Dialogus Athanasii et Zacchaei
Ἀθανασιου αρχιεπισκοπου Ἀλεξανδρειας λογος προς ζακχαιον
νομοδιδασκαλον των Ἰουδαιων.
1 Ζακχαιος ειπεν: Πλανασθε οι Χριστιανοι πρωτον οτι νομιζετε και ετερους θεους
ειναι παρα τον ενα και μονον θεον· της γραφης πανταχου λεγουσης, ενα ειναι θεον:
ακουε φησιν Ἰσραηλ. κυριος ο θεος σου εις εστιν· και παλιν· εγω θεος πρωτος και
εγω μετα ταυτα· και πλην εμου ουκ εστι θεος. και παλιν· ακουσον λαος μου και
λαλησω σοι ισραηλ και διαμαρτυρουμαι σοι· ισραηλ, εαν ακουσηις μου, ουκ εστιν εν
σοι θεος προσφατος ουδε προσκυνησηις θεωι αλλοτριωι. εγω γαρ ειμι κυριος ο θεος
σου, ο αναγαγων σε εκ γης αιγυπτου. και αλλα μυρια ταυτα· δευτερον δε οτι και θεον
λεγετε τον χριστον· και παθητον αυτον και εκ γυναικος, ακουοντες ουκ αισχυνεσθε:
2 Ἀθανασιος ειπεν: Θελεις ουν σοι προτερον δειξω οτι θεος και ο χριστος εν τηι
γραφηι γεγραπται· και ουκ εισι δυο θεοι. και ουτως, οτι και παθητος ο χριστος, και εκ
γυναικος. και ουκ εστιν αισχυνη τοις επικαλουμενοις αυτον; ζακχαιος ειπεν: ∆ειξον
οτι θεος και ο χριστος και ουκ εισι δυο θεοι: αθανασιος ειπεν: Πρωτον οτι θεος ο
χριστος διδαχθητι· και τοτε μαθησηι οτι ου δυο θεοι: ζακχαιος: Ειπε: 3 αθανασιος
ειπεν: Βουλομαι σε απο της πρωτης βιβλου οδηγησαι, και ουτως εφεξης επι τας
αλλας αγαγειν: ζακχαιος ειπεν: Ουκ εχεις δειξαι: αθανασιος ειπεν: Καν λεγηι μωυσης
ειρηκεναι τον θεον· ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν και ομοιωσιν. τινι
λεγεις αυτωι τον θεον ειρηκεναι; 4 ζακχαιος ειπεν: Ἦν γαρ τοτε ο χριστος, ο επι
καισαρος αυγουστου γεννηθεις; αθανασιος ειπεν: Ἦν αει θεος λογος ων· χριστος δε
εκληθη ενωθεις τηι σαρκι: ζακχαιος ειπε: Ποθεν δηλον οτι ην; αθανασιος ειπε: Τεως
γνωμεν τινι ελεγε· και ουτως ευρισκεται ποτερον ει ο αυτος εστιν ο σαρκωθεις, η ου;
5 ζακχαιος ειπεν: Ἐγω λεγω οτι ουκ εστιν ο χριστος ωι ελεγεν: αθανασιος ειπεν:
Ὅλως ελεγε τινι ο θεος ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν και καθ'
ομοιωσιν; ζακχαιος ειπεν: Ἑαυτωι ελεγε: αθανασιος ειπεν: Ἀλλ' ουκ ειπε ποιησω
ανθρωπον, αλλα ποιησωμεν: 6 ζακχαιος ειπε: Τοις αγγελοις ελεγε: αθανασιος ειπε:
Και τους αγγελους, του θεου συνεργους λεγεις; ζακχαιος ειπε: Και τι ατοπον;
αθανασιος ειπε: Ουκετι ουν παντα εν σοφιαι εποιησεν; 7 ζακχαιος ειπε: Και παντα εν
σοφιαι εποιησε: αθανασιος ειπε: ∆ηλον ουν οτι αυτωι ελεγε, ποιησωμεν ανθρωπον
κατ' εικονα και ομοιωσιν ημετεραν: ζακχαιος ειπε: Τι ουν, η σοφια του θεου χριστος
εστιν; αθανασιος ειπεν: Μη σπευδε· αλλα μετα πραοτητος και φοβου, συνειδησιν
εχοντος αγαθην ζητησωμεν: ζακχαιος ειπε: Πως εχεις δειξαι οτι η σοφια εστιν ο
χριστος; αθανασιος ειπε: Συντιθεσαι ολως, οτι παντα εν σοφιαι εποιησεν ο θεος;
ζακχαιος ειπεν: Ουτως γεγραπται: 8 αθανασιος ειπεν: Ἡ δε σοφια αυτη και ο λογος
αυτου ειρηται, ως ο προφητης λεγει· τωι λογωι κυριου οι ουρανοι εστερεωθησαν.
ζακχαιος ειπε: Ναι· αλλ' ουχι ο χριστος ειπεν: αθανασιος ειπε: Τεως ομολογησον ως
η σοφια εστιν ο λογος ωι ειπε ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα και ομοιωσιν
ημετεραν· ως ουσης εικονος του αρχετυπου: ζακχαιος ειπε: Ναι: 9 αθανασιος ειπεν:
Ἡμετεραν δε ειρηκως, και του ακουοντος την υποστασιν εδειξεν· ου γαρ ειπε κατ'
εικονα και ομοιωσιν εμην, αλλα κατ' εικονα και ομοιωσιν ημετεραν: ζακχαιος ειπε:
Θελεις ειπειν οτι αλλος θεος εστιν η σοφια του θεου; αθανασιος ειπεν: Ἄλλος θεος
εκτος του θεου ουκ εστιν· ωσπερ ουδε αλλο φως το απαυγασμα του φωτος· αλλα
φως μεν το φως, και το απαυγασμα φως· αλλ' ουχι αλλο και αλλο φως· ουτως και η
σοφια του θεου· θεος, αλλ' ουχι αλλος και αλλος θεος· γεγραπται γαρ· εγω ειμι θεος
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ουκ εστιν αλλος· και παλιν· Κυριε ο θεος ημων· πλην σου αλλον ουκ οιδαμεν: 10
ζακχαιος ειπεν: Ουκουν θεα εστιν ο χριστος: αθανασιος ειπεν: Θεος, ειπε· και μη ως
ιουδαιος νομιζε, επι των ασωματων τα θηλυκα ονοματα και τα αρρενικα ομοιως
λεγεσθαι, ως και επι των σωματων· επει και η ψυχη σου θηλυκωι ονοματι κεκληται
ψυχη· και ουκ εστι θηλεια και αρρην ψυχη: 11 ζακχαιος ειπε: ∆ειξον μοι οτι θεος
λεγεται και η σοφια του θεου εν ιδιωι προσωπωι: αθανασιος ειπε: Τεως εδειχθη οτι
εστι τις δυναμις κατα την γραφην ηι λεγει ο θεος· ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα
και ομοιωσιν ημετεραν, και οτι ταυτην την δυναμιν σοφιαν του θεου ειναι ο
προφητης ειπε λεγων· παντα εν σοφιαι εποιησας· και αυτην την σοφιαν λογον
ωνομασε λεγων· τωι λογωι κυριου οι ουρανοι εστερεωθησαν· και τωι πνευματι του
στοματος αυτου πασα η δυναμις αυτων· οτι δε ουτε λογος δια φωνητηριων οργανων
αναπεμπομενος, ουτε πνευμα δια των αναπνευστικων δηλον οτι εκ του ασωματον
ειναι τον θεον: 12 ζακχαιος ειπεν: Ἔστω τις δυναμις και η σοφια ηι λεγει· ποιησωμεν
ανθρωπον κατ' εικονα και ομοιωσιν ημετεραν· μη και θεος εστιν η δυναμις;
αθανασιος ειπε: Αυτηι ταυτηι τηι δυναμει λεγει ο θεος· ιδου γεγονεν αδαμ ως εις εξ
ημων: ζακχαιος ειπεν: Ει γαρ ειπεν ιδου γεγονεν αδαμ ως εις εξ ημων θεος; 13
αθανασιος ειπεν: Ὁμολογεις τεως· οτι εστι τις δυναμις, ηι συνηθως συνομιλει ο θεος·
και αυτη εστιν η λεγουσα δια του σολομωνος· ηνικα ητοιμαζε τον ουρανον,
συμπαρημην αυτωι, και ημην παρ' αυτωι αρμοζουσα· και το, εγω ημην ηι προσεχαιρεν:
ζακχαιος ειπε: Μη ειπεν οτι εγω ημην ο θεος; αθανασιος ειπε: Προκοπτετω ο λογος
ηλικιαι και σοφιαι πνευ ματικηι: ζακχαιος ειπε: ∆ειξον οτι θεος και αλλος εστιν:
αθανασιος ειπεν: Ἐαν μη μαθηι τις τα στοιχεια, συλλαβας αναγνωναι ου δυναται·
αναγκη ουν σε στοιχειωθηναι και ουτως νοησαι τα λεγομενα και σημαινομενα δια
των στοιχειων: 14 ζακχαιος ειπεν: Ἰδου εγνων οτι εστι τις δυναμις ηι προσεχαιρεν ο
θεος· μη, οτι και θεος εστιν εδειξας; αθανασιος ειπεν: Ἐαν λεγηι η γραφη· και ωφθη
κυριος ο θεος τωι αβρααμ. και ειπεν· ου μη κρυψω εγω απο αβρααμ του παιδος μου α
εγω ποιω. αβρααμ δε γινομενος εσται εις εθνος μεγα και πολυ. Και εν
ευλογηθησονται εν αυτωι παντα τα εθνη της γης· ᾔδει γαρ οτι συνταξει τοις υιοις
αυτου και τωι οικωι αυτου μετ' αυτον. και φυλαξουσι την οδον κυριου του θεου· του
ποιειν ελεημοσυνην και κρισιν· οπως αν επαγαγηι κυριος ο θεος επι αβρααμ α
ελαλησε προς αυτον· ειπε δε κυριος ο θεος· κραυγη σοδομων και γομορρας
πεπληθυνται προς με, και αι αμαρτιαι αυτων μεγαλαι σφοδρα. καταβας ουν οψομαι
ει κατα την κραυγην αυτων συντελουνται την ερχομενην προς με. ει δε μη, ινα γνωι.
