Contra Sabellianos
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
Περι της αιδιου υπαρξεως του Υιου και του Πνευματος συν Θεωι, και
προς τους Σαβελλιζοντας.
Ἰουδαισμος αντικειται προς Ἑλληνισμον, και ουδετερος ευσεβης, αλλ' αμφοτεροι
της αληθειας εκτος. Ἐπει και Βαβυλωνιοι πεπολεμηκασιν Αιγυ 28.97 πτιους, και
αλλοι πολλοι ασεβεις ασεβεσιν ηναν τιωθησαν. Ου τοινυν εξαρκει το προς ασεβειαν
ανθιστασθαι, ει μη δι' ευσεβειαν η προς την ασεβειαν αντιστασις γιγνηται. Πολλα και
μεγαλα κατα των ειδωλολατρουντων εχουσι λεγειν οι Ἰουδαιοι, και δικαια λεγουσι
κατηγορουντες αυτων τηι κτισει λατρευοντων παρα τον κτισαντα. Ἀλλ' ουχ οτι
δυσσεβειαν ελεγχουσι, δια τουτο ευσεβειν ομολογηθησον ται, τον Υιον του Θεου, δι'
ου τα παντα γεγονεν, αρνουμενοι, και τοις δι' αυτου τον Πατερα σεβομε νοις
εγκαλουντες πολυθεοτητα. ∆ιοπερ εξεληλυθαμεν εξ Ἑλληνων, και αφωρισμεθα,
προς το μη ταις ακα θαρτοις ειδωλολατρειαις αναμιγνυσθαι· εξεληλυθα μεν δε και
εκ της των Ἰουδαιων βλασφημιας, τον Υιον ομολογησαντες του Θεου, και φυγοντες
την ολεθριον αρνησιν του Κυριου ημων, του λεγοντος· «Ὃς δ' αν αρνησηται με
εμπροσθεν των ανθρωπων, αρνησομαι αυτον εμπροσθεν του Πατρος μου του εν τοις
ουρανοις.» Ὁμολογουμεν δε τον Υιον εκ Πατρος, και αει μετα του Πατρος,
πιστευοντες αυτωι λεγοντι και επαγγελλομενωι· «Πας οστις ομολογησειεν εμε
εμπροσθεν των ανθρωπων, ομολογησω καγω αυτον εμπροσθεν του Πατρος μου του
εν τοις ουρανοις.» Τουτο ορωντες το παραδειγμα, και νυν απηλλο τριωθημεν των
Ἑλληνιζοντων επ' ονοματι Χριστιανισμου, των εργον Θεου τολμωντων θεολογειν
τε και προσκυνειν. Χωριζομεθα δε και των Ἰουδαιζοντων και τον Χριστιανισμον εν
Ἰουδαισμωι παραφθειρον των· οι, τον εκ του Θεου Θεον αρνουμενοι, Θεον ενα
παραπλησιως Ἰουδαιοις λεγουσιν· ουχ οτι μονος αγεννητος· και μονος πηγη
θεοτητος, δια τουτο φασκοντες αυτον ειναι μονον Θεον· αλλ' ως αγονον Υιου και
ακαρπον ζωντος Λογου και σοφιας αληθινης. Λογον γαρ οιον τον εκ καρδιας
ανθρωπου νομιζουσι τον του Θεου, και σοφιαν οποιαν την εν ψυχηι· και δια τουτο
προσωπον εν τον Θεον αμα τωι Λογωι φασιν· ωσπερ και τον ανθρω πον αμα τωι
εαυτου Λογωι ανθρωπον ενα, ουδεν πλεον Ἰουδαιων δοξαζοντες, των ουκ
αποδεξαμενων τον ευαγγελιστην τον ευθυς εξ αρχης βοωντα· «Ἐν αρχηι ην ο Λογος,
και ο Λογος ην προς τον Θεον, και Θεος ην ο Λογος.» Ει γαρ εν καρδιαι Λογον ο Θεος
εχει μη γεγεννημενον εξ αυτου κατα αληθειαν, ως Θεον εκ Θεου, πως αν ειη προς
τον Θεον ο Λογος; και πως αν ειη Θεος; Ου γαρ ο λογος του ανθρωπου ανθρωπος εστι
προς ανθρωπον, επει μητε ζων εστι, μητε υφεστως, αλλα ζωσης καρδιας και
υφεστωσης κινημα μονον· και λεγεται παραχρημα, και ουκ εστι, και πολλακις
λαλουμενος ουδεποτε δια 28.100 μενει. Τον δε του Θεου Λογον ανωθεν ο ψαλμωιδος
εκεκραγει λεγων· «Εις τον αιωνα, Κυριε, ο Λογος σου διαμενει εν τωι ουρανωι·» και
συμφωνος αυτωι ο Θεον ειναι τον Λογον ομολογων ευαγγελιστης, φανερωθεντα τε
αυτον ευαγγελιζεται, και παρα γενομενον μηνυει, και σαρκωθεντα κηρυττει, ου
συμπεριλαμβανων τηι του Λογου σαρκωσει τον Πατερα· «Ὁ Λογος, γαρ φησι, σαρξ
εγενετο, και εσκηνωσεν εν ημιν, και εθεασαμεθα την δοξαν αυτου, δοξαν ως
Μονογενους παρα Πατρος, πληρης χαριτος και αληθειας.» Μονογενη τον Λογον
οντα οραις εν κοσμωι φανερουμενον, εν ανθρωποις σκη νουντα, δοξαν αυτωι
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κηρυσσομενην, ως Μονογενους παρα Πατρος· ουχ ως Πατρος αυτου οντος, ουδ' ως
του Πατρος αμα τωι Λογωι πεφηνοτος, ωσπερ ο αν θρωπος αμα τωι εαυτου φαινεται
λογωι, και ουκ εστι φανηναι τον λογον, ει μη και ο λαλων αυτον παρειη και
φθεγγοιτο. Τισιν ουν πιστευομεν; Ποτερον τοις ευαγγελιζομενοις ημιν Υιον παρα
Πατρος επι δεδημηκοτα, η τοις εν προσωπον αμα τωι Λογωι τον Πατερα φασκουσιν
ειναι; Ει γαρ εν προσωπον, πως το μεν αποστελλει, το δε αποστελλεται, και
θεωρειται δια σαρκος; «Θεον» γαρ «ουδεις εωρακε πωποτε· ο μονογενης Υιος, ο ων
εις τον κολπον του Πατρος, εκεινος εξηγησατο,» και παραγεγονως αυτος φθεγ γεται
τηι αγιαι φωνηι, παρεχων την εαυτου θεωριαν, και δια ταυτης την του Πατρος
επιγνωσιν υποτι θεμενος· «Ὁ εωρακως εμε, εωρακε τον Πατερα,» ουχ εαυτον ειναι
τον Πατερα φασκων, πως γαρ, τον αορατον; αλλα τοιουτον οιον τον Πατερα·
προειρηκει γαρ· «Ει εγνωκειτε με, και τον Πατερα μου αν ᾔδειτε,» την δυαδα των
προσωπων αντικρυς ημιν εξηγουμενος, απαραλλακτωι γνωριζομενην θεο τητι.
