Commentarius in Apocalypsin
̔Ερμηνεια της αποκαλυψεως του θεσπεσιου και ευαγγελιστου και
θεολογου Ἰωαννου η συγγραφεισα παρα Οικουμενιον.
Λογος πρωτοσ
και θεολογου Ἰωαννου η συγγραφεισα παρα Οικουμενιον. Λογος πρωτοσ Πασα
γραφη θεοπνευστος και ωφελιμος εφη που λογιον ιερον. εν πνευματι γαρ
εσοφισθησαν απαντες οι κηρυξαντες ημιν τον σωτηριον λογον, προφηται τε και
αποστολοι και ευαγγελισται. ο δε γε θεσπεσιος Ἰωαννης παντων κηρυκων αγιωτερος
και παντος πνευματικου πνευματικωτερος, ως επι το στηθος αναπεσων του Κυριου,
και δια των φιληματων αρυσαμενος δαψιλεστεραν του Πνευματος χαριν· οθεν και
υιος επεκληθη βροντης. κατεκτυπησεν γαρ †την† υπ' ουρανον ταις θειαις αυτου
διδασκαλιαις. την δε γε παρουσαν αυτου πραγματειαν οσωι και περι μυστηριων
ισχνων και αποξεσμενων, εχει μυστικωτατην δικαιως ως αν τις λογισαιτο. ου γαρ
περι παροντων ημιν μονον διαλεγεται, αλλα και περι παρεληλυθοτων και
μελλοντων πραγματων. τουτο γαρ ιδιον εντελους προφητειας περι των τριων
διαλαμβανειν καιρων· και γαρ και οι εξωθεν εισφερουσιν τους μαντεις τους παρ'
αυτοις ειδοτας τα τ' εοντα, τα τ' εσσομενα, προ τ' εοντα εν περινοιαι των παρ' ημιν,
ως οιμαι, προφητων γεγενημενοι. ου γαρ οι παρ' αυτοις χρησμολογοι την απαντων
γνωσιν εσχον ποτε, επει μηδε οι ενεργουντες εν αυτοις δαιμονες επηναγκασαν τον
τα πνευματικα διερμηνευειν επιχειρουντα, 30 πνευματικον τε ειναι και τα θεια
σοφον, επει και πνευματικοις πνευματικα συγκρινειν κατα τον θειον αποστολον.
εγω δε τοσουτον πορρω καθεστηκα πνευματος ενεργειας, οσωι και της θειας και
ανωτατω σοφιας· διο προπετη μαλλον η ασφαλη πεποιημαι την εγχειρησιν· εις γαρ
κακοτεχνον ψυχην, ουκ εισελευσεται σοφια, ουδε οικει εν σωματι καταχρεως
αμαρτιαις, ως Σολομωντι και τηι αληθειαι δοκει. γυμνασιαν ουν τινα προειλομην το
εαυτου απερισκεπτον εν αυτηι διελεγχων. ουκ ηγνοηται δε, ως τινες περι του
παροντος συγγραμματος επειρασθησαν ειπειν, οτι νοθον τε εστι και ασυντακτον ταις
λοιπαις του Ἰωαννου συγγραφαις. εγω δε εξ αυτων των ειρημενων ψυχωφελων
τυγχανοντων και ουδεν εχοντων οτι μη θειον και του συγγραφεως επαξιον, το
γνησιον αυτωι μαρτυρω και εξ ων εγκριτοι πατερες εδεξαντο τε αυτο και εκυρωσαν,
Ἀθανασιος μεν ο παμμεγας εν τηι εκθεσει των κανονιζομενων βιβλιων της παλαιας
τε και νεας, Βασιλειος δε ο θεσπεσιος, εν τηι Περι Υιου συντομωι ζητησει, Γρηγοριος
δε ο θεολογος, εν τωι εις την των Ἐπισκοπων Παρουσιαν λογωι, Μεθοδιος δε ο
σοφωτατος, εν τωι Περι Ἀναστασεως λογωι, Κυριλλος δε ο μεγας εργωι και λογωι εν
βιβλιωι εκτωι της Ἐν Πνευματι και Ἀληθειαι Πραγματειας· προς τουτοις και Ἱππολιτος
ο θεσπεσιος εν τηι Ἑρμηνειαι του ∆ανιηλ. ου γαρ αν μνημης παρα τοις ουτως ακριβεσι
τετυχηκε πατρασιν, ει τι ολως ην εν αυτωι νοθον και αποβλητον. ην δε και αλλους
παραθεσθαι των αγιων κυρουντας το συγγραμμα, ει μη το μετριον εγινωσκον τοις ευ
φρονουσι σπουδαζομενον. ει γαρ το εντριτον σπαρτιον ου ταχεως απορραγησεται
κατα τον εκκλησιαστην, σχοληι γ' αν απορραγειη το εξαπλοκον· τι ουν ημιν δια της
αποκαλυψεως ο ιερος του Χριστου μαθη 31 της, και την θειαν αυχων αγαπην
διαλεγεται; ιστεον γαρ επ' αυτα λοιπον τα θεσπεσια λογια, τας αυτου πρεσβειας εις
βοηθειαν καλεσασας· αποκαλυψις Ἰησου Χριστου· ην εδωκεν αυτωι ο Θεος, δειξαι
τοις δουλοις αυτου α δει γενεσθαι εν ταχει· και εσημανεν αποστειλας δια του
αγγελου αυτου τωι δουλωι αυτου Ἰωαννηι, ος εμαρτυρησε τον λογον του Θεου· και
την μαρτυριαν Ἰησου Χριστου οσα ειδεν. εν προοιμιοις καλον επισημηνασθαι, οτι εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

πασαις ταις αυτου συγγραφαις ο θεσπεσιος Ἰωαννης εμφιλοχωρησας τοις
θεοπρεπεσι λογοις του σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου, εν τωι παροντι συγγραμματι
τοις ανθρωποπρεπεσιν αυτου διατριβει μαλλον οπως μη δοξειεν εκ των θειοτερων
μεν αυτον επιγινωσκων, ου μην και εκ των ανθρωπινων. δειγμα γαρ της
ακραιφνους θεολογιας ωσπερ το πιστευειν οτι εκ του Θεου και πατρος ο θειος λογος
προ παντος αιωνος και χρονικου γεγεννηται διαστηματος, συναΐδιος τε και
ομοουσιος τωι πατρι και τωι πνευματι, και συγκαταρχει των αιωνων, και πασης
κτισεως νοητης τε και αισθητης, κατα το ειρημενον τωι σοφωτατωι Παυλωι εν τηι προς
Κολασσαεις επιστοληι, οτι εν αυτωι εκτισθη τα παντα τα εν ουρανοις και τα επι της
γης, τα αορατα και τα ορατα, ειτε θρονοι, ειτε κυριοτητες, ειτε αρχαι, ειτε εξουσιαι·
παντα δι' αυτου και εις αυτον εκτισται, και αυτος εστιν η κεφαλη του σωματος και
της εκκλησιας· ος εστιν απαρχη πρωτοτοκος εκ νεκρων, ινα γενηται εν πασιν αυτος
πρωτευων· ουτω πιστευειν αυτον 32 επ' εσχατων δι' ημας και την ημων σωτηριαν;
και ανθρωπον γεγονεναι, ουκ εκστασει θεοτητος, αλλα προσληψει σαρκος
ανθρωπινης, εψυχωμενης νοερως, ιν' εκ δυο φυσεων νοειται συνημμενος ο
Ἐμμανουηλ, θεοτητος τε και ανθρωποτητος, τελειως εχουσων κατα τον οικειον
λογον και την κατα ποιοτητα φυσικην ιδιοτητα και διαφοραν, ουτε συγχυθεντων
των εις ενοτητα συνδεδραμηκοτων, ουτε μην διαιρουμενων μετα την αφραστον και
αφαντασιαστον ενωσιν. βδελυκτοι γαρ ομοιως αμφοτεροι Νεστοριος τε και Ευτυχης·
τα εναντια και εκ διαμετρου κακα. οπως ουν ειη το του σωτηρος ημων δογμα
ακριβες και αποξεσμενον αυτωι, εν τοις αλλοις τοις θειοις ενδιατριψας, ως ειρηται
του Κυριου, ενταυθα τοις ανθρωπινοις κατεχρησατο ρημασι τε και διανοημασι· πλην
ουτε εν εκεινοις τα θεια διχα των ανθρωπινων, ουτε ενταυθα τα ανθρωπινα διχα
των θειων εξεδωκεν. παρα το πλεον δε και ηττον ταις συγγραφαις κατεχρησατο.
εντευθεν αυτωι τωι ειπειν αποκαλυψις, δεδοται μεν παρα του πατρος τωι υιωι· δεδοται
δε παρα του υιου ημιν τοις δουλοις αυτου. δουλους δε Χριστου τους αγιους ειπων,
εφυλαξεν αυτωι το θεοπρεπες. τινος γαρ αν ειησαν οι ανθρωποι, πλην του ποιητου
και δημιουργου των ανθρωπων; τις δε ο των ανθρωπων και πασης κτισεως
δημιουργος; ουδεις παρα τον μονογενη του Θεου λογον και υιον. παντα γαρ δι'
αυτου εγενετο φησιν εν Ευαγγελιοις ο παρων συγγραφευς. τι δε βουλεται αυτωι το
προσθειναι α δει γενεσθαι εν ταχει; καιτοι των μελλοντων εσεσθαι ουπω
τετελεσμενων, ηδη πλειστου δεδραμηκοτος χρονου εξ ου ταυτα ειρηται, ετων
πλειονων η πεντακο 33 σιων. οτι παντες οι αιωνες εν οφθαλμοις του ατελευτητου
αιωνιου Θεου εις ουδεν εισι λελογισμενοι· χιλια γαρ ετη, φησιν ο προφητης, εν
οφθαλμοις σου, Κυριε, ως η ημερα η εχθες ητις διηλθεν και φυλακη εν νυκτι. δια
τουτο τοιγαρουν το εν ταχει προσεθηκεν ου προς το μετρον απιδων των χρονων της
των γενησομενων συμπληρωσεως, αλλα προς την ισχυν και το αιωνιον του Θεου. τωι
οντι γαρ πασα χρονικη παρατασις καν οτι μαλιστα πλειστη τε εστι και μεγιστη μικρα
τις εστι προς το ατελευτητον συγκρινομενη. Ἰησους ουν φησιν ο Χριστος εσημανεν
μοι α δει γενεσθαι. ουκ αυτος επιφανεις και ειπεν, αλλα δια του αγγελου αυτου
μυσταγωγησας με. ορας το φιλαληθες του θεσπεσιου τουτου, ομολογησαντος ως δι'
αγγελου αυτωι αποκεκαλυπται και ουκ απο στοματος ηκουσεν του Κυριου· οστις,
φησιν Ἰωαννης, εμαρτυρησεν τον λογον του Θεου και την μαρτυριαν Ἰησου Χριστου
οσα ειδεν. τουτωι τωι σχηματι και εν Ευαγγελιοις κεχρηται, την διδασκαλικην
αξιοπιστιαν εαυτωι φυλαττομενος. ειπεν ουτος εστιν ο μαρτυρων περι τουτων και
γραψας ταυτα· και οιδαμεν οτι αληθης η μαρτυρια αυτου εστιν. και νυν φησιν
μαρτυς εστιν του οφθεντος αυτωι θειου λογου. λεγει δε του της παρουσης
αποκαλυψεως και της δοθεισης παρα Χριστου μαρτυριας, τουτ' εστι, δια μαρτυριας
μαρτυς ειμι και συγγραφευς. μακαριος ο αναγινωσκων και ακουων τους λογους της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

προφητειας ταυτης και οι τηρουντες τα εν αυτηι γεγραμ μενα· ο γαρ καιρος εγγυς. ου
τους αναγινωσκοντας μονον εφη μακαριους· πολλοι γαρ αν ησαν ουτω μακαριοι,
πλειστοι γαρ οι αναγινωσκοντες, αλλα και τους ακουοντας και οιον πειθηνιους
γινομενους ταις εν αυτηι παραινεσεσιν, και οι διατηρουντες και 34 φυλαττοντες ως
θειους νομους τα ειρημενα. εγγυς γαρ φησιν ο καιρος· παντι γαρ φυλαττοντι τας
εντολας του Θεου εγγυς της μακαριοτητος ο καιρος. η ουτως η εγγυς φησιν της των
λεγομενων αποβασεως ο καιρος. το δε γε εγγυς εν τοις προτερον ηρμηνευηται.
Ἰωαννης φησιν ταις επτα εκκλησιαις ταις εν τηι Ἀσιαι· χαρις υμιν και ειρηνη απο
Θεου ο ων, και ο ην, και ο ερχομενος. ισοδυναμει τουτο τωι ειπειν, χαρις υμιν απο
του παντων υμων Θεου· οντα μεν γαρ εαυτον ο Πατηρ ονομαζει, χρηματιζων επι της
βατου τωι σοφωτατωι Μωσει λεγων, εγω ειμι ο ων. ην δε γε περι του Υιου φησιν ο
παρων θεσπεσιος ευαγγελιστης ειπων, εν αρχηι ην ο λογος· και ο λογος ην προς τον
Θεον και Θεος ην ο λογος· και παλιν εν τηι πρωτηι των καθολικων επιστολων· ο ην
απ' αρχης, ο ακηκοαμεν, ο εωρακαμεν τοις οφθαλμοις ημων, ο εθεασαμεθα, και αι
χειρες ημων εψηλαφησαν, περι του λογου της ζωης. ερχομενον δε, εφη το Πνευμα
το Ἅγιον. ου γαρ μονον παραγεγονεν τηι της πεντηκοστης ημεραι κατα τα εν ταις
πραξεσιν ιστορουμενα, αλλα και αει παραγινεται προς τας αξιας αυτο υποδεξασθαι
ψυχας. και απο των επτα φησιν πνευματων α εστιν ενωπιον του θρονου αυτου. τα δε
επτα πνευματα εισιν αγγελοι επτα· ουχ ως ισοτιμα δε, η συναΐδια, συμπαρεληφθη τηι
Ἁγιαι Τριαδιαπαγε αλλ' ως θεραποντες γνησιοι και δουλοι πιστοι. φησι γαρ τωι Θεωι ο
προφητης, οτι τα συμπαντα δουλα σου. εν δε τοις απασι και οι αγγελοι περιεχονται.
και παλιν ο αυτος περι αυτων φησιν· ευλογειτε τον Κυριον πασαι αι δυναμεις 35
αυτου, λειτουργοι αυτου ποιουντες το θελημα αυτου. τουτωι δε τωι σχηματι και ο
αποστολος συνεχρησατο Τιμοθεωι γραψων την επιστολην την πρωτην·
διαμαρτυρομαι σοι φησιν ενωπιον του Θεου και Ἰησου Χριστου και των εκλεκτων
αγγελων. αλλα και τωι ειπειν α εστιν ενωπιον του θρονου αυτου, οικετικην αυτοις
και λειτουργικην ταξιν προσεμαρτυρησεν· ου μην το ισοτιμον. και απο Ἰησου
Χριστου φησιν ο μαρτυς ο πιστος, ο πρωτο τοκος των νεκρων, και ο αρχων των
βασιλεων της γης. προτερον περι ασαρκου Θεου λογου γραψας, και ειπων περι αυτου
ο ην· νυν περι σεσαρκωμενου αυτου διαλεγεται ειπων, και απο Ἰησου Χριστου, ου
διαιρων αυτον εις δυο, αλλα τουτο τε και εκεινο περι αυτου μαρτυρων, οτι λογος τε
εστι του πατρος, και οτι εσαρκωθη. ος εστι μαρτυς πιστος· εμαρτυρησε γαρ κατα τον
αποστολον επι Ποντιου Πιλατου την καλην ομολογιαν· ο δε ην, οτι Θεος εστι και
των ολων Κυριος ει και σεσαρκωται. αληθης δε γε η τοιαυτη μαρτυρια· πιστον γαρ
τον αληθη λεγει, και πιστεως αξιον· ο πρωτοτοκος των νεκρων· τουτο αυτωι και ο
Παυλος προσμαρτυρει, ειπων ος εστιν απαρχη, πρωτοτοκος εκ νεκρων. πρωτοτοκον
δε αυτον εκ νεκρων καλουσιν, ως προκαταρξαντα της κοινης αναστασεως, και
εγκαινισαντα ημιν οδον προσφατον και ζωσαν, την εκ νεκρων αναστασιν, δια του
καταπετασματος, τουτ' εστιν, της σαρκος αυτου κατα το γεγραμμενον. παντες μεν
γαρ οσοι προ του Κυριου ανεστησαν εκ νεκρων, παλιν παρεδοθησαν τωι θανατωι· ου
γαρ ην εκεινη η αληθης, αναστασις, απαλλαγη δε προς καιρον του θανατου. διο
εκεινων μεν ουδεις πρωτοτοκος εκ νεκρων εχρηματισεν. ο δε γε Κυριος τουτο
καλειται, ως της αληθους αναστασεως αρχη τε και αιτια γενομενος. και ωσπερ τι
πρωτολειον γεγονως της των ανθρωπων εγερσεως, γενηθεις οιον και προελθων
ωσπερ απο πασταδος τινος εκ του θανατου προς την ζωην. 36 περι του Κυριου γαρ
μονου ο θεσπεσιος γεγραφε Παυλος Ῥωμαιοις επιστελλων· ειδοτες φησιν οτι
Χριστος εξεγερθεις εκ νεκρων, ουκετι αποθνησκει· θανατος αυτου ουκετι κυριευσει.
ο γαρ απεθανεν, τηι αμαρτιαι απεθανεν εφαπαξ· ο δε ζηι, τωι Θεωι ζηι. και ο αρχων
φησιν των βασιλεων της γης. τουτο και ο ∆ανιηλ εφη προς τον Βαβυλωνιον· εως αν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

φησιν γνωις οτι κυριευει ο υψιστος της βασιλειας των ουρανων· και ωι εαν δοξηι
δωσει αυτην. βασιλευει μεν ουν ο Χριστος και των εν ουρανοις απαντων. αλλα νυν
τεως περι των επι γης λεγει· προιων δε δεικνυσιν αυτον και των εν ουρανοις αγιων
ταγματων βασιλευοντα. τωι αγαπησαντι φησιν ημας και λουσαντι ημας εκ των
αμαρτιων ημων εν τωι αιματι αυτου· και εποιησεν ημιν βασι λειαν, ιερεις τωι Θεωι και
προφητας αυτου· αυτωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων, αμην. η
συνταξις του ρητου απο των τελευταιων επι τα πρωτα επανεισιν. αυτωι φησιν, η
δοξα και το κρατος τωι αγαπησαντι ημας· πως γαρ ουκ ηγαπησεν ο εαυτον δους
αντιλυτρον υπερ της του κοσμου ζωης; και λουσαντι ημας εκ των αμαρτιων ημων εν
τωι αιματι αυτου. αυτος γαρ ηρεν το καθ' ημων χειρογραφον ο ην υπεναντιον ημων
εν τοις δογμασιν· και προσηλωσε τωι ξυλωι του σταυρου αυτου, εκτεινας ημων τας
αμαρτιας τωι οικειωι θανατωι και ημας εν τωι αιματι αυτου ελευθερους
πλημμεληματων αφεις, τωι αυτον υποταγηναι αχρι θανατου και θανατου σταυρου
την ημων ιασαμενος παρακοην. και εποιησεν ημιν βασιλειαν. και τις η εν τωι
γενεσθαι ημας φησιν ιερεις τωι Θεωι και προφητας αυτου ωφελεια; το γαρ τουτων
ηξιωσθαι τους ανθρωπους και την μελλουσαν ημιν βεβαιοι βασιλειαν και εν τωι πα
37 ροντι δοξαν αμυθητον προξενει. του γαρ αποπλυναι ημων τας αμαρτιας τωι
οικειωι αιματι, τουτο μειζον και παραδοξοτερον, και της θειας δωρεας επαξιον. το δε
ιερεις ημας Θεου και προφητας γενεσθαι τους ουδεν προεισενεγκοντας, της τοιαυτης
δωρεας. ιδου ερχεται επι των νεφελων του ουρανου και οψεται αυτον πας οφθαλμος
και οιτινες αυτον εξεκεντησαν· και κοψονται επ' αυτον πασαι αι φυλαι της γης· ναι
αμην. το ερχεσθαι αυτον επι των νεφελων του ουρανου, και αυτος εφη περι εαυτου
ο Κυριος εν τωι κατα Μαρκον Ευαγγελιωι ουτω λεγων· και αι δυναμεις αι εν τωι
ουρανωι σαλευθησονται· και τοτε οψονται τον υιον του ανθρωπου ερχομενον εν
νεφελαις μετα δυναμεως πολλης και δοξης· ωσπερ γαρ οιμαι ανιοντος αυτου εν τοις
ουρανοις εν τηι της αναληψεως ημεραι γεγραπται εν ταις Πραξεσιν, οτι νεφελη αυτον
υπελαβεν απο των οφθαλμων αυτων, ουτω παλιν ηξει μετα νεφελης. οιμαι δε
τροπικως την θειαν γραφην τους αγιους αγγελους νεφελας καλειν δια το κουφον
αυτων και μεταρσιον και αεροβατες, ωσει ελεγεν ηξει ο Κυριος θειοις αγγελοις
εποχουμενος και δορυφορουμενος. ουτω γαρ αυτον και ο προφητης εισαγει λεγων
και επεβη επι χερουβιμ και επετασθη· επετασθη επι πτερυγων ανεμων. και οψεται
αυτον φησιν πας οφθαλμος, και οιτινες αυτον εξεκεντησαν. ουκ εν παραβυστωι γαρ
ελευσεται εν τηι δευτεραι αυτου τηι ενδοξωι παρουσιαι, ουτε λαθραιως, ως το προτερον,
ηνικα μετα σαρκος επεφοιτα τωι κοσμωι· ης παρουσιας το συνεσκιασμενον δηλων ο
προφητης ελεγεν· καταβησεται ως υετος επι ποκον και ωσει σταγων η σταζουσα επι
την γην. αλλ' εν παρρησιαι και φανερως ως παντι οφθηναι οφθαλμωι, και τοις λιαν
αμαρτωλοις και ασεβεσιν. ων εν τηι μεριδι τακτεον τους εις αυτον 38 παροινησαντας
η εκκεντησαντας. και κοψονται επ' αυτον φησιν πασαι αι φυλαι της γηςαι
επιμεινασαι τηι απιστιαι δηλονοτι, και μη ελομεναι κλιναι τον εαυτων αυχενα τωι
σωτηριωι αυτου ζυγωι. το δε επ' αυτον, εν τηι επιφανειαι αυτου και παρουσιαι νοησεις.
ειτα το παντως εσομενον δηλων, προσεθηκεν Ναι αμην, μονον ουχι λεγων ακριβως
εσται ταυτα και αναμφισβητηκως, ωσπερ γαρ παρ' Ἕλλησι το ναι την συγκαταθεσιν
των εσομενων ενδεικνυται, ουτω και το αμην παρα τοις Ἑβραιοις. εγω ειμι το ˉα και
το ˉω, λεγει Κυριος ο Θεος· ο ων και ο ην και ο ερχομενος, ο παντοκρατωρ, και
Κυριος της κτισεως. το μεν ˉα, αρχην, το δε ˉω, τελος δηλοι, εγω ουν φησιν ειμι ο
πρωτος και ο εσχατος, δια μεν του πρωτου, το αναρχον του Θεου, δια δε του
τελευταιου, το ατελευτητον δηλων. επειδη γαρ ουκ εστιν παρα ανθρωποις αναρχον
τι και ατελευτητον, τηι παρ' ημιν αρχηι και τωι τελει αντι αναρχου και ατελευτητου
κατεχρησατο. τουτο και δια του Ἡσαιου ελεγεν ο Θεος· εγω Θεος πρωτος· και εις τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

επερχομενα εγω ειμι. παντοκρατορα δε τον Θεον και Κυριον της κτισεως καλει, ου
μονον της αισθητης, αλλα και της νοητης. εγω Ἰωαννης, ο αδελφος υμων και
συγκοινωνος εν ταις θλι ψεσιν και εν βασιλειαι υπομονη. πιστοις εγραφεν τοις κατα
τον λογον και το κηρυγμα του Χριστου, πολλα παθουσι παρα των διωκοντων τους
ευσεβεις, διο εαυτον ωσπερ των θλιψεων και της υπομονης, ουτω δη και της του
Θεου βασιλειας, ειναι ενταυθα τοις υπερ του λογου προξενουσι θλιψεις καλει
κοινωνον εν Ἰησου. 39 εγενομην εν τηι νησωι τηι καλουμενηι Πατμωι δια τον λογον
του Θεου και την μαρτυριαν Ἰησου. δια τον Ἰησουν φησιν· τουτο γαρ το εν Ἰησου.
και δια τον λογον αυτου και την μαρτυριαν, ην εγω εμαρτυρησα το Ευαγγελιον
αυτου κηρυξας, εγενομην φησιν, εξοριστος εν τηι Πατμωι. τουτο δε παθειν αυτον ο
Ευσεβιος ιστορει εν τωι Χρονικωι Κανονι επι ∆ομετιανου του βασιλεως. ειτα φησιν,
διαγων εν τηι ειρημενηι νησωι, εγενομην εν Πνευματι εν τηι Κυριακηι ημεραι. ο ειπεν εν
πνευματι εγενομην, δεικνυσιν μη αισθητην μηδε σαρκικοις ωσιν η οφθαλμοις
ορωμενην ιδειν οπτασιαν, αλλα προφητικοις· περι ων πνευματικων ακοων ελεγεν ο
Ἡσαΐας· προσεθηκεν μοι πρωι νοειν, πρωι προσεθηκεν μοι ωτιον ακουειν και η
παιδεια Κυριου ανοιγει μου τα ωτα. Και ηκουσα φωνης μεγαλης ως σαλπιγγος
λεγουσης μοι· Ἰωαννη, ο βλεπεις γραψον εις βιβλιον και πεμψον ταις επτα
εκκλησιαις, εις Ἔφεσον, και εις Σμυρναν, και εις Περγαμον, και εις Θυατειρα, και εις
Σαρδεις, και εις Φιλα δελφιαν, και εις Λαοδικειαν. πλειους μεν εισι της Ἀσιας πολεις,
αλλ' αυτος εις τας υπ' αυτου μαθητευθεισας και ηδη δεξαμενας την Χριστου πιστιν
γραψαι κελευεται. ταις γαρ απιστοις και αφισταμεναις του σωτηριου λογου, τι αν τις
και παραινεσειεν; και επεστρεψα βλεπειν την φωνην ητις ελαλει μετ' εμου· και
επιστρεψας, ειδον επτα λυχνιας χρυσας· και εν μεσωι των επτα λυχνιων, ομοιον υιωι
ανθρωπου ενδεδυμενον πο δηρη, και περιεζωσμενον εν τοις μαστοις ζωνην χρυσην.
40 η δε κεφαλη αυτου και αι τριχες ως εριον λευκον, ωσει χιων· και οι οφθαλμοι
αυτου ως φλοξ πυρος· και οι ποδες αυτου ομοιοι χαλκολιβανωι εν καμινωι
πεπυρωμενωι, και η φωνη αυτου ως φωνη υδατων πολλων· και εχων εν τηι δεξιαι
αυτου αστερας επτα· και εκ του στοματος αυτου, ρομφαια διστομος οξεια
εκπορευομενη· και η οψις αυτου, ως ηλιος φαινει τηι δυναμει αυτου. αι μεν επτα
λυχνιαι ως αυτος προιων ερμηνευει, αι επτα εκκλησιαι εισιν προς ας γραψαι
κεκελευσται· λυχνιας δε αυτας ωνομασεν, ως εν αυταις φερουσας τον φωτισμον της
δοξης του Χριστου· ου γαρ ειπεν αυτας λυχνους, αλλα λυχνιας. η δε λυχνια αυτη μεν
ουκ εχει το φωτιζειν· φερει δε εν εαυτηι το φωτιζειν δυναμενον. φωτιζει δε νοητως ο
Χριστος τας εκκλησιας αυτου. ωσπερ γαρ ο ιερος αποστολος παραινει τοις την πιστιν
δεξαμενοις· γινεσθε ως φωστηρες εν κοσμωι λογον ζωης επεχοντες· ο δε γε φωστηρ
αυτος μεν καθ' εαυτον ουκ εχει φως, δεκτικος δε εστιν επεισακτου φωτος, ουτω και
ενταυθα λυχνιας και ου λυχνους τας εκκλησιας ειδεν ο ευαγγελιστης. ειρηται μεν
γαρ περι Χριστου φωτιζεις συ θαυμαστως απο ορεων αιωνιωναγγελικων, ισως
δυναμεωνκαι παλιν προς τον πατερα· εξαποστειλον το φως σου και την αληθειαν
σου· και αυθις ο φωτισμος του προσωπου σου, Κυριε. οι δε γε μετοχοι του θειου
φωτος, πη μεν φωστηρες, πη δε λυχνιαι ανεγραφησαν. χρυσας δε φησιν τας λυχνιας
δια το τιμιον και υπεραιρον των αξιωθεντων δεξασθαι το θειον σελας· και εν μεσωι
φησιν των επτα λυχνιων, ομοιον υιωι ανθρωπου· ει γαρ αυτος ο Κυριος
επαγγελλεται ενοικησειν και εμπεριπατησειν ταις των δεξαμενων αυτον ψυχαις,
πως ουκ αν εν μεσωι των λυχνιων εθεωρηθη; υιον δε φησιν ανθρωπου, τον δι' ημας
αχρι της του δουλου μορφης εαυτον ταπεινωσαντα Χριστον, τον γενομενον 41
καρπον της γαστρος κατα τον θεσπεσιον μελωιδον· γαστρος δε της απειρογαμου και
αειπαρθενου Μαριας· επειδη γαρ ανθρωπος η Μαρια και ημων αδελφη, εικοτως ο εξ
αυτης τεχθεισης ασπορως, κατα σαρκα Θεος λογος, και υιος ανθρωπου χρηματιζει.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ασφαλως δε ειρηκεν μη ειπων αυτον υιον ανθρωπου, αλλ' ομοιον υιωι ανθρωπου,
αλλα και Θεος και των ολων Κυριος ο Ἐμμανουηλ, ποικιλην δε αυτου την ιδεαν
δεικνυσιν η οπτασια εκ των ενεργειων αυτου και δυναμεων την μορφην
σκιαγραφουσα. και πρωτον μεν ιερατικον αυτωι περιτιθησι σχημα· ο γαρ ποδηρης και
η ζωνη, σχημα ιερατικον· ειρηται γαρ προς αυτον εκ του Θεου και Πατρος· συ ιερευς
εις τον αιωνα κατα την ταξιν Μελχισεδεκ· αλλα και ο αποστολος αρχιερεα και
αποστολον της ομολογιας ημων καλει τον Χριστον, ως ιερουργουντα και
προσαγοντα εαυτωι τε και τωι Πατρι και τωι Πνευματι την ημετεραν της πιστεως
ομολογιαν. χρυσην δε αυτωι ζωνην περιτιθησιν, των κατα νομον ιερεων εκ φαρους
πεποικιλμενου την ζωνην εχοντων. εδει γαρ το διαφορον δειχθηναι δουλων και
δεσποτου, του τε σκιωδους νομου και της αληθειας της εν τηι νεαι. η δε κεφαλη αυτου
φησιν και αι τριχες, ως εριον λευκον και ωσει χιων. το γαρ κατα Χριστον μυστηριον
νεον μεν εστι τηι επιφανειαι, τηι δε γε ευδοκιαι προαιωνιον. γεγραφε γαρ περι αυτου ο
θεσπεσιος αποστολος το μυστηριον το αποκεκρυμμενον απο των αιωνων και απο
των γενεων ο νυν εφανερωθη τοις αγιοις αυτου οις ηθελησεν. το ουν αρχαιον του
μυστηριου οσον ηκεν εις την θειαν ευδοκιαν, παραδεικνυσι το πολιον της κεφαλης
εριωι και χιονι παρεικασμενον. και οι οφθαλμοι αυτου φησιν ως φλοξ. ενδεικνυται
επει και φως εστιν ο Χριστος, και τουτο εαυτον ονομαζει, 42 εγω ειμι λεγων το φως
και η αληθεια, η το φοβερον και την απειλην παραδηλοι κατα των επτα εκκλησιων
αις τα της αποκαλυψεως διαπεμπεται, ως ου τελεον τοις αυτου νομοις
ακολουθουσαις· και οι ποδες φησιν αυτου ομοιοι χαλκολιβανου. φασιν τον εν τωι
Λιβανωι τωι ορει μεταλλευομενον χαλκον καθαρον τε οντα και αφ' εαυτου,
καθαρωτερον τε γινομενον του εν αυτωι μετριου ρυπου καμινωι καθαρισθεντος· δι'
ου το εδραιον και ασειστον μετα του λαμπρου και περιοπτου της εις Χριστον
δηλουται πιστεως εν ασφαλειαι βεβηκυιας. πετρα γαρ ειρηται τωι αποστολωι ο
Χριστος, και λιθος εντιμος εν τοις θεμελιοις Σιων τωι Ἡσαιαι. η χαλκολιβανον φησιν
τον χαλκοειδη λιβανωτον, ον ιατρων παιδες, αρρενα καλειν ειωθασιν. ευωδης δε
εστιν ουτος θυμιωμενος· του γαρ τεθυμιασθαι δειγμα η καμινος η καιομενη. δηλοι
οτι ο θεμελιος του ευαγγελικου κηρυγματος· θεμελιος γαρ του λοιπου σωματος οι
ποδες, ος εστι Χριστος· ευωδης τε γαρ εστι και κατακηλων τηι νοητηι ευοσμιαι τα εν
ουρανωι και τα επι της γης. θεμελιον δε τον Χριστον και ο Παυλος ονομαζει τινα
γραφων Κορινθιοις επιστολην, ως σοφος λεγων αρχιτεκτων θεμελιον τεθεικα·
αλλος δε εποικοδομει. εκαστος δε βλεπετω πως εποικοδομει· θεμελιον γαρ αλλον
ουδεις δυναται θειναι παρα τον κειμενον ος εστιν Ἰησους Χριστος. οτι δε ευωδης ο
Χριστος νοητως, η διαπειραν αυτου λαβουσα της ευωδιας η εν τοις ασμασιν νυμφη
μαρτυρει, πη μεν λεγουσα και οσμη μυρων σου υπερ παντα αρωματα, πη δε μυρον
εκκενωθεν ονομα σου αλλα και αυτος ο Κυριος ευωδη εαυτον παρατιθεται εν τοις
προς την νυμφην λογοις ειπων, εγω ανθος του πεδιου, κρινον των κοιλαδων. τι δε;
ουχι και ο Παυλος εκ της μετουσιας 43 Χριστου ευωδης γενομενος ελεγεν· οτι
Χριστου εσμεν ευωδια. και παλιν· και την οσμην της γνωσεως αυτου φανερουντι εις
ημας. και φωνη αυτου φησιν, ως φωνη υδατων πολλων· και εικοτως· πως γαρ αν
εφθασεν εις πασαν την γην ο φθογγος αυτου, και εις τα περατα της οικουμενης το
περι αυτου κηρυγμα, ει μη εξακουστος ην; ου τηι αισθητηι μεγαλοφωνιαι, αλλα τηι του
κηρυγματος δυναμει. και εχων φησιν εν τηι δεξιαι αυτου αστερας επτα. τουτους τους
αστερας προιων αυτος ερμηνευει, των επτα εκκλησιων αυτους ειπων αγγελους, περι
ων ο θεσπεσιος εφη Γρηγοριος εν τηι των επισκοπων παρουσιαι προς δε τους
εφεστωτας αγγελους· πειθομαι γαρ αλλον αλλης προστατειν εκκλησιας· ως Ἰωαννης
διδασκει δια της αποκαλυψεως. αστερας δε οιμαι καλει τους αγιους αγγελους δια τον
δαψιλη φωτισμον τον εν αυτοις του Χριστου· εν δε τηι δεξιαι εισιν. της γαρ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

τιμιωτατης στασεως ηξιωνται παρα Θεωι και οιον επαναπαυονται τηι χειρι του Θεου
και εκ του στοματος αυτου φησιν ρομφαια οξεια διστομος εκπορευομενη. ο μεν ουν
θεσπεσιος ∆αυιδ περιζωσαι φησιν προς τον Κυριον την ρομφαιαν σου επι τον μηρον
σου, δυνατε. ουτω γαρ ημιν τοτε τους ευαγγελικους ενετεταλτο νομους τηρειν ους
το παραβαινειν ην ολεθριον· διο αναβολην κολασεως η τοπικη θεσις παρεδηλου του
μηρου· ου γαρ ην ετοιμοτατη προς σφαγην. νυν δε εκ του στοματος εκπορευεται η
ρομφαια, σημαινοντος του αινιγματος, οτι δη οι απειθεις περι τα ευαγγελικα
προσταγματα τον εις ψυχην εξουσι κινδυνον διχοτομουμενοι τηι ρομφαιαι· ο δη
φησιν εν Ευαγγελιοις ο Κυριος, τουτο δηλων· και ο αποστολος ελεγεν· ζων γαρ ο
λογος του Θεου, και ενεργης και τομωτερος υπερ μαχαιραν 44 διστομον κατα των
απειθουντων, δηλον οτι την απειλην ανατεινομενος. οθεν και οξεια αυτη τωι
Ἰωαννηι γεγραπται· ο ταυτον εστιν τωι παρα τωι Παυλωι τομωτατη. η οψις αυτου
φησιν ως ηλιος φαινει τηι δυναμει αυτου. καλως ως ο ηλιος· ηλιος γαρ εστιν
δικαιοσυνης ο Κυριος κατα τον προφητην Μαλαχιαν· αλλ' οπως μη νομισηις τον
φωτισμον του προσωπου Χριστου, ος φωτιζει παντα ανθρωπον ερχομενον εις τον
κοσμον σωμα ειναι διαφανες και φωτιζον αισθητως, επηγαγεν τηι δυναμει αυτου,
ωσει ελεγεν· νοητον εστι το φως του Χριστου, δυναμει ενεργουμενον, ουκ οψιν
σωματικην, ψυχης δε οφθαλμους καταλαμπον. και οτε φησιν ειδον αυτον, επεσα εις
τους ποδας αυτου ως νεκρος. και εθηκεν την δεξιαν αυτου επ' εμε λεγων, εγω ειμι ο
πρωτος και ο εσχατος, και ο ζων, και εγενομην νεκρος, και ιδου ζων ειμι εις τους
αιωνας των αιωνων, και εχω τας κλεις του θανατου και του αδου. γραψον ουν α
ειδες και α εισιν, και α μελλει γινεσθαι μετα ταυτα. εθος τοις αγιοις προφηταις
ορωσιν οπτασιαν καταπληττεσθαι και την ανθρωπινην ασθενειαν ενδεικνυσθαι· και
οσα τα Θεια των ανθρωπινων υπερανεστηκεν και ασυγκριτοις διαφοραις υπερτερει
τουτο και Ἰησουν ισμεν πεπονθοτα τον του Ναυη οταν ειδεν τον αρχιστρατηγον της
παραταξεως Κυριου, και τον ανδρα των επιθυμιων τον ∆ανιηλ εν ταις οραθεισαις
αυτωι οπτασιαις. εγω μεν ουν επεσα προς τους ποδας αυτου νεκρος φησιν ο
ευαγγελιστης τηι θεαι καταπλαγεις. ο δε εθηκεν την δεξιαν αυτου επ' εμε λεγων, μη
φοβου. ουκ αν ισχυσεν ο ιερος Ἰωαννης ζην εκ της καταπληξεως μη της σωτηριου
δεξιας του υιου του Θεου προσα 45 ψαμενης αυτου, της πλειστα οσα μονηι τηι αφηι
εργασαμενης τεραστια· και φησιν προς με εγω ειμι ο πρωτος και ο εσχατος· ωσει
ελεγεν· εγω ειμι ο επι σωτηριαι παντων υμων επ' εσχατων του αιωνος καιρων
συναναστραφεις υμιν μετα σαρκος, καιτοι πρωτος ων και πρωτοτοκος πασης
κτισεως. πως ουν οιον τε σε τι παθειν κακον εκ της επιφανειας μου; ει γαρ ζων και
πηγη ζωης υπαρχων δι' υμας εγενομην νεκρος και αυθις ανεβιων πατησας τον
θανατον, πως οιον τε σε τον ζωντα δι' εμε και την εμην οπτασιαν γενεσθαι νεκρον;
ει δε και εγω εχω τας κλεις του θανατου και του αδου, ιν' ους αν θελω θανατωσω
και ζωογονησω, καταξω εις αδου και αναξω κατα το περι εμου γεγραμμενον, και
εμαι εισιν, ως ο προφητης φησιν αι διεξοδοι του θανατου, ουκ αν τους εμους
προσκυνητας και μαθητας εις προωρον παραπεμψοιμι θανατον. επει ουν ου
τεθνηξει, φησιν· γραψον α ειδες και α εισιν, και μελλει γινεσθαι. εν τωι ειπειν α εισιν,
δηλοι τα τε παρεληλυθοτα και ενεστωτα· εν δε τωι λεγειν α μελλει γινεσθαι, τα
μελλοντα. των γαρ οραθεντων εν τηι οπτασιαι τωι αγιωι τα μεν ην ηδη γεγονοτα ατινα
ει και περας ειληφει ου μην εις ανυπαρξιαν ην κεχωρηκοτα· διο και περι αυτων
ειπεν α εισιν τα δε παρην· τα δε γινεσθαι εμελλεν, ως προιων ο λογος επιδειξει. το
μυστηριον φησι των επτα αστερων ους ειδες επι την δεξιαν μου, και τας επτα
λυχνιας τας χρυσας. οι επτα αστε ρες αγγελοι των εκκλησιων εισιν· και αι επτα
λυχνιαι, επτα εκκλησιαι εισιν. επει ουν αυτωι διεσαφησεν τινες τε εισιν οι αστερες
και τινες αι λυχνιαι, λοιπον λεγει α δει προς εκαστην των 46 εκκλησιων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

μαρτυρασθαι, και οπως την μεν τελεον εξω βαινουσαν του θειου σκοπου εν αιτιασει
ποιησασθαι· τας δε εν μερει μεν φυλαττουσας των ευαγγελικων νομων την
ακριβειαν επαινεσαι. εν δε ετεροις πταιουσας επιδιορθωσασθαι, δηλοι τωι θεσπεσιωι
ευαγγελιστηι καταλληλον εκαστηι των εκκλησιων φαρμακον τον λογον και την
διδασκαλιαν διαπεμψασθαι προστεταχως ο παντας θελων σωθηναι Χριστος και των
οικειων αγαθων κληρονομους γενεσθαι βουλομενος και μετοχους· αυτωι η δοξα εις
τους αιωνας των αιωνων, αμην. Λογος δευτεροσ ο μεν δη πρωτος αθλος των εμων
λογων τε και ερμηνειων τετελεσται· νυν αυθ' ετερον βλητεον σκοπον δεικνυντα τις
η των εκκλησιων παραινεσις. πρωτη τοιγαρουν τηι εν Ἐφεσωι εκκλησιαι ως
προκαθεζομενηι της λοιπης Ἀσιας γραψαι διακελευεται, ουτω πως λεγων· τωι αγγελωι
της εν Ἐφεσωι εκκλησιας γραψον· ταδε λεγει ο κρατων τους επτα αστερας εν τηι δεξιαι
αυτου, ο περιπατων εν μεσωι των επτα λυχνιων των χρυσων· οιδα σου τα εργα και
τον κοπον και την υπομονην, και οτι ου δυνασαι βαστα σαι κακους, και επειρασας
τους λεγοντας εαυτους αποστο λους, και ουκ εισιν, και ευρες αυτους ψευδεις· και
υπομονην 47 εχεις και εβαστασας δια το ονομα μου, και ουκ εκοπιασας. αλλα εχω
κατα σου, οτι την αγαπην σου την πρωτην αφηκας. μνημονευε ουν ποθεν πεπτωκας
και μετανοησον και τα πρωτα εργα ποιησον εν δικαιοσυνηι· ει δε μη, ερχομαι σοι, και
κινησω την λυχνιαν σου εκ του τοπου αυτης, εαν μη μετα νοησηις. αλλα τουτο εχεις
αγαθον, οτι μισεις τα εργα των Νικολαιτων, α καγω μισω. ο εχων ους ακουσατω τι
το Πνευμα λεγει ταις εκκλησιαις. τωι ακουοντι δωσω αυτωι Φαγειν εκ του ξυλου της
ζωης, ο εστιν εν παραδεισωι του Θεου μου. αγγελον της Ἐφεσου εκκλησιας
περιφραστικως εφη την εν Ἐφεσωι εκκλησιαν. ου γαρ ο αγγελος αυτου ο προστατων
της εκκλησιας ημαρτηκει τι, ως δεισθαι του ακουειν μετανοησον, ο αγιωτατος και
δια τουτο εις τε την δεξιαν του Κυριου υπαρχων, δειγμα τουτο φερων της κατα την
φυσιν αυτου καθαροτητος και φωτοειδους μαρμαρυγης. τις δε ην και χρεια του
λεγειν τον χρηματιζοντα τωι ευαγγελιστηι γραψον αυτωι; παρην γαρ και ηκουεν των
λεγομενων ο θειος αγγελος· εν γαρ τηι δεξιαι ην του διαλεγομενου, και τελος αυτος
ερμηνευων ο αγιος την οφθεισαν αυτωι θεωριαν, φησιν· ο εχων ους, ακουσατω τι το
Πνευμα λεγει ταις εκκλησιαις· ου γαρ ειπεν τοις αγγελοις των εκκλησιων, αλλα ταις
εκκλησιαις. ουτως ουν και εν τοις λοιποις νοησεις ενθα αν ευρηις, γραψον ταδε τωι
αγγελωι τησδε της εκκλησιας οτι ου περι του αγγελου, αλλα περι της εκκλησιας
ποιειται τους λογους. τι δε κελευει γραφηναι τηι εν Ἐφεσωι εκκλησιαι; 48 ταδε λεγει ο
κρατων τους επτα αστερας εν τηι δεξιαι αυτου, ο περιπατων εν μεσωι των επτα
λυχνιων των χρυσων. ομοιον τωι ειπειν, ταδε λεγει ο περιεπων και διακρατων και
συνεχων τους τε εν ουρανωι αγιους αγγελουςουτοι γαρ οι επτα αστερεςκαι τους επι
γης ανθρωπους. ουτοι γαρ αι επτα λυχνιαι καθως προσθεν ειρηται· οτι γαρ εν μεσωι
των σεβομενων αυτωι περιπατει και δια του προφητου φησιν· ενοικησω εν αυτοις
και εμπεριπατησω. οιδα σου φησιν τα εργα και τον κοπον και την υπομονην, και
ουδεν ων πραττεις αγαθων λεληθε με· τον πλασαντα κατα μονας τας καρδιας υμων,
τον συνιεντα εις παντα τα εργα υμων και οτι ου δυνασαι φησιν βαστασαι κακους,
μισοπονηρον ηθος κεκτημενη. και επειρασας τους λεγοντας εαυτους αποστολους,
και ουκ εισιν και ευρες ως ψευδεις. θειον επληρουν οι εν Ἐφεσωι παραγγελμα· μη
παντι πνευματι πιστευειν, δοκιμαζειν δε τα πνευματικα, ει εκ του Θεου εισιν. διο
επειραζον τους εν αυτοις το Ευαγγελιον κηρυσσοντας και πειρασαντας· ευρον τινας
ψευδαποστολους νοθα παραδιδοντας δογματα, λεγει δε τους περι Κορινθον οι
συγχρονισαντες τωι ευαγγελιστηι καταγγελεις βεβηλων υπηρχον δογματων. και
υπομονην φησιν εχεις, και εβαστασας δια το ονομα μου και ουκ εκοπιασας, και μαλα
πρεποντως· ειρηται γαρ αλληλων τα βαρη βασταζετε και ουτως αναπληρωσατε τον
νομον του Θεου· αλλα εχω φησιν κατα σου, οτι την αγαπην σου την πρωτην αφηκας.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

μνημονευε ουν ποθεν πεπτωκας και μετανοησον, και τα πρωτα εργα ποιησον εν
δικαιοσυνηι. ωσπερ φησιν ου λεληθε με τα αγαθα σου των πραξεων· ουτως ουδε οτι
την εις τους δεομενους 49 αγαπην ενεκοψας. επανελθε ουν εις την προτεραν
ευποιιαν διδαχθεισα παρ' εμου τι ενελειψας. ειδε μη επιστρεψεις φησιν οθεν
εξηλθες, ερχομαι σοι και μετακινησω την λυχνιαν σου εκ του τοπου αυτης, εαν μη
μετανοησηις· το ερχομαι σοι, ου μεταβατικον δηλοι κινησιν παντα πληρουντος Θεου,
αλλα την οιον εκ μακροθυμιας προς κολασιν επιστροφην. την δε μετακινησιν της
λυχνιας ητοι της εκκλησιας, την εαυτου φησιν εγκαταλειψιν ης γενομενης κατα των
αμαρτανοντων, εν παντι γινονται σαλωι και ταραχηι, ως και λεγειν· εταραχθη εν
θυμωι ο οφθαλμος μου· και εταραχθη η καρδια μου εν εμοι· αλλα τουτο φησιν εχεις
αγαθον, οτι μισεις τα εργα των Νικολαιτων, α καγω μισω. των δυο κατορθωματων
μεσην τεθεικεν αυτων την αμαρτιαν, ινα εκ των εν τοις ακροις επαινων την εν τοις
μεσοις επιτιμησιν παραμυθησηται ινα μητις τηι περισσοτεραι λυπηι καταποθηι. ο δε γε
Νικολαος ουτος περι ου νυν ο λογος, αιρεσιαρχης γεγονεν βλασφημος και βδελυρος.
τους ουν εξ αυτου καταγομενους των εκεινου κακων αποστρεφομενοι οι εν Ἐφεσωι
επαινον ευραν το παρα Χριστωι. ειτα μετα τον χρηματισμον τα αυτου τιθησιν ο
ευαγγελιστης ειπων ο εχων ους, τουτεστι πειθηνιον, και θειοις πειθαρχουν νομοις,
ακουσατω τι το Πνευμα λεγει ταις εκκλησιαις. το Πνευμα ειπεν, η οτι εν πνευματι τα
της αποκαλυψεως ενηργειτο, η πνευμα τον Χριστον φησιν καθο εστι και νοειται
Θεος, ωσπερ αμελει και υιος ανθρωπου χρηματιζει καθο εστι και νοειται ανθρωπος.
πνευμα γαρ ειρηται καθολου η θεοτης, ως φησιν αυτος ο Κυριος τηι Σαμαρειτιδι
προσλαλων· πνευμα ο Θεος και τους προσκυνουντας αυτον, εν πνευματι και αληθειαι
δει προσκυνειν. τι ουν λεγει το Πνευμα; 50 τωι νικωντι δωσω αυτωι φαγειν εκ του
ξυλου της ζωης, ο εστιν εν τωι παραδεισωι του Θεου μου· τροπικος ο λογος· ξυλον γαρ
ζωης την μακαριαν λεγει και ατελευτητον ζωην, ης οι αγιοι εν απολαυσει
γενησονται εν τηι του Θεου βασιλειαι, ην νυν Παραδεισον εκαλεσεν. ταυτης γαρ αξιοι
φησιν οι ενταυθα των πειρασμων νικηται του εχθρου και εκδικηται. το δε γε ειπειν
τον Κυριον του Θεου μου, μηδενα σκανδαλιζετω· πρεπει γαρ τηι μετα σαρκος
οικονομιαι παντα των ρηματων τα ταπεινα. και γαρ και εν Ευαγγελιωι ειρηκε·
πορευομαι προς τον πατερα μου, και πατερα υμων και Θεον μου και Θεον υμων.
ταυτα εν τηι εκκλησιαι της Ἐφεσου διεπεμψατο. και τωι αγγελωι δε φησι της εν
Σμυρνηι εκκλησιας γραψον· ταδε λεγει ο πρωτος και ο εσχατος, ος εγενετο νεκρος
και εζησεν· οιδα σου την θλιψιν και την πτωχειαν, αλλα πλουσιος ει· και την
βλασφημιαν των λεγοντων εαυτους Ἰουδαιους ειναι, και ουκ εισιν, αλλα συναγωγη
του Σατανα. μηδεν φοβου δι' α μελλεις πασχειν· ιδου, μελλει βαλλειν ο ∆ιαβολος εξ
υμων εις φυλακην, ινα πειρασθητε· και εχετε πειρασμον ημερων δεκα. γινου πιστος
αχρι θανατου, και δωσω σοι τον στεφα νον της ζωης. ο εχων ους ακουσατω τι το
Πνευμα λεγει ταις εκκλησιαις. ο νικων ου μη αδικηθηι εκ του θανατου του δευτερου.
πρωτον εαυτον ο Κυριος καλει τηι ουσιαι της θεοτητος· εσχατον δε γε τηι
ενανθρωπησει και τηι μετα σαρκος οικονομιαι. ος εγενετο φησιν νεκρος και εζησεν· ο
εις πειραν φησιν ελθων θανατου, και θανατωι θανατωσας τον θανατον. οιδα σου την
θλιψιν και την πτωχειαν, και μη ειπηις κατα τους αθετησαντας Ἰουδαιους τι, οτι
ενηστευσαμεν και ουκ εγνως, εταπεινωσαμεν τας ψυχας ημων και ου προσε 51 σχες.
αλλα πλουσιος ει φησιν ως Χριστον εχων τον πλουσιον σκεπαστην, ει και επτωχευσε
δι' ημας μορφην δουλου λαβων, και την βλασφημιαν των νοθων Ἰουδαιων, Ἰουδας
εξομολογησις ερμηνευεται. οι ουν αληθεις Ἰουδαιοι, και ο νοητος Ἰσραηλ ειησαν αν
οι Χριστωι εξομολογουμενοι, και Ἰσραηλ οι, †νω†, τον Θεον ορωντες. ου γαρ ο εν τωι
φανερωι Ἰουδαιος εστιν, ουδε η εν τωι φανερωι εν σαρκι περιτομη ευαρεστος τωι Θεωι,
ως φησιν ο Παυλος, αλλ' ο εν τωι κρυπτωι Ἰουδαιος και περιτομη καρδιας και ου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

σαρκος. οι ουν τηι απιστιαι παραμεμενηκοτες Ἰουδαιοι, συναγωγη τυγχανουσι
βλασφημος υπο του Σατανα στρατηγουμενοι. μηδεν φοβου φησιν δι' α μελλεις
πασχειν. ιδου μελλει βαλλειν ο ∆ιαβολος εξ υμων εις φυλακην ινα πειρασθητε. και
εχετε θλιψιν ημερων δεκα. και γαρ ενεργειαι του ∆ιαβολου κακοποιουσιν οι
ανθρωποι τους ευσεβεις. ο δε Θεος συγχωρει, δοκιμωτερους αυτους εργαζομενος
τοις πειρασμοις. αλλα θαρσειτε φησιν, ωκυμορος υμων και ολιγοχρονιος η θλιψις.
γινου φησιν πιστος αχρι θανατου και δωσω σοι τον στεφανον της ζωης. αληθες
τουτο· και γαρ ειρηται ο υπομεινας εις τελος, ουτος σωθησεται, ου μην ο ριψασπις
και προς τους αγωνας μαλακισθεις. ο εχων ους, ακουσατω τι το Πνευμα λεγει ταις
εκκλησιαις. ο νικων ου μη αδικηθηι εκ του θανατου του δευτερου. ακριβες λιαν το
ειρημενον· τωι μεν γαρ πρωτωι θανατωι ος εστι χωρισμος ψυχης απο σωματος, παντες
ομοιως δικαιοι τε και αμαρτωλοι κατοχοι γινονται, ιν' η θεια αποφασις περας λαβηι,
γη ει, και εις γην απελευσηι· τωι δε δευτερωι τωι της αμαρτιας ον ο Κυριος ονομαζει
λεγων αφες τους νεκρους θαψαι τους εαυτων νεκρους, ουκ αν αδικηθειεν οι νικηται
των πειρασμων. 52 και τωι αγγελωι φησιν, της εν Περγαμωι εκκλησιας γραψον· ταδε
λεγει ο εχων την ρομφαιαν την διστομον την οξειαν· οιδα που κατοικεις, οπου ο
θρονος του Σατανα· και κρατεις το ονομα μου, και ουκ ηρνησω την πιστιν μου και εν
ταις ημε ραις Ἀντιπας ο μαρτυς μου, ο πιστος μου, ος απεκτανθη παρ' υμιν, οπου ο
Σατανας κατοικει· αλλ' εχω κατα σου ολιγα· εχεις εκει κρατουντας την διδαχην
Βαλααμ, ος εδι δασκε τον Βαλακ βαλειν σκανδαλον ενωπιον των υιων Ἰσραηλ,
φαγειν ειδωλοθυτα και πορνευσαι. ουτως εχεις και συ κρατουντα την διδαχην των
Νικολαιτων ομοιως. μετα νοησον· ει δε μη, ερχομαι σοι ταχυ, και πολεμησω μετ'
αυτων εν ρομφαιαι του στοματος μου. ο εχων ους ακουσατω τι το Πνευμα λεγει ταις
εκκλησιαις. τωι νικωντι δωσω αυτωι ψηφον λευκην, και επι την ψηφον ονομα
καινον, ο ουδεις οιδεν ει μη ο λαμβανων. και τηι εν Περγαμωι φησιν εκκλησιαι
γραψεις· εγω σοι λεγω, ο εν τωι στοματι μου φερων ξιφος, ινα τους παραβαινοντας
τα προσταγματα μου εκδικησω· τον γαρ κινδυνον των ου πειθαρχουντων τοις θειοις
κελευσμασιν, η εν τωι στοματι ρομφαια αινιττεται. κατοικεις φησιν εις τον θρονον
του Σατανα. κατειδωλος μεν γαρ πασα η Ἀσια, μαλιστα δε η Περγαμος. αλλα και
τοιουτον μεν φησιν οικουσα τοπον, ανοθευτον μου την πιστιν εφυλαξας, μηδεν
εκτραπεισα τηι των πολλων επι το κακον συγκαταθεσει, αλλα και αντειπουσα εν ταις
των ειδωλων ημεραις και εορταις, ως ο πιστος μου μαρτυς ο εν τωι ονοματι μου
παρρησιασαμενος φησιν, συ οσον ηκεν επι τοις επιβουλευουσιν, αχρι θανατου
ηγγισας εμοι, φυλαττων το γνησιον. επειδη δε απτεται και των αγιωτατων ομωμος,
και πολλα 53 πταιομεν απαντες κατα το γεγραμμενον υμιν καιτοι τοιουτοις ουσιν,
εγκαλειν φησιν εχω. εχεις γαρ εκει κρατουντας την διδαχην Βαλααμ, ος εδιδασκεν
τον Βαλακ βαλειν σκανδαλον επι των υιων Ἰσραηλ, φαγειν ειδωλοθυτα και
πορνευσαι, ουτω και συ εχεις την διδαχην των Νικολαιτων ομοιως. το μεν ουν
εδιδασκεν Βαλακ το οιον διδασκαλος αυτωι εγινετο δηλοι. η δε γε κατα τον Βαλααμ
και Βαλακ ιστορια δηλη καθεστηκεν εν τοις Ἀριθμοις αναγεγραμμενη βιβλος δε οι
Ἀριθμοι του σοφωτατου Μωυσεως. ιστορει δε ο Ἰωσηππος οτι συμβουληι του Βαλααμ
επεπεμφθησαν τωι Ἰσραηλ αι Μαδιανιτιδες εις πορνειαν, και την απο Θεου
αποστασιαν αυτους εκκαλουμεναι. τοιαυτα φησιν ποιουντας τους απο Νικολαου
εχεις και ου διωκεις απο σου. ειτα φησιν μετανοησον· ει δε μη, ερχομαι σοι ταχυ και
πολεμησω μετ' αυτων εν ρομφαιαι του στοματος μου. ω βαθος πλουτου και σοφιας,
και αγαθοτητος Θεου. ου γαρ ειπεν ερχομαι σοι και πολεμησω μετα σου, αλλα
πολεμησω μετ' αυτων, των Νικολαιτων δηλονοτι. των γαρ εν Περγαμωι εφεισατο ως
πιστων και ευσεβων. ο εχων ους φησιν ακουσατω τι το Πνευμα λεγει ταις
εκκλησιαις. τωι νικωντι δωσω αυτωι του μαννα του κεκρυμμενου του μυστηριου.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

περιφραστικως δε εφη δωσω αυτωι εμπλησθηναι των νοητων και μελλοντων
αγαθων. και δωσω αυτωι ψηφον λευκην· τουτεστιν νικωσαν και τηι δοξηι λαμπραν·
και επι τηι ψηφωι ονομα καινον, ο ουδεις οιδεν, ει μη ο λαμβανων. ειρηται γαρ α
οφθαλμος ουκ ειδεν και ους ουκ ηκουσεν και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, α
ητοιμασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον. και τωι αγγελωι της εν Θυατειροις εκκλησιας
γραψον· ταδε λεγει ο υιος του Θεου, ο εχων τους οφθαλμους αυτου ως φλογα 54
πυρος, και οι ποδες αυτου ομοιοι χαλκολιβανωι· οιδα σου τα εργα και την αγαπην και
την πιστιν και την διακονιαν και την υπομονην σου, και τα εργα σου, και τα εσχατα
πλειονα των πρωτων. αλλα εχω κατα σου, οτι αφεις την γυναικα Ἰεζαβελ, η
λεγουσα εαυτην προφητιν, και διδασκει και πλαναι τους εμους δουλους πορνευσαι
και φαγειν ειδωλοθυτα. και εδωκα αυτηι χρονον ινα μετανοησηι· και ου θελει μετα
νοησαι εκ της πορνειας αυτης. ιδου βαλλω αυτην εις κλινην και τους μοιχευοντας
μετ' αυτης εις θλιψιν μεγαλην, εαν μη μετανοησωσιν εκ των εργων αυτης. και τα
τεκνα αυτης αποκτενω εν θανατωι· και γνωσονται πασαι αι εκκλη σιαι οτι εγω ειμι ο
ερευνων νεφρους και καρδιας· και δωσω υμιν εκαστωι κατα τα εργα υμων. υμιν δε
λεγω τοις λοιποις τοις εν Θυατειροις, οσοι ουκ εχουσιν την διδαχην ταυτην, οιτινες
ουκ εγνωσαν τα βαθη του Σατανα ως λεγουσιν· ου βαλλω εφ' υμας αλλο βαρος·
πλην ο εχετε κρατησατε αχρι ου εαν ηξω. και ο νικων και κρατων αχρι τελους τα
εργα μου, δωσω αυτωι εξουσιαν επι των εθνων· και ποιμανει αυτους εν ραβδωι
σιδηραι, ως τα σκευη τα κεραμικα συντριβησεται, ως καγω ειληφα παρα του πατρος
μου· και δωσω αυτωι τον αστερα τον πρωινον. ο εχων ους, ακουσατω τι το Πνευμα
λεγει ταις εκκλησιαις. σαφεστερον ποιειται της οικειας προσηγοριας την δηλωσιν ο
χρηματιζων τωι ευαγγελιστηι. ταδε φησιν λεγει ο υιος του Θεου, ο εχων τους
οφθαλμους αυτου ως φλογα πυρος, το καταπληκτικον και απειλητικον κατα των
αμαρτανοντων αινιττομενος. και οι ποδες αυτου ομοιοι χαλκολιβανωι, το στερρον
της εις αυτον πιστεως και ακατασειστον παραδηλων, η των ευαγγελικων δογματων
την νοητην ευοσμιαν 55 κατα τα ανωτερον ειρημενα. οιδα σου φησιν τα εργα και
την αγαπην και την πιστιν και την διακονιαν, ωσει ελεγεν επαινω σου πασαν
επιτηδευσιν. το γαρ οιδα αντι του επαινω τεθεικεν ως το οιδα σε παρα παντας
ανθρωπους ειρημενον τωι Μωυσει· και γινωσκει Κυριος οδον δικαιων. διακονιαν δε
την εις τους δεομενους επικουριαν φησιν. και τα εσχατα πλειονα των πρωτων
φησιν· δηλοι οτι προιοντες μειζους εαυτων εγινοντο εν τηι των εντολων
εκπληρωσει· αλλ' εχω κατα σου ινα δειχθηι το, τελεως αναμαρτητον μονου Θεου. τι
δε εχω; οτι αφεις την γυναικα Ἰεζαβελ, και ου διωκεις αυτην. η λεγουσα εαυτην
προφητιν. απο της Ἰεζαβελ της τωι Ἀχααβ συνοικησασης την ταυτης ητις ποτε εστιν
πονηριαν παραδεικνυσιν. αυτη φησιν λεγουσα εαυτην προφητιν· διδασκει και πλαναι
πολλους εις το πορνευειν και φαγειν ειδωλοθυτα. πορνειαν η την αισθητην λεγει, η
την απο Θεου αποστασιαν, κατα το ειρημενον και επορνευσαν εν τοις επιτηδευμασιν
αυτων· και παλιν εμοιχωντο εν τωι ξυλωι. ο δε μη βουλομενος τον θανατον του
αμαρτωλου Κυριος· αλλα την επιστροφην και την ζωην, φησιν, δεδωκα αυτηι
μετανοιας υπερθεσιν. ει δε ου βουλεται μετανοησαι, ταυτα ουν αυτηι και ταυτα
ποιησω και τους μοιχευοντας αυτην ινα παντες γνωσιν φησιν οτι εγω ειμι ο Θεος.
Θεου γαρ το ερευναν νεφρους και καρδιας ειρηται γαρ, εταζων καρδιας και νεφρους
ο Θεος. τοις δε γε ουδεν κοινον εχουσιν προς την μοιχαλιδα γυναικα· απλουστεροις
δε ουσι και ου γινωσκουσι τας του πονηρου μεθοδιας, τουτο γαρ φατε· ου πλεον τι
υμιν επιθησω βαρος· αρκει γαρ υμιν η απλοτης. πλην τηρησατε την παραδοθεισαν
υμιν διδαχην αχρι της δευτερας μου παρουσιας· και τωι νικωντι τον πονηρον, δωσω
56 αυτωι φησιν εξουσιαν επι των εθνων και ποιμανει αυτους εν ραβδωι σιδηραι, ως
σκευη κεραμικα συντριβησεται, ως καγω ειληφα παρα του πατρος μου. τουτο εστι το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

