Homilia de passione et cruce domini
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΙΣ ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ
ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟΝ.
«Και ελθοντες εις τοπον λεγομενον Γολγοθα, ο εστι Κρανιου τοπος λεγομενος,
εδωκαν αυτωι οινον πιειν μετα χολης μεμιγμενον. Και γευσαμενος, ουκ ηθελε πιειν.
Σταυρωσαντες δε αυτον, διεμερισαντο τα ιματια αυτου, βαλλοντες κληρον· ινα πλη
ρωθηι το ρηθεν υπο του Προφητου· ∆ιεμερισαντο τα ιματια μου εαυτοις, και επι τον
ιματισμον μου εβα λον κληρον. Και καθημενοι ετηρουν αυτον εκει.» Και εις τα εξης.
Το μεν αναγνωσθεν ρητον ευαγγελικον εστι· σαφη νειας δε τουτου χαριν καλον
προς τους αγιους κατα φυγειν, και παρ' αυτων την τουτου διανοιαν εκλα βειν.
Ἐκεινους γαρ μαλλον η ημας τοις Ευαγγελιοις συνιστασθαι προσηκει. Και ινα μη
περιερχομενοι τους παντας επιβραδυνωμεν τωι λογωι, αρκει και μονος ο Ἀποστολος
προς την ημων πληροφοριαν γενεσθαι διδασκαλος. Γραφει γαρ τοις Ἑβραιοις αυτος
ο μα 28.188 καριος Παυλος, οτι αδυνατον εστι ψευσασθαι τον Θεον· και αληθευει
μαλιστα λεγων, και ου ψευδεται. Των μεν γαρ γενητων η φυσις ιδιον εχει το τρε
πεσθαι και κινεισθαι ποικιλαις μεταβολαις· επειδη περ και μη οντα ποτε, μεταβολην
εσχεν εις το ειναι τηι του πεποιηκοτος χαριτι και φιλανθρωπιαι· καθως και παλιν ο
Παυλος φησιν· «Ὁ καλων τα μη οντα ως οντα.» Θεος δε, ο παντων δια του Λογου
ποιητης τυγχανων, οντως ων, αμεταβλητον εχει συν τωι Λογωι την φυσιν· και τουτο
δια του προφητου διδασκει, λεγων· «Ἴδετε, ιδετε, οτι εγω ειμι, και ουκ ηλλοιωμαι.»
∆ιο περι μεν των ανθρωπων εν Ψαλμοις αιδεται· «Ἐγω ειπα εν τηι εκστασει μου· Πας
αν θρωπος ψευστης·» περι δε του Θεου Μωσης εν τωι νομωι μαρτυρει, οτι «ο Θεος
πιστος εστι και αλη θινος.» Ὁ γουν χριστοφορος ανηρ, ως εξ αμφοτερων τουτων
παιδευθεις, και αυτος την του Θεου προς τα γενητα διαφοραν εξηγουμενος, γραφει·
«Γινεσθω δε ο Θεος αληθης, πας δε ανθρωπος ψευστης.» Ἀληθης δε εστιν ο Θεος, ουχ
ως μη ψευδομενος· ουδεν γαρ εστιν εναντιον αυτωι· ουδε ως ανθρωπος ετερωι μαρ
τυρων το αληθες· ουδενι γαρ υπευθυνος εστιν· αλλ' ως αυτην την αληθειαν γεννων,
και Πατηρ υπαρχων του Κυριου λεγοντος· «Ἐγω ειμι η αληθεια·» αληθειας δε φιλον
το ψευδος ουκ αν ποτε γενοιτο. Ὅθεν αληθειας μεν κατα τον ψαλμωιδον εκζητων ο
Κυριος, το δε ψευδος αφ' εαυτου ριπτει, και αλ λοτριον ποιει, λεγων· «Υιοι
αλλοτριοι εψευσαντο μοι.» Ἐψευσαντο γαρ οι Ἰουδαιοι κατα του Σωτηρος, και τον
νομον επαγγειλαμενοι φυλαττειν, ουκ ηληθευσαν, αλλα παρηνομουν κατα του
δεδωκοτος αυτον, θανατον αντι χαριτος μηχανωμενοι τωι Κυ ριωι. Ἀπεβληθησαν
γουν εικοτως, και ον, ψευσαμε νοι, κατα του Κυριου θανατον επηγαγον, τουτον αυ
τοι καθ' εαυτων αληθως επεσπασαντο· ως και Ἀνα νιας και Σαπφειρα εν ταις
Πραξεσι των αποστολων· οιτινες, επαγγελιαν τωι Θεωι δεδωκοτες, απο της
επαγγελιας ενοσφισαντο· και τους μεν αλλους ελαν θανον· ο δε της αληθειας
διακονος Πετρος τουτους απωθειται, λεγων· «Ουκ εψευσω ανθρωποις, αλλα τωι
Θεωι.» Ἐν οις και μεγιστον θαυμα γεγονεν· οπερ γαρ μονος ηπιστατο Πετρος, τουτο
τωι θανατωι τωι περι τον Ἀνανιαν πασιν εφανερωσεν· ωστε τους παντας εις ευλαβειαν
ελθειν, και το παραδειγμα Σαπφειρας φοβηθηναι. ∆ει γαρ ειδεναι και μη αγνοειν, οτι
α επαγγελλομεθα Θεωι, ουκ ετι λοιπον εστιν ημων, αλλα Θεωι διαφερει. Και εαν
αποσυρωμεν απο τουτων, ουχ ως τα ημων εσμεν λαμβανοντες, αλλ' ως τα του Θεου
ιεροσυλουντες. Ἡ δε επαγγελια ου μεχρι 28.189 χρηματων μονον, αλλα και μεχρι
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογου και προαιρεσεως αυτης φθανει. Ουδε γαρ ει τις εστι πενης χρηματων, ουτος
και προαιρεσεως. Ἀμελει το μεγα οντως και θειον μυστηριον ημων ουκ επι χρημασιν
εχει την υποσχεσιν, αλλ' επι προαιρεσει τελειαι, και τηι κατα Θεον πιστει. Παντες
γουν επηγ γειλαμεθα, και παντες εσμεν επαγγελιας χρεω σται· ωστε αναγκη
αποδιδοναι την μεν παρθενον, την παρθενιαν οποιαν και επηγγειλατο· τον δε
εγκρατη, την εγκρατειαν· τους δε εν γαμωι, την σω φροσυνην, και την προς
αλληλους αγαπην και τι μην· και τελος παντας την εις Θεον πιστιν και ευλα βειαν
και δικαιοσυνην, και ανδριαν· ινα μη ως αγνωμονας ημας το παραδειγμα των περι
Ἀνα νιαν και Σαπφειραν καταλαβηι. Τουτου γαρ χαριν και ο αποστολικος
προασφαλιζεται λογος· οτι «Ἀποδοτε πασι τας οφειλας, τωι τον φορον τον φορον· τωι
την τιμην την τιμην. Μηδενι μηδεν οφειλετε, ει μη το αλληλους αγαπαιν.» Τουτο
πεποιηκεν αυ τος ο ταυτα κηρυττων. Ὥσπερ ουν παῤρη σιαζεται γραφων· «Τον
καλον αγωνα ηγωνισμαι· τον δρομον τετελεκα, την πιστιν τετηρηκα· λοιπον
αποκειται μοι ο της δικαιοσυνης στεφανος, ον απο δωσει μοι ο δικαιος κριτης.» Μη
ψευσαμενος γαρ εφ' οις επηγγειλατο, αλλα και τηρησας την προς τον Θεον
υποσχεσιν, εσχε και αυτος αδιαπτωτον την επαγγελιαν παρα του αληθινου Θεου.
Ουκουν δια τουτο ημιν συμβουλευει λεγων· «Μη ψευδεσθε εις αλληλους·» και
παλιν· «Παν ψευδος εκ του στοματος υμων μη εκπορευεσθω.» Θελει γαρ ημας
μιμητας εαυτου γενεσθαι γραφων· «Ἀληθειαν λεγω, ου ψευδομαι.» Ἐπειδη και
ευαγγελικον εστι του Κυριου ρητον ειναι ημων το Ναι, ναι, και το Ου, ου. Μεχρι
τουτου οι εν Χριστωι βεβαιουτωσαν εαυτων τους λογους, και μη, περαιτερω
βαινοντες, εις ορκους καταφευγωμεν· ωστε και φθαρτων χαριν χρηματων ομνυναι
τον Θεον, μαλιστα Μωσεως νομοθετουντος· «Ου ληψηι το ονομα Κυριου του Θεου
σου επι ματαιωι.» Ει γαρ ολως αξιος τυγχανει τις ονομασαι τον Θεον, αξιοπιστος εστι
και χωρις ορκου πιστευθηναι· ο γαρ προς το μειζον ικανος γενομενος πολλωι πλεον
προς το ελαττον γε νοιτ' αν ικανος. Ει δε μη εστιν αξιοπιστος χωρις ορκου
πιστευθηναι, ουκ εστιν αρα αξιος ουδε ονομασαι το ονομα Κυριου, ουκ εστι πιστος εν
λο γωι. Πως γαρ ολως τουτωι μαρτυρησει ο Θεος ομνυ οντι, μη εχοντι πιστιν, εις ην ο
Κυριος επιβλεπει; Ἡ δε Σοφια τουτου μαρτυς εστιν η λεγουσα· «Ἅγιον γαρ Πνευμα
παιδειας φευξεται δολον, και απαναστησεται απο λογισμων ασυνετων, και ου κατοι
28.192 κησει εν σωματι καταχρεωι αμαρτιαις.» ∆ια τουτο και ο Κυριος ημων Ἰησους
Χριστος τους επικαλουμε νους αυτον πιστιν απαιτει πρωτον, ως επι του τυφλου
λεγων· «Πιστευεις, οτι δυναμαι σοι τουτο ποιη σαι;» και επι του σεληνιαζομενου δε
φησιν, οτι «Ἐαν πιστευηις, γινεται.» Ἀπαιτει δε τουτο ο Σωτηρ, ουκ επειδηπερ εχρηιζε
της παρ' ετερων συνεργιας· αυτος γαρ και της πιστεως Κυριος και χορηγος εστιν·
αλλ' ινα μη ως προσωποις χαριζομενος φανηι, αλλ' οτι τοις πιστευουσιν επινευει· και
ινα μη χωρις πιστεως δεξωνται τας ευεργεσιας, και τηι απιστιαι ταυτας απ ολεσωσι.
Θελει γαρ χαριζομενος παραμενειν την χα ριν, και θεραπευων αδιαπτωτον ειναι την
θεραπειαν. Ἠσφαλιζετο γουν τον παραλυτικον λεγων· «Ἴδε, υγιης γεγονας, μηκετι
αμαρτανε, ινα μη χειρον σοι τι γενηται.» Και ωσπερ αν τις ιατρος εισιων προς τους
καμνοντας, πυνθανοιτο πρωτον ει βουλοιντο θεραπευ εσθαι, ινα μη αυτου
φροντιζοντος, κακεινων μη βου λομενων, ανωφελης η θεραπεια γενηται, εναντιου
μενων των καμνοντων προς την του ιατρου τεχνην· ουτω και ο Κυριος των
θεραπευομενων επυνθανετο, και τοις πιστευουσιν εχαριζετο, ινα τηι πιστει και την
χαριν κατασχειν δυνηθωσι. Γνωρισμα γαρ της ψυχης της προαιρεσεως η πιστις εστιν.
Τι τοινυν τον Θεον καλουσι μαρτυρα οι μη πι στιν κατα αληθειαν εχοντες; Το
Πνευμα μαρτυρει εν Ψαλμοις· «Ἐγγυς Κυριος πασι τοις επικαλουμε νοις αυτον εν
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθειαι,» δι' ης μονης επικαλεισθαι δυναται ο Θεος. Ὥστε τι ομνυουσι Θεον οι μηδε
εν τοις μικροις πιστιν εχοντες; αλλως τε και ο ορκος αληθειας εστι μαρτυς, και ου
των χρηματων σημαντικος. Ὀμνυουσι γαρ οι ανθρωποι, ουχ ινα τα πρα γματα
σημανωσιν, αλλ' ινα την αληθειαν πιστωσων ται, και οτι λεγοντες ου ψευδονται. Ει
μεν ουν εστι τωι ομνυοντι πιστις και αληθεια, τις η χρεια του ορκου; Ει δε μη εστιν εν
αυτωι πιστις, δια τι τοσου τον ασεβουμεν, ωστε δι' ανθρωπινα και θνητα τον υπερ
ανθρωπον Θεον καλειν μαρτυρα; Ει γαρ τον βασιλεα τον επι γης εις τα εξω
δικαστηρια καλειν μαρτυρα ου θεμις, ως κρειττονα και των εγκαλουντων και των
δικαζοντων, τι τον αγενητον εις τα γενητα καλουμεν, και τον Θεον υπο ανθρωπων
ποιουμεν καταφρονεισθαι; Ἄπαγε! Τουτο πασαν υπερβαλλει παρα νομιαν και
τολμαν. Τι ουν δει ποιειν; Ουδεν πλεον η ειναι ημων το Ναι, ναι, και το Ου, ου· και
καθολου μη ψευδεσθαι. Ουτως γαρ ημεις αληθευοντες, δοξαιμεν και εν τουτωι
μιμεισθαι τον αληθη Θεον. Ἴσως δε τις επι τουτοις ευλογως αντιθησει λε γων· Ει ο
ορκος απο ανθρωπων κεκωλυται, και εν τωι μη ομνυναι τις μιμειται το Θειον, πως
αυτος ο Θεος ομνυναι λεγεται εν ταις θειαις Γραφαις; Και γαρ και τωι Ἀβρααμ
ωμοσεν, ωσπερ και Μωσης μαρτυ 28.193 ρει, και εν Ὕμνοις δε γεγραπται· «Ὤμοσε
Κυριος, και ου μεταμεληθησεται· Συ ιερευς εις τον αιωνα κατα την ταξιν
Μελχισεδεκ.» ∆οξει γαρ η ταυτα μαχεσθαι τοις προλεχθεισιν, η εκ τουτων
επιτριβεσθαι τους ανθρωπους εις ορκους. Ἀλλ' ουκ εστιν ουτω· μη ταυτα τις
νομιζετω. Θεος γαρ κατ' ουδενος ομνυει. Πως γαρ, αυτος Κυριος και ποιητης των
απαντων υπαρχων; Ἀλλ' ει χρη ταληθη λεγειν, ο λογος ορκος αυτου εστι,
πληροφορων τους ακουοντας, και πιστιν εκαστωι παρεχων, οτι ο επηγγειλατο και
λαλει, παντως και γενησεται. Ου γαρ ως ανθρωπος ομνυει Θεος, αλλ' ημιν ο λογος
αυτου αντι ορκου προς αληθειαν γινεται. Ἀνθρωποις δε λαλων ομνυναι λεγεται, και
τουτο ανθρωπικωτερον λαλουντων των αγιων· ινα αφ' ων αυτοι λεγοντες αξιουσιν,
απο του των αυτοι πιστευσωσι τωι λαλουντι Θεωι. Ὡς γαρ αν θρωπων τον λογον
ορκος βεβαιοι, ουτως α λαλει ο Θεος ανθ' ορκου λογιζεσθω δια το βεβαιον και
αμεταθετον της βουλης αυτου. Μαρτυρει δε τωι λεγομενωι και αυ τος ο γεγραμμενος
ορκος· «Ὤμοσε» γαρ «Κυριος, και ου μεταμεληθησεται,» ως του αμεταμελητου και
παντως εσομενου κατα την επαγγελιαν ορκου τυγχανοντος. Τουτο δε και αυτος ο
Θεος εν τηι Γενεσει σημαινει λεγων· «Κατ' εμαυτου ωμοσα.» Τουτο δε ουχ ορκος
εστιν. Ουδε γαρ κατα τινος ωμοσεν, οπερ ιδιον εστιν ορκου· αλλα καθ' εαυτου, οπερ
την του ορκου υπονοιαν εκφευγει, και εν ωι σημαινει το βεβαιον της επαγγελιας, και
το χρηναι παντως πι στευσαι τον ακουοντα. Ἔστω δε και ο υμνωιδος μαρ τυς των
λεγομενων, αναμιμνησκων τον Θεον, ψαλλων και λεγων· «Που εισι τα ελεη σου τα
αρχαια, Κυ ριε, α ωμοσας τωι ∆αβιδ εν τηι αληθειαι σου;» Ου γαρ κατα της αληθειας
ομνυει Θεος· αλλ' απερ αληθευων λαλει ως ορκος εστι τοις ανθρωποις προς πιστιν.
Ουτε ουν Θεος κατα τους ανθρωπους ομνυει, ουτε ημας εκ τουτων εις ορκους
επιτριβεσθαι χρη· αλλα τοιαυτα λεγωμεν και πραττωμεν, ως μη ορκου δεισθαι τους
ακουοντας, αλλ' αφ' εαυτων εχειν τα λεγομενα της αληθειας την μαρτυριαν. Ἐν
τουτωι γαρ οντως μιμησομεθα το Θειον. Ἀλλ' ισως και το κατα τους Νινευΐτας αν τις
επερωτησειεν ουτως· Ει ο λογος ορκος εστι του Θεου, οτι λεγων αληθευει και ου
ψευδεται, πως ειρηκως· «Ἔτι τρεις ημεραι, και Νινευι καταστραφησεται,» ου
πεπληρωκε τον λογον; δοξει γαρ και τουτο μα χεσθαι προς τα πρωτα. Ἀλλ' ου
ψευδεται ο Θεος· μη γενοιτο! ουδε ο λογος απληρωτος εμεινεν αυτου. Τηι γαρ
φιλανθρωπιαι την οργην ημβλυνε, και τηι 28.196 μετανοιαι των Νινευιτων μαλλον
επεβλεψεν η τηι προ ταυτης αμαρτιαι. Και ο λογος δε του Θεου ουχ ου τως ην, ωστε
 
