Quaestiones in scripturam sacram
28.712 ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ
ΕΡΜΗΝΕΙΑΙ ΠΑΡΑΒΟΛΩΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ.
Ἐρωτησις αʹ. «Ἀπελθατε εις την απεναντι κωμην, και ευρησετε ανθρωπον κεραμιον
υδατος βασταζοντα.» Τις η πολις; Ἐκκλησια. Τι το κεραμιον του υδατος; Το αγιον
βαπτισμα. Τις ο ανθρωπος; Ὁ Προδρομος. Τι το ανωγεον; Ἡ βασιλεια των ουρανων.
Ἐρωτ. βʹ. «Ὡμοιωθη η βασιλεια των ουρανων ανθρωπωι βασιλει, οστις ηθελησε
συναραι λογον μετα των δουλων αυτου.» Τις ο βασιλευς; Ὁ Θεος. Τις ο οφειλετης
των μυριων ταλαντων; Ὁ ανθρωπος ο εν πολλαις αμαρτιαις της του Θεου
μακροθυμιας απολαβων. Τις ο τα εκατον δηναρια; Ὁ υποχειριος του χρεωστουντος
τα μυρια ταλαντα· και αυτος μεν ετυχε μακροθυμιας, ουτος δε εφανη ωμος και
σκληρος προς τον ομοδουλον αυτου. Ἑτερα παραβολη γʹ. «Ἄνθρωπος τις ειχε δυο
τεκνα, και ειπε τωι ενι· Ἄπελθε εις τον αμπελωνα· και ειπεν· Ουχ υπαγω, και απηλθε.
Και προσελθων ειπε και τωι ετερωι· και ειπεν· Ὑπαγω, και ουκ απηλθεν.» Τις ο
ανθρωπος; Ὁ Θεος. Τις ο ειπων, Ὑπαγω, και ουκ απηλθεν; οι Ἰουδαιοι. Τις ο ειπων,
Ουχ υπα γω, και απηλθεν; Ὁ εξ εθνων λαος. Ἄλλη παραβ. δʹ. «Ἀνθρωπου τινος
πλουσιου ευ φορησεν η χωρα.» Τις ο ανθρωπος; Ὁ Ἰουδας, και οι κατ' αυτον
πλεονεκται και φιλαργυροι. Ἑτερα εʹ. «Ἀπελθατε εις την απεναντι κωμην, και
ευρησετε ονον και πωλον δεδεμενην.» Τις η κωμη; Ὁ κοσμος. Ὄνος δε οι Ἰουδαιοι·
πωλος οι Χριστιανοι. Ὁ δησας; Νομος ο Μωσαικος. Ὁ λυσας;ο Χριστος. Πωλος γαρ
εστι των εθνων η αλογια και η αγνωσια. Ἄλλη ςʹ. «Ἀπελθατε εις την απεναντι
κωμην προς τον δεινα, και ειπατε αυτωι· Ὁ ∆ιδασκαλος λεγει· Προς σε ποιω το Πασχα
μετα των μαθητων μου.» Τις η πολις; Ὁ ᾅδης. Ὁ δεινα; Ὁ Ἀδαμεμελλε γαρ εγειραι
αυτον εκ νεκρων. Ἑτερα ερωτ. ζʹ. «Ἤδη δε και η αξινη προς την ριζαν των δενδρων
κειται.» Ἀποκ. Ῥιζα εστιν η πιστις· το δενδρον, ο ανθρω πος· η αξινη, το του
ανθρωπου τελος. Ἑτερα ηʹ. «Ἄνθρωπος τις ωικοδομησε την οικιαν αυτου επι την
πετραν.» Τις ο ανθρωπος; Ὁ αγιος Πετρος· πετρα, ο Χριστος· οικια, η πιστις· ανεμος
28.713 ο διαβολος. Ὁ δε επι την αμμον οικοδομησας Ἰουδας· αμμος γαρ εστιν η
ακαρπια. Ἄλλη θʹ. «Ὡμοιωθη η βασιλεια των ουρανων ανθρωπωι βασιλει, οστις
εποιησε γαμους τωι υιωι αυ του.» Τις ο βασιλευς; ο Θεος. Τις ο υιος; ο Χρι στος. Τινες
οι κεκλημενοι; προφηται και αποστολοι. Τινες οι απαιτησαντες; οι Ἰουδαιοι. Τινες οι
παραγενομενοι; οι εξ εθνων. Τις ο μη εχων ενδυμα γα μου; ο Ἰουδας, και οι κατ'
αυτον αναξιως επιπη δωντες εις τα αγια. Ἄλλη ιʹ. «Ειπεν ο Κυριος προς τον Πετρον·
Ἄπελθε εις την θαλασσαν, και βαλε αγκιστρον, και τον αναβαντα πρωτον ιχθυν
αρον, και ανοιξας το στομα αυτου, ευρησεις στατηρα. Τουτον δος αντι εμου και σου.»
Τις η θαλασσα; ο κοσμος. Τι το αγκιστρον; ο λογος του Θεου. Ἰχθυς ο Χριστος. Στατηρ
ο σταυρος του Κυριου, εν ωι εμελλε κακεινος σταυρωθηναι, και ο Πετρος. Ἑτερα ιαʹ.
«Ἄνθρωπος τις ειχε δυο υιους, και ειπεν ο νεωτερος αυτων τωι πατρι· Πατερ, δος
μοι.» Τις ο ανθρωπος; ο Θεος. Οι δυο υιοι; οι δικαιοι και οι αμαρτωλοι. Νεωτερος
υιος ο την γνωμην αστατον εχων. Το επιβαλλον μερος, τα λογια του Θεου και αι
εντολαι αυτου. Ἄλλη ιβʹ. «Ἄνθρωπος τις ευγενης επορευθη εις χωραν μακραν, του
λαβειν βασιλειαν.» Ἄνθρωπος, ο Θεος· χωρα μακρα η επι γης παρουσια αυτου· βασι
λεια η δευτερα παρουσια· οι δουλοι οι προφηται, οι αποστολοι, και οι μαρτυρες. Ἡ δε
μνα εστιν η χαρις, ην ελαβεν Ἰουδας, ομοιως και το ταλαντον. Ἄλλη ιγʹ. «Ἄνθρωπος
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τις εφυτευσεν αμπελωνα, και φραγμον αυτωι περιεθηκεν.» Ἄνθρωπος ο Θεος·
αμπελων ο κοσμος· η ληνος το βαπτισμα· ο πυργος η πιστις· οι γεωργοι οι Ἰουδαιοι·
οι δουλοι προφη ται, αποστολοι, και μαρτυρες. Και απεστειλεν αυτους κηρυξαι, και
απεκτειναν αυτους· ωσαυτως και τον μονογενη Υιον και Λογον του Θεου, και
επηρθη εξ αυτων η βασιλεια, και εδοθη Ῥωμαιοις, τοις ποιουσι τους καρπους αυτης.
Αυτοι δε κακοι κακως απ ωλοντο δια την απιστιαν αυτων και σκληροκαρδιαν. Ἄλλη
ιδʹ. «Ἐξηλθεν ο σπειρων του σπειραι τον σπορον αυτου.» Ὁ σπορος εστιν ο λογος του
Θεου· ο περιπεσων εις την ακανθαν ο Ἰουδας· απελθων γαρ απηγξατο, και τα
πετεινα του ουρανου κατεφαγον αυτον· το δε επι την γην την αγαθην οι προφηται
και αποστολοι. Ἄλλη ιεʹ. «Ἄνθρωπος τις κατεβαινεν απο Ἱερουσαλημ εις Ἱεριχω,
και ληισταις περιεπεσεν.» Ἄνθρωπος ο Ἀδαμ· Ἱερουσαλημ ο παραδεισος· Ἱεριχω ο
κοσμος· ληισται οι πονηροι λογισμοι και η παραβασις· ιερευς οι προφηται· Λευΐτης ο
Μωσαικος νομος· Σαμαρειτης ο Χριστος· ελαιον και οινος το τιμιον σωμα και αιμα,
και το αγιον βαπτισμα· το δε πανδοχειον η Ἐκκλησια· ο πανδοχευς ο αγιος Παυλος·
τα δυο δηναρια, η Παλαια και η Νεα ∆ιαθηκη. 28.716 Ἄλλη ιςʹ. «Ἄνθρωπος τις
εξηλθε πρωι μισθωσασθαι εργατας.» Ἄνθρωπος ο Θεος· αμπελων ο κοσμος· εργαται
οι αποστολοι. Οι δε περι την ενδε κατην ωραν ελθοντες Ματθιας εστιν, ος και
κατεψηφισθη μετα των ενδεκα αποστολων. Ἑτερα ιζʹ. «Γυνη τις ειχε δραχμην, και
απωλεσεν αυτην.» Τις η γυνη; η Ἐκκλησια. Τις η δραχμη; ο Ἀδαμ. Ἄλλη ιηʹ.
«Ὡμοιωθη η βασιλεια των ουρανων θησαυρωι κεκρυμμενωι εν αγρωι.» Τις ο
θησαυρος; ο Χριστος. Τινες οι αγορασαντες; ο Ἰωσηφ και Νι κοδημος, μαλλον δε η
αγια Θεοτοκος. Ἐρωτ. ιθʹ. «Ὡμοιωθη η βασιλεια των ουρανων ζυμηι, ην λαβουσα
γυνη εκρυψεν εις αλευρου σατα τρια.» Τις ζυμη; η πιστις. Τα δε τρια αλευρου σατα; η
τριημερος του Σωτηρος αναστασις. Ἐρωτ. κʹ. ∆ια τι γεννηματα εχιδνων τους
Ἰουδαιους ο Βαπτιστης καλει; Ἀποκ. Ἐπειδη το θηριον τουτο τρωγει την γαστερα της
