε αδικος υιος μισθος εστιν η κληρονο μια Κυριου. ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΖʹ. Μακαριοι
 
 

156

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντες οι φοβουμενοι τον Κυριον, οι πορευομενοι εν ταις οδοις αυτου, κ. τ. ε.
Πολλαι οδοι Κυριου, εν αις οι πορευομενοι μακαριοι, αφ' ων εστιν οδευσαι επι τον
ειποντα· «Ἐγω ειμι η οδος,» ως απο των πολλων μαργαριτων επι τον πο λυτιμον
ενα. Ει μακαριοι παντες οι φοβουμενοι τον Κυριον, οι μη φοβουμενοι τον Κυριον ου
μακαριοι· επει μη ουτως μακαριοι οι εξω βαλοντες τον φο βον. Οι δε φοβουμενοι τον
Κυριον πορευονται εν ταις οδοις αυτου. Ει δε τις μη πορευεται, ου φο βειται. Του
αυτου. Ει φοβος Κυριου προστιθησιν ημερας, μακαριοι παντες οι φοβουμενοι τον Κυ
ριον. Του αυτου. Ει ο πορευομενος ορθως φοβειται τον Κυριον, μακαριοι παντες οι
φοβουμενοι τον Κυριον. 12.1645 Τους πονους των καρπων σου φαγεσαι, κ. τ. ε. Ὅσωι
πλειους οι πονοι των καρπων, τοσουτωι πλειους αι εν τωι μελλοντι αιωνι τροφαι.
Πονους δε λεγει των εν ταις χερσι μελων, α καρποι ονομα ζονται. Ἀγαθοι ουν οι
πονοι των καρπων και τροφι μοι, αφ' ων αναβαινομεν επι τον ζωντα αρτον. Ἡ γυνη
σου ως αμπελος ευθηνουσα εν τοις κλιτεσι της οικιας σου· οι υιοι σου ως νεοφυτα
ελαιων κυκλωι της τραπεζης σου, κ. τ. ε. Ουδεις αλλοτριος του Θεου τουτων
τευξεται· ου γαρ εστι σωματικα, αλλα πνευματικα, περι ων ταυτα λε λεκται. Ὅτε
αμπελωνες και ελαιωνες ευλογουνται των δικαιων, τροπολογητεον εις γυναικα και
υιους τον λογον, ητοι αυτολεξει. Ἢ οτι σοφια μεν η γυνη, πραξεις δε οι υιοι. Γυνη
δε, η ουσα μερις αγαθη, η η παρα τωι Σολομωντι ανδρεια, αμπελος εστιν ευθη νουσα,
και μαλιστα οτε οικουρος εστιν αγαθη. Ἡ δε μη τοιαυτη γυνη εξ αμπελου εστι
Σοδομων· και λε γοιτο δ' αν προς μεταβαλλουσαν εις το χειρον γυ ναικα· «Πως
εστραφης εις πικριαν, η αμπελος η αλλοτρια;» Του αυτου. Γυνη του νου η σοφια
εστιν. «Ἐρασθητι γαρ, φησιν, αυτης, και τηρησει σε. Τιμησον αυτην, ινα σε περιλαβηι,
και κτησηι απ' αυ της λογους σοφους.» –»Ειπον την σοφιαν αδελφην σην ειναι·»
αδελφην δε αυτην ονομαζει, διοτι και αυτη εκ του Πατρος παντων εστι.
Μνημονευτεον δε και του Ἀβρααμ πως την ιδιαν γυναικα ωνομασεν αδελφην,
παντως του βουλομενου την σοφιαν ειναι διδασκων. Ἰδου ουτως ευλογηθησεται
ανθρωπος ο φοβου μενος τον Κυριον, κ. τ. ε. Ὁ λεγομενος αν θρωπος δια το
φοβεισθαι τον Κυριον αγρον εχει· αμπελον δε εν τοις κλιτεσι της οικιας αυτου την
γυναικα· νεοφυτα δε ελαιων κυκλωι της τραπεζης εαυτου τους υιους. Και ιδοις υιους
των υιων σου, κ. τ. ε. Και ο Σολομων φησιν· «Ἀγαθος ανηρ κληρονομησει υιους
υιων.» ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΗʹ. Πλεονακις επολεμησαν με εκ νεοτητος μου, ειπατω δη
Ἰσραηλ, κ. τ. ε. Ὁ εκ παιδων αγωνιζομενος ταυτα ερει, και εν τωι πολλακις πε
πολεμησθαι νικησας τους πολεμιους· και ο φασκων· «Ὁ Θεος ο τρεφων με εκ
νεοτητος μου.» Ἐμακρυναν την ανομιαν αυτων, κ. τ. ε. Χρη σιμον εις τουτο το,
«Ουαι οι επισπωμενοι αμαρ τιας ως σχοινιωι μακρωι, και ως ζυγου ιμαντι δα μαλεως
τας ανομιας.» Ὅσωι δε τις μακρυνει την ανο μιαν εαυτου, τοσουτωι μακρυνει εαυτον
απο του Θεου. Γενηθητωσαν ωσει χορτος δωματων, ος προ του εκσπασθηναι
εξηρανθη, κ. τ. ε. Ἡ διδασκα 12.1648 λια των κατα της γνωσεως του Θεου επαιρομε
νων υψωματων χορτος εστι δωματων, ξηραινομενος προ του εκσπασθηναι· μητε
πληρεις ποιων τας χει ρας εν πραξεσιν αγαθαις, μητε τον κολπον εν γνω σει· περι ης
ου φασιν οι παραγοντες ομοιως τωι ειποντι· «Παρελθων οψομαι το οραμα το μεγα
τουτο.» ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΘʹ. Ἐκ βαθεων εκεκραξα σοι, Κυριε, κ. τ. ε. Ουκ εξ επιπολης,
αλλ' εκ των εν εαυτωι βαθεων κε κραγε προς Κυριον. Το δε «εκεκραξα σοι,» ετερον
τυγχανον του «εκεκραξα προς σε,» δυναται ση μαινειν, οτι μεγαλως και μεγαληι
φωνηι (νοητως δη μεγαληι) εθεολογησα. Ὁ μεν ουν φαυλος τοις χειλεσι τιμαι Κυριον,
ποῤρω απεχων απ' αυτου τηι καρδιαι· ο δε μακαριος, τωι το πνευμα κραζειν εν τηι
καρδιαι αυτου, εκ βαθεων εκεκραγε προς τον Κυριον. Του αυτου. Ὁ τα βαθη ερευνων
του Θεου, ου τος εκ βαθεων κραζει προς Κυριον. Γενηθητω τα ωτα σου προσεχοντα,
κ. τ. ε. Τα ωτα Κυριου καλει την επακουστικην ευχων δυ ναμιν αυτου. Ἐαν ανομιας
 
 