και αποστρεψαντες εκειθεν οι ανδρες, ηλθον εις σοδομα. αβρααμ δε ην ετι εστηκως
εναντιον του κυριου. και ευλογησας αβρααμ ειπεν· μη συναπολεγηις δικαιον μετα
ασεβους. και εσται ο δικαιος ως ο ασεβης. εαν ωσι πεντηκοντα δικαιοι εν τηι πολει
απολεις αυτους; ουκ ανησεις παντα τον τοπον εκεινον, ενεκεν των πεντηκοντα
δικαιων, εαν ωσιν εν αυτηι; μηδαμως συ ποιησεις το ρημα τουτο, αποκτειναι δικαιον
μετα ασεβους, και εσται ο δικαιος ως ο ασεβης; μηδαμως ο κρινων πασαν γην ου
ποιησεις κρισιν; ειπε δε κυριος ο θεος· εαν ευρω εν σοδομοις πεντηκοντα δικαιους εν
τηι πολει, αφησω παντα τον τοπον δι' αυτους. και ουτως υφελων πεντε· και παλιν
πεντε· ηλθεν εως δεκα. τινα ουν λεγεις τωι αβρααμ ταυτα λελαληκεναι, αυτον τον
θεον, η την δυναμιν αυτου; ζακχαιος ειπεν: Αυτον τον θεον: 15 αθανασιος ειπεν: Ὅτ'
αν λεγηι η γραφη· και κυριος ο θεος εβρεξεν επι σοδομα και γομορρα θειον και πυρ
παρα κυριου εκ του ουρανου. και κατεστρεψε τας πολεις ταυτας και πασαν την
περιχωρον. αρα παρα ποιου κυριου κυριος ο θεος εβρεξε επι σοδομα και γομορρα
θειον και πυρ; ζακχαιος ειπεν: Ου λεγει κυριος ο θεος εβρεξεν· αλλα κυριος εβρεξεν:
αθανασιος: Και μαλιστα τα πλειονα των αντιγραφων, Κυριος ο θεος εχουσιν. δωμεν
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε οτι ου προκειται ο θεος· ουκ εστι δηλον οτι ο βρεξας ο ειρηκως τωι λωτ· ιδου
εθαυμασα σου το προσωπον και επι τωι ρηματι τουτωι του μη καταστρεψαι την πολιν
περι ης ελαλησας: 16 ζακχαιος ειπεν: Ου· αλλα το κυριος εβρεξεν επι σοδομα και
γομορρα παρα κυριου πυρ και θειον. τουτ' εστιν, αγγελος εβρεξεν παρα κυριου του
θεου: αθανασιος: Και τον μεν αγγελον κυριου κυριον λεγεις· την δε δυναμιν αυτου
κυριον ου λεγεις; ζακχαιος ειπεν: Ειπον οτι τον αγγελον κυριον ειπε, παρα κυριου
του θεου βρεξαντα. μη γαρ την δυναμιν ειπεν κυριον; 17 αθανασιος ειπεν: Ειπαμεν
εν αρχηι του λογου οτι γεγραπται· παντα εν σοφιαι εποιησεν· δηλονοτι· ει τα παντα
και τουτο· εν γαρ των παντων και αυτο το βρεξαι πυρ και θειον επι σοδομα και
γομορρα: ζακχαιος ειπε: Κυριος ουν ο θεος παρα κυριου της σοφιας εβρεξεν;
αθανασιος ειπεν: Ου· αλλα αυτη η σοφια κυριος και θεος ουσα εβρεξε παρα κυριου
του θεου πυρ και θειον: ζακχαιος ειπε: Ἀλλ' ουκ ειπε παρα κυριου του θεου, αλλα
παρα κυριου· αρα ουν η μεν σοφια κυριος ο θεος λεγεται, ο δε θεος κυριος μονον; 18
αθανασιος ειπεν: Ἐπει δη πασιν εστιν ομολογουμενον οτι ο αιτιος και γεννητωρ της
σοφιας κυριος εστι και θεος· δια τουτο επ' αυτωι το κυριος μονον ειπεν· επι δε της
σοφιας και το θεος προσεθηκεν. ᾔδει γαρ τους απειθουντας αυτωι: 19 ζακχαιος ειπε:
∆υο ουν θεοι; αθανασιος ειπε: Μη γενοιτο τουτ' ειπειν: ζακχαιος ειπεν: Ει ο θεος,
θεος και γεννητωρ, και θεος η σοφια, δυο θεοι: αθανασιος ειπε: ∆υο θεοι ουκ εισιν·
επει δη η αυτη εστι φυσις, και εν θελημα, και μια συμφωνια. και ωσπερ βασιλευς
λεγεται, και η του βασιλεως εικων, και ου δυο βασιλεις· ουτως θεος, και η του θεου
εικων και σοφια· και ου δυο θεοι. και επι μεν του ανθρωπου μιμητικως εικων, επι δε
του θεου φυσικως: 20 ζακχαιος ειπεν: Ει ο θεος ο θεος, και θεος η εικων, δυο θεοι:
αθανασιος ειπε: ∆υο θεοι εισιν οτ' αν αλλο θελημα το πρωτοτυπον· και αλλο η
εικων· οτ' αν δε το αυτο θελημα, η αυτη γνωσις, η αυτη γνωμη, η αυτη φυσις· εις
θεος, δια το απαραλλακτον της ουσιας· αμελει και αυτος μωυσης το απαραλλακτον
της γνωμης και του θεληματος και της ουσιας δεικνυς του ανδρος και της γυναικος,
μιαν σαρκα ειπε λεγων· ενεκεν τουτου καταλειψει ανθρωπος τον πατερα και την
μητερα, και εσονται οι δυο εις σαρκα μιαν. και εν τηι ωιδηι λεγει· ιππον και αναβατην
ερριψεν εις θαλασσαν δια το ταυτον της φυσεως· ει δε τους ιππους και τους
αναβατας, καιτοι σωματα οντα, ενικως ειπεν, τον ασωματον θεον, και τον αυτου
λογον θεον οντα, ουκ αν πληθυντικως εκαλεσεν: 21 ζακχαιος ειπε: ∆ωμεν οτι θεος
εστι και η σοφια, μη και ο χριστος εκ γυναικος; αθανασιος ειπεν: Αυτη η σοφια, μονη
και αληθως ουσα εκ του θεου θεος, απολλυμενων των ανθρωπων, ηθελησεν επι της
γης οφθηναι και τοις ανθρωποις συναναστραφηναι· ινα δι' εαυτου σωσηι βουληματι
του πατρος το των ανθρωπων γενος. και αγιασας την παρθενον μαριαμ, ελαβεν εξ
αυτης σωμα, ινα σωματικως μετα των ανθρωπων συν αναστραφεις ως ανθρωπος,
δια του ομοιου, σωσηι το των ανθρωπων γενος: 22 ζακχαιος ειπε: Βλασφημεις
ανθρωπε· λεγων την σοφιαν του θεου εις μητραν ανθρωπου εισεληλυθεναι:
αθανασιος ειπεν: Μη ταραττου: και απο των γραφων σε πειθω· οτι ουκ εν μονηι τηι
μητραι μαριαμ επλασεν εαυτωι ναον το θειον, αλλα και εν πασηι τηι μητραι γυναικος, η
σοφια πλαττει και αγιαζει τους ανθρωπους. αμελει τωι ιερεμιαι ελεγε· προ του με
πλασαι σε εκ κοιλιας, επισταμαι σε. και προ του σε εξελθειν εκ μητρας, ηγιακα σε: 23
ζακχαιος ειπε: Ναι πλαττει και δημιουργει· μη και εισερχεται εις μητραν; αθανασιος
ειπε: Πρωτον αυτην την μητραν της γυναικος ουκ αυτον λεγεις πεπλακεναι, και παν
μελος του σωματος; ζακχαιος ειπε: Ναι: αθανασιος ειπεν: Ει τοινυν κατηξιωσε,
πηλον λαβειν απο της γης και δια των εαυτου χειρων πλασαι μητραν, και παν ειτι
ετερον μελος δια πλασσει· τι βδελυσσει ακουσας οτι εαυτωι ναον πλασαι απο μητρας
κατηξιωκεν, και απ' αρχης ταυτα δι' εαυτου κατεργασασθαι· ει δε πλαττει, εσω ον
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλαττει· πανταχου γαρ ον το θειον, και το εσω και το εξω ωσαυτως εχει· επειτα ο
ηλιος ουτος ο ημεροφαης, και εν σωμασι νεκροις γινομενος, και εν ακαθαρσιαις
επεκτεινομενος ουκ αδικειται, ου μιαινεται. αλλα μαλλον ωφελει τα νεκρα και
δυσωδη, ξηραινων αυτα, και αφανιζων την δυσωδιαν. και νομιζεις συ το θειον
μιαινεσθαι· ουχι δε μαλλον πιστευεις· οτι αγιαζει την μητραν, ανοιγει τας πυλας της
γαστρος, παντα ο τεχνιτης οικονομει, διασωζει, τελεσιουργει: 24 ζακχαιος ειπε: Και η
σοφια του θεου, επι γης ωφθη; αθανασιος ειπε: Και τι ξενον· ακουεις του ιερεμιου
λεγοντος· ουτος ο θεος ημων· ου λογισθησεται ετερος προς αυτον. εξευρε πασαν
οδον επιςτημης. μετα ταυτα επι της γης ωφθη, και τοις ανθρωποις συνανε στραφη:
25 ζακχαιος ειπεν: Ου γραφη εν τωι ιερεμιαι: αθανασιος ειπεν: Ἀναγνωθι τας
επιστολας του βαρουχ, ινα γνωις και πεισθεις οτι γεγραπται: ζακχαιος ειπεν: Οιδα οτι
εν αυτηι τηι επιστοληι γεγραπται, αλλ' ουκ εν τωι ιερεμιαι: αθανασιος: Ἱερεμιας μετα
του βαρουχ και των θρηνων και της επιστολης εις εν βιβλιον γραφεται· και ιερεμιας
τα τεσσαρα ταυτα βιβλια εν ονομαζεται: 26 ζακχαιος ειπεν: Ουδεπω εδειξας οτι και
χριστος εστιν η σοφια: αθανασιος: Θελω σε οδηγησαι επι τωι αναγνωναι, οτι θεος
επηγγειλατο συναναστρεφεσθαι τοις ανθρωποις· και ουτως σε οδηγηθεντα εκ της
γραφης, ελθειν εις συνεσιν: 27 ζακχαιος ειπεν: Ἐπι γης ωφθη ο θεος· και
συνανεστραφη τοις ανθρωποις οτε εν τωι ναωι τωι αγιωι εχρηματιζε τοις προφηταις,
και τοις πατριαρχαις; αθανασιος ειπε: Μετα ταυτα ειρηται επι της γης ωφθη· και τοις
ανθρωποις συνανεστραφη· δηλονοτι μετα τον νομον· και ετι ομοιως ειρηται παρα
τωι προφητηι ησαιαι· λαος μου, οι μακαριζοντες υμας πλανωσιν υμας, και τας τριβους
των οδων υμων ταραττουσιν· αλλα νυν καταστησεται εις κρισιν κυριος. και στησει
τον λαον εις κρισιν· αυτος κυριος εις κρισιν ηξει, μετα των πρεσβυτερων του λαου,
και μετα των αρχοντων αυτου· υμεις δε, τι ενεπυρισατε τον αμπελωνα μου: 28
ζακχαιος ειπε: ∆ειξον οτι απο γυναικος εγεννηθη: αθανασιος: Πιστευεις ησαιαι τωι
προφητηι; ζακχαιος ειπε: Ναι: αθανασιος: Ἄκουσον αυτου λεγοντος· και θελησουσιν
ει εγενηθησαν πυρικαυστοι· οτι παιδιον εγεννηθη ημιν υιος, και εδοθη ημιν. ου η
αρχη επι του ωμου αυτου. και καλειται το ονομα αυτου μεγαλης βουλης αγγελος·
θαυμαστος συμβουλος· θεος ισχυρος εξουσιαστης· αρχων ειρηνης· πατηρ του
μελλοντος αιωνος: 29 ζακχαιος ειπε: Καθως ουν λεγεις, η σοφια του θεου απεθανεν;
αθανασιος: Ἐαν σοι μη αναγνω οτι θελων απεθανεν, καταγινωσκε μου ως αμαθους·
εαν δε αναγνωις, φοβηθητι καταγελων· μη ευρεθηις εν ημεραι κρισεως και ειπηις· οτι
ουτος εστιν ον εσχομεν εις καταγελωτα: ζακχαιος ειπε: ∆ειξον απο των γραφων και
πειθομαι: 30 αθανασιος: Τεως ομολογησον οτι ο θεος ετεχθη επι της γης· και ουτος
εστιν ο εμμανουηλ, περι ου ειπεν ο προφητης ησαιας: ιδου η παρθενος εν γαστρι εξει·
και τεξεται υιον· και καλεσουσι το ονομα αυτου εμμανουηλ, ο εστι
μεθερμηνευομενον μεθ' ημων ο θεος· ινα σε εις τουτο προκοψαντα πεισω· οτι θελων
απεθανεν υπερ παντων ημων: 31 ζακχαιος ειπε: Πας γαρ ανθρωπος δικαιος ουκ εστι
θεος: αθανασιος: Ἀλλ' ουδεις εμμανουηλ, ουδεις εκ παρθενου: ζακχαιος ειπεν: Ἔχεις
γαρ πεισαι με οτι παρθενος ουσα εγεννησεν η μαρια; αθανασιος ειπεν: Ὁ προφητης
ειπεν· ιδου η παρθενος εν γαστρι εξει· και τεξεται υιον, και καλεσουσι το ονομα
αυτου εμμανουηλ· ο εστι μεθερμηνευομενον μεθ' ημων ο θεος: 32 ζακχαιος ειπεν:
Ἰδου η νεανις ειρηται και ουχ η παρθενος: αθανασιος: Και ποιον σημειον νεανιδα μη
παρθενον εξ ανδρος συλλαβουσαν τεκειν, του θεου λεγοντος· αιτησαι σημειον εις
βαθος η εις υψος· και του προφητου ειρηκοτος· ου μη αιτησω ουδε μη πειρασω
κυριον· και δια τουτο επαγαγοντος· μη μικρον υμιν αγωνα παρεχειν ανθρωποις; και
πως κυριωι παρεχετε αγωνα; δια τουτο αυτος κυριος δωσει υμιν σημειον· ιδου η
παρθενος εν γαστρι εξει· και τεξεται υιον· και καλεσουσι το ονομα αυτου
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εμμανουηλ. το μεγα σημειον, ο αυτος κυριος αντι παντων παρεσχεν, τουτο ην· ινα
γυνη νεωτερα συλλαβουσα [ουκ] εξ ανδρος τεκηι υιον, ενα των κατα συνηθειαν
ανθρωπων; 33 ζακχαιος ειπεν: Το σημειον ην τουτο· οτι πριν η γνωναι το παιδιον
καλειν πατερα η μητερα, ελαβε την δυναμιν δαμασκου, και τα σκυλα σαμαρειας:
αθανασιος: Ποιον παιδιον πριν η γνωναι καλειν πατερα η μητερα, ηπειθησε πονηρα,
του εκλεξασθαι το αγαθον· και ελαβε την δυναμιν δαμασκου και τα σκυλα
σαμαρειας· ει μη μονος ο χριστος; κειμενου γαρ αυτου επι της φατνης, ηλθον οι
μαγοι αποσταλεντες απο ηρωδου, αναζη τησαι και μηνυσαι αυτωι. Και τουτο μεν ουκ
εποιησαν ο επεζητησεν ο ηρωδης· προσκυνησαντες δε αυτωι, δεδωκασι χρυσον,
λιβανον, και σμυρναν. ινα πληρωθηι το ειρημενον· πριν η γνωναι το παιδιον καλειν
πατερα η μητερα, ληψεται δυναμιν δαμασκου, και τα σκυλα σαμαρειας: 34 ζακχαιος
ειπε: ∆αμασκηνοι γαρ ησαν οι μαγοι; αθανασιος: Παρα τηι γραφηι οι τα τοιαυτα
φρονουντες τοις αιγυπτιοις, αιγυπτιοι καλουνται· και οι τα τοιαυτα χαναναιοις,
χαναναιοι καλουνται· και οι τα τοιαυτα αμοραιοις, αμοραιοι καλουνται· αμελει ο
προφητης βοαι κατα του εθνους υμων· ο πατηρ υμων αμοραιος· η γη υμων χετταια.