 
 
 

3

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετα τριημερον κατασκαφηναι την Νινευΐ· αλλ' οτι τρεις ημερας υμων ανεξομαι· ινα
εν τηι ανοχηι των τριων ημερων, εξουσιαν εχωσι μετα νοησαι, η την μετα ταυτα
οργην εκλεξασθαι. Τι γαρ φησιν ο προφητης; «Ἔτι τρεις ημεραι, και Νινευι
καταστραφησεται.» Ουκ ειπε· Μετα τρεις ημερας καταστραφησεται· ει γαρ αν,
εγεγονει παντως· αλλ' «Ἔτι τρεις ημεραι, και καταστραφησεται·» ιν' εν μεν τωι,
«ετι,» λεγεσθαι, την ανοχην εννοωμεν του Θεου, εν δε τηι κατασκαφηι την μετα την
ανοχην, ει μη μετανοησαιεν, γενησομενην οργην. Ἐπει ει μη τουτον ειχε τον τροπον,
και μετανοιας χαριν των ανθρωπων υπερεθετο τας τρεις ημερας, τι τον Θεον εκωλυε
και παραυτα την Νινευι απολεσαι; Ἀσθενεια; Ἄπαγε! μηδε εις νουν ποτε τουτο τον
ημετερον ελ θοι. Κυριος γαρ των δυναμεων και ισχυρος και δυνα τος εστιν ο Θεος.
Ἀλλ' αγνοια των πραξεων εκεινων; μηδε τουτο λεγεσθω· οιδε γαρ τα παντα πριν
γενεσεως αυτων. Τι ουν υπολειπεται νοειν η μακροθυμιαν και φιλανθρωπιαν του
∆εσποτου; ην και ο προφητης επ ισταμενος, εφευγε μεν αποστελλομενος το πρωτον,
το δευτερον δε απολογουμενος φησιν· «Ὦ Κυριε, ουχ ου τοι οι λογοι μου, ετι οντος
μου εν τηι γηι μου; δια τουτο προεφθασα του φυγειν εις Θαρσεις, διοτι εγνων, οτι συ
ελεημων και οικτιρμων, μακροθυμος και πολυ ελεος, και μετανοων επι ταις
κακιαις.» Ἔφυγε δε Ἰωνας, ουχ ως αντιλεγων τωι Θεωι· και ελυπειτο, ουχ ως επι τηι
απωλειαι των Νινευιτων χαιρων· αλλα τουτο εποιει δια την Νινευιτων κηδεμονιαν.
Ἐφοβειτο γαρ μη αβεβαιος παρ' αυτοις νομισθηι, και λοιπον αρξων ται μηκετι
προφηταις πιστευειν, αλλα απιστος παρ' αυτοις ο προφητικος λογος γενηται. ∆ια
τουτο γουν και ηθυμησεν, ινα ελεγχθηι παρα του ∆εσποτου, και φανερον τοις
Νινευΐταις εκει πασι γενηται, οτι ου δια το ψευσασθαι τον προφητην, αλλα δια
φιλαν θρωπιαν του Θεου συγκεχωρηται τοις Νινευΐταις. Ἤδει γαρ εν τηι «ετι» λεξει
σημαινομενην μακροθυμιαν. Και τουτο της θειας Γραφης εστι το εθος. Ὅταν γαρ την
εαυτου μακροθυμιαν σημαινειν εθεληι ο Θεος, δια της λεξεως της, «ετι,» ταυτην
απαγγελλει· ως εαν λεγηι δια μεν του Ἡσαΐου· «Τι ετι ποιησω τωι αμ πελωνι μου, και
ουκ εποιησα;» δια δε του Ἱε ρεμιου· «∆ια τουτο ετι κριθησομαι προς υμας, λεγει
Κυριος.» Ἐν δε τωι λεγειν, «ετι,» δεικνυσι την εαυ 28.197 του αγαθοτητα και ανοχην.
Λεγει γαρ· «∆ιελθετε νησους Χετιειμ, και εις Κηδαρ αποστειλατε, και ιδετε.» Ει
τοινυν μη μακροθυμειν ηθελεν, ουδε παρ αινεσεις αυτοις εδιδου· ωστε διελθειν, και
διελθοντας μαθειν εκ των εναντιων την προς το καλον συγκρισιν. Ἀμελει οταν
μηκετι μακροθυμιαν, αλλ' οργην η πραξις εκαστου προσκαλειται, λοιπον απο
φαινεται λεγων· «Ουκετι ανοισω τας αμαρτιας υμων.» ∆ια δε του ωδε, «ουκετι,»
ρηματος σημαι νομενου, δεικνυσι φανερως την περι των Νινευιτων δηλουμενην δια
του, «ετι,» μακροθυμιαν, και του λογου την αληθειαν. Ἀδυνατον γαρ ην μη αλη
θευσαι τον Θεον λεγοντα, και μονον βουλομενον. ∆ια τουτο τωι Ἀβρααμ
επαγγειλαμενος, ουκ εψευσατο, αλλα και τον υιον εχαριζετο· και τον λαον εξηγαγεν
εκ της Αιγυπτου δια του ιεροφαντου Μωσεως. Και τον μεν Ἰσαακ επληροφορει τηι
υποσχεσει, και πατερα του τον εποιει των δυο λαων· τωι δε Ἰακωβ επαγγειλα μενος
εδεικνυε τον Ἰωσηφ. Και τωι μεν πιστοτατωι Μωσει εδιδου των λεγομενων την
πιστιν δια των συμ βαινοντων τωι Φαραω· τωι δε ∆αβιδ επαγγει λαμενος, απεδιδου
την υποσχεσιν δια Σολομωντος· λεγω δη την του ναου οικοδομην. Και τι μοι χρεια
πολλων; Ουδεν εστιν, ο λεγει ο Θεος, και απληρωτον τουτο μενει. Καν παραυτικα τις
ολιγωρηι ζητων τον λογον, αλλα τωι χρονωι την αποδοσιν η υποσχεσις εχει, και τωι
χρονωι παντως η επαγγελια πληρουται. Ἰδου γαρ και τα προ πολλου λεχθεντα υπο
του Κυριου και τα προ πολλων ειρη μενα χρονων νυν εν τοις Ευαγγελιοις ορωμεν
πληρου μενα. Ἡσαΐας μεν γαρ προεφητευσεν εξ απειρογα μου γυναικος τεχθησεσθαι
 
 
 
 

4

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον Ἐμμανουηλ· αυτος δε εκ Μαριας της Παρθενου γεννηθεις και Θεος φαινομε νος,
επληρου προφητου τον λογον. Και ο μεν Μιχαιας προαπηγγειλε και τον τοπον, εν ωι
μελλει ο Χριστος γεννασθαι· αυτος δε Κυριος, εν Βηθλεεμ επι φατνης ανακειμενος,
εδεικνυε τον προφητην αληθη. Και ο μεν Ζαχαριας ευηγγελιζετο τηι Ἱερουσαλημ την
εισ οδον του Σωτηρος· αυτος δε ο Κυριος, αποστελλων επι τον ονον και
εισερχομενος, εφ' εαυτου την προφη τειαν ανεπληρου. Και ολως, ινα μη το
καθεκαστον ονομαζω των γεγραμμενων, αυτος πληρωμα του νο μου και των
προφητων γεγονεν. α γαρ δι' αυτων προαπηγγελλε, ταυτα παρων αυτος ετελειου
πληρων και λεγων· «Αυτος ο λαλων παρειμι.» Ἰδου ουν και νυν τα παλαι
αναφωνουμενα περι του Σωτηρος εν τοις Ψαλμοις, αρτι παλιν πληρουται δια της
των στρατιωτων τολμης. α γαρ προεσημανε παθειν αυτον, ταυτα νυν οι δημοι
Ἰουδαιων ενεργουσι, δια μεριζομενοι τα ιματια του Σωτηρος, και ποτιζοντες αυτον
οξος μετα χολης. «Ταυτα γαρ,» φησιν, «εγι 28.200 νετο, ινα πληρωθωσιν αι Γραφαι·»
η μεν λεγουσα· «∆ιεμερισαντο τα ιματια μου εαυτοις, και επι τον ιματισμον μου
εβαλον κληρον·» η δε παλιν· «Ἔδω καν εις το βρωμα μου χολην, και εις την διψαν
μου εποτισαν με οξος.» Πολλοι, τοις Ευαγγελιοις εντυγχανοντες, και ακουοντες το,
«Ἵνα πληρωθηι το γεγραμμενον,» ενομισαν τα γινομενα δι' ουδεν ετερον γινεσθαι, η
ινα πληρωθηι τα γεγραμμενα· και εκ τουτων ωιηθη σαν μη μονον αναιτιους ειναι
τους πραττοντας, αλλα και μαλλον αξιους επαινου, οτι ουχ ως αμαρτανοντες, αλλ'
ως διακονουντες τοις γεγραμμενοις ενεργουσι· μη γαρ αν αληθεις γεγενησθαι των
προφητων τους λογους, ει μη τουτων ησαν αι πραξεις. Μαλιστα δε ταυτα υπελαβον
εκ των εις το κατα Ἰωαν νην ρητων κινηθεντες, ενθα, των Ἰουδαιων την απι στιαν
διηγουμενος, κατα την Ἡσαΐου προφητειαν φησι· «Τοσαυτα δε αυτου σημεια
πεποιηκοτος εμ προσθεν αυτων, ουκ επιστευσαν· ινα ο λογος Ἡσαΐου του προφητου
πληρωθηι, ον ειπε· Κυριε, τις επιστευσε τηι ακοηι ημων; και ο βραχιων Κυριου τινι
απεκαλυφθη;» Ει γαρ, ινα ο λογος Ἡσαΐου πλη ρωθηι, ουκ επιστευον οι Ἰουδαιοι, ουκ
αυτοι της απι στιας αιτιοι, αλλ' ο ταυτα ειρηκως, δι' ον και ταυτα πεπληρωται. Ἆρον
γαρ, φησουσι, τον λογον του προφητου, και παντως εκεινοι πιστευσουσιν. Ἀλλα
ταυτα και η τοιαυτη διανοια πολυ της αληθειας απο δεει· ουτε γαρ ο προφητης
αιτιος τουτοις, ουτε οι Ἰουδαιοι της απιστιας εαυτων αναιτιοι τυγχανου σιν· αλλ' ο
μεν προφητης, προβλεπων α μελλουσι πραττειν, απηγγειλεν· αυτοι δε μετα ταυτα
πρατ τοντες, εδεικνυον του προφητου τον λογον αληθη· και ουχ ως διακονουντες
τοις προφητικοις, ετολμων κατα του Σωτηρος, αλλα τηι προαιρεσει θελοντες
επραττον τα πραγματα· ωστε τον μεν προφητην μη αιτιον αυτοις γεγενησθαι, αλλα
την προαιρεσιν αυτων· αυτους δε μαλλον αιτιους γεγενησθαι τωι προφητηι του ταυτα
αυτον περι αυτων ειπειν. Του μεν γαρ προφητου ιδιον εστιν οραιν τα μελλοντα, και
μη σφαλλεσθαι· των δε πραξεων εκαστος την ιδιαν προαιρεσιν αιτιαν εχει. Και
ωσπερ ημεις τα εν οφθαλμοις ορωντες, ου σφαλλομεθα βλεποντες, ουδε αλλως μεν
βλεπομεν, αλλως δε γινεται· αλλ' ως γινε ται, βλεπομεν, και ως βλεπομεν, γινεται·
ουτω και οι προφηται τα μελλοντα ως παροντα εβλεπον· και α εβλεπον, εδει
γενεσθαι, και τα γινομενα παντως οραιν εδει. Και παλιν, ωσπερ ημεις α βλεπομεν εν
οφθαλμοις, αναγκη παντως ειναι, τα γαρ οντα βλε πομεν, και ουκ εστιν αλλως
γενεσθαι η ως ορωμεν· ουτω και οι προφηται, α προεβλεπον, εδει παντως ειναι, και
μη αλλως γινεσθαι η ως προεωρακασιν. 28.201 Ἐπει ει τα γενησομενα μη
προεβλεπον, ουκετι αν ησαν προφηται. Και καθολου δε τουτο ειδεναι δει, οτι οι
προφηται ου νομων εισι διδασκαλοι, ινα μο νον, α προσταττουσι, γιγνηται, αλλα
των μελ λοντων εισι προσημαντορες. Ου γαρ επειδη λεγουσι, δια τουτο και γινεται
 
 
 
 