μητρος αυτου, και ουτως εξερχεται· ωσπερ και ουτοι εποιησαν, πατραλοιαι
γενομενοι, και τους διδασκαλους αυτων και τους προφητας φθονωι
καταναλισκοντες. Και γαρ τον Μωσεα ελιθασαν, τον δε Ἡσαΐαν μετα ξυλινου
πριονος εδιχοτομησαν πρι σαντες αυτον. Ἐρωτ. καʹ. Τινος χαριν, παραδοθεντος του
Ἰωαν νου, ανεχωρησεν ο Ἰησους εις την Γαλιλαιαν; Ἀποκ. Ἡμας παιδευων φευγειν
τους πειρασμους, αλλα τους εμπεσοντας στηναι γενναιως. Ἐρωτ. κβʹ. Τι ημαρτεν η
συκη, οτι εξηρανεν αυ την ο Χριστος; και δια ποιαν υποθεσιν; και τινα τροπον; Ἀποκ.
Ἐπει εμελλεν ο Κυριος το παθος υφιστα σθαι, ινα μη νομισωσιν οι μαθηται, οτι
αδυναμιαν εχει και ασθενειαν, και δια τουτο πασχει, εν τωι αψυχωι δεικνυσι την
δυναμιν εαυτου· ινα δειξηι, οτι ηδυνατο παντας ξηραναι τους αντιλεγοντας. Ἀλλ'
επειδη ουκ ηλθε κριναι τον κοσμον, αλλα σωσαι, ως αυτος εφησε, την μεν δυναμιν
ενδεικνυται επι της αψυχου συκης, την φιλανθρωπιαν δε ταμιευεται τοις ανθρωποις
αμετρωι ανεξικακιαι. Λεγεται δε και η αμαρτια συκη, ην κατηρασατο και εξηρανε
Χριστος ο Θεος ημων. Ἔστι δε και τουτο, διοτι ελαβε της συκης τα φυλλα ο Ἀδαμ,
και εσκεπασε την αμαρτιαν της αισχυνης μετα την παραβασιν· καταλυσας το
αμαρτημα της παραβασεως, και προσηλωσας και εξαλειψας εν τωι σταυρωι, εξηρανε
το καλυμμα της αμαρτιας, ως τα φυλλα της συκης α περιεβεβλητο ο Ἀδαμ μετα την
παρακοην. Ἐρωτ. κγʹ. Τι λεγει, οτι «Πεντε ανδρας εσχες, και νυν ον εχεις ουκ εστι
σου ανηρ;» Ἀποκ. Ἡ γυνη εσχεν ανδρας κατα τον νομον των 28.717 Σαμαρειτων·
ετελευτησαν, μετ' εκεινους επορνευσεν· ουδεις γαρ προς αυτην ως νομιμον γυναικα
προσεγ γιζειν ηβουλετο. Ἐκεινη δε μη φερουσα χαλινωσαι την επιθυμιαν, λαθραιως
ειχε τον πορνευοντα μετ' αυτης, και ουκ ην ουτε περιφανης ουτε νομιμος. Ειχε δε
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτον ανδρα κρυπτως. Ἐρωτ. κδʹ. Τινες εισιν αληθινοι προσκυνηται, οιτινες μητε εν
τωι ορει εκεινωι, μητε εν Ἱερουσα λημ, αλλ' εν πνευματι και αληθειαι προσκυνουσι
τον Θεον; Ἀποκ. Ουτοι εισιν οι εν ερημοις και ορεσι, και σπηλαιοις και ταις οπαις της
γης κατοικουντες, οιτινες, χωρις συναξεως εκκλησιαστικης δι' εργων αγαθων θειωι
πνευματι φωτιζομενοι, εν πνευματι και αληθειαι προσκυνουσι τον Θεον και Πατερα
ημων τον εν τοις ουρανοις, αμεμπτως βιουντες και τωι Θεωι ευσεβοφρονως
λατρευοντες, εν πασηι ευσεβειαι και σεμνοτητι των αρετων διαλαμποντες, και ουκ
εχουσι χρειαν εκκλησιας η τοπου, αλλ' αυτοι εαυτους ναους ποιουντες ταις αγαθαις
εργασιαις, εν παντι τοπωι και πανταχου ευαρεστουσι το Θειον, αδιαλειπτως και
ειλικρινως αυτον θεραπευοντες πασας τας ημερας της ζωης αυτων. Ἐρωτ. κεʹ. Τι
λεγει· «Ἐαν δυο υμων συμφωνησωσιν επι της γης, επι παντος πραγματος, ου εαν
αιτησωνται, γενησεται αυτοις;» Ἀποκ. Τουτεστι περι παντος πραγματος, ου εαν
συμφωνησηι η ψυχη μετα του σωματος, ευσεβους και εναρετου ζητηματος, ο Θεος εν
μεσωι αυτων γινεται, ωσπερ τωι Ἡλιαι εν τωι ορει, και ∆ανιηλ εν τωι λακκωι
προσομιλησας, και τα αιτηματα αυτων πλη ρωσας. Ἐρωτ. κςʹ. Τι λεγει· «Ἴσθι ευνοων
τωι αντιδικωι σου, εως ου ει εν τηι οδωι μετ' αυτου?» Ἀποκ. Ἀντιδικον εστι το σωμα τηι
ψυχηι. Ταυτα γαρ αλληλοις αντικειται, ως φησι Παυλος. Ὑπ ωπιαζομεν γαρ και
δουλαγωγουμεν το σωμα, ευνοουν τες δια νηστειας και αγρυπνιας και της λοιπης κα
κοπαθειας, ινα μηκετι εξανισταται της ψυχης δια παθων της ατιμιας. Ὁδον λεγει,
τον ματαιον βιον τουτον και πλανον· αν γαρ λυθηι η ψυχη του σωμα τος, και εξελθηι
του βιου τουτου και της οδου, ουκ ετι εργαζεσθαι αγαθον δυναται. Κοδραντης δε
λεγεται και αυτο το εγκαταλειμμα του ενθυμιου. Λεγεται δε και η συνειδησις
αντιδικος· ελεγχει γαρ ημας εν τηι καρδιαι κρυπτως, και αναχαιτιζει απο του κακου,
και εαν μη ακουσωμεν αυτου, εσχατον παραδιδωσιν ημας εν τωι κριτηριωι του Θεου
και δωσομεν ευθυνας υπερ τε των μεγαλων αμαρτηματων, και των ευτελων και
λιαν ελαχιστων. Ἐρωτ. κζʹ. Τι εστιν· «Ὡμοιωθη η βασιλεια των ουρανων κοκκωι
σιναπεως;» Ἀποκ. ∆ια την ανθρωποτητα λεγει, οτι «Πλουσιος ων εταπεινωσεν
εαυτον μεχρι θανατου, θανατου δε 28.720 σταυρου.» Μεγα δε και κομων τοις
φυλλοις δια την θεοτητα. Πετεινα δε του ουρανου εν τοις κλαδοις αυτου προφητας
και αποστολους, και αυτους τους ευαγγελιστας καθεζομενους. Ἐρωτ. κηʹ. Τι εστι το·
«Ου ποιησετε σισοην εκ της κομης της κεφαλης υμων;» Ἀποκ. Τινες τον σισοην
αλλως ηρμηνευσαν· εγω δε οιμαι την αποκαρσιν τον νομον απαγορευειν. Ειω θασι
γαρ οι Ἕλληνες μη αποκειρειν των παιδων τας κορυφας, και τους μαλους εαιν, και
τουτους μετα χρονον ανατιθεναι τοις δαιμοσιν. Ἐρωτ. κθʹ. ∆ια τι ενεφυσησεν ο
Χριστος τοις μαθηταις αυτου λεγων· «Λαβετε Πνευμα αγιον;» Ἀποκ. Ὥσπερ επι του
τυφλου εποιησε πηλον, και επεχρισε τους οφθαλμους αυτου, ινα δειξηι, οτι αυ τος
εστιν ο πλασας κατ' αρχας τον ανθρωπον εκ του πηλου· τον αυτον δη τροπον και
τοις μαθηταις εν εφυσησε, δεικνυς, οτι αυτος εστιν ο δους πνοην και ζωην τοις
ανθρωποις δια του παλαιου εμφυσηματος του προς τον Ἀδαμ. Ειπων δε αυτοις·
«Λαβετε Πνευμα αγιον·» εδωκεν αυτοις εξουσιαν και χαριν δια του εμφυσηματος
προς το αφιεναι αμαρτιας. ∆ια της επιφοιτησεως εν τηι αγιαι Πεντηκοστηι την του
βαπτισματος και την των σημειων ενεργειαν παρ ειχε. ∆ιο φησιν· «Ὑμεις δε
βαπτισθησεσθε εν Πνευματι αγιωι, και ληψεσθε δυναμιν επελθοντος του αγιου
Πνευματος εφ' υμας.» Προ γαρ του παθους ουκ εν Πνευματι αγιωι τας ιασεις εποιουν
οι απο στολοι, αλλα τηι παρα του Χριστου εξουσιαι και προσταξει. «Ουπω γαρ ην
Πνευμα αγιον, οτι Ἰη σους ουδεπω εδοξασθη.» ∆εδοξασται δε εγερθεις εκ νεκρων.
Πνευμα δε αγιον ονομαζων ου του αγιου Πνευματος την υποστασιν· αυτο γαρ ην τε
 