157

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρατηρησηις, Κυριε, Κυριε, τις υποστησεται, κ. τ. ε. Ἐαν αι κατα διανοιαν αμαρτιαι,
τον νουν ακαθαρτον ποιουσαι, της του Θεου γνωσεως αυτον αφιστωσιν, ουδεις
ανθρωπων καταξιωθησεται γνωσεως. «Τις γαρ καυχησεται αγνην εχειν καρδιαν;»
Ἢ τις παῤρησιασεται καθα ρος ειναι απο αμαρτιων; «Και ουδεις, φησι, κα θαρος απο
ρυπου, ουδ' αν εν μιαι ωραι η ζωη αυτου.» Ὅτι παρα σοι ο ιλασμος εστι, κ. τ. ε. Ὁ παρα
τωι Κυριωι ιλασμος των ανομιων ο Χριστος εστιν· «Αυτος γαρ ιλασμος εστι περι των
αμαρτιων ημων.» Ἕνεκεν του ονοματος σου υπεμεινα σε, Κυριε, κ. τ. ε. Ἡ δια του
Θεου ονομα υπομονη κρειττων της δι' αλλο τι. Και εις λογον του Κυριου γενομενη η
ψυχη, επαινετως υπομενει. Ὑπεμεινεν η ψυχη μου εις τον λογον σου· ηλπισεν η
ψυχη μου επι τον Κυριον, κ. τ. ε. Ἡ ελπις εκ δοκιμης πεφυκε γινεσθαι, η δε δοκιμη εκ
της υπομονης, η δε υπομονη εκ της θλιψεως, η δε θλιψις εκ της εγκρατειας και των
πειρασμων. Τουτων δε αιτιος ο φοβος του Θεου, οστις τηι ορθηι πιστει συνεζευκται.
Πιστις δε εστιν η προς τα μη κατειλημμενα συγκαταθεσις. Και αυτος λυτρωσεται τον
Ἰσραηλ εκ πασων των ανομιων αυτου, κ. τ. ε. Τοτηνικαυτα ο νους απαλλασσεται
των κατα διανοιαν αμαρτιων η ανομιων, οπηνικα αν γνωσεως καταξιωθηι· η γαρ
12.1649 πρακτικη ου τα νοηματα της καρδιας περιαιρει, αλλα τα εμπαθη νοηματα.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΛʹ. Κυριε, ουχ υψωθη η καρδια μου, ουδε εμετεω ρισθησαν οι οφθαλμοι
μου, κ. τ. ε. Αυται φω ναι δικαιου εν χαρισμασι μεγαλοις και θαυμα σιοις μη
τετυφωμενου, μηδε υπεραιρομενου, μηδε φυσιουμενου, αλλα και εν τουτοις
ταπεινοφρονουν τος. Ει μη εταπεινοφρονουν, αλλα υψωσα την ψυ χην μου. Ὡς το
απογεγαλακτισμενον επι την μητερα αυτου, ως ανταποδωσεις επι την ψυχην μου, κ.
τ. ε. Ὡς ο Ἰσαακ και ο Σαμουηλ απεγαλακτισθησαν, ουτως και ουτος εκεινους και
τους ομοιους αυτοις μιμησαμενος. Ουχ υψουται δε η ψυχη του απογαλακτισθεντος
τινος υψουντος αυτην, αλλ' υψουται επι την εαυτου μητερα, περι ης ειρηται· «Ἡ δε
ανω Ἱερουσαλημ ελευθερα εστιν, ητις εστι μητηρ ημων,» και τα εξης. Του αυτου. Τηι
του απογεγαλακτισμενου ψυ χηι αποδιδωσιν ο Κυριος μισθον της επι τοσουτον
αναβασεως. Ἐλπισατω Ἰσραηλ επι τον Κυριον απο του νυν και εως του αιωνος, κ. τ.
ε. Ἐν μεν τηι προ ταυτης ωιδηι λελεκται· «Ἀπο φυλακης πρωΐας ελπισατω Ἰσραηλ επι
τον Κυριον·» εν δε ταυτηι και εως ποτε; «∆ια το απο του νυν και εως του αιωνος.»
Μετ' εκεινον γαρ τις απολαυει τα ελπιζο μενα. ΨΑΛΜΟΣ ΡΛΑʹ. Μνησθητι, Κυριε,
του ∆αυιδ, και πασης της πραοτητος αυτου, κ. τ. ε. Ἐκεινου μνημονευει ο Κυριος του
εν ωι γινεται, κακεινου ου μνημονευει του εν ωι ου γινεται. Ει δε πραοτητος
μνημονευει ο Κυριος, πολλης αοργησιας χρεια, ινα τις δεξηται τον Κυριον. Πραοτης
γαρ εστιν αταραξια θυμου κατα στερησιν ηδονων προσγινομενη φθαρτων. Του
αυτου. Ἀντι «πραοτητος» Ἀκυλας «κακουχιαν» εξεδωκεν· ο δε Συμμαχος
«κακωσιν,» η δε πεμπτη «ταπεινωσιν.» Ἕως ου ευρω τοπον τωι Κυριωι, κ. τ. ε. Το πος
Κυριου ο νους καθαρος. Ευρομεν αυτην εν τοις πεδιοις του δρυμου, κ. τ. ε. Περι της
σοφιας λεγει προφητικως, ητις εστιν ο Χριστος. Οι ιερεις σου ενδυσονται
δικαιοσυνην, και οι οσιοι σου αγαλλιασονται, κ. τ. ε. Ὥσπερ ενδυε ται τις
δικαιοσυνην, ουτω και σωφροσυνην και ανδρειαν και αγαπην και μακροθυμιαν, και
τας λοι πας αρετας. 12.1652 ΨΑΛΜΟΣ ΡΛΒʹ. Ὡς μυρον επι κεφαλης το καταβαινον
επι πω γωνα, τον πωγωνα τον Ἀαρων, κ. τ. ε. Μυρον εστι το Πνευμα το αγιον,
κεφαλη δε ο νους, πω γων δε ο λογος· εμπεριεχει δε την καρδιαν ο λογος. Πωγων δε
του Ἀαρων ο λογος ο καταφραττων τα παθη, και ιερουργων τωι Θεωι τας αρετας.
Καταβαι νει δε η του Πνευματος χαρις και επι την ωαν του ενδυματος αυτου·
τουτεστι διαδιδοται δια της πρα κτικης αρετης και επι της ηθικης φιλοσοφιας. Ἡ γαρ
ωα του ενδυματος, αυτου εστι το περας. Ὡς δροσος Ἀερμων η καταβαινουσα επι τα
ορη Σιων, κ. τ. ε. Ἐν τωι ∆ευτερονομιωι Μωυ σης μεν το ορος τουτο ονομαζει
Ἀερμων· οι Φοινικες δε καλουσιν αυτο Σανιωρ, οι δε Ἀμοῤραιοι Σανειρ. Ἔστι δε
 
 

158

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περαν του Ἰορδανου. Λογος δε τους αποστατησαντας των αγγελων επι τουτο το ορος
εσκεφθαι περι της αποστασιας αυτων και συνθηκας πεποιη κεναι. Του αυτου. Ὄρη
Σιων οι τα υψηλα σκοπευ οντες αγιοι, εφ' ους καταβαινει η δροσος. Ἀερμων δε
ερμηνευεται αποστροφη θηριων. Φασι δε και τον Ἰορδανην ποτε εκει γεννασθαι.
Σημαινει δε και τουτο την του αγιου βαπτισματος χαριν· αυτη γαρ αει καταβαινει επι
τους αγιους, και δι' αυτης γινεται η αποστροφη των νοητων θηριων. ΨΑΛΜΟΣ ΡΛΓʹ.
Ἰδου δη ευλογειτε τον Κυριον, παντες οι δουλοι Κυριου, οι εστωτες εν οικωι Κυριου,
εν αυλαις οικου Θεου ημων, κ. τ. ε. «Οι εστωτες, φησιν, εν οικωι Κυριου,» και μη «ως
εις των αρχοντων» πι πτοντες, αλλα και βλεποντες μη πεσητε, «ευλογειτε τον
Κυριον.» Του αυτου. Οι μεν θεωρητικοι εν οικωι Θεου εισιν, οι δε πρακτικοι εν
αυλαις οικου Θεου ημων. Ἐν ταις νυξιν επαρατε τας χειρας υμων εις τα αγια, και
ευλογειτε τον Κυριον, κ. τ. ε. Ἀντι του «εις τα αγια,» ετερος «αγιως,» ετερος
«ηγιασμενως.» ∆ια δε του «εν οικωι Κυριου» εδειξεν, ως πανταχου μεν αιρειν οσιους
χειρας τις ου κεκωλυται· ουχ ηκι στα δε εν τοις αφιερωμενοις τουτο προσηκει χω
ριοις ποιειν. ΨΑΛΜΟΣ ΡΛ∆ʹ. Αινειτε το ονομα Κυριου, αινειτε, δουλοι, Κυ ριον, οι
εστωτες εν οικωι Κυριου, εν αυλαις οικου Θεου ημων, κ. τ. ε. Αινειτε ουκ αλλοι η
εστω τες, και ουκ αλλαχου η εν οικωι Κυριου, εν αυλαις οικου Θεου ημων. Σημειωσηι
δε, οτι οικος μεν Κυριου λεγεται, αυλαι δε του Θεου ημων· και ανω τερω μεν
ειρησθαι «ευλογειτε,» νυν δε «αινειτε·» κακει μεν μονον το, «οι εστωτες εν οικωι
Κυριου,» 12.1653 ως εν τωι Ἑβραικωι· νυν δε μετα του, «εν αυλαις οικου Θεου ημων.»
Ὅτι εγω εγνωκα, οτι μεγας ο Κυριος, και ο Κυριος ημων παρα παντας τους θεους, κ.
τ. ε. Ὁ μεν Ἰοθωρ φησι· «Νυν εγνων, οτι μεγας Κυριος παρα παντας τους θεους·» ο δε
Προφητης· «Ὅτι εγω εγνων» πρωτον, «οτι μεγας ο Κυριος,» ειτα, «και ο Κυριος
ημων παρα παντας τους θεους.» Παντα οσα ηθελησεν ο Κυριος, εποιησεν εν τωι
ουρανωι και εν τηι γηι, εν ταις θαλασσαις, και εν πασαις ταις αβυσσοις, κ. τ. ε. Ὅσα
εποιησεν ο Κυριος εν τωι ουρανωι, και εν τηι γηι, εν ταις θαλασ σαις και εν ταις
αβυσσοις καλα εστιν, ατε θεληματι γενομενα Θεου. Ει δε τις εστιν εν ουρανωι, ως τα
πνευματικα της πονηριας, η εν τηι γηι, ως οι αμαρ τωλοι ανθρωποι, η εν ταις
θαλασσαις, ως η του δρα κοντος κακια, η εν ταις αβυσσοις, ως η πονηρια των
προστασσομενων εκει απελθειν· κακον τουτο ουχ ο Θεος εποιησε τωι θεληματι
αυτου· «Ἐκ γαρ στοματος Ὑψιστου ουκ εξελευσεται τα κακα και το αγαθον.» Του
αυτου. Ὥσπερ ο ουρανος αγιων δυνα μεων εστιν οικητηριον, ουτω και η γη των
ανθρω πων. «Ὁ ουρανος γαρ, φησι, του ουρανου τωι Κυριωι, την δε γην εδωκε τοις
υιοις των ανθρωπων.» Και ωσπερ εν ταις τροπικως λεγομεναις θαλασσαις οικουσιν
οι αντικειμενοι ημιν δαιμονες, εν αις και ο δρακων επλασθη του εμπαιζειν αυτωι·
ουτω και εν ταις αλληγορικως λεγομεναις αβυσσοις οι καταχθο νιοι δαιμονες.
Ἀναγων νεφελας εξ εσχατου της γης· αστρα πας εις υετον εποιησεν, κ. τ. ε. Νεφελη
εστι φυσις λογικη, τους περι Προνοιας λογους πεπιστευ μενη· αστραπη δε εστι
διδασκαλια πνευματικη, λο γικας ψυχας απο κακιας επ' αρετην επαναγουσα. Και
εδωκε την γην αυτων κληρονομιαν, κ. τ. ε. Ει η κληρονομια ημων γνωσις εστιν η
του Θεου, πως λεγονται κατεχειν ταυτην οι αντικειμενοι; Και ζητησεις μηποτε
λεγονται κατεχειν, ουχ ως γινω σκοντες, αλλ' ως κωλυοντες ημας ελθειν προς
αυτην. Ευλογητος Κυριος εκ Σιων ο κατοικων Ἱερου σαλημ, κ. τ. ε. Ὁ εν καθαραι
καρδιαι κατοι κων κατοικει εν Ἱερουσαλημ. Κατοικειν δε αυτον εν Ἱερουσαλημ εφη,
ου την θειαν φυσιν εκει περιγρα φων, αλλ' εκει τηνικαυτα την θειαν επιφανειαν
ειδως εν τωι ναωι της Ἱερουσαλημ. ΨΑΛΜΟΣ ΡΛΕʹ. Ἐξομολογεισθε τωι Κυριωι, οτι
αγαθος, οτι εις τον αιωνα το ελεος αυτου, κ. τ. ε. Οι ταλαιπω ρουντες εν τωι αιωνι
εικοτως χρηιζουσι και ελε ους εν τωι αιωνι. Ἐξομολογεισθε τωι Θεωι των θεων, οτι εις
τον αιωνα το ελεος αυτου, κ. τ. ε. Ἡ εξομολογη σις την ευχαριστιαν και δοξολογιαν
 