ειρημενον εν Ευαγγελιοις τοις καλως οικονομησασι τας εμπιστευθεισας αυτοις μνας
και τα ταλαντα. εσο επι δεκα πολεων· και ετερωι εσο επι πεντε πολεων. και τωι
∆ανιηλ· και δοθησεται η βασιλεια αγιοις Θεου. αρχην γαρ τινα και εξουσιαν ταυτα
δηλοι δοθησομενην τοις αγιοις κατα των υποδεεστερων και των διευθυνεσθαι
χρηζοντων. τουτους ουν φησιν ποιμανει εν αυστηραι εξουσιαι· τους δε γε απειθεις
συντριψει ισα σκευεσι κεραμου. και δωσω αυτωι φησιν τον αστερα τον πρωινον
φησιν ο προφητης περι του Ἀσσυριου ητοι του Σατανα, πως εξεπεσεν εκ του ουρανου
ο εωσφορος ο πρωι ανατελλων. τουτον καλει και νυν αστερα πρωινον· δωσω ουν
φησιν υποχειριον τον Σαταναν τοις εμοις θεραπουσιν. ομοιον τωι παρα τωι αποστολωι
ειρημενον· συντριψει ο Θεος τον Σαταναν εν ταχει υπο τους ποδας υμων. και· επι
ασπιδα και βασιλισκον επιβησηι και καταπατησεις λεοντα και δρακοντα. Και τωι
αγγελωι της εν Σαρδεσιν εκκλησιας γραψον, ταδε λεγει ο εχων τα επτα πνευματα του
Θεου και τους επτα αστερας· οιδα σου τα εργα οτι ονομα εχεις οτι ζηις, και νεκρος ει.
γινου γρηγορων, και στηρισον τα λοιπα α εμελλον απο θανειν· ου γαρ ευρηκα σου τα
εργα πεπληρωμενα ενωπιον του Θεου μου. μνημονευε ουν πως ειληφας και
ηκουσας, και τηρει, και μετανοησον. εαν ουν μη γρηγορησηις, ηξω ως κλεπτης, και
ου μη γνωις ποιαν ωραν ηξω προς σε. αλλ' εχεις ολιγα ονοματα εν Σαρδεσιν, α ουκ
εμολυναν τα ιματια αυτων, και περιπατουσι μετ' εμου εν λευκοις, οτι αξιοι 57 εισιν.
ο νικων ουτος περιβαλειται εν ιματιοις λευκοις, και ου μη εξαλειψω το ονομα αυτου
εκ της βιβλου της ζωης. και ομολογησω το ονομα αυτου ενωπιον του πατρος μου και
ενωπιον των αγγελων αυτου. ο εχων ους ακουσατω τι το Πνευμα λεγει ταις
εκκλησιαις. περι μεν των επτα αστερων, ους νυν και πνευματα καλει Θεου, εν τοις
προλαβουσιν ειρηται· νυν δε γε ακουστεον α λεγει περι των εν ταις Σαρδεσιν. οιδα
σου φησιν τα εργα, οτι το μεν ονομα σου ως ζωντος εστιν την κατα θεον ζωην την
εναρετον, νεκρος δε ει ταις αμαρτιαις. νεκρους γαρ τους εν αμαρτιαις εθος καλειν τηι
θειαι γραφηι, ως δηλοι το γεγραμμενον περι των εξ απιστιας εις την Χριστου πιστιν
μεταβεβηκοτων τωι σοφωτατωι Παυλωι· και υμας νεκρους οντας τοις παραπτωμασι,
συνεζωοποιησε τωι Χριστωι. και ο ποιμην δε φησιν καταβεβηκεναι τινας εις το υδωρ
το της κολυμβηθρας, δηλονοτι νεκρους, και αναβεβηκεναι ζωντας. αλλ' εξυπνισθητι
φησιν του υπνου της αμαρτιας και στηρισον τα λοιπα α ημελλεν αποθανειν. ετι σοι,
φησιν, εργα περιλελειπται βραχεα και επιτηδευματα ου τελεον αποθανοντα. ταυτα
ουν φυλαξον ζωντα, προς θανατον ηδη ρεοντα. το γαρ στηρισον το οιον
στηροποιησον και ενδυναμωσον ειρηται χαλαρα τε οντα και προς πτωσιν ετοιμα.
ουδεν γαρ σου φησιν των σπουδασματων πληρες εστιν, αλλα τα μεν τεθνηκε, τα δε
μελλει. μνησθητι ουν φησιν πως ειληφας την πιστιν και ηκουσας τον περι αυτης
λογον, και τα μεν ετι ζωντα σου των εργων τηρει εν τηι ζωηι. επι δε τοις τεθνεωσι
μετανοησον. εαν ουν μη γρηγορησηις φησιν και ως ο εξ υπνου της ραθυμιας
διαναστηις, ηξω σοι 58 φησιν κολαστης οτε ου προσδοκας. φησι δε και περι ετερων ο
ιερος αποστολος· οταν δε λεγωσιν ειρηνη και ασφαλεια, τοτε αυτοις αιφνιδιον ηξει ο
ολεθρος ωσπερ η ωδις τηι εν γαστρι εχουσηι. εχεις φησιν ολιγα ονοματα εν Σαρδεσιν,
α ουκ εμολυναν τα ιματια αυτων και περιπατουσι μετ' εμου εν λευκοις, οτι αξιοι
εισιν, ους φησιν τεως δυσωπουμενος αναβαλλομαι και μακροθυμω εις υμας. ιματια
δε μη μολυνθεντα, τα σωματα λεγει των αγιων κατα το ειρημενον παρα του
πατριαρχου Ἰακωβ· πλυνει εν οινωι την στολην αυτου· και ο Ἡσαΐας δε τουτο αυτο
φησιν· δια τι σου τα ιματια ερυθρα ως απο πατητου ληνου πληρης καταπεπατημενης;
το λευκον ουν ιματιον την καθαροτητα του σωματος αινιττεται. ο νικων φησιν τα
παθη λευκα περιβαλειται εν τωι μελλοντι αιωνι. και γαρ εκλαμψειν ως τον ηλιον και
την σεληνην τους αγιους εν Ευαγγελιοις αυτος επηγγελται· οι δε καθαροι
εγγεγραμενοι φησιν εσονται εν τηι βιβλωι των ζωντων, την μακαριαν εκεινην και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

ατελευτητον ζωην. Ταυτης της εγγραφης και εν Ευαγγελιοις ο Κυριος εμνημονευσε,
λεγων τοις εαυτου μαθηταις· μη χαιρετε οτι τα δαιμονια υμιν υποτασσεται, αλλ' οτι
τα ονοματα υμων γεγραπται εν τοις ουρανοις. και ομολογησω φησιν το ονομα
ενωπιον του πατρος μου και ενωπιον των αγγελων αυτου. ομολογησει δε ως
πιστους θεραποντας και ως ευνοικους οικετας. και γαρ και εν Ευαγγελιοις ειρηται·
ος εαν ομολογησηι εν εμοι εμπροσθεν των ανθρωπων, ομολογησω καγω εν αυτωι
εμπροσθεν του πατρος μου, του εν τοις ουρανοις. το δε ειπειν περι του πατρος και
των αγγελων αυτου, ουκ αφαιρειται το και αυτου ειναι τους 59 αγιους αγγελους·
ποτε μεν γαρ αυτους του πατρος, ποτε δε αυτου. φησι γαρ παρα τωι Ματθαιωι·
αποστελει τοτε ο υιος του ανθρωπου τους αγγελους αυτου μετα σαλπιγγος μεγαλης·
και επισυναξουσι τους εκλεκτους αυτου εκ των τεσσαρων ανεμων απο ακρων των
ουρανων, εως των ακρων αυτων. και τωι αγγελωι της εν Φιλαδελφιαι εκκλησιας
γραψον· ταδε λεγει ο αγιος, ο αληθινος, ο εχων την κλειν ∆αυιδ, ο ανοιγων και
ουδεις κλειει, και κλειων και ουδεις ανοιγει· οιδα σου τα εργαιδου, δεδωκα ενωπιον
σου θυραν ηνεωγμενην, ην ουδεις δυναται κλεισαι αυτηνοτι μικραν εχεις δυναμιν,
και ετη ρησας μου τον λογον, και ουκ ηρνησω τον νομον μου. ιδου, διδωμι εκ της
συναγωγης του Σατανα των λεγοντων εαυτους Ἰουδαιους, και ουκ εισιν, αλλα
ψευδονται· ιδου, ποιησω αυτους ινα ηξουσι και προσκυνησουσιν ενωπιον των
ποδων σου, και γνωσιν οτι εγω ηγαπησα σε. οτι ετηρησας τον λογον της υπομονης
μου, καγω σε τηρησω εκ της ωρας του πειρασμου της μελλουσης ερχεσθαι επι της
οικουμενης ολης, πειρασαι τους κατοικουντας επι της γης. ερχομαι ταχυ· κρατει ο
εχεις ινα μηδεις λαβηι τον στεφανον σου. ο νικων, ποιησω αυτον στυλον εν τωι ναωι
του Θεου μου και εξω ου μη εξελθηι ετι· και γραψω επ' αυτον το ονομα του Θεου μου,
και το ονομα της πολεως του Θεου μου, της καινης Ἱερουσαλημ, η καταβαινουσα εκ
του ουρανου απο του Θεου μου, και το ονομα το καινον. ο εχων ους, ακουσατω τι το
Πνευμα λεγει ταις εκκλησιαις τοις εν Φιλαδελφειαι φησιν, γραψον· ταδε λεγει ο
αγιος, ο αληθινος. ο αγιος μεν εστιν ο υιος του Θεου. επειτα και τουτωι μαρτυρειται
παρα των Σεραφιμ, των τρεις αγιασ 60 μους εις μιαν κυριοτητα συγκλειοντων, ως
μηδεν εχων γηινον η αμαρτητικον, ει και γεγονε σαρξ, ο λογος. αμαρτιαν γαρ ουκ
εποιησεν. ουδε ευρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου κατα την φωνην Ἡσαΐου του
προφητου. αληθινος δε οτι εστι και λεγεται, αληθως εστι· το και λεγεται, Θεος
λεγεται, και ου ψευδεται η προσηγορια. εστι γαρ Θεος αληθως Ἐμμανουηλ, ει και ου
βουλεται τουτο ο καταρατος Νεστοριος· ανθρωπος γεγονε, το ειναι Θεος ουκ
αποβαλων, και εστιν ανθρωπος αληθως, ει και δυσχεραινει προς τουτο ο θεοστυγης
Ευτυχης. οπερ εστιν αληθως, εστι, και ουδεν η κατα αναφοραν, ως Νεστοριανοι
φασιν, ουδε κατα δοκησιν η φαντασιαν ως Ευτυχιανισται λεγουσιν, και το
καταρατον και βδελυρον των Μανιχαιων φυλον. ο εχων φησιν την κλειν ∆αυιδ.
κλειν καλει την εξουσιαν. ο γαρ κλειν οικου πεπιστευμενος εξουσιαν του ανοιξαι
και κλεισαι πεπιστευται. και τουτο σαφως εν Ευαγγελιοις δηλοι εν ταις προς τον
Πετρον επαγγελιαις. ειπων γαρ και δωσω σοι τας κλεις της βασιλειας των ουρανων,
ευθυς επαγει και ο αν δησηις επι της γης, εσται δεδεμενον εν τοις ουρανοις· και ο εαν
λυσηις επι της γης, εσται λελυμενον εν τοις ουρανοις. Ἐπει ουν η κλεις την εξουσιαν
αινιττεται, λεγων ο εχων την κλειν του ∆αυιδ, παραδηλοι οτι ωσπερ ο ∆αυιδ του
αισθητου Ἰσραηλ εβασιλευσεν, ουτως εγω προς τωι αισθητωι και του νοητου, ει και η
διαφορα της εξουσιας ασυγκριταις υπεροχαις διηλλακται. ποια γαρ ισοτιμια
ανθρωπου προς Θεον; τουτο και ο θειος αγγελος Γαβριηλ τηι παρθενωι ευηγγελισατο
περι του Κυριου, λεγων και δωσει αυτωι Κυριος ο Θεος τον θρονον ∆αυιδ του πατρος
αυτου· και βασιλευσει επι τον οικον ∆αυιδ εις τους αιωνας, και της βασιλειας αυτου
ουκ 61 εσται τελος. επει ουν ομοιωμα της βασιλειας του ∆αυιδ εφευρεν ο Χριστος,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

εικοτως λεγει ο εχων την κλειν ∆αυιδ. ειτα επιμεινας τηι τροπηι της κλειδος, επαγει·
ο ανοιγων, και ουδεις κλειει· και κλειων, και ουδεις ανοιγει. Θεος γαρ ο δικαιων· τις
ο κατακρινων; Θεος ο κατακρινων· τις ο δικαιων; ανοιξαι γαρ και κλεισαι το
δικαιωσαι φησιν και κατακριναι. οιδα σου φησιν τα εργα οτι εστι θεοσεβη· και
δεδωκα σοι την των αγαθων θυραν ηνεωγμενην. προλαβων δε εφη· ο ανοιγων και
ουδεις κλειει ουκουν και την θυραν ην δεδωκα ηνεωγμενην ου κλεισει τις. οτι φησιν
μικραν εχεις δυναμιν και ετηρησας μου τον λογον και ουκ ηρνησω το ονομα μου.
μικρα πολις η Φιλαδελφεια, δι' ο και μικρα αυτης η δυναμις. αλλ' εν τωι φυλαξαι την
Χριστου πιστιν υπερ την οικειαν ισχυν ανεστη ως απτοητος, μειναι παρα των τους
πιστους διενοχλουντων. ειτα ωσπερ αντιδωρον της εις αυτον γνησιοτητος
επαγγελλεται πολλους του Ἰουδαικου καταλογου προσδραμεισθαι αυτηι και την
Χριστου δεξασθαι πιστιν. τουτο γαρ το προσκυνησαι τους ποδας αυτης αινιττεται το
και εν εσχατοις ελεσθαι εν τηι εκκλησιαι τεταχθαιμονον ειναι μερος της εκκλησιας.
τουτο και ο προφητης ασπαζομενος ελεγεν· εξελεξαμην παραρριπτεσθαι εν τωι οικωι
του Θεου μου μαλλον η οικειν με εν σκηνωμασιν αμαρτωλων. επει ουν εν υπομονηι
ετηρησας μου την πιστιν, καγω τηρησω σε εκ της ωρας του πονηρου πειρασμου.
λεγει δε τον επι ∆ομετιανου του βασιλεως γενομενον κατα Χριστιανων διωγμον, ος
δευτερος μετα Νερωνα γεγονε διωκτης, ως Ευσεβιος ιστορει εν τε τηι Ἐκκλησιαστικηι
Ἱστοριαι 62 και εν τωι Χρονικωι Κανονι· εφ' ου και ο θεσπεσιος ευαγγελιστης την
Πατμον οικειν κατεδικασθη, νησιον ερημον και βραχυ. ερχομαι ταχυ φησιν
αντιληψομενος σου. κρατει ο εχεις ινα μηδεις λαβηι τον στεφανον σου. τι δε κρατει;
την εις τον Κυριον γνησιαν αγαπην δηλονοτι, εν ηι αχρι τελους εναθλησας εξεις τον
στεφανον της ζωης. των γαρ υπομενοντων τα νικητηρια· και τον νικωντα φησιν
τους πειρασμους ποιησω δια παντος επευφραινεσθαι τηι του Θεου θεωριαι· τουτο γαρ
το στυλον του ναου γενεσθαι του θειου. ο γαρ τοι στυλος ουκ αν επ' αγαθωι εξελθοι
ποτε του εν ωι ενηρεισται τοπου και γραψω επ' αυτον το ονομα του Θεου μου, και το
ονομα της πολεως του Θεου μου, του της επουρανιου Ἱερουσαλημ, και το ονομα το
καινον. δια παντων την του Θεου απολαυσιν και την επ' αγαθοις κατοικησιν και την
μακαριοτητα παραγυμνοι, ο, τι σχησουσιν εν τωι μελλοντι αιωνι ονομα δε φησιν
καινον, το αχρι νυν μη που ακουσθεν, ου τυχωσιν οι αγιοι Χριστωι συμβασιλευοντες,
φιλοι και αδελφοι και θεραποντες ονομαζομενοι. το δε γε καινον ονομα και υπερ
ταυτα τυγχανει. τα μεν γαρ αναγεγραπται τε τηι θειαι γραφηι και εις ακοας ηλθεν
ανθρωπων· το δε καινον ακατονομαστον παντη τυγχανει. το δε ειρησθαι αυτωι του
Θεου μου ουκ απαξιουντος εστιν τα της κενωσεως μετρα ουδε το μικροπρεπες της
ανθρωποτητος. ει γαρ απηξιου, τις ο αναγκασας αυτον σαρκι καθ' υποστασιν
ενωθηναι, και ουτω την ημων διαπλεξαι σωτηριαν; αυτωι η δοξα εις τους αιωνας
των αιωνων. 63 Λογος τριτοσ ταις μεν εξ πολεσιν διαπεμφθηναι τεθεσπικεν απερ
τεθεσπικεν, περι ων εν τωι δευτερωι διεληλυθα λογωι τηι εν Ἐφεσωι, και Σμυρνηι,
Περγαμωι τε και Θυατειροις, και ταις εν Σαρδεσιν, και Φιλαδελφειαι. νυν δε α δει
γραφηναι και αυτηι ταδε. και τωι αγγελωι της εν Λαοδικειαι εκκλησιας γραψον· ταδε
λεγει ο αμην, ο μαρτυς ο πιστος, ο αληθινος, η αρχη της κτισεως του Θεου· οιδα σου
τα εργα, οτι ουτε ψυχρος ει ουτε ζεστος. οφελον ψυχρος ης, η ζεστος, ουτως οτι χλια
ρος ει, και ου ζεστος ουτε ψυχρος· μελλω σε εμεσαι του στοματος μου. οτι λεγεις,
πλουσιος ειμι, και πεπλου τηκα, και ουδεν χρειαν εχω, και ουκ οιδας οτι συ ει ο ταπει
νος και ελεεινος και τυφλος και γυμνος και πτωχος. συμβουλευω σοι αγορασαι παρ'
εμου χρυσιον πεπυρωμενον εκ πυρος, ινα πλουτησηις, και ιματια καινα λευκα, ινα
περι βαλληι, και μη φανερωθηι η αισχυνη της γυμνοτητος σου· και κουλλουριον
εγχρισαι τους οφθαλμους σου, ινα βλεπηις. εγω οσους αν φιλω, ελεγχω και παιδευω·
ζηλωσον ουν και μετανοησον. ιδου, εστηκα επι την θυραν και κρουω· εαν τις ακουσηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

της φωνης μου και ανοιξηι την θυραν, εισελευσομαι προς αυτον, και δειπνησω μετ'
αυτου, και αυτος μετ' εμου. ο νικων, δωσω αυτωι καθισαι εν τωι θρονωι μου, ως καγω
ενικησα, και εκαθισα μετα του Πατρος μου εν τωι θρονωι αυτου. ο εχων ους,
ακουσατω τι το Πνευμα λεγει ταις εκκλησιαις. 64 ταδε φησιν λεγει ο αμην.
ισοδυναμει τουτο τωι ταδε λεγει ο αληθινος, οπερ εν τοις εμπροσθεν ερμηνευεται·
αμην γαρ εστιν το ναι. ναι γαρ εστιν εν αυτωι και ουδεν ου, των περι αυτου
λεγομενων. και το ο μαρτυς ο πιστος εν τοις εμπροσθεν ειρηται. περισσολογια ουν το
δις περι των αυτων διεξιεναι. η αρχη της κτισεως του Θεου φησιν. επιφοιτησειεν αν
ισως το χριστομαχον των Ἀρειανων εργαστηριον τωι ειρημενωι ως του Υιου
κτισματος δια τουτων γραφομενου. αλλα μη τοις ανοσιοις αυτων λογοις
προσεχωμεν. σκοπητεον δε ει τι τοιουτον και εν ετεραι κειται γραφηι, ιν' εχοι τις εκ
των ομοιων τα ομοια κανονιζειν. φησιν ο σοφος αποστολος περι του Υιου,
Κολασσαευσιν επιστελλων, ος εστιν απαρχη ... πρωτοτοκος πασης κτισεως, ου μην
πρωτοκτιστος. και ο προφητης λεγει· εκ γαστρος προ εωσφορου εγεννησα σε, ου μην
εκτισα σε. αλλα και ο Σολομων· προ δε παντων βουνων γενναι με. το γαρ Κυριος
εκτισε με αρχην οδων αυτου, επι του νοερως εμψυχωμενου σωματος του Κυριου, ο
εν αγιοις εξειληφε Γρηγοριος εν τωι Περι Υιου λογωι. το δε γενναι, επι της θεοτητος
αυτου. παντων ουν γεννησιν και ου κτισιν επι του μονογενους Λογου και Υιου
δογματισαντων, τι βουλεται το εν τωι παροντι λεγεσθαι η αρχη της κτισεως του
Θεου; ουδεν ετερον η αρχων της κτισεως του Θεου, και ο την κατα παντων αρχην
εχων. επειδη γαρ παντα δια Υιου πεποιηκεν ο Πατηρ, εικοτως ο ποιητης των
απαντων και δημιουργος, ο εκ μη οντων εις το ειναι τα παντα παραγαγων αρχει των
υπ' αυτου γεγεννημενων. οιδα σου φησιν τα εργα, οτι ουτε ψυχρος ει ουτε ζεστος.
ζεστος μεν εστιν ο ζεων τωι Πνευματι· τωι γαρ Πνευματι ζεοντες φησιν ο θειος
αποστολος· ψυχρος δε, ο εστερημενος Ἁγιου Πνευματος, ενεργειας και
επιφοιτησεως. αλλα συ 65 φησιν χλιαρος ει. χλιαρον δε καλει τον μετουσιαν μεν
λαβοντα πνευματος αγιου δια του βαπτισματος, σβεσαντα δε το χαρισμα δια
ραθυμιας, και της των προσκαιρων φροντιδος. επιταγη δε θεια και αυτη, το Πνευμα
μη σβεννυετε. οφελον ψυχρος ης η ζεστος ουτως, οτι χλιαρος ει. ειθε φησιν η ζεστος
ησθα τηι του Πνευματος ενεργειαι πεπυρωμενος, η καθολου ψυχρος και αμετοχος
τελεον πνευματος χαριτος και αβαπτιστος και μη χλιαρος. ο μεν γαρ εχων το νοητον
του Πνευματος πυρ εν ανδρασιν τελει, τα αισθητηρια γεγυμνασμενα εχων προς
διακρισιν καλου και κακου, και εστι πνευματικος· ο δε γε μηπω δεξαμενος την του
Πνευματος χαριν, εν ελπιδι του ποτε δεξασθαι τυγχανων, ουκ εν τοις
απεγνωσμενοις ηριθμηται. ο δε γε χλιαρος προς τωι μη ξην και το ποτε βαπτισθηναι
και ζεσαι συναφηρηται. μελλω σε φησιν εμεσαι εκ του στοματος μου. τηι μεταφοραι
του χλιαρου δεοντως εχρησατο· παν γαρ χλιαρον ον, ως φασιν ιατρων παιδες,
πλαδον εργαζομενον εις εμετον ερεθιζει τον μεταλαβοντα· οθεν και τοις
δυσεμετουσιν υδατος χλιαρου διδοασιν απορροφειν, ταυτηι προς εμετον
εκκαλουμενοι. φησι δε, οτι μελλω σε αποβλητον ποιεισθαι της εμης οικειοτητος. τις
δε της τοιαυτης καταστασεως η αιτια; ελπιζεις φησιν, επι πλουτου αδηλιαι, και
συνεπνιξας ως εν ακανθαις το χαρισμα, ουκ ακουων του λεγοντος, πλουτος εαν ρεηι,
μη προστιθεσθε καρδιαν; πλουτον δε φησι γηινον και προσκαιρον. αγνοεις οτι
πτωχος ει και γυμνος, τα πνευματικα και μενοντα. συμβουλευω σοι ουν αγορασαι
χρυσιον πεπυρωμενον εκ πυρος, ινα πλουτησηις. τι 66 δε πεπυρωμενον χρυσιον τωι
πνευματικωι πυρι, ο προφητης διδασκει λεγων τα λογια Κυριου λογια αγνα, αργυριον
πεπυρωμενον δοκιμιον, τηι γηι κεκαθαρισμενον επταπλασιως, το ευαγγελικον δια
τουτων δηλων κηρυγμα. τουτο τοιγαρουν αιτει παρ' εμου το δυναμενον σε σοφισαι
και προσοικειωσαι Θεωι. ο γαρ τουτο κτησαμενος εν αρετηι τε διαλαμπει και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

καθαρισθησεται ψυχην και σωμα. τουτο γαρ εστι τα καινα και λευκα ιματια. και
κουλλουριον φησιν εγχρισαι τους οφθαλμους σου, ινα βλεπηις. προς τινας των
αμβλυωπουντων περι το νοητον του Κυριου φως, επονειδιζουσα ρησις Ἱερεμιου
φησιν· ιδου, ουκ εισιν οι οφθαλμοι σου ουδε η καρδια σου καλη. δια τουτο την
συνεκτικην της τοιαυτης πηρωσεως μετανοιαν υπελθειν συμβουλευεται, ωσπερ και
η ακαρπος συκη την δια των κοπριων εξαγορευσιν και ατιμοτεραν διαγωγην. εγω
φησιν ους αν φιλω, ελεγχω και παιδευω. ω του υπερβαλλοντος μεγεθους της
αγαπης του Χριστου. τουτους γαρ τοιουτους οντας οιους ο λογος εγραψεν, αγαπαν
επαγγελλεται, διο ελεγχει τε και παιδευει και ζηλουν τα των εργων κρειττονα, και
μετανοειν εφ' οις εξημαρτον. ιδου φησιν εστηκα επι την θυραν και κρουω. εαν τις
ακουσηι της φωνης μου και ανοιξηι την θυραν, εισελευσομαι προς αυτον και
δειπνησω μετ' αυτου και αυτος μετ' εμου. το πραον και ειρηνικον ο Κυριος
ενδεικνυται το εαυτου. ο μεν γαρ ∆ιαβολος πελεκει και λαξευτηριωι κατεασσει τας
θυρας των μη δεχομενων αυτον κατα την του προφητου φωνην. ο δε Κυριος και νυν
και εν Τοις Ἄσμασιν τηι νυμφηι φησιν ανοιξον μοι, αδελφη μου νυμφη. και ει μεν τις
ανοιξει αυτωι, εισερχεται. το δε δειπνον το μετα του Κυριου την 67 των αγιων
μυστηριων μεταληψιν αινιττεται. τωι νικωντι φησιν τον εχθρον, δωσω καθισαι εν
τωι θρονωι μου, τουτεστι, συμβασιλευσει μοι. ειρηται γαρ τωι σοφωτατωι Παυλωι, ει
συμπασχομεν, και συμβασιλευσομεν αυτωι. ως και εγω ενικησα φησι, και
συμβασιλευω τωι Πατρι μου. ειρηκεν γαρ και εν Ευαγγελιοις ο Κυριος· θαρσειτε, εγω
νενικηκα τον κοσμον. και μετα ταυτα ειδον, και ιδου, θυρα εν τωι ουρανωι ανεωγ
μενη· και η φωνη η πρωτη ην ηκουσα ως σαλπιγγος λαλουσα μετ' εμου, λεγων
αναβα ωδε, και δειξω σοι α δει γενεσθαι μετα ταυτα. ευθεως εγενομην εν πνευματι·
και ιδου, θρονος εκειτο εν τωι ουρανωι, και επι τον θρονον καθη μενος ομοιος ορασει
σμαραγδιωι. ουκ επειδη θυρα τις εστιν εν τωι ουρανωι κατα καιρον κλειομενη και
ανοιγομενη, αλλ' ουτως ωφθη τωι ευαγγελιστηι ινα ιδηι τα υπερουρανια. πασης γαρ
θυρας ανεωγμενης, τα ενδον επαναγκες καθορασθαι. και φωνην ηκουσα φησιν, ητις
ως σαλπιγξ ηχησας ταδε ειπε προς με· αναβηθι φησιν ωδε ινα ιδηις τα μελλοντα
εσεσθαι. και εν πνευματι ανελθωνου γαρ σωματικη ουδ' αισθητη γεγονεν η
ανοδοςορω φησιν, θρονον, και τον Θεον, και πνευμα επ' αυτωι ομοιον ιασπιδι και
σαρδιωι. ου τουτοις ομοιος ο Θεος, απαγε, ουδε τινι των αισθητων, η ολως σωματι ο
αορατος και ασωματος και ασχηματιστος, ου το αορατον τα Σεραφιμ ενδεικνυμενα
σκεπουσι ταις πτερυξι τα προσωπα εαυτων. και τωι Μωυσει δε χρηματιζων ο Θεος
ελεγεν· 68 ουδεις οψεται μου το προσωπον μου και ζησεται. αλλα και αυτος ο
ευαγγελιστης ως εν αποφασει φησι· Θεον ουδεις εωρακε πωποτε. ουκ αρα ουν ωφθη
ομοιος τινι ο Θεος, αλλ' εκ των ενεργειων του Θεου η ορασις αυτου εζωγραφηθη τηι
αποκαλυψει. η μεν γαρ ιασπις. λιθος δε αυτη τιμια σμαραγδοειδης τις εστιν και
χλοερα, ιωι ασπιδος προσεοικυια, εξ ου και το ονομα εκληρωσατο. το δε σαρδιον
αλλη τιμια λιθος, πυραυγης και αιματωδης. αινιττεται δε ημιν η ιασπις το φερεσβιον
του Θεου, και ποριστικον, επει και πασα τροφη ανθρωπων τε και τετραποδων και
πτηνων και των ερπηστικων θηριων την αρχην, και οιον την αιτιαν, απο χλοης
αρχομενην εχει. φησι γαρ ο προφητης· εξανατελλων χορτον τοις κτηνεσι και χλοην
τηι δουλειαι των ανθρωπων, του εξαγαγειν αρτον εκ της γης. και οινος ευφραινει
καρδιαν ανθρωπου, του ιλαρυναι προσωπον εν ελαιωι. και παλιν εν τηι κοσμοποιιαι
φησιν ο Θεος· εξαγαγετω η γη βοτανην χορτου· σπειρον σπερμα κατα γενος. η μεν
ουν ιασπις ταυτα παραγυμνοι. το δε γε σαρδιον το φοβερον γραφει του Θεου· ο Θεος
ημων γαρ πυρ καταναλισκον φησιν ο ιεροφαντης Μωσης, αλλα και ο προφητης προς
αυτον αναφωνει· συ φοβερος ει και τις αντιστησεται σοι κατα προσωπον σου; τουτωι
συμφωνως ο σοφος αποστολος γραφει· φοβερον το εμπεσειν εις χειρας Θεου ζωντος.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

επειδη γαρ ασυμφωνος τοις φιλαμαρτημοσι και καταφρονηταις και ακρατος η
χρηστοτης του Θεου, ου προς μετανοιαν αγουσα, προς αδειαν δε του πλημμελλειν,
εικοτως ο Θεος συν τωι χρηστωι μετα του ευεργετικου και το φοβερον εχει
σκιαγραφουμενον· οθεν ο Παυλος την εξιν ειδως των μαθητευομενων 69 κεντρων
δεομενην, και ου πραοτητος, μονοις επιστελλων Κορινθιοις ελεγεν· τι θελετε; εν
ραβδωι ελθω προς υμας, η εν αγαπηι πνευματι τε πραοτητος; αλλα και των αγιων τις
προανεφωνει λεγων γεεννα σε ου πτοει· βασιλεια σε ου προτρεπεται· λιθινηι καρδιαι
διαλεγομεθα. ουτως εγινωσκετο φοβερον και καταπληκτικον χρειωδες τοις
παιδευομενοις. αλλ' ου πρωτον παρα τωι Θεωι το σαρδιον· πρωτη δε γε η ιασπις. η μεν
γαρ φυσις αυτο το αγαθον και φιλανθρωπον και ημερον, και πατηρ ειναι βουλεται
μαλλον η δεσποτης ημων. προς δε το φοβερον και κολαστικον ημεις αυτον, ει θεμις
ειπειν, βιαζομεθα, και το κατα φυσιν αφεις πολλακις την ημεροτητα, επι το παρα
φυσιν αγεται την αυστηριαν. και ιρις φησιν κυκλοθεν του θρονου αυτου, ομοια
ορασει σμαραγδιωι. η μεν αισθητη ιρις ην η θεια γραφη τοξον καλει Θεου, η εκ της
αντανακλασεως του ηλιακου φωτος συνισταμενη, οταν εν παχυτητι νεφους
αποληφθεν αντιφρασσηται, ποικιλη και παντοειδης χροα καθεστηκεν. εκεινη δε γε η
νοητη, η τον θειον κυκλουσα θρονον, μονοειδης ην· σμαραγδιζουσα γαρ ην. και αυτη
δε γε προδεικνυσι παντα τα περι Θεον αγια και λειτουργικα πνευματα, διο και ιριν
κεκληκεν αυτην καιτοι μονοειδη τυγχανουσαν, ιν' εκ των ποικιλων της ιριδος
χρωματων τας πολλας των θειων αγγελων ταξεις και διαφορας εννοησωμεν. παντα
δε γε μιαν ηψε χροαν· απαντα γαρ ομοιως εστιν ευεργετικα και μιμησιν φεροντα του
οικειου δεσποτου, της σμαραγδιζουσης χροας και αυτοις το ποριστικον μαρτυρουσης,
ωσπερ τωι Θεωι το της ιασπιδος. και μη τι τινι προσπταιηι των εντυγχανοντων· τι δη
ποτε; τα μεν 70 περι Θεου αγια των ασωματων ταγματα τηι τιμιωτεραι λιθωι της
σμαραγδου παρεικασται, αυτος δε γε ο Θεος τηι ηττον τιμιαι, τηι ιασπιδι και τωι
σαρδιωι; ου γαρ περι της τιμιοτητος των οραθεντων ο λογος νυν, αλλα των εκ της
χροας σημαινομενων. ει γαρ τιμιοτητα τις μικροπρεπως επιζητοιη, ουδε υπηρχε τι ωι
παρεικασθειη ο Θεος, †η κακεινο τις μεμψοιτο†· οτι ο μεν Κυριος λιθωι παρεικαζεται.
ιδου γαρ τιθημι εν Σιων λιθον ακρογωνιαιον φησι περι του Κυριου ο Ἡσαΐας. και ο
προφητης δε λιθον ον απεδοκιμασαν οι οικοδομουντες περι αυτου λεγει. ορη δε τα
πονηρα των δαιμονων αλληγορειται ταγματα· ορη γαρ μετατιθεσθαι ο αυτος εφη
∆αυιδ· εν καρδιαις θαλασσων, και εταραχθησαν ορη εν τηι κραταιοτητι αυτου, ων
οσον εν μεγεθει, το υπερεχον ουδε δυνατον ευρειν. κυκλοθεν φησιν του θρονου,
θρονους ˉκˉδ· και επι τους ˉκˉδ θρονους, ˉκˉδ πρεσβυτερους καθημενους και
περιβεβλημενους εν ιματιοις λευκοις, και επι τας κεφαλας αυτων στεφανους
χρυσους. και εκ του θρονου εκπεμπονται αστραπαι, φωναι, βρονται, και επτα
λαμπαδες πυρος καιομεναι ενωπιον του θρονου, α εισι τα επτα πνευματα του Θεου·
και ενωπιον του θρονου θαλασσα υαλινη, ομοια κρυσταλλωι. τους εικοσιτεσσαρας
πρεσβυτερους τους εν τοις θρονοις καθημενους ειδειη μεν αν μονος ο των κρυφιων
γνωστης Θεος· και ωι αν αυτος αποκαλυψηι, οσον δε επι τη εμηι εικασιαι, ο Ἄβελ ην
και ο Ἐνωχ και Νωε· Ἁβρααμ και Ἰσαακαι Ἰακωβ· ο Μελχισεδεκ και ο Ἰωβ· Μωυσης
και 71 Ἀαρων· Ἰησους ο του Ναυη και Σαμουηλ· ∆αυιδ, Ἠλιαςκαι Ἐλισσαιος· οι
δωδεκα μικροι προφηται εν σχηματι ενος γραφομενοι· Ἡσαΐας και Ἱερεμιας·
Ἱεζεκιηλ και ∆ανιηλ· Ζαχαριας και Ἰωαννης· Ἰακωβος ο του Ἰωσηκαι Στεφανος, οι
της καινης μαρτυρες διαθηκης. ην δε αν ειπειν Πετρον και Παυλον και Ἰακωβον τον
αδελφον Ἰωαννου, ον Ἡρωδης ανειλε μαχαιραι, και τον λοιπον των αγιων
αποστολων χορον, ει μη επαγγελιαν ειχον παρα του Κυριου, ου νυν, αλλ' εν τηι
παλιγγενεσιαι καθησεσθαι επι δωδεκα θρονους, ετερους δηλονοτι παρα τους
ειρημενους· ουτω γαρ εφη προς αυτους ο Κυριος εν τωι κατα Ματθαιον ευαγγελιωι·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

αμην λεγω υμιν, οτι υμεις οι ακολουθησαντες μοι εν τηι παλιγγενεσιαι, οταν καθισηι ο
υιος του Θεου επι θρονου δοξης αυτου, καθισεσθε και υμεις επι δωδεκα θρονους,
κρινοντες τας δωδεκα φυλας του Ἰσραηλ. τα δε λευκα ιματια δειγμα τυγχανει της
κατα τον βιον αυτων καθαροτητος. οι δε γε στεφανοι, του νικησαι τα παθη και τους
νοητους εχθρους. το δε εκπορευεσθαι του θρονου αστραπας και φωνας βροντων, το
φοβερον αινιττεται παλιν του Θεου. το γαρ θειον καλλος ουκ εν διαχυσει τινι και
ηδονηι τερψεως την ευφροσυνην εχει, αλλ' εν τωι μετα θαυματος φοβερωι. και τουτο
ειδως ο προφητης ελεγε· δουλευσατε τωι Κυριωι εν φοβωι, και αγαλλιασθε αυτωι εν
τρομωι. και επτα φησι λαμπαδες πυρος, καιομεναι ενωπιον του θρονου, α εισι τα
επτα πνευματα του Θεου· επτα τυγχανειν τους εν αγγελοις αρχοντας. ο Κλημης
φησιν εν εκτωι Στρωματι, ισως εντευθεν οδηγηθεις ταυτα λεγειν, τα επτα πνευματα,
ομοια λαμπασι πυρος. ειρηται γαρ που περι αγγελων· ο ποιων τους αγγελους αυτου
πνευματα, και τους λειτουργους αυτου πυρος φλογα, τουτους αινιττομενης της
θειας γραφης, περι ων νυν ο λογος και ενωπιον φησι 72 του θρονου θαλασσα υαλινη
ομοια κρυσταλλωι. η της θαλασσης οπτασια, το πληθος· η δε υαλος και ο κρυσταλλος;
το καθαρον. και πασης αμιγες κηλιδος ενδεικνυται των περι τον Θεον αγιων
πατερων, οι θαλασσα τε εισιν οσον εις πληθος· χιλιαι γαρ χιλιαδες παρειστηκεισαν
αυτωι φησιν ο ∆ανιηλ, και μυριαι μυριαδες ελειτουργουν αυτωι. και τοσουτοι
τυγχανοντες, παντες εισι καθαροι, υαλωι και κρυσταλλωι παραπλησιοι. και κυκλω
του θρονου και εν μεσωι του θρονου τεσσαρα ζωα γεμοντα οφθαλμων, εμπροσθεν
και οπισθεν. και το ζωον το πρωτον ομοιον λεοντι, και το δευτερον ζωον ομοιον
μοσχωι, και το τριτον ζωιον εχον το προσωπον ως ανθρωπος, και το τεταρτον ζωιον
ομοιον αετωι πετομενωι. και τα τεσσαρα ζωα, εν καθ' εν αυτων εχον ανα πτερυγας εξ,
κυκλοθεν· και εσωθεν γεμουσιν οφθαλμων· και αναπαυσιν ουκ εχοντες ημερας και
νυκτος λεγοντες· αγιος αγιος αγιος Κυριος ο Θεος ο παντοκρατωρ, ο ων, και ο ην,
και ο ερχομενος. ουκ εστιν ειπειν ως ταυτα τα αγια ζωα εκεινα τυγχανει, ων της
οπτασιας ηξιωθη Ἱεζεκιηλ ο προφητης. εκεινων μεν γαρ εκαστον τετραπροσωπον τε
ην και οκταπτερυγον, και τροχους τινας επεσυρετο οι επεκεκληντο γελγελ, ει και
πολυομματα ην κακεινα ωσπερ και ταυτα. ενταυθα δε, εν τε εκαστον προσωπον, ει
και διαφορον, και πτερυγας εξ. και εκεινα μεν ην τα Χερουβιμ, ουτω γαρ κεκληται
παρα τωι Ἱεζεκιηλ, ταυτα δε, ως οιμαι, εστι τα Σεραφιμ, τα Ἡσαΐαι τωι θεσπεσιωι
δειχθεντα, ει και ο Ἡσαΐας ουτε ει προ 73 σωπα τινα ην αυτοις επεμνησθη, μονον δε
οτι ταις πτερυξιν εσκεπαν τα προσωπα εαυτων· ουτε οφθαλμων πληθος, αλλ' οτι ην
εξαπτερυγα. τι δε ταυτα ηνιττετο τα τωι ευαγγελιστηι δειχθεντα καλον εξηγησασθαι;
πλανη τις ην παρα τισι των Ἰουδαιων; ως του Θεου των μεν εν ουρανωι αγιων
ταγματων προνοουντος και αυτοις εμφιλοχωρουντος μονοις, αφισταμενου δε και
αμελουντος των επι γης, δια την εν Ἀδαμ παραβασιν. διο και ελεγον παρα τωι Ἡσαΐαι·
τι οτι ενηστευσαμεν, και ουκ εγνως; εταπεινωσαμεν τας ψυχας ημων, και ου
προσεσχες; η δε τοιαυτη πλανη προσην αυτοις εκ τινος ρητου γραφικου λεγοντος
Κυριε εν τωι ουρανωι, το ελεος σου και η αληθεια σου εως των νεφελων. ως
κατωτερω της θειας προνοιας προιεναι απαξιουσης δια τας επι γης αμαρτιας,
δεικνυσιν ουν η οπτασια τωι ευαγγελιστηι οτι δια παντων η προνοια διηκει του Θεου,
των τε εν ουρανοις προνοουσα και επιβεβηκυια των επι γης. και τουτο αινιττεται τα
τεσσαρα αγια ζωα περι τον θειον υπαρχοντα θρονον. επειδη γαρ απαν αισθητον και
γηινον σωμα εκ των τεσσαρων κεκραται στοιχειωνπυρος, γης, αερος, υδατος.
εκαστον των ζωων εν τι τουτων ενδεικνυταιο μεν λεων το πυρ, δια το θερμον τε και
θυμικον του ζωου· ο δε γε μοσχος την γην, δια το περι γην ειναι τωι μοσχωι την
εργασιαν· ο δε γε ανθρωπος τον αερα, ουρανιον γαρ φυτον και μεταρσιον ο
ανθρωπος δια την του νου λεπτοτητα· ο δε αετος το υδωρ, εξ υδατων γαρ τοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

πτηνοις η γενεσις. περι δε τον θρονον ορωνται του Θεου, ως φροντιδος και προνοιας
ηξιωμενων των δια των ζωων σημαινομενων, τουτεστι, των επι γης. το δε γε
πολυομματον αυτων την περι παντα εποψιαν επ' αυτα του Θεου παραδεικνυσι. και
αναπαυσιν ουκ εχουσιν ημερας και 74 νυκτος· ου τουτο φησιν οτι οδυνηρον τινα και
μοχθηρον διαζωσι βιον, ου δυναμενα εκ του μοχθου και εκ της επικειμενης αναγκης
αναπαυσασθαι, αλλ' οτι ου διαστελλουσι ποτε δοξολογουντα τον Θεον, και
εντρυφωντα τηι εις αυτον μελωδιαι. το δε επτακις λεγειν το αγιος, το πολλακις και
ακαταπαυστως αινιττεται. επτα γαρ τα πολλα παρα της θειας γραφης παραδεδοται·
ως το στειρα ετεκεν επτα και η πολλη εν τεκνοις ησθενησε, και επτα οφθαλμοι
Κυριου οι επιβλεποντες επι πασαν την γην, και επτακις ο δικαιος εξ αναγκων
ρυομενος. ο ων φησι και ο ην και ο ερχομενος. η αγια δια τουτων και σεβασμια
δηλουται τριας καθως προσθεν ειρηται. ουδεν δε χειρον και νυν ειπειν, τα γαρ αυτα
γραφειν εμοι μεν ουκ οκνηρον, τοις δε εντυγχανουσιν ασφαλες ο θειος αποστολος
απεφηνατο. ων ο Πατηρ ωνομασται παρα τωι Μωυσηι. φησι γαρ προς αυτον, εγω ειμι
ο ων. ην δε, περι του υιου ειρηται αυτωι τωι ευαγγελιστηι λεγοντι εν αρχηι ην ο λογος,
και ο λογος ην προς τον Θεον, και Θεος ην ο λογος. ερχομενον δε φησι το Πνευμα το
Ἅγιον, αει γαρ επιφοιται ταις αξιαις του δεξασθαι αυτο ψυχαις. και οταν δωσει τα
ζωα δοξαν και τιμην και ευχαριστιαν τωι καθημενωι επι του θρονου, τωι ζωντι εις
τους αιωνας των αιω νων, πεσουνται οι εικοσιτεσσαρες πρεσβυτεροι ενωπιον του
καθημενου επι του θρονου, και προσκυνησουσι τωι ζωντι εις τους αιωνας των
αιωνων, και βαλλουσι τους στεφανους αυτων ενωπιον του θρονου λεγοντες· αξιος
ει, ο Κυριος ο Θεος ημων, λαβειν την δοξαν και την τιμην και την δυναμιν· οτι συ
εκτισας τα παντα, και δια το θελημα σου ησαν και εκτισθησαν. 75 μετα των αγιων
ζωων οι πρεσβυτεροι διδοασιν φησιν δοξαν τωι Θεωι· το δε γε βαλειν τους στεφανους
ενωπιον του Θεου τουτο δηλοι· ο στεφανος νικης και βασιλειας υπαρχει συμβολον.
βαλλοντες ουν αυτους προ του θρονου του Θεου, την οντως και αληθη βασιλειαν
και την κατα παντων νικην τωι επι παντας ανατιθεασι Θεωι, λεγοντες· Σοι, δεσποτα,
κατα παντων οφειλεται δοξα· οτι Συ εκ του μη οντος εις το ειναι τα παντα
παρηγαγες, και τωι θεληματι σου υπεστησας ουκ οντα προτερον. και ειδον επι την
δεξιαν του καθημενου επι του θρονου βι βλιον γεγραμμενον εσωθεν και εξωθεν,
κατεσφραγισμενον σφραγισιν επτα. και ειδον αγγελον ισχυρον κηρυσσοντα εν φωνηι
μεγαληι· τις αξιος ανοιξαι το βιβλιον, και λυσαι τας σφραγιδας αυτου; και ουδεις
εδυνατο εν τωι ουρανωι, ουδε επι της γης, ουδε υποκατω της γης, ανοιξαι το βιβλιον
ουτε βλεπειν αυτο. και εκλαιον πολυ οτι ουδεις αξιος ευρεθη ανοιξαι το βιβλιον,
ουτε βλεψαι αυτο· και εις εκ των πρεσβυτερων λεγει μοι· μη κλαιε· ιδου, ενικησεν ο
λεων εκ της φυλης Ἰουδα, η ριζα ∆αυιδ, ανοιξαι τας επτα σφραγιδας αυτου. και
ειδον και εν μεσωι του θρονου και των τεσσαρων ζωων, και εν μεσωι των
πρεσβυτερων, αρνιον εστηκος ως εσφαγμενον, εχον κερατα επτα και οφθαλμους
επτα, οι εισι τα επτα πνευματα του Θεου, απεσταλμενοι εις πασαν την γην. και ηλθε,
και ειληφεν εκ της δεξιας του καθημενου επι του θρονου. βιβλον ημιν τινα Θεου η
θεια διηγειται γραφη, εν ηι παντες ανθρωποι τυγχανουσιν γεγραμμενοι, ισως την
παρα Θεωι μνημην ημων τροπικως βιβλον καλουσα, πλην οτι 76 βιβλιον αυτην
ονομαζει ο μεν προφητης λεγων το ακατεργαστον μου ειδον οι οφθαλμοι σου· και
επι το βιβλιον σου παντες γραφησονται. Μωυσης δε ο σοφωτατος εξιλεουμενος
ημαρτηκοτα τον Ἰσραηλ, και προς Θεον αποκλαιομενος, και βοων· και νυν ει μεν
αφεις αυτοις την αμαρτιαν αυτων, αφες· ει δε μη, εξαλειψον με εκ της βιβλου σου ης
εγραψας. ταυτην ο θειος ευαγγελιστης οραι την βιβλον γεγραμμενην εσωθεν και
εξωθεν. και εσωθεν μεν αν ειησαν, οι εξ Ἰσραηλ, γεγραμμενοι ως θεοσεβεις τηι
οδηγιαι του νομου· οπισθεν δε, και εν τηι χειρονι μοιραι, οι εξ εθνων ως ειδωλολατραι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

πριν η Χριστωι πιστευσαι. το δε βιβλιον ην εν τηι δεξιαι του Θεου· αι οδοι των αγιων,
ως γε οιμαι, των εν τηι παλαιαι κατορθωσαντων. το δε βιβλιον εκεκλειστο τε και
εσφραγιστο σφραγισιν επτα. ο εβδομος τελειος ων αριθμος δηλοι το λιαν ασφαλως
κεκλεισθαι και κατασεσημανθαι το βιβλιον. τι δε το κεκλεισθαι το βιβλιον βουλεται;
το μηδενα εποψιας ηξιωσθαι Θεου πλην ολιγοστων. πως γαρ εποπτευθειη το
κεκλεισμενον, δια την εν Ἀδαμ παραβασιν; αλλ' οι πλειους οι εν αμαρτιαις
κεκλεισθαι το βιβλιον παρεσκευασαν. ησαν γαρ αμυθητοι τινες ηπερ οι ολιγοστοι, οι
Θεωι ευαρεστοι, †ανεωχθαι· τουτο τε και το† πασαν κατα κοινου εμπεφραχθαι
παρρησιαν την προς Θεον των ενδον γεγραμμενων, επει και παντες εξεκλιναν, αμα
ηχρειωθησαν, κατα τον προφητην· ει γαρ και κατωρθωσαν ολιγοι και ευαριθμητοι
εν τηι παλαιαι, αλλα ανθρωποι τυγχανοντες, ου γεγονασιν αξιοχρεοι πασιν
ανθρωποις την απολλυμενην εκ της αμαρτιας παρρησιαν ανακαλεσασθαι. οθεν
τουτο επισταμενος ο προφητης προς Θεον ανεφωνει· το πρωι 77 εισακουσηι της
φωνης της δεησεως μου, το πρωι παραστησομαι σοι και εποψει με, πρωΐαν νοητην
καλων την του Χριστου επιφανειαν, του της δικαιοσυνης ηλιου, την λυσασαν τον
ζοφον της αγνωσιας· ως εν ταυτηι κτησομενης παρρησιαν της ανθρωποτητος· και
ουκ αλλως· ωστε και εισακουεσθαι προσευχομενους, και εποψιας αξιουσθαι,
ανελοντος του Χριστου την διατειχιζουσαν ημας απο Θεου αμαρτιαν. προ δε γε της
εις ανθρωπους επιφοιτησεως αυτου, απαν στομα επεφρακτο, και υποδικος ην απας ο
κοσμος τωι θεωι κατα το γεγραμμενον. το ουν απαρρησιαστον των εν τηι βιβλωι
γεγραμμενων, ως ειρηται, δηλοι το την βιβλον κεκλεισθαι και εσφραγισθαι. ειδον
φησιν αγγελον ισχυρον κηρυσσοντα· τις αξιος ανοιξαι το βιβλιον και λυσαι τας
σφραγιδας αυτου; ουδεις μεν, ω θειοτατε αγγελε, ειποι τις προς αυτον, μονος δε ο
ενανθρωπησας Θεος, ο την αμαρτιαν ανελων, και το καθ' ημων ρηξας χειρογραφον,
και τηι οικειαι υπακοηι την ημων παρακοην ιασαμενος. Λογος τεταρτοσ και ουδεις
φησιν ηδυνατο εν τωι ουρανωι ουδε επι της γης ουδε υποκατω της γης λυσαι το
βιβλιον. ουτε γαρ αγγελος ταυτα ημιν κατωρθωσεν ως φησιν Ἡσαΐας· ου πρεσβυς,
ουδε αγγελος, αλλ' αυτος εσωσεν αυτους δια το αγαπαν αυτους· ουτε ανθρωπος ζων,
αλλ' ουτε τις των τεθνηκοτων. αδελφος ου λυτρουταιου λυτρωσεται ανθρωπος,
καθως γεγραπται που. και τι φησι λεγω ανοιξαι το βιβλιον, οποτε 78 ουτε βλεπειν
τις αυτο ισχυε των ανθρωπων; πως γαρ αν τις των τηι αχλυι της αμαρτιας
πεπληρωμενων ενεβλεψεν ενωπιον του θειου θρονου, εν ωι το βιβλιον επεκειτο; η
δε παντων αναξιοτης γεγονε μοι θρηνων αιτια. παρεμυθησατο δε τις των
πρεσβυτερων υποδειξας τον ανοιξαντα. φησι γαρ προς εμε· ιδου ενικησεν ο λεων εκ
της φυλης Ἰουδα, η ριζα ∆αυιδ, ανοιξαι το βιβλιον και τας επτα σφραγιδας αυτου. ος
φησιν ενικησε τον ημετερον νικητην, τον ∆ιαβολον, ουτος το βιβλιον και τας
σφραγιδας ηνοιξεν. τις δε ο λεων ο εκ της Ἰουδα φυλης ην, παντως ο Χριστος, περι
ου ο πατριαρχης ειπεν Ἰακωβ· αναπεσων εκοιμηθη ως λεων και ως σκυμνος. τις
εγερει αυτον; οτι δε εξ Ἰουδα το κατα σαρκα ανατεταλκεν ο Κυριος μαρτυς ο θειος
αποστολος ειπων, προδηλον γαρ οτι εξ Ἰουδα ανατεταλκεν ο Κυριος ημων Ἰησους
Χριστος· θαυμασειε δ' αν τις πως ουκ ειπεν αυτον ραβδον εκ της ριζης Ἱεσσαι, ουδε
ανθος εκ της ριζης αναβεβηκος, ωσπερ ο Ἡσαΐας εφη, αλλα ριζαν του ∆αυιδ. τουτο
φησι, δεικνυς οτι κατα μεν το ανθρωπινον ραβδος ην εκ της ριζης Ἱεσσαι και ∆αυιδ
αναβλαστησας κατα δε το θεικον, αυτος εστιν η ριζα, ου μονον ∆αυιδ, αλλα πασης
αισθητης και νοητης κτισεως, ως αιτιος των απαντων υπαρχων καθως και προσθεν
ειρηται. και ειδον φησιν εν μεσωι παντων των αμφι τον θρονον του Θεου αρνιον
εστηκος ως εσφαγμενον, εχον κερατα επτα και οφθαλμους επτα, οι εισι τα επτα
πνευματα του Θεου, απεσταλμενοι εις πασαν την γην· και ηλθε και ειληφετουτεστι
το βιβλιονεκ της δεξιας του καθημενου επι του θρονου. αρνιον μεν τον Κυριον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

εκαλεσε δια την ακακιαν και το 79 ποριστικον. ωσπερ γαρ ο αρνος τηι ετησιαι των
εριων φοραι ποριστικος υπαρχει, ουτω και ο Κυριος ανοιγει την χειρα αυτου και
εμπιπλαι παν ζωον ευδοκιας. ουτω δε γε αυτον και η προφητεια καλει, δια μεν του
Ἡσαΐου λεγουσα ως προβατον επι σφαγην ηχθη, και ως αμνος εναντιον του
κειραντος αυτον, αφωνος· δια δε Ἱερεμιου· εγω φησιν ως αρνιον ακακον αγομενον
του θυεσθαι ουκ εγνων. ην δε το αρνιον ουκ εσφαγμενον, αλλ' ως εσφαγμενον.
ανεβιω γαρ ο Χριστος πατησας τον θανατον, και σκυλευσας τον Ἅδην των παρ'
αυτου κατεχομενων ψυχων· ως τον Χριστου θανατον μηδε ειναι θανατον βεβαιως,
αλλ' ως θανατον δια το της αναστασεως συντομον. επει δε ην και τα συμβολα του
θανατου επιφερομενος μετα την αναστασιν ο Κυριος, τον τυπον των ηλων, το
πεφοινιχθαι τωι αιματι το ζωοποιον αυτου σωμα κατα τον λεγοντα Ἡσαΐαν εκ
προσωπου των αγιων αγγελων· δια τι σου ερυθρα τα ιματια, και τα ενδυματα σου ως
απο πατητου ληνου, πληρους, καταπεπατημενης; δια τουτο ην ως εσφαγμενον εν τηι
ορασει της οπτασιας. τα δε επτα κερατα την μεγαλην ισχυν αυτωι μαρτυρει, καθ' ο τα
μεν επτα τελειος υπαρχων αριθμος τα πολλα δηλοι, ως και προσθεν ειρηται· τα δε γε
κερατα δυναμεως εστι συμβολον κατα τον λεγοντα προφητην· και παντα τα κερατα
των αμαρτωλων συνθλασω, και υψωθησεται το κερας του δικαιου· και τον
Ἀμβακουμ κερατα εν χερσιν αυτου υπαρχει αυτου. τους δε γε επτα οφθαλμους οι εισι
τα επτα πνευματα του Θεου, τα απεσταλμενα εις πασαν την γην ο Ἡσαΐας ημιν
διερμηνευει, λεγων και επαναπαυσεται επ' αυτον πνευμα σοφιας και συνεσεως,
πνευμα βουλης και ισχυος, πνευμα γνωσεως και ευσεβειας· πνευμα φοβου Θεου
εμπλησει αυτον. ατινα πνευματα, τουτεστιν πνευματικα 80 χαρισματα, απεσταλται
μεν προς παντα ανθρωπον απο Θεου, ουδεις δε εδεξατο ως κοπιασαντα μικρου τηι εις
παντας περιαγωγηι, επαναπαυσασθαι Χριστωι. και ην κρειττον λογου και εννοιας το
γινομενον. α γαρ αυτος επεμπεν ανωθεν πνευματα ως Θεος, ταυτα αυτος εδεχετο
κατω ως ανθρωπος, επει τουτο τε ην κακεινο. αυτωι πρεπει η δοξα εις τους αιωνας
των αιωνων, αμην #556 [Λογος τεταρτος] παντων τοιγαρουν των εν ουρανωι και επι
γης, και υποκατω της γης απορησαντων ανοιξαι το βιβλιον, η ιδειν εις αυτο κατα τα
προσθεν οραθεντα, μονος ο Χριστος ο του Θεου υιος, ο δι' ημας καθ' ημας γεγονως
και μεινας, ο ην, ελαβε το βιβλιον. και οτε ελαβε το βιβλιον, τα τεσσαρα ζωα και οι
εικοσιτεσ σαρες πρεσβυτεροι επεσαν ενωπιον του αρνιου, εχοντες εκασ τος κιθαραν
και φιαλας χρυσας γεμουσας θυμιαματων, αι εισιν αι προσευχαι των αγιων· και
αιδουσιν ωδην καινην λεγοντες, αξιος ει λαβειν το βιβλιον και ανοιξαι τας σφραγι
δας αυτου, οτι εσφαγης και ηγορασας τωι Θεωι ημας εν τωι αιματι σου εκ πασης φυλης
και γλωσσης και λαου και εθνους, και εποιησας αυτους τωι Θεωι ημων βασιλεις και
ιερεις, και βασιλευσουσιν επι της γης. και ειδον, και ηκουσα φωνης αγγελων
πολλων κυκλωι του θρονου και των ζωων και των πρεσβυτερων, και ην ο αριθμος
αυτων μυριαδες μυριαδων, λεγοντες φωνηι μεγαληι, αξιον εστι το αρνιον το
εσφαγμενον λαβειν την δυναμιν και σοφιαν και πλουτον και ισχυν και τιμην και
δοξαν και ευλογιαν. λαβοντα τον Κυριον το βιβλιον προσεκυνησαν απαντες 81
προεγνωκοτες ην μελλει σωτηριαν τοις ανθρωποις επιτελειν, κολασιν δε τοις
ακαθαρτοις δαιμοσιν, το δε εχειν τους πρεσβυτερους κιθαρας, το εναρμονιον δηλοι
και ευηχον της εις Θεον ομολογιας αυτων κατα το γεγραμμενον· ψαλατε τωι Θεωι
ημων, ψαλατε. τα δε θυμιαματα την εκ παντων των εθνων προσφοραν αινιττεται·
φησι γαρ ο Μαλαχιας εκ προσωπου του Θεου προς τον απειθη Ἰσραηλ· θυσιαν ου
προσδεχομαι εκ των χειρων υμων, διοτι απο ανατολων ηλιου και μεχρι δυσμων το
ονομα μου δεδοξασται εν τοις εθνεσι, και εν παντι τοπωι θυμιαμα προσαγεται εν τωι
ονοματι μου και θυσια καθαρα. προαναφωνων δια τουτων την των εθνων πιστιν και
δωροφοριαν. και αιδουσιν ωδην καινην· καινη γαρ η εις Θεον σεσαρκωμενον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

ᾀδομενη, ουπω προτερον πριν σαρκωθηναι προσαχθεισα. τις δε ην η ωδη; αξιος ει
φησι ποιησαι την σωτηριαν ταυτην εις ανθρωπους, ο σφαγεις υπερ ημων και τωι
αιματι σου κατακτησαμενος εκ της υπ' ουρανον πολλους. ασφαλως δε λιαν ειπεν εκ
πασης φυλης και γλωσσης και λαου και εθνους. ου γαρ παντας εκτησατο, πολλοι γαρ
τηι απιστιαι εναπεθανον, αλλα εκ παντων τους σωτηριας αξιους. ομοιον και ο
προφητης εφη· αναστα, ο Θεος, κρινον την γην, οτι συ †κατακρινομησεις† εν πασι
τοις εθνεσιν ου μην παντα τα εθνη. και εποιησεν αυτους τωι Θεωι ημων βασιλεις και
ιερεις, και βασιλευσουσιν επι της γης. δυνηι μεν ουν και προς το γραμμα νοησαι,
πιστοι γαρ και Χριστου θεραποντες, οι τε βασιλεις και των εκκλησιων
προστατουντες· δυνασαι δε και βασιλεις νοησαι τους κρατουντας των παθων, και ου
κρατουμενους υπ' αυτων· και ιερεις, τους προσαγοντας τα οικεια σωματα θυσιαν
ζωσαν αγιαν ευαρεστον τωι Θεωι κατα το 82 γεγραμμενον. και ου μονον φησιν οι
πρεσβυτεροι, αλλα και των αγγελων και ασωματοι δυναμεις επινικιον ηιδον ωδην
τωι Χριστωι. τον δε γε νυν ειρημενον αυτων αριθμον και ο ∆ανιηλ προανεφωνησεν·
το δε ασμα των αγγελων επτα διαφορους προσαγει τιμας Χριστωι, δια των επτα
δηλουντες πρεπειν μυριαις δοξολογιαις στεφανουσθαι Χριστον. και παν κτισμα ο εν
τωι ουρανωι και επι της γης και επι της θαλασσης, σα εστι και τα εν αυτοις παντα·
ηκουσα λεγοντας τωι καθημενωι επι του θρονου και τωι αρνιωι· η ευλο για και η τιμη
και η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. και τα τεσσαρα ζωα λεγουσιν
αμην· και οι πρεσ βυτεροι επεσαν και προσεκυνησαν. την εκ συμφωνιας παρα πασης
κτισεως επουρανιου τε και επιγειου προσαγομενην δοξολογιαν τωι Θεωι και Πατρι,
και τωι ενανθρωπησαντι και σαρκωθεντι Λογωι, συνδοξολογουμενου δηλαδη και του
Ἁγιου Πνευματος, τα παροντα δηλοι. και οτε φησιν ειδον οτι ηνοιξε το αρνιον μιαν
εκ των επτα σφραγιδων, και ηκουσαμεν εκ των τεσσαρων ζωων λεγοντων ως
φωνην βροντης, ερχου. και ειδον, και ιδου ιππος λευκος, και ο καθημενος επ' αυτον
εχων τοξον, και εδοθη αυτωι στεφανος, και εξηλθε νικων ινα νικησηι. και οτε ηνοιξε
την σφραγιδα την δευτεραν ηκουσα του δευτε ρου ζωου λεγοντος, ερχου. και
εξηλθεν αλλος ιππος πυρρος, και τωι καθημενωι επ' αυτον εδοθη αυτωι λαβειν την
ειρηνην 83 απο της γης ινα αλληλους σφαξωσιν, και εδοθη αυτωι μαχαιρα μεγαλη. το
κεκλεισθαι δε και εσφραγισθαι το βιβλιον το των ανθρωπων των εν αυτωι
γεγραμμενων απαρρησιαστον δηλοι, και το πεφραχθαι αυτων το στομα προς πασαν
ενωπιον του Θεου δικαιολογιαν κατα τα ειρημενα εν τοις εμπροσθεν. αρα το
περιαιρεισθαι κατα μερος τας σφραγιδας την κατα μικρον επαναληψιν σημαινει της
προς Θεον παρρησιας και οικειοτητος ην προυξενησεν ημιν ενανθρωπησας ο
μονογενης, τοις οικειοις κατορθωμασιν τας ημετερας επανορθωσας πλημμελειας.
ιστεον δε οτι εκαστης σφραγιδος λυσιν, εν τι των υπο Κυριου ενεργηθεντων εις
ημετεραν σωτηριαν παραδηλοι, και των πραχθεντων παρ' αυτου κατα των νοητων
ημων εχθρων, η γαρ εις ημας προμηθεια του Κυριου εκεινων της δυναστειας υπαρχει
καθαιρεσις. μη θαυμασηι δε τις των εντευξομενων, οτι πριν ενανθρωπησαι τον
μονογενη· τα γαρ προ της εις ημας επιδημιας αυτου εργα και πραγματα δια της
θεωριας δεικνυται τωι θεσπεσιωι ευαγγελιστηι. ομως ωπται αρνιον εν τηι αποκαλυψει
ως εσφαγμενον. προαναφωνησιν γαρ εχειν ειωθεν τα τοις προφηταις ορωμενα των
εσεσθαι μελλοντων. ουτως ανθρωπος προσεπαλαιεν τωι Ἰακωβ τωι Χριστου τυπωι·
ουτως ο Ἡσαΐας ειδε την προφητιν εν γαστρι συλλαβουσαν και τεκουσαν υιον, ου
και το ονομα κεκληται, ταχεως σκυλευσον, οξεως προνομευσον. ουτως υιον
ανθρωπου ειδεν ο ∆ανιηλ τον ετι ασαρκον Θεον, λογον ελθοντα προς τον παλαιον
των ημερων. η πρωτη τοιγαρουν ευεργεσια, η εις το ημετερον γενος του σωτηρος
ημων, Χριστου, ητις την πρωτην ελυσε του βιβλιου σφραγιδα και αρχην πεποιηκεν
επαναγαγειν 84 ημας οθεν εξηλθομεν εκ της εν Ἀδαμ παραβασεως και το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

