Homiliae
Του εν αγιοις πατρος ημων Ἀστεριου επισκοπου Ἀμασειας ομιλια εκ του
κατα Λουκαν ευαγγελιου εις τον πλουσιον και εις τον Λαζαρον
1.1.1 Ου τοις αποφατικοις και δογματικοις μονον θεσπισμασιν ο Θεος ημων και
σωτηρ παιδευει τους ανθρωπους, ωστε μισειν κακιαν και αγαπαν αρετην, αλλα και
τοις εναργεσι των υποδειγματων σαφη παραδιδωσι τα της αγαθης πολιτειας
μαθηματα, εργοις ομου και λογοις προσβιβαζων ημας τηι καταληψει της αγαθης και
φιλοθεου ζωης. 1.1.2 Ουτω τοι και νυν πολλαχου προειρηκως ημιν δια τε
προφητικων και ευαγγελικων στοματων, ου μην αλλα και δια οικειας φωνης,
αποστρεφεσθαι μεν τον υπερηφανον και υψαυχενα πλουτον, αγαπαν δε γνωμην
φιλανθρωπον και την μετα δικαιοσυνης πενιαν, ινα την του καλου συμβουλην
βεβαιοτεραν εργασηται, τεκμηριοι τον λογον πρακτικοις υποδειγμασι και γραφει τηι
διηγησει τον πλουσιον και τον πενητα, 1.1.3 και του μεν την φιλοτιμον απολαυσιν,
του δε την τεθλιμμενην ζωην υποδεικνυσι και το τελος αμφοτερων του βιου εις ο τι
κατεληξεν, ινα τοις αλλοτριοις επιτηδευ μασι σκεψαμενοι την αληθειαν σωφρονες
γενωμεθα των ιδιων κριται. 1.2.1 Ἄνθρωπος τις ην πλουσιος και ενεδιδυσκετο
πορφυραν και βυσσον. ∆ια δυο συντομων ονοματων ο λογος σκωπτει και κωμωιδει
την πλαδωσαν και αμετρον των κακως πλουτουντων διαχυσιν. Της μεν γαρ
πορφυρας το χρωμα πολυδαπανον και περιεργον· της δε βυσσου ουκ αναγκαια η
χρησις. Των δε την ευπολιτευτον ζωην αιρουμενων και απεριεργον οικειον και
φιλον το τηι χρειαι των αναγκαιων την χρησιν μετρειν, φευγειν δε της ματαιου
κενοδοξιας τον συρφετον και την πολυπλαδον διαγωγην ως κακιας μητερα. 1.2.2
Και ινα σαφεστερον αυτου τουτου του λεγομενου την δυναμιν καταμαθωμεν, η των
ενδυματων πρωτη διαγνωσθητω χρησις, μεχρι ποσου και τινος παραληφθησεται
οροις και κανοσι περιλαμβανομενη σωφροσιν. Τι τοινυν ο του δικαιου νομος φησιν;
Προβατον ο Θεος εκτισεν ευκομον την δοραν και τοις μαλλοις ευθηνουμενον· τουτο
λαβων αποκειρον και δος υφαντικηι τεχνηι την υλην, χιτωνα σαυτωι και ιματιον
κατασκευασον, οπως αν διαφευγηις χειμωνος ταλαιπωριαν και της ζεουσης ακτινος
την βλαβην. 1.2.3 Ει δε σοι και κουφοτερας εσθητος χρεια κατα την ωραν του θερους,
εδωκεν ο Θεος του λινου την χρησιν εις πλατυτεραν απολαυσιν· και σοι ραιστον
εκειθεν κτησασθαι σκεπην ευσχημονα αμφιεννυσαν ομου και αναψυχουσαν τηι
κουφοτητι. Και τουτων απολαυων ομολογει τωι κτιστηι την χαριν υπερ ων ουκ
εποιησεν μονον ημας, αλλα και της προς το ζην ασφαλειας εφροντισεν. 1.2.4 Ἂν δε
καταλιμπανων το προβατον και το εριον και την αναγκαιαν του δημιουργου των
ολων παρασκευην ταις ματαιαις επινοιαις και ταις εμπληκτοις επιθυμιαι
εκδιαιτωμενος την βυσσον επιζητηις και συναγηις τα των περσικων σκωληκων
νηματα, ιστον δε αραχνης ανεμιαιον υφαινηις, και προς τον ανθοβαφον ερχομενος
μισθους τεληις δαψιλεις, ινα τον κοχλον εκ θαλασσης θηρευσας τωι αιματι του ζυου
χρισηι το ενδυμα, τουτο υπερμαζωντος εστιν ανθρωπου παραχρωμενου τηι κτησει,
ουκ εχοντος οπου το περιττευον εκχεηι. Και δια τουτο εικοτως ο τοιουτος μαστιζεται
παρα του ευαγγελιου κατηγορουμενος ως βλαξ και θηλυδριας, κοσμοις αθλιων
κορασιων καλλωπιζομενος. 1.3.1 Ἄλλοι παλιν κατα την γνωμην της ομοιας
ματαιοτητος ερασται· μαλλον δε προς το πλεον την κακιαν ασκησαντες ουδε μεχρι
των ειρημενων εστησαν της μωρας επινοιας τους ορους, αλλα τινα κενην
υφαντικην εξευροντες και περιεργον, ητις τηι πλοκηι του στημονος προς την κροκην
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της γραφικης μιμειται την δυναμιν και παντων ζυων τοις πεπλοις τας μορφας
ενσημαινεται, την ανθινην και μυριοις ειδωλοις πεποικιλμενην φιλοτεχνουσιν
εσθητα εαυτοις τε και γυναιξι και παισιν· παιζοντες λοιπον, ου σπουδαζοντες· κατα
της αμετριας του πλουτου παραχρωμενοι τωι βιωι, ου χρωμενοι, αντινομοθετουντες
τωι Παυλωι και μαχομενοι ταις θεοπνευστοις φωναις, ου γραμμασιν αλλα πραγμασιν.
1.3.2 α γαρ εκεινος απεκηρυξε λογωι, ταυθ' ουτοι κρατουσι και κυρουσι τοις εργοις.
Ὅταν ουν ενδυσαμενοι φανωσιν, ως τοιχοι γεγραμμενοι παρα των συντυγχα
νοντων ορωνται. Και που και τα παιδια αυτους περιιστανται μειδιωντα προς αλληλα
και δακτυλοδεικτουντα την εν τοις ιματιοις γραφην· βαδιζουσι δε παρεπομενα, ουκ
αναχωρουντα μεχρι πολλου. 1.3.3 Ἐκει λεοντες και παρδαλεις, αρκτοι και ταυροι και
κυνες· υλαι και πετραι, και ανδρες θηροκτονοι και πασα η της γραφικης επιτηδευσις
μιμουμενη την φυσιν. Ἔδει γαρ μη τους τοιχους αυτων μονον, ως εοικεν, και τας
οικιας κοσμεισθαι, αλλ' ηδη και τους χιτωνας και τα επ' εκεινοις ιματια. 1.4.1 Ὅσοι
δε και οσαι των πλουτουντων ευλαβεστεροι, αναλεξαμενοι την ευαγγελικην
ιστοριαν τοις υφανταις παρεδωκαν· αυτον λεγω τον Χριστον ημων μετα των
μαθητων απαντων, και των θαυμασιων εκαστον ως η διηγησις εχει. Ὄψει τον γαμον
της Γαλιλαιας και τας υδριας· τον παραλυτικον την κλινην επι των ωμων φεροντα·
τον τυφλον τωι πηλωι θεραπευομενον· την αιμορροουσαν του κρασπεδου
λαμβανομενην· την αμαρτωλον τοις ποσιν του Ἰησου προσπιπτουσαν· τον Λαζαρον
εκ του ταφου προς την ζωην υποστρεφοντα. 1.4.2 Και ταυτα ποιουντες ευσεβειν
νομιζουσι και ιματια κεχαρισμενα τωι Θεωι αμφιεννυσθαι. Ἐμην δε ει δεχονται
συμβουλην, εκεινα πωλησαντες τας ζωσας εικονας του Θεου τιμησατωσαν. Μη
γραφε τον Χριστον αρκει γαρ αυτωι η μια της ενσωματωσεως ταπεινοφροσυνη, ην
αυθαιρετως δι' ημας κατεδεξατο, επι δε της ψυχης σου βασταζων νοητως τον
ασωματον Λογον περιφερε. Μη τοις ιματιοις εχε τον παραλυτικον, αλλα τον
κειμενον αρρωστον επιζητησον. Μη ιστορει συνεχως την αιμορροουσαν, αλλα χηραν
θλιβομενην ελεησον. 1.4.3 Μη την αμαρτωλον γυναικα επιμελως ορα γονυπετουσαν
τον Κυριον, αλλ' επι τοις αυτου πλημμελημασι συντριβομενος πυκνον εκχει το
δακρυον. Μη τον Λαζαρον εγειρομενον εκ νεκρων σκιαγραφει, αλλα της σης
αναστασεως αγαθην την απολογιαν ευτρεπιζε. Μη τον τυφλον επι της εσθητος
περιφερε, αλλα τον ζωντα και των οψεων αφηιρημενον ταις ευποιΐαις παραμυθου.
Μη τους κοφινους ζωγραφει των λειψανων, αλλα τρεφε τους πεινωντας. Μη τας
υδριας επι των ιματιων βασταζε, ας εν Καναι της Γαλιλαιας επληρωσεν, αλλα ποτιζε
τον διψωντα. 1.4.4 Ἐπι ταυτα ημας ωφελησε το υπερηφανον ενδυμα του πλουσιου,
ου μην ουδε τα εξης παροπτεον. Προσεθηκε γαρ τηι πορφυραι και τηι βυσσωι το τρυφαν
καθ' ημεραν λαμπρως· παντως δε της μιας γνωμης αμφοτερα, το και τηι αχρηστωι
φιλοτιμιαι των εσθηματων εγκαλλωπιζεσθαι και τηι γαστρι και τηι φαρυγγι δουλευειν
ηδυπαθως. 1.5.1 Τρυφη τοινυν εστιν πραγμα πολεμιον φιλαρετου ζωης, βλακειας δε
και διαχυσεως δηλουσης, απολαυσεως αμετρου και ανδραποδωδους συνηθειας. Και
λεγομενον μεν το πραγμα εν τι φαινεται· εξεταζομενον δε κατα μερος και
κατηγορουμενον, εκ ποικιλης και πλειονος και πολυ κεφαλου κακιας εχει την
συστασιν. Τρυφη γαρ ουκ αν γενοιτο μη πολλαις αυξηθεισα ταις υλαις. Ὕλας δε
πλουτου σωρευσαι αναμαρτητως αμη χανον, πλην ει μη τινι κατα το σπανιον, ως τωι
Ἰωβ, συμβαιη και πλουτειν δαψιλως και ζην κατα το δικαιον ακριβως. 1.5.2 ∆ει
τοινυν τωι τρυφωντι 1.5.2 πρωτον μεν οικιας πολυτελους, ψηφωι και λιθοις και
χρυσωι κατα τας νυμφας κεκοσμημενης· προς δε τας εξαλλαγας των ωρων του
ενιαυτου επιτηδειως εχουσης. Ζητειται γαρ [θερμη,] αλεεινη μεν η του χειμωνος και
τετραμμενη προς την ακτινα της μεσημβριας, αναπεπταμενη δε προς την αρκτον
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θερινη, ινα λεπταις ομου και ψυχραις ταις αυραις ταις βορει ναις καταπνεηται. Μετα
ταυτην χρεια πολυτελους εσθητος της μελλουσης αμφιεννυσθαι τα βαθρα, τας
κλινας, τας στιβαδας, τας θυρας. Παντα γαρ παρ' εκεινοις επιμελως ενδυεται και τα
αψυχα, ελεεινως των πενητων εκδυομενων. 1.5.3 Προσθες εξης τουτοις και λογισαι
τον εν τοις σκευεσιν αργυρον, τον χρυσον, την πολυδαπανον αγορασιαν των εκ
Φασιδος ορνιθων, οινου του Φοινικος, ον αι αμπελοι Τυρου πολυν τοις πλουσιοις
και τιμιον απορρεουσι· πασαν την αλλην της απολαυσεως την παρασκευην, ην
αυτων των χρωμενων εστιν επιμελως ονομασαι. Αυξουσα γαρ καθ' ημεραν επι το
περιεργοτερον η τρυφη ηδη και των εξ Ἰνδικης αρωματων παρεγχεει τοις οψοις, και
μαλλον των ιατρων οι μυροπωλαι τοις μαγειροις υπηρετουσιν. 1.5.4 Ἐντευθεν
εννοησον το δορυφορικον της τραπεζης πληθος, τραπεζοποιους, οινοχοους, ταμιειας
και τους τουτων αφηγουμενους μουσικους, μουσικας, ορχηστριδας, αυλητας, γελωτο
ποιους, κολακας, παρασιτους, τον ακολουθον της ματαιοτητος συρφετον. Ταυτα ινα
κτηθηι, ποσοι πενητες αδικουνται! ποσοι δε ορφανοι κονδυλιζονται! ποσαι χηραι
δακρυουσιν! ποσοι σφοδρως σπαραττομενοι σπευδουσιν προς αγχονην! 1.5.5 Ἡ δε
των τοιουτων ψυχη ωσπερ Ληθαιου τινος υδατος γευσαμενη εαυτης αμνημονει
καθαπαξ, τις εστιν και τινι συνεζευκται, και οτι ποτε της συζυγιας ταυτης λυθησεται
και παλιν ανακτισθεντι συνοικησει τωι σωματι. Ἐλθοντος δε καιρου του καθηκοντος
και του απαραιτητου προσταγματος της προς το σωμα κοινωνιας απο σπωντος
αυτην, αναλογισμος εισερχεται των βεβιωμενων και ανωφελης μετανοια, κατοπιν
γινομενη της χρειας. Τοτε γαρ ονινησι μεταμελεια, οταν ο μεταβουλευομενος
εξουσιαν εχηι της διορθωσεως· αναιρεθεισης δε της ενεργειας του κατορθουν αχρειος
η λυπη και ματαιος η μεταγνωσις. 1.6.1 Πτωχος δε τις ην ονοματι Λαζαρος. Ου
πενητα απλως υπογραφει ο λογος της δαπανης και της χρειας των αναγκαιων
εστερη μενον, αλλα γαρ και αρρωστιαι οδυνηραι συνεχομενον και διερρυηκοτα το
σωμα, αοικον, ανεστιον, αθεραπευτον, τηι πυληι του πλουσιου προσερριμενον. Και
λιαν επιμελως τηι διηγησει τας συμφορας επι τελει εκτραγωιδει του πτωχου, ινα την
του μη ελεουντος στηλιτευσηι σκληροτητα. 1.6.2 Ὁ γαρ προς λιμον και νοσον μηδεν
πασχων ελεεινον η συμπαθες θηριον εστιν αλογον, κακως εις ανθρωπου μορφωθεν
σχημα, ψευδομενον τηι προαιρεσει την φυσιν· μαλλον δε και αυτων των θηριων
ασυμπαθεστερον, ει γε χοιρου μεν σφαζομενου ελκονται προς τινα λυπηραν
αισθησιν οι χοιροι και τωι νεορρυτωι αιματι ανιαρα επιτρυζουσι· περιιστανται δε του
ταυρου τον φονον οι βοες εμπαθει μυκηθμωι την αλγιδα σημαινοντες. Ἀγελαι δε
γερανων, μιας των συννομων περιπεσουσης θηρατροις, περιιπτανται την
κρατουμενην και τινος οδυρτικης κλαγγης τον αερα πληρουσιν, την ομοφυλον
ζητουσαι και συννομον. 1.6.3 Ἄνθρωπον δε, το λογικον ζωιον και ημερον και καθ'
ομοιωσιν Θεου την αγαθοτητα παιδευομενον, μικρον ουτω φροντιζειν των
συγγενων εν ταις οδυνηραις των συμφορων περι στασεσιν! 1.7.1 Ἔκειτο τοινυν ο
πολυωδυνος και ευχαριστος πενης ποδας ουκ εχων, η γαρ αν τον αλαστορα και
υπερηφανον εφυγεν, ετερον τοπον αλλαξαμενος αντι της ξενοκτονου πυλης της
κεκλεισμενης τοις πενησιν χειρων αφηιρημενος και ουδε παλαμην εχων προτεινειν
εις αιτησιν, εμφραχθεις αυτα τα οργανα της φωνης και τινα βραγχωσαν και
τραχειαν των στερνων ηχην προιεμενος, πασιν απλως ηκρωτηριασμενος τοις
μελεσιν, νοσου πονηρας λειψανον, ελεεινον υποδειγμα της ανθρωπινης ασθενειας.
1.7.2 Ἀλλ' ομως ουδε τοσουτος καταλογος συμφορων εκλινεν προς επισκεψιν τον
υψαυχενα· παρηιει δε ως λιθον τον ανθρωπον απροφασιστον την αμαρτιαν
επιτελων. Ου γαρ ειχεν εγκαλουμενος λεγειν ταυτα τα κοινα και ευπροσωπα· Ουκ
εγνων, ουκ ᾔδειν· ελαθεν με ποτνιων ο πτωχος· ος εκειτο προ της πυλης εισιοντος
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και εξιοντος θεαμα, ινα απαραιτητον εργασηται του υπερηφανου την καταδικην.
Ἐπεθυμει και των ψιχιων της τραπεζης και ουδε τουτων ετυγχανεν· αλλ' ο μεν τηι
πλησμονηι διερρηγνυτο, ο δε υπο της ενδειας ετηκετο. 1.7.3 Καλον ουν ην και
δικαιον την Χαναναιαν εκεινην την Φοινισσαν διδασκαλον επιστησαι τωι
μισανθρωπωι πλουσιωι, λεγουσαν εκεινα τα γεγραμμενα οτι Ὦ αλαστορ και
υπερηφανε, και τα κυναρια εσθιει απο των ψιχιων των πιπτοντων απο της τραπεζης
των κυριων αυτων· συ δε τον αδελφον σου, τον ομοφυλον, ταυτης της δωρεας ουκ
ηξιωσας; 1.7.4 Ἀλλ' οι μεν κυνες επιμελως ετρεφοντο, κατ' ιδιαν οι φυλακες, χωρις
οι θηρευτικοι· και στεγης ηξιουντο και κλινης και θεραπευτας ειχον
αποκεκληρωμενους κατα σπουδην, ερριπτο δε χαμαι η του Θεου εικων αμελουμενη
και πατουμενη, ην ιδιαι χειρι ο των ολων αριστοτεχνης και δημιουργος διεπλασατο,
ει τωι Μωυσης αξιοπιστος τεκμηριωσαι των ανθρωπων την γενεσιν. 1.8.1 Ει μεν ουν
ετελευτησεν μεχρι τουτου το του Λαζαρου διηγημα και ουτως ειχε των πραγματων η
φυσις, ως τηι ανωμαλιαι του βιου τουτου την ζωην ημων περιγραφεσθαι, μεγαλας αν
αφηκα σχετλιαζων φωνας, εφ' οις οι κτισθεντες ομοτιμως ουτως ανισως μετα των
ομοφυλων διαγομεν. 1.8.2 Ἐπειδη δε καλα τα λειπομενα προς ακροασιν, εν τοις
παρελθουσι στεναξας, ο πενης, εν τοις ακολουθοις ευθυμησον μαθων του
συμπτωχου σου την μακαριαν απολαυσιν. Ευρησεις γαρ δικαιου κριτου ακριβες
δικαστηριον, εν ωι στεναζει ο ηδυπαθησας και τρυφαι ο μοχθησας· εκατερος δε
κομιζεται τα προς αξιαν επιχειρα. 1.9.1 Ἐγενετο δε αποθανειν τον πτωχον και
απενεχθηναι υπο των αγγελων εις τον κολπον Ἀβρααμ. Ὁραις τους διακονιστας του
δικαιου και πενητος και τους υπηρετας της μεταστασεως; Ἄγγελοι γαρ
εδορυφορουν, γαληνον τε και πραον εις αυτον βλεποντες και τωι σχηματι
προδηλουντες την αναμενουσαν αυτον θεραπειαν και ανεσιν. Ἐνετεθη δε κομισθεις
τοις κολποις του πατριαρχου, ο και διαπορησεως αφορμην παρεχει τοις ηδεως τα
βαθη των Γραφων βασανιζουσιν. 1.9.2 Ει γαρ πας τελευτων δικαιος προς τον αυτον
κομιζοιτο τοπον, πολυς τις αν ειη και επ' απειρον ανηπλωμενος ο κολπος, ει γε
μελλοι χωρητικος εσεσθαι του πληθους των οσιων παντος. Ει δε τουτο παντελως
αμηχανον κολπος γαρ κοιλανθεις ανδρα μεν και ενα δυσχερως, μολις δε δυο
περιστελλει βρεφηθεωρια τις ημας εκδεχεται τηι εικονι του αισθητου κολπου προς
νοητην τινα πραγματειαν χειραγωγουσα. 1.9.3 Τι γαρ εστι το λεγομενον; Ὁ Ἀβρααμ,
φησιν, αποδεχεται τους τον ευπολιτευτον ζησαντας βιον. Ειπε τοινυν, ω θεσπεσιε
Λουκα ως προς παροντα γαρ σε και ορωμενον διαλεξομαι δια τι πολλων οντων
δικαιων και πρεσβυτερων του Ἀβρααμ ταυτην τωι μεθηλικεστερωι την τιμην
απεκληρωσας, σιωπησας τον Ἑνωχ, τον Νωε και ει τις αλλος κατα τον βιον τουτοις
ακολουθος; Ἀλλα σου ταχα συνιημι και ουκ εξω βαλλει του σκοπου α λογιζομαι.
1.9.4 Ἐπειδη γαρ ο Ἀβρααμ θεραπων 1.9.4 Χριστου και διαφεροντως ουτος
ανθρωπων τας του Χριστου επιφανειας εδεξατο, και το της Τριαδος μυστηριον
ικανως ημιν εν τηι σκηνηι του γεροντος τουτου διετυπωθη, ηνικα τους τρεις
αγγελους ως ανδρας οδοιπορους εξενισε, και απλως εκ πολλων των μυστικων
αινιγματων οικειος ανθρωπος ουτος γεγενηται του Θεου, του χρονοις υστερον αμφιε
σαμενου την σαρκα και δια μεσου του ανθρωπικου τουτου παραπετασματος εναργως
ομιλησαντος τοις ανθρωποις, δια τουτο τον κολπον αυτου οιον ευδιον τινα λιμενα
και ακλυστον αναπαυτηριον ειναι των δικαιων φησιν. 1.9.5 Ἐν Χριστωι γαρ παντων
ημων η σωτηρια και η ελπις και η απεκδοχη του μελλοντος αιωνος, τωι εκ της
σαρκος του Ἀβρααμ κατα την ανθρωπικην ακολουθιαν βλαστησαντι. Και μοι δοκει η
περι τον γεροντα του λογου τιμη εις τον Σωτηρα την αναφοραν εχειν, τον και
κριτην οντα και μισθαποδοτην της αρετης και τηι θεραπευτικηι φωνηι
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσκαλουμενον τους δικαιους και λεγοντα· ∆ευτε, οι ευλογημενοι του πατρος μου,
κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν. 1.10.1 Ἐγενετο δε αποθανειν τον
πτωχον. ∆ιπλη τις εστιν η περι τον πτωχον σημασια· η μεν δηλουσα των αναγκαιων
την ενδειαν, η δε την μετριοφροσυνην και του ηθους την ταπεινοτητα. Μη τοινυν ο
των υλων απορως εχων και πενομενος αργυριου, ημφιεσμενος δε την ελεεινην
εφεστριδα, οικειουσθω της αρετης τον επαινον, μηδε νομιζετω αρκεσειν αυτωι την
ενδειαν προς σωτηριαν. 1.10.2 Ου γαρ ο κατ' αναγκην πενομενος επαινειται, αλλ' ο
την γνωμην αυθαιρετως μετριαζων θαυμαζεται. Ἐπει τοις απορουμενοις απλως,
εχουσι δε τον τροπον απαιδαγωγητον η ακατορθωτον, εφοδιον γινεται πολλων και
πονηρων τολμηματων η προς αναγκην ακτημοσυνη. Και παντας εγω τους
τοιχωρυχους και ανδρα ποδιστας, ετι μην λωποδυτας και κλεπτας και τους
ανδροφονους αυτους, ει ποτε παρεβαλον αρχοντικωι κριτηριωι, πενητας εθεασαμην,
αγνωστους, αοικους, ανεστιους. 1.10.3 Ὡς εκ τουτου προδηλον ειναι, οτι μακαριζει
νυν η Γραφη τον πτωχον εκεινον τον φιλοσοφωι ψυχηι τους μοχθους βασταζοντα,
καρτερουντα δε γενναιως προς τας περιστασεις του βιου και ουδεν κακουργουντα
πονηρον, ινα τηι σαρκι χαρισηται της τρυφης την απο λαυσιν. Ὃν και σαφεστερον
διαγραφει εν τωι πρωτωι των μακαρισμων ο Κυριος λεγων· Μακαριοι οι πτωχοι τωι
πνευματι. Ουτε ουν πας πτωχος δικαιος, αλλ' εκεινος οιος ο Λαζαρος, ουτε πας
πλουσιος απεγνωσμενος, αλλ' ο μετα τοιαυτης ζων προαιρεσεως, οιαν ειχεν ο του
Λαζαρου συγχρονος· και τουτου οι δια της πειρας του βιου μαρτυρες προδηλοι. 1.10.4
Τι γαρ του θειου Ἰωβ πλουσιωτερον; Ἀλλ' ομως η εις αγαν ευπορια τον ανδρα ουτε
της δικαιοσυνης ηλλοτριωσεν, ουτε συλ ληβδην ειπειν, της αρετης εξωρισεν. Τι του
Ἰσκαριωτου πενεστερον; Και ουδεν απωνατο της ενδειας εις σωτηριαν, αλλα τοις
ενδεκα πενησι και φιλοσοφοις συνδιαιτωμενος και αυτωι γε τωι Κυριωι, τωι δι' ημας
αυθαιρετως πτωχευσαντι, κακιαι προαιρεσεως εις φιλαργυριαν παρενεχθεις εκειθεν
και την προδοσιαν εραιδιουργησεν. 1.11.1 Ἄξιον δε και την εκφοραν εκατερου των
τεθνηκοτων συνετως δοκιμασαι. Ὁ μεν γαρ πτωχος κοιμηθεις αγγελους ειχεν
δορυφορους και θεραπευτας, αγοντας αυτον μετα καλης της ελπιδος εις τον τοπον
της αναπαυσεως· ο δε πλουσιος αποθανων, φησιν, εταφη. Ουδεν γαρ οιον αυτηι
χρησασθαι τηι λεξει τηι γραφικηι, ικανως δια μιας λεξεως ερμηνευουσηι την ατιμον
του πλουσιου καταλυσιν. 1.11.2 Ὁ γαρ αμαρτωλος τελευτων οντως θαπτεται,
χθονιος ων το σωμα, γηινος δε και την ψυχην, και το φυσικον εκεινης αξιωμα τηι
συμπαθειαι της σαρκος προς την υλην καταγαγων, ουδεν χρηστον της εαυτου ζωης
καταλιμπανων υπομνημα, ληθηι δε ατιμωι καλυπτομενος και τον των βοσκηματων
θανατον τελευτων. Ταφος μεν γαρ εχει το σωμα, ᾅδης δε την ψυχην· δυο σκοτεινα
δεσμωτηρια μεριζομενα του πονηρου ζυου την τιμωριαν. 1.11.3 Και τις ουκ αν της
αβουλιας τον αθλιον καταμεμψαιτο; ηνικα μεν υπερ γης ην γαυριωντα,
μεγαλαυχουμενον, παντων υπερφρονουντα των συζωντων και ομοφυλων και
μονονουχι μυρμηκας και σκωληκας αποκαλουντα τους εντυγχανοντας, κενωι δε
φρονηματι της ολιγοχρονιου δοξης διαρρηγνυμενον· ηνικα δε απεσπασθη του βιου
και ως μαστιγιας δουλος αφηιρεθη των αλλοτριων, ων εξ ανοιας ενομιζεν ειναι
δεσποτης, εις αντιρροπον της υπερηφανιας καταφερεται ταπεινοτητα, και γραος
θρηνουσης οδυρμους προβαλλομενος μακρα και ανονητα τον πατριαρχην
επικαλειται λεγων· 1.11.4 « Πατερ Ἀβρααμ, ελεησον με και πεμψον Λαζαρον, ινα
βαψηι το ακρον του δακτυλου αυτου υδατος και καταψυξηι την γλωσσαν μου, οτι
οδυνωμαι εν τηι φλογι ταυτηι», ζητων ελεον, ον ουκ εδωκεν ηνικα του ευεργετειν
προχειρον ειχεν την εξουσιαν· αξιων δε αυτωι βοηθον κατα του πυρος αφικεσθαι τον
Λαζαρον· ευχομενος απομυζησαι του λεπρου τον δακτυλον ολιγον νενοτισμενον
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υδατι. Τοιαυται των φιλοσωματων αι αβουλιαι, τουτο των φιλοπλουτων και
φιληδονων το τελος. 1.12.1 Και προσηκει τον συνετον και προμηθη του μελλοντος,
οιον φαρμακον τι προφυλακτικον νοσηματος την παραβολην ηγησαμενον, φυγειν
των ομοιων κακων την πειραν, το συμπαθες και φιλανθρωπον ως αιτιαν της ζωης
της μελλουσης ασκησαντα. ∆ραματικως γαρ ημιν ο λογος την νουθεσιαν επι
προσωπων ωρισμενων εξεθετο, ινα εμψυχως και δεικτικως παιδευθεντες της αγαθης
πολιτειας τον νομον, μηδεποτε καταφρονησωμεν των της Γραφης παραγγελματων
ως αχρι λογου μονον φοβουντων, ου μην την απειλην προαγοντων εις τιμωριαν.
1.12.2 Οιδα γαρ, ως οι πολλοι των ανθρωπων ταις τοιαυταις υπονοιαις δελεαζομενοι
ακωλυτον εαυτοις του αμαρτανειν την εξουσιαν χαριζονται. Παν δε τουναντιον
παρα της προκειμενης Γραφης διδασκομεθα ως ουδε συγγνωμη τις της εκει κρισεως
επελαφρυνει την κολασιν, ουδ' ελαττοι την ωρισμενην τιμωριαν φιλανθρωπια, ει γε
δει ταις φωναις του πατριαρχου τεκμηριωσαι τον λογον. 1.12.3 Πολλα γαρ
ικετευθεις παρα του πλουσιου και μυριων ελεεινων επακουσας φωνων ουτε τοις
οδυρμοις επεκλασθη ουτε της οδυνης εξειλετο τον πικρως μαστιζομενον, αλλ'
αυστηρωι δε τωι φρονηματι την δικαιαν κρισιν εκυρωσεν ειπων, οτι προς αξιαν
εκαστωι διεκληρωσεν ο Θεος· και σοι μεν επι του βιου τρυφησαντι κατα των αλλο
τριων συμφορων δικη του πλημμεληματος επετεθη α πασχεις· τωι δ' εκει μοχθησαντι
και πατηθεντι και πικρας ανασχομενωι της ενσαρκου ζωης γλυκεια τις και
ευφραινουσα η ενθαδε απενεμηθη καταστασις. 1.12.4 Προς δε τουτοις και χασμα
μεγα ειναι φησιν, το κωλυον αυτους την προς αλληλους επιμιξιαν και διειργον τους
τιμωρουμενους απο των τιμωμενων, ινα ευκρινως διαγωσιν απ' αλληλων
αμφοτεροι ασυγχυτον εχοντες των αγαθων και των κακων την απολαυσιν. Οιμαι δε
την αισθητην παραβολην νοητης ειναι θεωριας αινιγμα. Ου γαρ δη ταφρον οντως
εννοησωμεν εκει προς των αγγελων διορυχθεισαν, οιαπερ εν τοις στρατοπεδοις
γινεται τα των πολεμιων μεταιχμια, αλλα τον χωρισμον ημιν ο Λουκας υπογραφων
ον απ' αλληλων εισι κεχωρισμενοι, οι τε κατ' αρετην και οι ετερως ζησαντες,
υπεθετο την εικονα του χασματος. 1.12.5 Ἐπισφραγιζεται δε την διανοιαν ημων
ταυτην και Ἡσαΐας ουτω πως λεγων· Μη ουκ ισχυει η χειρ Κυριου του σωσαι η
εβαρυνε το ους αυτου του μη ακουσαι; Ἀλλα τα αμαρτηματα υμων διιστωσιν ανα
μεσον υμων και ανα μεσον του Θεου.

2.t.1 Του αυτου ομιλια εκ του κατα Λουκαν ευαγγελιου εις τον
οικονομον της αδικιας
2.1.1 Πολλακις υμιν ειπον διαλεγομενος, οτι πεπλασμενη τις και ψευδης εννοια τοις
ανθρωποις εμπεσουσα πληθυνει τα αμαρτηματα και ελαττοι τα αγαθα, απερ εκαστος
οφειλομεν επι της εαυτων πολιτειας ασκειν. Αυτη δε εστιν το νομιζειν, οτι παντα
οσα εχομεν εν τηι χρησει του βιου ως κυριοι κεκτημεθα και δεσποται. Και ταυτης
ενεκεν της υποληψεως σφοδρως υπερ αυτων διαμαχομεθα και πολεμουμεν και
δικαζομεθα και εις ακρον αυτων περιεχομεθα ως εξαιρετων κτηματων. 2.1.2 Ἡ δε
αληθεια ουχ ουτως εχει, αλλα και σφοδρα εναντιως. Παντα γαρ ων απελαβομεν, ουχ
ημετερα· ουτε μην ημεις ως αυθενται και κυριοι τωι βιωι τουτωι ως ημετεραι οικιαι
ενωικισθημεν, αλλ' ως παροικοι και επηλυδες και μετα νασται αγομεθα οπου ου
θελομεν και ηνικα ου προσεδοκωμεν. Ἀφαιρου μεθα δε των οντων, οταν δοξηι τωι
Κυριωι, της κτησεως. 2.1.3 ∆ιο και ευμεταβολον χρημα εστιν το της επικηρου ταυτης
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ζωης· και ο σημερον ενδοξος αυριον ελεεινος, οικτου και βοηθειας αξιος· ο νυν
ευπορος και ευθηνουμενος ταις υλαις του πλουτου πενης μετα μικρον, ουδε τον
αρτον οικοθεν εχων, ον προσφερηται εις ζωην. Και τουτωι μαλιστα ο Θεος ημων των
θνητων υπερεχει, τωι αει ο αυτος ειναι και ωσαυτως εχειν και αναφαιρετον
κεκτησθαι ζωην και δοξαν και δυναμιν. 2.2.1 Ποθεν ουν εις ταυτην ηλθον την αρχην
του λογου, η ταχα γνωριμον ηδη τυγχανει τοις νουν εχουσι και φιλολογοις. Ὁ
Λουκας ημιν παραβολην αναπλασας υπανεγνω αρτιως, εν ηι τον οικονομον των
αλλοτριων υπογρα φει στενουμενον και θλιβομενον, επειδη ως σπαθητης και
πολυδαπανος ηκουσεν παρα του κυριου των χρηματων και των κτηματων, οτι ∆ος
τον λογον της διοικησεως και μεταστηθι· ου γαρ σε τοις εμοις ως ιδιοις εντρυφαν
ανεξομαι. 2.2.2 Τουτο δε εστιν ου γενομενου πραγματος εξηγησις, αλλα πλασις
παραβολης τοις επεσκιασμενοις των λογων ηθικην αρετην εκπαιδευουσα. Γνωθι
τοινυν εκαστος, ως αλλοτριων ει διοικητης, και ριψας απο της ψυχης σου της
αυθεντιας την υπερηφανιαν το του υπευθυνου και οικονομου αναλαβε ταπεινον και
ευλαβες, αει τον κυριον σου αναμενων και μετα δειλιας συγγραφων της απολογιας
το λογοθεσιον. 2.2.3 Παροικος γαρ ει, ολιγοχρονιου χρησεως και παροδικης λαβων
συγχωρησιν. Ει δε αμφιβαλλεις επι τοις γνωριμοις, καταμαθε τα γινομενα και τηι
αψευδει διδασκαλωι, τηι πειραι, παιδευθητι. 2.3.1 Κεκτησαι χωριον, η παρα πατερων
λαβων η απο τινος συναλλαγ ματος κυριος γεγονως. Ἀναλογισαι ουν τηι μνημηι και
απαριθμησαι παντας, ει δυνασαι, τους προ σου κατεσχηκοτας αυτο· επιβαλλε δε και
τωι μελλοντι χρονωι τον νουν και ποσοι αυτου κυριευσουσι μετα σε κατανοησον.
Φρασον δε μοι τινος η δεσποτεια και τισι κατ' εξαιρετον διαφερουσα, τοις εσχηκοσι,
τοις εχουσιν η τοις μελλουσιν; Ει γαρ τις εκ μηχανης παντας αθροισειεν,
ευρεθησονται πλειους των βωλων οι κεκτημενοι. 2.3.2 Μαλλον δε, ειπερ ακριβως
βουλει κατιδειν τινι παρομοιος ο βιος ημων, μνημονευσον ειποτε ωραι θερους
οδοιπορων εθεασω δενδρον αμφιλαφες, επι πολυ του πλατους και του μηκους
διηκον, ικανον τηι σκιαι οικιας πληρωσαι χρειαν. Τουτωι τερφθεις υπηλθες και, εφ'
οσον εξην, εκεισε κατεμεινες. 2.3.3 Ἐπει δε εδει παλιν απαραι και σου βουλευομενου
την αφιξιν, ετερος οδοιπορος επεστη. Και συ μεν εφορτους την αποσκευην, ο δε την
ιδιαν καθηιρει και παντα τα σα αθροον διεδεξατο, την στιβαδα, το πυρ, την του
δενδρου σκιαν, το παραρρεον υδωρ. Και ο μεν ειχετο της ανακλισεως, συ δε του
περιπατου, Ἐτερφθη κακεινος, ειτα αφηκεν· και το εν δενδρον επι μιας ημερας
εγενετο τυχον δεκα ξενων ολιγοχρονιον καταγωγιον· και το παντων γενομενον
ενος ην του οντως κυριου. 2.3.4 Ουτωσι δε και αι περιουσιαι της ενταυθα διαγωγης
τερπουσι μεν πολλους και τρεφουσι, της δεσποτειας μονωι τωι Θεωι προσηκουσης τωι
αφθαρτον και ανωλεθρον εχοντι την ζωην. Ἐθεασω και πανδοχειον, εφ' ου παντως
οδευων κατελυσας· ελαβες δε εκειθεν πολλα βασταζων μηδεν, κλινην, τραπεζαν,
εκπωματα, πινακα, αλλα σκευη παντοδαπα. Ουδεπω δε που προς αυταρκειαν
χρησαμενου ηκεν αλλος πνευστιων, κεκονιμενος, κατεπειγων σε και εξειργων του
πανδοχειου και ζητων τα αλλοτρια ως εξαιρετα. 2.4.1 Τοιουτος ημων ο βιος,
αδελφοι, και ει τι των λεχθεντων παροδικω τερον. Ἐγω δε θαυμαζω τους λεγοντας·
το χωριον μου· και, η οικια μου· οπως ματαιωι συλλαβηι εξοικειουνται τα μη
προσηκοντα και τρισι στοιχειοις απατηλοις εναγκαλιζονται τα αλλοτρια. Ὡς γαρ τα
των θαυματοποιων προσωπεια εχει μεν ουδεις κατ' εξαιρετον, παντες δε επιθενται
οι των δραματων υποκριται, ουτως την γην και τας απ' εκεινης υλας αλλοι εξ
αλλων ως ιματια μετενδυονται. 2.4.2 Μη τι βασιλειας, ειπε μοι, δυνατωτερον; αλλ'
ομως ερευνησον τα βασιλεια· ζητησον χλανιδας βασιλικας· ευρησεις δε ταυτας
ικανας, αι πολλων βασιλεων ενεδυσαν σωματα. Ὁμοιως δε και τους στεφανους και
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τας πορπας και τας ζωνας, παντα κληρονομιαν αστατον, χρησιν κοινην απο των
οδευοντων εις τους μενοντας αποβαινουσαν. 2.4.3 Τι δε της των υπαρχων αξιας η
σκηνη, το αργυρουν οχημα, η καλαμις η χρυση; ουκ αει ταυτα εχει τον υπαρχον και
ουδεποτε τον αυτον, ει μη προς ολιγον εκαστον; Ὡς γαρ η κλινη της εκφορας αλλοτε
αλλα δεχεται σωματα, ουτως και των αρχων τα συμβολα τους χρωμενους αμειβει.
2.4.4 Ἐντευθεν και ο αποστολος ημιν εβοα πλειστας φωνας ταυτης της διανοιας
παιδευτικας· Παραγει γαρ το σχημα του κοσμου τουτου· και το, Ὡς μηδεν εχοντες και
παντα κατεχοντες· και το, Οι χρωμενοι ως μη παραχρωμενοι. Παντα γαρ ταυτα προς
ενα τεινει σκοπον, οτι προσηκεν ως εφημερους ημας διαζην αναμενοντας της εξοδου
το συνθημα. 2.5.1 Και ινα καταμαθηις ακριβως, οτι νομοις υποκεισαι και κανοσι
δεσποτικοις, καθ' ους σε προσηκεν ζην ακριβως, απο σαυτου πρωτον κατανοησον,
οτι και το σωμα σου και η ψυχη πανταχοθεν τοις της αρετης υποκειται
παραγγελμασι και ουδε σαυτου κυριος ει· αλλα προσηκεν σε οικονομειν και λογον
και πραξιν και παν της ζωης σου κινημα. 2.5.2 Ἔλαβες σωμα παρα του κτισαντος, εκ
πολλων μοριων συγκειμενον και πεντε αισθησεσιν εις τας της ζωης χρειας
οικονουμενον. Εισι δε ουδε αυται ελευθεροι και αυτονομοι, αλλ' εκαστη δουλη
νομων εστιν. Και πρωτος ακουει οφθαλμος· βλεπε φυσιν και θεωρει α βλεπειν
καλον· ηλιον, πασαν την οικουμενην φωτιζοντα· σεληνην, το σκυθρωπον και
ζοφωδες της νυκτος καταυγαζουσαν· τους αλλους αστερας, ου πολυ μεν, ουδε
αυταρκες ημιν το παρ' εαυτων φως χορηγουντας, πλην το καλλος ο ελαχον
αποστιλβοντας. 2.5.3 Θεωρει γην, φυτοις παντοδαπεσι και βοτανοις κομωσαν·
θαλασσαν ηπλωμενην ως πεδιον ομαλες, οταν εις καθαραν γαληνην παγηι. Εις ταυτα
και τα τοιαυτα κατακεχρησο τωι οραν· τας δε αλλας θεας, οσαι δια της οψεως την
βλαβην επεισαγουσι τηι ψυχηι, φευγε και παρατρεχε και επιτιθει σαυτωι καλυμμα, ινα
μη βλεπηις. Βελτιον γαρ σκοτισαι την αισθησιν, οταν των εργων του σκοτους την
αιτιαν παρ εχηι. ∆ια τουτο χθες ελεγεν ημιν ο Κυριος δια Ματθαιου· Πας ο βλεπων
γυναικα προς το επιθυμησαι, ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι καρδιαι· και βελτιον
εκκοπτειν αυτον, οταν ατακτα βλεπηι και επιζημια. 2.5.4 Ἔχει και η ακοη
παραγγελματα κωλυτικα κακης ακροασεως. Χρη γαρ αυτην, οταν μεν αγαθων τινων
ακουηι, αναπεπταμενην ειναι και δι' εαυτης τηι ψυχηι παραπεμπειν των συμφεροντων
λογων την αισθησιν. Ει δε τις κακιας εταιρος και λοιμος και φθορος πλησιασας αυτηι
επαντλειν μελλει της αμαρτιας τον βορβορον, δει φευγειν αυτον ως ιοβολον θηριον.
2.5.5 Σωφρονειτω και η γλωσσα μετα του στοματος· λαλειτω τα δικαια· των δε
απηγορευμενων απεχεσθω, λοιδοριων, συκοφαντιων, κατηγοριας αδικου,
καταλαλιας της κατα των αδελφων, βλασφημιας της προς Θεον· φθεγγεσθω δε οσα
ευφημα, οσα ευσεβη, οσα πραξεων αγαθων εχει την συμβουλην· και λεγετω πας
ανθρωπος τα του ιεροψαλτου· Ειπα· Φυλαξω τας οδους μου, του μη αμαρτανειν με εν
γλωσσηι μου· και το, Ταις γλωσσαις αυτων εδολιουσαν· και το, Τι εγκαυχαι εν κακιαι,
ο δυνατος ανομιαν; Ὅλην την ημεραν αδικιαν ελογισατο η γλωσσα σου· ωσει ξυρον
ηκονημενον εποιησας δολον. 2.5.6 Γευεσθω των ωφελουντων το στομα. Σωφρω
νειτω και η ρις μη τρυφην αει οσφραινομενη, μηδε μυρων πολυτελων ατμους
ευωδιας επι την κεφαλην ανελκουσα. Των γαρ τοιουτων και ο Ἡσαΐας σφοδρως
εστιν κατηγορος. Μεμνησθω και η χειρ των εντολων, ινα μη παντων ακωλυτως
απτηται. Ἐκτεινεσθω προς ελεημοσυνην, μη προς αρπαγην· τηρειτω τα ιδια, μη
συναγετω τα αλλοτρια· απτεσθω σωματων νωθρων και κεκακωμενων δι' αγαθης
επισκεψεως, μη των σφριγωντων και ταις πορνειαις εσχολακοτων. 2.6.1 Ἔδειξεν
ημιν ο λογος, ως και αυτοι εαυτων ου δεσποται εσμεν, αλλ' οικονομοι. Παν γαρ το
νομοις υποκειμενον και προσταγμασιν δουλον του νομοθετου εστιν και υπηκοον. Ει
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε τα μορια του σωματος ημων ουκ ελευθερα εξουσιαν, αλλα δεσποτικωι βουληματι
προς τας ενεργειας κανονιζομενα, τι αν ειποι τις προς τους οιομενους χρυσου και
αργυρου και γης και των αλλων ανευθυνον εχειν την κτησιν; 2.6.2 Ουδεν σον,
ανθρωπε. Συ δουλος και τα σα του Κυριου. ∆ουλος γαρ ελευθερον πεκουλιον ουκ
εχει. Γυμνος γαρ ηχθης εις τουτο το φως· ελαβες α εχεις κατα νομον του Κυριου σου·
η κληρονομησας πατερα, επειδη ουτως ο Θεος διεταξατοΓονεις γαρ τεκνοις, φησι,
μεριουσι σκυλα, η απο γαμου την ευποριαν κτησαμενοςγαμος δε και τα επ' εκεινωι
παρα Θεου διατετακται, η απο εμποριας και γεωργιας και των αλλων προφασεων
Θεου προς εκεινα συμπραξαντος. 2.7.1 Ἰδου τοινυν, εδειχθη οτι ελαβες τα μη σα.
Ἴδωμεν τοινυν λοιπον τι σοι επεταχθη και οια επ' εκεινοις διοικησις. ∆ος τωι
πεινωντι, ενδυσον τον γυμνον, θεραπευσον τον κεκακωμενον, μη περιιδηις τον
απορον, τον ερριμμενον εν ταις τριοδοις. Συ περι σαυτου μη μεριμνησηις, μηδε
φροντισηις πως διαξεις επι της υστεραιας. Καν ταυτα, φησιν, εργασηι, τιμηθησηι παρα
του νομοθετου· αν δε παρακουσηις της εντολης, κολασθησηι πικρως. 2.7.2 Ταυτα εγω
ου βλεπω του αυτεξουσιου ουδε του ζωντος μετ' αυθεντειας, αλλα τουναντιον, τα
πολλα και συνεχη προσταγματα υποδεικνυσι μοι ανθρωπον βασιλευομενον ισχυρως
και νομοις δεσποτικοις υπευθυνον και την κεκανονισμενην πολιτειαν απαιτουμενον
ως χρεος. 2.7.3 Ἡμεις δε πως ως αλογιστευτον εχοντες τον βιον τους μεν αθλιους
και πενομενους περιορωμεν εντελευτωντας ταις συμφοραις, δαπανωμεθα δε
φιλοτιμως ταις ματαιοτησιν, κολακων πληθος ασωτων τρεφοντες και φρατριας
κακοδαιμονων παρασιτων επισυρομενοι· και αυθις θηριομαχοις και θηριοις
σκορπιζοντες τον πλουτον καν ταις ιπποτροφιαις ουδενος των οντων φειδομενοι
και παλιν θαυματοποιοις και μιμοις και τοις εξης ολεθριοις δαπανωντες την
ευποριαν! 2.7.4 Και πραγμα πασχομεν κενον και μανιας εγγυς. Ἔνθα μεν γαρ η
δαπανη φερει το κερδος αναριθμον και σωτηριαν αθανατον, συνεχομεν σφοδρως το
αργυριον, ως μηδε ολιγους οβολους της χειρος εκπεσειν· οπου δε αμαρτωλων
γινεται το αναλωμα και μυριων κολασεων αιτιον και αυτης γε της δια πυρος
τιμωριας, αυτοκελευστοι ρεομεν. Και η φιλοτιμια προλαμβανει την αιτησιν· και
πασας θυρας ανοιξαντες αφιεμεν τον πλουτον προς τους εξω χωρειν. Τουτο δε το
φρονημα ουκ εστι δουλων αναμενοντων τον κυριον, αλλα νεων ασωτων,
κωμαστων, ακολαστων. 2.8.1 Ει δε θελεις, ο ακροατης, ιδειν οικονομου φοβον μετα
της σωφρονος ευλαβειας διοικουντος τα πιστευθεντα, αναπτυξον την βιβλον του
∆αβιδ· ζητησον εκεινους τους λογους ενθα φησιν προς τον Θεον ο ανηρ πολυ
πραγμονων του ιδιου τελους την προθεσμιαν· Γνωρισον μοι, Κυριε, το περας μου και
τον αριθμον των ημερων μου τις εστιν, ινα γνω τι υστερω εγω. 2.8.2 Ὁραις οπως ως
εν εικονι θεωρειται τωι λογωι η του ευξαμενου διαθεσις, οτι περιδεης εστι και προοραι
το μελλον και αναμενει την κρισιν και την προθεσμιαν περιεργαζεται, ινα μη το
απαρασκευον αυτον καταλαβηι της εξοδου το συνθημα· και ζητει λογισαμενος
κατιδειν τι το της παροικιας υστερημα, ινα σπευσας αναπληρωσηι πριν ελθειν τον
εξαγοντα. 2.8.3 Ἀληθως γαρ εστιν εικων οικονομου η εκαστου ημων τελευτη, αν τα
καθ' εκαστον αλληλοις αντεξετασωμεν, τι μεν πασχει ο αποθνησκων, τι δε υπομενει
ο της οικονομιας εκβαλλομενος. 2.9.1 Ὁμοιως γαρ και ο τελευτων αλλοις
μεταπαραδιδωσι την διοικησιν, ως ο οικονομος τας κλειδας· εκεινος εκβαλλεται
αγρου, ουτος του κοσμου παντος ως ενος χωριου. Περιπαθων αναχωρει ο οικονομος
των ιδιων πονων οιον αμπελων, κηπων, οικιων· τι ουν δοκει σοι και ο τελευτων
πασχειν; 2.9.2 Ουκ οδυρεται τα κτηματα; ουκ ελεεινον περιβλεπει την ουσιαν, μετα
τοσαυτην προσπαθειαν απροαιρετως αυτης αποσπωμενος, πορρω θησαυρων,
ταμιειων; και οταν αφικηται προς τον κληρωθεντα τοπον ακουων· Ἀποδος τον
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογον της οικονομιας σου, δειξον οπως ηκουσας των εντολων, οπως διετεθης προς
τους ομοδουλους, η χρηστως και φιλανθρωπως η τουναντιον επαχθως και
τυραννικως, παιων, κονδυλιζων, αποστερων το της ελεημοσυνης σιτηρεσιον. 2.9.3
Καν μεν δυνηθηι ιλεω καταστησαι τον δεσποτην αγαθον δουλον εαυτον αποδειξας,
ευ αν εχοι· ει δε τουναντιον, ουκ ετι μαστιγες εκει δια ραβδων, ουδε μυλων
σκοτεινος και πεδαι σιδηραι, αλλα πυρ ασβεστον και σκοτος αιωνιον ουποτε φωτι
καταυγαζομενον, και ο βρυγμος των οδοντων, ον σαφως ημιν το ευαγγελιον
προεδηλωσεν. 2.9.4 Ει μεν ουν ουδεποτε των ενταυθα ως αλλοτριων εκβαλλει,
κατατρυφησον του κοσμου και κατα πασης αισθησεως ακωλυτον αφες την ηδονην.
Ει δε συντελεσθησεται ταυτα καν ουκ επι μακρον αυτων απολαυσωμεν, φοβηθωμεν,
αδελφοι, την ενθενδε μεταστασιν και ζησωμεν εν τωι καιρωι της παροικιας ως ο
Κυριος ενετειλατο· μη απαχθωμεν δεσμωται μετα χρεων, αλλ' οδευσωμεν ελευθεροι
και ευπαρρησιαστον το συνειδος επαγομενοι, ακαταγνωστα φεροντες τα της του
βιου πολιτειας βιβλια. 2.10.1 Κακος ην οικονομος της ενθαδε ζωης ο πλουσιος
εκεινος, ου η χωρα ηυφορησεν, επειδη τηι ευθηνιαι των καρπων ουδεν ο ανθρωπος
χρηστον εβουλευσατο, αλλ' ανοιξας γαστρος επιθυμιαν και τους πλατεις και
αχωρητους της πλεονεξιας κολπους παντα απεκληρου τηι εαυτου απολαυσει λεγων·
2.10.2 Καθελω μου τας αποθηκας και μειζονας οικοδομησω και ερω τηι ψυχηι μου·
Ἔχεις πολλα αγαθα κειμενα, αναπαυου, φαγε, πιε, ευφραινου· και μεταξυ λαλουντος
ο απαγων επεστη. Ἦλθε φοβερος συνδουλος ανασπαστον εκ της οικονο μιας
απαξων· και τι το οφελος της φιληδονου βουλης; Και ταυτα μεν εμψυχως εγραφη εις
νουθεσιαν ημων· 2.10.3 Ἡ δε πειρα του βιου ποταπη; Ου καθ' εκαστην ημεραν ταυτα
δια των εργων βοαι, δεικνυσα ημιν τον εν μεσηι τηι ημεραι υγιαινοντα προ της
επιτολης του εσπερου νεκρον· και τον ερρωμενον εν τηι εσπεραι την ακτινα την
εωθινην ου καταλαμβανοντα· και αλλον μεταξυ του εσθιειν του ζην αποληγοντα;
2.10.4 Τις δε ουτως ηλιθιος, ως μη συνοραν οπως καθ' ημεραν αλλος αλλοτε της
ενθαδε οικονομιας αποκινουμεθα; Ἀλλ' ο μεν αγαθος και πιστος οικετης και
πεποιθως τηι εαυτου διοικησει ουτως εχει γνωμης ως ειχε Παυλος. Ἐκεινος γαρ του
Κυριου μη κατεπειγοντος εσπευδε προς αυτον και την αναλυσιν εποθει και
παρηιτειτο εκων την οικονομιαν, πηι μεν λεγων· 2.10.5 Ταλαιπωρος εγω ανθρωπος,
τις με ρυσεται εκ του σωματος του θανατου τουτου, και παλιν· Ἐμοι δε καλον ανα
λυσαι και συν Χριστωι ειναι. Ὁ δε γηινος το φρονημα και των βωλων αληθως
συγγενης τοιαυτα οδυρεται αμηχανων επι τηι μεταστασει, οια ουτος ο της παραβολης
ανθρωπος· Τι ποιησω, οτι ο κυριος μου αφαιρειται την οικονομιαν απ' εμου;
Σκαπτειν ουκ ισχυω, επαιτειν αισχυνομαι. 2.10.6 Ἀργου και φιληδονου η λυπη. Το
μεν γαρ επι τηι αναχωρησει θρηνειν ελεγχος εστιν του προστετηκεναι τωι χωριωι και
τας εμπαθεις της σαρκος απολαυσεις οδυρεσθαι, το δε αδυνατειν προς εργον αργου
βιου και αναπεπτωκοτος εστι κατηγορημα. Ει γαρ ειχεν προς φιλοπονιαν συνηθειαν,
ουκ αν εφοβειτο το[υ] σκαπτειν. 2.11.1 Ει δε αλληγορικως την παραβολην επι το
νοητον εκλαβοιμεν, μετα την ενθενδε μεταστασιν ουτε του εργαζεσθαι ουτε του
προσαιτειν καιρος. Και δια τουτο μηδεις λεγετω· Σκαπτειν ουκ ισχυω. Καν γαρ
δυνηται, ουδεις συγχωρει. Ὁ βιος ουτος εχει των εντολων την γεωργιαν, ο δε
μελλων την απολαυσιν. Ὥστε ει μηδεν ειργασω ενταυθα, απεμειναν αι αμπελοι και
περιττως φροντιζεις περι της σκαπανης· ουτε δε προσαιτων ωφελησεις τι σαυτον.
2.11.2 Και τουτου σαφες ημιν υποδειγμα παραδεδοται το των μωρων παρθενων·
αιτινες αποριαι καταστασαι του ελαιου αναιδως ᾔτησαν παρα των φρονιμων·
ωνησαν δε ουδεν, αλλ' απεστραφησαν απρακτοι· δεικνυντος του λογου, οτι
αλλοτριωι ελαιωι εν τηι παρουσιαι του νυμφιου ουδεις κεχρηται, τουτεστιν αλλοτριωι
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατορθω ματι εις ιδιαν απολαυσιν. 2.11.3 Ἕκαστος γαρ την ιδιαν πολιτειαν ως
ιματιον περιβεβληται, ειτε λαμπρον και τιμιον ειτε φαυλον και της πτωχικης
εφεστριδος ομοιον. Ἐκδυσασθαι δε αυτο ουκ εστιν, ουτε υπαλλαξαι και
διαμειψασθαι προς ετερον, ουτε εκ δανους η χρησεως εν τωι καιρωι της κρισεως
καλλωπισασθαι και κοσμηθηναι. Μενει δε εκαστος οιος επι της αληθειας εστιν, ειτε
πενης αγαθων ειτε πλουσιος. Και ταυτα μεν επι τοσουτον. 2.12.1 Τι δ' αν ειποιμεν
περι της συγχωρησεως των χρεων, ην επενοησεν ο οικονομος της αδικιας
παραμυθιαν εαυτωι των κακων προς τους ομο δουλους πραγματευσαμενος; Ου γαρ
εστιν ευκολον εις αλληγοριαν ακολουθον μετασκευασαι τωι γεγραμμενωι. Ὃ δε μοι
πολλα σκοπησαμενωι παρεστη, τοιουτον τυγχανει· 2.12.2 Παντες ανθρωποι οσοι την
μελλουσαν εαυτοις ανεσιν πραγματευομεθα αλλοτρια διδοντες η συγχωρουντες,
οικειον ποριζομεθα κερδος. Ἀλλοτρια δε λεγω τα του ∆εσποτου. Ουδεν γαρ εστιν
ημετερον, αλλα παντα της εκεινου δεσποτειας κτηματα. 2.12.3 Ὅτε αν ουν τις
αισθομενος της τελευτης και της ενθενδε μεταστασεως ευποιιαις κουφισηι των
αμαρτιων το φορτιον, η χρεωσταις συγχωρησας οφληματα η τοις πενομενοις
χορηγησας την ευποριαν τα του ∆εσποτου διδους, φιλους κταται πολλους τους
μελλοντας αυτωι προσμαρτυρειν παρα τωι κριτηι την αγαθοσυνην και δια της
μαρτυριας ευτρεπιζειν αναψυξεως καταγωγιον. 2.12.4 Μαρτυρειν δε λεγονται οι ευ
παθοντες παρα τωι κριτηι, ου φωναις ως αγνοουντα διδασκοντες, αλλ' ως της περι
αυτους πραξεως της τιμωριας τους αμαρτησαντας εξαιρουμενης. Ὃν γαρ τροπον το
αιμα του Ἄβελ ελεγετο βοαν προς τον Θεον, ομοιως και το αγαθον εργον λεχθησεται
μαρτυρειν τωι κατωρθωκοτι εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων· ωι η δοξα εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