5

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα γινομενα, αλλ' οτι γινεσθαι μελλει, δια τουτο και προλεγουσι, και αναγκη μη
ψευδεσθαι τους προφητας, ορωσι γαρ αληθως. Ει γαρ καθ' υποθεσιν μη
προαπηγγελλον οι προ φηται, αλλα των Ἰουδαιων ην η προαιρεσις, ωστε πραττειν
ταυτα. Και ολως οι αγιοι ουκ αναγκαστικοι των γιγνομενων εισιν· αλλα την
προαιρεσιν των πραττοντων προβλεποντες σημαινουσι. Και ωσπερ οι
ανασκευαζοντες ελεγον· Ἆρον τον λογον του προ φητου, και παντως οι Ἰουδαιοι
πιστευσουσιν· ουτως φαιην αν καγω· Ἆρον τας πραξεις των Ἰουδαιων, και παντως
ου προεφητευε αν περι αυτων ο Ἡσαΐας τοιαυτα. Ἐαν τοινυν ο Ἰωαννης λεγηι· «Ουκ
επιστευον εις αυτον οι Ἰουδαιοι, ινα πληρωθηι ο λογος Ἡσαΐου,» μη τωι λογωι του
προφητου την αιτιαν δωις της απι στιας αυτων, αλλα τηι πραξει αυτων των
Ἰουδαιων. α γαρ ουτοι νυν επραττον, ταυτα προεβλεπεν ο προ φητης εκ πολλου· και
εδει τουτον μη ψευσασθαι, αλλα γνωσθηναι, οτι τα νυν γινομενα προεωρακεν
αληθως. Ἵνα γαρ ο λογος αυτου αληθης τοις μετα ταυτα φανηι, ηλεγχθησαν απιστοι
και κρυπτομενοι. Ἦσαν μεν γαρ τηι προαιρεσει φαυλοι· επειδη δε εκρυπτον αυτων
την απιστιαν, ο λογος ελεγχος γε γονεν αυτων. ∆ια τουτο γουν ουκ επιστευον, οτι
ηλεγχεν αυτους ο λογος κρυπτομενους; Και εαν λεγηι παλιν· Ουκ ηδυναντο πιστευειν
οι Ἰουδαιοι, οτι γεγραπται τα κατ' αυτων· μη το αδυνατον τηι προαιρεσει των
πραττοντων δωις. Ἐδυναντο γαρ και μεταβαλλεσθαι· αλλα το αδυνατον το μη ψευσα
σθαι τον προφητην. Ἐπειδη γαρ αληθως εωρακε, δια τουτο αδυνατον ην σφαληναι
αυτον. Ου γαρ αλλως εωρακεν, η ως γεγονε, και εφανησαν απιστοι. Ουτως και το
κατα την Παρθενον πεπληρωται θαυμα, και το κατα Ἰωαννην απεβη σημερον, και
παντα τα προγεγραμμενα πεπληρωται. Ουδε γαρ επειδη γε γραπται, δια τουτο και
απεβαινον, αλλ' οτι εγιγνετο παντως, δια τουτο και προελεχθη. Ουτως και το κατα
τον μερισμον νυν των ιματιων γεγονε· και ως γεγο νεν, ουτως και προεωρατο· και
ως προεσημανθη και προαπηγγελθη, ουτως και πεπληρωται και πε πρακται.
Γεγραπται δε ουτω· «Σταυρωσαντες δε αυτον, διεμερισαντο τα ιματια αυτου,
βαλλοντες κληρον· ινα πληρωθηι το ρηθεν δια του προφητου· ∆ιεμερισαντο τα
ιματια μου εαυτοις, και επι τον ιματισμον μου εβαλον κληρον.» Ματθαιος μεν ουν
μετα των αλλων ευαγγελιστων απλουστερον τον με ρισμον γεγενησθαι φησι· ο δε
Ἰωαννης και την 28.204 ποιοτητα του μερισμου, και την αιτιαν του γεγενη μενου
κληρου διηγειται λεγων ουτως· «Οι ουν στρα τιωται, οτε εσταυρωσαν τον Ἰησουν,
ελαβον τα ιμα τια αυτου, και εποιησαν τεσσαρα μερη, εκαστωι στρα τιωτηι μερος. Τον
δε χιτωνα, επει ην αῤραφος εκ των ανω υφαντος διολου, ειπον προς αλληλους· Μη
σχισωμεν αυτον, αλλα λαχωμεν περι αυτου, τινος εσται· ινα η Γραφη πληρωθηι·
∆ιεμερισαντο τα ιμα τια μου εαυτοις, και επι τον ιματισμον μου εβαλον κληρον.»
Ἴσως τις τουτων ακουων ερυθριαι· ισως τις ορων τον Κυριον παιζομενον, και
απαγομενον, και τυπτομενον, αισχυνεται· ισως νυν τις ορων τον Κυ ριον, και
Σωτηρα, και βασιλεα του παντος κρινο μενον υπο Πιλατου, και σταυρουμενον υπο
Ἰουδαιων, δυσωπειται, και κατω τον οφθαλμον εχει. Ουδε γαρ ουδε ηλιος ηνεγκε
την θεαν ιδειν, αλλ' εσκοτι ζετο ολος, ινα και τους αλλων οφθαλμους απο στρεψηι·
και ουκ εφροντιζεν ετι της εντολης του φαινειν τοις ανθρωποις, αλλα και
παραβαινειν ετολμα λοιπον, ορων τον εντειλαμενον αυτωι ∆εσπο την υπο
ανθρωπων πασχοντα. Ἀλλ' εαν την αιτιαν μαθωμεν, και δια τι πεπονθεν ιδωμεν,
ουκετι ερυ θριωμεν, αλλα θαυμαζομεν την αγαθοτητα και την φιλανθρωπιαν αυτου·
και καυχησομεθα δε και ημεις, ως ο Παυλος, εν τωι σταυρωι· οτι ουκ αυτος ο Κυριος
δι' εαυτον, αλλ' ημεις εν εκεινωι πασχοντες ημεν. Των μεν γαρ ανθρωπων η αμαρτια
πολλη τις ην, και πασαν την οικουμενην προκατειληφει τουτο το κακον, μεγα μεν
 
 
 
 

6

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τυγχανον και προ τουτου, κατ' ολιγον δε και αυξανομενον, και αφορητον γινο
μενον τοις ανθρωποις. Και γαρ και ο θανατος επι παντας και κατα παντων ισχυε
βασιλευειν. Ὁ δε Κυριος ημων αθανατος και αφθαρτος εστι· και ωσπερ αθανατος και
αφθαρτος, ουτως αγαθος και φιλαν θρωπος. Ἀγαθου γαρ Πατρος αγαθος ο Λογος
υπαρχει· διο ου παρειδεν απολεσθαι το γενομε νον, ουδ' υπεμεινε των αυτου
ποιηματων αλλον γενεσθαι Κυριον· αλλ' ορων το μεν της κακιας αφορητον, και το
θνητον γενος ουχ ικανον αντιστηναι προς τον θανατον, ουδε την τιμωριαν των
κακων δυνα τον αποδουναι· υπερηρε γαρ πασαν τιμωριαν η της κακιας υπερβολη·
ορων δε και την του Πατρος αγα θοτητα, ορων και την εαυτου ικανοτητα και δυνα
μιν· «Χριστος γαρ Θεου δυναμις και Θεου σοφια·» κεκινηται τηι φιλανθρωπιαι, και
οικτειρας την ασθε νειαν ημων, ενεδυσατο ταυτην. Αυτος γαρ, ως ο προφητης φησι,
τας ασθενειας ημων ηρε, και τας νοσους 28.205 εβαστασε. Και ελεησας το θνητον
ημων, περι εβαλετο τουτο. Λεγει γαρ ο Παυλος· «Ἐταπεινωσεν εαυτον μεχρι
θανατου, θανατου δε σταυρου.» Ἰδων δε και το προς την αποδοσιν ημων της
τιμωριας αδυνατον, ανεδεξατο ταυτην αυτος· «Χριστος γαρ γεγονεν υπερ ημων
καταρα.» Και ουτω δη τα ανθρωπινα περιβαλομενος και αμφιεσαμενος, δι' εαυτου τα
ημων προσηγαγε τωι Πατρι, ινα, ως αυτος πασχων, αβλαβη τον ανθρωπον πασχοντα
κατασκευ ασηι, και μικρα μεγαλοις αντικαταλλαξηται. Κατα βεβηκε γαρ, ινα ημων
την ανοδον κατασκευασηι· και πεπειραται γενεσεως, ινα ημεις δι' αυτου τωι αγεν
νητωι φιλιασωμεν. Ἠσθενησε δι' ημας, ινα ημεις εγερθωμεν εν δυναμει, και ειπωμεν,
ως ο Παυλος· «Παντα ισχυω εν τωι ενδυναμουντι με Ἰησου Χριστωι.» Ἔλαβε σωμα
φθαρτον, ινα το φθαρτον ενδυσηται την αφθαρσιαν· ενεδυσατο το θνητον, ινα το
θνητον ενδυσηται την αθανασιαν. Και τελος γεγο νεν ανθρωπος και απεθανεν, ινα
ημεις, οι ως ανθρω ποι αποθνησκοντες, θεοποιηθωμεν, και μηκετι τον θανατον
εχωμεν βασιλευοντα. Θανατος γαρ ημων ου κατακυριευει, και ο αποστολικος δε
κηρυττει λογος· δια τουτο και σταυρουται, ινα την καταραν εξ αγορασηι, και ημεις
την ευλογιαν κληρονομησωμεν. Πα σχων γαρ αυτος, εβλαπτετο μεν ουδ' ολως,
εχαριζετο δε μαλλον· και αποθνησκων, ουκ εμενε νεκρος, αλλα μαλλον και τους
νεκρους εζωοποιει· και σφαγιαζομε νος δε ουκ απολυτο, αλλα τωι αιματι της σφαγης
παντας απλως ελυτρουτο, και αυτος εμενεν απαθης. Πως δε τουτο γεγονεν, ει τις
εροιτο, ακουετω. ∆υο πραγματων εν τουτωι γεγονε συνοδος· πραγματων δε λεγω ουκ
ισων, αλλα και κατα παντα συγκρισιν ουκ εχοντων. Θνητον γαρ αθανατωι συν
επλεκετο, και φθαρτον σωμα αφθαρτωι λογωι συνεληλυθει. Και το μεν θνητον ουκ
εβλαπτε το αθανατον· απαθες γαρ ην· αλλ' εμενε μαλλον απαθες και αυτο τηι του
θανατου επικρατειαι· τα γαρ κρα τουντα των κρατουμενων αει κυρια τυγχανει. ∆ια
γουν αυτον τον συνοντα αθανατον Λογον, και ο θανατος εξηφανιζετο παραδοξως εν
αυτωι, ως απο πυρος αφανιζεται καλαμη. Ὁ δε Λογος, αφθαρτος ων, ωφελει μαλλον
το φθαρτον συνων αυτωι· το γαρ σκοτος υπο του φωτος καταυγαζεται, και το
ελαττον υπο του κρειττονος ευλογειται. ∆ια τουτο και νυν υπο των δημιων
εκδιδυσκεται, ους ημεις εν τωι Ἀδαμ ενεδυσαμεθα, δερματινους χιτωνας, ινα αντι
τουτων τον Χριστον ενδυσασθαι δυνηθωμεν. ∆ια τουτο και τα ιματια μεριζεσθαι
υπομενει, ινα ημεις τον εκ Πατρος αμεριστον εχωμεν Λογον· «Ἐγω γαρ και ο
Πατηρ,» 28.208 φησιν, «εν εσμεν.» ∆ια τουτο και λαγχανουσιν επι τον χιτωνα, και
τουτο πασχων παροραι, ινα ημων κληρος ο Χριστος γενηται, καθως και ο ψαλμωιδος
φησι· «Κυριος μερις της κληρονομιας μου και του ποτηριου μου.» Ὅθεν ουδε
αλλαχου πασχει, ουδε εις αλλον τοπον σταυρουται, η εις τον Κρανιου τοπον, ον
Ἑβραιων οι διδασκαλοι φασι του Ἀδαμ ειναι ταφον. Ἐκει γαρ αυτον μετα την
 
 
 
 

7

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταραν τεθαφθαι διαβε βαιουνται. Ὅπερ ει ουτως εχει, θαυμαζω του τοπου την
οικειοτητα. Ἔδει γαρ τον Κυριον, ανανεωσαι θελοντα τον πρωτον Ἀδαμ, εν εκεινωι
τωι τοπωι παθειν, ινα, εκεινου λυων την αμαρτιαν, απο παντος αυτην αρηι του
γενους· και επειδη ηκουσεν ο Ἀδαμ· «Γη ει, και εις γην απελευσηι,» δια τουτο παλιν
εκει τε θειται, ινα τον Ἀδαμ ευρων εκει, λυσηι μεν την κατα ραν, αντι δε του· «Γη ει,
και εις γην απελευσηι,» λοιπον ειπηι· «Ἔγειραι, ο καθευδων, και αναστα εκ των
νεκρων, και επιφαυσει σοι ο Χριστος·» και παλιν· «Ἀναστα, και δευρο, ακολουθει
μοι,» ινα μηκετι τεθηις επι γης, αλλ' εν ουρανοις ανελθηις. Ἀναγκη γαρ, εγειρομενου
του Σωτηρος, συνεγει ρεσθαι τουτωι και τον Ἀδαμ, και παντας τους εκ του Ἀδαμ
γενομενους. Και ωσπερ, αποθνησκοντος του Ἀδαμ, εμενομεν και ημεις δι' αυτον
νεκροι, ου τως εγειρομενου του κυριακου σωματος, αναγκη λοι πον παντας
συνεγειρεσθαι αυτωι. Αυτη του Παυ λου η διανοια τυγχανει· γραφει γαρ Κορινθιοις
λε γων· «Ὥσπερ γαρ εν τωι Ἀδαμ παντες αποθνησκουσιν, ουτως εν τωι Χριστωι παντες
ζωοποιηθησονται.» Πως δε αγουσιν αυτον επι τον σταυρον, αναγ καιον ιδειν τα
γεγραμμενα· παντως γαρ και ταυτα ουκ ανωφελη, ουδε απλως εν τοις Ευαγγελιοις
γεγραπται. Μετα το κριθηναι τον Κυριον· εκριθη γαρ, και εμπροσθεν εσταθη του
ηγεμονος. Και μη τις αισχυνεσθω ταυτα· υπεμεινε γαρ και τουτο δι' ημας, ινα μη,
κατα το σιωπωμενον ενεδρευθεντος αυτου, κρυπτηται των Ἰουδαιων η επιβουλη·
αλλ' ινα και εκ κρισεως φανερα των επιβουλευσαν των η συκοφαντια γενηται. Μη
κριθεντος γαρ του Σωτηρος, αδηλος υπενοειτο των Ἰουδαιων ο κατ' αυτου φθονος·
κριθεντος δε αυτου, λοιπον ουδενα λα θειν ουτως ηδυνηθη. Και Πιλατος μεν αυτος,
τωι μεν Σωτηρι εμαρτυρει το αναιτιον και καθαρον· των δε Ἰουδαιων την επιβουλην
εξηγεν. «Ἤδει γαρ,» φησιν, «οτι δια φθονον παρεδωκαν αυτον.» Ουκ αν δε Πι λατος
εγνω τον φθονον τωι Ἰουδαιων, ει μη εσταθη κρινομενος ο Σωτηρ. Μεγα πραγμα και
παραδοξον αληθως πεποιηκεν ο Σωτηρ· σιωπων ενηργει, και μη απολογουμενος
εποιει τον δικαστην ομολογειν την 28.209 συσκευην, και οτι μαλλον τοις οχλοις η
τωι δικαιωι πεπεισται. Ἀπολογουμενου μεν γαρ, ην υπονοησαι δειλιαν του θανατου·
σιωπωντος δε, το στεῤρον και την ανδρειαν θαυμασαι. Και το ουτως δε τον Πιλα τον
απολογεισθαι, ουδεν ην ετερον, η πιστευσαι τον κρινομενον ειναι Θεον. Ἀμελει,
κρινομενος υπο Πι λατου, εχρηματιζε τηι τουτου γυναικι· ινα τηι μεν σιωπηι την
ανδριαν καταπλαγηι· τωι δε χρημα τισμωι γινωσκηι, οτι ουκ ανθρωπον, αλλα Θεον
κρινει. Ἐφοβηθη ουν ο κρινων τον κρινομενον, και μαλλον αυτος εκρινετο τωι φοβωι
του κρινομενου η κρινων αυτος κατεπληττε τον Κυριον. ∆ιο και ενιψατο τας χειρας
λεγων· «Ἀθωος ειμι απο του αιματος του του·» ει και υστερον, κινηθεις τηι των
Ἰουδαιων φιλιαι συνεδραμεν αυτοις επιβουλευουσιν· ωστε και εις σταυρον αυτον
παραδουναι. Παραδιδοται τοινυν ο Σωτηρ, και παραδοθεις, ου κατεπτηξε τον
θανατον, αλλα και μαλλον απεδυσατο προς αυτον, και εδιωκε φευγοντα τον οφιν.
Ου γαρ ως αποθνη σκων ην ο Κυριος, αλλ' ως τον θανατον εις τουτο διωκων. Ἔνθα
δη ο δειλαιος διαβολος, θεωρησας το κατα Πιλατον θαυμα, οτι μαλλον ο κρινων η ο
κρινομενος κατεπτηξεν· ορων δε και την μετα πεποιθησεως αυτου νυν αποδυσιν,
παντα πειραζειν εσπουδαζε, βουλομενος γνωναι, ο προτερον ουκ ηδυ νηθη,
πειραζων αυτον εν τωι ορει, μαθειν, ει ουτος εστιν ο Υιος του Θεου. Τοτε
καταισχυνθεις, ετηρει τον του θανατου καιρον· νομιζων, οτι εν ωι παντας
καταδεδουλωκει, δυνασθαι και εν τωι θανατωι τουτον πειρασαι. Γεγραπται γαρ παρα
τωι Λουκαι, οτι συν τελεσας παντα πειρασμον ο διαβολος, απεστη απ' αυ του αχρι
καιρου. Ουτος δε εστιν εκεινος ο καιρος, εν ωι και αυτος ο πολεμιος εγινωσκεν
εαυτον καταπα τηθησεσθαι υπο παντων, ει και τουτου διαπεσοι· μονον γαρ τουτο
 
 
 
 

