Homiliae in Lucam
1.3 Ὥσπερ εν τωι παλαι λαωι πολλοι προφητειαν επηγγελλοντο, αλλα του των τινες
μεν ησαν ψευδοπροφηται, τινες δε αληθως προφηται, και ην χαρισμα τωι λαωι
διακρισις πνευ ματων, αφ' ου εκρινετο ο τε αληθης προφητης και ο ψευδωνυμος·
ουτω και νυν εν τηι καινηι διαθηκηι τα ευαγγελια «πολλοι» ηθελησαν γραψαι, αλλ'
«οι δοκιμοι τραπε ζιται» ου παντα ενεκριναν, αλλα τινα αυτων εξελεξαντο. 1.4 Ταχα
δε και το «επεχειρησαν» λεληθυιαν εχει κατηγοριαν των χω ρις χαρισματος
ελθοντων επι την αναγραφην των ευαγγελιων. Ματ θαιος γαρ ουκ «επεχειρησεν»,
αλλ' εγραψεν απο αγιου πνευματος, ομοι ως και Μαρκος και Ἰωαννης, παρα
πλησιως δε και Λουκας. Το μεντοι επιγεγραμμενον κατα Αιγυπτιους ευαγγελιον και
το επι γεγραμμενον των ∆ωδεκα ευαγγε 1.5 λιον οι συγγραψαντες «επεχειρησαν»·
Ἤδη δε ετολμησε και Βασιλειδης γραψαι κατα Βασιλειδην ευαγγε λιον. «Πολλοι μεν
ουν επεχειρησαν»· φερεται γαρ και το κατα Θωμαν ευαγγελιον και το κατα Ματθιαν
και αλλα πλειονα. Ταυτα εστι των επιχειρησαντων· τα δε τεσσαρα μονα προκρινει η
του θεου εκκλησια. Ὅ γε μην Λουκας ειπων· «περι των πεπληροφορημενων εν ημιν
1.6 πραγματων» την διαθεσιν εαυτου εμφαινει, οτι ουδεν αμφιβαλλων ουδε
εικαζων, αλλα παντα μετα παρρη σιας εβεβαιωσεν ως ευ ειδως. Πε πληροφορητο γαρ
και εν ουδενι εδισταζεν, ποτερον ουτως εχει η ου. Τουτο δε γινεται περι τους
βεβαιως πιστευοντας και ευχομενους και επι τυχοντας και ειποντας· «βεβαιωσον με
εν τοις λογοις σου». Και γαρ ο αποστολος περι των βεβαιων φησιν· «ινα ηιτε
ερριζωμενοι και τεθεμελιω μενοι τηι πιστει.» Ουδεν γαρ ουτως πληροφορει ως νους
και λογος· οψις γαρ ου πληροφορει, επει ουκ απο σημειων και τερατων ορατων
κρινεται τα πραγματα, αλλα λογωι κρινεται, ποια τα αληθη και ποια τα ψευδη. 1.7
«Οι αυτοπται», φησι, «και υπηρε ται του λογου». Ἐν μεν τηι Ἐξοδωι γεγραπται, οτι «ο
λαος εωρα την φωνην του κυριου». Καιτοι γε φωνη ου βλεπεται, αλλ' ακουε ται, ινα
δηλωθηι παραδοξως, οτι η του θεου φωνη βλεπεται, οις βλε πεται. Ἐν δε τωι
ευαγγελιωι ουχ η φωνη βλεπεται, αλλ' ο κρειττων της φωνης λογος. ∆ια τουτο· «Καθ
ως παρεδοσαν ημιν οι απ' αρχης αυτοπται και υπηρεται γενομενοι του λογου».
Ουκουν οι αποστο λοι «αυτοπται του λογου» ησαν ου μονον εωρακοτες τον Ἰησουν
κατα σωμα, αλλα και τον θεου λογον. Ει γαρ το εωρακεναι τον Ἰησουν κατα σωμα
«αυτοπτην του λογου» γινε σθαι ην, και Πιλατος «αυτοπτης» ην «του λογου»
καταδικαζων αυτον και Ἰουδας ο προδοτης και παντες οι 1.8 λεγοντες· «σταυρου,
σταυρου αυ τον». Ἀλλ' απειη λεγειν, οτι εκεινοι ησαν «αυτοπται του λογου». Το ουν
ιδειν τον λογον εκει εννοειται, οπου ελεγεν ο σωτηρ· «Ὁ εωρακως εμε εωρακε τον
πατερα τον πεμψαντα με». Και λεληθοτως δε τι καλον μαθη μα διδασκει ημας ο
Λουκας ενταυθα, οτι τινων μεν θεωρηματων το τελος η θεωρια εστιν, τινων δε
θεωρημα των το τελος η πραξις. 1.9 Ἵνα μεν ουν δια του «αυτοπται» δηλωσηι το
θεωρητικον, δια δε του «υπηρεται» το πρακτικον αυτων πα ραστησηι, «αυτοπται και
υπηρεται» ειπεν. «Ἔδοξε καμοι ανωθεν παρη κολουθηκοτι»· γραφω δε ου ψιλην
ακοην, φησιν, παραλαβων, αλλ' ακ ριβως παρηκολουθηκως ανωθεν· διαβεβαιουται,
οτι παρηκολουθησεν ου τισι των ειρημενων, αλλα πασιν. Ἐπαινει δε τον μακαριον
Λουκαν και ο αποστολος λεγων· «ου ο επαινος εν τωι ευαγγελιωι». 1.10 Εικος δε
υπολαμβανειν τινας, οτι Θεοφιλωι τινι εγραψε το ευαγγελιον. Ἀλλα και παντες, εαν
τοιουτοι ωμεν ως αγαπασθαι υπο του θεου και φιλεισθαι, θεοφιλοι εσμεν. Ει δε τις
«θεοφιλος», ουτος και «κρατιστος»· ουδεις γαρ «θεοφιλος» ασθενης. Και ωσπερ
γεγραπται επι του λαου εξερχομενου εκ της Αιγυπ 1.11 του, οτι «ουκ ην εν ταις
φυλαις αυτων ο ασθενων», ουτως ειποιμι αν, οτι πας «θεοφιλος» «κρατιστος» εστιν
εχων το κρατος και την δυναμιν την απο του θεου και του λογου αυτου· και ουτως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

επιγνωσεται τις, «περι ων κατηχηθη λογων την ασφα λειαν», συνεις τον λογον του
ευαγ γελιου. 2.12 «Ἦσαν δε δικαιοι», φησιν, «αμ φοτεροι». Οι θελοντες
συναγορευειν εαυτων ταις αμαρτιαις οιονται αδυ νατον ειναι παντηι αναμαρτητον
ειναι τινα, και χρωνται τα του Ἰωβ· «Ουδεις καθαρος απο ρυπου». Το δε
αναμαρτητον δισσως νοει ται· το μεν εν τωι μηδεποτε ημαρ τηκεναι, το δε εν τωι
μηκετι αμαρ τανειν. Ἐκ μεν ουν του μηδεποτε αμαρτησαι ουδεις αν ειη αναμαρ
τητος· παντες γαρ ανθρωποι ποτε ημαρτον, και <αν> υστερον «δικαιοι» γενωνται.
2.13 ∆υνατον δε εκ του μηκετι αμαρ τανειν χρηματισαι αναμαρτητον· ουτω γαρ και ο
Χριστος «παρεστη σεν εαυτωι την εκκλησιαν μη εχουσαν σπιλον η ρυτιδα», ουχ οτι
ουδεποτε εσπιλωται ο εκκλησιαστικος η γεγονεν εν ρυτιδι του «παλαιου
ανθρωπου», αλλα οτι ουκ εχει ετι «ρυτιδα». Παραδειγμα δε του δυνασθαι αν θρωπον
παρα το μηκετι αμαρτανειν χρηματιζειν αναμαρτητον τα κατα τον Ζαχαριαν και την
Ἐλισαβετ. «Ἦσαν», γαρ φησι, «δικαιοι και πορευομενοι αμεμπτοι». 2.14 Ἐδυνατο δε
γεγραφθαι το· «Ἦσαν δικαιοι εν ταις εντολαις», νυν δε η προσθηκη αναγκαια του
«ενωπιον του θεου». Ἐνδεχεται γαρ κατα μεν το φαινομενον δικαιον ειναι τινα
ενωπιον των ανθρωπων, κατα δε το κρυπτον της διανοιας μη ειναι τοιουτον εμ
φωλευοντας κεκτημενον λογισμους πονηρους. Ὅταν γαρ ανθρωπος μηδεν εχηι
φαυλον λεγειν περι εμου, αλλα τα βλεπομενα μου κατανοων επαινει, δικαιος ειμι
«ενωπιον» ανθρωπων. Ουκ οιδασι δε οι ανθρωποι το κρυ πτον μου, ποτε ημαρτον
εμβλεψας 2.15 γυναικα εις το επιθυμησαι, ωστε λο γισθηναι μοι την εν καρδιαι
μοιχειαν. Τοιουτον τι και ο Παυλος δηλοι, οταν λεγηι περι τινων· «ων ο επαινος ουκ
εξ ανθρωπων, αλλ' εκ του θεου». Οι γαρ ανθρωποι ουκ οιδασι κατ' αξιαν επαινειν,
μονος δε ο θεος οιδεν αξιως και επαινεσαι τον επαινετον και του ψεκτου την κρισιν
αξιως ποιησαι. 2.16 Ἀναγκαιως προσκειται το· «ησαν δικαιοι ενωπιον του θεου».
Προς ο προκαλειται και ο Σολομων· «προνοου καλα», λεγων, «ενωπιον κυριου και
ανθρωπων». Ἴδωμεν δε των μακαριων τουτων τον επαινον· «πορευομενοι εν ταις
εντολαις», φησι, «και δικαιωμασι του κυριου». Ὅταν μεν κρινωμεν περι των ετερων
κα λως, «<εν> δικαιωμασι κυριου» πο ρευομεθα, οταν δε ποιωμεν ταδε η ταδε, «<εν>
εντολαις θεου» πο ρευομεθα. Μηποτε ουν ταυτην την διαφοραν επισταμενος ο
Λουκας, ως κατ' αυτα τουτους βιουντας, τον επαινον τουτον απεδωκεν· «πορευο
μενοι εν πασαις ταις εντολαις και δικαιωμασι του κυριου αμεμπτοι». Ἴσως ερει τις·
δια τι προσκειται τουτοις το· «αμεμπτοι»; Ἤρκει γαρ αυτοις «πορευεσθαι εν πασαις
ταις οδοις του θεου και δικαιωμασιν», ει μη αρα εστιν πορευεσθαι «εν πασαις ταις
εντολαις και 2.17 δικαιωμασιν», ουκ «αμεμπτως» δε. Πως τοινυν [φησιν] εστι «πο
ρευεσθαι εν πασαις ταις εντολαις», ουκ «αμεμπτως» δε; Φημι δε ουν προς αυτον, οτι,
ει μη ην τουτο, ουκ αν ελεγετο· «δικαιως το δικαιον διωξηι», επει και το καλον ου
καλον, οταν μη καλως γινηται. Ἐπαν ουν ποιωμεν τας εντολας, ωστε εν τωι
συνειδοτι ρυπον κενο δοξιας η ανθρωπαρεσκειας η ετε ρου τινος τοιουτου εχειν, 2.18
καν δοκωμεν ποιειν την εντολην, ουκ «αμεμπτως» ποιουμεν. Ἔργον ουν εστιν
πορευεσθαι «εν ταις εντολαις και δικαιωμασι του κυριου αμεμπτως» κατ' επαινον
αποδοθησομενον υπο του θεου εν τωι θειωι δικαστηριωι. 3.19 Τα αισθητα, ινα
βλεπηται, ουδεν ενεργει, αλλ' ο υγιης οφθαλμος τα θεις, ειτε βουλεται το αισθητον
βλεπεσθαι ειτε μη, βλεπει αυτο. Ου τοιαυτα δε τα θεια, ουδ' εν τωι παροντι ορωμενα
χωρις της εαυ των ενεργειας. Και γουν χαριτι θεος «ωφθη» τωι Ἀβρααμ η τινι των
αγιων, ου του οφθαλμου της ψυχης του Ἀβρααμ μονου αιτιου γενομενου του βλεπε
σθαι αυτωι τον θεον, αλλα του θεου παρασχοντος εαυτον εις εμφανισ μον τωι δικαιωι,
αξιωι γενομενωι της οπτασιας αυτου. 3.20 Ἀλλα γαρ και αγγελος, οσον ου βουλεται
βλεπεσθαι τινι ημων, παρ ων ου βλεπεται. Και μη θαυμασηις επι του παρ οντος, ει ο
θεος θελων «ωφθη» τωι Ἀβρααμ, μη θελων δε ουκ «ωφθη» τωι δεινι, και «αγγελος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ωφθη» τωι Ζαχαριαι, και μη θελων ουκ αν «ωφθη» αυτωι. Ἀλλα και μετα τον
«ενεστωτα αιωνα», εαν εξελθωμεν, ισθι, οτι ου παντι φαινεται ο θεος η οι αγγελοι,
3.21 αλλα εκαστος των βλεποντων τωι καθαραν εχειν καρδιαν και παρε σκευασθαι
προς το βλεπειν τον θεον οψεται τον θεον. Και εν τωι αυτωι τοπωι δυο, ο μεν καθαραν
εχων καρ διαν, ο δε εβδελυγμενην· ο μεν οψεται, επει ουκ εν τοπωι βλεπεται ο θεος,
αλλα καθαραι καρ διαι, ο δε ουκ οψεται αυτον. Ουτω νοητεον και επι του Χριστου. Μη
γαρ οιου, οτι παντες οι βλε ποντες Χριστον εβλεπον. Ἔβλεπον Χριστου σωμα,
Χριστον δε, καθ' ο Χριστος εστιν, ουκ εβλεπον. Ἐβλεπετο δε υπο μονων των αξιων
βλεπειν το μεγεθος αυτου. 3.22 Ἐπηγγειλατο δε και η γραφη· «οτι ευρισκεται τοις μη
πειραζου σιν αυτον, εμφανιζεται δε τοις μη απιστουσιν αυτωι». 4.23 «Ἐταραχθη», δε
φησιν, «Ζαχα ριας ιδων»· ξενιζουσα γαρ οψις αν θρωπωι φαινομενη ουκ εστιν αυτωι
υπομονητη· ομως επιστρεφει αυτον απο της ταραχης ο αγγελος ειπων· «μη φοβου,
Ζαχαρια» και ανα κταται αυτον δια του ευαγγελιζε σθαι την γεννησιν Ἰωαννου
λεγων· «ηκουσθη η δεησις σου». 4.24 Το δε ειπειν· «εσται μεγας» με γεθος εμφαινει
της Ἰωαννου ψυχης, και μεγεθος βλεπομενον υπο του θεου. Ἔστι γαρ τι μεγεθος
ψυχης κατ' αρετην, ο εστιν ορωμενον κυ ριωι, και εστι τις σμικροτης ψυχης. Ἐγω
ουτως ακουω του εν τωι ευαγγελιωι· «μη καταφρονησητε ενος των μικρων τουτων»,
των εν τηι εκ κλησιαι. «Μικρον» γαρ εκει τον εναν τιον του μεγαλου λεγει, ου χρειαν
εχων εντολης περι του μεγαλου, ινα και τουτο ειπηι· ουδε γαρ κατα 4.25 φρονειται ο
μεγας. Ὅτι δε «ο μικρος» <ουχ> ο τυχων εστι, δηλον εκ του· «ος αν σκανδαλισηι ενα
των μικρων τουτων». Μεγας γαρ ου σκανδαλιζεται· αλλ' ο μεγας παντος σκανδαλου
κρειττων εστιν. Ὁ μεν ουν λαος ουκ οιδε τον σωτηρα ηδη ποιουντα «σημεια και
τερατα», 4.26 ο δε Ἰωαννης ετι εν τηι κοιλιαι της μητρος ων σκιρται, ηνικα ηλθεν η
μητηρ Ἰησου. «Ἰδου γαρ», φησιν, «ως εγενετο ο ασπασμος σου εις τα ωτα μου,
εσκιρτησε το βρεφος εν αγαλλιασει εν τηι κοιλιαι μου». Πνευμα ουν αγιον ειχεν ετι εν
τηι κοιλιαι της μητρος ων ο Ἰωαννης. Αυτος μεν ουν «πολλους» λεγεται
«επιστρεψαι». Ὁ μεν Ἰωαννης «πολλους των υιων Ἰσραηλ επεστρεψε προς κυριον
τον θεον αυτων», κατα την του αγγελου φωνην, ο δε κυριος ημων Ἰησους Χριστος
παντας εφωτι 4.27 σεν εις την επιγνωσιν της αληθειας. Τουτο γαρ αυτου το εργον
εστιν· «και πολλους των υιων Ἰσραηλ επι στρεψει προς κυριον τον θεον αυτων». Ου
γαρ «εν ψυχηι Ἡλιου» φησιν –ου γαρ ην μετεμψυχωσις–αλλ' «εν πνευματι και
δυναμει Ἡλιου». Ἦν γαρ επι τον Ἡλιαν πνευμα και δυναμις, ειτ' ουν πνευματικον
χαρισ μα, ωσπερ και επι εκαστον των προφητων. Το ουν πνευμα, οπερ ην εν Ἡλιαι,
γεγονεν εν Ἰωαννηι. Ἐκεινος ανεληφθη, ουτος δε προ δρομος γεγονε του σωτηρος.
4.28 Ἀπεθανε προ του σωτηρος, ινα και τοις εν ᾅδηι προδρομος γεγονως του σωτηρος
κηρυξηι την καταβασιν Ἰησου Χριστου. 5.29 Καταδικαζεται σιωπαν Ζαχαριας ο
ιερευς, ο λειτουργος του θεου ο τας θυσιας προσφερων, και σιωπαι και σιωπων μονον
διενευεν, και διεμεινε κωφος μεχρι της γεννη σεως Ἰωαννου. Τι ουν ταυτα; Ἡ του
Ζαχαριου σιωπη <σιωπη> των προφητων εστιν εν τωι παλαι λαωι του θεου. Ουκετι
γαρ θεος λαλει αυτοις, αλλα μεταβεβηκεν «ο εν αρχηι λογος–ο λογος, ο προς τον
θεον, ο θεος λογος»–προς ημας και παρ' ημιν ου σιωπαι, παρ' εκεινοις δε σεσιωπηκεν.
∆ια τουτο σιωπαι ο προφητης Ζαχαριας· και γαρ προφητης γεγονεναι λεγεται. Τι δε·
«και διενευεν αυτοις»; Το «διανευειν» διαμενοντα κωφον τοι ουτον εστιν· αι χωρις
λογου πραξεις 5.30 ουδεν διαφερουσι νευσεων, αι δε μετα λογου πραξεις ουκ εισι
νευσεις· κοσμουνται γαρ υπο του λογου. Ἐαν ουν ιδηις Ἰουδαιων την πολιτειαν
αλογον, ως μη δυνασθαι αυτους διδοναι λογον, περι ων πρατ τουσι, βλεπε τον τυπον
τον γεγενη μενον επι Ζαχαριου διαμενοντος κωφου και διανευοντος αυτοις. Κατα
τουτο αυτοις περιτομη χωρις λογου νευματα, και Πασχα και προσευχαι. Ἔστι γαρ
κωφος νυν ο λαος και αλαλος· και πως γαρ ουκ ημελλεν κωφος και αλογος και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