ουτως και επι τους μαγους, τα αυτα φρονουντας δαμασκηνοις και σαμαρειταις,
δαμασκηνους και σαμαρειτας εκαλεσεν: 35 ζακχαιος ειπεν: ∆ια τι ειπερ εμελλεν ο
χριστος ον λεγεις επιδημειν, ου φανερως ελεγον οι προφηται οτι ταδε εσται· αλλα
σποραδην μαρτυρια μοι φερεις, ποτε τουτου του προφητου, ποτε αλλου, και ποτε
ετερου; μη ουκ ηδυνατο εις αυτων εκ του φανερου ειπειν· οτι μελλει η σοφια του
θεου σαρκουσθαι, και τοδε παθειν και ταδε ποιησαι; αθανασιος: Τι τοσουτων
ειρηκοτων ουκ επεισθητε; και ενι λεγοντι, πως αν επεισθητε; ζακχαιος ειπε: Και ολοι
εκ του φανερου, δια τι μη ειπον· ινα μηδεις σκανδαλισθηι; αθανασιος: Και πως ετι
μυστηριον ην το κηρυττομενον, ει φανερως εκηρυττετο; αλλως τε δε και εγινωσκεν
ο θεος οτι εθνος πονηρον εστε· και λαος πληρης αμαρτιων· δια τουτο δια παραβολων
ειπε ταυτα. ινα μη ακουσαντες οτι μελλει χριστος γεννασθαι. και μελλουσι τα εθνη
κληρονομια γινεσθαι του θεου, καυσετε τας βιβλους, υπερ του μη αναγνοντα τα
εθνη σωθηναι. και γαρ δια τουτο αυτον εσταυρωσατε, επει δη ελεγεν, αρθησεται αφ'
υμων ο αμπελων. και δοθησεται εθνει ποιουντι τους καρπους. πως ουκ αν και τας
βιβλους εκαυσατε, οι και τον δεσποτην σταυρωσαντες και τους κηρυξαντας
λιθοβολησαντες; οτι ει και φανερως ησαν κηρυξαντες, τα αυτα αν εποιησατε, ουκ
εστιν αμφιβολον· ει γαρ μετα τα φανερα εν αιγυπτωι σημεια, και τα εν τηι ερυθραι
εξαισια, και τα μετα ταυτα παραδοξα, επι ειδωλολατρειαν ετραπητε ειποντες τωι
ααρων ποιησον ημιν θεους, πως ουκ εστιν ομολογουμενον οτι τοιαυτης οντες
προαιρεσεως, τα αυτα εποιησατε; 36 ζακχαιος ειπεν: Ουκ αισχυνηι δεσποτου και θεου,
και δυναμεως και σοφιας σταυρον λεγων; αθανασιος: Οι προφηται ουκ ηισχυνθησαν
ειπειν, εγω πως αισχυνθω; ζακχαιος ειπε: Και εχεις δειξαι οτι οι προφηται
σταυρουσθαι αυτον ειρηκασιν; αθανασιος: Πρωτον μωσης λεγει· και οψεσθε την
ζωην υμων κρεμαμενην, απεναντι των οφθαλμων υμων. και ου μη πιστευσετε τηι
ζωηι υμων· το πρωι ερεις πως αν γενοιτο εσπερα, και το εσπερας ερεις πως αν γενοιτο
πρωι; απο γαρ εκτης ωρας σκοτος εγενετο επι πασαν την γην εως ωρας ενατης. και
απο ενατης παλιν ωφθη το φως ωστε λεγειν τους ορωντας· πως εγενετο εσπερα· ο
εστι σκοτος. και παλιν πως εγενετο πρωι· ο εστι φως: 37 ζακχαιος ειπεν: Ἀπο της
παλαιας με διαθηκης πεισον, οτι δει αυτον σταυρωθηναι: αθανασιος: Το οψεσθε την
ζωην υμων κρεμαμενην, απεναντι των οφθαλμων υμων, και ου μη πιστευσετε τηι
ζωηι υμων, της παλαιας εστι διαθηκης· και το πρωι ερεις πως εγενετο εςπερα, και το
εσπερας πως εγενετο πρωι, ομοιως της παλαιας εστιν: 38 ζακχαιος ειπεν: Ἀλλα τουτο
ουκ εστιν σταυρος ουδε θανατος: αθανασιος: Ἐαν λεγηι ησαΐας· Κυριε, τις επιστευσε
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τηι ακοηι ημων; και ο βραχιων κυριου τινι απεκαλυφθη; ανηγγειλαμεν ενωπιον
αυτου ως παιδιον, ως ριζα εν γηι διψωσηι· ουκ εστιν ειδος αυτου ουδε δοξα. και
ειδομεν αυτον και ουκ ειχεν ειδος ουδε καλλος· αλλα το ειδος αυτου ατιμον
εκλειπον παρα παντας τους ανθρωπους· εαν δε λεγηι και ο δαυιδ· ωρυξαν χειρας μου
και ποδας μου. διεμερισαντο τα ιματια μου εαυτοις· και επι τον ιματισμον μου
εβαλον κληρον, πως ου νοεις τον σταυρον; 39 ζακχαιος ειπεν: Ουδε ουτως θανατου
εμνησθης: αθανασιος: Ἄνθρωπος εν πληγηι ων και ειδως φερειν μαλακιαν, οτι
απεστρεψεν το προσωπον· ητιμασθη και ουκ ελογισθη. αυτος τας αμαρτιας ημων
αιρει, και δια τας αμαρτιας ημων οδυναται· και ημεις ελογισαμεθα αυτον ειναι εν
πονωι και εν πληγηι και εν κακωσει· αυτος δε ετραυματισθη δια τας αμαρτιας ημων·
παιδεια ειρηνης ημων επ' αυτωι, τωι μωλωπι αυτου ημεις ιαθημεν. παντες ως
προβατα επλανηθημεν· ανθρωπος τηι οδωι αυτου επλανηθη· και κυριος παρεδωκεν
αυτον ταις αμαρτιαις ημων· και αυτος δια το κεκακωσθαι ουκ ανοιγει το στομα
αυτου· ως προβατον επι σφαγην ηχθη. και ως αμνος εναντιον του κειρον τος αυτον
αφωνος, ουτος ουκ ανοιγει το στομα αυτου. εν τηι ταπεινωσει αυτου η κρισις αυτου
ηρθη, την δε γενεαν αυτου τις διηγησεται· οτι αιρεται απο της γης η ζωη αυτου, απο
των ανομιων του λαου ηχθη εις θανατον· και δωσω τους πονηρους αντι της ταφης
αυτου, και τους πλουσιους αντι του θανατου αυτου. οτι ανομιαν ουκ εποιησεν· ουδε
ευρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου: και βουλεται κυριος καθαρισαι αυτον απο της
πληγης· εαν δωτε περι αμαρτιας, η ψυχη υμων οψεται σπερμα μακροβιον· και
βουλεται κυριος αφελειν απο του πονου της ψυχης αυτου, δειξαι αυτωι φως. και
πλασαι τηι συνεσει, δικαιωσαι δικαιον, ευ δουλευοντα πολλοις· και τας αμαρτιας
αυτων αυτος ανησει. δια τουτο αυτος κληρονομησει πολλους και των ισχυρων
μεριει σκυλα· ανθ' ων παρεδοθη εις θανατον η ψυχη αυτου, και εν τοις ανομοις
ελογισθη· και αυτος αμαρτιας πολλων ανηνεγκεν. και δια τας αμαρτιας αυτων
παρεδοθη. 40 ζακχαιος ειπεν: Ὅλα α ειρηκας, περι ανθρωπου ειρηκας ειρηκεναι τον
προφητην: αθανασιος: Περι βραχιονος κυριου γενομενου, βραχιονα θεου ακουων,
δυναμιν θεου νοει· ου γαρ εκ μελων συγκειται το θειον: ζακχαιος ειπεν: Ἤκουσα
αυτου λεγοντος· ανθρωπος εν τιμηι ων, και ειδως φερειν μαλακιαν: αθανασιος:
Φαινηι μοι μη προσεχων τοις ειρημενοις. ηκουσας αυτου λεγοντος· Κυριε τις
επιστευσε τηι ακοηι ημων. και ο βραχιων κυριου τινι απεκαλυφθη; ανηγγειλαμεν
ενωπιον αυτου ως παιδιον: 41 ζακχαιος ειπεν: Ὁ βραχιων κυριου, ην λεγεις δυναμιν,
ετραπη και εγενετο παιδιον; αθανασιος: Ουκ ετραπη, μη γενοιτο· αλλα λαβων σαρκα,
και ως εν ναωι τηι σαρκι ουσα η δυναμις εγενετο ανθρωπος· κατα σαρκα μεν ουσα
ανθρωπος, ων δε θεος κατα πνευμα. και ως μεν ανθρωπος, επι σφαγην ηγετο· ως δε
θεος ελαμβανε την αμαρτιαν του κοσμου. δια γαρ τουτο και αυτος κληρονομησει
πολλους· και των ισχυρων δαιμονων διεμερισε τα σκυλα λαβων· ους εκ πολλου
σκυλευσαντες ησαν ανθρωπους. ανθ' ων παρεδοθη εις θανατον η ψυχη αυτου, και εν
τοις ανομοις ελογισθη quia inter duos latrones suspensus quasi impius reputatus est
του νομου λεγοντος· επικαταρατος πας ο κρεμαμενος επι ξυλου: 42 ζακχαιος ειπεν:
Ἴδε ουν επικαταρατος εστιν: αθανασιος: ∆ια τουτο δοθησονται οι πονηροι αντι του
θανατου αυτου· και οι πλουσιοι, αντι της ταφης αυτου· οτι μετα των ανομων αυτον
ελογισαντο: 43 ζακχαιος ειπεν: Ὡς ο προφητης λεγει· την γενεαν αυτου τις
διηγησεται· εγω δε ιησου λεγω την γενεαν· υιος γαρ ην του ιωσηφ, και οι αδελφοι
αυτου, ιακωβ και ιωση, και ιουδας, και σιμων. και η μητηρ μαρια: 44 αθανασιος: ∆ια
τουτο ειπεν ο προφητης· την γενεαν αυτου τις διηγησεται; εαν μη τις ηι σοφος, ου
δυναται γνωναι, οτι εκ πνευματος αγιου και μαριας της παρθενου γεγεννηται: 45
ζακχαιος ειπε: Το πνευμα το αγιον αντι ανδρος εμιγη τηι μαριαι; αθανασιος: Ὁραις οτι
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ζητειται σοφος, ο δυναμενος νοησαι οτι πνευμα αγιον μιξιν σωματικην ουκ εχει:
ζακχαιος ειπε: Συ ειπας εκ πνευματος αγιου και μαριας της παρθενου γεγεννηται:
αθανασιος: Ἀλλ' ου κατα μιξιν, αλλα κατα δημιουργιαν. ως γαρ ο πρωτος ανθρωπος
εκ θεου, και της γης· ου κατα μιξιν, αλλα κατα δημιουργιαν· ουτως ακουε και
χριστον εκ πνευματος αγιου και μαριας της παρθενου: 46 ζακχαιος ειπε: ∆ια τι ουν
αυτον και χριστον λεγετε. τον μη βασιλευσαντα, μηδε χρισθεντα παρα μηδενος των
προφητων; αθανασιος: Ἐδιδαχθης απο των προφητων οτι δυναμις, και λογος, και
σοφια, και βραχιων, και παιδιον, και ανθρωπος λεγεται· και εστι μαθειν, οτι και
αρχων, και βασιλευς, και χριστος, και ιερευς, και προφητης εστιν· τα γαρ παντα τοις
απασιν εγενετο. ινα παντας σωσηι μενων θεος, ου τραπεις την φυσιν: ζακχαιος ειπεν:
Πως δυνηι μοι δειξαι; 47 αθανασιος: Τεως οτι αρχων και ηγουμενος, ακουε του
μωυσεως γραφοντος, τας του Ἰακωβ ευλογιας και λεγοντος· ουκ εκλειψει αρχων εξ
ιουδα· και ηγουμενος εκ των μηρων αυτου· εως ου ελθηι ο αποκειται· και αυτος
προσδοκια εθνων. και βλεπε ποια ην η προφητεια· οτι αυτος ο ιακωβ αποθνησκων
εκαλεσε τους υιους αυτου λεγων· συναχθητε αναγγειλω υμιν τι απαντησει επ'
εσχατου των ημερων· συναχθητε ινα αναγγειλω υμιν. υιοι ιακωβ ακουσατε ισραηλ
του πατρος υμων. και συναχθεντων αυτων, τον ιουδαν ευλογει τηι προειρημενηι
ευλογιαι. και τον ιωσηφ βασιλευοντα δουλον ποιει του ιουδα, λεγων αυτωι· και
προσκυνησουσι σοι οι υιοι του πατρος σου. οτι ουκ εκλειψει αρχων εξ ιουδα, και
ηγουμενος εκ των μηρων αυτου, εως ου ελθηι ο αποκειται. και αυτος προσδοκια
εθνων: 48 ζακχαιος: Περι του δαυιδ ειπεν, οτι εμελλε μετα γενεας εξ ιουδα
γεννασθαι: αθανασιος: Καιτοι δε απο του δαυιδ ηυξησαν οι αρχοντες. η δε προφητεια
λεγει, εως τοτε ειναι τους αρχοντας του ιουδαιων εθνους, εως ου ελθηι ο αποκειται,
και αυτος προσδοκια εθνων. ο γαρ δαυιδ υμων εγενετο προσδοκια των ιουδαιων, και
ουχ ημων των εθνων: 49 ζακχαιος ειπε: Και γαρ και τα εθνη λεγεις καλεισθαι εις
ζωην α απηγορευσεν ο θεος; αθανασιος: Ἤκουσας εν δευτερωι ψαλμωι προφητικως
λεγοντος του δαυιδ· κυριος ειπε προς με· υιος μου ει συ· εγω σημερον γεγεννηκα σε.
αιτησαι παρ' εμου και δωσω σοι εθνη την κληρονομιαν σου· και την κατασχεσιν σου
τα περατα της γης: 50 ζακχαιος ειπε: Περι αυτου ελεγε δαυιδ· κυριος ειπε προς με·
υιος μου ει συ· εγω σημερον γεγεννηκα σε. μη γαρ περι χριστου; αθανασιος: Και ποτε
τα εθνη εκληρονομησε δαυιδ; ζακχαιος ειπε: Τα εθνη λεγει τας δωδεκα φυλας του
ισραηλ: αθανασιος: Και τα περατα της γης, ποτε κατεσχε δαυιδ; 51 ζακχαιος ειπεν: Ὁ
γαρ χριστος τα περατα της γης κατεσχεν; αθανασιος: Μαθε οτι εν αιγυπτωι πασηι· και
εν παλαιστινηι· και εν φοινικηι· εν συριαι· εν κιλικιαι· εν καπποδοκιαι· εν ποντωι· εν
αρμενιαι· εν σκυθιαι· και καθαπαξ εν οληι τηι οικουμενηι τον χριστον επιγραφομεθα και
επικαλουμεθα βασιλεα: 52 ζακχαιος ειπε: Και εν αιγυπτωι βασιλεα λεγεις τον
χριστον, τοις αποκηρυχθεισιν απο του θεου; και πως δυναται εκ του θεου ειναι ο
χριστος, και, ως λεγεις συ, υιος του θεου, του αιτιωμενου τους πατερας ημων, διοτι
τηι οδωι αιγυπτου επορευοντο; η ουκ ηκουσας αυτου λεγοντος του προφητου· τι σοι
και τηι οδωι αιγυπτου, του πιειν υδωρ γαιων; 53 αθανασιος: Μιμεισθαι ημας ου θελει
τους αιγυπτιους· σωζεσθαι δε αυτους βουλεται, και προς θεοσεβειαν ερχεσθαι· επειδη
και παν εθνος· αμελει, ακουε του προφητου λεγοντος· και εσται οσοι αν
καταλειφθωσιν εκ παντων των εθνων, των ελθοντων επι ιερουσαλημ. και
αναβησονται κατ' ενιαυτον του προσκυνησαι τωι κυριωι παντοκρατορι και του
εορτασαι την εορτην της σκηνοπηγιας. και εσται οσοι μη αναβωσιν εκ πασων των
φυλων της γης εις ιερουσαλημ του προσ κυνησαι τωι βασιλει κυριωι παντοκρατορι,
και αυτοι εκεινοι προστεθη σονται· εαν δε φυλη αιγυπτου μη αναβηι μηδε ελθηι, και
επι τουτοις εσται η πτωσις ην παταξει κυριος παντα τα εθνη οσα αν μη αναβηι του
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εορτασαι την εορτην της σκηνοπηγιας: 54 ζακχαιος ειπεν: Αυτη εσται η αμαρτια
αιγυπτου, και η αμαρτια παντων των εθνων, οσ' αν μη αναβηι του εορτασαι την
εορτην της σκηνοπηγιας: [αθανασιος:] και αυτους μεν τους αιγυπτιους, θελει
σωζεσθαι και αναβαινειν εις ιερουσαλημ· ου μην εν αιγυπτωι διαπορευεσθαι:
Ἀθανασιος ειπε: Ουκ εχεις με δειξαι, οτι εν τηι ιερουσαλημ τηι αισθητηι θελει παντας
κατ' ενιαυτον απανταν. πως γαρ τουτο δυνατον γενεσθαι; ωστε και τους απο
ωκεανου κατ' ενιαυτον ερχεσθαι εις ιερουσαλημ. ινα δε σοι και τουτο δοθηι, οτι
δυνατον, μηδενι ετερωι προσεχοντας ανθρωπους η τουτο μονον σχολαζειν: 55
[αθανασιος]: Ἄκουε ησαιου του προφητου, εν αυτηι τηι αιγυπτωι προσκυνεισθαι τον
θεον, και διαρρηδην προφητευοντος· και γνωστος εσται κυριος τοις αιγυπτιοις· και
φοβηθησονται οι αιγυπτιοι τον κυριον εν εκεινηι τηι ημεραι· και θυσουσι θυσιας· και
ευξονται τωι κυριωι ευχας και αποδωσουσιν: 56 ζακχαιος ειπεν: Ουκ ειπεν εν
αιγυπτωι, αλλ' οι αιγυπτιοι φοβηθησονται τον κυριον· και θυσουσι θυσιας και
ευξονται ευχας τωι κυριωι και αποδωσουσιν ουκ εν αιγυπτωι αλλ' εν ιερουσαλημ:
αθανασιος: Ου δε τουτο εχεις δειξαι οτι εν ιερουσαλημ λεγει· ινα δε μη σε
φιλονεικον ποιησω, ακουε αυτου του προφητου φανερως λεγοντος· τηι ημεραι εκεινηι
εσονται πεντε πολεις εν αιγυπτωι, λαλουσαι τηι γλωσσηι τηι χαναανιτιδι και
ομνυουσαι τωι ονοματι κυριου. πολις ασεδεχ, κληθησεται η μια πολις· τηι ημεραι
εκεινηι εσται θυσιαστηριον εν αυτηι τωι κυριωι. και εσται σημειον εις αιωνα κυριωι εν
χωραι αιγυπτου. οτι κεκραξονται προς κυριον, δια τους θλιβοντας αυτους, και
αποστελει αυτοις κυριος ανθρωπον, ος σωσει αυτους. και γνωστος εσται κυριος τοις
αιγυπτιοις· και φοβηθησονται οι αιγυπτιοι τον κυριον. και γνωσονται οι αιγυπτιοι
τον θεον τον αγιον εν εκεινηι τηι ημεραι, και ποιησουσι θυσιας, και ευξονται τωι κυριωι
και αποδωσουσι. και παταξει κυριος τους αιγυπτιους πληγηι μεγαληι, σειων αυτων τα
χειροποιητα. και ιασεται αυτους ιασει· και επιστραφησονται προς κυριον, και
εισακουσεται αυτων και ιασεται αυτους: 57 ζακχαιος ειπε: Προς ταυτα αντειπειν ουκ
εχω: αθανασιος: Γενοιτο σοι και εν τοις μειζοσι την αυτην φωνην εασαι. ινα και συ
κληθηις τωι ονοματι τωι καινωι, τωι δεδομενωι επι της γης: ζακχαιος ειπεν: Ἔνι γαρ
μειζον ονομα ο εχωμεν, ισραηλιται καλουμενοι; αθανασιος: Ἄκουε του θεου δια του
προφητου ησαιου λεγοντος παλιν· τοις δε δουλευουσι μοι, κληθησεται ονομα
καινον, ο ευλογηθησεται επι της γης: ζακχαιος ειπε: Και ποιον εστι το ονομα;
αθανασιος: Ἐαν καταξιωθηις χριστιανος καλεισθαι, γνωσηι το ονομα το καινον: 58
ζακχαιος ειπεν: Ἐπηγγειλω δεικνυναι οτι και χριστος εστι, και βασιλευς, και ιερευς:
αθανασιος: Ει χριεται χριστος, ουκ εν ελαιωι γηινωι, αλλα πνευματι θεου· κατα τον
προφητην δαυιδ τον λεγοντα· δια τουτο εχρισεν σε ο θεος ο θεος σου ελαιον
αγαλλιασεως παρα τους μετοχους σου: 59 ζακχαιος ειπεν: Ἔλαιον αγαλλιασεως εστι
το χρισμα το παρα μωσεως κατασκευασθεν: αθανασιος: ∆ια τουτο παρα τους
μετοχους σου ειρηται. και ουκ εχει κατα τους μετοχους σου· οι γαρ μετοχοι αυτου,
ελαιωι γηινωι εχρισθησαν· αυτος γαρ πνευματι αγιωι καθως γεγραπται· πνευμα κυριου
επ' εμε· ου εινεκεν εχρισε με, ευαγγελισασθαι πτωχοις απεσταλκε με. 60 ζακχαιος
ειπεν: Ἡσαιας ο ταυτα λεγων· μη γαρ ο σος χριστος; αθανασιος: Χριστος ου λεγεται ο
χριομενος εν πνευματι αγιωι; ζακχαιος ειπε: Ναι: αθανασιος: Ἄπελθε ουν εις
ιερουσαλημ, και μαθε εν αυτηι ερωτησας, που κατηλθεν πνευμα αγιον και επι τινα·
και τοτε ινα ακουσηις, οτι εν τωι ιορδανηι επι τον εκ μαριας γεγεννημενον επι
καισαρος αυγουστου: 64 ζακχαιος ειπε: Και εχω πιστευσαι τοις ευαγγελιοις σου;
αθανασιος: ∆ια τουτο και ο τοπος σοι ειρηται και ο χρονος, ινα απελθων επι τον
τοπον, λαβηις των πραγματων την αποδειξιν· και γνωις πεπληρωμενην την
προφητειαν επι παντας τους πιστευοντας αυτωι, ευφροσυνην αιωνιον ορων επι
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κεφαλης αυτων, και λεγοντας· εσημειωθη εφ' ημας το φως του προσωπου σου κυριε·
εδωκας ευφροσυνην εις την καρδιαν μου: 65 ζακχαιος: Ἀλλ' ουχι περι υμων ειρηται
τουτο των χριστιανων· αλλα περι ημων των ισραηλιτων ειρηται: αθανασιος:
Ἄκουσον των εξης της προφητειας· ινα γνωις οτι περι ημων ειρηται: ζακχαιος ειπεν:
Ειπε: αθανασιος: Λεγει ουτως· και διαθηκην αιωνιον διαθησομαι αυτοις· και