8

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτωι περιελειπετο λοιπον το αθλον, παντων γυμνωθεντι. ∆ιο και παντα ποιει του
μαθειν ενεκεν, ει ουτος εστιν ο Σωτηρ· και τουτο εποιει, ινα, εαν οντως περι αυτου
μαθηι, μηδε τολμησηι προσελθειν, ειδως την απροσιτον και θειαν αυτου δυναμιν. Ὁ
δε Κυριος, θεωρων αυτου την πανουρ γιαν, οτι ου τιμηι τηι προς αυτον, αλλα της των
ανθρωπων χαριν δουλειας εθηρευε τουτο, ινα τυραννευηι κατα παντων, υπεκρυπτε
την εαυτου θεοτητα, και ως ανθρωπος επολιτευετο· ινα, ως Θεωι μη προσελθων,
απαθης απελθηι, αλλ' ως ανθρωπου κα ταφρονησας, προσελθηι, και λοιπον υπο
ανθρωπων αρξηται καταπαιζεσθαι. Και ωσπερ αν τις, τον αν τιπαλον αυτου θεωρων
καταπτησσοντα, και δια τουτο αποφευγοντα λοιπον, ασθενειαν σχηματιζοιτο 28.212
προς την εκεινου προσκλησιν· ειτα εκεινος ο φευ γων, προς την σχηματισθεισαν
ασθενειαν αποβλε πων, θαῤρησας προσελθοι, και ο γενναιος παλαιστης τηι ασθενειαι
προσκαλεσαμενος, τηι εαυτου δυναμει νικησει· ουτω και ο Κυριος ανθρωπινηι
ασθενειαι προσκαλεσαμενος, τηι εαυτου δυναμει ενισχυσε τον ανθρωπον κατα του
εχθρου. ∆ια τουτο παρα τον καιρον του θανατου και αδημονει, και περιλυπος ηρξατο
γινεσθαι· και εδεετο παρελθειν εκεινο το πο τηριον, και εβοα· «Το μεν πνευμα
προθυμον, η δε σαρξ ασθενης·» ινα ο αντιδικος ημων, ως ανθρωπωι προσελθων,
πειραθηι θειας δυναμεως. Τουτοις γουν υπαχθεις ο αθλιος, επαιχθη και προσηλθε τωι
Κυριωι, Ειτα, θεωρων την ανδρειαν αυ του, κατεπτησσε· θεωρων δε και την του
σωματος ασθενειαν, παλιν ετολμα· και λοιπον ην ιδειν τον μεν διαβολον συν οληι τηι
στρατιαι αυτου, και ταις αρχαις, και ταις εξουσιαις αυτου φευγοντα· τον δε Κυριον
ανθρωπινοις οπλοις διωκοντα την διαβολικην φα λαγγα. Ου γαρ πολυ γεγονε το
διαστημα, και παντων εσκυλευσε τον εχθρον· οτε καταισχυνθεις λοιπον δι' εαυτου
εκινει παντα κατα του Κυριου· Ἰουδαιους μεν, ινα συσκευασωνται, Πιλατον δε ινα
κατακρινηι· τους δε στρατιωτας, ινα παιζωσι κατ' αυτου· αλλα και τουτο ηγνοει καθ'
εαυτου ποιων· τυφλον γαρ η κακια, και απροορατον η πονηρια· καθ' εαυτης τας
χειρας ακονωσα ηγνοει. Οιον γαρ ει τις οφεως τηι χειρι επιλαβοιτο, και θελων και
ετερωι ριψαι, παντως αυτος εδαχθη· η και πυρ τηι χειρι κρατων, και θελων τον
εχθρον αδικησαι, ουκ οιδεν, οτι παντως αυτος κα τακαιεται· ουτως η κακια κατα των
χρωμενων αυτηι στρατευεται, και μαλλον αδικει τους κατεχοντας η προς ους αν
αυτην αποστειλαι θελωσιν. Ουτως ο Φαραω, θελων καταλαβειν, κατεληφθη· και
αρξαμε νος διωκειν, κατεδιωχθη· και αποκτειναι θελησας, κατεποντισθη. Ουτως ο
Γολιαθ, εν οις επηιρετο, εν τουτοις απετμηθη, και σκυλευσαι θελων, εσκυλευθη.
Τουτον τον τροπον πεπονθε και ο αθλιος διαβολος· πειρασαι γαρ θελων, επειρασθη,
και κινων τους στρα τιωτας, μαλλον δε αυτος εν τοις δημιοις κινουμενος, καθ'
εαυτου παντα ενηργει. Ἄρτι γαρ εσκυλευετο, και αφανης ην τοις ανθρωποις η νικη·
αλλ' εις φανερον αυτην ηνεγκε, και ακων ο αθλιος· ως γαρ απεδυσατο ο Κυριος, και
γεγονε το γενομενον αορατως κατα του διαβολου τροπαιον, ινα και τουτο φανερον
γενηται, ευθεως μεν ενεδυσαν αυτον, ως μεν Ἰωαννης λεγει, πορφυραν, ως δε
Ματθαιος και Μαρκος, χλα μυδα κοκκινην, και στεφανον εξ ακανθων επι την
κεφαλην αυτου, και καλαμον επι χειρα εδιδουν· και ουτω προσαγοντες,
εγονυπετουν αυτωι. Θαυμα καινον και παραδοξον, και νικης αλη 28.213 θως μεγαλης
γνωρισμα! ον γαρ ως ανθρωπον εκριναν, τουτον αποθνησκοντα λοιπον ως Θεον
προσεκυ νουν· και ον εξουθενουν ως ευτελη, τουτον ομολογουν βασιλεα· και αφ' ου
τα τυχοντα ιματια ηραν, τουτωι πορφυραν περιετιθουν· και ον ουκ ειδοτες υβριζον,
τουτον προφητην και ακοντες προσηγορευον· και ον επαιζον τυπτοντες, τουτωι τα
νικητηρια απεδιδουν, την κοκκινην χλαμυδα, και τον εξ ακανθων στεφανον, και τον
καλαμον. Ει γαρ και ως υβριζοντες εποιουν ταυτα, αλλ' ηγνοουν, οτι και ακοντες
 
 
 
 

9

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εσκυλευοντο υπ' αυτου. Ἐπειδη γαρ τηι αμαρτιαι πεφονοκτονητο η γη υπο του
διαβολου, και πλειον υδατων αιμασιν ην βεβαμμενη, εξ αρχης μεν χανασα και
δεξαμενη του δικαιου Ἄβελ το αιμα, υστερον δε λοιπον αιματα εφ' αιμασι
μισγοντων των ανθρωπων, κατα το γε γραμμενον· «Ἀρα και ψευδος, και κλοπη, και
μοι χεια κεχυται επι της γης, και αιματα εφ' αιμασι μισγουσι.» Και ην δια τουτο και
κατηραμενη η γη, λεγοντος του Θεου· «Και νυν επικαταρατος η γη, η εχανε το στομα
αυτης δεξασθαι το αιμα Ἄβελ του αδελφου σου.» Ἦν δε και προτερον δια την παρα
βασιν του Ἀδαμ καταρασαμενος αυτην ο ∆εσποτης λεγων· «Ἐπικαταρατος η γη εν
τοις εργοις σου. Ἐν λυπαις φαγηι αυτην εν πασαις ταις ημεραις της ζωης σου.» Και
ολως ην αιματων παντα μεστα, και ακανθαι πανταχου εφυοντο δια την καταραν.
Και τουτων εχων το χειρογραφον, επηιρετο κατα παντων ο εχθρος, και ετυραννευεν
ως υποχειριους παντας εχων. Τουτου ενεκεν σκυλευσας αυτον απαντων ο Κυριος,
λοιπον απαγομενος εις τον θανατον, περι εκειτο ταυτα· ινα δειξηι του θανατου το
κατορθωμα, οτι ουχ απλως, αλλ' υπερ της σωτηριας ημων γεγονε. Και τα μεν αιματα
εν τηι κοκκινηι χλαμυδι ειχε, τας δε ακανθας εν τωι στεφανωι, το δε χειρογραφον εν
τωι καλαμωι, εν ωι και παλαι κατεγραφεν ημων ο διαβο λος· ινα συν τωι θανατωι και
ταυτα λοιπον εξαφανισηι, και την κτισιν απο τουτων καθαρηι· και αντι μεν των
ακανθων το ξυλον της ζωης χαρισηται· αντι δε των της αμαρτιας αιματων τωι ιδιωι
αιματι την γην και τους παντας καθαρισηι· και αντι της καταρας μα καρισηι λοιπον
τους εν τηι γηι, λεγων· «Μακαριοι οι πραεις, οτι αυτοι κληρονομησουσι την γην.» ∆ια
τουτο γαρ, τα ημων αιματα βαστασας, το ιδιον εις αυτην εξεκενωσεν, αφ' ου και αντι
ακανθων αγαθα και ζωη πεφυκεν εις αυτην· εις ην αποβλεπων ο αγιος ∆αβιδ φησι·
«Πιστευω του ιδειν τα αγαθα Κυριου εν γηι ζωντων.» Και αλλως δε τον στεφανον
των ακανθων εφο ρει, ινα τας μεριμνας ημων εξαφανισηι του βιου. Ἐπεῤριψε γαρ ο
αθλιος και ακων τας μεριμνας ημων επ' αυτον ουκ ειδως, οτι, ταυτας βασταζων ο
Κυριος, 28.216 τους παντας αμεριμνους κατ' εκεινου κατασκευα σει· ωστε τον μεν
σπορον του λογου ελευθερον εχειν απο των ακανθων, εν δε ταις ευχαις το απερισπα
στον. Αυτος γαρ περι ημων ωδυνατο και εμεριμνα, ινα ημεις ανωδυνοι γενωμεθα.
∆ια τουτο δε παλιν και τον καλαμον ελαμβανε παρ' αυτων ο Κυριος, και αυ τος ο
διαβολος επεδιδου τουτον τωι Κυριωι, ουκ ειδως, οτι καθ' εαυτου το ξιφος ακοναι.
Λεγεται γαρ ο καλαμος αναιρετικος ειναι των οφεων, και τουτωι μαλ λον η ετερωι
καταρασσεσθαι αυτους. Ἐπει τοινυν αυ τος ο Κυριος Σαβαωθ, ως Ἡσαΐας λεγει,
εδιωκε τον φευγοντα δρακοντα, τον οφιν, τον μεγαν διαβολον· τουτου ενεκεν αυτου
το αναιρετικον ελαμβανε παρ' αυτων ο Κυριος, ινα, τοις ιδιοις εξασθενησαντος του
διαβολου, τοις του Κυριου ενδυναμωθωσιν οι ανθρω ποι. Οιον δε τι πεποιηκεν ο
∆αβιδ επι του Γολιαθ, λαβων του εχθρου το ξιφος, και εν αυτωι την κεφα λην του
εχθρου τεμων. Τουτο νυν και ο Σωτηρ πε ποιηκε, λαβων τον καλαμον παρ' αυτων,
ινα μη μο νον ημας ελευθερωσηι απο της απατης του οφεως, αλλα και αυτον τον
οφιν ανεληι τωι καλαμωι, και δειξηι νεκρον. Ουτω δε ουν παιχθεις ο αθλιος, και ιδων
εαυτον εκπεσοντα τουτων, εν οις επηιρετο καθ' ημων· ιδων δε αυτον εκβληθεντα εκ
της γης, και την γην καθαριζομενην απο των αιματων και των ακαν θων, και ιδων
εαυτον απολεσαντα το χειρογραφον και τον καλαμον, εν ωι κατεγραφεν ημων,
τολμαι παλιν ατολμητα, πλειον εαυτον και εν τουτωι πληττων. Ἀκουσας γαρ ο
πονηρος λεγοντος του Κυριου· «Το πνευμα προθυμον, η δε σαρξ ασθενης,» νομισας,
οτι ο Λογος συνησθενει τωι σωματι, και ου μαλλον τηι δυναμει του Λογου συνισχυετο
και το σωμα, πα λιν επιχειρει παρανομα· και τους μεν δημιους παρ οξυνει κατα του
Σωτηρος, αυτος δε των ακανθων ει χετο, και περι αυτας εκυλιετο, πραγμα πασχων
 
 
 
 

10

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εναν τιον. Ἔχων γαρ αυτας απωλεσε, και ωιηθη μη εχων δυνασθαι λαβειν αυτας·
αλλ' ου προτερον ειληφεν, ει μη την καθ' ημων εν αυταις κειμενην καταραν
εκουφισεν ο Σωτηρ. Βαστασαντος γαρ του Κυριου ταυτην, παλιν ελαβε τας ακανθας
και την χλαμυδα· ουκ ετι μεν ισχυοντα καθ' ημων, εκεινων δε την πο νηριαν
ελεγχοντα. Νυν μεν γαρ αυτος ο διαβολος εν μεν ταις ακανθαις ως εν κεντροις εστι
λακτιζων καθ' ημων. Λεγεται δε αυτωι περι της κοκκινης χλαμυδος· ον τροπον
ιματιον εν αιματι πεφυρμενον ουκ εστι καθαρον, ουτως ουδε συ εσηι καθαρος, διοτι
την γην μου απωλεσας, και τον λαον μου απεκτεινας. ∆ια τουτο και νυν, κινων τους
δημιους κατα του Σωτηρος, ελακτιζεν ως εν κεντροις ταις ακαν θαις, και μαλλον
επληττετο η επληττεν. Ους γαρ εκινει κατα του Σωτηρος, ουτοι κατ' αυτου ωπλι
ζοντο. Λαμβανοντες γαρ τον καλαμον παρα του Κυ ριου, και νομιζοντες αυτον
τυπτειν, ετυφλωττον, τον 28.217 κινησαντα αυτους διαβολον κοπτοντες εν ταις
ακαν θαις. Και ωσπερ τα εθνη, αναβαντα κατα της Ἱε ρουσαλημ, εκοπτον αλληλους
εν τηι κοιλαδι Ἰωσαφατ, και ως οι διωκοντες τον Ἰσραηλ, ελθοντες παρα τας οχθας,
αλληλοις συνεπλεκοντο, και αλληλους κατ ελαμβανον· ουτως και νυν οι διωκοντες
τον Κυριον, αλληλους εκοπτον αγνοουντες, βλαπτοντες μεν αυτον ουδεν, εαυτους
δε μαλλον αδικουντες. Ὥσπερ γαρ εαν πετραν τηι χειρι κοπτειν θελοι τις, την μεν πε
τραν ου τεμνει, την δε χειρα τραυματιζει· τουτον τον τροπον και οι κατα του Κυριου
πραττοντες, ως κατα αφθαρτου τολμωντες, διεφθειροντο, και ως κατα αθα νατου
επιχειρουντες, αυτοι μαλλον απεθνησκον. Και το γε χειριστον, οτι δια των αυτου
μελων επασχεν· ο μαλιστα γεγονε τωι πανουργωι προς τελειαν αισχυ νην. Ὅλως μεν
γαρ υπο του Κυριου πληττομενος, ηδυνατο καυχασθαι· οτε δε υφ' ων εδουλευετο,
υπο τουτων κοπτεται, τουτο πασαν αισχυνην υπερηρεν. Ἀλλ' ουκ εκεινων η πληγη
τον οφιν αναιρει· ου γαρ τοσουτον ηδυναντο ανθρωποι και δημιοι οντες· αλλ'
ελυπει μεν αυτον η υβρις η παρα των Ἰουδαιων αυτωι γινομενη· ετραυματιζε δε ουχ
η παρα του των γινομενη πληγη, αλλ' ο Κυριος ο αντι κρουων τηι τουτων πληγηι, και
η εκ της χειρος του Σωτηρος γενομενη δυναμις τωι καλαμωι. Και εν τουτωι γαρ ο
Κυριος σχηματισαμενος, και τα ανθρωπινα προβαλλομενος, εδεχετο τον οφιν εν ταις
ακαν θαις, και ως ανθρωπος τυπτομενος, συνεχωρει τυπτειν τον οφιν τοις δημιοις·
ινα ο ποτε καυχησαμενος ει ναι Θεος, και καυχησαμενος ως τον Κυριον πειρασας,
υπο δημιων τυπτομενος, τελειαν την αισχυνην απ ενεγκηται. Ἀπεβαινε δε αυτωι
ταυτα και παρα γνωμην, ων εβουλετο. Ἐνεργων γαρ εν τοις καταβοωσι του
Σωτηρος, ηγνοει την σιωπην αντεισαγων καθ' εαυτου· παροξυνων Πιλατον, ουκ ᾔδει
κατα σκευαζων αντι δειλιας την αφοβιαν· κινων τυπτεσθαι τον Κυριον, επλανατο
δεικνυμενης ανεξικακιας. Και τελος εμπαροινων κατα του Σωτηρος, ουκ εβλεπεν
αρετην κατα κακιας καθοπλιζων· πασηι γαρ κακιαι και πονηριαι χαιρει ο εχθρος· και ει
τι κακον εστι, τουτο διαβολικον εστιν οπλον· η γαρ δειλιαι θα νατου, η δια το
αμυνασθαι παντως, αμαρτανειν πει θει. Ὅθεν ο Κυριος υπεμεινε παντα· ινα εν μεν
τηι δειλιαι την ανδρειαν, τηι δε υβρει την ανεξικακιαν, τωι δε θυμωι την πραοτητα, και
επι πασιν αρετην κατα της κακιας αντικεισθαι διδαξηι. Και πρωτον μεν εδιδασκε τωι
τυπτοντι εις την σιαγονα στρεφειν και την αλλην· και· «Μη φοβεισθε απο των
αποκτεινον των το σωμα·» και· «Ἀπο του αιροντος τα σα μη απαιτει·» και·
«Ευλογειτε τους διωκοντας.» Ἵνα δε μη αδυνατος η εντολη νομισθηι παρα τισι, δια
του 28.220 το δι' εαυτου τα παντα επεδειξε ο Κυριος, και αφ' ων επασχεν, επεισε
παντας υβριζομενους, μη ανθυβριζειν, και τυπτομενους, μη αντιτυπτειν, και
χλευαζομενους, μη οργιζεσθαι, και απο του αιροντος τα ημων μη απαιτειν· και
καθολου μη φοβεισθαι τον θανατον· αλλα και καταφρονειν αυτου τηι ελπιδι των
 
