Homilia de semente
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΕΙΣ ΤΟΝ ΣΠΟΡΟΝ.
Ἐν ημεραι Σαββατου συνηχθημεν, ου νοσουν τες Ἰουδαισμον· ου γαρ εφαπτομεθα
Σαββατων ψευδων· παραγεγοναμεν δε εν Σαββατωι, τον Κυριον του Σαββατου
Ἰησουν προσκυνησοντες. Παλαι μεν γαρ ην εν τοις αρχαιοις το τιμιον Σαββατον·
μετεθηκε δε ο Κυριος την του Σαββατου ημεραν εις Κυριακην· και ουχ ημεις εσμεν οι
αφ' εαυτων του Σαββατου καταφρονησαντες, αλλ' ο προφητης εστιν ο αποβαλων
και ειπων· «Τας νεομηνιας υμων και τα Σαββατα μισει η ψυχη μου.» Μεχρι μεν γαρ
οτε αξια επραττετο των πραγματων της νομοθεσιας, η μεχρις οτε μη ην
παραγενομενος ο ∆ιδασκαλος, ενηργει τα του παιδαγωγου· ελθοντος δε του
∆ιδασκαλου, κατηργηθη ο παιδαγωγος, και ηλιου ανατειλαντος, ο λυχνος επαυσατο.
Ευκαιρος δε ημιν γεγονε και η αναγνωσις, κατα ακολουθιαν, περι Σαββατου.
Ἠκουομεν γαρ αρτιως, οπως ο Ἰησουςεπορευετο δια των σποριμων, και οπως την
χειρα την ξηραν εθεραπευσε· και μοι δοκει καλως εχειν ολιγα εις το αναγνωσμα του
Ευαγγελιου ειπειν. Ὁ Σωτηρ ημων επορευετο δια των σποριμων, και οι μαθηται
αυτωι ηκολουθουν, και σταχυας τιλλοντες, ησθιον· και Ἰουδαιοι επετιμων αυτοις
λεγοντες· «Ουκ εξεστι τουτο ποιειν εν Σαββατωι.» Κατα ποιον νομον, ω Ἰουδαιοι;
Κατα ποιαν Μω σεως νομοθεσιαν; Κατα ποιαν προφητου φρασιν; 28.145 Που
κεκωλυται τρεφεσθαι τον πεινωντα; Που γεγραπται μη εμπλησθηναι γαστερα κενην;
Οι δε το τρεφεσθαι ονειδιζοντες εν Σαββατωι, αυτοι φονοις εν Σαββατωι κατα του
οικοδεσποτου ειργαζοντο· λεγει γαρ η Γραφη εν τωι Ευαγγελιωι περι της ημερας εν ηι
ο Θεος επαθεν· «Ἦν δε ημερα εκεινη μεγαλη του Σαββατου.» Και τον μεν νομοθετην
αναιρουσιν εν Σαββατωι, τρεφεσθαι δε μαθητας εν Σαββατωι ου βουλονται. ∆ια τουτο
ο Σωτηρ εν τοις αρτιως αναγνωσθεισιν, ηρωτα αυτους· Τι εξεστιν ποιησαι εν τωι
Σαββατωι; αγαθοποιησαι η κακοποιησαι; ψυχην σωσαι, η απολεσαι; το τρεφεσθαι
ονειδιζετε, το δε φονευσαι κατεργαζεσθε; Ἀει γαρ οι Ἰουδαιοι τον κωνωπα
διυλιζουσι, την δε καμηλον καταπινουσιν· αει ακριβεις εισι περι το αποδεκατωσαι το
πηγανον και το λαχανον· τα δε βαρυτερα του νομου ου τηρουσι. Και
διαπορευομενων των μαθητων, ηγανακτουν, οτι σταχυας εψωχον ταις χερσι, και
ησθιον. Ου σιδηρωι απετεμνον, επει κατηγορουν ως εργου· ουδε αλλοις εργαλειοις
εχρησαντο, ινα μη κατηγορησωσιν, ως μη τρεφομενων, αλλ' εργαζομενων. Νυνι δε
τι μεμφεσθε τωι υπο του Θεου δοθεντι εις σωτηριαν; Ει γαρ ο Θεος ου το τρεφεσθαι
απηγορευσεν εν Σαββατωι, τι συ τουτο ονειδιζεις, οπερ ο Θεος ουκ απηγορευσεν;
∆ιεπορευετο τοινυν ο Σωτηρ δια των σποριμων· ο κοκκος του σιτου, δια των
σποριμων, ο νοητος κοκκος του σιτου, ο πεσων εις ενα τοπον, και ανα στας
πολυχους εις την οικουμενην· αυτος γαρ περι εαυτου ελεγεν, οτι «Ἐαν μη ο κοκκος
του σιτου, πεσων εις την γην, αποθανηι, αυτος μονος μενει· εαν δε αποθανηι, πολυν
καρπον φερει.» Ειπωμεν αυτο και αλλως· ∆ιεπορευετο τοινυν ο Ἰησους δια των
σποριμων· αυτος γαρ ενιοτε μεν κοκκος του σιτου καλειται δια το θρεπτικον· αλλοτε
δε σπορευς εστι, κατα το ειρημενον εν τοις Ευαγγελιοις· «Ἰδου εξηλθεν ο σπειρων
του σπειραι.» Σπειρει μεν ουν ο Ἰησους δαψιλως· η δε καρποφορια γινεται προς το
υποκειμενον· οπου μεν γαρ πετρωδης η γη, ευμαρως ξηραινεται το σπερμα ουκ
αδυναμιαι του σπορου, αλλα τηι καχεξιαι της γης· ο μεν γαρ σπο ρος ενεργης· αγονος
δε η γη βαθος μη κεκτημενη. Ουκ αντεχουσης δε της γης προς υγρασιαν, πλειον αι
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηλιακαι ακτινες προσβαλλουσαι, αναξη ραινουσι τον σπορον. Και γινεται το αιτιον
ου παρα το ατονον του σπορου, αλλα το σαθρον της γης. Πα λιν ο σπορος σπειρεται
εις ακανθωδη γην· και ο μεν σπορος ενεργης· πνιγεται δε υπο των ακανθων, και η
ενδον αποκειμενη ενεργεια ου συγχωρειται καρ ποφορησαι δια την εξωθεν οχλησιν.
Ἐαν δε απο λαυσηι της αγαθης, ποιει παλιν ουχ ομοιον τον καρ πον, αλλ' εν
τριακοντα, και εξηκοντα, και εκατον. Μονοειδης μεν ο σπορος, διαφορος δε ο
καρπος· δια φοροι δε αι γνωμαι των διδασκομενων. Ἐξηλθε τοινυν ο σπειρων του
σπειραι· και τα μεν δι' εαυτου παρων, τα δε δια των μαθητων ενηργησε. Και εχεις εν
ταις Πραξεσι των αποστολων γε 28.148 γραμμενον, οτι μετα το λιθοβοληθηναι τον
Στεφανον ουτως λεγει η Γραφη· «Οι μεν ουν διασπαρεντες,» ου δι' ασθενειας
σκορπισθεντες· ου γαρ διηιρεθησαν τηι πιστει· αλλα διασπαρεντες. Τηι γαρ ενεργειαι
του σπει ραντος σιτοποιηθεντες εις αρτον επουρανιον, κατα πα σαν διεληλυθοτες
ζωοφοριας διδασκαλιαν, κατασπειραν τες ενεργηματα. Ὁ τοινυν τα νοηματα
σπειρων Ἰησους ο μονογενης Υιος του Θεου, διηρχετο δια των σποριμων, ου μονον
δε των σπορων κατασπορευς, αλλα και των αισθητων. Προς γαρ τουτον ελεγεν εξ
αρχης ο Πατηρ· «Ἐξαγαγετω η γη βοτανην χορτου, σπειρον σπερμα κατα γενος και
καθ' ομοιωσιν.» Πατηρ ελεγεν, Υιος επετελει· ο μεν επεταττεν, ο δε εις περας ηγαγε
τα προσταττομενα· και ουτως εκ Πατρος δι' Υιου εν ην τελεσιουργημα, μιας
κοσμοποιιας δια Πατρος και Υιου τελεσιουργουμενης. Ὁ τοινυν τα νοηματα
κατασπειρων, και τα αισθητα νευματι Πατρος εργασαμενος, ουτος διεβαινε δια των
σποριμων. Πολλη δε τις εστιν η των σπορων θαυματουργια. Και ιδωμεν εν καιροις
σπορων τα περι σπορων· εν χειμεριοις ωραις τα περι της βλαστης της γης
διαλεγομενοι, ουχ ινα φυσιολογησωμεν τα ορωμενα, αλλ' ινα προσκυνησωμεν τον
θαυματοποιον. Ἄνθρωποι μεν γαρ τα εφ' εαυτοις εργαζομενοι, ζευξαντες βους
αροτηρας, ανατεμνουσι την γην και απαλυνουσι το προσωπον αυτης, ιν' υετοι μεν
μη παραδραμωσι, αλλ' εμβαθυνομενοι καρποφοριαν αποδοσωσιν· οι δε σποροι εν