 

159

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σημαινει· 12.1656 κειται δε και επι της εξομολογησεως των αμαρτιων, ως ενταυθα.
Του αυτου. Θεος θεων εστιν εκεινων των προς ους ο λογος του Θεου εγενετο, κατα
την Γραφην την λεγουσαν· «Ἐγω ειπα· Θεοι εστε· και, Ἐγω Θεος Ἀβρααμ, και Θεος
Ἰσαακ, και Θεος Ἰακωβ·» δηλαδηκατα την πολλην προς αυτους αγαπην και
οικειωσιν. Των δε δαιμονων Θεος εστι κατα την δημιουργιαν. Φησι δε και ο
Ἀποστολος· Ειπερ εισι θεοι πολλοι και κυριοι πολλοι εν τωι ουρανωι και επι της γης·
αλλα τους λεγο μενους μετα την Τριαδα θεους μετουσιαι θεοτητος ει ναι τοιουτους· ο
δε Σωτηρ ου κατα μετουσιαν, αλλα κατ' ουσιαν εστι Θεος. Το δε, «Ὅτι εις τον αιωνα
το ελεος αυτου,» εφυμνιας τροπωι επιλεγεται. Ἐπει γαρ αει ελεει, εικοτως οι
εφυμνουντες λεγουσιν, «Ὅτι εις τον αιωνα,» και τα εξης. Τωι ποιησαντι θαυμασια
μεγαλα μονωι, κ. τ. ε. ∆εικνυσιν αυτον διηνεκως ευεργετουντα και θαυ
ματοποιουντα. Και δυο ταυτα αυτου τιθησι και τρια και τεσσαρα· οτι τε ποιει, και οτι
θαυματα, και οτι μεγαλα θαυματα, και οτι μονος ποιει. Ταυτα δε ου προς αθετησιν
του παιδος, αλλα προς αντιδιαστολην ειρηται των δαιμονων. Και τινα ταυτα εστι τα
θαυ ματα α μονος ποιει; Καιτοιγε αρχομενος του ψαλ μου ου περι δυναμεως ελεγεν,
αλλα περι αγαθοτη τος. Πως ουν νυν εις τον περι δυναμεως εμπιπτει λογον ενταυθα
λοιπον; Ὅτι ουχι δυναμεως μονον, αλλα και αγαθοτητος και φιλανθρωπιας ταυτα
εστι τα θαυματα. Τωι στερεωσαντι την γην επι των υδατων, κ. τ. ε. Ει του υδατος εστι
βασις η γη, πως η γη επι των υδατων εστερεωται; Πως δε και ο Ἰωβ αληθευει λεγων,
«Ὁ κρεμασας την γην επ' ουδε νος;» Και μηποτε η μεν υποκατω γη της αβυσσου
κρεμαται επ' ουδενος, η δε επανω γη της αβυσσου εφ' ης και ημεις κατοικουμεν επι
της αβυσσου εστε ρεωθη· ως ειναι την αβυσσον εν μεσωι της γης περιε χομενην ως εν
αγγειωι. Και ταυτα μεν ει τις βουλοιτο τηι ιστοριαι συναγωνιζεσθαι· προς δε διανοιαν,
∆οξο λογησατε, φησι, τον στερεωσαντα την φυσιν την λο γικην επι της αληθους
γνωσεως. Ὅτι δε εν τοις Ευ αγγελιοις ο Κυριος γην λεγει τας λογικας ψυχας, και
υδωρ την γνωσιν, εκ του σπορου του πεσοντος εις την γην την καλην εστι
καταμαθειν, και εκ του ρεοντος ποταμου της κοιλιας του πεπιστευκοτος υδατος ζων
τος. Και τα εξης δε του ψαλμου ακολουθει τηι δευτεραι εξηγησει. Ἡ σεληνη και
αστερες φωτιζουσι ταυτην την γην εν αγνοιαι τεως διαγουσαν και μηπω δυνα μενην
φωτισθηναι υπο του της δικαιοσυνης ηλιου· και παλιν Αιγυπτος καταλαμβανεται
συμβολον ουσα κακιας των κατα διανοιαν πρωτοτοκων φθαρεντων, και κολαζεται
Φαραω τοις πνευματικοις εναποπνιγο μενος υδασι, και ο Ἰσραηλ οδευει την ερημον
πει νων και διψων, και πειραζομενος, ητις εστι συμβο 12.1657 λον της πρακτικης,
σπευδων επι την γην της επαγ γελιας, ην φασιν ειναι την γνωσιν του Θεου. Και
εκτιναξαντι Φαραω, και την δυναμιν αυ του εις θαλασσαν Ἐρυθραν, κ. τ. ε. Την ευκο
λιαν του καταποντισμου βουλομενος δηλωσαι, τηι λεξει ταυτηι εχρησατο. Κοινωνει
δε και το στρατοπε δον της τιμωριας και κολαζεται· επειδη των αμαρτη ματων των
περι τους Ἰουδαιους εκοινωνησαν, και της διωξεως μετεσχον. Ὅτι εν τηι ταπεινωσει
ημων εμνησθη ημων, κ. τ. ε. Ὅταν μεν ως ακαθαρτων ημων μνημο νευει ημων ο
Κυριος, κατα την επινοιαν της δικαιο συνης ημων μνημονευει· οταν δε παλιν ως
καθαρων, κατα την επινοιαν της σοφιας· πλην τουτο ιστεον, οτιπερ αυται αι επινοιαι
κατα της των γεγονοτων θεωριας κατηγορουνται, ητις ως δημιουργον παρι στησι
τον Χριστον. Ὁ διδους τροφην πασηι σαρκι, κ. τ. ε. Ἡ τρεφομενη σαρξ παρα του Θεου,
αυτη οψεται το σωτηριον του Θεου. ΨΑΛΜΟΣ ΡΛ ʹ. Ἐπι των ποταμων Βαβυλωνος
εκει εκαθισα μεν και εκλαυσαμεν εν τωι μνησθηναι ημας της Σιων, κ. τ. ε. Πολυς ο
ποθος τοις ανδρασι της πολεως. Τινος δε ενεκα παρα τους ποταμους εκα θηντο; Ὅτι,
αιχμαλωτοι οντες και εκ πολεμιας ει λημμενοι χωρας, εξω τειχων και πολεων ηυλι
ζοντο. Ἐπι ταις ιτεαις εν μεσωι αυτης εκρεμασαμεν τα οργανα ημων, κ. τ. ε. Ὅσαι
ψυχαι καθην ται εν σκιαι και αγνωσιαι, ιστεον οτι λογον ακαρπον εχουσι, τα οργανα
 
 