γνωσθησεται εν τοις εθνεσιν το σπερμα αυτων: 66 ζακχαιος ειπε: Το σπερμα των
ιουδαιων γνωσθησεται εν τοις εθνεσιν: αθανασιος: Ἀληθη λεγεις: οι γαρ αγιοι
αποστολοι, σπερμα του αβρααμ οντες, ημιν τοις εθνεσιν εγνωσθησαν, και τα εκγονα
αυτων εν μεσωι λαων, αγιοι μαρτυρες· πας γαρ ορων αυτους, επιγνωσεται αυτους·
οτι ουτοι εισι σπερμα ευλογημενον απο θεου· και ευφροσυνηι ευφραν θησονται επι
κυριον: 67 ζακχαιος ειπεν: Ηυφρανθημεν ημεις επι κυριον: αθανασιος: Και παλιν
λεγω: υμων τις ευφροσυνη η αιωνιος; της γης υμων ερημωμενης, και των πολεων
υμων πυρικαυστων γεγενημενων, και αει δια τουτο παθειν οφειλοντων; ναι η ου;
ειπε: 68 ζακχαιος ειπεν: Ἀλλ' ειπον οτι μελλει γινεσθαι ταυτα και οικοδομεισθαι η
πολις: αθανασιος ειπεν: Ἴδωμεν τουτο απο των εξης ει μη εγενετο· λεγει ουτως·
αγαλλιασθω η ψυχη μου επι τωι κυριωι· ενεδυσε γαρ με ιματιον σωτηριου, και χιτωνα
ευφροσυνης περιεθηκε μοι. ει δε ᾔδεις οτι οσοι εβαπτισθημεν εις χριστον, χριστον
ενεδυσαμεθα, και χιτωνα ευφροσυνης, την του πνευματος ελαβομεν χαριν, και ως
νυμφιοι μιτραν το σημειον του σταυρου εχομεν. και ως νυμφη κατεκοσμηθημεν
κοσμωι ταις πραξεσιν· και ως γη αυξουσα το ανθος αυτης, η εκκλησια κατ' ενιαυτον
τους φωτιζομενους ανθει· και ωσει κηπος τα σπερματα αυτης ανατελει τους
κατηχουμενους, ουτως ανατελει κυριος δικαιοσυνην· οτι εστιν ημερα σωτηριας και
αγαλλιαματος· λεγω δε την αναστασιν εναντιον παντων των εθνων: 69 ζακχαιος:
Σεαυτωι ως θελεις νοεις· και το δη λεγομενον, νεομηνιας κηρυττεις: αθανασιος:
Ἐπειδη ετι απειθεις, ακουε των εξης· και φοβηθεις ειπε την αληθειαν· δια σιων ου
σιωπησομαι· και δια ιερουσαλημ ουκ ανησω· εως ον εξελθηι ως φως η δικαιοσυνη
αυτης, το δε σωτηριον μου ως λαμπας καυθησεται· και οψονται εθνη την
δικαιοσυνην σου, και παντες οι βασιλεις την δοξαν σου· και καλεσει μου το ονομα το
καινον, ο ο κυριος ονομασει αυτο. και εσει στεφανος καλλους εν χειρι κυριου, και
διαδημα βασιλειας εν χειρι θεου σου. 70 ζακχαιος: Περι τινος λεγεις, λεγεσθαι ταυτα;
αθανασιος: Περι ιερουσαλημ· ουκετι γαρ εστιν ιουδαιων πολις· αλλα χριστιανων
πολις, τωι καινωι ονοματι καλουμενη. απελθων εκεισε οψει χριστου την πολιν
ταυτην ουσαν, και μοναζοντων οικητηριον· και του χριστου την αναστασιν· και
παντας τους βασιλεις την δοξαν αυτων φεροντας· και τα εθνη μετα παντων των
λαων την δικαιοσυνην αυτης ην εδικαιωθη απαγγελλοντας: ζακχαιος ειπεν: Ουκετι
ουν πυρικαυστος και αδοξος εστιν; αθανασιος ειπεν: Κατεστραφη και ητιμασθη
ιουδαιοις· ωικοδομηθη δε και εδοξασθη χριστιανοις: ζακχαιος ειπεν: Ἡ προφητεια
λεγει· και ηξουσιν αλλογενεις ποιμαινοντες τα προβατα σου, και αλλοφυλοι
αροτηρες και αμπελουργοι· υμεις δε ιερεις κυριου κληθησεσθε, λειτουργοι θεου
ημων· ισχυν εθνων κατεδεσθε· και εν τωι πλουτωι αυτων θαυμασθησεσθε. οραις οτι
ημιν τοις ιουδαιοις την επαγγελιαν επαγγελλεται: 71 αθανασιος: Ταυτα αληθως
λεγεις· ουτως γαρ και αι επαγγελιαι πληρουνται του θεου· ας επηγγειλατο ομοσας
τωι αβρααμ καθ' εαυτου· η μην ευλογων ευλογησω σε· και πληθυνων πληθυνω το
σπερμα σου, ως τους αστε ρας του ουρανου, και ως την αμμον την παρα το χειλος της
θαλασσης· ωμοσε δε και τωι δαυιδ αληθειαν και ουκ ηθετησεν αυτον· αλλα το σπερμα
αυτου καθεξεται εως του αιωνος επι του θρονου αυτου. προδηλον γαρ οτι εξ ιουδα
ανατεταλκε ο αυτος κυριος ημων ιησους ο χριστος· και εν αυτωι πασαι αι επαγγελιαι
πληρουνται· και οι μεν αλλογενεις ποιμαινουσιν αυτου τα λογικα προβατα· και
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλοφυλοι αροτηρες εισι γεωργουντες αυτου την εκκλησιαν· αυτος δε μετα των
μαθητων αυτου την ιερωσυνην εχει, την ισχυν των εθνων κατεσθιων· εγω γαρ
φησιν εν ευαγγελιοις βρωσιν εχω φαγειν ην υμεις ουκ οιδατε, και εν τωι πλουτωι των
εθνων θαυμαζεται· οραις γαρ τους σοφους, τους ρητορας, και τους ποιητας τον
πλουτον των λογων αυτων αυτωι προσφεροντας· και αποτασσομενους μεν, της
ειδωλολατρειας, προσφερομενους δε, τωι λογωι της χαριτος· και υμεις θεωρουντες
νεκρους εγηγερμενους, ουκ επιστευσατε· αλλ' ενεκρωθητε· τα δε εθνη μετα των
νεκρων συνανεστησαν: 72 ζακχαιος ειπε: Και τι μεγα νεκρους αναστησαι; μαγοι γαρ
ουκ ανεστησαν νεκρους; και σημεια εποιησαν ουτως, ωστε και αντιστηναι μωσει;
αθανασιος: Μη ουν επειδη μαγοι σημεια πεποιηκασι και αντεστησαν μωσει, ουδεν
μεγα εποιησε μωσης; 73 ζακχαιος ειπε: Μωσης μεν εποιησε σημεια μεγαλα· ουκ απο
των σημειων δε πιστευεται θεος, αλλα απο της αληθειας: αθανασιος: Και τι μειζον
χριστου αληθειας; ποιος γαρ μαγος προ του γεννηθηναι ισχυσε σημεια και τερατα
ποιησαι; 74 ζακχαιος ειπε: Ποιον γαρ σημειον εποιησεν ο χριστος προ του
γεννηθηναι; αθανασιος: Τους προφητας εποιησε περι αυτου ειπειν· ιδου η παρθενος
εν γαςτρι εξει· και ετερα μυρια τοιαυτα· και εν αυτηι ων τηι γαστρι τον ιωαννην
σκιρτησαι εν αγαλλιασει εποιησεν: 75 ζακχαιος ειπεν: Ου πιστευω τοις ευαγγελιοις
σου: αθανασιος ειπεν: Ουκουν ουδε οτι μαριας ην υιος πιστευεις; ζακχαιος: Ἐν αυτηι
τηι ιερουσαλημ εγεννηθη· και οιδα οτι μαριας εστιν υιος: αθανασιος: Και εν αυτηι τηι
ιερουσαλημ ελισαβετ τον ιωαννην εκυοφορει, οτε χριστος εποιησεν αυτον εν
αγαλλιασει σκιρτησαι· και ευθεως δε γεννηθεις, μαγους απο ανατολων ηλκυσεν του
προσκυνησαι αυτον· ουδεις δε γεννηθεις μαγος εποιησεν εν ουρανωι αστερα
φανηναι, και αλλους μαγους ελθοντας προσκυνησαι αυτωι: 76 ζακχαιος ειπεν: Ἔχεις
με ουν πεισαι οτι μαγοι γεννηθεντος αυτου ηλθον και προσεκυνησαν αυτωι;
αθανασιος: Ἐπ' αυτων των πραγματων πεισθητι· ερωτησον γαρ δια τι ηρωδης
ανειλεν εν βηθλεεμ παιδια· και μαθων την αιτιαν γνωσηι οτι δια τον χριστον· των
μαγων ελθοντων και λεγοντων· που εστιν ο τεχθεις βασιλευς των ιουδαιων· ειδομεν
γαρ αυτου τον αστερα εν τηι ανατοληι, και ηλθομεν προσκυνησαι αυτον· και τα
μνημεια των παιδιων εισι φανερα εως της ημερας ταυτης: 77 ζακχαιος ειπεν: Ου
πιστευομεν οτι ουτως εγενετο. αρα γαρ και πως ουκ ηδυνηθη ο χριστος σου
βοηθησαι τοις παιδιοις, ινα μη αποθανωσιν; αθανασιος: Ει μεν ουν καταγελαις,
αντιθες τα παιδια τα υπο του φαραω αναιρεθεντα, εν ωι καιρωι εγεννηθη μωυσης· και
ειπε· ουκ ηδυνατο ο θεος ρυσασθαι τα παιδια των εβραιων; ει δε δυναμενος ουκ
ερρυσατο και ο χριστος δε δυναμενος ουκ ερρυσατο· αυτος γαρ και τοτε και νυν
μακροθυμων: 78 ζακχαιος ειπεν: Ἀλλ' επι του μωυσεως εξεδικησεν ο θεος τον
θανατον τον των παιδιων, δια των πληγων ων επηγαγεν κυριος τοις αιγυπτιοις:
αθανασιος: Ει μη αναισθητουσιν ιουδαιοι, πλεον αν πεπονθασιν αιγυπτιων εν τηι
αναλωσει της ιερουσαλημ· και αιγυπτιοι μεν, ενιαυτωι ενι η δυσι πεπονθασιν·
ιουδαιοι δε, απο του χριστου εως του νυν τιμωρουνται· τιμωρηθησονται δε και εις τα
μετα ταυτα, εαν μη μετανοησωσιν: 79 ζακχαιος ειπε: Καν πιστευσω τωι χριστωι, ως
ιερει αυτωι πιστευω, μη ως θεωι; συ γαρ ειπας οτι μετα των μαθητων αυτου την
ιερωσυνην εχει: αθανασιος: Ἀλλ' ειπον οτι αυτος εστι και ιερευς και κυριος και θεος
και ποιμην: 80 ζακχαιος: Ὁ μεν θεος ειρηται ποιμην ομολογουμενως. επειδη του
λαου εστι ποιμην· ως ο προφητης λεγει· ο ποιμαινων τον ισραηλ, προσχες, ο οδηγων
ωσει προβατα τον ιωσηφ: αθανασιος: Ὁ αυτος προφητης και κυριον αυτον ειπε και
θεον και ιερεα: 81 ζακχαιος ειπεν: Ἀναγνωθι μοι που γεγραπται: αθανασιος: Ἐν τωι
ˉρˉθ ψαλμωι ουτως ειρηται· ειπεν ο κυριος τωι κυριωι μου, καθου εκ δεξιων μου, εως
αν θω τους εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου· ραβδον δυναμεως εξαποστελει
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σοι κυριος εκ σιων· και κατακυριευε εν μεσωι των εχθρων σου· μετα σου η αρχη εν