αλαλος ειναι, εκβαλων τον λογον αφ' εαυτου 5.31 και μη δυναμενος περι μηδενος
λογον αποδουναι νομικου η προφητικου λογου; 6.32 <Ου> πας καιρος δεδοται και
τοις εν γαμωι ουσι της κοινωνιας της γαμικης, αλλ' εστιν, οτε δει ταυτης αφισταν
ηδη γεγηρακοτας και υπο της προνοιας αποκεκλεισμενους προς το συλλαμβανειν
<δια> τα εργα του γαμου. Ἐπει ουν αυτη κατ' οικονομιαν δια τον του αγγελου λογον
«συνελα βεν», ηισχυνετο, ει [μη] πρεσβυτις <ουσα> μετ' ανδρος κοιμαται, 6.33 και
«εκρυπτεν εαυτην επι μηνας πεντε», εως και Μαρια συλλαβηι. Ὅτε γαρ Μαρια
συνελαβε και ηλθε προς αυτην, και «οτε εγενετο ο ασπασμος» αυτης «εις τα ωτα»
αυτης, «εσκιρτησεν εν αγαλλιασει το βρεφος εν τηι κοιλιαι» της Ἐλι σαβετ, και
προεφητευσεν η Ἐλι σαβετ και εκ «πνευματος αγιου» ελαλησε τα αναγεγραμμενα.
Και «ελαληθη εν τηι ορεινηι παντα τα ρηματα ταυτα». Λαληθεντων ουν αυτων ως
περι θειας συλλη ψεως και ως περι προφητου μελλον τος γεννασθαι εν τωι λαωι, ουκ
ετι «εαυτην περιεκρυβεν», αλλ', ει δει ουτως ειπειν, και επαρρησιασατο, οτι αρα
γεννημα ειη αυτης ο προ δρομος του κυριου. 6.34 Ειτα μετα ταυτα γεγραπται, οτι «τωι
μηνι τωι εκτωι», της συλληψεως Ἐλισαβετ δηλαδη, «απεσταλη αγγε λος Γαβριηλ απο
του θεου προς παρθενον μεμνηστευμενην ανδρι, ωι ονομα Ἰωσηφ». Τι δηποτε κρινας
ο θεος εκ παρθενου γεννησαι τον σωτηρα ουκ επελεξατο παρθενον αμνηστευτον;
Μηποτε ουν οικονομια ην και το μνηστηρα αυτην εχουσαν συλλαβειν, ως μη δοκειν
αισχυνην φερειν επι του σωματος αυτης το συλλημμα; ∆ι' ο καλως εν μιαι των
μαρτυρος τινος επιστολων γεγραπται–τον Ἰγνατιον λεγω, τον μετα τον μα καριον
Πετρον της Ἀντιοχειας δευ τερον επισκοπον, τον εν τωι διωγμωι εν Ῥωμηι θηριοις
μαχησαμενον–· 6.35 «και ελαθε τον αρχοντα του αιωνος τουτου η παρθενια
Μαριας». Ὡς, ει μη εγεγονει ο δοκων γαμος, ουκ αν αυτον ελαθεν, αλλ' εγνω «ο
αρχων του αιωνος τουτου», οτι μηδεποτε μετα ανδρος κοιμηθεισα η Μαρια
συνελαβεν και οφειλει το συλλημμα τουτο θειον ειναι. Ἐβουλετο δε ο σωτηρ καθ'
ολην την οικονομιαν λανθανειν τον δια βολον, και γουν ενετελλετο τοις μαθηταις
μη φανερον ποιειν αυτον. Ἀλλα και ηνικα επειραζετο υπο του διαβολου, ουδαμου
απεφηνατο γυμ νως, οτι υιος εστιν του θεου, αλλα μονον ελεγεν· ου δει με σοι προσ
κυνειν, ου δει με τους λιθους ποιειν αρτους, ου δει με ριπτειν εμαυτον ανωθεν κατω.
6.36 Ἀλλα και ο αποστολος την του παθους οικονομιαν κατα ληθην φησι γεγονεναι
της αντικειμενης ενερ γειας· «ην ουδεις των αρχοντων του αιωνος τουτου εγνωκεν.
Ει γαρ εγνωσαν, ουκ αν τον κυριον της δοξης εσταυ ρωσαν». Ει δε το δαιμονιον ουκ
ελαθεν –ειπεν γαρ· «Οιδαμεν σε, τις ει, ο υιος του θεου»– ορα, οτι ο ελαττων εν τηι
κακιαι ᾔδει τον σωτηρα, ο δε χειρων εν αυτηι απο του μεγεθους της κακιας
ενεποδιζετο αυτον 6.37 θεωρειν. Και ημων δε η κακια, εαν μεν ελαττων ηι,
βοηθουμεθα δια το ελαττον προς το βιωσαι καλως· εαν δε κακια ημιν πλειων
ευρεθηι, πλειων αγων αυτην αποβαλειν. Ξενον αυτηι τινα ασπασμον ειπεν, ον ουχ
ευρον εν ουδεμιαι γραφηι· φερε δη περι τουτου εξετασωμεν. Το «χαιρε
κεχαριτωμενη» ειρηται ουδαμου· αλλ' ουδ' ανδρι που ειρηται τουτο, ταυτηι δε
ετηρειτο ο ασπασ μος ουτος. Τι ουν η παρθενος, ξενον τινα και ουδενι προτερον
λεχθεντα ως νομο 6.38 μαθης ειδυια τον ασπασμον; ετα ραχθη επι τωι λογωι· διο και
αυτος φησι προς αυτην το· «μη φοβου». «Ουτος εσται μεγας», φησιν. Τουτο ειρηται
και περι Ἰωαννου· αλλ' οτε ηλθεν ο αληθως «μεγας», εκεινος ην μικρος. «Ἐκεινος»
γαρ «ην ο λυχνος ο καιομενος και φαινων». Το δε μεγεθος αυτου ου τοτε ουτως
εδηλουτο, οσον νυν φαινεται. Ὅρα γαρ <το> μεγεθος δυναμεως αυτου· «οτι εις
πασαν την γην εξηλ θεν ο φθογγος της διδασκαλιας αυ του, και εις τα περατα της
οικου μενης τα ρηματα αυτου». 6.39 και μετα των εν <Βρεττανιαι .......> και μετα των
εν Μαυριττανιαι και μετα των πανταχου πιστευοντων και καθολου διηκον. Ἀναβα
γαρ τωι λογωι εις τον ουρανον και ιδε αυτον τα εκει πληρουντα· «ωφθη» γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

«αγγελοις». Καταβα τωι λογωι εις την αβυσσον [και ωσαυτως]· κατεβη γαρ κακει.
«Καταβας γαρ αυτος εστιν και ο αναβας, ινα πληρωσηι τα παντα», «ινα εν τωι ονοματι
αυτου παν γονυ καμψηι επουρανιων και επιγειων και καταχθονιων». Ἴδε ταυτην
την δυναμιν· διεβη γαρ ολον τον κοσμον· 6.40 διεληλυθοτα γαρ φησι τους ου ρανους
Ἰησουν τον υιον του θεου. Ἐαν ουν ταυτα ιδηις, οψει, οτι ουχι ρηματιον εστι το·
«εσται μεγας», αλλ' εργωι δεικνυται, οτι «μεγας» εστιν ο κυριος ημων Ἰησους
Χριστος και απων και παρων. 7.41 Οι κρειττονες προς τους ελατ τονας ερχονται, ινα
αυτους ευερ γετησωσιν. Ουτω και ο σωτηρ ηλθεν προς τον Ἰωαννην, ινα το
βαπτισμα αυτου αγιασηι· ουτως η Μαριαμ ακουσασα του αγγελου τε ξεσθαι τον
σωτηρα και μεμαθη κυια, οτι η συγγενης αυτης συνε λαβεν Ἐλισαβετ, ηλθεν προς
αυτην. Ὁ γαρ εν αυτηι Ἰησους ηδη ημελλεν ευεργετειν τον ηδη εν τηι Ἐλισαβετ
Ἰωαννην. Και τουτο δηλον εκ του μη σκιρταν μεν τον Ἰωαννην, πριν ελθηι Μαριαμ
και την Ἐλισαβετ ασπασηται, αμα δε τωι λογωι του ασπασμου Μαριας, ον υπεβαλεν ο
λογος του θεου ο Χρι 7.42 στος, ηκουσεν ο προδρομος τηι ενεργειαι του αγιου
πνευματος κινουμενος τον ασπασμον της Μαριας και «εσκιρτησεν εν αγαλ λιασει το
βρεφος εν τηι κοιλιαι», και οιονει ηρξατο εκτοτε προφητην αυ τον ποιειν ο Ἰησους.
Ἔδει δε την μακαριαν ταυτην Μαριαν μετα την του Γαβριηλ προς αυτην επιδημιαν
και τον ευαγγελισμον αναβαινουσαν αναβηναι «επι την ορεινην», ατε δε τηι σπουδηι
μη οκνηραν σπουδαιως πορευθηναι· μετα σπουδης δε επο ρευετο αγομενη υπο του
αγιου πνευ ματος του επελθοντος αυτηι και υπο της δυναμεως του υψιστου της επι
σκιασασης αυτηι. 7.43 Ουκουν εν τωι ασπασμωι «επλησθη» δια τον υιον «πνευματος
αγιου η Ἐλισαβετ»· ου γαρ η μητηρ «επλη σθη πνευματος αγιου» πρωτον, αλλα
προηγουμενως πλησθεντος Ἰωαννου δευτερως η μητηρ, ατε εχουσα τον πλησθεντα
«πνευματος αγιου». Ουκ οκνητεον δε ειπειν, ινα μη εξαπατηθηι τις υπο των
πιθανοτησι χρωμενων και διδασκοντων ψευδως, οτι ετολμησε τις ειπειν κατα της
Μαριας, ως αρα ο σωτηρ αυτην ηρνησατο, επει, φησιν, συνηφθη μετα την αποτεξιν
την του σωτηρος τωι Ἰωσηφ. 7.44 Ει ποτε ουν τοιουτοι λογοι υπο αιρετικων
προαχθωσιν, ουτως απο κριτεον, οτι «πνευματος αγιου» πλη σθεισα η Ἐλισαβετ
φησιν· «ευλογη μενη συ εν γυναιξιν». Ει δε ευλογη ται υπο του πνευματος του αγιου,
πως ηρνησατο αυτην ο σωτηρ; Ἀλλ' ουδε εχουσιν αυτην αποδειξαι, οτι συνουσιαι
εχρησατο μετα την απο τεξιν του σωτηρος· οι γαρ υιοι Ἰω σηφ ουκ ησαν απο της
Μαριας, ουδε εχει τις τουτο παραστησαι απο της γραφης. Το δε· «ποθεν μοι τουτο;»
ουκ αγνοουσα λεγει η Ἐλισαβετ η πνευ ματος πλησθεισα αγιου, οτι· ουκ οιδα, οτι
απο θεου γεγενηται το ελθειν την μητερα «του κυριου μου προς με», αλλα το·
«ποθεν μοι του το» τοιουτον εστιν· τι γαρ μοι, φη σιν, τηλικουτον πεπρακται
αγαθον, «ινα η μητηρ του κυριου μου ελθηι προς με»; ποθεν, απο ποιας δικαιο 7.45
συνης η πραξεων αγαθων επετυχον τουτου; «ιδου γαρ εσκιρτησε το βρε φος εν τηι
κοιλιαι μου». Τεραστιος ην η ψυχη του Ἰωαν νου, και ετι εν τηι μητραι της μητρος
υπαρχουσα και μελλουσα εις γενεσιν ηκειν εγνω, ον ουκ εγνω Ἰσραηλ. Ουχ απλως
δε «εσκιρτησεν», αλλ' «εν αγαλλιασει»· ᾔσθετο γαρ, οτι κυριος ηλθεν εν τηι μητρι,
ινα αυτον προλαβων αγιασηι. 7.46 Ἐπειδη «τοις λελαλημενοις» επιστευ σας, μακαρια
ει· δια τι; Ἔσται γαρ τελειωσις αυτων, και ου ματην παρα του αγγελου λελαληνται.
8.47 Προ Ἰωαννου Ἐλισαβετ προφητευει, προ της γενεσεως του σω τηρος ημων η
Μαρια προφητευει. Και ωσπερ ηρξατο η αμαρτια «απο της γυναικος» και μετα τουτο
εφθασεν επι τον ανδρα, ουτω και τα αγαθα απο των γυναικων ηρξατο, ινα προ
τραπωσιν αι γυναικες, την ασθενειαν και τα γυναικεια αποθεμεναι, ζηλω σαι τους
βιους των μακαριων του των. Ἴδωμεν λοιπον την προφητειαν την παρθενικην, η
φησιν· «Μεγα λυνει η ψυχη μου τον κυριον», ου μο νον το σωμα, αλλα και «η ψυχη
μου». 8.48 Πως «η ψυχη μεγαλυνει τον κυ ριον», κατανοητεον. Ἐρει γαρ τις· ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