ανακτησασθαι την απολομενην ημιν οικειοτητα του Θεου και το απαρρησιαστον
ημων εις παρρησιαν μεταθειναι, η του Κυριου καθεστηκε σωματικη γεννησις,
αγιασασα ημων τον τοκον, ινα μηκετι εν ανομιαις συλλαμβανωμεθα και εν
αμαρτιαις υπο των μητερων ημων κυισκωμεθα, αλλ' εχωμεν ηγιασμενην γεννησιν
Χριστου δια της οικειας γεννησεως τον ανθρωπινον τοκον ευλογησαντος· και
μαρτυς της τοιαυτης εις ανθρωπους φιλοτιμιας ο θειος αποστολος γραφων επει τα
τεκνα υμων ακαθαρτα εστιν, νυν δε αγια εστιν. της πρωτης ουν λυθεισης σφραγιδος,
ειδον φησιν εφ' ιππου τινα λευκου προστρεπομενον ελθειν εκ των νοερων εκεινων
αγιων ζωων, τοξον εχοντα, και εδοθη αυτωι στεφανος, και εξηλθε νικων, ινα νικησηι.
ο μεν λευκος ιππος συμβολον ευαγγελισμου τυγχανει, ως ευεργεσιας
πραχθησομενης τοις ανθρωποις. ο δε γε στεφανος κρατος και νικην αινιττεται.
εξηλθε δε Χριστωι κομιζων τον στεφανον, ως αρξαμενωι νικαν τον
καταδουλωσαμενον ημων το γενος διαβολον. εξηλθε δε φησιν ινα ο νικων νικησηι.
Χριστος δε ην ο νικων, οπως τελεον νικησηι, και το συμβολον αυτωι της νικης
εκομιζε τον στεφανον. αυτη μεν η πρωτη. δευτερα δε εις ημας ευεργεσια Χριστου,
ητις την δευτεραν ελυσε του βιβλιου σφραγιδα, και προσεθηκε λυσαι μεν ημων την
αισχυνην, επαναγαγειν δε ημιν την θειαν εποψιαν· τωι πειρασθηναι τον Κυριον και
νικησαι τον πειραζοντα ινα ειδειη μη μονον νικων, αλλα και ηττημενος ο
αλητηριος· μη δε δακνων πτερναν ιππεως και υποσκελιζων ημων τα κατα Θεον 85
διαβηματα, αλλα και οπισω πιπτων και πεμπομενος δουλοπρεπως και ακουων υπο
ανθρωπου ον κατεπαλαισεν, ει και Θεος ην εν αυτωι, υπαγε σατανα, και μετ'
αισχυνης απιων, και νυν πρωτον γινωσκων την εαυτου ασθενειαν, ο επανω των
νεφελων θειναι τον αυτου θρονον μεγαλαυχων, και εσεσθαι ομοιος τωι Ὑψιστωι
φανταζομενος κατα την Ἡσαΐου προσωποποιΐαν. ου γενομενου, εξηλθεν ιππος
πυρρος, προτραπεις υπο τινος των αγιων ζωων· και τωι καθημενωι φησιν επι του
ιππου, εδοθη εξουσια λαβειν την ειρηνην απο της γης, ινα αλληλους σφαξωσι· και
εδοθη αυτωι μαχαιρα μεγαλη. ο πυρρος ιππος αιματος αινιγμα τυγχανει· διο και τωι
καθημενωι επ' αυτου μαχαιρα δεδοται, εφ' ωι τε την εις το κακον ομονοιαν των επι
γης διελειν και κατατεμειν. ομονοια δε ην αυτοις προς ειδωλολατρειαν και ινα
φησιν αλληλους σφαξωσιν· τουτεστιν αλληλων ανελωσιν, τας επι το χειρον
σπονδας· ου γαρ ηλθεν ο Κυριος βαλειν ειρηνην επι της γης, αλλα μαχαιραν· και
επαναστησαι υιον κατα πατρος, και νυμφην κατα πενθερας· τα νεα και θεοσεβη τοις
αρχαιοις και κατεγνωσμενοις. και οτε ηνοιξε φησι την σφραγιδα την τριτην ηκουσα
του τριτου ζωου λεγοντος· ερχου. και ειδον, και ιδου ιππος με λας· και ο καθημενος
επ' αυτον, εχων ζυγον εν τηι χειρι αυτου. και ηκουσα φωνην εν μεσωι των τεσσαρων
ζωων λεγοντος· χοινιξ σιτου δηναριου· και τρεις χοινικες κριθων δηναριου· και το
ελαιον και τον οινον μη αδικησης. και οτε ηνοιξε φησι την σφραγιδα την τεταρτην,
ηκουσα το 86 τεταρτον ζωον λεγον· ερχου. ειδον, και ιδου ιππος χλω ρος, και ο
καθημενος επανω, ονομα αυτωι Θανατος, και ο Ἅδης ακολουθησει μετ' αυτου, και
εδοθη αυτοις εξουσια επι το τεταρτον της γης, αποκτειναι εν ρομφαιαι και εν λιμωι
και εν θανατωι και υπο των θηριων της γης. τριτη εις ημας ελεημοσυνη Χριστου την
τριτην ελυσε σφραγιδα, και προσηγαγεν ημας τωι Θεωι και Πατρι αποστροφην
κατακριθεντας. η δε εστιν η σωτηριος αυτου διδασκαλια, και αι δια των θεοσημειων
ευεργεσιαι· αυται γαρ επιδοσιν εποιησαντο της του ∆ιαβολου καταλυσεως· εγνωμεν
γαρ δι' αυτων, τις ο φυσει και αληθως Θεος, ινα μη ωμεν νηπιοι κλυδωνιζομενοι
παντι ανεμωι της διδασκαλιας· και εκεινα σεβωμεθα α αι χειρες ημων εποιησαν, τους
φθοροποιους δαιμονας, ανταλλαξαμενοι της δοξης του Θεου. η γαρ θεια του Κυριου
διδασκαλια εις εαυτην ειλκυσεν, ωσπερ ζυμη αλευρον, τους μαθητευομενους, κατα
την του Κυριου φωνην, και των θαυματων απολαυοντας, απερ τας ψυχας μαλλον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

ιασατο των σωματων. ων γενομενων, ιππος εξηλθε μελας, και ο καθημενος επ'
αυτου εχων ζυγον εν τηι χειρι αυτου. ο μεν ιππος ο μελας κατηφειας υπαρχει και
πενθους δεικτικος, επιταθεισης της του ∆ιαβολου καθαιρεσεως ταις θειαις
παιδαγωγιαις, και δια τουτο πενθουντος την εαυτου λυσιν, την τοσουτοις
αντισχουσαν χρονοις. ο δε γε ζυγος ισοτητος εστι και δικαιοσυνης αινιγμα. εκαθησε
γαρ επι θρονου ο κρινων δικαιοσυνην· επετιμησε τοις δαιμονων εθνεσι και απωλετο
ο ασεβης, ο τουτων ηγουμενος. συμβολον ουν της δικαιας κρισεως του Κυριου, της
υπερ ημων ο ζυγος· ως και λεγειν ημας εν παρρησιαι προς αυτον· εποιη 87 σας την
κρισιν μου και την δικην μου οπως γνωμεν τα εθνη οτι ανθρωποι εσμεν, και μη
δικην κτηνων εν χαλινωι και κημωι διελκωμεθα και αποβουκολωμεθα παρα των
ολεθριων τυραννων. και ηκουσα φησι φωνην εν μεσωι των τεσσαρων ζωων
λεγοντος· χοινιξ σιτου δηναριου, και τρεις χοινικες κριθων δηναριου, και το ελαιον
και τον οινον μη αδικησης. ο λογος και η διδασκαλια, σπερμα παρα τηι θειαι
τροπολογειται γραφηι· γεγραπται γαρ παρα τωι Ματθαιωι· εξηλθεν ο σπειρων του
σπειραι· και παλιν φασι προς τον κυριον αυτων οι των δουλων ευνουστατοι· κυριε,
ουχι καλον σπερμα εσπειρας εν τωι αγρωι; ποθεν ουν εχει ζιζανια; του δε γε
σπερματος, το μεν εστι σιτος, οιον το ευαγγελικον κηρυγμα ως ανδρασι πρεπουσα
τροφη τελειοις· και τα αισθητηρια γεγυμνασμενα εχουσι προς διακρισιν καλου τε και
κακου. τι δε εστι κριθη; η κατα τον Μωυσεως νομον διδασκαλια, ως πρεπεστερα του
σιτου, και ακμασασα, και τροφη κτηνοπρεπης τον νηπιον τρεφουσα Ἰσραηλ. φησιν
ουν ο χρηματιζων εν μεσωι των τεσσαρων ζωων Θεος· χοινιξ σιτου δηναριου, και
τρεις χοινικες κριθης δηναριου. δι' ων αινιττεται λιμον ειναι και σπανιν παρα τοις
τοτε ανθρωποις διδασκαλιας ευαγγελικης τε της εκ του Κυριου, και νομικης, κατα το
γεγραμμενον· δωσω αυτοις ου λιμον αρτου ουδε διψαν υδατος, αλλα λιμον του
ακουσαι λογον Κυριου. ει και τα μαλιστα ουν φησι ταδε και ταδε παθειν εδει τους
καταφρονητας πασης διδασκαλιας και επιστροφης, το ελαιον και τον οινον μη
αδικησηις· αφες αυτους και μηδεμιαν κολασιν επαγαγηις· ετι εστιν ελεημοσυνη
αυτοις παρ' εμου φησιν ο Θεος. επει ελπις εστιν αυτοις, νοητως ευφρανθηναι τοις 88
θειοις του μονογενους μου κηρυγμασιν· ταυτα γαρ ο οινος, ο ευφραινων νοητως
καρδιαν ανθρωπου. ο ουν επι της προτερας απειθειας επεξιων αδικησειεν αν τον
εσομενον αυτοις παρα Θεου ελεον, και την εσομενην επι τηι πιστει νοητην
ευφροσυνην. και τι λεγω νοητην μονον; αι γαρ του Κυριου διδασκαλιαι και αισθητην
ειχον την χαριν· και μαρτυς ο προφητης εξεχυθη η χαρις εν χειλεσι σου λεγων προς
τον Κυριον, και ο Ἰωσηππος Ἰουδαιος ανηρ και υπο της αληθειας βιαζομενος, και
γραφων περι αυτου εν βιβλωι Ἰσραηλ Ἀρχαιολογιας ταδε· γινεται δε κατα τουτον τον
χρονον Ἰησους, σοφος ανηρ, ειγε ανδρα αυτον λεγειν χρη· ην γαρ παραδοξων εργων
ποιητης, διδασκαλος ανθρωπων των ηδονηι τ' αληθη λεγομενων· και πολλους μεν
Ἰουδαιους, πολλους δε εκ του Ἑλληνικου προσηγαγετο. ο Χριστος ουτος ην. και
αυτον ενδειξει των πρωτων ανδρων παρ' ημιν, σταυρωι επιτετιμηκοτος Πιλατου, ουκ
επαυσαντο οι το πρωτον αγαπησαντες· εφανη γαρ αυτοις τριτην εχων ημεραν παλιν
ζων, των θειων προφητων ταυτα και αλλα θαυματα μυρια περι αυτου ειρηκοτων.
εισετι τε νυν των Χριστιανων απο τουδε ωνομασμενων ουκ επελιπεν φυλον·
τεταρτης σφραγιδος λυσις, και λοιπων αρχη λυσεως της εκ παραβασεως Ἀδαμ
αμαρτιας· η γαρ ταυτης λυσις εμφανης εστι οικειωσις προς Θεον. ει γαρ αι αμαρτιαι
ημων διιστωσιν ημας απο του Θεου ως φησιν Ἡσαΐας, αι τουτων αναιρεσεις
προσοικειουσι. τις δε η λυσις; τα ραπισματα του Χριστου, δι' ων ηλευθερωθημεν.
επειδη γαρ ηδονηι γευσεως εκατεκριθημεν, τοις εναντιοις 89 ιαθημεν. εναντια δε της
ηδονης τα ραπισματα, αλγεινην εχοντα την συναισθησινπαντα εκτισαντος υπερ
ημων του Χριστου, δι' ων εις φθοραν θανατου κατηχθημεν, εκτισαντος δε δια των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

εναντιων· δια της υπακοης την παρακοην, δι' αλγεινης υποθεσεως την ηδονην, δια
των ανδρειως ταθεισων επι του σταυρου χειρων τας προπετως αψαμενας του
απηγορευμενου ξυλου. ου φησιν γενομενου, εκ παρακλησεως του τεταρτου των
αγιων ζωων, ηλθεν ιππος χλωρος, και ο καθημενος επανω ονομα αυτωι ο θανατος·
και ο αδης ακολουθει μετ' αυτου· και εδοθη αυτοις εξουσια επι το τεταρτον της γης·
ο ιππος ο χλωρος οργης συμβολον· χλωρα γαρ η γηχολη, και ουτως υπο ιατρων
καλουμενη. ο δε γε θανατος και ο αδης καταστρεψαι νοητως εσταλησαν κατα των
αλητηριων δαιμονων και δικην εισπραξασθαι της των ανθρωπων απωλειας. αλλ'
επειδη μηδεπω τωι λογωι της οπτασιας το σωτηριον επραχθη Χριστου παθος, δι' ου
πασας τας υπερ ημων εξετισεν αμαρτιας, ουπω τελεια γεγονεν η των δαιμονων
καθαιρεσις, αλλα το τεταρτον τεως μερος· ηντινα καθαιρεσιν τροπικως σφαγην
ονομαζει και λιμον των παλαι προσκυνουντων αυτους· και θανατον, το τελος της
τυραννιδος αυτων δια του θανατου παραγυμνων, και αναιρεσιν υπο των θηριων της
γης, θηρια γης καλων τα εν τοις δαιμοσι της υπερηφανιας και κενοδοξιας παθη· α
γηΐνους οντας αυτους, ως χαιροντας τοις επι γης ιλυσπωμενοις παθεσιν, ει και
ασωματον ελαχον φυσιν, υποσμυχει και κατεσθιει εκβαλλομενους της κατα των
ανθρωπων αρχης. 90 και οτε ηνοιξε την πεμπτην σφραγιδα, ειδον υποκατω του
θυσιαστηριου τας ψυχας των εσφαγμενων δια τον λογον του Θεου, και δια την
εκκλησιαν ην ειχον. και εκραζον φωνηι μεγαληι, λεγοντες· εως ποτε, ο δεσποτης και
αγιος και αληθινος, ου κρινεις και εκδικεις το αιμα ημων εκ των κατοικουντων επι
της γης; και εδοθη αυτοις εκαστωι στολη λευκη, και ερρεθη αυτοις ινα αναπαυσονται
ετι μικρον χρο νον, εως πληρωσωσι και οι συνδουλοι αυτων και οι αδελφοι αυτων οι
μελλοντες αποκτεννεσθαι ως και αυτοι. πεμπτη αρα του Κυριου σωτηρια τωι γενει
δωρηθεισα των ανθρωπων, ητις την πεμπτην ελυσε του Κυριου σφραγιδα και ημιν
προεξενησεν λυσιν αμαρτιων και οικειωσιν προς Θεον, τα δεσμα και πληγαι, οις
τεθεις ο Κυριος προσηχθη Πιλατωι, και ας απ' αυτου πεπονθεν Πιλατου εξ ημισειας
ευλαβους. περι τουτων ο Ἡσαΐας των πληγων εφη, ερωτωμενον παρα των θειων
αγγελων τον Κυριον· τι αυται αι πληγαι ανα μεσον των χειρων σου, ειπεν· ας
επληγην εν τωι οικωι τωι αγαπητωι μου. αυται γαρ τας ημετερας ιασαντο πληγας, ας
επληγημεν, εξ Ἱερουσαλημ εις Ἱεριχω καταβαινοντες, και λησταις περιπεσοντες, οι
δησαντες ημας και τραυματισαντες αφηκαν ημιθανεις, κατα την του Λουκα
παραβολην. αλλα και τα δεσμα λελυκεν ημων, τα της αμαρτιας σχοινια, οις ημεν
εσφιγμενοι· σχοινια γαρ φησιν αμαρτωλων ο προφητης περιεπλακησαν μοι. ηγνοει
δε αρα καθ' αυτου πονηρευομενος ο ∆ιαβολος, 91 και εν ταις του Κυριου παροινιαις
εις εαυτον ωθων το ξιφος και της κακως κτισθεισης εκπιπτων αρχης. ου γεγονοτος,
επειδη προτερον οι εν τηι παλαιαι μαρτυρησαντες αγιοι, μηπω κατα Χριστου τοιουτων
ενεργηθεντων, ει γαρ και ενεπτυσθη και ερραπισθη και εκολαφισθη, αλλ' εν
παραβυστωι ταυτα επραττετο εν τωι παρανομωι των αρχιερεων, συνεδριωι, επι μαρτυσι
μονοις τοις υπηρεταις και τοις εις την βουλην συγκεκλημενοιςετι ησυχαζον,
ουδενος των καθ' εαυτους μεμνημενοι· επειδη δε ειδον δεθεντα τον Κυριον· και υπο
Πιλατου φραγελλωθεντα εν δημοσιωι και επι παντος των Ἰουδαιων δημου,
συνεπανιστανται λοιπον, και ως αφορητων γεγενημενων κατα του σφων δεσποτου,
και των καθ' εαυτους εμνησθησαν. ειδον γαρ φησιν υποκατω του θυσιαστηριου τας
ψυχας των εσφαγμενων δια τον λογον του Θεου και δια την εκκλησιαν ην ειχον.
ειδον φησι τας των μαρτυρων ψυχας τον ανωτατω τοπον εχουσας· ησαν γαρ υπερ το
υπερουρανιον θυσιαστηριον. ειτα και λεγει ποιων μαρτυρωντων σφαγεντων φησιν
υπερ του ευσεβους της παλαιας λογου και της εκκλησιας ητοι συναγωγης ην ειχον.
ου μονον γαρ οι μαρτυρες υπερ εαυτων αποθνησκουσι, αλλα κοινην ποιουνται την
ωφελειαν· προτροπη γαρ τοις λοιποις το αυτων ανδρειον γινεται, και τοις των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

αγιων αιμασιν η θεογνωσια ωικοδομηθη. και εκραζον φωνηι μεγαληι φησιν λεγοντες·
εως ποτε ο δεσποτης, ο αγιος, ο αληθινος ου κρινεις και εκδικεις το αιμα ημων εκ
των κατοικουντων επι της γης; ου κατα των ανθρωπων, αλλα 92 κατα των
δαιμονων των τοις γηΐνοις εμφιλοχωρουντων την εντευξιν εποιουντο· ου γαρ ην
της των αγιων αγαπης κατα των ομογενων εξανιστασθαι, κατα δε των εναγοντων
τους ανθρωπους εις την κατ' αυτων αναιρεσιν. ταυτα ειποντες λαμβανουσι πρωτον
στολας λευκας. το δε ην αινιγμα του κεκαθαρθαι αυτους τωι οικειωι αιματι, και παντα
αποτεθεισθαι ρυπον. επειτα ακουουσιν αναπαυσασθε ετι μικρον χρονον εως
πληρωσουσιν και οι συνδουλοι αυτων και οι αδελφοι αυτων, οι μελλοντες
αποκτεννεσθαι ως και αυτοι. ου γαρ ην δικαιον τους ομοιους κατα την ανδρειαν
εκεινοις εμποδισθηναι των του μαρτυριου στεφανων αναιρεθεντων προ καιρου των
διαγυμναζοντων αυτους δαιμονων. και ειδον οτε ηνοιξε την σφραγιδα την εκτην,
και σεισμος μεγας εγενετο, και ο ηλιος εγενετο μελας ως σακκος τριχινος, και η
σεληνη ολη εγενετο εις αιμα, και οι αστερες του ουρανου επεσαν εις την γην, ως
συκη βαλλουσα τους ολυνθους αυτης υπο ανεμου μεγαλου σειομενη, και ο ουρανος
απεχωρισθη ως βιβλιον ελισσομενον, και παν ορος και νησος εκ των τοπων αυτων
εκινηθησαν. και οι βασιλεις της γης και οι μεγιστανες και οι χιλιαρχοι και οι
πλουσιοι και ισχυροι και πας δουλος και ελευθερος εκρυψαν εαυτους εις τα σπηλαια
και εις τας πετρας των ορεων· και λεγουσι τοις ορεσι και ταις πετραις· πεσετε εφ'
ημας και κρυψατε ημας απο προσωπου του καθημενου επι του θρονου και απο της
οργης του αρνιου, οτι ηλθεν η ημερα η μεγαλη της οργης αυτων, και τις δυναται
στηναι; η εκτη της σφραγιδος λυσις, τελεωτατην ημων την σωτηριαν ειργασατο· τον
θανατον κατελυσε· την ζωην 93 επανηγαγεν· τον νικητην των ανθρωπων
απεστεφανωσεν, εν παρρησιαι θριαμβευουσα κατα το γεγραμμενον· ανεβη γαρ εις
υψος ο μονογενης· ηχμαλωτευσεν αιχμαλωσιαν· ελαβε δοματα εν ανθρωποις. τις δε
η εκτη της σφραγιδος λυσις; ο σταυρος του Κυριου και ο θανατος, οις ηκολουθησεν η
ευκταια πασηι νοητηι τε και αισθητηι κτισει αναστασις και αναληψις, εγκαινιζουσα
ημιν οδον προσφατον και ζωσαν, την εκ του θανατου εις την ζωην επανοδον δια του
καταπετασματος της σαρκος αυτου· απερ ου μονον τους ζωντας, αλλα και τους
προαπελθοντας ευεργετησε. πορευθεις γαρ ο Κυριος και τοις εν αδου εκηρυξεν
απειθησασι ποτε κατα τον θειον αποστολον Πετρον, και εσωσε κακει τους
πιστευοντας, ως και τωι Κυριλλωι δοκει. ων γεγενημενων, σεισμος μεγας εγενετο
φησιν, και ο ηλιος εγενετο μελας ως σακκος τριχινος, και η σεληνη ολη εγενετο εις
αιμα, και οι αστερες του ουρανου επεσαν εις την γην, ως συκη βαλλουσα τους
ολυνθους αυτης, υπο μεγαλου ανεμου σειομενη. σαφως τα επι του σταυρου
γεγενημενα σημεια η οπτασια ημιν διαγραφει, τον σεισμον και τον κλονον της γης,
το του ηλιου σκοτος, και της σεληνης ολης την εις αιμα μεταποιησιν. πανυ δε γε
ακριβως προσεθηκεν επι της σεληνης το ολη· πλησιφαης γαρ και ου διχομηνις
υπαρχουσα σχεδον εν τηι του σταυρου ημεραι δι' ολης αυτης το παθος εδεξατο· εθος
γαρ τωι πεφωτισμενωι μερει τα τοιαυτα συμβαινειν κατα τας σεληνιακας εκλειψεις.
ταυτα δε και ο προφητης Ἰωηλ εσεσθαι προανεφωνησεν, ο ηλιος λεγων
μεταστραφησεται εις σκοτος, και η σεληνη εις αιμα, πριν ελθειν την ημεραν Κυριου
την μεγαλην και επιφανη. το δε πεσειν εκ του ουρανου αστε 94 ρας τυχον μεν, και
αισθητως εγενετο· ει δε μη, αλλα το σελας το ουρανιον παυσασθαι, και το απαν
σκοτισθηναι ο λογος αινιττεται. και ο ουρανος απεχωρισθη ως βιβλιον
ειλισσομενον. δια του ουρανου τας ουρανιους λεγει των αγγελων δυναμεις, οι και
αυτοι εταραχθησαν μη φεροντες την εις τον δεσποτην αυτων υβριν, ως ωδε κακεισε.
διαττειν ισα βιβλιωι ανειλισσομενωι τε και ταραττομενωι. και παν φησιν ορος και
νησος εκ των τοπων αυτων εκινηθησαν. ορη και νησους τα των υψηλοφρονων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

δαιμονων καλει ταγματα, κατα το γεγραμμενον περι αυτων· και μετατιθεσθαι ορη εν
καρδιαις θαλασσων. νησους δε αυτους παλιν φησιν ως υψουμενους και
επαιρομενους τηι της διανοιας αυτων κενοδοξωι ματαιοτητι εν τοις αστατοις και
αλμυροις τουδε του βιου περισπασμοις. και οι βασιλεις φησι της γης και οι
μεγιστανες και οι χιλιαρχοι και οι πλουσιοι και ισχυροι και πας δουλος και
ελευθερος εκρυψαν εαυτους εις τα σπηλαια και εις τας πετρας των ορεων, και
λεγουσι τοις ορεσι και ταις πετραις· πεσετε εφ' ημας και κρυψατε ημας απο
προσωπου του καθημενου επι του θρονου και απο της οργης του αρνιου, οτι ηλθεν η
ημερα η μεγαλη η της οργης αυτων, και τις δυναται στηναι; βασιλεις παλιν και
μεγιστανας, χιλιαρχους τε και πλουσιους και ισχυρους, τους αλιτηριους καλει
δαιμονας, ως καταρξαντας των εν τηι γηι δια πατης και δολου· δουλους δε και
ελευθερους, τους εν τοις δαιμοσι προυχουντας τε και υποτεταγμενους. το δε γε
κρυψαι εαυτους εις τα σπηλαια και εις τας πετρας των ορων και μεντοι και 95 λεγειν
πεσετε εφ' ημας και κρυψατε ημας, τροπικως μεν ειρηται· αινιττεται δε φυγαδας
αυτους πειρωμενους γινεσθαι απο της επαγομενης αυτοις κολασεως παρα Χριστου,
ει γαρ μητις αυτους αορατος κολασις επηγετο και τιμωρια, τι βουλεται το τωι
προφητηι Ἡσαΐαι ειρημενον εκ προσωπου Χριστου· ληνον επατησα μονωτατος, και
των εθνων ουκ εστιν ανηρ μετ' εμου, και κατεπατησα αυτους εν τωι θυμωι μου, και
κατεθλασα αυτους εν τηι οργηι μου, και κατηγαγον το αιμα αυτων εις την γην· τι δε
και το λεγειν τους θεοστυγεις δαιμονας παρα τωι Ματθαιωι· τι ημιν και σοι, υιε του
Θεου; ηλθες βασανισαι ημας; ταυτα δε αν τις νοησοι τα τηι αποκαλυψει ειρημενα ου
μονον ειναι δαιμονων παθη, αλλα και των τον σταυρον τωι Κυριωι πηξαντων
ανομων Ἰουδαιων, οι τωι προς Ῥωμαιους πολεμωι πιεζομενοι, φυγαδες τε εγενοντο
εν ορεσι και σπηλαιοις και ταις οπαις της γης, και πανταχοθεν αποριαι συνειχοντο
και εκτασει. μετα τουτο φησιν ειδον τεσσαρας αγγελους εστωτας επι τας τεσσαρας
γωνιας της γης, κρατουντας τους τεσσαρας ανεμους της γης, ινα μη πνεηι ανεμος επι
της γης μητε επι της θαλασσης μητε επι τι δενδρον. και ειδον αλλον αγγελον
αναβαινοντα απο ανατολης ηλιου, εχοντα σφραγιδα Θεου ζωντος, και εκραζε φωνηι
μεγαληι τοις τεσσαρσιν αγγε λοις οις εδοθη αυτοις αδικησαι την γην και την
θαλασσαν και τα δενδρα, λεγων· μη αδικησετε την γην μητε την θαλασσαν, μητε τα
δενδρα, αχρι σφραγισομεν τους δουλους 96 του Θεου ημων επι των μετωπων αυτων.
και ηκουσα τον αριθμον των εσφραγισμενων, εκατον τεσσαρακοντεσσαρας χιλιαδας
εκ πασης φυλης υιων Ἰσραηλ. και λεγει λοι πον απο εκαστης φυλης, δωδεκα
χιλιαδας τους σφραγισθεντας· εντευθεν σαφως τα περισταντα Ἰουδαιοις εν τωι προς
Ῥωμαιους πολεμωι δεικνυται τωι ευαγγελιστηι, α προφασει γεγονεν αυτοις του
σταυρου και της κατα του Κυριου παροινιας. οι γαρ τεσσαρες αγγελοι οι κρατουντες
τας τεσσαρας γωνιας της Ἰουδαιων γης εφρουρουν οπως μηδεις των αξιων τεθναναι
Ἰουδαιων διαφυγηι, δειλιαν ισως αυτοις εμβαλλοντες της φυγης η δυσχερειας τινας
η εξωρον της πατριδος ποθον γυναικων τε και φιλτατων, ατινα τροπικως
διασημαινεται, δια του κρατεισθαι τας τεσσαρας γωνιας της Ἰουδαιας. το δε γε τους
τεσσαρας ανεμους κρατεισθαι, εφ' ωι τε μη πνεειν μητε επι της γης μητε επι της
θαλασσης μητε επι τι δενδρον, υποσημαινει το μηδεμιαν αυτοις αναψυξιν ευρασθαι
εν τωι πολεμωι, μηδε τινα των συμφορων παραψυχην, μητε τους επι της γης
πεζομαχουντας, μητε τους εν τηι θαλασσηι ναυμαχουνταςπολλα γαρ εναυμαχησαν
κατα τον Ἰωσηππονμητε μην τους γεωργιαι και φυτων επιμελειαι προσανεχοντας·
παντας γαρ αρδην κατελαβε τα κακα, πολεων μεν πυρπολουμενων, γης δε
δηουμενης, φυτων δε κειρομενων, α δη παντα ο Ἰωσηππος ακριβως επεξερχεται εν
τηι της Ἱεροσολυμων αλωσεως ιστοριαι. και ειδον αγγελον αναβαινοντα απο
ανατολης ηλιου, εχοντα σφραγιδα Θεου ζωντος, και εκραξε φωνηι μεγαληι τοις 97
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

τεσσαρσιν αγγελοις οις εδοθη αυτοις αδικησαι την γην και την θαλασσαν, λεγων·
μηδεν αδικησετε φησιν αχρι σφραγισθωσιν οι δουλοι του Θεου ημων. το μεν απο
ανατολης ηλιου αλλα μη απο δυσμων και της εσπερας παραγινεσθαι τον θειον
αγγελον, ευαγγελισμον αινιττεται και αγαθων επαγγελιαν. την δε γε σφραγιδα την
νυν, και ο προφητης εν πνευματι προορων ελεγεν· εσημειωθη εφ' ημας το φως του
προσωπου σου, Κυριε. καλως τεως το μηδενα αδικηθηναι κελευει, αχρι
σφραγισθωσιν οι του διασωθηναι των Ἰουδαιων αξιοι, οπως μη δε οι δικαιοι συν
τοις αμαρτωλοις παθωσι τι των αβουλητων. και εσφραγισαν φησιν εκατον
τεσσαρακοντεσσαρας χιλιαδας· πολλοι γαρ ησαν και αριθμου κρειττονες οι Χριστωι
πιστευσαντες εκ των Ἰουδαιων, οις και το σωζεσθαι εκ της κοινης ωφειλετο
πανωλεθριας, και μαρτυρουσιν οι λεγοντες τωι Παυλωι εν Ἱερουσαλημ γενομενωι·
θεωρεις, αδελφε, ποσαι μυριαδες εισιν Ἰουδαιων των πεπιστευκοτων; ου μονον δε
εικος ην διαφυγειν τους πιστους, αλλα και τους εν αγνοιαι και απατηι συνεργησαντας
τωι σταυρωι του Κυριου, περι ων ελεγεν· Πατερ, αφες αυτοις· ου γαρ οιδασι τι
ποιουσινει και ο Κυριλλος εν τρισκαιδεκατωι βιβλιωι Κατα Ἰουλιανου λεγει μη
κεισθαι ταυτην του Κυριου την ευχην εν τοις Ευαγγελιοις, παρ' ημιν δε γε ειρηταικαι
ου μονον τουτους, αλλα και τους ουδε παροντας τηνικαδε, η ενδημουντας εν τηι
Ἱερουσαλημ, και δια τουτο ου κεκοινωνηκοτας τηι ανοσιωι βουληι των καταρα 98 των
αρχιερεων τηι περι του σταυρου, η και παροντας μεν, ου μην του μιασματος
κατεσχηκοτας, ει και αυτος πασαν ευλογησε την υπ' ουρανον, εναντιως αποβαν η ως
το θεοστυγες ηβουλετο συνεδριον των παρανομων· ους παντας εικος υστερον τηι
Χριστου σφραγισθηναι πιστει. ου γαρ αν αυτους αλλως ο αγγελος εκαλεσε δουλους
Θεου· ων διασωθεντων φυγηι τε και τωι προς Ῥωμαιους αυτομολησαι οι λοιποι κακοι
κακως διεφθαρησαν, θεατρον γενηθεντες τωι κοσμωι και αγγελοις και ανθρωποις
ετερως, και ουχ' ως ο Παυλος περι των θεσπεσιων ειρηκεν αποστολων. τουτων δε
παλιν μαρτυς ο Ἰωσηππος πλειστας οσας απαριθμουμενος μυριαδας τωι λιμωι. το δε
ισον κατα τον αριθμον των εξ εκαστης φυλης σφραγισθεντων τε και πεπιστευκοτων.
τον ισοτιμον ζηλον και το της πιστεως ομοδοξον αινιττεται, καν εκ τησδε μεν της
φυλης πλειους, εξ ετερας δε ελαττους εσωθησαν τε και επιστευσαν Χριστωι, τωι παρα
Ἰουδαιων μεν ατιμασθεντι; παρ' ημων δε γε και πασης υπερκοσμιου κτισεως
προσκυνουμενωι νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. αμην#556 Λογος
πεμπτοσ ταυτα μεν απερ ο λογος αφηγησατο, δεδεικται τωι θεσπεσιωι ευαγγελιστηι
περι των εξ αιματος Ἰσραηλ εσφραγισμενων και δια τουτο σωθεντων, ειτα και
πεπιστευκοτων. αλλ' οπως μηδεν ελλιπες αυτωι θεωρηθειη, δεικνυσιν αυτωι ο
χρηματισμος και τας απειρους των εθνων μυριαδας, τας μετα ταυτα τηι πιστει
προσδραμουσας, αμφι τε τον Κυριον ουσας και τωι θειωι παρεστωσας θρονωι. επειδη
γαρ οσον ουπω εν τηι της θεωριας προαναφωνησει ο Κυριος γραφεται 99
παραγινομενος εν τηι δευτεραι παρουσιαι, οι δε αγιοι τηνικαδε αρπαζονται εν
νεφελαις εις υπαντησιν του Σωτηρος, κατα τον θειον αποστολον προηρπαγμενους
αυτους η οπτασια δεικνυσι και της αποκειμενης αυτοις μακαριοτητος τετυχηκοτας.
τι γαρ του ηξιωσθαι μετα Χριστου ειναι και τον θειον εποπτευειν θρονον
μακαριωτερον; ορα δε τι φησι. μετα ταυτα ειδον, και ιδου οχλος πολυς, ον αριθμησαι
ουδεις αυτον ηδυνατο, εκ παντος εθνους και φυλων και λαων και γλωσσων,
εστωτας ενωπιον του θρονου και ενωπιον του αρνιου, περιβεβλημενοι στολας
λευκας, και φοινικες εν ταις χερσιν αυτων· και κραζουσι φωνηι μεγαληι λεγοντες· η
σωτη ρια τωι Θεωι ημων, τωι καθημενωι επι του θρονου. και των πρεσβυτερων οι αγιοι
εστηκασι κυκλωι του θρονου και των πρεσβυτερων και των τεσσαρων ζωων· και
επεσαν ενωπιον του θρονου επι τα προσωπα αυτων και προσεκυνησαν τωι Θεωι ημων
εις τους αιωνας των αιωνων. αμην. και απεκριθη εις εκ των πρεσβυτερων λεγων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

μοι· ουτοι οι περιβεβλημενοι τας στολας τας λευκας, τινες εισι και ποθεν ηλθον; και
ειρηκα αυτωι, Κυριε μου, συ οιδας. και ειπε μοι· ουτοι εισιν οι ερχομενοι εκ της
θλιψεως της μεγαλης και επλατυναν τας στολας αυτων και ελευκαναν αυτας εν τωι
αιματι του αρνιου. δια τουτο εισιν ενωπιον του θρονου του Θεου, και λατρευουσιν
αυτωι ημερας και νυκτος εν τωι ναωι αυτου· και ο καθη μενος επι τωι θρονωι σκηνωσει
επ' αυτους. ου πεινασουσιν ετι, ουτε μην διψησουσιν, ουδε μη πεσηι επ' αυτους ο 100
ηλιος, ουδε παν καυμα· οτι το αρνιον το ανα μεσον του θρονου ποιμανει αυτους, και
οδηγησει αυτους επι ζωης πηγας υδατων, και εξαλειψει ο Θεος παν δακρυον απο
των οφθαλμων αυτων. των εθνων μεν ουν αι αμυθητοι μυριαδες, αι την πιστιν
δεξαμεναι Χριστου και της μακαριας τετυχηκυιαι ληξεως, τον ενδοξον εκληρωσαντο
χωρον, ενωπιον εστωσαι του Κυριου και του πατρικου αυτου θρονου καθως προσθεν
ειρηται. το δε γε περιβεβλησθαι αυτους στολας λευκας δειγμα της κατα τον βιον
αυτων υπαρχει καθαροτητος. οι δε γε φοινικες, νικης υπαρχοντες συμβολον,
επαγαλλεσθαι αυτους τηι Χριστου νικηι τηι κατα τε των νοητων εχθρων και των
αισθητων υπεμφαινουσι. κραζουσι δε· η σωτηρια τωι θεωι ημων και τωι αρνιωι, παρ'
αυτοις ειναι την σωτηριαν ομολογουντες, οτι της του κοσμου πανωλεθριας
διεσωσαντο τους σφραγισθεντας δουλους του Θεου. ης γενομενης ευχαριστιας, τα εν
ουρανωι λειτουργικα ταγματα συν τοις πρεσβυτεροις υπηκουσαν το αμην, τοις
ειρημενοις την εαυτων προσχρησαντες συγκαταθεσιν. ειτα και ιδιον οι θειοι αγγελοι
προσαγουσιν αινον τωι Θεωι, επτα τιμαις αυτον γεραιροντες, οπερ, ως προσθεν
ειρηται, το ακαταληκτον αινιττεται της των αγγελων δοξολογιας· τελειος γαρ ο
επτα αριθμος. το δε ενα των πρεσβυτερων ερωταν τον ευαγγελιστην τινες ειεν οι εξ
εθνων, οι τας λευκας ημφιεσμενοι στολας, ουκ αγνοουντος ην, αλλα διερεθιζοντος
101 αυτον γνωναι τα περι αυτων. διο και φησιν ουτοι εισιν οι ερχομενοι εκ της
θλιψεως της μεγαλης· ου μικρον γαρ οι δικαιοι, αλλα και λιαν μεγαν εσχον αγωνα
εν τηι του αντιχριστου επικρατειαι. και επλυναν φησι τας στολας αυτων και
ελευκαναν εν τωι αιματι του αρνιου· καιτοιγε ακολουθον ην τας εν αιματι βαφεισας
στολας φοινικας μαλλον ηπερ λευκας αποβηναι. πως ουν γεγονασι λευκαι; οτι το
βαπτισμα εις τον θανατον του Κυριου τελουμενον, ως τωι σοφωτατωι Παυλωι δοκει,
σμηκτικον υπαρχον ρυπου παντος του εξ αμαρτιας, λευκους και καθαρους
αποδιδωσι τους βαπτιζομενους εν αυτωι. αλλα και η μεταληψις του ζωοποιου
αιματος του Χριστου τουτο χαριζεται· περι πολλων γαρ και υπερ πολλων εκχεεσθαι
φησιν ο Κυριος περι του ιδιου αιματος εις αφεσιν αμαρτιων. ουτοι μεν ουν
λατρευουσι τωι Θεωι εις αιωνα· ο δε Θεος εν αυτοις κατασκηνοι. την δε γε
κατασκηνωσιν του Θεου, εφη τις των αγιων, το αδιαλειπτον αυτου μνημην
παραμενειν ταις των αγιων ψυχαις· εικοτως ουν κατασκηνοι ο Θεος. της ημερας και
νυκτος λατρευουσιν αυτωι. ου πεινασουσιν ετι ουδε διψησουσιν ετι, προτερον μεν
γαρ δια παντος ηλθον πειρασμου οι εξ εθνων· νυν δε γε κορεσθησονται των
αμυθητων αγαθων. ουδε μη πεσηι φησιν επ' αυτους ο ηλιος. πειρασμος ο ηλιος εν
τισι τροπολογειται παρα τηι θειαι γραφηι· πη μεν λεγοντος του προφητου ημερας ο
ηλιος ου συγκαυσει σε, ουδε η σεληνη την νυκτα, πη δε γραφοντος του ευαγγελιστου
ως επιλαμψας ο ηλιος εξηρανε τα εν τοις πετρωδεσιν εξανατειλαντα σπερματα,
πειρασμον τον ηλιον ερμηνευων. φησιν ουν εν τωι παροντι οτι πειρασμος ουκ αν
αυτους αδικησειε του λοιπου· 102 ηξιωνται γαρ υπο του Χριστου ποιμαινεσθαι και
επι υδατων ζωης εκτρεφεσθαι. και εξαλειψει φησιν ο Θεος παν δακρυον εκ των
οφθαλμων αυτων. τοις γαρ ουτως βεβιωκοσι τε και ηγωνισμενοις μετα μελειας μεν
ανωφελους ουκ οφειλεται δακρυον, ουτε ο κλαυθμος και ο βρυγμος των οδοντων,
αγαθον δε απαν και υπερφυες. και οτε ηνοιξε την εβδομην, εγενετο σιγη εν τωι
ουρανωι ως ημιωρον. και ειδον τους επτα αγγελους οι ενωπιον του Θεου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

ειστηκεισαν· και εδοθησαν αυτοις επτα σαλπιγγες. ισως τις των λιαν
περιεσκεμμενων επισκωψειεν αν τοις ειρημενοις, και προς εμε ταδε ειποι· τι ποιεις,
ω ουτος; επιλελησαι μαλλον των εν τοις προοιμιοις της παρουσης αποκαλυψεως
ειρημενων; ειρηται γαρ και η φωνη η πρωτη ην ηκουσα ως σαλπιγγος λαλουσης μετ'
εμου, λεγων αναβα ωδε, και δειξω σοι α δει γενεσθαι μετα ταυτα· συ δε ημιν ουκ
εσομενων, γεγενημενων δε πραγματων εξηγητης εγενου, τον τοκετον του Κυριου
διηγουμενος, τον πειρασμον, τας διδασκαλιας και τας θεοσημειας, τα ραπισματα και
τα δεσμα και τας παρα τωι Πιλατωι πληγας, τον σταυρον και τον θανατον, και την
αναστασιν και την εις ουρανους ανοδον ητοι επανοδον; προς ον ειποιμι αν· μαλιστα
μεν ηκουσας, ω φιλος, και τινα των γενησομενων, οταν τους εξ εθνων δικαιους συν
τωι Ἰσραηλ αμφι τον θειον οντας εξηγουμεθα θρονον, και συν τωι Κυριωι υπαρχοντας·
ακουσηι δε και νυν εν τηι λυσει της εβδομης σφραγιδος. ο γαρ ειπων τωι ευαγγελιστηι
χρηματισμος αναβα ωδε και δειξω σοι α δει γενεσθαι μετα ταυτα, ουκ ανειλε το ιδειν
τι αυτον και των προσθεν 103 γεγονοτων, αλλα μετ' εκεινων και τα εσομενα
υπεδειξεν. ακουε τοινυν. η της εβδομης σφραγιδος λυσις τελεωτατην ημιν την
δοξαν ειργασατο· ουκ ετι γαρ ως προτερον αμαρτιων λυσις και επιστροφη προς Θεον
και Θεου προς ημας, αλλα τα αμυθητα αγαθα· το υιους χρηματισαι Θεου,
κληρονομους Θεου, συγκληρονομους δε Χριστου, αδελφους και φιλους και τεκνα
Χριστου, και συμβασιλευειν αυτωι και συνδοξαζεσθαι, και α οφθαλμος ουκ ειδε και
ους ουκ ηκουσε· και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανηλθεν αγαθα. τις δε η της εβδομης
σφραγιδος λυσις; η δευτερα του Κυριου παρουσια και η αντιδοσις των αγαθων. ει γαρ
και τινες κολασει παραδιδονται των ημαρτηκοτων, αλλ' ο γε σκοπος του Χριστου
και η της ενανθρωπησεως υποθεσις το παντας κληρονομους της αυτου γενεσθαι
βασιλειας. λυθεισης τοιγαρουν της εβδομης σφραγιδος, εγενετο φησιν σιγη ως
ημιωριον ως ηξοντος δη του βασιλεως της κτισεως, και πασης αγγελικης και
υπερκοσμιου δυναμεως καταπεπλημενης τηι υπερβοληι της δοξης του
παραγινομενου, και δια τουτο σιωπησασης. ειτα και εδοθησαν φησιν επτα σαλπιγγες
τοις επτα αγγελοις ινα σαλπισωσιν ως βασιλεως εφισταμενου. ταις δε αυταις
σαλπιγξι και διυπνιζειν εμελλον τους νεκρους· και γαρ ο σοφος τα θεια αποστολος
Θεσσαλονικευσι γραφων, φησιν εν τηι πρωτηι επιστοληι οτι αυτος Κυριος εν
κελευσματι, εν φωνηι αρχαγγελου και εν σαλπιγγι Θεου, καταβησεται· και παλιν·
σαλπισει γαρ, και οι νεκροι εγερθησονται αφθαρτοι. και αγγελος ηλθε φησι και
εσταθη επι το θυσιαστηριον 104 εχων λιβανωτον χρυσουν· και εδοθη αυτωι
θυμιαματα πολλα ινα δωι ταις προσευχαις των αγιων παντων επι το θυσιασ τηριον
το χρυσουν το ενωπιον του θρονου. και ανεβη ο καπνος των θυμιαματων εν ταις
προσευχαις των αγιων εκ χειρος του αγγελου ενωπιον του Θεου. και ελαβεν ο
αγγελος τον λιβανωτον, και εγεμισεν αυτον εκ του πυρος του θυσιαστηριου, και
εβαλεν εις την γην· και εγενοντο φωναι και βρονται και αστραπαι και σεισμος. και οι
επτα αγγελοι εχοντες επτα σαλπιγγας ητοιμασαν εαυτους ινα σαλπισωσι. λιβανωτον
μεν φησι το θυσιαστηριον, ως δεκτικον λιβανου. επιφανεντος δε γε Χριστου, ωσπερ
τι πρωτολειον και απαρχη τιμια προσαγονται αυτωι παρα των προστατουντων ημων
αγγελων αι των αγιων προσευχαι, αι φυσει μεν εισιν ευωδεις, ευωδεστεραι δε
γινονται τηι συνεργιαι των αγιων αγγελων. διο ειρηται οτι εδοθη αυτωι θυμιαματα
πολλα. εδοθη δε απο Θεου δηλονοτι το προστατειν των ανθρωπων τοις αγγελοις, και
ευπροσδεκτους αυτων ποιειν τας ευχας. οι δε λαβοντες διδοασι ταις προσευχαις των
αγιων το ευωδες. και ανεβη φησιν ο καπνος των θυμιαματων εν ταις προσευχαις
των αγιων εκ χειρος του αγγελου. ορας οτι παρα του αγγελου υπηρξε το
ευωδεστερας τας ευχας των αγιων γενεσθαι ενωπιον του Θεου; ειτα ειληφε φησιν ο
θεσ 105 πεσιος αγγελος, και εγεμισε το θυμιατηριον του θειου πυρος και εβαλεν εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

την γην· και εγενοντο φωναι και βρονται και αστραπαι και σεισμος. ισως του θειου
τουτου πυρος εβαλε τις των αγγελων επι το Σιναιον ορος, και εγενοντο βρονται και
φωναι και σαλπιγγες και αστραπαι και το ορος εκαπνιζετο επιφοιτησαντος του Θεου.
ωσπερ ουν τοτε προηλθον αι βρονται και τα δειματα, ουτω και νυν της ενδοξου του
Κυριου παρουσιας προεπεφοιτησε ταυτα. ειτα και οι αγγελοι εσαλπισαν, την
παρουσιαν σημαινοντες του Θεου· και γαρ και τοτε αι σαλπιγγες ηχουν μεγα. και ο
πρωτος εσαλπισε· και εγενετο χαλαζα και πυρ με μιγμενα εν αιματι, και εβληθη εις
την γην· και το τριτον της γης κατεκαη. των δικαιων της μακαριας αξιωθεντων
ληξεως, καθως εν τωι τελει της λυσεως της εκτης ειρηται μοι σφραγιδος, ατε και
προαρπαζομενων προ της του Κυριου παρουσιας εν νεφελαις, εις αερα ινα ερχομενωι
τωι Κυριωι υπαντησωσι κατα την εκει παρατεθεισαν μοι του αποστολου μαρτυριαν,
λοιπον επεξερχεται η οπτασια τωι τελει των λοιπων ανθρωπων, και τηι των
αμαρτωλων κολασει. πανωλεθριας δε γινεσθαι μελλουσης, επαναγκες και
διαφορους εσεσθαι θανατου τροπους, και της των ασεβων αντιδοσεως· ων αι πλειους
δια πυρος παραχθησονται, εν πυρι γαρ μελλειν αποκαλυπτεσθαι την ημεραν εκεινην
ειπεν ο θειος αποστολος Κορινθιοις γραφων την πρωτην επιστολην. ει γαρ πολλαι
μοναι ανα 106 παυσεως ως ο Κυριος φησι, και διαφοροι τοποι κολασεων. αι δε αυται
σαλπιγγες, αι τον θανατον τοις επι της γης επαγουσαι, αυται και τους νεκρους μετα
τουτο διεγειρουσι. τι ουν φησι του πρωτου αγγελου σαλπισαντος χαλαζα και πυρ το
τριτον κατακαυσαι των εν τηι γηι; τουτο και αισθητως μεν νομιζων τις εσεσθαι, ουκ
αποτευξεται του ορθως εχοντος λογου· και τροπικως δε λογιζομενος ειρησθαι, ουδεν
ατοπον ερει, πυρ λεγοντος του λογου την ανιαν και την κατα βαθους· αλγηδονα των
αμαρτωλων, ορωντων τους μεν αγιους αρπασθεντας εν νεφελαις εις απαντησιν του
Κυριου, αυτους δε μεμενηκοτας εν τηι γηι ατιμους και μηδενος ηξιωμενους λογου.
δενδρα γαρ και χορτον καιομενον τους αμαρτωλους ο λογος τροπολογει δια την
ανοιαν, και της ψυχης το αναισθητον και ξυλωδες και προς καυσιν επιτηδιον. και ο
δευτερος φησιν αγγελος εσαλπισε· και ως ορος μεγα πυρι καιομενον εβληθη εις την
θαλασσαν· και εγε νετο το τριτον της θαλασσης αιμα, και απεθανεν το τριτον των
κτισματων των εν τηι θαλασσηι, τα εχοντα ψυχας, και το τριτον των πλοιων
διεφθαρησαν. φησιν ο θειος αποστολος Ῥωμαιοις γραφων· οτι τηι ματαιοτητι η
κτισις υπεταγη, ουχ εκουσα αλλα δια τον υποταξαντα, επελπιδι οτι και αυτη η κτισις
ελευθερωθησεται απο της δουλειας της φθορας εις την ελευθεριαν της δοξης των
τεκνων του Θεου. ποτε δε ελευθερωθησεται; οταν καινους ουρανους και καινην γην
κατα τα επαγγελματα αυτου εσηται, 107 ως ο Πετρος ημας ευαγγελιζεται, την
δευτεραν αυτου γραφων επιστολην. της δε γης αμειβομενης ινα ελευθερωθηι της
φθορας και καινη γενηται, επαναγκες και την θαλασσαν τουτο παθειν· εν τηι γηι γαρ
η θαλασσα. πως δ' αν καθαρειη και αυτη, πλην ει μη δια καθαρσιου πυρος; διο πυρ
εις αυτην πεσον μετεποιησεν αυτην εις αιμα, και απεκτεινε το τριτον των εν αυτηι.
τουτο μεν ως προς το γραμμα και το αισθητον, και θαλασσαν δε αν νοησηις κατα τε
αναγωγην και τους της τροπης νομους, τον παροντα βιον δια τον εν αυτωι σαλον και
τον ποικιλον περισπασμον· ιχθυας δε και πλοια, τους εν ταις αλμυραις και πικραις
ιλυσπωμενους αμαρτιαις ανθρωπους, οι ταις λυπαις κατατακησονται επι ανονητοις
μεταμελειαις των βεβιωμενων. και ο τριτος αγγελος εσαλπισε· και επεσεν εκ του
ουρανου αστηρ μεγας καιομενος ως λαμπας, και επεσεν επι το τριτον των ποταμων
και επι τας πηγας των υδατων. και το ονομα του αστερος λεγεται αψινθος. και
εγενετο το τριτον των υδατων εις αψινθον, και πολλοι των ανθρωπων απεθα νον εκ
των υδατων, οτι επικρανθησαν. η Νεομμιν η παλαι γενομενη δια τας πολλας επι τοις
τεκνοις και ταις αλλαις συμφοραις ανιας, επεκληθη πικρα. δειγμα ουν των εξαισιων
λοιπων η πικρια· ην το τηνικαυτα παθωμεν οι αμαρτωλοι επι τηι δοξηι των αγιων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

πικραινομενοι, οτι δη τοιουτων αγαθων τοις ανθρωποις ητοιμασμενων, αυτοι τα
παροντα των μελλοντων ηλλαξαμεθα. τουτο οιμαι φησι το πεσειν τον αστερα, οργην
τινα Θεου πικρανασαν τα υδατα. υδατα δε τροπικως τους ανθρωπους 108 καλει κατα
το ειρημενον τωι προφητηι απο φωνων υδατων πολλων· θαυμαστοι οι μετεωρισμοι
της θαλασσης, και αυθις επηραν οι ποταμοι, Κυριε, επηραν οι ποταμοι φωνας αυτων·
αρουσιν οι ποταμοι επιτριψεις αυτων. ταυτα μεν ως εντροπολογια. το δε και
αισθητως ταυτα τε και τα τοιαυτα γινεσθαι τοτε ουκ αποβλητεον. και ο τεταρτος
αγγελος εσαλπισε· και επληγη το τριτον του ηλιου και το τριτον της σεληνης και το
τριτον των αστερων, ινα σκοτισθηι το τριτον των αστερων, και η ημερα μη φανηι το
τριτον αυτης, και η νυξ ομοιως. και ειδον και ηκουσα ενος αετου πετομενου
μεσουρανηματι λεγοντος φωνηι μεγαληι ουαι ουαι ουαι τους κατοικουντας επι της
γης εκ των λοι πων φωνων της σαλπιγγος των τριων αλλων αγγελων των
μελλοντων σαλπιζειν. εδιδαχθημεν παρα Ἰωηλ του προφητου οτι στραφησεται ο
ηλιος εις σκοτος, και η σεληνη εις αιμα πριν ελθειν την ημεραν Κυριου, την μεγαλην
και επιφανη. ως και εν αυτηι τουτων παντων γενησομενων. και ο Πετρος δε εφη εν
δευτεραι των αυτου επιστολων· ηξει φησιν η ημερα Κυριου ως κλεπτης, εν ηι ουρανοι
ροιζηδον παρελευσονται, στοιχεια δε καυσουμενα λυθησεται. αλλα και αυτος ο
Κυριος παρα τωι Ματθαιωι τιτλωι εκατοστωι εννατωι φησιν ευθεως δε μετα την θλιψιν
των ημερων εκεινων ο ηλιος σκοτισθησεται, και η σεληνη ου δωσει το φεγγος
αυτης, και οι αστερες πεσουνται απο του ουρανου. ταυτα και νυν διδασκομεθα δια
της αποκαλυψεως εσεσθαι εν τηι του παροντος αιωνος συντελειαι. τι δε βουλεται το
μη παντα τα εν τηι γηι, και τηι θαλασσηι και τοις ποταμοις, προσετι δε και τα εν τοις
ουρανοις στοιχεια τα ειρημενα υπομειναι παθη, αλλα το τριτον αυτων; φιλαν 109
θρωπιας εστι και τουτο της του Θεου αποδειξις ακριβης, τηι κατα μερος και ουκ εις
απαν των στοιχειων πληγηι εις μετανοιαν καλουντος τους τοτε φθανομενους
ανθρωπους· ων μη επιστρεφοντων, πανωλεθριαν επαγει λοιπον. τοιουτον τι και ο
προφητης φησιν ωδοποιησε τριβον τηι οργηι αυτου, ουκ εφεισατο απο θανατου των
ψυχων αυτων. το γαρ κατα μερος και οιον ως εν οδωι προβαινειν και προιεναι την
οργην του Θεου, θυραν εστιν ανοιγοντος μετανοιας, τωι των γινομενων φοβωι εις
μεταμελειαν τους ανθρωπους καλουντος. ου μη προβαινοντος παρ' αυτων, ουκ
εφεισατο απο θανατου των ψυχων αυτων. τον δε εν τωι μεσουρανηματι αετον τον
επιστυγναζοντα ταις των επι γης συμφοραις, αγγελον τινα θειον νοησεις
συμπαθουντα τηι των ανθρωπων πληγηι. και ο πεμπτος αγγελος εσαλπισε· και ειδον
αστερα εκ του ουρανου πεπτωκοτα εις την γην, και εδοθη αυτωι η κλεις του φρεατος
της αβυσσου· και ανεβη καπνος εκ του φρεατος ως καπνος καμινου μεγαλης
καιομενης, και εσκοτισθη ο ηλιος και ο αηρ εκ του καπνου. εξηλθον ακριδες εις την
γην, και εδοθη αυταις εξουσια ως εχουσιν εξουσιαν οι σκορπιοι της γης. και ερρεθη
αυταις ινα μη αδικησωσι τον χορτον της γης ουδε παν χλωρον ουδε παν δενδρον, ει
μη τους αν θρωπους οιτινες ουκ εχουσι την σφραγιδα του Θεου επι των μετωπων
αυτων. αχρι του νυν διηγειτο ημιν η οπτασια ποιωι τροπωι και ποιαις πληγαις
συντελειται ητοι εναλλασσεται τα τε επι της γης και ουρανου και μετ' αυτων οι
ανθρωποι. νυν δε γε ως ηδη της συντελειας γεγενημενης και της αναστασεως
ενεγερθεισης τας κατα των αμαρτωλων διηγειται κολασεις. 110 ειδον φησιν αστερα
εκ του ουρανου πεπτωκοτα εις την γην, αστερα λεγων αγγελον Θεου δια την
λαμπροτητα εν τηι γηι καταβαντα. εν αυτηι γαρ η κρισις των αμαρτωλων εσται, ον
τινα χωρον τις των αγιων προφητων κοιλαδα ωνομασε του Ἰωσαφατ. και εδοθη
αυτωι φησιν η κλεις του φρεατος της αβυσσου. φρεαρ αβυσσου, την Γεενναν καλει.
διο και ανεβη καπνος εκ του φρεατος, ως πυρος πλειστου δηλονοτι εμφωλευοντος
τωι φρεατι. ο δε γε καπνος ου μονον το πυρ, αλλα και το σκοτος αινιττεται· το γαρ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

ειρημενον τωι προφητηι φωνη Κυριου διακοπτοντος φλογα πυρος, ουτως
ερμηνευεται τοις αγιοις ως διακοπησομενου του φωτιστικου εκ του της Γεεννης
πυρος και μενοντος μονου του καυστικου μετα σκοτους εν αυτωι· και εσκοτισθη
φησιν ο ηλιος και ο αηρ εκ του καπνου του φρεατος· ουχ οτι ταυτα εσκοτισθη τα
στοιχεια, αλλ' οτι οι εν τωι φρεατι βληθεντες, σκοτους δια την κολασιν
πληρωθεντες, αθεατον εχουσι τον αερα και τον ηλιον. ουτω γαρ τις και των αγιων
εφη προφητων· σκοτισθησεται ο ηλιος μεσημβριας, τας Ἰουδαιων συμφορας
εξηγουμενος, ου του ηλιου σκοτισθεντος, αλλα των εν τηι θλιψει τουτο παθοντων
και ουχ ορωντων τον ηλιον· σκοτοδινης γαρ πληρουν ειωθε τα μεγεθη των
συμφορων. και εκ του καπνου φησιν εξηλθον ακριδες εις την γην. ακριδας οιμαι
καλει τους σκωληκας, περι ων ο Ἡσαΐας φησιν· ο σκωληξ αυτων ου τελευτησει, και
το πυρ αυτων ου σβεσθησεται, ισως την δηξιν της ψυχης και την ανενδοτον και
ερπυστικην αλγηδονα σκωληκα καλεσας. και εδοθη αυταις φησιν εξουσια, ως
εχουσιν εξουσιαν οι σκορπιοι της γης. και ερρεθη αυταις, ινα μη αδικησωσι τον
χορτον της γης ουδε παν 111 χλωρον ουδε παν δενδρον, ει μη τους ανθρωπους
μονους, οιτινες ουκ εχουσι την σφραγιδα του Θεου επι των μετωπων, της γης τηι
εναλλαγηι καινης γενομενης. ειρηται γαρ που περι αυτης εξαποστελεις το πνευμα
σου και κτισθησονται, και ανακαινιεις το προσωπον της γης. ουκ ετι καλον ην
πληγηναι τι των κοσμουντων την γην ουτε δενδρον ουτε τι των φυομενων, ει μη
μονον τους ανθρωπους· και των ανθρωπων δε εκεινους οσοι ουκ εχουσι την
σφραγιδα του Θεου επι των μετωπων. των γαρ ανθρωπων οι μεν εις απαν αγιοι και
καθαροι τον εν τοις εμπροσθεν ειρημενον απειληφασι χωρον, Χριστωι συνοντες αει,
και τον θειον εποπτευοντες θρονον. οι δε γε ηττον αγιοι βεβαπτισμενοι δε ομως, και
το σημειον φεροντες Χριστωι επι των μετωπων, και ου πανταπασιν απεγνωσμενοι,
και ρυπωσαντες κατα βαθους εαυτους και το βαπτισμα τηι ατοπιαι των πραξεων, αλλ'
οιον μεσοι τινες οντες αρετης και κακιας μενουσι μεν εν τηι γηι, ατιμωρητοι μεντοι. ει
γαρ μη τουτο ην, πως τοις καλως διατεθεις τας εμπιστευθεισας αυτοις μνας; ειρηται
παρα του Κυριου ισθι εξουσιαν εχων επανω δεκα πολεων· και αλλον επι πεντε
πολεων; ως αρχειν μελλοντων των υποδεεστερων, και ατιμωρητοι δε παντως οι
αρχομενοι. τις γαρ αν αρχειν ελοιτο τιμωρουμενων και ανενδοτως τους οδοντας
βρυχοντων, και αποκλαιομενων απαραμυθηταου λεγω των αγιων, αλλ' ουδε των
οιων δη, ανθρωπων δε ομως συμπαθων, πλην ει μη και αυτος μελλοι τωι περι αυτους
ανιατωι ομοια πεισεσθαι τοις κολαζομενοις; η δε 112 γε τριτη των ανθρωπων μοιρα
κολασει παραδιδοται, αμαρτωλοι τε οντες και ασεβεις και την Χριστου μη
παραδεξαμενοι πιστιν. διο ειρηται πληγηναι τους ανθρωπους· οι ουκ εισιν
εσφραγισμενοι τηι σφραγιδι του Θεου. και εδοθη αυτοις φησιν ινα μη αποκτεινωσιν
αυτους, αλλ' ινα βασανισθησονται μηνας πεντε· και ο βασανισμος αυτων ως
βασανισμος σκορπιων, οταν παισηι ανθρωπον. και εν ταις ημεραις εκειναις
ζητησουσιν οι ανθρωποι τον θανατον, και ου μη ευρωσιν αυτον, και επιθυμησουσιν
απο θανειν και φευγει ο θανατος απ' αυτων. αρα μη εντευθεν τινες των πατερων
την αποκαταστασιν παρεδεξαντο, το αχρι μεν τουδε κολαζεσθαι τους αμαρτωλους
λεγοντες, μετα τουτο δε ουκετι, ως καθαρισθεντας τηι τιμωριαι; αλλα τι ποιητεον,
αλλων πλειονων τουτο μεν πατερων, τουτο δε εγκριτων γραφων αιωνιας λεγοντων
τας τιμωριας των τοτε κολαζομενων; τι ουν αν τις ειποι, η πως διαιτησοι τοις μερεσι;
κερασαι δει τας αμφοτερων δοξας. λεγω δε τουτο ως εν γυμνασιαι τινι και ουχ' ως εν
καταφασει· εγω γαρ τωι δογματι της εκκλησιας προστιθεμαι τωι βουλομενωι αιωνιας
ειναι τας εν τωι μελλοντι κολασεις, επει και τουτο οτε Κυριος ειρηκεν εν τωι κατα
Ματθαιον ευαγγελιωι, ειπων και απελευσονται ουτοι εις κολασιν αιωνιον· και ο
Ἡσαΐας ο σκωληξ αυτων ου τελευτησει, και το πυρ αυτων ου σβεσθησεται. ως εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