 
 
 

11

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μελλοντων. Ουτω γαρ μαλλον ευχερης η κατα του διαβολου και πασης αμαρτιας
νικη γενηται, η οταν αμυνωμεθα. Ἀμυνομενοι μεν γαρ και ανταδικουντες τους
ανταδικουντας, και υβριζοντες τους υβριζον τας, και αυξανομεν και τρεφομεν καθ'
εαυτων την κα κιαν, ου μαλλον τους εχθρους, αλλ' εαυτους αδικουν τες τηι δια την
κακιαν καταδικηι και κρισει μενουσηι τους ταυτηι χρησαμενους· οταν δε, ως ο Κυριος,
υπο μενωμεν αδικουμενοι, και τοις λοιδορουσι την ανεξικα κιαν αντιτιθωμεν, τοις
δε απειλουσι την ανδρειαν, τωι δε θανατωι την ελπιδα της αθανασιας· παντως εν
τουτοις λυπουμεν τον εχθρον· κακεινος εν τηι τοιαυτηι πανοπλιαι καταπιπτει, εν ηι και
ο Παυλος ημας καθο πλιζων φησιν· «Ἐνδυσασθε ουν την πανοπλιαν του Θεου, ινα
δυνηθητε προς τας μεθοδειας του διαβολου στηναι.» Ουτω γαρ και του Σωτηρος
υπομειναντος, γεγονε το· «Ἐθεωρουν τον Σαταναν πιπτοντα εκ του ουρανου ως
αστραπην.» Ευθεως γουν μετα το τουτοις ανδραγαθησαι τον Κυριον, και πεσειν τον
εχθρον, επεθηκαν αυτωι τον σταυρον, γνωρισμα της νικης αληθως και ακον τες καθ'
εαυτων παρεχοντες. Ἕως μεν γαρ ειστηκει ο εχθρος, ειχον οι δημιοι το ξυλον· οτε δε
πεπτωκε και κατεῤραγη, τοτε τροπαιον ελαβεν ο Κυριος, και εαυτωι εβαστασεν. Ἔδει
γαρ τον νικητην θριαμ βευοντα κατα του διαβολου, μη αλλωι συγχωρειν, αλλ' εαυτωι
βασταζειν το τροπαιον. Ἐλαμβανε δε συν τωι τροπαιωι και τα ιματια παρ' αυτων,
απερχομενος εις τον θανατον· ινα και ταυτα συν τωι θανατωι απεκδυ σηται. ∆ια
τουτο, παλιν εκδυσαμενος, κατεσπευδε τους απαγοντας αγειν αυτον. Ὡς δε απηγετο,
κατα μεν τον Ἰωαννην, εαυτωι τον σταυρον εβασταζε, κατα δε τους αλλους
ευαγγελιστας, Σιμων ο ανθρωπος ο απο Κυρηνης εφερε τον σταυρον. Ἔστι δε ουκ
εναν τιον τωι Ἰωαννηι· ουδε γαρ ο Ἰωαννης εναντιον τοις αλλοις γραφει, αλλ'
αμφοτερα γεγονεν επι του του· και γαρ και εαυτωι ο Κυριος τον σταυρον εβα σταζε,
και παλιν Σιμων ο ανθρωπος εφερεν αυτον. Ὡς μεν ουν κατα του διαβολου τροπαιον
εβασταζε πρω τον, εκουσιως δε και τον σταυρον εφερεν εαυτωι· και γαρ ουκ
αναγκαζομενος ηρχετο επι τον θανατον. Και παλιν δε εβασταζεν αυτον Σιμων ο
ανθρωπος, ινα γνωσθηι πασιν, οτι ου τον εαυτου, αλλα τον των αν 28.221 θρωπων
αποθνησκει θανατον ο Κυριος. Τουτων δε ουτως γενομενων, ερχεται σπευδων επι
τον τοπον, ενθα και αναβαινειν αυτο επι τον σταυρον εδει, ινα το καθ' ημων
χειρογραφον, οπερ απο των εχθρων ηιρε, προσηλωσηι τωι σταυρωι, και απεκδυσαμενος
τας αρ χας και τας εξουσιας, εν παῤρησιαι δειγματισηι του τους εν τωι ξυλωι
θριαμβευων κατ' αυτων, και δεικνυων τον εκσπασθεντα εκ του λεοντος ανθρωπον,
και λοι πον τωι ιδιωι αιματι ραινων και καθαριζων την γην αρεσκηται. Μελλων δε
τουτο ποιειν, εξεδυσατο τα ιμα τια. Ἔδει γαρ αυτον, εισαγοντα τον ανθρωπον εις τον
παραδεισον, απεκδυσασθαι τους χιτωνας, ους ελαβεν ο Ἀδαμ εκβαλλομενος εκ του
παραδεισου. Ὅτε γαρ ημαρτε, και λοιπον ημελλεν αποθνησκειν, ελαβε δερματινους
χιτωνας, εκ νεκρων ζωων γενομενους, συμ βολον οντας της δια την αμαρτιαν
νεκρωσεως αυτωι προσγενομενης. Ἀλλ' ο Κυριος, ο παντα τα ημων δι' ημας αναδε
ξαμενος, ενεδυσατο ταυτα, ινα και απεκδυσηται, και αντι τουτων ημας ενδυσηι την
ζωην και την αφθαρσιαν· ενεδυσατο δε μετα τουτων και χιτωνα αῤραφον εκ των
ανωθεν υφαντον δι' ολου γενομενον· ινα καν εκ του των πιστευσαι δυνηθωσιν οι
Ἰουδαιοι, τις εστι και ποθεν ο ενδυσαμενος ταυτα· οτι ουκ απο γης, αλλ' ανωθεν
ερχομενος ην ο Λογος, και οτι ου μεριστος, αλλ' αμεριστος εστιν ο Λογος ο του
Πατρος, και, οτι, γενομενος ανθρωπος, ουκ εῤραμμενον ειχε το σωμα εξ ανδρος και
γυναικος, αλλ' εκ Παρθενου μονης, υφασμενον τηι του Πνευματος τεχνηι. Ὅθεν οι
δημιοι τα μεν αλλα διαμεριζονται ιματια, μεριστα γαρ ην, και εις τεσσαρα
διαμεριζονται· και γαρ υπερ της αμαρτιας της τετραμερους οικουμενης κατα ανατο
 
 
 
 

12

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λην, και δυσιν, και αρκτον, και μεσημβριαν, εφορει ταυτα· απερ θεωρησας ο
Ἰωαννης ενδεδυμενον αυτον ελεγεν· «Ἰδε ο αμνος του Θεου, ο αιρων την αμαρ τιαν
του κοσμου.» Τον χιτωνα μονον ουκ ηδυνηθησαν σχισαι φοβωι του δι' αυτου
γνωριζομενου ση μειου. Και τουτο γαρ ουκ αυτων, αλλα του κρεμαμε νου Σωτηρος
το εργον. Και γαρ κρεμαμενος, ως αν θρωπος, τας μεν αρχας εδιωκε, τον δε διαβολον
κατ ελαμβανε, τους δε δημιους εφοβει, μη σχιζειν τον χιτωνα· ινα, τουτου μενοντος,
μενηι και ο κατα Ἰου δαιων ελεγχος, ο μετ' ου πολυ γενομενος, οτι το μεν
καταπετασμα εσχισθη, ο δε χιτων του Σωτηρος ουδε υπο δημιων διηιρεθη, αλλ'
εμεινεν ολοκληρος. Μενει γαρ το Ευαγγελιον δια παντος ολοκληρον, των σκιων
διαιρουμενων. Πλην οτι αποδυσαμενος τα ιματια εσπευδε προς τον θανατον, τοτε
παλιν ο διαβο λος, ιδων την προθυμιαν του Σωτηρος, και εαυτον εξ ουρανου
πεσοντα, και της γης εκβληθεντα, ουκ ειχεν ο τι πραξει· παντα γαρ ην αυτωι θορυβου
και αποριας μεστα. Και μενειν μεν ουκ ηδυνατο, φευγειν δε παλιν εφοβειτο. Πλην
οτι ενθυμηθεις, οτι τους απο θνησκοντας, επι της γης αποθνησκειν δει κατα το
γεγραμμενον· «Γη ει, και εις γην απελευσηι·» φοβη θεις επι γης μειναι, μη εκει
καταληφθηι, λοιπον εις 28.224 τον αερα επετατο· ταχα καν ουτως, του κυριακου
σωματος επι γης τεθεντος, ελευθερον εχηι τον αερα. Ἀλλ' ο Κυριος, και εν τουτωι
φιλανθρωπευομενος, ουκ εις γην απεθανεν, αλλ' εις τον αερα ανεβη δια του
σταυρου, διωκων κακει τον οφιν· ινα κακειθεν τον αρχοντα της εξουσιας του αερος
αποδιωξηι, και τα πνευματικα της πονηριας καταβαληι, ουκ αφεις ουδε ουτω την γην
αθεραπευτον. Και γαρ κρεμαμενος επι του σταυρου, τον μεν αερα εκαθαριζε τηι
εκτασει των χειρων, την δε γην ελυτρουτο, τωι αιματι και τωι υδατι της πλευρας
αποπλυνων αυτην. Τι λοιπον εδει ποιειν παθοντα ταυτα τον εχ θρον; Ἐξ ουρανου
επεπτωκει, απο γης εξεβληθη, του αερος εδιωχθη· και προς τουτοις ηισχυνετο μεγαλα
επαγγειλαμενος, και μηδεν ενεργων. Πανταχοθεν ουν ηττηθεις, και πανταχοθεν
απορηθεις, εγνω καν τον ᾅδην φυλαξαι· τουτο γαρ ετι το χωριον υπελειπετο τουτωι.
∆ιο και φοβουμενος, μη εκει κατελθων ο Κυριος, εκειθεν αυτον εκδιωξηι, και παντας
τους υποχειριους ελευθερωσηι, παντα εκυκα και συνεκινει, παντας εις βοηθειαν
καλων, και παρωξυνε παλιν τους Ἰουδαιους ονειδιζειν τον Κυριον, και υβριζειν και
γελαιν ολως κατ' αυτου· και ολως ει τι περιελειπετο πανοπλιας αυτωι, τουτο ηφιει
κατα του Κυριου· ταχα καν ουτως αυτον υπερευθυνον αμαρτιαι οντα κρατησηι. Οι μεν
γαρ Ἰουδαιοι εχλευαζον τον Κυριον λεγοντες· «Ει Υιος ει του Θεου, καταβηθι απο
του σταυρου·» ο δε Σω τηρ, ο τωι οντι του Θεου Υιος, ουκ απο του φευγειν τον
θανατον, αλλ' απο του μενειν αυτον, και μενοντα πατησαι τον θανατον, ηθελε
γνωσθηναι Υιος Θεου, και οτι αυτος εστιν η ζωη. Ἠδυνατο μεν γαρ και καταβηναι
απο του σταυρου, ο και τους αλλους εγειρας νεκρους· αλλ' η καταβασις φυγην
εδεικνυε του θανατου· το δε περιμειναι ουδεν ετερον εγνωριζεν, η τον περιμενοντα
ειναι ζωην. ∆ια τουτο γαρ και λιαν εμελλε τωι διαβολωι ονειδιζεσθαι τον Κυριον εν
τουτοις, και ηθελεν αυτον απο του σταυρου καταβη ναι και μη γενεσθαι εν νεκροις,
ινα καν ουτως απα θης απελθηι, και των νεκρων κυριευσηι. Ἐφοβειτο γαρ μη κατα το
γεγραμμενον, αναβας εις υψος του σταυρου, αιχμαλωτευσηι την αιχμαλωσιαν, και
λαβηι δοματα εν ανθρωποις. Ὑπωπτευσε γαρ μη ουτος εστι περι ου γεγραπται ταυτα.
Ὅθεν παλιν εκινει τους Φαρισαιους ο πανουργος, και λοιπον κατα περισσον εποιει
αυτους επαγγελλεσθαι και πιστευειν, ει καταβαιη μονον απο του σταυρου. Παντα δε
εκινει, και παρα γνωμην επηγγελλετο, μονον ινα μη γενη ται νεκρος, και κατελθηι
εις τον ᾅδην. Ἐποιει γουν παλιν λεγειν τους Φαρισαιους· «Ἄλλους εσωσεν, εαυτον
ου δυναται σωσαι. Ει βασιλευς Ἰσραηλ εστι, καταβατω νυν απο του σταυρου, και
 
 
 
 