∆ιοπερ ο της του Υιου καταξιουμενος θεωριας ουκ απεστερηται της του Πατρος. Ου
γαρ αλλοιον ο γεννητωρ εγεννα, αλλα τοιουτον οιος αυτος. Ει γουν εν τι μονον
ειναι πραγμα νομιζεις, δυο δε οντα κατα αληθειαν, αγνοεις τον Πατερα και τον Υιον.
Τις ουν σοι προς την εκκλησιαστικην διδασκαλιαν εστι κοι νωνια; Πως δε τας του
δεσποτου δεξηι φωνας, «Ἐγω, φησι, και ο Πατηρ εν εσμεν;» Και παλιν περι του
Πατρος διαλεγομενος, «Παρ' αυτου ειμι,» φησι, «κακεινος εμε απεστειλε·»
προστιθησι δε και το τριτον· «Ἐγω,» φησι, «παρακαλεσω τον Πατερα μου, και αλλον
Παρακλητον δωσει υμιν.» Ὅταν ουν περι μεν εαυτου λεγηι το, «Ἐγω,» περι δε του
Πατρος, «Ἐκεινος,» περι δε του Πνευματος, 28.101 «αλλος·» πως ουκ αποστασια
σαφης αρνεισθαι τα τρια, και μονον ειναι λεγειν τον φασκοντα· «Ουκ ειμι μονος, οτι
ο πεμψας με Πατηρ μετ' εμου εστι.» Χρηται δε και νομικηι φωνηι, και δια ταυτης δυο
παριστησιν οντας αυτον τε και τον Πατερα· «Ἐν τωι νομωι, γαρ φησι, τωι υμετερωι
γεγραπται, οτι δυο ανθρωπων η μαρτυρια αληθης εστιν· Ἐγω,» φησιν, «ειμι ο
μαρτυρων περι εμαυτου, και μαρτυρει περι εμου ο πεμψας με Πατηρ.» Ἰδου γαρ δυο
προσωπα, και ει μη λεγεις δυο ειναι κατα αληθειαν, τουτο λε γων ουδε την
μαρτυριαν εαις συνιστασθαι ουσαν αλη θινην. Τουτο γαρ πιστουται την μαρτυριαν,
το μη υφ' ενος γινεσθαι μονου, αλλ' υπο δυο. Και γαρ με μαρτυρηκεν ο Πατηρ εξ
ουρανου λεγων· «Ουτος εστιν ο Υιος μου ο αγαπητος·» και Υιος Θεου ειναι ο
μονογενης Υιος μαρτυρει, και τωι Πατρι διειλεκται σαφως εν ακοαις ανθρωπων
λεγων· «Ἐξομολογουμαι σοι, Πατερ, Κυριε του ουρανου και της γης, οτι απεκρυψας
ταυτα απο σοφων και συνετων, και απεκαλυψας αυτα νηπιοις. Ναι ο Πατηρ· οτι
ουτως ευδοκια εγενετο εμπροσθεν σου. Παντα μοι παρεδοθη υπο του Πατρος μου.»
Ἀλλα τι προς ταυτα απολογουνται οι της Ἰουδαιων αρνησεως υπηρεται, υπερ του μη
σαφως ελεγχεσθαι τοις Ευαγγελιοις αντιπραττοντες του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου· και ουτως δυο υποστασεις φαινεσθαι, ενα τον Πατερα Θεον, ετερον δε τον
Υιον ανθρωπον; Φευ της ασεβειας! Και τι τουτο διαφερει της Σαμοσατεως απο
λογιας; ειπατωσαν δε πως ανθρωπος περι εαυτου ταυτα φθεγγεσθαι τολμαι. «Ὁ
εωρακως εμε, εωρακε τον Πατερα;» Πως δε ο ευαγγελιστης περι αυτου ταυτα
φθεγγομενου μαρτυρει, οτι Πατερα ιδιον ελεγε τον Θεον ισον εαυτον ποιων τωι Θεωι;
Ουκ ανθρωπος ισος τωι Θεωι, αλλ' ο εκ του Θεου Θεος ισα εξει τωι γεγεννηκοτι κατα
την φυσιν, ως και Παυλος μαρ τυρει, ου περι της ενανθρωπησεως, αλλα τα προ της
ενανθρωπησεως εξηγουμενος· «Ὃς, εν μορφηι Θεου υπαρχων, ουχ αρπαγμον
ηγησατο το ειναι ισα Θεωι.» Ἴσμεν και ανθρωπινως πολλακις τον Σωτηρα φθεγ
γομενον· αλλ' ουχ οτε φησιν· «Ἐγω ειμι ο μαρτυρων περι εμαυτου, και μαρτυρει περι
εμου ο πεμψας με Πατηρ.» Ου γαρ ανθρωπος ο πεμφθεις εις τον κο σμον, ο λεγων·
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

«Ἐκ του Πατρος εξηλθον και ηκω·» ο λεγων· «Ουτως γαρ ηγαπησεν ο Θεος τον
κοσμον, ωστε τον Υιον αυτου τον μονογενη εδωκεν, ινα πας ο πιστευων εις αυτον
μη αποληται, αλλ' εχηι ζωην αιωνιον·» ο λεγων· «Καταβεβηκα εκ του ου ρανου, ουχ
ινα ποιω το θελημα το εμον, αλλα το θελημα του πεμψαντος με.» Ἀλλ' ει θελεις
αυτωι 28.104 ανθρωπινως ακουσαι, αρμοζοντως τηι ορωμενηι κατα σαρκα μορφηι, και
τηι νομιζομενηι ψιληι παρα τοις ακουσασιν ανθρωποτητι, ακουε λεγοντος αυτου· «Ει
εγω μαρτυρω περι εμαυτου, η μαρτυρια μου αληθης ουκ εστι·» κατα το μη
αξιοπιστον ειναι, μηδε νομιζεσθαι ανθρωπον εαυτωι μαρτυρουντα· οτε δε φησι· «Καν
εγω μαρτυρω περι εμαυτου, η μαρ τυρια μου αληθης εστιν, οτι οιδα ποθεν ερχομαι,
και που υπαγω.» Ὅτε, αριθμων τον Πατερα και αυτον, δυο φησιν ειναι τους περι της