απλοτητι της γης ριφεντες, διττην εχωσι την απολαυσιν· μιαν μεν του βαθους και
της απαλωσεως, δευτεραν δε του κρυπτεσθαι, και μη υπο ορνεων αναλισκεσθαι.
Ἀλλ' ο μεν ανθρωπος ποιει το εαυτου· ου μη η καρποφορια υπο ανθρωπου.
Ἀνθρωπου μεν γαρ το σπειραι· Θεου δε το αυξησαι. Και προσταγματι Θεου νεφελαι
εκ θαλαττιων βυθων τα υδατα ανασπασασαι, και εξ αλμυροτητος εις γλυ κυτητα
μεταβαλουσαι, επιχεουσι μεν επι το προσ ωπον της γης· μονοειδης δε υετος,
καταβας, πολυει δεις εργαζεται σπορους. Και σιτον μεν εργαζεται, κυαμον δε και
κεγχρον και ολυραν. Ἓν μεν το κατα βαν, και πολλα τα βλαστωμενα· και το
μονοειδες των υετων εις πολυχουν καρποφοριαν διασπειρεται· ινα δειχθηι, μη τηι του
σπειραντος ευμαρειαι, αλλα τηι του Θεου ενεργειαι γινεσθαι το καρποφορουμενον. Και
πρωτον μεν ο σπορος χλοη τις ωσπερ αναβαινει, και πολλακις σιτωι ζιζανιον
συνεσπαρται· η δε ομοιοτης των φυλλων ου συγχωρει φανηναι, τι μεν σιτος, τι δε
ζιζανιον. Ὅταν δε ο σπορος ευθυτενης γενηται, και εις υψος γενηται, ο σταχυς
διακρινει, και η καρπο φορια δεικνυσι το υποκειμενον, τι μεν σιτος, τι δε ζι ζανιον.
Ἐνοησας το λεγομενον, ελθε μοι λοιπον επι το πνευματικωτερον. Ἔσπειρεν ο
Ἰησους δια των αποστολων τον λογον της βασιλειας των ουρανων κατα πασης της
οικουμενης. Ἀκοη δεξαμενη το κηρυγμα κατεχει παρ' εαυτηι· και τεως μεν βλα στην
φυλλαδος εργαζεται σπουδην περι την Ἐκκλη σιαν, και συναγομεθα κατα το αυτο,
και οι σιτοδοται, και τα ζιζανια, ο πιστος, και ο υποκριτης, ινα αλη 28.149 θεστερον
ειπωμεν το καταγγελλομενον· οι δε γεωργοι της Ἐκκλησιας, την δικελλαν των
λογων τοις εσπαρ μενοις επιβαλοντες, γεωργουμεν εις καρποφοριαν· ουπω δε
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οιδαμεν το υποκειμενον· η γαρ της φυλλαδος ομοιοτης απαται πολλακις τους
προεστωτας. Ὅταν δε η διδασκαλια εις εργον προχωρησηι, και ο καρπος των εργων
παχυνθηι, τοτε φαινεται τις μεν ο πιστος, τις δε ο υποκριτης. Και πως και τινα τροπον
παραγινε ται πολλακις εις πολιν ανηρ δυναμενος διδασκειν Ἑλληνιστι, ος, την
ακοην θελγομενος, σπευδει εις την Ἐκκλησιαν, ου την ιατρειαν της ψυχης, αλλα
των λογων το καλλος μονον αρπασαι. Ἀνεχωρησεν ο ευ γλωττως λαλων·
ανεχωρησε και της Ἐκκλησιας το ζιζανιον· ου γαρ εχει το σιτωδες, το πιστον. Ὁ δε
πιστος, καν ευγλωττως λεγηι τα λεγομενα, σπουδαζει κατακουειν, καν Συριστι, καν
Ῥωμαιστι, καν δια φορωι γλωττηι. Ου γαρ ζητει λογους, αλλ' εργα. «Ὁ γαρ λογος
ημων και το κηρυγμα ημων ουκ εν πειθοις ανθρωπινης σοφιας λογοις, αλλ' εν
αποδειξει Πνευμα τος και δυναμεως.» Τι το οφελος, εαν Ἑλληνιστι λα λωμεν,
βαρβαριζωμεν δε τηι γνωμηι; Τι το οφελος, εαν ευσυνθετος μεν ο λογος,
κακοσυνθετος δε ο τρο πος; Πολυ καλλιον εστι μητε την Ἑλληνων ειδεναι φωνην,
και τον νομον του Θεου εν καρδιαι κεκτησθαι. Ει μεν γαρ σοφιστου διδασκαλειον ην
η Ἐκκλησια, ευγλωττιας ην ο καιρος· επειδη δε τροπων αγων, και καρποφορια το
προκειμενον, και προσδοκια ουρανων το προσδοκωμενον, μη γλωττα ζητεισθω, αλλ'
ο τροπος κατορθουσθω. Παλιν αλλοι νοσουσιν ανθρωπαρεσκειαν ανθρωπων, και
καιρον καθυποκρινονται· καν μεν επισημον προσωπον η εκ πλατειων η εξ ανθρω
πων παραγινηται, και Χριστιανισμον επαγγελλομενον, τρεχουσιν εις την
Ἐκκλησιαν, ινα ανθρωπωι δειξωσι το προσωπον. Ἐξηλθεν ο επισημος, συνεξηλθεν ο
υποκριτης, και απεχει τον μισθον. ∆ι' ανθρωπων ηλθεν, ανθρωπωι ηρεσε, παρα Θεου
ουδεν ελαβεν· ου γαρ εκεινωι εδειξε την διανοιαν. Τοιαυτα της Ἐκκλη σιας τα
ζιζανια. Ἀλλ' εχει τι θαυμασιον ο γεωργος της Ἐκκλη σιας Λογος· και γαρ ζιζανια
σιτοποιει, εαν θεληι. Ἐπειδη γαρ αυτοπροαιρετος η των ανθρωπων κινη σις, και
αυτεξουσιος η γνωμη, επι σοι κειται το πραγμα· ει θελεις ζιζανια, ει αλογων ζωων
τροφη· ει θελεις, μεταβαλληι και γινηι σιτος. Εικονα ζητεις των λογων, λαμβανε απο
δενδρων το ζητουμενον. Ἡ αγριελαιος, επικεντρισθεισα, καλλιελαιος γινεται, και
αμπελος αγρια, ημερωτατης αμπελου κλημα δεξα μενη, επιλανθανεται μεν των της
ριζης παλαιοτητων, αναλαμβανει δε την καινοτητα των παλαιων. Ἐπι λαθου και συ
των πρωτων, και αναλαβε τα λεγομενα· και του ζιζανιου παρες, το δε σιτωδες
αναλαβε· ινα δυνηθηις και αυτος εισω αλωνος εκκλησιαστικης γε νεσθαι νοητης.
Ταυτα δε παντα υμιν ειρηται δια το ευαγγελι κον αναγνωσμα, το περι σπορων
διαλεγομενον, δια τον κατασπειραντα εν ταις ψυχαις, των ψυχων λυτρω την
Ἰησουν, τον διαπορευομενον δια των σποριμων. 28.152 Ὁ μεν ουν διεπορευετο
επιτηδες εν Σαββατωι, διαγων τους μαθητας δια των σποριμων και οι μαθηται διερ
χομενοι, ετιλλον σταχυας, και ψωχοντες ταις χερσιν αυτων ησθιον, καινοτεραν
αλωνα τοις σταχυσι τας χειρας εργαζομενοι. Οι δε Ἰουδαιοι επετιμων τοις μαθηταις
τρεφομενοις, και προς τον διδασκαλον αγα νακτουσιν· «Ἴδε, τι ποιουσι οι μαθηται
σου;» Ἑαυτους απαλλοτριωσαντες της δικαιοσυνης, ουκ ειπαν, Οι κοινωνοι των
μαθητων ημων· εαυτους γαρ της μαθησεως εξωρισαν· αλλ', «Ἴδε, τι ποιουσιν οι
μαθη ται σου.» ∆εικνυουσι τα φαινομενα. Τωι γνωστηι των καρδιων δεικνυετε τα
ορωμενα; Ουκ ελαβετε πολλα κις την πειραν, οτι οιδε και των καρδιων τας γνω σεις;
Ου λεγων· «Τι διαλογιζεσθε εν εαυτοις πο νηρα;» ο διαλογισμους ειδως, ασταχυων
ψωχμους ουκ οιδε; Καινοτερος νεκρος ελευθερος εν νεκροις. Οι μεν αλλοι νεκροι,
δεσμοις ωσπερ περιβαλλομενοι, εν ειρ κτηι τηι οδωι απηγοντο· Ἰησους δε γεγονε δι'
ημας νε κρος, και κατηλθεν εις τα καταχθονια μεταξυ των νεκρων· και εν νεκροις
μεν ελθων ου μονον ελευθερος ην, αλλα και νεκρων ελευθερωτης. Και ινα μαθηις,
 