κυριος ουτε μειζων γινεται ουτε ελαττων, αλλ' ο εστιν, εστιν· πως ουν δυναται ψυχη
μεγαλυναι τον κυριον; Ὅτι «εικων εστι του θεου του αορατου», ου γενομενη εικων,
αλλα «κατ' εικονα» προυπαρχουσαν αυτης, εαν αξιως πολιτευωμεθα κατ' εικονα του
κτισαντος ημας και εξο μοιωθωμεν τωι πρωτοτυπωι κατα το δυνατον δι' αγαθων
εργων. Ἕκαστος δε ημων την εαυτου ψυχην τελειων και προαγων επι μακαριοτητα
οιον εικονα του Χρι στου ανατιθησιν, ητοι μιμουμενην τον πρωτοτυπον, τον υιον
του θεου, 8.49 την εικονα του θεου. Ὅταν ουν μεγαλην ποιησω την εικονα της
εικονος, λεγω δε αυτην την ψυχην, μεγαλυνων λογοις, ερ γοις, νοημασιν, τοτε
μεγαλυνειν λεγεται. Ὥσπερ δε «μεγαλυνει η ψυχη» του δικαιου «τον κυριον» κατα
το μεγεθος του βιου και του λογου, ουτω και σμικρυνει τις αυτον ανα λογως κατα
την κακιαν την ενυπ αρχουσαν αυτωι. 8.50 Της ουν Μαριας «η ψυχη» εμεγα λυνε
«τον κυριον», «το» δε «πνευμα» αυτης «ηγαλλιασατο επι τωι θεωι τωι σωτηρι». Καλως
δε αναβαινει ταις προκοπαις των εργων· πρωτον εμε γαλυνεν η ψυχη αυτης, ειτα
ηγαλ λιασατο το πνευμα αυτης. Ἀγαλ λιαι γαρ τις πνευματι επι θεωι σω τηρι εν
προκοπηι βιων, απο του με γαλυνειν επι τουτο ερχομενος. 8.51 «Ὅτι επεβλεψε»,
φησιν, «επι την ταπεινωσιν της δουλης αυτου». Ἡ «ταπεινωσις» ουδεν διαφερει της
ατυ φιας· επει ουν πρεπον θεωι επιβλε πειν επι ταις αρεταις, αρετη δε η
ταπεινοφροσυνη, «επεβλεψεν επι την ταπεινωσιν της δουλης αυτου». 9.54 [οτι]
πολλοις δοκει περισσον ειναι το· «επλησθη ο χρονος του τεκειν και εγεννησεν υιον».
Ποια γαρ γυνη δυναται τεκειν υιον, μη πληρωθεν τος του της συλληψεως χρονου;
Παρατηρησασθαι δει εν οληι τηι παλαιαι και τηι καινηι γραφηι, ει που εστιν ευρειν επι
αμαρτωλου γενε σεως ειρημενον το· «επλησθη ο χρο νος του τεκειν»· ουκ αν γαρ τις
ευροι ως οιμαι, αλλ' οπου ωνομασται το τοιουτο, δικαιος εστιν ο γεννω μενος·
πληρουνται ουν αι ημεραι της γεννησεως του δικαιου και της επι δημιας αυτου. Και
πληροτητα μεν η του δικαιου, κενοτητα δε η του φαυλου επιδημια εχει· ουτω και
νυν 9.55 ειρηται, οτι «τηι Ἐλισαβετ ο του τεκειν χρονος επλησθη», επειδη αγιον
ετικτεν. Εις τιμην δε του πατρος βουλομε νων των συγγενων ονομα θεσθαι τωι παιδι
Ζαχαριαν η Ἐλισαβετ προ φητις ουσα και υπο πνευματος αγιου κινουμενη, καιτοι
την γενομενην τωι ανδρι του ονοματος του παιδος απο καλυψιν μη ακουσασα, τωι
πνευ ματι εγνω την παρα του αγγελου ρηθεισαν προσηγοριαν και Ἰωαννην εφασκε
το παιδιον ονομαζεσθαι. Ὡς δε και παρα του πατρος ηξιουν μα θειν και «διενευον»
αυτωι ως μη ακουοντι η λαλησαι δυναμενωι, και Ζαχαριας δε τηι χειρι και τοις γραμ
9.56 μασι συμφωνα ελαλησε τηι γυναικι· λαβων δελτιον εγραψε του παιδος την
προσηγοριαν, ως παντας επι τουτο εκπληττεσθαι και· «τι το παιδιον εσται»
στοχαζεσθαι. Ἑρμηνευεται δε Ἰωαννης «θεου χαρις»· διο και μετα του γραψαι τον
Ζαχαριαν εν δελτωι, οτι «Ἰωαννης εστι το ονομα αυτου», ευθεως τηι του θεου χαριτι
«ανευχθη αυτου το στομα», «ελυθη» η δεδεμενη φωνη και απελαβε την εαυτου
γλωσσαν, ουκετι καθα παλαι δεδεμενην τηι απι στιαι· οτε μεν γαρ εδεδετο τηι απι στιαι
η γλωσσα, ανθρωπινη ην, οτε 9.57 δε λελυται, ουκετι· «λαλει» γαρ «ευ λογων τον
θεον» και προφητευων τα αναγεγραμμενα. 10.58 ∆υο δε γενικας προφητειας προφη
τευει Ζαχαριας, την προηγουμενην περι Χριστου, την δε εξης περι Ἰωαννου· και
εστιν απο των λεξεων τηρησαι των μεν προτερων, οτι περι Χριστου ως ηδη
παροντος και επιδε δημηκοτος τωι βιωι, ειθ' υστερον περι Ἰωαννου ως προς παροντα
λεγει και φησιν· «ευλογητος κυριος ο θεος του Ἰσραηλ, οτι επεσκεψατο και εποιησε
λυτρωσιν τωι λαωι αυτου». 10.59 Ταχα δε εν τοις τρισι μησιν, οις συνην αυτωι Μαρια,
δι' απορρητου δυνα μεως ωφελουμενος κατα βραχυ, ηλθεν επι το πληρωθηναι
πνευματος και προφητευσαι τα αναγεγραμμενα. Ἐπει γαρ «εκ σπερματος ∆αβιδ γε
γονεν το κατα σαρκα» ο Χριστος και ην ουτος αληθως «κερας σωτη ριας ημιν εν
οικωι ∆αβιδ παιδος αυτου», δια τουτο ταυτα προφη τευει. Ὅτι δε κερας ο Χριστος,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

παρισται η προφητεια· «Ἀμπελων γαρ εγεννηθη εν κερατι». Τινι κε ρατι; Τωι Χριστωι
τουτωι, περι ου λεγει· «ηγειρεν κερας ημιν». «Ἤγειρε», φησιν, ημιν ο θεος και πατηρ
«κερας σωτηριας» τον Χρι στον, κατα την «των αγιων» αυ του «προφητων»
προαγορευσιν· πασι γαρ τοις προφηταις το περι Χριστου κατηγγελται μυστηριον·
10.60 ος ερρυσατο «ημας εκ των εχ θρων ημων και εκ χειρος παντων των μισουντων
ημας», εχθρων δε ουκ αισθητων, αλλα νοητων. Ἦλθε γαρ Χριστος «κυριος, δυνατος
εν πο λεμωι», καταργησαι παντας τους εχθρους ημων. Το δε· «ποιησαι ελεος μετα
των πατερων ημων» τουτο οιμαι δηλουν, ως ταχα εν τηι Χριστου επιδημιαι και οι
πατερες ημων Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ και ολος ο χορος των αγιων αυτου
προφητων και δι καιων απελαυσαν του ελεους του θεου. Ου γαρ λεγω, οτι προτερον
μεν ωφεληντο, εν δε τηι Χριστου επιδημιαι ουκ ωφεληντο. Τι δε λεγω τουτο περι των
πατερων; αναβησο μαι γαρ τωι λογωι και ερω πεισθεις ταις γραφαις, οτι εν τηι Χριστου
παρουσιαι ου μονον τα επι γης ωνατο αυτου της επιδημιας και της 10.61 οικονομιας,
αλλα και τα εν τοις ουρανοις. Ὁ αποστολος γουν φησιν· «ειρηνοποιησας δια του
αιματος του σταυρου αυτου ειτε τα επι γης, ειτε τα εν τοις ουρανοις»· ει δε ειρηνο
ποιησεν, τι οκνεις παραδεξασθαι, οτι και προς τους πατερας η επι σκοπη γεγονε εν τηι
Χριστου επι δημιαι και τουτο η εις τον ᾅδην αυτου αφιξις επραγματευσατο, ινα πλη
ρωθηι το· «ποιησαι ελεος μετα των πατερων ημων· μνησθηναι δε δια θηκης της προς
τον Ἀβρααμ γενο μενης». «Του δουναι ημιν», φησιν, «αφοβως εκ χειρος των εχθρων
ημων ρυσθηναι». Πολλακις ρυονται τινες εκ χειρος εχθρων, μετα φοβου δε. Νυνι δε
ημας η Χριστου επιδημια πεποιηκεν 10.62 «αφοβως εκ χειρος των εχθρων»
ρυσθηναι· ου γαρ ηισθανθημεν της επιβουλης των εχθρων, αλλ' ωσπερ αιφνιδιον
ημας ελαβεν ουκ αισθαν θεντας της επιβουλης των εχθρων· και ει δει ουτως ειπειν,
αναισθητουν τας μετεστησεν απ' εκεινων «επι τον κληρον και την μεριδα» αυτου.
∆ιο και ημεις οφειλομεν «λατρευειν αυτωι εν οσιοτητι και δικαιοσυνηι ενωπιον
αυτου», οπερ γινεται δια της εκπληρωσεως πασων των αγιων αυ του εντολων, ου
προς ολιγον μονον καιρον, αλλα «πασας τας ημερας της ζωης ημων». «Και συ,
παιδιον», φησιν· εζητουν κατ' εμαυτον, δια τι 10.63 την περι Ἰωαννου προφητειαν
ουκ ειπεν ως περι αυτου, αλλ' ως προς αυτον· λεγει γαρ· «και συ, παιδιον, προφητης
υψιστου κληθησηι». Περισσον γαρ εστι το λεγειν τωι μη ακουοντι· τι δηποτε ουν ως
προς ακουοντα ταυτα φησιν; Μηποτε ουν παραδοξον γενεσιν αναλαβων ο Ἰω
αννης–ατε αρχαγγελου ταυτην κη ρυξαντος και ατε της Μαριας μετα το
συνειληφεναι τον κυριον παρουσης τηι Ἐλισαβετ και αυτωι ηδη γεννω μενωι–
παραδοξον ηδη και την παρα 10.64 κολουθησιν ειχεν εξ αρχης. Ει δε απιστεις, ει
παρακολουθει ο Ἰωαννης αμα τωι γεννηθηναι τηι προ φητειαι και ηκουεν του· «Και
συ, παι διον, προφητης υψιστου κληθησηι», ιδε το παραδοξοτερον, οτι «εσκιρτη σεν
εν αγαλλιασει εν τηι κοιλιαι, ως εγενετο η φωνη του ασπασμου». Ει δε εν τηι κοιλιαι
ων εσκιρτησεν και ηγαλλιασεν, τι απιστεις, ει γε γεννημενος αμα τωι γεννηθηναι η
κουεν του πατρος προφητευοντος και λεγοντος αυτωι· «και συ, παιδιον, προφητης
υψιστου κληθησηι· προπο ρευσηι γαρ προ προσωπου κυριου ετοιμασαι οδους αυτου»;
∆ια τουτο ταχιον αυτωι παροντι ο πατηρ προ εφητευσεν, επειδηπερ ᾔδει ως προ 10.65
φητης, οτι μετ' ολιγον ου μελλει εχειν αυτον παρ' εαυτωι τρεφομε νον, αλλ' «εν ταις
ερημοις» διαιτω μενον. «Το» γαρ «παιδιον εν ταις ερημοις ην εως ημερας
αναδειξεως αυτου προς τον Ἰσραηλ». Παραδοξον γαρ τι χρημα ην Ἰω αννης, περι ου
και ελεχθη· «απο στελλω τον αγγελον μου προ προσ ωπου σου»· ως ουν αγγελος απο
σταλεις ηκουεν του πατρος προφη τευοντος τα αναγεγραμμενα. 11.66 ∆ιττον γαρ το
«αυξανειν»· το μεν σωματικον, ενθα ουδε προαιρεσις ανθρωπου συνεργει, το δε
πνευμα τικον, οπου προαιρεσις αιτια τηι αυξησει κειται. Το ουν κρειττον αυξανειν
ανεγρα ψεν· ο<λ>ον γαρ το λεγομενον τοι ουτον· «ηυξανεν πνευματι»· ου γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