δοξης αυτου μαρτυρας, ουκ ανθρωπινα φθεγγεται, αλλ' υπερ πασαν ανθρωπι νην
αξιαν· και τι λεγω ανθρωπινην; υπερ αγγελικην, υπερ αρχας, υπερ δυναμεις, υπερ
κυριοτητας. Ποια γαρ ανθρωπου και Θεου συναριθμησις; τις εγγυτης, η τις κοινωνια;
αλλα λεγων· «Ἐξομολογουμαι σοι, Πατερ, Κυριε του ουρανου και της γης,»
ανθρωπος ειναι σοι δοκει, καλως· και γαρ εχει το ανθρωπινον ανα μεμιγμενον η
παραγενομενη θεοτης εις τον κοσμον. Ἀλλα μη δια το καλυμμα της σαρκος αγνοει
τον Θεον, τον ευθυς επαγοντα περι εαυτου, και φασκοντα· «Ουδεις επιγινωσκει τον
Υιον ει μη ο Πατηρ, ουδε τον Πατερα τις επιγινωσκει ει μη ο Υιος, και ωι αν βουληται
ο Υιος αποκαλυψαι. ∆ευτε προς με, παντες οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι, καγω
αναπαυσω υμας. Ἄρατε τον ζυγον μου εφ' υμας, και μαθετε απ' εμου, οτι πραος ειμι,
και ταπεινος τηι καρδιαι· και ευρη σετε αναπαυσιν ταις ψυχαις υμων· ο γαρ ζυγος μου
χρηστος, και το φορτιον μου ελαφρον εστιν.» Ἀπεκλεισε σοι την συκοφαντιαν ο
Κυριος· Θεον παραστησας εαυτον και επι της ανθρωπινης μορφης υπο του Πατρος
γινωσκομενον μονον, και γινωσκοντα τον Πατερα, και τοις καταξιουμενοις
αποκαλυπτοντα την εαυτου γνωσιν και την του Πατρος, προσκαλει ται ημας προς
εαυτον, αναπαυσιν επαγγελλομενος παρα εαυτωι, και ζυγον εαυτου βαστασαι
παρακελευομενος. Ταυτα λεγων απαμφιεννυσι την θεοτητα, ερμηνευει το
κεκαλυμμενον δια της μικρας μορφης υπερβαλλον μεγεθος, την υπερουρανιον
εξουσιαν επιδεικνυσι γηΐνωι παραπεπετασμενην σωματι. Και τι με δει καταλεγειν
μυριας ουσας θεικας φωνας του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου; δι' ων εκβαλλεται μεν
εικοτως η του Σαμοσατεως καινοτομια περι του Σω τηρος, ως οντος ανθρωπου
ψιλου, συνεκβαλλεται δε και η των μιμουμενων εκεινον αλογιστος φλυαρια. Φερε
γαρ, ιν' ολιγων επιμνησθωμεν μαρτυριων, τις ο τα τοιαυτα λεγων· «Ου πας ο λεγων
μοι, Κυ ριε, Κυριε, εισελευσεται εις την βασιλειαν των ουρανων;» Ουκ ανθρωπου το
ρημα, αλλα Θεου 28.105 δεικνυντος την γνησιαν απο Πατρος γεννησιν, και δια τουτο
την κυριολογιαν ουκ αρνουμενου την περι εαυτου. Κυριος γαρ ο εκ του μονου
γεγεννημενος Κυριου, ως και παρα Μωυσηι λελεκται το· «Ἔβρεξε Κυριος θειον, και
πυρ παρα Κυριου.» Και αλλοτε προς τους αποστολους φησιν ο Σωτηρ· «Φωνειτε με ο
∆ιδασκαλος και ο Κυριος, και καλως λεγετε· ειμι γαρ·» και παλιν, ∆εσποτην της
πατρυας οικιας εαυ τον αποφαινων, ως αν μονογενης Υιος· «Ει τον οικοδεσποτην
Βεελζεβουλ επεκαλεσαν, ποσωι μαλλον τους οικιακους αυτου.» Ουκουν οτι μεν Θεος
ο Κυ ριος των ολων Ἰησους Χριστος, ως ων εκ του Θεου γεγεννημενος, δηλον
απαντι· ειπων δε, «Ου πας ο λεγων μοι, Κυριε, Κυριε, εισελευσεται εις την βασι λειαν
των ουρανων,» επιφερει και τον Πατερα σαφως ημιν ερμηνευων· «Ἀλλ' ο ποιων το
θελημα του Πατρος μου, του εν ουρανοις.» Ἔχεις ουν Υιον, εχεις Πατερα· μη φοβου
την δυαδα· τηι φυσει γαρ ου διωρισται, ουδ' ο τα δυο λε γων απηλλοτριωσε του
γεννησαντος το γεννημα· ουδε δια την ετεραν μανιαν των αρνησαμενων μιαν ειναι
την των δυο θεοτητα, δια τουτο και δυο λεγειν φευκτεον. Εις Θεος, οτι και Πατηρ
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις· Θεος δε και Υιος, ταυτοτητα εχων, ως Υιος προς Πατερα· ουκ αυτος ων ο Πατηρ,
αλλ' ηνωμενος προς τον Πατερα τηι φυσει· δυο μεν αριθμωι, μια δε ουσα ουσια τελεια·
δυο, ουκ εκ δυο μερων. Τελειος ο Υιος ηκει παρα τελειου Πατρος, ων εξ οντος,
χαρακτηρ της πα τρικης υποστασεως, ου ρημα ανυποστατον, αλλα ζωσα δυναμις, και
του ζηιν αιτια τοις πασιν, ουχ οια αν θρωπου δυναμις, δι' ην ανθρωπος εστι δυνατος·
ου γαρ γεννημα ανθρωπου η υιος, η δυναμις αυτου· Θεου δε Υιος η δυναμις, ωστε
δυνατος μεν ο Πατηρ τελειως, οτι Πατηρ δυναμεως, δυναμις δε ο Υιος τε λεια, οτι