160

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρεμασασαι τα συντελουντα εις την πρακτικην. Ὅτι εκει επηρωτησαν ημας οι
αιχμαλωτευσαν τες ημας λογους ωιδων, και οι απαγαγοντες ημας· Ὕμνον αισατε
ημιν εκ των ωιδων Σιων, κ. τ. ε. Ἔγνων εγω και δαιμονας αναγκαζειν λεγειν
ψαλμους και ωιδας πνευματικας εν αις εστι τις εντολη ην παρεβημεν, ως αν
ακουοντες καταγελωσιν ημων ως λεγοντων και μη ποιουντων. Μνησθητι, Κυριε,
των υιων Ἐδωμ την ημεραν Ἱερουσαλημ, των λεγοντων· Ἐκκενουτε, εκκενουτε,
εως των θεμελιων αυτης, κ. τ. ε. Το «Ἐκκενουτε, εκκενουτε, εως ου ο θεμελιος εν
αυτηι,» ως παρα των εχθρων λεγομενον τεθειται· δηλοι δε τους παλαιοντας ημιν
πειρωμενους των φυ σικων της αρετης απτεσθαι σπερματων· απερ τρο πικως
ωνομασε θεμελιον, απ' αρχης καταβεβλημενον εν αυτηι τηι ψυχηι, δηλονοτι ινα
πανταπασιν ο νους, εκπεσων αρετης, κατα την παροιμιαν περιπατησηι γυμνωτερος
υπερου, μη ενδυσαμενος τον Χριστον μηδε εχων ενδυμα γαμου. 12.1660 Μακαριος ος
κρατησει και εδαφιει τα νηπια σου προς την πετραν, κ. τ. ε. Ὅσοι κατα την διδα
σκαλιαν του Χριστου τα φαυλα νοηματα διαφθειρουσι της ψυχης, ουτοι τα νηπια
Βαβυλωνος εδαφιζουσι προς την πετραν. ΨΑΛΜΟΣ ΡΛΗʹ. Κυριε, εδοκιμασας με, και
εγνως με, κ. τ. ε. Και εν τοις εξης δε ως αναφαινομενης της καρδιας εν τοις
πειρασμοις ειρηται· «∆οκιμασον με, ο Θεος, και γνωθι την καρδιαν μου·» η δε πεμπτη
εκδοσις νυν μεν, «εξηρευνησας,» ειπεν· εν δε τοις εξης «εξερευνησον.» Ὡς γαρ
χρυσος εν χωνευτηριωι δο κιμαζεται, ουτως ανθρωποι δεκτοι εν καμινωι ταπει
νωσεως. Γεγραπται δε εν ψαλμωι· «Ἐδοκιμασας ημας ως πυρουται το αργυριον.»
Νοησας τουτο, γνωσηι, οτι μονος ο δικαιος και πας δοκιμασθεις γι νωσκεται, ως ων
εν Χριστωι απο Θεου· ως δηλον και εκ του· «∆οκιμασον με, Κυριε, και γνωθι την καρ
διαν μου.» Του αυτου. Παντα προειδως ο Θεος, ομως δοκιμαζει, ουχ ινα γνωι, αλλ'
ινα τους υπομενοντας δοκιμωτερους εργαζηται. Ἵνα δε μη τις αυτον υπο λαβοι
δοκιμαζοντα γινωσκειν, επηγαγε τωι λογωι· «Συ συνηκας τους διαλογισμους μου απο
μακροθεν.» Ὁ γαρ τους διαλογισμους ειδως και προ του κινηθηναι αυτους, μαλλον
δε προ πολλου χρονου, πως αν δεη θειη δοκιμασιας προς ιδιαν γνωσιν; Την τριβον
μου και την σχοινον μου εξιχνια σας, κ. τ. ε. Των καληι τριβωι χρωμενων εξι χνιαζει ο
Θεος την σχοινον, και παντα τα μετρα της οδου των τοιουτων προειδεν ο Θεος. Ὅτι
ουκ εστι δολος εν γλωσσηι μου, κ. τ. ε. Ουκ εστι, φησι, δολος εν γλωσσηι μου· αντι
του, Ουκ εστιν επιπολαιος μοι λογος, αλλ' εν βαθει και καρδιαι. Ἐν στοματι δε μωρων
η καρδια αυτων. Του αυτου. Γλωσσαν τροπικως την καρδιαν ωνομασεν. Ἰδου, Κυριε,
συ εγνως παντα τα εσχατα και τα αρχαια, κ. τ. ε. Ἐπισκεψαι δια τι τα μεσα
παρασεσιωπηται· δια το την κακιαν ειναι εν τωι μεταξυ, ουτε εν τηι αρχηι, ουτε εν τωι
τελει υπαρχου σαν. Ἐθαυμαστωθη η γνωσις σου εξ εμου, εκραται ωθη, ου μη
δυνωμαι προς αυτην, κ. τ. ε. Φωνη πολλους ωφελησαντος διδασκαλου σοφου, τα
θαυ μασια της γνωσεως μυστηρια οικονομησαντος. Ἐαν αναβω εις τον ουρανον, συ
εκει ει· εαν καταβω εις τον ᾅδην, παρει, κ. τ. ε. Ὡς δυναμενος πορευεσθαι και φυγειν
εις ουρανον και εις ᾅδην, και ιπτασθαι εις τα εσχατα της θαλασσης, ταυτα φη σιν·
εικος δε καθ' εαυτην γενομενην δυνασθαι την ψυχην. Συνεξετασεις δε τουτοις τα εκ
του ∆ευτερονο 12.1661 μιου ουτως εχοντα· «Ἡ εντολη αυτη ουχ υπερογκος εστιν,
ουδε μακραν απο σου εστιν· ουκ εν τωι ουρανωι ανω εστι, λεγων· Τις αναβησεται ημιν
εις τον ουρα νον, και ληψεται αυτην; Ουδε περαν της θαλασσης εστι, λεγων· Τις
διαπερασει ημιν εις το περαν της θαλασσης, και λαβηι αυτην ημιν, και ακουσαντες αυ
την ποιησομεν αυτην; Ἔστιν εγγυς σου το ρημα σφο δρα, εν τωι στοματι σου και εν
τηι καρδιαι σου, και εν ταις χερσι σου ποιειν αυτο.» Συγκρινεις δε και απο Ἀμως
ταυτα· «Ου μη διαφυγηι εξ αυτων φευγων· και ου μη διασωθηι εξ αυτων
ανασωζομενος· εαν κα τορυγωσιν εις ᾅδου, εκειθεν η χειρ μου ανασπασει αυτους·
και εαν αναβωσιν εις τον ουρανον, εκειθεν καταξω αυτους· εαν κρυβωσιν εις την
 
 

161

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κορυφην του Καρμηλου, εκειθεν εξερευνησω και ληψομαι αυτους· και εαν
καταδυσωσιν εξ οφθαλμων μου εις τα βαθη της θαλασσης, εκει εντελουμαι τωι
δρακοντι, και δη ξεται αυτους· και εαν πορευθωσιν εν αιχμαλωσιαι προ προσωπου
των εχθρων αυτων, εκειθεν εντελου μαι τηι ρομφαιαι, και αποκτενει αυτους.» Και
ειπα· Ἄρα σκοτος καταπατησει με, και νυξ φωτισμος εν τηι τρυφηι μου, κ. τ. ε. Ει η
αγνοια καρδιας σκοτος εστιν, («εσκοτισθη γαρ, φησιν, η ασυνετος αυτων καρδια·»)
εικοτως αρα ο αι τιος ημιν του σκοτους τουτου γινομενος, και αυτος ονομαζεται
σκοτος, οστις ημων την εν γνωσει τρυφην προαιρειται σκοτιζειν, του Θεου μη
συγχωρουντος, αλλα το σκοτος φωτιζοντος· «Το γαρ φως εν τηι σκοτιαι φαινει, και η
σκοτια αυτο ου κατελαβεν.» Ὡς γαρ την αγνοιαν δια της κακιας επεκτησαμεθα, ουτω
και την γνωσιν δια της αρετης προσελαβομεν. Ὅτι συ εκτησω τους νεφρους μου, κ. τ.
ε. Μακαριος ου οι νεφροι κτημα γεγονασι του Κυ ριου. Ουκ εκρυβη το οστουν μου
απο σου ο εποιησας εν κρυφηι, κ. τ. ε. Ὀστουν την ψυχην ωνομασε νυν, ην εποιησε
μονος ο Θεος. Το ακατεργαστον μου ειδον οι οφθαλμοι σου, κ. τ. ε. Ἀκατεργαστον
ψυχη η μη δι' αρετης μορφωθεισα και γνωσεως. Και επι το βιβλιον σου παντες
γραφησονται, κ. τ. ε. Βιβλιον Θεου εστιν η θεωρια σωματων και ασωματων, εν ωι
πεφυκε δια της γνωσεως γρα φεσθαι νους καθαρος. Ἐν δε τουτωι τωι βιβλιωι εισι
γεγραμμενοι και οι περι Προνοιας λογοι και κρισεως, δι' ου βιβλιου γινωσκεται ο
Θεος ως δημιουργος και σοφος και προνοητης και κριτης· και δημιουργος μεν δια τα
γεγονοτα απο του μη οντος εις το ειναι· σοφος δε δια τους αποκειμενους λογους
αυτης· προ νοητης δε δια τα συντελουντα προς αρετην ημιν και γνωσιν· κριτης δε
παλιν δια τα διαφορα σωματα των λογικων, και τους ποικιλους κοσμους, και τους
περι εχοντας τους αιωνας. Ἡμεραι πλασθησονται και ουθεις εν αυτοις, κ. τ. ε. Ἐν
γνωσει πλασθησονται, και ουδεις 12.1664 εσται γνωσεως εκτος, οπως γενηται ο Θεος
τα παντα εν πασιν. Ἐξηγερθην, και ετι ειμι μετα σου, κ. τ. ε. «Ὁ καθευδων, και
αναστα εκ των νεκρων, και επι φαυσει σοι ο Χριστος·» διο εγερσις εστιν η απο κα
κιας επ' αρετην επανοδος. Τελειον μισος εμισουν αυτους, κ. τ. ε. Ει ο τελειος,
μισησας το πονηρον, απεχεται πασης κακιας, ο μεταλαμβανων της οιασδηποτουν
κακιας αυτων τελειως ου μεμισηκε το πονηρον. ∆οκιμασον με, ο Θεος, και γνωθι την
καρδιαν μου, κ. τ. ε. Ει ο Θεος πυρ καταναλισκον εστι, δια της επινοιας δηλονοτι του
πυρος δοκιμαζει τας ψυχας των ανθρωπων. ΨΑΛΜΟΣ ΡΛΘʹ. Οιτινες ελογισαντο
αδικιαν εν καρδιαι, ολην την ημεραν παρετασσοντο πολεμους, κ. τ. ε. ∆ια των
λογισμων ημιν οι δαιμονες παρατασσονται, ποτε μεν επιθυμιας κινουντες, ποτε δε
οργας, αλλοτε παλιν εν ταυτωι θυμον και επιθυμιαν, δι' ων γινεται ο λεγομενος
πεπλεγμενος λογισμος· αλλ' ουτος εν καιρωι της ακηδιας συμβαινει μονον, οι δ'
αλλοι εκ δια λειμματος επερχονται αλληλους διαδεχομενοι. Τον δε της ακηδιας
λογισμον κατ' εκεινην την ημεραν ου δεις διαδεχεται διαλογισμος, πρωτον μεν, οτι
και χρονιζει, επειτα δε και σχεδον παντας τους λογισ μους εχει εν εαυτωι. Ἠκονησαν
την γλωσσαν αυτων ωσει οφεως, κ. τ. ε. Τον οξυτατον λογισμον ηκονημενον λεγει.
Τοιουτος δε και ο προς βλασφημιαν τον νουν υφαρπα ζων λογισμος. Οιτινες
διελογισαντο του υποσκελισαι τα δια βηματα μου, κ. τ. ε. Ἀλλα και τα φαυλα νοη
ματα πολλακις οι δαιμονες ου γυμνα αποτιθενται ημιν, ινα μη ο νους αντικρυς το
αλογον αυτων θεασα μενος, τους λογισμους αποῤριψηι· αλλα μετα τινων αλλων
χρηστοφανων νοηματων τα πονηρα νοηματα επισπειρουσι· και τουτο μονον επι των
τελειων ποιουσι, των μη εχοντων παθη· τοις γαρ εμπαθεσι και ακαθαρτοις και
φανερως εμβαλλουσι τους λογισ μους, ους απωσασθαι αδυνατουσιν. Πεσουνται επ'
αυτους ανθρακες πυρος, κ. τ. ε. Τουτο το πυρ και οι ανθρακες κατακαιουσι ξυλα,
χορτον, καλαμην, τας μοχθηρας εξεις κατανα λισκοντα. Ἔγνων, οτι ποιησει Κυριος
την κρισιν του πτωχου, και την δικην των πενητων, κ. τ. ε. Προφητεια τουτο περι
 
 