3.t.1 Του αυτου κατα πλεονεξιας
3.1.1 Ἄνδρες χριστιανοι και κλησεως επουρανιου μετοχοι ανδρες· υμεις ο χωρικος
δημος και παντες οσοι των πολεων εκφοιτησαντες προς την παρουσαν συμφωνως
εορτην συνεδραμετε γενικωι γαρ υμας παντας περιλαμβανω κηρυγματι αρα εκαστος
υμων ενεβαλετο τηι διανοιαι φροντιδα, συνειδεν δε και κατενοησεν υπερ τινος
ηθροισθημεν; ανθ' οτου δε τιμωνται μαρτυρες οικων περιφανων κατασκευαις και
τοις ενιαυσιοις τουτοις συλλογοις, και προς τινα σκοπον βλεποντες οι πατερες ημων
ενομοθετησαν τα ορωμενα και ισχυρον αφηκαν τον νομον τοις μετεπειτα; 3.1.2 Ἢ
προδηλον τωι και μικρον πυκνωσαντι την διανοιαν, ως ζηλωι ημιν ευσεβειας ταυτα
διετυπωθη και κοινα παιδαγωγεια των ψυχων αι πανηγυρεις συναγονται, ινα
μαρτυρας τιμωντες το των μαρτυρων υπερ ευσεβειας καρτερον μιμησωμεθα· ινα τοις
συναγομενοις παιδευταις υποθεντες το ους μαθωμεν τι χρηστον, ο προ βραχεος ουκ
εγινωσκομεν, η δογματος ασφαλειαν η λυσιν απορουμενης Γραφης η τινα λογον την
των ηθων επανορθουντα καταστασιν; 3.1.3 Ὑμεις δε μοι δοκειτε της αρετης
επιμελειαν αφεντες και της περι την ψυχην σπουδης εκλαθομενοι ολην εαυτων
μετατεθεικεναι την μεριμναν προς τον συρφετον του μαμμωνα και την ασχολιαν
των πρατηριων· οι μεν αυτοι συναλλαττοντες, οι δε κεχηνοτες εις τα αλλοτρια και
τους επι τοις ωνιοις φιλονεικουντας ιστορουντες, οπως τα αλληλων επευωνιζουσιν.
3.1.4 Ἀλλα μεταθετε μοι τον ποθον επι την εκκλησιαν· καταλειψατε την
φιλαργυριαν, την αγοραιον, την μαιναδα. Ἀποστραφητε αυτην ως ακοσμον εταιριδα
προσγελωσαν τωι πληθει, ταις αλλοτριαις υλαις καλλωπιζομενην και τοις ανθεσι του
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φαρμακοπωλου. Ἐρασθητε ταυτης της θειας και σωφρονος εσταλμενης κοσμιως,
σεμνον και αμετεωριστον βλεπουσης. 3.1.5 Ουτως γαρ Σολομων εν τηι παροιμιακηι
βιβλωι φησιν· Μη εγκαταλειπηις αυτην και ανθεξεται σου. Ἐρασθητι αυτης και
τηρησει σε. Μη παρελθηις καταφρονησας μηδε τα παρ' ημιν επι της τραπεζης ταυτης
προκειμενα δια τουτο αυτα νομισηις ατιμα, επειδη προικα σε εξεστιν την κτησιν
περιποιησασθαι· αλλα και μαλλον επιθυμησον, οτι ου καθημεθα καπηλοι ζυγον η
τρυτανην μεταφεροντες· εν δε κερδος ζητουμεν, την του μαθητου σωτηριαν. 3.2.1
Ἀνεγνωσθη ημιν εκ των Πραξεων Παυλου λογος προς Φηστον και Ἀγριππαν,
Παυλου του πιστου αποστολου και σοφου δημηγορου. Ειδες παντως, ο ακροατης, ει
τον νουν επεστησας, οπως και την αλη θειαν ου προδιδωσιν εκ δειλιας και την προς
τον Ἀγριππαν θεραπειαν τηι παρρησιαι κερασας το τραχυ κριτηριον εκμαλασσει προς
αγαθοτητα, ωσπερ θηρια τινα κατεπαιδων ταις του λογου μεταχειρησεσιν. 3.2.2 Προε
φητευσεν και σημερον Ζαχαριας των μεγαλων ημιν μυστηριων του Μονογενους
υπανοιγων την θυραν δια του λιθου τας επτα βολας των οφθαλμων κεκτημενου, δια
της χρυσης λυχνιας, εφ' ης οι επτα λυχνοι και τα δυο στελεχη των ελαιων. Πολλαι αι
εξης Γραφαι πλουσιον τον θησαυρον της ωφελειας εχουσαι, αις εβουλομην πασαις
επελθειν και δειξαι υμιν την της πνευματικης πανηγυρεως ευθηνιαν. 3.2.3 Ἐπειγει
δε με προς την εκτισιν του χρεους η της προτεραιας υποσχεσις. Ἀρξαμενοι γαρ
πολλαις κατηγοριαις της πλεονεξιας καθαπτεσθαι, επειδη μη εφθημεν αυτης
γυμνωσαι την ματαιοτητα, εις την παρουσαν ημεραν τον ελεγχον της κατηγοριας
υπερεθεμεθα. Ἀκουσατε ουν και γενεσθε ευγνωμονες της αληθειας κριται επειδη
μητε αλλοις τισιν, αλλα τηι εαυτων σωτηριαι δικαζετε, και πασας τας κατακρινουσας
ψηφους επι την υπευθυνον φερετε, εκαστος της ιδιας ψυχης ωσπερ οικιας η πολεως
αυτην απελασαντες. 3.3.1 Πλεονεξια τοινυν εστιν ου μονον τωι αργυριωι συν τοις
αλλοις κτημασιν επιμαινεσθαι και βουλεσθαι τοις παρουσι τα μη προσοντα
συναπτειν, αλλα, γενικωτερον ειπειν, το επι παντος πραγματος πλεον εχειν
βουλεσθαι του οφειλομενου και επιβαλλοντος. 3.3.2 Και δη τουτο το πλημμελημα
πρωτος επαθεν ο διαβολος, αρχαγγελος μεν ων και επι της καλλιστης ζωης και
ταξεως τεταγμενος, τυραννιδα δε και επαναστασιν κατα της θεοτητος εννοησας, ο
ματαιοφρων· ειτα καταβλη θεις και εις τον περιγειον τουτον αερα καταπεσων κακος
γειτων της ημετερας ζωης. 3.3.3 Ουτε γουν κατελαβεν ο εδιωκεν, την θεοτητα· και
απωλεσεν ο εκεκτητο, το αρχαγγελον· δουλος απιστος ταις κατα μικρον τολμαις εις
ληιστην εξελθων· κυων του παρ' Ἕλλησιν μυθου και του κρεως στερηθεις και της
σκιας ου δραξαμενος πως γαρ; ακαταληπτου πραγματος. 3.3.4 Μετα τουτον ο πρωτος
ανθρωπος εις ηδυπαθειαν δελεασθεις απηγορευμενηι βρωσει την αθανασιαν
απωλεσεν, ως Ἡσαυ υστερον δια φακον τα πρωτοτοκια. Και τας διαλεκτους δε
ταυτας και τας πολλας των ανθρωπων φωνας ερως του πλειονος εις τον βιον
εισηγαγεν. Οι γαρ τηι ανθρωπικηι ευθηνιαι υπερμαζησαντες, βατον δε εαυτοις εσεσθαι
τον ουρανον προσδοκησαντες και πυργον γελοιον επι την εκεινου ματαιοποιουντες
αναβασιν, ουτοι τους ομοφωνους ανθρωπους ετερογλωσσους εποιησαν· και το
πλεον ου ειχον ζητουντες αυτοι τε συνεχεθησαν και τωι γενει των ανθρωπων
κατελιπον καμνειν εν ακοαις ασημων φωνων και ερμηνειων ζητησει. 3.3.5 Τι δε ο
Φαραω; Ποθεν ταις διαφοραις και ποικιλαις περιεπεσε μαστιξιν; ου δια πλεονεξιαν
και το βουλεσθαι κυριος ειναι ξενου λαου και μηδαμοθεν τηι εκεινου βασιλειαι
προσηκοντος; Και δια τουτο τους αλλοτριους ουκ αφιεις τους ιδιους απωλεσεν· τους
μεν εν πληγηι των πρωτοτοκων, τους δε εν τηι διωξει τηι κατα θαλασσαν. Ἀφιημι γαρ
ποταμους εις αιμα ρυεντας και βατραχων απλετον γενεσιν και βρουχου λυμην και
φλυκταινων εξανθησιν και των τετραποδων τον θανατον και πασαν την κακωσιν,
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ην Αιγυπτος κατεδικασθη δια την πλεονεξιαν του αρχοντος. 3.3.6 Ἀλλαχου παλιν
τελος της αμαρτιας κατεμαθον λεπραν αθροον τωι πλεονεκτηι περιχεθεισαν. Και μοι
συνδιαμνημονευσον, ει τις φιλοΐστωρ και των κατορθωματων Ἐλισσαιου φιληκοος,
οπως μεν ο Συρος Νεαιμαν εκαθαρισθη της λεπρας εν τωι Ἰορδανηι λουσαμενος, οπως
δε μετηλθεν το παθος εις Γιεζει το παιδαριον, νεανισκον πλεονεκτην και
αφιλοσοφον, πνευματικον πωλησαντα χαρισμα και την αμισθον ιατρειαν του
διδασκαλου. 3.3.7 Ποθεν ο Ἀβεσσαλωμ πατραλοιας εγενετο, ο του πραου πατρος
φλεγμαινων και θρασυς νεανισκος; ου προ καιρου ζητησας την κληρονομιαν της
βασιλειας, επιπηδησας δε αλλοτριοις ως αρπαξ; Τον Ἰουδα δε παλιν, τι του
καταλογου των μαθητων εξεβαλεν, εποιησεν δε προδοτην αντ' αποστολου; ου το
γαζοφυλακιον πρωτον ραιδιουργουμενον, ειτα η κτησις της ατιμου τιμης; Ἀνανιαν
και Σαπφειραν δια τι τραγωιδουσιν των αποστολων αι Πραξεις; ουκ επειδη των ιδιων
εγενοντο κλεπται και των οικειων αναθηματων ιεροσυλοι; 3.3.8 Ἐπιλειψει με ταχα
και η ημερα τους της πλεονεξιας υπηρετας απαριθμουμενον. Ἀφεντες δε την
παλαιαν ιστοριαν την πειραν εξετασωμεν την παρακο λουθουσαν τωι βιωι· οιον οιδεν
θηριον την πλεονεξιαν και ων αν λαβηται δυσαπαλλακτον, ακμαζον αει και ου
μαραινομενον, συγγηρασκον δε τοις αλουσι και εις τελος συνον. 3.4.1 Ὁ λαγνος και
σωματων εραστης, καν επι πολυ ταις επιθυμιαις λυσσησηι, η αυτος εις πρεσβυτικην
ηλικιαν ελθων η το ποθουμενον εωρακως παλαιωθεν και το ανθος αποβαλον,
στασιν ευρισκει της νοσου. Ὁ γαστρι μαργος αναχωρει και αυτος της φιληδονιας, η
του κορου πληρωσαντος η των πεπτικων μοριων ασθενησαντων και παυσαντων την
επιτεταμενην ορεξιν. Ὁ φιλοδοξος πολλαις εγκομπασας περιφανειαις του φανητιαν
αποληγει. 3.4.2 Ἡ δε της πλεονεξιας νοσος κακον εστιν δυσαπαλλακτον· και ωσπερ ο
κισσος ουτος, το ευθαλες φυτον και αειφυλλον, επι τα παραπε φυκοτα των δενδρων
ανερπον ισχυρως περιελιττεται τοις ξυλοις ωνπερ αν δραξηται, και ουτε
πεπονθοτων ουτε ξηρανθεντων αναχωρει, ει μη τις αυτου σιδηρωι καθαπερ
δρακοντος διατεμει τους ελιγμους, ουτως ουδε τοιουτου ψυχην ελευθερωσαι ραιδιον,
ειτε νεαζοντος του σωματος ειτε και υπομαρανθεντος, εαν μη τις νηφαλαιος
λογισμος επελθων ως μαχαιρα διακοψηι την νοσον. 3.5.1 Τοις οικειοις ο πλεονεκτης
εστιν αηδης, οικεταις βαρυς, φιλοις αχρηστος, ξενοις δυσεντευκτος, γειτοσιν
οχληρος, γυναικι μοχθηρος συνοικος, παιδων φειδωλος και μικρολογος τροφευς,
εαυτου κακος επιστατης, νυκτωρ φροντιζων, μεθ' ημεραν πεπυκνωμενος,
διαλεγομενος εαυτωι κατα τους εξεστηκοτας η παραφεροντας· παντων
ευθηνουμενος και στενων ως ενδεης, των παροντων ουκ απολαυων και τα αποντα
ζητων, τοις ιδιοις ου κεχρημενος, εποφθαλμιων δε τοις αλλοτριοις. 3.5.2 Πολυαρνον
του τοιουτου το ποιμνιον στενουν τους σηκους εφ' ων κατακλειεται, καλυπτον
πεδιαδας εν αις νεμεται· καν ευσαρκον οφθηι του προσοικου προβατον, αφεις την
ιδιαν αγελην τωι ενι και αλλοτριωι τηι επιθυμιαι προσκαθηται. Το αυτο επι των βοων,
ομοιως επι των ιππων, ουκ αλλως επι της γης. Παντα στενοχωρει την οικιαν και
ουδεν εν τηι χρησει· ουδε γαρ απολαυστικον οιον τε ειναι τον απληστον, αλλ' εστιν
αυτου η οικια ταφου παραπλησια. Ἰδου γαρ και οι ταφοι γεμουσι πολλακις αργυρου
και χρυσου, αλλ' αι υλαι τους χρωμενους ουκ εχουσιν. Το σωμα ου τρεφεται, ψυχης
ουκ ευρισκεται κερδος· ουκ ευθηνει γαρ εκ της δεξιας ελεημοσυνη. 3.5.3 Τι το τελος
του μοχθου, διδαξατω με τις των ταυτηι προειλημμενων τηι νοσωι. Οιδα δε πολλους
εγω, γνωρισας επι της πειρας, ως και εν νοσοις μαλλον της υγιειας αγαπωσι τα
χρηματα· καν μεν ο ιατρος δια τινος υλης ευωνου τον της θεραπειας εισηγησηται
τροπον, οιον δια σελινου η θυμου η ανηθου, ων η ευπορια αδαπανος, ευπειθως της
συμβουλης υπακουοντας· αν δε τινος φαρμακου γενηται μνημη των οια τα ποικιλα
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και πολυσυνθετα, και ελθειν προς τον φαρμακοπωλην η το μυροπωλιον
κελευσθωσιν, θαττον την ψυχην αφιεντας η λυοντας το βαλαντιον. Γηινοι γαρ οντες
το φρονημα την κτησιν των γηΐνων υλων νομιζουσι την ζωην. 3.6.1 Τουτους
λυπουσιν αγαν και αι κοιναι ευπραγιαι, ευφραινουσι δε αι 3.6.1 περιστασεις.
Ευχονται και φορων ανυποΐστων φοιταν επιταγματα, ινα τοκοις πλεονασωσι το
αργυριον· επιθυμουσι βλεπειν τους παρα των δανειστων αγχομενους, ινα κτησωνται
τον αγρον η το σκευος η το ζωιον ευωνως εκ της αναγκης ριπτουμενον. 3.6.2
Συνεχως δε και προς τον ουρανον αναβλεπουσι κατα τους φιλοσοφους, τους τα
μετεωρα φροντιστας, ουκ αστερος επιτολην ζητουντες, ουδε τις οικος ενα των
πλανητων εχει περισκοπουμενοι, αλλα την του αερος πολυπραγμονουντες
καταστασιν, ει τα προφαινομενα σημεια ομβρων επιρροην η αυχμον επαγγελλεται.
Καν ιδωσι τι τοις πολλοις δυσχερες προσδοκωμενον, ευφραινονται τηι των αλλων
κακωσει. 3.6.3 Παντα συναγουσιν εν τοις ταμιειοις ασφαλως κατασημαινοντες και
δισσοις κλειθροις κατασφαλιζονται· διαμετρουντες αληκτως ψηφιζουσιν.
Ἀσχολουμενου δε του πλεονεκτου περι την τοιαυτην ελπιδα και τεως οναρ
πλουτουντος εν τηι σκιαγραφιαι των εννοιων, εαν επιγενηται νεφος βαθυ, φοβειται
ως κινδυνευσων. Ἂν ψεκαδες την γην επιρραινωσιν, υποδακρυειν αρχεται· αν δε και
υετος επιγενηται αρκων τον αυχμον εξιασασθαι, πενθος τελειον το πραγμα. 3.6.4
Περινοστει λοιπον πασι συσκοπουμενος περι του σιτου ως υιου κινδυνευοντος, τις
ιασις, τις μηχανη, ινα προς πολυν αυταρκεσηι χρονον, ινα των σητων διαφυγηι το
παθος. Καν αισθηται καυσωνος, ως ιατροι τους διαφορουμενους διαπλωσας αυτον,
καταμεριζει και καταψυχει, μοχθων προσκαθεζεται, σκεπην κατα την μεσημβριαν
σοφιζεται, τας σκιας νυκτος απογυμνοι, ινα ταις αυραις ταις νυκτεριναις
υποπνεηται. 3.7.1 Ταυτα αυτωι ταλαιπωρουντι ο πενης παρισταται, ζητων εκ του
κινδυνευοντος σιτου, και ου διδωσιν· η δους, φειδωλως χαριζεται και ημιθνητος του
σιτου σφοδρα περιεχομενος. Μη τοινυν απεραντα μοχθει και χαλεπα, ο τοιουτος,
παρακαλω. Ἐλεου μεν γαρ αξιος και ο τρυφων πλεονεκτης, ο τηι γαστρι και ταις
αλλαις ηδοναις περιοριζων τον βιον, τουτο τελος νομιζων της ανθρωποτητος. Ὁ δε
μικροπρεπης και σμικρολογος ουδε μετρον εχει της αθλιοτητος, λαμβανων τα των
πολλων και εαυτωι μη διδους, εις ουδεν δε καταληγων της σπουδης αποτελεσμα.
3.7.2 Τις γαρ ουκ οιδεν, ως ουδεν των γινομενων, πλην των αρετων, αυτο δι' εαυτο
γινεται, αλλ' ετερον τι πραττομεν, ιν' αλλο κατορθωσωμεν; Ουδεις πλεων δι' αυτο
το πλειν θαλαττευει, ουδε γεωργων δι' αυτο το γεωργειν τοις πονοις συζηι· αλλα
προδηλον, ως τοις λυπηροις εγκαρτε ρουσιν αμφοτεροι, ο μεν ινα την επικαρπιαν
της γης, ο δε ινα τον πλουτον της ναυτικης εμποριας κομισηται. Συ δε, τι το σον
περας ειπε. Ἵνα συναγαγηις; Και ποιον τουτο τελος, το αχρηστον υλην σωρευσαντα
βλεπειν; 3.7.3 Τερπει με, φησι, και η θεα. Ουκουν αλλως το σαυτου νοσημα μετελθε.
Ἔξεστιν γαρ και τοις αλλοτριοις χρημασι προσαναπαυειν τον ποθον. Ει ευφραινει σε
το στιλπνον του αργυριου, προσκαθημενος τοις αργυροχοοις αποβλεπε προς την
πυκνην και στιλβουσαν αυγην, η και τα πρατηρια καταλαμβανων τερπου τοις
ποικιλοις σκευεσιν, οψοφοροις τε και προχοοις· προικα γαρ σοι και ακωλυτον η θεα.
3.7.4 Ὅρα και τους αργυρογνωμονας τους επι των τραπεζων ψηλαφωντας και
αριθμουντας συνεχως τα νομισματα· μαλλον δε παραινεσει πεισθεις αγαθηι μεταθου
της γνωμης. Ευκολος γαρ η διορθωσις, επειδη μη φυσεως εστιν αναγκη πλεονεξια,
ορμη δε προαιρεσεως, ην μεταβαλειν τοις το συμφερον επιλογιζομενοις ου χαλεπον.
3.8.1 Ὑπερκυψον τωι λογισμωι εις τον εξης χρονον, οτε ουκ εσηι, οτε μικρα γη καθεξει
σου διηπλωμενον το σωμα αναισθητον· πλαξ δε ολιγων σπιθαμων καλυψει το
λειψανον. Που τοτε ο πλουτος και τα συναχθεντα κειμηλια; Τις ο των
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταλειφθεντων κληρονομος; Ου γαρ παντως εκεινος εσται διαδοχος, ον συ
προσδοκαις. 3.8.2 Ἂν παιδας καταλειπηις, τυχον κονδυλισθησονται και ομοτροπος
σου πλεονεκτης θρηνουντας αυτους της οικιας της πατρικης απελασει. Καν απαις ων
επι τινα των φιλων παραπεμψηις τον κληρον, μη προσεχε σου τηι διαθηκηι ως
ακινητωι νομωι, ως πραγματι αναντιρρητωι και ισχυρωι. Ὀλιγη σπουδη ακυρον ποιει
την γραφην. Ἢ ουχ οραις τους συνεχως εν τοις δικαστηριοις κατα των διαθηκων
αγωνιζομενους, οπως αυτας ποικιλοις εγχειρημασι παρα κρουονται τους των νομων
τεχνιτας προισταμενοι συνηγορους, τους δεινους ρητορας επαγομενοι βοηθους,
ψευδομαρτυρας τρεφοντες, δικαστη ρια διαφθειροντες; 3.8.3 Και δια τουτο εξ ων
οραις ζων, περι των μελλοντων των μετα σε παιδευου. Ει δικαιον εχεις τον πλουτον,
εις δεον χρησαι, ως ο μακαριος Ἰωβ· ει αδικον, αναλυσον αυτον επι τους βιασθεντας
κυριους, ως αιχμαλωτον εκ πολεμου· η αυτον ον ελαβες η μετα προσθηκης, ως ο
Ζακχαιος. Ει μη εχηις, μη κτησηις κακως. Σοι μεν γαρ ακολουθησει πικρον εφοδιον η
αμαρτια την αναγκαιαν πορευομενωι πορειαν· η δε απολαυσις των κτηθεντων οις ου
γινωσκεις καταλειφθησεται. 3.8.4 Και τοτε τον ∆αβιδ θαυμασεις λεγοντα· θησαυριζει
και ου γινωσκει τινι συναξει αυτα. Γνωρισηις δε και τον πλουσιον τον αντιθετον του
Λαζαρου, τον αρτιως ημιν εκ των ευαγγελιων αναγνωσθεντα, ου μυθον συγκειμενον
εις καταπληξιν, αλλα τυπον ακριβη παραδοθεντα του μελλοντος. 3.9.1 Ἡ βυσσος
εσαπη, η βασιλεια μετηλθεν εις ετερον, αι τρυφαι κατηργηθησαν· η απ' εκεινων
αμαρτια συνεξεδημησεν ως σκια παρα μενουσα βαδιζοντι σωματι. Και δια τουτο μετα
την πολυτελειαν των συμποσιων και την αβροδιαιτον τραπεζαν υδατος ρανιδα ζητει
δακτυλου λεπρου αποσταζουσαν· και καλει τον πτωχον της τιμωριας θεραπευτην,
τον ουδε χειρας εχοντα ταχα, ηνικα τωι πυλωνι προσερριπτο· η γαρ αν τους κυνας
απεσοβησεν τους επιλειχομενους τα τραυματα. 3.9.2 Ἐπιθυμει δε συμμιξαι τωι
Λαζαρωι εκ του καταντικρυ βλεπομενωι και μεσωι διειργεται τωι ορυγματι η τωι
χασματι· ου βοθρου τινος οντως ωρυγμενου ουδε ταφρου πεποιημενης, ως επι των
στρατοπεδων εστιν ιδειν το του πολεμου μεταιχμιον, αλλα το κωλυμα, οιμαι, των
αμαρτηματων ο λογος ενδεικνυται, ο τωι κατεγνωσμενωι την προς τον δικαιον
παροδον απετειχισεν. 3.9.3 Και μου την ερμηνειαν Ἠσαΐας ο προφητης
επισφραγιζεται προς λαον αφρονα βαρεως αποτεινομενος και λεγων· Μη ουκ ισχυει
η χειρ Κυριου διασωσαι; η εβαρυνεν το ους αυτου του μη ακουσαι; Ἀλλ' αι αμαρτιαι
υμων διιστωσιν ανα μεσον υμων και ανα μεσον του Θεου. Ει δε αμαρτηματα
ανθρωπους χωριζειν οιδεν Θεου, ουδεν αν πλεονεξιας αμαρτωλοτερον γενοιτο, η
και παρα της αψευδους φωνης Παυλου, του της αληθειας κηρυκος, ειδωλολατρεια
προσαγορευεται και παντων των κακων ριζα και μητηρ. 3.10.1 Ποθεν γαρ οι της
μεριδος οντες ποτε των χριστιανων και κοινωνοι των μυστηριων προς την των
δαιμονων λατρειαν ειλκυσθησαν; Ουκ ερωτι του πολλα κτησασθαι και κυριοι
γενεσθαι των αλλοτριων; Λαβοντες δε υποσχεσεις παρα των αθεων και ασεβων η
ζωης αρχοντικης η περιουσιας της εκ βασιλικων ταμιειων, ωσπερ ιματιον ταχεως
την θρησκειαν μετημφιεσαντο. Και τα μεν των ανωτερω χρονων της ημετερας ζωης
μνημη και ακοη διεσωσατο και εδιδαξεν. 3.10.2 Ἔστιν δε α και ο καθ' ημας βιος τηι
πειραι παρεδωκεν. Ὅτε γαρ ο βασιλευς εκεινος ο το προσωπειον του χριστιανου
αθροον αποθεμενος, γυμνωσας δε το δραμα το κωμικον ο εν πολλωι τωι χρονωι
καθυπεκρινατο, αυτος τε αναιδως εθυεν δαιμοσιν και τοις τουτο βουλομενοις ποιειν
πολλα προετεθη τα χρεα, ποσοι την εκκλησιαν αφεντες επι τους βωμους εδραμον;
ποσοι δε το των αξιωματων δελεαρ εισδεξαμενοι μετ' εκεινου κατεπιον το της
παραβασεως αγκιστρον; 3.10.3 Στιγματιαι δε περινοστουσι κατα τας πολεις,
μισουμενοι· δακτυλοδεικτουμενοι προδοται και ουτοι του Χριστου δι' ολιγον
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αργυριον· εξοριστοι του καταλογου των χριστιανων, ως Ἰουδας των αποστολων·
απο της προσηγοριας του παραβατου γνωριζομενοι, ως απο των ση μαντρων οι
ιπποι· ελκυσθεντες μονον εις την χαλεπωτατην πασων αμαρτιων και ευθυς
ακολουθησαντες τωι της βεβηλου και μιαρας δυσσεβειας μυσταγωγωι. 3.11.1 Ουτω
τοινυν κατα τον αποστολον η πλεονεξια και ειδωλατρεια γινεται και ριζα παντων
των κακων εστιν, αφ' εαυτης αμυθητους γεννωσα κακιας. Ὡς γαρ οι τον χρυσον εκ
των κολπων της γης ανιχνευοντες φασιν την χρυσιτιν γην επ' αυτης μεν της αρχης
και της κυριωτατης γενεσεως σωρηδον αποκεισθαι, εκειθεν δε ωσπερ φλεβας τινας
απο τινος ενθεν και ενθεν εις μακρον διηκειν και πολυσχιδως αποτεινεσθαι κατ'
αυτας που τας ριζας των δενδρων, τας εκ του πρεμνου διαπλουμενας, ουτως
κανταυθα πολλας βλεπων τας αποφυσεις μιαι ριζαι, τηι πλεονεξιαι, τας πασας συνδε
δεμενας ευρισκω. 3.11.2 Και μεντοι και ουκ ανοικειον ευρεν ο λογος προς
πλεονεξιαν εκ του χρυσου το υποδειγμα. Ἐντευθεν ορω τον πατραλοιαν της
κεφαλης της γεννησασης κατατολμωντα, ουκ αιδουμενον δε ουτε την πολιαν ουτε
το πατρικον αξιωμα, αλλα τηι επι πλεον ζωηι του γεροντος βαρουμενον. Παντα γαρ
ορων επι της οικιας αφθονα και την εξουσιαν των βλεπομενων ουκ εχων, επιθυμων
δε κυριος ειναι αυτων τε και της περιουσιας στενουται τηι πατρικηι αυθεντειαι. 3.11.3
Και τα μεν πρωτα σιωπαι και εν τωι βαθει κατεχει την νοσον· τωι χρονωι δε την
επιθυμιαν πλεονασας και πληρωθεις την ψυχην αθροον εκρηγνυσι την κακιαν, ως
επι των σωληνων τα υδατα. Και λοιπον εστιν αφορητος τωι πρεσβυτηι, μονον ουχι
συνελαυνων αυτον προς τους ταφους υγαινοντα και βαδιζοντα. 3.11.4 Ἂν κουφως
αναβηι τον ιππον, υπερθαυμαζει· αν τροφης ερρωμενεστερον μεταλαβηι, γογγυζει· αν
τους οικετας εωθινος διεγειρηι προς τας υπηρεσιας, τηι εγρηγορσει και τηι δυναμει του
γεροντος αχθεται. Ἂν δε και δωρησηται τι των κειμηλιων η οικετην αφηι της
δουλειας, τοτε δη τοτε και ληρος και παραπαιων και τους της ζωης υπερβας ορους
και των αλλοτριων σπαθητης και παν βλασφημον ακουων εμπαροινειται· δια τι μη
ταχεως απεθανεν εγκαλουμενος. 3.11.5 Σος ουτος, ω μιαρη πλεονεξια, καρπος· παρα
σου τα κεντρα λαμβανων ο παις πολεμιος γινεται του γεννησαντος. Συ πληροις την
γην ληιστων και φονευτων, καταποντιστων δε θαλασσαν, τας πολεις θορυβων, τα
δικαστηρια ψευδομαρτυρων, συκοφαντων, προδοτων, συνηγορων, δικαστων εκει
ρεποντων, οπου δ' αν συ καθελκυσηις. 3.12.1 Πλεονεξια μητηρ της ανισοτητος,
ανηλεης, μισανθρωπος, ωμοτατη. ∆ια ταυτην ο των ανθρωπων βιος ανωμαλιας
γεμει· και οι μεν εκ του κορου ναυτιωσι την περισσειαν των κτηματων οιον τροφην
απληστον αποβλυζοντες, αλλοι δε λιμωι και ενδειαι πιεζομενοι κινδυνευουσιν. 3.12.2
Οι μεν υπ' οροφοις χρυσοπαστοις κατακεινται και ως μικρας πολεις οικουσι τας
οικιας, λουτροις και οικοις ποικιλοις και στοαις επι μακροτατον διηκουσαις και
παντοιαι πολυτελειαι κεκοσμημενας· ετεροι δε δυο δοκων σκεπην ουκ εχουσιν, αλλ'
οταν εν υπαιθρωι διαζην μη δυνωνται, η προς τας καμινους καταφευγουσι των
λουτρων η και τοις βαλανευσι κακοξενοις περιτυχοντες, παραπλησιως τοις χοιροις
την κοπρον ορυττοντες την αναγκαιαν θερμην εαυτοις μηχανωνται. 3.12.3 Και το
ομοτιμον ζωιον, ο ανθρωπος, τοσαυτην εχει την διαφοραν της διαιτης προς το
ομοφυλον· ουκ αλλου τινος την αταξιαν ταυτην και την ανωμαλιαν η της
πλεονεξιας επεισαγουσης. Ὁ μεν γυμνοις ασχημονει τοις μελεσι και ο αλλος προς το
την εσθητα δυσαριθμητον εχειν πορφυραις πλαξιν τους τοιχους ενδυει. Ὁ πενης επι
ξυλινης τραπεζης αρτον απορει διαθρυψαι και ο τρυφων αργυρην τραπεζαν ελασας
εις πλατος τωι στιλβοντι ψυχαγωγειται της υλης. Και ποσωι δικαιωτερον ην τον μεν
εστιασθαι αρκουμενον τηι αλληι τρυφηι, της τραπεζης δε την τιμην των απορων ειναι
τρυφην; 3.12.4 Ἄλλος γηραιος και βαδιζειν αδυνατων η δια τινα λωβην χωλευων
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονον ου κεκτηται, αναγκαιον της χρειας οχημα· και ετερος δια πληθος τας αγελας ου
γνωριζει των ιππων. Τωι μεν ελαιου ενδει προς το λυχνον αναψαι· και αλλος μοναις
ταις λυχνιαις πλουτει. Ὁ μεν επι του εδαφους ερριπται και ο ματην πλουτων τωι
κοσμωι της κλινης περιαστραπτεται, αργυρας σφαιρας εχουσης και αλυσεις αντι των
σχοινων. 3.12.5 Ταυτα τα της ακορεστου πλεονεξιας αποτελεσματα. Ει γαρ μη
εισηγαγεν εις τον βιον την ανισοτητα, ουκ αν αυται ησαν της ανωμαλιας αι εξοχαι
και κοι λοτητες, ουδ' αν αι ποικιλαι συμφοραι αηδη και πολυδακρυν την ζωην ημων
απειργαζοντο. 3.13.1 Ἐντευθεν την φυσικην προς αλληλους φιλιαν απωλεσαν
ανθρωποι και σιδηρον ακονωσι και συγκροτουσι παραταξεις και ωσπερ τινα θηρια
μετα πολλης της αγριοτητος αλληλοις συναπτουσι. Τα δε ακολουθα τουτοις πως αν
τις και εξηγησαιτο; 3.13.2 Τειχη καρτερα τοις μηχανημασι κατασειεται και πολεις
αλισκονται και γυναικες αγονται και παιδες ανδραποδιζονται· τεμνεται γη και
κειρεται και τα δενδρα πολεμουνται ως αδικησαντες ανθρωποι· φονος δε των εν
ακμηι πολυς και οι του αιματος ρυακες απορρεουσι των αθλιων σωματων· ο δε
πλουτος των ηττηθεντων αθλον των κρατησαντων. 3.13.3 Ἐπι τουτοις οδυρμοι
χηρειας, ορφανων δακρυα και πατερας ομου και την ελευθεριαν θρηνουντων· ο δε
πρωην κυριος πλουτου πολλου αρτου μεταιτει τεμαχος προτεινων την δεξιαν· και ο
πολλους εχων δουλους υφαντας και οικιας γεμουσας εσθητος ρακια περιβεβλημενος
δουλευει, υδωρ προς αναγκην κομιζων και του ιππωνος αποξυων την κοπρον και
ταις αισχραις υπηρεσιαις διακονουμενος· αλλα μυρια κακα, α περιλαβειν αθροως
αδυνατον. 3.13.4 Τουτων δε παντων αρχη και αιτια και ριζα η του πλειονος
επιθυμια, ερως αδικος των αλλοτριων κτηματων. Ει δε τις τουτο το παθος των
ανθρωπων εξεκοψεν, ουδεν εκωλυσεν ειρηνην μεν τωι βιωι βαθειαν εμπολιτευεσθαι,
πολεμους δε και ταραχας εξ ανθρωπων φυγαδευθηναι, επανελθειν δε παντας επι την
κατα φυσιν στοργην και φιλιαν. 3.13.5 ∆ια τουτο και ο Κυριος ημων επιμελως τοις
παραγγελμασι ταυτην εξιαται την νοσον ποτε μεν αποφαινομενος· Ου δυνασθε Θεωι
δουλευειν και μαμωναι· ποτε δε τον πλουσιον εκεινον αθλιον αποφαινων, τον τηι
εξης τελευταν μελλοντα και την μακροχρονιον απολαυσιν την τρυφης εαυτωι
προτυπουντα· και αλλαχου τον τελειον εκεινον ειναι διδασκων, ος αν παντων ων
εχει τοις δεομενοις παραχωρησας προς την ακτημονα φιλοσοφιαν αυτομολησει, την
μητερα της αρετης και ομοσκευον. 3.14.1 Ἀλλα μοι δοκω και σιωπωντων ακουειν
των εκ συνηθειας τα τοιαυτα φθεγγομενων προς τους διδασκοντας· Και πως τον
βιον διατε λεσομεν, ει η κτησις των χρηματων αμεληθειη; πως δε ταις χρειαις
επαρκεσομεν; πως λυθησεται δανεισμα; πως δε και δοθησεται δανος τωι ζητουντι, αν
παντες ωμεν δια την σην παραινεσιν αποροι; Ἀπιστου το ρημα, ασυνετου η φωνη,
ουκ ειδοτος, οτι δεσποτην εχομεν τον Θεον, οικονομον του βιου, τωι γενομενωι ζυωι
παρ' εαυτου χορηγουντα τα χρησιμα και τους αναγκαιους πορισμους της τροφης και
των σκεπασματων την χρειαν. 3.14.2 Ἡ γαρ προνοια του Θεου των οικειων
ποιηματων εστιν περιεκτικη· και τον εν πιστει πλουτουντα πενιας ουδεποτε
κατεσχεν συμφορα. Ἓν δε των θειων προκομισας λογιον εις αποδειξιν του προκει
μενου ικανην, ως οιμαι, μαρτυριαν παρεξω. 3.15.1 Ἐν τηι των Βασιλειων ιστοριαι
γυνη τις αναγεγραπται χηρα, βαρυνομενη λιαν τηι συμφοραι της μονωσεως.
Ἐπολιορκει δε αυτην δανειστης φιλαργυρος και μισανθρωπος, ενεχυρον τους υιους
αφαιρουμενος ους μονους ειχεν αντι παντων η μητηρ. Ἐπει δε εις αμηχανιαν αυτηι
περιεστηκει το πραγμα και ουδεις ηλεει των εχοντων χρυσιον, ηλθεν προς τον
εχοντα φιλανθρωπιαν και πιστιν. 3.15.2 Ἐλισσαιος δε ουτος ην ο προφητης, ανηρ
ακτημων των γηΐνων υλων και περισσευομενος της ασωματου περιουσιας·
φιλοσοφος εξ αροτηρων, αοικος, ανεστιος, μονο ειμων· νεωστι μεν κληρονομησας,
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την δε κληρονομιαν λαβων μηλωτην ευωνον και ευλογιαν αορατον του πυρινου
αρματος εκπεσουσαν. Ου μην απρακτον την ικεσιαν απεπεμψεν, ουδε απεγνω της
βοηθειας, επειδη μη παρην το ζητουμενον, ουδε ειπεν αγεννη τινα και απιστα
ρηματα, ως εις των πολλων· Και ποθεν εμοι αργυριον, ωστε διαλυσαι το οφλημα;
3.15.3 Ὥσπερ δε αριστος ιατρος και φαρμακων μη παροντων εξ επινοιων παραδοξων
ευρε τηι νοσωι την ιασιν, και, Τι σοι, φησιν, επι της οικιας, ω γυναι; Μνημονευσον ει
τι και ολιγον ενδον τυγχανει. Ουδεις γαρ ουτως πενης, ως καθαπαξ μηδενος κυριος
ειναι. Ὡς δε ειπεν, οτι κεραμιον εστιν και λειψανον εν αυτωι βραχυ ελαιου,
Παρασκευασον μοι, ειπεν, πληθος αγγειων. Και η μεν ηυτρεπισεν, ο δε δι' αυτης
επληρωσεν και τωι δα νειστηι διελυθη το οφλημα· η δε γυνη απηλθεν εξ απορων
ευρουσα τον πορον. 3.15.4 Το γαρ ολιγιστον ελαιον, ο ειναι παρ' αυτηι ειπεν προς τον
προφητην, επηγασεν εκ του παραδοξου και παντας τους ευτρεπισθεντας
αμφορισκους επληρωσεν· εστη δε τοτε της ρυσεως, οτε αγγειον ουκ ετι ην το
δεχομενον· και τηι χρειαι συνεμετρηθη η χαρις. Ἀληθως ελαιον εκεινο, ο φυτον ουκ
εκαρποφορησεν, αλλ' οι του Θεου οικτιρμοι εγεωρ γησαν. 3.15.5 Ταυτην ωνησασθε
την επιστημην, ει δυνασθε, οι απο ηλιου ανισχοντος μεχρι και δυομενου, βασιλεις,
δυνασται, πλουσιοι. Οι σοφοι της εγκοσμιου σοφιας, κτησασθε του απο αροτηρων
προφητου το χαρισμα, ο αναφαιρετον τωι λαβοντι συνην. Τα γαρ της υμετερας
σπουδης κτηματα μυριους εχει παρακειμενους της απωλειας κινδυνους· ληιστας
τοιχωρυ χουντας, τυραννους αρπαζοντας και συκοφαντας επιβουλευοντας,
θαλασσαν καταποντιζουσαν και γην υπορρηγνυμενην τοις χασμασιν. 3.15.6 Ἔστω
τοινυν ελπις και ταμιειον ανθρωποις η του Θεου δεξια, η τον λαον Αιγυπτου
εξαγαγουσα και εν ερημωι χωραι την ευθηνιαν των αγαθων χορηγησασα· η τωι
∆ανιηλ αγαγουσα τον Ἀμβακουμ, και τον Ἰσμαηλ σωσασα της μητρικης αγκαλης
απορριφεντα, και τοις καθ' εκαστην γενεαν επαρκεσασα, και τελευταιον πεντε
κριθινους αρτους ως απειρον γεωργιαν πληθυνασα, ιν' ο εις αρτος χιλιων ανδρων
πεινωντων πληρωσηι γαστερα και προς γε κοφινον των λειψανων. Τωι δε Θεωι ημων
η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

4.t.1 Του αυτου Ἀστεριου λογος κατηγορικος της εορτης των Καλανδων
4.1.1 ∆υο κατα ταυτον εορται συνεδραμον επι της χθιζης και της ενεστωσης ημερας,
ου συμφωνοι τε και αδελφοι, παν δε τουναντιον εχθρως τε και εναντιως εχουσαι
προς αλληλας. Ἡ μεν γαρ εστιν του εξωθεν συρφε του, πολυ συναγουσα του μαμωνα
το αργυριον και την αλλην καπηλειαν εφελκομενη, την αγοραιον τε και
ανελευθερον· η δε της αγιας και αληθους θρησκειας, οικειωσιν την προς Θεον και
του κεκαθαρμενου βιου την αρετην εκπαιδευουσα. 4.1.2 Ἐπειδη δε πολλοι
προτιμωντες την εκ της ματαιοτητος τρυφην και ασχολιαν απελειφθησαν του κατα
την εκκλησιαν συλλογου, φερε, την μωραν και βλαπτουσαν τερψιν λογωι των
ψυχων απελασωμεν, ωσπερ τινα φρενιτιν εν τωι γελαν και παιζειν τον θανατον
αγουσαν. 4.1.3 Ἐν καιρωι δ' αν τον Σολομωντα ζηλωσαιμι της του λογου
μεταχειρησεως. Και γαρ εκεινος συμβουλευων τοις νεοις ασφαλως εαυτους απο των
παγιδων της ακολασιας τηρειν, ινα δραστηριον και ενεργη την εαυτου νουθεσιαν
εργασηται, προσωποποιει την ακολασιαν εις γυναικα κατεγνωσμενην· πασαν δε την
κακιαν αυτης στηλιτευων ουτως μισους αξιαν αποφαινει τοις δελεαζομενοις. 4.1.4
∆ιο καγω την ματαιοτητα της ανθρωπικης εορτης υποδειξας τωι λογωι πειρασομαι
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους εραστας εκεινης αποστησαι της πεπλανημενης σπουδης. 4.2.1 Ἑορτης τοινυν
πανδημου ουτος ο θεσμος και ο νομος· πρωτον μεν φανερον σκοπον ειναι της
πανηγυρεως, επειτα κοινην ειναι παντων ευφροσυνην και μη μερος μεν ηδεσθαι, το
δε λειπομενον εν λυπηι και κατηφειαι διαγειν. Τουτο γαρ πολεμου μαλλον η εορτης
εξαιρετον· επειδηπερ επαναγκες τους μεν κρατησαντας εμπομπευειν τηι νικηι, τους δ'
ηττηθεντας δακρυειν την συμφοραν. 4.2.2 Ἐπι δε γε τουτων των ημερων, πρωτον
μεν το επι τισι τελειται η πανηγυρις αδηλον. Μυθοι γαρ λεγονται πολλοι, αλληλων
ανατρεπτικοι· αληθες δε ουδεν. Ειτα ολιγους μεν ευφραινομενους βλεπω·
ανιωμενους δε τους πολλους, καν ευπρεπει ετεροτητι την λυπην επισκιαζωσιν·
παντα δε θορυβου γεμοντα και ταραχης, και το πληθος προς εαυτωι εικη ωθιζομενον.
4.3.1 Ἀναμνησις εστιν και ευφροσυνη ενιαυτου. Ποια ευφροσυνη, ανθρωπε; Πρωτον,
οταν εννοησω της συντυχιας το σχημα, οιον εστιν, και οπως υποπτον και ου
φιλικον! Ἀδρανει τηι φωνηι και λεπτηι η προσηγορια προεισι των χειλεων· ειτα
ακολουθει φιλημα του λημματος προοιμιον, και φιλειται μεν το στομα, αγαπαται δε
το νομισμα· το σχημα διαθεσεως και το εργον πλεονεξιας. Ἔνθα δε καθαρα φιλια και
αδολος, αμισθοι και ακερδεις εισιν αι φιλοφρονησεις. 4.3.2 Περιφερεται γουν πολυ
πανταχου και διδοται το χρυσιον, προφασις δε δικαια και ευπρεπης του λημματος
ουτε εστιν ουτε λεγεται. Γαμος ουκ εστιν, ινα νυμφιου τις γαυρου καλεσηι
φιλοτιμιαν. Ἐλεημοσυνην ουκ εχω καλειν την δαπανην· ουδεις γαρ πενης αφιεται
συμφορας. Συναλλαγμα ουκ αν τις καλεσειεν το γινομενον· ουδεν γαρ διαμειβουσι
προς αλληλους το πληθος. ∆ωρεαν δε ειπειν, ουδε μεχρις οτου δικαιον, ενθα
συνεζευκται αναγκη τηι δοσει. 4.3.3 Τι τοινυν η την εορτην καλεσωμεν η τα εν ταυτηι
δαπανωμενα; Ἐγω μεν ουχ ευρισκω. Ειπατε δε, οι περι αυτην εσπου δακοτες· δοτε
λογον, ως ημεις των αληθινων και κατα Θεον πανηγυρεων. Γενεθλιον εορταζομεν,
επειδη τα εν σαρκι θεοφανια κατα τουτον τον χρονον εδειξεν ημιν ο Θεος. Φωτα
πανηγυριν αγομεν, επειδη τηι των αμαρτηματων αφεσει οιον εκ σκοτεινου τινος
δεσμωτηριου του προτερου βιου προς τον φωτεινον και ανευθυνον αναγομεθα. 4.3.4
Καλλωπιζομεθα παλιν και χαιροντες εμπομπευομεν τηι ημεραι της αναστασεως· την
γαρ αφθαρσιαν ημιν και την προς το κρειττον δηλοι μετακοσμησιν. Ουτως ταυτας
εορταζομεν, ουτως τας εφεξης· και παντος ανθρωπικου πραγματος λογος ηγειται· ου
δε αιτια και σκοπος απεστιν, ληρος τουτο και φληναφος. 4.4.1 Ὢ της ατοπιας!
Παντες κεχηνοτες περινοστουσι, τα παρ' αλληλων 4.4.1 ελπιζοντες. Οι δοντες
λυπουνται, οι λαβοντες ου κατεχουσι. Μεταβαινει γαρ εις αλληλους το λημμα και ο
παρα του υπευθυνου δεξαμενος διδωσι τωι μειζονι. Ἄστατον δε εστιν το της ημερας
ταυτης χρυσιον, ωσπερ η των παιζοντων σφαιρα, οξεως παρ' εμου πεμπομενον προς
τον ετερον. 4.4.2 Και καινος δωροφοριας και λειτουργιας τροπος, απαραιτητον εχων
της αναγκης την εισφοραν. Ὁ γαρ μειζων και ενδοξος δυσωπει, ο ελαττων αιτει, και
παντες βαθμοις επι τους κολπους των υπερεχοντων κινουνται. Και οπερ επι της
συρροιας των υδατων γινεται, τουτο νυν εστιν ιδειν. 4.4.3 Και γαρ εκει λεπτος ρυαξ
απορρευσας τους ρους τωι μετ' αυτον και μειζονι μιγνυται· κακεινος καλυπτεται
παλιν παρα του μαλλον πλημμυρουντος και πολλα λεπτοτερα ρευματα αθροισθεντα
ποταμου γειτονος προσθηκη γινονται· ουτος παλιν ετερου του μειζονος και αλλος
αλλου, μεχρις αν ο τελευταιος τωι βαθει και τωι πλατει της θαλασσης εγκαθορμισηι το
υδωρ. 4.4.4 Ἑορτη αυτη ψευδωνυμος, επαχθειας γεμουσα· και γαρ η προοδος
επαχθης και η ενδον μονη ουκ ανενοχλητος. ∆ημοται γαρ αγυρται και οι της
ορχηστρας θαυματοποιοι εις ταξεις και συστηματα εαυτους καταμερισαντες εκαστην
οικιαν διοχλουσιν· και δηθεν μεν ευφημουσι και επικροτουσιν, μενουσι δε προς ταις
πυλαις των πρακτηρων ευτονωτερον, μεχρις αν αποκναισθεις ο ενδον
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολιορκουμενος προηται το αργυριον οπερ εχει και ο ου κεκτηται. 4.4.5 Ἀμοιβαδον
δε προσιοντες ταις θυραις αλληλους διαδεχονται και μεχρις δειλης οψιας ανεσις ουκ
εστιν του κακου, αλλα φατρια φατριαν καταλαμβανει και βοη βοην και ζημια
ζημιαν. 4.5.1 Αυτη η βελτιστη εορτη και δανεισματων αιτια γινεται τοις ανθρω ποις,
και τουτων εντοκων· αφορμη πενιας, δυστυχηματων αρχη. Ἂν δε τις δια το της
ουσιας αναξιοπιστον μηδε του δανειζοντος ευπορησηι, ελκεται ως ο τους φορους
τους βασιλικους ελλιπων, δακρυει ως ο δημευο μενος, ολοφυρεται ως ο ληισταις
περιπεσων, φρουρειται, μαστιζεται. 4.5.2 Ἂν δε τι μικρον υπαρχηι κατα την οικιαν εις
διατροφην γαμετης και παιδων αθλιων, τουτο προΐεται· καθηται δε λιμωττων
παγγενει επι της φαιδρας εορτης. Καινος κακης συνηθειας νομος, αηδιαν
εορταζεσθαι και αποριαν ανθρωπων πανηγυριν λεγεσθαι. 4.6.1 Αυτη η ημερα και
τους μικρους παιδας και αφελεις και απλοικους φιλαργυρους ειναι διδασκει και
παρασκευαζει οικιαν αμειβειν εξ οικιας και δωρα προσφερειν καινα, οπωρας
αργυριωι καθηλωμενας. Ἔστιν δε η δοσις του διπλου αντιδοσις και το καπηλικον και
ανελευθερον εντευθεν αρχεται απαλοις τοις φρονημασιν εντυπουσθαι των νεων.
4.6.2 Τους δε ιερους και βελτιστους γεωργους οια διατιθησιν αυτη η ημερα! Φευκτην
αυτοις και αβατον την πολιν εργαζεται· και μαλλον αυτην αποδιδρασκου σιν η οι
λαγοι τα δικτυα. Οι γαρ ευρισκομενοι μαστιζονται, παροινουνται, απολλυουσιν τα εν
χερσιν, εν ειρηνηι πολεμουνται, επιχλευαζονται, κωμωιδουνται λογοις και εργοις·
πληρουνται της υβρεως οι βελτιστοι ημων προφηται, τα απονηρα ζωια, αι απλοικαι
του Θεου εικονες, οι εν ελευθεριαι πιστοι δουλοι της ημετερας ζωης. 4.6.3 Ουτως μεν
ουν οι εν τελει, ουτως πενητες, ουτως παιδια, ουτως αγροικοι. Οι μεν μοχθουσιν, οι
δε γογγυζουσιν, οι δε μανθανουσιν α μη ειδεναι καλον. 4.7.1 Σκεψωμεθα δε οπως και
οι ενοπλοι στρατιωται παρα ταυτης ωφελουνται της εορτης. Εις χρηματα ζημιουνται
και ενος εκπτωματος μισθον προσφερουσιν τον επισιτισμον του πολεμου. Εις
τροπους και ηθη βλαπτονται. Μανθανουσι γαρ ανελευθεριαν, επιτηδευματα
σκηνικων, εκλυσιν και μαλακιαν ηθων, παιδιαν κατα των νομων και της αρχης, ης
εταχθησαν φυλακες. 4.7.2 Την γαρ μεγιστην αρχην κωμωιδουσιν και διασυρουσιν,
αρμα ως επι σκηνης αναβαινοντες και δορυφορους πεπλασμε νους χειροτονουντες
και δημοσιαι ποιουντες τα των εξυρημενων προς κονδυλον. Και ταυτ' εστιν της
πομπειας τα σεμνοτερα. Τα δε αλλα πως αν τις ειποι; 4.7.3 Μη και εκκαλυψαμενος
γυναικιζεται ο αριστευς, ο τον θυμον λεοντωδης, ο μετα την οπλισιν θαυμαστος
οφθηναι τοις οικειοις και φοβερος τοις εναντιοις· και τον χιτωνα μεχρι των σφυρων
αφιησι και τοις στερνοις περιελιττει την ζωνην και υποδηματι κεχρηται γυναικειωι
και τον κρωβυλον επιτιθεται τηι κεφαληι, ηι γυναιξι νομος· 4.7.4 και φερει την
ηλακατην εριου γεμουσαν και τηι δεξιαι νημα καταγει, τηι ποτε φερουσηι το τροπαιον·
και τον τονον της ψυχης εναλλαττων το οξυτερον και γυναικωδες φθεγγεται; Ταυτα
της πανηγυρεως τα χρηστα· ταυτα της πανδημου εορτης τα συμφεροντα σημερον.
4.8.1 Και οι της κορυφης των αξιωματων ανθρωπικων επιβαντες, οι πολυθρυλητοι
υπατοι, τηι ματαιοτητι δαπανωσι τον πλουτον, σωρους χρηματων σκορπιζοντες εις
ακαρπιαν δικαιοσυνης και καρπον αμαρτιας· ων τοσουτον περιφανης η αφροσυνη,
οσον υψηλος ο θρονος. 4.8.2 Πολλοις γαρ ανθρωπικοις εμβατευσαντες θρονοις και
τας μεγιστας της βασιλειας αρχας διοικησαντες, λαμβανουσιν αφειδως απο πασης τα
πλειστα· οι μεν πενητων στρατιωτων το σιτηρεσιον σφετερισαμενοι, αλλοι το
δικαιον και την αληθειαν πολλακις πωλησαντες, και των βασιλικων ταμιειων
ετεροι αφατον εξαντλησαντες πλουτον και τα πανταχοθεν σπουδαιως αθροισαντες·
φεισαμενοι δε ουδενος λημματος, ουκ απρεπους, ουκ αδικου· 4.8.3 και Θεον
παροξυνοντες προκαθηνται νυν, και μετ' ολιγον ηνιοχοις μεριζοντες τον χρυσον και
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυληταις κακοδαιμοσι και μιμοις και ορχησταις και ανδρογυνοις και γυναιξι
πορναις ωνιον παρεχουσαις τωι δημιωι το σωμα· και αυθις θηριομαχοις μιαροις και
ανελπιστοις και αυτοις τοις θηριοις. Προδηλον γαρ, ως και τα θηρια τρεφει χρυσος,
τοις μεν τα κρεα, τοις δε την μαζαν ωνουμενος. 4.8.4 Ταυτα δε παντα προΐενται υπερ
μιας σπουδης, ινα τα ονοματα αυτων των συναλλαγματων προ γραφηται. Ὢ της
ανοιας! Ὢ της τυφλοτητος! Θεος επαγγελλεται των πτωχοτροφων τα ονοματα
βιβλοις ζωσαις εγγραφειν, ταις αθανατοις, ταις αδιαφθοροις, ας σης ουκ αφανιζει
και χρονος ουκ εξαλειφει· κακεινων των γραμματων ουκ εραις, ουδε λογον τινα ποιηι
της μακαριας επαγγελιας, ουδε τηι μνημηι του Θεου εγγραφηναι ζητεις; Τουτο γαρ
εστιν η βιβλος η ζωσα. 4.8.5 Περι πολλου δε ποιηι παρα των συμβολαιογραφων
γραφεσθαι και παρα των ωνουμενων τα ανδραποδα λαλεισθαι και κροτεισθαι παρα
δημοτων κολακων, κακος της χρειας των πραγματων κριτης, ανοητος δοκιμαστης
του συμφεροντος. 4.8.6 ∆ος τωι λελωβημενωι πτωχωι και μη τωι λελυμενωι μουσικωι·
χαρισαι προ της πορνης τηι χηραι, προ της δημοσιας τηι σεμνως κατακεκλημενηι.
Περιεργασαι που παρθενος αγια Θεωι ψαλλουσα και μισησον ψαλτριαν αναιδη προ
της οψεως τωι μελει τους ακολαστους θηρευουσαν· επαρκεσον ορφανωι, λυσον
δανεισμα πενητος, και οψει δοξαν διαιωνιζουσαν. 4.8.7 Κενοις πληθος βαλαντιων
υπερ παιδιας ασχημονος και ατακτου γελωτος, ουκ ειδως οσα πενητων χαριζηι
δακρυα εξ ων συνηχθη η ευπορια· ποσοι εδεθησαν, ποσοι εμαστιγωθησαν, ποσοι
εγγυς ηλθον αγχονης και βροχου, ινα σημερον οι ορχουμενοι λαβωσιν. Και τι το
τελος; Ματαιοτης. 4.8.8 Μετα παντα ταφος μικρος, εσθης ολιγων οβολων το
σωματιον περιστελλουσα, ληθη μετ' ολιγον, το αναγ καιον παθος του χρονου, παντα
τα σπουδασθεντα καλυπτουσα· κρισις επι τουτοις Θεου και της κακης προαιρεσεως
κολασις απαραιτητος. 4.9.1 Που οι υπατοι; Τους χθες και πρωην αριθμησον. Ουχ ο
μεν ως οι κακουργοι της κεφαλης απετμηθη, πληθους οπλιτευοντος αθροαι κινησει
περιπεσων· επομπευθη δε μετα θανατον μαλλον η οτε φερομενος επι του διφρου
εγαυρια του αξιωματος; Ἄλλος δε μετα στρατηγιας της αυτης ταυτης επιτυχων
τιμης, κακως εν ταις εσχατιαις Αιγυπτου και της Λιβυης απωλετο φευγων της
καταδικης την τιμωριαν, ειτα ταις ψαμμοις εντελευτησας, επειδη πασα ην η χωρα δι'
ης απεδιδρασκεν, ανυδρος και αοικητος; 4.9.2 Τι δ' αν ειποιμεν προς τον εκ
στρατηγων και υπατων, ομοιως επι της Κολχιδος νυν χωρας διαγοντα και τηι των
εκεισε βαρβαρων φιλανθρωπιαι διασωζομενον; 4.9.3 Τον δε εξ υπαρχων εκεινον, τον,
ως ᾤετο, αμαχον και λεοντωδη την γνωμην, οια του βιου καταστροφη διεδεξατο!
Πρωτον μεν γαρ επειδε τον εαυτου παιδα αποτμηθεντα της κεφαλης· ειτα και αυτος
την επι θανατωι ψηφον εδεξατο και της σχοινου προσ αχθεισης ηδη τωι στοματι
φιλανθρωπια βασιλικη εκωλυσεν ενεργησαι τον δημιον. Ζησας δε ολιγον οδυναις
και συμφοραις ο πρεσβυτης και τηι αισθησει των κακων επιχρονισας, εν ατιμιαι
απηλθεν του βιου, τουτο της μεγαλης υπατειας το τελος ευραμενος. 4.9.4 Ὁ δε του
παρελθοντος ενιαυτου πως εφροντισεν μειζονα των γιγαντων, γυναιξιν ων και
ανδρασιν αμφισβητησιμος; Ῥαβδους κυριων φυγων, ραβδων υπατικων επεθυμησεν·
εκτησατο γην οσην ουδε ειπειν ευκολον· εταφη δε εν τοσαυτηι, οσης ο ελεησας
μετεδωκεν. 4.9.5 Ἆρα ουν κατα τον σοφον Ἐκκλησιαστην ου παντα, οσα τοιαυτα,
Ματαιοτης ματαιοτητων, και φασματα εστιν τα αξιωματα ανυποστατων ονειρων,
τερψαντα προς ολιγον, ειτα παραδρα μοντα, ανθησαντα και μαρανθεντα; Ἡμεις
τοινυν εως τουτου στησαντες τον λογον δοξαν αναπεμψωμεν τωι Σωτηρι.