γεννημα αυτου. Και σοφια του Πατρος ο Υιος, αλλ' ουχ ως η του ανθρωπου, δι' ης ο
ανθρωπος σοφος, αλλ' απο σοφου σοφια· περι ου λεγεται· «Μονωι σοφωι Θεωι δια
Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας, αμην.» Ἀλλ' ουκ εγεννησεν ο Πατηρ. Πως
ουν Πατηρ, και τινος; Ει δε εγεννησεν, ο ων εστιν ο γεγεννημενος. Καγω, φησιν,
ομολογω γεννη σιν· γενναται γαρ ο λογος, οτε και λαλειται και γινωσκεται. Και
ποσακις ο αυτος, ειπε μοι, γεννηθησε ται; η πολλους ερεις του Θεου Λογους εκαστοτε
γεννωμενους; και ποτε μεν σιωπωντα φαντασθησηι τον Θεον, ποτε δε λαλουντα, και
μεταβαλλομενον απο σιω πησεως εις λαλιαν, και χειλεσιν ανοιγομενοις, η καρδιαι
κινουμενηι; Ουκ ανθρωπος ο Θεος· υπελαβες, ανομε, οτι εσται σοι ομοιος ο Θεος; Ὦ
ανθρωπε, καν οφθαλμους ακουσηις Θεου, καν τα αλλα μελη τα 28.108 σωματικα, μη
σαρκικως νοει· αλλα δι' ομοιοτητος των σωματικων εννοει το ασωματον. Και γαρ
ειρη ται σοι· Πνευμα ο Θεος· ουτω και ο Λογος ουκ ανθρωπινος, ουδε οιος ο σος· Θεος
γαρ εστι, καν μη σοι δοκηι, και ουκ εισι δυο Θεοι, οτι μηδε δυο Πατε ρες, μηδε
ετερουσιος του γεννησαντος ο γεγεννημενος. Ὁ μεν γαρ αρχας εισαγων δυο, δυο
κηρυττει Θεους. Αυτη Μαρκιωνος η δυσσεβεια, Θεον λεγοντος δικαιον ιδιου Χριστου
Πατερα, και Θεον ετερον αγαθον ιδιου Χριστου Πατερα. Παλιν ο Θεον αγενητον
ειναι λεγων, αλλον δε Θεον γενητον, δυο και αυτος λεγει Θεους, δια την της ουσιας
διαφοραν, ην βλασφημως εισ αγει. Ὅπου δε μια μεν η αρχη, εν δε το εξ αυτης
γεννημα, εικων ακριβεστατη και φυσικη· διοτι και γεννητη εξ αυτου· εις Θεος,
τελειας μεν εν Πατρι της θεοτητος νοουμενης, τελειας δε και εν Υιωι της πατρι κης
θεοτητος υπαρχουσης. Ἐπει και δια του μικρου τουτου παραδειγματος, οπερ η θεια
Γραφη δεδηλω κεν εικονα του Θεου του αορατου τον Χριστον ονο μασασα, δυνασαι
καταλαβειν το λεγομενον· φυγωμεν παλιν και ενταυθα το ανομοιον το εν τωι
παραδει γματι, το τεχνιτην και ετερουσιον ειναι την του Θεου εικονα, γεννητην δε
και ομοουσιον ομολογωμεν. Ὅμως δη ουν ο την εικονα του βασιλεως ορων τον
βασιλεα οραι, και φησιν· Ἰδου, ουτος ο βασιλευς, και ου δυο πεποιηκε βασιλεις, ουδε
μερος του βασι λεως την εικονα, η της εικονος τον βασιλεα. Ουτω τοινυν εις Θεος ο
Πατηρ, και μια θεοτης Πατρος και Υιου. Ὡς δε συ λεγεις, εις εσται συνθετος εκ δυο
μερων ατελων. Προς δε ταυτην την ασεβειαν απο κλεισαι καλον τας ακοας, και
απονιψασθαι την ψυχην· ουτε γαρ Υιον ουτε Πατερα ο τουτο φαντα ζομενος
ομολογει· επει μητε Πατερα, μητε Υιον ατελη νοειν εγχωρει. Ἀλλ' ειρηται, φησιν·
«Ὅτι εγω εν τωι Πατρι, και ο Πατηρ εν εμοι·» ουκ εστι δε Λογος εν καρδιαι του Υιου ο
Πατηρ· ου τοινυν ουδε ο Υιος Λογος εν καρδιαι του Πατρος, αλλα Λογος ζων απο
ζωντος Πατρος Θεου, αιδιωι γεννησει πεφηνως, αναρχως τωι Πατρι συνων· ως
μηδεποτε μονον επινοεισθαι τον Πατερα. Ἀει γαρ Τριας η Τριας, και προσθηκην
θεοτητος ου λαμβανει. Ουδ' ο μη προτερον ων συν τωι Πατρι προστιθεται υστερον ο
Υιος, ουδε τωι Υιωι το Πνευμα επιγινεται. Τα γαρ απο τινος αρχης γεγε νημενα και
ποιηματα εστι και δουλα, και τηι Τριαδι συναριθμειται ουδαμως· «Πορευθεντες γαρ,»
φησι, «μαθητευσατε παντα τα εθνη, βαπτιζοντες αυ τους εις το ονομα του Πατρος,
και του Υιου, και του αγιου Πνευματος.» Ἀρχην δε ουτε μιαν, ουτε εξου 28.109 σιαν,
ουτε δυναμιν συνηριθμησεν· αιδιωι γαρ τα μη αΐδια συναριθμεισθαι αδυνατον, και τηι
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεοτητι τα μη μετεχοντα της θεοτητος ου συνταττεται. Πως ουν εν τωι γεγεννηκοτι ο
γεγεννημενος; και παλιν ο γεννητωρ εν τωι γεννηματι; πως ουτος εν εκεινωι,
κακεινος εν τουτωι; Ὅτι και αυτος τοιουτος εστιν οιος κακεινος, κακεινος οιος ουτος.