αυξανομενον το πνευμα εν εαυτωι εμεινεν, οποιον ην απ' αρχης, αλλα ηυξανεν το
πνευμα εαυτωι, ου αυξα νοντος και οσημεραι πλειονος γε νομενου και η ψυχη αυτου
ακο λουθως τωι πνευματι συνηυξανεν. Και εαν εντελληται ο θεος προστα κτικως
λεγων· «αυξανεσθε και πλη θυνεσθε», οι μεν κατα σαρκα ακου οντες του λογου ουκ
οιδα πως δυ νανται αυξανεσθαι. Ἔστω γαρ το «πληθυνεσθαι», επειδη ο πληθυσμος
αριθμον πλειονα προσαγει των πλη 11.67 θυνομενων–πως ουν επι του ρητου
προστασσει ο θεος το «αυξανειν»; Πας ανθρωπος βουλεται εις το με γεθος
επιδιδοναι, αλλ' ου παντες επιτυγχανουσιν· ει τοινυν το προσ τακτικον εστιν και
δυνατον ποιησαι το προστασσομενον, εφ' ημιν εστιν το «αυξανειν». Και παραδειγμα
περι ου γεγρα πται· «και Ἰσαακ προεκοπτεν και μειζων εγενετο, εως ου εγενετο με
γας σφοδρα»· οπερ εστιν επιδιδους τηι αυξησει της προαιρεσεως επι το αγαθον, τηι
αυξησει της ψυχης επι το βελτιστον, τηι αυξησει του νου επι το διορατικον, τηι
αυξησει της μνημης επι το δραστικωτερον, ωστε πλειονων μνημονευειν. Ουτως ο πα
σας τας δυναμεις της ψυχης αυτου γεωργων πληροι την λεγουσαν εντο λην·
«αυξανεσθε». Και Ἰωαννης ουν ως μακαριος και ετι παιδιον ων ηυξανεν· σπανιον δε
εν ημιν ευρε θηναι παιδιον αυξανομενον πνευ ματι. 11.68 Ἄλλο δε το «αυξανειν»
και αλλο το «κραταιουσθαι». Ἡ ανθρωπινη φυσις ασθενης εστι και, ινα γενηται
ισχυρα, χρειαν εχει βοηθειας κρειτ τονος. Τινος ουν χρεια, ινα κραταιω θηι;
Πνευματος. Ὁ ουν μελλων αληθως κρα ταιουσθαι κραταιουται «πνευματι»· οι μεν
γαρ πολλοι κατα σαρκα κρα ταιουνται σαρκι, <οι δε θεου αθλη ται> κραταιουνται
«πνευματι» και δια το εν αυτωι κραταιουσθαι ισχυροι γινονται προς «το φρονημα της
σαρ κος»· παλαιοντος γαρ του πνευμα τος τηι σαρκι νικαι το πνευμα εν εκεινωι, εν ωι η
κραταιωσις γινεται του πνευματος. «Και ην εν ταις ερημοις», φησιν. Ὥσπερ η
γενεσις αυτου παραδοξος– 11.69 «εσκιρτησε» γαρ «εν αγαλλιασει» επι γινωσκων τον
Χριστον–και ως ελα λειτο προς αυτον [κατ' αυτην] ως ακουοντα το υπο του πατρος,
οτι· «και συ, παιδιον, προφητης κλη θησηι», ουτως ουδε εμεινεν μετα του πατρος και
της μητρος, αλλ' ανεχω ρησεν φευγων τον εν πολεσι θορυβον και την εν τοις οχλοις
αηδιαν, ινα εν ταις ερημιαις τυγχανων, επει μη δεπω εβουλετο αυτον ο θεος υπη
ρετειν τωι μυστηριωι του βαπτισ ματος, ευχαις σχολαζηι παραδοξως ανατρεφομενος.
11.70 «Ἦν» γαρ «η τροφη αυτου» κατα τον Ματθαιον «ακρι δες και μελι αγριον»·
επει γαρ δια κονος ην <της> πρωτης Χριστου επι δημιας, δια τουτο η τροφη αυτου
ουκ ην μελι ημερον–ετηρειτο γαρ το ημερον μελι και εξειργασμενον τωι κυριωι–και
επει προ της παρου σιας προεφητευεν και ωικονομει τα προ της παρουσιας, δια τουτο
ην αυτωι τροφη πτηνον ολιγον αιρο μενον απο της γης, ακριδες, βραχυ ζωιον και
καθαρον. 11.71.10 Μυστηριον τι μεγα βουλεται ο λογος παραστησαι, οτι εις την της
οικουμενης ολης αναγραφην εδει ανα γραφηναι Χριστον Ἰησουν, ινα συν
αναγραφεις τοις εν τηι οικουμενηι αγιασηι την οικουμενην και μεταθηι την
απογραφην ταυτην «εις βιβλον ζωντων», ινα «τα ονοματα» των συγ γραφεντων
αυτωι και πιστευσαντων αυτωι «εγγραφηι εν τοις ουρανοις». 12.72 Τι δηποτε ο
αγγελος ουκ απηλ θεν εις Ἱεροσολυμα, ουκ εζητησε τους γραμματεις και τους
Φαρισαι ους, ουκ εισηλθεν εις την των Ἰου δαιων συναγωγην, αλλα «ποιμενας»
ευρεν «αγραυλουντας και φυλασσον τας τας φυλακας της νυκτος επι την ποιμνην
αυτων» κακεινους ευηγγελι σατο; 12.73 Ἆρ' ο λογος ουδεν αινισσεται, αλλ' οντως το
προκειμενον ην, ποιμεσι προβατιων τοιουτων αισθητων τον αγγελον επισταντα
λελαληκεναι, και ουδεν αλλο εμφαινει παρα τουτο; Ἀλλα τοις των εκκλησιων
ποιμεσιν ο αγγελος ευαγγελιζεται τον Χρι στον. Ουτοι γαρ, εαν μη εκεινος ο ποιμην
ελθηι, ου δυνανται ποιμαινειν αφ' εαυτων καλως· ελλιπης αυτων η ποιμαντικη, εαν
μη Χριστος αυτοις συνεργηι. «Θεου γαρ», φησιν, «εσμεν συνεργοι». Και γαρ εταξεν
«εν τηι εκκλησιαι αποστολους, προφητας, διδασκα λους, ευαγγελιστας, ποιμενας, παν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

τα[ς] εις τον καταρτισμον των αγιων». Ταυτα μεν επι το ευχερεστερον. Ει δε δει
αναβηναι και επι λογον μυστικωτερον, λεγω, οτι ησαν τινες 12.74 ποιμενες αγγελοι
πεπιστευμενοι, ει δει ειπειν, τους ανθρωπους· και τουτων εκαστου αγραυλουντος επι
την φυλακην την εαυτου και καμ νοντος και δεομενων παντων βοη θειας, ινα τα
εθνη τα επ' αυτοις οικονομηθηι καλως, ηλθεν ο αγγελος επι τηι γενεσει του Ἰησου
λεγων· «Μη φοβεισθε· ευαγγελι ζομαι γαρ υμιν χαραν». Ἀληθως γαρ χαρα μεγαλη
τοις οικονομουσι τους ανθρωπους γεγονεν, οτι Χρι στος Ἰησους επιδεδημηκεν. 12.75
[Ὡς γαρ] εκαστωι των ανθρωπων παρεισι δυο αγγελοι, ο μεν της δι καιοσυνης, ο δε
της αδικιας, και εαν μεν ανατειληι ημων επι την καρδιαν τα αγαθα, δηλονοτι ομιλει
ημιν ο αγγελος του θεου· οταν δε αναβηι ημων επι την καρδιαν τα φαυλα, ομιλει
ημιν ο αγγελος του διαβολου. Ὡς ουν καθ' εκαστον δυο αγγελοι εισιν, ουτως οιμαι,
οτι και κατα εθνη αγγελοι εισιν, οι μεν κρειττονες, οι δε εναντιοι. Οιον εν Ἐφεσωι
εικος, οτι δια μεν τους αμαρτανοντας αγγελος τις ην εγκεχειρισμενος τους
αμαρτανοντας, δια δε τους πιστευοντας, οτι αγγε λος τις ην της Ἐφεσιων εκκλησιας,
ουτω δη και πανταχου και προ της Χριστου επιδημιας. 12.76 Οιον ουν
ενδυναμουνται οι αγ γελοι συνισταν πανταχου εκκλησιας απο των εθνων εκ του
ευαγγελισ μου του αγγελου περι του Χριστου. 13.77 Ἐπισυναπτει δε τωι υμνωι η αγ
γελικη στρατια τωι· «∆οξα εν υψι στοις θεωι» το· «και επι γης ειρηνη εν ανθρωποις
ευδοκιας», επειδηπερ κε κμηκει βοηθουσα τοις ανθρωποις και εωρα, οτι ουκ
ηδυνατο τελειωσαι το εργον, ο ην εγκεχειρισμενη, χω ρις του σωτηρος. 13.78 δια δε
του· «επι γης ειρηνη» το ει ρηνοποιηθηναι δια της επιδημιας αυτου, «ειτε τα επι της
γης, ειτε τα εν τωι ουρανωι», παρισ<ταται>. Ἐπει γαρ εζητουν οι του θεου αγ γελοι,
εχθρους βλεποντες τους αν θρωπους δια τας αμαρτιας, φιλους αυτους ποιησαι και
πεποιηκασι τα παρ' εαυτοις, ινα αυτους θεραπευσω σιν, οι δε ουδεν ηττον ουκ
ιαθησαν, ιδοντες τον ιασομενον δοξαζουσι και «επι γης ειρηνη» λεγουσιν. 13.79
Ἀλλα ζητησαι τις αν εν <τωι το> πωι· ει ο σωτηρ λεγει· «Ουκ ηλθον βαλειν ειρηνην
επι την γην, αλλα μα χαιραν», πως <οι> αγγελοι επι τηι γε νεσει αυτου λεγουσιν· «επι
γης ει ρηνη»; Αυτος δε αλλαχου λεγει· «ειρηνην αφιημι υμιν». Ἀλλ' <ει εγ>εγραπτο
μονον το· «επι γης ειρηνη» και μεχρι τουτου στασα ην η γραφη, ειχεν αν τινα λογον
το απορουμενον. Νυν δε η προσ θηκη λυει το ζητουμενον, ητις και μετα το· «επι γης
ειρηνη» εστιν· «εν ανθρωποις ευδοκιας». Ει δε «ειρη νην» λεγει ο σωτηρ μη διδοναι
«επι γης», ουκ εστιν «ευδοκιας ειρηνη». Ου γαρ αρνειται διδοναι την ειρηνην, αλλ'
απλως λεγει· «ουκ ηλθον βαλειν ειρηνην επι την γην». ουκ ειπε δε «ευδοκιας
ειρηνην»· 13.80 αλλα ταυτα γε ειπον παρα τοις ποι μεσιν οι αγγελοι. Και αγιοι
ποιμενες εαν μη εχωσι και αγγελους συμποιμαινοντας, λεχ θησεται το· «εαν μη
κυριος φυλαξηι πολιν, εις ματην ηγρυπνησεν ο φυ λασσων». Ἔστι δε ειπειν απο της
γραφης, οτι δυο εισιν εκαστης εκκλησιας επισκοποι, ο μεν τις αισθητος και
βλεπομενος, ο <δε> τις νοητος· και ωσπερ <ο ανθρωπος> επαινειται κα λως
οικονομησας, ουτω και ο <αγ γελος. Γεγρ>απται γουν εν <τηι Ἀπο καλυψει> Ἰωαννου·
«<αλλ>α εχετε ονοματα ολιγα, ατινα <ουκ> εμο λυναν». <και παλιν·> «εχεις εκει
ταδε αμαρτηματα ποιουντας», και μεμ φεται τοις αγγελοις. 13.81 Ει δε τοις αγγελοις
μεμφεται τοις πεπιστευμενοις τας εκκλησιας και φροντιζουσιν, ων πεπιστευμενοι
εισιν αγγελοι, τι χρη λεγειν περι ανθρωπων, οσον δει φοβον εχειν, ινα δυνηθωσι
συμπλεοντες τοις αγ γελοις συνσωθηναι τοις αγγελοις; Οιον γαρ κοινωνοι εισι του
εργου αμφοτεροι επισκοποι, ο νοητος λε γω δη ο αγγελος ο πεπιστευμενος την
εκκλησιαν και ο αισθητος. 13.82 Σπευσαντες δε ηλθον και ου βαδην ουδε
εκλελυμενως· δια τουτο ευρον αυτον «εν φατνηι.» Αυτη δε ην, περι ης ο προφητης
ελεγεν· «Ἔγνω βους και ονος την φατνην του κυριου αυτου», ο μυ στηριον εστι
δηλουμενον· βους κα θαρον ζωιον, ονος ακαθαρτον. Ουχ ο λαος εγνω την φατνην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

του κυριου αυτου, ηγουν ο εξ Ἰσραηλ, αλλα το ακαθαρτον ζωιον, το απο των εθνων.
14.83 «<Ὃ> απεθανεν» Χριστος, «τηι αμαρτιαι απεθανεν», ουχ οτι ημαρ τεν–»ουδε γαρ
αμαρτιαν εποιησεν ουδε ευρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου»–αλλ' [οτι] απεθανεν,
ινα ημεις οι συναποθανοντες αυτωι, αυ του αποθανοντος «τηι αμαρτιαι», μη κετι
ζωμεν «τηι αμαρτιαι». ∆ι' ο λε γεται· «ει συναπεθανομεν, και συν ζησομεν»· ωσπερ
ουν συναπεθανο μεν αυτωι αποθνησκοντι τοτε, ου τω περιετμηθημεν αυτωι περιετμη
θεντι τοτε· και μετα την περιτομην αυτην γεγονεν οικονομια η δια του προτερου
καθαρισμου. ∆ια τουτο ημεις ουκετι περιτεμνομεθα, οτι η περιτομη αυτου δι' ημας
γεγενηται· 14.84 «εν ωι περιετμηθητε», φησιν ο Παυλος, «περιτομηι αχειροποιητωι εν
τηι απεκδυσει του σωματος της σαρ κος, εν τηι περιτομηι του Χριστου, συνταφεντες
αυτωι εν τωι βαπτισματι, εν ωι και συνηγερθητε δια της πι στεως». Ουκουν και ο
θανατος αυ του υπερ ημων γεγονεν, και η ανα στασις και η περιτομη. Ἀναγκαιως δε
επεσημηνατο ο ευαγγελιστης λεγων· «εκληθη το ονομα αυτου Ἰησους το κληθεν υπο
του αγγελου». Ουκ εδει γαρ απ' ανθρωπων πρωτον κληθηναι ουδε απ' <αυτων>
δοξασθηναι, αλλ' απο κρειττονων παρα την των αν θρωπων φυσιν και κληθηναι το
προσκυνητον ονομα και εντιμον και «υπερ παν ονομα». 14.85 Ει δε εκειτο υπερ «του
καθαρισ μου» Μαριας μονης, ουδεν εζητουμεν· νυνι δε «του καθαρισμου αυτων» φη
σιν. Ἆρ' ουν και Ἰησους δειται καθαρισμου; Ἀλλ' ορα το τολμημα του λογου·
μνησθητι των ειρημενων εν τωι Ἰωβ μυστικως· «ουδεις κα θαρος απο ρυπου, ουδ' αν
μια ημερα η ζωη αυτου επι της γης»· ουκ ειπεν· απο αμαρτιας, αλλ'· «απο ρυπου».
Ὅτι και ου ταυτα, λεγει Ἡσαιας· «εκπλυνει κυριος τον ρυπον των υιων και των
θυγατερων Σιων, και το αιμα εκκαθαριει εκ μεσου αυτων»· 14.86 ερρυπωται ουν
πασα ψυχη εν δεδυμενη σωμα ανθρωπινον. Ἄκουε Ζαχαριου· «Ἰησους ην ενδεδυμενος ιματια ρυπαρα». Το δε ρητον χρησιμον και προς τους λεγοντας, οτι ο σωτηρ
ουκ ελαβε σαρκα αν θρωπινην, αλλ' ηνεγκεν απο του ουρανου πνευματικον σωμα,
το πνευματικον σωμα ερρυπωμενον <νομιζοντας. 14.87 Ἐπει> γαρ λεγειν δυνησον
ται <ταυτα και> τουτο παραδε ξονται, ορα αυτους λεγειν, οτι εν ταις επαγγελιαις,
οταν πληρωθηι το· «σπειρεται σωμα ψυχικον, εγειρεται σωμα πνευματικον»,
εγειρομεθα ερρυπωμενοι, οπερ μη δει λεγειν. Ἐδεηθη ουν ο σωτηρ, ως «ενδε
δυμενος ιματια ρυπαρα» το σωμα το ανθρωπινον και γηινον, του προσ ενεχθηναι
και περι αυτου καθαρισμον. Τα παιδια βαπτιζεται «εις αφεσιν αμαρτηματων».
Ποιων; Ποτε γαρ 14.88 ημαρτον; Ἀλλα μηποτε, επει «ου δεις καθαρος απο ρυπου»,
τον ρυπον δε αποτιθεται τις δια του μυστηριου του βαπτισματος, δια τουτο και τα
παιδια βαπτιζεται. Μυστικως δε «η μεραι» πληρουμεναι· ου γαρ αμα τηι γενεσει ο
καθαρισμος, αλλ' ωσπερ γεγραπται εν τωι νομωι· «οτι εαν τεχθηι αρσεν, επτα ημερας
καθιειται εν αιματι ακαθαρτωι, ειτα τριακοντα τρεις επι αιματι καθαρωι» και αυτη και
το παιδιον, ουτως, επει «ο νομος σκιαν εχει των μελλοντων αγαθων», εστιν ιδειν
καθαρισμον γινομενον υστερον πο τε· ταχα δε εαν αναστωμεν εκ νε κρων, <δεομεθα
του> μυστηριου <του> καθαιροντος ημας ... θαυμαζω, ει τις ανισταται παντος ρυπου
καθαρευων· εν <τηι> παλιγγενεσιαι 14.89 ουν ταυτηι τοιουτον τι εσται μυ στηριον
καθαρισμου, οπερ εποιησεν ο Ἰησους επι της γενεσεως αυτου. Τα ουν αρσενικα αγια
οντα <ατε> μητραν ανοιγοντα εδει αναφερεσθαι κυριωι παρα τωι θυσιαστηριωι, μονος
14.90 δε Χριστος διηνοιξεν μητραν εκ παρ θενου τεχθεις· ουδεν γαρ αλλο προ του
Χριστου της μητρας εκεινης της ιερας ηψατο· παντων δε τα πρω τοτοκα, ει και
πρωτοτοκα εστιν, αλλ' ου διανοιγουσιν αυτα πρωτα την μητραν, αλλ' ο συμβιος.
15.92 Ὡς εν δεσμωτηριωι ων του σω ματος και ορων, οτι ουδεις αυτον λυει απ'
αυτου, ωστε μετ' ελπιδος απολυθηναι του κοσμου, η εκεινος, ον αυτος κατεσχεν «εις
τας αγκαλας» αυτου, φησιν· «νυν απολυεις τον δου λον σου κατα το ρημα σου».
15.93 Και ιδε την προσθηκην, το «εν ειρηνηι»· ουχ απλως φησιν· απολυ 15.94 θηναι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