γυμνασιαι ουν τουτο 113 λεκτεον, μεσην τινα μερους εκαστου διαττον την τριβον, οτι
αχρι μεν τινος χρονου ον πεντε μηνας ειπεν η αποκαλυψις η παρουσα μυστικωι τινι
χρησαμενη τωι αριθμωι, σφοδροτατα κολασθησονται οι αμαρτωλοι ως σκορπιου
παισαντος αυτους· μετα δε τουτο υφειμενως, ου μην παντελως εξω κολασεως
εσομεθα, και τοσουτον ως ζητειν τον θανατον και μη τυγχανειν αυτου. τις γαρ ην
αναγκη ζητειν θανατον τοις παντελως μη κολαζομενοις; φευγει δε φησιν ο θανατος
απ' αυτων, συνδιαιωνιζουσι γαρ τηι κολασει. και τα ομοιωματα των ακριδων ομοια
ιπποις ητοιμασμενοις εις πολεμον, και επι τας κεφαλας αυτων ως στεφανοι ομοιοι
χρυσωι, και τα προσωπα αυτων ως προσωπα ανθρωπων, και ειχον τριχας ως τριχας
γυναικων, και οι οδοντες αυτων ως λεοντων ησαν· και ειχον θωρακας ως θωρακας
σιδηρους, και η φωνη των πτερυγων αυτων ως φωνη αρματων ιππων πολ λων,
τρεχοντων εις πολεμον· και εχουσιν ουρας ομοιας σκορπιοις και κεντρα, και εν ταις
ουραις αυτων η εξουσια αυτων αδικησαι τους ανθρωπους μηνας πεντε· εχουσιν απ'
αυτων βασιλεα τον αγγελον της αβυσσου· ονομα αυτωι Ἑβραιστι Βανδων και εν τηι
Ἑλληνικηι ονομα εχει Ἀπολ λυων. ουαι η μια απηλθεν· ιδου ερχονται ετι δυο ουαι.
μετα ταυτα γλαφυρως ημιν αμα και φοβερως το κατα τους σκωληκας διαγραφει ο
θεσπεσιος ευαγγελιστης. εν εκαστωι δε των περι αυτους λεγομενων, θαυμασειεν αν
τις 114 το ακριβες του λογου· ου γαρ ειπεν οδοντας ειχον λεοντων και ουρας
σκορπιων και προσωπα ανθρωπων, αλλα το ως εν εκαστωι κειμενον, εικασμον τινα
και λογον εκφαινον παραβολικον, ουκ αληθειαν. η ουν το φοβερον αυτων και
καταπληκτικον αυτων δια τουτων ενδεικνυται, η αληθως εσκιαγραφησεν αυτων
την μορφην. και εχουσι φησιν επ' αυτους βασιλεα, τον αγγελον της αβυσσου· ονομα
αυτωι Ἑβραιστι μεν Βαδδον, Ἑλληνιστι δε Ἀπολλυων. και το ονομα η πεποιημενον
εστι και καταλληλον των εις θεωριαν προκειμενων, η γουν ου μονον εισι
λειτουργικα πνευματα εις διακονιαν αποστελλομενα δια τους μελλοντας
κληρονομειν σωτηριαν κατα τον θειον αποστολον, αλλα και πνευματα εις κολασιν
αποστελλομενα δια τους αξιους κολασεως· οποιος ην και εκεινος ο εν μιαι νυκτι
παταξας τας εκατον ογδοηκονταπεντε χιλιαδας των Ἀσσυριων, και οι
πυρπολησαντες τας πεντε Σοδομικας πολεις. η ουαι φησιν η μια απηλθεν· ιδου
ερχονται ετι δυο ουαι μετα ταυτα. το ουαι επιρρημα υπαρχον σχετλιασμου τα οντα
αυτοις και εσομενα ενδεικνυται κακα. η μια ουν φησιν ειρηται κολασις· λεχθησονται
δε δυο λοιπαι. και ο εκτος αγγελος εσαλπισε· και ηκουσα φωνην μεγαλην εκ των
κερατων του θυσιαστηριου του χρυσου του ενωπιον του Θεου, λεγουσαν τωι εκτωι
αγγελωι, ο εχων την σαλπιγγα· λυσον τους τεσσαρας αγγελους τους δεδεμενους επι
τωι ποταμωι τωι μεγαλωι Ευφρατηι. και ελυθησαν οι τεσσαρες 115 αγγελοι οι
ητοιμασμενοι εις την ωραν και ημεραν και μηνα και ενιαυτον, ινα αποκτεινωσι το
τριτον των ανθρωπων. και ο αριθμος των στρατευματων του ιππικου μυριαδες
μυρια δων· ηκουσα δε τον αριθμον αυτων. και ουτως ειδον τους ιππους εν τηι ορασει·
και τους καθημενους επ' αυτων, εχοντας θωρακας πυρινους και υακινθους και
θεοειδεις· και αι κεφαλαι των ιππων ως κεφαλαι λεοντων, και εκ των στοματων
αυτων εκπορευεται πυρ και καπνος και θειον. απο των τριων πληγων τουτων
απεκτανθησαν το τριτον των ανθρωπων, εκ του πυρος και εκ του καπνου και του
θειου του εκπορευομενου εκ των στοματων αυτων· η γαρ εξουσια των ιππων εν τωι
στοματι αυτων εστι και εν ταις ουραις αυτων, ομοιοι οφεων εχουσαις κεφαλας, και
εν αυταις αδικουσιν. σαλπισαντος φησι του αγγελου ηκουσα φωνην εκ των κερατων
του θυσιαστηριου. κερατα θυσιαστηριου, τους εν αγγελοις προυχοντας και των
αλλων υπερεξεχοντας φησι. χρυσουν δε λεγει το θυσιαστηριον, δια το εντιμον αυτου
και θειον, εκ της παρ' ημιν τιμιας υλης, το θυσιαστηριον θαυμασιον ζωγραφων.
ωσπερ δε τα κερατα του θυσιαστηριου αρχοντας των αγγελων ενοησαμεν. ουτως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

αυτο το θυσιαστηριον παντα τα λειτουργικα πνευματα νοειν ακολουθον· δια το
λογικην θυσιαν προσαγειν τωι Θεωι. τις δε γε η φωνη η ακουσθεισα εκ των κερατων
του θυσιαστηριου; λυσον φησι τους τεσσαρας αγγελους τους δεδεμενους επι 116 τωι
ποταμωι τωι μεγαλωι Ευφρατηι. η θεια γραφη τον αποστατην αγγελονφημι δε τον
Σαταναν και τους συναποσταντας αυτωιπη μεν ημιν παρεδωκεν ως υπο ζοφου εισιν
εν δεσμοις αιδιοις τετηρημενοι, πη δε ως τον βυθον εισι της θαλασσης
καταδεδικασμενοι. δια γαρ μεν της Πετρου δευτερας επιστολης φησιν ει γαρ ο Θεος
αγγελων αμαρτησαντων ουκ εφεισατο, αλλα σειραις ζοφου ταρταρωσας παρεδωκεν
εις κρισιν τηρουμενους, δια δε της Ἰουδα αγγελους λεγει μη τηρησαντας την εαυτων
αρχην αλλα απολιποντας το ιδιον οικητηριον εις κρισιν μεγαλης ημερας δεσμοις
αιδιοις υπο ζοφον τετηρηκεν. η δε γε βιβλος του Ἰωβ εν τηι θαλασσηι λεγει,
βεβλησθαι τον αποστατην ποικιλως αυτου τροπολογησασα μορφην τε και μεγεθος
και το του ηθους πικρον· ον και φησιν εμπαιζεσθαι υπο των αγγελων του Θεου. και ο
Ἡσαΐας δε κεκραγε περι αυτου οτι επαχθησεται η μαχαιρα του Θεου επι τον
δρακοντα τον οφιν τον φευγοντα, επι τον δρακοντα τον οφιν τον σκολιον· και
ανελει τον δρακοντα εν τηι ημεραι εκεινηι τον εν τηι θαλασσηι. και ο προφητης δε γε
περι αυτου λεγων μετα το πασιν επεξελθειν τοις εν τηι κτισει, ετι και τουτο
προστιθησιν περι των εν τηι θαλασσηι τυγχανοντων· δρακων ουτος ον επλασας
εμπαιζειν αυτωι· ακολουθα τουτοις φησι και ο θεσπεσιος προφητης Ἱεζεκιηλ περι του
Αιγυπτιου διαλεγομενος· λεοντι φησιν εθνων ωμοιωθης συ, και ως δρακων εν τηι
θαλασσηι, και εκερατιζες τοις ποταμοις σου. ουδεις δε γε ημιν παρεδωκεν αυτους εν
τωι Ευφρατηι δεδεσθαι ποταμωι ουτε μην λυθησεσθαι ποτε, αλλ' ουτε δι' αυτων
κολασησεσθαι τους ανθρωπους. ο γαρ ειπων Ἰουδας δεσμοις αυτους αιδιοις
δεδεσθαι, το ποτε 117 λυθησεσθαι απηγορευσε· και ο ειπων Ἡσαΐας οτι
αναιρεθησεται ο δρακων ο εν τηι θαλασσηι εν τηι της κρισεως ημεραι ουκ αλλους
αυτον αναιρειν ειρηκεν, αλλ' αυτον εκεινον. και ο Κυριος δε πεμπων εν Ευαγγελιοις
τους εξαμαρτησαντας, εις το πυρ το ητοιμασμενον τωι ∆ιαβολωι και τοις αγγελοις
αυτου, απειπεν οτι αυτοις τιμωροις και εκδικηταις χρησοιτο, αυτους δε γε μελλειν
τιμωριας υπεχειν. πως ουν αν τις νοησοι το νυν ειρημενον οτι τε εν τωι ποταμωι
Ευφρατηι δεδενται και οτι λυθησονται και ως αυτοι τους αμαρτωλους κολασονται;
τροπολογιαν οιμαι το ειρημενον υπαρχειν, ωσπερ νομος επι πασης οπτασιας
καθεστηκε· λεγειν γαρ αυτον ηγημαι τους αγγελους φησι τους προσδεδεμενους τηι
του Θεου νοητως ευφραινουσηι θεωριαι· ποταμος γαρ το θειον αλληγορειται παρα
μεν τωι Ἡσαΐαι· ιδου εκκλινω εις αυτους ως ποταμος ειρηνης, και ως χειμαρρους
επικλυζων δοξαν εθνων· παρα δε τωι προφητηι· του ποταμου τα ορμηματα
ευφραινουσι την πολιν του Θεου. και αυτος δε ο Κυριος παρα τωι Ἰωαννηι, τιτλωι
εικοστωι δευτερωι περι του Πνευματος εφη ο πιστευων εις εμε, καθως ειπεν η γραφη,
ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου ρευσουσιν υδατος ζωντος. τουτους φησι λυσας εκ της
του Θεου θεωριας, εις τιμωριαν αποστειλον των ασεβων· τουτους γαρ ειναι φησι
τους αφωρισμενους εις την παρουσαν ημεραν. αρα δε ποιους φησι τεσσαρας
αγγελους; ισως εκεινους τους τηι γραφηι διηγουμενους· τον Μιχαηλ, τον Γαβριηλ, τον
Ουριηλ, τον Ῥαφαηλ. ου γενομενου, εξηλθον μετα στρατευματος ιππικου αμυθητου
τινος. τουτο δε φησι την των θειων αγγελων αμαχον δυναμιν, ιππικωι μεγιστωι
παρεικασας· τους δε καθημενους επι των ιππων ειδον φησιν εχοντας θωρακας 118
πυρινους και υακινθους και θεοδεις. το πυρ της οργης και της κολασεως συμβολον· η
υακινθος το ουρανιους ειναι τους αποσταλεντας δηλοι, υακινθωι γαρ εμφερης ο
ουρανος· το δε θεοειδεις τωι Θεωι αυτους αρεσκειν, οιον θεαδεις οντας, αδειν γαρ το
αρεσκειν. τινες δ' αν μαλλον των αγιων αγγελων αρεσαιεν τωι Θεωι; ειτα η θεωρια
ποικιλει και εξαιρει την των αγιων αγγελων δυναμιν, παρεικαζουσα λεουσι και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

πυρι, καπνωι τε και θειωι και οφεσι, δι' ων απαντων το φοβερον και ανυποιστον
αυτων διασημαινεται. και οι λοιποι των ανθρωπων, οι ουκ απεκτανθησαν εν ταις
πληγαις ταυταις, ουδε μετενοησαν εκ των εργων των χειρων αυτων, ινα μη
προσκυνησωσι τα δαιμονια και τα ειδωλα τα χρυσα και τα αργυρα και τα χαλκα και
τα λιθινα και τα ξυλινα, α ουτε βλεπειν δυνανται, ουτε ακουειν, ουτε περιπατειν, και
ου μετενοησαν εκ των φωνων (σιξ) αυτων, ουτε εκ των φαρμακειων αυτων, ουτε εκ
των κλεμματων αυτων. ο προφητης την πνευματικην ανακρουομενος λυραν περι
των εν Ἅδου κολαζομενων ημιν διηγησατο, λεγων προς τον Θεον· οτι ουκ εστιν εν
τωι θανατωι ο μνημονευων σου· εν δε τωι Ἅδηι τις εξομολογησεται σοι, αμφοτερων
αυτους αποστερων, ευφροσυνης τε της κατα Θεον και μετανοιας· δια μεν γαρ του
μνημονευειν Θεου της πνευματικης ευφροσυνης, γραφει γαρ ο αυτος αλλαχοσε που
εμνησθην του Θεου και ευφρανθην· δια δε του μη εξομολογεισθαι της μετανοιας,
εστι γαρ η εξομολογησις, εξαγορευσις των πεπλημμελημενων εκ μεταμελειας και
επιστροφης δια κατανυξεως εγγινομενη τηι ψυχηι. τωι γαρ οντι, δυο τινας βιους εθετο
ημιν ο Θεος, τον 119 παροντα και τον μελλοντα. αλλ' εν μεν τωι παροντι δεδοται το
κατα γνωμην και εξουσιαν ημας πολιτευεσθαι· εν δε τωι μελλοντι αι αντιδοσεις
γινονται των βεβιωμενων και ουτε ο παρων εστι κρισεως, πλην ει μη που τις
συμφεροντως υπομνησθειη προς μετανοιαν προτρεπομενος, ουτε ο μελλων
πολιτειας ινα δη και μεταρυθμιζωμεθα απο διαβεβλημενης ζωης εις τον κρειττονα.
τουτων ουτως οντων, πως νυν ειρηται περι των εκει κολαζομενων; και οι λοιποι
των ανθρωπων. οι ουκ απεκτανθησαν εν ταις πληγαις ταυταις. ουτε μετενοησαν εκ
των εργων των χειρων αυτων. ου τουτο φησιν οτι οι μη μετανοησαντες εν τωι εκεισε
βιωι, αλλ' οτι οι ζωντες ετι και μη εκ της υπακοης και θεας των τοτε εσομενων
μετανοησαντες. απο τωνδε και τωνδε των αθεμιτων πραξεων. ταυτηι μεν τηι
ειρημενηι πληγηι, μη αποθανωσι τον νοητον θανατονθανατον καλων την κολασινως
συνδιαιωνιζουσιν τοις πονηροις ει μη ετερωι μεντοι χειρονι κολασθησονται, ον και
ειπειν επιχειρησας απεσιωπησεν οικονομικως. ων γενοιτο παντας ημας ελευθερους
γενεσθαι· χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι δοξα συν Ἁγιωι Πνευματι εις τον αιωνα αμην#556 Λογος εκτοσ ετι τα
συμβεβηκοτα του εκτου αγγελου σαλπισαντος, και εν τωι παροντι λογωι ο θεσπεσιος
ημιν διηγειται Ἰωαννης, οις πασιν υφ' εν ουκ επεξηλθον, εις μηκος ορων το πεμπτον
εκτεινομενον λογον. τι δε και ετερον γεγενησθαι γραφει; 120 και ειδον αγγελον
ισχυρον καταβαινοντα εκ του ουρανου, περιβεβλημενον νεφελην, και ιρις επι της
κεφαλης αυτου, και το προσωπον αυτου ως ο ηλιος, και οι ποδες αυτου ως στυλοι
πυρος, και εχων εν τηι χειρι αυτου βιβλιδαριον ηνεωγμενον. και εθηκε τον ποδα
αυτου τον δεξιον επι της θαλασσης, τον δε ευωνυμον επι της γης, και εκραξε φωνηι
μεγαληι ωσπερ λεων μυκαται. και οτε εκραξεν, ελαλησαν αι επτα βρονται τας
εαυτων φωνας. και οτε ελαλησαν αι επτα βρονται, ημελλον γραφειν· και ηκουσα
φωνην εκ του ουρανου λεγουσαν· σφραγισον α ελαλησαν αι επτα βρονται και μη
αυτα γραψηις. οσοι τοιγαρουν ζωντες ετι και ακηκοοτες η και θεασαμενοι τας κατα
των πλημμελουντων κολασεις ου μετενενοηκασιν, αλλ' εμειναν οντες πονηροι
καθως προσθεν ειρηται, κατα τουτων φησιν αγγελον ειδον εκ του ουρανου
καταβαντα ειδη κολασεων κομιζοντα. ην δε φησιν η ιδεα αυτου και το σχημα
τοιονδε· περιεβεβλητο νεφελην. η νεφελη το αειδες και αορατον των αγιων
αγγελων αινιττεται· αθεωρησιας γαρ η νεφελη τυπος· του γαρ Θεου το αορατον
διασημαινων ο προφητης, νεφελη φησι και γνοφος κυκλωι αυτου. και ιρις επι της
κεφαλης αυτου· ωσει ελεγε το κεφαλαιον και το προυχον των εν αγγελοις αγαθων,
η λαμπροτης εστιν· εισι γαρ αγγελοι φωτος. και το προσωπον αυτου φησιν ως ο
ηλιος· και τουτο λαμπροτητος της ακραιφνους αποδειξις. αλλ' η μεν ιρις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

λαμπροτητος κτιστης, της δι' αρετων δηλωτικη· τοιγαρουν ου μονοειδης η της ιριδος
λαμπροτης, αλλα ποικιλη πασας τας αγγελων αρετας 121 ενδεικνυμενη. ο δε γε
ηλιος την φυσικην αυτων αινιττεται μαρμαρυγην. διο την μεν ιριν περιεβεβλητο,
περι ημας γαρ αι αρεται· το δε προσωπον ηλιωι εμφερες ειχεν, εν ημιν γαρ απαν
φυσικον πλεονεκτημα. και οι ποδες αυτου στυλου πυρος. το πυρ την τιμωριαν δηλοι,
ην ηλθε κομιζων κατα των ασεβων. και εχων φησιν εν τηι χειρι αυτου βιβλιδαριον
ηνεωγμενον. των τοιουτων βιβλιων ο ∆ανιηλ μεμνημενος φησιν· εμπροσθεν αυτου,
κριτηριον εκαθισεν και βιβλοι ηνευχθησαν. ην δε το βιβλιδαριον εν ωι ησαν
εγγεγραμμενα των κολασθησομενων λιαν ασεβων τα τε ονοματα και αι
πλημμελειαι. διο και υποκοριστικως βιβλιδαριον αυτο προσειπεν, ως βιβλου μεν
υπαρχουσης, ητοι βιβλιουαμφοτερα γαρ ειρηται τηι θειαι γραφηι εν αις τα παντων
ανθρωπων ονοματα γεγραπται κατα τα εμπροσθεν ειρημενα μοι, βιβλιδαριου δε εν ωι
τα των λιαν ασεβων. μη γαρ τοσουτοι ειησαν οι των ειδωλων προσκυνηται και
φονοις και φαρμακειαις στιγματιαι και τα αλλα α κατελεξε νοσουντες, ως βιβλιον
ολον πληρωσαι. και εθηκε φησι τον ποδα αυτου τον δεξιον επι της θαλασσης, τον δε
ευωνυμον επι της γης. τουτο δειγμα μεν και του μεγεθους των αγιων· δειγμα δε οτι
τοις τε εν τηι γηι πλημμελησασι και τοις εν θαλασσηι, τοις οιον καταποντισταις, η και
αλλους κακουργησασι τα της τιμωριας εφερε. και εκραζε φωνηι μεγαληι ωσπερ λεων
μυκαται. και το ισα λεουσιν ωρυσασθαι τον αγιον αγγελον της οργης εστι συμβολον
122 της κατα των ασεβων. και οτε φησιν εκραξεν, ελαλησαν αι επτα βρονται τας
εαυτων φωνας. επτα λεγει βροντας τα επτα λειτουργικα πνευματα ων εν τοις
εμπροσθεν μνημην πεποιηται, διο μετα του αρθρου τεθειται· αι επτα φησι βρονται,
προς εκεινα τα επτα πνευματα την αναφοραν εχουσαι. τι δε το κραξαι τα επτα
πνευματα βουλεται; το και αυτα παντως συνεπιψηφισασθαι ταις κατα των
αμαρτωλων τιμωριαις, ευχαριστον υμνον αναφεροντα τωι Θεωι, οτι δικαια παντα
πεπρακται. αμα δε και κραξαντα διεσαφησε τα των κολασεων ειδη. ημελλον δε φησι
γραφειν τα ειρημενα τοις επτα πνευμασι. και ηκουσα φωνην εκ του ουρανου
λεγουσαν· σφραγισον α ελαλησαν αι επτα βρονται και μη αυτα γραψηις. το μεν
σφραγισον το οιον εχε την μνημην εντετυπωμενην τηι διανοιαι σου· το δε γε
κωλυθηναι γραφηι παραδουναι οικονομικον, δι' ην μεν οιδεν ο Θεος αιτιαν, ισως δε
των δοξαζομενων κολασεων ελαφροτεραι τυγχανουσαι και της αγαθοτητος του
κολαζοντος αξιαι, ευκαταφρονητους αυτας τοις ανθρωποις εποιουν. τι γαρ φασι περι
τουτων Γρηγοριος τε ο θεσπεσιος και Ευαγριος ο τα γνωστικα μεγας; ο μεν και
γινεται φησι τοις αμφι τον Ἀδαμ η τιμωρια φιλανθρωπια, ουτω γαρ πειθομαι
κολαζειν Θεον, και εν ετερωι ουτε το ελεος ακριτον, ουτε η κρισις ανελεος· Ευαγριος
δε λανθανετω φησι τους νεωτερους και τους κοσμικους ο περι κρισεως υψηλοτερος
λογος· ου γαρ ισασιν πονον, ψυχης λογικης καταδικασθεισης την αγνοιαν. και ο
αγγελος, ον ειδον εστωτα επι της θαλασσης και επι της γης, ηρε την χειρα αυτου την
δεξιαν εις τον ουρανον, και ωμοσεν εν τωι ζωντι εις τους αιωνας των αιωνων, ος 123
εκτισε τον ουρανον και τα εν αυτωι· και την γην και τα εν αυτηι, και την θαλασσαν
και τα εν αυτηι, οτι χρονος ουκετι εσται· αλλ' εν ταις ημεραις του εβδομου αγγελου
οταν μελληι σαλπιζειν· κατα σχημα ελλειψεως ειρηται· φησιν γαρ οταν μελληι
σαλπιζειν ο εβδομος αγγελος πασα πληρωθησεται η κατα των ασεβων κολασις
διαφορος τε ουσα και ποικιλη. ου νυν δε λεγει τουτο εσεσθαι οταν εν τηι θεωριαι
σαλπισηι, επει μητε τα αλλα τοτε προβεβηκεν, αλλ' οταν εν τωι προσηκοντι σαλπισηι
καιρωι. ου γενομενου, τελος ληψεται φησι το μυστηριον τωι Θεωι ως ευηγγελισεν
τους εαυτου δουλους τους προφητας. αχρι γαρ της κρισεως και της των αγαθων και
φαυλων αντιδοσεως, προεφητευσαν οι προφηται, και μετα τουτο ουκετι.
σαλπιζοντος ουν εν τωι τοτε αιωνι του εβδομου αγγελου, τελος ληψεται απαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

μυστηριον, και πασα προφητικη προαγορευσις. και φωνην ηκουσα εκ του ουρανου
παλιν, λαλουσαν μετ' εμου και λεγουσαν· υπαγε λαβε το βιβλιον το ανεωιγμενον εν
τηι χειρι του αγγελου του εστωτος επι της θαλασσης και επι της γης. και απηλθον
προς τον αγγελον λεγων αυτωι· δος μοι το βιβλιον. και λεγει μοι· λαβε και φαγε
αυτο· και πικρανει σου την κοιλιαν, αλλ' εν τωι στοματι σου εσται γλυκυ ως μελι. και
ελαβον το βιβλιδαριον εκ της χειρος του αγγελου και κατεφαγον αυτο, και ην εν τωι
στοματι μου 124 ως μελι γλυκυ· και οτε εφαγον αυτο, επικρανθη η κοιλια μου. και
λεγει μοι· δει σε παλιν προφητευσαι επι λαοις και εθνεσι και γλωσσαις και βασιλευσι
πολλοις. και η φωνη ην ηκουσα εκ του ουρανου, παλιν αυτην φησιν ηκουσα
λαλουσαν μετ' εμου. τι δε ελαλει; λαβειν το βιβλιον εκ του αγγελου. ο λαβων φησιν
εφαγον και ην μεν γλυκυ εν τωι στοματι μου, μετα δε γε την βρωσιν, πικρον εν τηι
κοιλιαι μου. επειδη ειδε τε και ηκουσεν ο θεσπεσιος ευαγγελιστης τας κατα των
ασεβων κολασεις, οπως παιδευθηι εργωι και ουκ ακοηι μονηι οπως απηχθημεναι
τυγχανουσι τωι Θεωι των ανθρωπων αι ανομιαι, πικραι τε ουσαι και βδελυκται, δια
της θεωριας τουτο διδασκεταιου γαρ εκ πειρας τουτο ηπιστατο, ανηρ αγιος και
παρθενος γεγονωςκαι δια τουτου γνωναι δικαιαν ειναι την κατα των ασεβων οργην
του Θεου. το μεν γαρ βιβλιον ειχε τα τε ονοματα τας τε αμαρτιας των λιαν
πεπλημμεληκοτων καθως προσθεν ειρηται. κεκελευσται ουν τουτο φαγειν, και οιον
εν γευσει και νοητηι τινι πειραι δια της οπτασιας γενεσθαι της των αμαρτιων πικριας.
και φαγων ευρεν αυτας γλυκειας μεν τωι στοματι, πικρας δε τηι κοιλιαι μετα την
βρωσιν· τοιαυτη γαρ πασα αμαρτια. γλυκεια μεν ενεργουμενη, πικρα δε
αποτελεσθεισα. κολασεως γαρ γινεται προξενος, αλλα και τηι μεταμελειαι, πικραινει
τους χρησαμενους. τοιουτον ην και το απηγορευμενον υπο Θεου εν τωι παραδεισωι
ξυλον, ο παντες εις την αμαρτιαν τροπολογουσι, γνωσιν εμποιουν καλου τε και
πονηρου· καλου μεν εν τηι γευσει, κακου δε μετα την πειραν. και λεγει μοι φησι δει
σε παλιν προφητευσαι επι λαοις και εθνεσι και βασιλευσι πολλοις, ωσει 125 ελεγε·
μη επειδη εν οπτασιαι την τε συντελειαν του παροντος αιωνος εωρακας και την κατα
των ασεβων οργην, ηδη νομιζε και εργωι παρειναι την της συντελειας ημεραν·
χρονος πολυς εν μεσωι ως και προφητευσαι σε πολλοις εθνεσι τε και βασιλευσι.
τοιγαρουν αχρι του νυν ο θεσπεσιος Ἰωαννης προφητευει δια τε του ευαγγελιου και
των καθολικων αυτου επιστολων και δια της παρουσης αποκαλυψεως· παντα γαρ
αυτωι εν πνευματι ειρηται τε και προεφητευται· και εδοθη μοι καλαμος ομοιος
ραβδωι, λεγων· εγειραι και μετρη σαι τον ναον του Θεου και το θυσιαστηριον, και
τους προσ κυνουντας εν αυτωι. και την αυλην την εξωθεν του ναου εκβαλε εξωθεν
του ναου· εκβαλε, και μη αυτην μετρησηις, οτι εδοθη τοις εθνεσι, και την πολιν την
αγιαν πατησουσι μηνας τεσσαρακονταδυο. εν τοις φθασασιν εδειξεν η οπτασια τωι
θεσπεσιωι Ἰωαννηι την των αγιων πληθυν των συνοντων Χριστωι και τον θειον
εποπτευοντων θρονον, εν οις πολλαπλασιους ησαν οι εξ εθνων των εξ Ἰσραηλ. νυν
δε γε ετερον αυτωι δεικνυσι, ποσοι τε τινες εισιν οι εν τωι χρονωι της παλαιας
διαθηκης ηυδοκιμηκοτες, και ποσοι κατα τον της νεας καιρον. και ορα οπως αστειως
τουτο αυτωι σκιαγραφειται. διδοται μεν αυτωι καλαμος γεωμετρικος ινα μετρησηι τον
ναον του Θεου και το θυσιαστηριον το εν τωι ναωι, δηλονοτι τωι εν Ἱερουσαλημ, και
τους εν αυτωι προσκυνουντας. και εμετρησε· μετρητοι γαρ ησαν δι' ολιγοτητα οι
κατα τους της παλαιας χρονους ευαρεστησαντες τωι Θεωι. 126 και την αυλην φησιν
την εξωθεν του ναου, εκβαλε εξω και μη αυτην μετρησηις, οτι εδοθη τοις εθνεσι.
μετρησας τον ναον και το θυσιαστηριον και τους εν αυτωι θυοντας, ηκουσε δειν την
αυλην εκβαλειν επι τα εξω και πλατυναι, ου μην μετρησαι ως κρειττονα μετρου
τυγχανουσαν. τοις δε εθνεσι φησιν δεδοται η αυλη, και εχεται του ναου και εξωθεν
αυτου τυγχανει· και η καινη διαθηκη εχεται της παλαιας. τα γαρ εν αυτηι σκιωδη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

πνευματικως και αληθως επιτελει, και ετεροια εστιν παρ' αυτηι κατα τον Ἱερεμιαν
λεγοντα· ιδου ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, και διαθησομαι τωι οικωι Ἰσραηλ και τωι
οικωι Ἰουδα διαθηκην καινην, ου κατα την διαθηκην ην διεθεμην τοις πατρασιν
αυτων, εν ημεραι επιλαβομενου μου της χειρος αυτων εξαγαγειν αυτους εκ γης
Αιγυπτου. αυλην ουν του ναου την νεαν φησι διαθηκην. ειτα υποσημαινουσα
μυστικως η οπτασια, οτι και της παλαιας Κυριος καθεστηκεν, ο εν τηι νεαι χρηματισας
Χριστος και αρχη, καθως τωι Παυλωι δοκει λεγοντι περι του Ἰσραηλ επινον γαρ εκ
πνευματικης ακολουθουσης πετρας· η δε πετρα ην ο Χριστος. αυλην εκαλεσε της
παλαιας την νεαν· η γαρ αυλη αρχη και εισοδος υπαρχει του Θεου, ου μην ναος. την
ουν αυλην, δι' ης αυτη τε και οι εν αυτηι δηλουνται, ουκ εμετρησεν· εστι γαρ η τε νεα
και οι εν αυτηι κατορθωσαντες επεκεινα καταληψεως, οι μεν δια το αμυθητον
πληθος, η δε δια την των δογματων λεπτοτητα και το υψος. οτι φησιν εδοθη τοις
εθνεσιν, εδοθη μεν και τωι Ἰσραηλ τα εν τηι νεαι αγαθα, αλλ' επειδη και αριθμου
κρειττονες οι εν αυτηι των εθνων παρα τους εξ Ἰσραηλ ευδοκιμησαντας, εκ του
πλειονος το παν δεδηλωκε, τοις εθνεσι λεγουσα δεδοσθαι την αυλην. και την πολιν
φησι την αγιαν πατησουσι μηνας τεσ 127 σαρακονταδυο, την πολιν, ου μην τον
ναον, πολιν λεγων την εκκλησιαν, περι ης ειρηται δεδοξασμενα ελαληθη περι σου η
πολις του Θεου, η επουρανιος Ἱερουσαλημ, η των πρωτοτοκων μητηρ, των
απογεγραμμενων εν ουρανωι. τι δε το μετρον βουλεται, το των τεσσαρακονταδυο
μηνων; παραδηλοι οτι ολιγος εσται επι της γης χρονος της εν τηι νεαι πολιτειας, και
ηξει λοιπον το τελος. ο γαρ τεσσαρακοστος αριθμος εκ τεσσαρων δεκαδων
συγκειμενος ουκ εστι τελειος, ομοιως δε και ο δυο. δι' ων το μη χρονιζειν εν τωι νυν
βιωι την της νεας καταστασιν ο λογος ενδεικνυται· οθεν εσχατην ωραν και αυθις
ενδεκατην η γραφη καλει τον της νεας καιρον, καθ' ον ενηνθρωπησεν ο μονογενης·
εν δε γε τωι μελλοντι διαιωνισει. το δε ειπειν πατησαι τους εξ εθνων την αγιαν
πολιν, τουτεστι την εκκλησιαν, το εν αυτηι αναστραφηναι δηλοι. και δωσω τοις δυσι
μαρτυσι μου, και προφητευσουσιν ημερας δισχιλιας διακοσιας εξηκοντα,
περιβεβλημενοι σακκους. ουτοι εισιν αι δυο λυχνιαι, αι ενωπιον του Θεου της γης
εστω σαι. και ει τις θελει αυτους αδικησαι, πυρ εκπορευεται εκ του στοματος αυτων
και κατεσθιει τους εχθρους αυτων· και ει τις θελει αυτους αδικησαι, ουτω δει αυτον
αποκταν θηναι. ουτοι εχουσι την εξουσιαν κλεισαι τον ουρανον, ινα μη υετος βρεξηι
τας ημερας της προφητειας αυτων, και εξουσιαν εχουσιν επι των υδατων στρεφειν
αυτα εις αιμα, και παταξαι την γην εν πασηι πληγηι, οσακις αν θελησωσιν.
128 επειδη παντα εν τηι οπτασιαι διεπλασθη τωι ευαγγελιστηι, τα κατα την του Κυριου
ενσαρκον οικονομιαν, η γεννησις, ο πειρασμος, αι διδασκαλιαι, αι κατ' αυτου
παροινιαι, ετι τε ο σταυρος, και η αναστασις, και η δευτερα παρουσια, και προς
τουτοις των τε αγιων και των αμαρτωλων αι αντιδοσειςπαρελειφθη δε τα κατα τους
προδρομους της δευτερας αυτου παρουσιαςωσπερ εξ υποστροφης νυν τα περι αυτων
διδασκεται, οτι μεν ουν ηξειν Ἠλιαν τον Θεσβιτην προηγορευσεν ημιν η θεια γραφη
παντιπου δηλον· του μεν Μαλαχιου λεγοντος ιδου εγω αποστελω υμιν Ἠλιαν τον
Θεσβιτην πριν ελθειν την ημεραν Κυριου την μεγαλην και επιφανη, ος
αποκαταστησει καρδιαν πατρος προς υιον, και καρδιαν ανθρωπου προς τον πλησιον
αυτου, μη ελθων παταξω την γην αρδην· του δε Κυριου προσφωνουντος παρα τωι
Ματθαιωι περι του βαπτιστου και ει θελετε δεξασθαι, ουτος εστιν Ἠλιας ο μελλων
ερχεσθαι. περι ετερου δε προδρομου ουδαμου σαφες τι ακηκοαμεν, πλην οτι περι του
Ἐνωχ ειπεν η Γενεσις οτι ευαρεστησας τωι Θεωι μετετεθη, και ο σοφος αποστολος
περι αυτου πιστει Ἐνωχ μετετεθη του μη ιδειν θανατον, και ουχ ηυρισκετο διοτι
μετεθηκεν αυτον ο Θεος. λογος δε παλαιος εκ παραδοσεως εν τηι εκκλησιαι κρατει·
μετα Ἠλιου του Θεσβιτου ηξειν και τον Ἐνωχ προτρεχοντα της δευτερας Χριστου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

παρουσιας μελλοντος εφιστασθαι του αντιχριστου· φασι γαρ αυτους προελθειν και
προδιαμαρτυρασθαι απατην ειναι τα παρ' αυτου γενησομενα σημεια και ως ου δει
πιστευσαι τωι αλητηριωι. περι τουτων νυν η οπτασια διαλεγεται· οτι προφητευσουσιν
ημερας τοσασδε η μυστικον τινα λεγουσα αριθμον η τον παντως εσομενον. τουτο
129 δε ποιησουσι περιβεβλημενοι φησι σακκους. πενθησουσι γαρ επι τηι απειθειαι των
τοτε ανθρωπων. ουτοι φησιν εισιν αι δυο ελαιαι και αι δυο λυχνιαι αι ενωπιον του
Κυριου επι της γης εστωσαι. Ζαχαριας ο θεσπεσιος προφητης ειδε λυχνιαν, επτα
λυχνους υπερειδουσαν, και δυο κλαδους ελαιων, αλλα τους κλαδους εστωτας εν δυο
λυχνων μυξωτηρσιν, ουτω πως λεγων· τι οι δυο κλαδοι των ελαιων οι εν ταις χερσι
των δυο μυξωτηρων των χρυσων· και ηκουσε παρα του χρηματιζοντος αγγελου τους
υιους τ' ειναι της πιοτητος, οι παρεστηκασι τωι Κυριωι πασης της γης. αρα ουν μη περι
αυτων και νυν λεγει; το γαρ μετα των αρθρων κεισθαι ουτοι εισιν αι δυο ελαιαι· και
αι δυο λυχνιαι, προς τι ομολογημενον σημαινομενον την δηλωσιν ποιειται, πλην οτι
τους εκει δυο μυξωτηρας ενταυθα δυο λυχνιας εκαλεσεν. οτι μεν ουν εις τους δυο
λαους, τους εξ Ἰουδαιων και εθνων οι δυο κλαδοι των ελαιων ηρμηνευθησαν, τοις
αγιοις ουκ ηγνοηται. δυναται μεντοι και τους δυο περι ων νυν ο λογος σημαινειν
προφητας. και τους αδικησαι φησι θελοντας αυτους πυρ εκπορευομενον δια των
στοματων αυτων αμυνειται, και εχουσιν εξουσιαν κλεισαι τον ουρανον, ινα μη
βρεξει τας ημερας της προφητειας αυτων. τουτο των λιαν πιθανοτατων· ει γαρ
τοιαυτην ειχεν ο εις αυτων εξουσιαν, Ἠλιας ο Θεσβιτης και πριν αποπληρουν την
Χριστου διακονιαν, πως απιθανον σχησειν αυτον προτρεχοντα Χριστου; και
εξουσιαν φησιν εχουσιν επι των υδατων στρεφειν αυτα εις αιμα και παταξαι την γην
εν πασηι πληγηι οσακις αν θελησωσιν. επειδη γαρ η παρουσια του αντιχριστου κατ'
ενεργειαν γενησεται του Σατανα εν πασηι δυναμει και σημειοις και 130 τερασι
ψευδους, ως φησιν ο Παυλος γραφων την δευτεραν Θεσσαλονικευσιν επιστολην,
ειλκον δε εις συγκαταθεσιν και πιστιν τα σημεια, δια τουτο και οι δυο προφηται οι
περι αυτον λεγοντες οτι πλανος εστι και απατεων, σημειοις χρησονται παντοδαποις
ινα τους ακουοντας εις πιστιν εφελκυσωνται. και οταν τελεσωσι την μαρτυριαν
αυτων, το θηριον το ανα βαινον εκ της αβυσσου ποιησει μετ' αυτων πολεμον και
νικη σει αυτους και αποκτενει αυτους. και το πτωμα αυτων επι της πλατειας θησει
της πολεως της μεγαλης, ητις καλειται πνευματικως Σοδομα και Αιγυπτος, οπου και
ο Κυριος αυτων εσταυρωθη. και βλεπουσιν εκ των λαων και γλωσσων και φυλων
και εθνων το πτωμα αυτων. και ουκ αφησουσιν τεθηναι εις μνημα· και οι
κατοικουντες επι της γης χαιρουσιν επ' αυτοις και ευφραινονται, και δωρα
πεμψουσιν αλληλοις, οτι ουτοι οι δυο προφηται εβασανισαν τους κατοικουντας επι
της γης. και οταν τελεσωσι φησι την μαρτυριαν· μαρτυρησουσι γαρ οτι ο μεν παρων
ουτος ουκ εστιν ο Χριστος, απατεων δε τις εστι και πλανος και ολεθριος. ηξει δε οσον
ουπω ο του Θεου υιος, ωι και πιστευτεον ως Σωτηρι και Θεωι και επ' ευεργεσιαι των
ανθρωπων, και παλαι παραγεγονοτι, και νυν παραγενομενωι. και το θηριον φησι το
αναβαινον εκ της αβυσσου. θηριον μεν τον αντιχριστον λεγει δια το ωμον και
απανθρωπον και αιμοβορον· αβυσσον δε τον των αν 131 θρωπων βιον, τον πικρον
ταις αμαρτιαις και αλμυρον και αστατουντα τηι περιφυσησει των της πονηριας
πνευματων. ου γαρ εξ αλλης τινος ουσιας εγερθησεται ο αλητηριος, αλλ' εκ της
ανθρωπινης και ημετερας φυσεως· ανθρωπος γαρ εσται, ου εστιν η παρουσια κατ'
ενεργειαν του Σατανα, καθως εναγχος ειρηται. τουτο ουν φησι το θηριον αποκτενει
τους δυο μαρτυρας, και τα πτωματα αυτων αταφα ριψει εν ταις πλατειαις της
Ἱερουσαλημ. εν αυτηι γαρ βασιλευσει ως Ἰουδαιων βασιλευς, ους απατησας εξει προς
παντα υπουργουντας και πειθομενους, καθως φησιν ο Κυριος παρα τωι Ἰωαννηι· εγω
εληλυθα εν τωι ονοματι του πατρος μου και ου λαμβανετε με· εαν αλλος ελθηι εν τωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

ονοματι τωι ιδιωι, εκεινον ληψεσθε. την δε γε Ἱερουσαλημ πνευματικως, ου γαρ
παθητως, Σοδομα καλει δια την τοτε ασελγειαν και κακοδοξιαν, και Αιγυπτον, ως
καταδωλουμενην και αδικουσαν τους Χριστου δουλους, καθως εκεινη τον Ἰσραηλ,
οπου και ο Κυριος φησιν αυτωντουτεστι των δυο μαρτυρων εσταυρωθη. ορωντες δε
οι τωι αντιχριστωι εκ πασης φυλης ηπατημενοι την αναιρεσιν των μαρτυρων,
χαρησονται επ' αυτοις ως του σφων βασιλεως νενικηκοτος. το δε και δωρα πεμπειν
εαυτοις δειγμα ευφροσυνης και χαρμονης. οτι φησιν οι δυο προφηται εβασανισαν
τους κατοικουντας επι της γηςβασανον μεν αισθητην ουδεμιαν· επισκωπτοντες δε
ταις αυτων αμαρτιαις και διελεγχοντες και την απατην αυτων ανακαθαιροντες
βασανισουσι νοητως. και μετα τας τρεις ημερας και ημισυ πνευματα ζωης εκ του
Θεου εισηλθεν αυτοις, και εστησαν επι τους ποδας 132 αυτων, και φοβος μεγας
επεσεν επι τους θεωρουντας αυτους· και ηκουσαν φωνην μεγαλην εκ του ουρανου
λεγουσαν αυτοις· αναβητε ωδε, και ανεβησαν εις τον ουρανον εν τηι νεφεληι, και
εθεωρησαν αυτους οι εχθροι αυτων. και εν εκεινηι τηι ωραι εγενετο σεισμος μεγας, και
το δεκατον της πολεως επεσε, και απεκτανθησαν εν τωι σεισμωι χιλιαδες επτα, και οι
λοιποι, εμφοβοι γενομενοι, εδωκαν δοξαν τωι Θεωι του ουρανου. η ουαι η δευτερα
απηλθεν· ιδου η ουαι η τριτη ερχεται ταχυ. παντων δηλων τυγχανοντων, και
αισθητως συμβαινειν μελλοντων κατ' εκεινον τον χρονον, απειροκαλια το
ενδιατριβειν τοις ωμολογημενοις. και ο εβδομος αγγελος εσαλπισε· και εγενοντο
φωναι μεγαλαι εν τωι ουρανωι, λεγοντες· και εγενετο η βασιλεια του κοσ μου του
Κυριου ημων και του Χριστου αυτου, και βασι λευσει εις τους αιωνας των αιωνων.
και εικοσιτεσσαρες πρεσβυτεροι, οι ενωπιον του Θεου καθηνται επι τους θρο νους
αυτων, επεσον επι τα προσωπα αυτων και προσεκυνησαν τωι Θεωι, λεγοντες·
ευχαριστουμεν σοι, Κυριε, ο Θεος, ο παντο κρατωρ, ο ων και ο ην, οτι ειληφας την
δυναμιν σου την μεγα λην και εβασιλευσας· και τα εθνη ωργισθησαν, και ηλθεν η
οργη σου και ο καιρος των εθνων κριθηναι, και δουναι τον μισθον τοις δουλοις σου
τοις προφηταις και τοις αγιοις και τοις φοβουμενοις το ονομα σου, τοις μικροις και
τοις μεγα 133 λοις, και διαφθειραι τους διαφθειροντας την γην. και ηνοι γει ο ναος
του Θεου εν τωι ουρανωι, και ωφθη η κιβωτος της διαθηκης αυτου εν τωι ναωι αυτου·
και εγενοντο αστραπαι και φωναι και βρονται και σεισμος και χαλαζα μεγαλη. ως εν
παρεξοδωι τα κατα τους δυο μαρτυρας ητοι προφητας διηγησαμενη η οπτασια, και
παντα τα περι αυτων επεξελθουσα, επι το προκειμενον και οθεν εξεληλυθεν ερχεται·
εξεληλυθε δε εκ της των αγιων αντιδοσεως της μελλουσης, και οτι πλειους οι εξ
εθνων του Ἰσραηλ, και οι εν τηι νεαι ευαρεστησαντες τωι Θεωι παρα τους εν τηι παλαιαι.
και φησιν του εβδομου σαλπισαντος αγγελου, εγενοντο φωναι εν τωι ουρανωι
λεγουσαι οτι γεγονεν η βασιλεια του κοσμου τωι Θεωι και τωι Χριστωι αυτου. αει μεν ο
Θεος βασιλευει, και ουτε ηρξατο ουτε μην παυσεται βασιλευων ουρανου και γης και
των εν αυτοις ορατων τε και νοητων, αλλα αναρχως τε και ατελευτητως εστι
παντων δεσποτης και κυριος. επειδη δε και οι ανθρωποι βασιλεις εχρηματισαν· επι
της γης, και τροπον τινα ειχεν ο Θεος τους συμβασιλευοντας αυτωι, λυομενης της
επιγειου των ανθρωπων βασιλειας τηι συντελειαι του παροντος αιωνος, μονος ο Θεος
βασιλευσει. διο ειρηται οτι εγενετο η βασιλεια του κοσμου τωι Θεωι και τωι Χριστωι
αυτου, λυθεντων και παυσαμενων των εν τηι γηι βασιλευοντων ανθρωπων και των
τυραννουντων δαιμονων. ης γενομενης φωνης, προσεκυνησαν φησι τωι Θεωι οι
πρεσβυτεροι, ιδιαν και αυτοι προσαγαγοντες ευχαριστιαν, ευχαριστουμεν σοι
λεγοντες, Κυριε, ο Θεος, ο παντοκρατωρ, ο ων και ο ην. και το ων επι της Ἁγιας
αρμοζει λεγεσθαι Τριαδος, και το ο ην, ει και τα μαλιστα περι του Πατρος ειρηται το
ο ων· περι δε του Υιου το ην, και γαρ ων εστιν 134 οτε Πατηρ και ο Υιος και το
Πνευμα το Ἅγιον· και το ην καλως λεγομεν επι του Πατρος και Υιου και Ἁγιου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

Πνευματος· ωστε η ευχαριστια των πρεσβυτερων εις την Ἁγιαν ανατιθεται Τριαδα.
οτι φησιν ειληφας εκ των επι γης την δυναμιν σου την μεγαλην και την βασιλειαν
σου ην εδωκας αυτοις, και συ νυν μονος βασιλευεις· της δε επιγειου απολλυμενης
βασιλειας, εικοτως τα εθνη ωργισθησαν, ως καθαιρεθεντα της αυτων δυναστειας,
εθνη λεγων τα τε των δαιμονων τα τε των ανθρωπων των απιστων ταγματα. και
ηλθεν η οργη σου φησι και ο κληρος των εθνων κριθηναι και δουναι τον μισθον τοις
δουλοις σου τοις προφηταις και τοις αγιοις. πολλα φησιν επ' αυτους παλαι
μακροθυμησας, επει μηδεν απωναντο της χρηστοτητος σου νυν, τουτεστιν εν τηι της
κρισεως ημεραι ηγαγες κατ' αυτων την οργην σου, ηλθε τε και παρεστι τα τοις
εθνεσιν αποκεκληρωμενα και οφειλομενα. τι δε; ταυτα ην το κριθηναι και δουναι
την αντιμισθιαν τοις κακως υπ' αυτων πεπονθοσιν αγιοις, και διαφθαρηναι τηι της
κολασεως αντιδοσει τους φθειραντας την γην, και οιον μολυναντας ταις οικειαις
αμαρτιαις. και ηνοιχθη φησιν ο ναος του Θεου εν τωι ουρανωι, και ωφθη η κιβωτος
της διαθηκης αυτου εν τωι ναωι αυτου. τουτων φησιν ειρημενων, τα αποκεκρυμμενα
αγαθα και προς τουτοις καινα τινα μυστηρια ωφθη τοις αγιοις· τουτο γαρ το
ανεωχθηναι την κιβωτον της διαθηκης. οτι γαρ αγαθα τε εστιν εν τωι μελλοντι αιωνι
αποκεκρυμμενα απο των νυν ανθρωπων, δηλοι ο λεγων α οφθαλμος ουκ ειδε και
ους ουκ ηκουσε και επι 135 καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, α ητοιμασεν ο Θεος τοις
αγαπωσιν αυτον. και παλιν οτι μυστηρια εστι τινα και γνωσις ετερα τοις νυν
αγνοουμενη, δηλοι ο Κυριος ειπων, ου μη πιω απ' αρτι εκ του γενηματος της
αμπελου ταυτης εως της ημερας εκεινης οταν αυτο πινω μεθ' υμων καινον εν τηι
βασιλειαι του πατρος μου. οι μεν αγιοι τουτων ηξιωθησαν, τοις δε γε αμαρτωλοις
εγενοντο αστραπαι και φωναι και βρονται και σεισμοι και χαλαζα μεγαλη, α εστιν η
τριτη ουαι, εκ των ημιν γνωριμων τας επιουσας κολασεις τοις ασεβεσι, και τα εκ
Θεου δειματα ο λογος αινιττεται. και σημειον μεγα ωφθη εν τωι ουρανωι, γυνη
περιβεβλημενη τον ηλιον, και η σεληνη ην υποκατω των ποδων αυτης, και επι της
κεφαλης αυτης στεφανος αστερων δωδεκα· και εν γαστρι εχουσα, και κραζει
ωδινουσα και βασανιζομενη τεκειν. τα κατα τον αντιχριστον ημιν τελεωτερον η
οπτασια διαγραψαι βουλεται, ου μνημην βραχειαν εν τοις εμπροσθεν πεποιηται.
αλλ' επειδη του αναστηναι τουτον και υπο του Σατανα προχειρισθηναι προφασις
γεγενηται η του Κυριου ενανθρωπησις, τον κοσμον οικειωσαμενη και υποταξασα
ταυτης γαρ χαριν ο αντιχριστος διεγερθησεται, εφ' ωι τε παλιν τον κοσμον αποστησαι
μεν του Χριστου, πεισαι δε προς τον Σαταναν εξ υποστροφης αυτομολησαικαι επειδη
παλιν αρχη της του Κυριου ενανθρωπησεως η κατα σαρκα συλληψις αυτου και
γεννησις υπηρξεν, εις ταξιν τινα και ειρμον αγουσα η θεωρια τα περι ων μελλει
διηγεισθαι, απο της του Χριστου κατα σαρκα συλληψεως την αρχην του διηγηματος
πεποιηται, και την θεοτοκον ημιν ζωγραφει. τι 136 γαρ φησι και σημειον ωφθη εν
τωι ουρανωι, γυνη περιβεβλημενη τον ηλιον· και η σεληνη υποκατω των ποδων
αυτης; περι μεν της μητρος του σωτηρος ημων φησιν, ως ειρηται. εικοτως δε αυτην
η οπτασια εν τωι ουρανωι και ουκ εν τηι γηι γραφει, ως καθαραν ψυχην και σωματι, ως
ισαγγελον, ως ουρανοπολιτιν, ως τον εν ουρανωι επαναπαυομενον θεονο ουρανος
γαρ μοι φησι θρονοςχωρησασαν και σαρκωσασαν, και ως μηδεν κοινον προς την γην
εχουσαν και τα εν αυτηι κακα, αλλ' ολην υψηλην, ολην ουρανου αξιαν ει και της
ημετερας και ανθρωπινης υπηρχε φυσεως τε και ουσιας. ομοουσιος γαρ ημιν η
παρθενος· το γαρ Ευτυχους ανοσιον δογμα το και την παρθενον ετερουσιον ημιν
τερατευομενον συν τοις αλλοις αυτου δογμασι της δοκησεως εξω που των θειων
αυλων εξοριζεσθω. τι βουλεται το λεγειν αυτην περιβεβλησθαι τον ηλιον, και την
σεληνην εχειν υποκατω των ποδων αυτης; ο θεσπεσιος προφητης Ἀμβακουμ περι
του Κυριου προφητευων φησιν επηρθη ο ηλιος και η σεληνη εστη εν τηι ταξει αυτης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

εις φως, ηλιον λεγων της δικαιοσυνης τον σωτηρα ημων Χριστον, η γουν το
ευαγγελικον κηρυγμα. ου φησιν υψωθεντος και αυξηθεντος, η σεληνη, τουτεστιν ο
Μωυσεως νομος, εστη και ουκετι προσθηκην εδεξατο· ου γαρ ετι μετα την Χριστου
επιφανειαν εκ των εθνων ελαβε προσηλυτους ως το πριν, αλλα και αφαιρεσιν και
μειωσιν υπεμεινε. τουτο ουν μη νοησεις και ενταυθα σκεπεσθαι την αγιαν παρθενον
τωι ηλιωι τωι νοητωι· ουτω γαρ τον Κυριον και ο προφητης καλει περι του Ἰσραηλ
λεγων επεσεν πυρ επ' αυτους και ουκ ειδον τον ηλιον· η δε γε σεληνη, τουτεστιν η
κατα νομον ιερουργια και η κατα 137 νομον πολιτεια, ατε υποβιβασθεισα και παρα
πολυ μειων εαυτης γενομενη, υπο ποδας εστι, νικηθεισα τηι ευαγγελικηι λαμπροτητι.
καλως δε τα εν νομωι σεληνην ωνομασεν, ως και αυτα υπο του ηλιου τουτεστι
Χριστου φωταγωγηθεντα, ωσπερ και η αισθητη σεληνη υπο του ηλιου του αισθητου.
ως δε προς το δηλουμενον, ακολουθοτερον ην ειπειν τωι ηλιωι μη περιβεβλησθαι την
γυναικα, αλλα την γυναικα περιβεβληκεναι τον εν γαστρι περιεχομενον ηλιον· αλλ'
ινα δειξηι και εν τηι οπτασιαι οτι κυοφορουμενος ο Κυριος της οικειας μητρος και
πασης κτισεως υπηρχε σκεπη, αυτον εφη περιβεβληκεναι την γυναικα. ομοιον εφη
και ο θειος αγγελος προς την αγιαν παρθενον· πνευμα Κυριου επελευσεται επι σε και
δυναμις υψιστου επισκιασει σοι. το γαρ επισκιαζειν, το σκεπειν, και περιβεβληκεναι
ταυτον εστιν κατα δυναμιν. και επι της κεφαλης αυτης φησι στεφανος αστερων
δωδεκα. στεφανουται γαρ η παρθενος τοις δωδεκα αποστολοις κηρυσσουσι Χριστον
συγκηρυσσομενη. και εν γαστρι εχουσα φησι και κραζει ωδινουσα και βασανιζομενη
τεκειν· και τοι φησιν ο Ἡσαΐας περι αυτης πριν την ωδινουσαν τεκειν και πριν
ελθειν τον πονον των ωδινων, εξεφυγε και ετεκεν αρσεν· και ο Γρηγοριος εν λογωι
δεκατωι τριτωι της Ἑρμηνειας του Ἄσματος περι του Κυριου φησιν ου ασυνδυαστος
μενει η κυοφορια, αμολυντος δε η λοχεια. ανωδυνος δε η ωδις. ει ουν παρα τωι
τοσουτωι προφητηι και τωι της εκκλησιας διδασκαλωι τον πονον των ωδινων
εκπεφευγεν η παρθενος, πως ενταυθα κραζει ωδινουσα και βασανιζομενη τεκειν;
ουκ εναντιοτης το ειρημενον, μη γενοιτο· 138 ουδεν γαρ αν ειη εναντιον παρα τωι
ενι και τωι αυτωι τωι δι' αμφοτερων λαλησαντι, αλλα το ενταυθα κραζει και
βασανιζεται ουτω νοησεις. αχρι ου ο θειος αγγελος τωι Ἰωσηφ ειπε περι αυτης οτι εκ
Πνευματος Ἁγιου εστι το κυοφορουμενον, εν αθυμιαις ην ως εικος η παρθενος
ερυθριωσα τον μνηστευσαμενον, και λογιζομενη μη αρα πως υπονοησοι εκ
λαθραιων γαμων αυτην ωδινειν· ην αθυμιαν και λυπην κατα τους της τροπης
νομους κραυγην και βασανον ωνομασε, και ου θαυμαστον. και γαρ και τωι θεσπεσιωι
Μωυσηι νοητως εντυγχανοντι τωι Θεωι και αθυμουντι εωρα γαρ εν ερημωι τον Ἰσραηλ
και θαλασσηι και πολεμιοις κεκυκλωμενονειρηται παρα του Θεου τι βοας προς με;
ουτω και νυν την εις νουν και καρδιαν λυπηραν διαθεσιν της παρθενου, κραυγην η
οπτασια φησιν. αλλ' ο της αχραντου δουλης σου και κατα σαρκα μητρος, εμης δε
δεσποινης, της αγιας θεοτοκου την αθυμιαν λυσας τωι αρρητωι σου τοκωι, λυσον και
τας εμας αμαρτιας· πρεπει γαρ σοι η δοξα εις τον αιωνα, αμην#556 Λογος εβδομοσ
πληρωσας εν μερει την θεωριαν της περι της κοινης δεσποινης της αγιας
αειπαρθενου και θεοτοκου Μαριας, αλλην ημιν παραδιδωσι λεγων· και ωφθη αλλο
σημειον εν τωι ουρανωι. και ιδου δρακων πυρ ρος μεγας, εχων κεφαλας επτα και
κερατα δεκα, και επι τας κεφαλας επτα διαδηματα, και η ουρα αυτου συρει το τριτον
των αστρων εν τωι ουρανωι, και εβαλεν αυτους εις την γην. 139 και ο δρακων
εστηκεν ενωπιον της γυναικος της μελλουσης τεκειν, ινα οταν τεκηι το τεκνον αυτης
καταφαγηι. και ετεκεν υιον αρσενα, ος μελλει ποιμαινειν παντα τα εθνη ραβδωι
σιδηραι· και ηρπασθη το τεκνον αυτης προς τον Θεον και προς τον θρονον αυτου. και
η γυνη εφυγεν εις την ερημον, οπου εχει εκει τοπον ητοιμασμενον απο του Θεου, ινα
εκει τρεφωσιν αυτην ημερας χιλιας διακοσιας εξηκοντα. ωσπερ εν αρχηι της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

ηγησαμενης οπτασιας ειρηται, οτι τα κατα τον αντιχριστον τελεωτερον η οπτασια
διηγησασθαι βουλομενη, αρχην ποιειται την του Κυριου συλληψιν τε και γεννησιν,
ης χαριν και προβεβληται υπο του κοινου παντων εχθρου και πολεμιου ο λυμεων
εκεινος οπως τους υπο του Κυριου συναχθεντας αυθις ανδραποδισηται, ουτω και
νυν λεκτεον, οτι τα κατα τον αντιχριστον διηγησασθαι η οπτασια βουλομενη, της
προσθεν ειρημενης αρχης φημι δη της του Κυριου γεννησεωςαλλην προτερευουσαν
αρχην ποιειται, την κατα τον Σαταναν, πως κατενηνεκται εκ του ουρανου, ει και εν
τηι εξης οπτασιαι σαφεστερον τουτο φησι, προσθεις οτι και επεβουλευσε τωι Κυριωι,
ινα της αρχης ωσπερ θεμελιου τινος προκαταβληθεισης τα λοιπα προσεποικοδομησηι
διηγηματα τα κατα τον αντιχριστον και τα υπ' αυτου πεπραγμενα. τουτων ουτω
προαφηγηθεντων, επι την των ρητων επισκεψιν μεταβητεον. και ωφθη φησιν αλλο
σημειον εν τωι ουρανωι, ωσπερ επιρραπιζων ο λογος τον αρχεκακον Σαταναν, οτι
ουρανιος ων δια την επαρσιν χαμερπης γεγενηται· εν τωι ουρανωι αυτον
προδεικνυσιν, ινα ειδειη 140 ο αποστατης εξ οιων εις οια καταπεπτωκε. και ιδου
φησι δρακων πυρρος μεγας. δρακοντα μεν τον Σαταναν καλει δια το σκολιον· ουτω
γαρ αυτον και ο Ἡσαΐας λεγει· επι τον δρακοντα λεγων τον οφιν τον σκολιον·
πυρρος δε δια το αιμοβορον και οργιλον. εχων κεφαλας επτα και κερατα δεκα· και
επι τας κεφαλας αυτου επτα διαδηματα. ουδε ο προφητης αυτον ηγνοησεν ως εστι
πολυκεφαλος· τοιγαρουν φησι προς τον Θεον· συ συνετριψας τας κεφαλας του
δρακοντος· εδωκας αυτον βρωμα λαοις τοις Αιθιοψιν. πολυκεφαλον δε αυτον φασιν,
των επτα τα πολλα δηλουντων καθως πολλακις ειρηται, ως πολλας αρχας και
επινοιας μεθοδειων ποιουμενον κατα των ανθρωπων δι' ων αυτους καταδουλουται,
συμβολον γαρ τυραννιδος το διαδημα. τα δε δεκα κερατα την μεγιστην αυτου
δυναμιν αινιττεται. τελειος γαρ ο δεκατος αριθμος, δυναμεως δε σημειον το κερας.
ειρηται γαρ και υψωθησεται ως μονοκερωτος το κερας μου. οπως δε εστιν δυνατος,
εξεστι γνωναι τον τηι βιβλωι του Ἰωβ εντευξομενον. και τηι ουραι αυτου φησι συρει το
τριτον των αστρων του ουρανου και εβαλεν αυτους εις την γην. συγκατεβαλε γαρ
εαυτωι πλειστην αγγελων μοιραν συναποστησαι πεισας Θεου και πεποιηκε χθονιους
τους ουρανιους, και σκοτος τους λαμπρους ως αστερας. το δε τηι ουραι δηλοι το οιον
τοις τελευταιοις αυτου και οπισθιοις πλημμελημασι· προτερον γαρ αυτος απονοιαν
και αποστασιαν νοησας, και ταυτην ικανως εν τωι της διανοιας διαθρεψας
υπερηφανωι, ουτως ηλθε και εις το διαφθειραι τους λοιπους. και ο δρακων φησιν
εστηκει ενωπιον της γυναικος της μελλου 141 σης τεκειν, ινα οταν τεκηι το τεκνον
αυτης καταφαγηι. εκ των περι τον Κυριον συμβεβηκοτων ως τεχθησεται ο
καταλυσων αυτου την δυναστειαν, επιμελως παρετηρει ινα οταν η παρθενος τεκηι το
τεχθεν απολεσηι. τοιγαρουν ουκ ημελει, αλλ' επηγειρε τον Ἡρωδην διαφθειραι το
παιδιον τον αρρενα και ανδρειον; τον μηδεν εκλυτον εχοντα και γυναικωδες. πριν
γαρ γνωναι το παιδιον καλειν πατερα η μητερα, ο Ἡσαΐας ημας ευαγγελιζεται,
ληψεται δυναμιν ∆αμασκου και τα σκυλα Σαμαρειας εναντιον βασιλεως Ἀσσυριων.
και τις εστιν ουτος ο τεχθεις, ο αρρην, αποκαλυψον ημιν σαφεστερον, ω Ἰωαννη, ος
φησι ποιμαινειν παντα τα εθνη ραβδωι σιδηραι. αναφανδον ημιν, ω θεσπεσιε, τον
ημετερον σωτηρα και κυριον ειρηκας Ἰησουν τον Χριστον· αυτωι γαρ επηγγελται
παρα του οικειου πατρος αιτησαι παρ' εμου και δωσω σοι εθνη την κληρονομιαν
σου, και την κατασχεσιν σου τα περατα της γης· ποιμανεις αυτους εν ραβδωι σιδηραι
ως σκευη κεραμεως συντριψεις αυτους. και ηρπασθη φησι το τεκνον αυτης προς τον
Θεον και προς τον θρονον αυτου. ο μεν δρακων ο ιοβολος ενηδρευε, και τον
Ἡρωδην παρεθηγεν ανελειν τα εν τηι Βηθλεεμ παιδια, ως εν εκεινοις παντη τον
Κυριον ευρησων. το παιδιον δε προνοιαι του πατρος διεφυγε την επιβουλην· ηκουσε
γαρ χρηματισμον ο Ἰωσηφ παραλαβειν το παιδιον και την μητερα αυτου και φευγειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