13

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πιστευσομεν αυτωι.» Ου πιστευειν δε ηθελε τους Φαρισαιους ο της απιστιας
διδασκαλος δρακων· αλλα φευγειν ηθελε 28.225 τον Κυριον τον θανατον. Ουδε
μαθειν ηθελεν, ει δυ ναται εαυτον σωσαι· αλλ' ινα μη τοις αλλοις σωτη ρια γενηται.
Ει γαρ ολως εγιγνωσκεν σωσαντα αυτον τους αλλους, ουκ ην αμφιβολον, τον τοις
αλ λοις δεδωκοτα σωτηριαν, αυτον ειναι Σωτηρα και ζωην. Ουκουν δια τουτο αυτον
ωνειδιζον, ινα μη τοις αλλοις σωτηρια γενηται. Ἤδει γαρ ο περιεργος, οτι ουκ
αποθνησκει ο Κυριος, αλλ' ο τουτου θανατος σω τηρια και ζωη τοις πασι γενησεται.
∆ια τουτο ηθελεν αυτον καταβηναι απο του σταυρου, και εποιει τους Φαρισαιους
επαγγελλεσθαι πιστευειν· ταχα καν τηι επαγγελιαι της πιστεως περιγενηται, ων
ηθελεν. Ὁ δε Κυριος, ο τωι οντι Σωτηρ, ο μη το εαυτου, αλλα τα ημων ζητων, ουκ
απο του εαυτον σωσαι, αλλ' απο του λυτρωσασθαι την κτισιν ηθελε γνωσθηναι
Σωτηρ. Ουδε γαρ ιατρος εκ του αυτον υγιαινειν γνωσθησεται ιατρος, ει μη και τοις
νοσουσιν ενδειξηται την τεχνην· και ο ηλιος ουκ εαν εις εαυτον συστελληι τας
ακτινας, γνωσθησεται φως, ει μη και τηι οικουμενηι ταυτας επεκτεινηι, και το σκοτος
εν αυταις κατα λαμψηι. Ουτως και ο Κυριος ουχ εαυτον εσωζε· σω τηριας γαρ χρειαν
ουκ ειχεν, αυτος ων Σωτηρ· αλλ' απο της των αλλων ευεργεσιας ηθελε γνωσθηναι
πασι Σωτηρ. Ἀλλ' ουδε καταβαινων απο του σταυρου ηθελε γνωσθηναι Υιος Θεου,
αλλ' απο του μενειν αυ τον. Πλειονα γαρ μαλλον ο θανατος ο του Σωτηρος πιστιν
και σωτηριαν τοις ανθρωποις φερει η η απο του σταυρου καταβασις. Ἀμελει
κρεμαμενου αυτου επι του σταυρου ετι, τα μεν μνηματα ηνοιγοντο, και οι εν αυτοις
κειμενοι εσωζοντο· ο δε κρεμαμενος ληιστης επιστευεν εις αυτον· ινα δειξηι, οτι τωι
οντι Σωτηρ εστι· και αποθανων, τηι πιστει καρποφορει. Ἐπι τουτοις εξιστατο λοιπον
αληθως ο διαβολος, και πασα τουτον εικοτως απορια κατειχεν· εωρα γαρ αυτον
απολεσαντα, και τον ληιστην εν τωι σταυρωι, και ον επεισε παλαι ληιστευειν, εωρα
τουτον πιστευ σαντα· και ον παρωξυνε βλασφημειν, τουτον εωρα προσκυνουντα τον
Κυριον, και επιπληττοντα και τωι αλλωι ληιστηι, μαλλον δε τωι εν τωι ληιστηι διαβολωι.
Ἐτρυχετο δε παλιν, οτι ον ως ληιστην απεκτεινε, τουτον παλιν μεταφερομενον εωρα
εν τωι παραδεισωι. Ὁρων δε και πασαν αυτου την πανοπλιαν ρι φεισαν, και οτι ουκ
ην αμυντηριον πεμφθεν παρ' αυ του, ο μη ηκυρωσεν ο Κυριος, κατα το γεγραμμε
νον· «Του εχθρου εξελιπον αι ρομφαιαι εις τελος, και πολεις καθειλες,» δια τουτο
εταρασσετο, και απορων, πεπειρακε λοιπον δουναι τωι Σωτηρι πιειν οξος μετα χολης·
αλλα και τουτο καθ' εαυτου κατασκευαζων ηγνοει. Το γαρ πικρον της οργης, το δια
την παραβασιν του νομου γενομενον, εν ωι παν τας κατειχεν, απεδιδου τωι Σωτηρι·
και λαμβανων εκεινος ανηλισκε και εξεκενου, ινα αντι μεν του οξους 28.228 ον
εκερασεν οινον η σοφια ποτισηι ημας· αντι δε της 28.228 χολης τα γλυκυτερα υπερ
μελι και κηριον λογια χα ρισηται ημιν· και ανθ' ων αυτος εγευσατο τα ημων, ειπηι
και ημιν· «Γευσασθε, και ιδετε, οτι χρηστος ο Κυριος.» Ὡς δε και τουτου εξεπεσε και
εσκυλευθη, καταισχυνθεις λοιπον, υποψια αυτον τις ειχεν, ορων τα τηλικαυτα, οτι
ου προς ανθρωπον, αλλα προς Θεον αντιμαχεται. Ἑωρα γαρ εν οις τους παντας εθη
ρευεν, εν τουτοις εαυτον καταισχυνομενον, και μαλ λον πιπτοντα η καταβαλλοντα·
και λοιπον επειρατο παραχωρειν, και νωτα διδοναι τηι φυγηι. Ὁρων γαρ αυτον
κρεμαμενον, και διωκοντα τον θανατον, εφο βηθη μη ουτος εστι, περι ου γεγραπται·
Ὑψωθησε ται Κυριος του ελεησαι ημας. Και δια τουτο μαλλον εζητει παντα
καταλιπειν, και φυγειν, φθονων τοις ελεηθησομενοις παρ' αυτου· Ἀλλ' ο Κυριος, ο
τωι οντι Σωτηρ, ου θελων αυτον απελθειν απαθη, ουδε ατελες το εργον καταλειψαι,
ουδε τους εν τωι ᾅδηι εκδοτους αφειναι τωι εχθρωι, εστρατηγησε μεγα και θαυμαστον
εργον. Ὁρων γαρ αυτον καταπτησσοντα, και τρεμοντα, και δειλιωντα τον θρασυν,
 
 
 
 

14

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παλιν ως υποπιπτων σχηματιζεται, ινα προσελθοντα τον εχθρον τελεον χειρωσηται.
Ὁ μεν γαρ δρακων ουκ ηθελεν αποθνησκειν τον Κυριον, ουδε κρεμαμε νον επι
ξυλον· και ηθελε μεν καταβηναι τον Κυριον απο του σταυρου και μη αποθανειν· ει
δε μη κατεβαινε, καν μενειν αυτον απλως επι του ξυλου, και μονον μη αποθανειν.
Ἐφοβειτο γαρ μη το γε γραμμενον γενηται· «Πνευμα Κυριου επ' εμε, ου εινεκεν
εχρισε με, ευαγγελισασθαι πτωχοις απεσταλκε με, και κηρυξαι αιχμαλωτοις αφεσιν,
τυφλοις ανα βλεψιν.» Και δια τουτο εφοβηθη, μη ουτος εστιν ο χρισθεις και
αποσταλεις, και λοιπον των απαντων ελευθερια γενηται. Γυμνωθεις ουν απο του
παντος, ηυχετο καν του ᾅδου κρατειν. Παλιν γαρ εφοβειτο, μη ουτος εστιν ο και το
σκοτος καταλαμπων, περι ου γεγραπται· «Γαλιλαια των εθνων, ο λαος ο καθημενος
εν σκο τει, φως ειδε μεγα.» Και γαρ και ηκουεν αυτου λεγοντος· «Ἐγω ειμι το φως.»
Ὅθεν εδειλια μη αποθανηι, και παντων εκβληθηι. Ὁ δε Κυριος, ορων αυτον
φευγοντα, ινα μη τουτο γενηται και φυγας απελθηι ο εχθρος, φωνας αφιησιν
ανθρωπινας, και φωνας ασθενειας λεγων· «Ἐλωι, Ἐλωι, λημα σαβαχθανι·» τουτεστι,
«Θεε μου, Θεε μου, ινα τι με εγκατελιπες;» Και τουτο εποιει, ινα ο διαβολος, ον
κατεπλαγη Θεον, τουτον ως ανθρωπον ασθενη νομι σας, μη φυγας απελθοι. Ταυταις
γουν ταις φωναις υπαχθεις ο παγκακος, παλιν ως ανθρωπωι προσηλθε και
κατεῤραγη. Ἔπεισε γαρ τους Ἰουδαιους εις σφαγην αυτον αιτησασθαι, και γεγονεν
οπερ ου προσ εδοκησεν· εσφαγη γαρ ουκ εις αλλο μερος, αλλ' εις την πλευραν, αφ'
ης εῤρευσεν υδωρ και αιμα· ινα, επειδη προτερον δια της εκ πλευρας πλασθεισης γυ
ναικος ηλθεν απατη, ουτως δια της πλευρας του δευ τερου Ἀδαμ λυτρον και
καθαρσιον της προτερας 28.229 γενηται· λυτρον μεν δια του αιματος, καθαρσιον δε
δια του υδατος. Τουτο δε ου κατα γνωμην απεβαινε τωι διαβολωι· και γαρ ον
εφοβειτο γενεσθαι θανατον, τουτον απεθανεν ο Κυριος, κακεινος εσκυλευται· και
νομισας κρατειν τον Χριστον εν τωι θανατωι, αυ τος μαλλον εδειχθη νεκρος· και
καυχησαμενος αν θρωπον ενεδρευειν, πεποιηκε γνωσθηναι Θεον. Ἅμα γαρ
απεθανεν, η μεν κτισις ανηλιος γεγονε, το δε καταπετασμα του ναου εῤραγη, η γη
εσεισθη, και αι πετραι εσχισθησαν, οι στρατιωται, συν τοις πυλω ροις του ᾅδου
κατεπτηξαν. Ἀφ' ων ην ιδειν μηκετι ανθρωπον, αλλα Θεον αληθως εν σωματι, ως
και οι θεωρουντες ελεγον· «Ἀληθως ουτος εστι Θεου Υιος.» Και γαρ πολλα μνημεια
ηνευχθησαν, και ηγερθησαν τουτων οι νεκροι. Τυφλον αληθως η κακια· νομισας
γαρ απο κτεινειν ενα, των παντων εστερηται· και νομισας εις ᾅδην καταφερειν,
εκβεβληται του ᾅδου. Και απ εδειχθη πασιν, οτι ουκ ασθενειαι φυσεως τεθνηκεν ο
Σωτηρ, αλλα τον θανατον εις αναιρεσιν εδιωξεν, ινα καταργησηι τουτον, και
απαλλαξηι τουτους, οσοι φοβωι θανατου δια παντος του ζηιν ενοχοι ησαν δουλειας.
Ου πολυ γουν διεστη, και τας ωδινας ελυσε του ᾅδου, και τους μεν αλλους ηγειρε
λεγων· «Ἐγειρεσθε, αγωμεν εντευθεν·» αυτος δε εξανεστη και κατ εζησε του
θανατου, χλευην αυτου την τολμαν ηγησαμενος· ως και εν υμνοις προανεφωνειτο.
λε γοντος του Πνευματος· «Ὁ κατοικων εν ουρανοις εκγελασεται αυτους, και ο
Κυριος εκμυκτηριει αυ τους.» Χλευαζεται γαρ αληθως ουτω παιχθεις, και παρα
γνωμην αυτωι των πραγματων αποβαντων. ∆ικην γαρ του ζωυφιου του καλουμενου
σφηκος, προσβαλλοντος πετραι, και τηι προσβοληι μη βλαπτον τος, αλλα και το
κεντρον μαλλον απολλυοντος· ουτω και ο θανατος εσφαλη πολυ, προσβαλων τηι
ζωηι, ητις εστιν ο Χριστος· ου γαρ ηδυνηθη κρατησαι αυ τον τωι θανατωι, αλλα
μαλλον και το κεντρον απω λεσεν· ωστε και ους προτερον εφοβει το κεντρον, νυν
αυτου κατακερτομειν, και λεγειν· «Που σου, θανατε, το κεντρον; που σου, ᾅδη, το
νικος;» και παλιν· «Κατεπιεν ο θανατος ισχυσας·» και πα λιν· «Ἀφειλεν ο Θεος παν
 
 
 
 

15

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δακρυον απο παντος προσωπου.» Ειτα εκβληθεις ο αθλιος απο του ᾅδου, καθ ημενος
παρα τας πυλας, θεωρει εξαγομενους παντας, τους πεπεδημενους, τηι του Σωτηρος
ανδρειαι, και τους μεν νεκρους αναζωντας· τους δε αιχμαλωτους αφιεμενους, και
τους μεν αγιους προαπαντωντας τους περι τον Ἀβρααμ, και ανακρουομενους
παντας, κατα το γεγραμμενον· «Προεφθασαν αρχοντες εχο μενα ψαλλοντων εν
μεσωι νεανιδων τυμπανιστριων·» τους ελευθερουμενους χαιροντας και λεγοντας·
«Ἐν 28.232 τωι επιστρεψαι Κυριον την αιχμαλωσιαν Σιων, εγενη θημεν ωσει
παρακεκλημενοι. Τοτε επλησθη χα ρας το στομα ημων και η γλωσσα ημων αγαλλια
σεως.» Και αγγελοι γαρ, και πασα η στρατια των αγγελων υμνουντες ησαν και
λεγοντες, «∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι γης ειρηνη, εν ανθρωποις ευδοκια·» και
απηντων ταις λυτρουμεναις νεανισι ψυχαις. Και αι ψυχαι συντρεχουσαι τοις αγγε
λοις, και οι πατριαρχαι ανηρχοντο, και παντα παν ταχοθεν συνηχει μετ' ευφροσυνης
και ψαλμων, επι τηι γενομενηι κατα του θανατου νικηι. Και ωσπερ επι του ∆αβιδ,
πεπτωκοτος του Γολιαθ, αι χορευουσαι μετα τυμπανων απηντων και ελεγον·
«Ἐπαταξε ∆αβιδ εν μυριασιν αυτου,» τοιουτον τι γεγονε και επι του θανατου του
Σωτηρος. Ἀνασταντος γαρ αυ του, παντες προαπηντων μετα χορων, και ωιδων, και
τυμπανων, λεγοντες αλληλοις· «∆ευτε, αγαλ λιασωμεθα τωι Κυριωι, αλαλαξωμεν τωι
Θεωι Ἰα κωβ.» Ἄλλοι δε εχορευον, λεγοντες· «Ἀνεβη εις υψος, ηιχμαλωτευσεν
αιχμαλωσιαν, εδωκε δοματα εν ανθρωποις.» Ἤδη δε τινες και παντας εις θεαν
προσεκαλουντο λεγοντες· «Ἀλαλαξατε τωι Θεωι πασα η γη, ψαλατε δη τωι ονοματι
αυτου·» και παλιν, «∆ευτε, και ιδετε τα εργα του Κυριου· φοβερος εν βουλαις υπερ
τους υιους των ανθρωπων, αντα ναιρων πολεμους εως εσχατου της γης.» Ουκ ετι
γαρ εχθρα και πολεμος, αλλα παντα ειρηνευει, κει μενου του πολεμιου νεκρου, και
του ποτε τυραν νευοντος δεδεμενου τας χειρας και τους ποδας. Ἄλ λοι δε παλιν,
γιγνωσκοντες του διαβολου την θρασυ τητα, και τους μεγαλους λοχους, και νυν
αυτον ορωντες νεκρον, θαυμαζοντες ελεγον· «Πως εξ επεσεν εκ του ουρανου ο
εωσφορος ο πρωι ανατελ λων;» Και, «Πως συνετριβη και συνεθλασθη πασα η σφυρα
πασης της γης;» μετα γαρ του θαυματος και απορια παντας κατειχεν. Ἐθαυμαζον μεν
γαρ τον μεγαν τυραννον ορωντες ουτωσι εξαιφνης κει μενον νεκρον· ηπορουν δε
την αιτιαν της πτωσεως, και μαλιστα οτι ουκ επιστευον εν θανατωι τον θανα τον
καταργεισθαι ουδε εν σταυρωι τον τηλικουτον οφιν καταρασσεσθαι. Ὅθεν παλιν
εθαυμαζον και ελεγον· «Πως εαλωκε Βαβυλων;» Ἔβλεπον γαρ λοιπον και τον ᾅδην
σκυλευθεντα. Ταυτα δε ορων ο αθλιος και τουτων ακουων, εμαινετο λοιπον και
ετρυχετο, οδυρομενος. Και γαρ ορων εαυτον σκυλευομενον κατεκοπτεν εαυτον.
Ὁρων δε και τους ποτε κλαιοντας υπ' αυτον, νυν ψαλλον τας εν Κυριωι, διεῤρησσεν
εαυτον· ορων δε και την χλευην την κατ' αυτου, εσπαραττε δεινως εαυτον, και
απορων ο τι πραξει, μονον ετριζε τους οδον τας, ως ο τουτον εωρακως Ψαλμωιδος
μαρτυρει λε γων· «Παρατηρησεται ο αμαρτωλος τον δικαιον, 28.233 και βρυξει επ'
αυτον τους οδοντας αυτου. Ὁ δε Κυ ριος εκγελασεται αυτον·» και παλιν· «Ἁμαρτω
λος οψεται, και οργισθησεται· τους οδοντας αυτου βρυξει και τακησεται.» Ἔτριζε δε
μεταμελομενος, οτι καν ολως τετολμηκε κατα του Σωτηρος· ει δως εαυτον προ
τουτου τολμωντα κατα των δικαιων, και μηδεν τοιουτον πεπονθοτα. Και γαρ
επιβουλευ σας τωι Ἄβελ, και τους πατριαρχας θλιψας, επιβου λευσας δε και τωι
Ἡσαΐαι, και τον Ἱερεμιαν υβρισας, και τον Ἰωβ πειρασας· παλιν ισχυε, και εβασι
λευεν ο θανατος απο Ἀδαμ μεχρι Μωσεως. Ἄρτι δε τολμησας κατα του Κυριου,
θεωρει εαυτον γενομε νον Ἶρον, και εκβληθεντα του παντος, και υπο παν των
καταπατουμενον. Ἔργον γαρ του Σωτηρος γε γονε μη μονον αυτου του θανατου
 
 
 
 