 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5.t.1 Του αυτου Ἀστεριου ομιλια εκ του κατα Ματθαιον ευαγγελιου εις
το· Ει εξεστιν ανθρωπωι απολυσαι την γυναικα αυτου κατα πασαν αιτιαν
5.1.1 Καλη συνωρις των δυο τουτων ημερων τοις χριστιανοις και φιλοπονοις
τυγχανει, του σαββατου και της κυριακης λεγω, ην καθ' εκαστην εβδομαδα ο χρονος
ανακυκλων περιφερει. Ὡς γαρ μητερες η τροφοι της εκκλησιας και τον λαον
αθροιζουσι και τους ιερεας παιδευτας προκαθιζουσιν· δημαγωγουσι δε και τους
μαθητας και τους διδασκαλους εις την των ψυχων επιμελειαν. Ἐμοι τοινυν ετι της
χθιζης ημερας ο λογος ενηχει και εγκαθηται τηι μνημηι τα πονηθεντα. 5.1.2 Βλεπω
τον σταυρον δια της προφητειας παρα Ἡσαΐου πηγνυμενον και τα ιματια του Κυριου
ως τα του ληνοβατου κεχρωσμενα τωι αιματι, και τον Σωτηρα τον μισθον προχειρον
επι της δεξιας φεροντα. Και τον Σολομωντα θεωρω τα ζυγα ημιν και τους σταθμους
ακριβουντα εις δυναμιν. Και του ευαγγελιου τον χρεωφειλετην οικτειρω, μη
μεταδουντα τωι ομοδουλωι της φιλανθρωπιας, ης παρα του δεσποτου μετελαβεν, αλλ'
εκ της αβουλιας και της σκληροτητος την ιδιαν συμφοραν ανανεωσαμενον. 5.1.3
Τουτοις γαρ τοις κεφαλοιοις κατα την παρελθουσαν εκαμομεν, ως ιστε παντες οι ουκ
εν παρεργωι την ακροασιν θεμενοι. 5.2.1 Σημερον δε παλιν ημιν πολλα μεν και καλα
παντα, οσα επι της τραπεζης της ορωμενης το Πνευμα κατεθετο. Ἐπεστησα δε τον
νουν τοις αδολεσχαις ομου και πειρασταις Φαρισαιοις και σφοδρα γε αυτους της
μοχθηριας των τροπων ηλεησα, εφ' οις και την πηγην της σοφιας ταις εαυτων
ερωτησεσιν επεχειρουν κατασοφιζεσθαι· και της εγχειρησεως απετυγχανον της του
Μονογενους θεοτητος εις τουναντιον αυτοις αει περιτρεπουσης τα ερωτηματα. 5.2.2
Περι ων, μοι δοκει, και Ἡσαΐας προφητευων ελεγεν· Ἀποστρεφων φρονιμους εις τα
οπισω και την βουλην αυτων μωραινων και ιστων ρηματα παιδος αυτου· και παλιν
∆αβιδ· Ταις γλωσσαις αυτων εδολιουσαν· κρινον αυτους, ο Θεος· αποπεσετωσαν απο
των διαβουλιων αυτων. Πλην χαρις αυτοις, και πολεμιοις τυγχανουσιν, οτι την
σοφιαν εκινησαν προς αποκρισιν, ινα ημιν τοις δουλοις αναγραπτον καταλιπηι των
συμφεροντων την μαθησιν. 5.2.3 Ἰδου γαρ ο γαμος κανονιζεται, πραγμα του
ανθρωπικου βιου κεφαλαιον, και της συστασεως αυτου και της διαλυσεως ακριβεις
νομοθετουνται οι οροι. Ὧν λιαν εσπουδασ μενως ακουσατω τα δυο ταγματα, ινα και
η γυναικωνιτις παιδευθηι τα ιδια και η ανδρωνιτις ωφεληθηι τα εξαιρετα. 5.3.1 Ει
εξεστιν ανθρωπωι απολυσαι την γυναικα αυτου κατα πασαν αιτιαν. Τουτο μεν των
Ἑβραιων το προβλημα. Ἐγω προς των αλλων τον σκοπον βλεπω της ερωτησεως.
Ἐπειδη γαρ το των γυναικων γενος ευκολωτερον εστι προς το πειθεσθαι και μαλλον
επε κλινετο προς τε την των τερατων μεγαλουργιαν και προς την συγκατα θεσιν και
πιστιν της θεοτητος του Χριστου 5.3.2 ουτω τοι και τελευταιον των ανδροφονων
των τηι γνωμηι προς τον σταυρον ελκοντων τον Κυριον, το πληθος των γυναικων και
το παθος απεθρηνει και ακολουθουν τωι Σωτηρι ελεεινως απεδακρυεν, ινα τινα
προσκρουσμον και δυσμενειαν αυτωι προς το συστημα των γυναικων μηχανησωνται
δια της δολερας ερωτησεως, αυτοι μεν τα θηρατρα, ως ενομιζον, και τους βροχους
τους δια των λογων επηξαντο· 5.3.3 ο δε Κυριος τηι δυναμει της θεοτητος βλεπων
του κατασκευαζομενου την κακουργιαν, ομου δε και τα φιλαν θρωπα δογματιζων
τωι βιωι, κακεινοις την ενεδραν ματαιαν απεργα ζομενος, συνηγορουσαν ταις γυναιξι
προβαλλεται την αποκρισιν· λυκους κενους αποπεμψας τους Φαρισαιους διακενης
τωι ερωτηματι περιχηναντας. 5.3.4 Αυτη, φησι, η κτισις συναφειας και ου διαλυσεως
επιδεικνυται τον σκοπον· και του γαμου πρωτος νυμφοστολος εστιν ο ∆ημιουργος
τους πρωτοπλαστους ανθρωπους τωι γαμικωι συζευξας δεσμωι, δους δε τοις
 
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενησομενοις εις επειτα την ακολουθιαν της συνοικησεως απαραιτητον, ην τιμαν
προσηκεν ως νομον Θεου. Οι δε αλληλοις συναφθεντες ουκ ετι εισι δυο, αλλα σαρξ
μια· ωστε ο συνεζευξεν ο Θεος, ανθρω πος μη χωριζετω. 5.4.1 Ἐλεχθη μεν ταυτα τοις
Φαρισαιοις τοτε· ακουσατε δε νυν, οι τουτων καπηλοι και τας γυναικας ως ιματια
ευκολως μετενδυομενοι· οι τας πασταδας πολλακις και ραιδιως πηγνυντες ως
πανηγυρεως εργασ τηρια· οι τας ευποριας γαμουντες και τας γυναικας
εμπορευομενοι· οι μικρον παροξυνομενοι και ευθυς το βιβλιον της διαιρεσεως
γραφοντες· οι πολλας χηρας εν τωι ζην ετι καταλιμπανοντες. 5.4.2 Πεισθητε, οτι
γαμος θανατωι μονωι και μοιχειαι διακοπτεται. Ου γαρ ωσπερ επι των εταιριδων
ολιγος ημερων αριθμος πειραζει την συμβιωσιν και μονην θηρευει την ηδονην,
ουτως εστι και επι των νομωι και θεσμωι τελουμενων· αλλα παν τουναντιον, ω
ανθρωπε, μια τις ενωσις γινεται και σωματος και ψυχης, ως και το ηθος τωι ηθει
συνανακιρνασθαι και την σαρκα τηι σαρκι τροπον τινα συνδεδεσθαι. 5.4.3 Πως ουν
απαθως διατεμνηι; Πως ευκολως και χωρις αλγηδονος αναχωρεις, βιου κοινωνον
λαβων, ουκ ολιγων ημερων υπηρετιν, την αδελφην και γυναικα; Ἀδελφην μεν κατα
τον λογον της πλασεως και της δημιουργιας αφ' ενος γαρ αιτιου της γης και της
αυτης υλης υπεστητε· γυναικα δε δια την ενωσιν της συζυγιας, δια τον νομον του
γαμου. 5.4.4 Ποιον ουν διαρρηξεις δεσμον και νομωι δεδεμενος και φυσει; Πως δε
αθετησεις τας ομολογιας ας επι τωι γαμωι κατεθου; Και ποιας με οιει λεγειν; Ἆρα της
προικος της συγγραφεισης ενταυθα, οτε τηι σαυτου χειρι επεσημηνω τωι βιβλιωι
επισφραγιζομενος τα τελουμενα; 5.4.5 Ἰσχυρα μεν γαρ κακεινα και ικανην την
ασφαλειαν εχοντα· πλην εγω προς την φωνην του Ἀδαμ εμαυτον αναφερω· Τουτο
σαρξ εκ των σαρκων μου και οστουν εκ των οστων μου· αυτη κληθησεται μου γυνη.
5.4.6 Αυτη η φωνη ου ματην αναγραπτος σωζεται, αλλα κοινη εστιν των ανθρωπων
ομολογια, δι' ενος προσωπου του πρωτου τουτου κοινωι πληθει των γυναικων
εκτεθεισα των νομωι τοις ανδρασιν συναπτομενων. Και μη θαυμασηις, ει εξ ων αλλος
ειπεν, αλλος ευθυνεται. Παντα γαρ οσα περι των πρωτοπλαστων εν αρχαις συνεβη,
ταυτα του ακολουθου γενους φυσις εγενετο. 5.5.1 Ἂν ουν λαβουσα το της
κοσμοποιιας βιβλιον η ματην αφιεμενη γυνη ελκυσηι σε προς τον δικαστην δικαστην
τον αυτον και μαρτυρα, τι λεξεις, ειπε; Πως εξαλειψεις την σαυτου φωνην, ην επι
Θεου εποιησω, ης συγγραφευς αντι ευωνου συμβολαιογραφου Μωυσης ο του Θεου
θεραπων εγενετο; 5.5.2 Ἀπατορα και αμητορα την γυναικα ο Θεος τωι Ἀδαμ εξεδοτο
και δια τουτο ως αγαθος κηδεμων την ορφανην ησφα λισατο· τοις της μητρος δε νυν
δικαιωμασιν ισχυρως αι θυγατερες κεχρηνται κατα των αγνωμονων και απιστων
ανδρων, ωστε σοι παντα χοθεν η καταφρονησις της γαμετης αδυνατος, και αρχαιοις
νομοις τοις θειοις και νεοις τοις ανθρωπικοις δεδεμενωι. 5.5.3 ∆υσωπειτω δε σε και
το χρησιμον της γυναικος προς τον βιον. Μελος υπαρχει, βοηθος εστιν· συνεργος εις
διαγωγην του βιου, εις παιδων γενεσιν· νοσου επικουρος, θλιψεων παραμυθια,
φυλαξ της εστιας, θησαυρος των κτηματων· τα αυτα λυπουμενη, τα αυτα χαιρουσα·
κοινον κεκτημενη τον πλουτον, ει παρειη· την μοχθηραν οικονομουσα πενιαν,
ευμηχανως και καρτερως αντεχουσα προς τα παρ' εκεινης οδυνηρα, επιμοχθου
παιδοτροφιας ανεχομενη δια την προς σε συνοικησιν. 5.5.4 Ἂν δε που και περιστασις
καταλαβηι πραγματων, βαπτισθεις αφανιζεται· οι δε νομιζομενοι φιλοι τωι καιρωι της
ευπραγιας την φιλιαν μετρουντες υποχωρουσιν εν τοις δεινοις· οι δουλοι και τον
δεσποτην ομου και τας συμφορας δραπετευουσιν. 5.5.5 Λειπεται λοιπον η γυνη, του
νοσουντος μερους το μελος και των κακων δουλη και της του ανδρος θεραπειας, το
δακρυον αποψωσα· την πληγην, αν μαστιχθηι, θεραπευουσα· ακολουθουσα προς
δεσμωτηριον αγομενωι· καν μεν τις αφηι συνεισελθειν, ηδεως της καθειρξεως
 
 
 

23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κοινωνει· αν δε κωλυθηι και τουτο, ταις θυραις του δεσμωτηριου, ως κυνιδιον τωι
δεσποτηι συνηθες, παραμενει. 5.6.1 Ἔγνων εγω γυναικα και την κομην κειρασαν και
ανδρικην περιθεμενην εσθητα και ταυτην ανθεινην, ινα ανδρος φευγοντος και
κρυπτομενου μη χωρισθηι. ∆ουλος δε ειναι δοκουσα, αληθως δουλευει τωι ποθωι· και
τουτον τον βιον εν πολλοις ετεσιν διετελεσεν, τοπον εκ τοπου και ερημιαν εξ
ερημιας αμειβουσα. 5.6.2 Τοιαυτην δε και του καρτερωτατου Ἰωβ ευρισκομεν την
γυναικα. Κατελιπον γαρ κακεινον οι παντες και οι κολακες τωι πλουτωι
συναπερρυησαν και οι φιλοι τωι καιρωι της ευπραγιας την φιλιαν εμετρησαν. Ει δε
που και παρεγενοντο, ονειδος ην η παρουσια και ουκ επισκεψις· επιθηκη της
συμφορας, ου παραμυθια. ∆ιο δη και οι παρακλητορες κακων παντες προς εκεινον
απεσχετλιασαν. 5.6.3 Μονη δε η ποτε περιφανης επι της κοπριας τωι ανδρι
συνεκαθητο αποξεουσα τον ιχωρα και τους σκωληκας των τραυματων εξελκουσα.
Ουτως του βιου κοινωνος, ου της ευπραγιας συνοικος· αχωριστος φιλος, ου κολαξ
των ηδονων· πασης ευκληριας και παντων φιλτατων και συγ γενων μονον αγαθον
λειψανον. 5.6.4 ∆ιοπερ εκ της ακρας και καθ' υπερβολην φιλανδριας και προς την
αμαρτιαν της βλασφημιας εξεπεσεν, ινα μη μακρα κολαζηται ο ανηρ, μηδε βλεπηι
αυτον εν ταις αληκτοις οδυναις, ειπειν τι ρημα βλασφημον εις Θεον συμβουλευουσα
και ταχειαν την τελευτην υπελθειν. 5.6.5 Την γαρ ιδιαν λοιπον συμφοραν την της
χηρειας ουκ ελογιζετο· εν δε μονον εμεριμνα, οπως την αβιωτον ζωην ο ανηρ
διαφυγοι. Ταυτα μετα της νεας πειρας και η μνημη των παλαιων παιδευει τον των
γαμων υβριστην. 5.7.1 Τι δ' αν ειποι προς ταυτα ο της κατηγοριας υπευθυνος; Ποιαν
δε ευπροσωπον απολογιαν της εαυτου ευκολιας προβαλοιτο; Φαυλον, φησιν, και
μισους αξιον το ηθος της γυναικος και η γλωσσα προπετης και ο τροπος ουκ
οικουρος και ανοικονομητος η διοικησις. Ἔστω· δεδοσθω. Πειθομαι τεως και
δεχομαι, ως οι μη σφοδρα την ακοην ακριβεις δικασται, ευκολως δε ταις
καταδρομαις των κατηγορων παρα συρομενοι. 5.7.2 Συ δε ειπε· Την αρχην αγομενος
ουκ εγινωσκες ως ανθρωπωι συναπτηι; Ἀνθρωπου δε τις ακουσας ουκ ευθυς οραι την
γουν μικραν αμαρτιαν ακολουθουσαν; Θεου γαρ μονου το ανεπιληπτον. Αυτος δε
αρα ουχ αμαρτανεις; Ου παρεχεις δε λυπας εκ του τροπου τηι γυναικι; Ἀθωος δε ει
πασης πλημμελειας και τηι συνοικησει τον θεσμον τηρεις αδιαφθορον; 5.7.3 Ὦ ποσας
σου τυχον παροινιας ηνεγκεν η γυνη! Ποσων δε προχειρων υβρεων και λογων
ασεμνων ηνεσχετο! Ὅσα δε σου ελαττω ματα σιγαται, επειδη ουκ εδημοσιευσεν η
γυνη! Ἠνεσχετο σου και ματην οργιζομενου και τωι θυμωι υπερζεοντος· και η
ελευθερα και ομοτιμος εσιωπησεν ως δουλη των εκ πωλητηριου. 5.7.4 Και τα
αναγκαια μη χορηγουντι προς την του βιου διαγωγην δια πενιαν η φειδωλιαν ουκ
ωνειδισεν λυπουμενη· ου μην ουδε εκ συμποσιου ελθοντα ποτε και οινωμενον και
εκφρονα απερριψε της μεθης μισησασα, αλλα υπεδεξατο μετα συγγνωμης
ανθρωπικης και εχειραγωγησε σε τον κολαζοντα και την κεφαλην εθεραπευσεν τοις
ατμοις περιδονουμενην του οινου· ωδηγησεν δε επι την κοιτην την γαμικην μονη
συμπαθουσα, των οικετων γελωντων και επιχλευαζοντων την εκ της μεθης
παραφοραν. 5.7.5 Συ δε τα αμφοδα περινοστεις επι ψυχραις αιτιαις εκτραγωιδων την
γυναικα, ινα σαυτωι την συγγνωμην παρασκευασηις της προχειρου διαιρεσεως.
Σκληρα των τοιουτων ανδρων η γνωμη, θηριωδης και αμειλικτος, εκ δρυος η εκ
πετρας, κατα το λεγομενον, την γεννησιν εχουσα. Παντων γαρ ομου την μνημην
εξαλειψαντες απαθως διατεμνονται. 5.7.6 Τις δε μελος νοσησαν αντι του θεραπευειν
εκκοπτει, και ταυτα ουκ επικινδυνου παθους ενσκηψαντος, αλλα πολλην εχοντος
και ραιδιαν της ιασεως την ελπιδα; Ἐπεγενετο φλυκταινα τηι χειρι, επιμελως αυτην
θεραπευσωμεν· φλεγμονη τον ποδα διωχλησεν, φαρμακωι την εξοιδησιν
 
 
 

24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταστειλωμεν. Ει δε παρεντες την των ιατρων επισκεψιν περι την τομην και τον
σιδηρον ασχοληθειημεν καθ' εκαστον των λυπουντων, ουδε μικρον της ζωης
διαγενομενοι χρονον πασι τοις μελεσιν εαυτους ακρωτηριασωμεν. 5.7.7 Ἀλλ' ουχ
ουτως, ω ανδρες· εστω τις μνημη και των κωλων· δυσωπει τωσαν υμας αι θεραπειαι
των γυναικων. Ὅσον δ' αν παροξυνθητε, ενος τοκου την ωδινα αντιθεντες ταις
μεμψεσιν ευρησετε νικωμενην την των λυπουντων περιστασιν. 5.8.1 Ἀναφερετω ο
αναλογισμος εις μεσον και της ευνοιας τα αγαθα· νοσων θεραπειας, συμφορων
κοινωνιαν, δακρυα τα υπερ ανδρος προσαχθεντα τισιν, το καταλιπειν τους
γεννησαμενους και εστιαν γονικην και ακολουθησαι τωι ξενωι, το πωλησαι τι των
οικειων, ινα υβριν και οχλησιν του ανδρος εξωνησηται. 5.8.2 Ταυτα παντα
παιδαγωγειτω προς την διαθεσιν και γινεσθω συνδεσμος της στοργης, οιον οικιαν
τινα σαθροτεραν την ευολισθον ψυχην διεγειροντα και συνεχοντα. Ἔλεος δε
κρατειτω και συνηθεια και μακρου χρονου συμβιωσις μη πατεισθω, ητις και τα
αλογα ποιει των ζυων αχωριστως εχειν αλληλων. 5.8.3 Ἐμπαθως γαρ ειδον εγω
βουν μυκωμενον, επειδη των συννομων αποπλανηθεις εμονωθη, και προβατον εν
ναπηι βληχωμενον και διατρεχον τα ορη, μεχρις αν τηι αγεληι συναψηι, ης εχωρισθη
νεμομενον. Αιξ δε ταυτο τουτο παθουσα, καν πολλας αγελας αιγων διατρεχουσα
καταλαβηι, ου προτερον ισταται, πριν αν την συνηθη ευρηι και τον αιπολον τον ιδιον.
5.9.1 Μη τοινυν απαθεστεροι προς φιλιαν ευρεθωμεν των αλογων οι λογικοι, μηδε
ατιμωτεραν την γαμετην κρινωμεν συνοδοιπορου τινος η του δια μικραν προφασιν
εν ολιγωι προσφιλιωθεντος. Ὁραις ως και επι της λεωφορου αλληλοις συμμιξαντες
ανθρωποι, οροφον δε καταγωγιου τον αυτον υπελθοντες η δενδρον αμφιλαφες ωραι
θερους την μεσημβριαν αποσκιασαν, αφορμην διαθεσεως γνησιας την συντυχιαν
ποιουνται· 5.9.2 καν ελθωσιν επι την οδον την μεριζουσαν, απαθως αλληλων ουκ
απαλ λαττονται, αλλ' ιστανται και υποδακρυουσιν βλεποντες ατενες εις αλληλους,
και συμβολα μνημης εκαστος διδωσιν φερειν· και μικρον προβαντες παλιν
μεταστρεφονται και ανακαλουσιν, επευχεται δε ετερος τωι ετερωι τα αισια· και ολιγος
χρονος ουτως οξυτατην κιρνησι την φιλιαν, ως δυσαπαλλακτον αυτοις γινεσθαι και
βεβιασμενην την αναχωρησιν; 5.9.3 Συ δε προς την του βιου κοινωνον ουτως
καταφρονητικως εχεις, ως προς σκευος αποπεσον η ιματιον ευτελες εν οδοιποριαι
ληθαργηθεν η κυνιδιον των Μελιττεων υποχωρησαν οικιας; Και που η εν αρχαις
πεπλασμενη διαθεσις; Που η επι της μιας κοιτης αναπαυσις, η του νομου συνειρξις, η
της πολλης και μακρας συνηθειας δυναμις, ην και εις φυσιν μεταποιεισθαι και λογος
εχει και η πειρα υπεδειξεν; Παντα διεκοψας ευκολωτερον η ο Σαμψων τα των
αλλοφυλων καλωδια. 5.10.1 Καιτοι ογε σωφρων και της διαθεσεως φυλαξ ουδε
αναχωρησασης του βιου της γαμετης ραιδιως επιλανθανεται, αλλα θαλπει τους
παιδας ως κοινην παρακαταθηκην της μητερος και της φυσεως, εν εκεινοις δε
καθοραν δοκει την απελθουσαν. 5.10.2 Ὁ μεν γαρ των παιδων της μητρικης φωνης
ομοιοτητα σωζει, αλλος το πολυ του χαρακτηρος εφελκεται, ετερος την του ηθους
καταστασιν εμορφωθη προς την τεκουσαν· και ουτως ο πατηρ πολλας εχων της
γαμετης εικονας ζωσας και εναργεις αθανατον υποτυπουται την προς εκεινην
συνοικησιν και δια τουτο ουδεν φιληδονον εννοει· 5.10.3 ου σημερον χωσας τον
ταφον μετ' ολιγον χρονον πασταδας κατασκευαζει· ουδε μετα το δακρυον και τους
στεναγμους επι γαμικην παλιν χορειαν επειγεται· ουδε την μελαιναν εσθητα και
πενθικην εις νυμφικην διαμειβει στολην· ουδε θερμηι τηι κοιτηι της απελθουσης την
δευτεραν γαμετην επεισαγει· ουδε μητρυιαν διδωσι τοις παισι, το επαχθες ονομα.
5.10.4 Μιμειται δε των τρυγονων την αλογον και φυσικην σεμνοτητα. Και γαρ
εκεινην την ορνιν, φασιν, της ομοβιου διαζευχθεισαν αγαπαν διηνεκη την χηρειαν
 
 
 

25
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και εναντιως εχειν προς την περιστεραν εις το της πολυγαμιας ευκολον. 5.11.1
Μεχρι τουτου πυκναις ο ανηρ ταις κατηγοριαις βαλλεσθω και νιφαδων πυκνοτερον
αυτον τιτρωσκετω τα της αγνωμοσυνης εγκληματα. Ἂν δε που μοιχειας αιτιαν
προβαληται και τοιαυτην παρασχοι του χωρισμου την απολογιαν, ευθυς την
συνηγοριαν μεταθησομαι του αδικηθεντος και τον λογον κατα της μοιχαλιδος
παρασκευασας αγαθος συνασπιστης αντι πολεμιου τωι ανδρι παραστησομαι, επαινων
τον φυγοντα την επιβουλον, τον διακοψαντα τον δεσμον, ωι προς την ασπιδα η την
εχιδναν προσεδεδετο. 5.11.2 Τουτωι γαρ διδωσι την συγγνωμην πρωτος ο του παντος
ποιητης, ως και δικαιως αλγουντι και προσηκοντως της οικιας απελαυνοντι και της
εστιας την νοσον. Γαμος γαρ τουτων χαριν των δυο συνισταται, διαθεσεως και
παιδοποιΐας, ων ουδετερον μετα μοιχειας σωζεται. Ἡ μεν γαρ διαθεσις ουκ εστιν
προς αλλον της ευνοιας απο κλινασης· παιδοποιΐας δε το καλον ανηιρηται
συγκεχυμενων των τεκνων. 5.11.3 Ἀλλα τα μεν εις τουτο φεροντα το αμαρτημα
ειρηται εν αλληι υποθεσει συμμετρως. Ἀμφοτερα δε μοι τα μερη σωφροσυνην
ασκησατε, τον αρραγη των γαμων συνδεσμον. Ὅπου γαρ αυτη τιμαται, επαναγκες
ειναι και ειρηνην και ποθον, ουδεμιας πανδημου και νοθου επιθυμιας την ψυχην
επιθηγουσης, εκβαλουσης δε την νομιμον και δικαιαν στοργην. 5.12.1 Ουτος της
σωφροσυνης ο νομος ου ταις γυναιξι μονον παρα Θεου ωρισται, αλλα και τοις
ανδρασιν. Οι δε τοις του βιου τουτου νομοθεταις προσεχοντες ανευθυνον
καταλειπουσι της πορνειας τοις ανδρασι την εξουσιαν βαρεις μεν εισιν κριται και
διδασκαλοι της των γυναικων σεμνοτητος, οι δ' εν πολλοις ανεδην επιμαινονται
σωμασιν, αλλων ιατροι, κατα την παροιμιαν, μυριοις βρυοντες ελκεσιν. 5.12.2 Καν
τις αυτων επι ταις πλημμελειαις ταυταις καθαψηται, κεκομψευμενην και παιζουσαν
απολογιαν προΐσχονται. Οι μεν γαρ ανδρες, φασι, καν πανυ πολλαις γυναιξι
πλησιασωσιν, ουδεν τηι εστιαι λυμαινονται· αι δε γυναικες, εξ ων αμαρτανουσι,
κληρονομους αλλοτριους ταις οικιαις και τοις γενεσιν επεισαγουσιν. Ἀκουσατωσαν
δε οι της εμπληκτου γνωμης σοφισται και ευρεται, οτι και αυτοι αλλας εστιας και
οικιας ανατρεπουσιν. 5.12.3 Αι γαρ γυναικες αις ομιλουσι, παντως τινων εισιν η
θυγατερες η γαμεται· και παντι τροπωι ευρεθησεται η γαμος επιβουλευομενος η
γονευς αδικου μενος, ος εγεννησατο και εξεθρεψε και παρθενον εξειν επι πασταδα
και θαλαμον ηλπισε, αφηιρεθη δε πασης χρηστης προσδοκιας παρα των της
σωφροσυνης ληιστων. 5.12.4 Ει πατηρ εστιν ο ακολαστος, γνωριζετω πατρος παθος
αποτυγχανοντος· ει ανηρ, εαυτον υποτυπωσασθω τον αδικουμενον. Και γαρ επιπαν
ουτως εχει καλως, εκαστον τοις αλλοτριοις δικαζειν, ως αν αλλον εαυτωι βουληται.
Ει δε τι και τοις νομοις Ῥωμαιων τινες προσεχοντες ανευθυνον την πορνειαν ειναι
νομιζουσι, δεινην πλανωνται πλανην ουκ ειδοτες, ως αλλως Θεος νομοθετει και
ετερως ανθρωποι δογματιζουσιν. 5.12.5 Ἄκουσον Μωυσεως το βουλημα του Θεου
καταγγελ λοντος και πικρας τας κατα πορνων αποφασεις εκφεροντος. Ἄκουσον
Παυλου λεγοντος· Πορνους δε και μοιχους κρινει ο Θεος. Οι δε αλλοι ουκ
αρκεσουσιν σοι προς σωτηριαν εν τωι καιρωι της αντα ποδοσεως, αλλα τρεμοντες και
ιδρουντες εκτηξονται. Ἄσοφος σοι και απαιδευτος οφθησεται ο Πλατων, των νομων
σοφιστης, ταπεινος δε ο βαρυς τονος εκεινος και κατα παντων νομοθετων
ανηιρημενος το κρατος, οταν βλεπωσιν τους σωμεραστας διελκομενους, οις αυτοι
κακως εφηκαν την εξουσιαν. 5.12.6 Παντως δε οι τους αλλους μη κωλυσαντες εις
εαυτους πρωτον την αμαρτιαν επεστρεψαν και διπλης ευρεθησονται κατηγοριας
υπαιτιοι, ης τε επραξαν αυτοι και ης τους αλλους ακολασταινειν αφηκαν. Οι τοινυν
βουλομενοι κοσμιαις ως ενι μαλιστα γαμεταις συζην, αυτοι τον ιδιον τροπον
διδασκαλον των συνοικων ποιησατωσαν, ιν' εχωσιν αγαθον αφ' εστιας τον ζηλον.
 
 
 

26
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6.t.1 Ἀστεριου επισκοπου Ἀμασειας λογος εις τον προφητην ∆ανιηλ και
εις την Σωσανναν
6.1.1 Ἀει του πνευματος η χαρις υπερχεομενον εχουσα τον πλουτον της δωρεας ουκ
αργει τα εαυτης οπηνικα και οις αν εθεληι επιδεικνυσθαι. Οια γαρ ποταμος
πεπληρωμενος των εις ζωην αλλομενων υδατων απεναντιας τοις ορωμενοις τουτοις
και κατα γην, τας της ενεργειας αφεσεις εχει χορηγουμενας. 6.1.2 Ου γαρ επιλειπει
το ρειθρον αυτηι καθαπερ εκεινοις ενιοτε, ουδ' αναβασεις και υποβασεις ωσπερ αυτοι
επιδεχεται, ουδε το και το μερος κατα τουτους περιλαμβανει, αλλα και πληθει αει
και πασιν αρκει· και εις τους μετοχους υπορρεουσα του πληρωματος ουδεν ηττον
μενει πεπληρωμενη, αλλα γαρ και ουτω την χαριν εχουσα δαψιλη ουδε προς ηλικιας
οιδεν διαδιδοσθαι και μεριζεσθαι. 6.1.3 Ου γαρ ογκωι σωματων τα αμετρητα οιδεν
μετρεισθαι, αλλα ψυχης ευγενειαι και καθαροτητι συνερχεσθαι τε και επιφαινεσθαι.
Και δια τουτο νυν μεν συμπεριφερεται αρτιγαλακτοτροφουμενωι τωι Σαμουηλ, νυν δε
τον ∆αβιδ εκ των ποιμνιων αυτων προβατων αναλαμβανει των αδελφων οις εδοκει
παρεωρασθαι δια το ατελες της ηλικιας εκκρινουσα. 6.1.4 Ἄλλον εξ αροτηρος τωι
χρισματι τελειοι και μετ' εκεινους τον νυν κειμενον εις υποθεσιν, μακαριον και τωι
οντι σοφον ∆ανιηλ, απαλον ετι και κομιδηι νεον ομου και πρεσβυτερων κριτην και
προφητην καθιστησιν· ος ει και της βαρειας εκεινης εργον εγεγονει αιχμαλωσιας και
της ενεγκουσης ειχε την Βαβυλωνα και εν αδοξοις εδοκει δια της ωρας το ατελες και
απαρρησιαστος δια το εναπειληφθαι τοσουτοις κακοις, 6.1.5 αλλ' εκ του την αρετην
επιφερεσθαι και φιλοσοφιαι στοιχειωθηναι την πρωτην αυξησιν και καρτερος ειναι
την γνωμην και εμβριθης, εν αυτωι τωι ανθει της ηλικιας των γηραιων εκεινων και
καθεστηκοτων ελεγχος εδεικνυτο και κριτης. Ἀλλα μικρον, ει δοκει, προς αρχην
αναγαγοντες τον λογον ιδωμεν, οπως υψηλον και μακαριον το φιλον υπαρχειν Θεωι.
6.2.1 Της πολεως της Ἱερουσαλημ κατακραν τωι πολεμωι παρα των Ἀσσυριων
ληφθεισης οι τοτε λαοι των Ἑβραιων επι Βαβυλωνα διηχθησαν. Ειχε δε και τον
μακαριον ∆ανιηλ των δορυαλωτων μειρακιων το πληθος και διηγετο επι της
πολεμιας παις ευκαταφρονητος, κεκακωμενου δημου μικρον και πολλοστον
εφολκιον, ουτε παρα τοις ομοφυλοις αφορμην εχων του φαινεσθαι, ουτε παρα τοις
εχθροις αξιολογον του πολεμου νομιζομενος κερδος· αφανης, αδοξος δια την
ηλικιαν, δια την συμφοραν· μονωι τωι καλως βλεποντι καθορωμενος. 6.2.2 Θεος γαρ
μονος εβλεπε την καθαραν του νεανισκου ψυχην, ωσπερ τινα μαργαριτην εν
θαλαττιοις οστρακοις ενδεδεμενον η χρυσον εν τοις κολποις ενοντα της γης· ως
νυμφην ευπρεπη τοις παραπεπτασμασι της πασταδος καλυπτομενην. Ἐπειδη δε
ηλθεν ο καθηκων καιρος και εδει τον κρυπτομενον φανηναι, γνωριμον γενεσθαι τον
αφανη, περιβλεπτον τον καταφρονουμενον, λαμψαι τον τωι σκοτωι της συμφορας
κεκρυμμενον, ολιγη του πνευματος επιφοιτησις και παντων ο ταπεινος υψηλοτερος·
6.2.3 σοφος ο μη διαιρων το στομα· ελεγχος κρυπτομενων· κριτης δικαστων ο
απαιδευτος· επι θρονου καθημενος υψηλου ο μηδεπω μηδε υπηρετης δικαστηριων
γενομενος· σωφροσυνην συκοφαντουμενην εκδικων ο νεος, δημον πλανωμενον
επιστρεφων, ψηφον πολεως ολης κακως ενεχθεισαν ανακαλουμενος. 6.3.1
Ἠκουσατε γαρ αρτιως του αναγνωσματος και τωι θαυματι παντως κατεχεσθε την
ψυχην. Καγω δε τα των αλλων βιβλιων αφεις οσα οι ψαλμοι ημιν επωφελως μεθ'
 
 
 

27
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηδονης εμελυδησαν, οσα συνεβουλευσεν ο αποστολος, οσα δεσποτικως
ενομοθετησεν εν τοις ευαγγελιοις ο Κυριος, ταυτηι προσεκλιθην τηι ιστοριαι. Ἐπειδη
δυο νεοτητας βλεπω ευδοκι μουσας, την μεν εν τωι δικαζειν, την δε εν τωι κρινεσθαι·
και τον μεν ∆ανιηλ επι ταις ψηφοις κροτουμενον, Σωσανναν δε επι τηι νικηι στεφα
νουμενην της σωφροσυνης. 6.3.2 ∆ευτε τοινυν, ει δοκει, οι των καλων ερασται και
της αρετης, ανανεωσωμεθα την παλαιαν κρισιν τηι μνημηι· αρχαιαι σωφροσυνηι την
νεαζουσαν επι του παροντος ακολασιαν εκκο ψωμεν στηλιτευσαντες γηρας
μειρακιωδες και νεοτητα πεπολιωμενην θαυμασαντες. Ὦ πρεσβυται μιαροι και
αρχοντες του λαου, μυριων παιδαγωγων εις επανορθωσιν χρηιζοντες γαμων νομωι
ζευχθεντων επιβουλοι, σωφροσυνης ενεδρευται, μηχανορραφοι δολων,
συκοφαντιας ταχεις ευρεται! 6.3.3 Ὑμεις ητε οι την πορνειαν τοις χειλεσι κρινοντες
και την μοιχειαν καταδικαζοντες· οι των αλλων ιατροι και της νοσου γε μοντες· οι
κεκονιαμενοι ταφοι ενδον της ακαθαρσιας πεπλησμενοι και την εξωθεν επιφανειαν
καλλωπιζοντες. Οι υψηλοι και επι των θρονων των δικαστικων προκαθημενοι, οτε
δε ακολασταινειν προειλεσθε τοις λασιοις των φυτων και τοις θαμνοις ενερποντες.
6.3.4 Ἐγελα τοτε βλεπων υμας ο των παραβασεων εισηγητης και των κακων
συμβουλος, οπως οι εν κορυφηι του λαου, οι λογαδες και εκκριτοι, ως τοιχωρυχοι
τινες η ληισται τηι γηι προσεσυρεσθε, ινα βλεψητε θεαν ακολαστον· και τοις θαμνοις
ενεκρυπτεσθε κατα τας αλωπεκας, αι απο των συμφυτων και επισκιων τοπων τας
κατοικιδιους ενεδρευουσιν ορνιθας και νενομεναις απροοπτως επιπηδωσιν. 6.3.5 Ὢ
της ομοιοτροπου κακιας, ην ο των ανθρωπινων ψυχων ολοθρευτης απ' αρχης εις
τελος επιτηδευει! Ἐν παραδεισωι το πρωτον του υψηλου ανθρωπου πτωμα, εν
παραδεισωι και νυν οι γεροντες παρα του οφεως ενεργουμενοι της αρχικης δοξης
εκπιπτουσι, γινονται δε αντι κριτων καταδεδικασμενοι, της ζωης αλλο τριοι και της
αμαρτιας εργαται. 6.3.6 Ἀλλ' ενταυθα μεν ανδρων εκρατησε, της δε γυναικος ηττηθη
και το κουφον της πρωτης ανθρωπου επι της Βαβυλωνιας ουχ ευρε νεανιδος. Και
καλως αν ειποι τις, ως ουκ εστι Βαβυλων συγχυσις δια Σωσανναν, αλλα τηρησις
εντολων Θεου, φυλακη σωφροσυνης, πολις ανδρικης γυναικος, τοπος εορτης
επινικιου. 6.4.1 Ταυτην εγω, τους εν μεσωι χρονους ανελων, τηι ομοιοτητι της αρετης
προς τον κοσμον Ἰωσηφ αγω· ιστημι δε την ευσχημονα παρα τον σωφρονα την τωι
Θεωι φιλην παρα τον παιδα του Ἰσραηλ. Ἕνα και τον αυτον αμφοτεροις, τον υπερ
της σωφροσυνης, επιτιθημι στεφανον· υπορριπτω δε τοις ποσι των νικησαντων τους
ηττημενους· τωι μεν Ἰωσηφ την ακολαστον Αιγυπτιαν, την δεσποιναν του ελευθερου
δουλου· Σωσαννηι δε τους ατιμους γεροντας. 6.4.2 Τιθημι τουτους παιδαγωγους
σωφροσυνης· την μεν της γυναικειας, τον δε της των ανδρων νεοτητος· λαμπτηρας
της οικουμενης, ανθη της αναστασεως, μοιχων κριτας, γαμων ενθεσμων φυλακας.
Τεως δε περι μονην ασχολησωμεν την ιεραν γυναικα τον λογον· νυν γαρ ο Ἰωσηφ
επεισοδιον εστι και παρενθηκη σωφροσυνης ο σωφρων. 6.5.1 Ἐπειδη γαρ οι
γεροντες, ως ενομιζον, ειχον την θηραν εισω δικτυων, εισεπηδησαν δε εκ της
ενεδρας ως αυτικα ληψομενοι, ουχ ευρον δειλην την βελτιστην ελαφον, αλλ'
ανθισταμενην και αυτοις και τωι δρακοντι τωι των γινομενων αιτιωιοφιοκτονον δε
ζωιον η ελαφος· και καλως ευρεν ο λογος την εικονα του ζυου· παρεκαλεσαν, ουκ
ηκουσθη σαν· ηπειλησαν, ου κατεπληξαν. 6.5.2 Ἀμηχανουσι λοιπον οι δυσερωτες και
δυο τοις μεγιστοις συνεχονται, αποτυχιαι της επιθυμιας και φοβωι του ελεγχου.
Ῥαπτουσι δε συκοφαντιαν αι μιαραι κεφαλαι και λυσιν του κακου αλλο κακον
εξευρισκουσι και μοιχειας καλυμμα συσκευαζονται φονον. Ἁμαρτωλος γαρ, οταν εις
αρχας εμπεσηι πλημμεληματων, ωσπερ σχοινωι τηι αρχηι και τας ακολουθους ανομιας
εφελκεται. Και γεννητικα τυγχανει των καλων τα καλα, των δε φαυλων τα ομοια.
 