εις Αιγυπτον, ως μελλοντος του Ἡρωδου ζητειν την ψυχην του παιδιου. και η γυνη
εφυγεν εις την ερημον οπου εχει τοπον ητοιμασμενον υπο του Θεου, ινα εκει
τρεφωσιν αυτην 142 ημερας χιλιας διακοσιας εξηκοντα. αρα ουν το μεν παιδιον
διεσωθη εκ της επιβουλης του δρακοντος, η δε γυνη παρεδοθη εις διαφθοραν; ου μεν
ουν, αλλα και αυτη διεσωθη τηι εις Αιγυπτον φυγηι, ητις ερημος ην και σχολαζουσα
της Ἡρωδου επιβουλης. και εκει διηγε φησι και διεστρεφετο ημερας χιλιας
διακοσιας εξηκοντα, αι συναγουσιν ετη τρια ημισυ ολιγων λειποντων. τοσουτον γαρ
ισως χρονον εν τηι Αιγυπτωι διεγενετο η θεοτοκος, αχρι της Ἡρωδου τελευτης, μεθ'
ην παλιν αυτους χρηματισμος αγγελου προς την Ἰουδαιαν ειλκυσε. και εγενετο
πολεμος εν τωι ουρανωι, ο Μιχαηλ και οι αγγελοι αυτου πολεμησαι μετα του
δρακοντος. και ο δρακων επο λεμησε και οι αγγελοι αυτου. και ουκ ισχυσαν, ουδε
τοπος ευρεθη αυτωι εν τωι ουρανωι. και εβληθη ο δρακων ο μεγας, ο οφις ο αρχαιος, ο
καλουμενος ∆ιαβολος· και ο Σατανας, ο πλανων την οικουμενην ολην, εβληθη εις
την γην, και οι αγγελοι μετ' αυτου εβληθησαν. ωσπερ κατ' επαναβασιν αει της
ειρημενης αρχης, αρχην πρεσβυτεραν επινοει, ης εν μερει και προσθεν επεμνησθη,
τα κατα τον αντιχριστον ημιν διηγεισθαι μελλουσα η οπτασια· αρχη γαρ πρωτη των
κατ' αυτων, η του Σατανα η του ουρανου πτωσις. περι ης και ο Κυριος φησιν ειδον
τον Σαταναν εκ του ουρανου ως αστραπην πεσοντα. τι ουν λεγει και εγενετο
πολεμος εν τωι ουρανωι; φησιν η θεια γραφη τον Σαταναν τραχηλιασαι κατα του
Θεου, τουτεστι σκληρον 143 αυτωι και αγερωχον αντανατειναι τραχηλον, και
αποστασιαν μελετησαι. αλλ' ο μεν Θεος, ατε φυσει αγαθος ων και ανεξικακος,
εμακροθυμει επ' αυτωι· οι δε γε θειοι αγγελοι μη ενεγκοντες την υβριν του σφων
δεσποτου εξωθησαν αυτον της μετ' αυτων διαγωγης. τουτο νυν φησιν οτι ο Μιχαηλ,
εις δε ουτος των εν αγγελοις μεγαλων αρχοντων, επολεμησε κατα του Σατανα και
των υπ' αυτον. ο δε γε Σατανας ουκ ισχυσε προς τον κατ' αυτου πολεμον· ουδε τοπος
ηυρεθη φησι φυγης αυτωι η γουν οικησεως εν τωι ουρανωι, και εβληθη κατω εις την
γην, η τουτο αισθητως παθων, η οτι του αγγελικου και ουρανιου περιαιρεθεις
αξιωματος, εις γηινον κατερριφη φρονημα. ειτα ωσπερ αμυνομενος, τον Θεον δια
την πτωσιν, επει μη αυτον αδικησαι ενην, τους αυτου δουλους αδικει τους
ανθρωπους, και πλαναι και αφισταν πειραται Θεου, ταυτηι τον αυτον δεσποτην
αδικειν οιομενος. και ηκουσα φωνην μεγαλην εν τωι ουρανωι λεγουσαν αρτι εγενετο
η σωτηρια και η δυναμις και η βασιλεια του Θεου ημων και η εξουσια του Χριστου
αυτου, οτι εβληθη ο κατηγο ρος των αδελφων ημων, ο κατηγορων αυτων ενωπιον
του Θεου ημων ημερας και νυκτος· και αυτοι ενικησαν αυτον δια το αιμα του αρνιου
και δια τον λογον της μαρτυριας αυτων, και ουκ ηγαπησαν την ψυχην αυτων αχρι
θανατου· δια τουτο ευφραινεσθε ουρανοι και οι εν αυτοις σκηνουντες· ουαι την γην
και την θαλασσαν, οτι κατεβη ο ∆ιαβολος προς υμας, εχων θυμον μεγαν, ειδως οτι
ολιγον καιρον εχει. την οικειαν ουν ευφροσυνην οι αγιοι παραδηλουντες αγγελοι ην
εσχον επι τηι καθαιρεσει του Σατανα, επινικιον 144 αιδουσιν ωδην τωι Θεωι, αρτι
λεγοντες φησιν εγενετο η σωτηρια και η βασιλεια, και ελαμψεν η του Θεου δυναμις,
και η εξουσια του Χριστου αυτου, οπως εστι παντοδυναμος· αυτης γαρ φησι τηι
συνεργιαι νενικηκαμεν τον εχθρον. και απηλθεν εξ ημων ο κατηγορος των αδελφων
ημων, ο κατηγορων αυτων ενωπιον του Θεου ημων ημερας και νυκτος. ω της
μετριοτητος των αγιων αγγελων· πως εισι μιμηται του οικειου δεσποτου. αδελφους
εαυτων, καλουσιν τους ανθρωπους. και τι θαυμαστον; οποτε και ο κοινος δεσποτης
τουτο αυτους καλειν ουκ απηξιωσεν, απαγγελω λεγων το ονομα σου τοις αδελφοις
μου· εν μεσωι εκκλησιας υμνησω σε. τι δε φασι περι του Σατανα; απηλθεν. καθηρεθη
της αξιας. ουκετι αυτωι χωρα ενωπιον εσταναι του Θεου, και κατηγορειν των
ανθρωπων. και αυτοι φησι τοις ισοις αυτον ημυναντο, νικησαντες τον δοκουντα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

αηττητον ως και κατα Θεου τολμησαι. ενικησαν δε συνεργωι και βοηθωι χρησαμενοι
τωι τιμιωι αιματι του Χριστου, και τωι λογωι της υπερ αυτου μαρτυριας, ην προεκριναν
των οικειων ψυχων. ων γενομενων, ευφραινεσθε φησι παντες αγγελοι Θεου πικρου
γειτονηματος απαλλαγεντες του Σατανα. ουαι φησι την γην και την θαλασσαν, οτι
κατεβη ο ∆ιαβολος προς υμας εχων θυμον μεγαν, ειδως οτι ολιγον καιρον εχει. και
ει κακως ημελλε τηι γηι και τηι θαλασσηι, τηι καθοδωι του Σατανα, ειποι τις αν· δια τι
κατηλθεν; οτι τοις μεν νηφουσι και την ελπιδα εχουσιν επι τωι Θεωι ου μονον προς
βλαβης ου γεγενηται, αλλα και προς ωφελειας, διαγυμναζων αυτους ωσπερ
παιδοτριβης, και τοις πειρασμοις δοκιμωτερους εργαζομενος 145 και στομων ισα
σιδηρωι. αδικει δε τους νωθρους και εξιτηλους, οι ταχα αν και μη υποντος του
διερεθιζοντος, αφ' εαυτων ησαν κακοι εις φυσιν, τα παθη μεταβαλοντες. λεγοντες δε
ουαι την γην και την θαλασσαν, ου τουτο φασιν, ουαι τοις οικουσι την γην και την
θαλασσαν πλεουσιν ανθρωποις, αλλα τους την γην οντας και σποδον κατα το
γεγραμμενον και γεωδεις το φρονημα; ετι δε τους ευριπιστους, και περιαγομενους
και αστατους τον νουν. κατα τουτων γαρ ο κοινος εχθρος στρατευομενος
καταδουλουται τους ασθενεις, εκοντας, υποκυπτοντας τηι αυτου τυραννιδι. ειδως
φησιν οτι ολιγον καιρον εχει. ολιγος γαρ ο εκ της του ∆ιαβολου καταπτωσεως
καιρος αχρι της κρισεως αυτου και ανταποδοσεως προς τους ατελευτητους αιωνας
παραβαλλομενος. τουτου χαριν και Ἰακωβ ο πατριαρχης, καιτοι εκατον αγων ετη
προς τοις τριακοντα, ελεγεν ερωτων τι τωι Φαραω, μικραι και πονηραι γεγονασιν αι
ημεραι των ετων της ζωης μου. και οτε ειδεν ο δρακων οτι εβληθη εις την γην,
εδιωκε την γυναικα ητις ετεκεν τον αρσενα. και εδοθησαν τηι γυναικι αι δυο
πτερυγες του αετου του μεγαλου, ινα πετεται εις την ερημον εις τον τοπον αυτης,
οπου τρεφεται εκει καιρον και καιρους και ημισυ καιρου απο προσωπου του οφεως.
και εβαλεν ο οφις εκ του στοματος αυτου οπισω της γυναικος υδωρ ως ποταμον, ινα
αυτην ποταμοφορητον ποιησει. και 146 εβοηθησεν η γη τηι γυναικι, και ηνοιξεν η γη
το στομα αυτης και κατεπιε τον ποταμον ον εβαλεν ο δρακων εκ του στοματος
αυτου· και ωργισθη ο δρακων επι τηι γυναικι, και απηλθεν ποιησαι πολεμον μετα
των λοιπων του σπερματος αυτης, των τηρουντων τας εντολας του Θεου και
εχοντων την μαρτυριαν Ἰησου. επαναληψιν εχει τα παροντα των ειρημενων· ου γαρ
τουτο λεγει, οτι μεθ' ο ειδεν ο δρακων οτι εβληθη εις την γην, ευθυς εδιωκε την
γυναικα, αλλ' επειδη ειδεν εαυτον ο δρακων εν οις υπαρχει κακοις, και οτι
εκπεπτωκε της αγγελικης αξιας, πικρος γεγονε λιαν κατα των ανθρωπων, και την
γυναικα την τον σωτηρα των ανθρωπων γεννησασαν εδιωκεν, ινα αυτην απολεσηι.
εδιωκε δε την γυναικα, επει εγνω τον εξ αυτης τεχθεντα κρειττονα ειναι του
αλωναι, διαφθονουμενος τοις ανθρωποις της εκ του Κυριου σωτηριας, και μη φερων
την τοσαυτην μεταβολην, ει αυτος μεν εξ ουρανων απερριφη, εκ της γης δε οι
ανθρωποι εις ουρανον δι' αρετης αναφοιτησειαν. και εδοθησαν φησι τηι γυναικι αι
δυο πτερυγες του αετου του μεγαλου, ινα πετεται εις την ερημον, εις τον τοπον
αυτης, οπου τρεφεται εκει καιρον και καιρους και ημισυ καιρου, απο προσωπου του
οφεως. αλλ' ουδε η γυνη φησιν υπο χειρα γεγονεν τωι Σαταναι, αλλα πεφευγεν εις
την ερημον. αυτη δε εστι η Αιγυπτος κατα τα προσθεν ειρημενα. ο μεν ουν προφητης
εζητει πτερυγας ωσει περιστερας, ινα πετασθεις, καταπαυσηι εν τηι ερημωι· τηι δε
παναγνωι παρθενωι δυνατωτεραι πτερυγες δεδονται, του αετου φησι του μεγαλου.
πτερυγας δε αετου λεγει την του θεσπεσιου επιφοιτησιν αγγελου, ος τον Ἰωσηφ
προυτρεψατο παραλαβειν το παιδιον και την μητερα αυτου και φευγειν εις
Αιγυπτον, δι' ης επιφοιτησεως ως δια πτερυγων αετου την 147 Αιγυπτον
κατειληφαν. ταυτης ουν της επιβουλης αποτυχων ο δρακων, ην δια του Ἡρωδου
κατεσκευακει, αλλην μετεισι κατα της παρθενου την του υιου αυτης αναιρεσιν, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

λοιπον ακολουθως αφηγειται τον σταυρον του Κυριου και τον θανατον. και εβαλε
φησιν ο οφις εκ του στοματος αυτου οπισω της γυναικος υδωρ ως ποταμον, ινα
αυτην ποταμοφορητον ποιησηι· ποταμον τον πειρασμον η θεια αλληγορει γραφη, πη
μεν λεγουσα, δια του Ἰωνα απερριψας με εις βαθη καρδιας θαλασσης, και ποταμοι
εκυκλωσαν με· πη δε δια του Κυριου· κατεβη φησιν η βροχη· παρησαν οι ποταμοι·
ηλθον οι ανεμοι· και ου κατεβαλον την οικιαν την τεθεμελιωμενην εν τηι πετραι.
ποταμον ουν λεγει τον επι τωι παθει του Κυριου πειρασμον. ινα δια τουτου φησιν
αποπνιξηι την παρθενον· και αληθως, το γε ηκον εις αυτον και εις την της αλγηδονος
υπερβολην, ισχυσε πληρωσαι την προθεσιν ο δρακων. τι γαρ λεγει προς αυτην ο
Συμεων; και σου δε αυτης την ψυχην διελευσεται ρομφαια, οπως αν αποκαλυφθωσιν
εκ πολλων καρδιων διαλογισμοι. αλλ' εβοηθησεν η γη φησι τηι γυναικι, και ηνοιξεν
η γη το στομα αυτης και κατεπιε τον ποταμον ον εβαλεν ο δρακων τηι γυναικι εκ του
στοματος αυτου. το μεν καταπιειν την γην τον ποταμον δηλοι το τον πειρασμον εν
αυτηι δεξασθαι, τουτεστι θανατωθεντα τον Κυριον. αλλ' ουκ εν τουτωι εβοηθησεν,
αλλ' εν τωι αυτην παλιν αποδουναι τον Κυριον· ανεβιω γαρ τριημερος, πατησας τον
θανατον, επει ουκ ην δυνατον κρατεισθαι αυτον υπ' αυτου, αρχηγον ζωης
υπαρχοντα κατα τον θεσπεσιον Πετρον. ινα ουτως ειη η συνταξις, και εβοηθησεν η
γη τηι γυναικι, τελειαν αναγνωστεον· ειτα ως εξ ερωτηματος, τινα δε τροπον
εβοηθησε; 148 κατεπιε τον ποταμον, τουτεστι τον επιβουλευθεντα Κυριον εν εαυτηι
δεξαμενη, παλιν ανεδωκε, και εν τουτωι εβοηθησεν. ως ουν και της δευτερας
επιβουλης αποτετυχηκεν ο δρακων, τι λοιπον ποιει τους χρηματισαντας υιους και
αδελφους του Κυριου, τουτεστι τους πιστους; εδιωκετουτους γαρ του σπερματος
ειναι φησι της γυναικος· υιοι γαρ και αδελφοι του Κυριου οι πιστοι κατα το
γεγραμμενον απαγγελω το ονομα σου τοις αδελφοις μου, και αυθις ιδου εγω και τα
παιδια α μοι εδωκεν ο Θεος. αρα ουν και της συγγενειας εισι της αυτου μητροςκαι
πολεμον εποιει μετ' αυτων, διωκων και επιβουλευων, αποκτιννυς δια των
τυραννων και δυναστων της γης, επειδη Θεον ειναι τον εκ της παρθενου τεχθεντα
εμαρτυρουν. και εσταθην παρα την αμμον της θαλασσης. και ειδον εκ της θαλασσης
θηριον αναβαινον, εχον κερατα δεκα και κεφα λας επτα, και επι των κερατων αυτου
δεκα διαδηματα, και επι της κεφαλης αυτου ονοματα βλασφημιας. και το θηριον ο
ειδον ην ομοιον παρδαλει, και οι ποδες αυτου ως αρκου, και το στομα αυτου ως
στομα λεοντος. και εδωκεν αυτωι ο δρα κων την δυναμιν αυτου και τον θρονον
αυτου και εξουσιαν μεγαλην. και μιαν των κεφαλων αυτου ως εσφαγμενην εις
θανατον, και η πληγη του θανατου αυτου εθεραπευθη. και εθαμβηθη ολη η γη οπισω
του θηριου, και προσεκυνησαν τωι δρακοντι, οτι εδωκε την εξουσιαν τωι θηριωι. εν τηι
προ ταυτης θεωριαι ειδεν ο θεσπεσιος ευαγγελιστης σημειον εν τωι ουρανωι, και ιδου
φησι δρακων πυρρος. νυν δε ημιν αφηγειται εωρακεναι εκ της θαλασσης θηριον ανα
149 βαινον ομοιον παρδαλει. ειτα εν τηι μετα ταυτην οπτασιαι παλιν οραι αλλο θηριον
αναβαινον εκ της γης εχον κερατα δυο αρνιου. τρια τοιγαρουν τα παντα ειδε θηρια·
το μεν πρωτον εν τωι ουρανωι, το δε δευτερον εκ της θαλασσης, το δε τριτον εκ της
γης. αλλα το μεν πρωτον και τριτον δηλα πασι τυγχανει· το μεν γαρ εστιν ο
αρχεκακος δρακων, ο αποστατησας και τραχηλιασας κατα του Θεου του
παντοκρατορος Σατανας, το δε τριτον ο αντιχριστος. τουτο δε το μεσον θηριον, το
νυν ημιν εις θεωριαν προκειμενον, αρα τι εστιν; οιμαι τουτο τυγχανειν μετα τον
αποστατην μεν δρακοντα, τον Σαταναν, των λοιπων δε προυχοντα δαιμονων·
πολλοι γαρ συνωλισθησαν. και δηλον εκειθεν οτι τον μεν παντων αρχοντα
δαιμονων η θεια λεγει γραφη την θαλασσαν και τον ταρταρον καταδεδικασθαι,
καθως προσθεν αποδεδεικται, τροπικως μεν ισως ουτω καλουσα την ταραχην και
τον κλονον ωι συνεστιν, εννοων εξ οιων εις οια κατηκται, και οτι εις κρισιν τηρειται
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

μεγαλης ημερας κατα το γεγραμμενον. ει γαρ μη τουτο ην, αλλ' αισθητως ην εν τηι
θαλασσηι και εν τωι ταρταρωι, πως εν τηι προ ταυτης αναγεγραπται θεωριαι πολλα
μηχανησαμενος κατα τε του Κυριου και κατα της μητρος αυτου; πλην οτι κατα το
γραμμα της ιστοριας, ουδε αυτο αθετητεον, τον ταρταρον και τον βυθον
κεκληρωται. ουτος δε γε ο δευτερος. ο νυν ημιν προκειμενος, εισηκται εν τηι βιβλωι
του Ἰωβ, και προσδιαλεγομενος τωι Θεωι, και τον Ἰωβ εξαιτουμενος, και μυριας
πειρας αυτωι προσφερων, και μεντοι και λεγων ως εμπεριπατησας την υπ' ουρανον
παρεστι. και ου μονον η βιβλος του Ἰωβ, αλλα και ο Κυριος μνημην αυτου πεποιηται
παρα 150 τωι Ἰωαννηι τοις Ἰουδαιοις προσφωνων· υμεις εκ του πατρος του ∆ιαβολου
εστε και τας επιθυμιας του πατρος υμων θελετε ποιειν. εκεινος ανθρωποκτονος ην
απ' αρχης, και εν τηι αληθειαι ουχ εστηκεν, οτι ουκ εστι αληθεια εν αυτωι. οταν λαληι
το ψευδος, εκ των ιδιων λαλει, οτι ψευστης εστι και ο πατηρ αυτου, πατερα του
∆ιαβολου καλων, τουτου δη του νυν ημιν εις θεωριαν προκειμενου, τον αποστατην
δρακοντα, ως αρχηγετην αυτων και πρωτουργον της αποστασιας γενομενον· ωσπερ
και ο ιερος Ἁβρααμ πατηρ εθνων χρηματιζει ως προκαταρξας αυτοις της πιστεως
κατα το προς αυτον ειρημενον, πατερα πολλων εθνων τεθεικα σε. τουτων ουτω
κατα την εμην οιησιν διευκρινηθεντων, επανελθωμεν εις το προκειμενον. ειδον
φησιν εκ της θαλασσης θηριον αναβαινον, εχον κερατα δεκα και κεφαλας επτα, και
επι των κερατων αυτου δεκα διαδηματα. εκ της θαλασσης οραι αυτον αναβαινοντα· η
γαρ ανοδος αυτωι και οιον η υψωσις εκ του τεταραγμενου και αστατου βιου των
ανθρωπων εστι, των χειροτονησαντων αυτον καθ' εαυτων τυραννον· τα δε γε δεκα
κερατα δυναστειαν αυτωι μεγαλην προμαρτυρει, ωσπερ και αι επτα κεφαλαι
μεθοδειας τινας και αρχας δολων και κατασκευων· τελειοι γαρ αριθμοι ο τε δεκα και
ο επτα. διαδηματα δε ην αυτου περι τα κερατα δεικνυντα δυναστην αυτον κατα της
ανθρωποτητος γενομενον, ημων εξ απατης αυθαιρετως εαυτους παραδεδωκοτων
αυτωι. και επι της κεφαλης αυτου φησιν ονοματα βλασφημιας. καλως επι της
κεφαλης αυτου· καθ' εαυτου γαρ μαινεται και κατα της οικειας κεφαλης εις Θεον
παροινων, και συλων μεν εκ του Θεου το σεβας, εαυτωι δε ανατιθεις. και το θηριον
φησιν ο 151 ειδον ομοιον ην παρδαλει, και δια το οξυρροπον, οιμαι, και ταχυ προς
επιβουλας. και οι ποδες αυτου ως αρκου φησιν, οιονει ευσθενεις και υπομονητικοι
ως και εμπεριπατειν την υπ' ουρανον εις επιβουλην των ανθρωπων. και το στομα
αυτου φησιν ως στομα λεοντος· περιερχεται γαρ ο αντιδικος ημων ∆ιαβολος ως
λεων, τινα καταπιηι κατα το γεγραμμενον. και εδωκε φησιν αυτωι ο δρακων την
δυναμιν αυτου. η δε γε δυναμις του αποστατου δρακοντος εν ταις απαταις και τοις
δολοις εστι τουτων, και αυτωι γεγονεν αιτιος και διδασκαλος. και ορω φησι μιαν των
κεφαλων αυτου ως εσφαγμενην εις θανατον· και η πληγη του θανατου αυτου
εθεραπευθη. τουτον το σημαινομενον ειδειη αν αυτος ο πνευματοφορος
ευαγγελιστης· ως δε εμοι καταφαινεται, τοιουτον τι δηλοι· ην γαρ ελαβεν ο
∆ιαβολος θανατηφορον πληγην κατα μιας των κεφαλων δια της του Ἰσραηλ
θεοσεβειας, ταυτην ιαθη δια της εκεινων παλιν ειδωλολατρειας. και εθαμβηθη
φησιν ολη η γη οπισω του θηριου. πως γαρ ουκ εμελλε και το θεοσεβες εθνος του
Ἰσραηλ προσκεκυνηκος αυτωι; και τουτο εστι το ειρημενον τωι Ἡσαΐαι εκ προσωπου
του Θεου προς τον Ἰσραηλ· δι' υμας το ονομα μου δια παντος βλασφημειται εν τοις
εθνεσιν, αλλα και τον αρχεκακον συμπροσεκυνησαν δρακοντα τον της τοσαυτης
απατης και των δολερων μεθοδιων αιτιον υπαρχοντα τωι θηριωι. και προσεκυνησαν
τωι θηριωι· και τις δυναται πολεμησαι μετ' αυτου; και εδοθη αυτωι στομα λαλουν
μεγαλα και βλασ 152 φημια, και εδοθη αυτωι εξουσια ποιησαι μηνας τεσσαρακον
ταδυο. και ηνοιξε το στομα αυτου εις βλασφημιαν προς τον Θεον, βλασφημησαι το
ονομα αυτου και την σκηνην αυτου, και τους εν τωι ουρανωι σκηνουντας. και εδοθη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

αυτωι εξουσια επι πασαν φυλην και λαον και γλωσσαν και εθνος. και
προσκυνησουσιν αυτωι παντες οι κατοικουντες την οικου μενην, ου ου γεγραπται το
ονομα αυτου εν τωι βιβλιωι της ζωης του ουρανου του εσφραγισμενου απο
καταβολης κοσμου. εξ ων κατεστρατηγησε του Ἰσραηλ την ευφημιαν αυτωι
πλεκουσιν οι αλοντες αυτωι, τις ομοιος, λεγοντες τωι θηριωι, και τις δυναται
πολεμησαι μετ' αυτου. παντων φησιν ηττημενων και υπο ποδας πεσοντων, και
εδοθη αυτωι στομα λαλουν μεγαλα και βλασφημια. εδοθη παρα τινος; παρα των
εξαπατηθεντων και προσκεκυνηκοτων ανθρωπων αυτωι· υπερηφανιας γαρ το
υψηγορειν. τι γαρ τουτου μειζον; του λεγειν εις τον ουρανον αναβησομαι· επανω
των αστρων του ουρανου θησω τον θρονον μου. και μικρον υποβας, εσομαι φησιν
ομοιος τωι υψιστωι, ως Ἡσαΐας αυτον κωμωδει, α δη ταυτα και βλασφημιαι κατα
Θεου τυγχανουσι. και εδοθη φησιν αυτωι εξουσια ποιησαι μηνας τεσσαρακονταδυο.
εν τοις φθασασι τους τεσσαρακονταδυο μηνας εις βραχυν χρονον εδεξαμεθα. πας
γαρ χρονος βραχυς, καν οτι μαλιστα μακρος ειναι δοκηι, προς τους ατελευτητους
αιωνας παρα 153 βαλλομενος. και ηνοιξε φησι το στομα αυτου εις βλασφημιαν προς
τον Θεον, βλασφημησαι το ονομα αυτου και την σκηνην αυτου, τους εν τωι ουρανωι
σκηνουντας. ειρηνται τινες αι κατα Θεου βλασφημιαι του αποστατου. σκηνην δε του
Θεου λεγει τους αγιους αγγελους δια το εν αυτοις σκηνουν τον Θεον. ει γαρ περι
ανθρωπων ειρηται ενοικησω εν αυτοις και εμπεριπατησω, τι αν τις ειποι περι
ουρανιων δυναμεων οπως εχουσιν ενοικον τον Θεον; και εδοθη αυτωι εξουσια επι
πασαν φυλην και λαον και γλωσσαν και εθνος. και προσκυνησουσιν αυτωι παντες οι
κατοικουντες την οικουμενην. φθασας ειπον οτι παρα των ανθρωπων των εκοντων
υποκλιναντων εαυτους τηι ολεθριωι αυτου δυναστειαι την εξουσιαν ειληφε. καλως δε
ειπεν οτι παντες οι κατοικουντες την οικουμενην προσκυνησουσιν αυτωι· χωρις γαρ
του θεοσεβους Ἰσραηλ τουτο παθοντος, απαν λοιπον ευρηται γενος ανθρωπων και
φυλη προσκεκυνηκυια τωι αλητηριωι. ου φησιν ου γεγραπται το ονομα αυτου εν τωι
βιβλιωι της ζωης του ουρανου του εσφραγισμενου απο καταβολης κοσμου λιαν
ασφαλως προδιωρισατο η οπτασια· επειδη γαρ ειρηται παντας τους κατοικουντας
την οικουμενην προσκεκυνηκεναι τον αποστατην ∆ιαβολον, ησαν δε ολιγοι τινες
καθαροι της αυτου λατρειας και εκ των εθνων και εκ του Ἰσραηλ, οιον ο Ἰωβ, οι
τεσσαρες αυτου φιλοι, ο Μελχισεδεκ, και του Ἰσραηλ δε οι αγιοι 154 προφηται. και οι
επ' ευσεβειαι μαρτυρουμενοι παρα τηι παλαιαι φησι παντες αυτωι προσκεκυνηκασιν
εκτος τουτων οιτινες δια την θεοσεβειαν, και της πολιτειας το ακριβες και
απεξεσμενον εισιν εν ουρανωι γεγραμμενοι, και υπο Θεου φρουρουμενοι· τουτο γαρ
σημαινει το εσφραγισθαι το βιβλιον. περι τουτου του βιβλιου φησι ο Κυριος τοις
αγιοις αυτου μαθηταις παρα τωι θεσπεσιωι Λουκαι· πλην εν τουτωι μη χαιρετε οτι τα
πνευματα υμιν υποτασσεται· χαιρετε δε οτι τα ονοματα υμων εγραφη εν τοις
ουρανοις. ει τις εχει ους ακουσατω. ει τις εις αιχμαλωσιαν, υπαγει· ει τις εν μαχαιραι
αποκτενει, δει αυτον εν μαχαιραι αποκταν θηναι. ωδε εστιν η υπομονη και η πιστις
των αγιων. ει τις εχει φησι νουν συνιεναι τα λεγομενα δυναμενον, ακουσατω των
ειρημενων και γινωσκετω οτι ο περι το αιχμαλωτιζειν ετερους προχειρος
αιχμαλωτισθησεται υπο του θηριου και προς αυτο αυθαιρετος αυτομολησει·
μηδεμιας γαρ αντιληψεως παρα Θεου τυγχανων, εις απαν απενεχθησεται κακον. ει
τις εις φονους παρασκευασμενος, τον νοητον τεθνηξεται θανατον εν τηι του
∆ιαβολου προσκυνησει. ωδε φησιν εστιν η υπομονη και η πιστις των αγιων. ουτως
αθωος της του πονηρου γινεται δουλειας, ης γενοιτο δουλειας ημας παντας
ελευθερους αποδειχθηναι χαριτι του καλεσαντος ημας Θεου εις την αυτου
επιγνωσιν. αυτωι πρεπει η δοξα εις τους αιωνας, αμην#556 Λογος ογδοοσ πολλας
εκδρομας ποιησαμενος και εκ των δε των αρχων εις προγενεστερας αρχας επαναβας,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

εφθασεν εις το σπουδα 155 ζομενον. το δε ην διηγησασθαι ημιν τα περι του
δυσσεβους και θεοστυγους αντιχριστου. ουτος ουν εν μεσωι προκειται νυν, και ορα τι
φησι περι αυτου. και ειδον αλλο θηριον αναβαινον εκ της γης, και ειχε κερατα δυο
ομοια αρνιωι, και ελαλει ως δρακων. και την εξουσιαν του πρωτου θηριου πασαν
ποιει ενωπιον αυτου. και ποιει την γην και τους ενοικουντας εν αυτηι ινα
προσκυνησουσι το θηριον το πρωτον, ου εθεραπευθη η πληγη του θανατου αυτου.
και ποιει σημεια μεγαλα ινα πυρ ποιηι εκ του ουρανου καταβαινειν εις την γην
ενωπιον των ανθρωπων. και ειδον φησι αλλο θηριον αναβαινον εκ της γης, οθεν και
πασιν ανθρωποις η αρχη της γενεσεως. ανθρωπος γαρ ο αντιχριστος, ου εστιν η
παρουσια κατ' ενεργειαν του ∆ιαβολου, ως τωι σοφωτατωι Παυλωι δοκει. και ειχε
κερατα δυο ομοια αρνιωι, και ελαλει ως δρακων. εικοτως εφη μη εχειν αυτον κερατα
αρνιου, αλλα ομοια αρνιου, και μη ειναι δρακοντα, αλλα λαλειν ομοιως δρακοντι.
επειδη γαρ ο αλητηριος πλαττεται ειναι ο Χριστος, ουκ εστι δε, ομοια αρνιου
δεδωκεν αυτωι κερατα. και επειδη δια πασης διεισιν ανοσιουργιας ισα τωι ∆ιαβολωι,
ου μην εστιν ο ∆ιαβολος, ουκ εφη αυτον δρακοντα, αλλα λαλειν ως δρακοντα. επει
ουν ταυτα ουτως, εφυλαξεν αυτωι την εικονα και εν τηι οπτασιαι ο λογος, και διδωσιν
αυτωι σχημα ουκ αρνιου, αλλ' ομοιον αρνιου, ουτε δρακοντος, αλλ' ομοιον δρακοντι.
αρνιον μεν γαρ ο Χριστος ειρηται, δρακων δε ο ∆ιαβολος, αλλ' ουτε τουτο ην ουτε
εκεινο. και την εξουσιαν φησι του πρωτου θηριου, πασαν ποιειται ενωπιον αυτου.
τουτεστιν διαδοχος 156 της εξουσιας γινεται του ∆ιαβολου, και παρασκευαζει
παντας εκεινωι προσκυνειν, ου εθεραπευθη η πληγη του θανατου αυτου. τουτο εν
τοις φθασασιν ειρηται. νυν δε μονον επισημηνασθαι δει. επειδη γαρ εφη οτι την
εξουσιαν του πρωτου θηριου πασαν ποιειται ενωπιον αυτου, πρωτον δε παντων
ειρηκει τον δρακοντα τον πυρρον, ον εδειξεν εν τωι ουρανωι γεγραμμενον η οπτασια,
ινα μητις περι αυτου νομισηι λεγειν νυν αυτον ως την εξουσιαν ελαβε του πρωτου
θηριου, ου περι εκεινου φησι του παντων πρωτου λεγω, αλλα του μετ' εκεινον μεν,
πρωτου δε του αντιχριστου, ον η οπτασια εδειξεν εκ της θαλασσης αναβαινοντα
ομοιον παρδαλει. τουτου γαρ η πληγη του θανατου ιασθη κατα τα προσθεν ειρημενα.
και ποιει σημεια μεγαλα, ινα πυρ ποιηι εκ του ουρανου καταβαινειν επι της γης
ενωπιον των ανθρωπων. και το ποιειν σημεια και τερατα κατ' ενεργειαν του
∆ιαβολου μαρτυρειται παρα του αποστολου· μετα γαρ το ειπειν ου εστιν η παρουσια
κατ' ενεργειαν του Σατανα, επαγει εν πασηι δυναμει και σημειοις και τερασι ψευδους.
και πλαναι φησι τους κατοικουντας επι της γης δια τα σημεια α εδοθη αυτωι ποιησαι
ενωπιον του θηριου, λεγων τοις κατοικουσιν επι της γης ποιησαι εικονα τωι θηριωι
ως εχει την πληγην της μαχαιρας και εζησε. και εδοθη αυτωι δουναι πνευμα τηι
εικονι του θηριου, ... αποκτανθωσιν. και ποιει παντας τους μικρους και τους
μεγαλους, και τους πλουσιους και τους πτωχους, και τους ελευθερους και τους
δουλους, ινα δωσει αυτοις χαραγμα ... το ονομα του θηριου, η τον αριθμον του
ονοματος αυτου. ωιδε η σοφια 157 εστιν· ο εχων νουν ψηφισατω τον αριθμον του
θηριου, αριθμος γαρ ανθρωπου εστι· και ο αριθμος αυτου εστιν, εξακοσια εξηκοντα
εξ. και πλαναι φησι τους κατοικουντας επι της γης δια τα σημεια. ποιει μεν γαρ
σημεια, κλεπτων δε τους οφθαλμους των ορωντων, ωσπερ και οι φαρμακοι ενωπιον
του Φαραω· ενι γαρ εστρατηγουντο δαιμονι πλανωι εκεινοι τε και ουτος. καλως δε
εφη ποιειν αυτον τα σημεια ενωπιον του θηριου. επειδη γαρ εικονα αυτωι
αναστηλωσει, ην και προσκυνειν παντας βιασεται, παρ' αυτηι τα σημεια δηθεν
επιτελεσει, ως θειαζων την εικονα, οτι δη παρ' αυτης εχει το δυνασθαι ταυτα. και
εδοθη αυτωι φησι δουναι πνευμα τηι εικονι. πολλα γαρ φασι των αγαλματων και
ιδροι και δοκει λαλειν ενεργειαι διαβολικηι. φασι δε και διδοναι χαραγμα και
σφραγιδα τον αντιχριστον του οικειου ονοματος, ης ανευ ουτε ωνησεται τις ουτε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

μην εκποιησει. ωιδε φησιν εστιν η σοφια ψηλαφησατω το ονομα του θηριου, και δια
της ψηφου ευρετω αυτο. ου γαρ ψηφον ερω φησι ξενην και αηθη, ουδε μετα
επικρυψεως και διπλοης ονομαζομενην, αλλα ψηφον εντριβη και εγνωσμενην
ανθρωποις, ητις συναγει αριθμον εξακοσιοστον εξηκοστον εκτον. σημαινει δε γε
ουτος ο αριθμος και αλλα μεν πολλα κυρια τε και προσηγορικα ονοματα, σημαινει δε
και ταυτα· κυρια μεν Λαμπετις, Βενεδικτος, Τιταν. το μεν γαρ Τιταν δια του ῗ
γραφεται, ενι δε και διφθογγον αυτο γραψαι. ει 158 γαρ απο της τεισεως ο Τειταν,
εστι δε το ρημα, τεινω, και ο μελλων, τενω, εικοτως διφθογγον γραπτεον αυτο, ως
το φθειρω απο του φθερω, και σπειρω απο του σπερω· προσηγορικα δε ο νικητης,
ισως γαρ ουτως εαυτον ωνομασεν, εξ ου τα τρια κερατα ητοι τους βασιλεις
καταπολεμησας εκριζωσει. ορα τι φησιν ο ∆ανιηλ περι τουτων εν τηι ογδοηι αυτου
οπτασιαι· προσενοουν φησιν τοις κερασιν αυτου, τουτεστι του τεταρτου θηριου, και
ιδου κερας ετερον μικρον ανεβαινεν εν μεσωι αυτων, και τρια κερατα των εμπροσθεν
αυτου εξερριζωθη απο προσωπου αυτου· και ιδου οφθαλμοι ως οφθαλμοι ανθρωπου
εν τωι κερατι τουτωι, και στομα λαλουν μεγαλα. ειτα ο επισαλος, κακος οδηγος,
αληθης βλαβερος, παλαι βασκανος, αμνος αδικος· τουτοις γαρ ισως αν τοις ονομασιν
επικληθειη εκ των εναντιουμενων αυτωι. ο δε ου μονον ουκ εντραπησεται ταυτα
καλουμενος, αλλα και επευφρανθησεται ταις τοιαυταις προσηγοριαις ως μη
αισχυνεσθαι και εαυτον ουτω καλειν. τας τοιαυτας μοχθηρας και θεοστυγεις
προαιρεσεις επιρραπιζων, ο σοφος αποστολος φησιν· ωιν η δοξα εν τηι αισχυνηι αυτων
εστι. πολλων τοινυν ευρεθεντων ονοματων, εξουσια τωι βουλομενωι το
αρμοδιωτερον επιθειναι τωι καταρατωι. και ειδον και ιδου το αρνιον εστως επι το
ορος Σιων, και μετ' αυτου εκατον τεσσαρακοντα τεσσαρες χιλιαδες εχουσαι το ονομα
του πατρος αυτου γεγραμμενον επι των μετωπων αυτων. και ηκουσα φωνην εκ του
ουρανου ως φωνην υδατων πολλων και ως φωνην βροντης μεγαλης, και φωνην
ηκουσα ως φωνην κιθαριζοντων εν ταις κιθαραις αυτων. και αιδου 159 σιν ωδην
καινην ενωπιον του θρονου και ενωπιον των τεσσα ρων ζωων και των
πρεσβυτερων· και ουδεις ηδυνατο μαθειν την ωδην ει μη εκατον τεσσαρακοντα
τεσσαρες χιλιαδες, οι ηγορασμενοι απο της γης. ουτοι εισιν οι μετα γυναικων ουκ
εμολυνθησαν, παρθενοι γαρ εισιν ουτοι οι ακολουθουντες τωι αρνιωι οπου αν υπαγηι·
ουτοι ηγορασθησαν απο των αν θρωπων απαρχη τωι Θεωι και τωι αρνιωι, και εν τωι
στοματι αυτων ουχ ευρεθη ψευδος. αμωμοι εισιν. ο Κυριος εν Ευαγγελιοις
αναγεγραπται τωι παρανομωι των Ἰουδαιων προσφωνων λαωι· ιδου αφιεται ο οικος
υμων ερημος. ου γαρ ετι θειας επιφοιτησεως ησαν αξιοι μετα την εν σταυρωι μανιαν.
πως ουν νυν ωσπερ εκ μεταμελειας ο Κυριος δεικνυται; δια της θεωριας εστηκως επι
το ορος Σιων. οτι μεν ουν εγκαταλελειπται η πολις αυτων και ο ναος και το φυλον
απαν ερημον, σαφως εδειξαν Ῥωμαιοι, τον τε ναον εμπρησαντες, και πολεις
πυρπολησαντες, και πασαν αυτων δηωσαντες την γην και αυτην την μητροπολιν
ανδραποδισαμενοι. το δε νυν δεικνυσθαι τον Κυριον επιβεβηκοτα τωι ορει Σιων την
επ' εσχατων δια πιστεως επιστροφην του Ἰσραηλ παραδεικνυσι, και ως ο Κυριος
αυτους οικειωσηται και προσλαβοι. τουτο γαρ εισιν ευηγγελισμενοι δια του Ἡσαΐου
λεγοντος ηξει εκ Σιων ο ρυομενος και αποστρεψει ασεβειας απο Ἰακωβ, ειπε Κυριος.
συμφωνοι τυγχανουσι τωι Ἡσαΐαι ο τε προφητης και ο αποστολος, ο μεν ψαλλων, οτι
θησεις αυτους νωτον, εν τοις περιλοιποις σου ετοιμασεις το προσωπον αυτων, ο δε
γραφων οταν το πληρωμα των εθνων εισελθηι, τοτε πας Ἰσραηλ σωθησεται. και μετ'
αυτου φησιν εκατον τεσσαρακοντα τεσσαρες χιλιαδες, εχουσαι το ονομα του πατρος
αυτου γεγραμμενον επι των μετωπων αυτων. εν τοις 160 φθασασιν εκατον
τεσσαρακοντατεσσαρας χιλιαδας ειναι εφη τας εξ Ἰσραηλ πεπιστευκυιας δωδεκα
χιλιαδας κατα μιαν εκαστην φυλην. αρα ουν περι τουτων και νυν λεγει; ουκ οιμαι·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

ουτε γαρ μετα του αρθρου ωνομακεν αυτας, ου γαρ ειπεν αι εκατον τεσσαρακοντα
τεσσαρες χιλιαδες, αλλα μονον εκατον τεσσαρακοντα τεσσαρες χιλιαδες· μη οτι και
παρθενιαν αυτους κατωρθωκεναι μαρτυρει. παρθενια γαρ ου πανυ παρα τωι Ἰσραηλ
εσπουδαζετο, ωσπερ αμελει παρα των εξ εθνων υστερον· ωστε αναμιξ εκ τε του
Ἰσραηλ εκ τε των εθνων ειναι νομιστεον τους ωνομασμενους, και τους πλειους γε εκ
των εθνων. το δε εχειν το ονομα του πατρος και του υιου αυτου γεγραμμενον δηλοι
θειαι τινι δοξηι τυγχανειν αυτους κατεστεμμενους. και ηκουσα φησι φωνης ως
κιθαρωδων ᾀδοντων ωδην καινην ενωπιον του θρονου και των ζωων και των
πρεσβυτερων. το ευηχον κατα Θεον και εναρμονιον της ωδης δηλοι το ως
κιθαριζοντων εξιεναι την ηχην· ει γαρ ουχ ωραιος αινος εν στοματι αμαρτωλου
κατα το γεγραμμενον, παντως ωραιος και εμμελης εν στοματι δικαιων. και ουδεις
φησιν ηδυνατο μαθειν την ωδην, ει μη εκατον τεσσαρακοντα τεσσαρες χιλιαδες, οι
αγορασμενοι απο της γης. εγω δε οιμαι ως ουτε ακουσαι τις ισχυε τα της νεας ωδης
μυστηρια, ει μη οι του αιδειν αυτα ηξιωμενοι· εκαστωι γαρ η γνωσις κατα την
αναλογιαν της καθαροτητος· πολλαι γαρ μοναι φησιν ο Κυριος, ητοι αγαθων
αντιδοσεις, παρα τω Πατρι μου. ηγορασμενους δε φησι τους τωι αιματι Χριστου
εξωνηθεντας. υπερ παντων μεν 161 γαρ ανθρωπων εκκεχυται το τιμιον αιμα
Χριστου, αλλ' υπερ μεν τινων ανωφελως, οσοι της εντευθεν σωτηριας εκοντες
εαυτους απεστερησαν, οις και ο Κυριος επονειδιζων δια του προφητου φησι τις
ωφελεια εν τωι αιματι μου εν τωι καταβαινειν με εις διαφθοραν· υπερ δε των
σωθεντων και δικαιωθεντων, ων εισιν απαρχη και πρωτολιον ουτοι περι ων νυν ο
λογος, και σφοδρα επωφελως, και ως ουκ αν ειποι τις οσον. ουτοι εισι φησι οι μετα
γυναικων ουκ εμολυνθησαν· παρθενοι γαρ εισιν· ουτοι οι ακολουθουντες τωι αρνιωι
οπου δ' αν υπαγη· ουτοι ηγορασθησαν απο των ανθρωπων απαρχη τωι Θεωι και τωι
αρνιωι. και εν τωι στοματι αυτων ουχ ευρεθη ψευδος, αμωμοι εισιν, ως υπερφερη της
φυσεως και επεκεινα της ανθρωπινης ο λογος της θεωριας μαρτυρει τοις ουσιν εν
Χριστωι. και ειδον αλλον αγγελον πετωμενον εν μεσουρανηματι, εχοντα ευαγγελιον
αιωνιον ευαγγελισαι επι τους καθημενους επι της γης και επι παν εθνος και φυλην
και γλωσσαν και λαον, λεγοντα εν φωνηι μεγαληι· φοβηθητε τον Θεον και δοτε αυτωι
δοξαν, οτι ηλθεν η ωρα της κρισεως αυτου, και προσ κυνησατε τωι ποιησαντι τον
ουρανον και την γην και την θαλασσαν και πηγας υδατων. το μεσουρανημα το
υψηλον και μετεωρον κατα την φυσιν αινιττεται του θεσπεσιου αγγελου.
ευαγγελιον δε ειχεν αιωνιον· εξ αιωνος γαρ σωτηριον το μαθημα, φοβεισθαι τον
Κυριον, επει και αρχη σοφιας εστιν ο φοβος του Θεου, τελος δε η αγαπη. ου μην
φοβητεον φησι το απηνες και ψυχοφθορον θηριον τον αντιχριστον καν απειληι και
δραι χαλεπωτερα. ηλθε γαρ φησιν η ωρα της κρισεως αυτου, και 162 δωσει δικην
οσον ουδεπω και αυτος ο εκφοβων τους επι γης. και προσκυνησατε φησι τωι
ποιησαντι πασαν την κτισιν, και μη τωι αλητηριωι και θεοστυγει ∆ιαβολωι. και αλλος
αγγελος δευτερος ηκολουθησε λεγων· επεσε Βαβυ λων η μεγαλη, η εκ του οινου του
θυμου της πορνειας αυτης πεποτικε παντα τα εθνη. Βαβυλωνα οιμαι λεγειν αυτον
την του παροντος βιου συγχυσιν και τον εικαιον πειρασμον· συγχυσις γαρ η
Βαβυλων ερμηνευεται και την των ειδωλομανουντων εμπληξιαν. και σεμνοποιειται
τοις ονομασιν, ενθουσιασμος παρ' αυτοις ονομαζομενη. ει δε και αυτην νοησεις την
αισθητην Βαβυλωνα, ουκ αν εξω πεσοις του προκειμενου σκοπου. οινον δε θυμου
πορνειας την εκ Θεου φησιν αποστασιαν κατα το γεγραμμενον· εξωλοθρευσας παντα
τον πορνευοντα απο σου, ητις πορνεια σκοτωσιν παρεχει του καθεστωτος λογισμου·
τις γαρ τον νουν υγιαινων ελοιτο ξυλοις και λιθοις προσκυνειν, και τον θυμον
εκκαλεισθαι του Θεου; περι τουτου αρα ειρητο του οινου, θυμος δρακοντων ο οινος
αυτων, και θυμος ασπιδων ανιατος αυτη δε η Βαβυλων πρωτον μεν πεποτικεν αυτη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

του ολεθριου οινου, επειτα παντα τα εθνη, ων ηρχε πιειν ηναγκασε. και αλλος
αγγελος τριτος ηκολουθησεν αυτοις λεγων εν με γαληι φωνηι· ει τις προσκυνει το
θηριον και την εικονα αυτου, και λαμβανει χαραγμα επι του μετωπου αυτου η επι
την χειρα αυτου, και αυτος πιεται εκ του οινου του θυμου του Θεου, του
κεκερασμενου ακρατου εν τωι ποτηριωι της 163 οργης αυτου, και βασανισθησεται εν
πυρι και θειωι ενωπιον αγγελων αγιων και ενωπιον του αρνιου. και ο καπνος του
βασανισμου αυτων εις αιωνας των αιωνων αναβαινει, και ουκ εχουσιν αναπαυσιν
ημερας και νυκτος, οι προσκυνουντες το θηριον και την εικονα αυτου, και ει τις
λαμβανει το χαραγμα του ονοματος αυτου. ωδε η υπομονη των αγιων εστιν, οι
τηρουντες τας εντολας του Θεου και την πιστιν Ἰησου. ο τριτος αγγελος απαγορευει
τοις ανθρωποις την προσκυνησιν του θηριου και το λαβειν αυτου την σφραγιδα. το
γαρ ως θεον προσκυνειν ετερον τινα πλην του οντως και αληθως Θεου,
ανοσιωτατον. και αυτος φησι πιεται εκ του οινου του θυμου του Θεου, του
κεκερασμενου ακρατου εν τωι ποτηριωι της οργης αυτου. τουτου του ποτηριου και
του οινου και ο θεσπεσιος ∆αυιδ μεμνηται λεγων οτι ποτηριον εν χειρι Κυριου, οινου
ακρατου πληρες κερασματος, και εκλινεν εκ τουτου εις τουτο· πλην ο τρυγιας αυτου
ουκ εξεκενωθη· πιονται παντες οι αμαρτωλοι της γης. οινον δε φησι την οργην του
Θεου, ουκ απο της ευφροσυνης την μεταφοραν ποιησαμενος, αλλ' απο της
σκοτωσεως και της μεταφορας, ηι συνεχονται οι τωι θυμωι του Θεου κατοχοι. του
κεκερασμενου φησιν ακρατου. τουτεστιν ακρατως κεκερασμενου· κεκερασται γαρ ο
θυμος του Θεου, φιλανθρωπιαι και αγαθοτητι, κεκερασται ακρατως· ου γαρ εστιν
ισομοιρια της οργης και της αγαθοτητος, αλλα πολλαπλασιων η φιλανθρωπια. ει γαρ
ην ισοτης του τε θυμου του δικαιου και της αγαθοτητος, ουκ αν υπεστη πας ζων.
τουτο ειδως ο προφητης ελεγεν εαν ανομιας παρατηρησηι, Κυριε, Κυριε, τις
υποστησεται σοι; οτι δε πολλαπλασιων η αγαθοτης εν τωι ποτηριωι του Θεου παρα
164 την δικαιαν οργην, ο αυτος παλιν ηινιξατο, ειπων ελεημων ο Κυριος και δικαιος,
και ο Θεος ημων ελεει, μεσην ταξας την δικαιοσυνην αυτου, ως αν υπο του
παρακειμενου ελεου εκθλιβομενης και μη συγχωρουμενης ενεργησαι τα ιδια· τουτο
δε της δικαιοσυνης ιδιον, το νειμαι τα κατ' αξιαν εκαστωι. οινου δε απαξ επιμνησθεις
και ουτω την οργην καλεσας, επεμεινε τηι τροπηι και το ποτηριον ωνομασε το
διδομενον τοις αμαρτωλοις εκ χειρος του Θεου. αλλ' ερει τις ισως, πως λεγεις
πολλαπλασιονα τον ελεον του Θεου εν τηι τοτε κρισει οποτε παρεδωκεν ημιν η
οπτασια μικρον υποβασα αιωνιας ειναι των κολαζομενων τας τιμωριας; τι γαρ φησι;
και ο καπνος του βασανισμου αυτων εις αιωνας αιωνων αναβαινει, και ουκ εχουσιν
αναπαυσιν ημερας και νυκτος. προς ον αν τις ειποι; εστιν, ω ουτος, αιωνια
βασανιζεσθαι και ου κατα την αξιαν πασχειν. τι γαρ; ει αξιος τις εστι πυρος και
σκοτους, καταδεδικασται δε εις σκοτος, ο δε εν τουτωι τιμωρειται μονον, εν τωι μη
ειναι εν μετουσιαι των του Θεου αγαθων και τουτωι μονον οδυναται, ου μην και
κολαζεται αισθητως. καπνον δε φησι βασανισμου αναβαινοντα το ασθμα των
αμαρτωλων, το κατωθεν εν ταις οιμωγαις εξωχετευμενον επι τα εξω. ωδε φησιν η
υπομονη των αγιων εστιν. εν τουτωι φησι τωι καιρωι τωι του αντιχριστου, και τουτωι
τωι πειρασμωι διαδεικνυται. οσωι γαρ μεγιστος ο κινδυνος και η τοτε θλιψις, τοσουτου
μεγεθους υπομονης χρεια. ειτα ως εξ ερωτησεως ο λογος εσχηματισται. και τινες
φησιν εισιν ους λεγεις αγιους και υπομονητικους; οι τηρουντες φησιν τας εντολας
του Θεου και την πιστιν Ἰησου. οι γαρ τοιουτοι, και πειρασμων παροντων 165 και
θανατου, παντα δευτερα θησονται της πιστεως και της αγαπης του Θεου. και ηκουσα
φωνην εκ του ουρανου λεγουσαν μοι γραψον· μακαριοι οι νεκροι οι εν Κυριωι
αποθνησκοντες απαρτι· και λεγει το Πνευμα, ινα αναπαυσωνται εκ των κοπων
αυτων, τα γαρ εργα αυτων ακολουθει μετ' αυτων. μακαριζει τους μη ελομενους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

προσκυνησαι τηι εικονι του θηριου μηδε λαβειν χαραγμα επι του μετωπου και της
χειρος αυτων και δια τουτο αναιρεθεντας· ουτοι γαρ τον του μαρτυριου στεφανον
αναδησαμενοι, της αυτης τοις μαρτυσιν ληξεως επιτυχωσι. και ειδον, και ιδου
νεφελη λευκη, και επι της κεφαλης καθη μενον ομοιον υιωι ανθρωπου, εχοντα επι
της κεφαλης αυτου στεφανον χρυσουν και εν τηι χειρι αυτου δρεπανον οξυ. και
αλλος αγγελος εξηλθεν εκ του ουρανου, κραζων εν φωνηι μεγαληι τωι καθημενωι επι
της κεφαλης· πεμψον το δρεπανον σου και θερισον, οτι ηλθεν η ωρα του θερισαι, οτι
εξηρανθη ο θερισμος της γης. και εβαλεν ο καθημενος επι την νεφελην. επει και
τουτο φησι το ευαγγελιον, ηντινα μαρτυριαν εν τοις εμπροσθεν παρεθεμην, ειναι
αγγελικην τινα δυναμιν· γεγραπται γαρ και επεβη επι Χερουβιμ και επετασθη,
επετασθη επι πτερυγων ανεμων. νεφελην δε τους αγγελους καλει, δια το μετεωρον
και υψηλον της φυσεως αυτων και αξιας· η γουν νεφελην καλει την θεοτοκον εφ' ηι
εποχειται τιμων 166 και ταυτην την κατα σαρκα μητερα· ουτω γαρ αυτην και ο
Ἡσαΐας προοραι λεγων ιδου Κυριος καθηται επι νεφελης κουφης και ηξει εις
Αιγυπτον, και σεισθησονται τα χειροποιητα Αιγυπτου απο προσωπου αυτου. τουτο το
ρητον ερμηνευων ο Ἀκυλας φησι την νεφελην παχος ελαφρον· παχος μεν ως οιμαι,
δια το ειναι αυτην ανθρωπον και σαρκα, ελαφρον δε δια τε το καθαρον και αμωμον
και μηδε μιαι καταφορτιζεσθαι αμαρτιαι, ετι δε και δια το υψηλον και ουρανοπορον
της ψυχης. ουτω μεν την νεφελην νοησεις· λευκον δε δια το καθαρον και φωτοειδες
των θεωρηθεντων. ο δε γε στεφανος την του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου βασιλειαν
αινιττεται· βασιλευς γαρ των τε νοητων και αισθητων ο Χριστος, χρυσους δε ο
στεφανος εκ των παρ' ημιν τιμιων το ενδοξον της βασιλειας υπογραφων. το δε εν τηι
χειρι δρεπανον εχειν αυτον παραδηλοι το εν τηι εξουσιαι αυτου καθησθαι την του
αιωνος συντελειαν. τι δε και ο αγγελος αυτωι φησι πεμψον το δρεπανον σου και
θερισον οτι ηλθεν η ωρα θερισαι, οτι εξηρανθη ο θερισμος της γης· και εβαλε φησι το
δρεπανον και εθερισθη η γη; θερισμος αναγεγραπται πολυς εν τοις Ευαγγελιοις· οι δε
εργαται ολιγοι· αλλ' εκει μεν την των πιστων συλλογην ο θερισμος εδηλου, ενταυθα
δε την συντελειαν των ανθρωπων ινα ειτι μεν ειη εν αυτοις αχυρωδες και
ατελεσφορητον και πυρος αξιον, πυρι παραδοθηι. και αλλος αγγελος εξηλθεν εκ του
ναου του εν τωι ουρανωι εχων και αυτος δρεπανον οξυ. και αλλος αγγελος εκ του
θυσιαστηριου, εχων εξουσιαν επι του πυρος, και εφωνησε φωνηι μεγαληι τωι εχοντι
το δρεπανον το οξυ· λεγων· θερι 167 σον τους βοτρυας της αμπελου της γης, οτι
ηκμασαν αι σταφυλαι αυτης. και εβαλεν ο αγγελος το δρεπανον αυτου εις την γην,
και ετρυγησε την αμπελον της γης, και εβαλεν εις την ληνον του θυμου του Θεου
την μεγαλην. και επατηθη η ληνος εξωθεν της πολεως, και εξηλθεν αιμα εκ της
ληνου αχρι των χαλινων των ιππων απο σταδιων χιλιων εξακοσιων. ο το δρεπανον
εχων αγγελος, ος εκ του επουρανιου εξεληλυθε ναου, υπουργος εστι και αυτος και
διακονος της μελλουσης εσεσθαι συντελειας. ουρανιος δε ων και λειτουργος του
Θεου εκ του επουρανιου ναου εξεληλυθως γραφεται. και αλλος φησιν αγγελος εκ
του θυσιαστηριου εχων εξουσιαν επι του πυρος. και τουτον μοι νοει επι της
κολασεως των ασεβων τεταχθαι. ειτα φησι πεμψον τρυγησον τους βοτρυας της
αμπελου της γης. ο μεν ουν προσθεν ειρημενος θερισμος δικαιους εγραφε και
αμαρτωλους συντελουμενους αμα, ων την διακρισιν των οντων ποιησειτο πτυον
του Κυριου ωι περικαθαριει την αλωνα αυτου, και τον μεν σιτον συναγαγηι εις την
αποθηκην, το δε αχυρον πυρι ασβεστωι κατα το εν Ευαγγελιοις ειρημενονη δε γε
τρυγη των σταφυλων τους λιαν ανομους αινιττεται, απο της μεθης αυτους και της
παραφροσυνης της οπτασιας ζωγραφουσης· και δηλον εξ ων ουτε ο Κυριος αυτων
αξιοι την συλλογην ποιησασθαι ωσπερ των πρωτων, αλλα τις των αγγελων, και εξω
εις την ληνον του θυμου του Θεου ευθεως βεβληνται, μητε απολογιας αξιωθεντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

μητε ερωτηθεντες, η εις κρισιν ελθοντες, 168 ωσπερ και εν Ευαγγελιοις εισαχθεντες
αμαρτωλοι, οις το αμεταδοτον και ακοινωνητον αιτιον γεγονε της κολασεως. περι
τουτων οιμαι τον προφητην λεγειν οτι ουκ αναστησονται ασεβεις εν κρισει. ληνον
δε κεκληκε την κολασιν τηι μεταφοραι των βοτρυων και του τρυγητου αστειως
χρησαμενος. και επατηθη φησιν η ληνος εξω της πολεως· ου γαρ ην θεμις τους
κολαζομενους εν τηι τοις αγιοις αποκεκληρωμενηι επουρανιωι Ἱερουσαλημ τας
αντιδοσεις δεχεσθαι των κακων και λυμαινεσθαι την των αγιων ευφροσυνην δια της
των δικαιως τιμωρουμενων συμπαθειας, μη οτι και χασμα μεγα διειργει τους
ευσεβεις απο των ασεβων κατα τους λογους του πατριαρχου Ἁβρααμ, ους προς τον
πλουσιον εν Ευαγγελιοις πεποιηται. και εξηλθε φησιν αιμα εκ της ληνου. καλως
ειπεν αιμα, ινα δειξηι οτι βοτρυας ειπων μεταφορικως ειρηκεν, επει τοι γε ανθρωποι
ησαν οι συμπατουμενοι και κναπτομενοι αχρι φησιν των χαλινων των ιππων απο
σταδιων χιλιων εξακοσιων. ιπποι τινες Θεου παραδεδονται ημιν εν τηι θειαι γραφηι,
δυναμιν αγγελικην αινιττομενοι εποχον εχουσαν τον Θεον· φησι γαρ τηι εν τωι
Ἄσματι νυμφηι ο ουρανιος νυμφιος τηι ιππωι μου εν αρματι Φαραω ωμοιωσα σε, η
πλησιον, η πλησιον μου. και Ἀμβακουμ δε ο προφητης αιδει προς Θεον οτι επιβησηι
επι τους ιππους σου, και η ιππασια σου σωτηρια. τουτων των ιππων τους χαλινους
βρεχεσθαι τωι αιματι των αμαρτωλων φησιν η αποκαλυψις, ου πλησιον αλλ' απο
μηκους εστωτων· τροπικον δε ολον το ειρημενον δεικνυντος του αινιγματος,
τοσουτον ειναι το αιμα. πολλαπλασιους γαρ οι την πλατειαν οδευοντες παρα τους
169 την στενην και τεθλιμμενην, ως και τους χαλινους αναδευσαι των επι τηι
τιμωριαι εφεστωτων ιππων ει τ' ουν αγγελων. και ειδον αλλο σημειον εν τωι ουρανωι
μεγα και θαυμαστον, αγγελους επτα εχοντας πληγας επτα τας εσχατας, οτι εν αυταις
ετελεσθη ο θυμος του Θεου. και ειδον ως θαλασσαν υαλινην μεμιγμενην πυρι, και
τους νικωντας εκ του θηριου και εκ της εικονος αυτου και εκ του αριθμου του
ονοματος αυτου, εστωτας επι την θαλασσαν την υαλινην, εχοντας κιθαρας του Θεου.
και αιδουσιν ωδην Μωυσεως του δουλου του Θεου και την ωδην του αρνιου,
λεγοντες· μεγαλα και θαυ μασια τα εργα σου, Κυριε, ο Θεος, ο παντοκρατωρ· δικαιαι
και αληθιναι αι οδοι σου, ο βασιλευς των εθνων. τις ου μη φοβηθηι, Κυριε, και
δοξασει το ονομα σου; οτι μονος οσιος, οτι παντα τα εθνη ηξουσι και
προσκυνησουσιν ενωπιον σου, οτι τα δικαιωματα σου εφανερωθησαν. ειδον φησιν
αγγελους επτα εχοντας επτα πληγας. επτα λεγει τας πολλας, τας κατα των
αμαρτωλων ηυτρεπισμενας, δι' ων ο θυμος του Θεου περας λαμβανει. και ειδον φησι
θαλασσαν υαλινην μεμιγμενην πυρι, και τους νικωντας εκ του θηριου και εκ της
εικονος αυτου και εκ του αριθμου του ονοματος αυτου εστωτας επι την θαλασσαν
την υαλινην εχοντας κιθαρας του Θεου. φησι που των αυτου λογων ο σοφωτατος
Παυλος ει τις εποικοδομει επι τον θεμελιον τουτον, χρυσον, αργυρον, 170 λιθους
τιμιους, ξυλα, χορτον, καλαμην, εκαστου το εργον οποιον εστι το πυρ δοκιμασει· οτι
εν πυρι αποκαλυπτεται. αρα ουν ου μονον οι αμαρτωλοι οι τα ευκαταπριστα φορτια
της αμαρτιας ανατιθεμενοι, αλλα και οι δικαιοι εν πυρι δοκιμασθησονται, και τοι
χρυσον και τας τιμιας υλας επαγομενοι; τουτο και νυν λεγει τους νενικηκοτας δια
παντων το θηριον, εστωτας εν τηι θαλασσηι τηι υαλινηι τηι μεμιγμενηι πυρι, υαλινηι μεν
δια το λαμπρον και καθαρον των εν αυτηι δικαιων, αναμιξ δε πυρι δια το σμηκτικον
και καθαριστικον ρυπου παντος, επει και τοις δικαιοις χρεια καθαρσεως. πολλα γαρ
πταιομεν απαντες κατα το γεγραμμενον και τις καθαρος εσται απο ρυπου; αλλ' ου δε
εαν μια ημερα εσται ο βιος αυτου επι της γης. αι κιθαραι ως πολλακις ειρηται, την
ευηχον Θεωι των αγιων ωδην αινιττεται. και αιδουσι φησι την ωδην Μωυσεως
εκεινην παντως ην ηισε καταποντισθεντος πανστρατιαι του Φαραω, αισωμεν ειπων τωι
Κυριωι, ενδοξως γαρ δεδοξασται· ιππον και αναβατην ερριψεν εις θαλασσαν· βοηθος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