 
 
 

3

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αει και εστι και εσται, αλλα το του αγιου Πνευματος χα ρισμα, οπερ κατα την
δεκατην ημεραν της αναλη ψεως, πεντηκοστην δε της αναστασεως, επι τους Χριστου
μαθητας κατεφοιτησεν. Ἐρωτ. λʹ. Τις εστιν ο κριτης της αδικιας, ο μητε τον Θεον
φοβουμενος, μητε ανθρωπον εντρεπο μενος; Ἀποκ. Ὁ Θεος· ουτε γαρ Θεον εχει, ον
φοβηθη σεται, ουτε ανθρωπον εντραπησεται. «Χηρα δε τις ην εν τηι πολει.» Τις δε η
χηρα εκεινη; η παντος ανθρωπου ψυχη, η ποτε τον διαβολον ανδρα εχουσα, και
αποῤριψασα αυτον, τον δε Χριστον ενστερνισα μενη, χηρα τυγχανει, και δεεται καθ'
εκαστην ημε ραν και νυκτα, τον κριτην παρακαλουσα και οδυρο μενη και λεγουσα·
«Ἐκδικησον με απο του αντιδι κου μου.» Ἐρωτ. λαʹ. Τις δε εστιν ο αντιδικος; Ἀποκ.
Ὁ διαβολος, ο «ως λεων ωρυομενος περι πατων, ζητων τινα καταπιηι.» Ἐρωτ. λβʹ. Τι
δε ειπεν ο κριτης· «Ει και τον Θεον ου φοβουμαι, και ανθρωπον ουκ εντρεπομαι,
28.721 αλλ' ουν εκδικησω αυτην, ινα μη ερχομενη υπ ωπιαζηι με.» Και επιφερει ο
Κυριος λεγων· «Ἀκου σατε, τι λεγει ο κριτης της αδικιας,» ο Θεος· επειδη κρινει και
κατακρινει τους αδικους. «∆ικαιωι γαρ νομος ου κειται.» Ἐρωτ. λγʹ. Πως νοητεον, οτι
«Ὁ εχων ιματιον, πωλησατω αυτο, και αγορασατω μαχαιραν;» Ἀποκ. Τουτο ειπε
γνωρισαι θελων ο Κυριος τοις αποστολοις την προδοσιαν αυτου, και την εφοδον των
Ἰουδαιων. Ουτε ουν τελειως παρεσιωπησεν, ινα μη τηι αθροαι εφοδωι ταραχθωσιν,
ουτε παλιν τελειως ε γνωρισεν, ινα μη δειλιαι τινι κατασχεθωσιν. Ἐρωτ. λδʹ· Πως ο
φιλων την ψυχην αυτου απ ολεσει αυτην; Ἀποκ. Ὁ μεν φιλων την ψυχην αυτου
εστιν ο τας ατοπους επιθυμιας αυτου ποιων· ο δε μισων αυτην εστιν ο μη εικων αυτηι
τα βλαπτοντα κελευουσηι· ο δε θελων αυτην απολεσαι εστι παρα το δεον εκ των
επερχομενων αυτηι κινδυνων και θλιψεων και πει ρασμων διαφυγειν εφιεμενος.
Ὥσπερ ουν και την υπερ αυτου εν τοις κινδυνοις γινομενην απωλειαν σωτηριαν
ωνομασεν· ουτως ευρησει αυτην εις ζωην την αιωνιον. Ἐρωτ. λεʹ. Τι εστιν· «Ἐαν ο
δεξιος σου οφθαλ μος, η η χειρ σου σκανδαλιζει σε, εκκοψον, και βαλε απο σου;»
Ἀποκ. Ου περι των μελων του σωματος τουτο ειρηκεν ο Κυριος· απαγε! αλλα περι
φιλων και συγγενων· μελη γαρ αλληλων εσμεν. Ἐαν ουν, φη σιν, εχηις φιλον και
συγγενη αναγκαιον σοι οντα, ως δεξιον οφθαλμον η χειρα· κατα το ειρημενον υπο
του Ἰωβ, οτι «Ὀφθαλμος ημην τυφλων, πους δε χωλων·» και ιδοις εαυτον
βλαπτομενον την ψυχην υπ' αυτου, εκκοψον αυτον απο σου· ουδεμια γαρ κοινω νια
φωτι προς σκοτος, μαλιστα εαν υποκρισεως τινος και δολου μετεχωσιν. Του
Χρυσοστομου λςʹ. Συκην ειχε τις εν τωι αμπε λωνι αυτου, και ηλθε ζητων εν αυτηι
καρπον, και ουχ ευρεν. Ἀποκ. Συκην εθος τηι Γραφηι καλειν την εν αμαρ τιαις ψυχην·
αμπελωνα δε την των πιστων Ἐκκλη σιαν· αμπελουργους δε τους αγγελους. Ἐπει
ουν εν τηι Ἐκκλησιαι αναξιαις βιουντες της πιστεως, ουκ αμπελων, αλλα συκη
ονομαζονται. Ἐκ νεας μεν ηλικιας, ως εικος, εν αυτηι φυτευθεντες δια του βα
πτισματος, μεχρι δε γηρους τον τροπον μεταβαλλο μενοι· εικοτως μακροθυμος ο
Θεος λεγει τωι αμπελ ουργωι, ητοι τωι αγγελωι της Ἐκκλησιας· «Ἰδου τρια ετη ερχομαι
ζητων καρπον εν τηι συκηι, και ουχ ευρισκω. Ἔκκοψον αυτην· ινα τι και την γην κατ
αργει; Ὁ δε φησι· Κυριε, αφες αυτην και τουτο το ετος, εως ου σκαψω περι αυτην και
βαλω κοπρια.» Τρια ουν ετη εισιν εν ανθρωποις, εν οις ερχεται ζη των καρπον ο
Θεος, αι τρεις μεθηλικιωσεις του αν 28.724 θρωπου, η ως παιδια, νεωτεροι, και
πρεσβυτεροι. Πολλοι γαρ, εν αυτωι τωι γηραι μετανοησαντες, δια θλιψεων τε
σκαφεντες, και δια πειρασμων δεξαμε νοι κοπρια, την αρετην εκαρποφορησαν.
Κυριλλου λζʹ. ∆ια τι η Ἐκκλησια καλειται Ἐκκλησια, και δια τι καθολικη; Ἀποκ.
Ἐκκλησια μεν, δια το παντας εκκαλει σθαι· καθολικη δε, διοτι καθολου του κοσμου
κεχυ μενη υπαρχει. Ἐρωτησις ληʹ. Ποθεν λεγεται αιρεσις; Ἀποκ. Ἀπο του αιρεισθαι τι
 
 
 
 