 
 

28
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6.5.3 ∆ιο και νυν φονος ο καρπος της μοιχειας υποβλαστανει και συνεδριον κατα
σπουδην καθηται ως επι μεγαλωι της γυναικος αδικηματι, και δημαγωγειται πληθος
θεαν εχον την κρινομενην. Κατηγοροι δε και δικασται οι αυτοι· και πολια
συκοφαντουσα αξιοπιστος ην και νεοτης συκοφαντουμενη εκ της κρατουσης
υπονοιας κατεδικαζετο. 6.5.4 ∆ημος δε αναρριπισθεις και παθων ο δη πασχειν απο
ορμης εμπληκτου ειωθε δημος, ηγανακτει πεπλανημενος και τηι ορμηι των γεροντων
συνεξεφερετο· γονεις της κρινουμενης εθρηνουν, ανηρ την συμφοραν ωδυρετο,
παιδες ωλολυζον ενθεν και ενθεν της μητρος κινδυνευουσης απηρτημενοι, το γενος
τηι αισχυνηι κεκαλυπτο. 6.5.5 Οι δε καλοι δικασται, οι της σωφροσυνης συμ μαχοι,
σεμνως κεκαλυμμενην ιματιωιουδε γαρ επι της συγχυσεως των κακων εαυτης
επελαθετο εξιν της κοσμιοτητος εχουσαγυμνουσθαι της ευπρεπους σκεπης
εκελευσαν, ιν' εν τωι δικαστηριωι της μοιχειας μοιχειαν εργασωνται τηι θεαι της
κρινομενης την αισχραν επιθυμιαν προσαναπαυσαντες· 6.5.6 επετιθεσαν δε και τας
χειρας τηι κεφαληι ο δη συμβολον της κατακρισεως ην, χραινοντες σωμα καθαρον, οι
ακολαστοι, τηι αφηι και κατ' αυτης εδημηγορουν το ψευδος, οι καλοι της αληθειας
προσταται. 6.6.1 Ὡς δε ο λαος υπηχθη και η ψηφος ηνεχθη και η τιμωρια πλησιον ην,
ανεβλεψε τοτε η συκοφαντουμενη προς τον δικαστην των κριτων· εφεσιμον την
δικην εξ ανθρωπων ηγαγε προς τον Θεον, επεκαλεσατο το απαραλογιστον
δικαστηριον και ουκ εβραδυνεν η αληθεια. 6.6.2 Ἀναστηθι μοι λοιπον, ω μακαριε
∆ανιηλ, και νυν επι του λογου ως διηγερθης και τοτε παρα του πνευματος· ειπε και
συ Ἀθωιος ειμι απο του αιματος ταυτης, ως και Πιλατος υστερον κατα των
μαινομενων Ἑβραιων. Ἀναλυσον τον λαον επι το κριτηριον· δος αρχην τηι δικηι
κακως τελεσθεισηι· στησον κρινομενους τους ψευδωνυμους κριτας· εναλλαγητω των
προστατων η ταξις και θεωρειτω η γυνη τους γεροντας, ως αυτη προ ολιγου θεαμα
της πολεως ην. 6.6.3 Κρινον, ο αιχμαλωτος, τους πολιτας· ο ξενος τους εγχωριους· ο
νεος τους παλαιους. Χρησον αγιον στομα τωι πνευματι· ου γαρ ακαθαρτα χειλη εχεις,
ως Ἡσαΐας αυτον εξευτελιζων φησιν· ουδε ενος των Σεραφειμ και του καθαρσιου
ανθρακος χρηιζεις. Χωρησον σοφως τους ψευδωνυμους κριτας, ινα μη και ταις σαις
ερωτησεσι συμφωνως επιπηδησωσιν ως εν παραδεισωι τηι γυναικι. 6.6.4 Οια γαρ και η
αρχη των λογων του τρισμακαριου παιδος συνετως καταμαθωμεν· Πεπαλαιωμενε
ημερων κακων· νυν ηκασι σου αι αμαρτιαι ας εποιεις το προτερον, τους μεν αθυους
κατακρινων, απολυων δε τους αιτιους. Ὢ του θαυματος και της μεγαλης ελευθεριας
του πνευματος! Ου γαρ το πνευμα Κυριου, ελευθερια. 6.6.5 Ὁρατε γαρ, ως ουδε εν
προοιμιοις υποστελλεται· αλλ' εις το βαθος του συνειδοτος ενατενισας και βλεπων
τας ψυχας των γεροντων αποθηκας αμαρτιων μαρτυρας μεν και αποδειξεις ου ζητει·
υβριζων δε επαχθως προσκαλειται, επειδη την αποφασιν εχει γεγραμ μενην επι του
στηθους ο προφητης. 6.6.6 Και οσον γε εις αυτον ηκεν, ουκ αν ουδε ειπε τι, αλλ'
ανυπερθετως τηι τιμωριαι παρεπεμψεν· ινα δε πεισηι λαον αφρονα και κριτας κουφους
τηι πολιαι κατηγορων ου τηι αληθειαι δικασαντας, και την πειραν της ερωτησεως
κεχωρισμενοις προσαγει και το ψευδος εκ της διαφωνουσης αποκρισεως διελεγχει·
και την κρισιν εξενεγκων ου δημιοις διδωσιν υπευθυνους, αλλ' αγγελους κατ'
αυτων κολαστηριους καλει. Εις τοσουτον γαρ ηυξηθη το των αγιων αξιωμα, ως
δυναμεις αορατους εχειν τας υπηρετουμενας αυτοις. 6.7.1 Τινα τα εξης τοις μιαροις
γερουσι; Προετραπη η κρισις· απηλθον δε και των παλαιων ανομιων και της νεας
αμαρτιας διδοντες δια θανατου την δικην· Βαβυλων δε πασα το παραδοξον των
γενομενων δια στοματος ειχον και υμνοις τον Θεον ανευφημουν τον των
λανθανοντων δραματων την γνωσιν δημοσιευσαντα. 6.7.2 Και Χελκιας υπερ της
παιδος χαιρων ανενεωθη· Ἰωακειμ την επινικιον ηισεν υπερ της γυναικος εορτην·
 
 
 

29
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παιδες δε, γνησιας και της σωφρονος εκγονα, μειδιωσι προσωποις την μητερα
περιεσκιρτων και το πολυδακρυ πενθος μετεσκευασθη εις ευφροσυνην. Ὑμεις δε, ο
του Χριστου λαος, ευσεβεστατης και ψυχωφελους ιστοριας ακουσαντες μη
αδιαφορως την ακοην παραδραμητε, αλλα παιδειαν και ασκησιν του υμετερου βιου
τον λογον ποιησασθε. 6.7.3 Αι γυναικες, ζηλω σατε την Σωσανναν· ουτως φυλαξατε
τοις ανδρασι την σωφροσυνην ως εκεινη τωι εαυτης· παθειν τε και κινδυνευσαι
κατεδεξατο μαλλον η μοιχειαι σπιλωσαι τον βιον· μοιχεια Θεον παροργιζει, ανδρα
καταισχυνει, οικους και εστιας εξαφανιζει, παιδας αμφιβολους εργαζεται. Οι πρεσ
βυται, τους τοιουτους μισησατε γεροντας· οι δυνασται, φοβηθητε των κριτων των
παρανομων το τελος· 6.7.4 οι νεοι, μιμησασθε τον ηλικιωτην τον νεον, ιν' ουτως
εκαστης ηλικιας εις τον τυπον των καλων μορφωθεισης το παν πληρωμα της
εκκλησιας αγιον και ευδοκιμον γενηται εν Χριστωι Ἰησου τωι Σωτηρι ημων, ωι πρεπει
δοξα, κρατος, τιμη συν τωι συναναρχωι πατρι και συν τωι παναγιωι και ζωοποιωι αυτου
πνευματι, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

7.t.1 Ἀστεριου επισκοπου Ἀμασειας λογος εις τον εκ κοιλιας τυφλον
7.1.1 Ἠκουσαμεν αρτιως του υιου της βροντης Ἰωαννου, μαλλον δε του αγιου
Πνευματος του τον αλιεα και χειροτεχνην συγγραφεα και λογογραφον εργασαμενου
θειων οντως και υψηλων υποθεσεων. Ἐξηγησατο γαρ ημιν πολλην και μακραν του
Κυριου διαλεξιν, δι' ης τον απειθη λαον και δυσηκοον την του πατρος και υιου
θεογνωσιαν επαιδευεν της μοναρχικης εννοιας των Ἑβραιων απαγων τους
λογισμους, ανοιγων δε αυτοις την θυραν της χαριτος εκ της νομικης παραδοσεως,
και προς την καινην ∆ιαθηκην εκ της παλαιας ηρεμαιως αγων, ως εκ της ερημου
προτερον επι την γην την πλουσιαν και ευκαρπον. 7.1.2 Ἀλλ' ομως δεικνυντος
αυτου ποικιλως και την ιδιαν υπαρξιν, ως προαιωνιος υπαρχει και αει τωι πατρι
συνημμενη, και διαρρηδην τοις κωφοις εμβοωντος· Πριν Ἀβρααμ γενεσθαι εγω ειμι·
ουτε του λογου μαθοντες την δυναμιν, ουτε δια τινος επιστημονος αντιρρησεως το
μη παραδεχθεν διελεγξαντες επι τους λιθους αντι των λογων εχωρουν· και
πορρωθεν του σταυρου τας φονικας χειρας προς την μιαιφονιαν εγυμναζον. 7.1.3 Ὁ
δε κρινας πανταχου μακροθυμως εχειν προς τον υβριστην δημον και βλασφημον,
εξεκλινεν αυτων την οργην και τον θορυβον ου ταπεινως αποδιδρασκων, αλλα
θεικως· ος εν μεσωι τε ειστηκει και ψηλαφωμενος ουκ εβλεπετο και τοις
φλεγμαινουσι προστριβομενος ουχ ορατο, αλλ' ειστηκεσαν ενεοι τηι μεν προαιρεσει
φονωντες, καθ' οτου δε την οργην εκπληρωσουσιν ουκ ευρισκοντες· 7.1.4 ομοιοι
θηρευταις απειροις, οι επειδαν προ καιρου την θηραν ανασοβησωσιν, υποδραμουσης
της ελαφου λοχμην τινα και αφανως εξελθουσης, εικη πλανωνται κατα την ναπην
αχθος περιττον τα δικτυα φεροντες και ματην τους σκυλακας εφελκομενοι. 7.2.1
Ἐγω δε, ει και τα αλλα φαυλος οικετης, τουτου γουν ουκ εξελα 7.2.1 θομην, οτι
δουλος ειμι και με προσηκεν υπερ του ∆εσποτου κατα των υβριστων εξανιστασθαι.
∆ιο και κεκραξομαι προς τους Ἑβραιους ως παροντας σημερον και παρα της μανιας
ενεργουμενους· Βαλλετε, μιαροι, λιθοις τον ευεργετην; τις γαρ υμας εκ πετρας
εποτισε; βαλλετε λιθοις τον πλαξι λιθιναις τον βιον υμων κακονισαντα; 7.2.2
βαλλετε τον εκλεκτον λιθον και εντιμον, ον Ἡσαΐας υμιν προεφητευσε; βαλλετε τον
νοητον λιθον τον της ακροτομου πετρας απορραγεντα ανευ χειρος ανθρωπινης, ως ο
θεσπεσιος ∆ανιηλ υμας εδιδαξε; βαλλετε λιθοις τον ακρογωνιαιον τον τους δυο
 
 
 

30
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοιχους της καινης και της παλαιας ∆ιαθηκης συνεχοντα; 7.2.3 Καν γαρ υμεις μη
πιστευσητε, δυνατος ο Θεος εκ των λιθων τουτων εγειραι τεκνα τωι Ἀβρααμ,
τουτεστιν αθροισαι τωι Χριστωι λαον περιουσιον τον εξ εθνων και ακροβυστον, εφ' ωι
και την επαγγελιαν ο Ἀβρααμ εδεξατο ειποντος αυτωι του Θεου, οτι
Ἐνευλογισθησονται εν σοι παντα τα εθνη. Τηι γαρ απορρητωι προγνωσει βλεπων ο
Θεος το μελλον τωι αρχηγωι της πιστεως παντας τους εις υστερον πιστευειν
μελλοντας εις ταξιν απεκληρωσε τεκνων. 7.2.4 Ἐθεωρει γαρ εκτοτε των Ἑβραιων
την στασιν και τους λιθους εβλεπε και τους ψευδωνυμους υιους εν τοις
αποκηρυκτοις ηριθμει. Ἐπειδη δε λογωι καταγγελλων αυτοις την αληθειαν ουκ
επειθεν ευσεβειν, παρεστως απεκρυβη και φαινομενος ουκ εβλεπετο, ιν' εκ της
τοιαυτης αυτου θαυματουργιας ελκυσηι προς συγκαταθεσιν του, οτι και Θεος
ετυγχανεν και Θεος Ἀβρααμ πρεσβυτερος. 7.2.5 Ἀκουσατε ουν, φησιν, ω αληθως
τυφλοι και ανοητοι· Τις ουτος, ο και συμπαρων υμιν και μη βλεπομενος; η ταχα
εκεινος ο και προς Μωυσην λαλων και μη φαινο μενος; Ἑωρατο γαρ και τοτε πυρ
και βατος, αμφοτερα αφωνα· αλλ' ομως και φωνη ηκουετο και λογος επαιδευε και
ασφαλως το μελλον προηγορευετο. Και χρη τους νουν εχοντας εκ της συγγενειας
των πραγματων γνωρισαι το προσωπον. 7.3.1 Ουτως δε αλογως και ανοητως των
Ἑβραιων εχοντων ο Κυριος ημων και Σωτηρ, ωσπερ τις ιατρος επιμελης τε ομου και
σοφος, προς την πρωτην πειραν ουκ ενδοντος του παθους αλλον τροπον της
θεραπειας μεταχειριζεται. Τυφλωι δε βουλεται θεραπευσαι τυφλους την διανοιαν, ος
εκ του προστυχοντος ευρεθη, ου λωβηι τινι συμβασει παθων την τυφλοτητα, αλλα
πταισματι φυσεως ουτως εκ γαστρος παραχθεις εις τον βιον. 7.3.2 Θεασαμενος δε τον
ανθρωπον εστη και προς θεραπειαν ετοιμος ην· θεραπειαν ανθρωπικου λογου και
τεχνης κρειττονα. Ἰατρικη μεν γαρ και ο κατ' αυτην λογος εκεινοις των νοσηματων
επιβαλλει την θεωριαν, οσα της φυσεως απαρτισασης το ζωιον και προαγουσης εις
φως χρονοις υστερον κατα τινας περιστασεις επισυμβαινει, της δε συντεχθεισης τωι
σωματι λωβης ουκ επαγγελλεται θεραπειαν. Ου μεντοι γε ουδε των παθων παντων
των εις υστερον συμβαινοντων. 7.3.3 Και τουτου μαρτυρες οι ηκρωτη ριασμενοι των
ανθρωπων, οις ουδεις ιατρος την των μελων στερησιν επηνωρθωσε. ∆ιοπερ και οι
μαθηται το παθος κατελεησαντες και βλεποντες ανθρωπον της καλλιστης ηδονης
του φωτος μη γευσαμενον την αιτιαν περιεργαζοντο της κακωσεως και
επυνθανοντο παρα του Κυριου ου λιαν επιστημονως, ειπερ εξ αμαρτιας οικειας η δια
πλημμε ληματα των γονεων τοιουτος εις τον βιον παρηχθη. 7.3.4 Ἑκατερωθεν δε η
ερωτησις εχει το επιληψιμον· ουτε γαρ αν υπερ των πατερων ο παις κατεγνωσθη,
αλλον υπερ αλλου του Θεου μη κολαζοντος· ουτε μην ιδιων πλημμεληματων
απετισε δικας, ειγε ουτος μεν τυφλος εγεννηθη. Ουδεις γαρ αμαρτωλος προ
γεννησεως. Ἡ μεν ουν πευσις ου λιαν δοκιμος· οπως δε η αληθεια, ο Κυριος ημων,
προς την ερωτησιν απε κρινατο, καταμαθωμεν. 7.3.5 Το γαρ παθος τουτο, φησιν, ω
μαθηται, ουχ αμαρτηματων εστιν αντιδοσις, αλλ' ετοιμασια μελλουσης οικονομιας,
οπως αν ο τεως κοινος νομιζομενος ανθρωπος ενεργησηι τα υπερ ανθρωπον και ο
κτιστης των ολων μετα την πρωτην ποιησιν ευρηι και νυν του δημιουργειν αφορμας,
εκ δε των μερικων και τα καθολου πιστωσηται, ο δε σκληρος λαος και δυσαγωγος
πεισθηι προσκυνειν ριψας τους λιθους. 7.3.6 Φωτισθητωσαν τοινυν οφθαλμοι μη
βλεποντες, ινα καταλαμψηι τας ψυχας των ασυνετων ο της δικαιοσυνης ηλιος.
Γενεσθω πραγμα παραδοξον και κτισθησωσαν οψεις, ινα μαθωσιν οι στασιαζοντες,
ως ο λεγομενος υιος του Ἰωσηφ, ει ην αληθως τεκτονος παις, διφρον μεν εδυνατο
διαρραγεντα επανορθουν, η τα ξυλα συναγειν της αρμονιας αποζευχθεντα, η την
κλασθεισαν υπερειδειν δοκον, η λεαινειν το τραχυ των σανιδων, η ποιειν ολως
 
 
 

31
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινα, α χειροτεχνης πατηρ κατα τον λογον του επιτηδευματος διδασκει τον παιδα·
7.3.7 ανθρωπου δε μερος, και μερος το καλλιστον τον οφθαλμον, το μαλιστα παρα
της φυσεως φιλοπονως δημιουργουμενον, ουκ αν εποιησεν αλλος, ει μηγε ο της
πρωτης αρχης της κατα φυσεως εχων την εξουσιαν. 7.4.1 Καν τις θελησει προσεχως
τοις ανθρωπικοις μελεσιν επιστησαι τον νουν, εν τουτωι δη μαλιστα τωι μοριωι του
σωματος την παντοδυναμον και ποικιλην του Θεου σοφιαν κατοψεται εν μικραι
μελους περιγραφηι τοσαυτην επιδειξαμενου την φιλοτιμιαν της τεχνης. Πρωτον μεν
γαρ αυτωι χαρις τις επικεχυται και εστιν απαλωτατος τε και ασαρκος, ως αν ειποι τις,
εν τωι τρυφερωι το στερεον εχων και εν τωι μαλακωι το διατεταμενον και ποικιλαις
διηνθισται ταις χροαις. 7.4.2 Το γουν μεσον αυτου την περιγραφην εχει του μελανος,
και ταυτην ου δι' ολου μονοειδη, αλλα ποικιλοις τισι κυκλοις συνδεδεμενην· του
κεντρου μεν αυτου και μεσου το βαθυτερον εχοντος, της δε εξωτερω περιφερειας
προς την ξανθοτεραν κατα μερος αποληγουσης βαφην. Ταυτης εξωθεν το λευκον
περιβεβληται, στιλπνον και διαυγες, ουκ ακρατον εχον την λευκοτητα, αλλ' εν
κρυσταλλοειδει τινι και διαυγαζουσηι πεποιημενον τηι μορφηι. 7.4.3 Το ερυθρον
κειται περι την κορην, ινα τωι λευκωι και μελανι κερασηι την χαριν. Ἐπι τουτοις
ουτως εστι διαυγης και λειος εν τηι πυκνοτητι, ωστε και τας των εγγιζοντων
ειδωλοποιειν μορφας και οιονει κατοπτρον ακριβες των προσδιαλεγομενων
εντυπουσθαι τους χαρακτηρας, διο δη και το μεσαιτατον αυτου του κυκλου, το
κεντρον, προσηγορευεται κορη, αει την μορφην τωι καταντικρυ βλεποντι δεικνυον
ανθρωπικην. 7.4.4 Ὡς γαρ ουκ εστι τον ορωντα εις κατοπτρον μη ευθυς ενσκιασαι τηι
υληι τον ιδιον χαρακτηρα, ουτω τον αντιπροσωπον εστωτα του ανθρωπου μη
εγγραψαι τωι οφθαλμωι την οικειαν μορφην. Εις αλληλους γουν ανθρωποι βλεποντες
αλληλων γινονται κατοπτρα. 7.5.1 Θαυματος τοινυν αξιος εν τοις κτισμασιν ο
οφθαλμος. Ουτος γαρ μοι και Θεον ερμηνευει πασαν ακριβως καταμανθανων την
κτισιν κακ της ενεργειας υποδεικνυς τον τεχνιτην· ουτος εκ των ορατων ερμη νευει
τηι ψυχηι τα αορατα· δια τουτου εχω γνωσιν ηλιου και ουρανου κοσμον εμαθον και
καλλος αστερων ιστορησα και γης υποστασιν και φυσιν θαλασσης, σπερματων
διαφοραν και φυτων ποικιλιαν και χρω ματων ποικιλην βαφην, σκοτους κατηφειαν
και φωτος λαμπηδονα και παντα απλως οσα ο Θεος κτισας επηινεσεν. Ὡς ει γε
οφθαλμος μη υπηρχεν, αμαρτυρος αν η κτισις εγηρασεν, ουδενος καθορωντος την εν
αυτηι σοφιαν και δυναμιν του Θεου σωζομενην. 7.5.2 ∆ια ταυτην τοινυν την
θαυμαστην των οψεων κατασκευην οφθαλμοι 7.5.2 και νυν εκτισθησαν αυτοσχεδιοι,
ινα τας μικροπρεπεις εννοιας τας εκ της σαρκος εγγινομενας ημιν περι του
Μονογενους αποθωμεθα τηι μεγαλουργιαι των γινομενων εκβαλλοντες της ψυχης
πασαν υποληψιν μικροπρεπη και χαμαιζηλον· γνωρισωμεν δε, οτι το μακαριον φως
και καλλος της θεοτητος οστρακινον σκευος εδεξατο διακονουν ημιν κατα τους
λυχνους την λαμπηδονα. 7.5.3 Αυτουργει δε διολου την θεραπειαν ο Κυριος και ου
λογωι μονωι χρηται προς την ενεργειαν ο προσταγματι την πασαν υποστησαμενος
διακοσμησιν, ο δυο λογοις βραχεσι τον παραλυτικον θεραπευσας· αλλα και στοματι
και χερσι και αλληι πολληι προνοιαι θεραπευει νυν την τυφλοτητα, ινα βεβαιαν δια
των πραγματων εμποιησηι τοις απιστοις την πιστιν. 7.5.4 Πτυει επι του εδαφους και
τωι σιαλωι πηλον εργαζεται, τηι μεν γηι δια τουτο προς την θεραπειαν συγ χρωμενος,
ινα δειξηι ως εξ εκεινου του χου, οθεν εν αρχηι ολοκληρον επλασθη το ζωιον, και το
λειπον αρτιως μερος δημιουργειται. Σιαλωι δε τουτο αναλαμβανει και συνεχει τον
εσκεδασμενον και ακολλητον, ινα φανερως ημιν δειξηι, οτι τηι δυναμει του στοματος
αυτου ο Λογος τα παντα κατωρθωσε. Τωι λογωι γαρ οι ουρανοι εστερεωθησαν και τωι
πνευματι του στοματος αυτου πασα η δυναμις αυτων. 7.6.1 Ταχα δε και δια τουτο
 
 
 

32
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πτυων θεραπευει, ινα κατανυξηι προς φοβον τους μικρον υστερον υβριζειν τοις
εμπτυσμασι μελλοντας· και ομως ουκ εδυσωπησε των μαινομενων το θρασος, αλλ'
ενεπτυσθη πολλα ο τοιαυτα κατορθων δια πτυσματος. Της πρωτης ταυτης πραξεως
την δημιουργικην υποφαινει δυναμιν και δια μεν του προσταξαι εις την
κολυμβηθραν του Σιλωαμ νιψασθαι την δι' υδατος σωτηριαν ημιν ενδεικνυται, ην
πασιν ο απεσταλμενος (Σιλωαμ) εχαρισατο. 7.6.2 Τοτε γαρ καλως βλεπομεν, οτ' αν
τωι μυστικωι καθαρθωμεν υδατι· τοτε φως ημας περιλαμπει της χαριτος, οτ' αν η
δυναμις του βαπτισματος τον ρυπον των αμαρτηματων και τας κηλιδας εκνιψηι. Και
παντες οσοι τηι εντοληι του Σιλωαμ απολουομεθα, το πνευματικον ορωμεν φως, ο
φωτιζει παντα ανθρωπον ερχομενον εις τον κοσμον. Ὢ του θαυματος και της
μεγαλης ενεργειας! 7.6.3 Ἀπηλθεν εκ της κολυμβηθρας ο προ ολιγου τυφλος
κοσμηθεις το προσωπον τηι των οφθαλμων προσθηκηι, βλεπων ακριβως προς την
ηλιακην ακτινα. Ἐξεπληττε τους γειτονας και τους γνωριμους το πραγμα. Ἐθορυβει
τον βιον ο καινος της θεραπειας τροπος· περιενοστει την πολιν ο ανθρωπος βλεπων,
ινα βλεπηται παρα παντων εργον γενομενον καινον και παραδοξον υπο Ἰησου του
εν Βηθλεεμ γεννηθεντος, του μικρου βρεφους εκεινου του εν τηι φατνηι τοις
σπαργανοις ενειληθεντος. Ταυτα γαρ εστιν, α τους Ἰουδαιους απιστειν εποιει τηι
θεοτητι. 7.7.1 Ουκουν, ω ανοητοι και παχυκαρδιοι, επιβαλετε τον λογισμον τοις εξ
αιωνος ανθρωποις. Ἀπο του Ἀδαμ αρξαμενοι τους εξης παντας διερευνησατε, εαν
ευρητε το νυν γενομενον και επ' αλλων πραχθεν, εαν εχοντα τον βιον τοιαυτης
θεραπειας υποδειγμα· και παλιν επι διασυρμωι του Κυριου μου τον του τεκτονος
προφερετε παιδα, ου τους αδελφους γνωριζετε, ου την οικιαν ιστε. 7.7.2
Ἀπαριθμεισθε παντα τα ταπεινα, φιλονεικησατε, πολλην ημων καταχεατε την
αδοξιαν. Ει δε μηδεν τοιουτον μητε ανθρωπος επραξε μητε ο βιος εσχε διηγημα,
καταγνοντες εαυτων της αγνοιας λοιπον προς την αληθειαν αναβλεψατε. Νιψασθε
και υμεις εις τον Σιλωαμ, ινα μη εναποθανητε τηι τυφλοτητι. 7.7.3 Ἀλλ' ουδεν ως
εοικεν επ' εκεινων. Ου λογος επαιδευεν, ου πραξις εδιδασκεν, ουκ ενεργεια
θαυμασιων εδυσωπει· παντα δε τουναντιον δια την εντυφον αγνωμοσυνην μυριοις
τροποις επεχειρουν αφανιζειν και διασυρειν· περιετρεπετο δε αυτοις προς
τουναντιον η κακουργια. 7.7.4 Ὅσωι γαρ ηπιστουν εκεινοι και προσερωτωντες
ανατρεπειν εσπουδαζον, τοσουτωι πλεον εβεβαιουτο η αληθεια· και ταυτον επασχον
των θηριων εκεινοις, α πληγεντα παρα τινος και μηδεπω πασαν την αιχμην εν τηι
γαστρι δεξα μενα τηι προς τον ανθρωπον ορμηι και φιλονεικιαι ολον εφ' εαυτα
συνωθει τον σιδηρον. 7.8.1 Πρωτη πολυπραγμοσυνη· Ει ουτος αυτος ο τυφλος και μη
ετερος αντ' εκεινου εδειχθη· τουτο σαφως του ανθρωπου διαμαρτυρομενου και
κεκραγοτος και την ακολουθιαν της θεραπειας σαφως απαγγελλοντος, οτι και πηλος
κατεχρισθη το της τυφλοτητος φαρμακον, οτι και κολυμ βηθρα τον πηλον
απονιψασα το βλεπειν παρεσχεν. Ταυτα περιεργαζοντο γειτονες και εμανθανον·
ανεζητουν οι Φαρισαιοι και ουκ επειθοντο. 7.8.2 ∆ευτερα τεχνη εις αθετησιν του
γενομενου παρελαμβανετο το πειρασθαι δεικνυειν, ως ουκ εστιν ο Χριστος ο
ενεργησας την θεραπειαν. Ἐπειδη δε ανθρωπος τον σωτηρα εβοα και τηι ομολογιαι
και τωι κηρυγματι αντεδιδου την χαριν και τον ευεργετην εδημοσιευεν,
αποφραττομενοι τα στοματα, ιλιγγιωντες την γνωμην, ουκ εχοντες ο τι και
πραξωσιν, 7.8.3 επι την του παθους παλιν ανατρεχουσι ζητησιν και ει εκ γενετης
τυφλος, τουτο περιεργαζονται και τους γονεις αναζητουσι του ανθρωπου και
ακριβεις εξετασται γινονται των καθ' εκαστον, ουχ ινα βεβαιωσωσι το πραχθεν, αλλ'
ινα ανατροπην ποθεν του θαυμασιου λαβωσι και ψευδη τινα σκευωριαν
κατασκευασαντες το πιστευον πληθος της ορμης ανατρε ψωσιν. Ὢ κακιας υπερβολη!
 
 
 

33
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7.8.4 Μαχεσθαι προς την αληθειαν και μη προσκυνειν τον ταυτα ποιουντα, αλλα
διασυρειν τον ευεργετην· μη θαυμαζειν την δυναμιν, αλλ' εξευτελιζειν πειρασθαι τα
πραγματα. Πεισθητε και παρα των γονεων, ω Φαρισαιοι, οτι μετα της τυφλοτητος
ετεχθη ο ανθρωπος· και παλιν επι τον τυφλον ανατρεχετε, εκ δευτερου και τριτου
παρ' εκεινου πληροφορουμενοι των κακων επιχειρηματων και των επιβουλων. 7.8.5
Ἀλλ' οτ' αν της πρωτης εκπεσητε πειρας, επι την δευτεραν χωρειτε· οτ' αν της
δευτερας, επι την τριτην· οτ' αν της τριτης επι την καθεξης. Ἀλωπεκος
κακουργουσης αναστρεφεσθε δρομους και πανταχου μεν υμας τα δικτυα της
αληθειας περιεστοιχισται· αφυκτος δε η απο θαυμασιου διεξοδος. Ὅμως δε πασης
ουκ αμελειτε πλοκης ιστον αραχνης υφαινοντες, ποικιλως μεν, αλλ' ασθενως και
ανηνυτως επιβουλευοντες. 7.9.1 Πατρικον υμων το νοσημα. Ἀπιστων πατερων
ομοιοι παιδες. Τοιουτοι κακεινοι τον τροπον περι τα θαυμασια τα κατ' Αιγυπτον. Ἐκ
πολεμων εσωζοντο καινως και παρ' ελπιδας και τωι διδοντι την σωτηριαν ηπιστουν·
ετρεφοντο τροφαις υπερβαινουσαις την φυσιν και των λιμωττωντων ησαν πλεον
αχαριστοι· μαννα υπεδεχοντο ουρανοθεν πεμπομενον και των Αιγυπτιακων
σκοροδων τε και κρομμυων την δυσωδιαν εποθουν· 7.9.2 στυλωι νεφελης την
ημεραν επεσκιαζοντο, ινα μη τηι θερμηι της ηλιακης ακτινος ταλαιπωρησωσι, και
στυλωι πυρος εν νυκτι κατελαμποντο αλλον φωστηρα καινον παρα την σεληνην
λαβοντες εξαιρετον, και ως ουδεμιας ενεργειας θεικης απολαυοντες ουτως καινους
και μετεωρους εζητουν θεους εισπραττοντες, ινα μικρον επι του ορους κατασχεθεις
Μωυσης εν τηι δοσει του νομου την επανοδον παρελκυσηι. 7.9.3 Ὑμεις αληθως
κληρονομοι της εκεινων αγνωμοσυνης και τον νομον ουκ αγαπησαντες και την
χαριν μισουντες, ου ραβδου καρυΐνης επιστασιας, αλλα σιδηρας χρηιζοντες. 7.10.1
Ἄνθρωπον ορατε παρελθοντα μεν εις φως, εν σκοτωι δε μεχρι πορρω της ηλικιας
διατελεσαντα ανενεργητον τας οψεις, αλλοτριοις οφθαλμοις οδηγουμενον, καθ'
ημεραν προ του ιερου καθημενον, δημο σιευοντα την συμφοραν, ινα πολλους εις
ελεον εφελκυσηται, την πολιν εχοντα του παθους μαρτυρα, βλεποντα νυν και
ιαθεντα ταχεως, ου φαρμακων ποικιλων συνθεσει, ουδε σιδηρου τομαις, αλλα πηλωι
μονωι, και τουτου δια σιελου γενομενου· 7.10.2 και πως ου τεθηπατε, ουκ εκπλητ
τεσθε, ου καταβαλλοντες εις γην προσκυνειτε τον απο γης οφθαλμους κτισαντα και
σεβετε την θεικην ενεργειαν; Φθονωι δε διαρρηγνυσθε και ζηλουτε τον Θεον ως
αντιτεχνον, ως δημιουργοι δημιουργον, ως ομοφυλοι τον ομοτιμον. 7.10.3 Και
παλαιας μεν εντυγχανοντες βιβλοις, οσαι επι τηι του λαου οικονομιαι εγραφησαν, και
οσαι τας των βασιλεων αρχας και την επ' εκειναις ιστοριαν σαφως εκδιδασκουσιν,
ευπειθως περι εκαστου τα λεγομενα παραδεχεσθε, ως Μωυσεα μεν μικρου δεοντος
νομιζειν Θεον και Ἑλισσαιον υπερθαυμαζειν και τον τουτου διδασκαλον τον
Θεσβιτην υμνειν· 7.10.4 και παντας τους καθ' εκαστην γενεαν αγιους τους
ενεργηθεντας παρα Θεου και τα μεγαλα και αοιδιμα καταπραξαμενους, ισαγγελους
αναγετε ταις τιμαις· ουδεν δε ζυγομαχειτε περι των αρχαιων, ουδε αθετειτε την των
πατερων εξηγησιν, και ταυτα πεφυκοτων ανθρωπων μη λιαν ευκολως αναγεσθαι
προς την πιστιν της ακοης· 7.10.5 ο δε οφθαλμοις υστεροις επι των οφθαλμων ειδετε
και α τοις δακτυλοις εξεστι ψηλαφησαι και ακριβως τηι αισθησει καταλαβειν, ταυτα
απιστως και αγνωμονως ομου κακουργειτε και προφητειας καταπατουντες και την
εκβασιν των προρρησεων ανατρεποντες. Τα γαρ νυν επι της πειρας ορωμενα και
παλαι φθασας Ἡσαΐας δια των λογων εδιδαξεν· Ἰδου ο Θεος ημων κρισιν
ανταποδιδωσι και ανταποδωσει· αυτος ηξει και σωσει ημας. Τοτε ανοιγησονται
οφθαλμοι τυφλων και ωτα κωφων ακουσονται· τοτε αλειται ως ελαφος ο χωλος και
τρανη εσται γλωσσα μογιλαλου. 7.10.6 Ταυτα ου Πετρου και Ἰωαννου τα ρηματα,
 
 
 

34
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδε τινος των νεων και υποπτων προσωπων οι λογοι, ινα κε χαρισμενην ευφημιαν
υπονοησαντες αθετησητε την αληθειαν, αλλα της υμετερας προφητειας οι λογοι, ει
τον Θεκουΐτην γνωρισητε τον υιον του Ἀμως, προφητην προφητου παιδα,
Ἰσραηλιτην εκ γενους ανδρα, της κατα τον νομον αγωγης το κεφαλαιον. Τωι δε Θεωι
δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

8.t.1 Ἀστεριου επισκοπου Ἀμασειας εγκωμιον εις τους αγιους και
κορυφαιους αποστολους Πετρον και Παυλον
8.1.1 Πασαι μεν αι συνηθεις αυται και κατα νομον τελουμεναι των μαρτυρων τιμαι,
ιεραι πανηγυρεις εισι και των κατα Θεον ανδραγαθη σαντων στηλαι διαιωνιζουσαι·
εν αις οι προεδροι των εκκλησιων, οταν εις το λεγειν αφικωνται, τας εαυτων
δυναμεις αντεξεταζοντες τωι μεγεθει των υποθεσεων ευθυς εν προοιμιοις εις την
συγγνωμην και την παραιτησιν καταφευγουσιν και φασιν ελαττουν την των
πραγματων μεγαλοπρεπειαν τηι του λογου σμικροτητι. 8.1.2 Ει δ' εκεινοι τους καθ'
εκαστον των μαρτυρων εγκωμιαζειν μελλοντες απαγορευουσι προς τον επαινον και
λαμπραι τηι φωνηι την σφων αυτων ομολογουσιν ασθενειαν, τις αν γενοιμην εγω
σημερον, ο τους διδασκαλους των μαρτυρων εχων προκειμενους εις ευφημιαν, τους
γνησιους και πρωτους μαθητας του Χριστου, τους πατερας των εκκλησιων, τους
μονους αξιοπιστους του ευαγγελιου κηρυκας, τους Θεωι λαλησαντας και την παρα
Θεου φωνην δεξαμενους ταις ακοαις; 8.1.3 Ου μην, επειδη λιαν υψηλος ο λογος και
δυσεφικτος η εγχειρησις, την αργην και απρακτον σιωπην αγαπησωμεν, ωσπερ οι
δειλοι και απειροθαλαττοι, οι προς μονην την οψιν της θαλαττης απαγο ρευοντες
ουτε την αρχην επιβηναι της νηος ανεχονται ουτε πειρας ενεκεν μικρα τους
αιγιαλους περιπλευσαι· αυτοις δε τοις τρισμακαριοις πιστευ σαντες την εγχειρησιν,
τοις υπερ ων συνεληλυθαμεν σημερον, τα κατα δυναμιν τηι των αλλων ευφροσυνηι
παρασχεσθαι πειραθωμεν. 8.1.4 Οιδα γαρ, οτι τοσουτον ζητησεται, ουχ οσον εκεινοις
οφειλεται, τοις μεγαλοις και θεσπεσιοις, αλλ' οσον δυνατον παρ' ημιν ευρεθηναι
τοις πενησιν. Ἐβουλομην μεν ουν εκεινης της χαριτος ολιγον μερος εμοι
χορηγηθηναι σημερον, ης εκατερος τε των αγιων τουτων μεταλαβων ο μεν εν
Ἱεροσο λυμοις τους απειθουντας εδιδασκεν, ο δε τον Ἄρειον παγον εν Ἀθηναις
καταλαβων εκ της πολυθεου πλανης τους δεισιδαιμονουντας επεστρεψεν
υποδεικνυς αυτοις τον Χριστον και το της αληθους ευσεβειας καταγγειλας
μυστηριον. Ουτω γαρ ανεδειξαμεν τι των προκειμενων επιτελειν και μη πολυ του
μεγεθους απολιμπανεσθαι. 8.2.1 Ἐπειδη δε αι μεγαλαι του Πνευματος δωρεαι των
μεγαλων εισι και αναξιος εγω τοιαυταις πλουτιζεσθαι χαρισιν, προσθησω την πενιαν
μετα της προθυμιας υμιν ως Ἐλισσαιος μετα των αλευρων τα λαχανα, της του
προεχεσθαι παντως το καλον ουκ αμοιρησων τιμης. Μηδεις δε με οιηθειη των
ακουσομενων υμων ευφημιαν γενναιων ανδρων προελομενον τοις νομοις
ακολουθησειν της σοφιας της εξωθεν. 8.2.2 Ου γαρ τεχνηι συγκειμενηι κολακειαν
απεργαζομεθα, αλλα ψυχων φιλοθεων αρετην μετα αληθειας υμιν παραστησαι
σπουδαζομεν. ∆ιο σιωπηθησεται γενος και πατερων περιφανεια ου διοχλησει τον
λογον. Σαρξ και αιμα βασιλειαν Θεου ου κληρονομησουσιν. Ουδε απο των περιγειων
και εγκοσμιων τους ουρανοπολιτας τιμησομεν, αλλα παν τουναντιον, πατερων
αφανης βιος και τεχναι βαναυσοι και πενιας ονομαζομενον ονειδος, ταυτα τοις
επαινοις μνημονευθησεται. 8.2.3 ∆οξα γαρ χριστιανων κατα το ευαγγελιον το
 
 
 

35
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημετερον ταπεινοτης εστιν. Ἐγω δε και των εξωθεν εγκωμιων συνορων δεινως
καταμεμφομαι, οτι σεμνυνειν βουλομενοι ους αν ελωνται, ως μηδεν εξαιρετον
ειπειν εχοντες αγαθον ματην τοις ταφοις προσεδρευουσι και διοχλουσι τους
κειμενους εικη και τους νεκρους ποιουνται κοσμον των ζωντων· δι' ων
επικαλουνται τους τελευτησαντας ομολογουντες μηδεν αγαθον τοις παρ' αυτων
εγκωμιαζομενοις προσειναι. 8.2.4 Και προς τουτοις, ει μεν ομολογουμενον ην,
παντως τους εκ λαμπρων πατερων καταγοντας και αυτους υπαρχειν αγαθους και
ωσπερ τινα φυσιν την αρετην διαδεχεσθαι, ευκαιρον ην ισως μνειαν τινα των
γονεων ποιεισθαι· επειδη δε ψευδεται τας του γενους διαδοχας επι πλεον η των
επιτηδευματων διαφορα γινεται γαρ ασωτος ο του φιλοσοφου και φιλοσοφος ο του
φιληδονου, ματαιος πονος των προπαππων μεμνησθαι· δεον επιδεικνυειν, ειπερ εχει
τις αρετης κατορθωματα. 8.2.5 Και ταυθ' οτι τουτον εχει τον τροπον, ουκ εστιν
αλλοθεν πολυπραγμονουντας μαθειν, αλλ' εξ αυτης της ιερας ημων Γραφης
πολυτροπον εχουσης και ποικιλην την ωφελειαν. 8.3.1 Ἴσμεν παντως τον ιερεα, τον
πρεσβυτην εκεινον, τον του μεγαλου Σαμουηλ τροφεα τε και διδασκαλον· αλλ'
ουδεν τους υιους ωφελησεν αυτος αριστος ων· και ταυτα τραφεντας υπ' αυτωι τωι
γεννησαμενωι και καθ' ημεραν μανθανοντας τους της ιερωσυνης θεσμους. 8.3.2 Ἐκ
πατερων παλιν ασεβων ο Τιμοθεος, τον αποστολον λεγω, τον γενναιον του Παυλου
σκυλακα, και ου μην ηκολουθησεν ωσπερ τινι φυσει των γονεων τηι γνωμηι· λογικως
δε μισησας την εκεινων ασεβειαν προς τον αγιον θεσμον της ευσεβειας
απηυτομολησε και καρπος ανεφανη γλυκυς απο ριζης πικρας. Ἡμιονων η συνουσια
και προβατου ο τοκος. 8.3.3 Ουτως ο Ἀβεσσαλων, πατρος επιεικους μεμηνως
νεανισκος και τοσουτον επι θρασυτητι γνωριμος, οσον ο πατηρ εν χρηστοτητι· η
μαλλον, ει δει ταληθεστερον ειπειν, πολλωι τωι μετρωι υπερβαλλομενος τηι κακιαι την
αρετην του γεννησαντος. Και ολως, ει τις θελησειε ταις τοιαυταις των παιδων προς
τους πατερας εναντιοτησιν επιστησαι τον νουν, μυριους ευρησει σπουδαιους απο
κακων και πονηρους εκ βελτιστων. Και σφοδρα γε εικοτως. Ει γαρ φυσις και μη
τροπος αρετην η κακιαν ειργαζετο, ουκ αν ην τα δυο, αλλα μονομερως επεκρατει το
ετερον. 8.4.1 Λεγεσθω τοινυν Πετρος υιος Ἰωνα· τινος δε τουτου, ουδεν μοι διαφερει.
Ἐγω γαρ εκ των πραξεων του υιου σεμνυνω τον γεννησαμενον· και κατωθεν
αρξαμενος επι τα ανω παραπεμπω την δοξαν, ωσπερ οι λυχνοι οι νυκτωρ εκ του
εδαφους τους οροφους φωτιζοντες. Ἡσαΐας μεν ουν φησι προφητευων, οτι λιθον
ακρογωνιαιον ο Πατηρ εθηκε τον Υιον, ενδεικνυμενος ως η πασα του κοσμου
συστασις εκεινον εχει την εδραν και την κρηπιδα. 8.4.2 Ὁ δε Μονογενης παλιν,
καθως εν ευαγγελιοις φησιν, θεμελιον τον Πετρον ονομαζει της εκκλησιας, Συ ει
Πετρος, και επι ταυτηι τηι πετραι οικοδομησω μου την εκκλησιαν. Πρωτος γαρ αληθως
ουτος ωσπερ τις λιθος μεγας και καρτερος ενερριφη τηι του κοσμου τουτου κοιλοτητι
η τηι κοιλαδι του κλαυθμωνος, ως φησιν ο ∆αβιδ, ινα παντας χριστιανους
εποικοδομου μενους βαστασας αναγαγηι προς το υψος, ο της ελπιδος ημων εστιν
οικητηριον. Θεμελιον καλει τον Χριστον και Παυλος φασκων· Θεμελιον ουδεις
δυναται θειναι παρα τον κειμενον, ος εστιν Ἰησους Χριστος. 8.4.3 Τηι ομοιαι δε κλησει
ο Σωτηρ ημων και τον πρωτον εαυτου μαθητην κατεκοσμησε πετραν ονομασας της
πιστεως. ∆ια Πετρον τοινυν απτωτον και ακλινες το των εκκλησιων εδρασμα
σωζεται, γνησιον και πιστον γενομενον της ευσεβειας μυσταγωγον. ∆ια την
οικοδομην του δικαιου εστηκαμεν ερριζωμενοι, οι απο ανισχοντος ηλιου μεχρι και
δυομενου χριστιανοι. 8.4.4 Πολλων δε πειρασμων κινηθεντων αφ' ου κατηγγελη το
ευαγγελιον, και μυριων τυραννων και προ εκεινων του διαβολου κατασεισαι
θελησαντος και εις εδαφος καθελειν ημας αυτοις κρηπιδωμασιν· ερρευσαν μεν οι
 
 
 

36
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποταμοι, ως φησιν ο σωτηριος λογος, ως χειμαρροι, σφοδροι δε ανεμοι των
διαβολικων πνευματων προσεβαλον, λαυροι δε υετοι των διωκοντων χριστιανους
κατερραγησαν, και ουδεν ισχυροτερον ωφθη του κατα Θεον οχυρωματος, επειδη
ταις αγιαις παλαμαις του πρωτου των αποστολων κατεσκευασθη το της πιστεως
οικοδομημα. 8.4.5 Ταυτα δε γεγονε δι' ενα λογον της ευλογιας του πετραν τον
ευαγγελιστην ονομασαντος. Ἴδωμεν δε, ει δοκει, πως οικοδομει Πετρος· ου λιθοις
και πλινθοις, ουδε ταις αλλαις υλαις ταις γεηραις, αλλα λογοις και πραξεσιν αις
ενηργειτο παρα του Πνευματος. 8.5.1 Του τοινυν Θεου και Σωτηρος ημων
ανελθοντος εις ουρανους ηνικα την νεφελην ειχεν οχημα των αποστολων
βλεποντων, ουτος ο ανηρ αντελαβετο της του ευαγγελιου διδασκαλιας· και προ
παντων των κοινωνων της επισκοπης ανοιξας το στομα των λυσσωντων κατα της
ευσεβειας κατεθαρσησε δημων και δημηγορος ανεφανη σοφος εν μεσωι των εθνων
και του Ἰσραηλ· ανθρωπων ακονωντων τους οδοντας και θυμου πληρουμενων, ει
τις τον Ἰησουν ονομασειεν. 8.5.2 Ὥστε το εις τον Κυριον παρα της προφητειας
λεχθεν αρμοζειν πανυ και Πετρωι, το Περιεκυκλωσαν με κυνες πολλοι, ταυροι πιονες
περιεσχον με. Ἀλλ' ομως ζεων τωι Πνευματι και την εντολην ανεπιληπτον συζων
την ειπουσαν αυτωι· Βοσκε τα αρνια μου, στας εις δημον συμμικτον εκ μυριων εθνων
εβοα· Ἄνδρες Ἰουδαιοι και οι κατοικουντες Ἰερουσαλημ απαντες. 8.5.3 Και ινα μη
μακρολογωμεν πασαν την ρησιν συνειροντες, απομεμνηται των λογιων του Ἰωηλ
προφητευοντων την του Πνευματος επιφοιτησιν· εκειθεν επι τον ∆αβιδ μεταβαινει
και τον πεντεκαιδεκατον ψαλμον παραθεμενος βεβαιοι την αναστησιν· και τον
παντα λογον συμπεραναμενος εν σοφιαι λογων και μαρτυριαι του νομου ευθυς τους
ακροατας επηγαγετο, ου δεκα, ουδε εκατον, ουδε τρις η πεντακις τοσουτους, αλλα
τρεις χιλιαδας ανδρων, εκκλησιας πληρωμα, δημον ολον ικανον καταπληξαι τους
δυσμενεις, ων απερραγησαν αθροον. 8.5.4 Ὢ πειθους φαρμακον θερμον και
διαπυρον οξεως των ψυχων καθα ψαμενον! Ὢ σοφια θεολογος πασαν σοφιαν
ανθρωπινην καλυψασα! Τι λεγετε, οι τον ∆ημοσθενην στεφανουντες κατα ρητορας
και τον Σωκρατην ανυμνουντες εν φιλοσοφοις; ∆ημοσθενης μεν γαρ, ο την
ρητορικην μεγας και πολυθρυλητος, τοσουτον απειχε του περι ων εβουλετο πειθειν,
ωστε και εξωρισθη της πολεως παρα των ακροατων· Σωκρατης δε των πολλων προς
Ἀθηναιους λογων και των σοφων διαλεξεων τελος το κωνειον ευρατο, παρα του
χορου των μαθητων φονευθεις· τοσουτον αυτον περιην της του πειθειν δυναμεως.
8.5.5 Πετρος δε ο αλιευς, ο χειροτεχνης, ο αμαθης, ο παν οπερ αν εθεληι τις φαυλιζων
καλειν, εν μιαι λογου προσβοληι τρισχιλιους ανδρας θηρευσας βεβαιως μετεστησε· και
ταυτα δυσανασχετουντας και στασιαζοντας και ου συγχωρουντας αυτωι την αρχην
διαιρειν το στομα. 8.6.1 Ἐλθοντος δε εις επιδοσιν και προκοπην ικανην του των
χριστιανων ταγματος, επειδη προς ταις λογικαις διδασκαλιαις και παραινεσεσι και
της πρακτικης δυναμεως θαυμαστην παρειχε την πειραν, αρτιον ανα στησας τον
χωλον εκ των του ναου προπυλαιων, χωλον εκεινον τον εκ κοιλιας μητρος
πταισματι φυσεως παθοντα την νοσον, απας δε ο λαος επι το ιερον συνερρυη τηι
φημηι της μεγαλουργιας δημαγωγηθεις προς την θεαν, και προς τον ανδρα παντες
εβλεπον ατενως εκπεπληγμενοι τωι θαυματι· απεφραγη τε των εχθρων του Χριστου
τα στοματα και ο σταυρος λοιπον ην τροπαιον νικης, ουκ ονειδος. 8.6.2 Παλιν ο
απαιδευτος, ο της βαναυσου τεχνης εργατης, δευτερων αρχεται λογων φασκων προς
αυτους, οτι Ὢ ανδρες, ει θαυματος υμιν αξιον και θεικης ενεργειας φαινεται το
γενομενον, προσκυνειτε τον θεραπευτην του χωλου, Ἰησουν, ον ερραπισατε και
τελευταιον υπερζεσαντες τωι θυμωι επι του ξυλου υψωσατε. Ουτος εστι και ζηι· και
καθως υμιν ελεχθη πολλακις, αναστας εκ νεκρων βασιλευει των παντων. 8.6.3 Ὥστε
 
 
 

37
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νυν γ' ουν λαβοντες των αμαρτηθεντων υμιν μεταμελειαν προσελθετε προς αυτον
και φωτισθητε, καθως ο πατηρ υμων λεγει ∆αβιδ. Ει γαρ υιοι των προ φητων εστε
και μαθηται του Μωυσεως, μη ατιμασητε των προγονων υμων την χαριν
ψευδολαλοις προσεχοντες, αλλα συνετως τα παρ' εκεινων προκηρυχθεντα
σκοπησαντες δεξασθε ταις ψυχαις τον Σωτηρα του γενους υμων. Ουτος γαρ εστι ον
και Μωυσης επηγγειλατο προφητην υμιν αναστησεσθαι. 8.6.4 Ταυτα και τα τοιαυτα
προς τον λαον διελθων απηλθεν, αλλους τοσουτους τοις τρισχιλιοις προσθεις.
Τοιουτος μεν ουν εν τωι δημοσιαι λαλειν θαρρουντως υπερ της του ευαγγελιου μυστα
γωγιας προθυμος, ακαταπληκτος, συνετος, θαρσος των ιδιων και των εναντιων
δειλια. 8.7.1 Ἐπειδη δε ου τουτο μονον ην περισπουδαστον τωι καλλιστωι διδασκαλωι
της ευσεβειας, το πολυανθρωπον τον του Θεου λαον απεργαζεσθαι, αλλα πολλωι
πλεον το ζην ακριβως τους μαθητας εν τοις δοθεισι νομοις, ειδε δε τον Ἀνανιαν
εκεινον, τον των ιδιων καρπων κλεπτην και παραδοξον ιεροσυλον μελλοντα κακην
εμποιειν τοις χρισ τιανοις αμαρτιας συνηθειαν, αποτομως αυτον της εκκλησιας
εξεκοψεν· ουκ ωμος ων και φονικος την γνωμην, αλλα κατα σκοπον ωφελειας
ουτως ιατρευσας την αμαρτιαν. 8.7.2 Ἐπειδη γαρ νεοπροσηλυτος ην και νεοπαγης ο
λαος, εκ της ελληνικης και ιουδαικης αδιαφοριας υπογυον τους ευαγγελικους
δεξαμενος νομους, εικοτως ενομισεν ου της εκ λογων νουθεσιας μονον χρηιζειν τους
μαθητας, αλλα και φοβου τινος εμπρακτου ειωθασι γαρ πως οι ανθρωποι, οπως αν
εν αρχαις των επιτηδευματων κανονισθωσιν, ουτω μεχρι τελους αυτων τηρειν την
συνηθειαν· 8.7.3 και δια τουτο ελεγξας την αμαρτιαν ευθυς θανατον την τιμωριαν
επηγαγεν ου ξιφει χρησαμενος, ουδε δημιοις αυτον παραδους, αλλα τοτε
διαφεροντως την του Χριστου δυναμιν δειξας εν τωι τροπωι της αναιρεσεως.
Ἐνεκαλεσε γαρ μονον και ο εγκληθεις πεσων απεψυξεν. Τουτο δε ηλικον εστι και
οσην τηι εκκλησιαι ενεποιησε την ευλαβειαν, ου χρηιζομεν μαθειν. 8.7.4 ∆υο γαρ εν
ενι κατωρθωθη, το και τον Σωτηρα ημων πιστευθηναι ειναι Θεον και το τον
παιδευτην των εκεινου νομων παρεπομενους εχειν αγγελους προς την βουλησιν του
αποστολου ενεργουντας ετοιμως. Ἠθελησεν ευεργετησαι τον χωλον και ουκ
εβραδυνεν η χαρις· εβουληθη κολασαι τον ιεροσυλον και παρεγενετο η τιμωρια.
8.8.1 Ταυτα ικανα λιθινας καταπληξαι ψυχας και πεισαι βεβαιως, ως ουκ απατης ην
τα ρηματα τα παρα του Πετρου λεγομενα· αλλα Θεος ην μετ' αυτου και αγιον υπηρχε
και αληθες το μυστηριον ο κατηγγελλε. Και τουτο δε προσεχειν αναγκαιον, οτι το
μεν επι τιμωριαι και φονωι σημειον απαξ παρα του αποστολου δια την χρειαν
γεγενηται, ινα τοις κακως προαιρουμενοις της κολαστικης δυναμεως παρασχηται
την απο δειξιν· 8.8.2 τα δε των ευεργεσιων και των ιασεων καθ' ημεραν και συνεχως
επετελει, και τοσαυτη τις αυτωι περιην του θεραπευειν ευκολια και χαρις, ωστε
ουδεις των προσελθοντων αρρωστουντων ανελυσε ψευσθεις της ελπιδος, αλλ'
αρτιος και υγιης επι την οικιαν απηιει. Και πας τοπος της Ἰερουσαλημ ενθα Πετρος
εφαινετο τον Χριστον ελαλει· και το πληθος εσχεν ακολουθουντων αρρωστων και
θεατρον καθ' ημεραν παραδοξον εκ δημου συμμικτου, των μεν συναγομενων ινα
των οχλουντων κακων απαλλαγωσι, των δε ινα τους θεραπευομενους θεασωνται.
8.8.3 Ουτω τοι κακεινο περι του αποστολου το θαυμαστον αναγεγραπται ο επ' ουδενι
των αλλων ελεχθη, οτι οι συγγενεις και οι των ασθενουντων οικειοι εφερον αυτους
επι κλινων δημοσιαι, ινα ερχομενου Πετρου καν η σκια επισκιασηι τινι αυτων. Τουτο
μεν ουν ηδη μειζον και των δεσποτικων θαυμασιων και ο δουλος ευφημειται υπερ
τον Κυριον. Και ταχα εν τουτωι τωι σημειωι συμπληρουται η προφητεια, ην ο Σωτηρ
προς τους μαθητας εποιησατο· Ἀμην, αμην λεγω υμιν· Ὁ πιστευων εις εμε τα εργα α
εγω ποιω, κακεινος ποιησει και μειζονα τουτων ποιησει. 8.8.4 Τουτο δε οταν λεγω,
 
 
 

38
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου τον δουλον τωι ∆εσποτηι συγκρινω. Ἄπαγε! Μαινομενου το νοημα· αλλ' οτι δια
των εαυτου θεραποντων ο Θεος την εαυτου δυναμιν ενδεικνυμενος ουδενα των
μαθητων ως Πετρον ταις ιδιαις δωρεαις κατεπλουτησεν, αλλα και παντων αυτον
προυθηκεν υψωσας ταις ανωθεν δωρεαις· και ωσπερ πρωτος μαθητης κατα την
ταξιν των χρονων εγενετο, ουτω και μειζων των αδελφων επι της πειρας των
πραγματων εδειχθη τηι δυναμει του Πνευματος. 8.8.5 Πρωτος εκληθη και ταχεως
υπηκουσε· προς τοις αιγια λοις ευρεθεις εν τωι ταραχωδει του κοσμου χωριωι ο τοις
κυμασιν αει της ανθρωπικης ζαλης περιψοφουμενος, αδιαλειπτον εχει την βοωσαν
περι τας ηιονας ηχην. Πρωτος εν χριστιανοις των κοσμικων υλων κατε φρονησε και
των εν ποσι παντων υπεριδων προς τα νοητα και υπερ κοσμια μετεταξατο. 8.9.1 Και
τυχον ερει τις των πενητα και αφανη τον τρισμακαριον εκεινον αποκαλουντων· Τι
γαρ απεθετο; Τι δε απεκτησατο; Παντα οσα ειχεν, ω ανθρωπε· εκαστωι δε ο κεκτηται
μεγα· κακεινο πλουτος, ο εχει ακτημων. Ὅμοιος παρα τωι Θεωι φαινεται και ο τα
αρματα αποθεμενος και ο καταφρονησας του ονου. Ὅπερ γαρ εστι τωι πλουσιωι το
τεθριππον, τουτο τωι πενητι ο ευτελης κανθηλιος. 8.9.2 Φιλοσοφος δε εστιν ομοιως
και ο την αργυραν καταλιπων τραπεζαν την τε ιστοριαις κεκοσμημενην και ο την
ξυλινην την ευωνον· ομοιως ο την κωμην την πολυανθρωπον και ο το μικρον
κηπιον, ο την εσθητα την χρυσοπαστον και ο τον πεπαλαιωμενον χιτωνα. Ου γαρ εν
τωι πληθει και τηι ποιοτητι των διδομενων ο Θεος τον μεταδοτικον και φιλανθρωπον
κρινει, αλλα την προαιρεσιν αποδεχεται του διδοντος. 8.9.3 ∆ιο και την χηραν
εκεινην ως ευγνωμονα κηρυσσει το ευαγγελιον, την τον οβολον επιδουσαν, επειδη
μηδεν παρακατεσχεν ων ειχεν. Και ο το ποτηριον δε ορεξας του ψυχρου υδατος
λαμβανει μισθον της ουτως ευκολου δεξιωσεως την βασιλειαν· ωι γαρ ειχεν
εθεραπευσε του διψωντος την χρειαν, ει και μη παρην αυτωι οινος ανθοσμιας δια
πενιαν. 8.9.4 Ταυτα δε λεγω κατα συγχωρησιν, επει ου παντως, ει τις αλιευς, ουτος
και πενης. Ουκ οιδας ως αλιευς μαργαριτων εστι θηρευτης; Μαργαριται δε ανθος εισι
του γαυρου και υψαυχενος πλουτου, οις βασιλεις κοσμουνται, οις γυναικες
φιλοπλουτοι και φιλοκοσμοι επαγαλλονται. Ἁλιευς βαπτει την αλουργιδα την
πολυθρυλητον και αφιερωμενην τηι βασιλειαι· αλιεις βαπτουσι τα υποχρυσα των
εριων την ξανθην πινναν θηρευοντες. 8.9.5 Ου τοινυν δει προσεχειν τοις οργανοις
της τεχνης αυτων ως ευωνοις και ευκαταφρονητοις, τωι δικτυωι, φημι, και τοις
αγκιστροις· ου γαρ εκ ευτελειας των οργανων παρ' εκαστοις, αλλ' εκ της τελουμενης
εργασιας αι ευποριαι καταμανθανονται· επει τοι γε κατ' εκεινον τον λογον ουδεν
πενεστερον ευρηις πρωτης της γεωργιας, ει απο της δικελλης και της σκαπανης ο
πλουτος αυτης δοκιμαζοιτο. Ἄποροι δε παντελως και οι τον χρυσον ορυττοντες, τον
βασιλεα του πλουτου. Μια γαρ αυτοις αξινη συνεργει· ξυλινος πιναξ, ο της γης τον
χρυσον αποκρινων. 8.9.6 Σιγα τωσαν τοινυν εθνικοι και Ἑβραιοι, οι Πετρωι πενιαν
ονειδιζοντες και απο του αλιεως σμικρυνειν τον μεγαν πειρωμενοι· και
καταλιποντες τα τοιαυτα κομψευεσθαι λεγετωσαν μοι πυνθανομενωι· Τις αλιεων η
των παντων ανθρωπων επεζευσε θαλατταν; Τις εστησε ποδα κατα λιμνης εστωσης,
ως εκεινος κατα κυματων τοις ανεμοις τινασσομενων; 8.9.7 Του γαρ Θεου ημων του
αγαθου πολλα θαυματα δια των ιδιων δουλων τελεσαντος επι τε της πολιτειας του
Ἰσραηλ το αρχαιον καν τοις υστερον χρονοις, εν οις η φιλανθρωπος οικονομια του
Σωτηρος ημων επεφανη τωι κοσμωι, ουδεις των εξ αρχης εις τελος αγιων τοιαυτην
δια πιστεως ιδιας και της ανωθεν χαριτος πραξιν επιτελεσας φαινεται. 8.10.1
Θαυμαστος ο Μωυσης πελαγος ανευ πλοιων περαιωθεις· αλλα γην επεζευσεν, ην
νομος ανθρωποις, ενθεν και ενθεν του υδατος ανασταλεντος προς εαυτο. Μεγας και
Ἰησους ο τουτου διαδοχος, οτι τον Ἰορδανην επεραιωθη υπερ τας οχθας
 