Ουτω και εν τα δυο, τωι μη διαλλαττειν, μηδε απεσχοινισθαι, μηδε καθ' ετερον ειδος
και ξενον χαρακτηρα νοεισθαι τον Υιον, αλλ' ειναι Θεον, ωσπερ και ο Πατηρ. Ἐπει
και ειποντος αυτου· «Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν,» ηγανακτουν οι Ἰουδαιοι λεγοντες,
«Ὅτι συ, ανθρωπος ων, ποιεις σεαυτον Θεον.» Και ο Σωτηρ απε κρινατο βεβαιων το
ειρημενον υπ' αυτων, ως ουδεν αλλο η τουτο δεδηλωκως εν τωι φασκειν· «Ἐγω και ο
Πατηρ εν εσμεν,» το ειναι και αυτον Θεον Υιον οντα Θεου· «Ει εκεινους θεους ειπε,
προς ους ο Λογος του Θεου εγενετο, και ου δυναται λυθη ναι η Γραφη· ον ο Πατηρ
ηγιασε, και απεστειλεν εις τον κοσμον, υμεις λεγετε, Ὅτι βλασφημεις· οτι ειπον, οτι
Υιος Θεου ειμι; ει ου ποιω τα εργα του Πατρος μου, μη πιστευετε μοι· ει δε ποιω, καν
εμοι μη θε λητε πιστευειν, τοις εργοις πιστευετε· ιν' ει δητε, και γινωσκητε, οτι εγω
εν τωι Πατρι, και ο Πατηρ εν εμοι.» Ουκουν εν τωι Πατρι τον Υιον ειναι, και τον
Πατερα εν τωι Υιωι, τουτο εστι και ουδεν ετερον, τον Υιον ειναι Θεου τον εκ του Θεου
γεγεννημενον, Θεον οντα κατα την φυσιν, οπερ ο Πατηρ, και δεικνυντα το πατρωιον
ειδος εν εαυτωι, και δεικνυμενον επι της πατρικης υποστασεως. Εις ουν, και εις, και η
δυας ου μεμερισται τηι φυσει, ανενδεης ουσα τηι τελειοτητι, ολον μεν το πλη ρωμα
της θεοτητος ο Πατηρ, ως Πατηρ, ολον δε το πληρωμα της θεοτητος ο Υιος, ως Υιος.
Ἐπειδη δι' αμφοτερων εν ειδος νοειται, ολοκληρως εν αμφο τεροις δεικνυμενον.
Μηδεις αρνεισθω την φανερω θεισαν εν τωι κοσμωι ζωην· «Ἥτις ην,» φησι, «προς
τον Πατερα, και εφανερωθη ημιν.» Και προ της φανερωσεως τουτο εδοξεν ειναι,
ηνικα πεφανερωται. Γεγεννηται γαρ αιδιως, και υπαρχει μετα του ιδιου Πατρος.
Μηδεις αρνουμενος τα τρια την μοναδα ευ ρισκειν νομιζετω· αλλ' εν τηι Τριαδι
νοειτω το εν, εχων το κεφαλαιον της πιστεως εν τωι βαπτισματι, και εν ταις τρισιν
αγιαις σφραγισι, δι' ων εις σωτηριαν αναγεγεννηται, μεμνημενος του Ἀποστο λου
λεγοντος· «Εις Θεος ο Πατηρ, εξ ου τα παντα, και εις Κυριος Ἰησους Χριστος, δι' ου τα
παντα·» μεμνημενος του λεγοντος Πατρος· «Ἐκ γαστρος προ εωσφορου εγεννησα
σε,» του τε Υιου μαρτυρουντος, οτι ην προ του κοσμου παρα τωι Πατρι, την δοξαν
εχων την της θεοτητος· «∆οξασον με γαρ,» φησι, 28.112 «Πατερ, παρα σεαυτωι τηι
δοξηι ηι ειχον, προ του τον κοσμον ειναι, παρα σοι·» την μεν κατα ανθρωπον δοξαν
αιτων, την δε κατα Θεον εχων προ του κοσμου μαρτυρων. Ειχε δε την δοξαν ων και
υπαρ χων· ουδε γαρ ο μη ων δεδοξασται. Ει δε ην, και γεγεννητο· ου γαρ εστιν υιος
μη γεγεννημενος· αλλ' ει γεγεννηται, φησιν, εκτος εστι του γεννησαν τος, και
διηιρηται· αδιαιρετον δε χρη ειναι Λογον οντα εν Θεωι, και μη φαινομενον εξω του
Θεου. Που γαρ αν και φανειη εκτος, παντα του Θεου πεπληρω κοτος, κατα το
γεγραμμενον· «Τον ουρανον και την γην εγω πληρω, λεγει Κυριος;» Τοιαυταις
φαντασιαις αναιρειν επιχειρουσι την γεννησιν του Υιου, και την απο του Πατρος
αΐδιον προοδον, και την μετα του Πατρος υπαρξιν, και το τελειως μεν υφεσταναι
Πατερα καθ' εαυτον, τελειως και τον Υιον καθ' εαυτον υφεσταναι. Μαθετωσαν ουν,
οτι μη νοουσι, «μητε α λεγουσι, μητε περι ων διαβε βαιουνται,» τοπωι Θεον
περιγραφοντες, και τον Υιον αυ παλιν εν ετερωι φανταζομενοι τοπωι, και μεμε
ρισθαι, τον μεν εκει, τον δε ενθαδε νομιζοντες, εαν γεγεννημενος και πεφηνως καθ'