162

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της μελλουσης κρισεως, καθ' ην των ασεβων τωι πυρι παραδιδομενων εις ανεσιν οι
δικαιοι παραληφθησονται. Ἐντευθεν και Σολομων ωφεληθεις ειπεν· «Ὅτι παν το
ποιημα ο Θεος αξει εις κρισιν.» Εις χρηστον δε τελος κατε ληξεν, επει και «εις τελος»
επιγεγραπται, την 12.1665 αποκειμενην τοις δικαιοις λεγων ελπιδα. «Κατοικη
σουσιν ευθεις συν τωι προσωπωι σου.» Ἀντι δε «συν τωι προσωπωι σου» ο Συμμαχος
«παρα τωι προσω πωι σου» λεγει, το κεκαθαρμενηι διανοιαι προσωπον προς προσωπον
οραιν του Θεου. ΨΑΛΜΟΣ ΡΜʹ. Κατευθυνθητω η προσευχη μου ως θυμιαμα ενωπιον
σου, κ. τ. ε. Τουτου κατευθυνεται η προσευχη ως θυμιαμα, του δυναμενου ειπειν·
«Χρι στου ευωδια εσμεν εν τοις σωζομενοις και εν τοις απολλυμενοις.» Θου, Κυριε,
φυλακην τωι στοματι μου, κ. τ. ε. Ουδεν ουτω φυλασσει την καρδιαν ημων ως ο
φοβος του Θεου, ει γε τωι φοβωι Κυριου εκκλινει πας απο κακου. Ἔλαιον δε
αμαρτωλου μη λιπανατω την κεφα λην μου, κ. τ. ε. Ἔλαιον λεγει αμαρτωλου την
ευποιιαν, την μη δια γνωσιν Θεου γενομενην, αλλα δια δοξαν την παρα ανθρωπων·
τουτο γαρ εστι και το σαλπιζειν τον την ελεημοσυνην ποιουντα. Πεσουνται εν
αμφιβληστρωι αυτου αμαρτωλοι, κ. τ. ε. Ἀμφιβληστρον εστι κολασις ποικιλη εκ βυ
θου κακιας ανιμωμενη. Ἀλλα τουτο το αμφιβληστρον του μελλοντος εστιν αιωνος·
του δε ενεστωτος αιωνος εστιν αμφιβληστρον διδασκαλια πνευματικη, τους
αποπλανηθεντας απο της θεοσεβειας επι την αρετην αναγουσα. ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΑʹ.
Φωνηι μου προς Κυριον εκεκραξα, φωνηι μου προς Κυριον εδεηθην, κ. τ. ε. Ὡς φυσιν
εχει το πυρ ανωφορον, ουτως η του δικαιου φωνη, το προς Κυριον γινεσθαι, και
οιονει προκαλεισθαι αυτον επι το παρεχειν ων τις δειται απο Θεου. Ἐκχεω εναντιον
αυτου την δεησιν μου, την θλιψιν μου ενωπιον αυτου απαγγελω, κ. τ. ε. Ὁ μονα
μεγαλα και επουρανια αιτων, και προσ ευχομενος πνευματι καινωι, θαῤρει ενωπιον
Κυριου εκχεαι την δεησιν εαυτου, ουδεν ταπεινον, ουδε αι σχρον τι εν εαυτηι
εχουσαν· οποια εστιν εν ταις δεη σεσι των βαττολογουντων, και ουκ αξια Θεου αι
τουντων, η απο καθαρας καρδιας εκχεοντων. Ἁγιου ουν παῤρησιας εχεται ο στιχος,
ον ουκ ευλογως ερει ο αμαρτωλος· και τον εξης δε ο εν παντι θλιβομενος, αλλ' ου
στενοχωρουμενος, καυχωμενος εν ταις υπο μονην κατεργαζομεναις θλιψεσι, τωι
οδευειν την στε νην και τεθλιμμενην απαγουσαν επι την ζωην οδον. Ἐν οδωι ταυτηι ηι
επορευομην εκρυψαν παγιδα μοι, κ. τ. ε. Πασαις οι εχθροι ημων επιβουλευ ουσι ταις
αρεταις· και εν μεν τηι ανδρειαι κρυπτουσι την της δειλιας παγιδα, και εν τηι πραοτητι
εμβαλ λουσι την θρασυτητα, και εν τηι ελεημοσυνηι το μη δια τον Θεον, αλλα δια
τους ορωντας ελεειν· και εν 12.1668 τηι νηστειαι, το δια τους ανθρωπους νηστευειν.
Και ταυτα μεν επι της πρακτικης· τι δ' αν τις ειποι και επι της θεωριας, οποσας
παγιδας οι εχθροι δια των αιρεσεων τοις ορθοδοξοις δογμασι; Ἀπωλετο φυγη απ'
εμου, και ουκ εστιν ο εκζη των την ψυχην μου, κ. τ. ε. Ὁ απολεσας την φυγην
ταυτην ου δυναται ειπειν· «Ἐν θλιψει επλα τυνας μοι.» Ἐκεκραξα προς σε, Κυριε
ειπα· Συ ει η ελπις μου, μερις μου ει εν γηι ζωντων, κ. τ. ε. Ει ο Κυ ριος ημων σοφια
εστι, και μερις δε των ζωντων αυτος· η μερις αρα των ζωντων η σοφια εστι, καθ' ην
και χρηματιζουσι ζωντες, ητις εστιν ο Χρι στος. Ῥυσαι με εκ των καταδιωκοντων με,
κ. τ. ε. Πειρασμοι συνεχεις καταδιωκουσι τον νουν απο γνωσεως. Ἐξαγαγε εκ
φυλακης την ψυχην μου, κ. τ. ε. Ου παντων εστι το λεγειν· «Ἔκβαλε εκ φυλακης την
ψυχην μου,» ει μη των δυναμενων δια κα θαροτητα και χωρις του σωματος τουτου
επιβαλειν τηι θεωριαι των γεγονοτων. ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΒʹ. Κυριε, εισακουσον της
προσευχης μου· ενωτι σαι την δεησιν μου εν τηι αληθειαι σου, επακου σον μου εν τηι
δικαιοσυνηι σου, κ. τ. ε. Ὁ θαῤ ρων οτι εν πνευματι και αληθειαι προσκυνει τον Θεον
και ουκετι εν τυπωι, λεγοι αν το, «Ἐνωτισαι την δεησιν μου εν τηι αληθειαι σου.» Και
μη εισελθηις εις κρισιν μετα του δουλου σου, οτι ου δικαιωθησεται ενωπιον σου πας
ζων, κ. τ. ε. Ἐπαν κρινηται μετα του ανθρωπου ο Κυριος, και λεγηι· «Λαος μου, τι
 
 

163

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εποιησα σοι, η τι ελυπησα σε;» ουδεις ζων δικαιωθησεται· ενωπιον μεν γαρ Κυριου
ου δικαιωθησεται πας ζων· ενωπιον δε ανθρωπων ου μονον αδικων, αλλα και
αλλων δι καιων εσθ' οτε. Τα δε αιτια του μη δικαιουσθαι επι φερει συγγενως τωι
στιχωι τουτωι· «Ὅπως αν δι καιωθηις εν τοις λογοις σου, και νικησηις εν τωι κρι νεσθαι
σε.» Ἡ ψυχη μου ως γη ανυδρος σοι, κ. τ. ε. Γη ανυδρος εστι ψυχη καθαρα
πνευματικην γνωσιν επιζητουσα. Ταχυ εισακουσον μου, Κυριε, εξελιπε το πνευ μα
μου, κ. τ. ε. Ἐπι πλειον ακηδιων εκλειπει το πνευμα του ανθρωπου. Τουτωι δε ομοιον
το, «Ἐν τωι εκλειπειν εξ εμου το πνευμα μου.» Ἀκουστον ποιησον μοι το πρωι το
ελεος σου, οτι επι σοι ηλπισα. Γνωρισον μοι, Κυριε, οδον εν ηι πορευσομαι, οτι προς
σε ηρα την ψυχην μου, κ. τ. ε. Την θεωριαν επιζητει του μελλοντος αιωνος, ην και
βασιλειαν ουρανων εθος ονομαζειν τηι θειαι Γραφηι. 12.1669 Του αυτου. ∆υναται
τουτο ειπειν περι γνω ρισμου οδου φερουσης επ' αρετην, η της ην μετα την εξοδον
οδευει τις, ητις εστιν οδος του ξυλου της ζωης, ην φυλασσει τα χερουβιμ και
φλογινη ρομ φαια. Του αυτου. Γη ζωντων και γη ευθεια η αυτη εστιν αγαθη, εφ' ην
το αγαθον του Θεου Πνευμα οδη γει τους αξιους. Και εντευθεν την αξιαν του πνευμα
τος εδιδαχθημεν. Ὥσπερ γαρ ο Θεος, ουτω και το πνευμα ωνομασται αγαθον· και
καθαπερ τον Θεον οδηγησαι αυτον ικετευσας, ουτω και της του πνευ ματος οδηγιας
απολαυσαι παρακαλει, ωστε μηδεν αυτωι φανηναι προσαντες μηδε δυσχερες, αλλ' ευ
θειαν την οδον οδευειν και λειαν και πλανης απηλλα γμενην. ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΓʹ.
Ευλογητος Κυριος ο Θεος μου, ο διδασκων τας χειρας μου εις παραταξιν, τους
δακτυλους μου εις πολεμον, κ. τ. ε. Ὁ διδαχθεις παρα Κυριου τον προς την
αντικειμενην δυναμιν πολεμον επιστα ται λογους αρετων και κακιων, και διαφορας
λογι σμων, γνωρισματα τε αθεΐας και ορους αυτης, ετι δε και των νυκτερινων
φαντασματων και ενυπνιων γινωσκει τους λογους, ων οι μεν απο του λογικου
μερους γινονται της ψυχης, κινουμενης της μνη μης, οι δε απο του θυμικου, ετεροι
δε απο του επι θυμητικου· αλλα περι μεν τουτων ακριβεστερον εν τωι αʹ ειληφαμεν.
Ἄνθρωπος ματαιοτητι ωμοιωθη, αι ημεραι αυ του ωσει σκια παραγουσι, κ. τ. ε. Ἐπει
«ανθρω πος εν τιμηι ων ου συνηκε, παρασυνεβληθη τοις κτηνεσι τοις ανοητοις και
ωμοιωθη αυτοις, αι ημε ραι αυτου ωσει σκια παραγουσι.» Τα γαρ ενταυθα παισιν
εοικε παιζουσιν. Ὁ σημερον γαρ δικαζων εστηκεν αυριον δικαζομενος, και ο σοβαρος
εν τωι αρχειν, υπο δημιου πολλακις απαγομενος, και ο πλουσιος εν πενιαι, και ο
ανελπιστος και ανωνυμος πολλακις των ολων κρατων. Και πυκναι αι μεταβολαι και
ανωμαλοι αι μεταστασεις. Του αυτου. Ματαιοτης εστιν εξις χειριστη λογικης ψυχης,
καθ' ην τας φθαρτας ηδονας προαι ρουμενη των αιδιων και αφθαρτων καταφρονει.
Κυριε, κλινον ουρανους σου, και καταβηθι· αψαι των ορεων, και καπνισθησονται, κ.
τ. ε. Ἁφη εστι Θεου διδασκαλια πνευματικη, τον εκ της κακιας αποκειμενον καπνον
ταις ψυχαις εξελαυ νουσα. Ἐξαποστειλον τα βελη σου, και συνταραξεις αυτους, κ. τ.
ε. Ταυτα τα βελη αντικεινται τοις πεπυρωμενοις βελεσι του εχθρου. Ἐξελου με και
ρυσαι με εξ υδατων πολλων, εκ χειρος υιων αλλοτριων, ων το στομα ελαλησε
ματαιοτητα, και η δεξια αυτων δεξια αδικιας, κ. τ. ε. Των ετεροδοξων δια μεγαλα
δογματα 12.1672 ελαλησε το στομα ματαιοτητα, δια δε τας πραξεις πονηρας η δεξια
αυτων δεξια αδικιας. Οι αλλοτριοι δε υιοι οιονται τινα ειναι δεξια, ατινα αδικιας
εστι· διο και ο διαβολος ισταται εκ δεξιων αυτων, ως και του Ἰουδα. Του αυτου. Και
ο προφητης φησι· «Πλην κρι μα λαλησω προς σε· τι οτι οδος ασεβων ευοδουται;» Και
παλιν ο ∆αυΐδ φησι· «Παρ' ολιγον εξεχυθη τα διαβηματα μου, οτι εζηλωσα επι τοις
ανομοις ειρη νην αμαρτωλων ορων.» Ὁ Θεος, ωιδην καινην αισομαι σοι, κ. τ. ε. Ὁ την
καινην ∆ιαθηκην διατιθεμενος, την καινην ωιδην αιδει τωι Θεωι· η ο τον καινον αρτον
της καινης ∆ιαθηκης, και το ποτηριον απο του Ἰησου εν τωι ανωγαιωι λαβων. Ὧν οι
υιοι ως νεοφυτα ιδρυμενα εν τηι νεοτητι αυτων, κ. τ. ε. Του μεν δια το φοβεισθαι τον
 