 
 

39
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλημυρουντα· αλλ' ομοιως της Ἐρυθρας θαλασσης κακεινος διασχων εαυτον και
ανακοψας το ρειθρον εδωκε τωι περαιουμενωι λαωι γυμνην την ξηραν εις επιβασιν.
8.10.2 Ουδεις δε πωποτε ανδρων κατα υδατος ηρεισε ποδα. Ουδε γαρ ο νομος της
φυσεως κατα δεχεται την υγραν ουσιαν και μεταρρεουσαν αντεχειν τωι στερεωι και
πιεζοντι. ∆οκει δε μοι ο των ολων Κυριος και ∆εσποτης υπεραγασθεις τηνικαυτα την
υπερζεουσαν του ανδρος προθυμιαν μεθ' ης ανεκραγε λεγων· Κελευσον με ελθειν
προς σε επι τα υδατα, μισθον αυτωι της πολλης αγαπης και πιστεως εκεινην δουναι
την καινην και παραδοξον χαριν, ης Πετρος εφανη δεκτικος μονος απο των εξ Ἀδαμ
μεχρι τελους ανθρωπων. 8.10.3 Και γαρ αληθης και εξαιρετος του Θεου η της
τοιαυτης μεγαλουργιας επιδειξις υπερεχουσα την της κτισεως ταπει νοτητα, καθως
και τωι ∆αβιδ δοκει τωι βελτιστωι των προφητων. Κακεινος γαρ εν τινι των ψαλμων
ανυμνων τον Θεον και την αφατον αυτου και απερινοητον εξηγουμενος δυναμιν
ταυτ' ειπεν, α συνηθως μελωιδουντες γνωριζετε· Ἐν τηι θαλασσηι η οδος σου, και αι
τριβοι σου εν υδασι πολλοις, και τα ιχνη σου ου γνωσθησονται. 8.10.4 Ὃ τοινυν
ειχεν ιδιον ο δεσποτης εν τοις της θεοτητος εξαιρετοις γνωρισ μασι, τουτο κοινον
εποιησατο προς τον δουλον, αξιον κρινας της τοσαυτης τιμης. 8.11.1 Ζηλωτος μεν
ουν και ο μεγας Ἰωαννης επι των του Κυριου στερνων αναπαυομενος· μεγας και
Ἰακωβος ως υιος ονομασθεις βροντης· λαμπρος εν ταις τιμαις και ο Φιλιππος, ο παρα
του Πνευματος αρπασθεις ηνικα τον Αιθιοπα προς την επιγνωσιν του Σωτηρος
εμυσταγωγησεν· αλλ' ομως οι παντες υποχωρειτωσαν Πετρωι και δευτερευειν
ομολογει τωσαν, οταν η των χαρισματων συγκρισις δοκιμαζηι τον προτιμοτερον.
8.11.2 Ἀναθεωρων δε παντα τα καθ' εκαστον και σκοπουμενος ευρισκω τον ανδρα
τουτον επι τε των λογικων διαλεξεων και των πρακτικων ενεργη ματων πανταχου
προπηδωντα των αλλων μαθητων και προεξαλλομενον και κατοπιν αφιεντα τους το
αυτο του βιου σταδιον τρεχοντας. 8.12.1 Ἐρωτωντος γαρ ποτε του Κυριου τους
δωδεκα και αποπειραν ποιουμενου οπως εχουσι πληροφοριας και γνωμης περι της
εις αυτον υποληψεως, και κελευοντος σαφως ειπειν τινα λεγουσι αυτον ειναι, των
αλλων απαντων σιωπηι βουλευομενων και βραδυνοντων και δεικνυντων ως δια
τινος επισκεψεως ωδινουσι την αποκρισιν, ανοιξας το στομα ταχεως ο τον ζωπυρον
επι της ψυχης φερων της πιστεως ανθρακα, ωι και Ἡσαΐας προτερον εκαθαρθη τα
χειλη, την μακαριαν εκεινην και σοφην αληθως ρησιν καθωμολογησε· Συ ει ο
Χριστος ο υιος του Θεου του ζωντος. 8.12.2 Τινα αν τις προς αξιαν των λογων
τουτων θαυμασειεν, αξιοπιστος γενομενος ερμηνευς του μεγιστου των αποστολων;
Ὁρατε γαρ πρωτον οπως απεριττος ο λογος και συντομος, εν εκφωνησει βραχειαι
μυριων πραγματων και μεγαλων δυναμιν εκτιθεμενος. Πας γαρ λογος ουτος
αριστος, ουπερ ανηκει και μη περιρρεηι η φρασις επ' ολιγωι και πενιχρωι τωι νοηματι·
8.12.3 τουναντιον δε πληθος πραγματων εν βραχυλογιαι σημαινει κατα την ομοιωσιν
του κοκκου του ναπυος, ος μικροτατος μεν εστιν εν τωι κρατεισθαι και βλεπεσθαι, ει
δε προσαγαγοις αυτον τηι αισθησει του στοματος, ολον το ζωιον εκ ποδων εις
κεφαλην προς την οικειαν μεθελκει θερμοτητα. Συ ει ο Χριστος ο υιος του Θεου του
ζωντος. 8.12.4 Ἅπας λογος ο συντελων προς την επιγνωσιν του Θεου και Σωτηρος
ημων προς δυο ταυτα θεωρειται και στρεφεται· εν μεν το της αρχεγονου θεοτητος,
ητις εστιν ο εν αρχηι Λογος, ο ων αει και προς τον Πατερα ων και Θεος ων, καθως
ημας ο μεγας Ἰωαννης ο θεολογος εμυσταγωγησεν, οιον σπογγια τις τωι στηθει του
Μονογενους παρακειμενος κακειθεν ελκυσας της κεκρυμμενης αληθειας την
γνωσιν· ετερον δε το της οικονομιας, ην αγαθος ο Θεος προς συγκαταβασιν της
ασθενειας ημων κατεδεξατο. 8.12.5 Ἄξιον τοινυν θεωρησαι την αποκρισιν, οπως εν
βραχυλογιαι και ολιγορημοσυνηι παντως ακριβως την διανοιαν εν ολιγωι
 
 
 

40
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρεδηλωσεν, αρξαμενος απο των κατω και προς τα υψηλα κατα μερος αναγαγων
την διανοιαν. 8.13.1 Συ ει ο Χριστος. Τουτο της οικονομιας δηλωσις και της
ενσαρκου θεοφανειας εξηγησις. Τουτο γαρ ουκ εστιν ονομα του προαιω νιου Λογου,
αλλα της των χριομενων χαριτος μηνυμα. ∆ιο και ο Κυριος ημων καταδεξαμενος
ολως το ανθρωπος γενεσθαι και τα αλλα παντα οσα στρεφεται περι την σαρκα,
συγκαταδεχεται και καλειται Χριστος ως χρισθεις εις βασιλεα, ου τωι ελαιωι του
κερατος ως Σαμουηλ και ∆αβιδ και οι καθεξης ανθρωποι, αλλα τηι ενεργειαι του
Πνευματος, καθ' ην και ο Κυριακος ανθρωποςουτω γαρ τοις πολλοις φιλον
προσαγορευειν τον Ἰησουν θαυμαστως εκυηθη και παραδοξως εν τηι γαστρι της
παρθενου. 8.13.2 Ὁμολογησας δε τον Ἰησουν τον υπερ ημων γενομενον ανθρωπον
ουκ εστησε μεχρι τουτου τον λογον, αλλα δια της κλιμακος του Ἰακωβ της νοητης
προς τον ουρανον αναβας και γενομενος εν θεωριαι του εν αρχηι Θεου Λογου,
προστιθησιν αυτωι το εξαιρετον και αληθινον αξιωμα υιον του Θεου προσαγορευσας
του ζωντος. Ἀκριβως δε ουτως και [ως] ουχ ετερως· αυτος τε ομολογησας τον ευθυν
και αδιαστροφον κανονα της πιστεως και πασιν ημιν παραδους τον της ευσεβειας
λογον απαραβατον νομον ουκ αμισθος απηλθεν ουδε αγεραστος· μακαριος δε ονο
μασθεις παρα του οντως μακαριου, πετρα καλειται της πιστεως και θεμελιος και
υποβαθρα της κατα Χριστον εκκλησιας. 8.13.3 Λαμβανει δε δια της υποσχεσεως της
βασιλειας τας κλεις και κυριος γινεται των εκεινης πυλων, ωστε αυτας υπανοιγειν
οις αν εθελοι και κλειειν οις αν δικαιον ηι, παντως δε τοις βεβηλοις και ανιεροις και
τοις αρνουμενοις την ομολο γιαν εκεινην δι' ην αυτος ως ακριβης των αγαθων
φυλαξ επιστατειν ταις εισοδοις της βασιλειας εταχθη. 8.14.1 Ὢ του ζοφου και της
αχλυος, η πολλη κεχυται προ των ανθρω πικων οφθαλμων, δι' ην ου βλεπουσιν
αιρετικοι των πατερων τα ιχνη ουδε βαδιζειν εκεινην δυνανται, ην ετριψαν των
αποστολων οι ποδες. Ἰδου γαρ Πετρος ο κατ' εκλογην γνησιος του Χριστου μαθητης,
ο πανταχου την πρωτην ψηφον και των τιμων και των κατορθωματων δεξαμενος, ο
μεγας εκεινος ο πανυ, ου το κλεος πασαν την οικουμενην επληρωσεν, 8.14.2
κελευσθεις ειπειν οπως δοξαζει περι του Θεου και Σωτηρος ημων, ουκ απο μακρας
τινος ηρξατο περινοιας ουδε κυκλον συλλογισμων και πραγματων περιβαλομενος
απεκρινατο προς την πευσιν ωσπερ δη νυν ποιειν ειωθασιν οι δεινοι σοφισται και
τεχνολογοι της πιστεως, αλλ' εν απλοτητι καρδιας συντομον εξεθετο την αληθειαν,
ου τον αγεννητον διαστειλας τωι γεννητωι, ου τα περι ομοιου και ανομοιου
λεπτολογησας εμπληκτως, ουδε των υπερ πασαν ουσιαν πολυπραγμονησας
διαφοραν, ουδε την αμετρητον θεοτητα μετρησας συλλογισμοις οιον δη τα Ἀρειου
παιγνια και του Ευνομιου παρεγχειρηματα. 8.14.3 Ζηλωσωμεν τοινυν, ω
χριστιανοιων πιστις, ου πολυλογια το γνωρισματον αλιεα, τον απεριεργον, τον εκ
Βεθσαιδα γεροντα, το πρωτον θηρευμα του Χριστου. Μελετησωμεν λεγειν· Συ ει ο
Χριστος ο υιος του Θεου του ζωντος, τα δε πλειονα τουτων αφιεναι τοις λογομαχοις,
ων ερις το εργον και το τελος απωλεια. 8.15.1 Ἆρ' ουν μεχρι των λεχθεντων ισταται
του αποστολου τα θαυματα; η παν τουναντιον ουδε ηρχθαι δοκουμεν, ει τις τοις
ειρημενοις παραμε τροιη τα λειποντα. Ἀλλ' εγω τα πολλα τηι υμετεραι γνωσει
καταλιπων ιστε γαρ τον Πετρον και τα εκεινου, καν μηδεις επαινειν τον ανδρα
προεληταιμικρα περι της αναπαυσεως αυτου ειπειν βουλομαι και οπως εκ της γης εις
τον ουρανον μετυκησεν, ιν' εκει του λεγειν παυσωμαι ενθα κακεινος τον βιον.
8.15.2 Ὁ μεν ουν Σωτηρ ημων ηνικα εμελλεν εγγιζειν τωι αυθαιρετωι θανατωι, ωσπερ
τινα παρακαταθηκην εξαιρετον την καθολου και οικουμενικην εκκλησιαν τουτωι τωι
ανδρι παρατιθεται τριτον αυτου πυθομενος το Φιλεις με; Ὡς δε ταις ερωτησεσι μαλα
προθυμως ισαριθμους τας ομολογιας εξεθετο, ελαβεν τον κοσμον εις επιμελειαν ως
 
 
 

41
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μιαν αγελην εις ποιμην ακουσας· Βοσκε τα αρνια μου· και σχεδον ανθ' εαυτου τον
πιστοτατον μαθητην εδωκεν ο Κυριος τοις προσηλυτοις πατερα και νομεα και
παιδευτην. 8.15.3 Ταυτης τοινυν ακουσας της φωνης ουκ εν ραιθυμιαι τον βιον εζησεν
ουδε ηγαπησε την εξω κινδυνων ζωην, αλλα πασαν την οικουμενην περινοστων τον
Χριστον τοις τυφλωττουσιν απεκαλυπτεν, τους μεν πλανωμενους οδηγων, τους δε
γευσαμενους της σωτηριας στηριζων, τοις εχθροις μαχομενος, τους οικειους παρακα
λων, διωγμων ανεχομενος, φερων αχθηδονα δεσμωτηριων, πολυτροπως του
ευαγγελιου προκινδυνευων. 8.16.1 Χρονου δε προιοντος την βασιλευουσαν των
ανθρωπων πολιν καταλαβων εκειθεν επι την βασιλειαν ανεδραμεν. Ἀναρριπισθεις
γαρ ο Νερων εις οργην ως ποτε κατα την Παλαιστινην Ἡρωδης ηνικα βασιλεα τον
Χριστον οι μαγοι διηγγελλον, υπερβαινει μεν τους αλλους των κολασεων τροπους,
ψηφιζεται δε τον τρισμακαριον ξυλωι προσηλω θηναι σταυρου, ινα μη μονον
πεζευων θαλασσαν Πετρος τον ∆εσποτην μιμηται, αλλα και επι του ξυλου
κρεμαμενος. 8.16.2 Ὅμως ως ευλαβης και σοφος καν τωι καιρωι της αγωνιας ειδως τις
διαφορα Κυριου προς δουλον μιαν ᾔτησε παρα των εχθρων χαριν μητοι γε εν ομοιωι
τωι σχηματι τωι ξυλωι προσαγαγειν, αλλα την κεφαλην τωι προσγειωι μερει του
σταυρου προσηλωσαντας. Ου γαρ αξιον ουδε εν παθει των ισων τον δουλον τωι
∆εσποτηι τυχειν. Ειπεν και ετυχεν ων εβουλετο και δια του σταυρου προς τον
σταυρωθεντα και ανασταντα απηλθεν, αυτος μεν τον του μαρτυριου αναδησαμενος
στεφανον, ημιν δε τουτων των εορτων καταλιπων τας αιτιας. 8.17.1 Ταυτα σοι και
ημεις κατα δυναμιν, ω φιλη και ιερα κεφαλη, των πολλων κατορθωματων
απεδωκαμεν χαριστηρια· ωρα δε λοιπον επ' αλλον αγωνιστην τρεψαι τον λογον, τον
κοινωνον της σης αρετης, τον Ταρσεα, τον διαφορωι μεν τροπωι της τιμωριας, ενι δε
σκοπωι της ευσε βειας μετα σου προς Χριστον αναλυσαντα. Παυλος ο θεσπεσιος, η
μεγαλοφωνος του ευαγγελιου σαλπιγξ, ο προτερον μεν πικρος δυσμενης
χριστιανων, ισχυρος δε τελευταιον της εκκλησιας συνηγορος, νεωτερος μεν
επετεχθη τοις αποστολοις παρα της χαριτος· και τωι χρονωι δευτερος ην των
μαθητων του Χριστου, ισος δε κατα το δοκιμον της αρετης, ινα μηδεν ειπω πλεον
την πολιαν ερυθριασας των δωδεκα, 8.18.2 ζηλωτης δε θερμος του Μωυσεως, ειπερ
τις ετερος, τειχος του νομου, πυργος της παλαιας ∆ιαθηκης καρτερος και ασειστος·
και μεχρις ου την γνωμην αμεταβλητον ειχεν, μεγας υπηρχε κινδυνος των τον
Χριστον λαλουντων και πανταχου διεπτοει τους ημετερους και εφυγαδευεν· οντως
κατα την προρρησιν του Ἰακωβ Βενιαμιν λυκος αρπαξ, σπαρασσων της νεας
∆ιαθηκης τους αρνειους και σκορπιζων τα ποιμνια. 8.19.1 Ἐπειδη δε και το δραμα το
κατα τον αγιον Στεφανον εξειργασατο, και τας χειρας εχων ετι μεμολυσμενας τωι
αιματι την επι ∆αμασκον ετρεχε διωγμωι διωγμον και φονοις φονους συναψαι
βουλομενος και ανασπασαι τον χριστιανισμον προρριζον αρτι την πρωτην ανθουντα
φυην. Ειδεν καλως ο Θεος ημων ο πεποιηκεν, οτι ο ισχυρος εχθρος γενοιτ' αν και
φιλος γενναιος· 8.19.2 και περιλαμψας αυτον αιφνιδιον τωι φωτι καταπληττει και
μεταβαλλει προς ταπεινοτητα στησας μεν του δρομου δια τον φοβον, τους δε το
πυρωδες και θυμοειδες βλεποντας οφθαλμους σωφρονισας τωι σκοτωι. Τιμωρειται δε
αυτον ου μετα σιωπης, αλλα και λογον τωι εργωι προσεθηκεν ειπων εκεινο το
γεγραμμενον· 8.19.3 Σαυλε, Σαυλε, τι με διωκεις; Σκληρον σοι προς κεντρα
λακτιζειν· ουχ ως αυτος διαλεξεως χρηιζωντι γαρ εδει λογων των πραγματων
αρκουντων, αλλ' ινα προφασιν ενδωι του ερωτησαι και μαθειν οτι ο νομιζομενος
τεθναναι και κεισθαι Χριστος ζηι και εξ ουρανων επιφαινεται και ουτως απ' εξουσιας
τους λυπουντας αμυνεται. Ουδεν δε οιον αυτα τα ρηματα παραθεσθαι τα του
Ἑβραιου λυκου την θηραν ημιν εξηγουμενα. 8..1 20̔ δε Σαυλος ετι εμπνεων απειλης
 
 
 

42
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και φονου. Ὑπογραφει μοι ο λογος ανδρα θυμωι ρηγνυμενον εκ της προλαβουσης
μιαιφονιας ετι πνευστιωντα μετα τας των λιθων βολας, υφαιμον και αγριον
βλεποντα οιον επαναγκες τον φονεα, σωζοντα εν αρχηι της του πατριαρχου
προφητειας τα συμβολα. Ἐκεινος γαρ, επειδη τελευταν εμελλεν, παντοθεν τους
αυτου παιδας περιστησας τηι κλινηι Πνευματι προηγορευσεν. 8..2 Ουτως ουν τον
Ἰουδαν ευλογων εκεινωι μεν διελεγετο, αλληγορικως δε υμνησε τον απ' εκεινου
Χριστον. Ἑξης δε τοις πασι προμαντευσαμενος τα εις υστερον τελευταιον ηλθεν επι
τον Βενιαμιν ως και τωι χρονωι νεωτερον· και δηθεν μεν προς τον υιον εφθεγγετο,
τωι οντι δε τον Παυλον εσημαινεν εκ της φυλης, ως εγνωμεν, της εκεινου
καταγοντα. Βενιαμιν λυκος αρπαξ το πρωι εδεται και εις εσπεραν διαδωσει τροφην.
8..3 Τι εστι το λεγομενον ερευνησωμεν· η τουτο παντως, οτι τα πρωτα φαγων,
τουτεστι διωξας, φονευσας, εκχεας αιμα, σκορπισας ως αγελην την εκκλησιαν,
τελευταιον εγενετο νομευς και ποιμην αγαθος αποθεμενος τον διωκτην και
ενδυσαμενος τον αποστολον, πασι δε ως τροφην διανεμων τον Λογον και την αγιαν
ημιν ταυτην ιδρυσαμενος τραπεζαν. 8..4 Ἡ γαρ του Κυριου δυναμις τοιαυτη
αφοπλιζουσα του θυμου και των δυσσεβων νοηματων τους στασιαζοντας,
προσαγομενη δε ευμηχανως και τιθασσευουσα και προβατα ημερα αντι θηριων δακ
νοντων εργαζομενη. Ἐπι τουτοις τι φησιν η Γραφη; οτι Προσελθων τωι αρχιερει
ηιτησατο παρ' αυτου επιστολας εις ∆αμασκον προς τας συναγωγας, οπως τους
χριστιανους αγαγηι εις Ἰερουσαλημ. 8.21.1 Ὢ μαχη και διαφορα επιστολων των τοτε
παρα Παυλου ζητουμενων και ας τον Χριστον καταγγελλων υστερον εγραψεν! Αι
μεν εδεσμουν χριστιανους, αι δε τας αλυσεις υπερ Χριστου περιεθηκαν τωι διωκτηι
πολλας και βαρειας και χαλεπας ενεγκειν· κακει μεν εγεγραπτο· Σαυλος Ἑβραιος,
του νομου προστατης, εχθρος του σταυρου, του ευαγγελιου πολεμιος· εν δε ταις
μεταγενεστεραις επιστολαις και σωφρονουσαις· Παυλος δουλος Ἰησου Χριστου.
Ποιου; Προσθες· του εσταυ ρωμενου. 8.21.2 Ὢ του θαυματος! Ὃ προ ολιγου ονειδος
νυν γεγονε καυχημα και το εξουθενουμενον ως δοξα σημερον μνημονευεται. Ουδεις
γαρ δοξοκοπος και γαυριων βασιλευς ουτως ενεπομπευσε τηι περιφανειαι της αρχης,
ως Παυλος τωι σταυρωι και τοις ηλοις γραφων εαυτον πασι δεσμωτην και πλεον τωι
σιδηρωι καλλυνομενος η αι κοραι τωι κοσμουντι χρυσωι. 8.22.1 Ἐξαιφνης τε
περιηστραψεν αυτον φως εκ του ουρανου. ∆ια τι ου φαινεται αυτωι εν μορφηι
ανθρωπου ωσπερ και Στεφανωι εκ του ουρανου, αλλ' εν ειδει πυρος η φωτος; Ὅτι
Στεφανωι μεν ως τελειωι και ειδοτι το της ενανθρωπησεως μυστηριον και μηδεν
βλαπτομενωι εκ της ευτελειας της καθ' ημας καλως ουτως εαυτον επεδεικνυ ωσπερ
ουν και ανηλθεν επι τον ουρανον, 8.22.2 Παυλωι δε ως δια τουτο μη καταδε χομενωι
Θεον ονομαζειν τον Ἰησουν, επειδη εν σωματι παρεγενετο προς ημας, ου φαινεται
ανθρωπος, ινα μη βεβαιωσηι απιστωι το προσκομμα, αλλα μαλλον εν ιδεαι αστραπης
και φωτος, ιν' εκ του νομου και Μωυσεως αυτον εφελκυσηται. Κακει γαρ ο αυτος
ουτος Θεος τωι Μωυσει εαυτον εμφανιζων εν πυρι ελαλει· και τον νομον διδους επι
του Σινα, πυρι κατα λαμπων τον Ἑβραιον ενεχειριζε τας πλακας αυτωι. 8.22.3
Περιαυγαζει τοινυν αυτον, ινα τον νουν επιβαλων τηι ομοιοτητι των τοτε
γενομενων και νυν και ωσπερ εκ ληθης τινος εαυτον αφυπνισας γνωρισηι της μιας
δυναμεως οντα τα θεοφανια· αποστελλει δε εξ ουρανου την αυγην, ινα μηκετι περι
την Βηθλεεμ και την Γαλιλαιαν στρεφομενος τηι διανοιαι ο Παυλος υιον του ∆αβιδ
ονομαζηι τον Χριστον και ανθρωπον και παντα τα αλλα, τα της οικονομιας ονοματα,
διδαχθηι δε σαφως οτι Θεος ων ανωθεν αφικετο προς ημας, οθεν και νυν
επιφαινεται. 8.23.1 Ειτα προστιθησι σοφως· Ἐγω ειμι Ἰησους· ουκ ειπεν εγω ειμι ο
Θεος η ο υιος του Θεου, αλλ' Ἰησους· το της συγκαταβασεως ονομα, ινα βεβαιωσηι
 
 
 

43
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την της σαρκωσεως πιστιν προς ην Ἰουδαιοι εσκανδαλιζοντο. Ἐγω ειμι εκεινος ον
ερραπιζετε, ον εφραγελλουτε, ον ειλκετε και εφερετε νυν μεν προς Καιαφαν,
υστερον δε προς Πιλατον, ον απεκαλειτε συνεχως υιον του τεκτονος, ον εν τοις
νεκροις ηριθμειτε γελωντες μεγαλα προς τους κηρυττοντας την αναστασιν. 8.23.2
Ἐκεινοις νυν λαλων ου φαινομαι· παρων ουχ ορωμαι· φωτιζων ψυχην οφθαλμοις
επαγω[ν] τυφλοτητα. Πιστευσον ουν, οτι και Στεφανωι εφαινομην οτε τουτο λεγων
προς υμας ηπιστειτο. Σκληρον ουν σοι προς κεντρα λακτιζειν. Κεντρα λεγει του
σταυρου τους ηλους. Ὡς γαρ ο σιδηρωι τεθηγμενωι ενρηγνυμενος ουκ εκεινον
διαφθειρει πως γαρ τον σκληρον; εαυτον δε τιτρωσκει, ουτω και ο προς Θεον
φιλονεικων αυθαιρετον επισπαται τον ολεθρον. 8.23.3 Σωφρονησον ουν του λοιπου
και την οψιν απολεσας δια της θαυμαστης λαμπηδονος νυν μαλιστα νοησον, οτι δια
τουτο ενεδυσαμην σωμα και εγενομην ανθρωπος, ινα μη παντες τυφλωθωσιν οι
γυμνοι παραπετασματος προσομιλουντες θεοτητι. 8.24.1 Ταυτα· και
χειραγωγουμενος ο Παυλος απηγετο ελεεινον θεαμα, μαλλον δε χαριεν και
θυμηδιας αξιον. Ἐδεθη ο λυκος, εσωφρονισθη ο αρπαξ, ημερωθη ο αγριος, εβαδιζε
πραως ο τρεχων, απηγετο μαθητης ο των μαθητων τυραννος, ηγετο πιειν του αλλου
το αιμα ο τωι αιματι Στεφανου μεμολυσμενος τας χειρας. Ἐπι τρεις δε ημερας
διετελεσεν εν τυφλοτητι ζων. Και μαλα εικοτως. Ὁ γαρ εις την Τριαδα διαμαρτων
δικαιως ισαριθμον της αμαρτιας κατεδικασθη την τιμωριαν. Ουτως μεν ουν ο
θεσπεσιος εμυσταγωγηθη προς την ευσεβειαν. Ἐπειδη δε της αληθειας εγευσατο και
δια της πειρας εμαθεν, οτι ζηι ο Χριστος και εστιν και βασιλευει των ολων, ουτε δε
εφθαρη παρα του θανατου ουτε εκλαπη παρα των μαθητων, ταχεως εκ του νομου
μεταταξαμενος προς το ευαγγελιον πασι κατηγγελλε Θεον τον Χριστον, ον χθες και
πρωην ελοιδορει ταις βλασφημιαις, και τοιουτος ην συμμαχος οιος και πολεμιος·
ισχυρος γαρ αμφοτερα. 8.25.2 Ἀθροον δε και αδοκητως εισελθων εις τας συναγωγας
∆αμασκου του νομου και των προφητων εδημηγορει τους λογους, ου νομον
κρατυνων, αλλ' απ' εκεινου τον Χριστον συγκροτων και συγκρινων τοις γινομενοις
πραγμασι τας προσαγορευσεις των προφητων και δια νομου νομον εκβαλλων.
Ὥσπερ ουν και περι εαυτου φησιν επιστελλων Ῥωμαιοις· Ἐγω γαρ δια νομου νομωι
απεθανον· τουτεστιν, Ἀπο των Μωσαικων γραμματων οδηγηθεις επεγνων την του
ευαγγελιου ευσεβειαν. 8.25.3 Ἔκπληξις ουν ειχε την ∆αμασκον και παντες προς
εαυτους εξεθειαζον· ∆ευτε, θεασθε τον Ταρσεα Ἑβραιον, τον του πατρυου νομου
ζεοντα μαθητην, σφοδρον του Ἰησου συνηγορον και Θεον αυτον ανακαλουντα και
εκ των ημετερων γραμματων αποδεικνυντα, οτι ουτος εστιν ο κατ' επαγγελιαν
Σωτηρ. ∆εος ουν μη πασαν καταπεισηι την πολιν, μη και ολον τον δημον επαγαγηται
και αποστησηι του νομου. 8.25.4 Και γαρ εστι της Γραφης ασκητης και τον νουν οξυς
και γοργος τον λογον και τον τροπον ευμηχανος και πολυ κεκτημενος το
αξιοπιστον· αφ' ων ακριβως ειδως τα ημετερα ουκ αγνοιαι δοκει πλανασθαι, αλλα
δοκιμασιαι και κρισει το αληθες ευρηκεναι. Εις ταυτην την αμηχανιαν ενεβαλε πολιν
μεγαλην, δημον πολυανθρωπον, το πρωτον του γενναιου προσηλυτου κηρυγμα και
πλεον τοτε ∆αμασκος εταραττετο η πρωην εν Ἱεροσολυμοις χριστιανοι, ηνικα
Στεφανον Παυλος ελιθαζεν. 8.25.5 Ὡς γαρ οι θαυμαστοι των αριστεων οπου δ' αν
μεταταξωνται, εκει την νικην μεταγουσιν, ουτως ο θεσπεσιος ανηρ εκεινους παντως
εποιει μεγαλους οις την εαυτου παρειχε ροπην. 8.26.1 Ουτω τοινυν καταγγειλας εν
τηι Φοινικηι το ευαγγελιον και τα πρωτα σπερματα της αποστολης εκει
καταβαλομενος ενθα και αυτος εφωτισθη τηι γνωσει, ηλθεν εις την Ἱερουσαλημ,
ξενον τοις εκει και καλον θεαμα. Οι μεν γαρ προπεμψαντες αυτον και δοντες τα
δεσμα φερειν κατα χριστιανων ουκ ειδοτες τα εν μεσωι συμβαντα, θεασαμενοι
 
 
 

44
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρωτον ηδεως τε ειδον και απηιτουν την θηραν πληθος χριστιανων δεσμωτων
ελπισαντες οψεσθαι και των πολλων υποσχεσεων ζητουντες το εργον. 8.26.2 Ἐπει δε
λογου προβαινοντος ευρον Παυλον τον Σαυλον συναμει ψαντα τηι κλησει την
γνωμην και του Χριστου δουλον και των αλλων αποστολων μαθητην θερμοτερον,
τα μεν πρωτα παιδιαν και χλευην ηγουντο τα λεγομενα, επει δε δοκιμασαντες ευρον
ομολογουσαν τηι φωνηι την γνωμην εν εβουλευσαντο μονον, οπως ο νεανιας
απολοιτο, ως ουκ ενον ειναι την Ἑβραιων θρησκειαν και χρηματιζειν ζωντος
Παυλου και φθεγγομενου. Και τουτο σαφως εδειξε συμπας ο υστερον χρονος. 8.27.1
Ἔτι γαρ των πολλων, ει και υπηρχον χριστιανοι, ουκ αρκουντων καθαρως ζην κατα
το ευαγγελιον, αλλ' επαμφοτεριζοντων και που και τηι περιτομηι προσχρωμενων, ιν'
εκ μερους κεχαρισμενα τοις Ἑβραιοις ποιουντες τον θυμον αυτων εκμειλιξωνται,
μονος ουτος ακαταπληκτωι φρονηματι ουδεν υφειμενον εδιδαξεν, 8.27.2 αλλα
καθαραι τηι φωνηι ανοθευτον τον λογον εκηρυσσεν και εις τοσουτον γε προυβη του
ελευθεριου φρονηματος, ωστε ποτε των Γαλατων οικειαι κουφοτητι και ολιγωριαι
των διδασκοντων εις την κατα νομον παλινδρομουντων ζωην την θαυμαστην
αυτοις γραφων επιστολην, δι' ης εν καινοτητι της κατα Χριστον πολιτειας ευσεβειν
αυτους και θρησκευειν εδιδαξε μηκετι προσεχοντας τοις γραμ μασιν τοις απο των
λιθινων πλακων, 8.27.3 συνεπλακη δια των λεγομενων αυτωι τωι κορυφαιωι των
αποστολων και πανταχου καθαπτομενος διετελεσε και αψιμαχων προς τον Πετρον
ως την νεαν επιθολουντα πολιτειαν τηι προσχρησει των παλαιων και πεπαυμενων
δογματων· και ουτε την πολιαν ηιδεσθη του γεροντος ουτε τα της αποστολης
πρεσβεια, οτε ειδε κινδυνευουσαν την αληθειαν. Ἀλλα των μεν Γαλατων
αντεξανεστη σφοδρως, τον δε πολλακις επληξεν, ως ενην, την παρρησιαν ευπρεπειαι
κερασας. 8.27.4 Και πανταχου μεν διετελει λεγων και πειθων· ει δε που 8.27.4 και
πονηροις ηθεσιν εντυχων επαθεν τι δεινον η δεσμωτηριον οικησας η μαστιγας
λαβων η λιθοις βληθεις, ου κατελυσεν την προθυμιαν δια την γενομενην αποτυχιαν·
αλλα μικρον διαλιπων παλιν ηγγιζε τοις εχθροις και τους αυτους συναναστρεφων
λογους και πολλους τροπους των επιχειρησεων εξευρισκων, ευμηχανως δε λιαν
προς τας εμπιπτουσας χρειας μεθαρμοζομενος παντως απηιει πεισας η παντας η τους
πολλους. 8.27.5 Πολλακις γ' ουν ευρεθεις μετα πληγας ανηκεστους και ριφεις εν
προαστειοις της πολεως εκεινης ην εμυσταγωγει προς την ευσεβειαν, νομισθεις δε
και τεθναναι δια το μεγεθος των δεινων, τηι υστεραιαι την αγοραν καταλαβων και
την δεξιαν προτεινας παλιν εδιδασκε τους εγγυς αγαγοντας θανατου· ουτως ουδεν
αυτωι του σωματος εμελε· προς δε τον σκοπον βλεπων της ανω κλησεως καρτερος
ηγωνιζετο χωραν εκ χωρας αμειβων, πολιν εκ πολεως, 8.27.6 τοις κατα γην πονοις
εναθλων, προς τους κινδυνους τους εκ θαλαττης παραταττομενος, προς δημους
φλεγμαινοντας ρητορευων σοφως, δικασταις οργιζομενοις απολογουμενος·
Ἑβραιους εναγων εις την επιγνωσιν του Χριστου δια των παρ' αυτοις τιμωμενων
γραμ ματων, Ἑλληνας τοις εξωθεν δυσωπων λογοις και τοις αγραφοις νομοις της
φυσεως· χριστιανους βεβαιων, προσηλυτους οικοδομων και τρεφων τοις προσφοροις
παιδευμασιν ως φυτουργοι τα νεαρα των φυτων τηι συμμετρωι και πεφεισμενηι των
υδατων επιρροηι. Ὃ δε μαλιστα δεικνυσιν αυτου την εν λογοις ισχυν, καταμαθωμεν.
8.28.1 Ἀθηναι πολις εστι προκαθημενη της Ἀχαΐας, εστια λογων, ως προειπον αυτην
οι ευφημουντες, σοφων ανδρων και των εν λογοις ζωντων παλαιον εργαστηριον.
Ἐπει τοινυν ο Παυλος το Ἰλλυρικον διαδραμων και πανταχου ριψας τους σπινθηρας
της πιστεως, ους το Πνευμα παρα λαβων ανερριπιζε και ασβεστους ετηρει, ηλθε κατα
την χρειαν της περιοδου και προς τους σοφους Ἀθηναιους. Και πραγμα ην πολλης
μεριμνης αξιον, πως αν ο σκηνορραφος τους περι Θεου λογους εκεινοις
 
 
 

45
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δημηγορησειε, τοις αξιουσι κατα παιδευσιν παντων ομου βασιλευειν ανθρωπων.
8.28.2 Ὁ δε μεγεθει φυσεως και πλουτωι της ανωθεν δωρεας επαιρομενος ουχ ενα
των υποστεγων δομων κατελαβεν ουδε εφ' ενος εργαστηριου καθισας διαλεξιν
εποιησατο, ως ειωθεσαν και οι πρωτοι των παρ' αυτοις φιλοσοφων συνειναι τοις
πλησιαζουσιν, αλλα προς τον Ἄρειον παγον αναδραμων, ενθα ην βουλη σκληρα και
επιφοβος ταις φονικαις δικαις δικαζουσα, ευρων δε πληθος εκει συνειλεγμενον
πολυ, στας εδημηγορει υπερ τους εθαδας ρητορας, τους καθ' ημεραν παρ' αυτοις
αγωνιζομενους. 8.28.3 Λαβων δε την αρχην εξ επιγραμματος οπερ ην
εγκεκολλαμμενον βωμωι, κακειθεν αυτοις ευαφορμως τον αγνωστον καταγγειλας
Θεον και συμπαντα τον λογον συμπεραναμενος τοσουτον απεσχε του ως ιδιωτης της
εξωθεν σοφιας διαμαρτειν τι περι τους λογους, ωστε τον κορυφαιον των
Ἀρεοπαγιτων ∆ιονυσιον αμα τηι γυναικι πεισας μετεστησε και του Χριστου ειργασατο
δουλους, εξ ενος βωμου και μικρου επιγραμματος πολλων αποστησας βωμων. 8.29.1
Κατελθων νικητης εκειθεν ενθα μαλιστα ισχυσεν ο πολεμικος των Ἑλληνων
δαιμων, εκειθεν δε μεταβας προς την γειτονα πολιν την Κορινθον ουσαν της Ἀχαΐας
μητροπολιν, και λαλησας εν ταις συναγωγαις το σωτηριον διδαγμα ᾤχετο αγων
προσηλυτον, ουχ ενα των πολλων ουδε των επιτυχοντων, αλλα αυτον τον
αρχισυναγωγον μετα παντος του πληθους της οικιας, και νικησας απο κορυφης τον
νομον και μεγαλυνας τον σταυρον ως υψηλον τροπαιον, ουτω κακεινην αφηκε την
πολιν τωι Χριστωι υποκυψασαν. 8.29.2 Του δε χρονου προιοντος και του λογου της
ευσεβειας προσκοπτοντος ωσπερ τις στρατηγος διετελει προσκτω μενος τωι βασιλει
καθ' ημεραν πολεις, κωμας, αγρους, υποκοπτων τα νευρα του προτερον κρατουντος
τυραννου. 8.30.1 Μετηλθεν γ' ουν εκ Κορινθου προς την Πισιδων χωραν, ειτα την
Λυκαονιαν και τας της Φρυγιας πολεις καταλαβων, κακειθεν την Ἀσιαν
επισκεψαμενος, ειτα την Μακεδονιαν, κοινος ην της οικουμενης διδασ καλος, τους
μεν ορωμενους απο γλωττης ωφελων, τους δε αποντας δια των επιστολων
επιστρεφων· μονου δε εκεινου ου γονυ εκαμνεν οδευον αει, ου γλωττα εναρκα προς
εχθρους και φιλους ανελλιπως διεξιουσα τα του ευαγγελιου μυστηρια. 8.30.2 Ἀλλα
την μεν διδασκαλιαν τοιουτος· την δε αλλην του βιου φιλοσοφιαν οιος ανθρωπος;
Ἀει και συνεχως τωι λογωι προσκαρτερων και τωι ευαγγελιωι δουλευων ουδε αρτον ου
μετελαμβανε δωρεαν παρα τινος εκομιζετο, αλλ' ημερα μεν ειχε τον αγωνα τον προς
μυριους εχθρους, νυξ δε την σμιλην και τα σκυτη και την απο της τεχνης εργασιαν,
ιν' εκειθεν μεν εχηι τον επισιτισμον, φαινηται δε πασιν αν επαχθης αποστολος,
αδαπανος κηρυξ και μεχρις αρτου των ξενιζοντων φειδομενος. 8.31.1 Τουτων των
λογων, ιερεις, ακουσωμεν, οι μη συμμεριζομενοι τοις θυσιαστηριοις μονον, αλλα και
πλουτουντες απ' εκεινων και τρυ φωντες και την ιεραν περιουσιαν ιδιον κτημα
ποιουμενοι και τοις υπη κοοις δια τον Χριστον οια δουλοις φορτικως επιταττοντες.
Ουκ εστιν ιερωσυνη δεσποτεια, αλλα μαλλον τωι συνιεντι δουλεια· ουκ αρχοντικης
αυθαδειας αξιωμα, αλλ' ευλαβους διακονιας οικονομια. 8.31.2 Μη ουκ ειχεν
εξουσιαν ο θεσπεσιος Παυλος εσθιειν και πινειν απο των ιερων και μικρον γουν
λαμβανειν των μυριων πονων γερας εις θεραπειαν τυπτομενου του σωματος καθ'
ημεραν; Ἀλλ' ουκ εχρησατο τηι εξουσιαι, ινα μηδεν επι γης λαβων παντα εν τοις
ουρανοις απαιτησηι. ∆ιο και των υπερ ανθρωπον ηξιωθη ετι τηι φθαρτηι
συνδεδεμενος σαρκι. 8.31.3 Και ινα και των μελ λοντων αγαθων και των εκει τιμων
αρραβωνα θεασηται, αναλαμ βανεται μεν αχρι τριτου ουρανου, βλεπει οπτασιας
υπερβαινουσας τον ενθαδε κληρον, ακουει δε ρηματων αρρητων, ως αυτος φησιν,
και ταυτα μετριαζων και αποδιδρασκων πανταχου το μεγαλαυχεισθαι και εμπομ
πευειν τοις ιδιοις πλεονεκτημασιν. Ἵνα δε μονον τα φρονηματα καταστειληι των επι
 
 
 

46
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μικροις φυσωμενων χαρισμασιν, εξ αναγκης ολιγα των οικειων παραγυμνοι και
ταυτα ετερωι προσωπωι περιθεις και πορρω της περι αυτον υπονοιας απαγαγων.
8.31.4 Ἡλιας μεν ουν ο Θεσβιτης, επειδη εν ιδεαι αρματος πυρινου εις το υψος
ανηχθη, αιδεται πανταχου και πολυ το θαυμα τωι βιωι κατε λιπε· μεχρι ποσου δε
εφθασεν ουδεις ηρμηνευσε λογος. Τυχον γαρ και ολιγον της γης επαρθεις παρα της
αγουσης δυναμεως απεδοθη τωι τοπωι, ον ελαχεν κατοικειν. Παυλου δε η μεταθεσις
επι πλεον ευρεθη λαμπροτερα και ευκλεης προσκειμενου και του μετρου εφ' οσον
ανηχθη. Ἑπτα γαρ ουρανων ᾀδομενων μικρου δεοντος αφικετο του ημισεως. 8.31.5
Και μοι λοιπον Ἑβραιοι καταβαλετωσαν του φρονηματος επι Μωυσει μεγα
φρονουντες, οτι μονος εως της κορυφης εφθασε του Σινα και εντος εγενετο του
γνοφου και των νεφων. Παυλος γαρ ο εμος αντι μεν ορους προς ουρανους ανηλθεν,
αντι δε νεφελης επεκεινα του υπερ νεφους αερος ηλασεν. Και μαλα εικοτως. Ἔδει
γαρ τον κατα Χριστον ανθρωπον τοσουτον νικησαι Μωυσεα, οσον το ευαγγελιον
υπερβαινει τον νομον. 8.32.1 Ἐν δε ταις θεοφανειαις και τοις παρα Θεου
λαλουμενοις και οπως δεδεμενος ελυετο και αθυμων επερρωννυτο υπαρ και οναρ
αυτωι του Θεου χρηματιζοντος, τι δει και λεγειν, οποτε ουδε αυτος την εαυτου χαριν
απεκρυψεν, αλλα πασιν ομου σαφως απεκαλυψεν ειπων· Ει δοκι μην ζητειτε του εν
εμοι λαλουντος Χριστου; Οι μεν γαρ αλλοι των ειτε προφητων ειτε αποστολων
εμπροθεσμους ειχον και χρονικας τας ανωθεν ενεργειας, και ποτε μεν αυτοις συνην
το θειον, ποτε δε και ου παρην. 8.32.2 Ὁ δε θεσπεσιος ουτος ωσπερ απαξ ναος
εξαιρετος του Θεου αποκληρωθεις αυτωι προς ενοικησιν, ουτως αει τον Χριστον ειχε
και βουλης ευρετην και λογου διδασκαλον και συνεργον των πραγματων. Και
Ἰωαννης μεν ο του Ζεβεδαιου μεγας εδοξεν, οτι παρα τους αλλους μαθητας θαρρων
τωι Κυριωι επι του στηθους αυτου ανεπαυετο· και δια τουτο μαλιστα παρα πασιν εστιν
αοιδιμος. 8.32.3 Ουτος δε, πως ουκ αν και υπερ ανθρωπων νομισθειη δικαιως, ος γε
ου τον εν σωματι Ἰησουν, αλλα τον γυμνον της σαρκος Λογον καθ' ημεραν
ανεπαυεν σκευος ευ χρηστον και καθαρον εαυτον τωι δημιουργωι καταστησας; Ἔχων
δε πολλα και παντοδαπα λεγειν, οσα ο θεσπεσιος ουτος παντα τον κοσμον παιδευων
ειπε και επραξεν επι γης και θαλασσης, εν δικαστηριοις, εν αγοραις, εν δημοις, εν
αυλαις βασιλεων, εκων υπερβαινω το πληθος. 8.32.4 Ουτε γαρ συγγραφην
προυθεμην ποιησαι των εκεινωι κατωρθωμενων, ινα λειπηι μηδεν, αλλ' ευφημιαν
εργασασθαι, και ταυτην εφ' οσον η εμη δυναμις εξικνειται. Ἑνος δε μονου του
τελευταιου μνησθεις καταπαυσω τον λογον. 8.33.1 Ἐπειδη γαρ πασαν εμπεριελθων
την οικουμενην και θεις επι της λυχνιας τον λογον μεγαν ανηψε της ευαγγελικης
γνωσεως τον πυρσον, αφικετο μεν και προς Ῥωμαιους, ως βασιλευουσαν πολιν, ινα
τους κρατουντας των παντων ανθρωπων μυσταγωγησας και πεισας και κτησαμενος
μαθητας εκ του περιοντος και τοις αλλοις ανθρωποις προσο μιλοιη. 8.33.2 Ευρων δε
και τον Πετρον εκει, της αυτης εργατην σπουδης, και ιεραν τινα και ενθεον
ξυνωριδα ζευξαμενος εν συναγωγαις τους υπο νομον επαιδευεν, εν αγοραις τους
εθνικους προσεκτατο· και ποικιλος ην των αγαθων διδασκαλος Θεου γνωσιν
εμφανιζων την καθαραν και ακιβδηλον, ηθικης αρετης κανονας θεσμοθετων
ακριβεις, απελαυνων πορρω των ανθρωπων χορειας και μεθην και πασαν την
ακολαστον ηδυπαθειαν, ηι μαλιστα και το πληθος απαν και ο τοτε βασιλευων
ενειχετο. 8.33.3 Καθηψατο τοινυν σφοδρως του Νερωνος η της αριστης και
σωφρονος πολιτειας εισαγωγη· και πλεον αλγησας της ηδονης καταλυομενης η ει
της βασιλειας αυτης εξεβαλλετο. Και γαρ ην, ειπερ τις αλλος, σοφιστης ηδονων,
τρυφων και καταυλουμενος, βλαξ και θηλυδριας, πορνων επι στατης, ου βασιλευς
ανδρων. Πως γαρ αν ετερων εκρατησεν ο αρχειν εαυτου μη μαθων; Μιαν εθετο
 
 
 

47
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φροντιδα, οπως αν εκκοψειε εκ της πολεως τον της ευσεβειας και σωφροσυνης
διδασκαλον. 8.33.4 Και ζηλωσας τον Ἡρωδην της γνωμης απαγει τους αποστολους
εις δεσμωτηριον, ως τον Ἰωαννην εκεινος, εχων δε καθ' ομοιοτητα αλλην
Ἡρωδιαδα την ακολαστον και φιληδονον γνωμην ζητουσαν Πετρου και Παυλου την
κεφαλην αμφοτερους ανεδησε τωι στεφανωι του μαρτυριου· τον μεν τωι ξυλωι
προσηλωσας, του δε Παυλου την κεφαλην εκτεμων, ημιν δε και τωι κοσμωι
καταλιπων το των αγιων παθος πανηγυριν και τοσαυτης εορτης αφορμην. 8.34.1
Ταυτα υμιν, ω τρισμακαριοι, ηνεγκεν ο ετησιος νομος υμας μεν ανακηρυττων
πανταχου ως κοινους της οικουμενης αθλητας, βελτιων δε τας των ανθρωπων
γνωμας δια της υμετερας τιμης. Ἀρετη γαρ τιμω μενη πολλους εγειρει προς ζηλον·
εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα και το κρατος, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ἀστεριου επισκοπου Ἀμασειας εγκωμιον εις τον αγιον ιερομαρτυρα
Φωκαν
9.1.1 Καλη και συμφερουσα τοις ασκουμενοις τα σπουδαια των αγιων η μνημη. Ου
γαρ λογωι παιδευει μονον τους επιθυμουντας αρετης και ευσεβειας, αλλα και τας
πραξεις των βεβιωκοτων ορθως εναργεις διδασκαλους προτιθησιν. ∆ιο και ο Κυριος
ημων τας των αριστων κατορθωματων υποθηκας διδους φησιν· Ὃς δ' αν ποιησηι και
δι δαξηι, ουτος μεγας κληθησεται· και αλλαχου· Λαμψατω το φως υμων εμπροσθεν
των ανθρωπων, οπως ιδωσι τα καλα εργα και δοξασωσι τον πατερα υμων τον εν τοις
ουρανοις. 9.1.2 Ἡ γαρ λογικη παιδευσις της πρακτικης ενεργειας ηττων και ασθε
νεστερα διδασκαλος· και οσωι της ακοης την οψιν ακριβεστεραν ειναι φαμεν,
τοσουτωι διωμολογηται του λογου την πραξιν κρατειν. Ουτως τας επιστημας
μανθανομεν· ουτω τας τεχνας εκπαιδευομεθα λογωι προτερον προς την μαθησιν
εναγομενοι, ειτα χειρι και πειραι την αμυδραν κρατυνοντες. 9.1.3 Και πολλα μεν ο
γεωμετρης περι την βιβλον καμων και πληρωθεις παρα του διδασκαλου την ακοην
ουκ αλλως καταληψεται των ποικιλων σχηματων την δυναμιν, αν μη καταμαθηι τα
κεντρα και τας γραμμας και τους κυκλους επι του πινακος. Ου μεντοι ουδε τον αστρο
νομιας επιθυμησαντα ο λογος μονον παιδευει το σπουδαζομενον, αν μη την σφαιραν
αυτωι περιδινησας επιστημονως ο παιδευτης τοις οφθαλμοις παραδωι του πολου την
κινησιν. Και ο ιατρικος δε πολλα τωι Ἱπποκρατει καμων και τοις αλλοις καθηγηταις
ανεπιστημων εστι θεραπευτης, πριν αν προς τους πολλους βαδισας αρρωστους παρ'
αυτων μαθηιτων νοσουντων το θεραπευειν. 9.1.4 Ουτω δη και ημεις οι μαθηται των
μαρτυρων, τας πραξεις των καρτερων ανδρων προ της ομολογιας διδασκαλους
ποιουμενοι, μανθανομεν αχρι των εσχατων κινδυνων φυλαττειν ευσε βειαν, αυτας
τας ιερας θηκας αυτων καθαπερ στηλας προσβλεποντες γραμμασι κεχαραγμενας και
δηλουσας ακριβως του μαρτυριου την αγωνιαν. 9.2.1 Ὥσπερ δε οι πλησιαζοντες τηι
δρυι τηι Μαμβρηι η τωι σπηλαιωι τωι ωνητωι, οπερ Ἐφραιμ ο Χετταιος εις ταφην της
Σαρρας απεδοτο, ενθα δη και αυτος συν τοις παισιν ο πατριαρχης αποκειται, ευθεως
μετα της θεας των τοπων εν τοις λογισμοις ανανεουνται την φαντασιαν και
βλεπουσι τηι διανοιαι τον πιστον πατριαρχην, την απαρχην της ευσεβειας, την εν
εκεινωι περιτομην· λογιζονται δε και τους της εκεινου ριζης αποβλαστησαντας, τον
Ἰσαακ, τον Ἰακωβ, και μετα της μνημης των ανδρων ολης της επ' αυτους ιστοριας
γινονται θεαται· 9.2.2 ουτως καγω σημερον τον τιμιον σηκον του τρισμακαριου
 
 
 