4

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιδιον και τουτο εξ ακολουθειν. Κειμενον λθʹ. «Ευχεσθε, ινα μη γενηται η φυγη υμων
εν χειμωνι, η εν σαββατωι.» Ἑρμηνεια. Σημειωτεον, οτι ο Θεος χειμωνα ουκ εποιησε.
Γεγραπται γαρ· «Θερος και εαρ συ επλα σας αυτα.» Φυγειν δε λεγει, οποταν η ψυχη
εκ του σωματος χωριζεται. Χειμωνα δε τας αμαρτιας κα λει· σαββατον δε την
αμελειαν· και ουαι την εν αμαρτιαι και αθυμιαι και αμελειαι ψυχην. Ἕτερον κειμενον
μʹ. «Λιθον ον απεδοκιμασαν οι οικοδομουντες.» Ἑρμηνεια. Λιθος ο Χριστος, οστις
απεδοκιμασθη υπο των γραμματεων και Φαρισαιων και πρεσβυ τερων του λαου των
Ἰουδαιων, και εγενετο κεφαλη της Ἐκκλησιας των εθνων. Ὃ λεγεται δια το
συγκρατειν εν τηι πιστει εις μιαν ομονοιαν τα εθνη. Ἐπειδη γαρ τα απογονα των
Ἑλληνων και των Ἰουδαιων πεπιστευκασι τωι Χριστωι, δια τουτο γωνιαι απεικασθη
και ο Χριστος, οτι τους γονους εκεινων συνηψεν εν τηι πιστει. Λεγεται δε και κατα
αλλον τινα τροπον ο Χριστος λιθος ακρογωνιαιος, επειδη, οτε κτιζεται οικια,
προστιθεασιν οι οικοδομουντες εν τηι γωνιαι του τοιχους λιθον ακρογωνιαιον, ητοι
τον εχοντα γωνιαν εν τηι ακραι αυτου. Πεσων δε ο τοιουτος εν τηι ακραι του τοιχους,
συναπτει και κρατει τα δυο τοιχη εν τωι αμα. Κατα ουν τοιουτον τροπον λεγεται και
ο Χρι στος λιθος ακρογωνιαιος, οτι συνηψε τους δυο λαους εν τωι αμα, τον τε λαον
των Ἰουδαιων και τον εξ εθνων· και δια τουτο λιθος ακρογωνιαιος ωνομα σται.
Ἐρωτ. Τι εστιν ο ειρηκεν ο Χριστος τωι Πετρωι ...; ηιξ δεσυντ θυαεδαμ. τουντες οι
οχλοι, και μεσον αυτων εχοντες τον Χρι στον ηρχοντο κρυπτως οπισθεν αυτου τινες,
και εκρουον αυτον, η ηρωτων αυτον αλλοι δοκιμαζοντες, Ειπε ημιν, αρα τις ετυψε
σε εκ του λαου κρυφιως; και εαν οιδας, προφητευσον και ειπε· δειξον ημιν εκ του
οχλου τον τυψαντα σε, και γνωσομεθα, οτι προφητης ει συ. Ἐρωτ. μαʹ. Τι εστι· «Και
κλινας την κεφαλην παρεδωκε το πνευμα;» Και γαρ παντες οι θνησκον τες πρωτον
τελευτωσι, και ουτω τας εαυτων κεφα λας κλινουσιν. 28.725 Ἀποκ. Ἐπειδη παντα
ετελεσεν ο Κυριος τα γεγραμμενα, την σαρκωσιν, την γεννησιν, την βαπτι σιν, την
των σημειων επιδειξιν, της διδασκαλιας την ενεργειαν, των μαθητων την οικειωσιν,
τα ανθρωπινα παντα, το παθος, την σταυρωσιν, τους εμπαιγμους, τας τρωσεις των
ηλων, μετα το πληρωσαι ταυτα, απερ εδει παθειν· ελειπετο μονον ο θανατος. Και
φοβουμενος ουκ ετολμα προσεγγισαι αυτωι· δια τουτο εκλινεν ο Χριστος την
κεφαλην, κραζων αυτον. Ἕως γαρ μη εκλινε την κεφαλην, ουκ ετολμα προσεγγισαι
αυτωι. ∆ια τουτο φησιν ο ευαγγελιστης· «Και κλινας την κεφαλην παρεδωκε το
πνευμα.» Ἐρωτ. μβʹ. Τινος χαριν εκραυγασεν ο Χριστος επι του σταυρου φωνηι
μεγαληι; Ἀποκ. Ἵνα δειξηι την δυναμιν αυτου, και εκφο βησηι τους Ἰουδαιους, και
προς πιστιν εισαγαγηι. Και γαρ η φωνη αυτη τας πετρας διεσχισε, και το κατα
πετασμα του ναου και εῤρηξε, την γην τε εσεισε, και τα μνημεια ανεωιξε. Και ουδε
ουτως συνηκαν οι αγνωμονες Ἰουδαιοι. Ἐρωτ. μγʹ. Πως ειδεν η Μαρια τον Κυριον,
και ποιωι τροπωι; Και γαρ ιστατο κλαιουσα εν τωι μνη μειωι εμπροσθεν των αγγελων
σκυθρωπωι τωι ηθει, και κατηφει τηι θεαι. Πως ουν ειδεν αυτον οπισθεν αυτης
περιπατουντα και ερχομενον; Ἀποκ. Ἔχει δε ουτως, οτι εκαθεζοντο οι αγγελοι
εμπροσθεν αυτης, και εβλεπον τον Χριστον ερχομενον οπισω αυτης· εκεινη δε οπισω
αυτης ουχ εωρα· οι δε αγγελοι καθεζομενοι εξεναντιας αυτης εθεωρουν τον Χριστον
ερχομενον οπισω αυτης, και ευθεως ανεστησαν. Ἰδουσα δε η γυνη τους αγγελους
αποπη δησαντας εξεπλαγη, και αυθις εστραφη εις τα οπισω ιδειν τι εθεασαντο οι
αγγελοι, και ειδεν ερχομενον τον Ἰησουν. Αυτη εστιν αιτια του ιδειν την Μαριαν τον
Κυριον στραφεισαν εις τα οπισω. Ἐρωτ. μδʹ. ∆ια τι ο Χριστος τοις μαθηταις αυτου
εζητησε μετα την αναστασιν φαγειν, ουχ ευρεθη δε ετερον μερος, αλλ' η μονον
ιχθυος οπτου μερος, και απο μελισσιου κηριον; Ἀποκ. Τινες το απο μελισσιου κηριον
 
 
 
 

5

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλας ηρμη νευσαν ειναι· φλυαρων μυθολογια ταυτα τα ρηματα. Το γαρ απο
μελισσιου κηριον και ιχθυος οπτου μερος ταυτα εισιν οια λεγει η Γραφη. Ἔχει δε
παραδοξον τινα ερμηνειαν και βαθυτατην και αναγωγικωτατην ακριβειαν. Ὁ νους
της αναγνωσεως ταυτηι εστιν ουτος· ο μεν ιχθυς παρεικαζεται εις την σκληραν
διαγωγην των ασκητων, των δαμασαντων την σαρκα νηστειαις και αγρυπνιαις και
ταις λοιπαις κακοπα θειαις, και σταυρωσαντων εαυτους τωι κοσμωι και ταις ηδοναις,
και υγροτησι και ταις τροφαις του βιου αποταξαμενων, και τηι ξηροτητι εαυτους
δαμασαν των, και τηι ασκητικηι οδωι πορευομενων, καθως εν ετειλατο ο Χριστος· «Ὁ
θελων την ψυχην αυτου σωσαι απολεσει αυτην,» εν νηστειαις δηλονοτι και
αγρυπνιαις, και ταις λοιπαις κακοπαθειαις. Πως δε παρεικαζεται ο ιχθυς εις την
ασκησιν, η την κακο παθειαν, ακουσον. Ἄνθρωπος ομοιος εστι του ιχθυος· 28.728
ωσπερ γαρ ο ιχθυς, εως εστιν εν τηι θαλασσηι, εχει πασαν την υγροτητα, και ζηι μετα
του αιματος αυτου και πασης ιλυος οταν δε κρατηθηι εξω του υδατος, νεκρουται·
τιθεμενος δε εν τωι πυρι οπτουται και ξηραινεται, και απολλυσι πασαν αυτου την
ακαθαρ σιαν· τοιουτωι τροπωι εστι και ο ανθρωπος· εως εστι μεσον του βιου, ζηι
εμπαθως προς τας ηδονας και ακολαστους επιθυμιας. Ὅταν δε αποστηι του κοσμου,
και βιωσηι εν ασκησει και σκληραγωγιαι εν τηι ερημωι, υπο πυρος του αγιου
Πνευματος θερμαινομενος, τοτε ξηραινεται εκ των παθων, και καθαιρεται απο
πασης ακαθαρσιας, και γινεται τωι Θεωι θυσια ευαρεστος δια των αρετων. Ὥσπερ ο
ιχθυς γινεται επιτηδειος εις τροφην οπτηθεις επ' ανθρακων· ουτως και ο ανθρωπος,
δια της θερμης του αγιου Πνευματος καθαρθεις, γινεται θυσια ευπροσδεκτος τωι
Κυριωι. Το δε απο μελισσιου κηριον εστι παλιν τοιαυτην εχον την ερμηνειαν.
Ζητητεον τοινυν πως ουκ ην το μελι χωρις κηριου. Ἔστι δε και κηριον χωρις με
λιτος· και εστι και μελι χωρις κηριου· εκει δε ευρε θησαν τα αμφοτερα· κατα τινα δε
τροπον, ακουσον. Το μεν μελι δια την γλυκυτητα του αγιου Πνευματος, ην εμελλεν
εκχεειν προς τους αποστολους και παντας τους πιστους· το δε κηριον δια την
σφραγιδα, ην παρεχει τοις πιστοις πασι δια του βαπτισματος. Και γαρ ο θησαυρος,
οσον εστι βεβυσμενος δια κηριου, τοσουτον εστιν ασφαλεστερος. Τοιουτωι τροπωι
ουν και ο της θειας χαριτος πλουτος εν τωι ανθρωπωι υπαρχει ασυλος, εχων την
σφραγιδα του αγιου βαπτισματος, και το σημειον του σταυρου, και την πιστιν εις
Χριστον. Περι δοξης. Ἐρωτ. μεʹ. Γινωσκε δε, οτι ο Κυριος ημων και Θεος Ἰησους
Χριστος, μετα το σαρκωθηναι εκ Πνευματος αγιου και εκ της αει παρθενου Μαριας,
και ενανθρωπησαι, και παντα ανθρωπινα αναλαβεσθαι χωρις αμαρτιας και
ασθενειας, και μετα το θαυμα τουργησαι και σταυρωθηναι, και τηι τριτηι ημεραι
αναστηναι κατα τας Γραφας, υστερον ανεληφθη, και εκαθισεν εν δεξιαι του Θεου.
∆εξιαν δε ακουων του Θεου, μη τοπους και σχηματα δοξης περιγραφε. ∆εξια γαρ και
αριστερα των περιγραφομενων εστιν· ο δε Θεος απλαστος και αοριστος και
ασχηματιστος, και απεριγραπτος εστι. ∆εξιαν δε του Θεου οταν ακουσηις, την δοξαν
και την τιμην του Θεου ειναι νοει. Και ο μεν Υιος του Θεου και Θεος, καθως ειρηται,
μετα το πληρωσαι πασαν οικονομιαν, υστερον ανεληφθη· το δε Πνευμα το αγιον,
κατελθον επι τους αγιους μαθητας τηι αγια Πεντηκοστηι, και εκχυθεν επι πασαν
σαρκα, ουκ ανεληφθη, αλλα κατα γενεαν και γενεαν διερχεται εις παντας, και καθως
ενα εκαστον ευροι των ανθρωπων, κατασκηνοι επ' αυτον κατα την αναλογιαν της
εκαστου καθαρσεως, υπερ μελι γλυκαζον εν τηι ψυχηι. Ἐρωτ. μςʹ. Τι εστιν ο ειπεν ο
Χριστος, οτι «Ὃς αν ειπηι λογον κατα του Υιου ανθρωπου, αφεθησεται αυτωι· ος δ' αν
ειπηι κατα του αγιου Πνευματος, ουκ 28.729 αφεθησεται ουτε εν τωι νυν αιωνι ουτε
εν τωι μελ λοντι;» Ἑρμηνεια. Τουτο ειρηκεν ο Χριστος, επειδη δι πλους κατ' ουσιαν,
 