θελων, αλλ' «εν ειρηνηι» κατα το λεχθεν τωι Ἀβρααμ· «απε λευσηι προς τους πατερας
σου μετ' ειρηνης». Τις δε εστιν ο «μετ' ειρηνης» απαλλασσομενος η ο νοησας, οτι
«θεος ην <εν Χριστωι κοσμον> κατ αλλασσων εαυτωι» και μηκετι εργον τι εχθρας
<εχων> προς τον θεον, αλλα πασαν ειρηνην αναλα βων δι' εργων αγαθων. 16.95.20
Ἐπι ποιοις δε «λαλουμενοις περι αυτου» εθαυμαζον Ἰωσηφ και η μητηρ αυτου; Ἐπι
τοις υπο των ποι μενων, υφ' ων η φημη διετρεχεν, οτι ο Χριστος γεγεννηται, <και>
υπο 16.96 του Συμεωνος επ' αυτωι τωι ειπειν· «νυν απολυεις», ο ην η κορωνις των
λαλουμενων περι αυτου. Εις πατερα δε τον Ἰωσηφ θαυ <μαστως τιθησι, ου πατερα>
κηρυ κευων τουτο ειπων, αλλ' επιπρο φητευει περι του παιδιου, ευλογη σας τον
πατερα και την μητερα, και φησιν· «Ἰδου ουτος κειται εις πτω σιν και αναστασιν».
Ὅμοιον δε αυτωι εστιν εν τωι κατα Ἰωαννην το· «εις κριμα εγω εις τον κοσμον
τουτον ηλθον, ινα οι μη βλεποντες βλεπωσι και οι βλεπον τες τυφλοι γενωνται»·
ωσπερ ουν «οι μη βλεποντες» απο των εθνων «βλε πουσι», και οι απο του Ἰσραηλ
«τυφ λοι γινονται», ουτως ηλθεν «εις πτω σιν και αναστασιν» ημων. Οι γαρ εστη
κοτες πεπτωκασι και οι πεπτωκοτες ανεστησαν Χριστου επιδημησαντος. 16.99 Ἔχει
δε τουτο και βαθυτεραν διηγησιν· εχω τι εστος εν εμοι· τουτο πε σετω, «ο εσω
ανθρωπος» πεπτωκως μου ην, ο εξω ανθρωπος μου ειστηκει. Προ της πιστεως τινα
ειχομεν; το κρειττον πεπτωκος, το χειρον διε γηγερμενον. Ὅτε δε ηλθεν Χριστος,
τοτε το εστηκος πεπτωκε μου το χειρον· «νεκρωσατε», φησιν, «τα μελη τα επι της
γης· πορνειαν, ακαθαρσιαν» και τα εξης. Ἐπει δε πτωμα γεγονεν– «οπου γαρ πτωμα,
εκει και οι αε τοι»–, καλον τουτο το πτωμα, εφ' ο ηλθεν πρωτος ο Ἰησους. 17.100 Ὁ
μακαριος Λουκας, ο σαφως ημιν παραστησας, οτι παρθενου υιος ο σωτηρ ην, ουκ εξ
ανδρος, ουτος πατερα αυτου τον Ἰωσηφ νυν ανη γορευσεν. Προς τι ουν πατερα ειπε
τον μη σπειραντα μηδε αιτιον αυτωι γενο μενον της γενεσεως; Ἁπλουστερον μεν
λεγοιτο αν, οτι ετιμησεν αυτον το πνευμα το αγιον τηι του πατρος 17.101
προσηγοριαι, επειδηπερ ανεθρεψατο αυτον. Ει δε δει τι ειπειν και βαθυ τερον,
ερουμεν· επει η γενεαλογια εγενεαλογησε τον Ἰωσηφ απο ∆α βιδ, ινα μη δοξηι
περιττη ειναι η γενεαλογια ερχομενη επι τον Ἰω σηφ ως μνηστορα της παρθενου μη
γεννησαντα τον σωτηρα, ινα η γενεαλογια λογον εχηι επιτηδειον, πατηρ ανηγορευθη
του κυριου, ει και «πριν η συνελθειν αυτους ευ ρεθη» εγκυος. 17.102 Ἡγουμαι «εις
πτωσιν και ανα στασιν» ειναι τον κυριον ουκ αλλων πιπτοντων και αλλων
ανισταμενων, αλλα του αυτου, «εις πτωσιν» του χειρονος «και αναστασιν» του
βελτιο νος, του χειρονος πιπτοντος και του βελτιονος διανισταμενου· καθαιρε τικη
μεν γαρ εστι των σωματικων παθων η του κυριου επιφανεια, δι εγερτικη δε των της
ψυχης ιδιω ματων. 17.103 Ἀλλ' ουτως χρη νοειν, οτι ο εν τηι αμαρτιαι ισταμενος δια
της μετα νοιας πιπτει και αποθνηισκει εξ αυτης τηι αμαρτιαι. Πρωτη δε ευεργεσια τον
στηκοντα τηι αμαρτιαι πεσειν και αποθανειν τηι αμαρτιαι, ειτα ζησαι τηι δικαιοσυνηι και
αναστηναι, της εις Χριστον πι στεως εκατερον ημιν χαριζομενης· πιπτετω τα
χειρονα, ινα λαβηι καιρον τα βελτιω εις την αναστασιν. Ἐαν 17.104 μη πεσηι η
πορνεια, η σωφροσυνη ουκ ανισταται, εαν μη η αλογια συντριβηι, το λογικον το εν
ημιν ουκ ανθησει· ουτως ουν η πτωσις και η αναστασις πολλων. 17.105 Ειτα φησιν·
«και σου δε αυτης την ψυχην διελευσεται ρομφαια»· και ρομφαιαν φησι την
αμφιβολιαν και το πειρατηριον, ητις διηλθεν την ψυχην αυτης εν τωι καιρωι του
σταυρου. 17.106 Φαινεται, <οτι περι τον> καιρον του παθους παντες εσκανδαλι
σθησαν· <και γαρ αυτος> ειπεν, <οτι· «παντες> σκανδαλισθησεσθε εν εμοι»>. Ἆρ'
οιομεθα οτι μονη απο σκανδαλου καθαρα ην η Μαρια; ει δε παντες υστερουνται της
δοξης του θεου δικαιου μενοι ... τηι αυτου χαριτι ... Προφητευει ουν ο Συμεων και
περι αυτης της αγιας παρθενου Μαριας, οτι· παρεστωσα τωι σταυ ρωι και βλεπουσα τα
γενομενα και ακουουσα των φωνων των φονευ των, μετα την του Γαβριηλ μαρτυ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

ριαν, μετα την απορρητον γνω σιν της θειας συλληψεως, μετα την μεγαλην των
θαυματων επιδειξιν, 17.107 και σου ουν αυτης της ανωθεν δεδιδαγμενης τα περι του
κυριου γενησεται τις περι την ψυχην σαλος και αψεται τις διακρισις, τουτ' εστιν η
«ρομφαια», επαν ιδηις τον τηλικουτον σταυρουμενον και θανατον ανθρωπινον
αναδεχομενον. «Ὅπως αν αποκαλυφθωσιν δια λογισμοι»· διαλογισμοι ησαν πο
νηροι εν τοις ανθρωποις τουτοις· τοτε απεκαλυφθησαν, ινα αποκαλυ φθεντας
αυτους αφανισηι ο υπερ των ανθρωπινων αμαρτηματων αποθνηι σκων. Ὅσον γαρ
ησαν κεκρυμμενοι, ουχ οιον τε ην αυτους αφανισθηναι τελεον· δια τουτο και ημεις
εαν αμαρτη σωμεν, κελευομεθα λεγειν· «την ανομιαν μου <εγνωρισα, και την
αμαρτιαν μου> ουκ εκαλυψα». 17.108 Και η ταξις δε αμωμητος· ου πρωτη γαρ του
ανδρος η γυνη, αλλα πρωτος ο Συμεων παρεισαγεται. Ουκ ουν εγεγραπτο [δε] αυτης
κα τα λεξιν ο λογος, αλλ' οτι «εξω μολογει <τωι θεωι και ελαλει> περι αυτου». Ἔοικε
δε γε δικαιως γε γονεναι προφητις, του αγιου πνευ ματος χωραν δυνηθεντος ευρειν
εν αυτηι δια την αγνειαν και την καθα ροτητα· «ετη» γαρ «επτα ζησασα απο της
παρθενιας αυτης μετα αν δρος», δια τουτο γεγονε προφητις· ου γαρ ως ετυχεν το
αγιον πνευμα ᾤκησεν εν αυτηι. Καλον μεν γαρ ει τις δυναται παρθενευειν· ει δε μη
δυναται τουτο, χηρευσατω, εαν συμ 17.109 βηι τι ανθρωπινον, και εχετω τουτο προ
οφθαλμων και μετα ανδρος ουσα, ωστε την παρθενιαν αυτης δικαιωθηναι ενωπιον
του θεου. 18.111 Ἐδυνατο δε ειπειν· προεκοπτε λαμβανων σοφιαν, αλλ' επει, οτε
ηρχετο, «εκενωσεν εαυτον», ειπεν «πληρουμενον», ινα δειξηι, οτι ο εκενωσεν
επληρωσε και ελαμβανε παλιν ταυτα, αφ' ων εκων κεκενωτο. 19.114 «Ηυξανε»
τοινυν, επει «ουχ αρπαγμον ηγησαμενος το ειναι ισα θεωι ετα 19.115 πεινωσεν
εαυτον»· «εκραταιουτο» «μορφην δουλου λαβων» και «τας ασθενειας ημων
φερων»· επληρουτο «σοφιαι», επει «εκενωσεν εαυτον»· προ γαρ ετων δωδεκα ψιλος
ανθρω πος ου χωρει πληροτητα σοφιας· το δε αιτιον του αυξειν και κραται ουσθαι
αυτον ην το πληρουσθαι σοφιας. 19.116 Τι δε και «εζητουν αυτον»; Ἆρα οτι
απολωλεν ως παις η οτι πεπλα νηται; Ἄπαγε· ουτε Μαριας ην τουτο, της μυριας περι
αυτου δεξα μενης θειας αποκαλυψεις, ουτε του Ἰωσηφ. Ἀλλ' ωσπερ συ εαν ζητηις γρα
φην, οδυνωμενος αυτην ζητεις, ουχ ως πεπλανημενην ουδε ως εσφαλ μενην, αλλ'
ως εχουσαν μεν τον αληθη και μυστικον λογον, μηπω 19.117 δε σοι πεφανερωμενην,
ουτως κα κεινοι εζητουν τον κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, μηπως απεστη απ'
αυτων, μηπως καταλελοιπεν αυτους. «Ὀδυνωμενοι» ουν εζητουν τον υιον του θεου,
και ζητουντες αυτον ουχ ευρον «εν τοις συγγενεσιν»· υπερ γαρ την συγγενειαν
αυτων ην. διο και προς αυτους ελεγεν· «δια τι εζητειτε με;» μη γαρ δυναται σωτηρ
απολεσθαι; ουκ ενταυθα καταλε λοιπατε με; 19.118 Πρεποντως δε παιδιωι, οτε «δι
δασκαλων εν μεσωι» Ἰησους· ουκ εδιδασκε μεν, αλλ' «ηκουεν και επη ρωτα», οπερ
και ο Ἰησους εποιει τοις νεοις τυπον διδους και υπο γραμμον μη προπετευεσθαι, κα
λως διεγειρων προς επαπορησεις. 20.119 [καλως διεγειρων προς επαπορη σεις] «Ουκ
ᾔδειτε, οτι εν τοις του πα τρος μου δει ειναι με;» Ὡς προς το ρητον, οπλισωμεθα κατα
των αθεων αιρεσεων λεγουσων, οτι ουχ ο ∆η 20.120 μιουργος πατηρ Ἰησου Χριστου
ουδε ο θεος του νομου, ουδε ο θεος του ναου ουτος εστιν ο πατηρ του Χριστου. Της
γαρ φωνης αυτου ακουοντες οι απο Ουαλεντινου αι δεισθωσαν λεγοντος· «εν τοις
του πατρος μου δει ειναι με», ει προσιεν ται το ρητον. Ἆρα γαρ ουτως ησαν ασυνετοι,
ως μη συνιεναι, οτι ελεγεν· «εν τοις του πατρος μου δει ειναι με» αντι του· εν τωι
ναωι; Ἢ μηποτε τι μυστηριον αινιττεται· 20.121 ει τις υμων του πατρος εστιν, εχει
τον Χριστον εν εαυτωι. Μαλλον γαρ του πατρος ορω εμ ψυχον ναον, τον καλον τε
και αγα θον, η τον ναον εκεινον· «εξηλθε» γαρ «απο του ναου» εκεινου ειπων·
«αφιεται υμιν ο οικος υμων», και απηλθεν επι τον ναον του πατρος, τας εκκλησιας
τας πανταχου. 20.122 Παραδειγμα διδους πασιν υιοις, ινα τιμωσι τους γονεις, μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