εαυτον απο του Πατρος ο Υιος ομολογηται. «Τις τοπος της κατα παυσεως μου;»
φησιν ο Θεος δια του προφητου. «Ὁ ουρανος και ο ουρανος του ουρανου ουκ
αρκεσουσι σοι,» Σολομων λεγει προς τον Θεον· τεκμηριωι με γιστωι πειθων τους
ανθρωπους ο Θεος, οτι μηδεις αυτου τοπος δεκτικος. «Ἡ γαρ χειρ μου,» φησιν,
«εποιησε ταυτα παντα.» Ου τοινυν περιεχει τα ποιηματα τον πεποιηκοτα, ος και προ
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτων ην, και τουτοις παρεχει το ειναι, και αυτηι τηι δυναμει του πε ποιηκοτος
επιστηριζεται. ∆ιο φησι Παυλος· «Ἐξ ου τα παντα, και δι' ου τα παντα, και εις ον τα
παντα·» και παλιν· «Ἐν αυτωι γαρ ζωμεν, και κι νουμεθα, και εσμεν.» Ἄνελε δη μοι
τον εν τοπωι εστηριγμενον, οτε διανοηι περι Θεου, και του Λογου, και του Πνευματος·
ανελε τοπικους χωρισμους, και μη αλλαχου τον Πα τερα οντα, αλλαχου δε τον Υιον
εκπεμπειν εκ του γενναιν υποπτευσηις. Ουτοι γαρ οι ψευδεις, μαλλον δε και αθεοι
λογισμοι, περι την υπαρξιν του Υιου σε σκανδαλιζουσι. Συνεξηρνηται δε σοι μετα
του Υιου και το Πνευμα το αγιον, δια του υφ' ενος προ κατεχεσθαι παντα του
Πατρος. Μη ζητειτε μεγεθος τοπου τοσουτον, ος δυνησεται χωρησαι μεγεθος Θεου·
ου γαρ εστι το αμετρητον επι τωι μεμετρημενωι, αλλα σπιθαμηι μεν αυτου μετρει τον
ουρανον, ως ο προφητης παραβολικως ερμηνευει· μεμετρηκε δε και 28.113 το υδωρ
τηι χειρι, και την γην πασαν δρακι. Ὧ δ' ουτως ελαχιστα παντα, ως η προφητικη παρα
βολη μετριως υποδεικνυσι, πως αν τηι μικραι και ελα χιστηι κτισει συμπαρεκτεινεσθαι
δοξειεν; Ου συμ παρεκτεινομενος τοις πασι πεπληρωκε τα παντα ο Θεος· σωματικον
γαρ τουτο, ωσπερ ει τον αερα φαιη πεπληρωκεναι τις τον μεταξυ γης και ουρανου·
αλλ' ως δυναμις συνεχει τα παντα· δυναμις γαρ ασωμα τος, αορατος, ου κυκλουσα,
ου κυκλουμενη. Το αυτο δε και περι του Υιου, και περι του αγιου Πνευ ματος· δια γαρ
Υιου και εν Πνευματι τα παντα ο Θεος και συνεστησατο, και συνεχων διαφυλαττει.
Ἀσεβες τοινυν και ζητειν και εννοειν το που πο τε εστιν ο Θεος, η ο Λογος τινα
τοπον ειληχεν, η το Πνευμα τινα οικησιν εκληρωσατο. Ει δε δια τουτο τον Υιον ουκ
ειναι τις ουδε γεγεννησθαι λεγοι, οτι τοπος αυτου της ουσιας ανεπινοητος και
ανευρητος, ο τοιουτος ουδε τον Πατερα φαιη ειναι καθαπαξ, ουδ' υπαρχειν Θεον·
επει μηδε τοπος τις ευρισκεται Θεου. «Ειπεν αφρων εν καρδιαι αυτου· Ουκ εστι Θεος.»
Ἄφρονες ως αληθως οι τοιουτοι, κεναις φαντασιαις εαυτους παραλογιζομενοι·
νηπιων και πανταπασιν ανοητων τα ρηματα, οφθαλμωι λαμβανεσθαι το ασωματον
και τοπωι περιλαμβανεσθαι βουλομενων. ∆ωμεν δε αυτοις βραχειας τινας εικονας εκ
των ενδεχομενων ασωματων, τινων επιμνησθεντες πραγματων, α δη καθ' ημας
οντα, και επι της κτι σεως φαινεται, ει πως δυνηθειεν δια τουτων αναβαινοντες
εννοησαι πως το ασωματον του Πατρος, και του Υιου, και του αγιου Πνευματος· και
μηκετι φανταζεσθαι τοπους αυτων, μηδε τοπικας διαιρεσεις της Τριαδος επινοειν.
Ἀσωματος και πνευματικος ων ο νομος, εστιν εν τηι του νομομαθους διανοιαι· εν τηι
αυτηι δε και οι προφηται, Ευαγγελια και αποστολοι· και ειρηται περι των νομικων
και προφητικων λογων «Ἔχουσι Μωυσεα και τους προφητας·» και ο Σωτηρ τον
εχοντα παλαια και καινα ρηματα επι της εαυτου διανοιας εοικεναι φησιν αν θρωπωι
οικοδεσποτηι, οστις προφερει εκ του θησαυρου αυτου καινα και παλαια. Ἐδεχετο δε ο
Μωυσεως νους σοφιαν τε πασαν Αιγυπτιακην, και την εκ του Θεου δοθεισαν αυτωι.