 
 
 

6

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεος και ανθρωπος, πας οστις αθετησει βλασφημων εις την σαρκα αυτου, αφεθη
σεται αυτωι μετανοησαντι, τωι δε βλασφημησαντι εις την ... Caetera desiderantur ...
μφαινον το τριτον προσωπον ομοιον ανθρωπωι τον κατα ανθρωπον αυτου
παρουσιαν φανερωτατα γρα φον· το δε τεταρτον ομοιον αετωι πετομενωι, την του
Πνευματος επι την Ἐκκλησιαν εφιπταμενην, δοσιν σαφηνιζον, και τα Ευαγγελια
τουτοις συμφωνα, εν οις συγκαθεζεται ο Χριστος. Το μεν γαρ κατα Ἰωαννην την απο
του Πατρος αυτου ηγεμονικην και ενδοξον αυτου γενεαν εκδιηγειται λεγων· «Ἐν
αρχηι ην ο Λογος·» διο και αετος μετωνομασται, ως τα υψη ... κενεμβατησας,
κακειθεν τα αποῤρητα μυηθεις, και τα κρυπτα της θεολογιας ... ανιμησαμενος, και
την αῤρητον και ακαταληπτον γεννησιν του Υιου του Θεου συγγρα ψαμενος. Το δε
κατα Λουκαν αρχεται απο του Ζαχαριου του ιερεως· το δε κατα Ματθαιον την κατα
ανθρωπον αυτου γεννησιν γραφεις «Βιβλος γενεσεως.» Το δε κατα Μαρκον· «Ἀρχη
του Ευαγγελιου.» ∆ια τουτο και τεσσαρες καθολικαι διαθηκαι τοις ανθρωποις
εδοθησαν μια μεν κατα τον κατακλυσμον του Νωε επι του τοξου· δευτερα επι του
Ἀβρααμ επι του σημειου της περιτομης· τριτη η δια του Μωσεως εν τηι νομοθεσιαι·
τεταρτη η δια του αγιου Ευαγγελιου, του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου χαρις και
δωρεα.
ΕΚ ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ∆ΙΑΦΟΡΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑΙ. Ἐρωτ. μζʹ. Τι εστιν· «Ἡ δε γη ην αορατος
και ακατασκευαστος;» Ἀποκ. Ὅτι ουκ ην ακμην κοσμηθεισα. Ἐπικειμενου γαρ του
υδατος επανω αυτης, αορατος ην ητοι αθεωρητος και αφανης· ακατασκευαστος δε
ητοι ακαλλωπιστος, ατελειωτος· ακμην γαρ ουκ ειχεν ουτε ανθη, ουτε λειμωνας,
ουτε φυτα, ουτε βλαστην. Ἐρωτ. μηʹ. Ποιον πνευμα επεφερετο επανω του υδατος;
Ἀποκ. Τισι μεν δοκει το παναγιον Πνευμα ζωογονουν την των υδατων φυσιν· εγω δε
αρμοδιως το, «επεφερετο,» την κινητικην του αερος ουσιαν φημι παραδηλουν, καθα
και ∆αβιδ περι του Θεου των ολων φησι «Πνευσει το πνευμα αυτου, και ρυησεται
υδατα.» Ἐρωτ. μθʹ. ∆ια τι, μιαν την συναγωγην των υδα 28.732 των ειπων, μετα
ταυτα πολλας προσωνομασε; «Συνηχθη» γαρ, φησι, «το υδωρ το υποκατω του
ουρανου εις τας συναγωγας αυτων.» Ἀποκ. Μια εστι των υδατων η φυσις και
συναγωγη· πληθυντικως δε τας συναγωγας ωνομασεν, επειδη αλλο μεν το Ἰνδικον
πελαγος, αλλο δε το Ποντικον, και το Ἀτλαντικον ετερον, και αλλο μεν η Προποντις,
και Αιγαιον ετερον, και αλλος παλιν ο Ἰωνιος κολ πος. Ἔξωθεν δε παλιν επικειται
το μεγιστον πελα γος, ο τινες Ὠκεανον ονομαζουσι. Τουτου χαριν, ως μεν
συνηγμενην, συναγωγην μιαν ωνομασεν· ως δε διαιρουμενην, συναγωγας. Ἐρωτ. νʹ.
Ποιον φως εχωριζε την ημεραν και την νυκτα, πριν γενεσθαι τον ηλιον; Και γαρ ο
ηλιος και οι λοιποι φωστηρες υστερον εγενοντο. «Και εγενετο δε εσπερα, και
εγενετο πρωι ημερα,» πως γαρ νοη τεον; ουπω γαρ ηλιος. Ἀποκ. Το φως ειπεν ο
Θεος, και εγενετο. Ἐκεινο ουν ην το διαχωριζον την ημεραν και την νυκτα. Και
ειπεν ο Θεος, οτι «Γενηθητω φως, και εγενετο φως.» Τουτο ουκ εστιν ηλιος· ποιον δε
εστι τουτο το φως, ακουσον. Τουτο το φως εστι το πρωινον, οπερ ανα τελλει και
φωτιζει τον κοσμον απο πρωι πριν ανα τειλαι τον ηλιον. Και μηδεις νομισηι, οτι του
ηλιου εστι το φεγγος εκεινο, οπερ αυγαζει ταχυ και φω τιζει τον κοσμον πριν του
ηλιου· αλλ' αυτο εστιν οπερ λεγει η Γραφη· «Και ειπεν ο Θεος· Γενηθητω φως, και
εγενετο φως.» Τουτο το φως πολυ και υπερλαμ προν υπαρχον, τοτε διειλεν αυτο ο
Θεος εις τους φω στηρας, τον τε ηλιον και την σεληνην και τα λοιπα. Ἐρωτ. ναʹ. Τι
λεγει, οτι «Ἔστωσαν εις σημεια και εις καιρους, και ημερας και ενιαυτους;» Ἀποκ.
Σημεια καλει το ειδεναι σπορου καιρον και θερους, και τρυγητου, το φυτευσαι εν
 
 
 
 

7

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιωι καιρωι, ποτε ξυλον τεμειν. Ἕκαστος γαρ καιρος εχει την ιδιαν εργασιαν.
Τεσσαρας γαρ εχει καιρους ο χρονος· εκαστος δε καιρος εχει την ιδιαν εργασιαν
Ἐρωτ. νβʹ. ∆ια τι τα μεν φυτα προ των φωστηρων εποιησεν ο Θεος, τα δε ζωα μετα
ταυτα; Ἀποκ. ∆ιοτι τα μεν φυτα εισιν αψυχα, και ουτε οφθαλμους εχουσι, και
εκτισθησαν προ των φωστηρων· εβασταζον γαρ του φωτος την λαμπροτητα· μετα δε
τους φωστηρας υστερον εγενοντο τα ζωα· επειδη εμερισεν ο Θεος το φως το πρωτον
το μεγα ο εποιησεν εις τους φωστηρας, και διεσκορπισθη, και εγενετο ελαφροτερον·
ει μη γαρ ουτως εγενετο, ουκ ηδυνατο τα ζωα υποφερειν την πολλην αστραπην και
την λαμπροτητα ολου του πυρος εκεινου. Και δια τουτο εγενοντο υστερον τα ζωα,
οπως δυνωνται φε ρειν του πυρος την λαμπροτητα. Ἐρωτ. νγʹ. ∆ια τι ο Θεος πλασας
τον ανθρωπον εκ της γης, ουκ επλασε και την Ευαν. αλλ' εκ της πλευ ρας αυτου
επλασεν αυτην; Ἀποκ. Ἵνα μη εχωσιν αφορμην λεγειν, οτι αλλο το 28.733 χωμα εστι
του Ἀδαμ, και αλλο της Ευας· και κρεισ σον ην το χωμα ο επλασε τον Ἀδαμ, και εξ
εκεινου εισιν οι καλοι και εναρετοι ανθρωποι· απο δε της Ευας εισιν οι κακοι και
πονηροι, και οι σκολιοι αν θρωποι. ∆ια τουτο επλασεν αυτους ο Θεος εξ ενος χω
ματος. Ἐρωτ. νδʹ. ∆ια τι, ως εστι κρεισσον και παραδο ξοτερον ποιημα του Θεου ο
ανθρωπος (βασιλεα γαρ αυτον πεποιηκεν επι της γης, και κατ' εικονα και καθ'
ομοιωσιν αυτου εποιησεν αυτον), πως επλασεν αυτον ο Θεος υστερον παντων; Ἀποκ.
Ἐπειδη ωσπερ βασιλευς, οταν μελλει απελ θειν εν πολει τινι, πρωτον ευτρεπιζουσιν
αυτου την ετοιμασιαν, και κατασκευαζοντες αυτου την δωρο φοριαν, και πασαν
αυτου την υπηρεσιαν και ανα παυσιν, μετα τουτο δε παραγινεται ο βασιλευς, ουτω
γεγονε και επι του ανθρωπου. Πρωτον εφροντισεν ο Θεος τα της αναπαυσεως αυτου,
και ειργασατο την κατ οικιαν αυτου και πασαν την χρειαν και αναπαυσιν αυτου, και
μετα ταυτα επλασεν αυτον. Ἐρωτ. νεʹ. Τι εστι το· «Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα
ημετεραν, και καθ' ομοιωσιν;» Τι το «κατ' εικονα;» και τι το «καθ' ομοιωσιν;» Ἀποκ.
Ουχ ωσπερ οι ανθρωποι, ουτως και ο Θεος εστιν ανθρωπομορφος· απαγε! Ἀλλα το
«κατ' εικο να» τουτο εστιν· ωσπερ γαρ ο Θεος βασιλευει εν παντι κοσμωι, και αρχει,
και εξουσιαζει παντων των εν ουρανωι και τηι γηι· ουτω και ο ανθρωπος αρχων και
βασιλευς καθεστηκε παντων των επιγειων πρα γματων, και αυτεξουσιως ο βουλεται
πραττει, καθ απερ και ο Θεος· και τουτο εστι το «κατ' εικονα.» Το δε «καθ' ομοιωσιν»
εστι το αγαθον και εναρετον. Ὥσπερ γαρ ο Θεος αγαθος εστι και ελεημων, και ευ
σπλαγχνος, και δικαιος, μακροθυμος τε και πραος, αγαπητικος τε και συμπαθης,
ειρηνικος τε και επι εικης, ελεων και τρεφων παντας ανθρωπους, και επι πασι το
αγαθον ενδεικνυμενος· τοιουτωι τροπωι ειρ γασατο και επλασε, και θελει ειναι τον
ανθρωπον, ινα πασηι αρετηι υπαρχηι κατακεκοσμημενος, και ... μιμειται Θεωι κατα το
δυνατον ανθρωπωι εν πασηι αγαθοεργιαι και σεμνοτητι. Ἐρωτ. νςʹ. Τινι ο Θεος ειρηκε·
«Ποιησωμεν αν θρωπον κατ' εικονα ημετεραν, και καθ' ομοιωσιν;» Ἀποκ. Τινες των
δυσωνυμων αιρετικων προς τους αγγελους αυτο ειρηκεναι και τους πονηρους
δαιμονας εφθασαν· ου συνιεντες οι εμβροντητοι, οτι ου κατ' εικονας ημετερας εφη,
αλλα κατ' εικονα ημετεραν. Θεου δε και αγγελων και δαιμονων ουτε ουσια ουτε
εικων η αυτη. Ἐγω δε φημι, οτι, προθεωρων την του Μονογενους σαρκωσιν τε και
ενανθρωπησιν, και ως ταυτην την φυσιν εκ Παρθενου ληψεται, και ουτως εαυτωι εν
μεν προσωπον Θεου και ανθρωπου νοησας, και μιαν αυτωι προσκυνησιν παρα της
κτισεως απα 28.736 σης προσφερεσθαι, προς αυτον τον μονογενη Υιον ποιειται τον
λογον. Ἐρωτ. νζʹ. Ποια εστιν αρχη και προτερευει, η νυξ η η ημερα; Ἀποκ. Ἀπο μεν
της αρχηθεν κοσμοποιιας, ητοι της πλασεως του Ἀδαμ, εως της Χριστου παρουσιας
πρωτη υπηρχεν η ημερα, καθως λεγει και η θεια Γραφη· και οτι ειπεν ο Θεος·
 