 
 
 

3

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οτι και νεκρων ελευθερωτης γεγονεν, ακουε των Ευαγγελιων λεγοντων· «Και πολλα
σωματα των κε κοιμημενων αγιων ανεστησεν.» Ἐν μνηματι ετεθη, και πολλα
μνηματα ανευχθησαν. Ἦν τοινυν ο εν νε κροις ελευθερος, ον κατελιπον και
γνωριμοι. Λεγει δε το Ευαγγελιον, οτι παντες οι μαθηται, αφεντες αυτον, εφυγον.
Ἔτι ζωντα φευγουσι, και σταυρωθεντος, υπεραποθνησκουσιν· επειδη δε μηδεν
εναπεμεινεν εν τωι σταυρωι, αλλα μετα τον σταυρον την ζωην απε λαβε. Και μη εμοι
μονον προσεχε, αλλα τωι εμοι αρ τιως αναγνωσθεντι ψαλμωι. Προσχες το λεγομενον·
εγω αναγινωσκω, συ βλεπε εκ της ακολουθιας την αναστασιν. «Ἐγενηθην ωσει
ανθρωπος αβοηθητος, εν νεκροις ελευθερος. Ἔθεντο με εν λακκωι κατωτατωι,»
καθως ειρηκαμεν. Και μετα ταυτα· «Ἐγω δε τηι προσευχηι μου προς σε, Κυριε, και τωι
πρωι η προσ ευχη μου προφθασειε.» Ὁ νεκρος προσευχεται· ει μη ανεστη,
προσευχεται; Μετα γαρ το διηγησασθαι την ταφην και την νεκροτητα, τοτε
διηγησατο την προσευχην την προς τον Πατερα γενομενην. Ἡμεις μεν ουν τιμωμεν
την Κυριακην δια την αναστασιν· Ἰουδαιοι δε ετι και νυν εξεχονται του Σαββατου,
και μετα το ειπειν τον Ἡσαΐαν· «Και τα Σαββατα υμων μισει η ψυχη μου.» Ουδεν μοι
κοι νον προς το Σαββατον, ο ο Θεος εμισησεν. Ου λεγω τους κυκλους των ημερων,
αλλα τον νομιζομενον Ἰουδαισμον. Ου γαρ τας ημερας μισει ο Θεος, αλλα τους
κακως εν ταις ημεραις εργαζομενους. Και νυν μεν εξεχονται του Σαββατου, και τοτε
επετιμων τωι Σωτηρι λεγοντες· «Ἴδε, τι ποιουσιν οι μαθηται σου, ο ουκ εξεστι ποιειν
εν Σαββατωι.» Ὁ Σωτηρ προς αυ 28.153 τους· Ουδε τουτο ανεγνωτε, ο εποιησε ∆αβιδ;
Ὁ εκ ∆αβιδ μνημονευει του ∆αβιδ· ο εκ ∆αβιδ κατα σαρκα, προ δε ∆αβιδ κατα
πνευμα· ο κατα σαρκα μεν του ∆αβιδ υιος, κατα πνευμα δε του ∆αβιδ δεσποτης· ο εκ
ριζης Ἰεσσαι βλαστησας, η ραβδος η θαυμασια, η το μεν γενος Ἰουδαιων
συντριβουσα, των δε εθνων το γενος ως ποιμνιον συναγουσα. Αυτος γαρ εστιν ο
ειρηκως. Και δη αξω υμας υπο την ραβδον μου· και πολυς ο περι της ραβδου Ἰησου
λογος. Ἔλεγε τοινυν προς τους Ἰουδαιους· «Ουδε τουτο ανεγνωτε, ο εποιησε ∆αβιδ,
οτε επεινασεν αυτος, και οι μετ' αυ του; πως εισηλθεν εις τον οικον του Θεου, και
τους αρτους της προθεσεως ελαβε και εφαγεν, ο ουκ εξεστιν ποιειν ει μη μονοις τοις
ιερευσιν;» Ὁ μεν ουν σοφος ακροατης και συνηθης των εκκλησιαστικων δογματων
τε και αναγνωσματων οιδε την ιστοριαν, και ου χρειαν εχει της διηγησεως· επειδη δε
πολυς ο νεωστι συῤρευσας ημιν λαος, ο την επιπολαιον ακροασιν των θειων λογιων
εχων, το δε βαθος της νοησεως μη ενστερνισμενος, καλως εχειν μοι δοκει
επιδραμειν και δειξαι την ιστοριαν, ινα γνωμεν τινος ενεκεν ταυτης εμνημονευσεν ο
Σωτηρ. Βασιλευς τις ην εν τοις αρχαιοις, ∆αβιδ, ποιμην τα πρωτα, και βασιλευς τα
δευτερα. Την δε βασιλειαν ουκ ελαβεν αρπασας, αλλα, του Σαουλ αμαρτησαντος και
απο βαλομενου, εχρισθη ∆αβιδ απο του Σαμουηλ. Χρι σθεις δε εις την βασιλειαν, ουχ
αμα ηρπασε το βα σιλειον, αλλα χρονοις πολλοις δουλευσας τωι Σαουλ, υστερον, οτε
Θεος ηθελησεν, εφηψατο της βασιλειας. Ἐπεβουλευετο ουν υπο του Σαουλ,
ευεργετησας του τον· επεβουλευετο δε και υπο του Ἀβεσσαλωμ, του οικειου τεκνου.
Ταυτα αληθως μεν συνεβη τωι ∆αβιδ· ουτος δε τινας εικονας ειχε της του Σωτηρος
παρουσιας. Ἔδει γαρ τον προπατορα και εικονας εχειν του απογονου. «Βιβλος
γενεσεως Ἰησου Χριστου υιου ∆αβιδ.» Τι νος αι των πραγματων ομοιωσεις ουκ
ισοτιμοι. Ὁμοιουσθω γαρ ο δουλος τωι δεσποτηι· ου μην ισο τιμος γινεται, πλην εχει
τινας ομοιοτητας. Ὁ ∆α βιδ ποιμην, και ποιμην ο Χριστος· «Ἐγω ειμι ο ποιμην ο
καλος,» ελεγεν. Ἀλλ' ο μεν ποιμην θρεμ ματων, ο δε ποιμην ψυχων· ομοιωσις
πραγματων, πολλη δε παραλλαγη του αξιωματος. Ἔχρισε τον ∆α βιδ εις βασιλεα
Σαμουηλ ο ιερευς, εβαπτισε και τον Σωτηρα ο Ἰωαννης, ως ιερευς ων και αυτος·
 