Και ∆ανιηλ, συνεσιν πασαν την Χαλδαιων υποδεξαμενος, εχωρει και τα ποικιλα της
θειας σοφιας νοηματα, οπερ σημαινει δι' Ἰεζεχιηλ ο Θεος· «Μη συ σοφωτερος ει του
∆ανιηλ; παν κρυφιον ουχ υπεδειχθη σοι.» Ἀναριθμητος δε η του Σολο μωνος
φρονησις, και το χυμα της καρδιας αυτου, 28.116 ως αμμος, η παρα την θαλασσαν. Το
δε τοσουτον πληθος των σοφιων περι μιαν ορωντες διανοιαν, ενθυμεισθωσαν αυτας
ουκ ουσας εν τοπωι. Ποσος γαρ αν τωι μεγεθει γενομενος ανθρωπος, εξηρκεσεν εις
την τοσουτων υποδοχην, ει τοποις μεμερισμενοις των θεωρηματων εκαστα ειχεν;
Ὅταν ουν τα ενταυθα πνευματικα μη δεηται πλειονων τοπων πλειονα οντα, αλλα
περι τον ενα και τον αυτον στρεφηται νουν, εννοησωμεν και τα υπερ ημας, και καθ'
εαυτα οντα ασωματα, τον Πατερα και τον Υιον και το Πνευμα μη τοπων δεομενα,
μηδε τοποις διαιρουμενα· και μη δια τουτο ανυπαρκτον η τον Πατερα τις, η τον Υιον,
η το Πνευμα το αγιον υποτιθεσθαι τολματω· οτι μηδε εστι τοπον αφοριζειν και
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατανεμειν εκαστωι. Ἀλλ' εστι μεν ο Πατηρ τελειον εχων το ειναι και ανελλιπες,
ριζα και πηγη του Υιου και του Πνευματος· εστι δε ο Υιος εν πληρει τηι θεοτητι, ζων
Λογος, και γεννημα του Πατρος ανενδεες· πληρες δε και το Πνευμα του Υιου, ου
μερος ετερου, αλλ' ολοκληρον εφ' εαυτου. Και ουτως η Τριας, αληθινως ουσα,
συνηπται μεν αδιαστατως. Το γαρ διοριζον ουδεν, συνεστι δε αιδιως· αιων γαρ
ουδεις μεταξυ παρεμπιπτει. Μορφην δε προφαινει μιαν και την αυτην, Πατρος μεν
εν Υιωι θεωρουμενου, Υιου δε εν Πνευματι και νοουμενου και μετεχομενου υπο
ανθρωπου. «Ἡμεις γαρ,» φησι, «παντες ανακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν
Κυριου κατοπτριζομενοι, την αυτην εικονα μεταμορφουμεθα απο δοξης εις δοξαν,
καθαπερ απο Κυριου πνευματος.» Μη τοινυν ως ενσωματα αδιαιρετα μερη φαν
ταζωμεθα τρια. ∆υσσεβης γαρ ο λογισμος, αλλοτριος ασωματων τελειων. Ἀδιαιρετον
δεχωμεθα συνουσιαν συνοντων αλληλοις αδιαστατως, και τριων γε κατα αληθειαν
υφεστωτων, εν το ειδος εννοωμεν, αρχομενον μεν εκ Πατρος, λαμψαν δε εν Υιωι, και
φανερουμενον δια Πνευματος. ∆ια τουτο και οι το Πνευμα φορουντες φορουσι
Χριστον· «Ει γαρ τις,» φησι, «Πνευμα Χριστου ουκ εχει, ουτος ουκ εστιν αυτου. Ει
Χριστος εν υμιν, το μεν σωμα νεκρον δια αμαρτιαν,» και τα εξης. Και ο Ἰωαννης·
«Ἐκ τουτου γινωσκομεν, οτι εν ημιν εστιν, εκ του Πνευματος, ου εδωκεν ημιν.» Και
ναον μεν αγιου Πνευματος τα σωματα ημων ο Παυλος ονομαζει, Χριστον δε εν ημιν
ειναι λεγει. Χριστου δε οικουντος εις τον εσω ημων ανθρωπον, κατα το
γεγραμμενον, Θεος εστιν εν ημιν κατοικων· «Ουκ οιδατε, γαρ, φησιν, οτι ναος Θεου
εστε, και το Πνευμα του Θεου οικει εν υμιν.» Ουτως μοι το της θεοτητος αδιαιρετον
ευσεβως εκ των θειων λογων καταμανθανε, εν τρισιν εν ειδος κατανοων, ουχ εν εκ
τριων πραγμα 28.117 συντιθεις. Ἀχωριστα δε και εις τα της ενεργειας θεωρουμενα,
ακουοντες του Ἀποστολου μυσταγω γουντος και φασκοντος· «∆ιαιρεσεις δε
χαρισματων εισι, το δη αυτο Πνευμα· και διαιρεσεις διακονιων εισι, και ο αυτος
Κυριος· και διαιρεσεις ενεργημα των εισιν, ο δε αυτος Θεος ο ενεργων τα παντα εν
πασι.» Και καταλεξας τα χαρισματα επιφερει· «Παντα δε ταυτα ενεργει το εν και το
αυτο Πνευμα, διαιρουν ιδιαι εκαστωι, καθως βουλεται.» Ὅταν δε τα παντα ενεργηται
υπο του Θεου δια Χριστου εν αγιωι Πνευματι, αχωριστον ορω ενεργειαν του Πατρος,
και του Υιου, και του αγιου Πνευματος. Ἀλλ' ου δια τουτο συμπλεξας το εξ ου, και δι'
ου, και εν ωι, βιαζομαι την Τριαδα μοναδα ποιειν· ουδε ανθρωπον εκ τριων υπονοων
συνθετον, πνευ ματος, ψυχης, σωματος, ουτω και Θεον, καθαπερ κακεινοι τολμωσιν,
ουδε επι της τοιαυτης ασεβους υπονοιας προΐεμαι το αχωριστον. Ουδε ει λεγοι τις ως
τον ενδιαθετον λογον, η τον εν φωνηι του νοουντος και λαλουντος αχωριστον, ουτω
του Πατρος τον Υιον και το Πνευμα. Τα γαρ του συνθετου μερη, και τα του
κινουμενου κινηματα, προς την ασυνθετον και αναλλοιωτον φυσιν ουδεμιαν εχει
κοινωνιαν. Ἐπει και πως αποστελλει το μερος η το κινημα αυ του ο Πατηρ,
αποστελλων τον Υιον; η το Πνευμα το αγιον ο Υιος εκπεμπων εις τον κοσμον; Ἢ ουκ
απεσταλη μεν υπο του Πατρος ο Υιος; ∆ιαμαρτυρεται πανταχου, και αποστελλειν το
Πνευμα το παρα κλητον επαγγελλεται, και δη και αποστελλει κατα την υποσχεσιν.