 
 
 

8

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

«Γενηθητω φως, και εγενετο φως,» και οτι «εκαλεσεν ο Θεος το φως ημε ραν, και το
σκοτος εκαλεσε νυκτα·» πρωτον τιθεισα το φως· και γαρ δια τουτο υπηρχε πρωτη
ημερα. Ἐπειδη απο του φωτος ηρξαμεθα, και εις σκοτασμον κατηνεχθημεν υστερον.
Πλανηθεντες γαρ απο της ευ θειας οδου εις ειδωλα και σκοτασμον απατης ενεπε
σαμεν. Ἀπο δε της Χριστου παρουσιας αρχεται πα λιν και πρωτευει η νυξ της ημερας.
∆ια τουτο και αφ' εσπερας αρχομεθα εορταζοντες τας επαυριον ημερας. Ποιωι δε
τροπωι γεγονεν ουτως, ακουσον. Ἐπειδη το πρωτον απο του φωτος προς το σκοτος
ενεπεσαμεν, δια τουτο και το φως εχει την αρχην, το δε σκοτος υστερον. Ἀφ' ου δε ο
ηλιος της δικαιοσυνης Χριστος ο Θεος ημων τωι κοσμωι ανετειλε, και απο του
σκοτους της πλανης προς το φως της θεογνωσιας ημας επ ανηγαγε, δια τουτο και
ημεις απο του σκοτους αρχομε θα, και προς το φως καταληγομεν. Ἐν τουτωι καν η
νυξ πρωτευει, αρχην διδουσα ημας, και παραπεμπουσα προς το φως. Και γαρ ο βιος
ουτος σκοτος παρα τηι Γραφηι ονομαζεται, καθως ο θεσπεσιος Παυλος ουτω φησιν·
«Ἀποθωμεθα τα εργα του σκοτους, και εν δυσωμεθα τα οπλα του φωτος·» τουτεστι
του μελ λοντος αιωνος. Φως γαρ ο μελλων εστι. Τα δε οπλα του φωτος εκεινου εισιν
αι αρεται. ∆ια τουτο και ο Χριστος ελεγεν· «Ἕως το φως εχετε, περιπατειτε, ινα μη
σκοτια υμας καταλαβηι.» Φως δε τας αρετας εκαλεσεν, ας δυναται εχειν ο ανθρωπος
εως ου ζηι· μετα θανατον γαρ ου δυναται ταυτα ευρειν. Σκοτος δε ο αιων ουτος δια
τας σκοτεινας αυτου πραξεις και αθεμιτους· ως παλιν ειρηκεν ο Χριστος· «Ὁ ακο
λουθων εμοι ου μη περιπατησει εν τηι σκοτειαι, αλλ' εξει το φως της ζωης.» Και γαρ
το ακολουθειν τωι Χριστωι τουτο εστι το ποιειν τα ευαρεστα αυτου, και φυλασσειν
τας εντολας αυτου. Ὁ τοιουτος γαρ ου μη περιπατησει εν τηι σκοτειαι, τουτεστιν εν
ταις μαται αις οδοις του βιου τουτου, αλλα κατασκηνωσει και ... λαβει το αιωνιον
φως της ζωης του μελλοντος αιω νος, και την εκει απεραντον ευφροσυνην και
αγαλλιασιν. Ἐρωτ. νηʹ. Ὅτι μετα την βρωσιν εγνωσαν, οτι γυμνοι ησαν ο τε Ἀδαμ
και η Ευα, η και προ της βρωσεως ειχον ταυτην την αισθησιν, Ἀποκ. Ὥσπερ τα
κομιδη νηπια ερυθριαιν ου πε φυκε της εσθητος γυμνουμενα, αλλα κατα μικρον του
σωματος αυξανομενου, και την εντροπην προσλαμ βανουσιν ουτω δη και περι του
Ἀδαμ και της Ευας. Ευθυς μεν πλασθεντες, οια δη νηπιοι και ευθυγενεις, 28.737 και
της αμαρτιας αμετοχοι, ουκ ηισχυνοντο διχα πε ριβολαιου· μετα δε την πειραν της
αμαρτιας φυλλοις συνεκαλυψαν τα εαυτων μορια. Ἐρωτ. νθʹ. Τι εστιν, οτι «Ἰδου
Ἀδαμ γεγονεν ως εις εξ ημων;» Ἀποκ. Ἐλεγκτικως την εικασιν του Ἀδαμ
μεμφομενος λεγει ο Θεος· Μη ο ενομισας γενεσθαι εγε νετο; Μη Θεος εγενου, καθως
ο πονηρος ειπε σοι, και επλανησε σε; Ἐπιθυμησας γαρ υψηλοτερος γε νεσθαι, εις το
ηττον εξεπεσεν. Ἐρωτ. ξʹ. Τι εστι το, «Προς σε η αποστροφη αυ του, και συ αυτου
αρξεις;» Ἀποκ. Του προσενεχθεντος δωρου ειπεν ο Θεος τωι Καιν, οτι, Αυτου του
δωρου ου προσηγαγες, προσγενηται σοι η αποστροφη αυτου, και συ εξου σιασεις
αυτου. Ὡς θελεις ποιησον. Ἐγω γαρ αυτο ου προσεδεξαμην. Ἐρωτ. ξαʹ. ∆ια τι,
αμαρτησαντος του Ἀδαμ, Ἄβελ ο δικαιος ετελευτησεν; Ἀποκ. Ἐπειδη ουκ ηθελησεν ο
Θεος γενεσθαι του θανατου το θεμελιον ισχυρον· ει γαρ ο Ἀδαμ πρωτος ετελευτησεν,
ισχυραν εκεινος αν την κρηπιδα εσχεν, ως πρωτον νεκρον τον ημαρτηκοτα
δεξαμενος. Ἐπειδη δε τον αδικως ανηιρημενον πρωτον εδεξατο, σφαλερον εχει και
σαθρον αυτου το θεμελιον. Ἐρωτ. ξβʹ. Τι λεγει, οτι «Πας ο αποκτεινας Καιν επτα
εκδικουμενα παραλυσει;» Ἀποκ. Τοις παρα του Καιν τετολμημενοις πρωτον
αμαρτημα φθονος επι τηι προτιμησει του Ἄβελ· δευτερον δολος, μεθ' ου διηλεχθη τωι
αδελφωι ειπων· «∆ιελθωμεν εις το πεδιον·» τριτον φονος, προσθηκη του κακου·
τεταρτον, οτι του αδελφου μειζων η επι τασις· πεμπτον, οτι γονευσι πενθος
 
 
 
 