48
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Φωκα καταλαβων εκ του τοπου πληρουμαι της μνημης παντων ομου των επ' αυτωι
λεγομενων διηγηματων· βλεπω τον κηπουρον το επιτηδευμα, τον απλαστον την
ψυχην, τον φιλοξενον, τον της παραλιας εξαιρετον, τον της μεσογειου ευεργετην,
των αγιων τον αγιον και των δεδοξασμενων δια Χριστον ενδοξοτερον. 9.3.1 Ἱερος
μεν γαρ και θεσπεσιος απας ο των γενναιων μαρτυρων καταλογος, παθει την υπερ
παθους αποδους χαριν, αιματι δε την υπερ αιματος τωι Σωτηρι των ολων αμοιβην
εκπληρωσας. Πλην εν αυτοις τουτοις ου μια των παντων η δοξα, ουδε προς εν
μετρον ισα τα γερα τοις ολοις αποκεκληρωνται, αλλα το πρωτον και δευτερον ουδε
ο των αγιων εκφευγει καταλογος. Αιτιον δε οιμαι τουτου το λιαν απηκριβωμενον
του κριτου και απροσκλιτον. 9.3.2 Ἐφοραι γαρ και τιμωριων μεγεθη και καρτεριας
ενστασεις, και βασανιζων το αγωνισμα τας προς αξιαν αμοιβας διανεμει τοις
αθληταις. Και παραδοξον ουδαμως ει παρα Θεου ουτως τιμαται το δικαιον, οποτε και
παρ' ημιν στρατηγοι και αγωνοθεται ουκ ισοι γινονται τοις αριστευσιν η τοις
αγωνισταις, αλλα δη εκαστωι κατα το μετρον του κατορθωματος τας δωρεας
αναλογουσας επιφημιζουσιν. 9.4.1 Ταυτα δε διηλθον, ινα δειξω ως ο σημερον ημιν
παρασχων του συλλογου την αφορμην των εταιρων και συναγωνιστων εστι
περιφανεστερος. Οι μεν γαρ αλλοι ου παντες παρα πασι γνωριζονται, ουδε
βεβοημενην εχουσι την ανδραγαθιαν· Φωκαν δε ουκ εστιν ος αγνοει· αλλ' ωσπερ η
ακτις του ηλιου πασιν οφθαλμοις εφηπλωται, ουτως και η του μαρτυρος τουτου
φημη πασαν ακοην περιηχησε· και ινα συνελων ειπω, οσοι τον ∆εσποτην εγνωρισαν
Χριστον, ουτοι και τον πιστον δουλον εγνωρισαν· μαλλον δε, ει δοκει, των κοινων
προς τους αλλους εγκωμιων αφεμενος τα εξαιρετα του μαρτυρος διηγηματα υμιν
τοις φιλομαρτυσι διηγησομαι. Ἤνεγκε τοινυν τον αγιον ανδρα, το μεγα χριστιανων
οφελος, η γειτων Σινωπη, πολις αρχαια και γνωριμος, ευπορος καρτερων και
φιλοσοφων ανδρων. Μη γαρ μοι τις λογιζεσθω νυν το της θρησκειας διαφορον, αλλ'
ει σπουδαιων ολως ανδρων τροφος και μητηρ εδειχθη. Ἐπιτηδευμα δε αυτωι του
βιου κηπου γεωργια και επιμελεια, ονπερ αυτου που προ της πυλης του αστεος επι
του στοματος του Ἰσθμου κεκτημενος ησκει φιλοπονως, εαυτωι και τοις δεομενοις
παραμυθιαν του βιου. 9.5.2 Ἤνοιγε δε και τοις ξενοις μαλα προθυμως την μικραν
και πενομενην εστιαν. Ἐποικων δε τηι λεωφορωι κοινα τοις επιδημουσι προετιθει τα
οντα· και νεος ην Λωτ, ου Σοδομιτων, αλλα Σινωπεων. Του δε χρονου προελθοντος
την εντολην ευρεν ουκ αμισθον· απο γαρ της φιλοξενιας εκερδανε του ζωοποιου
θανατου την προφασιν· οθεν δε και οπως μικρον αναλαβοντος ακουσατε. 9.6.1 Του
λογου της ευσεβειας ημων καταγγελθεντος και του θεσπεσιου κηρυγματος προς
πασαν ακοην εξελθοντος, γνωριζοντος δε Χριστον και τα εκεινου μυστηρια,
εφρυαξαν εθνη, κατα τον ψαλμον, και οι βασιλεις και αρχοντες συνηγοντο επι το
αυτο· και οι της πλανης λαοι ωργιζοντο του Ἰησου βασιλευσαντος. Ἐζητειτο δε πας
χριστιανος ως κακουργος και ο εγγυς εκολαζετο και ο μακραν ανιχ νευετο. 9.6.2 ∆ιο
και Φωκαν ουτε η ευτελεια του επιτηδευματος και ο κηπουρος εκρυψεν, αλλα και
ουτος ως γνησιος μαλιστα του Χριστου μυστης εμηνυθη. Και δη και ηλθον επ' αυτον
οι του δυστηνου τουδε βιου και ρεοντος κελευσθεντες απαγαγειν ακριτον,
αναπολογητον. Και γαρ ην το εγκλημα τοιουτον, ο λαμπραι τηι φωνηι ο γενναδας
καθωμολογει· και μηδενος ερωτωντος εργοις εδεικνυε, πυνθανομενου δε περιχαρως
εξεβοα. 9.7.1 Ἐλθοντες γ' ουν οι της εκεινου τιμωριας δημιοι και της ημετερας
εορτης αιτιοι παρ' αυτωι τωι ζητουμενωι κατελυσαν, ουτε γινωσκοντες ουτε
γινωσκομενοι. Ἐν απορρητωι δε τεως ειχον της επιδημιας την προφασιν, ινα
προτερον εκδιδαχθεντες παρα των εξω της πολεως τις ο Φωκας και οποι διαγων,
αθροον επισταντες συλλαβωσιν, ως οι Ἑβραιοι ποτε εν τωι κηπωι μετα Ἰουδα τον
 
 
 

49
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κυριον. 9.7.2 Ἐλεληθεσαν δε εισω δικτυων την θηραν εχοντες, οι κυνες τον αρνειον,
οι λυκοι τον αμνον, την περιστεραν οι αρπακτικοι και γαμψωνυχες· καθως δε ο
προφητης Ἡσαΐας φησιν· συνανεπαυετο ταις παρδαλεσιν ο εριφος και τοις λυκοις ο
αρνειος συνεβοσκετο και οι λεοντες αμα τωι μοσχωι κοινην ειχον την διαιταν. Ἐπειδη
δε, οια φιλει γινεσθαι, τραπεζα και συνηθεια το θαρρειν αλληλοις παρεσχον,
διεπυνθανετο παρ' αυτων ο μαρτυς τινες τε ειεν και τινος χαριν την αυτου πολιν
κατελαβον. 9.7.3 Οι δε την προθυμον δεξιωσιν και φιλοξενιαν του ανδρος
αιδεσθεντες μηδενι τε το λεχθησομενον εξειπειν παραγγειλαντες, εγνωρισαν αυτωι
το απορρητον και το της επιβουλης εξαγορευουσι δραμα, οτι Φωκαν επι τιμωριαν
ζητουσι· και τηι φιλοξενιαι ταυτην ηξιουν την ευεργεσιαν προσθειναι, συγκαμειν
αυτοις εις την θηραν του ζητουμενου. 9.8.1 Ἤκουσεν ο του Κυριου θεραπων και
ατρεπτωι τηι ψυχηι τον λογον δεξαμενος ου ταπεινον τι και ανανδρον επαθεν, ουδε
δειλιασας τον κινδυνον φυγειν εβουλευσατο, και ταυτα πολλην εχων και ανετον
απο διδρασκειν την εξουσιαν· αλλα παν τουναντιον, επενευσε προς την αξιωσιν·
Καγω, φησιν, υμιν εις το προκειμενον συλληψομαι. Γινωσκω γαρ τον ανδρα και
ραιδιως αναζητησας καταμηνυσω· ουκ εις μακραν δε τουτο, αλλα μετα μιαν ημεραν·
μονον υμεις επι της πενιχρας ταυτης καταγωγης αναπαυεσθε. 9.8.2 Βεβαιαν δε
ουτως αυτοις εγγυησαμενος την υποσχεσιν δυο πραγμασι εαυτον κατεμερισε, τηι
δεξιωσει των εαυτου φονεων και τηι ετοιμασιαι του ταφου. Ευτρεπισας δε το τε
ορυγμα και τα περι την ταφην αναγκαια, προσελθων αυτοις τηι υστεραιαι, Ἐπιμελως,
φησι, τον Φωκαν ανεζητησα και ετοιμον το θηραμα· και, ει δοκει, συλληφθητω. Των
δε ειποντων εκ περιχαρειας· Και που ο ανηρ; Ου πορρω, φησιν, αλλα μεθ' υμων·
αυτος δε υμιν ουτος εγω· και χρησασθε τωι προσταγματι και πληρωσατε τον της
οδοιποριας και του πονου σκοπον. 9.8.3 Ἐπληγησαν τας ψυχας οι ανθρωποι και προς
την ακοην επαχνωθησαν τους αλας και την τραπεζαν εννοησαντες και τον εν πενιαι
φιλοτιμον εστιατορα. Ὁ δε παρεκαλει προς την τολμαν της αναιρεσεως και μηδε
προς ολιγον διστα ζειν επεκελευετο λεγων ως ου της εκεινων χειρος ο φονος, αλλα
των προσταξαντων το εργον. Ειπεν, επεισεν, επαθεν· και την κεφαλην αποτμηθεις
ιερειον τωι Θεωι κεχαρισμενον προσηχθη. 9.9.1 Στυλον και ερεισμα των του Θεου
εκκλησιων εξ εκεινου μεχρι νυν τουτον εχομεν, ανθρωποι· και μαρτυρων εστιν
ουτος ο περιφανεστατος εν τοις αριστοις και μακαριστοις το πρωτειον εχων. Ἀστηρ
γαρ αστερος διαφερει εν δοξηι, κατα τε την κοινην υποληψιν και κατα την φωνην
του σκευους της εκλογης· και μαλιστα δη πανταχου της οικουμενης και
ονομαστοτατος εν τοις αγιοις εστι. 9.9.2 Και παντας ελκει και συνελαυνει προς το
εαυτου καταγωγιον· και γεμουσιν αι λεωφοροι των αφ' εκαστης χωρας προς τον
τοπον επειγομενων της προσευχης. Ἔστι γ' ουν ο μεγαλοπρεπης εκεινος ναος
θλιβομενων ανεσις, πενομενων πορος, κακουμενων ιατρειον, λιμωττοντων
Αιγυπτος. 9.9.3 Και δαψι λεστερον τρεφει Φωκας τελευτησας ηπερ ζων Ἰωσηφ·
εκεινος μεν γαρ αργυριου τον σιτον διημειβεν, ουτος δε προικα τοις δεομενοις
χαριζεται. Και ωσπερ αι περιστεραι κατα την χειμεριον ωραν δυσποριστου της
τροφης τυγχανουσης τας νεοσπορους εφιπταμεναι χωρας ταις αυλαξιν εκεινων
εγκαθηνται, ουτως παντων των πτωχων και αλητευοντων τα φυλα προστρεχει τωι
της Σινωπης ισθμωι καθαπερ κοινωι ταμιειωι. 9.9.4 Ει δε που και αλλαχου δια μικρων
λειψανων οιον αποικιαν τινα μητροπολεως ο μαρτυς εαυτωι κατεστησατο,
θαυμαστος και ουτος ο τοπος και πασι χριστιανοις περισπουδαστος, ωσπερ δη και
ουτος ο παρ' ημιν χωρος ιερος καταγωγιον εορταζοντων. Τιμιος γαρ εναντιον
Κυριου ο θανατος των οσιων αυτου· και πολλαχου μερισθεντα τα λειψανα
ολοκληρον πανταχου τωι τρισμακαριωι σωζει την ευφημιαν. 9.10.1 Ουτως γ' ουν και
 
 
 

50
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα την βασιλευουσαν πολιν, την κορυφην Ἰταλιας και βασιλιδα του κοσμου, εστιν
αυτωι πολλη δορυφορια τε και τιμη και οικος περιφανης, ησκημενος εις καλλος. Ουχ
ηττον δε Ῥωμαιοι τον Φωκαν θεραπευουσιν η Πετρον και Παυλον. Και, ως ο λογος
δι δασκει, την κεφαλην του μαρτυρος εσπουδασμενως εκτησαντο αντι στροφον της
μιαρας Ἡρωδιαδος προελομενοι γνωμην. Ἡ μεν γαρ αιματος διψωσα δικαιου
κεφαλην εις υβριν εζητησεν· οι δε εις τιμην και ωφελειαν εαυτων περιεποιησαντο.
Ναυται δε και πλωτηρες οι πανταχου, ουχ οι τον Ευξεινον μονον διαπλεοντες
ποντον, αλλ' οι τον Ἀδριαν τεμνοντες και υπερ Αιγαιου φερομενοι και οσοι τον
ωκεανον πλεουσι τον εσπεριον και τοις ευοις κολποις ενθαλαττευουσι, τα συνηθη
κελευσματα οις τον του πλου πονον προσαναπαυουσιν, εις καινην υποθεσιν δι'
ευφημιας του γενναιου μετε βαλον· και δια γλωττης εστιν αυτοις ο τρισμακαριος,
επειδη και εναργεις παρεχει της βοηθειας τας πειρας. 9.11.2 Πολλακις γ' ουν ωφθη
νυκτωρ προσδοκωμενου χειμωνος διεγειρων τον κυβερνητην τωι πηδαλιωι επι
νυσταξαντα· και αλλοτε παλιν καλω διατεινων και της οθονης επιμε λομενος και
απο της πρωρας προοπτευων τα βραχη. Νομος γ' ουν εγενετο ναυταις Φωκαν εχειν
συνεστιατορα. Και επειδη τον νυν ασωματον του βιου κοινωνον εχειν αμηχανον,
μαθετε οπως ευσεβει λογισμωι εσοφισαντο το αδυνατον. Καθ' εκαστην ημεραν των
οψων την μεριδα προς ισομοιριαν των εσθιοντων αποκληρουσι τωι μαρτυρι. 9.11.3
Ταυτην δε εις των δαιτυμονων εξωνουμενος το αργυριον κατατιθεται, και τηι
υστεραιαι αλλος και αλλοτε ετερος· και ουτως ο κληρος της αγορασιας παντας
επινεμομενος διδωσι καθ' ημεραν της μεριδος τον ωνητην. Ἐπειδαν δε ορμος αυτους
υποδεξηται και εις γην αποβωσι, μεριζεται το αργυριον τοις πεινωσι· και τουτο η
μερις τωι Φωκαι, πενητων ευεργεσια. 9.12.1 Τεθηπασι τουτον και βασιλεις τον
καρτερικωτατον και φιλοθεον και φιλοτιμοις κειμηλιοις κατακοσμουσι του Θεου το
ανακτορον. Φιλο νεικουσι δε οι επιγινομενοι τους πρεσβυτερους υπερβαλεσθαι. Και
ουπω θαυμαστον, ει οι της Ῥωμαιων κρατουντες ηγεμονιας ανδρες ευσεβεις, θεσμοις
τε και νομοις συντροφοι, ουτως ευλαβως εχουσι περι τον θεραποντα του Χριστου,
οποτε και εις βαρβαρους εφθη το θαυμα· 9.12.2 και παντες οι αγριωτατοι Σκυθαι,
οσοι δη την αντιπερας του Ευξεινου ποντου ηπειρον νεμονται, Μαιωτιδος λιμνης
και ποταμου Ταναιδος προσοικοι, οσοι τε Βοσπορον οικουσι και αχρι Φασιδος
ποταμου παρα τεινονται, παντες ουτοι δορυφορουσι τωι κηπουρωι· τοις δε πασιν
εθεσιν και επιτηδευμασιν διεστωτες ημων εις τουτο μονον ομογνωμονες γινονται
την αγριοτητα των τροπων υπο της αληθειας εξημερουμενοι. 9.12.3 Εις γ' ουν αρχων
εκειθεν και βασιλευς τον στεφανον της κεφαλης αποθεμενος, χρυσωι και ανθεσι
λιθων περιλαμπομενον, και τον θωρακα τον πολεμικον αποδυς, υλας εχοντα
πλουτουαλαζονικη γαρ και θρυπτομενη των βαρβαρων η πανοπλιαεπεμψεν
αμφοτερα αναθηματα δια του μαρ τυρος τωι Θεωι και δυναμεως και αξιωματος
καθιερωσας τας αφορμας. Προδηλον γαρ, ως ο μεν στεφανος της βασιλειας ην
χαριστηριον, ο δε θωραξ της κατα πολεμους ισχυος. 9.13.1 Τας δε συνεχως επι
τουτοις συμβαινουσας ενεργειας δια των εν ονειρασιν οψεων και των θεραπειων,
ων οι καμνοντες απολαυουσι, πως αν τις και διηγησαιτο αδυνατου καθεστωτος ταις
καθ' εκαστον ενεργειαις επαφειναι τον λογον; Πλην τοσουτον εξεστιν ειπειν προς
τους την πολυθεον πλανην θρησκευοντας, ως εις δουλος Χριστου και ημετερος
ομοδουλος πολλων των παρ' υμιν νομιζομενων θεων ενεργειας πληροι. 9.13.2 Και
σιωπατω τα μαντεια, ωσπερ ουν και κατεσιγασθη ταις παρ' ημιν προρρησεσι του
δικαιου νικωμενα. Ἀργειτω δε ιατρικης εργασ τηρια και Ἀσκληπιος μη
προσκυνεισθω· ∆ιοσκουροι δε μη νομιζεσθωσαν ναυταις συναγωνιζεσθαι· ισασι γαρ
οι πλεοντες τον των κινδυνων επικουρον. Που η Πυθια, γυνη ψευδομαντις λοξας
 
 
 

51
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ασαφεις τοις πυνθανομενοις τας αποκρισεις παρεχουσα, ινα τηι των λογιων
αμφιβολιαι της αποτυχιας και του ψευδους απολογιαν προευτρεπισηται; Που πηγη
μαντικον υδωρ νομιζομενη γενναν; Ου παντα ληρος και φληναφος, α προς την
πλανην εδημαγωγει τους αθλιους λαους; 9.13.3 Προσκυνησατε Θεον, ου δουλοι
πιστοι τοσαυτης ηξιωθησαν χαριτος, ουκ αυτεξουσιως ενερ γουντες, αλλα κατα την
δοθεισαν αυτοις δωρεαν ευεργουντες τους ομο δουλους. Και ταυτα μετα την ενθενδε
αφιξιν και τον του σωματος χωρισμον. Γνωρισατε εκ των οικετων την του Κυριου
μεγαλοπρεπειαν· δοξασατε τον αληθως επι παντων Θεον, ωι πρεπει η προσκυνησις,
νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

10.τ.1 Ἀστεριου επισκοπου Ἀμασειας εγκωμιον εις τους αγιους μαρτυρας
10.1.1 Ἔστιν, ως εοικεν, και παρα των σφοδρα δυσμενων και αδιαλλακτων εχθρων
ωφεληθηναι τα μεγιστα· και τουτο δεικνυσιν η τε αλλη του βιου πειρα και τα αρτιως
τελουμενα. Ει μη γαρ εδιωξεν χριστιανους ο διαβολος και τον κατα της εκκλησιας
ηρατο πολεμον, ουκ αν ειχομεν μαρτυρας· μαρτυρων δε μη οντων σκυθρωπος ημων
ο βιος εγινετο και ανεορτος. Τι γαρ ανταξιον τουτων των πανηγυρεων; Τι δε ουτως
σεμνον και παγκαλον ως το πολιν ολην ιδειν παγγενη εκφοιτωσαν του αστεος, ιερον
δε τοπον καταλαμβανουσαν ευσεβειας αληθεστατης τελειν καθαρα μυστηρια; 10.1.2
Ευσεβεια δε αληθης Θεον προσκυνειν τε και τιμαν τους δι' εκεινον παθη καρτερως
ενεγκοντας και παραταξαμενους προς τον εσχατον του θανατου κινδυνον, ων
κορυφαιοι και πρωτοσταται τυγχανουσι οι σημερον ημας δημαγωγησαντες· ανδρες
δια καλον θανατον αθανατοι, δια το καταφρονησαι ζωης ζωντες αει, του αιματος
την βασιλειαν αλλαξαμενοι και την επιβουλον σαρκα ευεργετην της ψυχης
αποφηναντες. 10.1.3 Ουτως προαιρεσις αγαθη οταν ηνιοχου δικην εφεστωσα ηι τωι
ανθρωπωι, υποζευξηι δε αυτηι τας ορμας πασας και τα κινηματα και προσεχοντως ως
ηνιας διατεινηι τους λογισμους αργιαν νυττουσα και οξυτητα αμετρον
αναστελλουσα, ουχ οιον τε ατακτον η επικινδυνον γενεσθαι του βιου τον δρομον.
10.2.1 Ἔχομεν τοινυν τους μαρτυρας του Χριστου ου διδασκαλους μονον αγαθης
πολιτειας, αλλα και κατηγορους της αμαρτιας. Πως δ' αν γενοιτο μαρτυς κατηγορος,
ακουσον. Ει εκεινος ενικησε φλογα πυρος τηι καρτεριαι, συ πως πορνειαν ου δαμαζεις
τηι σωφροσυνηι; Ει ο μαρτυς ουκ ηλεησε πλουτον ον ηφιει και χρηματα, δια τι συ
ολιγου ου καταφρονεις αργυριου υπερ δικαιοσυνης; Ει ο μαρτυς γενος Θεου ου
προετιμησεν, αλλ' απεζευχθη γυναικος, παιδων, φιλτατων, πως συ ου κολαζεις την
προσπαθειαν, δια δε προσωπα τυχον σχεσιν προς σε οικειοτητος εχοντα υπερ πηδαις
το δικαιον και του Θεου τον φοβον παραλογιζηι; Ει ο μαρτυς το σωμα δια Θεον
εξεδυσατο, πως αυτος ενος ου καταφρονεις χιτωνισκου εις σκεπην γυμνου; 10.2.2
Ταυτα αλληλοις αντεξεταζομενα την ημετεραν δυστροπιαν ελεγχει. Ἢ τοινυν ως
διδασκαλους τους αγιους αιδεσθωμεν η ως κατηγορους φοβηθωμεν, δειξωμεν δε τον
εαυτων βιον τοις τιμωμενοις ακολουθον· πεισθωμεν δε και ημεις ουτως Θεωι, ως οι
αγιοι ταις εντολαις επειθαρχησαν και τας επαγγελιας βεβαιως ηλπισαν. 10.3.1 Ἀγαθη
γαρ σφοδρα διδασκαλος ανδρειας και καρτεριας η των αγαθων των νοητων ελπις,
ητις ως ενεχυρον αξιοπιστον και αρραβων ασφαλης εγκειμενη τοις λογισμοις παντα
παρακελευεται κινδυνον οραν ακαταπληκτως και φερειν εν τηι πειραι γενναιως· και
τουτο ακολουθως συμβαινει. Φυσει γαρ πως ελαχομεν ανθρωποι μαλακιζεσθαι μεν
και χαυνουσθαι προς τους αγεραστους των πονων, ερρωμενως δε τουναντιον
εκεινων αντιλαμβανεσθαι ων αθλα και τιμαι τελος εισιν. 10.3.2 ∆ιο παντες μαρτυρες
 
 
 

52
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι ευαγγελικωι γραμματι προσεχοντες τον νουν, εν ωι προτρεπων τους ιερους
αθλητας και φιλοθεους ο Κυριος λεγει· Ἐαν τις ομολογησηι με εμπροσθεν των
ανθρωπων, ομολογησω αυτον εμπροσθεν του πατρος μου, υπερ ταυτης της
ομολογιας ηνεγκαν ατρεπτοις τοις λογισμοις σιδηρον τεθηγμενον και πυρκαιας
επεβησαν και θηριων στομασιν εκδοτον το σωμα παρεσχον και τον νωτον εκαστος
υπεθηκαν μαστιξι και ταις ακμαις των ονυχων τας πλευρας εσπαραχθησαν και
δεσμων των δια σιδηρου ηνεσχοντο και δεσμωτηριων ηνεγκαν σκοτεινα καταγωγια·
10.3.3 επιεσθησαν δε λιμωι και διψει κατεξηρανθησαν, παρεθηκαν δε ως λιθους τα
προσωπα τοις ραπιζουσιν, ηκουσαν των υβρεων ως κωφοι, εσιωπησαν προς τους
ονειδιζοντας και λοιδορουμενους ως αλαλοι, δημοις και θεατροις επομπευθησαν,
περιηχθησαν αγορας και αμφοδα εν ολογυμνοις τοις σωμασιν, ουκ ανδρες μονον,
αλλα και γυναικες, το σχετλιωτατον. Ἄλλοι πυρι κατεφλεχθησαν, ετεροι δια
χειμωνος επαγησαν· ποικιλοις τροποις τας αριστειας ημιν κατεμερισαντο, ινα
πεσοντες νικησωσιν. 10.4.1 ∆ια τουτο τα ευσεβη σωματα σεμνως περιστειλαντες, τα
σκευη της εκλογης, τα των μακαριων ψυχων οργανα, τας οικιας των φιλοσοφων
ενοικων, ως κειμηλια πολυτιμητα τωι παντι βιωι φυλασσομεν, φρουρουμεν δε αυτοις
ως ημετεροις πλεονεκτημασιν και τοις μαρτυσιν η εκκλησια τετειχισται ως πολις
οπλιταις γενναιοις και πανδημοι πανηγυρεις αθροιζονται και της θυμηδιας των
εορτων απολαυομεν. 10.4.2 Οι δε ταις ανθρωπικαις περιστασεσιν η συμφοραις
πιεζομενοι ως επι τι κρησφυγετον τας αναπαυσεις των τρισμακαριων σπευδουσιν
πρεσβευτας αυτους των ευχων και αιτηματων δια το υπερβαλλον της παρρησιας
ποιουμενοι. Ἐντευθεν πενιαι λυονται και ιατρευονται νοσοι και αρχοντων απειλαι
κοιμιζονται· πασων δε των ταραχων και χειμωνων του βιου λιμενες εισιν ευδιοι οι
ιεροι των μαρτυρων σηκοι. 10.4.3 Ουτως πατηρ η μητηρ αραμενη τον αρρωστον
παιδα και περιστειλασα ταις αγκαλαις παρατρεχει μεν ιατρεια και ιατρους, επι δε
ατεχνον καταφευγει βοηθειαν· και προς ενα των μαρτυρων ελθουσα δι' εκεινου τωι
∆εσποτηι προσαγει την αιτησιν τοιαυταις κεχρημενη προς τον μεσιτην φωναις·
«Παθων δια Χριστον πρεσβευσον υπερ παθους και νοσου. Ἔχων παρρησιαν χρησον
λογον τοις ομοδουλοις. Ει και τον ημετερον βιον απελιπες, αλλα γουν οιδας τα παθη
της ανθρωποτητος· παρεκαλεσας και συ ποτε μαρτυρας πριν γενεσθαι μαρτυς. Τοτε
ζητων ελαμβανες, νυν εχων χαρισαι. Εις το γερας το σον αιτησον το κερδος ημιν.
Ἰαθειημεν τωι σωι μωλωπι ως τωι του Χριστου ο κοσμος». 10.4.4 Ἄλλος επι γαμον
σπευδων προοιμιον ποιειται των θαλαμων την εν μαρτυριοις ευχην· και τις εις
πλουν επειγομενος ου προτερον της νεως λυει τα πεισματα, πριν αν τον της
θαλασσης ∆εσποτην δια των μαρτυρων επικαλεσηται· πτωχων δε φυλα και πενητων
εσμοι κοινην εστιαν και τροφην κεκτηνται την των μαρτυρων αναπαυσιν· αιδονται
δε πανταχου γης και θαλαττης οι μαρτυρες. Εικοτως και προς αξιαν. 10.4.5 Ου γαρ ως
πολλοι την δικαιοσυνην καθορθωσαν, αυτωι δε σωματι τον σταυρον εβαστασαν· ου
χρηματα εσκορπισαν, αλλ' αιμα εξεχεαν· ου πενητα ᾤκτειραν, αλλ' εαυτους ουκ
ηλεησαν· ουκ εν δεσμωτηριωι τον κεκακωμενον επεσκεψαντο, αλλ' αυτοι τας
αλυσεις εφορεσαν. ∆ια τουτο της υπομονης και της κακωσεως αντιρροπον την δοξαν
και την τιμην εκαρπωσαντο. 10.5.1 Οι μεν ουν μαρτυρες ουτως· οι δε τουτων
τυραννοι και φονεις που, οι τα υψηλα φρονησαντες και τα υπερηφανα
απειλησαντες, οι επι θρονων μετεωρων καθημενοι και τον εαυτων αρχοντα μη
γνωρισαντες; Ἐβρυ χησαντο υπερ τους λεοντας, εδραμον υπερ τας παρδαλεις,
εσπαραξαν υπερ τας αρκτους, εξεχεαν αιματα κατα τους λυκους, εκακουργησαν ως
αι αλωπεκες. Κεινται των ονων των νεκρων μυσαρωτεροι, ληθη εκαλυψεν την ζωην
αυτων· εχουσι δε ταφον τον ᾅδην και στηλην την ασεβειαν και μνημην την ατιμιαν·
 
 
 

53
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετανοουσιν ανονητα, στενουσιν απρακτα. 10.5.2 Τους δε παρα τουτων αικισθεντας
διεδεξατο μνημη αληκτος, αγηρως επαινος. Τα γαρ διηγηματα και τας τιμας οι
μεθηλικεστεροι παρα των πρεσβυτερων υποδεχομενοι και παππος εκγονωι η πατηρ
παιδι παρα διδοντες την εις αυτους θεραπειαν αθανατον ποιουσι τον επαινον· και
ωσπερ τινα κληρονομιαν ασυλον τας εορτας ταυτας εν διαδοχαις σωζει ο βιος, η
μαλλον και κληρονομιας τιμιωτερον χρημα. Κληρονομιας μεν γαρ τα καλα η ληιστης
αφειλετο η πολεμιος λαφυρον ελαβεν η περιστασις πραγματων εκενωσεν, αγιων δε
ανδρων εορτην ουδεις εκκοψει ενιαυτου, μεχρις αν ωσιν ενιαυτοι και χρονος τρεχηι
και ουρανος εχηι τον ηλιον και γη βοσκηι τα ιδια ζωια και θαλασσα τα εξαιρετα. 10.5.3
Το δε αληθεστερον ειπειν, και των στοιχειων παυσαμενων τουτων, καν τισι μη δοκηι,
μαρτυρων και δικαιων ου σβεσθησεται δοξα ουδε συναποληξει τηι δημι ουργιαι τα
κατ' εκεινους· αλλα τοτε και μαλλον ανθησουσι προς την αφθαρτον ζωην
μετακοσμηθεισης της ανθρωποτητος. 10.6.1 Ἔξεστιν δε τοις απιστοις και περι της
μελλουσης ελπιδος ημων αμφιβαλλουσιν απο των εν τωιδε τωι βιωι πραττομενων της
αγαθης προσδοκιας ημων λαβειν βεβαια τα ενεχυρα. Ἰδου γαρ πεπληρωται πας της
οικουμενης κυκλος των αθλητων του Χριστου και πας τοπος εχει των αγιων την
μνημην· παντες δε καιροι κρειττονα των απο γης δωρων και βλαστηματων τα των
αγωνιστων τοις εορταζουσι χαριζονται διηγηματα. Ὡς ει τις ην σπουδαιος των
μαρτυρων φιλος, εθετο δε φροντιδα τοις των ολων πανηγυριζειν παθεσιν, ουκ αν
ημεραν παρηλθεν του ενιαυτου ανεορταστον. Πασαι γαρ εχουσι κρειττονα του
ηλιακου κυκλου κοσμον τα των γενναιων ανδραγαθηματα. 10.6.2 Ἐπειδη γαρ ο τοις
καλοις αντιτεταγμενος σφοδρον προς το μυστηριον των χριστιανων επηρεισατο,
παντας δε πασσων τηι κονει τοις ιδιοις φρονημασι χωννυειν εσπουδαζεν και ματην
ενασχολειν τοις επιτηδευμασι του πηλου, αριστων ανδρων πληθος ο Θεος αλειψας
τοις παραγγελμασι και παιδοτριβησας προς καρτεριαν και δυναμιν αντεστησεν τωι
αναιδει και επιβουλωι της ανθρωποτητος. Ουτοι δε καινον ηγωνισαντο και ου τον
συνηθη αγωνα. Ου γαρ τυπτοντες η ρηγνυντες εκρατησαν, αλλα πασχοντες
ηριστευσαν και σφαζομενοι. 10.7.1 Και ποιον ερεις, ο ακροατης, κρατος πολεμου; Τις
δε ευδοκιμησις αυτη το στρεβλωθηναι και μαστιχθηναι και προς γε δια πυρος η
ξιφους η κακωσεως δεσμωτηριων καταλυσαι τον βιον; Ἀλλα μαθε, ως οι υπερ
ευσεβειας πολεμοι απ' εναντιου κατορθουνται των αλλων. Οι μεν γαρ εν τωι
φονευσαι την αριστειαν εχουσι, οι δε δια του παθειν και πεσειν αναιρουνται την
νικην. Παρρησια δε δικαιων εκτελει τας υπερ του κοσμου πρεσβειας· και ελαθεν ο
εχθρος τοις εναντιοις περιπεσων η εβουλετο. Ὅσους γαρ εσφαξε μαρτυρησαντας,
τοσουτους ανθρωπων βοηθους παρεσκευασεν. 10.7.2 Και επι πασης δε πραξεως τουτο
πασχων ευρισκεται· οθεν εμποδιζειν οιεται την ευσεβειαν, εκειθεν κατασκευαζει της
ευσεβειας την αυξησιν. Τωι γαρ μωρωι και αφρονι εις τουναντιον ο σοφος Θεος
περιιστησι τα βουλευματα. Και τουτο τοις πραγμασιν εκαστου καιρου
παρακολουθουντες ευρισκομεν, την εκθεσιν του Μωσεως, την πρασιν του Ἰωσηφ.
Ευθυς εν αρχηι τον δευτερον ανθρωπον Ἄβελ εφονευσεν, ινα των ευσεβων εκκοψηι
το σπερμα, και το εμπαλιν εγενετο. Ἔκτοτε γαρ ανδροφονοι μισουνται σφοδρως, εξ
ου Καιν παρα του Θεου κατηραθη. Το του Χριστου, οτι ενηργησεν εις Ἰουδαιους ο
σατανας, ινα σταυρωσωσιν αυτον. 10.7.3 Το αυτο δη και επι τοις μαρτυσι πεπονθεν,
ων καταφρονουσι πολλοι υπο ιδιας ανοιας εξευτελιζοντες αυτων το αξιωμα. Ουκ
ανθρωπος εστιν; Ουκ εδαπανηθη το σωμα; Ουκ εν ολιγοις λειψανοις και τουτοις
εγκεχωσμενοις αυτων η μνημη; Μαλιστα δη ταυτα Ἕλληνες και Ευνομιανοι φασιν·
ειπωμεν δε προς αμφοτερους. 10.8.1 Ἡμεις μαρτυρας ου προσκυνουμεν, αλλα
τιμωμεν ως γνησιους προσκυνητας Θεου· ου σεβομεν ανθρωπους, θαυμαζομεν δε
 
 
 

54
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους εν καιρωι πειρασμων καλως σεβασθεντας Θεον. Ἐν θηκαις φιλοκαλοις
αποτιθεμεθα και οικους της αναπαυσεως αυτων εγειρομεν ταις κατασκευαις
μεγαλοπρεπεις, ινα ζηλωσωμεν τας των καλως τελευτησαντων τιμας· ουκ αμισθον
δε την εις αυτους σπουδην επιδεικνυμεθα, αλλα της προστασιας αυτων της προς
Θεον απολαυομεν. 10.8.2 Ἐπειδη γαρ ουκ αρκει η ημετερα ευχη δυσωπησαι Θεον εν
καιρωι αναγκης η συμ φοραςη γαρ δεησις ημων ου παρακλησις εστιν, αλλα
αμαρτηματων υπομνησις, δια τουτο τοις αγαπωμενοις παρα του ∆εσποτου
ομοδουλοις προσφευγομεν, ιν' εκεινοι εν τοις ιδιοις κατορθωμασι τα ημετερα
θεραπευσωσι πλημμεληματα. Ποιον ουν εγκλημα, οτι τιμωντες μαρτυρας και αυτοι
σπουδαζομεν αρεσκειν Θεωι; Τις κατηγορια προσταταις προσφευγειν; Ἐξετασωμεν
λοιπον και τα σα, ει του εγκληματος ο κατηγορος καθαρευεις. Και πως, ος γε μυριους
των τεθνεωτων ανθρωπων ου τιμαις, αλλ' ως θεους προσκυνεις; 10.9.1 Ου συ
∆ημητραν και Κορην υπο της ανοιας σαυτου εθεωσας, εδειμω δε δυο γυναιους ναους
και θυσιαις ταυτας τιμαις και παντοιαις προσκυνεις θεραπειαις; Ου κεφαλαιον της
σης θρησκειας τα εν Ἐλευσινι μυστηρια, και δημος Ἀττικος και η Ἑλλας πασα συρρει,
ινα τελεσηι ματαιοτητα; Ουκ εκει το καταβασιον το σκοτεινον και αι σεμναι του
ιεροφαντου προς την ιερειαν συντυχιαι, μονου προς μονην; Ουχ αι λαμπαδες
σβεννυνται και ο πολυς και αναριθμητος δημος την σωτηριαν αυτων ειναι νομιζουσι
τα εν τωι σκοτωι παρα των δυο πραττομενα; 10.9.2 Ου συ ο τον Θηβαιον ∆ιονυσον ως
θεον προσκυνωνλεγω γαρ την πατριδα, ινα γνωρισηις τον ανθρωπον, ανδρα γεωργον
αμπελων και φιλοινον, κωμαστην παροινον, δημον επισυρομενον ασχημονουντα τηι
μεθηι, εκεινα ποιουντα α τους ασωτους νεους στηλιτευει ακολασταινοντας,
μεθυοντα δε μετα του γεροντος του Σιληνου και τοις φιλοσκιρτηταις Σατυροις
συνδιαιτωμενον και ιστοριαν μεθης οντα τωι βιωι; Ου συ ο τωι ανδρι Ἡρακλει ως θεωι
τας θυσιας προσαγων, ανθρωπωι ρωμαλαιωι, σωμα λαχοντι δυνατον και ανδρειον,
και σεβεις εκεινον, επειδη εν πολλοις ηριστευσεν και θηριων περιεγενετο; 10.9.3 Τι
δε παλιν τον Ἀσκληπιον τον εν τωι ναρθηκι πολλα και τηι σιδηροθηκηι
περινοστησαντα ου σεβεις και τεθηπας; Και ουκ αν αρνηθειης ως ου τουτο ποιεις. Οι
γαρ πανταχου της οικουμενης ανεστωτες ναοι, τα Ἀσκληπιεια λεγω και τα
Ἡρακλεια και τα ∆ιονυσια, ελεγχοι εστασιν υψηλοι της σης ματαιοτητος· και ουτως
εγω μεν αθωιος απελευσομαι του εγκληματος, ου γαρ προσκυνω μαρτυρας ουδε
νομιζω θεους· συ δε πεφηνας ενεχομενος τοις εγκλημασιν, και ταυτα κατηγορων
ετερων, ωσπερ οι δια κακον συνειδος προκατηγορουντες των ανευθυνων.
Ἀνθρωπους γαρ ως θεους προσκυνων επιδε δειξαι. Ταυτα προς τον εθνικον εκ
πολλων ολιγα. 10.10.1 Οι δε της νεας στασεως Ἰουδαιοι, τι θαυμαστον ει μαρτυρας
ατιμαζετε Χριστον αθετουντες και της ομοιοτητος της προς τον Πατερα εν τοις ιδιοις
λογοις χωριζοντες, φυλαττομενοι δε τους τοπους ως βεβηλους, εν οις σωματα αγια
αναπεπαυται; Ἀλλ' οι μη εις εννοιαν ελθετε του γινομενου, φοβηθητε χριστιανοι
λεγομενοι, μετα δε Ἑλληνων μισουντες μαρτυρας. Ουκ ιστε, ως αρχιμαρτυς Χριστος
πρωτος παθων και τοις δουλοις τον ζηλον αφεις; 10.10.2 Ειτα μετ' εκεινον Στεφανος,
ο φερωνυμος της κατα Θεον ευδοξιας αγωνιστης· παντες οι εξης μαθηται και
αποστολοι. Και επισκεψαι δια μιας υβρεως οσους ατιμαζεις· Ἰωαννην τον βαπτιστην,
Ἰακωβον τον αδελφον λεγομενον του Κυριου, Πετρον, Παυλον, Θωμαν τουτους ως
πρωτοστατας ονομαζω των μαρτυρων, επειτα το απειρον πληθος των αποθανοντων
υπερ της ζωης. Μη μικρον σοι τουτοις προσκρουειν; Μη ολιγος της εχθρας ο
κινδυνος; 10.10.3 Τουτων εκαστος τον διαβολον μετα της φρατριας των δαιμονων
ενικησεν, αγγελοις δε ενεγραφη και τηρειται ως ευδοκιμος αθλητης τηι αναρρησει
της αναστασεως, παραστησεται δε τηι επιφανειαι του Θεου και Σωτηρος ημων
 
 
 

55
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανοιγων εν παρρησιαι το στομα, επευφραινομενος τηι θεαι των αγγελων, τηι δοξηι του
Θεου, μακαριζων εαυτον των μαστιγων, των δεσμων, των στρεβλωσεων, της
επικερδους τελευτης, οτι της ατελευτητου ζωης αυτωι γεγενηται προξενος. 10.11.1
Ἀλλ' οταν τουτων ακουσηις, οιδα α φρονεις και λεγεις· «∆εκτικος καγω των ομοιων.
Ἂν ζησω κατ' αρετην, ου χειρων ουδε ατιμοτερος των νυν θαυμαζομενων εσομαι».
Μαλιστα μεν ουν αλαζονος ταυτα τα ρηματα δικαιουτος εαυτον κατα τον
μεγαλαυχον Φαρισαιον και πασης ταπεινοτητος ξενα. Προδηλον δε, ως ο μη
προτερον ταπεινωθεις εις υψος ουκ αναβαινει· αποφασις γαρ εστι δεσποτικη. 10.11.2
Ἵνα δε τις σοι συγχωρησηι, οτι γενησηι τοιουτος, ου θελεις, ειπε μοι, αιδεσθηναι τους
την οδον σοι της ευσεβειας τεμνοντας, τους οδηγους των καλων, τους διδασκαλους
της αρετης, τους παιδευσαντας σε καρτεριαν και θανατου καταφρονησιν; Παρα των
μαθητων του βιου τουτου ευγνωμοσυνην διδαχθητι, οτι ομοιοι γινομενοι των
διδαξαντων και ουδεν της τεχνης ελλειποντες ομως των διδασκοντων φιλουσι τα
στηθη, αιδουνται, ευφημουσι, των πρωτειων παραχωρουσι, θεραπευουσι ως
πατερας. 10.12.1 Πολλα και τελευτησαντες αγιοι δυνανται και απελθοντες του βιου
ευεργετουσιν ανθρωπους· και μαρτυς των λεγομενων Ἐλισσαιος παλαι μεν απελθων
του βιου και κοιμηθεις, αθανατον δε και αχωριστον την του Θεου χαριν λαβων τωι
χωματι παρεδρευουσαν και τοις αψυχοις οστεοις. Οιδας γαρ, ο φιλοπονος των
Γραφων μαθητης, οτι νεκρος τις παρα των οικειων εις την εκφοραν κομιζομενος
ληιστων αθροον η πολεμιων κατα λαβοντων, οια φιλει συμβαινειν εν συνοχηι και
θορυβωι, επιρριφθεις τωι ταφωι του τρισμακαριου προφητου αθροον εψυχωθη και
προς τους ζωντας ανελυσεν. 10.12.2 Τι ουν ερουμεν προς το γενομενον; Μη αισθησιν
ειχε των πραττομενων ο δικαιος; Μη ευχην ανεπεμψεν υπερ του νεκρου ως υπερ του
παιδαριου της Σωμανιτιδος; Ἀλλ' ουδεν τοιουτον διδωσιν ημιν εννοειν η των
πραγματων αληθεια. Ἔκειτο γαρ προ πολλων των χρονων ο δικαιος αναλυθεντος
του σωματος προς τον συγγενη χουν και την ομοφυλον κονιν. Προδηλον δε
καθεστηκεν, ως δοξαζων ο Θεος αει και μετα τελευτην τους ιδιους ανθρωπους περι
τας θηκας αυτων και τας αναπαυσεις θαυματουργει τα παραδοξα, ινα οι ζωντες αει
και μεθηλικεστεροι ενεχυρον εχοντες της αγαθης ελπιδος τας εις τους απελθοντας
τιμας προθυμως τον της αριστης πολιτειας εξανυωσι βιον. 10.12.3 Ὡσαυτως και
Ἡλιας ο του προφητου τουτου καθηγεμων μετα 10.12.3 τους φλογωδεις ιππους και
το πυρινον αρμα εν αλληι βιωτευων ζωηι και απελθων εξ ανθρωπων εις τον χωρον
ον ελαχεν, ικανον της εαυτου δυναμεως συμβολον αφηκεν την μηλωτην. Καιτοι
ποσου τινος αξια υπηρχεν εκεινη; Ου γαρ ην αλλο τι η δερμα νεκρον και φαυλον εκ
παλαιο τητος. Ὅμως δε και ο Ἰορδανης αυτην υπεστελλετο και διχα το υδωρ
ετεμνετο και διακεκριμενον ειστηκει ωσπερ επι του Ἰησου το παλαιον, ος ην τυπος
του μελλοντος. 10.12.4 Παρην δε και απων ο Θεσβιτης και το ενδυμα του φιλοσοφου
εδεξιουτο τον μαθητην, ασφαλη του ποταμου χαριζομενης την περαιωσιν της του
Θεου φιλανθρωπιας και τα ενδυματα των αγιων τιμωσης ως εμψυχα. Και ινα δειχθηι
καθαρως οτι το περι τον ποταμον θαυματουργημα ου δια την αιτιαν εγενετο του
πληττοντος το υδωρ, αλλα δια την τιμην του οιχομενου και αναληφθεντος, πατα
ξαντος το υδωρ του Ἐλισσαιου ερρει το υδωρ συνηθως ουδεν πεπονθος καινον.
10.12.5 Ἐπειδη δε αποτυχων επεβοησεν· Που δη εστιν ο Θεος Ἡλιου, και βοησας εκ
δευτερου καθικετο, ευθυς ο ποταμος διασχων το ρειθρον γυμνην εδειξε την ξηραν
και πεζευσας ο προφητης εις το περαν αφικετο. 10.13.1 Ὁ δε Ἰωσηφ τον Ἰακωβ
τελευτησαντα ουχ ως πατερα τοσουτονιδιαζοντως αγαπων, οσον ως κοινον του
εθνους πατριαρχην τιμων, μετα της πολυθρυλητου θεραπειας εκεινης απηγαγεν εξ
Αιγυπτου το λειψανον, ωστε τον Μωυσεα μετα της του κοσμου γενεσεως και της
 
 
 

56
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λοιπης ιστοριας αναγραπτον δουναι και τουτο τωι βιωι διηγημα. 10.13.2 Ἰωσηφ δε
παλιν υπαρ παρα του Ἰσραηλ οδευοντος εκ των οφθαλμων, ως αν ειποι τις, εκλαπη
του Φαραω, πανταχου δε συμπαρην τωι λαωι το σωμα και ηγετο μετ' επιμελειας ως
αγαθον τι και αλεξικακον φυλακτηριον ασφαλες των εξηκοντα μυριαδων. Και
τοσαυτην ειχον την αιδω περι την λαρνακα του προπατορος, οσην περι την αγιαν
κιβωτον, η τον του Θεου νομον εβασταζεν. 10.13.3 ∆ιο και ο ∆αβιδ παρακαλων που
τον Θεον ιλεων ειναι και ευμενη τωι λαωι, και μυριαις αυτον ταις ικεσιαις
εκλιπαρων, ινα την συνεχη και επαλληλον των συμφορων στησας πληγην παλιν εν
αγαθηι προνοιαι διοικηι την Ἱερουσαλημ ως το προτερον, ουτως φησι· Ὁ ποιμαινων
τον Ἰσραηλ, προσσχες, ο οδηγων ωσει προβατον τον Ἰωσηφ. ∆υσωπει γαρ τον Θεον
τοις των αγαπητων και φιλων ονομασιν και λιαν ευμηχανως την ικετηριαν
μεταχειριζεται του δυσσε βησαντος πληθους τας αμαρτιας οιον εγκρυπτων και
σκεπων ταις των αγιων πατερων προσηγοριαις. 10.14.1 Τουτον ημιν υπαγορευει τον
νουν και ο περι τα Σοδομα σωζομενος λογος. Ἀβρααμ γαρ Σοδομιτας παραιτουμενος,
ηνικα δυσμεναινων αυτοις ο Θεος μετα προρρησεως επηγαγεν την κολασιν, τηι
φειδοι των δικαιων ηξιου σωθηναι τον συμπαντα δημον. Ἀρξαμενος γαρ απο των
πεντηκοντα εις τους δεκα κατεληξεν και προς την ικεσιαν ευθεως ενευσεν ο Θεος,
ωσπερ επι τινος ζυγου και πλαστιγγων ταις μυριασι των αμαρτωλων το των δεκα
δικαιων αντιστησας αξιωμα. 10.14.2 Ἵνα δε επι πλεον ενδειξηται πασιν ημιν, οτι και
εις δικαιος τιμιον πραγμα και Θεωι φιλον, επειδη ο μεν δεκατος εξελιπεν αριθμος και
ευρεθη ταυτης της ολιγοτητος των οσιων των αμαρτωλων ο δημος πενομενος,
εχρην δε τους παρανομη σαντας δουναι θρασυτητος δικην, σφοδρως ελαυνεται των
καταδικασθεντων τοπων ο Λωτ και σωζεται παγγενει εις το γερας της ιδιας δικαι
οσυνης και τους οικειους παντας παρα του Θεου προσλαβων. 10.15.1 Μεγα ουν
κτημα δικαιος· πρωτον οφελος εαυτωι, επειτα τοις εξης του γενους θησαυρος
διαρκης αγνοουμενος τηι θεαι και αει συμπαρων, σιωπων και παιδευων τους αλλους
πραγμασι· παλαι κειμενος και ζων ταις ευδοκιμησεσιν. Ἀγαθη των παιδων
κληρονομια και ασυλος, ην χρονος ου δαπαναι και ληιστης ουκ αφαιρειται. Ἀσωματος
γαρ εστι και αυλος, ασωματοις εμπολιτευομενη ψυχαις. 10.15.2 Ὁραις ως και οι
ενδοξοι και αοιδιμοι Ἰσραηλιται παντων αφηιρημενοι και αυτης της γης εκπε σοντες
της πατρικης της σεμνης προσηγοριας ουκ αφηιρεθησαν ουδε εγυμνωθησαν του
καλεισθαι απο του φιλοθεου προπατορος, αλλα και βαρβαροις δουλευοντες δια την
δικαιοσυνην των πατερων ηλευθερωθησαν και εν ερημωι διαζωντες δια την
ευδοκιμησιν των γεννησαμενων ετρα φησαν· και αμαρτανοντες συνεχως και
βλασφημουντες πολλακις και αξιοι νομισθεντες της ολοθρευουσης κολασεως δια
τον Ἀβρααμ φειδους ηξιωθησαν και δια τον Ἰσραηλ ετυχον συγγνωμης,
θρασυκαρδιοι παιδες εις τα γερα των πατερων σωζομενοι. 10.16.1 Και οιδας γε, ο
φιλομαθης, ως εν πρωτοις ο Θεος, ηνικα εκ της ποιμαντικης επι την ηγεμονιαν των
λαων εκαλει τον Μωυσην, ευθυς ταυτα προς τον δουλον φησιν· Ἐγω ειμι ο Θεος του
πατρος σου, ο Θεος Ἀβρααμ και ο Θεος Ἰσαακ και ο Θεος Ἰακωβ. Και μικρον προσω
του λογου γενομενος ταυτα προστιθησιν· Συναγαγε την γερουσιαν των υιων Ἰσραηλ
και ερεις προς αυτους· Κυριος ο Θεος των πατερων υμων ωπται μοι, ο Θεος Ἀβρααμ
και ο Θεος Ἰσαακ και ο Θεος Ἰακωβ. 10.16.2 Και ουτως εν προοιμιοις ο Θεος τωι
ονοματι των δικαιων πατερων οιον σημαντρωι τινι τους απογονους σφραγιζεται·
καλον ειδως και συμφερον το απ' εκεινων γνωριζεσθαι. Χρονου δε προελθοντος,
επειδη εις υβριν του ευεργετου ωρμησεν ο λαος και καταφρονησιν του Σωτηρος,
προσεκοψαν δε τηι ειδωλοποιησει του μοσχου και προσεκυνουν κρανιον αψυχον την
εμψυχον και λογικην φρονησιν απολεσαντες, 10.16.3 ουκ εχων ο Μωυσης τηνικαυτα
 
 
 

57
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οπως υπερ των μαθητων εξιλεωσηται τον ∆εσποτην, ο παιδαγωγος ο πολυμοχθος
καταφευγει προς την μνημην των πατερων και μετ' εκεινων την ικετηριαν
προβαλλεται, φησιν δε ουτως· Ἵλεως γενου επι τηι κακιαι του λαου μνησθεις Ἀβρααμ
και Ἰσαακ και Ἰακωβ των σωνικετων, οις ωμοσας κατα σεαυτου πληθυναι το σπερμα
αυτων ως τα αστρα του ουρανου. 10.16.4 Μεγαλη η οργη και ο θυμος απαραιτητος·
αλλ' ο σοφος και ευμηχανος ικετης τα προσωπεια περι θεμενος των αγιων και τας
πολιας των γεροντων δια της μνημης τωι Θεωι υπορριψας εσβεσεν ως φλογα την
τιμωριαν, πατρικωι ελαιωι των μανεντων υιων θεραπευσας τα τραυματα. 10.17.1
Καταλιπων την Μωσαικην βιβλον επι τας βιβλους των Βασιλεων μεταβηθι. Ὄψει
γαρ κακει παιδα φειδους αξιουμενον, διοτι γεννημα ην φιλοθεου πατρος. Σολομων
δε εστιν ουτος ο πολυθρυλητος· ος, επειδη προιοντος του χρονου ουκ ην των παθων
αυτοκρατωρ, δουλος δε μαλλον και ακρατεστερος σωμεραστης, δια δε την
απροσεξιαν του βιου μετεβαλεν και την πατρυαν ευσεβειαν, ειδωλα μορφωσας τα
του νομου προσκομματα· 10.17.2 φησι προς αυτον ο Θεος· ∆ιαρρησων διαρρηξω την
βασιλειαν σου και δωσω αυτην τωι δουλωι σου· πλην εν ταις ημεραις σου ου ποιησω
ταυτα δια ∆αβιδ τον πατερα σου· εκ χειρος του υιου σου ληψομαι αυτην. Ταυτα ημας
η ιστορια παιδευει· διδασκει και η ωιδη των ψαλμων τα ομοια· Νεωτερος ημην· και
γαρ εγηρασα και ουκ ειδον δικαιον εγκαταλελειμμενον ουδε το σπερμα αυτου
ζητουν αρτους. 10.18.1 Ἀλλ', ηι εοικεν, επειδαν απαξ ψυχη της αληθειας
καταθρασυνηται και το καινοτομειν εκπληκτως αντι του ζην εν ταξει προεληται,
ουδεν αυτην επιστρεφειν ικανον εις την ευθειαν και τεταγμενην οδον· ενδακουσα δε
τον χαλινον ωσπερ τις πωλος δυσηνιος φερεται προς το βαραθρον νικωσα τον
αναβατην νουν τηι προς την κακιαν ορμηι, ωσπερ δη και τους Ευνομιανους τουτους
εστιν ιδειν. 10.18.2 Ουτως γαρ φιλουσι καλεισθαι μαλλον η του Χριστου ανθρωποι,
Θεον βλασφημουντες, τους ανθρωπους του Θεου ατιμαζοντες, μαλλον δε
εντρεπομενοι τας των αγιων αναπαυσεις η οι σωφρονουντες τους βωμους και τους
βεβηλους και τους μεμιασμενους των τοπων. Ἐχρην δε τους της απονοιας εκεινης
ασκητας και το κατα παντων θρασος αρετην νομιζοντας τας γουν των δαιμονων
αιδεσθηναι φωνας κραζοντων και βοωντων λαμπρως των μαρτυρων την δυναμιν
και ονομασι καλουντων εκαστον ως παρεστωτα και απελαυνοντα και φυγα δευοντα
των τυραννουμενων ανθρωπων. 10.18.3 Ειτε δε τα πνευματα των αθλητων της
ευσεβειας εθελοι τις ενεργειν κατα των ακαθαρτων πνευματων ειτε αγγελους εις
τιμην των αναπεπαυμενων παρεδρευοντας τοις αγιοις σηκοις, ουδεν διαφερει·
οποτερον γαρ αν λεγηται, δοξα των υπερ της εις Χριστον αγαπης εστι παθοντων.
Προδηλον δε φαινονται καθ' ημεραν αι των μαρτυρων ευεργεσιαι, αλλοτε αλλαι και
διαφεροντως, αι των σατανικων ενεργηματων ελευθερουσι τους παραφορους. Οι
γαρ υλακτουντες και τοις αδιηγητοις της μανιας ποτε κακοις ενεχομενοι νυν
σωφρονουντες ορωνται και της πρεσβειας των αγιων την παρρησιαν παρ' αυτων
βλεπομεν των πραγματων μαρτυρουμενην. 10.18.4 Και ωσπερ της του Σωτηρος
ημων δυναμεως αναμφιβολα δειγματα εν μεσωι των Ἑβραιων περιενοστουν, οι τε
της λεπρας αποξεσθεντες και οι τας οψεις ιαθεντες τυφλοι και ει τις παραλυτικος
τας των μελων αρμονιας δυναμωθεις ακωλυτως εβαδιζεν, ουτως και νυν οι τον
σταυρον υπερ του σταυρωθεντος βαστασαντες της παρα του ∆εσποτου χαριτος
εναργεις τας αποδειξεις παρεχονται, ποικιλως και διαφορως τους πιστους των
ομοδουλων ιωμενοι. 10.18.5 Και Παυλος μεν και Πετρος, ο μεν διωξας το του
Πυθωνος δαιμονιον, ο δε τον χωλον αναστησας των του ναου προπυλαιων, εκ
πρακτικων δυναμεων Ἑβραιους και Ἕλληνας προς την υπακοην του ευαγγελιου
επεστρεψαν· αιρετικων δε πονηρον συνταγμα το νυν κακως διοχλουν την ημετεραν
 
 
 

58
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ζωην ουδε τηι μεγαλουργιαι των θαυματων αιδειται τους μαρτυρας· πολυανδρια δε
και ταφους και κοιμησεις αυτων ονομαζουσι και τας εισοδους αυτας ως μιασματι
προστριβομενας μυσαττονται, ουδε εκεινου του θεοπνευστου λογιου του παρα
παντος ᾀδομενου στοματος μνημονευοντες, οτι· Τιμιος εναντιον Κυριου ο θανατος
των οσιων αυτου. 10.18.6 Ευξωμεθα τοινυν Θεωι, παρακαλεσωμεν δε μαρτυρας τον
κοινον δυσωπησαι ∆εσποτην, ινα δοθηι πνευμα κατανυξεως τοις παρα της αιρετικης
πλανης ενεργουμενοις, λυθεισης δε της διχονοιας ωσπερ μεσοτοιχου τινος η
φραγμου εις αδελφικην οι παντες συνελθωμεν ενωσιν· εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι
ημων, ωι πρεπει η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην.