 
 
 

4

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ομοιοτης μεν των πραγματων, πολλη δε διαφορα των υποκειμενων. Χρισθεις δε ο
∆αβιδ εις βασιλεα, ουχ αμα ηρπασε την βασιλειαν, αλλ' ηνειχετο πολλοις χρονοις
δουλευων τωι Σαουλ· και ο Σωτηρ ημων γεν νηθεις βασιλευς προ των αιωνων, και
ου προσκαιρον εχων την βασιλειαν, αλλα προ παντων των αιωνων βασιλευς, εκ
βασιλεως Θεου γεννηθεις, ηνειχετο· «Ουχ αρπαγμον ηγησατο το ειναι ισα Θεωι· αλλ'
εαυ τον εκενωσε, μορφην δουλου λαβων,» ινα τελεσηι την οικονομιαν. Ἐδιωκε τον
∆αβιδ Σαουλ, εδιωκε τον 28.156 Χριστον Ἡρωδης. Ἀλλ' ουτε ο Σαουλ διωκων τον
∆αβιδ εβλαψεν, ουτε Ἡρωδης διωκων τον Χριστον εβλα ψεν. Ἐπανεστη τωι ∆αβιδ
Ἀβεσσαλωμ υιος ων· επανεστη τωι Σωτηρι Ἰουδας υιος ων και αυτος αλλος· τους γαρ
μαθητας οιδεν ο Σωτηρ ονομαζειν υιους, λεγων· «Ἰδου εγω και τα παιδια, α μοι
εδωκεν ο Θεος·» και παλιν προς τους μαθητας ελεγε, «Τε κνια.» Ὁ τοπος της
απωλειας του Ἀβεσσαλωμ Χειρ Ἀβεσσαλωμ μεχρι την σημερον καλειται. Και βλεπε
μοι την ακριβειαν της εικονος των πραγματων. Ου γεγραπται, Πους Ἀβεσσαλωμ,
αλλα Χειρ Ἀβεσσαλωμ· ου γεγραπται Κεφαλη Ἀβεσσαλωμ, καιτοιγε απο τριχων
κεφαλης απωλετο, αλλα Χειρ Ἀβεσσαλωμ. Πρωτη γαρ ην η της κεφαλης χειρ, η
προδουσα κατα της εικονος των πραγματων· αλλ' ως εξελθουσης δια της ονομασιας
των πραγματων της χειρος, πλα γιως εμηνυσε το εσομενον η Γραφη· Χειρ Ἀβεσ
σαλωμ, και των πραγματων εικονες. Ὅσας ομοιο τητας εχει ο ∆αβιδ προς τον
Σωτηρα! Ουτος τοινυν ο ∆αβιδ, χρισθεις εις βασιλεα υπο του Σαμουηλ, ελαιωι
αισθητωι· αλλως δε ο Σωτηρ ημων εχρισθη. Πως και τινα τροπον, ακουε του τεσ
σαρακοστου τεταρτου Ψαλμου λεγοντος· «Ὁ θρονος σου, ο Θεος, εις τον αιωνα του
αιωνος· ραβδος ευθυ τητος η ραβδος της βασιλειας σου. Ἠγαπησας δικαιοσυνην, και
εμισησας ανομιαν. ∆ια τουτο εχρισε σε ο Θεος, ο Θεος σου ελαιον αγαλλιασεως παρα
τους μετοχους σου·» ινα μη τηι ομοιολεξιαι της χρι σεως ισοτιμιαν νομισηις ειναι των
λεγομενων. Ἐχρι σθη ∆αβιδ, εχρισθη και ο Χριστος· αλλ' ο μεν εχρισθη υπο
ανθρωπου, ο δε εχρισθη εκ Πατρος· και η χρισις ανεκδιηγητος, και ακαταληπτα τα
πραγματα. ∆ια τουτο λεγει ο Ψαλμωιδος· «Ἔλαιον αγαλλιασεως παρα τους μετοχους
σου.» Της ομοιοτητος εισι μετοχοι, ου μην ισοτιμον εχουσι την χρισιν· πανταχου γαρ
και την ομοιοτητα τηρει, και το υπερεχον του πραγμα τος φυλαττει. Ὁ τοινυν ∆αβιδ
χρισθεις υπο του Σα μουηλ, εμενεν εφ' εαυτου. Ὁ δε Σαουλ, παραβας εν τολας Θεου,
πνευματι ακαθαρτωι παρεδοθη. Ἔψαλλε δε ο ∆αβιδ, και κιθαραν ειχε ποιμενικην, και
εν ερη μοις διαγων, και ουκ εχων τισιν ανθρωποις διαλε χθηναι· και κιθαραν
πηξαμενος, και δια του ανακρουεσθαι τα μελη δυο ειργαζετο· παρεμυθειτο γαρ και
δια του ηχου το των τοπων ερημον, ου μην εις εκλυ τα εξεπιπτε μελη, αλλα
ψαλμους ηιδεν, ινα τερπηι μεν το ευηχον, ωφεληι δε το ευσεβες. Και εψαλλεν εν ταις
ερημοις λεγων, οτι και «Τα υψη των ορεων αυτου εστι·» προσετιθη δε παλιν· «Ἀνα
μεσον των ορεων διελευσεται υδατα, και ποτιουσι παντα τα θη ρια του αγρου. Ἐπ'
αυτα τα πετεινα του ουρανου κατασκηνωσει.» Ἔψαλλε τα περι του ανθρωπου, λε
γων· «Παντα υπεταξας υποκατω των ποδων αυτου, προβατα και βοας απασας.» Ἔτι
δε και τα του Θεου θαυματουργηματα εψαλλε. Ὀδυνωμενου δε του Σαουλ 28.157
υπο του πνευματος του ακαθαρτου, γινεται τις μη νοτης τωι Σαουλ· και τουτωι τωι
τροπωι καλειται ο ∆α βιδ. Και οσακις επετιθετο αυτωι το πνευμα το πονη ρον,
λαμβανων την κιθαραν ο ∆αβιδ, ανεκρουετο, ψαλλων και υμνους λεγων τωι Θεωι.
Μη γαρ μοι της κιθαρας μνημονευε, αλλα του ψαλλομενου· μηδε, αρπασας τα
ρηματα, εις θεατρο μανεις εμπεσηις ηδονας, αλλα, μνημονευσας των ψαλ μων, τηι
Ἐκκλησιαι παραμενε. Εις χειρας τοινυν λαμ βανων την κιθαραν ο ∆αβιδ, και ψαλλων
τωι Θεωι, τον πνιγοντα δαιμονα απηλαυνεν. Ὢ μεγαλης ψαλμων δυναμεως! Το
 