9

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εποιησεν· εκτον, οτι την γην αιμασιν εμιανεν· εβδομον, οτι Θεον εψευσατο.
Ἐρωτηθεις γαρ, οτι «Που εστιν Ἄβελ ο αδελφος σου;» ειπεν· «Ουκ οιδα.» Ἑπτα ουν
εκδι κουμενα παρελυετο εν τωι αναιρεθηναι τον Καιν. Ἑπτα εκδικουμενα εισι ταυτα·
πρωτον, οτι τον Θεον παρωργισε· δευτερον, οτι τον πατερα ελυπησε· τριτον, μητερα
ατεκνον απεδειξε· τεταρτον, αδελφον απεκτεινε· πεμπτον, αιμα εξεχεεν· εκτον,
φονον ειργασατο· εβδομον, ᾅδην ενεκαινισεν. Ἐρωτ. ξγʹ. Τι εστι· «Μειζων η αιτια
μου του αφεθηναι μοι ζηιν, και μη αποθανειν;» Ἀποκ. «Μειζων εγενετο η καταδικη
μου·» και γαρ τοιουτος γεγονεν ο Καιν εκ της καταρας του Θεου, οτι ο τρομος και ο
κλονος των μελων αυτου, ου ειχεν, ουδε βρωμα βαλειν εν τωι στοματι αυτου ηδυ
νατο. Ἐρωτ. ξδʹ. Τι λεγει Λαμεχ, οτι «Ἄνδρα απ 28.740 εκτεινα εις τραυμα εμοι, και
νεανισκον εις μωλωπα εμοι;» Ἀποκ. Ου δυο λεγει, καθως τινες υπειληφασιν, ουδε
τον Καιν, ως ετεροι μεμυθολογηκασιν, αλλ' ενα, και τουτον νεον· «ανδρα» γαρ «εις
τραυμα εμοι, και νεανισκον εις μωλωπα εμοι·» τουτεστιν, ανδρα νεον εχοντα την
ηλικιαν. ∆ιεφυγε δε την τιμω ριαν δια την ομολογιαν της αμαρτιας, και καθ' εαυτου
την ψηφον επενεγκων, την θειαν εκωλυσε ψηφον. Ἐρωτ. ξεʹ. Τινας υιους Θεου
κεκληκεν ο Μωσης, ειπων· «Ἰδοντες δε υιοι του Θεου τας θυγατερας των ανθρωπων,
ελαβον εαυτοις γυναικας;» Ἀποκ. Ἐκ μεν του Ἀδαμ εγεννηθη ο Σηθ· τριτος γαρ ην
απο του Ἄβελ· εκ δε του Σηθ ο Ἐνως. Ουτος ηλπισεν επικαλεισθαι τον Κυριον και
Θεον. Ὅθεν οι εκ τουτου γεννηθεντες παιδες υιοι Θεου εχρηματι σαν, ωσπερ και
ημεις εκ της του δεσποτου Χριστου προσηγοριας Χριστιανοι καλουμεθα. Και γαρ
κεχω ριστο του Σηθ το γενος, και ουκ εμιγνυτο τοις εκ του Καιν δια την
επενεχθεισαν αυτωι παρα του Θεου των ολων αραν. Ὕστερον και ευειδεις
θεασαμενοι τας θυ γατερας της του Καιν συγγενειας, και καταθελχθεν τες, ελαβον
αυτας εαυτοις εις γυναικας, και διεφθει ραν την οικειαν συγγενειαν. Ἐρωτ. ξςʹ. Τι ο
λεγει· «Ἀναβλεψας Ἀβρααμ, ειδε· και ιδου κριος εις κατεχομενος των κερατων
αυτου εν φυτωι Σαβεκ;» Ἀποκ. Φυτον Σαβεκ ο τιμιος εστι σταυρος· κατα δε Ἑβραιους
δοκει το Σαβεκ αφεσεως και συγχωρη σεως. Ὁ δε εν τωι Σαβεκ τωι φυτωι κατεχομενος
κριος, οστις και εις θυσιαν προσηχθη αντι Ἰσαακ, τον Χρι στον προετυπου, τον
προσενεχθεντα υπερ ημων αμω μον ιερειον, και εν τωι σταυρωι θανατον υποσταντα
ενεκεν ημων. «Τωι γαρ μωλωπι αυτου ημεις παντες ιαθημεν,» φησιν Ἡσαΐας, «και
περι ημων οδυνα ται, και ετραυματισθη δια τας αμαρτιας ημων.» Ὥσπερ ο κριος
εκεινος ουν προσηχθη αντι Ἰσαακ, ουτω και ο Χριστος προσηχθη υπερ ημων απαν
των. Ἐρωτ. ξζʹ. Τι λεγει ο Ἰσαακ, οτι «Ἰδου οσμη του υιου μου ως οσμη αγρου
πληρης, ον ευλογησαι Κυ ριος, και δυη σοι Κυριος απο της δροσου του ου ρανου και
απο της πιοτητος της γης, και πληθος σιτου και οινου, και δουλευσατωσαν σοι
εθνη,» και τα εξης. Ἀποκ. Ἀγρος εστιν ο κοσμος· δροσος δε ουρανου η θεοτης· πιοτης
δε της γης η ανθρωποτης. Ὥσπερ τοινυν η δροσος μεν αορατως κατεισι, κατω δε
συνισταμενη γινεται δηλη· ουτως αορατος ων ο Θεος Λογος, δια της σαρκος επι της
γης ωφθη, και τοις ανθρωποις συνανεστραφη. Και ο σιτος δε και ο οινος των θειων
μυστηριων αινιγματα. ∆ουλευουσι παντα τα εθνη τωι Χριστωι. 28.741 Ἐρωτ. ξηʹ. Τι
δηλοι, οτι ελαβεν ο Ἰακωβ τρεις ραβδους, χλωραν στυρακινην, και καρυΐνην, και
πλα τανιαν, και ελεπτυνεν αυτας; Ἀποκ. Αι τρεις ραβδοι συμβολικως εισιν αι τρεις
δυναμεις της ψυχης, το λογικον, και το επιθυμητι κον, και το θυμητικον· ητοι αι
τρεις θεωριαι, των σωματων, των ασωματων, και της αγιας Τριαδος· ητοι γενικως η
πρακτικη δια της καρυΐνης, η θεω ρητικη δε δια της στυρακινης· δια δε της πλατα
νου τον κοσμον τουτον και την θεωριαν αυτου ηινι ξατο. Ἐρωτ. ξθʹ. Τινος χαριν ο
Ἰακωβ αναβλεψας ειδε παρεμβολην Θεου παραβεβληκυιαν, και ειπε· «Παρ εμβολη
 
 
 
 