 

164

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κυριον μακαριου οι υιοι «ωσει νεοφυτα» εισιν «ελαιων κυκλωι της τραπεζης» αυτου·
των δε αλλο τριων υιων οι υιοι «ως νεοφυτα ιδρυμενα εν τηι νεοτητι αυτων.»
Κακεινωι μεν ουν ουκ εισι θυγατερες, τουτοις δε κεκαλλωπισμεναι,
περικεκοσμημεναι ως ομοιωμα ναου. Κακεινωι μεν εισιν υιοι υιων, τουτοις δε ουχι.
Ἔτι εκεινωι μεν ουκ εστι ταμειον ουδε αποθηκη· τουτων δε «ταμεια πληρη,
εξερευγομενα εκ τουτου εις τουτο,» Και κατα το Ευαγγελιον δε τοις τρεφο μενοις
υπο του ουρανιου Πατρος πετεινοις του ουρα νου ουκ εστι ταμιειον ουδε αποθηκη.
Και παλιν του τοις εστι προβατα πολυτοκα πληθυνοντα ουκ εν αλ λοις τισιν η ταις
εξοδοις αυτων, και βοες παχεις, οποιοι οι της Αιγυπτιας ευθηνιας. Ἐμακαρισαν τον
λαον ωι ταυτα εστι, κ. τ. ε. Μακαριοτης αδικων εστι βιος απενθης μετα χρη ματων
πολλων· δικαιων δε μακαριοτης απαθεια ψυ χης μετα γνωσεως Θεου. ΨΑΛΜΟΣ
ΡΜ∆ʹ. Ὑψωσω σε, ο Θεος μου, κ. τ. ε. Ὕψωσις πνευματικη εστιν ευχαριστια νου
καθαρου επι τοις συμβασιν αυτωι παρα του Θεου αγαθοις. Καθ' εκαστην ημεραν
ευλογησω σε, κ. τ. ε. Και εν περιστασεσι και πειρασμοις ων ευλογησω σε, φησι, Κυριε·
τουτεστι διηνεκως. Και γαρ πολλων εσμεν οφειλεται αυτωι, οτι ουκ οντας εποιησεν,
οτι τοιουτους ειργασατο, οτι γενομενους διακρατει, οτι καθ' εκαστην προνοει την
ημεραν και κοινηι και ιδιαι, και λαθρα και φανερως, και ουκ ειδοτων. Ου δια ταυτα δε
μονον αινον αιδειν διαπαντος προσηκεν, αλλα και δια το μεγαλειον της δοξης αυτου,
δια την ακηρατον ουσιαν. Και γαρ δια ταυτην οφειλεται παρ' ημων αυτωι αινος και
ευλογια, και διηνεκης ευ χαριστια, και λατρεια, και διακονια συνεχης. Τουτο γουν
αυτο δηλων ο Προφητης επηγαγεν. 12.1673 Μεγας ο Κυριος και αινετος σφοδρα, και
της μεγαλωσυνης αυτου ουκ εστι περας, κ. τ. ε. Ἐπειπερ η μεγαλωσυνη του Θεου εν
τωι Χριστωι και εν τοις κτισμασιν ουσα θεωρειται, και ουκ εστι περας της
μεγαλωσυνης αυτου, μηποτε η εξ απειρου επ' απειρον και εντευθεν παρισταται του
Θεου εις τα οντα υπ' αυτου γενομενα προνοια. Του αυτου. Παντων μεν των
γεγονοτων η θεωρια πεπερασται· μονη δε η γνωσις της αγιας Τριαδος εστιν
απεραντος. Και οι οικτιρμοι αυτου επι παντα τα εργα αυ του, κ. τ. ε. Ει οι οικτιρμοι
του Θεου επι παντα τα εργα αυτου, πως εισι τινες εφ' ους ου φθανουσιν; Ἄρα και επ'
αυτους οι οικτιρμοι του Θεου· ει μη αρα επι μεν τα εργα αυτου φθανουσιν οι
οικτιρμοι αυτου, επι δε τα εργα των χειρων αυτου ου παντως. Ἐξομολογησασθωσαν
σοι, Κυριε, παντα τα εργα σου, και οι οσιοι σου ευλογησασθωσαν σε, κ. τ. ε. Νυν εργα
τας φυσεις τας λογικας λε γει· αυται γαρ πεφυκασιν εξομολογεισθαι Θεωι. Ει δ'
αναπεμπεται τις εξομολογησις και απο της λοιπης κτισεως, Θεος αν ειδειη. Βασιλεια
σου βασιλεια παντων αιωνων, κ. τ. ε. Ει η βασιλεια του Θεου η θεωρια των γεγο
νοτων και γενησομενων αιωνων εστι, καλως ειρηται το· «Ἡ βασιλεια σου βασιλεια
παντων των αιωνων.» Φυλασσει Κυριος παντας τους αγαπωντας αυ τον, και παντας
τους αμαρτωλους εξολοθρευσει, κ. τ. ε. Ἐξολοθρευσις αμαρτωλου εστι λογικης
ψυχης χωρισμος απο της συμπασης κατα κακιαν ζωης. Αινεσιν Κυριου λαλησει το
στομα μου, και ευ λογειτω πασα σαρξ το ονομα το αγιον αυτου εις τον αιωνα και εις
τον αιωνα του αιωνος, κ. τ. ε. Πασα σαρξ ευλογουσα το ονομα Κυριου εις τον αιωνα
και εις τον αιωνα του αιωνος εσται δηλονοτι εις τον αιωνα και εις τον αιωνα του
αιωνος οψομενη το σωτηριον του Θεου. Του αυτου. Και ο Παυλος φησιν· «Ουκ εν
πλαξι λιθιναις, αλλ' εν πλαξι καρδιας σαρκιναις.» Πλαξ τοινυν σαρκινη εστι ψυχη
λογικη ευκολως υποδεχομενη τον του Θεου νομον. Ἔστι δε και ψεκτη σαρξ, ως το·
«Ου μη καταμεινηι το Πνευμα μου εν τοις ανθρωποις τουτοις, δια το ειναι αυτους
σαρκας.» Και παλιν ο Παυλος φησι· «Σαρξ και αιμα βασιλειαν Θεου κληρονομησαι ου
δυνανται.» Ἐνταυθα γαρ σαρξ την κακιαν σημαινει. ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΕʹ. Τον
φυλασσοντα αληθειαν εις τον αιωνα, ποιουντα κρισιν τοις αδικουμενοις, διδοντα
τρο φην τοις πεινωσιν, κ. τ. ε. Ἀληθειαν ειπε τον αληθινον, απο της εξεως ονομασας
 
 