 
 
 

5

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πνευμα το ακαθαρτον πνιγον αορατως επνιγετο, και ανεψυχεν ο Σαουλ. Ἐφθονει δε
τωι ∆α βιδ δια τοιανδε υποθεσιν. Ἀλλοφυλοι ποτε επεθεντο τωι γενει των Ἑβραιων·
και τις Γολιαθ παμμεγεθης το σωμα, και θρασυς την ψυχην, και φοβερος οφθη ναι,
επι τεσσαρακοντα ημερας ωνειδιζε τον Ἰσραηλ, και ᾔτει εις μονομαχιαν ενα, ασπιδα
μεν παμμεγεθη περικειμενος, δορυ δε εξελων, και φοβερας κνημι δας· και οι
βλεποντες εφυγον, και ο Σαουλ εδειλια. Ἧκεν επισκεψομενος τους αδελφους ο
∆αβιδ, και συμβαλλει εις μαχην, ο γυμνος τωι ενοπλωι, ο απειροπολεμος τωι
πολυπολεμωι, ο νεος τωι ανδρι· και παν των πτηξαντων, και μηδενος τολμωντος
επεξελθειν, ∆αβιδ αναδεχεται τον πολεμον. Ειδως δε εψαλλεν, οτι του Θεου ο
πολεμος, και οτι «Ψευδης ιππος εις σω τηριαν, εν δε πληθει δυναμεως αυτου ου
σωθησεται.» Ἤδει α εψαλλεν· ειχεν οπλον μεγιστον την πιστιν, και περικεφαλαιαν
περιεθετο σωτηριου, και αναλαβων ραβδον και σφενδονην, τον λιθον περιειλησας,
πληξας τον αντιδικον, συντομως κατηνεγκε. Παρατρεχομεν γαρ τα ρηματα· επειδη
ου τουτο νυν εστι το προκει μενον. Ἔπεσεν ο Γολιαθ ο μεγας υπο του μικρου, και ο
εμπειρος υπο του απειρου και αφελεστερου. Και λαβων αυτου το ξιφος, απετεμεν
αυτου την κε φαλην. Και η μεν κεφαλη απηνεχθη εν Ἱεροσολυμοις· το δε ξιφος
αυτου ετηρειτο παρα Ἀβιμελεχ τωι ιερει. Ἐλυτρωθη ο λαος υπο του αντιδικου.
Ἐξηλθον εις υπαντησιν γυναικες χορευουσαι· θυμηδια γαρ ην το προκειμενον·
φοβος δε ελυθη, ο εχθρος επεσεν, ο λαος επηνθει· χορειαι, και τυμπανα, και αρμονια,
και ευ φροσυνη το προκειμενον. Αι δε χορευουσαι ηιδον, ου προς αξιαν αφορωσαι,
αλλα προς το ενεργησαι· ελε γον γαρ· «Ἐπαταξεν ο ∆αβιδ εν μυριασιν αυτου, και
Σαουλ εν χιλιασιν αυτου.» Και τωι νικησαντι εδω καν τας χιλιαδας, και ουκ ειπον,
ποσαι χιλιαδες, ουδε ποσαι μυριαδες. ∆υνανται δε και μυριαδες αναλυθη ναι εις
χιλιαδας, και χιλιαδες πολυπλασιασθηναι εις μυριαδας. Ὁ Σαουλ, ακουσας, επληγη
την διανοιαν. Ὢ μεγαλης ανοιας! Ουκ εδει καν το παρον αιδεσθη ναι; Τι βασκαινεις
ανθρωπωι νικητηι, εν μιαι ωραι ευ φημουμενωι, ο επι τεσσαρακοντα ημερας κρυπτομε
νος; Των εχθρων ελυτρωθης, τι βασκαινεις ανθρωπωι επαινουμενωι, εργα αξια
επαινων εργασαμενωι; Ἀλλα προς εαυτον ελεγεν· Ἔδωκαν τωι ∆αβιδ τας μυριαδας,
και εμοι τας χιλιαδας. Και ην υποβλεπομενος τον ∆αβιδ. 28.160 Βλεπε ει μη απογονοι
αυτου ησαν, οις σημε ρον ο Σωτηρ εθεραπευσε την δεξιαν χειρα την ξηραν. Και
εξελθοντες εκεινοι, ουχ ινα δοξασωσι τον Θεον, εσκεπτοντο, αλλα πως
επιβουλευσωσι τωι ευεργετηι. Λεγει γαρ το Ευαγγελιον, οτι αυτοι μεν επλησθησαν
ανοιας, και εξελθοντες, διελογιζοντο, τι αν ποιησωμεν τωι Ἰησου; Ἀπογονοι του
διωκοντος, και απογονοι του μανιωδους, και απογονοι του επιβουλευοντος τοις
ευεργεταις. Ὑπεβλεπετο τοινυν ο Σαουλ τον ∆αβιδ, και ουκ ετι εβλεπεν αυτον
ορθοις οφθαλμοις. Τοιουτοι γαρ οι βασκανοι, και τοιουτοι οι υποκριται. ∆ια τουτο η
Γραφη σοι λεγει· «Οι οφθαλμοι σου ορθα βλεπετω σαν,» μηδεν πλαγιον, μηδε
βασκανον, η ερωτος η μανιας, η τι τοιουτον εχομενοι. Βλεπε τον φιλον ορθως,
μηδεν κεκρυμμενον, μηδεν ιοβολον. Ἀλλ' ο Σαουλ υπεβλεπετο τον ∆αβιδ. Και βλεπε
κατασκευην· ιδων αυτον τιμωμενον, βουλεται αυτωι δουναι την θυ γατερα
επιγαμβριαν. Ὢ πειρασις βασκανιας! Ἐπιβουλευει, και νυμφιον αυτον λαμβανει· και
ου φειδε ται θυγατρος, ινα τωι τετιμημενωι επιβουλευσηι. Και επαθλον βουλεται
εκατον ακροβυστιας αλλοφυλων. Ὑπωπτευε γαρ, οτι, εαν εις πολεμον αυτον
εμβαληι, οι εκατον, συμπλακεντες τωι ενι, αποκτενουσι τον ενα· και ουτως
απαλλαγειη. Και γεγονεν· αλλ' ο μεν εχθρος ως εχθρος, ο δε Θεος ως Θεος.
Ἀπερχεται ο ∆αβιδ, και νικαι μονος εκατον. Ὁ δε Σαουλ ιδων Θεον συμμαχον του
εχθρου, ουδε ουτως εδυσωπηθη· μαλ λον δε ου του εχθρου, αλλα του ευεργετου
 