11.t.1 Ἀστεριου επισκοπου Ἀμασειας εκφρασις εις την αγιαν Ευφημιαν
την μαρτυρα
11.1.1 Πρωην μεν, ω ανδρες, ∆ημοσθενην ειχον εν χερσι τον δεινον και ∆ημοσθενους
εκεινα ενθα δη τον Αισχινην πικροις βαλλει τοις ενθυμημασιν· εγχρονισας δε τωι
λογωι και πυκνωθεις την διανοιαν ανεσεως εδεομην και περιπατου, ωστε μοι
λυθηναι μικρον της ψυχης το πονου μενον. Προελθων δε του δωματιου και ολιγα
τοις γνωριμοις συμβαδισας επ' αγορας, εκειθεν εις το του Θεου τεμενος αφικομην
ευξομενος εν σχοληι· 11.1.2 ως δε και τουτου τυχων ενα δη των υποστεγων δρομων
εβαδιζον, ειδον εκει γραφην τινα και με κατ' ακρας ειλεν η θεα· Ευφρανορος αν
ειπες ειναι το φιλοτεχνημα η τινος εκεινων των παλαιων, οι την γραφικην ηραν εις
μεγα εμψυχους ολιγου δεοντος εργασαμενοι πινακας. ∆ευρο δ' ει βουλεικαι γαρ
σχολη νυν διηγηματος, φρασω σοι την γραφην· ουδε γαρ φαυλοτερα παντως των
ζωγραφων οι μουσων παιδες εχομεν φαρμακα. 11.2.1 Γυνη τις ιερα παρθενος
ακηρατον Θεωι την σωφροσυνην καθιερω σασαΕυφημιαν καλουσιν αυτην, τυραννου
δε ποτε τους ευσεβουντας ελαυνοντος μαλα προθυμως τον επι θανατωι ειλετο
κινδυνον· οι δε δη πολιται και κοινωνοι της θρησκειας υπερ ης ετελευτησεν, ως
ανδρειαν ομου και ιεραν την παρθενον θαυμασαντες, πλησιον του ιερου την θηκην
δειμαμενοι καταθεμενοι τε την λαρνακα τιμας τελουσιν αυτηι και την ετησιον
εορτην κοινην και πανδημον ποιουνται πανηγυριν. 11.2.2 Οι μεν ουν των του Θεου
μυστηριων ιεροφανται και λογωι τιμωσι την μνημην αει και προαιρεσει και οπως
εξετελεσε τον της καρτεριας αγωνα επιμελως τους συνιοντας λαους εκδιδασκουσιν.
Ὁ δε δη ζωγραφος ευσεβων και αυτος δια της τεχνης τα κατα δυναμιν πασαν την
ιστοριαν εν σινδονι χαραξας αυτου που περι την θηκην ιερον ανεθηκε θεαμα· εχει δε
ωδε το φιλοτεχνημα. 11.3.1 Ὑψηλος επι θρονου καθιδρυται δικαστης πικρον και
δυσμενες βλεπων εις την παρθενον· οργιζεται γαρ οταν εθεληι καν ταις αψυχοις
υλαις η τεχνη. ∆ορυφοροι δε της αρχης και στρατιωται πολλοι, οι μεν των
υπομνηματων υπογραφεις δελτους φεροντες και γραφιδας, ων θατερος αναρτησας
απο του κηρου την χειρα βλεπει προς την κρινομενην σφοδρως ολον εκκλινας το
προσωπον, ωσπερ παρακελευομενος γεγωνοτερον λαλειν ινα μη καμνων περι την
ακοην εσφαλμενα γραφηι και επιληψιμα. 11.3.2 Ἕστηκεν δε η παρθενος εν φαιωι
χιτωνι και ιματιωι την φιλοσοφιαν σημαινουσα, ως μεν εδοξε τωι γραφει, και την
οψιν αστεια, ως δ' εμοι δοκει, την ψυχην κεκαλλωπισμενη ταις αρεταις. Ἄγουσι δε
αυτην προς τον αρχοντα δυο στρατιωται, ο μεν ελκων επι το προσω, ο δε κατοπιν
επειγων. Κεκραμενον της παρθενου το ειδος αιδοι και στερροτητι· νευει μεν γαρ εις
γην ωσπερ ερυθριωσα τας οψεις των αρρενων, εστηκε δε ακαταπληκτος ουδεν
 
 
 

59
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πασχουσα προς τον αγωνα δειλον. 11.3.3 Ὡς εγωγε τους αλλους τεως επηινουν
ζωγραφους, εστ' αν εθεασαμην της γυναικος εκεινης της Κολχιδος το δραμα, οπως
μελλουσα τοις τεκνοις επιφερειν το ξιφος ελεωι και θυμωι μεριζει το προσωπον και
θατερος μεν των οφθαλμων την οργην εμφανιζει, θατερος δε την μητερα μηνυει
φειδομενην και φριττουσαν, νυν δε το θαυμα απ' εκεινης της εννοιας προς ταυτην
μετατεθεικα την γραφην· και σφοδρα γε αγαμαι του τεχνιτου, οτι μαλλον εμιξε των
χρωματων το ανθος, αιδω τε ομου και ανδρειαν κερασας, παθη κατα φυσιν
μαχομενα. 11.4.1 Προβαινουσης δε εις το προσω της μιμησεως, δημιοι τινες εν
χιτωνισκοις γυμνοι ηδη ηρχοντο του εργου· και ο μεν δραξαμενος της κεφαλης και
ανακλινας εις το κατοπιν παρειχε τωι ετερωι ευτρεπες εις τιμωριαν της παρθενου το
προσωπον· ο δε παραστας εξεκοπτε των οδον των το μαργαρωδες· σφυρα δε και
τερετρον φαινεται της τιμωριας τα οργανα. ∆ακρυω δε το εντευθεν και μοι το παθος
επικοπτει τον λογον· τας γαρ του αιματος σταγονας ουτως εναργως επεχρωσεν ο
γραφευς ωστε ειποις αν προχεισθαι των χειλεων αληθως και θρηνησας απελθοις.
11.4.2 ∆εσμωτηριον μετα ταυτα· και παλιν η παρθενος σεμνη εν τοις φαιοις ιματιοις
καθηται μονη εκτεινουσα τω χειρε προς ουρανον και καλουσα Θεον επικουρον των
δεινων· ευχομενηι δε αυτηι φαινεται υπερ κεφαλης το σημειον ο δη νομος χριστιανοις
προσκυνειν τε και επιγραφεσθαι, συμβολον οιμαι του παθους οπερ αυτην εξεδεχετο.
11.4.3 Ευθυς γουν και μετ' ολιγον πυρ αλλαχου σφοδρον ο ζωγραφος ανηψεν,
ερυθρωι χρωματι ενθεν και ενθεν επιλαμφθεντι σωματοποιησας την φλογα. Ἵστησι
δε μεσην αυτην, τας μεν χειρας προς ουρανον διαπλωσασαν, αχθηδονα δε ουδεμιαν
επιφαινουσαν τωι προσωπωι, αλλα τουναντιον γεγηθυιαν οτι προς την ασωματον και
μακαριαν εξεδημει ζωην. 11.4.4 Μεχρι τουτου και ο ζωγραφος εστησε την χειρα
καγω τον λογον· ωρα δε σοι και αυτην, ει βουλει, τελεσαι την γραφην, ινα κατιδηις
ακριβως, ει μη πολυ κατοπιν της εξηγησεως ηλθομεν.

12.t.1 Ἀστεριου επισκοπου Ἀμασειας εγκωμιον εις τον αγιον Στεφανον
τον πρωτομαρτυρα
12.1.1 Ὡς ιερος αληθως και καλος των ευφραινοντων ημας πραγματων ο κυκλος!
Ἑορτη γαρ εορτην διαδεχεται και πανηγυρις καταλαμβανει πανηγυριν· καλουμεθα
δε απο ευχης εις ευχην και του Κυριου τα θεο φανεια καταλαμβανει η του δουλου
τιμη. Καν τε δε προς την γεννησιν τις απιδηι του χθες τεχθεντος δια σαρκος και αει
οντος κατα θεοτητα, καν τε προς το εκεινου μαρτυριον, οπερ σημερον ο γενναιος
υπεστη θεραπων, πολλα μεν ευρησει και ποικιλα τα πραγματα, ενα δε σκοπον, ινα
ημεις διδαχθωμεν ευσεβειαν. 12.1.2 Χθες μεν ουν εμαθομεν δια της εγκυκλιου και
συνηθους εορτης, οτι εγεννηθη ο του κοσμου Σωτηρ και ο ασαρκος την σαρκα
ημφιασατο και ο ασωματος ενεδυσατο σωμα, ειτα οτι και παθη υπερ ημων
κατεδεξατο και υψωθη επι του ξυλου ουχ υπερ αλλου τινος η υπερ ημετερας
προνοιας. Σημερον δε βλεπομεν τον γενναιον αγωνιστην υπερ εκεινου
καταλιθουμενον, ινα αιματι αποτισηι την υπερ αιματος χαριν. 12.2.1 Στεφανος ουν, ο
της πανηγυρεως ταυτης συναγωγευς, ο καλε σας ημας επι την ορωμενην
ευφροσυνην, ο δημαγωγησας ως ενα την πολιν, ανηρ απαρχη των μαρτυρων,
διδασκαλος των υπερ Χριστου πονων, κρηπις της καλης ομολογιας. Προ γαρ
Στεφανου ουδεις υπερ του ευαγγελιου εξεχεεν αιμα. 12.2.2 Ἀλλ' ωσπερ Καιν εκεινος
ο αδελφοκτονος καθως με διδασκει η του Μωυσεως ιστορια την αδελφοκτονιαν
 
 
 

60
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειργασατο αναλαβων γαρ αντι της φυσικης φιλιας εριδα πρωτος φονωι την γην
εκαινισεν, ουτως και Στεφανος ο τρισμακαριος πρωτος τωι οικειωι αιματι την γην δια
των ευσεβων αγωνισματων ηγιασεν, ανηρ τοις χρονοις των αποστολων δευτερος,
τοις δε ανδραγαθημασι πρωτος. 12.2.3 Και μοι μη αγανακτησηις Πετρε, μη αχθεσθηις
Ἰακωβε, μη δυσχερανηις Ἰωαννη, ει μη μονον συγκρινω τηι υμετεραι φιλοσοφιαι τον
ανδρα, αλλ' ει τι και πλεον αυτωι νεμειν εθελω· μαλλον γανυσθε, αφθονοι γαρ εστε
πατερες και τοις κατορθωμασι των υιων επαγαλλεσθε και ηδεως νικασθε παρα των
τεκνων εις αρετην. Ει γαρ τι καλον και μεγα παρα Στεφανωι, τουτο παντως υμετερον,
των παιδευτων εκεινου και μυσταγωγων. 12.2.4 Ἡ γαρ των αθλητων ευδοκιμησις
δοξα γινεται του παιδοτριβου. ∆ιο μικρον υμας παραιτησαμενος ερω μετα παρρησιας
α μοι διδωσιν η υποθεσις εις συνηγοριαν του κατα Χριστον αριστεως. 12.3.1
Πρεσβυτερος ει των μαθητων, αγιε Πετρε, και προ παντων τον Ἰησουν Χριστον
κατηγγειλας. Ἔτι δε σου τον λογον τον ευαγγελικον κηρυττοντος και πολιν εκ
πολεως μετιοντος και χωραν εκ χωρας αμει βοντος και πονουντος το κηρυγμα,
ουτος εισελθων εις το σταδιον και αρπασας των αγωνισματων τον στεφανον,
μετελθων εις τον ουρανον εδοξασθη ετι σου περι γην στρεφομενου· και το μειζον
αυτου του Πατρος και Υιου καλουντων αυτον δια της θαυμαστης οπτασιας. Ουτως
μεν ουν και ο Πετρος και αρκει τα ειρημενα. Τολμηρον γαρ επι πλειστον περι
πρωτειων αμιλλασθαι πατρασιν. 12.3.2 Ἴδωμεν δε και τα σα, Ἰακωβε, αδελφε του
Ἰωαννου. Ευαγγελιστης ει του Χριστου, θηραμα δευτερον μετα Πετρον. Και τις ουκ
αν αγασθειη σου της πιστεως; Μονον γαρ εκληθης και μηδεν μελλησας υπηκουσας.
Κατελιπες μετα της πορθμιδος και τον πατερα τον Ζεβεδαιον· ηκολουθησας δε και
τωι Χριστωι ως γνησιος μαθητης. Ἔπαθες υπερ της ευσεβειας προθυμως, ομολογω·
μαχαιραι γαρ σε Ἡρωδης ο τυραννος διεχρησατο, αλλα μετα Στεφανον πολλοις
υστερον χρονοις. 12.3.3 Και τι τους καθ' εκαστον ονομαζω, οποτε κατα παντων ομου
των αγιων το του μαρτυριου βραβειον ανειλετο, πρωτος προς τον διαβολον
παραταξαμενος και πρωτος νικησας, μιμη σαμενος τον ∆αβιδ, ει και δι' αντιστροφου
του πραγματος; Λιθοις ο ∆αβιδ τον Γολιαθ ενικησε, λιθοις και Στεφανος τον
διαβολον· αλλ' ο μεν οις εβαλεν, ο δε οις εβληθη. Ἡμεις δε, ο Χριστου λαος, ως η
στρατια τοτε του Ἰσραηλ κραζωμεν και ευφημωμεν τα επινικια ως παροντα
βλεποντες, ως εστωτα θαυμαζοντες. 12.4.1 Καλος μεν γαρ απας ο της ευσεβειας
υπερμαχων, καν δευτερος η τριτος τοις προαθλησασιν επιγενηται· ου μην τοιουτου
θαυματος αξιος ουπερ ο πρωτος. Ὁ μεν δευτερος ζηλωι του προλαβοντος εναχθεις
προς την μιμησιν ουτως ελκυσθη προς την σπουδην· ο δε μηδενι καθηγεμονι
χρησαμενος, ευρετης δε γεγονως του καλου εικοτως την του πρωτειου δεχεται
ψηφον. 12.4.2 Μεγαλη ουν η του ανδρος προθυμια, διο μεγαλη και η τιμη· αθανατος
δε η μνημη, ην ουτε ληθη εκαλυψεν ουτε χρονος ημαυρωσεν, αλλα γενεα εκ γενεας
διαδεχομενη τα διηγηματα ταυτην απαραβατως την εορτην επιτελουμεν, ιερεις,
λαος, παιδες, ανδρες, γυναικες. Σκοπητεον δε και την ιστοριαν αυτην, ινα εν χρωι
των πραγματων γενομενοι μαλλον τον ανδρα θαυμασωμεν. 12.5.1 Πρωτος ην των
κατα Χριστον διακονων ο Στεφανος, ηγιασμενος τηι χαριτι, σκευος πεπληρωμενον
του Πνευματος, καθ' ημεραν βεβαιων τους οικειους και τους πλανωμενους προς την
ευθειαν υποστρεφων οδον. Ἐπειδη δε σφοδροτερον ειχετο της διδασκαλιας, και
μαλλον παρα τους λοιπους αποστολους τους εχθρους ελυπει και προ εκεινων τον
πρωτον δυσμενη τον διαβολον. Πυρωδεις γαρ εκεινος τους οφθαλμους εφιστησι και
αγριον βλεποντας τοις μαλλον τηι ευσεβειαι συνισταμενοις. Ἤγειρεν ουν αυτωι
συστημα το των Ἀλεξανδρεων γενος εις στασιν οξυρροπον. Παντως δε ακηκοατε
τους ανδρας της πολεως, οπως θερμοι τε εισι και ζεοντες επι παν οπερ αν προχειρως
 
 
 

61
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ορμησωσιν. Ὡς δε το πληθος εθεασατο των επ' αυτον συρρεοντων, εν απορωι μεν
ειχε θεσθαι το παρον· ομως δε τεχνην ευρεν ευμηχανον λογον εμμελη και πραον.
Ουδεν γαρ φαρμακον τοιουτον εις θεραπειαν θυμου και κινησεως, οιον παραινεσις
προσηνης και ευαρμοστος. 12.5.3 Και ειπατε μοι, φησι, την αιτιαν του μισους, ανθ'
οτου δε τας χειρας επανατεινεσθε και προδηλοι εστε ως σπαραξοντες. Ειποντων δε
οτι Ἐπειδη καταλυεις τους πατρυους νομους και ξενων ει δογματων εισηγητης, στας
εις μεσον ο μακαριος, ατεχνος και αυτοσχεδιος ρητωρου γαρ ελεγεν απερ εκ τεχνης
εμαθεν, αλλ' απερ ενεπνειτο υπο του Πνευματος, Ἄνδρες, φησιν, αδελφοι και
πατερες, ακουσατε. 12.6.1 Σοφον το προοιμιον, αριστη προς δημον θερμαινομενον η
της δημηγοριας αρχη. Τα γαρ μειλιχια και προσηνη των ρηματων οιον μελιτος τινος
μετεχοντα η ελαιωι απαλωι παραπλησια την φλεγμονην των θηριων κατεστελλεν.
Ἔπειτα ανεισι τηι μνημηι προς τον Ἀβρααμ, ινα και παλαιων αρξαμενος χρονων και
μακρον αποτεινων λογον εν πολλωι τωι μεσωι λαθηι δαπανησας τον θυμον
εκλυομενον. Και την πολλην εκεινην ρησιν εξεργασαμενος δεικνυσιν, οτι και
Μωυσης προεφητευσε τον Χριστον, ινα δια της αξιοπιστιας του νομοθετου ευφυως,
ωσπερ κλεπτων, παρεισαγαγηι τον της πιστεως λογον. Παντα δε ειρηκεν
επιστημονως, οσα προς ωφελειαν συνετελει των ακουοντων. Ἐπει δε την κακιαν
ειδεν ανενδοτον και την γνωμην αμαλακτον, τοτε λοιπον παρρησιας πλησ θεις και
απαγορευσας προς την ενθαδε ζωην πασαν δε καταλιπων τεχνην την κολακευουσαν
απαρακαλυπτως αυτους προσηγορευσε σκληροτραχηλους, απεριτμητους τηι καρδιαι,
τωι νομωι μαχομενους, πολεμουντας τωι Πνευματι. Και τινα τα εντευθεν; Περιεστησαν
αυτον, ως ∆εσποτην, κυνες πολλοι και ταυροι πιονες, κατα την ψαλμωιδιαν
περιεσχον τον δικαιον. Ειστηκει δε μονος πανταχοθεν τωι δημωι των φονευτων
κεκυκλωμενος. Ουδεις δε ην κατ' εκεινην την ωραν εγγυς, ου φιλος, ουκ οικειος, ου
συγγενης. Φερει γαρ πως παραμυθιαν τοις κινδυνευουσι το βλεπειν εκ του συνεγγυς
τινα των γνωριμων. Ὁ δε του μεγαλου αγωνισματος υψηλος αγωνοθετης
καταμαθων ως χρεια τωι ανδρι παραστατουει γαρ και σφοδρα γενναιος ην, παντως
επασχε τα ανθρωπινα αθροον αυτωι φαινεται προς τον ουρανον ατενισαντι,
δεικνυσιν δε και τον Υιον εκ δεξιων εστωτα εν τωι της ανθρωπησεως σχηματι. Ὢ της
φιλανθρωπιας! Ὢ της αγαθοσυνης! Ἐπεφανησαν τωιαθλητηι υπερ ων ηγωνιζετο και
μονον ουκ αφηκε τοιαυτην φωνην προς αυτον ο των ολων Θεος· 12.7.2 Μηδεν
αγεννες παθηις, ω Στεφανε· ουδενα εχεις ανθρωπων συμμαχον, ουδεις σοι παρεστηκε
των φιλων εν καιρωι των δεινων, αλλ' εγω μετα του Ἀγαπητου εποπτευω τα
δρωμενα. Ἑτοιμη η αναπαυσις, αναπεπταμεναι του παραδεισου αι πυλαι. Μικρον
καρτερισας καταλιπε βιον προσκαιρον και σπευσον προς ζωην την αΐδιον και
ατελεστον. Ἔτι τυγχανων εν τηι σαρκι βλεπεις Θεον, πραγμα πασης εγκοσμιου
φυσεως μειζον. 12.7.3 Ἐμυσταγωγηθης παρα των πρεσ βυτερων αποστολων, οτι ο
Πατηρ εχει Υιον γνησιον αγαπητον. Ἰδου εγω μεν σοι εαυτον εμφανιζω ως δυνασαι
φερειν. Παρεστηκε δε μοι και ο Υιος εκ δεξιων, ινα τηι σχεσει του τοπου γνωις την
τιμην. Ἐσκανδαλιζε τοτε τους πολλους, ει Θεος εν γηι σαρκα περιεβαλετο· αλλ' ορα
νυν αυτον εν τωι υψει μετ' εμου ουρανιον και υπερουρανιον φεροντα του ανθρωπου
μορφην εις βεβαιωσιν της τελεσθεισης οικονομιας. Ὑπερ τουτου καταλιθουμενος μη
οκλασηις, μη ατονησηις. 12.7.4 Βλεπων δε τον αγωνοθετην μη φοβηθηις τον αγωνα.
Ἄφες το σωμα καταφρονων ως δεσμον γηινον, ως οικον σαθρον, ως σκευος
κεραμεως φθαρτον. Ἀναδραμε προς την ενθαδε ληξιν ελευθερος, ετοιμος γαρ σοι της
ανδραγαθιας ο στεφανος. Μεταστηθι προς τον ουρανον εκ της γης. Ἄφες το σωμα
τοις μιαιφονοις ως βρωμα κυσι. Καταλιπε λυσσωντα δημον και ελθε προς χορον
αγγελων. 12.8.1 Μετα ταυτης της γνωμης ο Θεος επεφανη τωι καρτερωι, ινα μη τι
 
 
 

62
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παθηι δειλον και την πολλην εκλυσηι προθυμιαν τωι μεγεθει του φοβου. ∆ιο ουτε
αγγελον αυτωι επεμψε βοηθον ως τοις αποστολους υστερον εν τωι δεσμωτηριωι, ουτε
τινα δυναμιν λειτουργικην και ομοδουλον, αλλ' αυτος εαυτον ενεφανισεν. 12.8.2
Ἀπαρχη γαρ εγενετο τοτε του μαρτυριου και εδει το πρωτον εργον τελειωθηναι, ινα
οι εξης εποικοδομουμενοι μαρτυρες ισχυραν λαβωσι του ζηλου την υποβαθραν και
μη δειλιας γενωνται μιμηται, οπερ δη και επι των κοινων γινεται πολεμων. Εις γαρ
στρατιωτης προμαχος, ο του εργου παρασχων το ενδοσιμον, νικησας μεν και
ανδρισαμενος παντας τους ιδιους επερρωσε και τους υπεναντιους κατε πληξεν,
ασθενες δε τι παθων ευθυς κατακλαι και δειλιας πληροι τας των ομοφυλων ψυχας
και φυγης γινεται συνθημα. ∆ια τουτο μεν ο Θεος ουρανοθεν εφανη. 12.9.1 Ὁ δε της
μεγαλης οπτασιας αξιωθεις οιας ουκ αλλος, ου κατεσχε σιωπηι απερ ειδεν, αλλ' ευθυς
εξεβοησεν· Ἰδου θεωρω τους ουρα νους ανεωιγμενους και τον Υιον του ανθρωπου εκ
δεξιων εστωτα του Θεου. Ἐνομισε γαρ το εξαγορευσαι την οπτασιαν τους απιστους
ελκυσειν εις συγκαταθεσιν. Οι δε το λεχθεν πλειονος οργης και μανιας αφορμην
ποιησαμενοι επιφραξαμενοι τε τας ακοας προς τον λογον ως βλασφημον ειχοντο
παραχρημα του φονου. Ἑλκυσαντες δε εξω της πολεως τον χριστοφορον ανθρωπον,
βασταζοντα την υπομονην ως ο Κυριος τον σταυρον, κακωι το κακον ιωνται και
φονωι υπερ του φονου απολογουνται και τωι σταυρωι τους λιθους συναπτουσι. 12.9.2
Στησαντες δε τον τρισμακαριον επι τινος ισοπεδου χωριου, το μακρον εκεινο σωμα
και υψηλον των μαρτυρων τροπαιον, και κυκλωι περισχοντες αυτον ο των αιματων
και της οργης δημος, και την καλουμενην εν τοις πολεμοις μιμησαμενοι σαγηνειαν
εβαλλον λιθοις τον του ακρογωνιαιου λιθου διακονον και πασα χειρ Ἑβραικη τον
φονον ενηργει· σκοπος δε ην των αφιεντων ο μαρτυς εστως κατα μεσον ως σημειον
τοξοτου. 12.9.3 Ὡς δε παντοθεν το σωμα περιθραυσθεν και λελουμενον τωι αιματι
ωκλαζε λοιπον προς την ορθιον στασιν, κατεσειετο δε και ηπειλει την πτωσιν ωσπερ
τις υψηλη πλατανος παρα πολλων κατεργασθεισα τεκτο νων· ου δε την πτωσιν
επαθε κατα τους πολλους απρεπως. Ου γαρ πρηνης εξεταθη ουδε επι πλαγιον
κατηνεχθη ουδε εις το υπτιον ανεκλιθη σχημα, αλλα θεις τα γονατα εν τωι ευπρεπει
σχηματι του ευχομενου κατελυσεν επιταχυνων τηι ψυχηι δια της προσευχης τον της
σαρκος χωρισμον και κραζων προς τον ορωμενον Κυριον· Κυριε Ἰησου Χριστε, δεξαι
το πνευμα μου. 12.9.4 Ἔσπευδε γαρ ως επι τινα μετοικιαν, ως εξ αλλοδαπης επι
πατριδα, ως εις πολιν λαμπραν απο γης ερημου και αυχμηρας. Προσετιθει δε τηι
δεησει και την υπερ των λιθαζοντων ευχην. Ευεργετουν γαρ ακοντες και λιθαζοντες
εσωζον και φονευοντες εζωοποιουν και του πηλου χωριζοντες τηι βασιλειαι παρε
πεμπον. 12.10.1 Θεωρησωμεν ουν και το ρημα της προσευχης, προς οιον φερει
σκοπον το Κυριε, μη στησηις αυτοις την αμαρτιαν. Ου γαρ, ως οιονται τινες κακως
λογιζομενοι, ατιμωρητον και ανευθυνον ευχεται γενεσθαι των εχθρων το
αμαρτημα. Τουτο γαρ ην φανερως τηι του Θεου διατυπωσει ανθιστασθαι και την του
δικαιου κρισιν και νομοθεσιαν επανορθουν την τοις ανδροφονοις τα προς αξιαν
αποκληρωσασαν. 12.10.2 Ἀλλα τι φησι; Κυριε, μη στησηις αυτοις την αμαρτιαν,
τουτεστι· ∆ος φοβον κατανυξεως, αγαγε προς μεταμελειαν των νυν τετολμημενων,
μη συγχωρησηις εναποθανειν τηι περιτομηι, ελκυσον δια μετανοιας προς την σην
επιγνωσιν, αναψον εν ταις καρδιαις την φλογα του Πνευματος. Ἂν γαρ ουτως
βελτιωθωσι, προδηλον ως ου στησηις αυτοις την αμαρτιαν, αλλα τωι λουτρωι της
χαριτος και το σον και το εμον αιμα νιψαμενοι ελευθεροι των εγκληματων
γενησονται. 12.10.3 Ταυτα εγενετο και ετελεσθη το δραμα. Και στρατιαι μεν των
αγγελων ευφραινοντο τον αγωνα θαυ μαζουσαι και μετα πολλης δορυφοριας τον
Στεφανον εις τον ιδιον αναγουσαι κληρον· ο δε διαβολος απεστραφη κενος,
 
 
 

63
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηπορημενος δεινως, αλλ' ινα τι και σωματικωτερον ειπω περι του εναεριου
πνευματος λογον προφητικον μιμησαμενος, ως προσκαυμα χυτρας φερων το προσω
πον και τουναντιον η προσεδοκα κατορθωσας και δι' ων ενομιζεν χριστιανους
ελαττουν, δι' εκεινων πληθυνας τον των μαρτυρων καταλογον. 12.11.1 Τι δε και
προς Παυλον τον ιερον; Εις γαρ ην και ουτος των φονευτων, αληθης Βενιαμιν λυκος
αρπαξ. Ει γαρ και αυτος μη ελιθαζεν, αλλ' ετηρει την των λιθαζοντων εσθητα και
υπηρετει δημου δημιου. Πλην οψομαι σε μετα μικρον τον σφριγωντα νυν και θυμον
αγριον πνεοντα ωσπερ τινα γραυν ασθενη χειραγωγουμενον, οταν μελληις αγεσθαι
προς τον Ἀνανιαν της αληθειας γευσαμενος. 12.11.2 Ἡδυ δε σφοδρα γελασομαι, οταν
ακουσω σου τας υπερ του ευαγγελιου θλιψεις εξηγουμενου και μεταξυ των αλλων
κινδυνων λεγοντος· Ἅπαξ ελιθασθην. Χρη γαρ σε δια λιθων υπερ των λιθων
απολογησασθαι και τωι ταυτοπαθει λυσαι της αμαρτιας το εγκλημα. 12.12.1 Ἄξιον δε
μηδε την οπτασιαν καταλειπειν του Στεφανου ανεξε ταστον· αει γαρ ο των ολων
Θεος του εξης προμηθουμενος των μελλοντων επιγινεσθαι τωι βιωι των ανθρωπων
αμαρτηματων προφυλακτικως προ κατασκευαζει την θεραπειαν, ο δη και ενταυθα
πεποιηκεν. Ει γαρ προς το χρησιμον του αγωνιστου μονον ετελειτο τα θεοφανεια,
ηρκει και φωνην γενεσθαι εξ ουρανων, ωσπερ επι του βαπτισματος προτερον η
χρονοις υστερον επι της μεταμορφωσεως η και ως επι Παυλου τουτου, ηνικα την επι
∆αμασκον επορευετο. 12.12.2 Νυνι δε δια το μελλειν το εκ Λιβυης κακον τον
Σαβελλιον ταις εκκλησιαις επιφυεσθαι του Θεου και την κακοδοξον των
υποστασεων συγχυσιν εις τον βιον εισαγειν, τουτου χαριν ο Θεος ωσπερ προανα
κοπτων το μελλον και τας ψυχας των εις υστερον προασφαλιζομενος δεικνυσι μεν
εαυτον τωι Στεφανωι εν ιδιαι και αυτοτελει δοξηι, δεικνυσι δε και τον Υιον εν
απηρτισμενωι προσωπωι, ιστησι δε αυτον εκ δεξιων εαυτου, ινα τηι διευκρινησει των
προσωπων ερμηνευσηι τας υποστασεις. 12.13.1 Και τυχον ερει τις· Τα μεν περι του
Πατρος και του Υιου ουτω σοι πεφιλοσοφηται, που δε το Πνευμα το αγιον; Ει γαρ της
κατα την πιστιν ασφαλειας ενεκεν ουρανοθεν ο Πατηρ μετα του Υιου επεφαινετο,
εχρην συμπαρειναι και το Πνευμα το αγιον, ινα πρακτικη τις μυσταγωγια τοις
ανθρωποις ετελεσθη δια της οπτασιας. Ειπειν τοινυν αναγκαιον προς τον ταυτην
ημιν ανθυποφεροντα την διανοιαν, οτι Ὦ σοφωτατε, χρη τον των αναγνωσματων
βασανιστην ορθην τε ομου την διανοιαν εχειν και το μνημονικον ερρωμενον, ιν'
ουτως δυνηθηι παντων ομου περιδρασσεσθαι των γεγραμμενων. 12.13.2 Ει γαρ και
ζητεις την του Πνευματος παρουσιαν, μικρον ανωτερω των λιθων και της
μιαιφονιας γενου και ευρησεις προ της οπτασιας το Πνευμα λαλουμενον και
συμπαρον Στεφανωι και προκαταρτιζον τον αθλητην. Ευθεως γαρ εν αρχηι του
διηγηματος ταυτην ημιν προανεφωνησε την φωνην· Στεφανος πληρης χαριτος και
αληθειας και δυναμεως εποιει σημεια και τερατα μεγαλα εν τωι λαωι. Ἀνεστησαν δε
τινες εκ της συναγωγης της λεγομενης Λιβερτινων και Κυρηναιων και Ἀλεξανδρεων
και των απο Κιλικιας και Ἀσιας συζητουντες τωι Στεφανωι και ουκ ισχυον αντιστηναι
τηι σοφιαι και τωι πνευματι, ωι ελαλει. 12.13.3 Ἰδου τοινυν και το του Πνευματος ημιν
προσωπον ευκρινως ο λογος υπεστησεν. Ει δε τουτο προτερον γεγραπται, τελευταιον
δε ο Πατηρ και ο Υιος, ουδεν η της ταξεως απαλλαγη τηι πιστει λυμαινεται. Συνηθες
γαρ τουτο ποιειν τηι Γραφηι· και ποτε μεν ονομαζειν τον Υιον μονον, ποτε δε το
Πνευμα συν τωι Υιωι, η και αρχεσθαι μεν εκ του Πατρος, καταληγειν δε εις το Πνευμα·
και το αναπαλιν της αρχης εκ του Πνευ ματος γινομενης δια του Υιου τωι λογωι επι
τον Πατερα οδευειν. 12.13.4 Και τουτο το της συνηθειας ιδιωμα μαλιστα παρα τωι
μεγαλωι Παυλωι απα ραφυλακτως γινομενον εστιν ιδειν. Πεπληρωται δε παρ' ημιν
και τωι Στεφανωι το χρεος· ει μεν προς το μεγεθος βλεπων τις ουχ ικανως, ει δε προς
 
 
 

64
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του λεγοντος δυναμιν αυταρκως· οτι τωι Θεωι ημων η δοξα εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

13.t.1 Ἀστεριου επισκοπου Ἀμασειας προτρεπτικος περι μετανοιας
13.1.1 Ἀνηρ Φαρισαιος, ως αρτιως ηκουσαμεν του Λουκα λεγοντος, προτρεπει τον
Κυριον εις εστιασιν και υπωροφιον αγει και κοινην παρα τιθεται τραπεζαν. Ὁ δε
ουτε την κλησιν απαναινεται ουτε φευγει τον ανθρωπον, μητε μαθητην οντα μητε
πιστευσαντα, τωι γραμματι δε προσδεδεμενον του νομου και ουδεπω προς την
επιγνωσιν της αληθειας τους οφθαλμους ανοιξαντα, χαλεπως δε προς τας
επαγγελιας αμβλυω πουντα των προφητων. 13.1.2 Τι ουν ημιν τουτο το κεφαλαιον
ανεγραψεν ο Λουκας; Ποτερον ινα την γνωσιν εχωμεν ων ο Ἰησους κατειργασατο
πολιτευομενος εν τωι σωματι, και γνωσιν ιστοριας επωφελους παραλαβωμεν; η νου
τινος επωφελους και παιδευτικου γεμει τα γραμματα τον ημετερον βιον προς το
ορθον και αδιαστροφον κανονιζοντα; Ουτως δε εχειν εγωγε ηγουμαι και υμας
προσηκον πειθεσθαι. 13.1.3 Πολλοι γαρ εισι των εαυτους δικαιουντων φιλαυτοι και
αυταρεσκοι εν υποληψει δια κενου φρονηματος ωγκωμενοι, αμαρτωλους καλουντες
τους εγγιζοντας και πριν ελθειν το αληθινον κριτηριον εαυτους ως αρνας απο των
εριφων χωριζοντες και προς την θυραν της βασιλειας βλεποντες ως αναπε πταμενην
αυτοις, ου στεγης, ουκ εδεσματων αξιουντες τοις πολλοις κοινωνειν, βδελυσσομενοι
δε παντας τους μη την ακραν, αλλα την μεσην επι του βιου πορευομενους οδον.
13.2.1 Ὁ τοινυν Λουκας, ο πλεον των ψυχων η των σωματων ιατρος, εγραψε το εν
χερσι διηγημα ου λογον απλως, αλλα φαρμακον των νοσουντων αυθαδειαν, αυτον
ημων τον Θεον και Σωτηρα δεικνυς, τον ασυγκριτως καθαρον και μονον δικαιον,
συγγνωμονικως λιαν τοις κατεγνωσμενοις συναναστρεφομενον και τοις ουδεπω
κεκαθαρμενοις συνδιαιτωμενον, ουχ ινα τι προσλαβηι της εκεινων κακιας, αλλ' ινα
μεταδωι της οικειας δικαιοσυνης κατα την ηλιακην ταυτην την φαινομενην
ενεργειαν οσον απο του κτισματος παραστησαι του κτιστου την προνοιαν. 13.2.2
Ἴσμεν μεν γαρ οτι και ο ηλιος ου τας ηπλωμενας μονον επιλαμπει χωρας, αλλα και
οσαι κοιλοτεραι και της αντρωδους ελαχον θεσεως. Παυσωμεθα τοινυν, ει τινες
ουτως φρονουμεν ως ο λογος φησιν· μιμησωμεθα δε του ∆εσποτου το ιλεων και
φιλανθρωπον τοις ταπεινοις δια τουτο συγκαταβαινοντες, ουχ ινα εαυτους τοις
κειμενοις συνταπεινωσωμεν, αλλ' ινα κακεινους υψωσωμεν, οιον κολυμβηται τινες
εφυδροι τους πνιγομενους προς τον ζωτικον αερα τουτον ανελκοντες. 13.3.1 Ἐπειδη
δε προς αριστην νοησιν το ευαγγελικον γραμμα χειραγωγει, φερε προς τον
εμπεσοντα σκοπον εαυτους αποτεινωμεν. Θαυμαζω σφοδρα τους την εμπαθη ταυτην
και φιληδονον περικειμενους σαρκα, ηττωμενους δε καθ' ημεραν υπνου και
γαστρος, ου μην ουδε των αλλων ερεθισμων απειρως εχοντας των οσοι γνωριμοι
πασιν ημιν τοις της μιας και της αυτης κοινωνουσι φυσεως, οπως εισι σκληροι
δικασται των αμαρτανοντων και εαυτων συγγνωμονες· 13.3.2 ασθενεις αγωνισται
και απαραιτητοι νομοθεται, ως και της του Θεου φιλανθρωπιας αναιρειν την ελπιδα
και αποφραττειν, ως νομιζουσι, την αφθονον του ελεους πηγην και μετα πολλης δε
της αυθεντιας αποκλειειν τοις πλανηθεισιν της βασιλειας την εισοδον. Τουτο δε
ουδεν [αλλως] οικονομικον, απογνωσιν εμποιειν ψυχαις ιατρειαν ζητουσαις. Ὁ γαρ
της θεραπειας απελπισας δουλος γινεται καθαπαξ της νοσου και προς γε πασης της
των ημετερων Γραφων επαγγελιας αλλοτριος, ουδε γαρ εκει τωι συνετως εξεταζοντι
 
 
 

65
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοιουτον, ο μη χαρις δωρειται και θεραπευει συγγνωμη. 13.3.3 Και τις ουτως
υποκωφος και ανηκοος των λογων του Ἰωβ διαρρηδην προς παντας εκβοωντος οτι
Ουδεις καθαρος απο ρυπου, ουδ' αν μια ημερα η ζωη αυτου; Τις δ' αν σωφρονων
τοιουτον φρονησειεν, ως υποκειμενος ευθυναις και ταυταις εν δικαστηριωι Θεου
περιττον οιεσθαι συγγνωμην και αχρειον τον ελεον; 13.4.1 Ει δε και προς το
ακροτατον δικαιοσυνης και ακριβειας ησαν εληλακοτες, πατησαντες δε αληθως
κατα το γεγραμμενον επανω οφεων και σκορπιων, νικηται δε και στεφανιται κατα
της αμαρτιας ανηγορευθησαν, ουδ' ουτως εχρην προς την οικειαν ανδρειαν και των
αλλων απαντων κανονιζειν τον βιον, αλλα της μεν ιδιας ευδοκιμησεως τωι δεδωκοτι
Θεωι την χαριν ομολογειν, οτι και φυσιν ηγεμονικως ηνιοχησαν και πειρασμων
σατανικων ουκ εγενοντο χειρους, τοις δε ασθενησασιν ορεγειν φιλαδελφιας δεξιαν
και ανεγειρειν εκ του πηλου και καθαιρειν εκ των μολυσματων. 13.4.2 ∆ιπλουν γαρ
αν ουτως τον επαινον ηραντο της τε ιδιας ανδραγαθιας ομου και της φιλαδελφου
και χρηστης συμπαθειας τα γερα λαμβανοντες. Νυνι δε ανθρωποι τε οντες των χαμαι
ερχομενων και ζωντες βιον ου τον αγγελικον και εγγυς των ασωματων, αλλα
τοιουτον οιον αν τις και υπ' ευθυνας αγαγοι και σκωψειεν, δικαζουσιν αυστηρως και
μετα πολλης της αυθεντιας την κατακρινουσαν φερουσι ψηφον, ως εμε πολλακις
υπο του τυφου και της αλαζονειας αποπνιγομενον ειπειν επ' αυτοις τας ευαγγελικας
ρησεις, οτι τας δοκους εν τοις ιδιοις οφθαλμοις μη βλεποντες των αλλοτριων οψεων
αποφυσατε τα καρφη. 13.4.3 Και τα βαρυτατα φορτια τοις αλλοις δεσμευοντες
περινοστειτε βαρεις κριται και ασθενεις αχθοφοροι το βημα του Χριστου
προλαμβανοντες και του κριτου την αποφασιν προαρπαζοντες, δουλοι
καταφρονηται και απαραιτητοι των ομοδουλων κριται. 13.5.1 Ει ζηλουτε Θεον ως
κατ' εικονα κτισθεντες, μιμησασθε υμων τον αρχετυπον· ω χριστιανοι, το
φιλανθρωπον ονομα, ζηλωσατε του Χριστου την αγαπην, αποβλεψατε προς τον
πλουτον της εκεινου φιλαν θρωπιας. Μελλων γαρ ανθρωποις επιφαινεσθαι δι'
ανθρωπου προκαθηκε τον Ἰωαννην, μετανοιας κηρυκα, μεταμελειας εισηγητην και
παντας προ Ἰωαννου προφητας επιστροφης διδασκαλους. 13.5.2 Ειτα και αυτος μετ'
ολιγον επιφανεις οικειαι φωνηι βοαι αυτοπροσωπως· ∆ευτε προς με, παντες οι
κοπιωντες και πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας. Τους δε τηι κλησει πεισθεντας
πως υπεδεξατο; Ἄπονον εδωκεν των αμαρτηματων την αφεσιν, ακαριαιαν και
συντομον την των λυπουντων απαλλαγην· Λογος ηγιασεν, Πνευμα εσφραγισεν· ο
παλαιος ανθρωπος ενεταφη τωι υδατι, ο νεος ετεχθη ανηβησας τηι χαριτι. 13.5.3 Τι τα
εξης; Ὁ ανθρωπος οικειος αντ' αλλοτριου, υιος αντι ξενου, μυστης εκ βεβηλου,
αγιος εξ ασεβων. Ὁ τοινυν ταις ουτως μεγαλοπρεπεσι και ανυπερβλητοις δωρεαις
πλουτισθεις, αμαρτων εις τον φιλοτιμον και αγαθον ευεργετην, παρα μεν υμιν τοις
δυσκολοις και αμειλικτοις δικασταις ευθυς μητε λογου μεταλαβων, παντως αν επι
τον ολεθρον ηχθη και της ενθαδε ζωης αποκοπεις και την εκει κολαζομενος. 13.5.4
Ἐπει δε αλλος εστιν ο της ψηφου Κυριος, ο ποιων το ελεος εις χιλιαδας και μυριαδας
και μη θελων τον θανατον του αμαρτωλου, αναμενων δε την επιστροφην, ουδ'
ουτως οι την πρωην χαριν υβρισαντες ετιμωρηθησαν, αλλα παλιν δευτερος ελεος
ακολουθει τωι προτερωι και αμνηστειαι συγγνωμη συν απτεται και δακρυον σταζον
ισοδυναμει τωι λουτρωι και στεναγμος επι μοχθος επαναγει την χαριν προς ολιγον
αναχωρησασαν. 13.5.5 Ει απιστεις τωι λογωι, Πετρον ερωτησον εν τηι οικιαι του
αρχιερεως καθημενον, και λεξει σοι, οπως το παραπτωμα της αρνησεως πικρως
οδυραμενος εκαθαρθη και ουκ ανελυσεν εις τον Σιμωνα, αλλα Πετρος διεμεινεν ο
αποστολος. 13.6.1 Ἐγω δε νομιζω, οτι και Ἰουδας ο Ἰσκαριωτης, ει μη ταχεως αυτος
εαυτου εγενετο δημιος ασυγγνωστον κρινας την αμαρτιαν, προσ πεσων δε τον ελεον
 
 
 

66
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ᾔτησεν, ουκ αν των οικτιρμων των πασης υπερχεομενων της οικουμενης ηστοχησεν.
Τεκμηριον δε του λογου παντες Ἑβραιοι οι μετα τον σταυρον πιστευσαντες και τωι
λουτρωι τας ψυχας ομου και τας χειρας νιψαμενοι. Ει δε οι σταυρωσαντες
ηλεηθησαν, πως ουκ αν ο προδους της αμνηστειας απελαυσεν; 13.6.2 Ἐδεσμει ποτε
και Παυλος χριστιανους, αλλα βαστασας υστερον αλυσεις υπερ Χριστου εκ της
ταυτοπαθειας ελυσε τα εγκληματα· ημαρτε λιθαζων Στεφανον και συνευδοκων τοις
φονευουσιν, αλλα λιθασθεις εξηλειψε το πλημμελημα. Ἐτελωνουν ποτε Ματθαιος
και Ζακχαιος, αλλα τηι καταφρονησει των χρηματων την τελωνειαν πατησαντες ο
μεν τηι οικιαι τον Ἰησουν εδεξατο και τηι ψυχηι πλεον, ο δε των θαυμαστων πραξεων
ευαγγελιστης και συγγραφευς απεδειχθη. Ὁ τελωνης ο μετα του Φαρισαιου
αναγκαιος εις μνημην, η γυνη η την δραχμην απολεσασα και ευρουσα. 13.6.3 Ἐξ
αρχης δε εις τελος ει τις τους ανθρωπους του βιου παντος εν τοις καθεξης χρονοις
λογισαιτο, τους πολλους ευρησει προτερον μεν ενσχεθεντας αμαρτημασιν, ειτα τηι
προς το κρειττον ροπηι μετα θεμενους της γνωμης. Θεου γαρ οικειον και μονου
εξαιρετον πλημμελειας χωρις παντα κατορθουν. Ἄνθρωπος δε υπο γενεσιν και
φθοραν ηγμενος και τοσουτων υπαρχων δεκτικος παθων ουποτ' αν ακατηγορητος
δειχθειη περικοπεισης συγγνωμης. 13.6.4 Ἀποβλεψον προς τον ∆αβιδ τον βασιλεα
του Ἰσραηλ, ον κατ' εκλογην εχειροτονησεν ο Θεος, επαινοις δε τοις της μαρτυριας
εκοσμησε λεγων· Ηυρον ανδρα κατα την καρδιαν μου ∆αβιδ τον του Ἰεσσαι. Ουτος
μετα την λαμπραν εκεινην των επαινων αναρρησιν, επειδη τωι παθει της
σωμεραστιας εαλω και περιεπεσεν εκεινοις οις γινωσκομεν απαντες, ηλθε δε μετα
τον ελεγχον του προφητου εις αναλογισμον του κακου, αναγραπτον αφηκεν τοις εις
υστερον εσομενοις της μετανοιας τον μοχθον. 13.6.5 Και θεωρουμεν, ως εν εικονι,
τωι ψαλτηριωι τον ανδρα, νυν μεν εκτηκομενον τηι λυπηι το σωμα, αυθις δε την νυκτα
καιρον θρηνων ποιουμενον, την κοινην των πονων αναπαυσιν· και τηι κλινηι το
δακρυον επιρρεοντα ως εκ πηγων των βλεφαρων, και παλιν ημιν τον πεντηκοστον
ψαλμον εκπονησαντα, τυπον τον ιλασκομενον Θεον. Ου μεν ο θρηνος αυτωι ματην
εξεπονηθη, αλλ' οι βαρεις στεναγμοι τον ελεον εφειλκυσαντο, απελαβε δε και της
βασιλικης αυθεντιας την εξουσιαν και της προς Θεον ικεσιας την παρρησιαν. 13.6.6
Ὁμοιως κακεινος ο της Νινευη βασιλευειν λαχων τωι μεν πληθει των αμαρτιων
συνηλαυνετο προς τον ολεθρον ομου τοις αρχομενοις λαοις, και ο της αμαρτιας
ελεγχος εγγιζειν μετ' ολιγον την προθεσμιαν της τιμωριας εκηρυττεν. Ἐπειδη δε
συνετως εαυτους κακωσαντες εφυγον την πειραν της συμφορας, ελυπηθη μεν οτι μη
ηληθευσεν ο των κακων προφητης και προς τον ελεον του Θεου χαλεπως
ηγροικισατο. 13.6.7 Ὁ δε πανταχου και δια λογων και πραξεων γνωριζων ημιν, οσην
εχει την προς τους ανθρωπους ευμενειαν, φυει μεν την κολοκυνθαν υπερ κεφαλης
τωι προφητηι σκεπην της λυπουσης ακτινος, υποκαθευδοντος δε τηι σκιαι αθροον
αποξηρανας αυτην. Ειτα ως δυσκολως ειχεν αφυπνωσας προς το συμβαν, ονειδιζει
και μεμφεται. Ει ο μεν ουτως εμπαθως επιστυγναζοι τωι μαρανθεντι λαχανωι, ο Θεος
δε ουκ αν επε κλασθη τηλικαυτηι πολει εγγυς ελθουσηι κινδυνου; 13.7.1 Μαθετε ουν,
οι σκληροι και δυσμειλικτοι, την του κτισαντος 13.7.1 ημας χρηστοτητα και μη
γινεσθε των ομοδουλων πικροι και βαρεις δικασται, αχρις αν αφικηται ο τα κρυπτα
των καρδιων αποκαλυπτων και κατ' εξουσιαν δεσποτικην εκαστωι της
προσδοκωμενης ζωης απο κληρων την καταστασιν. Μη σκυθρωπας εκφερετε τας
αποφασεις, ινα μη ταις ομοιαις υποβληθητε και των οικειων στοματων τοις λογοις
ως οδουσιν οξυτατοις περιπαρητε. 13.7.2 ∆οκει γαρ μοι και η ευαγγελικη προρρησις
τουτου προφυλακτικη τυγχανειν του πλημμεληματος λεγουσα· Μη κρινετε, ινα μη
κριθητε. Ου γαρ την κρισιν και την ευγνω μοσυνην εκβαλλει, κρισιν δε ονομαζει την
 
 
 

67
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τραχυτεραν κατακρισιν. Ποιησον ουν, ει δοκει, κουφον το σταθμιον, ειπερ βουλει μη
προς την κατακρινουσαν πλαστιγγα και τας σας πραξεις καθελκυσθηναι, οταν ο βιος
ημων ως εν ζυγωι τηι κρισει του Θεου ταλαντευηται. 13.7.3 Σωμα περικειμενος και
διαζων εν σαρκι μηποτε απελασηις του βιου την απο ιατρικης θεραπειαν. Καν γαρ επι
πλειστον οσον ευεξιαι τε και υγειαι συζησηις, αλλ' ουχ ουτως διατελεσεις ανοσος, ως
εν χρειαι μη γενεσθαι της επιμελειας του θεραπευοντος. Και ψυχην εχων
κατακλινομενην προς τα γηινα, ηνικα αν εαυτης επιλαθομενη των προσπαθειων
εμπλησθηι του σωματος, μη αναιρει τον ελεον, ινα μη αμοιρησηις συγγνωμης, οταν
αυτης επιδεης καταστηις. 13.7.4 Ἱερευς τις εστι και ηγεμονευειν ελαχε του λαου·
συμπαθων ορατω των υπηκοων τα πτωματα, ειδως οτι καν η ταξις του βιου
διαφοραν εχηι προς τους πολλους, αλλα τηι φυσει των ποιμαινομενων ουδεν
διενηνοχεν, κοινωνων δε αυτης ισως ποτε κοινωνησει και πλημμε ληματος. 13.7.5
Ταυτα και Μωυσης ειδωςανθρωπος γαρ ην και την φυσιν εγνωριζεντον μοσχον υπερ
του ιερεως ιερουργεισθαι διεταξεν, ημαρτηκοτος παντως και καθαρσιων δεομενου
και πλειονων. Ὅπερ δε ην τοτε ο ενσαρκος μοσχος, τουτο νυν εστιν η ασωματος
μεταμελεια και η αναιμακτος δεησις, ης υψηλολογουμενοι και μεγαλαυχουντες την
ευεργε σιαν μη λυσωμεν 13.7.6 ειδοτες οτι και Ἀαρων ο δοκιμωτατος ιερευς τωι λαωι
ζητουντι θεους συναπηχθη και μετα της αδελφης της Μαριας εαλω τωι γογγυσμωι και
ει μη ο γογγυσθεις ικετευσεν, ουκ αν την τιμωριαν διεφυγεν. Ἄλλος εστιν, ουχ
ιερευς, αλλα εις των πολλων, φοβεισθω βαρυν επιτιθεναι ζυγον. Ει γαρ ο καθαιρειν
τον λαον προβληθεις χρηιζει καθαρσιων ενιοτε, τι αν παθοι ο μηδε της χειροτονιας
εχων την δυναμιν; 13.8.1 Μιμησωμεθα την ποιμαντικην του ∆εσποτου· εγκυψωμεν
τοις ευαγγελιοις και ωσπερ εν εσοπτρωι την ιδεαν καταμαθωμεν της επιμε λειας τε
και χρηστοτητος. Βλεπω γαρ εκει εν παραβολαις και τοις επεσκιασμενοις των λογων
ανδρα ποιμενα εκατον προβατων· ος ενος θρεμματος αποσχισθεντος της αγελης και
πλανωμενου ου τοις εν ταξει και απλανως νενομενοις παρεμεινεν, 13.8.2 αλλ'
ορμησας επι την ζητησιν πολλας μεν διωδευσε κοιλοτητας τε και φαραγγας,
μεγαλων δε και υψηλων υπερηνεχθη σκοπελων και ταις ερημιαις καρτερως
ενεμοχθησε, μεχρις ανιχνευσε το πλανωμενον. Ευρων δε ουκ επληξεν, ου μην ουδε
ηλασεν σφοδρως επειγων προς την αγελην, αλλ' επιθεις τωι αυχενι και κομισας μετα
φειδους τοις συννομοις αποκατεστησεν χαιρων επ' εκεινωι πλεον η τωι πληθει των
αλλων. 13.8.3 Νοησωμεν τοινυν το πραγμα το τοις αινιγμασιν εγκρυπτομενον. Το
γαρ προβατον ουκ οντως προβατον και ο ποιμην δε παντως αλλο τι, ου μην ο των
αλογων νομευς, αλλ' εστιν υποδειγματα ταυτα των ιερεων παιδευτικα, ινα των
ανθρωπων μητε προχειρως απελπιζωμεν μητε καταρραιθυμωμεν κινδυνευοντων.
Ζητωμεν δε τον εμπαθη και επαναγωμεν εις ταξιν και χαιρωμεν τοις επιστρεφουσιν
και τωι πληρωματι των ορθως βιουντων αναμιγνυωμεν. 13.8.4 Ἐπι τοσουτον δε τον
ιερεα προσηκεν αντι της αποτομιας την φιλανθρωπιαν ασκειν, ωστε καν ο ∆εσποτης
εκκοπτειν κελευηι τινα ως φυτον αχρηστον, αυτον ως φυτοκομον αιτειν δει την
φειδω και υπερθεσιν. Τουτον γαρ ημιν παριστησι τον νουν της ακαρπου συκης ο
λογος, ην εκτεμειν θελοντος του Κυριου δια την ακαρπιαν, ο γεωργος ικετευει και
αναβολην αιτει και υπερθεσιν ελπιδας αυτωι χρηστας υπο τεινων δια της οικειας
επιμελειας. 13.8.5 Μη τοινυν κοπτε προχειρως, ο την τομην παρα του Κυριου
επαγομενην κωλυειν οφειλων, μηδε καταγινωσκε ταχεως την αχρηστιαν, αλλ'
εκπονει την επιμελειαν. Σκαπτε τοις ελεγχοις, θαλπε ως κοπρωι ταις παρακλησεσιν,
ποτιζε τηι επιρροιαι των μαθηματων, περιφρασσε τοις προφυλακτικοις των
παραγγελματων ως χαρακωματι. Σον εστω το παραιτεισθαι, του κριτου το δικαζειν.
13.8.6 Ἐκεινο κληθηναι σπουδασωμεν, ο λεγεται και ο Κυριος· παρακλητος γαρ
 