Ἀλλ' οι την Τριαδα μοναδα ποιουντες νοθευειν και την αποστολην, ωσπερ την
γεννησιν, επιχειρουσιν. Εισω γαρ οντα φασι του Πατρος τον Υιον αγιασμον
ανθρωπου εργαζεσθαι, τουτεστιν, αυτον τον ενα και μονον Θεον, ουτως απεσταλθαι
τον ανθρωπον, ου Θεον παρα Θεου. Πως γαρ και απεσταλται, φασιν, ο Λογος, μη
διαιρουμενος, μηδε χωριζομενος, ου Λογος εστιν; Ὅτι μεν ουν σαρκωσις του Λογου
κεκηρυκται, τις αντειποι; του ευαγγελιστου βοωντος· «Ὁ Λογος σαρξ εγενετο,» και
οτι καταβεβηκεν εξ ουρανου κεκραγοτος αυτου του Σωτηρος, ουχ απαξ, αλλα και
πολλακις; Και μην οτι ουκ ανθρωπος ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, ο αποστολος
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Παυλος προς Γαλατας διισχυριζεται. Ἀλλ' ει και ανθρωπος ομωνυμος ημιν, δευτερος
ανθρωπος, και ουχ οιος ο προτερος γηγενης, και ο μεν ψυχη ζωσα, ο δε Πνευμα
ζωοποιουν. 28.120 Ταυτα γαρ θεια τε και αποστολικα ρηματα τε και δογματα, και τα
εργα τηι θεοτητι μαρτυρει μετ' εξουσιας ουρανιου πραττομενα, οτε κελευει μεν
στοιχειοις, επιτιμαι δε πνευμασι, δυναμει δε πηρωσεις αποκαθιστησι, και θεληματι
νοσους ιαται, και λεγει την εξουσιαν, και ουκ αποκρυπτεται, και καταργειται δι'
αυτου θανατος, φωτιζεται δε ζωη και αφθαρσια, και δημιουργειται δευτερον η
φθαρεισα των ανθρωπων φυσις, και κοσμος ανακαινουται δια της παρουσιας αυτου,
και κτισις αναφαινεται καινη δια την αναστασιν του Χριστου, μεταμορφουμενου μεν
του σωματος της ταπεινωσεως ημων εις συμμορφιαν του σωματος της δοξης αυτου·
της δε κτισεως ολης ελευθερουμενης απο της δουλειας της φθορας εις την
ελευθεριαν της δοξης των τεκνων του Θεου. Ὅτι δε ο σαρκωθεις Κυριος και Θεος
ημων Ἰησους Χριστος ο Πατηρ ουκ εστιν, ουδ', ως εκεινοι φαιεν, ο μονος Θεος,
απασαι μαρτυρουσιν αι θειαι Γραφαι, Υιον του Θεου τον παραγεγονοτα κηρυττουσαι,
και περι Πατρος αει διαλεγομενον επιδεικνυουσαι, παρα Πατρος εληλυθεναι
φασκοντα, και προς Πατερα απιεναι. Και ουδεν δει μηκυνειν παρατιθεμενον
μαρτυριας· παντα γαρ, ως ειπειν, τα Ευαγγελια, και αι των αποστολων γραφαι εις
τουτο συντεινουσιν. Ἄλλας τε Ἑλληνικας ημιν αντιλογιας κινουσι, και τας εξ
Ἰουδαιων βλασφημιας επιφερουσι, χλευαζοντες το μυστηριον της αποστολης του
Λογου και σαρκωσεως. Ει γαρ αποστελλεται, και καταβαινει, φασιν, ουκ εσται μετα
του αποστελλοντος, ουδε τωι ανω μενοντι συνεστι. Μαθετωσαν δη το ανω και το εν
υψει μη σωματικως ακουειν μονον, αλλα δη τι καινοτερον ενθυμεισθωσαν. Το γαρ,
«Ὑψηλος επι παντα τα εθνη ο Κυριος,» και το, «Ὑψωσω σε, Κυριε,» και το, «Αινετος
και υπερυψουμενος εις τους αιωνας,» ουκ εν τοπωι τινι και μετεωρωι τον Κυριον
οντα παριστησιν, ουδ' υπο ανθρωπων μετεωριζομενον υπογραφει τον Θεον, ουδ'
υπο των· αλλων των υμνουντων αυτον, αλλα το μεγαλοπρεπες της αορατου
θεοτητος υψος καλει. Και ο λεγων· «Ὁ ουρανος του ουρανου τωι Κυριωι, την δε γην
εδωκε τοις υιοις των ανθρωπων,» ου τοπον οικησεως αποκληροι τωι Κυριωι τον
ουρανον, ανθρωποις δε την γην· αλλα την υπεροχην του Θεου και μεγαλοπρεπειαν
επιδεικνυσιν. Ὅταν ουν το μεν σεμνον και μεγαλοπρεπες επουρανιον ειναι λεγηται,
τουτωι δε αντικειμενως το ταπεινον γηΐνως τε και επι γης ειναι λεγηται, καταβασις
ευρισκεται του Λογου η εκ της ασωματου μεγαλοπρεπειας εις το του σωματος
ευτελες επιδοσις, επιδεδωκοτος εαυτον εις σωματικην μορφωσιν δια φιλανθρωπιαν
και την του παντος σωτηριον προνοιαν. Ἀπεσταλμενος τε κατα τουτο νοηθησεται,
οτι αῤρητωι βουλησει του ασωματου Πατρος σωματι δεδω 28.121 κεν εαυτον. Μη
τοινυν αι σωματικαι φωναι, τουτεστιν η καταβασις τε και αποστολη προς αρνησιν
της σαρκωσεως αυτου προσαγεσθωσαν, οτι μη καταβαινει τοπικως μηδε
αποστελλεται Θεος· αλλ' ακουετωσαν του Ἀποστολου φραζοντος το πραγμα, και αμα
των τοιουτων ομοιωσεων, οτε φησιν· «Ὃς εν μορφηι Θεου υπαρχων, ουχ αρπαγμον
ηγησατο το ειναι ισα Θεωι, αλλ' εαυτον εκενωσε, μορφην δουλου λαβων, εν
ομοιωματι ανθρωπων γενομενος.» Τουτο ην το καταβηναι, τουτο το αποσταληναι
εις ενδυμα ταπεινοτερον της αξιας αυτου, υποβασις η της ανθρωπινης μορφης
επαμφιασις, κατα το βουλημα του Πατρος επιτελουμενη. Ει δε τοπωι και σωματι ο
Λογος μη περιγραφεται, ουκ αποσπασθησεται του ασωματου Πατρος δια την προς
σωμα ανακρασιν· δεδεκται γαρ αυτον το σωμα βουληθεντα, ως πεφυκει η σαρκινη
φυσις Θεον υποδεξασθαι. Μενει δε ουδεν ελαττον επι της εαυτου φυσεως, η και προ
της σαρκωσεως. Ὥστε η εξ ουρανου καταβασις ουκ ην μεταβασις εξ ουρανου, ουδε η
αποστολη χωρισμος απο του πεμποντος Πατρος.
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