και σκεπαστης εγενετο μοι εις σωτηριαν. επινικιος δε η ωδη επι τηι των ασεβων
κολασει και τηι κατα του ∆ιαβολου νικηι και του της ανομιας υιου του αντιχριστου.
και την ωδην φησι του αρνιου, την αρμοδιαν τουτεστιν εις τον Κυριον και εις την
αυτου κατα των ασεβων δικαιοκρισιαν· τοιγαρουν θαυμαζουσι του Κυριου την
αληθειαν και την δικαιοσυνην. ο βασιλευς φησι των εθνων παντων μεν βασιλευς ο
Χριστος, αλλ' επειδη ειρηται τωι Ἡσαΐαι· και εσται η ριζα του Ἰεσσαι και ο
ανισταμενος αρχειν εθνων, επ' αυτωι εθνη ελπι 171 ουσι, τουτου χαριν και ο
χρηματισμος βασιλεα τε αυτον φησι των εθνων και παντα τα εθνη ηξειν και
προσκυνησειν αυτωι, προαναφωνων αστειως την των εθνων κλησιν και την εις τον
Κυριον αυτων πιστιν. και μετα ταυτα ειδον, και ηνοιγει ο ναος της σκηνης του μαρ
τυριου εν τωι ουρανωι, και εξηλθον επτα αγγελοι εχοντες επτα πληγας εκ του ναου,
ενδεδυμενοι λιθον καθαρον λαμ προν, και περιεζωσμενοι περι τα στηθη ζωνας
χρυσας. και εν εκ των τεσσαρων ζωων εδωκε τοις επτα αγγελοις επτα φια λας
χρυσας γεμουσας του θυμου του Θεου του ζωντος εις τους αιωνας των αιωνων. και
εγεμισθη ο ναος καπνου εκ της δοξης του Θεου και εκ της δυναμεως αυτου, και
ουδεις ηδυνατο εισελθειν εις τον ναον αχρι τελεσθωσιν αι επτα πληγαι των επτα
αγγελων. και ηκουσα φωνης μεγαλης εκ του ναου λεγουσης τοις επτα αγγελοις·
υπαγετε και εκχεετε τας επτα φιαλας του θυμου του Θεου εις την γην. σκηνην
μαρτυριου την εν τηι ερημωι συμπηχθεισαν σκηνην υπο Βεσεηλ του αρχιτεκτονος
των τοτε γεγενημενων εργων εθος καλειν τηι θειαι γραφηι δια το των του Θεου
μαρτυριων και προσταγματων ειναι σκηνην. εκει γαρ ην η κιβωτος της διαθηκης. το
ιλαστηριον, η τραπεζα, τα θυσιαστηρια των τε θυμιαματων και των καρπωματων, η
λυχνια, και οσα ο Θεος προστεταχε τωι θεσπεσιωι Μωυσηι κατασκευασαι, ειπων και
ποιησεις μοι κατα παντα οσα εγω δεικνυω σοι εν τωι ορει, εκ μεταφορας ουν της
παλαι σκηνης και τον υπερουρανιον ναον ος τις ποτε εστι, σκηνην μαρτυριου κεκλη
172 κεν. εκειθεν εξηλθον φησιν οι επτα αγγελοι. ποθεν γαρ εδει τους ουρανιους του
Θεου λειτουργους οφθηναι εξιοντας η εκ του ουρανιου ναου; ειχον δε φησιν εν
χερσιν επτα πληγας ας αφησουσι κατα της γης. πολλα γαρ εν τωι της συντελειας
καιρωι γενησεται δειγματα εν τηι γηι· ων και ο Χριστος εν Ευαγγελιοις εμνημονευσε,
τα περι του τελους διδασκων. το δε ενδεδυσθαι τους αγγελους λιθον καθαρον
λαμπρον δειγμα τυγχανει της τιμιας αυτων και καθαρας και φωτεινης και εις το
καλον παγιως εχουσης φυσεως, ει αρα τον Χριστον ενεδεδυντο. λιθος γαρ ο Κυριος
παρα της θειας ωνομασται γραφης, ως παρα Ἡσαΐαι· ιδου εγω εμβαλλω εις τα
θεμελια Σιων λιθον πολυτελη εκλεκτον· και παρα τωι προφητηι· λιθον ον
απεδοκιμασαν οι οικοδομουντες, ουτος εγενηθη εις κεφαλην γωνιας. τουτον
ενδεδυσθαι τον λιθον και ημιν ο σοφωτατος Παυλος παραινει· ενδυσασθαι τον λιθον
ημων Ἰησουν Χριστον και της σαρκος προνοιαν μη ποιεισθε εις επιθυμιας· εξω γαρ
πασης επιθυμιας ψυχοβλαβους ο τουτον ενδεδυμενος. αι δε γε ζωναι το πρακτικον
αυτων και ευσταλες αινιττονται· ειρηται γαρ περι αυτων δυνατοι ισχυι ποιουντες
τον λογον αυτου. ουτοι δη οι επτα αγγελοι ειληφασιν εξ ενος των τεσσαρων ζωων,
ων εμπροσθεν πολυς ο λογος, τον θυμον του Θεου εν επτα φιαλαις χρυσαις. καλως
χρυσαις· τιμια γαρ και η οργη του Θεου το αγαθον και συμφερον εν εαυτηι φερουσα
μαλλον η το δικαιον καν ανιωνται οι κολαζομενοι. και εγεμισθη φησιν ο ναος 173
καπνου εκ της δοξης του Θεου και εκ της δυναμεως αυτου. ο καπνος της θειας οργης
δειγμα τυγχανει. γεγραπται γαρ ανεβη καπνος εν οργηι αυτου. ο δε καπνος πυρος εστι
σημαντικος, αλλα και ο καπνος ον Ἡσαΐας ο θεσπεσιος ειδεν ενθα φησιν· και επηρθη
το υπερθυρον απο της φωνης ης εκεκραγον τα αγια Σεραφιμ και ο οικος επλησθη
καπνου. τον θυμον εδηλου του Θεου τον κατα τον της Ἱερουσαλημ. το δε εκ της
δοξης του Θεου και της δυναμεως αυτου γενεσθαι τον καπνον περιφρασιν εχει τινα,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

ως αν ειπεν· επλησθη καπνου εκ του θυμου του Θεου, αυτο γαρ δυναμις και αυτο
δοξα ο Θεος, και τις ενεγκοι τον θυμον αυτου; και ουδεις φησιν ηδυνατο εισελθειν
εις τον ναον αχρι πληρωθωσιν αι επτα πληγαι των επτα αγγελων· τις γαρ επιβησεται
του θυμου του Θεου, η εν αυτωι γενομενος ζησεται; ει γαρ ουδεις εστη εν υποστηματι
Κυριου, κατα το γεγραμμενον, σχολη γ' αν υπενεγκοι την οργην του Θεου. και
ηκουσα φησιν προσταγμα εξελθοντος, ινα τας επτα φιαλας της θειας οργης εκχεωσιν
επι της γης. και απηλθεν ο πρωτος και εξεχεε την φιαλην αυτου επι την γην· και
εγενετο ελκος κακον και πονηρον επι τους ανθρωπους τους εχοντας το χαραγμα του
θηριου και τους προσκυνουντας τηι εικονι αυτου. και ο δευτερος εξεχεε την φιαλην
αυτου επι την θαλασσαν· και εγενετο αιμα ως 174 νεκρου, και απασα ψυχη ζωσα
απεθανε. και ο τριτος εξεχεε την φιαλην αυτου εις τους ποταμους και τας πηγας των
υδατων· και εγενοντο αιμα. και ηκουσα του αγγελου των υδατων λεγοντος· δικαιος
ει, ο ων και ο ην και ο οσιος, οτι ταυτα εκρινας, οτι αιμα αγιων και προφητων
εξεχεον, και αιμα αυτοις εδωκας πιειν· αξιοι γαρ εισι. και ηκουσα του θυσιαστηριου
λεγοντος· ναι, Κυριε, ο Θεος, ο παντοκρα τωρ, αληθιναι και δικαιαι αι κρισεις σου.
ταυτα δισσως αν τις νοησειεν, η αισθητως συμβησομενα εν τωι καιρωι της συντελειας
η αλληγορικως. επειδη γαρ τα σημεια του τελους ο Κυριος προσαγορευων τοις
εαυτου μαθηταις πολλα το τηνικαδε παρεστησε τα συμβησομενα κακα, λεγων
μελλησετε ακουειν πολεμους και ακοας πολεμων. και εγερθησεται εθνος επι εθνος
και βασιλεια επι βασιλειαν, και εσονται λιμοι και λοιμοι και σεισμοι κατα τοπους·
ταυτα δε παντα αρχη ωδινων, και μετ' ολιγα, εσται γαρ τοτε θλιψις μεγαληι οια ου
γεγονεν απ' αρχης κοσμου εως του νυν ουδ' ου μη γενηται, εις εκεινα αν
ερμηνευθειη τα νυν λεγομενα συμβεβηκεναι, εκαστης των επτα φιαλων εκχεομενης,
του μεν ελκους του γενομενου εκ της πρωτης φιαλης τας θλιψεις και τας αλγηδονας
αινιττομενου, αι υποσμυχουσι τας ψυχας των τοτε ανθρωπων δια τας των πολεμων
ακοας· το δε αιμα το των ποταμων και των υδατων τους εν ταις πεζομαχιαις φονους
των παρα τα υδατα στρατοπεδευομενων 175 ως εικος παραδηλουσι. και ηκουσα φησι
του αγγελου των υδατων λεγοντος. παντοδυναμος μεν ο Θεος και προνοων των
αυτου κτισματων και εξαρκων προς την απαντων ευεργεσιαν, ως μη δεισθαι προς
τουτο του συνεργουντος τινος· ου γαρ το θελησαι μονον εργον εστι
συντετελεσμενον και ου τηι ορμηι του βουληματος ουσιωθη τα παντα, πως αν δεηθειη
του συμπραττοντος και προς τας ευεργεσιας συλληψομενου; αλλ' επειδη αγαθος ων
βουλεται και τους αγιους αγγελους ευεργετεισθαι δια της προς τους δεομενους
επικουριας, ο γαρ ετερωι χρηζοντι βοηθων ου τοσουτον εκεινον οσον εαυτον ωφελει,
ουδεις δε ην εν ταις αγγελικαις δυναμεσιν ενδεης και χρηζων επικουριας της εξ
ετερου τινος, εταξεν ο Θεος τους επι γης του παντος ενδεεις αγαθου υπο των αγιων
αγγελων προνοεισθαι. τοιγαρουν εν τοις εμπροσθεν εγνωμεν των εκκλησιων
προστατουντας αγγελους, και ο σοφωτατος δε γεγραφε ∆ανιηλ τον εν αγγελοις
αρχοντα Μιχαηλ του Ἰουδαιων προνοειν φυλου. και νυν η αποκαλυψις αγγελον
ημιν διηγειται επι των υδατων τεταγμενον. της γαρ επιγειου κτισεως εκ των
τεσσαρων στοιχειων συμπεπηγμενης αερος, πυρος, γης τε και υδατοςτα γαρ ουρανια
τινες εβουληθησαν πεμπτωι τινι σωματι κατασκευασθαι οπερ αιθεριον τε ειναι φασι
και κυκλοφορικον τα μεν τρια των στοιχειων, πυρ και γη και αηρ, κεχυται πλουσιως
προς χρησιν αναπνοης και ετερων κοινωφελων. του δε γε πυρος ει και το στοιχειον
απαν τον αιθερα φασι, πλην δαψιλες εστι και αυταρκες επι της γης, εν ταις λαγοσιν
αυτης και λιθοις εμφωλευον· ηδη δε τινες και εξ υδατων εν σκευεσιν υαλου
στεγομενων ελκουσι πυρ, οταν 176 προς ηλιον ανισχοντα αντιπροσωποι γεγωνται. η
δε γη κοινη πασιν μητηρ και ταφος και εδος ασφαλες προκειται. μονου δε του
υδατος ου πασιν αφθονια παρεστι του ποτιμου του τε εν πηγαις και κρηναις και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

φρεασι ποταμοις τε, και του αεριου ο ταις νεφελαις εν τοις μετεωροις κρατουμενον
ευκαιρον διδωσιν ημιν υετον θειωι προσταγματι και τρεφει παν ζωον επι της γης.
επει ουν ουκ αφθονον πασι το υδωρ, τετακται τις των αγιων αγγελων επ' αυτο, οπως
ανενδεες και αρκουν τηι χρειαι τουτο παρεχηται τοις δεομενοις, ο δη πολλακις ταις
κακιαις ημων ανακοπεν και ελλειψαν τους αυχμους και τους λιμους και τους
τουτοις επομενους λοιμους κατεργαζεται. τουτου δητα φησι του αγγελου του επι
των υδατων προνοιαι Θεου τεταγμενου ηκουσα λεγοντος· δικαιος ει, ο ων και ο ην ο
οσιος. το μεν ουν ο ων το ατελευτητον δηλοι του Θεου· το δε ην, το αναρχον· ο δε
οσιος εστιν ο εν πασιν δια παντων δικαιος. οτι φησι ταυτα εκρινας ινα οι εκχεαντες
το αιμα των αγιων αιμα πιωσιν· αναγκη γαρ τους εν πολεμοις παρα τα υδατα και
τους ποταμους εστρατοπεδευκοτας μεμολυσμενον αιματι πινειν το υδωρ εκ της των
θνησκοντων αναιρεσεως· ωι συμφωνον αγγελου αναπεμπουσιν ευχαριστιαν και οι το
επουρανιον κυκλουντες θυσιαστηριον. το γαρ ειπειν ηκουσα του θυσιαστηριου τοδε
τι λεγοντος τους εν τωι θυσιαστηριωι λειτουργουντας διασημαινει. γενοιτο δε
παντων ημας απαλλαγεντας των χαλεπων των προρρηθησομενων ευχαριστον
υμνον αναπεμπειν Χριστωι, ωι η δοξα εις τους αιωνας, αμην #556 177 Λογος ενατοσ αι
μεν τρεις εκχεθεισαι φιαλαι παρα των τριων αγγελων εδρασαν τα αναγεγραμμενα.
τι δε και η τεταρτη και η πεμπτη, πεποιηκε σκοπητεον. και ο τεταρτος φησιν εξεχεε
την φιαλην αυτου επι τον ηλιον· και εδοθη αυτωι καυματισαι τους ανθρωπους εν
πυρι, και εκαυματισθησαν οι ανθρωποι καυμα μεγα· και εβλασφη μησαν το ονομα
του Θεου του εχοντος εξουσιαν επι τας πλη γας ταυτας, και ου μετενοησαν δουναι
αυτωι δοξαν. και ο πεμπτος εξεχεε την φιαλην αυτου επι τον θρονον του θηριου· και
εγενετο η βασιλεια αυτου εσκοτωμενη, και εμασωντο τας γλωσσας αυτων εκ του
πονου, και εβλασφημησαν τον Θεον του ουρανου εκ των πονων αυτων και εκ των
ελκων αυτων, και ου μετενοησαν εκ των εργων αυτων. ου δε ταυτα κατα τους της
τροπης εξηγησασθαι λογους δυσχερες. το γαρ καυματισαι τον ηλιον τους ανθρωπους
ειη αν ο αυχμος και η συνοχη και η απορια των εν τοις πολεμοις απολειφθεντων,
οιτινες τοις κακοις πιεζομενοι, δεον αιτησασθαι παρα του δυναμενου Θεου βοηθειαν
και απαλλαγην των κατεχοντων ανιαρων, οιδε και προσεβλασφημησαν και ου
μετενοησαν φησι· και τοι δια τουτο αι πληγαι, ιν' επειδη δια των του Θεου
ευεργεσιων ουκ επεγνωσαν τον δεσποτην, δια γουν των κολασεων επιγνωσιν. η δε
του πεμπτου φιαλη εξεχυθη φησιν επι τον θρονον του θηριου· και εγενετο η
βασιλεια αυτου εσκοτωμενη. γεγρα 178 πται γαρ τωι αποστολωι περι του αντιχριστου,
ον ανελει ο Κυριος τωι πνευματι του στοματος αυτου, και τωι Ἡσαΐαι· αρθητω ο
ασεβης ινα μη ιδηι την δοξαν Κυριου, δοξαν καλουντι την ενδοξον του Κυριου
παρουσιαν. το ουν ειρημενον οτι εξεχυθη η φιαλη επι τον θρονον του θηριου δηλοι
οτι η ασεβης του αντιχριστου τελος ληψεται τυραννις, ελεεινως αναιρεθεντος
αυτου, σκοτος δε ληψεται παντας τους υπ' αυτον τεταγμενους τηι απροσδοκητωι τισει
του καταρατου· σκοτωσιν γαρ λογισμων υπομεινωσιν απορουμενοι τοις
συμβεβηκοσι. και εμασωντο φησι τας γλωσσας αυτων εκ του πυρος. τουτο εφ'
εκαστης θλιψεως υπερτατης συμβαινειν ειωθεν, ει γε τας γλωσσας η τι του σωματος
μερος τοις οδουσιν απολαμβανειν ειωθασι, το πολυ της θλιψεως εντευθεν οιομενοι
κενουν. οι και αυτοι, δεον μετανοησαι ει και μη δι' αλλο τι, δια μεντοι την του
αντιχριστου καταλυσιν, ον εαυτοις εχειροτονησαν βασιλεα και θεον, και
προσεβλασφημησαν τον οντως Θεον δια την του αλητηριου καθαιρεσιν. και ο εκτος
εξεχεε την φιαλην αυτου επι τον ποταμον τον μεγαν Ευφρατην· και εξηρανθη το
υδωρ αυτου, ινα ετοιμασθηι η οδος των βασιλεων των απο ανατολης ηλιου. και ειδον
εκ του στοματος του δρακοντος και εκ του στοματος του ψευδοπροφητου πνευματα
ακαθαρτα τρια ως βατραχοι· εισιν γαρ πνευματα δαιμονιων ποιουντα σημεια, α
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

εκπορευε ται επι τους βασιλεις της οικουμενης ολης, συναγαγειν αυτους εις τον
πολεμον της ημερας της μεγαλης του Θεου του παντο 179 κρατορος. ιδου ερχομαι ως
κλεπτης· μακαριος ο γρηγορων και τηρων τα ιματια αυτου, ινα μη γυμνος περιπατηι
και βλεπωσι την ασχημοσυνην αυτου. και συνηγαγεν αυτους εις τον τοπον τον
καλουμενον Ἑβραιστι Μαγεδδων. ο μεν εκτος αγγελος βατον εποιησε τον Ευφρατην
ποταμον, τινας ισως αυτου πηγας αποξηρανας ως ευμαρη γενεσθαι την δι' αυτου
παροδον τοις βασιλευσιν. ενεργειαι δε διαβολικηι και συγχωρησει Θεου πλειστοι
συνηχθησαν βασιλεις εις τον καθ' εαυτων πολεμον· και πολεμους γαρ συμβησεσθαι
αμφι την συντελειαν ο Κυριος ειρηκεν εν τηι μικρωι προσθεν παρατεθεισηι μαρτυριαι.
και ειδον φησιν εκ του στοματος του δρακοντος και εκ του στοματος του
ψευδοπροφητου. δρακοντα μεν τον αρχεκακον καλει ∆ιαβολον, ψευδοπροφητην δε
η ετερον τινα ενεργειαι του ∆ιαβολου προφητευοντα δηθεν η τον αντιχριστον. ει δε
γε ολως τον αντιχριστον λεγει, ον εν μεν τοις φθασασιν εισηγαγε τωι πνευματι του
Κυριου ανηρημενον, νυν δε ως ετι ζωντα δια του στοματος δαιμονια εξοχετευει, μη
θαυμασηις ο εντευξομενος· θεωρια γαρ εστιν τα ορωμενα και τα πρωτα πολλακις
υστερα και εμπαλιν τα υστερα πρωτα δεικνυται τωι ευαγγελιστηι, και φησιν ειδον
πνευματα τρια ως βατραχους. εισι γαρ πνευματα δαιμονιων ποιουντα σημεια α
εκπορευεται επι τους βασιλεις. βατραχοις παρεικασται τα δαιμονια δια το χαιρειν τωι
βορβορωδει των ανθρωπων βιωι και ιλυωδει. αλλα και η διυγρος και ανειμενη
μαλλον αυτους ηδη ζωη των αμαρτωλων ηπερ ο καρτερικος και 180 κατεσκληρος
βιος των δικαιων, ως φθονερους λιαν και χαιροντας τηι απωλειαι των ζωντων. ειδος
δε θαυματοποιΐας των δαιμονων, το τους βασιλεις κατ' αλληλων συναγαγειν
πολεμον εν τωι της συντελειας καιρωι μεγαλην δε φησι την ημεραν, ηγουν τον
καιρον εκεινον· και γαρ εστιν αληθως μεγαλη και φοβερα ουτως ονομαζομενη και
παρα του Ἰωηλ λεγοντος πριν ελθειν την ημεραν Κυριου την μεγαλην και επιφανη.
ιδου ερχομαι ως κλεπτης φησιν ο Κυριος. ως κλεπτης λεγει δια το αιφνιδιον και
απροσδοκητον της ελευσεως αυτου της δευτερας. μακαριος ο γρηγορων και τηρων
τα ιματια αυτου ινα μη γυμνος περιπατηι· επεμεινε τηι του κλεπτου τροπηι· διο
φυλακην ειπε δειν γινεσθαι των ιματιων οπως μη απολωνται, ιματια λεγων η τον
εναρετον και ευσχημονα βιον, δι' ου της του Θεου σκεπης αξιουμεθα, ηγουν το σωμα
ινα αγνον ειη και καθαρον. ο γαρ μη φυλαξας ασχημονησει εμπροσθεν των αγγελων
και των ανθρωπων του θειου θρονου, διωκομενος εν τηι τοτε κρισει και γυμνος θειας
επικουριας καταλιμπανομενος. και συνηγαγον φησι τους βασιλεις της γης οι
δαιμονες εις τον τοπον τον καλουμενον Ἑβραιστι Μαγεδδων. διακοπη ητοι
διακοπτομενη ερμηνευεται· απο τοινυν της μελλουσης των εν αυτωι συνειλεγμενων
κοπης και σφαγης τον του πολεμου τοπον Μαγεδδων προσηγορευσε. και ο εβδομος
εξεχεεν αυτου την φιαλην εις τον αερα, και εξηλθε φωνη μεγαλη εκ του ναου απο
του θρονου λεγουσα γεγονε· και εγενοντο αστραπαι και φωναι και βρονται, και 181
σεισμος εγενετο μεγας, οιος ουκ εγενετο αφ' ου ανθρωποι εγε νοντο επι της γης
τηλικουτος σεισμος ουτως μεγας, και εγενετο η πολις η μεγαλη ... εμνησθη ενωπιον
του Θεου δουναι αυτηι το ποτηριον του οινου του Θεου μου της οργης αυτου· και
πασα νησος εφυγε και ορη ουχ ηυρεθησαν. και χαλαζα μεγαλη ως ταλαντιαια
καταβαινει εκ του ουρανου επι τους ανθρωπους· και εβλασφημησαν οι ανθρωποι
τον Θεον εκ της πληγης της χαλαζης, οτι μεγαλη εστιν η πληγη αυτης σφοδρα. εν τωι
αερι μεν εξεχεε την φιαλην· η δε φωνη εφη γεγονε. τι γεγονε; το προσταγμα,
τουτεστιν του Θεου και η βουλη. ου λεχθεντος, γεγονεν εκ του αερος, αστραπαι και
φωναι· αστραπαι μεν εκ των μετεωρων, φωναι δε των επι της γης εκ του δεους των
αστραπων. και βρονται και σεισμος. η σεισμον φησι τον κλονον της γης, επει και
τουτο εν τοις σημειοις του τελους περιεχεται, η σεισμον λεγει την μεταποιησιν των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

ορωμενων κατα το ειρημενον τωι Ἀγγαιωι· ετι απαξ εγω σειω ου μονον τον ουρανον
αλλα και την γην και την θαλασσαν και την ξηραν, και συσσεισω παντα τα εθνη. διο
και επισημαινεται οιος φησιν ου γεγονε ποτε. και εγενετο φησιν η πολις η μεγαλη
εις τρια μερη· και αι πολεις των εθνων επεσαν. περι της Ἱερουσαλημ φησιν η πολις η
μεγαλη και δηλον εξ ων αντιδιαστελλει ταυτηι τας πολεις των εθνων· του γαρ
Ἰσραηλ χωρις τους λοιπους 182 ανθρωπους εθνη καλειν εθος τηι θειαι γραφηι.
μεγαλην δε αυτην λεγει, ως περιβοητον. πασαι δε αι πολεις επεσαν· της γαρ γης
μεταποιουμενης και καινης γενομενης πως οιον τε ην τας εν αυτηι πολεις εσταναι
μεμολυσμενας τηι των αμαρτωλων οικησει; και Βαβυλων φησιν η μεγαλη εμνησθη
ενωπιον του Θεου δουναι αυτηι ποτηριον του οινου του θυμου της οργης αυτου. εν
τοις φθασασιν ειρηται και αγγελος δευτερος ηκολουθησε λεγων επεσεν, επεσε
Βαβυλων η μεγαλη· εν δε τωι παροντι περι αλλης ημιν λεγων Βαβυλωνος νοειν
διδωσιν ουκ εκεινην, ετεραν δε τινα σημαινειν αυτον. και οιμαι περι της Ῥωμης
φησι και των τοτε καταληψομενων αυτην, ως προιων ο λογος διδαξει. διο φησιν και
Βαβυλων η μεγαλη εμνησθη ενωπιον του Θεου. τουτεστι των παλαι αυτης
αμαρτιων, οτε τους αγιους εδιωκον και ανηρουν, μνημη γεγονεν παρα τωι Θεωι, το δε
γε ποτηριον του οινου του θυμου του Θεου ηδη ηρμηνευεται· ου δει ουν
περιττολογειν και πασα φησι νησος εφυγε και ορη ουχ ευρεθησαν. νησοι ειρηνται
μεν αι εξ εθνων εκκλησιαι, ως ο προφητης φησιν· ο Κυριος εβασιλευσεν·
αγαλλιασθω η γη· ευφρανθητωσαν νησοι πολλαι. ειρηνται δε νησοι, ως ανακυψασαι
και υπερσχουσαι της πικρας και αλμυρας ειδωλολατρειας. νησους δε αν τις και τα
δαιμονων ακαθαρτα ταγματα νοησειε καθ' ετερον σημαινομενον, ως
εγκαλινδουμενα τωι αλμυρωι τουτωι και ευμεταρριπιστωι βιωι. περι δε γε των ορων,
οτι δαιμονας φησι, και ο θεσπεσιος δεικνυσι μελωδος ψαλλων τα ορη ωσει κηρος
ετακησαν απο προσωπου Κυριου οτι ερχεται. φρουδα ουν και αφανη γενησεσθαι το
τηνικαδε τα των δαιμονων ταγματα, ο λογος ημιν παραδιδωσιν. αλλα 183 που
φυγοιεν οι ταλανες απο προσωπου του Θεου, ου εν τηι χειρι αυτου τα περατα της γης,
ος εμετρησε τον ουρανον σπιθαμηι και την γην δρακι; πλην οτι τοις συμβαινουσιν οι
πεπληγμενοι δρασμον ανωφελη και φυγην επιτηδευσουσι. τουτων γεγονοτων και
χαλαζης επισυρρεουσης εξαισιας, δεον τους τοτε ανθρωπους εις λιτας τραπηναι και
δεησεις. η γαρ αν τα κατ' αυτων επαυσατο δειγματα οι δε και προσεβλασφημησαν
τον Θεον, ου χαριν αυτοις και επιτεινεται τα κακα. και ηλθεν εις εκ των επτα
αγγελων των εχοντων τας επτα φιαλας, και ελαλησε μετ' εμου λεγων· δευρο, δειξω
σοι το κριμα της πορνης της μεγαλης, της καθημενης επι υδατων πολλων, μεθ' ης
επορνευσαν οι βασιλεις της γης, και εμεθυ σθησαν οι κατοικουντες την γην εκ του
οινου της πορνειας αυτης. και απηνεγκε με εις ερημον εν πνευματι. και ειδον
γυναικα καθημενην επι θηριον κοκκινον, γεμοντα ονοματα βλασφημιας, εχον
κεφαλας επτα και κερατα δεκα· και η γυνη ην περιβεβλημενη πορφυρον και
κοκκινον, και κεχρυσωμενη χρυσιωι και λιθωι τιμιωι και μαργαριταις, εχουσα
ποτηριον εν τηι χειρι αυτης χρυσουν γεμοντα βδελυγματων και τα ακαθαρτα της
πορνειας της γης, και επι το μετωπον αυτης ονομα γεγραμμενον· μυστηριον,
Βαβυλων η μεγαλη, η μητηρ των πορνων και των βδελυγματων της γης. πληρωσασα
τα περι της συντελειας του παροντος αιωνος η οπτασια και τα τοτε συμβησομενα, εις
ετερον ερχεται, 184 δειξαι θελουσα τωι ευαγγελιστηι τα κατα την Ῥωμην. και φησιν
ειπε προς με δευρο, δειξω σοι το κριμα της πορνης της καθημενης επι υδατων
πολλων, κριμα λεγων την διαγωγην και την πολιτειαν, εν ηι κεκρικεν ειναι και οιαι
επιτηδευει. πορνην δε αυτην καλει, ως απο Θεου πορνευουσαν και αποστατουσαν·
και τουτο γαρ πορνεια παρα της θειας ωνομασται γραφης κατα το ειρημενον τωι
προφητηι προς τον των ολων Θεον· εξωλοθρευσας παντα τον πορνευοντα απο σου.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

υδατα δε πολλα τα εθνη φησιν, ων αρχει και προκαθηται, ως αυτος προιων φησι.
μεθ' ης φησιν επορνευσαν οι βασιλεις της γης. οι δε εισιν οι εν αυτοις
βασιλευσαντες· ουτοι γαρ της γης οι βασιλεις οι τηι πορνειαι αυτης και τηι
ειδωλομανιαι κεκοινωνηκασι. και εμεθυσθησαν φησιν οι κατοικουντες την γην εκ
του οινου της πορνειας αυτης· και γαρ και οι λοιποι, ων ην αρχουσα, συναπεστησαν
Θεου, ταυτης τα μεν αναγκαζουσης, τα δε ηγουμενης. και απηνεγκε με φησιν εις
ερημον εν πνευματι. την ερημωσιν αυτης την εσομενην η ερημος αινιττεται. και
ειδον φησι γυναικα καθημενην επι θηριον κοκκινον. θηριον μεν φησι τον ∆ιαβολον
ωι επανεπαυετο, και παρ' ου εστρατηγειτο· κοκκινον δε δια το πεφοινιχθαι τωι αιματι
των αγιων. βλασφημιας δε ονοματα εγεμε το θηριον· ο γαρ εαυτωι ανατεθεις
∆ιαβολος το τωι Θεωι πρεπον σεβας εις Θεον εξαμαρτανει. εχοντα φησι κεφαλας επτα
και κερατα δεκα. ταυτα αυτος προιων ερμηνευει, τας κεφαλας και τα κερατα
βασιλεας λεγων τους τε εν αυτηι βασιλευσαντας και βασιλευειν μελλοντας. και η
γυνη ην περιβεβλημενη πορφυρουν και κοκκινον, πορφυρουν μεν δια την
βασιλειαν, κοκκινον δε δια το πολλων αγιων αιματα εκχεαι. κεχρυσω 185 μενη
χρυσωι και λιθωι τιμιωι και μαργαριταις. ως βασιλιδα ευλογως ο λογος κοσμει, κοσμωι
βασιλικωι. εχουσα ποτηριον χρυσουν εν τηι χειρι αυτης, γεμον βδελυγματων,
χρυσουν μεν δια το της ηγεμονιας εντιμον, γεμον δε ομως ειδωλολατρειας και
μιασματων, οις ετρεφετο και ωιτινι τοις ιδιοις εσπενδε δαιμοσιν. και τα ακαθαρτα
φησι της πορνειας της γης· και γαρ και των λοιπων εθνων της ειδωλολατρειας αυτηι
τας αιτιας ανατιθησιν, ως πρωτουργωι των κακων και της ειδωλομανιας. ην δε φησι
και γεγραμμενον επι τωι μετωπωι αυτης, ωσπερ εν στηλογραφιαι τινι φησι, τις ειη· και
οτι Βαβυλων εστιν, η μητηρ των πορνων, Βαβυλων μεν δια την εν αυτηι ταραχην και
συγχυσιν και των αγιων τους διωγμους· συγχυσις γαρ, ως ειρηται, σημαινει το της
Βαβυλωνος ονομα· μητηρ δε της απο Θεου πορνειας και αποστασιας. πως γαρ ου
μητηρ και διδασκαλος η τον ευαγγελικον διωκουσα λογον και τους τουτον
κηρυσσοντας, πειθουσα δε τα εθνη προσμενειν τηι πατροπαραδοτωι πλανηι; και ειδον
την γυναικα μεθυουσαν του αιματος των μαρτυ ρων Ἰησου. και εθαυμασα ιδων
αυτην θαυμα μεγα· και ειπε μοι ο αγγελος· δια τι εθαυμασας; εγω ερω σοι το
μυστηριον της γυναικος και του θηριου του βασταζοντος αυτην, του εχοντος τας
επτα κεφαλας και τα δεκα κερατα· το θηριον ο ειδες, ην και ουκ εστι, και μελλει
αναβαινειν εκ της αβυσσου, και εις απωλειαν υπαγει· και θαυμασονται οι
κατοικουντες επι της γης, ων ου γεγραπται το ονομα επι το 186 βιβλιον της ζωης
απο καταβολης κοσμου, βλεποντων το θηριον οτι ουκ εστι και παρεσται· ωδε ο νους
ο εχων σοφιαν. ου μονον γαρ εκορεσθη του αιματος των αγιων η πορνη, αλλα και
εμεθυσθη. τοσουτον εχεαν διαφορως οι εν αυτηι βασιλευσαντες, εγω σοι φησι ερω τι
εστι το μυστηριον της γυναικος και του θηριου· τουτεστι, μυστικως δηλοι ταυτα τα
ως εν εικονι γραφομενα σοι δια της αποκαλυψεως. το θηριον φησιν ο ειδες, ην και
ουκ εστι, και μελλει αναβαινειν εκ της αβυσσου. ην μεν γαρ ο ∆ιαβολος προ της
υπαρξεως του αισθητου κοσμου γεγονως υπο του Θεου επ' εργοις αγαθοις, ωσπερ και
οι λοιποι θεσπεσιοι αγγελοι· ουκ εστι δε καθο και τα αμφι την συντελειαν του
αιωνος δεικνυται τωι ευαγγελιστηι, εν ηι πορευσεται εις το πυρ το ητοιμασμενον αυτωι
και τοις αγγελοις αυτου. το γαρ εν τουτοις ειναι ουδε ειναι εστι κυριως. ειτα επειδη
ενεργεια αυτου μελλει περι τας του τελους ημερας αναδεικνυσθαι ο αντιχριστος
φησι· και μελλει αναβαινειν εκ της αβυσσου και εις απωλειαν υπαγει. δια γαρ του
αντιχριστου ανοδος και οιον αυξησις γενησεται τωι ∆ιαβολωι, πλανωντος τους
ανθρωπους του αντιχριστου και πειθοντος αυτωι προσκυνειν κατα τα προσθεν δια
πολλων ειρημενα. η, το, ην και ουκ εστιν ουτω νοησεις· ο αποστολος γραφων
Φιλιππησιοις φησι πασι τοις αγιοις εν Χριστωι Ἰησου, τοις ουσιν εν Φιλιπποις, οντας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

καλων τους αγιους δια το εν Χριστωι ειναι και εν οικειοτητι και μνημηι Θεου. ει ουν
οι αγιοι οντες εισιν, αρα ο αλιτηριος ∆ιαβολος ουκ εστι νυν, ει και ην πριν η
τραχηλιασας κατα Θεου παντοκρατορος εξωλισθε της οικειας ταξεως. ομοιως δε και
οι ασεβεις, ει και ειναι δοκουσιν οσον εις υποστασιν 187 και ουσιαν, πλην ουκ εισιν
οσον ηκεν εις ψηφον και μνημην Θεου· και οτι τουτο ουτως εστι, τους απο του Καιν
ου γενεαλογει η της Γενεσεως βιβλος, ως δια την ασεβειαν ουκ οντας απωλειαν δε
φησιν εν ηι απιεναι μελλει. τουτεστι την δικαιαν κατ' αυτου τιμωριαν της Γεεννης·
τους γαρ εν αυτηι καταδεδικασμενους απολωλεναι φησιν ο Κυριος παρα τωι Ματθαιωι
λεγων· φοβηθητε δε τον δυναμενον και ψυχην και σωμα απολεσαι εν Γεεννηι. και
θαυμασονται φησιν οι κατοικουντες επι της γης. ου παντες δε, αλλ' ων τα ονοματα
εν βιβλωι ζωης. τι δε θαυμασονται; οτι ην και ουκ εστι και παρεσται και απολλυται το
θηριον· την γαρ επ' αυτωι μεγιστην εκπλαγωσι μεταβολην οι πεποιθοτες επ' αυτωι.
κοσμοκρατωρ γαρ ειναι θελων και τουτο εαυτον αποδεικνυς, ου μονον της αρχης
καθαιρεθησεται, αλλα και τελος αξιον ληψεται της αυτου μοχθηριας. ωδε ο νους
φησιν ο εχων σοφιαν. ωδε εστι φησι νους σεσοφισμενος· γνωτω το αινιγμα πως ην
και ουκ εστι, και μελλει αναβαινειν εκ της αβυσσου. και γαρ τωι εκ του οντος
χωρησαι εις το μη ειναι, εναντιον ειναι δοκει το μελλειν αναβαινειν παλιν εκ της
αβυσσου, πλην ει μη ουτως τις νοησοι ωσπερ και ειρηται. αι επτα κεφαλαι επτα ορη
εισιν, οπου η γυνη καθηται επ' αυτων. και βασιλεις επτα εισιν· οι πεντε επεσαν, ο εις
εστιν, ο αλλος ουπω ηλθε· και οταν ελθηι, ολιγον αυτον δει μειναι· και το θηριον ο
ην και ουκ εστι, και αυτος ογδοος εστι, και εκ των επτα εστι, και εις απωλειαν
υπαγει. και τα δεκα κερατα α ειδες δεκα βασιλεις εισιν, οιτινες βασιλειαν 188 ουπω
ελαβον, αλλ' εξουσιν ως βασιλεις μιαν ωραν λαμβα νουσι μετα του θηριου. ουτοι
μιαν γνωμην εχουσιν, και την δυναμιν και την εξουσιαν αυτων τωι θηριωι διδοασιν.
ουτοι μετα του αρνιου πολεμησουσι, και το αρνιον νικησει αυτους, οτι Κυριος
κυριων εστι και Βασιλευς βασιλεων, και οι μετ' αυτου κλητοι και εκλεκτοι και
πιστοι. αι επτα φησι κεφαλαι επτα ορη εισιν, οπου η γυνη καθηται επ' αυτων. απο
τουτου μαλιστα δεικνυται οτι περι της Ῥωμης λεγει τα ειρημενα· αυτη γαρ
επταλοφος ειναι ιστορηται, ουδε μια δε αλλη πολις. και βασιλεις επτα φησιν· οι
πεντε επεσαν, ο εις εστιν, ο αλλος ουπω ηλθε, και οταν ελθηι ολιγον αυτον δει
μειναι. εικοτως τους βασιλεις εις τας κεφαλας οραι· το γαρ κεφαλαιον της Ῥωμαιων
ηγεμονιας οι βασιλεις εισιν. τι δηποτε πλειστων οσων εν Ῥωμηι βασιλευσαντων επτα
μονους ειναι εφη κεφαλας του θηριου; επειδη ουτοι μαλιστα οι επτα το θηριον,
τουτεστι τον ∆ιαβολον, διαραι την εαυτου κεφαλην κατα των Χριστιανων εποιησαν,
διωγμους κατα της εκκλησιας κινησαντες· ων εστι πρωτος Νερων, δευτερος
∆ομετιανος, ειτα Τραιανος, Σευηρος, μετ' αυτον, ∆εκιος, Ουαλλεριανος,
∆ιοκλητιανος· ουτοι γαρ των εν Ῥωμηι βασιλευσαντων ανεδην την εκκλησιαν
εδιωξαν, ως φησι εν τοις Χρονικοις ο Ευσεβιος, ων επτα τους πεντε φησι θανατωι
πεπτωκεναι· Νερωνα, ∆ομετιανον, Τραιανον, Σευηρον, ∆εκιον· τον δε ενα ειναι,
τουτεστι τον Ουαλλεριανον. ο αλλος φησιν ουπω ηλθε, και οταν ελθηι 189 ολιγον
αυτον δει μειναι. αλλον δε φησι τον ∆ιοκλητιανον, μεθ' ον επαυσατο η επι Ῥωμην
βασιλεα και μετηλθεν εις την επωνυμον του ευσεβους Κωνσταντινου πολιν, αυτου
Κωνσταντινου τα βασιλεια μεταγαγοντος. πανυ δε ακριβως απηγγελθη τωι
ευαγγελιστηι παντα μεν, μαλιστα δε τα κατα τον ∆ιοκλητιανον, εν οις ειρηται και
οταν ελθηι ολιγον αυτον δει μειναι, μειναι λεγων εν τωι κατα των Χριστιανων
διωγμωι· καιτοι γαρ εικοσι ετη βασιλευσας, τα τελευταια δυο αρξαμενος του
διωγμου, απεθετο την βασιλειαν. και το θηριον φησιν ο ην και ουκ εστι. και αυτο
ογδοον εστι και εκ των επτα εστι, και εις απωλειαν υπαγει. και τον ∆ιαβολον
πρωτον τε και εσχατον τεταχε διωκτην και των επτα ομογνωμονα. πως γαρ αν ουκ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

αν ταγειη και ουτος ο και τοις επτα το ουτως ειναι πανυ πονηρους στρατηγησας; και
τα δεκα φησι κερατα α ειδες δεκα βασιλεις εισιν, οιτινες βασιλειαν ουπω ελαβον.
περι τουτων των δεκα βασιλεων ητοι κερατων ο σοφωτατος προφητης ∆ανιηλ
διειληφεν εκ της Ῥωμαιων αρχης λεγων· αυτους ανιστασθαι εν τοις εσχατοις
χρονοις ων εν μεσωι ο αντιχριστος αναστησεται. δια τουτο ουν φησι βασιλειαν ουπω
ελαβον αλλ' εξουσιν ως βασιλεις. καλως ως βασιλεις δια το ωκυμορον και σκιωδες
της βασιλειας αυτων. ειτα επαγει μιαν ωραν λαμβανουσι μετα του θηριου. θηριον
ενταυθα τον αντιχριστον καλει. επει και εν τοις προλαβουσιν ουτως αυτον κεκληκεν
ειπων και ειδον αλλο θηριον αναβαινον εκ της γης, και ειχε κερατα δυο ομοια
αρνιου. το δε μιαν ωραν βασιλευσαι 190 αυτους η το ολιγοχρονιον της βασιλειας
αυτων αινιττεται, η μιαν ετους ωραν και τροπην. ουτοι φησι μιαν γνωμην εχουσιν,
και την δυναμιν και εξουσιαν αυτων τωι θηριωι διδοασιν. ει γαρ και εναντιοι εισιν
εαυτοις περι τας γνωμας οι εσομενοι δεκα βασιλεις, αλλ' εν τουτωι εσται αυτοις μια
γνωμη, εν τωι δουναι την δυναμιν αυτων και την εξουσιαν τωι θηριωι, τουτεστι τωι
αντιχριστωι. ηττηθησονται γαρ υπ' αυτου και μονος λοιπον εκεινος παντων
καταρξει. αλλ' ει και παρα γνωμην ηττηθησονται, ομως επειδη οι δεκα το αυτο
παθος της ηττης και της καθαιρεσεως παθωσι, μιαν αυτους εφη γνωμην εχειν· ωσει
ελεγεν ωσπερ εκ συμφωνιας και ομογνωμοσυνης οι δεκα ηττηθησονται τωι
αντιχριστωι. ουτοι φησι μετα του αρνιου πολεμησουσι. πριν γαρ ολως υπο του
αντιχριστου καθαιρεθηναι, διωξουσι την εκκλησιαν ουτοι περι ων ο λογος. αλλ' ο
Χριστος νικησει· κακους γαρ οντας αυτους κακιονι παραδωσει τωι αντιχριστωι προς
θανατον. και κατ' αλλο δε ο Χριστος νικησει, των αυτου δουλων μεχρι θανατου υπερ
της εις αυτον αγωνιζομενων πιστεως· κλητοι γαρ εισι φησι και εκλεκτοι και πιστοι,
οι του Χριστου τουτεστι δουλοι. και λεγει μοι· τα υδατα α ειδες, ου η πορνη καθηται,
λαοι και εθνη εισιν και οχλοι και γλωσσαι. και τα δεκα κερατα α ειδες και το θηριον,
ουτοι μισουσι την πορνην, και ερη μωμενην ποιησουσιν αυτην και γυμνην, και τας
σαρκας αυτης φαγονται, και αυτην κατακαυσουσιν εν πυρι· ο γαρ Θεος δεδωκεν εις
τας καρδιας αυτων ποιησαι την γνωμην αυτου, και ποιησαι μιαν γνωμην και δουναι
την βασιλειαν αυτων τωι θηριωι, αχρι τελεσθησονται οι λογοι του Θεου. και η γυνη
ην ειδες, εστιν η πολις η μεγαλη, εχουσα βασιλειαν επι των βασιλεων της γης. 191 τα
υδατα εφη εφ' ων η πορνη καθηται, λαους και εθνη, εφ' ους δηλαδη την βασιλειαν η
πολις εχει. πως δε ερημωθησεται υπο των βασιλεων η Ῥωμη; ταυτην γαρ ενοησαμεν
δηλουσθαι δια της αποκαλυψεως. ισως αυτοις εσται περιμαχητος ως βασιλις και
οχυρα και πολυανθρωπος και φορους δεχομενη. εν τωι ουν περι αυτης πολεμωι
επαναγκες αυτην αθλον νικης κειμενην υπο παντων πασχειν κακως,
πυρπολουμενην και ερημουμενην. ο γαρ Θεος φησιν εδωκεν εις τας καρδιας αυτων
ποιησαι την γνωμην αυτων. Θεου φησι συγχωρουντος, ταυτα πεισεται υπο των
αντεχομενων αυτης και ελειν εθελοντων. και ποιησαι φησι μιαν γνωμην και δουναι
την βασιλειαν τωι θηριωι. και ωσπερ εκ μιας γνωμης υποχειριους παραδοθηναι τωι
αντιχριστωι, καθως εμπροσθεν ειρηται, αχρι φησι τελεσθησονται οι λογοι του Θεου.
υποχειριοι φησιν γενησονται τωι θηριωι αχρις ου και η κατα του αντιχριστου τιμωρια
φθασει και τελος λαβοι τα ειρημενα δια των προφητων υπο του Θεου, και επ' αυτωι.
σαφεστερον δε τα κατα την πολιν περι ης ο λογος σημαναι θελων, επαγει οτι εστιν η
γυνη η πολις η μεγαλη η εχουσα κατα παντων την βασιλειαν. μετα ταυτα ειδον
αλλον αγγελον καταβαινοντα εκ του ουρα νου, εχοντα εξουσιαν μεγαλην, και η γη
εφωτισθη εκ της δοξης αυτου. και εκραξεν εν ισχυραι φωνηι λεγων· επεσεν, επεσε
Βαβυλων η μεγαλη, και εγενετο κατοικητηριον δαι μονιων, και φυλακη παντος
πνευματος ακαθαρτου και φυ 192 λακη παντος ορνεου ακαθαρτου και μεμισημενου,
οτι εκ του θυμου της πορνειας αυτης πεπτωκε παντα τα εθνη, και οι βασιλεις της γης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

μετ' αυτης επορνευσαν, και οι εμποροι της γης εκ της δυναμεως του στρηνους αυτης
επλουτησαν. και ειδον φησιν αλλον αγγελον εχοντα εχουσιαν μεγαλην. ταυτην
λεγει την του φωστηρ τε ειναι και φωτιζειν την γην εκ της δοξης αυτου. επεσε φησι
Βαβυλων. την κατ' αυτης αποφασιν του Θεου ανακηρυττει. δεδοκται φησι ταδε
αυτην παθειν, και εγενετο κατοικητηριον δαιμονιων· ως μισανθρωποι γαρ οι
αλητηριοι δαιμονες και αιμοβοροι, εν οις αν ευρωσι τοποις αιμα ανδρων κεχυμενον,
η εν πολεμοις η ετερως πως αναιρεθεντων, ωσπερ εφηδομενοι τωι γεγονοτι εν
αυτοις τας διατριβας ποιουνται. επει ουν πλειστοι αναιρεθησονται εν τηι πολει, ως
φθασας ειπεν, γινεται λοιπον κατοικητηριον δαιμονων και φυλακη παντος
πνευματος ακαθαρτου, και παντος θηριου ακαθαρτου· φευγονται γαρ τα τοιαυτα την
μετα ανθρωπων διαιταν, και τας ερημιας καταλαμβανοντα εαυτα διαφυλαττει απο
των επιβουλευοντων και της θηρας των αγρευοντων. τοιαυτα τινα και Ἡσαΐας ο
προφητης φησι περι της Βαβυλωνος. φησι και αναπαυσονται εκει σειρηνες και
δαιμονια εκει ορχησονται· και ονοκενταυροι εκει κατοικησουσι και νοσσοποιησουσι
εχινοι εν τοις οικοις αυτων. οτι εκ του θυμου της πορνειας αυτης πεπωκε παντα 193
τα εθνη. πορνειαν ενταυθα την απλησιαν και φιλοχρηματιαν αυτων φησι· τοιουτος
γαρ ο των πορνων τροπος. και γαρ επεφυησαν οι εν τηι ειρημενηι πολει πασι τοις
εθνεσι, και καταστρεψαμενοι φορους τελειν εταξαν αυτους. και οι βασιλεις φησιν οι
εν αυτηι μετοχοι και κοινωνοι της φιλαργυριας αυτης γεγενηνται, και οι εμποροι δε
οι εν αυτηι εμπορευομενοι επλουτησαν φησιν εκ του στρηνους αυτης, τουτεστιν, εκ
της υπεροψιας αυτης και της ανειμενης και κεχυμενης και κατεβλακευμενης διαιτης
αυτης, παντοια φορτια εν αυτηι διατιθεντες. και ηκουσα αλλην φωνην εκ του
ουρανου λεγουσαν· εξελθε εξ αυτης, ο λαος μου, ινα μη συγκοινωνησηται ταις αμαρ
τιαις αυτων, και εκ των πληγων αυτης ινα μη λαβητε· οτι εκολληθησαν αυτης αι
αμαρτιαι αχρι του ουρανου, και εμνη μονευσεν ο Θεος τα αδικηματα αυτης. αποδοτε
αυτηι ως και αυτη απεδωκε, και διπλωσατε αυτα διπλα κατα τα εργα αυτης εν τωι
ποτηριωι ωι εκερασεν αυτηι διπλουν οσα εδο ξασεν αυτην και εστρηνιασεν, τοσουτον
δοτε αυτηι βασανι σμον και πενθος. οτι εν τηι καρδιαι αυτης λεγει οτι καθημαι
βασιλισσα, και χηρα ουκ ειμι, και πενθος ου μη ιδω· δια τουτο εν μιαι ημεραι ηξουσιν
αι πληγαι αυτης, θανατος και πενθος και λιμος, και εν πυρι κατακαυθησεται· οτι
ισχυρος ο Κυριος ο κρινας αυτην. 194 οταν οι θειοι αγγελοι την Σοδομιτων
κατελαβον πολιν εφ' ω δικην εισπραξασθαι τους εν αυτηι και τας αστυγειτονας
πολεις, μαλλον δε ως τωι εν αγιοις Κυριλλωι δοκει, οταν ο του Θεου Υιος και το
Ἅγιον Πνευμα εκεισε επεφοιτων, ο γαρ Πατηρ κρινει ουδενα κατα το γεγραμμενον,
την δε πασαν κρισιν δεδωκε τωι υιωι συμπαροντος αυτωι δηλονοτι φυσικως και
ουσιωδως του ζωοποιου πνευματος, τοτε φασι προς τον θεσπεσιον Λωτ· σωζων σωζε
την σεαυτου ψυχην· μη περιβλεψηι εις τα οπισω μηδε στηις εν πασηι τηι περιχωρωι· εις
το ορος σωζου, μη ποτε συμπαραληφθηις. τουτο και νυν ημας η αποκαλυψις
διδασκει· επειδη γαρ ουκ ενι εν ουτω μεγιστηι και πολυανθρωπωι πολει, τηι Ῥωμηι, μη
και Χριστου δουλους εν αυτηι τυγχανειν, φησι προς αυτους εξελθε εξ αυτης, ο λαος
μου, ινα μη συγκοινωνησητε ταις αμαρτιαις αυτων, και εκ των πληγων αυτων ινα
μη λαβητε. το γαρ κοινωνησαι των αμαρτιων και των πληγων εστι κοινωνησαι· δι'
αυτας γαρ αι πληγαι. οτι φησιν εκολληθησαν αυτης αι αμαρτιαι αχρι του ουρανου·
ως αν ειποι και τον μεταξυ αερα εμολυναν ταις αμαρτιαις. διο φησι πολλα
μακροθυμησας ο Θεος νυν εις ανταποδοσιν εγηγερται. αποδοτε ουν φησιν αυτηι τας
αμαρτιας διπλας, καιτοι δια του πανσοφου Μωυσεως εντεταλται ημιν ο Θεος· ουκ
εκδικησεις δις επι το αυτο. πως ουν αυτος διπλα αποδιδωσιν; ου το διπλασιον
σημαινει το διπλα, αλλ' οτι φιλανθρωπος ων και αγαθος ο Θεος, και πολυ
καταδεεστερον της αξιας κολαζων, διπλα οιεται αποδεδωκεναι και οταν μερος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

αποδωι· και ου μονον 195 διπλα, αλλα και επταπλασιονα. και τουτο ειδως ο
προφητης ελεγεν αποδος τοις γειτοσιν ημων επταπλασιονα εις τον κολπον αυτων
τον ονειδισμον αυτων ον ωνειδισαν σε, Κυριε, εκ της αιτησεως του επταπλασιονος
τον Θεον εξαιτων περι της κατ' αξιαν των εχθρων τιμωριας, ανθ' ων φησι
δοξασθεισα και κατασπαταλησασα του παροντος βιου προνοιαν ου πεποιηται του
θειου θεληματος. αποδοτε αυτηι. λεγει γαρ, ουκ εσομαι ποτε του βασιλευειν
εστερημενη· τουτο γαρ η χηρα, η οιον του βασιλευοντος ερημος. ουδε τι κακον
οψομαι. δια ουν την μεγαλορρημοσυνην αυτης ηξει αυτηι απαν ομου κακον· ισχυρος
γαρ φησιν ο Θεος και υπ' ουδενος κωλυθησεται κρισιν αυτηι και κολασιν επαγαγειν·
ης γενοιτο παντας ημας ελευθερους γενεσθαι χαριτι του καλεσαντος ημας εις την
αυτου επιγνωσιν και ελπιδα Χριστου· ωι η δοξα εις τους αιωνας. αμην #556 Λογος
δεκατοσ ετι περι της Ῥωμης λογος τηι αποκαλυψει· ατε γαρ περι μεγιστης μεταβολης
διηγουμενη και ξενοπρεπους εμφιλοχωρει τωι λογωι. τι ουν φησι; και κλαυσονται και
κοψονται επ' αυτηι οι βασιλεις της γης οι μετ' αυτης πορνευσαντες και
στρηνιασαντες, οταν βλε πωσι τον καπνον της πυρωσεως αυτης, απο μακροθεν εστη
κοτες δια τον φοβον του βασανισμου αυτης, λεγοντες· ουαι ουαι, η πολις η μεγαλη,
Βαβυλων, η πολις η ισχυρα, οτι μιαν ωραν ηλθεν η κρισις σου. και οι εμποροι της γης
196 κλαιουσι και πενθουσιν επ' αυτηι, οτι τον γομον αυτων ουδεις αγοραζει· ουκετι
γομον χρυσου και αργυρου και λιθου τιμιου και μαργαριτου και βυσσινου και
πορφυρας και σηρικου και κοκκινου, και παν ξυλον θυινον και παν σκευος
ελεφαντινον και παν σκευος ξυλου τιμιωτατου και χαλκου και σιδηρου και
μαρμαρου και κιναμωμου, και θυμιαματα και μυρον και λιβανον και οινον και
ελαιον και σεμιδαλιν και σιτον και κτηνη και προβατα, και ιπποι και ρεδων και
σωματων, και ψυχας ανθρωπων. και η οπωρα της επιθυμιας της ψυχης σου απηλθεν
απο σου, και παντα τα λιπαρα και λαμπρα απωλετο απο σου, και ουκετι αυτην ου μη
ευρησουσιν οι εμποροι τουτων, οι πλουτη σαντες απ' αυτης απο μακροθεν στησονται
δια τον φοβον του βασανισμου αυτης, κλαιοντες και πενθουντες και λεγοντες· ουαι
ουαι, η πολις η μεγαλη, η περιβεβλημενη βυσσινον και πορφυρουν και κοκκινον, και
κεχρυσωμενη χρυσωι και λιθωι τιμιωι και μαργαριτηι, οτι μιαι ωραι ηρημωθη ο
τοσουτος πλου τος. και πας κυβερνητης και πας ο επι τον ποταμον πλεων, και
ναυται και οσοι την θαλασσαν εργαζονται, απο μακροθεν εστησαν και εκραζον,
βλεποντες τον πονον της πυρωσεως αυτης λεγοντες· τις ομοια τηι πολει τηι μεγαληι;
και εβαλον χουν επι της κεφαλης αυτων, και εκραζον 197 κλαιοντες και πενθουντες,
λεγοντες· ουαι ουαι, η πολις η μεγαλη, εν ηι επλουτησαν παντες οι εχοντες πλοια εν
τηι θαλασσηι εκ της τιμιοτητος αυτης, οτι μιαι ωραι ηρημωθη. ως ποικιλως και
γλαφυρως τον κατ' αυτης υφηνε θρηνον και του πενθους την ακμην. σαφων δε
οντων σχεδον απαντων, ει τι δυσχερες μονον ειναι δοκει, παρασημειωσαμενοι επι τα
λοιπα χωρησωμεν. και ιπποι φησι και ρεδων και σωματων. το ρεδων Ῥωμαικη μεν
λεξις εστιν· Ῥωμαιων γαρ κρατουντων, ουδεν απεικος τον θεσπεσιον ευαγγελιστην
Ῥωμαιαι λεξει συγχρησασθαι· εξελληνισε δε αυτην η γραφη. ρεδιουμ γαρ εστι παρα
Ῥωμαιοις το οχημα, γενικην δε πληθυντικην τεθεικε πτωσιν· και δεον κατα
Ῥωμαιους ρεδιορουμ ειπειν, ως εξελληνισας αυτην Ἑλληνικην γεγραφε καταληξιν,
ρεδων ειπων, ινα ηι το ειρημενον τοιουτον. και ιπποι φησι ρεδων και σωματων, οιον
και οχηματων ιπποι οι εις οχηματα επιτηδειοι, και σωματων, τουτεστι, κελητες και
εις αναβατας πεποιημενοι. ευφραινου επ' αυτηι, ουρανε, και οι αγιοι και οι αποστολοι
και οι προφηται, οτι εκρινεν ο Θεος το κριμα υμων εξ αυτης. και ηρεν εις αγγελος
ισχυρον λιθον ως μυλινον μεγαν και εβαλεν εις την θαλασσαν, λεγων· ουτως
ορμηματι βληθη σεται Βαβυλων η μεγαλη, και ου μη ευρεθηι ετι. και φωνη
κιθαρωδων και μουσικων και αυλητων και σαλπιγκτων 198 ου μη εισακουσθηι ετι εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

σοι, και πας τεχνιτης και πασης τεχνης ου μη ευρεθηι εν σοι ετι, και φωνη μυλου ου
μη ακουσθηι εν σοι ετι, και φως λυχνου ου μη φανηι εν σοι ετι, και φωνη νυμφιου και
νυμφης ου μη ακουσθηι εν σοι ετι· οτι οι εμποροι ησαν οι μεγιστανες της γης, οτι εν
τηι φαρμακειαι σου επλανηθησαν παντα τα εθνη, και εν αυτηι αιμα προφητων και
αγιων ηυρεθη παντων των εσφαγμενων επι της γης. οι μεν εμποροι και οι βασιλεις
της γης και παντες οις διεφερεν η πολις εστωσα και ευθηνουμενη, αποκλαυσονται
περι αυτης· οι δε γε ουρανοι ευφρανθητωσαν, τουτεστιν οι εν ουρανωι αγγελοι και αι
των δικαιων ψυχαι, αι μεν, οτι εκδικησις γεγονε παρα Θεου, οι δε, ως
συνευφραινομενοι τοις εκδικηθεισι. παλιν δε δια της εν τηι διηγησει διατριβης
εξαιρει το παθος της νοητης Βαβυλωνος· ων σαφων οντων, ου δει τοις
ωμολογημενοις εμφιλοχωρειν. μετα ταυτα ηκουσα φωνην μεγαλην οχλου πολλου
εν τωι ουρανωι λεγοντων αλληλουια· η σωτηρια και η δοξα και η δυναμις του Θεου
ημων, οτι αληθιναι και δικαιαι αι κρισεις αυτου· οτι εκρινε την πορνην την μεγαλην,
ητις εφθειρε την γην εν τηι πορνειαι αυτης, και εξεδικησε το αιμα των δουλων αυτου
εκ της χειρος αυτης· και δευτερον ειρηκα 199 σιν αλληλουια· και ο καπνος αυτης
αναβαινει εις τον αιωνα των αιωνων, και επεσαν οι πρεσβυτεροι οι εικοσι τεσσαρες
και τα τεσσαρα ζωα, και προσεκυνησαν τωι Θεω τωι καθημενωι εν τωι θρονωι, λεγοντες
αμην, αλληλουια. και φωνη απο του θρονου εξηλθε, λεγουσα· αινειτε τον Θεον
ημων, παντες οι δουλοι αυτου, και οι φοβουμενοι αυτον, οι μικροι και οι μεγαλοι. ως
οχλου πολλου φησιν ηκουσα φωνην εκ του ουρανου· αμυθητα γαρ τα ταγματα των
αγιων αγγελων εστιν, ως τινα των πατερων ειπειν τα ενενηκοντα εννεα προβατα, τα
διασωζομενα και απλανη μειναντα τους αγγελους ειναι, το δε εν το πλανηθεν πασαν
την ανθρωποτητα. ελεγον δε φησιν αλληλουια. το δε αλληλουια Ἑβραια λεξις εστι·
σημαινει δε αινεσατε, υμνησατε τον Θεον. ευχαριστηριον τοιγαρουν αδουσι φωνην
επι τηι δικαιαι κρισει της νοητης Βαβυλωνος. και δευτερον ανηγαγον τον αυτον
υμνον, και ετι κατωτερα παλιν αυτον απεφθεγξατο, ως τηι τρισσηι του αλληλουια
αναθεσει την αγιαν και πολυΰμνητον δοξολογεισθαι παρ' αυτων τριαδα· αυτη γαρ
Θεος. και ο καπνος αυτης φησιν αναβαινει εις τον αιωνα του αιωνος. εν μεσωι το
αλληλουια δοξολογηθεν διεκοψε τον ειρμον του λογου, επει τοιγε η ακολουθια της
συνταξεως αυτη τυγχανει· και εξεδικησε το αιμα των δουλων αυτου εκ χειρος αυτης·
και ο καπνος αυτης αναβαινει εις τον αιωνα του αιωνος. καπνον δε φησιν ως
παντως καιομενης της πολεως περι ης ταυτα φησιν· 200 ο γαρ καπνος μηνυμα
τυγχανει πυρος. το δε ειπειν τους πρεσβυτερους και τα ζωα αμην, συγκαταθεσιν
δηλοι της παρα των αγιων αγγελων προσαχθεισης δοξολογιας· σημαινει γαρ το αμην
εις την Ἑλληνιδα μεταφερομενον φωνην εκ της Ἑβραιων, γενοιτο. αινειτε φησι τον
Θεον ημων, οι μικροι και οι μεγαλοι· μικρους γαρ καλει τους μειζονας κατα τον
αγιασμον, μεγαλους δε τους προυχοντας. και ηκουσα ως φωνην οχλου πολλου και
ως φωνην υδατων πολλων και ως φωνην βροντων ισχυρων, λεγοντων αλλη λουια,
οτι εβασιλευσεν Κυριος ο Θεος ημων, ο παντοκρατωρ. και χαιρομεν και αγαλλιωμεν,
και δωσομεν την δοξαν αυτωι, οτι ηλθεν ο γαμος του αρνιου, και η γυνη αυτου ητοι
μασεν εαυτην, και εδοθη αυτηι ινα περιβεβληται βυσσινον. τα δικαιωματα των αγιων
εστι. και λεγει μοι γραψον· μακαριοι οι εις το δειπνον του γαμου του αρνιου
κεκλημενοι. και λεγει μοι· ουτοι οι λογοι αληθινοι του Θεου εισιν. ωσπερ τα Σεραφιμ
παρα τωι θεσπεσιωι προφητηι Ἡσαΐαι τρις ειποντα το αγιος εις μιαν κυριοτητα
συνεκλεισαν την τρισσην υμνολογιαν, σημαινοντα τα τρια μεν ταις ιδιοτησιν ει τ'
ουν προσωποις οτωι φιλον καλειν ειναι τα υμνουμενα, εν δε τηι της θεοτητος ουσιαι,
ουτω και ενταυθα τρις εν τοις εμπροσθεν το αλληλουια φθεγξαμενοι οι θεσ 201
πεσιοι αγγελοι, και εκαστηι των αγιων τριων υποστασεων το σεβας ανατεθεικοτες,
νυν εν τηι Ἁγιαι Τριαδι το αλληλουια προσαιδουσι, παραδηλουντες οτι εν μοναδικηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