165

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον μετεχοντα της 12.1676 εξεως· ουτω και ελεημοσυνην αγαπαι και κρισιν, του
τεστιν ελεημονα και δικαιοκριτον. Και παρα Παυλωι «αγαπη ου περπερευεται,» αντι
του, ο εχων την αγαπην. Κατα τα αυτα δε και απο των χειρονων εξεων ευρησεις
ονομαζομενους τους κεκτημενους αυτας. Κυριος λυει πεπηδημενους, Κυριος σοφοι
τυ φλους, Κυριος ανορθοι κατεῤραγμενους, κ. τ. ε. Ουτε τα πραγματα δεσμοι τον
νουν, ουτε τα του των νοηματα, αλλα τα εμπαθη των πραγματων νοη ματα. Και γαρ
τον χρυσον ο Κυριος εκτισε, και αυ τος την γυναικα εποιησεν, ουδεν δε των
γεγονοτων υπο Θεου εναντιουται τηι σωτηριαι των ανθρωπων, αλλ' η πορνεια και η
πλεονεξια δεσμουσι τον νουν, αναγκαζουσι χρονιζειν τα νοηματα των πραγματων
εν καρδιαι. Του αυτου. Ἐκεινους δηλαδη λεγει τυφλους τους μητε τα εαυτων
κατορθωματα, μητε των αλ λων τα ελαττωματα καταβλεποντας. Βασιλευσει Κυριος
εις τον αιωνα, κ. τ. ε. Ὁ Χρι στος εβασιλευσε μεν προ των αιωνων ασαρκος,
εβασιλευσε δε και τηι σαρκι αιωνιως. Ταυτα δε το Πνευμα το αγιον ευαγγελιζεται τηι
Ἐκκλησιαι. ΨΑΛΜΟΣ ΡΜ ʹ. Οικοδομων Ἱερουσαλημ ο Κυριος και τας δια σπορας του
Ἰσραηλ επισυναξει, κ. τ. ε. Ους διασκορπιζει η κακια, τουτους συναγει η αρετη. Ουτω
και Κυριος εν τοις Ευαγγελιοις· «Και ο μη συναγων μετ' εμου, σκορπιζει.» Ὁ αριθμων
πληθη αστρων, κ. τ. ε. Ὁ αριθμος ωι χρωμενος ο Θεος αριθμει τα λογικα, κα
ταστασεως αστρων μηνυει διαφορας, και α τιθησιν ονοματα αυτοις διαφορους
πνευματικας γνωσεις ση μαινει. Περι δε των ερπετων των εν τηι θαλασσηι φησιν·
«Ἐκει ερπετα ων ουκ εστιν αριθμος.» Πως γαρ εφαρμοσθησεται ο πνευματικος
αριθμος τοις ερ πουσιν επι γαστερα, και δουλευουσιν ηδοναις, ων «ο θυμος κατα την
ομοιωσιν του οφεως, και ιος ασπιδων υπο τα χειλη αυτων;» Και παλιν ο Σολομων
πολλους λεγει τους τετρωμενους υπο κακιας, και αναριθμη τους τους
πεφονευμενους. Ἀναλαμβανων πραεις ο Κυριος, ταπεινων δε αμαρτωλους εως της
γης, κ. τ. ε. Ζητητεον ποθεν ταπεινοι τους αμαρτωλους. ∆ιδασκει δε το οπου ειπων,
«εως γης.» Και μηποτε ταπεινοι, ποιων ειναι εν τωι γηΐνωι της ταπεινωσεως σωματι.
Ἀνα λαμβανει μεν ουν πραεις, ους προτερον εταπεινωσε· ταπεινοι δε εως γης
αμαρτωλους, προ της αμαρτιας οντας εν υψει. Τωι περιβαλλοντι τον ουρανον εν
νεφελαις, κ. τ. ε. Περιβαλλεται και καλυπτεται ο ουρανος και τα θειοτερα νεφελαις,
εφ' ας φθανει η αληθεια. 12.1677 ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΖʹ. Ὅτι ενισχυσε τους μοχλους των
πυλων σου, κ. τ. ε. Μοχλοι, οιμαι, των πυλων εισιν Ἱερου σαλημ συνεχομενοι υπο
Κυριου, τα υπερ της θεωρου μενης αληθειας και καταλαμβανομενης λογικα δυνα
τως αυτην παρισταντα. Του αυτου. Μοχλοι μεν της Ἱερουσαλημ ει σιν αι πρακτικαι
αρεται κωλυουσαι τους εχθρους παρεισδυναι· της δε Σιων τα ουρανια δογματα και η
ορθη πιστις της προσκυνητης και αγιας Τριαδος, ειπερ η μεν Ἱερουσαλημ την ψυχην
σημαινει, η δε Σιων τον νουν. Ἑρμηνευεται γαρ Ἱερουσαλημ μενορασις ειρηνης,
Σιων δε σκοπευτηριον. Ὁ τιθεις τα ορια σου ειρηνην, κ. τ. ε. Τα ορια της Ἱερουσαλημ
ειρηνη εστι παντα· εξω δε των ορεων αυτης ουκ εστιν ειρηνη· διο ο μη εν ειρηνηι εξω
εστι των ορεων Ἱερουσαλημ. Του αυτου. Ὅρια της ειρηνης φασιν ειναι την απαθειαν
της ψυχης. Και στεαρ πυρου εμπιπλων σε, κ. τ. ε. Ὅμοιον εν ογδοηκοστωι ουτως·
«Και εψωμισεν αυτους εκ στεατος πυρου.» Ὁ κοκκος του σιτου ο Σωτηρ εστι· διο και
πυρος εστιν ου εμπιπλησιν ο Θεος την Ἱερουσαλημ. Ὁ αποστελλων το λογιον αυτου
τηι γηι, κ. τ. ε. Γην ενταυθα αλληγορει, ταχα μεν και ημας τους εν οστρακινοις σκευεσι
τον θησαυρον περιφε ροντας· αμεινον δε τον Υιον του Θεου εκδεχεσθαι τον εν τηι
σαρκι, ην χωρησαι ηθελησε τον τοσουτον Κυ ριον. Του διδοντος χιονα ωσει εριον,
ομιχλην ωσει σποδον πασσοντος, κ. τ. ε. ∆ιττως λεγεται διδοναι Θεος, η συγχωρων η
ενεργων· ως ει και περι του ηλιου τις ελεγεν, οτι αυτος εστιν ο την ημεραν ποιων
και την νυκτα, αλλ' ημεραν μεν λαμπων, νυκτα δε υποχωρων. Κατα ουν το δευτερον
σημαινο μενον το διδοναι τον Θεον ενταυθα νομιστεον, ειπερ αποστελλων τον
 
 

166

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογον αυτου τηκει αυτα. Ἐξαποστελει τον λογον αυτου, και τηξει αυτα, κ. τ. ε. Ἡ
χιων και ο κρυσταλλος, και η ομιχλη και το ψυχος κατα στερησιν του ηλιου της
δικαιοσυνης επισυμβαινει τηι φυσει τηι λογικηι, απερ ετηξεν ο του Θεου Λογος
αποσταλεις· «Πυρ γαρ, φησιν, ηλθον βαλειν επι την γην.» ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΗʹ. Αινειτε
τον Κυριον εκ των ουρανων, κ. τ. ε. Αινος εστιν υμνος εις Θεον επι τηι θεωριαι των
γεγονοτων. Αινειτε αυτον, παντα τα αστρα και το φως, κ. τ. ε. Το φως νυν
συμβολικως λογικην φυσιν σημαι νει· «Ὑμεις γαρ, φησιν, εστε το φως του κο σμου.»
12.1680 Αινειτε αυτον, οι ουρανοι των ουρανων, και το υδωρ το υπερανω των
ουρανων αινεσατωσαν το ονομα Κυριου, κ. τ. ε. Ουρανος εστι νοητος φυσις λογικη
τον της δικαιοσυνης ηλιον εν αυτηι περιφε ρουσα. Του αυτου. Ὕδωρ το επανω των
ουρανων λογικας φυσεις σημαινει, κεχωρισμενας απο των εν τοις ου ρανοις οντων
υδατων. Και υψωσει κερας λαου αυτου, κ. τ. ε. Κερας εστι νους καθαρος. Ὕμνος πασι
τοις οσιοις αυτου, κ. τ. ε. Ὕμνος εστιν εμπληξις μετα δοξολογιας επι τηι θεωριαι των
γεγονοτων και γενομενων υπο Θεου. ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΘʹ. Ἄσατε τωι Κυριωι ᾆσμα
καινον, κ. τ. ε. Ουτος αιδει καινον ᾆσμα ο τον παλαιον ανθρωπον απο θεμενος, τον
φθειρομενον κατα τας επιθυμιας της απατης, και ενδυσαμενος τον νεον τον κατα
Θεον κτισθεντα. Ἡ αινεσις αυτου εν Ἐκκλησιαι οσιων, κ. τ. ε. Ὡς «ουχ ωραιος αινος
εν στοματι αμαρτωλου·» ουτως ουδε εν Ἐκκλησιαι πονηρευομενων, αλλ' εν
Ἐκκλησιαι οσιων· και εν ταυτηι μαλλον η εν ενι, η εν ολιγοις. Ευφρανθητω Ἰσραηλ
επι τωι ποιησαντι αυτον, και υιοι Σιων αγαλλιασθωσαν επι τωι βασιλει αυ των, κ. τ. ε.
Ἐπει περι μεν του κατ' εικονα το «εποιησεν» ειρηται, περι δε του απο του χου το
«επλασε,» και η αγια ευφροσυνη εν τωι κατ' εικονα εστι· δια τουτο Ἰσραηλ επι τωι
ποιησαντι αυτον προστασσεται ευφραινεσθαι. Υιων δε Σιων βασιλευει Χριστος,
τουτεστι σοφια, λογος, αληθεια, εφ' ωι αγαλ λιασθωσαν. Αινεσατωσαν το ονομα
αυτου εν χορωι, κ. τ. ε. Ἐαν οι πολλοι εν τωι αυτωι νοι και τηι αυτηι γνωμηι
ομοθυμαδον μιαι ψυχηι και μιαι καρδιαι αινωσι το ονομα και την ιδιοτητα του
βασιλεως, αινουσι το ονομα αυτου εν χορωι μετα συμφωνιας. Ἐν τυμπανωι και
ψαλτηριωι ψαλατωσαν αυτωι, κ. τ. ε. Οι μεν νεκρωσαντες τα επι γης μελη, και
αναγαγοντες επι το ξυλον τωι Χριστωι συσταυ ρουσθαι τας αρχας και τας εξουσιας, εν
τυμπανωι ψαλλουσι τωι Θεωι· οι δε ολοκληροι και αρμονιοι τωι πνευματι, εν
ψαλτηριωι. Ὅτι ευδοκει Κυριος εν λαωι αυτου, και υψωσει πραεις εν σωτηριαι, κ. τ. ε.
Ευδοκει Κυριος εν τηι ιδιαι μεριδι, ητις εστιν ο λαος αυτου, ουκ εν αλλωι τινος
αρχοντος του αιωνος τουτου λαωι. Και υψωσει πραεις εις γην ην κληρονομουσιν οι
πραεις, ου την κατω, αλλα ταυτην εφ' ης εστιν η ανω Ἱερουσαλημ· υψωσει γαρ Θεος
πραεις εν σωτηριαι· και καυχησον ται οσιοι εν δοξηι. Ἐν ποιαι δοξηι; ευλογως περι ης
φησιν· «Ὁ καυχωμενος εν Κυριωι καυχασθω·» η τοιαυτηι οποιαν ειχε Μωυσης, οτε
δεδοξασται η 12.1681 οψις του προσωπου αυτου· και περι ης φησιν ο Παυ λος·
«Ἡμεις δε παντες ανακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν Κυριου κατοπτριζομενοι,
την αυτην ει κονα μεταμορφουμεθα απο δοξης εις δοξαν.» Και αγαλλιασονται επι
των κοιτων αυτων, κ. τ. ε. Ἀγαλλιασονται επι των κοιτων αυτων, οις «η νυξ
προεκοψεν, η δε ημερα ηγγικεν·» οι και ως εν ημεραι ευσχημονως περιπατουσιν, «ου
κωμοις και μεθαις, ου κοιταις και ασελγειαις.» Αι υψωσεις του Θεου εν τωι λαρυγγι
αυτων, κ. τ. ε. Ὧν ου ταφος ανεωιγμενος ο λαρυγξ, του των υψωσεις Θεου εν τωι
λαρυγγι αυτων, και ρομ φαιαι διστομοι εν ταις χερσιν αυτων των ετοιμως εχοντων
εκδικειν πασαν παρακοην, και καθαιρουν των παν υψωμα επαιρομενον κατα της
γνωσεως του Θεου. Και ρομφαιαι διστομοι εν ταις χερσιν αυτων, κ. τ. ε. Ῥομφαιαι
εισι διαλογισμοι και πραξεις ψυχης εκ κακιας και αγνωσιας. Του αυτου. Ῥομφαια
εστι νους λογικος εκ κοπτων ψυχην απο κακιας και αγνωσιας. Του ποιησαι
εκδικησιν εν τοις εθνεσιν, ελε γμους εν τοις λαοις, κ. τ. ε. «Ἐκδικησιν μεν εν τοις
 