ημεραι της δυναμεως σου, εν ταις λαμπροτησι των αγιων σου. εκ γαστρος προ
εωσφορου εγεννησα σε· ωμοσε κυριος και ου μεταμεληθησεται, συ ιερευς εις τον
αιωνα κατα την ταξιν μελχισεδεκ: 82 ζακχαιος ειπε: Και ποτε εγενετο ιερευς; περι
σολομωνος ειρηται κατα την ταξιν μελχισεδεκ· και ταυτα εις τον αιωνα· ουτως γαρ
ειρηται· ωμοσε κυριος και ου μεταμεληθησεται· συ ιερευς εις τον αιωνα κατα την
ταξιν μελχισεδεκ: αθανασιος: Σολομων ουτε ιερευς εγενετο· ουτε εν ολωι τωι βιωι
αυτου ευηρεστησε τωι θεωι· αλλα και το πονηρον ενωπιον κυριου ποιησας απεθανεν·
πως ουν μενει ιερευς εις τον αιωνα; 83 ζακχαιος ειπε: Τωι ουν χριστωι ειπεν, καθου εκ
δεξιων μου, εως αν θω τους εχθρους υποποδιον των ποδων σου. αθανασιος: Ὁ δαυιδ
ειπεν ειπε κυριος, τουτ' εστιν ο θεος, τωι κυριωι μου, τωι χριστωι· καθου εκ δεξιων μου
εως αν θω τους εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου: 84 ζακχαιος ειπεν: Και ο
χριστος εκ δεξιων του θεου καθηται; αθανασιος: Τουτο λεγει ο προφητης: 85
ζακχαιος ειπεν: Ουκουν μειζων εστιν ο χριστος του ευλογουμενου; αθανασιος: Μη
γενοιτο: ζακχαιος ειπε: Πως ουν εκ δεξιων αυτου καθεζεται; αθανασιος: Ὡς υιος
μονογενης του εαυτου πατρος: 86 ζακχαιος ειπε: Και πως ετι ιερευς εστιν, ει εκ
δεξιων αυτου καθεζεται; αθανασιος: Ὅτι ου μονον εστιν ιερευς αλλα και θεος· δια
γαρ τουτο θεος ων τηι φυσει, ελαβε σαρκα εκ μαριας· ινα γενομενος ανθρωπος, και
την υπερ ημων θυσιαν αναδεξαμενος, γενηται ιερευς κατα την ταξιν μελχισεδεκ· ος
ου κατα νομον εντολης σαρκινης εγενετο ιερευς, αλλα πνευματι αγιωι χρισθεις, εστιν
ιερευς εις τον αιωνα: 87 ζακχαιος ειπε: Και πως δυναται ο επι ποντιου πιλατου
αποθανων, εις τον αιωνα ιερευς ειναι; αθανασιος: Οι νεκροι τωι φρονηματι τον
θανατον αυτου περιβλεπονται. οι δε ζωντες, την αναστασιν αυτου ορωσιν: 88
ζακχαιος ειπε: Και τις με δυναται πεισαι οτι ανεστη; αθανασιος: Ὁ προφητης δαυιδ
λεγων εν ψαλμωι οτι ουκ εγκαταλειψεις την ψυχην μου εις ᾅδην· ουδε δωσεις τον
οσιον σου ιδειν διαφθοραν: 89 ζακχαιος ειπεν: Ουκ ουν ανθρωπος ην εκ ψυχης και
σωματος; αθανασιος: Ἄνθρωπος ην κατα σαρκα· θεος δε κατα πνευμα. αμελει· ακουε
τι λεγει ο θεος δια του προφητου ησαιου· εκοπιασεν αιγυπτος και εμπορια αιθιοπων
και οι σεβοειμ ανδρες υψηλοι επι σε διαβησονται ... και εντραπησονται παντες οι
αντικειμενοι αυτωι· και πορευσονται εν αισχυνηι. εγκαινιζεσθε προς με νησοι. ισραηλ
σωζεται σωτηριαι αιωνων· ουκ αισχυνθησονται ουδε μη εντραπωσιν εως του αιωνος
... μη νομιζεις τον προφητην ψευδως λεγοντα· ισραηλ σωζεται υπο κυριου σωτηριαι
αιωνων· ει θελεις ειπειν, οτι ουτε ηισχυνθημεν, ουτε ενετραπημεν παντα
απολεσαντες, και ρωμαιων γενομενοι δουλοι· τολμησον ειπειν οτι ψευδεις
εκτησαντο οι πατερες ημων προφητας: ζακχαιος ειπε: Μη γενοιτο ψευδεις ειπειν
τους προφητας: 91 αθανασιος: Ουκουν ισραηλ εσωθη σωτηριαι αιωνων· και ου μη
αισχυνθωσιν, ουδ' ου μη εντραπωσιν εως του αιωνος, οι αγιοι αποστολοι, φυσει
εβραιοι οντες, και κατα σαρκα, και κατα πνευμα· ου γαρ ο εν τωι φανερωι
περιτετμημενος εστιν ιουδαιος· αλλ' ο εν τωι κρυπτωι την περιτομην της καρδιας
εχων. μεμφεται ουν ο θεος τους εν τωι φανερωι μονον εχοντας την περιτομην και μη
εν τηι καρδιαι, λεγων ουτως· παντα τα εθνη απεριτμητα σαρκι, ο δε λαος μου ουτος τηι
καρδιαι: 92 ζακχαιος ειπεν: Ὁ θεος εντειλαμενος τωι αβρααμ, λεγων· περιτμηθησεται
σου παν αρρενικον τηι ογδοηι ημεραι, απεστραφη την περιτομην; 93 αθανασιος:
∆ιδαχθησηι τον περι της περιτομης λογον· τεως δε μοι ειπε, ει νενοηκας τινι ελεγε
δια του προφητου· εκοπιασεν αιγυπτος και εμπορια αιθιοπων· και οι σεβοειμ ανδρες
υψηλοι επι σε διαβησονται και σοι εσονται δουλοι και οπισω σου ακολουθησουσι
δεδεμενοι χειροπεδαις· και προσκυνησουσι σοι, και εν σοι προσευξονται οτι εν σοι
θεος εστι και ουκ εστιν θεος πλην σου· συ γαρ ει ο θεος, και ουκ ᾔδειμεν, θεος του
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ισραηλ, σωτηρια: 94 ζακχαιος ειπε: Τηι ιερουσαλημ ελεγεν εκοπισσεν αιγυπτος, και
εμπορια αιθιοπων· και οι σεβοειμ ανδρες υψηλοι επι σε διαβησονται· και σοι εσονται
δουλοι· και σοι ακολουθησουσι δεδεμενοι χειρο πεδαις: ... 96 αθανασιος: Αυτη ουν
ιερουσαλημ και θεος εστιν, λεγει γαρ οτι και προσκυνησουσι σοι· και εν σοι
προσευξονται· οτι εν σοι ο θεος εστι, και ουκ εστι θεος πλην σου· συ γαρ ει θεος και
ουκ ᾔδειμεν, θεος του ισραηλ, σωτηρ: ζακχαιος ειπε: Τινι ουν αλλωι λεγει: 97
αθανασιος: Ουδενι αλλωι· πλην του χριστου: ζακχαιος ειπε: Πως; αθανασιος:
Ἐκοπιασεν αιγυπτος και εμπορια αιθιοπων, χριστου γεννηθεντος και της
ειδωλολατρειας λυομενης, και της μαγειας καταρ γουμενης. και οι σεβοειμ ανδρες
υψηλοι επ' αυτον διεβησαν· και αυτου εγενοντο δουλοι· και οπισω αυτου
ακολουθησουσι· δεδεμενοι χειροπεδαις παντες οι υψηλοι της γης· και εν αυτωι
προσευξονται· και προσκυνησουσιν αυτον· και ομολογησουσιν, οτι εν αυτωι θεος
εστι, και ουκ εστι θεος πλην αυτου· αυτος γαρ εστι θεος και ουκ ᾔδεισαν, θεος του
ισραηλ, σωτηρ: 98 ζακχαιος ειπε: Πως και εν αυτωι εστι θεος και ουκ εστιν θεος πλην
αυτου; αθανασιος: ∆ια το απαραλλακτον της ουσιας· δια το ταυτον της δοξης, δια το
αμεσιτευτον της δυναμεως· δια γαρ τουτο κυριος ο θεος, κυριος εις εστιν· οτι εν το
θελημα· μια εξουσια· εν το κρατος· ουδε γαρ αλλο βουλεται ο πατηρ, και αλλο ο υιος·
ει δε θελεις και πλειονων μυστηριων, αναγνωθι τον εβδομηκοστον πρωτον ψαλμον
του δαυιδ μετα φοβου θεου και αληθειας και συνειδησεως αγαθης· ταχα γαρ εν τηι
συναγωγηι υμων αντι ωιδων τερπουσων την ακοην, ταυτα αναγινωσκετε: 99
ζακχαιος ειπε: Τι γαρ λεγει ο ψαλμος περι του χριστου σου; αθανασιος: Ἀναγνωθι και
ευρησεις: ζακχαιος ειπεν: Ἀνεγνων και ευρον οτι περι σολομωνος λεγει: 100
αθανασιος: Ὁ θεος, το κριμα σου τωι βασιλει δος· τις λεγει; ζακχαιος ειπεν: Ὁ δαυιδ
αξιοι τον κυριον ινα το κρινειν καλως δωι τωι υιωι αυτου, τουτ' εστιν τωι σολομωντι:
αθανασιος: Και την δικαιοσυνην σου τωι υιωι του βασιλεως; ζακχαιος ειπε: Τωι υιωι
του βασιλεως, λεγει· τωι εμωι υιωι· η βασιλεια γαρ ην δαυιδ οτε ηυχετο τωι θεωι, ινα
την δικαιοσυνην αυτου δωι τωι σολομωντι αυτος ο θεος: 101 αθανασιος:
Ἀκολουθησον αυτωι μετα φοβου θεου. αναλαβετω τα ορη ειρηνην τωι λαωι και οι
βουνοι δικαιοσυνην· κρινει τους πτωχους του λαου. και σωσει τους υιους των
πενητων, και ταπεινωσει συκοφαντην: 102 ζακχαιος λεγει: Ταυτα παντα περι του
σολομωνος λεγει: αθανασιος: Ἴδωμεν ουν και τα εξης: ζακχαιος ειπεν: Ειπε: 103
αθανασιος: Και συμπαραμενει τωι ηλιωι· και προ της σεληνης γενεας γενεων· αρα ο
σολομων συμπαραμενει τωι ηλιωι, και προ της σεληνης γενεας γενεων; ζακχαιος ειπε:
Το ονομα αυτου συμπαραμενει εν τωι ηλιωι. ιδου γουν· και υμεις οι χριστιανοι εν
πασηι τηι γηι μνημονευετε του ονοματος αυτου ως σοφου· και εως γενεων
συμπαραμενει αυτωι η δοξα του ονοματος: 104 αθανασιος: Και προ της σεληνης
γενεας γενεων ην αυτου το ονομα. ζακχαιος ειπε: Και εγινωσκεν αυτου το ονομα ο
θεος· και προ της σεληνης: 105 αθανασιος: Ἄκουσον ουν των εξης: ζακχαιος ειπεν:
Ειπε: αθανασιος: Καταβησεται ως υετος επι ποκον, και ωσει σταγονες σταζουσαι επι
την γην, ανατελει εν ταις ημεραις αυτου δικαιοσυνη, και πληθος ειρηνης εως ου
ανταναιρεθηι η σεληνη. και κατακυριευσει απο θαλασσης εως θαλασσης, και απο
ποταμων εως των περατων της οικουμενης. ενωπιον αυτου προπεσουνται αιθιοπες,
και οι εχθροι αυτου χουν λειξουσιν. βασιλεις θαρσεις και νησοι δωρα προσοισουσιν,
βασιλεις αραβων και σαβα δωρα προσαξουσι· και προσκυνησουσιν αυτωι παντες οι
βασιλεις της γης, παντα τα εθνη δουλευσουσιν αυτωι· οτι ερρυσατο πτωχον εκ