16

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταπαιξαι, αλλα και ημας επ' αυτου επιθειναι· ινα μη μονον ημας της δουλειας
ελευθερωσηι, αλλα και τον δουλω σαντα ημας καταργησηι· μηποτε παλιν ισχυσας απα
τησηι ημας, και εις αργον αυτου το κατορθωμα γενη ται. Ὅθεν αυτος, καταπαιξας του
θανατου, λοιπον εκδοτον και ημιν αυτον εις το πατεισθαι διδωσι λε γων· «Ἰδου
δεδωκα υμιν εξουσιαν πατειν επανω οφεων και σκορπιων, και επι πασαν την
δυναμιν του εχθρου·» και παλιν· «Καταπατησει λεοντα και δρακοντα.» Παλαι μεν
γαρ ο οφις ηπατησε την Ευαν, και τωι φθονωι τουτου ο θανατος εισηλθεν εις τον
κοσμον· αρτι δε πατειται, και θελων απαταιν, ακουει· «Ὕπαγε οπισω μου, Σατανα.»
Και παλαι μεν ο αντιδικος ημων διαβολος ως λεων περιεπατει, διψων την ημετεραν
ψυχην· αρτι δε καταπατειται συν τωι δρακοντι, και λοιπον ο Θεος εν ταχει συντρι ψει
τον Σαταναν υπο τους ποδας ημων. Και τοσουτον καταφρονειται και παιζεται, ως
και επι τρωγλην ασπιδων, εκβαλλοντα τινα την χειρα, μη φοβεισθαι. Ταυτα γαρ
Ἡσαΐας προεφητευσε· και εστιν ο λογος αληθης. Παιδια γουν την παλαι και
γεροντας απατω σαν ηδονην αρτι χλευαζουσι· και μηπω νομιμης ηλι κιας επιβαντες,
την υπερ τον νομον περιζωννυν ται σωφροσυνην· και παρθενοι μενοντες, τωι λογωι
πατουσι της οφιωδους ηδονης τας απατας, μη φοβουμενοι ταυτης τα θανατηφορα
δηγματα. Ἤδη δε τινες και αυτο το κεντρον του διαβολου πατουντες, ουκ
εδειλιασαν τον θανατον· αλλα και την ζωην αυτων ηλλαξαν τωι θανατωι, μαρτυρες
γενομενοι του Λογου· δια τουτο γαρ απεθανεν ο Κυριος. Πολλοι δε τα επι γης
καταλιποντες, ελευθερωι τωι βαδισματι τον αερα διαβαινουσι, και εν ουρανωι
πολιτευονται· ουκετι φοβουμενοι τον αρχοντα του αερος, αλλα και επι πληττοντες
και λεγοντες, ει θελοι κωλυειν· «Ὕπαγε οπισω μου, Σατανα·» οτι Κυριον τον Θεον
μου σπευ δω προσκυνησαι· δια τουτο γαρ εσταυρωθη εις τον αερα ο Σωτηρ. Ἡ δε
οδος του παραδεισου, η παλαι 28.236 δι' αμαρτιας κλεισθεισα, αρτι τοις βουλομενοις
ανεωι γεν, ως Παυλος μαρτυρει, αρπαζομενος εκει, και απερχομενος εις τους
ουρανους. ∆ια τουτο γαρ επαι ξεν ο Κυριος τον οφιν. Και ο μεν ᾅδης κατηργηται,
ουκετι του θανατου κρατουντος, αλλα παντων εγειρο μενων· ο δε διαβολος ουκ ετι
εξανισταται καθ' ημων· πεπτωκε γαρ, και πεσων αληθως επι τωι στηθει και τηι κοιλιαι
πορευεται· δια τουτο γαρ ανεστη ο Κυριος. Και οι μεν ανθρωποι μεμαθηκασι
καταφρονειν σω ματικου πλουτου, και πλουτουσι τωι λογωι και τηι γνωσει· ο δε
καυχωμενος ειναι πλουσιος δρακων γεγυμνωται, και νυν γυμνος Ἶρος και πενης
εστι, κατεσκυλευμενος υπο παντων. Και γαρ παλαι των χερουβιμ ανα μεσον ων, και
παντα λιθον χρηστον ενδεδυμενος, τον σαρδιον, τον ιασπιν, τον αχατην, αρτι λοιπον
επι παπυρον, και καλαμον, και χαλικα κοιμαται, ως εν τωι Ἰωβ περι αυτου λεγεται.
∆ια τουτο γαρ ο Κυριος επτωχευσεν, ινα ημεις τηι πτωχειαι αυτου πλουτησωμεν, και ο
διαβολος εγυ μνωθη. Και το παραδοξον και μεγα γενομενον εν τηι κτισει· ανθρωποι
μεν γαρ σπευδουσιν αποθνησκειν ευχομενοι την επιδημιαν του Σωτηρος· ο δε
δειλαιος διαβολος, ο παλαι του θανατου το κρατος εχων, νυν φοβειται τον
ερχομενον, και την κρισιν καταπτησ σει. Οιδε γαρ το ητοιμασμενον αυτωι πυρ, και
τοις αγγελοις αυτου. ∆ια τουτο γαρ και εκριθη μου ο Κυριος, ινα ημας απο της
κρισεως ελευθερωσηι, κακεινον κατακρινηι. Περι γαρ της γενομενης εις παντας
πανταχου θεογνωσιας τι δει και λεγειν, των γιγνομενων αφ' εαυτων εχοντων την
πιστιν; Ουκ εστι γαρ ημεραν παρ ελθειν, εν ηι οτε τα μεν ειδωλα ου καταλιμπανουσιν
ανθρωποι, και τους ιδιους και πατρικους αρνουνται νομους, προς δε Θεον
καταφευγουσι, και τους Χρι στου λαμβανειν νομους αξιουσι, παραδοξωι θαυματι
πιστευοντες εις αυτον. Ἔτι γαρ ειδωλολατρουντες και ως ανθρωπον διαβαλλοντες
τον Χριστον, τουτον υστε ρον Θεον γινωσκοντες, καταλιμπανουσι τα ειδωλα· και
 
 
 
 

17

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ους εφοβουντο δαιμονας εν τοις ειδωλοις, τουτους τον Κυριον επιγνοντες λοιπον
καταλειπουσι, και απο αλλων διωκουσι· και ην ειδωλολατρουντες ηδονην εφο
βουντο, ταυτης εν Χριστωι καταφρονουσι, και την τοτε νικωσαν αυτους αμαρτιαν
αρτι τωι σημειωι του σταυρου νικωντες παιζουσι. Και γαρ απιστουντες ολως τηι
παρθενιαι, και αδυνατον ειναι λεγοντες εν ανθρωποις ταυτην ευρισκεσθαι την
αρετην, πιστευσαντες τωι εκ Παρθενου Σωτηρι, ου μονον επιγινωσκουσιν, αλλα και
αυτοι ταυτην πολιτευομενοι, απιστουνται παρα τοις ετι εθνεσιν ειδωλολατραις. Ἐπι
τουτοις δε ηργησε πασα μεν φαρμακεια, πασα δε μαγεια κατηργηται, και πασα των
Ἑλληνων μεμωραται σοφια. Ἐν γαρ τοις θειοις, ου λογων, αλλ' εργων εστι χρεια·
και ουχ η προφορα της γλωττης, αλλ' η της ψυχης διαθεσις ωφελει. Οι γουν
Ἕλληνες ου καταλαμβανουσι λογοις ταυτα, α τηι πιστει Χριστιανοι επιδεικνυνται·
και α ενεργουσι λογοις οι μαγοι, ταυτα, σιωπων 28.237 των ημων, τωι σημειωι του
σταυρου καταργειται· και α αμφιβαλλουσι περι αθανασιας, ταυτα οι μαρτυρες του
Χριστου ου λογοις, αλλ' εργοις επιδεικνυνται· και περι ης δισταζουσι παρθενιας οι
μαγοι, και των Ἑλληνων φιλοσοφοι, ταυτην εν Χριστωι και γυναικες επιδεικνυνται·
και οις ευχονται δαιμοσιν, ως θεοις, τουτους και παιδια εν Χριστωι διωκουσι. Και
ολως ο χριστοφορος ανηρ ως Θεος εστιν επι γης, τοις μεν ανθρωποις ανεξικακος
γενομενος, πασι δε, ως συν ηλιωι περιπολων, τον ουρανιον επιδεικνυμενος βιον.
Ἰδου εν τουτο του σταυρου κατορθωμα· ιδου ταυτα πεποιηκεν ο θανατος του
Σωτηρος. Ου γαρ αν θρωπου εστι το εργον, αλλα Θεου. Και δια τουτο πε πονθεν ως
ανθρωπος, ινα τοις ανθρωποις τα υπερ ανθρωπον και θεια χαρισηται. Αυτου γουν
εστι τα νυν εν ανθρωποις κατορθωματα. Καν γαρ Παυλος λαληι, αλλα Χριστος εστιν
εν αυτωι λαλων· καν μεγαλα και θαυμαστα ποιηι, αλλ' η του Χριστου χαρις εστιν η
ταυτα ενεργουσα· και εαν εις παντας εφθασεν η περι Θεου γνωσις, αλλ' ουκ
ανθρωπων εστιν η διδασκαλια, αλλ' αυτου του Λογου καταβαντος μεσιτου Θεου και
αν θρωπων. Τουτο γαρ γεγραπται, ο οι Ἰουδαιοι μεν εσιω πησαν παλαι, αρτι δε
πληρουμενον ορωσι· γεγραπται γαρ, οτι «Ἔσονται παντες διδακτοι Θεου,» καθαπερ
και ο Ἱερεμιας λεγει· «Ἰδου ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος·» και επιφερει λεγων·
«Και ου μη διδαξει εκαστος τον πλησιον αυτου και εκαστος τον αδελ φον αυτωι
λεγων· Γνωθι τον Κυριον· οτι παντες ειδη σουσι με απο μικρου εως μεγαλου αυτων,
οτι ιλεως εσομαι ταις αδικιαις αυτων.» Τις γαρ εστιν ο εν τοις ειδωλοις κατανυττων,
ει μη ο Κυριος; και τις ο αν αγων αυτους εκειθεν ετι δουλευοντας ειδωλοις, ει μη
αυτος ο Χριστος, ο λεγων· «Ὅταν υψωθω, παν τας ελκυσω προς εμαυτον;» Το γαρ
παραδοξον εστι τουτο, οτι, ετι δουλευοντων αυτων ειδωλοις, δι ανοιγεται τουτων ο
νους της ψυχης ως το νοειν, οτι ους μεν ενομιζον παλαι θεους, ξυλα και λιθους
ειναι· ον δε εχλευαζον εσταυρωμενον, τουτον ουκ ανθρωπον, αλλα Θεον
επιγινωσκειν. Νου δε διδασκαλος ουκ ανθρωπος εστιν, αλλ' ο τον νουν μονος ορων
Θεος. Μακαριε αληθως και ζωοποιε σταυρε του Σωτηρος· τον μεν θανατον
εθριαμβευσας, τον δε τουτον κατε χοντα διαβολον ανειλες. Θειε Λογε, και αληθως
σοφια του Πατρος· συ και του πανουργου το προσωπον εδει ξας, και την πτυξιν του
θωρακος αυτου εγυμνωσας· ωστε και ημας λεγειν· «Ου γαρ αυτου τα νοηματα
αγνοουμεν.» Φιλανθρωπε και αγαθε ∆εσποτα· συ και αιχμαλωτους ημας οντας
ελυτρωσω, και δουλευοντας τηι αμαρτιαι, δια του θανατου ιδιου, Κυριε, ηλευθε
ρωσας. Οιδαμεν γαρ, οτι ηλευθερωθημεν απο της αμαρτιας. Ειρηνοποιε αληθως Υιε
του Θεου· συ και την υιοθεσιαν ημιν αποδεδωκας, και αποκαταλλα 28.240 ξας ημας
τωι σαυτου Πατρι, την εχθραν εν τηι σαρκι κατηργησας. Πλουσιε Σωτηρ και αληθως
βασιλευ· συ γαρ επτωχευσας, ινα τηι σηι πτωχειαι πλουτησω μεν· συ και την βασιλειαν
 
 
 
 

18

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημιν των ουρανων εχα ρισω, κτιστα και δημιουργε των παντων, Λογε του Πατρος·
συ γαρ παλιν ημας ανεκτισας, και σου ποιη ματα εσμεν, κτισθεντες επι εργοις
αγαθοις. Φως αλη θως και απαυγασμα του Πατρος· συ γαρ ημας εν σκοτει
κατελαμψας, και μη βλεποντας ημας εις φως ηγαγες. Μορφη και εικων οντως του
Πατρος· συ γαρ ημας απολλυμενους εμορφωσας, και παλιν εχα ρισω το κατ' εικονα.
Θεε Λογε και αληθως ζωη· συ γαρ αποθανοντας εζωοποιησας, και φθαρεντας ανε
καινισας, ενδυσας την αφθαρσιαν. ∆υναμις αληθως, και βραχιων, και δεξια του
Πατρος· συ γαρ και τας ωδινας ελυσας του θανατου, θυρας χαλκας και μοχλους
σιδηρους κατεαξας, ως η Γραφη λεγει. Συ και τον δρακοντα, τον οφιν, τον διαβολον,
εν ανθρωπινωι αγκιστρωι περιηγαγες εν τωι τροπαιωι του σταυρου. ∆ια σε και την σην
θειαν ανδραγαθιαν παντες μεν αυτον πατουσι, παντες δε αυτου καταπαιζουσι. Σου
γαρ πρωτου παιξαντος εις αυτον, γεγονε λοιπον αρχη πλασματος Κυριου,
πεποιημενου εις το καταπαιζεσθαι. Και σου τουτον καταβαλοντος, γεγονε πασι
θαυμα, ωστε και λεγειν· «Πως εξεπεσεν εκ του ουρα νου ο Ἑωσφορος, ο πρωι
ανατελλων;» Και σου λαβον τος παρ' αυτου το καθ' ημων χειρογραφον, και προσ
ηλωσαντος αυτο τωι σταυρωι, παντες κατ' αυτου κα τακερτομουσι λεγοντες· «Πως
αναπεπαυται ο απαιτων; και αναπεπαυται ο επισπουδαστης; συν ετριψεν ο Θεος τον
ζυγον των αμαρτωλων. Λοιπον γαρ υποκατω αυτου στρωννυται σηψις, και το
κατακαλυμ μα αυτου γινεται σκωληξ,» και παντες ουκετι τον δρακοντα φοβουνται,
αλλα σε, και δια σου τον Πατερα προσκυνουσιν. Ουτω μεν ουν ο Κυριος εξαναστας,
ταχεως κατε παιξε του θανατου, και ημας ηλευθερωσεν απ' αυ του. Ἰουδαιοι δε, ουδε
ταυτα βλεποντες, ηισχυνοντο, αλλα και ηγνοουν τολμωντες κατα του Σωτηρος, οτι
καθ' εαυτων επεχειρουν ταυτα. Ουκ εβλεπον γαρ παραδιδοντες τον Κυριον, οτι την
της Ἱερουσαλημ παραδοσιν προκαλουνται, λεγοντος του προφητου Ἱε ρεμιου·
«Παραδιδομενη παραδοθησεται Ἱερουσαλημ εις χειρας Ναβουχοδονοσωρ βασιλεως
Βαβυλωνος.» Και ουκ εβλεπον, οτι, μη θελοντες δουλευειν τωι Κυ ριωι, υπεβαλλον
εαυτους τωι διαβολωι δουλους, και υπηρετουν αυτωι εις την κατα του Σωτηρος επιβου
λην. Ἠγνοουν γαρ τον Βαραββαν αιτουμενοι, και τον Κυριον αποκτεινοντες, οτι τον
μεν βιον βιωσονται του Βαραββα, και πασα στασις και φονος παρ' αυτοις αυξησει·
αποβαλουσι δε αφ' εαυτων το φως και την αληθειαν, και παντα οσα εστιν ο Κυριος,
ως ο Ἡσαΐας λεγει· «Ἰδου δη ο δεσποτης Κυριος Σαβαωθ, αφελει απο της Ἰουδαιας
και απο Ἱερουσαλημ ισχυοντα και ισχυουσαν, ισχυν αρτου και ισχυν υδατος, γιγαντα
28.241 και ισχυοντα, και αρχοντα πολεμιστην, και δικαστην, και προφητην, και
στοχαστην, και πρεσβυτερον, και πεντηκονταρχον, και θαυμαστον συμβουλον, και
σο φον αρχιτεκτονα, και συνετον ακροατην. Και επι στησω νεανισκους αρχοντας
αυτων, και εμπαικται κυριευσουσιν αυτων.» Ἐνεπαιζον γαρ οι αθλιοι τωι Κυριωι, και
ουκ εβλεπον, οτι το προφητικον κατ' αυ των επληρουτο ρητον το λεγον· «Ἐμπαικται
κυριευ σουσιν αυτων.» Τουτο γαρ εστι το παραδοξον του Σωτηρος, οτι σταυρουμενος
επασχε μεν υπερ της ανθρωποτητος, κατεπαιξε δε του θανατου, και κατα Ἰουδαιων
επληρουτο τα γεγραμμενα. Ὅτι δε και το φως αφηιρηται απ' αυτων, γεγραπται εν τωι
Ἱερεμιαι ουτως· «Ὁ Λογος ο γενομενος επι Ἱερεμιαν επι παντα τον λαον Ἰουδα.» Ειτα
επιφερει λεγων· «Ἀφελω απ' αυτων φωνην ευφροσυνης, και φωνην χαρας, φωνην
νυμφιου και φωνην νυμφης, οσμην μυρου και φως λυχνου.» Ἀμελει παρεδιδουν
τοις εθνεσι τον Κυριον, και ουκ ᾔδεισαν, αλλ' ετυφλωτ τον, οτι αυτοι ου μετα πολυ
μιανθησονται εν τοις εθνεσι και εις την κληρονομιαν αυτων εισελευσονται κατ'
αυτων τα εθνη, καθαπερ γεγραπται· «Ὁ Θεος, εισηλθοσαν εθνη εις την κληρονομιαν
σου, εμιανον τον ναον τον αγιον σου, εθεντο Ἱερουσαλημ εις οπωρο φυλακιον.»
 