 
 
 

6

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επεμεινεν εν τηι βουληι. Και τωι υιωι Ἰωναθαν ηγανακτει, δια το εχειν φιλα προς τον
∆αβιδ, και επεχειρησε τον ιδιον υιον ανελειν τηι βασκανιαι της διανοιας αβλεπτων.
Ἰδων δε εαυτον επιβουλευομενον ο ∆αβιδ, κρυβεται εως της τριτης· και ο ∆αβιδ οιδε
την τριτην, και συν θηκας ποιειται προς τον Ἰωναθαν, και ουτως φευγει ο νικητης·
ουκ ατονων αμυνασθαι τον εχθρον, αλλα μη βουλομενος κατα του ευεργετηθεντος
επαγαγειν ξιφος· και παραδους απαξ τωι Θεωι το κριτηριον, και φευγων, ερχεται μετα
των οικετων προς τον Ἀβιμελεχ τον ιερεα Παντα δε ταυτα λεγομεν δια την ιστοριαν
του Ευαγγελιου, δια το ρημα του Σωτηρος το ειρημενον· «Ουκ ανεγνωτε ο εποιησε
∆αβιδ, οτε επεινασεν, ως ηλθεν εις τον οικον του Θεου, και τους αρ τους της
προθεσεως εφαγεν;» Ἔρχεται τοινυν ο ∆αβιδ προς τον Ἀβιμελεχ τον ιερεα, μετ'
ολιγων οδοιπορων. Ἐξεπλαγη ο Ἀβιμελεχ· και, Τι τουτο γεγονε, φησιν, οτι μονος ο
στρατηλατης οδευει, και ο επισημος λιτοτεραν ποιειται την οδοιποριαν; Ὁ δε ∆αβιδ
ου λεγει την επιβουλην, αλλα σιωπαι το πραγμα και φησιν, οτι τοις παιδαριοις
εντεταλται εν τωι τοπωι τωι λεγομενωι, Θεωι πιστις. Σημειωσαι και τουτο 28.161 και
παρα τωι ∆αβιδ η πιστις· δια τον μελλοντα εξ αυτου γεννασθαι, τον λεγοντα· «Κατα
την πιστιν σου γενηθητω σοι.» Εικονες και ενταυθα πραγματων και ομοιοτητες.
Αιτει αρτους ο ∆αβιδ παρα του Ἀβιμε λεχ. Ὁ δε φησι προς αυτον· Ουκ εισιν αρτοι
αλλ' η οι αφιερωμενοι εκ προσωπου Κυριου. Παλιν αλλου νομου δει ημας
μνημονευσαι. Ὁ του Μωυσεως νομος εγραψεν εν ταις τελεταις της λατρειας ταις
γινομε ναις κατα την ημεραν του Σαββατου, δωδεκα αρτους θερμους πεφθεντας
τεθηναι επι της τραπεζης. Ὅπου δε θερμη, εκει πυρ. Λεγετωσαν νυν ημιν οι Ἰουδαιοι
πως τηρουσι το Σαββατον, και το πυρ απτειν παραι τουνται, οπου οι ιερεις απτουσι
πυρ, και αρτους πε ψαντες θερμους παρατιθεασι; Μη εγω μονος παρα βαινω το
Σαββατον; Ἰδου οι ιερεις τους θερμους πε πτουσιν εν Σαββατωι, και περιτομην
διδοασιν εν Σαβ βατωι. Ὅπου δε περιτομη, εκει και σιδηρος, και σπογγοι, και τα
ακολουθα. Ὅπου αρτοποιιαι, εκει και κλιβανοι, εκει και φρυγανων συγκομιδη, και
ολως εργον αυτοις, το της αρτοποιιας. Τωι μεν ουν λαωι των Ἰουδαιων απηγορευετο
μη εργαζεσθαι εν Σαββατωι· τοις δε ιερευσιν ουκ ην απηγορευμενον. ∆ια τουτο και
ημιν και πασιν αφιεται το εν Σαββατωι εργαζεσθαι· και γαρ και ημεις παντες
βασιλειον ιερατευμα. Πα λαι μεν ουν τοις ιερευσιν ηφιετο· επειδη και ημεις
γεγοναμεν βασιλειον ιερατευμα και εθνος αγιον. Του νομου γραψαντος· Ἐν τηι
ημεραι του Σαββατου τους δωδεκα αρτους τιθεσθαι εν τραπεζηι· αρτων γαρ
αφιερωμενων εκεινων, εκ της τραπεζης ᾔτει ο ∆αβιδ την τροφην. Ὁ δε Ἀβιμελεχ
ελεγε· «Ει διαπεφυλαγμενα τα παιδαρια, πλην απο γυναικος.» Ὧδε μοι λοιπον, εν
παρεκβασει του λογου, ασφαλιζου το ειρημενον, ο πιστος, και νοει μοι το λεγομενον·
και την αγνειαν αναλαμβανε σαρκος. Ει γαρ ο Ἀβιμελεχ τοτε ταυτα παρηγγειλε, πως
ουχι και παραφυλακτεον; Και ουτως ελαβεν ο ∆αβιδ, και ησθιε τους αρτους, και εν
Σαββατωι ισως ελαβεν. Ἐπει ουν οι Ἰουδαιοι κατεμεμφοντο τωι Σω τηρι, δια το εν
Σαββατωι τους μαθητας τιλλειν στα χυας και εσθιειν· δια τουτο ευκαιροτατα
εμνημονευσε της ιστοριας της εν Σαββατωι γενομενης· ινα δειξηι αυτοις, οτι, ει προς
σωτηριον τροφην ηφιετο τωι ∆αβιδ και τοις μετ' αυτου εφαψασθαι αρτων εκ της
τραπεζης, ουκ ην απηγορευμενον και το σταχυας λαμβανοντας, και ψωχοντας
εσθιειν τους μαθητας. «Ουδε τουτο ανεγνωτε ο εποιησε ∆αβιδ, οτε επεινα σεν αυτος
και οι μετ' αυτου, ως εισηλθεν εις τον οικον του Θεου, και τους αρτους της
προθεσεως εφαγεν;» Ἔχεις εξης συνεζευγμενην και την ιστοριαν περι της ξηρας
χειρος· οπως ο Σωτηρ ημων εις την συναγωγην εισελθων (δει γαρ ημας παραδραμειν
την ιστοριαν δια το μηκος των λογων, ινα μη προσκορης γενηται η ακροασις·) και
 