δυναστου, και πενητα ωι ουχ υπηρχε βοηθος· φεισεται πτωχου και πενητος, και
ψυχας πενητων σωσει. εκ τοκου και εξ αδικιας λυτρωσεται τας ψυχας αυτων, και
εντιμον το ονομα αυτου ενωπιον αυτου. και ζησεται και δοθησεται αυτωι εκ του
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρυσιου της αραβειας, και προσευξονται περι αυτου δια παντος, ολην την ημεραν
ευλογησουσιν αυτον· εσται στηριγμα εν τηι γηι επ' ακρων των ορεων· υπεραρθησεται
υπερ τον λιβανον ο καρπος αυτων, και εξανθησουσιν εκ πολεως ωσει χορτος της
γης. εσται το ονομα αυτου ευλογημενον εις τους αιωνας, προ του ηλιου διαμενει το
ονομα αυτου. και ενευλογηθησονται εν αυτωι πασαι αι φυλαι της γης. παντα τα εθνη
μακαριουσιν αυτον· ευλογητος κυριος ο θεος ισραηλ, ο ποιων θαυμασια μονος. και
ευλογημενον το ονομα της δοξης αυτου το αγιον εις τον αιωνα και εις τον αιωνα
του αιωνος· και πληρωθησεται της δοξης αυτου πασα η γη· γενοιτο γενοιτο. 106
ζακχαιος ειπε: Ταυτα ομολογουμενως περι του χριστου ειρηται· αλλ' ουδεπω ηλθε
τεως: αθανασιος: Τι ου πεπληρωται των ειρημενων; ζακχαιος ειπε: Παντα: 107
αθανασιος: Ἄκουε ουν του προφητου λεγοντος· και ελαβον τα τριακοντα αργυρια,
την τιμην του τετιμημενου ον ετιμησαντο απο υιων ισραηλ, και εδωκαν αυτα εις τον
αγρον του κεραμεως καθα συνεταξεν μοι κυριος. οραις οτι ο προδοτης και τα
τριακοντα αργυρια λαβων εκ των αρχιερεων ανεδωκε· και ο αγρος ηγορασθη· και η
προφητεια απεπληρωθη· και πως λεγεις οτι ουπω ηλθεν ο χριστος: 108 ζακχαιος
ειπεν: Οιδα οτι ταυτα λεγει ο προφητης, αλλ' ουχι περι του χριστου: αθανασιος:
Κατεκυριευσεν απο θαλαττης εως θαλαττης· και απο ποταμων εως περατων της
οικουμενης· ενωπιον αυτου πεσουνται αιθιοπες. και οι εχθροι αυτου υμεις· χουν
εσθιετε· και προσκυνησουσιν αυτωι παντες οι βασιλεις της γης· παντα τα εθνη
δουλευσουσιν αυτωι· και ενευλογηθη σονται εν αυτωι πασαι αι φυλαι της γης: 110
ζακχαιος ειπεν: Οι σταυρωσαντες αυτον, προσκυνησουσιν αυτον; αθανασιος: Οι
εχθροι ανεγραφησαν, και το παθος, και ο θανατος, και η τιμη, και η δοξα, και η
αναστασις· ακουεις γουν του δαυιδ λεγοντος· ινα τι εφρυαξαν εθνη και λαοι
εμελετησαν κενα; παρεστησαν οι βασιλεις της γης· και οι αρχοντες συνηχθησαν επι
το αυτο, κατα του κυριου και κατα του χριστου αυτων: 111 ζακχαιος ειπε: Πως ουν
κατ' αυτου και υπερ αυτου; αθανασιος: Ἐπειδη και τα καλα ο θεος εγινωσκε και τα
αλλα ως εχοντα, πεποιηκε παντα γραφηναι· και τουτο εστι το ειρημενον παρα του
θεου, δια του προφητου· ιδου τιθημι εν Σιων λιθον προσκομματος· και πετραν
σκανδαλου· και ο πιστευων επ' αυτωι, ου μη καταισχυνθηι: 112 ζακχαιος ειπε: Και ινα
τι λιθος προσκομματος αυτον ετιθει, και ουχι μαλλον εκ του φανερου ομολογηθηναι
αυτον εποιησεν; αθανασιος: Ει μεν μη προειπεν ου μη καταισχυνθηι· αιτιω τον
θεμενον· ει δε προειρηται σοι, εαυτον αιτιω μη πιστευσαντα. αυτος γαρ εστιν ο λιθος,
ο εξουθενηθεις υφ' ημων των οικοδομουντων, περι ου λεγει ο δαυιδ· λιθον ον
απεδοκιμασαν οι οικοδομουντες, ουτος εγεννηθη εις κεφαλην γωνιας: 113 ζακχαιος
ειπεν: Ἡ σοφια του θεου λιθος εγενετο; αθανασιος: Ἡ σοφια του θεου λιθος εκληθη
το κατα σαρκα· επειδη γαρ ελαβε σαρκα εκ της παρθενου, ινα καθαπερ εν αυτηι σαρκι
ημιν επιφανει, δια τουτο λιθος εκληθη· και ουτος εστιν ο λιθος ον ερμηνευσεν
δανιηλ, τμηθεντα εξ ορους ανευ χειρων, και λεπτυναντα την εικονα της
ειδωλολατρειας: 114 ζακχαιος ειπε: Και απο ποιου ορους ετμηθη λιθος; αθανασιος:
Ὄρος λεγει την παρθενον μαριαμ· δια γαρ τουτο και ανευ χειρων, δια το ανευ
χειρουργιας ανδρος αυτην γεννησαι τον λιθον, τουτ' εστι το σωμα· λεγει δε η
προφητεια· ναβουχοδονοσορ ειδεν ενυπνιον· το δε ενυπνιον απηλθεν απ' αυτου,
τουτεστιν επελαθετο· και καλεσας τους επαοιδους και τους μαγους και τους σοφους
βαβυλωνος, ελεγεν αυτοις· οτι το ενυπνιον απεστη απ' εμου. νυν αναγγειλατε μοι
αυτο, και το συγκριμα αυτου του ενυπνιου. και των μαγων και των επαοιδων
λεγοντων οτι ουκ εστιν ανθρωπος επι της γης ος δυνησεται το ρημα του βασιλεως
αναγγειλαι, αλλ' η θεοι, ων ουκ εστιν η κατοικια επι της γης. εκελευσε
ναβουχοδονοσορ παντας απολεσθαι τους επαοιδους, και τους μαγους, και τους
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σοφους· και γνους τουτο το πραγμα του βασιλεως ο δανιηλ, ηξιωσε δοθηναι αυτωι
των τριων ημερων προθεσμιαν. και λαβων παρα του βασιλεως, εισελθων εις τον
οικον αυτου· εδεηθη του κυριου, και απεκα λυφθη αυτωι το ενυπνιον ο ειδεν ο
βασιλευς, και το συγκριμα αυτου· ην δε το ενυπνιον τουτο. εικων, ης η προσοψις
υπερφερης· η ορασις αυτης φοβερα· η κεφαλη χρυσιου καθαρου, αι χειρες και το
στηθος και οι βραχιονες αυτης αργυροι· η κοιλια και οι μηροι χαλκοι· αι κνημαι
σιδηραι· οι ποδες μερος μεν τι σιδηρουν, μερος δε τι οστρακινον· εθεωρει εως ετμηθη
λιθος εξ ορους ανευ χειρων· και επαταξε την εικονα επι τους ποδας τους σιδηρους
και οστρακινους· και ελεπτυνεν αυτους εις τελος· τοτε ελεπτυνθησαν εις απαξ, το
οστρακον, ο σιδηρος, και ο χαλκος· ο αργυρος και ο χρυσος· και εγενετο ωσει
κονιορτος, απο αλωνος θερινης· και εξηρεν αυτα το πληθος του πνευματος· και
τοπος ουκ ευρεθη αυτοις· και ο λιθος ο παταξας την εικονα, εγεννηθη ορος μεγα, και
επληρωσεν πασαν την γην· τουτο ουν το ενυπνιον του βασιλεως· και ερμηνευει
δανιηλ το ενυπνιον· ην δε διαφορον εικονα λεγων, διαφορους βασιλειας, και τον
λιθον βασιλειαν· ητις εις τους αιωνας ου διαφθα ρησεται. εστι δε αυτη η χριστου
βασιλεια λιθωι παρεικασθεισα, δια το προσκοψαι εν αυτηι τους πατερας υμων: 115
ζακχαιος: Νυν ακουω οτι ο χριστος υμων λιθωι παρεικασται: αθανασιος: Ἀει τα
αφανη και αορατα, δια παραβολων φανερων αναγινωσκονται· η ουκ ηκουσας του
θεου δια του προφητου λεγοντος· και εσομαι ωσει πανθηρ τωι εφραιμ και ωσει
παρδαλις τωι οικωι ιουδα· και εν αλλωι· και απαντησω αυτοις ως αρκος απορουμενη·
αρα αρκωι και τοις αλλοις ζωοις παραβαλλομενον το θειον υβριζεται; 116 ζακχαιος
ειπε: Μη γαρ αληθως αρκος εγενετο ο θεος; δια το φοβερον λεγει: αθανασιος: Ουτως
δια τους πολλους προσκοψαι, κατ' επινοιαν εις τον χριστον, λιθος εκληθη· ακουε δε
και αλλης προφητειας εις τον χριστον εκ του αυτου προφητου· εθεωρουν φησι και
τεσσαρα θηρια μεγαλα· ανεβαινον εκ της θαλασσας, διαφεροντα αλληλων· το
πρωτον ωσει λεαινα, εχουσα πτερα και τα πτερα αυτης ωσει αετου· εθεωρουν εως ου
εξετειλοι τα πτερα αυτης· και εξηρθη απο της γης· και επι ποδων ανθρωπου εσταθη·
και καρδια ανθρωπου εδοθη αυτηι. και ιδου θηριον δευτερον ομοιον αρκωι, και εις
μερος εν εσταθη· και τρια πλευρα εν τωι στοματι αυτης ανα μεσον των οδοντων
αυτης· και ουτως ελεγον αυτηι· αναστηθι και φαγε σαρκας πολλας· οπισω τουτου
εθεωρουν και ιδου, θηριον ωσει παρδαλις· και αυτη πτερα τεσσαρα, πετεινου
υπερανω αυτης, και τεσσαρες κεφαλαι τωι θηριωι· και εξουσια εδοθη αυτηι. οπισω
τουτου εθεωρουν, και ιδου τεταρτον θηριον φοβερον και εκθαμβον, και ισχυρον
περισσως· [οι οδοντες αυτου σιδηροι· εσθιων· λεπτυνων και τα επιλοιπα τοις ποσιν
αυτου συνεπατει και αυτο ισχυρον περισσως] παρα παντα τα θηρια τα εμπροσθεν
αυτου· και δεκα κερατα αυτωι· προενοουν τοις κερασιν αυτου· και ιδου κερας ετερον
μικρον ανεβη εν μεσωι αυτων· και τρια κερατα αυτου των εμπροσθεν αυτου
εξερριζωθη απο προσωπου αυτου· και ιδου οφθαλμοι ως ο οφθαλμος ανθρωπου εν
τωι κερατι τουτωι, και στομα λαλουν μεγαλα· εθεωρουν εως ου θρονοι ετεθησαν, και
παλαιος ημερων εκαθητο· και ενδυμα αυτου λευκον ωσει χιων· και θριξ της
κεφαλης αυτου ωσει εριον καθαρον· ο θρονος αυτου φλοξ πυρος· οι τροχοι αυτου