μονον τους φυσει, αλλα και τους θεσει, και ποιωσιν, οσα επιτασσουσι. 20.123 Ἡ ουν
Μαρια ως θησαυρους «ετηρει παντα» ως των πραγματων επιστημων· ου γαρ ως
δωδεκαετους παιδιου ηκουεν, αλλ' ως τελειου «ετηρει παντα τα ρηματα αυτου».
«Ἡλικιαι» δε ου τηι σωματος, εν ηι προεκοπτεν ουκ εφ' ημιν ουσηι, αλλ' επι τηι φυσει·
τηι δε ψυχης, ητις εφ' ημιν, ην ενισχυεν «ο καταργησας τα του νηπιου». 21.125 Ἐπι
μεν τωι παρα Ἰουδαιοις μονοις κηρυσσομενωι λογωι προφητικωι αναγραφεται
βασιλεια μονον Ἰου δαιων. «Ὅρασις», γαρ φησιν, «ην ειδεν Ἡσαΐας κατα της
Ἰουδαιας και κατα της Ἱερουσαλημ, εν βασι λειαι Ὀζιου και Ἰωαθαμ και Ἀχαζκαι
Ἐζεκιου»· και ουδενα αλλον οιδα βασιλεα αναγεγραμμενον εν τωι χρονωι της
προφητειας, η τον της Ἰουδαιας, επι τινων δε προφητειων και τον βασιλεα του
Ἰσραηλ. Ὅτε δε ημελλε το μυστηριον του ευαγ γελιου ο Ἰωαννης κηρυσσειν, ανα
γεγραπται ουχι Ἰουδαιων μονος βα σιλευς Ἡρωδης ουδε Ῥωμαιων μο 21.126 νος
Τιβεριος· επειδη δε το μυστηριον του ευαγγελιου εδει κηρυσσεσθαι εν ολωι τωι κοσμωι
και ολου του κοσμου εδοκει Τιβεριος ειναι βασιλευς, δια τουτο «εν ετει
πεντεκαιδεκατωι της ηγεμονιας Τιβεριου Καισαρος» και τα εξης αναγεγραπται. Και ει
μεν οι απο των εθνων μονοι ημελλον συζεσθαι, παντηι δε απεκεκλειστο η σωτηρια
των υιων Ἰσραηλ, ηρκει το· «εν ετει πεντεκαιδεκατωι της ηγεμονιας Τιβεριου
Καισαρος». Ἐπειδη δε εδει και τους απο της Γαλιλαιας και τους απο της Ἰτουραιας
και Τραχωνιτιδος και Ἀβι ληνης πιστευειν, δια τουτο αναγρα φονται και αυται αι
βασιλειαι ηγουν τετραρχιαι. 21.127 Ουδεποτε «γεγονε ρημα θεου» επι τινα των
προφητων «εν τηι ερημωι», ει μη νυν μονον δια τινα μυστικην θεωριαν. Ἐπειδη δε
ημελλε «πολλα τα τεκνα της ερημου μαλλον» ειναι, τουτ' εστι της εξ εθνων
εκκλησιας, «ηπερ της εχουσης» ως «ανδρα» τον νομον, της Ἰουδαιων φημι συναγω
γης, δια τουτο «εγενετο ρημα θεου προς Ἰωαννην εν τηι ερημωι». Ει γαρ μη τουτο ην,
εκ περισσου εποιει «κηρυσσων εν τηι ερημωι». 21.128 Ἀλλ' ην προδρομος Χριστου «η
φωνη βοωντος εν τηι ερημωι», ψυχηι τηι μη εχουσηι πολεμον· και ου τοτε δε μο νον,
αλλα και νυν πρωτος «ο λυχνος ο καιομενος και φαινων» ερχεται «κηρυσσων
βαπτισμα μετανοιας εις αφεσιν αμαρτιων», ειτα μετα τουτον ερχεται «το φως το
αληθινον», περι ου φησιν ο λυχνος· «εκεινον δει αυξανειν, εμε δε ελαττουσθαι».
«Και ηλθεν εις πασαν την περιχω ρον του Ἰορδανου». Που γαρ εδει τον βαπτιστην
περιερχεσθαι η «εις την περιχωρον του Ἰορδανου», ιν' εαν τις βουληται μετανοειν,
ευθεως ευπορησηι του ποταμου; Ἑρμηνευεται δε Ἰορδανης «καταβαινων». Κα
ταβαινων γαρ εστιν αληθως ο ποτα μος του θεου, το υδωρ το αληθινον, το υδωρ το
σωτηριον. 21.129 Και κηρυσσει «εις αφεσιν αμαρ τιων βαπτισμα». «Εις αφεσιν αμαρ
τιων» τινι η τωι μηκετι αμαρτανοντι; τωι γαρ ετι αμαρτανοντι αφεσις αμαρτιων ου
διδοται. Ειτα τον Ἡσαΐαν παριστησι τουτο αυτο φωνουντα. Τι γαρ φησιν; «Φωνη
βοωντος εν τηι ερημωι». Βουλεται δε την οδον κυριου ευρειν εν υμιν, ινα συνοδευσηι
ταις ψυχαις υμων. Ἐπειδη δε ο Ἰωαννης προδρο μος ην του λογου, εικοτως «φωνη»
ωνομασται, ου λογος· προλαμβανει 21.130 γαρ η «φωνη» τον λογον· πρωτη γαρ η
«φωνη» φθανει επι τας ακοας, ειτα ο ακουομενος υπο της φωνης λογος. Ου γαρ
αισθητην λεγει «οδον», αλλα την ενδον εν καρδιαι, ην οδευει εμπεριπατων καρδιαις
αγιων. 22.132 «Φαραγξ» εστιν βαθεια και κοιλη πας απιστος, ος πιστευσας εις Χρι
στον πληρουται των του πνευματος καρπων, τουτ' εστι των αρετων· 22.133 «ορος»
δε και «βουνος» ταπεινωθεις εστιν ο των Ἰουδαιων υψηλοφρων λαος. Και επι μεν
των εθνων ταυτα γεγενηται, επι δε του λαου καθαι ρεθεντος το· «παν ορος και
βουνος ταπεινωθησεται»· «ορος» γαρ ην ποτε και «βουνος», καθηιρεθησαν δε και
τεταπεινωνται. Ἢ τοινυν ουτω νοησεις, οτι «ορη» μεν και «βουνοι» αι αντι κειμεναι
δυναμεις, αι δια της Χριστου επιδημιας εταπεινωθησαν, αι δε «φαραγγες» οι
ανθρωποι, οι πεπλη ρωνται επ' εργοις αγαθοις. 22.134 Γεγενηται δε και «παντα τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

σκολια εις ευθειαν». Ἕκαστος γαρ ημων σκολιος ην· εν μεν τοινυν τηι Χριστου
επιδημιαι τηι γενομενηι εις την ψυχην γινεται «τα σκολια εις ευθειαν». Και παλιν
τραχυς ην ημων ο βιος και ανωμαλος ο λογος· ελθων δε ο κυριος ημων λεια παντα
πεποιηκεν. 22.135 Οι ποτε «σαρκες» τωι φρονηματι, νυν πνευματι βλεπομεν «το
σωτηριον του θεου»· η ετι σαρκοφορουντες παραδοξως βλεπομεν «το σωτηριον του
θεου». Περι δε του «πασα» και «παν» ζητησεις, και ποτε συντε λεσθησεται ταυτα
αρξαμενα και καθολικως και καθ' εκαστον. 22.136 Ὅρα, πηλικη εστιν η «μελλουσα
οργη»; Καταστρεφει τον κοσμον, κο λαζει τους δεηθεντας παιδευσεως· και υλην
αυτηι εκαστος ποιει, εξ ων επραξεν. 22.137 «Ποιησατε ουν καρπους αξιους της
μετανοιας». Τινες δε οι καρποι; «Ειρηνη, μακροθυμια, χρηστοτης, αγαθωσυνη,
πιστις, πραοτης, εγ κρατεια» και τα συμφωνα τουτων, οι και «του πνευματος
καρποι» λεγονται. Προφητευει τοινυν την καθαι ρεσιν εκεινου του λαου και την
κλησιν των εθνων· εκεινοις γαρ αυχουσι τον Ἀβρααμ φησιν· «μη αρξησθε λεγειν εν
εαυτοις· πατερα εχομεν τον Ἀβρααμ», ειτα περι των εθνων λεγει· «λεγω γαρ υμιν,
οτι δυ ναται ο θεος εκ των λιθων τουτων εγειραι τεκνα τωι Ἀβρααμ». Φησι 22.138
γαρ προς τον Ἀβρααμ· «πατερα πολ λων εθνων τεθεικα σε», των δια πιστεως
δηλονοτι της εν Χριστωι. Ποιων λιθων; Ου λιθους εδεικνυεν αψυχους, αλλ'
ανθρωπους αναισθη τους οντας λιθους, επειδηπερ λιθοις και ξυλοις προσεκυνουν,
και εγενετο επ' αυτοις το γεγραμμενον· «ομοιοι αυτων γενοιντο οι ποιουντες αυτα
και παντες οι πεποιθοτες επ' αυτοις». 22.139 Ἔτι δε και περι των λιθων γε γραπται
εν τηι ωιδηι τηι εν τηι Ἐξοδωι· «απολιθωθητωσαν τα εθνη, εως αν παρελθηι ο λαος
ουτος, ον εκτησω», ως δηλονοτι μετα το παρελθειν τον λαον μηκετι
απολιθωθειησαν, αλλ' απολαβετωσαν και ψυχην λογικην ανθρωπινην. 23.141 Τρια
ταγματα εισηγαγε πυνθα νομενων του Ἰωαννου· εν μεν ωνο μασεν «οχλους
εκπορευομενους επι το βαπτισμα», αλλο δε ωνομασε «τε λωνας», τριτον δε ωνομασε
«στρα τιωτας». Τι ουν φησιν προς αυτους ο Ἰωαν νης; «Ὁ εχων δυο χιτωνας
μεταδοτω τωι μη εχοντι». Γενομενος εγω κατα τον τοπον τουτον εζητουν, ει αυτη η
εντολη, οσον επι τωι ρητωι, ου τωι οχλωι αρμοζει αλλα τοις αποστολοις· «ο εχων δυο
χιτωνας μεταδοτω τωι μη εχοντι»· οτι γαρ τοις αποστολοις αρμοζει, δηλον εκ των
αναγραφεν των ως υπο του σωτηρος προς αυ τους ειρημενων, εν οις ελεγεν αυτοις
23.142 «μηδε δυο χιτωνας εις οδον αραι», αλλ' ορα, ει τα ειρημενα περι ενδυ ματος
εν τωι λογωι τωι περι της γυμ νοτητος δυνασαι παραλαβειν εις το· «ο εχων δυο
χιτωνας μεταδοτω τωι μη εχοντι». Ἐρχομενος δε και επι βαθυτερον λεγω· θελει γαρ
ημας ο λογος μη «δυο χιτωνας» εχειν και ενδεδυσθαι, πη μεν τον παλαιον, πη δε τον
νεον, αλλ' εκδυσασθαι μεν τον ετερον, τον δε ετερον εχειν. Ἅμα δε εζητουν το·
«μεταδοτω τωι μη εχοντι». Τις δε εστιν ο μη<δε εν> ενδυμα εχων περι τον χρωτα και
μη εσκεπασμενος ωστε αυτωι με ταδιδοναι; –ου τουτο λεγω, οτι ου δυναται και καθ'
υπερβολην τουτο 23.143 προτρεπτικον ειναι προς το δειν εν δυειν τους πενητας και
μη αμελειν της εντολης, αλλ' οτι δυναται και ουτως ειρησθαι μυστικωτερον· [αλλ']
η ο διαβολος ο μηδεν εχων αγαθον, ο τον θεον μη εχων. <Και ωσπερ γεγραπται,> οτι
δει ημας αποδυσαμενους ωσπερ «εις τα βαθη της θαλασσης καταποντισαι τας
αμαρτιας», <ουτως> δει επιρριπτειν τας αμαρτιας <αυτωι> ως αιτιωι γε νομενωι ημιν
του αμαρτανειν. Το αυτο και επι των βρωματων· κατα μεν το προχειρον μεταδοτεον
τωι μη εχοντι τροφην, κατα δε το κρυπτο μενον τα φαυλα τοις δαιμοσιν απορ
ριπτεον. 23.144 «Ἦλθον δε και τελωναι βαπτισθη ναι». Τουτο τους τελωνας πεισατω
«πλεον» της διαταξεως της κατα τους τελωνας μη λαμβανειν απο των τελω
νουμενων· ο γαρ τουτο παραβαινων και «πλεον υπερ το διατεταγμενον» απαιτων
παραβαινει εντολην, ουκ Ἰωαννου, αλλα του εν αυτωι αγιου πνευματος. Οιδα και
αλλους τελωνας, οι μετα την εντευθεν ημων απαλλαγην επι τοις τερμασι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

κοσμου καθεζο μενοι οιονει τελωνουσι ημας και κατεχουσι, μη τι αυτων εν ημιν
εστιν. ∆ιο γεγραπται· «ερχεται ο αρχων του κοσμου τουτου, και εν εμοι ευρησει
ουδεν». 23.145 Ποια ουν μελλομεν πραγματα εχειν υπ' εκεινων των τελωνων των
ερευνωντων τα παντα, οταν τις αυτος ολος λαμβανηται αντι τελους; Ἀλλ' ου
τοιουτος ην Ἰακωβ· θαρ ρων γαρ λεγει τωι οιονει τελωνηι Λα βαν· «Ἐπιγνωθι, ει τι
των σων εστι παρ' εμοι». Και μαρτυρει γε η γραφη περι του Ἰακωβ λεγουσα· «και ουκ
επεγνω Λαβαν παρα τωι Ἰακωβ ουδεν». 26.154 Ἐαν αγιος ης, βαπτιζηι «τωι αγιωι
πνευματι», εαν δε αμαρτωλος ης, βαπτιζηι τουτωι «τωι πυρι»· το γαρ αυτο βαπτισμα
τοις μεν αναξιοις και κακοις βαπτιζομενοις εις «πυρ» και εις κριμα γινεται, τοις δε
καλως και επι σωτηριαι κατα βαινουσιν εις «πνευμα αγιον» και σωτηριαν γινεται.
Ουτος δε ο βαπτιστης «εν πνευματι αγιωι και πυρι» λεγεται «πτυον εχειν εν τηι χειρι
και διακαθαιρειν την αλω να, και τον μεν σιτον εις την αποθη κην συναγειν, το δε
αχυρον κατακαιειν πυρι ασβεστωι». Και βουλομαι ιδειν, τινα τροπον ο κυριος μου
Ἰησους εχει «πτυον», και τινος ανεμου πνε οντος, και ταυτα σφοδρου–εν γαρ 26.155
νηνεμιαι αχρηστον εστι το πτυον– το μεν «αχυρον» χωριζεται εις οι κειον τοπον, ο δε
«σιτος» νικησας τον ανεμον καταφερεται επι το αυτο. Και ορα, μηποτε οι πειρασμοι
οι «το αχυρον» χωριζοντες ο ανεμος εστιν ο αποδεικνυς «τον σιτον», οτι εστι σιτος.
Ὅταν μεν ουν πειραζομενης σου της ψυχης ηττηθηις, ουχ ο πειρασ μος «αχυρον» σε
πεποιηκεν, αλλ' οντα σε «αχυρον» ητοι κουφον και απιστον ηλεγξεν. Ὅταν δε
πειρασμου γενομενου υπομεινηις τον πειρασμον, ουχ ο πει ρασμος σε πιστον
πεποιηκε και υπο μονητικον, αλλα την εν σοι ουσαν υπομονητικην δυναμιν
εφανερωσεν. 27.157 Ὁ τον λογον του ευαγγελιου δι δασκων ουχ εν πραγμα
ευαγγελιζε ται, αλλα πλειονα· νουν γαρ εχει <το> επαγγελλομενον, οτι «πολλα»
εστιν α ευαγγελιζεται· «πολλα μεν ουν και ετερα» και ο Ἰωαννης «ευηγγελι ζετο»,
αλλ' ου γεγραπται, 27.158 οτι, επειδη εικος μειζονα τινα ην της γραφης, εσιωπησεν ο
Λουκας. Ουτος παρανομως εγημε την γυ ναικα του αδελφου αυτου παρα τον
Μωυσεως νομον. Ἀλλ' ο ακαταπληκτος Ἰωαννης ο μηδενος προσωπον λαμβανων,
ου φοβηθεις την βασιλικην εξου σιαν, ουδεν ηττον πληρων προφητι κην παρρησιαν,
ηλεγξε τον Ἡρω δην επι τηι παρανομιαι του γαμου· διο και κατεκλεισθη «εις
φυλακην», και μη μεριμνων θανατον εμεριμνα περι Χριστου. 27.160 [ητοι] δια το
πραον και ακεραιον, ινα και ημεις το πραον και ακεραιον της περιστερας
μιμησωμεθα και το πετασθαι τωι νωι υπερ τα γηινα. 28.161 Γενεαλογειται ο κυριος
ημων Ἰησους Χριστος, αγενεαλογητος μεν ων κατα την θεοτητα, εις γενεαλο γιαν δε
εμβαλων εαυτον δια σε. Και γενεαλογειται δε ουχ ομοιως υπο των ευαγγελιστων,
οπερ εταραξε πολλους των εντυγχανοντων τηι γρα φηι. Ματθαιος μεν γαρ αρξαμενος
απο Ἀβρααμ γενεαλογων αυτον καταγει, μεχρις ειπηι· «του δε Ἰησου Χριστου η
γεννησις ουτως ην». Και ο μεν Ματθαιος ου τον βαπτιζομενον γενεαλογει, αλλα τον
εις τον κοσμον ερχομενον· Λουκας δε γενεαλογων ου καταγει την γενεαλογιαν, αλλ'
αναγει επ' αυτον τον θεον τον βαπ τιζομενον. Και ου δια των αυτων 28.162 η
καταβασις της γενεαλογιας και η αναβασις. Ὁ μεν γαρ καταβιβαζων τωι λογωι
καταβιβαζει αυτον και δια γυναικων αμαρτωλων, μονας ανα γραψας τας
επιληψιμους, ο δε γε νεαλογων τον βαπτιζομενον γυναικα ουκ ονομαζει εν τηι
γενεαλογιαι αυτου· την Θαμαρ, ου νομιμως τωι πενθερωι συνελθουσαν, την
Μωαβιτιδα Ῥουθ, την Ῥαχαβ, ην ουδε οιδαμεν, και την του Ουριου. Ἐπειδη γαρ
ηρχετο λαβειν τας αμαρτιας των ανθρωπων, και «τον μη γνοντα αμαρτιαν υπερ
ημων αμαρ τιαν εποιει» ο θεος, δια τουτο κατα βαινων ανελαβε τα αμαρτωλα προσ
ωπα και γενναται δια Σολομων τος, ου αναγεγραπται τα αμαρτη 28.163 ματα, και
Ῥοβοαμ, ου εν ταις Βα σιλειαις λεγεται τα πταισματα, και των λοιπων, ων οι πολλοι
εποιησαν «το πονηρον ενωπιον κυριου». Ουτος δε αναβιβαζει αναβαινων απο του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