ουσιαι και θεοτητι η αγια και πανυμνητος υπαρχει τριας. οτι φησιν εβασιλευσε
Κυριος ο Θεος ημων. ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος και προ της σωτηριου
ενανθρωπησεως των τε εν ουρανωι και επι γης εβασιλευε συν τωι Πατρι και τωι
Παναγιωι Πνευματι, ως υιος μονογενης και λογος του Πατρος και των απαντων
δημιουργος. και μετα την ενανθρωπησιν δε παντων ομοιως εστι κυριος και
βασιλευς, ουδεν εκ της σαρκωσεως ελαττωθεις εις την κατα παντων αρχην και
βασιλειαν. αλλ' επει κατα τον σοφωτατον αποστολον ουπω ορωμεν τα παντα αυτωι
υποτεταγμενα, εν δε τωι μελλοντι αιωνι παντα υποταγησεται και οι νυν τεως
αγερωχον αυτωι τον αυχενα αντιτεινοντες ως και αυτον τον θανατον υποταττεσθαι,
εσχατος γαρ εχθρος καταργειται ο θανατοςεικοτως φασιν οι θεσπεσιοι αγγελοι
εβασιλευσε Κυριος ο Θεος ημων, εις τον μελλοντα αιωνα την αναφοραν ποιουμενοι
της δοξολογιας, ως τοτε τηι απαντων υποταγηι τελεωτατην επι πασι κτωμενου
Χριστου την βασιλειαν· οι μεν γαρ τηι κολασει, οι δε τηι κατα προσωπον επιγνωσει,
και ου δι' εσοπτρου η αινιγματι ωσπερ νυν την υποταγην ποιησονται. οτι ηλθε φησιν
ο γαμος του αρνιου και η γυνη αυτου ητοιμασεν εαυτην. ο εν τωι παροντι του Κυριου
γαμος προς την εκκλησιαν ετι μνηστεια εστι και ουπω τελειος γαμος. και τουτο
αινιττεται ο θεσπεσιος αποστολος την δευτεραν προς Κορινθιους γραφων επιστολην,
εν ηι φησιν ηρμοσαμην γαρ υμας ενι ανδρι παρθενον αγνην παραστησαι τωι Χριστωι.
ετι ουν μνηστειας 202 το πραγμα· μνηστειας γαρ το ηρμοσαμην. και συμβολον της
μνηστειας τον αρραβωνα του πνευματος δεχομεθα. οταν μεντοι εν πνευμα γενηται
μετα Χριστου η εκκλησια, ωσπερ ο ανηρ εν σωμα μετα της γυναικος, τοτε ο τελειος
γαμος. και γαρ περι του σωματικου γαμου φιλοσοφων ημιν ο σοφος αποστολος και
το γραφικον παραθεις το φασκον εσονται οι δυο εις σαρκα μιαν, επαγει το μυστηριον
τουτο μεγα εστιν· εγω δε λεγω εις Χριστον και την εκκλησιαν. διο φασιν οι αγιοι
αγγελοι ηλθεν ο γαμος του αρνιου, σημαινοντες τοτε της νυν μνηστειας τον γαμον
επιτελεσθησομενον· τουτο γαρ σαφως ημιν και το Ευαγγελιον παραδεδωκε πη μεν
εισαγον γαμους υιου παρα πατρος βασιλεως γινομενους, και πολλους εις το
συμποσιον κεκλημενους, και τους μεν κοινωνουντας της ευωχιας, τους δε
παραιτησαμενους το δειπνον, και εκδιωκομενον τον μη ενδυμα γαμου ημφιεσμενον·
πη δε δεκα παρθενους λεγον ων αι μεν πεντε ας και φρονιμους καλει συνεισιουσας
τωι νυμφιωι εις την μακαριαν εκεινην πασταδα, τας δε αποκλειομενας επει μη ελαιωι
δαψιλει τας εαυτων εκορεσαν λαμπαδας· ων ουδεν εις τον παροντα χρονον νοειν
ενδεχεται, αλλ' εις τον εσομενον. ηλθεν ουν ο γαμος του αρνιου και η γυνη αυτου η
εκκλησια ετοιμη παρεστιν των αμυθητων εκεινων τυχειν αγαθων τηι προς Χριστον
συναφειαι. περιβεβλημενη φησι το εξ αρετων ιματιον βυσσινον. βυσσον δε δια το
λαμπρον αυτης και ισχνον· λαμπρον μεν τηι αληπτωι ζωηι και πολιτειαι, ισχνον δε τοις
περι Θεου δογμασι και διανοημασι. και λεγει μοι φησι γραψον· μακαριοι οι εις το
δειπνον του γαμου του 203 αρνιου κεκλημενοι, και δη και απιοντες ως δει· πολλους
γαρ ισμεν κεκλημενους μεν εν τοις Ευαγγελιοις, παραιτησαμενους δε το
πνευματικον συμποσιον η και απιοντας μεν, εξω δε βαλλομενους ως μη εχοντας
ενδυμα γαμου, ως προ μικρου δεδηλωται. αλλα και ο θειος αποστολος, πολλους
ειρηκε τους κλητους, ολιγους δε τους εκλεκτους. και επεσα εμπροσθεν των ποδων
αυτου προσκυνησαι αυτωι. και λεγει μοι· ορα μη· συνδουλος σου ειμι και των
αδελφων σου των εχοντων την μαρτυριαν Ἰησου· τωι Θεωι προσκυ νησον· η γαρ
μαρτυρια Ἰησου εστι το πνευμα της προφητειας. οι καταρατοι και θεοστυγεις
Ἕλληνες ακουοντες ως εστι δογμα παρ' ημιν θεσπιζον αγιους αγγελους ευδοκιαι
Θεου προστατειν εθνων τε και εκκλησιων και των καθ' εκαστον, εθνων μεν του
σοφωτατου ∆ανιηλ γεγραφοτος και εγω ηλθον εν τοις λογοις σου. και ο αρχων
βασιλειας Περσων ειστηκει εξ εναντιας μου, και αυθις και νυν επιστρεφω πολεμησαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

μετα του αρχοντος Περσων· και εγω εξεπορευομην, και ο αρχων των Ἑλληνων
ηρχετο, και παλιν και ουκ εστι τις αντεχομενος μου υπερ τουτου αλλ' η Μιχαηλ ο
αρχων υμων, και παλιν και εν τωι καιρωι εκεινωι αναστησεται Μιχαηλ ο αρχων ο
μεγας, ο εστηκως επι τους υιους του λαου σου· εκκλησιων δε της παρουσης
αποκαλυψεως εν τοις φθασασι τουτο ειπουσης, ηι συνωιδα γραφων ο εν αγιοις
Γρηγοριος φησι περι των αγιων αγγελων πειθομαι γαρ αλλον αλλης προστατειν
εκκλησιας, καθως Ἰωαννης με διδασκει δια της αποκαλυψεως· του δε καθ' εκαστον
εν τωι ειρησθαι τωι προφητηι παρεμβαλει αγγελος του Κυριου κυκλωι των
φοβουμενων αυτον 204 και ρυσεται αυτους, ετι δε και του αποστολου γραφοντος
περι των αγιων αγγελων ουχι παντες εισι λειτουργικα πνευματα εις διακονιαν
αποστελλομενα δια τους μελλοντας κληρονομειν σωτηριαν; επει ουν ταυτα
ακουουσι παρ' ημιν δογματιζομενα, φασι προς ημας τι τα αυτα ημιν δοξαζοντες, ω
ουτοι, καταμεμφεσθε το παρ' ημιν δογμα το τους εθναρχας θεους παρατιθεμενον·
ους γαρ υμεις αγγελους φατε, τουτους ημεις θεους ονομαζομεν, ως μονον ημας περι
τα ονοματα, ουκετι δε και περι τα πραγματα διαφωνειν· μη οτι γε και θεους λεγετε
ταγμα αγγελων καλουμενον, ως μηδε περι τα ονοματα ειναι ημιν την διαφοραν.
προς ους λεκτεον ω καταρατοι και τοις εργοις των υμετερων προσκυνουντες χειρων,
και θεους στησαμενοι χθες και πρωην ους επι πασι τοις αισχροις εγνωρισατε, οι τα
πλειστα των παρ' ημιν θειων δογματων υφελομενοι ταυτα φεροντες τοις ολεθριοις
υμων εγκατεμιξατε δογμασιν, αλλ' ως οδηγωι νωι και ου Θεωι χρωμενοι ουκ ισχυσατε
διασωσαι την περι παντα των ημετερων δογματων ευγενειαν, μικρον δε
ακολουθησαντες αυτου που περι την πρωτην αφετηριαν εναυαγησατε. διο ουδεν
κοινον ημιν και υμιν ωσπερ ουδε φωτι προς σκοτος η Χριστωι και Βελιαρ (σιξ)
γραφικως. υμεις μεν γαρ εθναρχας υποτιθεμενοι θεους, μαλλον δε ακαθαρτους
δαιμονας, εαυτους εισαγετε τουτοις το σεβας ανατιθεντας και προσκυνεισθαι
βουλομενους ως θεους, και δη και παρ' υμων θειαζομενους και μηδενα λογον
ποιουμενους του ταξαντος εις την των ανθρωπων κηδεμονιαν Θεου, αλλ' οικειαι
βουληι τα εθνη διοικουντας ως αν εθελησωσιν αυτοι. διο Ἄρει μεν Σκυθους και
Γερμανους απενειματε τους αγριωτατους 205 και αιμοβορους, τοιουτους γεγονοτας
ως παρα του βροτολοιγου και μιαιφονου διοικουμενους Ἄρεως, Ἕλληνας δε ως
συνετους Ἀθηνα, παρ' αυτης λαχοντας την συνεσιν, και αλλωι αλλους, και εκαστον
των θεων προς τα οικεια παθη τα εθνη ρυθμιζοντα. ημεις δε τι φαμεν εκ των
παροντων επιγνωσηι. βουλομενου γαρ τον θειον αγγελον προσκυνησαι του
ευαγγελιστου, και ουχ ως θεον προσκυνησαι τις γαρ μαλλον ηπιστατο του Ἰωαννου
τις τε εστιν ο φυσει και αληθως Θεος, τινες δε εισιν οι αγγελοι, οτι λειτουργοι και
δουλοι και κτισματα τυγχανουσι του Θεου; ομως και αυτην την ως αγγελου
προσκυνησιν φαινεται παραιτουμενος, επειδη ολως εστι προσκυνησις, και λεγων
ορα μη· συνδουλος σου ειμι και των αδελφων σου των εχοντων την μαρτυριαν
Ἰησου. το ορα ουχ απλως κωλυοντος αλλα διαμαρτυρουμενου ρημα τυγχανει. λεγει
δε και συνδουλον εαυτον παντων των ομολογουντων εαυτους δουλους Χριστου και
μαρτυρουντων οτι Θεος εστι σεσαρκωμενος. τι ουν ποιητεον, ω θειοτατε αγγελε, σου
το προσκυνηθηναι απαγορευοντος; τωι Θεωι φησι προσκυνησον· η γαρ μαρτυρια
Ἰησου εστι το πνευμα της προφητειας, ωσει ελεγεν δια τουτο με ζητεις προσκυνησαι,
οτι σοι τα εσεσθαι μελλοντα προαφηγησαμην; παντες οσοι μαρτυρουσι τηι δεσποτειαι
και τηι θεοτητι του Χριστου εμπλεοι τυγχανουσι προφητικου χαρισματος και ουκ εγω
μονος. τι ουν φησι προσκυνεις τον ισον χαρισμα τοις συνδουλοις μου λαχοντα;
ομοια γε τα Ἕλλησι περι των εθναρχων δοξαζομενα και τα Χριστιανοις περι των
αγιων αγγελων λεγομενα. και ειδον τον ουρανον ανεωγμενον, και ιδου ιππος
λευκος, και ο καθημενος επ' αυτου καλουμενος πιστος και αληθινος, και 206 εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

δικαιοσυνηι κρινει και πολεμει. οι δε οφθαλμοι αυτου φλοξ πυρος, και επι την
κεφαλην αυτου διαδηματα πολλα, εχων ονομα γεγραμμενον ο ουδεις οιδεν ει μη
αυτος, και περι βεβλημενος ιματιον ερραμμενον αιματι, και κεκληται το ονομα
αυτου ο Λογος του Θεου. και τα στρατευματα εν τωι ουρανωι ηκολουθει αυτωι εφ'
ιπποις λευκοις και ενδεδυμενοι βυσσινον λευκον καθαρον. εκ του στοματος αυτου
εκπορευε ται ρομφαια οξεια, ινα εν αυτηι παταξηι τα εθνη, και αυτος ποιμανει αυτους
εν ραβδωι σιδηραι· και αυτος πατει την ληνον του οινου του Θεου, της οργης του Θεου
του παντο κρατορος. και εχει επι το ιματιον αυτου και επι τον μηρον αυτου ονομα
γεγραμμενον Βασιλευς βασιλεων, και Κυριος κυριων. μετα την ωραν της
καταστροφης Βαβυλωνος· δηλον δε τις νενοηται η Βαβυλων, ετι και τουτο δεικνυται
τωι ευαγγελιστηι, του τε αντιχριστου και του αρχεκακου δρακοντος η πτωσις, και εις
ποιαν απιασι κολασιν εν τωι του τελους και της αντιδοσεως καιρωι, και των βασιλεων
δε η καταστροφη των επαναστησομενων το τηνικαδε τοις Χριστου δουλοις, και ορα
τι φησιν. ειδον τον ουρανον ανεωγμενον, και ιδου ιππος λευκος, και ο επιβατης
πιστος και αληθης και δικαιος. τον Κυριον ορα μονονουχι συμπολεμουντα και
προπολεμουντα των αγιων και στρατευομενον κατα των αντιπαλων. διο και
στρατηγικον αυτωι σχημα περιτιθησιν η οπτασια, ιππον και ξιφος εγχειριζουσα και
το εξηγεισθαι στρατευμα 207 των. και ιδου φησιν ιππος λευκος ωι εποχειτο ο Κυριος,
δηλουντος του αινιγματος μη αλλοις επαναπαυεσθαι Χριστον η τοις καθαροις και
μηδενι ρυπωι αμαρτιας κατεστιγμενοις. διο και περι του σκευους της εκλογης του
Παυλου ειρηται παρα του Κυριου του βαστασαι το ονομα μου ενωπιον των εθνων
και βασιλεων υιων Ἰσραηλ. ορα ουν τοις κατα τον Παυλον επαναπαυεται και
εποχειται ο Χριστος. και ο καθημενος φησιν επ' αυτου, τουτεστι του ιππου,
καλουμενος πιστος και αληθινος, και εν δικαιοσυνηι κρινει και πολεμει. πιστος εστιν
ο αληθης κατα τον λεγοντα περι αυτου αποστολον· αυτος πιστος μενει· αρνησασθαι
εαυτον ου δυναται. ωστε ο πιστος και αληθινος· κατα του αυτου γαρ ειρηται, δυο
κειμενων προσηγοριων εφ' ενι πραγματι. οτι δε κρινει δικαιως και πολεμει κατα
των αισθητων εχθρων υπερ των αυτου δουλων, μαρτυς ο λεγων προφητης ο Θεος,
το κριμα σου τωι βασιλει δος, και την δικαιοσυνην σου τωι υιωι του βασιλεως,
τουτεστι Χριστωι· υιος γαρ Σολομωνος το κατα σαρκα Χριστος, εις ον ο ψαλμος
ανατιθεται ειτα επαγων κρινειν τον λαον σου εν δικαιοσυνηι και τους πτωχους σου
εν κρισει. οτι δε και πολεμει ο αυτος, δηλοι στρατιωτικως αυτον οπλιζων εν τωι
λεγειν περιζωσαι την ρομφαιαν σου επι τον μηρον σου, δυνατε, τηι ωραιοτητι σου
και τωι καλλει σου, και εντεινον, και κατευοδου και βασιλευε, ειτα προστιθεις τα
βελη σου ηκονημενα, δυνατε· λαοι υποκατω σου πεσουνται. οι δε οφθαλμοι αυτου
φησι φλοξ πυρος. την κατα των πολεμιων οργην η των οφθαλμων εμφαινει
πυρωσις. και επι της κεφαλης αυτου φησι διαδηματα πολλα, τοσαυτα παντως 208
οσων ταγματων εν ουρανωι και επι γης βασιλευει. εχων φησιν ονομα γεγραμμενον ο
ουδεις οιδεν ει μη αυτος. φησιν ο Θεος εν τηι Ἐξοδωι της εβδομης προς τον θεσπεσιον
Μωυσεα· εγω Κυριος ωφθην προς Ἁβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ Θεος ων αυτων· και
το ονομα μου το κυριον ουκ εδηλωσα αυτοις, ως κρειττον δηλον η ακοηι ανθρωπου
χωρηθηναι. διο και οπως βαπτιστεον τους επιστρεφοντας εις θεογνωσιαν
παραδιδους ο Κυριος τοις αποστολοις, εφη βαπτιζοντες αυτους εις το ονομα, και
ειπων ονομα ου τα κυρια παρεδωκεν· ου γαρ ην ο υποστηναι την εκφωνησιν αυτων
ισχυων, αλλα αντι των κυριων σχετικα και προσηγορικα παρεδωκεν, σχετικα μεν
ειπων εις το ονομα του Πατρος και του Υιου, προσηγορικον δε επαγων και του Ἁγιου
Πνευματος. οθεν λιαν ασφαλως και εν τηι αποκαλυψει αγνωστον εαται πασι το
κυριον ονομα του μονογενους. περιβεβλημενος φησιν ιματιον ερραμμενον αιματι·
εφερε γαρ και εν τηι οπτασιαι τα συμβολα του παθους ο Κυριος και το παναγιον σωμα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

εδεικνυ μονονουχι πεφυρμενον τωι τιμιωι αυτου αιματι. και καλειται το ονομα αυτου
ο Λογος του Θεου. ορας πως εν τοις ανω φυγουσα το κυριον ονομα, η οπτασια νυν
προσηγορικον αντ' αυτου τεθεικεν, ο Λογος ειπουσα του Θεου; και τα στρατευματα
ηκολουθη αυτωι εν ιπποις λευκοις, ενδεδυμενοι βυσσινον λευκον καθαρον·
αρχιστρατηγος γαρ των ουρανιων δυναμεων εστι τε και εαυτον ουτω κεκληκεν ο
Κυριος, Ἰησου του Ναυι χρηματιζων. εγω φησιν 209 αρχιστρατηγος δυναμεως
Κυριου νυν παραγεγονα. λευκοι δε και τοις αγιοις αγγελοις οι ιπποι· και γαρ και
αυτοι τοις καθαροις των ανθρωπων εφηδονται επει και καθαροι την φυσιν εισι και
πασης κηλιδος αμιγεις. και δεικνυσι τουτο το εκ βυσσου περιβλημα της λευκης και
καθαρας. και εκ του στοματος αυτου, του αρχιστρατηγου δηλονοτι, ρομφαια
εκπορευεται. ο μεν ουν θειος προφητης επι τωι μηρωι του Κυριου διδωσι την
ρομφαιαν εν τηι μικρωι προσθεν παρατεθεισηι χρησει· η δε οπτασια ακριβεστερον
υπογραφουσα εν τωι στοματι παρεχει. δι' ου σημαινεται οτι τωι λογωι του Θεου παντα
ουσιουται και ο τουτον παραβαινων κατα τι ουκ ατιμωρητος εσται ινα εν αυτωι
παταξηι τα εθνη. εθνη ποια; τα συστρατευομενα τωι αντιχριστωι κατα των του
Χριστου δουλων και υπ' αυτον τεταγμενα. και αυτος φησι ποιμανει αυτους εν ραβδωι
σιδηραι· ηθελε μεν γαρ ο Κυριος, ως αυτοαγαθοτης ων και ελεημοσυνη, ραβδωι
ποιμαντικηι και παρακλητικηι ποιμαναι ταυτα τα εθνη περι ων ο λογος, αγειν τε αυτα
εις τοπον χλοης και επι υδατος αναπαυσεως εκτρεφειν. αλλ' επει μη βεβουληνται
τουτο, σιδηραι ραβδωι ποιμανθησονται, τουτεστιν αυστηραι και θανατηφορωι. ους γαρ
λογος ου μεταρρυθμιζει, τουτους τιμωρια παντως εκδεχεται. και οτι την αυστηραν
και τιμωρητικην δηλοι η ραβδος η σιδηρα, την Ῥωμαιων αρχην υποσημαναι θελων
ο προφητης περι ης ο ∆ανιηλ φησιν αναστηθι, φαγε κρεα πολλα, εφη προς τον Θεον
ποιμανεις αυτους εν ραβδωι σιδηραι· ως σκευη κεραμεως συντριψεις αυτους. αλλ' οτε
μεν ην καιρος ευκαιρος δι' εκεινης εποιμανεν ο Θεος· εν δε τωι καιρωι τωι εσχατωι δια
ταυτης. και αυτος πατει την ληνον του 210 οινου του θυμου της οργης του Θεου του
παντοκρατορος. ο Κυριος εν Ευαγγελιοις εφη περι του οικειου πατρος ο πατηρ κρινει
ουδενα· την δε κρισιν πασαν δεδωκε τωι υιωι. ορθοτατα ουν ειρηται τηι αποκαλυψει
οτι αυτος πατει την ληνον του θυμου της οργης του Θεου· αυτος γαρ δια της κρισεως
και ανταποδοσεως των πονηρων το πατρικον εκπληροι θελημα και της δικαιας
οργης του Πατρος γινεται πληρωτης. και εχει επι το ιματιον αυτου και επι τον μηρον
αυτου γεγραμμενον· Βασιλευς βασιλεων και Κυριος κυριων. ιματιον μεν η σαρξ του
Κυριου τροπολογειται η νοερως εμψυχωμενη κατα τους λεγοντας αγιους αγγελους
παρα τωι Ἡσαΐαι· δια τι σου ερυθρα τα ιματια, και τα ενδυματα σου ως απο πατητου
ληνου; πληρης καταπεπατημενης. ο δε γε μηρος την σαρκικην γεννησιν διασημαινει·
γεγραπται γαρ εν τηι Γενεσει πασαι δε αι ψυχαι αι εισελθουσαι μετα Ἰακωβ εις
Αιγυπτον, αι εξελθουσαι εκ των μηρων αυτου. τουτο ουν δηλοι το αινιγμα το εν
ιματιωι και τωι μηρωι γεγραφθαι βασιλεα παντων τον Ἐμμανουηλ. οτι και σαρκι καθ'
υποστασιν ενωθεις ο Λογος και σαρκικην υπομεινας την εκ παρθενου γεννησιν,
ουδεν ηττον Βασιλευς και Κυριος παντων καθεστηκε των εν ουρανωι και των επι
γης, ουκ ελαττωθεις της αξιας δια την ενανθρωπησιν· ην γαρ και ουτω Θεος και εστι
και εσται. και ειδον αλλον αγγελον εστωτα εν τωι ηλιωι, και εκραξε φωνηι μεγαληι,
λεγων πασι τοις ορνεοις τοις πετομενοις εν μεσουρανηματι· συναχθητε εις το
δειπνον το μεγα του Θεου, ινα φαγητε σαρκας βασιλεων και σαρκας χιλιαρχων και
σαρκας ισχυρων και σαρκας ιππων και των καθημενων 211 επ' αυτων, και σαρκας
παντων, ελευθερων τε και δουλων, μι κρων τε και μεγαλων. και ειδον το θηριον και
τους βασιλεις της γης και τα στρατευματα αυτων συνηγμενα ποιησαι πο λεμον μετα
του καθημενου επι του ιππου και του στρατευ ματος αυτου. και επιασθη το θηριον
και μετ' αυτου ο ψευδοπροφητης ο ποιησας τα σημεια ενωπιον αυτου, εν οις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

επλανησε τους λαβοντας το χαραγμα του θηριου και τους προσκυνουντας την
εικονα αυτου· ζωντες εβληθησαν οι δυο εις την λιμνην του πυρος την καιομενην εν
θειωι. και οι λοιποι απεκτανθησαν εν ρομφαιαι του καθημενου του ιπ που τηι
εξελθουσηι εκ του στοματος αυτου, και παντα τα ορνεα εχορτασθησαν εκ των
σαρκων αυτων. οιμαι τουτον τον αγιον αγγελον περι ου νυν ο λογος στρατοκηρυκα
τινα υπαρχειν της θειας παραταξεως. και πασιν εγκελευεσθαι τοις εν ουρανωι αγιοις
αγγελοις, ους τροπικως ορνεα καλει δια το μετεωρον αυτων και αεροπορον,
μετασχειν του κατα των εχθρων φονου· ουχ οτι ανικανος ην και εις αγγελος πασαν
των πολεμιων ανελειν την παραταξιν, τουτο γαρ εδειξε σαφως ο εν μιαι νυκτι των
Ἀσσυριων παταξας εκατον ογδοηκονταπεντε χιλιαδας, αλλ' ινα παντες μετοχοι
γενωνται της κατα των εχθρων ευφροσυνης. οιμαι γαρ και αυτους λεγειν συν τωι
προφητηι ουχι τους μισουντας σε, Κυριε, εμισησα, και επι τους εχθρους σου
εξετηκομην; τελειον μισος εμισουν αυτους, εις εχθρους εγενοντο μοι. επειδη δε τοις
εν τωι μεσουρανηματι πετομενοις αγγελοις ενεκελευετο, και αυτος εν τωι
μεσουρανηματι στας εκηρυττεν· ο γαρ ηλιος εν μεσωι των επτα πλανητων κατεστηρι
212 κται, τρεις εχων υπερ αυτον και τρεις υπ' αυτον. η ουν τουτο, η οτι εν τωι φωτι
οιον εν πνευματι εποιειτο το κηρυγμα, και των μελλοντων εσεσθαι φονων ελεγε την
αποβασιν· φως γαρ νοητον το πνευμα ως ο προφητης διδασκει, προς τον Θεον· και
πατερα ποιουμενος τους λογους και λεγων εν τωι φωτι σου οψομεθα φως, τουτεστι,
εν πνευματι τον υιον. ινα φησι φαγητε σαρκας βασιλεων. και τωνδε και τωνδε
βρωσιν καλει την επι τωι θανατωι των εχθρων χαρμονην· ουτως γαρ και ο Κυριος την
χαραν ονομαζει λεγων προς τους αυτου μαθητας και αποστολους· εγω βρωσιν εχω
φαγειν, ην υμεις ουκ οιδατε, την επι τοις πιστευειν μελλουσιν ευφροσυνην ουτω
καλων. εποιησαν μεν τον πολεμον μετα του Κυριου και των θειων αγγελων ο τε
∆ιαβολος και ο αντιχριστος, τουτον γαρ καλει ψευδοπροφητην του θηριωδους
∆ιαβολου, και οι τουτοις συστρατευοντες βασιλεις· ηττηθησαν δε θαττον η λογος. τι
γαρ φασιν αι θειαι γραφαι περι αυτων; ο μεν Ἡσαΐας αρθητω ο ασεβης, ινα μη ιδηι
την δοξαν Κυριου, την αιφνιδιον αναιρεσιν, λεγων· ο δε αποστολος ον ο Κυριος
ανελει τωι πνευματι του στοματος αυτου. τι δε συντομωτερον του εμπνευσαι και
εμφυσησαι τους εχθρους; και ζωντες φησιν εβληθησαν οι δυο εις την λιμνην του
πυρος, και οι λοιποι απεκτανθησαν εν ρομφαιαι. ω δικαιοσυνης υπερβολη. ου της
αυτης ηξιωσε κολασεως τους τε αιτιους του πολεμου και τους συναιτιους· αλλ' οι
μεν δυο, ο ∆ιαβολος τουτεστι και ο αντιχριστος, τωι πυρι κατεδικασθησαν, εν ωι
ζωντες διαιωνισουσι, τουτο γαρ αινιττεται το ζωντας αυτους εν τωι πυρι βληθηναι·
οι δε 213 λοιποι ξιφει ανηρεθησαν. παρα πολυ δε δηπουθεν εστι το ξιφει δουναι
συντομον δικην η πυρι. απαξ δε αρξαμενος ειπειν περι του ∆ιαβολου οιαν δωσει
δικην, την συνεχειαν ωσπερ φυλαττων του λογου, λεγει και α πεπονθεν εν τηι του
Κυριου ενανθρωπησει· και τουτου λαβομενος του ειρμου, πλειονα λεγει περι της του
Κυριου εν σαρκι παρουσιας, και φησιν· ειδον αγγελον καταβαινοντα εκ του ουρανου,
εχοντα την κλειν της αβυσσου και αλυσιν μεγαλην επι την χειρα αυτου. και
εκρατησε τον δρακοντα, τον οφιν τον αρχαιον, ος εστιν ο ∆ιαβολος και ο Σατανας,
και εδησεν αυτον χιλια ετη, και εβαλεν αυτον εις την αβυσσον, και εκλεισε και
εσφραγισεν επανω αυτου, ινα μη πλανησηι ετι τα εθνη, αχρι τελεσθηι τα χιλια ετη·
μετα ταυτα δει λυθηναι αυτον μικρον χρονον, ινα παλιν πλανησηι τα εθνη. τουτο
γαρ προιων φησιν. αρα μη την χιλιονταετηριδα των αθεων Ἑλληνων και τας των
ψυχων μετενσωματωσεις και το ληθαιον υδωρ, και ουκ οιδα ους τινας υθλους και
ληρους ημιν η αποκαλυψις παραδιδωσι, χιλια λεγουσα ετη δεθησεσθαι τον ∆ιαβολον
και παλιν λυθησεσθαι και πλανησαι τα εθνη; απαγε των ουτως ολεθριων δογματων
και τηι σκαιοτητι τηι Ἑλληνικηι πρεποντων. τι ουν φησιν ειρηται τωι προφητηι; οτι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

χιλια ετη εν οφθαλ 214 μοις σου, Κυριε, ως η ημερα η εχθες ητις διηλθε και φυλακη
εν νυκτι. τα χιλια τοιγαρουν ετη ως μια ημερα λογιζεται εν οφθαλμοις του Θεου. το
δε αυτο και η δευτερα Πετρου του θεσπεσιου επιστολη φησι, γραψαντος· εν δε τουτο
μη λανθανετω υμας, αγαπητοι, οτι μια ημερα παρα Κυριωι ως χιλια ετη, και χιλια ετη
ως ημερα μια. τουτο μεν ουτως. ο θεσπεσιος δε Ἡσαΐας ημεραν φησι πασαν την του
Κυριου ενανθρωπησιν, λεγων καιρωι δεκτωι επηκουσα σου, και εν ημεραι σωτηριας
εβοηθησα σοι. ου μονον δε, αλλα και ο ψαλμωδος ημεραν αυτην καλει και πρωΐαν,
πη μεν λεγων αυτη εστιν η ημερα ην εποιησεν ο Κυριος· αγαλλιασωμεθα και
ευφρανθωμεν εν αυτηι την της σωτηριας ημων ευφροσυνην· πη δε ψαλλων το πρωι
εισακουσηι της φωνης μου· το πρωι παραστησομαι σοι, και εποψει με· ευπροσδεκτοι
γαρ ημων αι δεησεις της εποψιας αξιωθεισαι του Θεου και Πατρος· τηι του Κυριου
γεγονασι μεσιτειαι και καταλλαγηι. και αυθις περι της Ἱερουσαλημ φησι· βοηθησει
αυτηι ο Θεος το προς πρωι πρωΐ. ημερα δε και πρωΐα η του Κυριου ενανθρωπησις
γεγονεν, ως επιλαμψαντος ημιν του της δικαιοσυνης ηλιου. ουτω γαρ αυτον ο
Μαλαχιας φησι, και κομισαντος ημιν το της γνωσεως φως, περι ου θειου φωτος ο
Ζαχαριας προανεφωνησε, λεγων εν οις επεσκεψατο ημας ανατολη εξ υψους,
επιφαναι τοις εν σκοτει και σκιαι θανατου καθημενοις· ωι συνωδα και ο προφητης
Θεος εφη Κυριος και επεφανεν ημιν συστησασθαι εορτην εν τοις πυκαζουσιν 215 εως
των κερατων του θυσιαστηριου. τουτων ουτω προαφηγηθεντων, επι το προκειμενον
ιτεον. επειδη ειρηται οτι η ημερα ως χιλια ετη λελογισται τωι Θεωι, και αναπαλιν
ημερα κεκληται η του Κυριου επι γης αναστροφη, ταυτην την ημεραν χιλια ετη
φησιν, ως ουκ ουσης διαφορας παρα Θεωι ημερας τε μιας και χιλιων ετων· εν ηι
ταυτηι, τηι του Κυριου ενανθρωπησει, εδεθη ο ∆ιαβολος, ταις του σωτηρος
θεοσημειαις ανταιρειν μη δυναμενος. οθεν του νοητου τουτου δεσμου
επαισθανομενοι οι αλητηριοι δαιμονες εκραζον τι ημιν και σοι, υιε του Θεου του
ζωντος; ηλθες προ καιρου βασανισαι ημας; αλλα και ο Κυριος τουτων παραγυμνων
τον δεσμον, ελεγεν· η πως δυναται τις εισελθειν εις τον οικον του ισχυρου και τα
σκευη αυτου διαρπασαι, εαν μη πρωτον δησηι τον ισχυρον; και τοτε την οικιαν αυτου
διαρπασει. επει ουν, ως ειρηται, την ενανθρωπησιν του Κυριου και την επι γης
αναστροφην ημεραν τε μιαν και χιλια ετη νενοηκαμεν, αδιαφορως τηι θειαι γραφηι
κεκλημενον μυστικως τον τοιουτον αριθμον, ορα τι φησιν η αποκαλυψις. ειδον
αλλον αγγελον καταβαινοντα εκ του ουρανου, εχοντα την κλειν της αβυσσου και
αλυσιν, και κρατησας φησι τον ∆ιαβολον εδησε και εβαλεν εις την αβυσσον. ως εν
πινακι ζωγραφιας θεωρειται τωι ευαγγελιστηι τα νοητως ενεργηθεντα τωι Κυριωι κατα
του ∆ιαβολου. επειδη γαρ τα νοητα ουκ ην ιδειν ανθρωπον οντα τον Ἰωαννην,
σωματικως αυτωι τα γεγονοτα διαγραφεται, αγγελος αλυσιν εχων και δεσμων τον
∆ιαβολον και βαλλων εις την αβυσσον· ουτω γαρ και η βιβλος του Ἰωβ εγχειρησιν
του ∆ιαβολου και 216 την του Θεου συγχωρησιν σωματικως διαπλαττουσα, τον μεν
εποιησεν παρα του Θεου τον Ἰωβ εξαιτουμενον, τον δε Θεον παρεχοντα και λογους
επιτηδειους προς αιτησιν και δοσιν συμπαρεγραψε τοις γενομενοις. ουτως ουν και
νυν μοι νοησεις ορθως ποιων. ινα μη πλανησηι φησιν ετι τα εθνη αχρι τελεσθηι τα
χιλια ετη· εδει γαρ τι πλεον εχειν αντιληψεως και κηδεμονιας λογου την του Κυριου
επι γης διατριβην εις το κωλυεσθαι κατα ταυτην τα ισα τοις προ της ενανθρωπησεως
χρονοις ενεργειν κατα των ανθρωπων τους ακαθαρτους δαιμονας. και μετα τουτο
δει αυτον φησι λυθηναι μικρον χρονον. ποιον λεγει μικρον; τον μεταξυ της του
Κυριου ενανθρωπησεως και της συντελειας του παροντος αιωνος· μικρος γαρ ουτος,
καν μεγιστος ειναι δοκηι, προς τε τον παρεληλυθοτα και τον μελλοντα μετρουμενος
τε και παραβαλλομενος. ει γαρ εν τηι εσχατηι ωραι και εν τηι ενδεκατηι ο Κυριος ημων
επεφανη σωματικως κατα την πιστιν των ιερων γραμματων, δικαιως μικρος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

κεκληται ο αχρι της συντελειας καιρος, μεθ' ον παλιν δεθησεται τον αιωνιον και
ατελευτητον δεσμον. αλλα και λυθεντος αυτου, δησον αυθις, Κυριε, τας καθ' ημων
μεθοδειας αυτου· βασιλευεις γαρ ημων και πρεπει σοι η δοξα εις τους αιωνας. αμην
#556 Λογος ενδεκατοσ ετι της αυτης εννοιας εχεται η αποκαλυψις. φησι γαρ· και
ειδον θρονους, και εκαθησαν επ' αυτους, και κριμα εδοθη αυτοις, και τας ψυχας των
πεπελεκισμενων δια την μαρτυριαν Ἰησου και δια τον λογον του Θεου, και οιτινες
ου 217 προσεκυνησαν τωι θηριωι ουδε την εικονα αυτου και ουκ ελαβον το χαραγμα
επι το μετωπον και επι την χειρα αυτων· και εζησαν και εβασιλευσαν μετα του
Χριστου χιλια ετη ... αυτη η αναστασις η πρωτη. μακαριος και αγιος ο εχων μερος εν
τηι αναστασει τηι πρωτηι. επι τουτων ο δευ τερος θανατος ουκ εχει εξουσιαν, αλλα
εσονται ιερεις του Θεου και Χριστου, και βασιλευσουσι μετ' αυτου τα χιλια ετη. και
οταν τελεσθηι τα χιλια ετη, λυθησεται ο Σατα νας εκ της φυλακης αυτου, και
εξελευσεται πλανησαι τα εθνη εν ταις τεσσαρσι γωνιαις της γης. και εν τωι προ
τουτου ειρηται λογωι οτι του ∆ιαβολου μνημην απαξ ποιησαμενη η θεωρια, ωσπερ
ειρμον ενα τωι διηγηματι φυλαττουσα, ου μονον α πεισεται ο ∆ιαβολος εν τηι
συντελειαι του παροντος αιωνος, αλλα και α πεπονθεν νοητως εν τηι του Κυριου
ενανθρωπησει διηγησατο. ουπερ ειρμου λαβομενη, πλειονα περι της του Κυριου
ενσαρκου επιδημιας διεξεισιν, οιον υπαρχει και το νυν ημιν εις θεωριαν
προκειμενον· φησι γαρ και ειδον θρονους, και επ' αυτους εκαθησαν και κριμα εδοθη
αυτοις. τους αγιους αποστολους θεωρει κατα την επαγγελιαν την προς αυτους επι
δωδεκα θρονων καθημενους και κρινοντας τας δωδεκα φυλας του Ἰσραηλ. οπερ ει
και εντελεστερον εν τωι μελλοντι αιωνι πληρωθησεται, αλλα και συμβεβηκε μετριως
εν τωι της ενανθρωπησεως καιρωι· αυτοι γαρ εις τον Κυριον πεπιστευκοτες και 218
μυριων αγαθων εν μετουσιαι γενομενοι, κατεκριναν τους ουκ εθελησαντας τηι πιστει
προσδραμειν, ουδε εκ της τοις αποστολοις δοθεισης χαριτος παιδαγωγηθεντας εις
την ομονοιαν ανελθειν θεοσεβειαν, αλλα και σταυρον αυτωι και θανατον
υφαναντας. και τας ψυχας φησι των πεπελεκισμενων δια την μαρτυριαν Ἰησου και
δια τον λογον του Θεου. απο κοινου το ειδον καθημενους επι θρονων και κρινοντας
τους λοιπους των ανθρωπων. πεπελεκισμενους δε φησι τους ανηρημενους πελεκεσι.
λεγει δε τροπικως περι των νεκρωσαντων τα μελη τα εαυτων δια την εις Χριστον
πιστιν, και πλειστα δι' αυτην υπομειναντων. και γαρ και αποσυναγωγους αυτους
εποιησαν και μυριαις εβαλλον λοιδοριαις και δι' αρπαγης ιδια τα υπαρχοντα αυτων
εποιουντο, ως μαρτυρει ο σοφος αποστολος, επειδη ολως εις Χριστον επιστευσαν.
περι ων και ελεγεν ο Κυριος μακαριοι εστε οταν, ονειδισωσι και διωξωσιν υμας και
ειπωσι παν πονηρον ρημα καθ' υμων ψευδομενοι ενεκεν εμου. τους δε γε μη
προσκυνουντας το θηριον μηδε λαβοντας αυτου το χαραγμα και την εικονα νοησεις,
επομενος τηι συνεχειαι του λογου και αιχμαλωτιζων παν νοημα εις την υπακοην της
θειας γραφης, τους μη ομογνωμονησαντας τοις λοιποις των Ἰουδαιων εις τας κατα
Κυριου επιβουλας, μητε εθελησαντας ταις υποθηκαις του θεοστυγους ∆ιαβολου
πειθαρχησαι· τουτο γαρ το προσκυνησαι αυτον τε και την εικονα αυτου. εικονα γαρ
καλει το ενσεσημανθαι το αυτου θελημα εν ταις των Ἰουδαιων καρδιαις. οπερ και
χαραγμα λεγει περιλαβον αυτων το ηγεμονικον και πρακτικον· του μεν γαρ
ηγεμονικου τυπος η κεφαλη, ης μερος το μετωπον, η χειρ δε του πρακτικου. 219 και
εζησαν και εβασιλευσαν μετα Χριστου χιλια ετη. χιλια ετη παλιν καλει κατα τα
προσθεν ειρημενα την του Κυριου επι γης αναστροφην, δι' ης εζων την νοητην
ζωην, και συνεβασιλευον Χριστωι, δαιμοσιν επιτασσοντες, παθεσιν επιτιμωντες, και
μυριας ενεργουντες δυναμεις. μη οτι και το μονον συνειναι τινα τωι βασιλει της
δοξης Χριστωι συμβασιλευειν εστι αυτωι. οθεν και ειρηται περι αυτων τωι προφητηι εν
τωι διαστελλειν τον επουρανιον βασιλεις επ' αυτης χιονωθησονται εν Σελμων. και οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

λοιποι των νεκρων ουκ εζησαν φησιν αχρι τελεσθηι τα χιλια ετη. νεκρους καλει τους
τηι απιστιαι παραμεμενηκοτας, περι ων και ο Κυριος ελεγεν αφετε τους νεκρους
θαψαι τους εαυτων νεκρους. οι απιστοι τοιγαρουν ουκ εζησαν την νοητην ζωην αχρι
τελεσθηι ο της ενανθρωπησεως χρονος, ος εστιν τα χιλια ετη· μετα γαρ ταυτα εζησαν.
πως; τηι του Ἁγιου Πνευματος επιφοιτησει και παρουσιαι. τοτε γαρ οι πλειστοι των
Ἰουδαιων πεπιστευκασι Χριστωι, οσοι μη επιστευσαν αυτωι σωματικως αυτοις
συναναστρεφομενωι. και γαρ θειοτατα το πραγμα ωικονομηθηι, και ως ουκ αν ηλπισε
νους ανθρωπινος· επειδη γαρ εν τηι παλαιαι ο Πατηρ κεκηρυκτο τε και εγνωστο, και
δια της ενανθρωπησεως και των μυριων θεοσημειων τε και δυναμεων ο υιος· το δε
Πνευμα το Ἅγιον ουπω τοις ανθρωποις σαφως ην αποκεκαλυμμενον. Λογος δε
μονον ην περι αυτου εν τηι παλαιαι, εργον δε εναργες και αισθητον ουδεν ην, ο
μαλιστα τους ανθρωπους προς πιστιν εναγεται, ωσπερ του υιου, ει και τοις
διαβεβηκοσιν εις βαθη θεωριας εγινωσκετο. οτι δη παντα οσα πεπρακται και
δεδημιουργηται παρα της Ἁγιας τετελεσται Τριαδος, και 220 τουτο σαφως
παριστησιν ο Κυριος, πη μεν λεγων ο πατηρ εδωκε μοι εντολην τι ειπω και τι
λαλησω· και παλιν· απ' εμαυτου ουδεν δυναμαι ποιειν, εις την τριαδα αναγων τα
γινομενα· και αυθις παρα τωι Ἰωαννηι· ου δυναται ο υιος του ανθρωπου ποιειν αφ'
εαυτου ουδεν εαν μη βλεπηι τον πατερα αυτου ποιουντα· πη δε διαβεβαιουμενος ει δε
εγω εν πνευματι Θεου εκβαλλω τα δαιμονια. πλην επειδη αισθητον εργον, ως
ειρηται, ουδεν ην του Ἁγιου Πνευματος παρα τοις ανθρωποις, ωικονομηθηι τους
απαντας σχεδον ανθρωπους τηι επιφοιτησει και τηι δυναμει του Παρακλητου και του
Θεου και Πατρος την εις Χριστον δεξασθαι πιστιν, ινα δη και αυτου το προς τον
Πατερα και υιον ομοουσιον τε και ισοδυναμον πασι καταδηλον γενηται. αμελει τοι
παντι τωι της ενανθρωπησεως χρονωι ουχ' ιστορηνται πλειους των εκατον εικοσι,
πεπιστευκοτες· τοσουτους γαρ αι Πραξεις απαριθμουνται τους αμα συνειλεγμενους
εν τωι υπερωωι. ει και της διδασκαλιας η δυναμις του Χριστου εις πολλους
διαβεβηκει, η δε γε πιστις αυτηι τηι παρουσιαι πεφυλακτο του Πνευματος. οθεν ευροι
τις, ωσπερ σπορου διαβεβλημενου, οταν υετος επελθηι και ηλιος επιλαμψηι παντα τα
τεως εν τηι γηι κεκρυμμενα και λανθανοντα σπερματα, εξανατελλοντα τοτε σαφη
γινεται οτι ολως εναπεκειτο τηι γηι, ουτω γεγενηται τηι του Ἁγιου Πνευματος
επιφοιτησει. παντες εις ους η διδασκαλια του Κυριου κατεσπαρη, εξανετειλαν προς
την πιστιν· διο ακριβεστερον ειρηται τηι αποκαλυψει οτι οι λοιποι των νεκρων ουκ
εζησαν αχρι τελεσθηι τα χιλια ετη. αυτη φησιν η αναστασις η πρωτη, η της πιστεως
δηλονοτι· 221 η γαρ δευτερα, η καθολικη σωματων γενησεται αναστασις. μακαριος
ουν ο εχων μερος εν τηι πρωτηι αναστασει· της γαρ δευτερας παντες και ακοντες
μεθεξομεν. επι δε γε φησι τοις της πρωτης αναστασεως μετοχοις, τουτεστι τοις
πιστοις, ουχ εξει εξουσιαν ο δευτερος θανατος. ποιος; ουτος ο της αμαρτιας δηλαδη
και της τοτε κολασεως· ωσπερ γαρ πρωτην ειπε και δευτεραν αναστασιν, ουτω και
πρωτον και δευτερον θανατον. και πρωτος μεν εστιν ο αισθητος, ο χωρισμον εχων
ψυχης και σωματος, δευτερος δε ο νοητος ο της αμαρτιας, περι ου και ο Κυριος
ελεγεν μη φοβηθητε απο των αποκτενοντων το σωμα· φοβηθητε δε μαλλον τον και
ψυχην και σωμα αποκτειναι δυναμενον εν Γεεννηι. εσονται δε φησιν οι πιστοι ιερεις
του Θεου και του Χριστου· ιερουργοι γαρ του ευαγγελικου λογου παντες
απεδειχθησαν οι πιστοι, περι ων και ο προφητης την προφητικην ανακρουομενος
λυραν ελεγε καταστησεις αυτους αρχοντας επι πασαν την γην. και βασιλευσουσι μετ'
αυτου τα χιλια ετη, τα της ενανθρωπησεως καθως πολλακις ειρηται. και οταν φησι
τελεσθηι τα χιλια ετη. τουτεστιν οταν πληρωσας ο Κυριος την μετα σαρκος
οικονομιαν εις τους ουρανους αναφοιτησηι, των νοητων δεσμων αφεθησεται ο
∆ιαβολος, και παλιν πλανησει τα εθνη· ειρηται γαρ εν τοις φθασασιν οτι κατηργει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

την ενεργειαν του ∆ιαβολου η του Κυριου μετα ανθρωπων αναστροφη. του δε γε
Κυριου ανεληλυθοτος εις τους ουρανους, αυτος τε ο ∆ιαβολος τα οικεια και ειωθοτα
ενεργησει, και οι επι γης ανθρωποι τωι αυτεξουσιωι, ωσπερ 222 εχρωντο, χρησονται· ο
μεν γαρ ∆ιαβολος παντας επιχειρει πλαναν. αλλ' οι μεν πειθονται, οι δε απειθουντες
καταγωνιζονται τον πονηρον. αλλ' ισως ερει τις· και τι δηποτε επεχομενος και
ανακοπτομενος της οικειας ορμης ο ∆ιαβολος εν τηι του Κυριου σωματικηι παρουσιαι,
προς ημας παλιν αφειθη πλαναν τους επι γης; ου γαρ ην βελτιον αυτον δεδεσθαι, και
τους ανθρωπους απλανεις διαμενειν; προς ον λεκτεον· τι γαρ ου μαλλον λεγεις
αυτος την αρχην δια τι γεγονεν ο ∆ιαβολος, η γενομενος και παραβας τι μη τελεον
εξηφανισθη, ως μη γενεσθαι αυτωι παραδον κατα των ανθρωπων; και πως αν, ω
ουτος, διεγυμνασθησαν οι αγωνισται μηδενος προσπαλαιοντος; πως δε και διεδειχθη
των αθλητων η ισχυς, μη οντος ανταγωνιστου; οι μεν γαρ ραθυμοι των ανθρωπων
και των ηδονων ηττους, και μη παροντος μηδε προσερεθιζοντος του ∆ιαβολου, αφ'
εαυτων εισι σκαιοι· οι δε γε του Θεου ανθρωποι και γενναιοι αγωνισται ηδικηθησαν
αν την κατα των παθων ανδρειαν μη δημοσιευοντες· ως συμβαινειν, και τους
ραθυμους μηδεν ωφελεισθαι μη οντος του Σατανα, και τους σπουδαιους τα μεγιστα
αδικεισθαι. ο γαρ Σατανας παιδοτριβης τροπον τινα των ανθρωπων υπαρχει,
προφασιν παρεχων στεφανων τοις αγωνιζομενοις. οι γαρ φιλαμαρτημονες, οι και μη
παροντος του ∆ιαβολου τηι σφων αυτων ραθυμιαι αντι ∆ιαβολου χρωμενοι, ουδε
ηδικηνται, καθως ειρηται. ωστε τους μεν ακων ευεργετει, τους δε ουδεν αδικει, η
λιαν βραχυ. συ δε εβουλου δι' εμε και σε τους δουλους της αμαρτιας και ανειμενους
και αναπεπτωκοτας, ινα μη τι μικρον η παντελως ουδεν προσαδικηθωμεν τηι
ενεργειαι του ∆ιαβολου, αποστε 223 ρηθηναι της δοξης πατριαρχας τε και προφητας,
αποστολους και ευαγγελιστας και τους αχρις αιματος τηι μαρτυριαι Χριστου
προσμεμενηκοτας και το γνησιον αυτωι φυλαξαντας, ετι δε ομολογητας και τους των
εκκλησιων καλως ηγησαμενους ποιμενας και τους καρτερικωτατους ασκητας και
παντα δικαιον και τηι πιστει Χριστου τετελειωμενον, ων ουκ εστιν αξιος ο κοσμος
ουτος. ωστε των κομιδη βραχεα προσαδικουμενων αμαρτωλων την ζημιαν
παραμυθουνται οι γενναιοι της αρετης αγωνισται· εις γαρ κατορθων, προτιμητεος
θεωι, μυριων αθετουντων. αμφοτερα ουν καλλιστα και ενθεωτατα πεπρακται, και το
εν τηι του Κυριου παρουσιαι τας ανοσιους ορμας ανακοπτεσθαι του ∆ιαβολου, και
μετα την εις ουρανον ανοδον αυτον λυθηναι προς πειραν των ανθρωπων. ει μεν γαρ
συνεχωρηθη πασαν ενδειξασθαι την εαυτου ενεργειαν ο Σατανας, επι γης
αναστρεφομενου του Κυριου, ουκ αν ειασε τους ανθρωπους ουδε της θειας αυτου
διδασκαλιας ακροατας γενεσθαι ουτε μαθειν τις τε ο φυσει και αληθως Θεος, και τις
εις αυτον ευαγης θρησκεια, ποια τε η κακια και τις η αρετη· αλλα και τον σταυρον
αυτωι προ καιρου κατεσκευακει και πριν της διδασκαλιας αρξασθαι. ου γινομενου,
ατελης αν υπηρξε, μαλλον δε ανωφελης, η του Κυριου ενανθρωπησις και το
τοσουτον και ουτως αξιαγαστον μυστηριον. μεθ' ο δε τωι δεσμωι του ∆ιαβολου ταυτα
εδιδαχθησαν οι επι γης, αφειθησαν λοιπον τωι οικειωι χρησθαι αυτεξουσιωι και τηι
προς τον αντιπαλον διαμαχηι επι ωμολογημεναις και αγνωσμεναις οδοις της τε
κακιας και της αρετης. ο μεν γαρ ειδως το καλον και το ου τοιουτον, αυτοκελευστοις
ορμαις η τουτο η εκεινο παν 224 τως εκλεγεται· ο δε αγνοων τι αν και πραξειεν, ως
εν νυκτομαχιαι τιτρωσκομενος και οτι ουδε βεβληται αισθανομενος, ουδε την
οικειαν γινωσκει απωλειαν. επι μεν γαρ του γνωσιν εχοντος των εναντιων χωρα τωι
αυτοεξουσιωι εις το ελεσθαι ο βουλεται, επι δε γε του αγνοουντος ου χωρα. ο δε Θεος
αυτεξουσιον εξ αρχης πεποιηκε τον ανθρωπον και αυτοκρατορικοις λογισμοις
διοικουμενον. οτι δε δει γινωσκειν πρωτον αρετην και κακιαν, ινα ουτω γενηται
χωρα τωι αυτεξουσιωι, ορα τι φησιν ο ιεροφαντης Μωυσης τωι απειθει των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

Ἰσραηλιτων λαωι εν ∆ευτερονομιωι ιδου δεδωκα προ οφθαλμων σου σημερον την
ζωην και τον θανατον, το αγαθον και το κακον, ινα παντως εξ αμφοτερων
επιλεξηται το αιρεθεν· και παλιν ο αυτος εν Ἐξοδωι εαν ακοηι ακουσηι της φωνης μου
και ποιησηις φησι παντα οσα αν ειπω σοι. τι δε και ο Ἡσαΐας, ου το αυτο δογμα
παρατιθεται αμφι τας αρχας της αυτου προφητειας, λεγων εκ προσωπου του Θεου
εαν θελητε και εισακουσητε μου, τα αγαθα της γης φαγεσθε· εαν δε μη θελητε μηδε
εισακουσητε μου, μαχαιρα υμας κατεδεται· το γαρ στομα κυριου ελαλησε ταυτα.
τουτων μεν ουν αλις. επειδη δε ειπεν εν τοις φθασασιν οτι εξελευσεται ο ∆ιαβολος
πλανησαι τα εθνη, νυν λεγει ποια εθνη και τινων αφηγουμενων αυτων· τον Γωγ
φησι και Μαγωγ, συναγαγειν αυτους εις τον πολεμον· πολεμον δε τον κατα των
αγιων. πληρωσας γαρ τον περι της σωτηριου ενανθρωπησεως λογον, παλιν
επανεληλυθεν οθεν εξελθων εκεινα ημιν διηγησατο. εξεληλυθει δε εκ της του
∆ιαβολου και του αντιχριστου· και της των συλλαβομενων αυτοις εθνων ηττης 225
τε και τιμωριας. νυν ουν αναπληρω τα προτερον ελλιπως ειρημενα. συναπτει τοις
λοιποις εθνεσι τοις τωι αντιχριστωι συστρατευσασι· και τον Γωγ, ουτω λεγων· και
εξηλθε πλανησαι παντα τα εθνη εν ταις τεσσαρσι γωνιαις της γης· μεθ' ων φησι και
τον Γωγ και τον Μαγωγ, συναγαγειν αυτους εις τον πολεμον, ων ο αριθμος αυτων
ωσει αμμος της θαλασσης. και ανεβησαν επι το πλατος της γης, και εκυκλωσαν την
παρεμβολην των αγιων και την πολιν την ηγαπημενην. και κατεβη πυρ απο του
Θεου εκ του ουρανου και κατεφαγεν αυτους· και ο ∆ιαβο λος, ο πλανων αυτους,
εβληθη εις την λιμνην του πυρος του θειου, οπου το θηριον και ο ψευδοπροφητης,
και βασανι σθησονται ημερας και νυκτος εις τους αιωνας των αιωνων. περι τουτων
του γωγ και του μαγωγ και ο θεσπεσιος προφητης Ἱεζεκιηλ παρεδωκε, διεξιων οπως
κακοι κακως απολουνται. ουτοι δε εθνη τινα και ηγουμενοι εθνων εσονται αμφι την
συντελειαν· νυν γαρ ουκ εισιν, η τινα εστιν των νυν υπαρχοντων εθνων ετεροις
ονομασι παρα της θειας καλουμενα γραφης. ουτοι ουν συναγωνισονται τωι
θεοστυγει Σαταναι κατα των του Χριστου δουλων· και κυκλωσουσι 226 την πολιν την
ηγαπημενην, τουτεστι την εκκλησιαν. αλλα πυρ εκ του ουρανου φερομενον
διαφθερει παντας, και της συντελειας λοιπον γενομενης, αμα τωι ∆ιαβολωι και τωι
αντιχριστωι βληθησεται ο αρχεκακος Σατανας εις την λιμνην του πυρος, τουτεστι
την Γεενναν. ιστω γαρ ο αναγνωσομενος οτι τρεις παρεδωκεν ημιν εν τοις
εμπροσθεν η παρουσα αποκαλυψις· ενα μεν τον αρχεκακον δρακοντα εν τωι ουρανωι
δεικνυμενον, δευτερον δε θηριον εκ της θαλασσης αναβαινον, ον ενοησαμεν
δευτερευειν μεν του Σατανα, προυχειν δε των λοιπων δαιμονων, και τριτον τον
αντιχριστον, ον και ψευδοπροφητην καλει. αλλα περι μεν του δευτερου του
∆ιαβολου και του αντιχριστου εν τοις μικρον εμπροσθεν ειρηται οτι εβληθησαν οι
δυο εις την λιμνην του πυρος την καιομενην θειωι. νυν δε γε περι του Σατανα φησιν
ητοι ∆ιαβολου, ον εν τοις φθασασι δρακοντα ωνομασε. και βασανισθησονται φησιν
ημερας και νυκτος εις τους αιωνας των αιωνων. εγνως αρα ο εντυχων τωι πονηματι
οτι λιαν ακριβως τα χιλια ετη, εν οις δεθεις ο ∆ιαβολος εβληθη εις την αβυσσον και
αυθις ελυθη, την ενανθρωπησιν ενοησαμεν του Κυριου και την επι γης αναστροφην
αυτου, εν ηι προς βραχυ η ενεργεια αυτου κατηργειτο. ιδου γαρ νυν εδειξεν ως ου
χιλια ετη εστιν η κολασις αυτου τε και των υπ' αυτου απατωμενων, και λοιπον λυσις
του κακου αλλα εις αιωνα αιωνων. και ειδον θρονον μεγαν λευκον και τον
καθημενον επ' αυτου, ου απο προσωπου αυτου εφυγεν η γη και ο ουρανος, και 227
τοπος ουχ ευρεθη αυτοις. και ειδον τους νεκρους, τους με γαλους και τους μικρους,
εστωτας ενωπιον του θρονου, και βιβλια ηνοιχθησαν· και αλλο βιβλιον ηνοιχθη, ο
εστι της ζωης· και εκριθησαν οι νεκροι εκ των γεγραμμενων εν τοις βιβλιοις κατα τα
εργα αυτων. λευκον λεγει θρονον, τον λαμπρον και εξαστραπτοντα. την δε φυγην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

του ουρανου και της γης την εναλλαγην αυτων και την μεταποιησιν ο λογος
αινιττεται. οι γαρ οι ουρανοι ροιζηδον παρελευσονται, κατα τον θεσπεσιον Πετρον
και κατα τον προφητην ος φησι καταρχας την γην σου, Κυριε, εθεμελιωσας, και εργα
των χειρων σου εισιν οι ουρανοι· αυτοι απολουνται, συ δε διαμενεις· και παντες ως
ιματιον παλαιωθησονται και ωσει περιβολαιον ελιξεις αυτους, και αλλαγησονται,
εικοτως την παρελευσιν και την απωλειαν. ατινα την εναλλαγην αυτων
διασημαινει, φυγην εκαλεσεν η αποκαλυψις ως μη ευρισκεσθαι τοπον αυτοις· που
γαρ και ευρεθειη ην απεβαλον φθοραν; νυν μεν ουν την εναλλαγην αυτων ειρηκε,
μικρον δε προιων οτι και καινοι εσονται λεγει. και ειδον φησι νεκρους, τους
μεγαλους και τους μικρους, εστωτας ενωπιον του θρονου. μεγαλους μεν τους
δικαιους φησιν, ου τωι σωματικωι μεγεθει μεγαλους αυτους καλεσας, αλλα τηι δοξηι
και τηι λαμπροτητι της αρετης, μικρους δε γε τους αμαρτωλους ως ουδαμινους δια
την ταπεινοτητα και το ευτελες. και βιβλοι ανευχθησαν· και αλλο βιβλιον ανευχθη,
ο εστι της ζωης. ο Κυριος εν Ευαγγελιοις φησι πλατειαν ειναι και ευρυχωρον την
απαγουσαν οδον εις την απωλειαν, και πολλους πορευεσθαι εν αυτηι· στενην δε και
τεθλιμμενην την οδον την απαγουσαν εις την ζωην, και ολι 228 γους ειναι ου μονον
τους περιπατουντας εν αυτηι, αλλα και τους ευρισκοντας αυτην. δια τουτο βιβλους
ειδε πολλας και μιαν· πολλας μεν εν αις εισι παντες οι ανθρωποι γεγραμμενοι δια το
πληθος των εγκειμενων, μιαν δε της ζωης, εν ηι εισιν οι των αλλων εξειλεγμενοι και
οιον αμωμοι τηι αρετηι και πασαν την τραχειαν και αναντη της αρετης οδον
οδευοντες. και εκαστος φησι των εν τοις βιβλοις εκριθη των οικειων πραξεων
επαξιως. εν δε τηι αρχηι του εκτου λογου και αλλου βιβλιου μεμνηται, οπερ
βιβλιδαριον καλει. νυν δε βιβλον και βιβλιον ζωης, ως ειναι τρεις διαφορας·
βιβλιδαριον μεν φησιν, εν ωι εισιν οι λιαν ασεβεις κατα τα εκει νενοημενα· βιβλον δε
ζωης, εν ηι οι λιαν ευσεβεις και δικαιοι· βιβλοι δε, εν αις οι παντες ανθρωποι μεσοι
πως τυγχανοντες κακιας και αρετης, ειπων δε τα περι της αναστασεως· το γαρ ειπειν
και ειδον τους νεκρους ενωπιον του θρονου απολαμβανοντας και κρινομενους κατα
τα εργα αυτων, την αναστασιν εστιν ειπειν. ανασταντας γαρ τους νεκρους ειδεν την
αντιμισθιαν απολαμβανοντας και λοιπον επιδιηγειται ποιωι τροπωι η αναστασις
γεγονε· ναι φησιν· εδωκεν η θαλασσα τους νεκρους τους εν αυτηι, και ο θανατος και
ο Ἅδης εδωκαν τους νεκρους τους εν αυτοις, και εκριθη σαν εκαστος κατα τα εργα
αυτων. και ο θανατος και ο Ἅδης εβληθησαν εις την λιμνην του πυρος ... και ει τις
ουχ ευρεθη εν τηι βιβλωι της ζωης γεγραμμενος, εβληθη εις την λι μνην του πυρος.
και ειδον ουρανον καινον και γην καινην· ο γαρ πρωτος ουρανος και η πρωτη γη
απηλθον, και η θαλασσα ουκ εστιν ετι. και την πολιν την αγιαν Ἱερουσαλημ καινην
ειδον καταβαινουσαν εκ του ουρανου απο του Θεου ητοιμασ μενην, ως νυμφην
κεκοσμημενην τωι ανδρι αυτης. 229 οσοι τηι των σωματων απιστουσιν αναστασει,
καταμειδιωσιν ημων τε και του ημετερου δογματος του λεγοντος, ταυτα τα σωματα
παλιν ανιστασθαι, ως ου μονον δυσχερους τουτου τυγχανοντος, αλλα και
πανταπασιν αδυνατου. και φασιν εκαστον των επι γης σωματων εκ των τεσσαρων
συνεσταναι στοιχειων, πυρος, υδατος, γης, αερος· τα δε γε τωι θανατωι διαλυθεντα
σωματα εις εκεινα χωρειν εξ ων και συνεστη την αρχην. οιον το μεν πυρωδες το εν
ημιν εις το συγγενες και καθολου πυρ· το δε υδατωδες εις το υδωρ· και η ετερα
συζυγια προς τα οικεια. ανακραθεντων ουν τουτων και συγχυθεντων ταις οικειαις
ουσιαις, πως ενεστι το τηι συγκρισει αδιακριτον γεγονος, αυθις εκαστωι των ως υμεις
φατε σωματων αποδοθηναι, πλην ει μη ετερα ανθ' ετεροιων ανισασθαι φαιητε; προς
ους αν τις ειποι το της θειας γραφης· πλανασθε, ω ανθρωποι, μη ειδοτες την δυναμιν
του Θεου, ου τωι θεληματι ουσιωθη το παν, ου το βουληθηναι μονον εργον εστι
συντετελεσμενον, καθως και προσθεν ειρηται. τι γαρ εστι ραδιον εκ του μη οντος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