 
 

68
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονομαζεται υπερ του γενους των ανθρωπων τον Πατερα εξιλεουμενος· ομοιως δε
και το Πνευμα της αληθειας την υπερ ημων σπουδην ελαβεν ονομα. Παρακλητος
γαρ κακεινο λεγεται· πρεσβεια δε και παρακλησις υπερ των ημαρτηκοτων παντως
σπουδαζεται, ου μην των ανευθυνων και ανεγκλητων. 13.8.7 Ζηλωσον, ο ιερευς, το
κηδεμονικον του Μωσεως· μιμησαι την εκεινου περι τους αρχομενους διαθεσιν, ος
παρα καλων τον Θεον, ινα μη δυσμενηι τωι λαωι πλημμελησαντι, επειδη μικρον
ᾔσθετο παρελκομενης της χαριτος, τουτο γουν ικετευε προαπελθειν του λαου, ως
μητε θεασηται των ποιμαινομενων τον ολεθρον. 13.8.8 Ουδεν δε οιον αυτης
απομνημονευσαι της λεξεως· ∆εομαι, ημαρτηκεν ο λαος αμαρτιαν μεγαλην και
εποιησαν εαυτοις θεους χρυσους. Και νυν ει μεν αφιηις αυτοις την αμαρτιαν, αφες· ει
δε μη, εξαλειψον με εκ της βιβλου ης εγραψας. Ὁραις οπως την του πληθους
σωτηριαν της οικειας προτιθησιν και εξαλειφθηναι ζητει, ει μη κατορθοι τωι κοινωι
την συγγνωμην; Οι δε νυν προς τους αμαρτανοντας πικραινομενοι προσιοντας
ελαυνουσιν, υποπιπτοντας παρατρεχουσιν, θεραπευθηναι ζητουντων υπερορωσιν,
δακρυοντων ουκ επικλωσι το προσωπον. 13.9.1 Τι ουν ο Λουκας, μαλλον δε το
Πνευμα το αγιον, ανεγραψε μοι τον υιον τον ασωτον, ος καθυβρισε μεν τηι
αναχωρησει πρωτηι τον γεννη σαμενον, ειτα προς ηδονας και μεθας εκβακχευθεις
και φιλογυνης γενομενος παντα τον πατρικον πλουτον εκενωσεν; Ἐπειδη δε
χρονοις υστερον ικανως ενταλαιπωρησας τοις μοχθοις, ως και συβωτης γενεσθαι
μισθωτος και της αυτης μετασχειν τοις χοιροις τροφης, επανηλθε προς την πατρικην
εστιαν σωφρονισθεις, ουκ απεστραφη ο πατηρ ουδε επεθηκεν αυτωι τας θυρας
επανελθοντι, 13.9.2 αλλα παν τουναντιον προσεδραμεν εγγιζοντι και επεκλιθη τωι
τραχηλωι και δακρυον επεσταξε συμπαθως τωι αυχενι, εποιησε δε παλιν αντι αθλιου
μακαριστον ελευθεριωι αμφιεσας εσθητι και δακτυλιον τηι χειρι περιθεις και εορτην
αγων την ημεραν και ευτρεπισας ευωχιαν λαμπραν. Ταυτα δε παντα λογος εστι
παραβολικος υπανοιγων τοις μετανοουσιν ως πατρικην εστιαν την εκκλησιαν και
δεχομενος φιλοφρονως, ινα μη ωσιν ομοδιαιτοι τοις χοιροις, τοις δαι μοσιν,
γεννωνται δε παλιν εξ αλλοτριων υιοι, ινα τωι βουληματι του Θεου συζωσιν ως
γνωμηι πατρος και τοις αγιοις ανδρασιν ως αδελφοις. 13.9.3 Συ δε μη ζηλου την
γνωμην του αδελφου του πρεσβυτερου, μηδε καταγογγυζε της του πατρος
φιλανθρωπιας, οτι και τον ασωτον και υβριστην εισωικισατο. Θαυμαζε δε μαλλον
την αγαθοτητα και μιμου του Θεου την ευμενειαν και τους εκ της πλανης
υποστρεφοντας εναγκαλιζου και περιπτυσσου· ουτως γαρ εσηι τυφλων οδηγος και
πλανωμενων διδασκαλος. 13.10.1 Προς μεν ουν τους τραχυτερους την γνωμην και
την αποτομιαν προ της συμπαθειας ασκουντας ικανως ημιν ειρηται και ουδεν δει
μακροτερων· ακουε δε λοιπον και ο της επιστροφης δεομενος, οπως σε προσηκεν
επιστυγναζειν τοις αμαρτημασιν και τα παραπτωματα της καρδιας αποθρηνειν·
μαλλον δε, ει δοκει, σκοπησον την αμαρτωλον γυναικα την παρα τωι Λουκαι επι του
παροντος αναγνωσθεισαν ημιν. Κακεινης το ταπεινον και ευσυνετον ζηλωσον και
λαβε κανονα μετανοιας ηκριβω μενης. 13.10.2 Ἐλθουσα γαρ επι τον οικον του
Φαρισαιου ουτε το πληθος των εστιωμενων ηρυθριασεν, ουτε τον καιρον της
ευωχιας ως ακαιρον εις εξομολογησιν εφυγεν, αλλα τηι λυπηι συνεχομενη και
σφοδρον εχουσα των πλημμεληματων το πενθος ουδε το βραχυτατον ηφιει τον των
αμαρτιων ιατρον. Ου μην ουδε εις το προσωπον κατ' οψιν ερχομενη ικετευεν, αλλα
το αναξιον εαυτης και απαρρησιαστον δια του σχηματος ερμηνευουσα, την κατα
νωτου χωραν καταλαβουσα και ουδε εστωσα απλως, 13.10.3 αλλα κατοπιν των
ποδων λαβομενη, λυσασα δε τας κομας και τοις πραγμασι δημοσιευουσα την
πενθουσαν ψυχην και τοις ποσιν του Ἰησου το δακρυον επιρρεουσα μετα πολλης της
 
 
 

69
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συμπαθειας ᾔτει τον ελεον· και τοσουτον προχεομενη, ωστε και βρεχειν τους ποδας
και τηι κομηι παλιν εκματτουσα την υγροτητα πασαν ευλαβειαν ταπεινην
επεδεικνυτο. 13.10.4 Ἵνα δε συνελων ειπω, πασαις ταις αισθησεσι και τοις μελεσι
τοις ημαρτηκοσιν η γυνη την μετανοιαν εξεπονει· η δε δημοσια και εις τουμφανες
ουτως οδυρομενη τας αμαρτιας τινα κατ' ιδιαν επι σχολης επραττεν, εξεστιν
τεκμηραμενον συνοραν. Ἡμων δε η μεν υποσχεσις μετανοιαν επαγγελλεται· η δε
πραξις ουδεν επιπονον δεικνυσιν, αλλα την αυτην εχομεν του βιου καταστασιν ην
και προ της αμαρτιας εζωμεν. 13.10.5 Φαιδροτης γαρ ομοια και εσθης η αυτη και
τραπεζης απολαυσις δαψιλης και υπνος μακρος και λελυμενος εις κορον, ασχολιαι
δε και φροντιδες επαλληλοι ληθην εμποιουσαι τηι ψυχηι της οικειας επιμελειας.
Μονον δε το ονομα της μετανοιας επιγραφομεθα ακαρπον τε και ανενεργητον· των
μεν μυστηριων εαυτους χωριζοντες και της κοινωνιας των απορρητων αγιασματων,
ουδεμιαν δε σπουδην της επιστροφης της προς αυτα ποιουμενοι, αλλ' ως ευωνου
καταφρονουντες της απολαυσεως. 13.10.6 Ἐννοησον, ανθρωπε, πηλικων αξιουμενος
εχωρισθης της μετουσιας εκεινων. Ει βασιλικης συ τραπεζης μετεχων ηις, ειτα
προσκρουσας της τιμης απερριφης, ποσων αν εξωνησω χρηματων το παλιν γενεσθαι
φιλος και ομοτραπεζος; Τινων δε θυρας ουκ αν διωχλησας ικετευων, απορουμενος,
στενων, αβιωτον νομιζων τον βιον, τηι τηξει και σχεσει του προσωπου της εν τωι
βαθει λυπης την οδυνην εκφαινων· παντα λιθον, το του λογου, κινων, μεχρις ου
σαυτωι την συμφοραν επηνωρθωσας; 13.10.7 Ὁ δε της προς Θεον οικειωσεως
χωρισθεις και της οντως υψηλης τιμης εκπεσων τι μεγα και αξιολογον ποιησας
ψυχης κεκακωμενης ενδειξηται ταπεινοτητα; Ουκ εστιν ακολουθον νοσειν λεγοντα
την αυτην ζωην μετιεναι τοις υγιαινουσιν. Ἄλλη γαρ διαιτα του αρρωστου και
ετερος βιος του υγιαινοντος. 13.11.1 Ὁραις οση εστιν η του ευεκτουντος μεταβολη
προς την του ασθενουντος διαγωγην· ουτος μεν γαρ της κατα την εξιν αρρωστιας
αισθομενος εν δωματιωι σμικρωι κατακειται πασης συνηθους αναχωρησας φροντιδος·
αμελει γεωργιας και σφοδρα γεωργικος υπαρχων· αφιησι πλουτου μεριμναν ο
χρηματιστης και φιλεμπορος. Ὕδατι και ψωμωι διατρεφεται, ει και προτερον τρυφης
γεμουσαν και συβαριτικην παρετιθετο τραπεζαν. παισιν ουκ επευφραινεται τα
συνηθη γαμετης χωρισθεις· τοις ιατροις συνεστιν νυκτωρ τε και μεθ' ημεραν και
πολλοις μισθοις προς αγαπητον κερδος σπευδει την υγιειαν. Ταυτα ο του σωματος
αρρωστος. 13.11.2 Ὁ δε την ψυχην κακως διακειμενος την ασωματον περινοστησας
τωι ιατρωι και προσποιητως ομολογων και δεικνυς την ασθενειαν καταλιμπανει
νεμεσθαι και σφακελιζειν το παθος, ινα προς τον ολον ογκον διαχεθηι; Ἀλλα σωφρο
νησον, γνωθι σαυτον· Θεον ελυπησας, τον ∆ημιουργον σου παρωργισας, τον και της
παρουσης ζωης την εξουσιαν εχοντα και της μελλουσης Κυριον και κριτην. Ἀπο
τρυφης εκακωθης; νηστειαι θεραπευσον την απολαυσιν. Ἀκολασια την ψυχην
εβλαψεν; σωφροσυνη γενεσθω της αρρωστιας φαρμακον. 13.11.3 Πλεονεξια
πολυυλος τον νοητον ειργασατο πυρετον; ελεημοσυνη κενωσατω την πλησμονην,
καθαρσιον γαρ των πεπληρωμενων μεταδοσις. Ἔβλαψεν ημας αρπαγη των
αλλοτριων; επανελθετω προς τον ιδιον δεσποτην το αρπαγμα. Ψευδος ημας εγγυς
της απωλειας ηγαγεν απολεις γαρ, φησι, τους λαλουντας το ψευδος; αληθεια
μελετηθεισα στησατω τον κινδυνον. 13.11.4 Ὅρκος παραβαθεις αγει πετομενον το
διαεριον του Ζαχαριου δρεπανον την τομην απειλουν; ενδυσωμεθα πασαν την
πανοπλιαν της μετανοιας, ινα την ακμην αποκρουσωμεθα του δρεπανου. Αιρετικοις
δογμασιν ασεβως τις εδουλευσεν; ορθης δοξης φρονηματι την δεισιδαιμονιαν
φυγαδευσατω. Τουτο γαρ εστιν η μετανοια· λυσις και αφανισμος των πρωην η κατα
πραξιν ενεργουμενων η κατα διαθεσιν νοουμενων. 13.12.1 Ὁ δε γνωριζων το της
 
 
 

70
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετανοιας ωφελιμον, αει δε περι τον βορβορον της ανομιας στρεφομενος, δουλωι
τυγχανει παραπλησιος γνωριζοντι την οργην του δεσποτου, εν οψεσι δε αυτου το
κακον εργαζομενωι και την αμαρτιαν τριπλασιαζοντι. Ευαισθητος γενου προς την
περιεχουσαν σε νοσον. Συντριψον σαυτον οσον δυνασαι, ζητησον και αδελφων
ομοψυχων πενθος βοηθουν σοι προς την ελευθεριαν, δειξον μοι πικρον σου και
δαψιλες το δακρυον, ινα μιξω και το εμον, λαβε και τον ιερεα κοι νωνον της
θλιψεως ως πατερα. 13.12.2 Τις γαρ ουτως πατηρ ψευδωνυμος η την ψυχην
αδαμαντινος, ως μη συνοδυρεσθαι τοις τεκνοις λυπομενοις η παλιν
συνευφραινεσθαι χαιρουσιν; Ἱερευς υιου του κατα θρησκειαν ουτως οδυρεται
αμαρτιαν, ως Ἰακωβ του Ἰωσηφ τον ηιμαγμενον χιτωνα, ως ∆αβιδ του Ἀβεσσαλωμ
τον ολεθρον, ως ο Ἠλι τον Ὀφνι και Φινεεςπεσοντας επι της παραταξεως, ως
Μωυσης τον λαον την αθεον μοσχοποιΐαν καινοτομησαντα. 13.12.3 Προ των
σωματικων πατερων θαρρησον τωι κατα Θεον σε γεννησαντι, δειξον αυτωι
ανερυθριαστως τα κεκρυμμενα, γυμνωσον τα της ψυχης απορρητα ως ιατρωι παθος
δεικνυων κεκαλυμμενον· αυτος επιμελησεται και της ευσχημοσυνης και της
θεραπειας· πλεον η αιδως των γονεων απτεται των πεπονθοτων αυτων. Ἡ γαρ
εκεινων δοξα των γεννησαμενων εστιν και η αισχυνη ομοιως. Ἄδηλος, αδελφοι, της
ζωης η προθεσμια. Φθασωμεν τηι επιμελειαι την εξοδον. 13.12.4 Ἄτοπον γαρ τους μεν
της σαρκος λελογισμενως ποιουμενους την προνοιαν καθαιρειν εαυτους των υλων
προ της επιτολης του λεγομενου κυνος, ινα μη διασαπεν εκ της αγαν θερμοτητος το
υγρον νοσοποιον σηψιν εργασηται, τους δε κατα διανοιαν επιμελειας χρηιζοντας μη
προφθανειν του θανατου την αδηλιαν και του κολαστηριου πυρος την ζεσιν, του
αληκτως φλεγοντος και μηδεποτε ψυχομενου. 13.12.5 Την δραχμην ειχες την
ευαγγελικην και καλως επλουτεις τωι χρηματι, ειτα δια ραιθυ μιαν απωλεσας. Ἅψον
τον εκ της μετανοιας λυχνον, κατακυψον επιμελως, ζητησον το κειμηλιον τοις
γηΐνοις εγκρυπτομενον παθεσιν. Ευρηκως ανελου και σωσον, ινα σοι συγχαρωμεν οι
γειτονες χαραν την εν Χριστωι, ωι πρεπει δοξα, νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

14.t.1 Ἀστεριου επισκοπου Ἀμασειας λογος εις την εισβασιν των αγιων
νηστειων
14.1.1 Συνθετον ζωιον ο ανθρωπος, απο σωματος του φαινομενου και της λογικης
και ασωματου ψυχης λαχων ειναι οπερ εστιν. Των δε γε δυο τουτων των
προρρηθεντων ουχ ομοτιμος η φυσις και η αξια, αλλα το μεν οργανον εδημιουργηθη
προς την οικονομιαν της κρατουσης κινουμενον, η δε ηγεμονευειν εταχθη και
βασιλευειν ως κρειττων του χειρονος. 14.1.2 Λαβουσα δε αυτη το διακριτικον απο
του νου και του λογου και των καλων και των ου τοιουτων την διαφοραν εξευρουσα
γνωριζει μεν Θεον ποιητην και δημιουργον των τε εν ποσι τουτων και τηι αισθησει
καταληπτων, ου μην αλλα και των αορατων, οσα νους ασωματος φαντασιουμενος
βλεπει. 14.1.3 Ἀσκουσα δε δικαιοσυνην και αρετην, ως Θεωι φιλη, εφιεται
φιλοσοφιας και τοις εκεινης νομοις και παραγγελμασι πειθομενη απαγει μεν εαυτην
οτι πλειστον των σαρκικων επιθυμηματων, εγγιζει δε τωι Θεωι και οση δυναμις
οικειουσθαι τωι αγαθωι πραγματευεται. 14.1.4 Αυτης δε της ιερας φιλοσοφιας περι
την λεγομενην εγκρατειαν το πλειστον και κυριωτερον στρεφεται, εντευθεν γαρ ο
νους αθολωτος μενων και ουδεμιαν επιμιξιαν των απο γαστρος η των αλλων
 
 
 

71
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ρυπασματων δεχομενος ανεμποδιστον εχει την ενεργειαν και την περι των
ουρανιων και συγγενων αυτωι θεωριαν. 14.2.1 Ουκουν οσοι της φιλοσοφιας τροφιμοι
και των υψηλων ερασται και μαθηται του λογου, αγαπησατε τον ενεστωτα καιρον
και την αγιαν τεσσαρακοστην χαιροντες υποδεξασθε ως σωφροσυνης διδασκαλον
και αρετης μητερα και τροφον των υιων του Θεου και παιδαγωγον των ατακτων και
γαληνην ψυχων και ευσταθειαν βιου και ειρηνην ενσπονδον και αταραχον. 14.2.2
Ταυτης γαρ το αυστηρον και σεμνον παθη κοιμιζει, οργας και θυμους αποσβεννυσιν,
παντα κλυδωνα τον εκ πολυφαγιας αναζεοντα καταψυχει και καταστελλει. Και οπερ
επι του θερους, οταν ο ηλιος το φλογωδες καταλαμπηι της γης, ο βορρας τους
θαλπομενους ευεργετει πραειαις αυραις απελαυνων το πνιγος, τοιουτον και η
νηστεια χαριζεται την εκ της γαστριμαργιας πυρωσιν των σωματων αποδιωκουσα.
14.2.3 Τοσαυτα δε ψυχην ευεργετουσα ουχ ηττον ωφελει και το σωμα. Λεπτυνει γαρ
και των υλων τας παχυτητας και τον ογκον αποσκευαζει του σωματος και τας
φλεβας τωι πληθει ρηγνυμενας του αιματος ανιησι και διδωσιν ολιγον χωρημα τηι
στενοτητι, ινα μη παθωσι το των σωληνων παθος. Και γαρ εκεινοι, οταν αυτοις πολυ
τι και αμετρον υπερ την χωρησιν εποχετευσηι το υδωρ, εκρηγνυνται τον εκ της βιας
εισωθουμενον ογκον μη στεγοντες. 14.2.4 Κεφαλη δε πραειαν εχει και γαληνιωσαν
κατα στασιν, ουτε των αρτηριων παλλομενων ουτε του εγκεφαλου δια της
αναδοσεως των ατμων ζοφουμενου. Στομαχου δε ελευθερια εγκρατεια. Τοτε γαρ
αφιεται της ηναγκασμενης δουλειας και του ζεειν ως λεβης, καμνων ταις πεψεσιν.
Ὀφθαλμοι καθαρον και ανεπισκοτητον βλεπουσι πασης αχλυος αφαιρουμενης, ην ο
κορος καταχεειν ειωθε των ομματων, και των ποδων η βασις εδραια, ακλονητος δε
των χειρων η ενεργεια. 14.2.5 Ἆσθμα τεταγμενον και μετριον, παρ' ουδενος των
οχλουντων πνευμα των ενδοθεν επειγομενον. Λογος του νηστευτου σαφης και
διηρθρωμενος, νους καθαρος και τοτε αληθως το θεοειδες εχων, οταν ως εν
ασωματωι τηι σαρκι αλυπον και αθορυβητον επιτεληι την ιδιαν ενεργειαν. Ὕπνοι
αλυποι και αφαντασιαστοι· και ινα τα πολλα παραδραμων ειπω, νηστεια εστιν
ειρηνη κοινη ψυχης και σωματος, αταραχος ζωη, ευσταθης πολιτεια, βιος Θεον
ευφραινων και λυπων τον εχθρον. 14.2.6 Ὥσπερ γαρ ο πολεμιος οταν ιδηι τον
εναντιον γρηγορον και νηφαλιον, οπλιζομενον επιμελως και την ανδρειαν
ασκουντα, ητταν οικειαν ηγειται την φιλοπονον εκεινου παρασκευην, ουτως και ο
της ημετερας σωτηριας επιβουλος πασαν ημων την κατ' αρετην ακριβειαν ως ιδιαν
μισει συμφοραν. 14.3.1 Και δια τουτο γινωσκε της μεν του νηστευτου οικιας
αγγελους ειναι φυλακας και φρουρους παρεδρους, του δε ταις απολαυσεσι κατα της
τεσσαρακοστης κωμαζοντος δαιμονας οικειους, κνισης φιλους και εραστας αιματων
και παρεδρους της μεθης. Και γαρ και των πνευματων, ειτε των αγιων ειτε των
ακαθαρτων, εκαστον προσχωρει τοις οικειοις και φιλοις, ωσπερ δη και επι των
ορνιθων εστιν ιδειν. 14.3.2 Περιστερα μεν γαρ περι τους καθαρους των τοπων
φιλοχωρει και περι τας αρουρας στρεφεται εαυτηι και τοις τεκνοις σπερμολογουσα·
και η τρυγων ηδεως τοις πεταλοις των δενδρων εγκαθηται ηδυ τι και λεπτον
υποτρυζουσα. Ὁ δε γαστριμαργος κοραξ τοις κρεοπωλιοις προσκαθηται βαρυ τι και
αηδες των κρεανομουντων καταβοων. 14.3.3 Ὥστε την εγκρατειαν αγαπησωμεν, ινα
παρ' αγγελων αγαπηθωμεν, μισησωμεν δε την τρυφην την ακολαστον, ινα μετ'
εκεινης την προς δαιμονας συνεκβαλωμεν κοινωνιαν. Ουδεις τρυφων εγενετο
σπουδαιος, ουδε ευωχιαις σχολαζων αρετης μαθητης, ουδε φιληδονος αγιος, ουδε
σαρκικως ζων κοινωνος βασιλειας. 14.4.1 Ἐλθε τηι μνημηι προς την αρχην του γενους
ημων και την πειραν ευρησεις ων μεμφομεθα μαρτυρα. Ουκ αν γαρ ημιν ετεθη νομος
νηστειας, ει μη παρεβαθη της πρωτης εγκρατειας ο νομος· ουκ αν ωνομασθη γαστηρ
 
 
 

72
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιβουλος, ει μη προφασις ηδονης την αμαρτιαν εισηγαγεν. 14.4.2 Ουκ ην αροτρου
χρεια και βοων αροτηρων και τεμνομενης αυλακος, ουδε μην σπερματων και υδατος
αρδοντος και περιοδου καιρων και χειμωνος πυκνουντος και θερους λυοντος και
πασης ταυτης της εγκυκλιου ταλαιπωριας, ει μη δια προχειρον προπατορος
απολαυσιν ταυτην κατε ψηφισθημεν την των πονων περιοδον· αλλ' εμελλομεν
ετεραν τινα παρα την ορωμενην διαγειν του βιου καταστασιν, ης παλιν ελπιζομεν
επιτυχειν οταν την εμπαθη ζωην δια της αναστασεως αποσκευασωμεθα. 14.4.3 Αυτη
γαρ η ευεργεσια της του Θεου προς ημας συγκαταβασεως, ινα προς την παλαιαν
αποκαταστωμεν αξιαν· ης φιλανθρωπως μεταλαβοντες ευαισθη τως την χαριν ουκ
εφυλαξαμεν. Φαιδρυνθωμεν τοινυν επι τηι μελλουσηι νηστειαι· νηστεια της
μελλουσης ζωης εικων, της αφθαρτου διαγωγης μιμημα. Ἐκει ουκ εισι ποτοι ουδε
απολαυσεις. 14.5.1 Ἔασον τον πρωτον ανθρωπον, οδωι και εξης τους μετ' εκεινον
απαριθμησαι. Τι τον δικαιον Νωε ασχημονειν εποιησεν εν αναισθησιαι γυμνωθεντα
των μελων α σκεπεσθαι νομος, και τον προπετη Χαμ επιγελασαι τηι μεθηι του πατρος
παρεσκευασεν, ινα γενηται δυο κακα δι' ενος πλημμεληματος; Μια γαρ μεθη και τον
πατερα της ευπρεπους σκεπης και τον υιον της ελευθεριας εγυμνωσεν. 14.5.2 Ὅταν
δε παλιν προς τους παιδας απιδω Ἠλι του ιερεως και προς εκεινην την ιστοριαν
ασχολησω τον νουν, ορμαθον ευρισκω συμφορων αλληλαις συνδεδεμενων απο μιας
αρχης, της δια γαστερα και κορον. Κακεινοι γαρ την του πατρος ιερωσυνην αφορμην
θεμενοι ηδυπαθειας και απολαυσεως τας θυσιας εβεβηλουν και τηι γαστρι προ του
Θεου των ιερειων απηρχοντο. Ἠκολουθει δε και η πορνεια, αδελφη της τρυφης
αμαρτια, και τουτοις πασιν η παρα Θεου κρισις αυστηραν και αποτομον την δικην
επαγουσα. 14.5.3 Ἔθνος γαρ πολεμιον δι' εκεινους κατα των Ἱεροσολυμων
εστρατευσεν. Και ινα πληθος σκυθρωπων διηγηματων ο λογος συντεμηι, οι μεν
ακολαστοι νεανισκοι επι της παραταξεως επεσον και η πατρις τοις αμαρτουσι
συνεκινδυνευσε και η του Θεου κιβωτος αιχμαλωτος παρα των πολεμιων απηχθη
και ο γερων ιερευς ταις αγγελιαις των κακων επαπεθανε και τοσουτος εσμος κακων
δια φαρυγγος ηδονην επηνεχθη τηι πολει. 14.6.1 Παντες μεν ουν νηστευσωμεν· οι δε
των ιερεων οικειοι και μαλλον ως συνοικον εχοντες το διδασκαλιον της εγκρατειας
και αφ' εστιας τα φιλοσοφα παραγγελματα. Ἄτοπον γαρ τους μεν παιδας των
τραπεζιτων αργυρογνωμονας ειναι και τους οικειους των χαλκεων περι το πυρ στρε
φεσθαι και τον ακμονα, τους δε των ιερεων εγγυς ειτε συγγενεις ειτε αλλως οικειους
αφηνιαζειν του σκοπου, ον ζην ελαχεν ο της εστιας ηγεμων και δεσποτης. Ἐβλαβη
δια γαστερα μεγιστα και ο παις του Ἰσαακ ο πρεσβυτερος. Ἐπειδη γαρ θηρευτης
υπαρχων το επιτηδευμα και ποτε μετα δρομον πολυν επι την οικιαν υποστρεψας
ασχετωι πεινηι τωι προφανεντι βρωματι περιεχανεν, απεδοτο μεν τωι αδελφωι του
φακου τα πρωτοτοκια· 14.7.2 εκειθεν δε λοιπον και την πατρικην ευλογιαν εκλαπη
και ουτως κατα μικρον αλλοτριωθεις αρετης και Θεου την πατριαρχικην δοξαν
απωλεσε και του Ἰσραηλ κατα την οικειωσιν χωρισθεις αυτος τε βαρβαρος εγενετο
και αλλοφυλος και τοιουτον τον εξ αυτου λαον απεγεννησεν. 14.7.3 Αυτη η νοσος
και τον της παλαιας ∆ιαθηκης λαον εις παραβασιν των θειων και ιερων νομων
εξηγαγεν. Ἐπειδη γαρ Μωυσεως τηι επαγ γελιαι της δοσεως του νομου σχολαζοντος
εκδιαιτηθεντες οι ανθρωποι προς τρυφην και χορειας ετραπησαν, κατα μερος αυτους
ολισθαινοντας και πατουντας την ευνομιαν του βιου προς ασεβειαν ο διαβολος
εφειλκυσατο. 14.7.4 Κακειθεν λοιπον μοσχοποιΐας επιτηδευσις δαιμονωσα και
Ἀαρων κοινωνων του μιασματος και του νομου διαφθορα και των πλακων
συντριμμος και Μωυσεως δευτερος δρομος επι το ορος και παντα ταυτα, οσα η
ιστορια σχετλιαζουσα ολοφυρεται, απο βρωσεως αμετρου την αρχην εσχε και την
 
 
 

73
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιτιαν. 14.7.5 Θελω δε υμιν και αλλο παραθεσθαι διηγημα, δευτερον μεν του
προλεχθεντος τοις χρονοις, ισοδυναμουν δε κατα την πραξιν. Ὁ Σαουλ ο βασιλευς
παρεταττετο και δια πολλης φροντιδος ηγε τον πολεμον· απηγορευσε τωι λαωι
τροφης εν εκεινηι τηι ημεραι μη μεταλαβειν ορκωι την κρισιν επισφραγισας και
θανατος ην η ζημια τωι παρακουσαντι. 14.7.6 Πασης δε της στρατιας ευπειθως
δεξαμενης το προσταγμα μονος ο του βασιλεως παις Ἰωναθαν σμηνει περιτυχων και
του μελιτος ηττηθεις, εμπηξας τοις κηριοις το σκηπτρον του γλυκασματος
απεγευσατο. Ἦλθε δε εγγυς του κινδυνου, ει μη το πληθος απαν κοινηι προς την
ορμην του πατρος και βασιλεως αντεσχον απαγαγειν την απειλην εις εργον
ορισαντος. 14.8.1 Προς δε τοις ειρημενοις μυρια τοιαυτα εξεστιν απο των Γραφων
συλλεξαμενον σαφως κατιδειν, ως αγαθον η εγκρατεια και τουναντιον χαλεπον η
ακολαστος των ποτων και των οψων απολαυσις. Νηστεια των αγιων συντροφος,
νηστεια πασης αγαθης πραξεως αρχηγος. Και ωσπερ οι τεχνιται χωρις οργανων ουκ
ενεργουσι τας τεχνας, ουτως ουδε οι σπουδαιοι και εν πνευματικαις χαρισι
βοηθεντες ανευ εγκρατειας ποτε τι των θαυματων και τεραστιων ειργασαντο. 14.8.2
Νηστευων Ἐλι σαιος ηγειρε νεκρον και εψυχωσε· νηστευων Μωυσης ειδε Θεον·
νηστευων ∆ανιηλ της γοητειας και πλανης των Ἀσσυριων εκρατησε· νηστευων και ο
Κυριος του διαβολου των πειρασμων ηνεσχετο· νηστευοντες και οι αποστολοι τας
υπερ των σπουδαιων πραγματων δεησεις ετελουν· νηστειαι Νινευΐται την απειλην
ενικησαν του θανατου· 14.8.3 και ως επιπαν ειπειν, αυτη προς Θεον παρακλητος,
αιδους αξια, και πρεσβις αξιοπιστος ταχεως δυσωπουσα υπερ ων αν προσαγαγηι τωι
Θεωι την ικετηριαν. ∆ιο πας ανηρ ευσεβης και οστις φιλοθεος μαλλον η φιληδονος
χαιρων μοι και ευθυμουμενος προσελθε ταις ημεραις της εγκρατειας. Ουδεις γαρ σκυ
θρωπαζων εν αρχηι των αγωνων γενναιος εστιν αγωνιστης. 14.8.4 Μη γινου στυγνος
ως βρεφος επι το διδασκαλειον ελκομενον, μη καταγογγυζε της των ημερων
καθαροτητος, μη ζητει της εβδομαδος το τελος ως μετα χειμωνα πικρον παρουσιαν
εαρος, μη επιθυμει του σαββατου δια μεθην ως Ἰουδαιος, μη αριθμει τας ημερας της
τεσσαρακοστης ως αργος μισθωτος αναμενων της εμμισθου προθεσμιας το τελος, μη
λυπου οτι σου απο της πρωτης ωρας η οικια ου καπνιζεται, ουδε ο μαγειρος εστηκε
προς τωι πυρι. 14.9.1 Χαρισαι τι και τηι ψυχηι, μη παντα τωι σωματι. Την μεν η αποχη
των σιτιων τρεφει, το δε η εμφορησις. Ἀλλ' επειδη τα δυο αλληλοις συνεζευκται και
τα πολυ κεχωρισμενα κατα την φυσιν τηι του δημιουργου συνεδεθη προνοιαι και
τεχνηι, βουλευσωμεθα οπως αν αμφοτερα διαγενοιτο των καταλληλων εκαστα
χρειων μη στερουμενα. Ἐκ των δυο συνεστηκας, ανθρωπε, και σιωπω τεως οτι πολυ
προτιμοτερον εστιν η ψυχη και προσηκεν εκεινηι νεμειν της ευνοιας το πλεον. 14.9.2
∆ικασον δε αμφοτεροις ως λογικος και ευγνωμων. Ἀνασχου δε μικρον και, ει
βουληθειης, εγω τον υπερ της ψυχης λογον ποιησομαι ως γυναικι πιστευσασηι
συνηγοριαν, εφ' οις αδικεισθαι λεγει και καθυβριζεσθαι. Αυτη τοινυν εστιν ιερα και
ασωματος, αθανατος και ανωλεθρος, ου προς γην και τα τηιδε αλλα προς Θεον
εχουσα την συγγενειαν. Καθαρα δε ουσα χαιρει τοις καθαροις και αυλον εχουσα την
γενεσιν φευγει τας υλας. 14.9.3 Πλην επειδη προσεταχθη το εκ γης μορφωθεν σκευος
οικονομειν, ως ευπειθης του ∆εσποτου δουλη τωι πηλωι προσεδρευει και της
φυλακης εχεται και της επ' αυτωι προ νοιας, μεχρις αν ελθηι προσταγμα τον
χωρισμον επιτρεπον. Ταυτην μεν ουν την το σωμα ζωοποιουσαν ονινησι η αποχη
των βρωματων, τωι γηΐνωι δε οργανωι η των σιτιων απολαυσις αναγκαια. Ουδεν ζητει
πλεον ως κρειττων. 14.9.4 Μερισον μοι, φησι, του ενιαυτου τον χρονον, δος τους εξ
μηνας εις απολαυσιν τωι κυβερνωμενωι και τους λειπομενους τωι κυβερνητηι. ∆ικαια
η αιτησις και ουδεις ουτως φιλοσωματος, ετερορρεπης δικαστης, ως μη τοις
 
 
 

74
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγομενοις επιψηφισαι. 14.10.1 Ἐγω δε και υπερβολην ποιησομαι, ουχ αντεχομαι της
ισομοιριας. Συγκαταβαινω τηι ασθενειαι του σωματος. Ἀφιημι τους δεκα μηνας τωι
σωματι και μικρον τι προς. Χαρισασθω μοι την τεσσαρακοστην ανυβριστον, ινα
μικρον απαλλαγω του βορβορου, του πηλου τηι εγκρατειαι ψυγεντος. Ταυτα, ω
χριστιανοι, δικαια τε και αναντιρρητα, καν Θεος δικαζηι καν ανθρωπος. 14.10.2 Και
συ δε μοι, ο δικαστης, επιψηφισον εν καιρωι γαρ παρεγενου αμφισβητουσηι τηι ψυχηι
προς το σωμα. Ἄνελε τοινυν μοι, ο χριστιανος, την ηδυπαθειαν ως μειρακιωδη.
Ἀνηρ ει, μη φρονει τα των νηπιων. Ἐκεινα αν μη λαβηι του μελιτος, θρηνει· αν μη
του κρεως ορεξηις η του οινου, πιπτοντα αποσπαιρει, αποκναιει δε παντας επι
πλειστον οσον κλαυθμυριζομενα. 14.10.3 Ἐρυθριω προς την κατηφειαν των
γαστριμαργων, οπως πενθουσι την ασιτιαν· χασμωνται συνεχως, κατακλινονται
μικρον, διανιστανται παλιν, καθευδουσιν ηναγκασμενοι. Ἐν αναισθησιαι
σπουδαζουσι τας ημερας διατελειν, αχθονται τωι ηλιωι προς την δυσιν βραδυνοντι.
Μακροτερας της συνηθειας τας ημερας προσαγορευουσι. Πλασσονται δε λοιπον
στομαχων αλγηδονας και πνευματων εντασεις και βαρη της κεφαλης και ανατροπην
της εξεως. 14.10.4 Καιτοιγε 14.10.4 ταυτα της πλησμονης εισιν, ου νηστειας
γνωρισματα. Ἀηδως επι την σεμνην ερχονται τραπεζαν, καταγογγυζουσι των
λαχανων, λοιδορουσι τα οσπρια ως ματην επεισαχθεντα τηι κτισει· γινονται γαρ και
φυσιολογοι οι φιληδονοι κατα των οψων της εγκρατειας. 14.10.5 Ἀπνευστι το υδωρ
ελκουσιν ως αηδες φαρμακον παρα ιατρων λαβοντες πιειν. Οι πολλοι δε και τον
οινον σοφιζονται νοθοις κατασκευαις την φιληδονιαν παραμυθουμενοι. Και αλλοι
τοιγαρουν την χρειαν λαχανοις επιτηδευουσι και ποικιλοι γινονται της απολαυσεως
σοφισται. Τουτο δε λιαν ευηθες και ανοητον. 14.10.6 Ἐγκρατεια γαρ αυτεξουσιου και
ελευθερου φρονηματος εστιν αγωνισμα, μη γαρ δουλοτροπος σκευωρια ζητουσα το
προκειμενον ου καθως προσηκεν εξεργασασθαι, αλλα δουλοπρεπως σκευωρησαι.
Μισθον απαιτεις εφ' οις ζηις κατα νομον της αρετης. Μισθος δε και επιχειρα τοις
αδολοις εργαταις, ου τοις κακουργοις επηγγελται. 14.11.1 Μη νοθευε την νηστειαν,
ινα μη παθηις τα των καπηλων. Ει γαρ εκεινοι τωι οινωι υδωρ παραμιγνυντες
κολαζονται, συ τωι αυστηρωι της νηστειας τας σεσοφισμενας απολαυσεις επεισαγων
πως ατιμωρητος παρελευσηι; Μη μιμου τας πεπλασμενας ασθενειας, μη καταψευδου
της τεσσαρακοστης ως νοσοποιου, τουναντιον γαρ υγιειας εστι ποιητικη. Μη
προφασιζου προφασεις εν αμαρτιαις συν ανθρωποις εργαζομενοις φιληδονιαν.
14.11.2 ∆ια συνηθειαν σοι κακην πολεμιος νομιζεται η εγκρατεια· ου μην φυσικως
εστιν επαχθης. Τεκμηριον δε του λογου παντες βαρβαροι, οσοι ουτε αμπελους
φυτευουσιν ουτε πινουσιν οινον, αλλα το αυτοματον επισπωνται και αγεωργητον
πομα, το υδωρ, και γνωριζονται γενναιοι και αριστεις εν πολεμοις και κρατουσι των
πολυοινων, ως εικος, μεθυον των οι νηφοντες. 14.11.3 Σωματα δε αυτοις κουφα και
μοχθηρα και ταχεις μεν αναβηναι ιππον οι τοιουτοι, ευφυεις δε και τολμηται και
προς τοξειαν ευστοχοι. Ἀσφαλεις δε μετα του θρασους και γνωμην εν αποροις ευρειν
ικανοι. Μη ουν κατηγορει του υδατος ως εξιτηλους και ασθενεις τους χρωμενους
ενεργαζομενου· ελεγχει γαρ σου την συκοφαντιαν η πειρα. 14.11.4 Τι λεγω περι του
οινου; Σκυθαι οι νομαδες, οσοι προσοικουσι τον Βοσπορον και οσοι τωι Ῥηνωι
ποταμωι προσκαθηνται, αοικοι μεν εισι και ανεστιοι. Σκηνιται δε βιουσιν εκ πιλων
και κωδιων και των προστυχοντων προκαλυμματων εαυτοις την σκεπην
πηγνυμενοι. 14.11.5 Ἄροτρον δε ουκ ισασιν ουδε γην ανατεμνουσι· διο και αρτον ου
προσφερονται· πως γαρ οι του σιτου και των εξης σπερματων μη μεμαθηκοτες την
γεωργιαν; Ὅμως χωρις αρτου και οινου διαζωντες εισιν ανδρειοι και ολοις εθνεσι
προς πολεμον αξιομαχοι των δε πολλων κρατουντες και υπερεχοντες· και ουδεν
 
 
 

75
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτους εβλαψεν αρτος και οινος απων, αλλ' η πατριος συνηθεια φυσις τοις
ανθρωποις εγενετο. 14.12.1 ∆ια τι δε τουτων ο λογος απεμνημονευσεν; Ἵνα
μαθωμεν ως αγωγη και ασκησις προς εκεινο τυποι τον ανθρωπον, προς οπερ αν
βουληθωμεν και μελετησωμεν. Ἔθισον σαυτον προς εγκρατειαν και σοι τωι χρονωι
γενησεται ανεπαχθης συνοικος. Ἂν δε τουναντιον τας απολαυσεις και τας ευωχιας
εχηις συντροφους και φιλας, ουδεποτε νηστειαν αγαπησεις, αλλα σοι φανειται
βαρεια ως ξενη και ασυνηθης. 14.12.2 Βιος εγκρατης μελλουσης και αφθαρτου ζωης
εστιν εικων. Ὡς γαρ τοτε την εμπαθη σαρκα ταυτην αποδυσαμενοι ελευθεροι
διαξομεν ουδεμιαν εχοντες αναγκην γαστρι λειτουργειν και τοις αλλοις δουλευειν
παθεσιν, ουτω και νυν αν την πολλην αναγκην και υλην εαυτων αποβαλωμεν,
εγγυς της προσδοκωμενης αφθαρσιας εσομεθα. Και συντομως ειπειν, φευγωμεν την
φιληδονιαν εις δυναμιν· αμηχανον γαρ τον αυτον ειναι φιληδονον και φιλοθεον.
14.12.3 Ὁ γαρ φιλοσωματος εξ αναγκης εσται και φιλοχρηματος, ο δε φιλοχρηματος
αδικος, ο δε της αδικιας εισω πεσων υπερβησεται ραιδιως θεσμους ευσεβειας και
πατησει νομους σοφων, εγχειρησει δε τοις απηγορευμενοις ευκολως, εκειθεν εαυτωι
τας υλας αθροιζων της απολαυσεως και παντα τα λαφυρα της αδικιας τηι ηδονηι
δωροφορων ως δεσποινηι. 14.12.4 Μη φυγηις την μοχθηριαν της εγκρατειας, αλλα τας
ελπιδας αντιθες τωι παροντι πονωι και κουφως παρελευσηι την της μεταληψεως
αποχην. Ειπε προς εαυτον ρηματα ευσεβειας· Πικρα η νηστεια, αλλ' ηδυς ο
παραδεισος· επαχθης η διψα, αλλ' εγγυς η πηγη, εξ ης ο πινων ου διψησει εις τον
αιωνα. Ἄτονον το σωμα, αλλ' ισχυροτερα η ψυχη η ασωματος. Νεκρα η δυναμις,
αλλ' εγγυς η αναστασις. 14.12.5 Ειπε προς την επειγουσαν γαστερα και συ του Κυριου
το ρημα· Ουκ επ' αρτωι μονωι ζησεται ανθρωπος, αλλ' επι παντι ρηματι Θεου. Ου
λιμος εστιν, αλλα μικρα παρολκη· ουκ απαραιτητος τιμωρια, αλλα αυθαιρετος
αποχη· ου δουλοπρεπης αναγκη, αλλ' ελευθερα φιλοσοφια. Ευξαι και ισχυσεις·
επικαλεσαι και ετοιμος παρισταται σοι ο βοηθος. 14.13.1 Ἀναλαβε τηι μνημηι παλαιαν
ιστοριαν και μαθησηι οπως οι δι' ευσεβειαν σωμα πιεζοντες των τρυφωντων και
πολυν εγχεομενων τον ακρατον ουτε εις δυναμιν εισιν ασθενεστεροι, ουτε μην εις
το φανηναι σκυθρωποτεροι η απηνθηκοτες την χροαν. 14.13.2 Ὁ γαρ βασιλευς των
Ἀσσυριων εκεινος ο παντα τηι σαρκι ζων και τωι τρυφωντι βιωι ως φατνηι
συνδεδεμενος, επειδη τους οινοχοους αυτου και τραπεζοποιους και παντας απλως
τους υπηρετας της απολαυσεως εκελευσε κατ' εκλογην ευφυεις ειναι το σωμα και
οφθηναι χαριεντας, ινα μη μονον το στομα και γευσις, αλλα και οφθαλμος αυτωι
κατα των ορωμενων τρυφυη, τοτε δη και οι τρεις νεανισκοι εκ της αιχμαλωσιας του
Ἰσραηλ τωι καταλογωι των υπηρετων εγκριθεντες, απεχομενοι των οψων της βασι
λικης τραπεζης ως τηι επιμιξιαι των ειδωλοθυτων μεμιασμενης σπερματα εσιτουντο
μονον. Ἦν δε και οινος φευκτος δια την σπονδην και παν κρεας δια την
προρρηθεισαν αιτιαν. 14.13.3 Ὡς δε παρα του εφεστωτος ηναγκαζοντο μετεχειν των
προσφερομενων αυτοις, ινα μηποτε εις δυσμορφιαν αυτων εκ της εγκρατειας το
καλλος μεταβληθηι, εγκλημα δε εκεινου και τιμωρια γενηται το των νεανισκων
ειδεχθες τε και αθεραπευτον, Ἔα, φησιν, και συγχωρησον, ου φανησομεθα τωι
βασιλει των τρυφωντων ατιμοτεροι, ουδε τα προσωπα ημων απανθησει, ουδε
αγωνιασηις ως δυσμορφους αυτωι υπηρετας προσαγων. 14.13.5 Ὁ γαρ τεχνιτης της
διαπλασεως ημων δωσει την χαριν και μαθησηι παρα της πειρας, οτι του ημετερου
καλλους ο Θεος επιμελητης και της σπουδαζομενης ευμορφιας η νηστεια κομμωτρια.
Ὃ δη και γεγονε. Και γαρ υπερηνθουν οι νεανισκοι και παντας τους κρεοφαγους
παρηυδοκιμησαν. 14.13.6 Τι δε ο Σαμψων; Ευθυς απο γαλακτος ουκ εδιδαχθη
νηστευειν ουτως του Πνευματος τηι μητρι χρηματισαντος, ως προσηκε το παιδιον
 
 
 

76
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγευστον οινου και πασης διαφυλαξαι τρυφης; Και τις ισχυρος κατ' εκεινον; τις δε
αριστευς ουτως ονομαστος; Μονος αξιομαχος ην προς πασαν παραταξιν πολεμιων
και πληθος αναριθμον κατ' εξουσιαν ετρεπετο· ος γε ποτε ξιφους η δορατος
απορησας, σιαγονα δε ανελομενος ονου ανδρας πολεμιστας κατεστρωσε μονωι τωι
οστεωι διαχρησαμενος. 14.14.1 Ουτω τοινυν και συ ελπιζε και ισχυσεις· προθυμου και
δυναμω θησηι· δος την ακοην τηι μαθησει των κεκρυμμενων και αμνημονησεις
τροφης, ως ο δημος ο τωι Ἰησου επομενος λογωι και εργωι παιδευοντι. Αιδεσθωμεν, οι
ακρατεις και φιληδονοι, Ἕλληνας και Ἰουδαιους νηστευοντας, ματην μεν και υπερ
ουδενος του τελους· εικη γαρ εκεινοι ζημιουνται ο μη εσθιουσι, πλην ως ζηλωτον
και πρεπον τοις σπουδαιοις μετιοντας το πραγμα. 14.14.2 Χριστιανοις πρεπει
πολιτειας ακριβεια και φιλοσοφιας σεμνοτης, οις παρεστι καθαρος και αληθης της
ευσεβειας ο λογος. Οι δε τουτου χωρις την ηθικην εκπονουντες ασκησιν ομοια μοι
δοκουντες εργαζεσθαι των ανευ θεμελιου οικιαν κατασκευαζοντων η ναυν
πηγνυμενων μη καταβληθεισης της τροπεως. Τοιουτοι δε Ἑβραιοι δυσμαθεις. 14.14.3
Και μοι σφοδρως ο γελως επιπιπτει, οταν αυτους θεασωμαι ανυποδετους εν λευκοις
τριβωσι περινοστουντας τα αμφοδα, ονειδος Μωυσεως, αισχυνην των προφητων,
γεννηματα του Ἀβρααμ αμβλωθριδια, δουλους της αφροσυνης τους της ελευθεριας
υιους, αμαθεις και ανομους τους δηθεν μαθητας του νομου, απολεσαντας της
εκβασεως την ελπιδα, επειδη τους τυπους του μελλοντος συνετως ουκ εδεξαντο.
14.14.4 Μωυσης γαρ παν οπερ επραττε, των εις υστερον εσομενων ειδωλα
προετυπου· καν την νηστειαν ειπηις, καν την σκηνοπηγιαν, καν την υπομνησιν των
σαλπιγγων, ομοιως την περιτομην, τα αζυμα, τας πικριδας. Παντα ην εκεινα της εν
Χριστωι πολιτειας μηνυματα, εικονες προχαραχθεισαι τοις εκ προσαγωγης
μυσταγωγουμενοις προς την τελειωσιν. 14.15.1 Ἐγω μεν γαρ ο χριστιανος και του
σταυρωθεντος δουλος νηστευω καλως, ειτε προς την ελπιδα της αναστασεως
εμαυτον προκαθαιρων ειτε και επιστυγναζων ως φιλοδεσποτος δουλος τοις του
Κυριου μου παθεσιν. 14.15.2 Συ δε ο των φονεων υιος και των τον αμνον σφαξαντων
απογονος και την κληρονομιαν του εκχεθεντος αιματος εκ της φωνης των πατερων
δεξαμενος, των ουτως εαυτοις και τοις τεκνοις επευξαμενων, υπερ τινος νηστευεις,
ειπε. Ει μεν ως μετανοων εφ' οις ημαρτες, υπερασπαζομαι σε της γνωμης, και
καταλιπων την συναγωγην των πονηρευομενων σπευσον προς την εκκλησιαν των
ευσεβων. 14.15.3 Ἐλθε προς το αιμα του αμνου και ραντισθητι. Ἐκειθεν γαρ σοι
υπαρξει και η καθαρσις, οθεν συνεστησω την αμαρτιαν. Ει δε ετι και νυν τοις αυτοις
προσδεδεσαι, τι σοι βουλεται η αποχη των σιτιων η τους Νειλυους κροκοδειλους
μιμεισθαι, ους φασι ταις κεφαλαις επιθρηνειν των ανθρωπων ων εφαγον και
δακρυειν τον φονον, ου μετανοιαν των γενομενων λαμβανονταςπως γαρ τα αλογα
θηρια και ενυδρα; , αλλα το ασαρκον, εμοι δοκειν, της κεφαλης οδυρομενους ως εις
βρωσιν ουκ επιτηδειον; Οιον δε και το περι την νηστειαν σχημα. 14.15.4 Χορειαι και
ορχησεις της ασιτειας τα μεσα και επεισοδια, πραγματα τωι σχηματι τωι φαινομενωι
μαχομενα· νηστεια γαρ πυκνωσεως και κοσμιας καταστολης νοειται παιδαγωγος,
χορεια δε ερμηνευει το διακεχυμενον ταις ακρατοις και πολλαις ευπαθειαις. 14.16.1
Μνημονευσον γαρ ενταυθα του ρητου του Μωσαικου του λεγοντος τηι δεκατηι του
εβδομου μηνος χρηναι νηστευειν. ∆ηλοι γαρ ο μεν εβδομος μην την εβδομην
ημεραν, η δε δεκατη ημερα την δεκατην ωραν, εν ηι ο Κυριος επι του σταυρου αφηκε
το πνευμα. Και εκαστου πραγματος εξαιρετα εστι και τα σχηματα εκ της αισθητης
επιφανειας την αορατον της ψυχης δηλουντα διαθεσιν. 14.16.2 Συ δε τι μιγνυεις τα
αμικτα και φυρεις εν ταυτωι τα κεχωρισμενα; Εισιν αυτοις και αλλαι πανδημοι
πανηγυρεις. Την μεν σκηνοπηγιαν καλουσι, την δε αλλην ακουω σαλπιγγων
 
 
 

77
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπομνησιν. Λεληθασι δε χριστιανων μυστηρια εορταζοντες, επειδη της μεν σκηνης η
δημιουργια εμπρακτος εστιν η προφητεια της εκκλησιας ταυτης, ην ο Λογος ημων
συνεστησατο. 14.16.3 ∆ια τουτο και φυλλοις κοσμουσι την σκηνην και οπωραις
καλλωπιζουσι τα προσκηνια εις τυπον του την νεαν εκκλησιαν την ευκαρπον
μελλειν υποβλαστανειν τωι νομωι. Ἡ δε των σαλπιγγων εορτη διεγειρει τας ψυχας
προς την ετοιμασιαν της αναστασεως, καθως Παυλος φησι· Σαλπισει γαρ και οι
νεκροι αναστησονται. 14.16.4 ∆ιδασκει δε και αυτος ο Θεος ημων και Σωτηρ εν
ευαγγελιοις λεγων· Και αποστελει τους αγγελους αυτου μετα σαλπιγγος φωνης
μεγαλης και επισυναξουσι τους εκλεκτους αυτου εκ των τεσσαρων ανεμων απ'
ακρων ουρανων εως ακρων αυτων. 14.17.1 Τουτων δε των λογων ακουοντες ταχα
τοιαυτηι χρησονται προς ημας αντιρρησει· οτι των αρχαιων μεμνημενοι θαυματων
των του Θεου ευεργεσιων ευχαριστηρια ταυτα προσαγουσιν υπερ του ορους Σινα και
της σαλπιγγος της ηχησασης εν τηι δοσει του νομου. Ουκ ισασι δε οι ματαιοφρονες
οτι και τοτε η σαλπιγξ τυπικως παρεληφθη διδομενου του νομου. 14.17.2 Ἐπειδη γαρ
ο νομον λαμβανων εις κανονα βιου και ευτακτον πολιτειαν οφειλει δεδοικεναι την
εκ της παρακοης τιμωριαν, δια τουτο ο Θεος τα της ζωης ημων παραγγελματα
εγγραφα τοις ανθρωποις εκπεμπων ευθυς προσεθηκε και την φωνην της σαλπιγγος,
συμβολον της εκ νεκρων αναστασεως, ινα οι μαθηται των προσταγματων δια της
αναστασεως την κρισιν προβλεποντες φυλαξωσιν απαραβατα της θειας νομοθεσιας
τα δογματα. 14.17.3 Ουκουν και νηστεια και σκηνοπηγια και σαλπιγγες της ημετερας
ευσεβειας μυστηρια παλαι μεν παραδηλουμενα, καιρωι δε τωι καθηκοντι λαμβανοντα
την εκβασιν, οτε του Σωτηρος ημων ετελεσθη τα εν σαρκι θεοφανεια· ωι πρεπει η
δοξα και η τιμη και η προσκυνησις, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

 
 
 

78
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