πυρ φλεγον· ποταμος πυρος ειλκεν εμπροσθεν αυτου· χιλιαι χιλιαδες ελειτουργουν
αυτωι· και μυριαι μυριαδες παρειστηκεισαν αυτωι· κριτηριον εκαθισε και βιβλοι
ηνευχθησαν. εθεωρουν εν οραματι της νυκτος και ιδου μετα των νεφελων του
ουρανου ως υιος ανθρωπου ερχομενος· και εως του παλαιου των ημερων εφθασε και
προσηνεχθη αυτωι· και αυτωι εδοθη η αρχη και η τιμη, και η βασιλεια· και παντες οι
λαοι, φυλαι, γλωσσαι, δουλευσουσιν αυτωι· η εξουσια αυτου, εξουσια αιωνιος, ητις
ου παρελευσεται· και η βασιλεια αυτου, ου διαφθαρησεται· εφριξε το πνευμα μου,
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγω δανιηλ· και η ορασις της κεφαλης μου εταρασσε με· και προσηλθον ενι των
ειστηκοτων· και την ακριβειαν εζητουν παρ' αυτου μαθειν περι παντων τουτων· και
ειπε μοι την ακριβειαν, και την συγκρισιν ευλογον εγνωρισε μοι· ταυτα τα θηρια τα
τεσσαρα, τεσσαρες βασιλειαι αναστησονται επι της γης, αι αρθησονται και
παραληψονται την βασιλειαν αγιοι υψιστου· και καθεξουσιν αυτην, εως αιωνος
αιωνων: 117 ζακχαιος ειπε: Και τινες εισιν αι τεσσαρες βασιλειαι, και τινες οι αγιοι;
αθανασιος: Ὁ παλαιος ημερων τις εστιν; ει οιδας ειπε: ζακχαιος ειπεν: Ἐγω λεγω ο
θεος· τινι γαρ αλλωι χιλιαι χιλιαδες λειτουργουσιν· και μυριαι μυριαδες
παραστηκουσιν, ει μη τωι θεωι; 118 αθανασιος: Καλως ειπας· και ο ελθων μετα των
νεφελων του ουρανου ομοιωμα εχων υιου ανθρωπου, τις ην; ζακχαιος ειπεν: Ὁ
χριστος: 119 αθανασιος: Και οι αγιοι δηλονοτι οι την βασιλειαν καθεξοντες, οι
δυνασται αυτου· και οι τεσσαρες βασιλεις, οι των τεσσαρων μερων της οικουμενης
βασιλεις, και αυτων των αγιων ευχομενοι ειναι δουλοι: 120 ζακχαιος ειπεν: Ἀλλ' ου
τον χριστον ειπον ον συ λεγεις, αλλ' ον ημεις προσδοκωμεν: αθανασιος: Και παλιν
ουν λεγω· εαν ελθηι ον συ προσδοκαις, ευρησει παντα προληφθεντα παρα του
αληθινου· και γαρ και τα ετη των χρονων συνεφθασε· και παρ' αυτου του προφητου
εδιδαχθημεν· και τα εθνη εσωθησαν της ειδωλολατρειας λυθεισης· και παντα
συνεφθασε τα προφητευθεντα: 121 ζακχαιος ειπε: Που γεγραπται ο χρονος;
αθανασιος: Αυτος παλιν ο δανιηλ λεγει· και ετι μου λαλουντος και προσευχομενου
και εξαγορευοντος τας αμαρτιας του λαου μου ισραηλ· και ριπτοντος τον ελεον μου
κατεναντι του θεου περι του ορους κυριου του θεου του αγιου· και ετι μου
λαλουντος εν τηι προσευχηι, και ιδου ο ανηρ γαβριηλ ον ειδον εν τηι ορασει τηι πρωτηι
πετομενος, ηψατο μου ωσει ωραι θυσιας εσπερινης, και συνεστησε με· και ελαλησε
μετ' εμου και ειπεν: δανιηλ· νυν εξηλθον συνβιβασαι σε συνεσιν· εν αρχηι της
δεησεως σου εξηλθεν ο λογος· και εγω ηλθον του αναγγειλαι σοι, οτι ανηρ
επιθυμιων ει συ· και εννοηθητι εν τωι ρηματι σου, και συνες εν τηι οπτασιαι·
εβδομαδες εβδομηκοντα συνετμηθησαν επι τον λαον σου, και επι την πολιν την
αγιαν· του συντελεσθηναι αμαρτιαν, και του σφραγισαι αμαρτιας, και του απολειψαι
τας αδικιας, και του αγαγειν δικαιοσυνην αιωνιον· και του σφραγισαι ορασιν και
προφητην, και του χρισαι αγιον αγιων· και γνωσηι και συνησεις απο εξοδου λογου
του αποκριθηναι, και του οικοδομησαι ιερουσαλημ· εως χριστου ηγουμενου
εβδομαδες επτα, και εβδομαδες εξηκοντα δυο· και επιστρεψει και οικοδομηθησεται
πλατεια και τειχος· και εκκαινωθησονται οι καιροι· και μετα τας εβδομαδας τας
εξηκοντα δυο· εξολοθρευθησεται χρισμα· και κριμα ουκ εστιν εν αυτωι· και την πολιν
και το αγιον διαφθειρει. ηκουσας φανερως· οτι εως χριστου ηγουμενου, εβδομαδες
επτα ετων, και εβδομαδες εξηκοντα δυο. ο εστιν εβδομαδες εξηκοντα εννεα· τουτ'
εστιν ετη υπγ.Lege igitur Chronographum et inuenies a Dario filio Arshauri usque
Christum esse annos CCCCLXXXIII. εν γαρ τωι πρωτωι ετει δαριου λεγει εωρακεναι
την αποκαλυψιν ο προφητης· και οτι συμφθασαντος του θαυμαστου, εξολοθρευσεται
χρισμα και κριμα· τουτ' εστι βασιλευς και κριτης· ουκετι γαρ παρ' υμιν ουτε
βασιλευς, ουτε κριτης· αλλα και η πολις και το αγιον διεφθαρη. 122 ζακχαιος ειπεν:
Ἐπηγγειλω μοι λεγειν την αιτιαν, δι' ην την εκ των πατερων περιτομην ου
προσιεσθε: αθανασιος: οτι ο θεος διαταξαμενος τοις πατρασιν την περιτομην αυτος
ειπεν· ιδου ημεραι ερχονται λεγει κυριος· και διαθησομαι τωι οικωι ιουδα διαθηκην
καινην· ου κατα την διαθηκην ην διεθεμην τοις πατρασιν αυτων, εν ημεραι
επιλαβομενου της χειρος αυτων, εξαγαγειν αυτους εκ γης αιγυπτιου· διδους νομους
μου επι καρδιας αυτων· ουκετι γαρ εν τηι ακροβυστιαι νομος, ινα μη ηι η δοξα αυτων
εν τηι αισχυνηι αλλ' εν τηι καρδιαι: 123 ζακχαιος ειπε: Και ο θεος ο εντειλαμενος τοις
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πατρασιν ημων λεγων οτι παν αρσεν ο εαν ου περιτμηθηι τηι ογδοηι ημεραι,
εξολοθρευσεται εκ του λαου· ουκετι βουλεται την περιτομην; αθανασιος: Οιδε το
συμφερον· και τοτε μεν απηιτει την σκιαν· νυν δε την αληθειαν· και γαρ ου τουτο ην
ο προηγουμενως απηιτει· ωστε περιτεμνεσθαι carnem praeputii; sed uolens inde
significare την αληθειαν· αμελει αιτιαι αυτους λεγων· παντα τα εθνη απεριτμητα
σαρκι. ο δε λαος ουτος, τηι καρδιαι· οτι δε ουδενα δικαιοι η περιτομη, εντευθεν εστι
δηλον, οτι Ἀβρααμ απεριτμητος ευηρεστησε τωι θεωι πρωτον γαρ αυτωι ωφθη· και
τοτε αυτωι την εντολην της περιτομης διδωσι· και οι εν τηι ερημωι δε γεννηθεντες εν
τοις τεσσαρακοντα ετεσιν, απεριτμητοι ησαν: 124 ζακχαιος ειπεν: Ουκ εχεις δειξαι:
αθανασιος: Οιδα οτι οτε εμελλεν εισελθειν εις την γην της επαγγελιας, τοτε κατ'
εντολην του θεου, λαβων ιησους ο του ναυη λιθους πετρινους, και εν αυτοις τοις
λιθοις, περιτεμνει τον λαον: ζακχαιος: Ει τοινυν οιδας οτι μελει τωι θεωι της
περιτομης χαριν, πως συ λεγεις, η περιτομη ουδεν εστιν; 125 Ὅτι του θεου εστι το
προσταγμα φανερον, διο προσεταττετο· επειδη γαρ παραδοξαζειν ηβουλετο μεταξυ
των αιγυπτιων, και αυτων των υιων ισραηλ, προ του απελθειν εις αιγυπτον, διδωσιν
αυτοις την περιτομην· ινα φανερον ηι το γενος πασι τοις ανθρωποις· και γενομενους
παλιν αυτους εν τηι ερημωι, ουκ απηιτει την περιτομην· μονοι γαρ ησαν αυτοι. και ουκ
ην ο αναμιγνυμενος· οτε δε εμελλεν αναμιγνυσθαι ετεροις εθνεσιν, παλιν βουλεται
αυτους περιτεμνεσθαι· ινα φανερον ηι το εθνος τοις οικειοις αυτων. και τοτε λεγει
τωι ιησου λαβειν μαχαιρας πετρινας και περιτεμνειν αυτους· τουτο ουκ αργως, αλλα
συμβολικως· η γαρ πετρα εστιν ο χριστος· εν ωι περιτεμνωμεθα, ου την σαρκα της
ακρο βυστιας· ει δε μη συμβολικως εγινετο ταυτα, δια τι μη σιδηρωι περιετεμ νοντο,
αλλα πετραις; 126 ζακχαιος ειπεν: Ἵνα δειχθηι τα μεγαλεια του θεου· οτι και πετραις
ηδυνηθησαν περιτμηθηναι: αθανασιος: Ἔτι πλεον εδεικνυτο, ει λογωι ψιλωι
περιτμηθεντες ησαν ανευ υλης τινος· ινα δε γνωις οτι η περιτομη ου δικαιοι· νωε
ανθρωπος δικαιος και θεοσεβης ην ανευ της περιτομης, ενωχ μετετεθη ως γεγραπται
απεριτμητος ων: 127 ζακχαιος ειπε: Ποθεν γαρ μοι εχεις δειξαι, οτι απεριτμητοι
ησαν; αθανασιος: Ὅτι απο του αβρααμ ηρξατο η περιτομη· αυτωι γαρ πρωτωι
ενετειλατο ο θεος περιτμηθηναι, και τωι σπερματι αυτου: 128 ζακχαιος ειπε: Πεισον
με δια τι τας θυσιας παραιτεισθε ποιειν; πρωτων των αγιων θυσιασαντων τωι θεωι· η
και τουτο εχεις ειπειν απο αβρααμ την αρχην ειληφεναι; οπως της γραφης λεγουσης
οτι απο αδαμ εθυσαν, και προσεδεχθησαν αυτων αι θυσιαι απο ζωων ουσαι. 129
αθανασιος: Και ημεις ισμεν, οτι παντες οι αγιοι προ της χριστου επιδημιας εθυον·
μετα δε τον χριστον πεπαυται θυσια η δια ζωων αλογων· ηυξηται δε η δια του
πνευματος· του θεου διαρρηδην βοωντος μη φαγομαι κρεα ταυρων η αιμα τραγων
πιομαι· θυσον τωι θεωι θυσιας αινεσεως:

 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