παραγαγειν τας ουσιας, η παραχθεισας και εαυταις η ετεραις συγχυθεισας αυθις
αφελειν, και εκαστωι το ιδιον απονειμαι; το μεν γαρ τελευταιον και ημεις
επιτελουμεν, πολλακις χωριζοντες τεχνηι τινι τον οινον ανακραθεντα τωι υδατι.
αλλα και ο ηλιος το μεν ποτιμον και γλυκυ δια των ατμων και των αναθυμιασεων
εκ της θαλασσης ελκει, το δε βαρυ και γεωδες και αλμυρον και πικρον εα. το δε γε
πρωτον Θεου μονου του τα παντα δυναμενου οσα αν εθελησηι. ει ουν τα μη οντα ο
Θεος εις το ειναι παρηγαγε, πως ου ραδιον αυτωι τα τοις καθ' ολου στοιχειοις
ανακραθεντα παλιν διακριναι μονωι τωι βουλη 230 θηναι και το ιδιον εκαστωι σωματι
νειμαι, ει και ανθρωποις αδυνατον τουτο τυγχανει; ωσπερ γαρ σοι τε και εμοι
αδυνατον διακοψαι το φωτιστικον του πυρος απο του καυστικου, Θεωι δε δυνατον,
ειρηται γαρ φωνη Κυριου διακοπτοντος φλογα πυρος, ουτω και τα συγχυθεντα σοι
μεν αδυνατον
και εμοι, Θεωι δε ραδιον και ευχερες. τουτο νυν ημιν το θαυμασιον δογμα
παρατιθεται ο παρων της αποκαλυψεως λογος, ειπων εδωκεν η θαλασσα τους
νεκρους τους εν αυτηι απο της θαλασσης. στοιχειον δε αυτη του υδατος πασαν την
υγραν ουσιαν εσημανεν. εδωκε τοινυν η υγρα φησιν ουσια οσον εν αυτηι ανεκραθη
εκ του των ανθρωπινων σωματων υδατωδους. και ο θανατος φησι και ο Ἅδης
εδωκαν τους νεκρους τους εν αυτοις. θανατον την γην καλεσας παρα το εν αυτηι
διαλυεσθαι ημων τα σωματα· οθεν και ο θεσπεσιος προφητης χουν θανατου κατα
περιφρασιν τον θανατον καλει, λεγων και εις χουν θανατου κατηγαγε με. δεδωκε
τοιγαρουν και η γη απαν το εν αυτηι γεωδες ημων. προς τουτοις και ο Ἅδης δεδωκε
τους εν αυτωι νεκρους, Ἅδην λεγων τον αερα και το πυρ απο του αειδους και
αορατου. και γαρ και ο αηρ τηι λεπτοτητι αορατος τυγχανει, πλην ει μη παχυνθειη.
και το πυρ το τεως εμφωλευον ταις υλαις αορατον, πλην ει μη επι τα εξω παρ' αυτου
προσκληθειη. αλλα και το του πυρος στοιχειον, ο αιθηρ αορατος ημιν τυγχανει τηι
επιπροσθησει του πολλου αερος σκοτιζομενος. η γουν και Ἅδην λεγει το πυρ απο
του αφανειαν και αειδιαν εμποιειν οις αν επελθηι· οθεν και αδηλον αυτο
προσαγορευουσιν πολλοι των λογιων. εκαστου ουν των στοιχειων αποδεδωκοτος
οσον ην εν αυτοις του ανθρωπινου συγκρι 231 ματος, ενηργηθη η αναστασις. ου
γενομενου, εκριθησαν φησιν εκαστος κατα τα εργα αυτων. και ο θανατος και ο Ἅδης
φησιν εβληθησαν εις την λιμνην του πυρος· τουτεστιν ανηρεθη ο θανατος και η
αειδης και ασωματος των ψυχων εν τωι θανατωι διαγωγη, της αναστασεως απαξ
γεγενημενης και εκαστης ψυχης το ιδιον σωμα απολαβουσης· οπερ τροπικωτερον
εξηγησαμενος και την απωλειαν αυτων αινιξαμενος, ειπεν εμβεβλησθαι τον
θανατον και τον Ἅδην εις την λιμνην του πυρος. τουτο ποιει και ο προφητης Ὠσηε,
ειπων που η δικη σου, θανατε; που το κεντρον σου, Ἅδη; ουτος φησιν ο θανατος ο
δευτερος εστιν η λιμνη του πυρος· ειρηται γαρ και εν τοις εμπροσθεν ως πρωτος μεν
θανατος εστιν ο αισθητος, η διαζευξις της ψυχης και του σωματος, δευτερος δε ο
νοητος, η κολασις και η τιμωρια, οστις μητερα εχει την αμαρτιαν. αλλα και οσοι
φησι γεγονασιν εν αμαρτιαις και ουκ ηξιωνται της εν τηι ζωηι γραφης, τα ισα
πεπονθασιν. ει δε και τους μεσως εχοντας των αμαρτωλων ειπε βεβλησθαι εις την
λιμνην του πυρος συν τωι ∆ιαβολωι και τωι αντιχριστωι, τουτο γαρ εν τοις εμπροσθεν
ειρηκε, μη θαυμασηις· ενι γαρ και εκει διαφορος κολασις, ωσπερ και πυρετου· ο μεν
τις καυσος εστι και συνεχης ο δε μειων και μαλθακος, ει και παντες καλουνται
πυρετοι, ουτω μοι κακει νοησεις. και ειδον φησιν ουρανους καινους και γην καινην·
ο γαρ πρωτος ουρανος και η πρωτη γη απηλθον, και η θαλασσα ουκ εστιν ετι. τουτου
ομοιον 232 φησιν ο Πετρος εν δευτεραι των αυτου επιστολων, καινους δε ουρανους
λεγων και γην κατα τα επαγγελματα αυτου προσδοκωμεν. ου τουτο δε φησιν ως εις
απωλειαν και ανυπαρξιαν χωρησαντων του ουρανου και της γης και της θαλασσης,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

αλλοι αντ' αυτων γεγενηνται, αλλ' οτι αποβεβληκασιν αυτων οι νυν οντες την
φθοραν και καινοι γεγενηνται, ωσπερ ιματιον παλαιον και πιναρον απαμφιασαμενοι
τον εν αυτοις ρυπον· καινον γαρ απαν καλειται το μη ον μεν τοιουτον προτερον, νυν
δε γενομενον. τοτε δε γενησεται η κτισις καθαρα φθορας απασης, ην ανεμαξατο τηι
παραβασει των ανθρωπων. και μαρτυς τουτων αξιοπιστοτατος ο θειος αποστολος
Ῥωμαιοις επιστελλων και ταδε γραφων περι της κτισεως η γαρ αποκαραδοκια της
κτισεως την αποκαλυψιν των υιων του Θεου απεκδεχεται· τηι γαρ ματαιοτητι η
κτισις υπεταγη, ουχ εκουσα αλλα δια τον υποταξαντα επ' ελπισιν οτι και αυτη η
κτισις ελευθερωθησεται απο της δουλειας της φθορας εις την ελευθεριαν της δοξης
των τεκνων του Θεου. ου μονον δε αυτος αλλα και ο θεσπεσιος προφητης ψαλλων
περι του ουρανου και της γης κατα την αρτιως παρατεθεισαν μαρτυριαν· και παντες
ως ιματιον παλαιωθησονται και ωσει περιβολαιον ελιξεις αυτους και αλλαγησονται.
και την πολιν φησι την αγιαν Ἱερουσαλημ καινην ειδον καταβαινουσαν εκ του
ουρανου απο του Θεου ητοιμασμενην, ως νυμφην κεκοσμημενην τωι ανδρι αυτης.
δια της Ἱερουσαλημ την 233 μακαριαν ληξιν και κατασκηνωσιν των αγιων
αινιττεται, ηντινα καλεσας Ἱερουσαλημ τροπικως και νυν και επι τοις επειτα,
μεγαλοπρεπως και ευπρεπως κεκοσμηκεν, ινα εκ των αισθητως λεγομενων εις την
νοητην των αγιων μακαριοτητα και διαγωγην τον νουν παραπεμψωμεν τον
ημετερον. και ηκουσα φωνης μεγαλης εκ του ουρανου λεγουσης· ιδου η σκηνη του
Θεου μετα των ανθρωπων, και σκηνωσει μετ' αυ των, και αυτοι λαοι αυτου εσονται,
και αυτος ο Θεος μετ' αυτων εσται αυτων ο Θεος, και εξαλειψει παν δακρυον απο
των οφθαλμων αυτων, και ο θανατος ουκετι εσται· ουτε πενθος ουτε κραυγη ουτε
πονος ουκ εσται ετι. τα πρωτα απηλθε. και ειπεν ο καθημενος επι τωι θρονωι· ιδου
καινα ποιω παντα. και λεγει· γραψον, οτι ουτοι οι λογοι πι στοι και αληθινοι εισιν.
ου καλως ελεγον εν τοις εμπροσθεν οτι την των αγιων ληξιν και την εκει κατοικιαν
τροπικως νοητην Ἱερουσαλημ η θεωρια καλει; ιδου νυν απεκαλυψε το αινιγμα,
ειπουσα ιδου η σκηνη του Θεου μετα των ανθρωπων και σκηνωσει μετ' αυτων, και
αυτοι λαος αυτου εσονται, και αυτος Θεος μετ' αυτων εσται αυτων Θεος. τουτο
σαφεστερον ο αποστολος δηλων ελεγεν επειτα ημεις οι ζωντες οι περιλειπομενοι
αρπαγησομεθα εν νεφελαις εις απαντησιν του Κυριου εις αερα· και παντοτε συν
Κυριωι εσομεθα. και εξαλειψει φησι παν δακρυον απο των οφθαλμων αυτων. και
τουτου ομοιον εφη Ἡσαΐας ο 234 προφητης, ειπων κατεπιεν ο θανατος ισχυσας, και
παλιν αφειλεν ο Θεος παν δακρυον απο παντος προσωπου. ει γαρ κατα τον θειον
αποστολον εν τηι μακαριαι εκεινηι Των Ἁγιων Ζωηι απεδρα οδυνη και λυπη και
στεναγμος, ποιον εσται λοιπον δακρυον, τουτων αποδραντων; τα πρωτα φησιν
απηλθεν. περας φησιν εσχεν η των αγιων κακοπαθεια. νυν αι αμοιβαι των πονων
παρεχονται. ιδου φησι καινα ποιω παντα. ει γαρ ο ουρανος και η γη και η θαλασσα
καινοι, ετι δε και οι ανθρωποι και καινα τα της χαρας αυτων και δοξης, δακρυοις η
πενθεσιν η αδοξιαις ου διακοπτομενα, αρα παντα εσται καινα. μη νομιζε δε φησιν, ω
Ἰωαννη, τηι του μεγεθους υπερβοληι φαντασιαν εχειν τινα η ψευδος τα λεγομενα και
δεικνυμενα σοι· παντα πιστα εστιν και αληθη· διο γραψον αυτα· και ειπε μοι
γεγονασιν· εγω ειμι το ˉα και το ˉω· αρχη και τελος. εγω διψωντι δωσω εκ της
πηγης του υδατος της ζωης δωρεαν. ο νικων κληρονομησει ταυτα, και εσομαι αυτωι
Θεος, και αυτος μοι υιος. τοις δε λοιποις και απι στοις και εβδελυγμενοις και
φονευσι και πορνοις και φαρμα κοις και ειδωλολατραις και πασι τοις ψευδεσι· το
μερος αυτων εν τηι λιμνηι τηι καιομενηι πυρι και θειωι, ο εστιν ο θανατος ο δευτερος.
γεγονασι φησι. τι γεγονασιν; ταυτα, τουτεστι τα ειρημενα, και ουδεν επ' αυτοις
ψευδες. το γεγονασιν αντι του γενησονται τεθεικεν. εγω ειμι φησι το ˉα και το ˉω· η
αρχη 235 και το τελος. επειδη τα προτερον αυτωι ειρημενα παλιν αναλαμβανει, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

ημεις κατ' ιχνος αυτωι επομενοι αναλαβωμεν παλιν α προτερον ειπομεν. το ˉα και το
ˉω, η αρχη και το τελος, το αναρχον του Θεου και ατελευτητον δηλοι· επειδη γαρ
ουδεν αναρχον εν τωιδε τωι βιωι τηι παρ' ημιν αρχηι και τωι τελει αντι αναρχου
εχρησατο και ατελευτητου. εγω φησι διψωντι δωσω εκ της πηγης του υδατος της
ζωης δωρεαν. φησιν εν Ευαγγελιοις ο Κυριος μακαριοι οι πεινωντες και διψωντες
την δικαιοσυνην, οτι αυτοι χορτασθησονται. τωι τοινυν την τοιαυτην διψαν διψωντι
δωσω την ζωην δωρεαν. και πως εφη δωρεαν, οποτε μετα μυριων ιδρωτων
επιτυγχανουσιν οι αγιοι της μελλουσης ζωης; δια τι ουν φησι διδοναι δωρεαν; τουτο
λεγει σημαινων οτι ουδεν ανταξιον των τοτε αγαθων εισενεγκοι ποτε ανθρωπος,
καν μυρια οσα μοχθησηι, τουτο και ο αποστολος δηλων ελεγεν· λογιζομαι γαρ οτι
ουκ αξια τα παθηματα του νυν καιρου προς την μελλουσαν δοξαν αποκαλυφθηναι
εις ημας. ο νικων φησι τα τε παθη και το πονηρον θηριον τον ∆ιαβολον, ταυτα
κληρονομησει. ουτω μεν οι νικωντες· τοις δε γε δειλοις και απιστοις και τοισδε και
τοισδε εσται μερις εν τηι του πυρος λιμνηι. δειλους καλει τους εις παν εργον αγαθον
ασθενεις δια εκουσιαν ταλαιπωριαν. και πασι φησι τοις ψευδεσιν. ουκ ειπε τοις
ψευσταις αλλα τοις ψευδεσι, τουτεστι τοις τα παρα φυσιν πραττουσι και
ψευδομενοις το φυσικον καλλος της αρετης εις νοθα και παρηλλαγμενα κακιας
προσωπεια. οτι δε το πυρ εκεινο εσται ο δευτερος θανατος, και εν τοις φθασασιν
ειρηται. 236 και ηλθεν εις εκ των επτα αγγελων των εχοντων τας επτα φιαλας των
γεμοντων των επτα πληγων των εσχατων, και ελαλησε μετ' εμου λεγων· δευρο
δειξω σοι την γυναικα του αρνιου. και απηνεγκε με εν πνευματι επι ορος μεγα και
υψηλον, και εδειξε μοι την πολιν την αγιαν Ἱερουσαλημ καταβαινουσαν απο του
ουρανου εκ του Θεου, εχουσαν την δοξαν του Θεου· ο φωστηρ αυτης ομοιος λιθωι
τιμιω τατωι, ως λιθωι ιασπιδι, κρυσταλιζοντι· εχουσα τειχος μεγα και υψηλον, εχουσα
πυλωνας δεκαπεντε, και επι τοις πυ λωσιν αγγελους δωδεκα, και ονοματα
επιγεγραμμενα α εστι τα ονοματα των δωδεκα φυλων υιων Ἰσραηλ· απο ανατολης
πυλωνες τρεις, και απο βορρα πυλωνες τρεις, και απο νοτου πυλωνες τρεις· και το
τειχος της πολεως εχον θεμελιους δωδεκα, και επ' αυτων δωδεκα ονοματα, των
δωδεκα αποστολων του αρνιου. και ηλθε φησιν εις εκ των επτα αγγελων, ποιων
επτα, περι ων πολυς γεγονε λογος εν τοις εμπροσθεν. δευρο φησι δειξω σοι την
γυναικα του αρνιου. την εκκλησιαν δειξαι θελει των πρωτοτοκων των
απογεγραμμενων εν ουρανοις, ην και επουρανιον φησιν Ἱερουσαλημ· περι ης ελεγεν
237 ο Παυλος Ἑβραιοις επιστελλων ου γαρ προσεληλυθατε ψηλαφωμενωι ορει
κεκαυμενωι πυρι και γνοφωι και σκοτωι και θυελληι και σαλπιγγος ηχωι και φωνηι
ρηματων, ης οι ακουσαντες παρηιτησαντο μη προστεθηναι αυτοις λογον· ουκ εφερον
γαρ το διαστελλομενον· καν θηριον θηγηι του ορους, λιθοβοληθησεται· και ουτω
φοβερον ην το φανταζομενον, ως ειπειν εμφοβος ειμι και εντρομος· αλλα
προσεληλυθατε Σιων ορει και πολει Θεου ζωντος Ἱερουσαλημ επουρανιωι, και
μυριασιν αγγελων πανηγυρει· και εκκλησιαι πρωτοτοκων απογεγραμμενων εν
ουρανοις, και κριτηι Θεωι παντων. δια δε της των αγιων παντων εις εν συναγωγης
ητοι εκκλησιας και δια της επουρανιου Ἱερουσαλημ την μακαριοτητα των αγιων ο
λογος ζωγραφει, και την εν Θεωι και μετα Θεου ζωην αυτων εσομενην, ως ειρηται,
σωματικως μεν αυτην και μεγαλοφυως διακοσμων, εις νοητην δε δοξαν και
λαμπροτητα τον νουν ημων αναγων. τεως εκ της θεσεως αυτης. και απηνεγκε με
φησιν εν πνευματι επι ορος υψηλον, και εδειξε μοι την πολιν την αγιαν Ἱερουσαλημ
καταβαινουσαν εκ του ουρανου απο του Θεου, εχουσαν την δοξαν του Θεου. ου γαρ
ανευ πνευματικης χαριτος υψωθη ποτε νους ανθρωπινος ωστε εν περινοιαι γενεσθαι
της των αγιων δοξης. εικοτως δε η εκκλησια και οιον η ζωη των δικαιων και η
πολιτεια· ενταυθα τε και εκει ορος μεγα και υψηλον υπηρχεν· ουδεν γαρ χθαμαλον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

παρ' αυτοις και χαμαιπετες, αλλα παντα υψηλα και επηρμενα. γεγραπται γαρ περι
αυτων οτι του Θεου οι κραταιοι της γης σφοδρα επηρθησαν. ο φωστηρ αυτης φησι,
τουτεστιν ο της δικαιοσυνης ηλιος Χριστος, ομοιος λιθωι ιασπιδι. η ιασπις, καθως και
προσθεν ειρηται, χλοερα τις ουσα, το φερεσβιον και ζωοδοτικον εμφαινει του
Χριστου, του ανοιγοντος την χειρα 238 αυτου και εμπιπλωντος παν ζωον ευδοκιας·
χλοη γαρ ηγειται πασης επιγειου τροφης. αλλα και κρυσταλιζουσα ην η ιασπις, το
καθαρον και αγιον εμφαινιζουσα του Χριστου· ου γαρ εποιησεν αμαρτιαν, και δολος
ουχ ευρεθη εν τωι στοματι αυτου, κατα τας Ἡσαΐου προφητειας. τειχος δε των αγιων
ητοι της εκκλησιας αυτος παλιν ο Χριστος, ως ερυμα ημων και περιφραγμα και
βοηθεια τυγχανων. εχουσα φησι πυλωνας δωδεκα, τους θειους αποστολους
αινιττεται, τους την εισοδον ημιν της εις Χριστον πιστεως καταγγειλαντας. και επι
τοις πυλωσιν αγγελους δωδεκα· πειθομαι γαρ συνεργασασθαι τοις αγιοις
αποστολοις, και θειους αγγελους εις την του κοσμου πιστιν· ει γαρ ο δια Μωυσεως
νομος δι' αγγελων ελαληθη κατα τον αποστολον λεγοντα· ει γαρ ο δι' αγγελων
λαληθεις λογος εγενετο βεβαιος, πως ουχι μαλλον το ευαγγελικον κηρυγμα
συνεργουντας εσχεν αγγελους; και ονοματα φησιν επιγεγραμμενα, α εστι τα
ονοματα των δωδεκα φυλων του Ἰσραηλ. Ἰσραηλ εστιν μεν αισθητως οι εξ Ἰακωβ
του πατριαρχου γεννηθεντες· εστι δε νοητως οι στοιχουντες τηι πιστει του πατρος
ημων Ἁβρααμ. και τουτου μαρτυς ο λεγων αποστολος και πατερα περιτομης τοις ουκ
εκ περιτομης μονον, αλλα και τοις στοιχουσι τοις ιχνεσι της πιστεως του πατρος
ημων Ἁβρααμ· Ἰσραηλ γαρ ερμηνευεται νους ορων Θεον, ητοι διορατικος. τινες δε
μαλλον των πιστων νωι τον Θεον εθεωρησαν, η διορατικοι γεγονασι δαψιλει
πνευματος ενεργεια; τουτων τοιγαρουν τα ονοματα εγγεγραπται επι των πυλων της
πολεως. αι δε γε δωδεκα φυλαι το πληρωμα των πιστων υποφαινουσιν· απαξ γαρ
τους πιστους καλεσας Ἰσραηλ, επιμεμενηκε και τωι του 239 πληρωματος αυτων
αριθμωι, δωδεκα ειπων φυλας, και φησιν οτι εκ των τεσσαρων του κοσμου περατων
ησαν ανα πυλωνες τρεις. απαντα γαρ διειληφασι οι θεσπεσιοι αποστολοι τριαδα, τοις
εθνεσιν ομοουσιον κηρυξαντες, και βαπτισαντες αυτους εις το ονομα του Πατρος και
του Υιου και του Ἁγιου Πνευματος. και το τειχος της πολεως φησιν ειχε θεμελιους
δωδεκα· επαναπαυεται γαρ Χριστος, ον τειχος νενοηκαμεν, τωι των αποστολων
κηρυγματι, και επ' αυτοις βεβηκεν ως λιθος ακρωγωνιαιος εντιμος κατα το
γεγραμμενον. και επ' αυτων, των θεμελιων τουτεστι, δωδεκα ονοματα των δωδεκα
αποστολων του αρνιου. μολις εξεκαλυψεν το αινιγμα, σαφως ειπων οτι τους
αποστολους πυλωνας λεγει και θεμελιους της αγιας πολεως της εκκλησιας· ων τηι
διδασκαλιαι γενοιτο παντας ημας εμμενειν, τας βεβηλους κενοφωνιας της
ψευδωνυμου των αιρετικων γνωσεως εκτρεπομενους· χαριτι Χριστου του ημετερου
καθηγητου και αρχιποιμενος· ω η δοξα εις τους αιωνας αμην#556 Λογος δωδεκατοσ
ετι περι της πολεως της αγιας της επουρανιου Ἱερουσαλημ λογος εστι τωι θεσπεσιωι
ευαγγελιστηι, μεγεθους τε αυτης και μετρου και κοσμου και της αλλης θεσεως. και
φησι και ο λαλων μετ' εμου ειχε μετρον καλαμον χρυσουν, ινα μετρησηι την πολιν
και τους πυλωνας αυτης και το τειχος 240 αυτης. και η πολις τετραγωνος κειται, και
το μηκος αυτης, οσον το πλατος, και το υψος αυτης ισα εστιν. και εμετρησε την
πολιν τωι καλαμωι επι σταδιων δωδεκα χιλιαδων· το μηκος και το πλατος και το
υψος αυτης ισα εστιν. και εμετρησε το τειχος αυτης εκατον ˉμˉδ πηχων ανθρωπου, ο
εστιν αγγελου. και η ενδομησις του τειχους αυτης ιασπις· και η πολις χρυσιον
καθαρον ομοιον υαλωι καθαρωι· και οι θεμελιοι του τειχους αυτης της πολεως παντι
λιθωι τιμιωι κεκοσμηται· ο θεμελιος ο πρωτος ιασπις, ο δευτερος σαπφειρος, ο τριτος
καρχηδων, ο τεταρτος σμαραγδος, ο πεμπτος σαρδονυξ, ο εκτος σαρδιων, ο εβδομος
χρυσολιθος, ο ογδοος βηρυλλος, ο ενατος τοπαζιον, ο δεκατος χρυσοπρασος, ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

ενδεκατος υακινθος, ο δωδεκατος αμεθυστινος· και οι δωδεκα πυλωνες οι δωδεκα
μαργαριται ανα εις εκαστος και εκαστος των πυλωνων ην εξ ενος μαργαριτου· και η
πλατεια της πολεως χρυσιον καθαρον ως υαλος δι' αυγης (σιξ). και ναον ουκ ειδον
εν αυτηι, ο γαρ Θεος, ο παντοκρατωρ, ναος εστιν αυτης και το αρνιον. 241 ο μεν
καλαμος, ωι διεμετρει την αγιαν πολιν, γεωμετρικος υπηρχε· χρυσους δε δια το
τιμιον του τε μετρουντος αγγελου και της μετρουμενης πολεως. και η πολις φησι
τετραγωνος κειται, και το μηκος αυτης, οσον το πλατος, και το υψος αυτης, ισα
εστιν. το τετραγωνον σχημα καθως τοις περι ταυτα δεινοις δοκει, κυβος εστι τε και
ονομαζεται· εστι γαρ και τετραγωνον επιπεδον· αλλ' οταν ειη συντετραγωνωι και
ισοπλευρον εν πασαις ταις διαστασεσιν, τον δε κυβον εδραιοτητα δηλουν λεγουσιν·
μονιμα γαρ τοις αγιοις τα αγαθα και αμεταθετα, ουδεμιας μεταβολης διαφθειρουσης
αυτοις την μακαριοτητα. το δε γε μεγαλειον της πολεως ομου το τε μεγαλοπρεπες
των αγιων εμφανιζει και οτι, ει και των αμαρτωλων ηττωνται παραπολυ τωι πληθει,
πλην ουτε αυτοι τωι αριθμωι τυγχανουσι βραχεις, αλλ' ωστε πληρωσαι πολιν
τοσαυτην. και εμετρησεν φησι το τειχος αυτης ˉρˉμˉδ πηχων μετρον ανθρωπου ο
εστιν αγγελου. εν πολλοις παρα τηι συνηθειαι της θειας γραφης ανθρωποι οι αγγελοι
λεγονται. και τουτο δηλον εξ ων ο Γαβριηλ ο Ἀρχαγγελος, ανθρωπος Θεου
ερμηνευεται. και ο προφητης εφη ανθρωπους και κτηνη σωσεις, Κυριε, ανθρωπους
μεν καλων τους αγγελους, κτηνη δε τους ανθρωπους· και γαρ παρα την των
αγγελων φρενα αλογα και κτηνη τυγχανομεν οι ανθρωποι. ουτε γαρ ανθρωπους
ειπε και κτηνη ως αν οιηθειη τις, τους αληθεις ανθρωπους και τα οντως κτηνη·
ειρηται γαρ τωι αποστολωι περι των κτηνων μη των βοων μελει τωι Θεωι; αρα τα παρα
τωι προφητηι κτηνη τους ανθρωπους νοητεον, ανθρωπους δε τους αγγελους. αλλα
242 και ο Κυριος παρα τωι Λουκαι ανθρωπους τους αγγελους εκαλεσε, λεγων εστωσαν
αι οσφυες υμων περιεζωσμεναι και οι λυχνοι καιομενοι, και υμεις ομοιοι ανθρωποις
προσδεχομενοις τον Κυριον αυτων, ποτε αναλυσει εκ των γαμων. επει ουν εν
πολλοις ανθρωποι οι αγγελοι κεκληνται παρα το ανω· και προς Θεον εχειν τους
ωπας. τουτου χαριν φησιν ενταυθα μετρον ανθρωπου ο εστιν αγγελου. αινιττεται δε
τωι ειρημενωι οτι παντη μεν ακαταληπτον το θειον, τειχος γαρ της πολεως τον
Χριστον εν τοις εμπροσθεν νενοηκαμεν, μαλλον δε εν περινοιαι της του Θεου
μεγαλειοτητος αγγελοι γινονται οι ανθρωποι. δια τουτο αγγελικωι πηχει και ουκ
ανθρωπινωι το τειχος μεμετρηται της πολεως. το δε ˉρˉμˉδ πηχεις εχειν μυστικος τις
εστιν αριθμος τηι αγγελων σοφιαι, τηι και μετρουσηι διεγνωσμενως. και η ενδομησις
φησι του τειχους αυτης ιασπις. ηδη την ιασπιν εις το φερεσβιον και ζωοπορον
εδεξαμεθα του Χριστου. και η πολις φησι χρυσιον καθαρον ομοιον υαλωι καθαρωι. ο
χρυσος μετα του λαμπρου και διαυγους τεταγμενος. των αγιων το τιμιον και το
καθαρον εν εργοις και λογοις παρατιθεται. και οι θεμελιοι φησι του τειχους αυτης
της πολεως παντι τιμιωι λιθωι κεκοσμηνται. και ο θεμελιος του τειχους. τειχος δε ο
Κυριος, ως πολλακις ειρηται. τους αγιους αποστολους εν τοις ειρημενοις ειπομεν. ως
επαναπαυομενου Χριστου τηι αυτων διδασκαλιαι και επιβεβηκοτος επ' αυτοις κατα
την δοθεισαν υποσχεσιν, εν ηι φησι και ιδου εγω μεθ' υμων ειμι πασας τας 243
ημερας μεχρι της συντελειας του αιωνος. ουτοι τοιγαρουν οι θεμελιοι, τουτεστιν οι
αποστολοι, αρετηι πασηι, την γαρ αρετην οι τιμιοι γραφουσιν λιθοι, κεκοσμηνται·
εργωι γαρ γεγενηνται και τωι κηρυγματι καθαροι και τοις υπερ Χριστου αγωνισμασιν
και τωι μεχρις αιματος προς αυτον ευνοικωι. ει δε τις και περι των λιθων λεπτολογειν
εθελησειε, τοιαυτην ενεστι ευρειν θεωριαν, μικρον δε ανωθεν αρκτεον. οι κατα τον
Μωυσεως νομον αρχιερεις ποικιλως ησαν ημφιεσμενοι ποδηρη τινα και επωμιδα και
μιτραν και κιδαριν, ζωνην τε και αλλα περικειμενοι, θαμβος αμα και καταπληξιν, ετι
δε μυστικην τροπολογιαν εμφαινοντες δια του σχηματος. ην δε γε παρ' αυτοις και το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

λογιον της κρισεως, οπερ τηι επωμιδι δια πλεγματος ποικιλου επηορτειτο. ην δε το
σχημα του λογιου φαρος διπλουν, σπιθαμιαιον τε και τετραγωνον, εν ωι λιθοι
δωδεκα τετρασι στιχοις εξ ονοματος των υιων Ἰσραηλ ενεκειντο· ων λιθων τινες
μεν και ενταυθα τεθεινται εν τοις του τειχους θεμελιοις, τινες δε γωνιαιοι και ουκ
εν εκεινοις τεταγμενοι τεθεινται. κεινται μεν γαρ εν τωι λογιωι των κρισεων
εμφερεις εις τους ενταυθα θεμελιους λιθοι οκτω, ιασπις· σαπφειρος· σμαραγδος·
σαρδιον· χρυσολιθος· βηρυλλιον· τοπαζιον· αμεθυσος· τεσσαρες δε γε των εν τοις
θεμελιοις λιθων ου συνηριθμηνται τοις εν τωι λογιωι της κρισεως. εισι δε οιδε,
καρχηδων· 244 σαρδονυξ χρυσοπρασος· υακινθος. ησαν δε και οι πυλωνες της
πολεως, ους και αυτους εις τους αποστολους εδεξαμεθα, εκαστος απο μαργαριτου
ενος. ωστε και ο μαργαριτης νεος νυν τεθειται, ουτε αυτος συνηριθμημενος τοις
λιθοις του λογιου, οραν δε εξεστι πολυτιμοτερους μαλλον τους νεωστι
ωνομασμενους παρα τους εν τηι παλαιαι εν τωι λογιωι κειμενους· δι' ων σημαινεται
τους αγιους αποστολους γνωσιν τε εχειν της παλαιας διαθηκης και ευδοκιμειν τοις
εν εκεινηι νενομισμενοις προσταγμασιδιο και ο σοφος ελεγεν αποστολος κατα την
δικαιοσυνην την εν τωι νομωι γενομενος αμεμπτοςηυδοκιμηκεναι δε και εν ταις
εντολαις της νεας, και την γνωσιν αυτης πεπλουτηκεναι, ητις πολυ σαφεστερα και
οιον τιμιωτερα της εν τηι παλαιαι γνωσεως υπηρξεν, ειπερ τα μεν εν νομωι σκια τις
ην, αληθεια δε τα εν τηι νεαι, τουτο γαρ αινιττονται αναμιξ κειμεναι αι τε της
παλαιας και αι νεαι τιμιαι λιθοι εν τοις της πολεως θεμελιοις, οιτινες, ως ειρηται,
τοις αποστολοις γραφουσιν. και τουτο εστι οπερ ελεγεν εν Ευαγγελιοις ο Κυριος δια
τουτο πας γραμματευς μαθητευθεις τηι βασιλειαι των ουρανων ομοιος εστιν
ανθρωπωι οικοδεσποτηι, οστις εκβαλλει εκ του θησαυρου αυτου καινα και παλαια.
ησαν δε φησι και οι πυλωνες της πολεως, ους παλιν εν τοις φθασασι τους
αποστολους νενοηκαμεν, εκαστος απο ενος μαργαριτου, το τιμιον αυτων και
καθαρον και λαμπρον αινιττομενοι. και η πλατεια φησι της πολεως χρυσιον
καθαρον ως υαλος καθαρος. ειρηται οτι ο χρυσος και το της υαλου καθαρον και
διαφανες της των αγιων ζωης παρεμφαινουσι το τιμιον και διεσμηγμενον. και ναον
φησιν ουκ ειδον εν αυτηι· ο γαρ Κυριος ο Θεος, ο 245 παντοκρατωρ, ναος εστιν αυτης
και το αρνιον. τις γαρ χρεια ναου συνοντος και τροπον τινα συμβιοτευοντος τοις
αγιοις του Θεου και προσωπον ορωμενου καθ' οσον εφικτον; την μεν γαρ εν τωι
παροντι γνωσιν του Θεου δι' εσοπτρου και εν αινιγματι κεκληκεν ο θειος αποστολος·
την δε γε εν τωι μελλοντι προσωπον προς προσωπον. εικοτως δε αν τις ζητησειεν, τι
δηποτε; του μεν Θεου του παντοκρατορος εμνησθη, του τε πατρος του Κυριου και
του αρνιου, του υιου του Θεου, ουκετι δε και του Πνευματος του Ἁγιου; προς ον
λεκτεον· ειπων, ω ουτος, ο Κυριος και ο Θεος τον Πατερα και τον Υιον και το Πνευμα
το Ἁγιον ωνομασε ταυτα γαρ ο Θεοςκαι ετι ειπων ο Κυριος ο Θεος ο παντοκρατωρ,
την Ἁγιαν εσημανε Τριαδα ταις τρισιν ονομασιαις. αλλα και τουτο αν τις
προσερωτησειεν· δια τι ουν της σεβασμιου μνησθεις τριαδος δια του ειπειν ο γαρ
Κυριος ο Θεος ο παντοκρατωρ ναος εστιν αυτης, εξωθεν ημιν επαριθμει το αρνιον, ο
εστιν ο Χριστος, ωστε ημας μηκετι τριαδα νοειν; μη γενοιτο, φαιην αν αυτωι. ου γαρ
ουτω διδασκομεθα, αλλα μνημη φερεται της τε Ἁγιας Τριαδος και του αρνιου,
σημαινοντος του λογου, οτι τε εις της Ἁγιας Τριαδος εστιν ο σαρκωθεις, και οτι μετα
σαρκος ο υιος την Ἁγιαν πληροι Τριαδα και ου διχα σαρκος εστι νυν εν ουρανωι. τον
γαρ υιον σεσαρκωμενον περιφραστικως εσημανε δια τε του Θεου ος εστιν ο υιος, και
δια του αρνιου ος εστιν παλιν ο αυτος Χριστος σεσαρκωμενος ημιν ομοουσιος και
εμψυχωμενος νοερως· ηιτινι σαρκι καθ' υποστασιν ο λογος ηνωται. 246 και η πολις
ου χρειαν εχει του ηλιου ουτε της σεληνης, ινα φωτισωσιν αυτην, η γαρ δοξα του
Θεου εφωτισεν αυτην, και ο λυχνος αυτης το αρνιον. και περιπατησουσι τα εθνη δια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

του φωτος αυτης· και οι βασιλεις της γης φερουσι την δοξαν και τιμην αυτων εις
αυτην· και οι πυ λωνες αυτης ου μη κλεισθωσιν ημερας· νυξ γαρ ουκ εσται εκει. και
η πολις φησιν ου χρειαν εχει του ηλιου. τοις γαρ του θειου και νοητου φωτος
απολαυουσιν. επαισθανονται γαρ εν τηι τοτε ληξει των νοητων οι αγιοι ου χρεια
αισθητου φωτος. τα δε εθνη φησι περιπατησουσι δια του φωτος αυτης. ου τα εθνη
μονα, αλλα και οι εξ Ἰσραηλ πιστευσαντες αγιοι. αλλ' επειδη πολλαπλασιους οι εξ
εθνων, εκ του πλειονος τουτους τε κακεινους εδηλωσε. και οι βασιλεις της γης
φερουσι την δοξαν και την τιμην αυτων εις αυτην. βασιλεας γης παντας φησι τους
αγιους, περι ων γεγραπται εν τωι διαστελλειν τον επουρανιον βασιλεις επ' αυτης,
χιονωθησονται εν Σελμων, καθως και προσθεν ειρηται. ουτοι ουν ετι ενδοξον και
εντιμον εχουσι. λεγει δε· τα εξ αρετης αυχηματα αναθησουσιν εις την αγιαν εκεινην
πολιν, ως ειπε συμβιοτευειν τοις αγιοις τα εξ αρετης αγαθα. και οι πυλωνες φησιν
αυτης ου μη κλεισθωσιν ημερας. δισσον το νοημα· η γαρ τουτο λεγει οτι ειρηνη εσται
και αφοβια, ως μη δεισθαι φυλακην ποιεισθαι της πολεως η τας θυρας κλειειν ποτε,
η μοχλοις ασφαλιζεσθαι, η οτι τα αποστολικα διδαγματα, πυλας γαρ τους
αποστολους ειρηκαμεν, ουδε γαρ εκει σιωπησουσιν, αλλ' εσονται και εκει οι
αποστολοι, καινων 247 δογματων και θειοτερων τοις αγιοις διδασκαλοι· ημερας γαρ
οντες και φωτος υιοι οι δικαιοι, ταις θειαις και φωτιστικαις εντρυφησουσιν αινεσεσι
και μυστηριοις, ημερας ουσης αει περι αυτους και φωτος θειας ελλαμψεως. νυξ γαρ
φησιν ουκ εσται εκει. ει μεν γαρ διεκοπτετο ποτε η θεια ελλαμψις, ην αρα και νυξ· ει
δε τουτο ειπειν ασεβες, αδιακοπως του θειου φωτος ενεργουντος, πως νυξ τοις
αγιοις γενησεται; και οισουσι την δοξαν και την τιμην των εθνων εις αυτην. και ου
μη εισελθηι εις αυτην παν κοινον και ποιουν βδε λυγμα και ψευδος, ει μη οι
γεγραμμενοι εν τωι βιβλιωι της ζωης του αρνιου. και εδειξε μοι ποταμον υδατος ζωης,
λαμπρον ως κρυσταλλον, εκπορευομενον εκ του θρονου του Θεου και του αρνιου εν
μεσωι της πλατειας αυτης· και του ποταμου εντευθεν και εκειθεν ξυλον ζωης ποιουν
καρπους ˉιˉβ, κατα μηνα εκαστον αποδιδουν τον καρπον αυτου· και τα φυλλα του
ξυλου εις θεραπειαν εθνων. και παν κατα θεμα ουκ εσται ετι· και ο θρονος του Θεου
και του αρνιου εν αυτηι εσται, και οι δουλοι αυτου λατρευσουσιν αυτωι· και οψονται
το προσωπον αυτου και το ονομα αυτου επι των μετωπων αυτου· και νυξ ουκ εσται
ετι, και ουχ εξουσι χρειαν φωτος λυχνου και φωτος ηλιου, οτι Κυριος ο Θεος φωτιει
αυτους, και βασιλευσουσιν εις τους αιωνας των αιωνων· αμην. 248 δοξαν και τιμην
των εθνων, την εισκομιζομενην εις την αγιαν πολιν κατα περιφρασιν ειπε τους εν
τοις εθνεσιν ευδοκιμηκοτας και αξια ζωης πεπραχοτας· ουτοι γαρ εισενεχθησονται
εις την επουρανιον Ἱερουσαλημ και συμβιοτευσουσι τοις εν αυτηι αγιοις. και ου μη
φησιν εισελθηι εις αυτην παν κοινον και ποιουν βδελυγμα, ει μη οι εν τωι βιβλιωι της
ζωης γεγραμμενοι. τις γαρ κοινωνια φωτι προς σκοτος, η αμαρτωλωι μετα των
δικαιων του Θεου; ους και διειργεσθαι χασματι μεγαλωι ο Κυριος ημιν εν Ευαγγελιοις
παρεδωκεν. και εδειξε μοι φησι ποταμον υδατος ζωης λαμπρον ως κρυσταλλον, εκ
του θρονου του Θεου και του αρνιου εκπορευομενον εν μεσωι της πλατειας της
πολεως. ποταμος ζωης ειη αν τα δαψιλη και πλουσια του Χριστου χαρισματα, ατινα
αενναως εις τους αγιους κεχυται, ως δικην ποταμου φερεσθαι εις αυτους και
επιρρειν. και του ποταμου φησιν εντευθεν και εκειθεν ξυλον ζωης εγκαρπον, κατα
μηνα καρποτοκουν. ξυλον ζωης ο Κυριος κατα το γεγραμμενον τωι παροιμιαστηι περι
της σοφιας· ξυλον φησι ζωης εστι πασι τοις αντεχομενοις αυτης. Χριστον δε Θεου
δυναμιν και Θεου σοφιαν ο σοφος ημιν παρεδωκε Παυλος. λεγει δε οτι ου μονον οι
αγιοι τοις Χριστου πλουτουσι χαρισμασιν, αλλα και εαυτον ενοικουντα εχουσι και
συνοικουντα· οπερ της υπερτατης μακαριοτητος εστι το κεφαλαιον. συνεχεις δε το
ξυλον της ζωης, ο Χριστος, και αδιακοπους τελεσφορει καρπους και δωρεας τοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

αγιοις, ως φιλοτιμιαν επικαταλαμ 249 βανειν τηι φιλοτιμιαι και μηποτε αυτους
λειπεσθαι θειας επιρροης. και τα φυλλα φησι του ξυλου εις θεραπειαν των εθνων.
φυλλα της ζωης οι του Χριστου απηρτημενοι και αυτου εχομενοι πατριαρχαι,
προφηται, αποστολοι, ευαγγελισται, μαρτυρες τε και ομολογηται, και οι κατα
καιρους ιερουργοι του ευαγγελιου και της εκκλησιας ποιμενες, και πασα ψυχη
δικαια· οιτινες και νυν ιωνται τας ψυχας, και τοις αγιοις εσονται των αγαθων
προσθηκη. και καταθεμα φησι ουκ εσται ετι. νυν μεν γαρ καν σφοδρα φευγηι τα
αναθεματα, ομως εν αυτοις καλινδουμεθα, μυριων ημιν προφασεων αναφυομενων
εν ειδησει τε γε και αγνοιαι· τοτε δε γε πασης εσονται ψυχικης κηλιδος, ωσπερ και
σωματικης, οι αγιοι καθαροι τε και αμιγεις. και εσται φησιν εν τηι πολει η βασιλεια
του Θεου. αυτη γαρ ο θρονος. και λατρευσουσιν αυτωι φησιν οι αγιοι λατρειαν ουκ
επιπονον, αλλα την μεθ' ηδονης και ευφροσυνης πνευματικης. τουτο δε εσται εκ του
οραν το προσωπον αυτου· και οψονται γαρ φησι το προσωπον αυτου· οψονται δε
καθ' οσον εφικτον ανθρωπου φυσει και το ονομα φησιν αυτου επι των μετωπων
αυτων. την αδιαλειπτον μνημην και συνουσιαν του Θεου το παρον αινιττεται ρητον.
ως γαρ επικειμενος και εγγεγραμμενος αυτοις ο Θεος, ουτως αει συμπαρεσται τοις
αγιοις. και δηλον, και εξ ων ο Παυλος εφη· και παντοτε συν Κυριωι εσομεθα. νυξ δε
φησιν, ουκ εστιν, ως εν χρειαι γενεσθαι τους αγιους φωτισμου ηλιακου η λυχ 250
νιαιου, του θειου φωτος αδιαλειπτον ποιουμενου τον φωτισμον. και βασιλευσουσιν
οι αγιοι, δηλονοτι εις τον αιωνα. ταυτα δη ο σοφωτατος ∆ανιηλ επιμαρτυρεται,
λεγων και παραληψονται την βασιλειαν αγιοι υψιστου, και καθεξουσιν αυτην εως
του αιωνος των αιωνων. και ειπε μοι· ουτοι οι λογοι πιστοι και αληθινοι, και ο
Κυριος των πνευματων των προφητων, απεστειλε τον αγγε λον αυτου δειξαι τοις
δουλοις αυτου α δει γενεσθαι εν ταχει· ιδου ερχομεθα ταχυ· μακαριοι οι τηρουντες
τους λογους της προφητειας του βιβλιου τουτου. και Ἰωαννης ακουων και βλεπων
ταυτα. και οτε ηκουσα και εβλεπον, επεσον προσκυνησαι εμπροσθεν των ποδων του
αγγελου του δεικνυν τος μοι ταυτα. και λεγει· ορα μη· συνδουλος σου ειμι και των
αδελφων σου και των προφητων και των τηρουντων τους λογους του βιβλιου
τουτου· τωι Θεωι προσκυνησον. ουτοι φησιν οι λογοι πιστοι, τουτεστιν αληθεις. και ο
Κυριος των πνευματων των προφητων. πνευματα φησι προφητων τα προφητικα
χαρισματα κατα το ειρημενον τωι σοφωτατωι Παυλωι. και πνευματα προφητων
προφηταις υποτασσεσθαι, και τωι θεσπεσιωι προφητηι Ἡσαΐαι· δια τον φοβον σου,
Κυριε, εν γαστρι ελαβομεν και ωδινησαμεν· και ετεκομεν πνευμα σωτηριας σου, ο
εποιησας επι της γης. δειξαι φησι τοις δουλοις αυτου α δει γενεσθαι εν ταχει. δια γαρ
μεσου του Ἰωαννου και των συγγραμματων αυτου παντες τα 251 οφθεντα αυτωι
μεμαθηκασι. καλως δε εφη το· εν ταχει· πας γαρ χρονος μικρος, ως και προτερον
ειρηται, καν οτι μαλιστα μεγας τις ειναι δοκηι, συγκρινομενος προς τους μελλοντας
ατελευτητους αιωνας. δια τοι τουτο και επηγαγε ιδου ερχομεθα (σιξ) ταχυ· μακαριοι
οι τηρουντες τουτους της προφητειας ταυτης. οι γαρ φυλαττοντες σπουδαζουσι μη
περιπεσειν ταις ειρημεναις αυτηι κολασεσι δια βιου θεοφιλους. και οτε φησιν ηκουσα
και εβλεπον, επεσα προσκυνησαι εμπροσθεν των ποδων του αγγελου. ταυτα εν τοις
φθασασιν ηρμηνευεται, οτε και απεδειξαμεν των αθεων Ἑλληνων τα δογματα περι
των παρα σφισιν εθναρχων μηδεν κοινον εχοντα τοις καθαρωτατοις της εκκλησιας
δογμασι. και λεγει μοι· μη σφραγισηις τους λογους της προφητειας του βιβλιου
τουτου, ο καιρος γαρ εγγυς εστιν. ο αδικων αδικησατω ετι, και ο ρυπαρος
ρυπαρευθητω ετι, και ο δικαιος δικαιοσυνην ποιησατω ετι, και ο αγιος αγιασθητω
ετι. ιδου ερχομαι ταχυ ταχυ, και ο μισθος μου μετ' εμου, αποδουναι εκαστωι ως το
εργον εσται αυτου. εγω το ˉα και το ˉω, πρωτος και εσχατος, αρχη και τελος.
μακαριοι οι πλυνοντες τας στο λας αυτων, ινα εσται η εξουσια αυτων επι το ξυλον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

της ζωης και τοις πυλωσιν εισελθωσιν εις την πολιν. μη σφραγισηις φησι τους
λογους τουτους, τουτεστι, μη σχοιης αυτους παρα σαυτωι, μηδε αποκλεισας φυλαξηις
εν 252 τωι της διανοιας ταμιειωι, αλλα φανερωσον απασιν. ο γαρ καιρος φησιν εγγυς
εστι. τοιουτον τι λεγει· ουτε πλειστον ο καιρος αυτων απεχει, ως τοτε. αλλα μη νυν
χρειαν εχειν αυτους ακουσθηναι· ουτε γαρ εστιν ιδιος, ως περιττην ειναι την εξ
αυτων παραιτησιν. τις γαρ χρεια παραινεσεως τοις λοιπον πειρωμενοις των κακων
ητοι των αγαθων; τους γαρ εργωι μανθανοντας αωρον λογωι παιδευειν. αλλα τι
εγγυς φησιν εστιν, ουτε πολυ μελλει, ουτε ηδη παρεστιν; ο αδικων φησιν αδικησατω
ετι και ο ρυπαρος ρυπαρευθητω ετι. ου κεκελευσμενου και προστασσοντος εστι το
αδικειν η ρυπαρευθηναι, αλλα τουτο φησιν· ετι μικρος ενδαψιλευεται χρονος τοις
ανθρωποις· εκαστος τοινυν το αυτωι φιλον πραττετω, και τωι οικειωι αυτεξουσιωι ως
βουλεται κεχρησθω, ειτε εις κακον ειτε εις αγαθον. διο επαγει και ο δικαιος
δικαιοσυνην ποιησατω ετι, και ο αγιος αγιασθητω ετι. ιδου ερχομαι ταχυ, και ο
μισθος μου μετ' εμου, αποδουναι εκαστωι ως το εργον εσται αυτου. ερχομαι φησιν ο
Κυριος εν τηι δευτεραι παρουσιαι, αγων μεθ' εαυτου α δει εκαστωι αποδουναι, ειτε
αγαθον ειτε κακον. εγω φησι το ˉα και το ˉω, πρωτος και εσχατος, αρχη και τελος.
ταυτα εν τοις εμπροσθεν ικανως ειρηται· διο νυν υπερβηθι. μακαριοι φησιν οι
πλυνοντες τας στολας αυτων, ινα εσται η εξουσια αυτων επι το ξυλον της ζωης.
στολας λεγει τα σωματα. μακαριοι ουν οι ευ βιουντες και εαυτους εκκαθαιροντες
απο παντος αμαρτιας ρυπου· οι γαρ ουτως βιοτευσαντες εξου 253 σιαν σχησουσιν επι
το ξυλον επερειδεσθαι της ζωης και επ' αυτωι επαναπαυεσθαι, ξυλον δε ζωης ο
Κυριος, ως προσθεν ειρηται. και τοις πυλωσιν εισελθωσιν εις την πολιν. και δια των
πυλωνων, τουτεστι των αποστολικων δογματων και διδαγματων, μετοχοι γινονται
της των αγιων διαγωγης και μακαριοτητος. εξω οι κυνες και οι φαρμακοι και οι
πορνοι και οι φονεις και οι ειδωλολατραι, και πας φιλων και ποιων ψευδος. εγω
Ἰησους επεμψα τον αγγελον μου μαρτυρησαι υμιν ταυτα επι ταις εκκλησιαις. εγω
ειμι η ριζα και το γενος ∆αυιδ, ο αστηρ ο λαμπρος, ο πρωινος. και η νυμφη λεγουσα·
ερχου· και ο ακουων ειπατω ερχου· και ο διψων ερχεσθω· ο θελων λαβετω υδωρ
ζωης δωρεαν. μαρτυρω εγω παντι τωι ακουοντι τους λογους της προφητειας του
βιβλιου τουτου· εαν τις επιθηι επ' αυτον, επιθησει ο Θεος επ' αυτον τας πληγας τας
γεγραμμενας εν τωι βιβλιωι τουτωι· και εαν τις αφεληι απο των λογων του βιβλιου της
προφητειας ταυτης, αφελει ο Θεος το μερος αυτου απο του ξυλου της ζωης και εκ
της πολεως της αγιας των γεγραμμενων εν τωι βιβλιωι τουτωι. εξω φησιν οι κυνες.
κυνας καλειν εθος τηι θειαι γραφηι, τους ηταιρηκοτας δια το αναιδες αυτων και
ακαθαρτον. και γαρ φησιν εν ∆ευτερονομιωι ο Μωυσεως του ιεροφαντου νομος ου
προσοισεις μισθωμα πορνης και αλλαγμα κυνος εις τον οικον Κυριου του Θεου σου
προς πασαν ευχην σου. 254 οτι δε γε ομοιοι τοις κυσι κατα την αναιδειαν οι τοιουτοι·
μαρτυρει τις και των εξω σοφων, ουτως ειπων, φευγε δε παντα φονον και μοιχεια
λεκτρα γυναικος· και δ' ορκους μακαρων και αναιδεα δεμνια κουρων. εξω ουν της
αγιας πολεως και της μετα των δικαιων διαγωγης οι κυνες, και οιδε και οιδε. τι γαρ
κοινον αυτοις και τοις δικαιοις του Θεου; και πας φιλων και ποιων ψευδος εξω
φησιν εσται. ψευδος εστιν απαν το παρα φυσιν· της γαρ αρετης κατα φυσιν ουσης,
επει και καταβεβληκεν ημων τωι πλασματι σπερμα αρετης ο δημιουργος εξ αρχης, η
κακια παρα φυσιν εστιν. ωσπερ γαρ εν τοις σωμασιν η υγεια κατα φυσιν εστι, παρα
φυσιν δε η νοσος, και το βλεπειν και ακουειν κατα φυσιν, η δε πηρωσις και η
κωφωσις παρα φυσιν, ουτως και εν ταις ψυχαις η αρετη κατα φυσιν, παρα φυσιν δε η
κακια· αναλογος γαρ εστιν υγεια τηι αρετηι, τηι δε γε νοσωι η κακια· και κατα τουτο δε
ψευδος η κακια, οτι και ψευδεται πολλακις ειναι αρετη· πλαττεται γαρ η μεν
θρασυτης ειναι ανδρια, η δε κακουργια φρονησις, η δε ακινησια σωφροσυνη, η δε γε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

μειονεξια δικαιοσυνη. ταυτα γαρ απαντα κακιαι εντυγχανουσιν, αρετης προσωπειον
περικειμεναι, και τους το ψευδος ουν της κακιας επιτηδευοντας εξω βαλλει των
θειων περιβολων. εγω φησιν Ἰησους επεμψα τον αγγελον μου μαρτυρησαι υμιν
ταυτα επι ταις εκκλησιαις. μαρτυρησαι φησι το διαμαρτυρασθαι ουκ εν κρυφηι ουτε
εν παραβυστωι, αλλα ακουουσων των πανταχου εκκλησιων, ινα μητις αγνοιαν
προφασισαμενος εθελοκακων ειη πονηρος. εγω φησιν ειμι η ριζα και το γενος ∆αυιδ,
καιτοι ως προς το 255 φαινομενον ακολουθοτερον ην ειπειν, εγω ειμι ο εκ της ριζης
∆αυιδ αναβλαστησας κλαδος. νυν δε τουναντιον ριζαν εαυτον του ∆αυιδ κεκληκεν,
και ου ριζαν μονον αλλα και γενος, καθως προσθεν ειρηται. ριζα μεν και αιτια των
απαντων, μεθ' ων και του ∆αυιδ, καθο εστι και νοειται Θεος· γενος δε γε του ∆αυιδ
και εξ αυτου ανατεταλκως κατα σαρκα, καθο εστι και νοειται ανθρωπος· ως ειναι
αυτον, τα γαρ αυτα πολλακις λεγειν εμοι μεν ουκ οκνηρον, τοις δε εντυγχανουσιν
ασφαλες, ως που φησι των εαυτου λογων ο θειος αποστολοςως ειναι ουν τον
Ἐμμανουηλ εκ θεοτητος τε και ανθρωποτητος τελειως εχουσων εκαστηι των φυσεων
κατα τον οικειον λογον, ασυγχυτως, ατρεπτως, αναλλοιωτως, αφαντασιαστως. μετα
δε την αφραστον ενωσιν πεπεισμεθα εν προσωπον και μιαν υποστασιν και μιαν
ενεργειαν, καν η των φυσεων μη αγνοηται διαφορα, εξ ων την απορρητον ενωσιν
πεπραχθαι φαμεν, μη δε η κατα ποιοτητα φυσικη ιδιοτης κατα τους λογους του
θεσπεσιου πατρος ημων Κυριλλου. ο αστηρ φησιν ο πρωινος· η τον ηλιον λεγει, επει
και ηλιος δικαιοσυνης κεκληται τωι Μαλαχιαι, ετι δε και τωι προφητηι ψαλλοντι επεσε
πυρ επ' αυτους, τουτεστι τους Ἰουδαιων αρχιερεαςκαι ουκ ειδον τον ηλιον, τουτον
δη τον της δικαιοσυνης ηλιον Χριστονη τον εωσφορον αστερα. και γαρ και τουτο
καλειται τωι Πετρωι εν δευτεραι επιστοληι, λεγοντι εως ου ημερα διαυγασηι και
φωσφορος ανατειληι εν ταις καρδιαις υμων. και το πνευμα φησι, τουτεστι το
προφητικον, και η νυμφη, 256 η καθολου και εν παντι τοπωι εκκλησια, λεγουσιν
ερχου. την γαρ του Κυριου δευτεραν παρουσιαν ζητειν προστεταγμεθα, αλλα και εν
ευχηι τιθεσθαι· ο γαρ τοι λεγων ελθετω η βασιλεια σου προς τον Θεον την Χριστου
βασιλειαν εξαιτει, ητις και του Πατρος και του Πνευματος εστι βασιλεια. και ο
ακουων φησιν ειπατω ερχου. και πας φησιν ακουων των παροντων λογων και συ δε
Ἰωαννης, ευκτην ποιου την βασιλειαν της Χριστου παρουσιας. τουτο δε λεγει,
προτρεπων απαντας εις τα της δικαιοσυνης εργα και επιτηδευματα· ου γαρ αν τις
δικαιοσυνην εαυτωι μη συνεπισταμενος, ευκτην ποιησοιτο την Χριστου παρουσιαν,
εν ηι λογους των αυτωι βεβιωμενων απαιτηθησεται· και ο διψων φησιν ερχεσθω, ο
θελων λαβετω υδωρ ζωης δωρεαν, εν οσωι δε φησιν ηξει της εμης παρουσιας ο
καιρος, φησιν ο Κυριος τηι πηγηι της ζωης, τηι της αρετης επιτηδευσει υποθετε το
στομα. και οσοι μη εχετε αργυριον, βαδισαντες αγορασατε, και πιετε ανευ αργυριου
και τιμης. Ἡσαΐας ημιν διακελευεται, τα αυτα τωι Κυριωι προαναφωνων. ειρηται δε
και εν τοις φθασασιν οτι την μεθ' ιδρωτων και πονων αντεκτισιν της αρετης,
δωρεαν λαμβανεσθαι φησιν, επει μη αξια τα παθηματα του νυν καιρου προς την
μελλουσαν αποκαλυπτεσθαι δοξαν εις ημας, κατα τους Παυλου του σοφωτατου
λογους. μαρτυρω φησιν εγω παντι τωι ακουοντι τους παροντας λογους· τουτεστι
διαμαρτυρομαι μη προσθειναι τι, ινα μη εαυτωι επισπασηται τας ενταυθα ειρημενας
πληγας, μητε αφελειν, 257 οπως μη αφαιρεθηι της μεριδος του τε ξυλου της ζωης και
της διαγεγραμμενης αγιας πολεως· απερ αμφοτερα τωιδε τωι βιβλιωι περιεχεται. ειτα
αξιοπιστον και αιδεσιμον τον εαυτου ποιων λογον ο ευαγγελιστης, ορα τι επηγαγεν·
ο μαρτυρων ταυτα ναι ερχομαι ταχυ. οπερ ο Παυλος πεποιηκεν, ειπων εγω γαρ ηδη
σπενδομαι, και ο καιρος της εμης αναλυσεως εφεστηκε, τουτο και νυν αυτος λεγει, ο
ταυτα διδασκων εγω φησι και διαμαρτυρομενος εν αυτοις ειμι λοιπον τοις του
παροντος βιου τερμασιν, ως μηδενι τον λογον εν υποψιαι καταλειφθηναι. τις γαρ αν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

ελοιτο και των τυχοντων, ει μη τοιγε Ἰωαννης ο τοσουτος, πλαττεσθαι λογους ως εκ
Θεου, ως οσον ουπω μελλων τον κοινον υπιεναι θανατον, και εις χειρας απιεναι
Θεου εναργεστερον ηπερ οι τεως εν ζωσιν οντες; γραφω ουν ταυτα φησι μονονουχι
λεγων τωι καλουντι με Χριστωι προς μεταστασιν ναι· ερχομαι ταχυ. αμην· ερχου,
Κυριε Ἰησου. επειδη εν τοις φθασασιν ειπε το προφητικον προς αυτον πνευμα, και ο
ακουων φησιν ειπατω τωι Κυριωι ερχου, πειθαρχων τοις χρηματισθεισιν αυτωι, φησιν
αμην· ερχου, Κυριε Ἰησου· ωσει ελεγε· ναι δεσποτα, Χριστε, ταχυνον ημιν την
σωτηριαν και την δευτεραν σου παρουσιαν. 258 η χαρις του Κυριου Ἰησου μετα
παντων των αγιων· αμην. οι γαρ βεβηλοι ηδη προαπηλαθησαν της των αγιων
διαγωγης και της εισοδου της νοητης Ἱερουσαλημ. τοις δε γε εκκηρυκτοις πως αν
επελθοι η Χριστου του Θεου ημων χαρις; ης μετοχους ποιησον ημας, Χριστε, δια την
αγαθοτητα σου μονην· πρεπει γαρ σοι δοξαζεσθαι νυν και αει και εις τον αιωνα αμην
#556 περι ταυτης της θειας αποκαλυψεως φασι τινες, θρασεως και αμαθως τας
γλωσσας κινουντες, μη παρ' αυτου του θεσπεσιου Ἰωαννου και ευαγγελιστου και
θεολογου ταυτην συντεταχθαι· εξ ου δη και ως εν παραβυστωι την παραδοχην
ταυτην επακροωνται. τουτο δε οιμαι ουκ εξ αμαθιας ουδ' αποκαλυψεως, εξ
απλοτητος δε μονον, ει και τολμηρον ειπειν, και φιλοζωιας και της προς τα γηινα
προσπαθειας, το αποτομον και αναντιρρητον των αποφασεων δεδιοτων· των γαρ
θεσπεσιων και αγιων πατερων διαρρηδην επιμαρτυρουντων, τις ικανος προς ταυτα
αποφθαλμειν η εις νουν οπωσουν τοσουτον αφικεσθαι, ως ουχι ταυτα ουτως εχει;
και γαρ ο μεγας Βασιλειος εν τοις Κατα Ευνομιον αυτου συγγραμμασι την αντιρρησιν
των αθεωτατων αυτου βλασφημιων και ληρηματων ποιουμενος, περι ων ο θειος
θεολογος εμνημονευσεν εν τωι τεταρτωι αυτου λογωι, εν ωι τας τε αποριας και λυσεις
εκ των θεοπνευστων γραφων εις τα αντιλεγομενα περι του υιου δια της καινης και
παλαιας διαθηκης· ου η αρχη· ει φυσει Θεος ο υιος, Θεος δε φυσει και ο πατηρ, ουκ
αλλος Θεος ο υιος, ετερος δε ο πατηρ, αλλ' ομοιος. και μεθ' ετερα· Μωυσεως μεν
βοωντος περι του υιου ο ων με απεστειλε, του δε ευαγγελιστου Ἰωαννου· εν αρχηι ην
ο λογος, και ουχ απαξ το ην, αλλα τεταρτον, και παλιν αλλαχου ο ων εκ του Θεου,
και ο ων εν τοις κολ 259 ποις του Πατρος, και εν ετεροις· ο ων εν τωι ουρανωι, και εν
τηι αποκαλυψει· ο ων και ο ην και ο ερχομενος. και ου διεστειλεν, αλλ' επομενως την
του Παυλου παλιν επανελαβετο μαρτυριαν. ει ουν ετερου τινος Ἰωαννου, ως η
ληρωδια εχει των πολλων, η αποκαλυψις αυτη συνετεθη, επι τωι του
συγγραψαμενου ονοματι εγραψεν αν και ο μεγας Βασιλειος τους εκ της
αποκαλυψεως λογους· αλλα προτερον μεν εκθεμενος τα του Μωσεως, ειτα του
αποστολου και θεολογου, καθα και τα του αποστολου Παυλου, ουδενος ετερου
εδεηθη τουτοις επιμαρτυρησαι. και ταυτα μεν εκ των αναντιρρητων του μεγαλου
και αγιου Βασιλειου. ο δε μεγας Γρηγοριος ο της θεολογου επωνυμος, εις την των
εκατον πεντηκοντα επισκοπων παρουσιαν απολογουμενος, ον Συντακτηριον
καλεουσι, φανερως οντως εγραψεν· μεχρι τινος κληρονομησετε το ορος το αγιον
μου, και μεθ' ετερα· πειθομαι γαρ αλλους αλλης προστατειν εκκλησιας, ως Ἰωαννης
διδασκει με δια της αποκαλυψεως. ο δε Ευσεβιος ο του Παμφιλου εν τωι τριτωι αυτου
λογωι της Ἐκκλησιαστικης Ἱστοριας ωδε πως εφη τα μεν δη κατα Ἰουδαιους, εν
τουτοις ην, και μεθ' ετερα· εν τουτωι κατεχει λογος τον αποστολον αμα και
ευαγγελιστην Ἰωαννην ετι τωι βιωι ενδιατριβοντα, της εις τον θειον λογον ενεκα
μαρτυριας Πατμον οικειν καταδικασθηναι την νησον παρα ∆ομετιανου του
Ουεσπασιανου. γραφων γε τοι ο Ειρηναιος περι της ψηφου της κατα τον αντιχριστον
προσηγοριας λεγομενης εν τηι Ἰωαννου λεγομενηι Ἀποκαλυψει, αυταις συλλαβαις εν
πεμπτωι των Προς Τας Αιρεσεις ταυτα περι του Ἰωαννου φησιν· ει δε δοκει
αναφανδον εν τωι νυν καιρωι κηρυττεσθαι το ονομα αυτου, δι' εκεινου αν ερρεθη του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

και την αποκαλυψιν εωρακοτος. 260 Ἰστεον ως ο της παρουσης βιβλου συγγραφευς
ταυτ[ην] αιτησασιν εντιμοις προσωποις προς εντε[υξιν παρα]σχομενος, ειτα του
αναδουναι την βιβλον οκνησα[ντων], αυτος τινα των σχεδαριων ου φιλοπονως
φυλαξας [αλλα] παραρριψας ως ετυχε, παλιν αιτηθεις παρ' ε[τερου] τοις μεν
σεσωσμενοις των σχεδαριων εις την συγ[γρα]φην συνεχρησατο, των απολλυμενων
δε την διανοιαν εν ολιγοις χωριοις ως εικος εν ετεραις εξεφρασε λεξεσιν. ει τοινυν
διαφωνια τις μικρα εν ταις λεξεσι φαινοιτο, μηδαμως εμποιησει δισταγμον τοις
εντυγχανουσι, της διανοιας μενουσης της αυτης και εν τηι βραχυτητι των λεξεων.
δοξα τωι Θεωι ημων παντων ενεκα· αμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89