 
 
 

7

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιδων τινα εχοντα ξηραν χειρα, και γινωσκων οτι ετοιμοι εισιν οι Ἰουδαιοι εις το
κατη 28.164 γορειν, λεγει προς τον εχοντα την χειρα την ξηραν· «Ἀναστηθι εις το
μεσον.» Ἡ αναστασις το αναστηναι εκελευσεν· «Ἀναστηθι, και στηθι εις το μεσον.»
Ου κομπωδη την ιατρειαν εργαζομενος· οιδε γαρ ευκαιρως λεγειν, «Ὅρα, μηδενι
ειπηις·» αλλ' οτε μεν εστιν ευκαι ρον, κρυβει το θαυματουργημα· οτε δε δει εν
Σαββατωι θαυματουργησαι, τοτε φανερωτατα εργαζεται. Ζητη σον τα εν τοις
Ευαγγελιοις γεγραμμενα, και ευρησεις το αληθες των λογων. Ἐτηρουν εν Σαββατωι
τα των θαυματουργηματων επιδοξοτερα· πως και τινα τρο πον; «Ἐκ του αιωνος ουκ
ηκουσθη, οτι ηνοιξε τις οφθαλμους τυφλου γεγεννημενου.» Τουτο το θαυμα ουκ
εποιησεν εν ετεραι ημεραι, αλλ' εν Σαββατωι. Πη λον γαρ ποιησας δια του πτυσαι
χαμαι, επιχρισας τους οφθαλμους, επεμψεν εις τον Σιλωαμ· και ηλθεν ο τυφλος
βλεπων. Οι δε τον τυφλον ιδοντες βλεποντα ουκ ανεβλεψαν. Κακεινου μεν
ηνευχθησαν αι αισθη ται των ομματων κοραι, Ἰουδαιων δε ουκ ηνοιχθησαν οι
οφθαλμοι· αλλ' εχοντες τους οφθαλμους ηνεωιγμε νους, ουκ εβλεπον, και
κατεκριναν τον Κυριον λεγον τες, οτι «Ουκ εστιν ουτος ο ανθρωπος εκ του Θεου, οτι
το Σαββατον ου τηρει.» Ὢ πολλης ανοιας! Ποιον γαρ εργον γεγονε; Πτυσμα απο
χειλεων, απο δακτυ λων μονον ο πηλος, περιχρισμα λιτον, ουκ εργαλειοις ιατρικοις,
αλλα χειρι θεοποιητωι ειργασμενον. Τι μεμ φηι το πραχθεν; Ἔχεις εν Σαββατωι
θαυματουργη μα. Ἀπηλθεν ο τυφλος, και απηλθεν ο τυφλος βλε πων. Και εν
Σαββατωι εποιει, ινα αξιοπιστος γενηται, εν Σαββατωι διδασκων. Ἔχω και αλλο
θαυματουργημα. Ἐν Ἱεροσολυμοις προβατικη τις ην κολυμβηθρα, και νυν εστιν·
πεντε στοας ειχε· νυν γαρ περιηιρεθη τα περιξ οικοδομηματα. Παραλυτικος δε εκειτο
επι τριακοντα και οκτω ετεσιν ασθενων. Πολυς γαρ ο χρονος γινεται της νοσου, ινα,
καν ουτως βλεποντες, δυσωπηθωσιν οι Ἰουδαιοι. Ει γαρ ολιγοχρονιος ην η νοσος,
ελανθανε το θαυμα· νυνι δε πολλα ετη εμαρτυρησε τηι νοσωι, ινα, καν ουτω
βλεποντες, αναβλεψωσιν. Ὁ δε Σωτηρ παραγενομενος, και παραγων, λεγει εκεινωι·
«Θελεις υγιης γενεσθαι;» και τα ακολουθα. Και εξεγερθεις κακεινος, αιρει τον
κραββατον, και περιπατει. Σαββατον δε ην. Οι δε Ἰουδαιοι ουκ εβλεπον το
θαυματουργημα το εν Σαββατωι γενομενον, αλλα τον κραββατον βαστα ζομενον,
δεον αυτοις λογισασθαι· Ἰατροι τοιουτοι παρ εγενοντο, ουδεις εθεραπευσε· πενης
εκειτο ο αθλιος, μηδε τον ριπτοντα εις την κολυμβηθραν εχων. Τοιου τος ο
θαυματοποιος και καινοτερα εργαζομενος, ο τοσαυτην δυναμιν τωι παραλυτικωι
δους, ως μη μο νον αναστηναι, αλλα και βαστασαι τον κραββατον. Τυφλον η
πονηρια. Και κρινουσι τον σωθεντα, και λεγουσιν αυτωι· «Ουκ εξεστι σοι αραι τον
κραββατον εν Σαββατωι.» Ἀπεκρινατο εκεινος· «Ὁ ποιησας με υγιη, εκεινος μοι
ειπεν.» Θεου το εργον το προστα χθεν. Ἀσυνηθες εστι και το παραλυτικον δια
τριακοντα και οκτω ετων θεραπευθηναι. Ἐκ του αυτου στοματος ηκουσα του·
Βαστασαι τον κραββατον. Ει το σωμα επηκουσε και υγιες εγενετο, εγω αγνωμων
εσομαι, 28.165 τωι μη βαστασαι τον κραββατον; Παλιν οι Ἰουδαιοι ουκ εζητουν
αυτον, ινα μαθωσι πως εθεραπευσε, και προσκυνησωσι τον δοντα τοιαυτα, αλλ' ινα
αυτωι επι βουλευσωσι. Γεγονε κακεινο τριτον το νυν αναγνω σθεν. Εισηλθεν εις την
συναγωγην, πονηρευομενων συναγωγη. Τι γαρ πονηροτερον ευεργετουμενων και
επιβουλευοντων; Ἐν τηι συναγωγηι των Ἰουδαιων ανθρωπος ην χειρα εχων ξηραν.
Ξηρος ην τις την χει ρα, και οι παροντες ξηροι την διανοιαν, και ουκ εβλε πον τον
τοτε παροντα· ουδε υπωπτευον το θαυ ματουργημα του εργαζομενου. Ὁ δε Σωτηρ,
πριν ποιη σαι το εργον, δια λογων εγεωργει την διανοιαν. Ειδως γαρ το πονηρον της
διανοιας, και το βαθος το πικρον, πρωτον αυτοις προπαρηγορει τοις λογοις, και το
 
 
 
 