 

167

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εθνεσιν,» εν τοις ετεροδοξοις· «ελεγμους δε εν τοις λαοις,» τοις αμαρτανουσι, κατα
τον βιον νο μιζομενοις εκκλησιαστικοις. Του δησαι τους βασιλεις αυτων εν πεδαις,
και τους ενδοξους αυτων εν χειροπεδαις σιδηραις, κ. τ. ε. Ὁ συμβιβαζων
διδασκαλους ετεροδοξων και τους εν εκεινοις δοκουντας δια νομιζομενην ικα
νοτητα ενδοξους, δειται βασιλεις αυτων εν πεδαις, ινα μη προβαινωσι τωι λογωι
αυτων, και τους ενδοξους αυτων εν χειροπεδαις σιδηραις, ινα μηκετι κρατωσι τον
παλαι δια το ευεξαπατητον κρατουμενον. Του αυτου. ∆εσμος εστι νοητος απαθεια λο
γικης ψυχης· η φοβος Κυριου εκκλινων απο κακιας· η διδασκαλια πνευματικη μη
συγχωρουσα τον νουν επι την κακιαν οδευειν· η αγαπη πνευματικη μηδεν
προτιμωσα της γνωσεως του Θεου. Του ποιησαι εν αυτοις κριμα εγγραπτον, κ. τ. ε.
Ποιουσιν οι οσιοι κριμα εγγραφον και γραφης της εν πνευματι αξιον εν τοις
προειρημενοις βασι λευσι και ενδοξοις· και παντα τα προειρημενα δοξα εστι πασι
τοις οσιοις του Θεου, ως τον μη εχοντα ταυτα μη ειναι οσιον Θεου. ΨΑΛΜΟΣ ΡΝʹ.
Αινειτε τον Θεον εν τοις αγιοις αυτου, κ. τ. ε. Μηδεις εξελθων τα αγια αινειτω τον
Θεον· «Πως» γαρ «αισωμεν την ωιδην Κυριου επι γης αλλοτριας;» Ἀλλοτρια δε γη τα
μη αγια. Ἢ επει ου 12.1684 δοτεον τα αγια τοις κυσιν, ουδε βλητεον τους μαργα
ριτας εμπροσθεν των χοιρων, η δε αινεσις Κυριου αγια και μαργαριτης· εν αγιοις
αινετεον τον Θεον, και ουτε εν κυσιν ουτε εν χοιροις. Αινειτε αυτον εν στερεωματι
δυναμεως αυτου, κ. τ. ε. Ὅπου στερεωμα πιστεως και οικοδομης ομοιας τηι επι
πετραν υπο ανδρος φρονιμου οικοδο μηθεισηι, και Χριστος η του Θεου δυναμις, εκει
ως εν στερεωματι δυναμεως Θεου αινεισθω ο Θεος. Και εστω ταυτα εν τωι λεγοντι
και εν τωι ακουοντι. Αινειτε αυτον επι ταις δυναστειαις αυτου, κ. τ. ε. Ὡς εν παντι
τοπωι της δεσποτειας αυτου ευλογει η ψυχη του δικαιου τον Θεον· ουτως και αι
νετεον αυτον και εφ' αις εστησε και εταξε δυναστειαις, ας νοειτωσαν, ινα και
μετεχωσιν αυτων ο λεγων και ακουων. Ἄῤρητα γαρ τα δια των αγιων αυτου διη
νεκως κατορθουμενα. Αινειτε αυτον κατα το πληθος της μεγαλωσυ νης αυτου, κ. τ.
ε. Νοηθεισης εκαστης μεγα λωσυνης του Θεου, και εκαστον των κτισματων νοη
θησεται, και το πληθος της μεγαλωσυνης, ης εκαστης ουκ εστι περας. Αινειτε αυτον
εν ηχωι σαλπιγγος, κ. τ. ε. Κατα τον πνευματικον περι σαλπιγγων κατασκευης εν
Ἀριθμοις λογον κατασκευαστεον σαλπιγγα, ινα εν ηχωι αυτης αινεσωμεν τον Θεον.
Τοιαυται δε, οι μαι, σαλπιγγες δηλουνται και εν τωι· «Σαλπισει γαρ, και οι νεκροι
εγερθησονται αφθαρτοι·» και εν τωι· «Ἐν φωνηι αρχαγγελου και εν σαλπιγγι του
Θεου καταβησεται απ' ουρανου.» Ἔστι δε και εορτη νεομηνια εβδομου μηνος
μνημοσυνον σαλπιγγων· καθ' ο λεγεται· «Σαλπισατε εν νεομηνιαι σαλπιγγι εν
ευσημωι ημεραι εορτης ημων.» Του αυτου. Σαλπιγξ εστι νους θεωρητικος, η νους
διδασκαλιαν πνευματικην πεπιστευμενος. Αινειτε αυτον εν ψαλτηριωι και κιθαραι,
αινειτε αυτον εν τυμπανωι και χορωι, αινειτε αυτον εν χορδαις και οργανωι, αινειτε
αυτον εν κυμβαλοις ευηχοις, αινειτε αυτον εν κυμβαλοις αλαλαγμου, κ. τ. ε. Κιθαρα
εστι ψυχη πρακτικη υπο των εντολων του Χριστου κινουμενη. Τυμπανον εστι νε
κρωσις του επιθυμητικου δι' αυτο το καλον. Χορος δε εστι συμφωνια ψυχων
λογικων το αυτο λεγουσων και μη εχουσων σχισματα. Χορδαι εισι συμφωνησις
ανταναιρεθεισης φωνης αρετων και οργανων. Ὄργανον εστιν Ἐκκλησια Θεου, απο
θεωρητικων και πραγματικων συνεστωσα ψυχων. Κυμβαλον εστιν ευηχον ψυχη
πρακτικη τωι ποθωι προσηλωμενη του Χριστου. Κυμβαλον εστιν αλαλαγμου νους
καθαρος παρα της του Χριστου εμπνεομενος σωτηριας. Του αυτου. Χορδαι πλειους
αρμονιως συντεθειμεναι, και μουσικως εκαστη εν οικειαι χωραι τεταγμενη, αι πολλαι
εισιν εντολαι και τα περι πλειονων δογματα, ουδεμιαν εχοντα προς αλληλα διαφω
12.1685 νιαν. Ὄργανον δε τουτων παντων περιεκτικον η του σοφου εν Χριστωι ψυχη.
Του αυτου. Ὁ μεν ταις γλωσσαις των ανθρωπων η των αγγελων λαλων, αγαπην δε
 
 

168

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μη εχων, ουκ εστιν ευηχον κυμβαλον. Πασα πνοη αινεσατω τον Κυριον, κ. τ. ε. Ει το
φως του Κυριου κατα τον Σολομωντα η πνοη ανθρωπων εστι, πασα λογικη φυσις
αναπνεουσα τουτο το φως αινεσατω τον Κυριον.

 
 

169

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