βαπτισματος, και τηι γενεαλογιαι ανα βαινει ου δια Σολομωντος, αλλα δια Ναθαν του
ελεγξαντος τον πατερα επι τηι γενεσει Σολομωντος και τηι του Ουριου αναιρεσει.
Κακει μεν αει τα της γεννησεως ονομαζεται, εν ταυθα δε τα της γεννησεως σεσιω
πηται. «Ἀβρααμ εγεννησε τον Ἰσαακ, Ἰσαακ εγεννησε τον Ἰακωβ, Ἰακωβδε εγεννησε
τον Ἰουδαν και τους αδελφους αυτου, Ἰουδας δε εγεν νησε τον Φαρες και τον Ζαρα
εκ της Θαμαρ»· και μεχρι τελους το· «εγεν νησε» ο δεινα τον δεινα. Ἐνθαδε δε
αναβαινει ο Ἰησους, «υιος ων, ως ενομιζετο, Ἰωσηφ»· και ουδαμου εν ταυθα
«γεννησις», αλλα μονον «νομι ζεται». Κακει μεν ουδεποτε αρχεται 28.164 εις
γεννησιν, ενθαδε δε, επει απο του βαπτισματος αναβαινει, «αρχε σθαι» λεγεται· «και
αυτος», γαρ φη σιν, «ην Ἰησους αρχομενος»· οτε γαρ εβαπτισατο και το μυστηριον
ανελαβε της αναγεννησεως, ινα και συ καταργησηις την προτεραν γεννη σιν και
αναβηις δευτεραν δια της πα λιγγενεσιας, τοτε «αρχεσθαι» λεγεται. Και ωσπερ οι εν
Αιγυπτωι οντες ουκ ειχον αρχην μηνων ουδε μηνα εορ των, οτε δε ηδη εξηιεσαν,
νομοθε τουνται λεγοντος του λογου προς αυτους· «ο μην ουτος αρχη μηνων, πρωτος
εστιν υμιν εν μησι του ενιαυ του», ουτως ο μεν μηδεπω βαπτισα μενος ουδε
«ηρξατο», ο δε βαπτισα μενος «ηρξατο». Ουδε γαρ εικηι προσ 28.165 εθηκε τωι «και
αυτος ην Ἰησους» το «αρχομενος». Ειπωμεν δε και εις το «ων ετων τριακοντα»· τις
ων ετων τριακοντα ηρξατο της οικονομιας της περι αυτον; Ἰωσηφ. Γεγραπται γαρ,
οτι «τριακοντα ετων ην», ηνικα ελυ θη απο των δεσμων και συνεκρινε το οναρ τωι
Φαραω και επιστευθη την Αιγυπτου αρχην και τον σιτον της ευθηνιας συνηγαγε τωι
Φαραω, ινα και εν τωι λιμωι αυτον διαδωι. Ταχα εκεινα τα τριακοντα του Ἰωσηφ ετη
τυπος ην των τριακοντα του Χριστου μου ετων. Ουτος γαρ ο Ἰωσηφ ουχ ομοιον τωι
Ἰωσηφ εκεινωι σιτον συναγει, αλλα σιτον τον αληθινον, ινα εν καιρωι της ευθηνιας
αυτου συναγαγων τον σιτον εχηι επι μετρησαι, οταν εξαποσταληι λιμος επι την γην,
«ου λιμος αρτου ουδε διψος υδατος, αλλα λιμος του ακουσαι λογον κυριου».
Συναγεται γαρ τα απο των προ φητων, τα απο του νομου, τα απο των αποστολων
της ευθηνιας ρη 28.166 ματα, ινα, οταν μηκετι γραφηται γραφη, τα υπο του Ἰησου
συναχθεντα εις τας αποθηκας των ψυχων των αποστολικων και των διαδεχομε νων
αυτους θρεψηι την Αιγυπτον, τον κοσμον, μαλιστα δε τους αδελ φους αυτου, περι ων
γεγραπται· «διηγησομαι το ονομα σου τοις αδελ φοις μου». Ἔχουσι και οι αλλοι
ανθρωποι λογους περι σωφροσυνης, λογους περι δικαιοσυνης, λογους περι των
λοιπων αρετων· ουτος ο σιτος εστιν, ον Ἰωσηφ εδωκε τοις Αιγυπ τιοις. Ἄλλος δε
σιτος, ον μεριζει τοις ιδιοις αδελφοις απο της Γεσεμ, απο της ανατολικης γης· ουτος
εστιν ο σιτος, ον ο Ἰησους εδωκε τοις ιδιοις μαθηταις· σιτος ευαγγελικος τε και
αποστολικος. ∆ια τουτου αρ τοποιωμεν, «παλαιαν» δε «ζυμην» μη παραλαβωμεν,
ινα καινον αρτον απο των ιερων γραμματων ποιησωμεν. 29.168 «Ειπε τωι λιθωι
τουτωι, ινα γενηται αρτος». Παντα πειρασμον, ον ημελ λον οι ανθρωποι πειραζεσθαι,
πρω τον επειρασθη κατα το ανθρωπινον ο σωτηρ· ο δε λεγω, τοιουτον εστιν· εαν
ιδηις τους απο των αιρεσεων εσθιοντας ως αρτον τον λογον τον ψευδη, ισθι, οτι
εκεινος ο λογος ο λιθος εστιν, ον ο διαβολος δεικνυσιν. 29.169 Ἐπει ποιος ην
πειρασμος τον λιθον γενεσθαι αρτον και τον σωτηρα φα γειν; ∆ιδασκει δε δια της
λεξεως ειπων ο κυριος· «ουκ επ' αρτωι μονωι ζησεται ανθρωπος, αλλ' επι παντι
ρηματι θεου», οτι ουτος μεν ου ρημα θεου, το δε τρεφον ρημα θεου και το
ζωοποιουν. Ἐπ' εκεινωι γαρ τωι ρηματι ζηι ανθρωπος. 29.170 Ἅμα δε τηρει, οτι ταυτα
λεγει κατα το ανθρωπινον, ου καθο θεος ην. Ὡς γαρ περι ανθρωπου αποκρι νεται και
λεγει· «γεγραπται, οτι ουκ επ' αρτωι μονωι ζησεται ανθρωπος», δηλον, οτι ως
ανθρωπος εστι πειρα ζομενος. Γενομενος δε εν τωι τοπωι εχω την αιτιαν ειπειν, δια τι
Ἰω αννης μεν ουκ ανεγραψε τον πειρασ μον, Ματθαιος δε και Μαρκος και Λουκας
ανεγραψαν. Ἐπειδη γαρ Ἰωαννης απο θεου ηρξατο, ουκ εγενεαλογησεν αυτον ως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

θεον. ∆ια τουτο, επειδη θεος, ουκ επει ραζετο· οι δε αλλοι, ως τα ανθρω 29.171 πινα
διηγουμενοι του σωτηρος, εισ αγουσιν αυτον και πειραζομενον. 30.172 «Ἔδειξεν
αυτωι πασας τας βασιλειας της οικουμενης». Βασιλειας κοσμου φησι των κοσμικων
ανθρωπων, τινα τροπον οι μεν βασιλευονται υπο πορ νειας, οι δε βασιλευονται υπο
φιλ αργυριας, οι δε υπο κενοδοξιας και ετερων παθων. Ουκ εδεικνυε δε αυ τωι τας
βασιλειας του κοσμου, οιον φερε ειπειν την Περσων οικονομιαν η την Ἰνδων, αλλ'
«εδεικνυεν αυτωι 30.173 τας βασιλειας του κοσμου», τινα τρο πον ισχυει αυτων
βασιλευειν, ιν' αυτον προτρεψηται ποιησαι, ο ενομιζε ποιη σαντος περιγενησεσθαι
του Χριστου. Ει θελεις, φησι, βασιλευσαι του των και επι τουτωι εληλυθας του
αγωνισασθαι και αποστησαι τους βα σιλευομενους υπ' εμου, μη αγωνιζου, εν αξιω·
«πεσων προσκυνησον μοι», και παραλαβε πασαν την βασιλειαν την υπ' εμε. Ἀλλ' ο
σωτηρ βασιλευσαι μεν θελει και υποταξαι παντα τα εθνη, ινα δουλα γενηται
δικαιοσυνης και αλη θειας και πασης αρετης, βασιλευσαι 30.174 δε ου μετα αμαρτιας,
ουδε βουλεται ακμητι υποταξας εαυτον εκεινωι στε φανωσασθαι, ουδε ακμητι λαβειν
πα σας «τας βασιλειας του κοσμου» και την δοξαν αυτων υποχειριον. ∆ιο φησι προς
αυτον· «γεγραπται· κυριον τον θεον σου προσκυνησεις και αυτωι μονωι λατρευσεις».
Του τους, φησι, παντας δια τουτο θελω αρχεσθαι υπ' εμου, ινα «κυριον τον θεον»
προσκυνησωσι «και αυτωι μο νωι» λατρευσωσιν· τουτο εστι το βου λημα της εμης
βασιλειας. Συ δε θε λεις την αμαρτιαν απ' εμου αρξασθαι, ην εγω καταργησαι θελω.
31.177 Ὅρα δε, πως κακουργως πειραται δια της χρησεως των γραφων. Θελει
καθελειν την δοξαν του κυριου, ως δεομενου αγγελικης βοηθειας, ως μελλοντος
προσκοπτειν, ει μη αγ γελοι αυτωι βοηθοιεν. Ου γαρ περι του Χριστου ειρηται η
χρησις του ψαλμου, ουδε γαρ δειται αγγελων ο των αγγελων δεσποτης. 31.178 Ἐγω
δε το αναπαλιν φημι προς σε, ω διαβολε· ει μη Ἰησους βοη θησηι τοις αγγελοις,
προσκοπτουσιν. Και συ δια τουτο πεπτωκας «εξ ουρανου», επειδηπερ αυταρκη
εαυτον ενομισας ειναι και μη δεισθαι της του Ἰησου βοηθειας. Ἵνα δε γνωις μη περι
του Ἰησου λελεχθαι τα αναγεγραμμενα, αλλ' εις δικαιον ανδρα ταυτα αναφερεσθαι,
ακουε. Γεγραπται γαρ· «Ὁ κατοικων εν βοηθειαι του υψιστου εν σκεπηι του θεου του
ουρανου αυλισθησεται». Τουτο δε δικαιωι μαλλον αρμοζει η 31.179 τωι υιωι του θεου.
Και αυθις· «πεσει ται εκ του κλιτους σου χιλιας και μυριας εκ της δεξιας σου»· α και
αυτα επι τον δικαιον αναγεται. Ταυτα δε τα ρηματα εν ψαλμωι ʹ <ειρηται>· λεγει δε
ου περι Χριστου, αλλα περι δικαιων. Ου γαρ Χριστος φοβειται δαιμο νιον
μεσημβρινον ουδε νυκτερινον, ουδε δειται βοηθειας αγγελων, αυτος τηρων αυτους
απροσκοπους θεωι· ει δε και περι Χριστου λεγοιτο, παν ουργως παρηκε τα μεταξυ·
επαγει γαρ· «επι ασπιδα και βασιλισκον επιβησηι και καταπατη σεις λεοντα και
δρακοντα»· ταυτα γαρ αυτος ην. 32.181 Ἐπειδη ημελλεν αθλειν εν τωι πει ρασμωι
προς τον διαβολον, δις ονο μαζεται το «πνευμα» χωρις πασης προσθηκης· οτε δε
αγωνισαμενος ενικησε τους τρεις αναγεγραμμενους πειρασμους, προσχες τηι
ακριβειαι της γραφης, τι περι του πνευματος φησιν, οτι «Ἰησους υπεστρεψεν εν τηι
δυναμει του πνευματος», και προσεθηκεν «εν τηι δυναμει» δια τον αθλητην τον
νενικηκοτα. 32.183 Ἀπεσταλθαι δε φησιν εαυτον «ευαγγελισασθαι τοις πτωχοις»,
τουτ' εστι τοις εθνικοις τοις απιστοις· αυτοι γαρ ησαν πτωχοι μηδεν εχον τες, μη
θεον εν γνωσει, μη νομον, μη προφητας· και απασι τοις πλου τον ουκ εχουσι
πνευματικον και γυμ νοις παντων, προφητειας, ναου και των ομοιων. Τουτοις ουν
ευηγγελι σατο την των ουρανων βασιλειαν· αυτος αιχμαλωτους οντας ερρυσατο, τον
αποστατην τυραννον καθελων τουτ' εστι τον Σαταναν. 33.186 Πατρις μεν γαρ των
προφητων ο εκ περιτομης λαος, παρ' οις ουκ εισι δεκτοι· ημεις δε οι αλλοτριοι των
διαθη κων και ξενοι των επαγγελιων εδεξα μεθα τους προφητας οληι ψυχηι προ
κηρυξαντας Χριστον ηπερ εκεινοι· 33.187 ωσπερ και η εν Σαρεφθοις της Σιδω νιας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