8

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγριον της διανοιας ημερουν εβουλετο, και φησι προς αυτους· «Ἔξεστιν
αγαθοποιησαι εν Σαββατωι, η κακοποιησαι; ψυχην σωσαι, η απολεσαι; «Ει γαρ ειπεν
αυτοις, εξεστιν εργασασθαι; ευθεως αν ελεγον, Παρα τον νο μον λεγεις. Νυνι δε
ειπεν αυτοις, ο και ο νομος εβου λετο· ο γαρ περι του Σαββατου νομοθετησας προσ
ετιθει, οτι Πλην τουτου, ο επι ψυχην ποιηθησεται. Αυ τικα εαν Σαββατωι πεσηι
ανθρωπος εις βαθη, εξεστιν Ἰουδαιοις ανασπασαι· ου μονον ανθρωπον, αλλα και
βουν και ονον. Ουτω τα επι σωτηριαι συνεχωρει ο νο μος γινεσθαι, και ετρεφοντο
Ἰουδαιοι εν Σαββατωι. Ἠρωτησε τις νυν αυτους ου το αντιλεγομενον, αλλα το
ομολογουμενον· Ἔξεστιν αγαθοποιησαι; Ἀλλ' ουδε λεγουσι, Ναι· ου γαρ ησαν
αγαθης προαιρεσεως. «Ὁ γαρ αγαθος ανθρωπος εκ του αγαθου θησαυρου προ φερει
το αγαθον.» Πονηροι δε οντες Ἰουδαιοι, περι αγαθων ου συντιθενται, και ουτε
αγαθοποιησαι ωμο λογουν, ουτε κακοποιησαι ειπειν ηδυναντο· αναισχυν τον γαρ ην
το ρημα· αλλα σιωπωσιν. Ὅτε δε δια φλυαριαν, πολλα φλυαρουσιν· οτε δια
κατηγοριαν, μεγαλα κραυγαζουσιν· «Αιρε, αιρε, σταυρωσον.» Ουτος ο ανθρωπος
ταδε και ταδε εποιησεν. Ὅτι δει αγαθοποιησαι, η κακοποιησαι, ψυχην σωσαι, η
απολεσαι, οι μεν σιωπωσιν· ο δε, συλλυπουμενος τηι καρδιαι επι τηι πωρωσει της
καρδιας αυτων, ειπε τωι ανθρωπωι· Οι βλεποντες βλεπετωσαν, οι ανηκοοι, ως
βουλονται πραττειν, πραττετωσαν· οι σκληροκαρδιοι απολιθουσθωσαν· απαλυνεσθω
δε σου η δεξια. Ἔγειραι, μηκετι προσαιτει. Το γαρ, εγειραι, το καθ εζεσθαι εδηλου. Ὁ
δε ξηραν εχων την χειρα τι εκαθ εζετο, η παντως εις το προσαιτειν; Ου διδωμι σοι
αργυριον, ινα μη αναλωσηις· υγειαν σοι διδωμι, μη δεποτε δαπανωμενην. Μηδε δια
το ξηραν εχειν την χειρα προσαιτει, αλλ' απολαβων αυτην υγιη, λοιπον και σωαν
εργασαμενος, εκτεινον την χειρα σου πτω χωι. Ἔγειραι, και στηθι εις το μεσον· γενου
θεατρον τοις βλεπουσιν. Ἐν σοι ο αγων λοιπον αγωνιζεται ο περι Σαββατου. Στηθι
εις το μεσον, ινα και οι χω λευοντες τας ιγνυας στωσιν, εαν αρα ακουσωσιν, εαν αρα
ιδωσι. Στηθι εις το μεσον, και λαλησας προς τους 28.168 Ἰουδαιους τα ειρημενα, οτι
εξεστι τοδε ποιησαι η ου; Τοτε λεγει προς αυτον· Ἔκτεινον την χειρα σου· ουκ εγω
απτομαι, ινα μη Ἰουδαιοι κατηγορησωσιν· ινα μη το αψασθαι εργον ειναι νομισωσι,
λογωι λαλω. Ουκ ειπεν ο Θεος, Μη λαλει εν Σαββατωι. Ἐαν δε ο λογος εργον γενηται,
θαυμαζεσθω ο λαλησας. Ἔκτεινον την χειρα σου. Βλεπε μοι διαφοραν πραγματος· ο
Πετρος εν Ὡραιαι πυληι παραλυτικον σωζων, πιασας δεξιας χειρος ηγειρεν. Ὁ δουλος
κρατων εκτεινει· ο δεσποτης κελευων εκτεινει. Ἔκτεινον την χειρα σου· σοι διδωμι
την δυναμιν, και την ενεργειαν της θεραπειας. ∆ια των λογων κελευσας εντιθημι·
Ἔκτεινον την χειρα σου. Ὁ μεν ειπεν, ο δε εποιησε. Και η μεν ξηρα χειρ
αποκατεσταθη· το δε ξηρον της διανοιας των Ἰουδαιων ουκ εθεραπευθη· αλλ'
εξελθοντες, κατα το αρτιως αναγνωσμα, διελογιζοντο, τι αν ποιησειαν τωι Ἰησου.
∆ιαλογιζηι, τι ποιησεις; προσκυνησον ως Θεον, προσκυνησον τον θαυματοποιον,
προσκυνησον ανθρωπον τα υπερ ανθρωπον εργασαμενον. Ουκ εμπλαστρους
προσεθηκεν, ουκ εμβροχαις τισιν ηπαλυνεν, ου μυρια φαρμακα ιατρικα
προσηνεγκεν. Εις το μεσον ην ο εστως, παντες εβλεπον το γενομενον· μη γαρ
κρυφιον ην το εργαζομενον· ινα μη τις ειπηι· Βοτανην προσηνεγκεν, εμπλαστρον
προσεθηκεν. Ἔγειραι, στηθι εις το μεσον, ινα παντως μη κατηγορησωσι της
αληθειας· ινα ασυκοφαντητον γενηται το πραγμα. Ἐξελθοντες δε εκεινοι
διελογιζοντο, τι ποιησωσι τωι Ἰησου· ως και ενταυθα κατα τηνδε την ωραν, εστηκε
τις ξηραν εχων την χειρα, ο μη εκτεινων πτωχωι ελεημοσυνην. Ουτος καν υγιαινηι το
σωμα, ξηρος εστι την διανοιαν. Ἄκουσον και συ κατα τηνδε την ωραν των σωτηριων
λογων λεγοντων· Ἔκτεινον την χειρα σου· και απο του σημερον αρξαι ποιειν
 
 
 
 

9

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελεημοσυνην πτωχωι. Και αλλως δε αυτο λαβωμεν. Πολλοι τινες εισιν αμελεις εις
προσευχας, και πασαν μεν την ημεραν ασχολουνται περι εργασιας ανθρωπινας,
καταφρονουσι δε της θειας εργασιας των προσευχων. Και προς τουτον λεγετω ο
Σωτηρ· Ἔκτεινον την χειρα σου, καθως λεγει ο Ἀποστολος· «Βουλομαι προσευχεσθαι
τους ανδρας, εν παντι τοπωι επαιροντας οσιους χειρας.» Αυταρκως δε των λογων
ημων προχωρησαντων, ανασταντες και ημεις εκτεινωμεν τας χειρας, και μη μονον
εν ημεραι, αλλα και εν νυκτι· «Ταις νυξιν επαρατε τας χειρας υμων εις τα αγια, και
ευλογειτε τον Κυριον.» Και διαπετασωμεν χειρας οσιους, νιψαμενοι εν αθωοις· ινα,
τον των ολων Θεον επικαλουμενοι, της παρ' αυτου βοηθειας απολαυσωμεν, της εν
Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, δι' ου τωι Θεωι η δοξα αμα τωι αγιωι Πνευματι νυν και
αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 
 

10

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