 
 
 

19

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀρνουμενοι τον Κυριον εχειν βασιλεα, ηγνοουν στερισκομενοι της ∆αβιτικης τιμης.
Αυτωι γαρ απεκειτο του ∆αβιδ η βασιλεια, και μεχρι της επιφανειας του Σωτηρος
εφθανεν αυτη, επι μαρ τυρι τωι Ἰακωβ λεγοντι· «Ουκ εκλειψει αρχων εξ Ἰουδα, ουδε
ηγουμενος εκ των μηρων αυτου, εως αν ελθηι, ωι αποκειται, και αυτος προσδοκια
εθνων.» Και γυμνουντες δε τον Κυριον, και τυπτοντες αυτον, ουκ ᾔδεισαν
εκδιδυσκομενοι παρ' αυτου, και κοπετον καθ' εαυτων παροξυνοντες· λεγει γαρ
αυτος ο Κυ ριος· «Ἀφελουμαι τα ιματια μου και τα οθονια, του μη καλυπτειν την
ασχημοσυνην αυτης·» και παλιν· «Ἕνεκεν τουτου κοψεται και θρηνησει, πορευσεται
ανυποδητος, και γυμνη· ποιησεται κοπετον ως δρα κοντων, και πενθος ως
θυγατερων σειρηνων.» Και ποιουντες επιβληθηναι χλαμυδα κοκκινην, ουκ εβλε πον
καθ' εαυτων την κατηγοριαν του Πνευματος πληρουντες, οτι «Αι χειρες υμων
αιματος πληρεις.» Χαιροντες δε και επι τωι περικεισθαι ακανθας τον Σωτηρα,
ετυφλωττον, καθ' εαυτων αυτας περι τιθεντες. Γεγραπται γαρ· «Ἔκστητε, λυπηθητε,
αι πεποιθυιαι, εκδυσασθε, γυμναι γενεσθε, περιζωσασθε τας οσφυας, και επι των
μασθων κοπτεσθε απο αγρου επιθυμηματος, και απο αμπελου γενηματος. Ἡ γη του
λαου μου ακανθα, και χορτος αναβησεται, και εκ πασης οικιας ευφροσυνη
αρθησεται.» Ἐχλευα 28.244 ζον τον Κυριον, ως Υιον Θεου, και ουκ εβλεπον απο
βαλλομενοι την υιοθεσιαν, ως αυτος διαμαρτυρεται λεγων· «Υιους εγεννησα και
υψωσα, αυτοι δε με ηθετησαν·» και, «Ἰδου αφιεται υμιν ο οικος υμων.» Ἐποτιζον
αυτον οξος και χολην, αλλα και τουτο σφο δρα τυφλον κατ' αυτων. Ὁ μεν γαρ Θεος
αμπελον εξ Αιγυπτου μετηρε, και κατεφυτευσεν αυτην, και περιεμενε του λαβειν
παρ' αυτων τον καρπον, στα φυλην και οινον· οι δε αφρονες, αντι οινου οξος, αντι
δε σταφυλης χολην επεδιδουν, γνωρισμα της κατα Σοδομιτας αυτων κακιας
εμφαινοντες· και γαρ αυ των η σταφυλη χολη εστι, κατα τα εν τωι ∆ευτερονο μιωι
γεγραμμενα. ∆ια τουτο γαρ ο Κυριος και Σωτηρ ημων, ειδως τον παρ' αυτων
εσομενον τοιουτον καρ πον, προελεγεν αυτοις την παραβολην του αμπελω νος, και
οτι αρθησεται αφ' υμων η βασιλεια των ουρανων, και δοθησεται εθνει ποιουντι τους
καρπους αυτης. Προς τουτοις διηρουν τα ιματια τοις δημιοις, ουχ ορωντες τον κατ'
αυτων εν τοις εθνεσι γιγνομενον μερισμον· φησι γαρ ο προφητης· «Ἰδου ημεραι
ερχονται του Κυριου, και διαμερισθησεται τα σκυλα σου εν σοι. Και επισυναξω παντα
τα εθνη εις πολεμον εις Ἱερουσαλημ, και αλωσεται η πολις, και διαρπαγησονται αι
οικιαι, και αι γυναικες μολυνθησονται·» και παλιν· «Νυν καταφαγεται η ερυσιβη
τους κληρους αυτων·» και καθως ο Μι χαιας φησι· «Τηι ημεραι εκεινηι ληφθησεται εφ'
υμας παραβολη, και θρηνησεται θρηνος εμμεει λε γων· Ταλαιπωριαι εταλαιπωρησε
μερις λαου μου, κατε μετρηθη εν σχοινιωι, ουκ ην ο κωλυων αυτον του αποστρεψαι·
οι αγροι υμων διεμετρηθησαν.» Και συνελοντι φρασαι, τολμησαντες κατα του
Κυριου, καθ' εαυτων την ημεραν προσεκαλεσαντο, ην προ ελεγε και ο προφητης·
«Ἡμερα γαρ κρισεως Κυ ριου, ανταποδοσεως κρισεως Σιων. Και στραφησον ται αι
φαραγγες εις πισσαν, και η γη αυτης εις θειον. Και εσται η γη αυτης ως πισσα
καιομενη νυ κτος και ημερας, και ου σβεσθησεται εις τον αιωνα χρονον, και
αναβησεται ο καπνος αυτης ανω. Αυτη εις γενεαν ερημωθησεται, και κατοικησουσιν
εν αυτηι ορνεα και εχινοι, και ιβεις, και κορακες. Και επι βληθησεται επ' αυτην
σπαρτιον γεωμετριας ερημου, και ονοκενταυροι οικησουσιν εν αυτηι. Οι αρχοντες
αυτης ουκ εσονται· και οι βασιλεις και οι μεγιστανες αυτης εσονται εις απωλειαν.
Και αναφυσει εις τας πολεις αυτης ακανθινα ξυλα, και εις τα οχυρωματα αυτης. Και
εσται επαυλις σειρηνων και αυλη στρουθων, και συναντησουσι δαιμονια
ονοκενταυροις, και βοησουσιν ετερος προς τον ετερον. Ἐκει αναπαυσονται
 
 
 
 

20

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονοκενταυροι· ευρον γαρ αυτοις αναπαυσιν. Ἐκει ενοσσευσεν εχινος, και εσωσεν η
γη τα πεδια αυτης μετα ασφαλειας.» Ταυτα πεπονθασιν οι Ἰουδαιοι, δοκουντες τον
Κυριον αποκτεινειν· ταυτα καθ' εαυτων προεκαλεσαντο, βοωντες κατα του Σωτηρος·
εν τουτοις κατε 28.245 κριθησαν θελησαντες κριναι τον Κυριον. Και μοι παρελθων ο
βουλομενος γενεσθω δικαστης, ουκ εξ αφανων πραγματων, αλλ' εκ των γιγνομενων
την αληθειαν αναλογιζομενος. Και σκοπειτω, τις μεν ο του Κυριακου θανατου
καρπος, τι δε της επιβουλης των Ἰουδαιων το κερδος. Ὁ μεν γαρ θανατος του
Σωτηρος την οικουμενην ηλευθερωσε, και τα εθνη τον Θεον εδοξασεν· ο δε των
Ἰουδαιων θυμος συν αυτοις τοις Ἰουδαιοις απωλεσε και την πολιν, και της
θεογνωσιας αυτους ετυφλωσε. Και ο μεν θανατος του Κυριου τους νεκρους
εζωοποιησεν, η δε των Ἰου δαιων επιβουλη της ζωης αυτους τους Ἰουδαιους
εστερησε, και νυν εισι χωρις του Κυριου. Και ο μεν σταυρος του Σωτηρος την
Ἐκκλησιαν των εθνων ερημον ουσαν κατυκησεν· Ἰουδαιοι δε τηι κακιαι εαυ των και
της οικουμενης εαυτους ερημωσαν, και νυν εισιν ουκ εχοντες πολιν. Και παλιν ο μεν
θανατος του Σωτηρος την βασιλειαν των ουρανων ανεδειξεν· Ἰουδαιοι δε τωι θυμωι
και τους βασιλεις αυτων απωλεσαν, και τους μεγιστανας κατεβαλον. Προς τουτοις ο
σταυ ρος του Κυριου αγγελους συνηψε τοις ανθρωποις, και μεσιτης της φιλιας
αυτων γεγονεν· Ἰουδαιοι δε επι βουλευοντες εκερδαναν την μετα δαιμονων κατοικη
σιν. Και ο μεν θανατος του Χριστου εκουφισε την των ανθρωπων δια την αμαρτιαν
αλογιαν· Ἰουδαιοι δε ηλογισθησαν τωι θυμωι, και νυν μετα σειρηνων, και εχινων, και
στρουθων τοις τροποις συνανα στρεφονται, αλλοκοτον εχοντες και ουτως τον
τροπον, ως ονοκενταυροι. Και γαρ αντι του νομου, ανομια παρ' αυτοις εστιν· αντι δε
πραοτητος, «Θυμος αυτοις κατα την ομοιωσιν του οφεως.» Και ολως ουδεν εστι παρ'
αυτοις, ο μη θανατον αυτοις κατεργαζεται. Ἆρ' ουν ουκ αξιον τωι θανατωι
προσκεισθαι, και αφιε ναι των Φαρισαιων το συνεδριον; Ἆρ' ουν ουκ αξιον τωι
σταυρωι μαλλον προσκυνειν η την Ἰουδαιων και του κοσμου κερδαναι φιλιαν; ∆ια
τουτο γαρ και ο μακαριος Παυλος γεγραφε· «Τα παντα ηγημαι ζημιαν, ινα κερδανω
Χριστον·» δια τουτο καυχημα ηγειται τον σταυρον, λεγων· «Ἐμοι δε μη γενοιτο
καυχασθαι ει μη εν τωι σταυρωι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου εμοι κοσμος
εσταυρωται, καγω κοσμωι.» ∆ια τουτο και αυτος ο Κυριος ελεγεν· «Ὃς αν μη αρηι τον
σταυρον αυτου, και ακολουθησηι μοι, ουκ εστι μου αξιος, ουδε δυναται μου μαθητης
ειναι.» Ἀλλ' ενταυθα πολλης ασφαλειας εστι χρεια, μηποτε κατα τους Ἰουδαιους
αιρωμεν τον σταυρον, και μη κατα τον Παυλον. Ὁ μεν γαρ Παυλος ως τροπαιον της
αμαρτιας εφορει τον σταυρον· οι δε Ἰουδαιοι επι τωι τον Κυριον ανελειν. ∆ια τουτο
ασφα λιζεσθαι χρη και νηφειν, μηποτε, κατηγορουντες Ἰουδαιων, τα αυτα αυτοις
κατα του Κυριου πρατ τωμεν. Πολλοι γαρ προσκυνουντες τον Κυριον, και 28.248
αναξιως αυτου πολιτευομενοι, αγνοουσιν υπευθυνοι γινομενοι του θανατου του
Σωτηρος· «Ὃς» γαρ «αν εσθιηι τον αρτον, και πινηι το ποτηριον του Κυριου αναξιως,
ενοχος εστι του σωματος και του αιματος του Κυριου,» ο Ἀποστολος μαρτυρεται.
Ουτως· «Και ο μισων τον αδελφον αυτου ουκ αγαπαι τον Κυριον,» αλλ' ωσπερ οι
Ἰουδαιοι, και αυτος ουτως εμισει τουτον. Ὁ δε τον πενητα εξουθενων ατιμαζει και
αυτος, ως οι Ἰουδαιοι, τον Κυριον· τουτο λεγει Σαλομων· «Ὁ εξουθενων τον πενητα,
ατιμαζει τον ποιησαντα αυτον.» Ὁ παρορων πενητα πεινωντα και διψωντα και
γυμνον, ομοιος εστι τοις Ἰουδαιοις, τοις και τον Κυριον εκδυσασι, και ποτισασιν
αυτον οξος και χολην. Και ο λαμβανων δωρα επ' αθωοις ουκ εστιν αλλος του
πωλησαντος τον Κυριον, ως ο Ἰουδας· και αυτος γαρ την δικαιοσυνην, ητις εστιν ο
Κυριος, πωλει, ως εκεινος τον Χριστον. Και ο μη κρινων ορφανωι, και το δικαιον
 
 
 
 

21

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποδιδους τηι χηραι, ο αυτος εστι τοις επιβουλευσασι τωι Κυριωι και συκοφαντησασιν
αυτον. Και τελος, οποια αν τις εις τον πλησιον εργασηται, ταυτα εις τον Κυριον
λογιζεται, τον δι' ημας κατελθοντα και υπερ ημων αποθανοντα. Ουτω γαρ και ο
Κυριος εν τοις Ευαγγελιοις λεγει· «Ἐφ' οσον εποιησατε ενι των μικρων τουτων, εμοι
εποιησατε.» Και παλιν, οπερ εστιν αναγκαιον ειδεναι και τηρειν· «Ὁ πορνευων την
μεν ιδιαν ψυχην απολλυει, υβριζει δε και αυτος, ως Ἰουδαιοι, τον ναον και το σωμα
του Κυριου.» Ὁ γαρ «τον ναον του Θεου φθειρων, φθειρεται υπο του Θεου,» ως
Παυλος γραφει. Και ο μεν υπο της αμαρτιας βασιλευομενος ουδεν αποδεει των
αρνουμενων Ἰουδαιων, και λεγοντων μη εχειν βασιλεα τον Κυριον, αλλα Καισαρα.
Μη αγνοειτω δε ο κρατουμενος υπο των ηδονων, και μαλλον αυταις τερπομενος, οτι
και αυτος, ως οι Ἰουδαιοι, τον Βαραββαν αιτειται, και τον Κυριον αποκτεινει. Ουτω
γαρ οι Ἰουδαιοι, τον φαυλον τροπον αγαπησαντες τον του Βαραββα, λοιπον την
αρετην απεδιωξαν. Γινωσκετω δε και ο μη τηι πιστει ισχυρος, οτι τοιουτος εστιν, ως
οι απιστουντες και λεγοντες· «Ει Υιος εστι του Θεου, καταβατω νυν απο του
σταυρου, και πιστευσομεν αυτωι.» Και γαρ κακεινοι απιστουντες εφθεγγοντο ταυτα.
Τι ουν επι τουτοις χρη ποιειν; Ουδεν ετερον η πιστευειν τωι Χριστωι, και κατ' αυτον
πολιτευεσθαι, καθως και ο Παυλος λεγει· «Μιμηται μου γινεσθε, καθως καγω
Χριστου·» και την μεν Ἰουδαιων εκτρεπεσθαι φιλιαν, και απιστιαν, και χλευην, και
μυθους, και γενεαλογιας απεραντους, αιτινες ζητησεις παρεχουσι μαλλον η
οικονομιαν Θεου την εν πιστει· εχεσθαι δε του σταυρου και αξιως αυτου
πολιτευεσθαι, και λεγειν τας αυτας τωι Παυλωι φωνας· «Ἐμοι δε μη γενοιτο
καυχασθαι, ει μη εν τωι σταυρωι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου.» Ουτω γαρ
πολιτευσαμενοι και 28.249 πιστευσαντες εις τον Κυριον, γνωσομεθα την εις
ουρανους αναληψιν αυτου, και την εν δεξιαι της μεγαλοσυνης καθισιν, και την των
αγγελων υποταγην οψομεθα, και την μετα δοξης αυτου παλιν παρουσιαν· ην
αγγελοι μεν προσημαινουσιν, αγιοι δε υμνουσι· παντες δε ορωντες αγαλλιωνται, και
χαιρουσιν εν Χριστωι Ἰησου, δι' ου τωι Πατρι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 
 

22

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