χηρα τον Ἡλιαν «λιμου γενομε νου» εν τωι Ἰσραηλ «του ακουσαι λο γον θεου». Περι
ταυτης της χηρας ο προφητης φησιν, οτι «πολλα τα τεκνα της ερημου μαλλον η της
εχουσης τον ανδρα» και παλιν η ετερα γραφη, οτι «στειρα ετεκεν επτα και η πολλη
εν τεκνοις ησθενησεν». 34.188 Σαφως εν τουτοις παρισταται, οτι η κατα τον
δημιουργον του κοσμου θεον και τας απ' αυτου γραφας πα λαιας κηρυσσομενη ζωη η
αιωνιος εστιν, ην και ο σωτηρ καταγγελλει. Πυθομενου γουν του νομικου· «τι
ποιησας ζωην αιωνιον κληρονομησω», επι τον νομον αυτον αναπεμπει, ιν' εκειθεν
συναγαγηι εντολας τας προσαγουσας τον ποιουντα αυτας τηι αιωνιωι ζωηι, 34.189
ειπων αυτωι· «ορθως απεκριθης· του το ποιει και ζησηι», δηλονοτι την ζωην την
αιωνιον, περι ης κακεινος επυθετο και ο σωτηρ διδασκει. Μαρτυρει γουν τωι απο του
νομου ειληφοτι απο μεν του ∆ευτερονομιου το· «αγαπησεις κυριον τον θεον σου»
και τα εξης, απο δε του Λευιτικου το· «τον πλησιον σου ως σεαυτον». Και ο σωτηρ δε
απεφηνατο περι των δυο εντολων τουτων λεγων, οτι εν αυταις «ολος ο νομος και οι
προφηται κρεμανται». ∆ιδασκει δε ο λογος· ου γαρ αλλος του τηρουντος την
εντολην ο 34.190 γινομενος πλησιον, εκαστος δε εαυ τον ποιει του δεομενου
βοηθειας πλησιον. Τουτο γαρ εστιν το επιλεγομενον τηι παραβοληι, το· «τις τουτων
των τριων δοκει σοι γεγονεναι πλησιον του εμπεσοντος εις τους ληιστας;» Και γαρ
και ο νομικος τουτο φησιν, οτι «ο ποιησας το ελεος μετ' αυτου», και ακουει το·
«πορευου και συ ποιει ομοιως». Ἀναγεται ο ανθρωπος εις τον Ἀδαμ· η δε
Ἱερουσαλημ εις τον παραδεισον· η δε Ἱεριχω εις τον κοσμον· οι δε λησται εις τας
αντι κειμενας ενεργειας· ο ιερευς εις τον νομον· ο λευιτης εις τον προ φητικον
λογον· ο Σαμαρειτης εις Χριστον τον εκ Μαριας σαρκα φο 34.191 ρεσαντα· τα
τραυματα εις την παρα κοην· το κτηνος εις το σωμα Χρι στου· το πανδοχειον εις την
εκκλη σιαν· τα δυο δηναρια εις την περι πατρος και υιου γνωσιν· ο πανδοχευς εις
τους της εκκλησιας επιστατουν τας αγγελους· η επανοδος του Σαμα ρεως η δευτερα
Χριστου επιφανεια. τους προ Χριστου ελθοντας ψευδο διδασκαλους· τα τραυματα εις
... τας αμαρτιας 34.192 ο μεν ιερευς τον νομον δηλοι· Λευι της δε τον προφητικον
λογον· ο Σαμαρειτης τοινυν οδευων ο ερμη νευεται φυλαξ, ος εστι Χριστος· ος ου
νυσταζει ουδε υπνοι εν τωι φυλασ σειν τον Ἰσραηλ, ειδεν τον κειμενον τον ημιθνητα
34.193 επι του ιδιου κτηνους τουτ' εστι του σωματος επαναπαυσαι διενοηθη δια
φιλανθρωπιαν, ηι «παντες οι κο πιωντες και πεφορτισμενοι» επανα παυονται· 34.194
πανδοχειον δε και την εκκλησιαν φησι, την παντων γενομενην δεκτι κην και
χωρητικην· οθεν και πανδοχεας ... νοησαιμεν ... τους αγγελους των εκκλησιων·
τουτοις εις ουρανους ανιων ο σωτηρ «δεδωκε δυο δηναρια», προνοειν επι μελως του
ηρρωστηκοτος εγκελευ σαμενος· τινες δε «δυο δηναρια» την περι πατρος και υιου
δοκιμον γνωσιν εφασαν· 34.195 και προσθεις ως «ο τι εαν προσδα πανησηις, εγω εν
τωι επανερχεσθαι με αποδωσω σοι». 35.196 Συ δε μοι επισημηναι, οτι εν τωι κατα
Ματθαιον παραλελειπται εν των προσωπων και ενηλλακται εν. Παραλελειπται μεν
ο «αρχων», ενηλ λακται δε αντι του «πρακτορος» ο «υπηρετης»· τετηρηται δε ο
«αντιδι 35.197 κος» και ο «κριτης». «∆υο γαρ εισιν αγγελοι», ως φησιν ο Ποιμην,
«μετα του ανθρωπου, εις της δικαιοσυνης και εις της αδικιας». 35.198 Ἄλλοι μεν
των εν τηι εκκλησιαι μι κρων αγγελοι «θεωρουσι το προσω πον του πατρος του εν
ουρανοις»· οι δε των εξω της εκκλησιας ουκ εισι αξιοι τουτου, ετερωι τινι εξυπ
ηρετουμενοι. 35.199 Και αρχων μεν εστιν ως τινες εφα σαν ο εκαστου εθνους
ηγουμενος, οιον βασιλειας Περσων η Μηδων, 35.200 ως φησι ∆ανιηλ· αντιδικος δε
εις των υπ' αυτους αγγελων. Τηρει δε, οτι «αρχων» μεν χωρις αρθρου ως αν εις των
πολλων, «αν τιδικος» δε μετα του αρθρου, και οτι εχει το «σου»· ου γαρ αοριστοι οι
αντιδικοι· εκαστος δ' εχει τον συν οντα. 35.201 «Ὡς τοινυν», φησιν, «υπαγεις μετα
του αντιδικου σου», οστις σε τωι αρχοντι προσαγαγειν βουλεται τωι ιδιωι και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

αποστησαι σε εκεινου του σου αρχοντος–εως ουν «υπαγεις μετα του αντιδικου σου
επ' αρχον τα», πριν απελθειν «προς τον κριτην», πριν αξιον γενεσθαι της φυλακης,
εως ετι οδευεις, «δος εργασιαν απηλλαχ θαι» <απο του αντιδικου η απο του κριτου>,
προς ον συρει σε ο αντιδικος· τουτ' εστιν ευποιΐαν, σωφρο συνην, δικαιοσυνην,
ανδρειαν, φρο νησιν, σοφιαν–»ιδου γαρ ανθρω πος και τα εργα αυτου προ προσ
ωπου αυτου»–ινα δυνηθηις «απηλ λαχθαι του αντιδικου σου»· οικειος 35.202 μεν
γινηι τουτου, αλλοτριος δε του θεου, συνθηκην ποιουμενος μετα του αντιδικου.
Ἑστως ουν εν τηι οδωι τηι ειπουσηι· «Ἐγω ειμι η οδος», «δος εργασιαν απηλλαχθαι».
Καλη δε η λεξις η «κατασυρηι σε», ινα δειξηι, οτι ακοντες ελκομεθα, ως επι καταδικην
μη θελοντες πορευ εσθαι. Κριτης δε ο κυριος ημων Ἰησους Χριστος· πρακτωρ δε ο
αφορισθεις εκαστωι ανθρωπωι αγγελος· 35.203 «λεπτον» δε εστι το ελαχιστον
αμαρτημα, «κοδραντης» δε, ως ο Ματθαιος φησιν, το πληθος των αμαρτηματων.
35.205 Μακαριος δε ο μηδεν οφειλων ηγουν ο μικρα οφειλων και συγ γνωμης αξια.
35.206 δια τουτο δωμεν ευεργεσι αν απηλλαχθαι τωι αντιδικωι, ινα οικειω θωμεν τωι
κυριωι Χριστωι Ἰησου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. 37.209.10
Ἡ μεν Βηθανια ερμηνευεται «οι κος υπακοης», η δε Βηθφαγη «σια γονες», ιερατικος
τις ων τοπος· αι γαρ σιαγονες τοις ιερευσιν εδιδοντο, ως εν τωι νομωι αναγεγραπται·
οπου ουν υπακοη και ιερος τοπος, εκει αποστελλει ο κυριος τους αποστολους
λυσοντας «πωλον δεδεμε 37.210 νον, εν ωι ουδεις πωποτε ανθρωπων εκαθισεν». αντι
του· ουδεποτε ανθρωπος λογικος επεκαθισεν, η Μωυσεως λογος η Ἡσαΐου ουδε
αλλου τινος των προφητων. Ὅτε δε ηλθεν ο Χριστος, ειπε τοις μαθηταις, ινα
απελθοντες λυσωσι τον πωλον. Ειπε δε αυτοις· «εαν τις υμας ερωται· τι λυετε τον
πωλον, ερειτε, οτι ο κυριος αυτου χρειαν εχει». Παρατηρητεον δε, οτι ο μεν Ἰησους·
«εαν τις», φησιν, «υμας ερωται», και ουκ ωνομασε κυριον, ο δε ευαγγελιστης φησιν,
οτι «ειπον οι κυριοι αυτου». Πολλοι γαρ ησαν οι 37.211 κυριοι του ονου προ του
κυριευθηναι υπο του σωτηρος, ισμεν δε, οτι ο του κυριου απαξ γενομενος ου δυναται
πολλους κυριους εχειν· οταν γαρ τηι κακιαι δουλευηι τις ανθρωπος, πολλων παθων
δουλος εστιν. Λαμβανουσι τοινυν τον λογον οι μαθηται και επικαθιζουσιν αυτον
ταις ψυχαις των ακουοντων· ειτα εκδυονται τα ιματια εαυτων «και
υποστρωννυουσιν εν τηι οδωι». Ἐπικειται ουν ημιν τα ιματια των αποστολων, αι
πραξεις αυτων αι κα 37.212 λαι και οι λογοι κοσμουσι ημας· θελουσι δε οι μαθηται,
και ινα πατωμεν αυτων τα ιματια, τουτ' εστιν ινα εξεταζωμεν τους αποστολικους
λογους. Ποτε δε ημεις σιωπωμεν; Ὅταν «ψυγηι η αγαπη των πολλων», οταν γενηται
το υπο του σωτηρος ειρημενον· «αρα γε ελθων ο υιος του ανθρωπου ευρισκει την
πιστιν επι της γης;» 38.214 Ζητω, μηποτε και ενταυθα εφ' ημας ο κλαυθμος του
κυριου φθανηι. Ἡμεις γαρ εσμεν η Ἱερουσαλημ η κλαιομενη, οι διορατικωτεροι. Ἐαν
μετα το αποκαλυφθηναι ημιν τα μυστηρια της αληθειας και κηρυχθηναι τον λογον
της σωτηριας αμαρτανωμεν, κλαιομεθα. Ουδεις γαρ εθνικος κλαιεται, κλαιεται δε η
τοιαυτη Ἱερουσαλημ, επειδηπερ «οι εχθροι» αυτης αμαρτανουσαν αυτην περιεξουσι
κυκλοθεν, αι αντικειμεναι δυναμεις, και περιβαλουσιν αυτηι «χαρακα» και
συνεξουσιν αυτην «και λιθον επι λιθον ουκ αφησουσιν» εν αυτηι· εαν γαρ μετα
πολυν χρονον σωφρονησας τις η αλλην αρετην επιτηδευσας νικηθηι, καθαιρειται
αυτου η οικοδομη. 38.215 «Ου γαρ μη μνησθω», φησι, «των προτερων δικαιοσυνων
αυτου· εν τηι αμαρτιαι αυτου, εν ηι καταληψομαι αυτον, εν αυτηι κρινω αυτον». Ουκ
εκβαλλει τους αγοραζοντας–ο γαρ αγοραζων συλλαμβανει το αγοραζομενον–αλλα
τους δια το πωλειν αποδιδομενους τα ιδια χρησιμα και λαμβανοντας αντι αυτων τα
νενομισμενα ειναι τιμια και ου τα τιμια. Και επι τουτωι εκβαλλει σε απο του ναου ο
σωτηρ· εαν γαρ πωληις, ομοιος εσηι τωι ασωτωι υιωι, ος ελαβε τον βιον τον πατρικον
και παντα απωλεσε· φοβουμαι μηποτε περι τινα ευρεθηι ημων το πραγμα τουτο.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

38.216 Ἐαν γαρ τα εξ αγιου πνευματος λελαλημενα μοι μισθου πιπρασκω, τι αλλο
ποιω η το πνευμα το αγιον μισθου πιπρασκω; 39.217 Ἐρωτωσι τοινυν· «εν τηι
αναστασει», παντων ανισταμενων, «τινος αυτων εσται γυνη», οιομενοι αυτον εις
αποριαν εμβαλειν. 39.218.10 Προς τουτοις αναγινωσκοντες τινες τα προφητικα
πλανωνται περι τον νουν της γραφης–φερε ειπειν εκ του Ἡσαΐου· «οι εκλεκτοι μου
ου τεκνοποιησουσιν εις καταραν», και εν τωι ∆ευτερονομιωι εν ταις ευλογιαις·
«ευλογημενα τα εκγονα της κοιλιας σου»· –υπολαμβανοντες «εν τηι αναστασει των
νεκρων» εσεσθαι ταυτα, μη νοουντες τας πνευματικας ευλογιας. 39.219 ∆ια τουτο
σωματικως εκδεχομενοις τοις εκ των Ἰουδαιων Σαδδουκαιοις ελεγεν ο σωτηρ·
«πλανασθε μη ειδοτες τας γραφας». Ὑψηλοτερον δε· εγενετο εν αρχηι ο ανθρωπος,
ως εν τηι Γενεσει γεγραπται, «κατ' εικονα θεου», υστερον δε δια την αυτου παρακοην
ανελαβε και εικονα «χοικην»· 39.220 ωσπερ γαρ το νομισμα εικονα εχει του
βασιλευοντος των εθνων, ουτως ο ποιων τα εργα του «κοσμοκρατορος» την εικονα
αυτου φορει· ην παραινει ο σωτηρ αποδιδοναι και αποτιθεσθαι και φορειν την εξ
αρχης γενομενην εικονα καθ' ομοιωσιν τωι θεωι. Ἀκολουθως τουτοις και ο Παυλος
φησιν· «ως εφορεσαμεν την εικονα του χοικου, ουτως φορεσωμεν και 39.221 την
εικονα του επουρανιου». Τουτο ουν δηλοι το· «αποδοτε τα Καισαρος Καισαρι και τα
του θεου τωι θεωι». Αιτει δε παρ' ημων, ουχ οτι χρειαν εχει τινος, αλλ' ινα ημιν
αντιχαρισηται τα αυτου. Ὁ γαρ την μναν δεκαπλασιασας και προσενεγκας τωι
δεδωκοτι κυριωι, απολαμβανει συν ταις τοσαυταις και ετεραν· εκεινου γαρ του μη
πολυπλασιασαντος την μναν κελευει αφαιρεθηναι και δοθηναι τωι εχοντι τας δεκα
μνας. 39.222 «Ἄρατε ουν, φησιν τοις παρεστωσιν, «απ' αυτου την μναν», και δοτε τωι
τας δεκα μνας εχοντι»· αντιχαριζεται γαρ ημιν ο θεος τα αγαθα μετα προσθηκης.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20