10

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεου αυτη;» Ἀποκ. ∆ια τουτο η παρεμβολη των αγγελων φαι νεται τωι Ἰακωβ, ινα
θαρσησηι, και μη φοβηθηι τον αδελφον αυτου Ἠσαυ. Ἐβουλετο γαρ ο Ἠσαυ
αποκτειναι αυτον, και δια τουτο επαλαισε και μετ' αγ γελου, και ειπεν αυτωι ο
αγγελος· «Ἐμε νενικηκας, και ανθρωπον δεδοικας;» εγνω δε οτι τον Θεον εχει
βοηθον. Ἐρωτ. οʹ. Τι εστι· «Σκυμνος λεοντος Ἰουδα, εκ βλαστου, υιε μου, ανεβης,
αναπεσων εκοιμηθης ως λεων,» και τα εξης; Ἀποκ. Τουτο αρμοττει επι του Χριστου.
Ὥσπερ γαρ ο λεων και καθευδων φοβερος εστιν, ουτως ο δεσποτικος θανατος
φοβερος και τωι θανατωι και τωι διαβολωι. Λεοντα δε αυτον εκαλεσε και σκυμνον
λεον τος ως βασιλεα και ως βασιλεως υιον. Το δε, «Τις εγερει αυτον;» την αφατον
αυτου δεικνυσι δυναμιν. Αυτος γαρ εαυτον ανεστησε κατα την αυτου προῤρη σιν·
φησι γαρ· «Λυσατε τον ναον τουτον, και εν τρισιν ημεραις εγερω αυτον.» Ἐρωτ. οαʹ.
Τι εστι· «∆εσμευων προς αμπελον τον πωλον αυτου, και τηι ελικι τον πωλον της
ονου αυ του;» Ἀποκ. Ἄμπελον μεν την Ἱερουσαλημ λεγει· πωλον δε τον εξ εθνων
λαον, ως αδαμαστον. Τουτο γαρ και ο Κυριος ηινιξατο, αποστειλας τους μαθητας
προς το λυσαι την ονον και τον πωλον, εφ' ωι ουδεις ανθρω πων εκαθισεν. Ουτε
πατριαρχης, ουτε νομοθετης, ουτε προφητης των εθνων εφροντισε σωτηριας· απο
στολοι προσταχθεντες ελυσαν την των ανθρωπων φυ σιν, δεδεμενην ταις αμαρτιαις.
Ἐρωτ. οβʹ. Τι εστιν ο λεγει· «Πλυνει εν οινωι την στολην αυτου, και εν αιματι
σταφυλης την περι βολην αυτου,» και τα εξης; Ἀποκ. Τα κατα του παθους του
Χριστου λεγει· και το μεν σωμα στολην ονομαζει, το δε αιμα οινον· επειδη και τον
μυστικον οινον αιμα κεκληκεν ο δε σποτης. Το δε, Χαρωποι οι οφθαλμοι αυτου απο
οινου, την μετα το παθος ευφροσυνην δηλοι. 28.744 Ἐρωτ. ογʹ. Τις Θεον πρωτος
ωνομασεν επι της γης; Ἀποκ. Ὁ διαβολος ειπων τηι Ευαι· «Τι οτι ειπεν ο Θεος μη
φαγειν απο του ξυλου;» Ἐρωτ. οδʹ. Τι μελλουσι γενεσθαι τα στοιχεια, ο ηλιος, και η
σεληνη, και τα αστρα εν τηι δευτεραι παρουσιαι; Ἀποκ. ∆οθησεται αυτοις τοπος
κατοικιας εν ενι μερει, πλην ουκ εις τελος αφανισθησονται. Ἐρωτ. οεʹ. ∆ια τι τωι μεν
Καιν κατηρασατο ο Θεος, λεγων· «Ἐπικαταρατος συ απο της γης·» επι δε του Ἀδαμ τηι
γηι επεθετο την καταραν ειπων· «Ἐπικαταρατος η γη εν τοις εργοις σου;» Ἀποκ. Ὅτι
ο μεν Καιν ηρνησατο τον Θεον, κρυψας το αμαρτημα· διο και μειζονα την καταδικην
ειργα σατο· ο δε Ἀδαμ ομολογησας, την πολλην εξ αυτου απωσατο τιμωριαν· ο γαρ
τα εαυτου πταισματα εξο μολογησαμενος επιτυγχανει αφεσεως. Ἐρωτ. οςʹ. Τι εστιν·
«Ἵνα τι εφρυαξαν εθνη, και λαοι εμελετησαν κενα;» Ἀποκ. Ἔθνη λεγει των
Ῥωμαιων, ηγουν των Φραγγων το γενος, των σταυρωσαντων τον Χριστον. Λαον δε
λεγει των Ἰουδαιων την κεφαλην. Παρεστησαν οι βασιλεις της γης, ο Πιλατος τε και
ο Ἡρω δης, αρχοντες δε Ἄννας και Καιαφας. Ψαλμος υπερ των ληνων. Ἐρωτ. οζʹ.
Τινας λεγει ληνους; Ἀποκ. Τας εκκλησιας, εν αις εκχειται ο οινος, ητοι το αγιον αιμα
του Κυριου Ἰησου Χριστου, και θυεται και το αγιον σωμα αυτου. Ὃ δε λεγει ο προ
φητης Ἡσαΐας, οτι «Ληνον επατησα μονωτατος,» τουτο ερμηνευει. Ὥσπερ η ληνος
δοχειον εστι, και εν ταυτηι καταπατουνται αι σταφυλαι· ουτως κατεπα τησε και ο
Χριστος τους εχθρους αυτου, νοητους τε και αισθητους. Ειπωμεν δε και τουτο, οτι
βοτρυς και σταφυλη ο Χριστος, οστις αποθλιψας εαυτον εκου σιαι πληγηι και θανατωι,
απεσταξε το θειον γλευκος, και εφοινιξεν εαυτον τωι ιδιωι αιματι. Μονωτατος δε
εστιν, οτι μονος αυτος ο Χριστος απεθανεν υπερ ημων· «Ουτε γαρ αγγελος, ουτε
πρεσβυς, αλλ' αυτος ο Κυριος εσωσεν ημας.» Ὁ δε Πετρος ηρνησατο εν τωι του
παθους καιρωι, και οι λοιποι εφυγον απο στολοι. Ἐρωτ. οηʹ. Τι εστιν· «Οι διψωντες,
πορευεσθε εφ' υδωρ;» Ἀποκ. Ὕδωρ το αγιον βαπτισμα δηλοι, η την των δακρυων
πηγην, ητοι την μετανοιαν. Το δε, «Βαδισαντες, αγορασατε, και φαγετε και πιετε
 
 
 
 

11

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανευ αργυριου,» το αγιον βαπτισμα του Κυριου ημων Ἰη σου Χριστου. Ὡσαυτως και
το, «Κυριος τον κατακλυσμον κατ οικιει,» το αγιον εμφαινει βαπτισμα· επειδη κα
τακλυζει πασας τας αμαρτιας. Ἑρμην. οθʹ. Τι, «Φωνη Κυριου διακοπτοντος φλο γα
πυρος;» 28.745 Ἀποκ. Τουτο δηλοι την μελλουσαν κολασιν του πυρος· επειδη τηι του
Χριστου προσταξει μελλει διαι ρεθηναι. Το πυρ γαρ εχει δυο ενεργειας· και το μεν
φωτιζον μελλει δουναι τοις δικαιοις, το δε καιον τοις αμαρτωλοις. Ἑρμηνεια πʹ. «Ὁ
ποταμος του Θεου επληρωθη υδατων.» Ἀποκ. Ὑετοι εισιν οι αποστολοι.
Ἐπλησθησαν γαρ παντοιων δωρεων και χαρισματων. Ἐντευθεν και πας ανθρωπος
καθαρος και εναρετος τοιουτος υπαρχει· και γαρ το υδωρ και η δροσος εν τηι Γραφηι,
ποτε μεν δηλοι το χαρισμα του Θεου, ποτε δε τους πειρασμους και την ταραχην της
ψυχης. Ὅταν δε λεγει, οτι «Ὁ πιστευων εις εμε, ποτα μοι ρευσουσιν εκ της κοιλιας
αυτου·» και, «Ὡς δρο σος Ἀερμων η καταβαινουσα επι τα ορη Σιων,» τα χαρισματα
λεγει του αγιου Πνευματος. Ὄρη δε Σιων λεγει τους κατα Θεον ζωντας
πνευματικους. Παλιν οταν λεγει· «Σωσον με, ο Θεος, οτι εισηλ θοσαν υδατα εως
ψυχης μου·» και, «Ἄρα διηλθεν η ψυχη ημων το υδωρ το ανυποστατον,» τους πειρα
σμους λεγει της ψυχης. Ἐρωτ. παʹ. Τι εστιν· «Ἀναβας εις υψος, ηιχμα λωτευσας
αιχμαλωσιαν;» Ἀποκ. Τουτο λεγει, οτι αναβας ο Χριστος επι του σταυρου, τον ᾅδην
εσκυλευσε, και ηιχμαλωτευσε. Τουτο εστι και το λεγον· «Ειπεν ο Κυριος· Ἐκ Βασαν
επιστρεψω,» τουτεστιν απο του σταυρου επιστρεψω εις ᾅδην. Βασαν γαρ
ερμηνευεται αισχυνη. Οι γαρ Ἰουδαιοι τον σταυρον ως αισχυνην ειχον, και κατα ρας
οργανον τουτο ωνομαζον. Ἀλλ' ο Χριστος ηγια σεν αυτον, ως εν αυτωι την σωτηριαν
των ανθρωπων πραγματευσαμενος. Ἐρωτ. πβʹ. Τι λεγει· «Πλουσιοι επτωχευσαν και
επεινασαν;» Ἀποκ. Πλουσιους ενταυθα τους Ἰουδαιους καλει· επτωχευσαν δε, επειδη
απεκτειναν τον αρτον της ζωης, και ηλθεν επ' αυτους ο λιμος. Ἐρωτ. πγʹ. Τι λεγει,
«Εις τας πρωΐας απεκτεινον παντας τους αμαρτωλους της γης, του εξολοθρευσαι εκ
πολεως Κυριου παντας τους εργαζομενους την ανο μιαν;» Ἀποκ. Ὃ λεγει, τοιουτον
εστιν· ωσπερ η πρωΐα αρχη της ημερας εστιν, ουτω και πασης αμαρτιας εστιν αρχη
υποβολη του εχθρου. ∆ιο λεγει· «Εις τας πρωΐας απεκτεινον,» τουτεστιν εις τας
αρχας των λογισμων εσκοπουν, και εδιωκον τας προσβολας αυ των, και παντας τους
αμαρτωλους, ητοι τους δαιμο νας, τους ποιουντας εν εμοι την αμαρτιαν, «οπως
εξολοθρευσαι εκ πολεως Κυριου παντας,» τουτεστιν εκ της ψυχης. Πολις γαρ Κυριου
εστιν η ψυχη. Ἐδιω κον γαρ, φησι, και απεκτεινον τας κεφαλας αυτων, 28.748 ητοι
τας αρχας, οπως εξολοθρευσω αυτους εκ της ψυχης, του μη εργαζεσθαι πασαν
ανομιαν και αμαρ τιαν. Ἐρωτ. πδʹ. Τι λεγει· «Σκυμνοι ωρυομενοι του αρπασαι, και
ζητησαι παρα τωι Θεωι βρωσιν αυτοις. Ἀνετειλεν ο ηλιος, και συνηχθησαν, και εις τας
μαν δρας αυτων κοιτασθησονται;» Ἀποκ. Σκυμνους λεγει τους προφητας. Ὠρυοντο
δε κραζοντες και λεγοντες, και προφητευοντες την σαρκωσιν του Υιου του Θεου.
Ἀνετειλεν δε ο ηλιος, τουτεστιν, ηλθεν ο Χριστος, και εσιωπησαν. Οι προ φηται εως
Ἰωαννου προεφητευσαν. Τουτο εστι και ο λεγει η Γραφη αλλαχου· «Σκοτεινον υδωρ
εν νεφελαις αερων· Ἀπο της τηλαυγησεως αυτου αι νεφελαι διηλθον.» Σκοτεινον
υδωρ λεγει την θειαν Γραφην, επειδη εν γνοφωι εδεξατο ο Μωσης τον νομον εν τωι
Σινα παρα Θεου. Ἔτι δε και οι προφηται αμυδρως πως και σκοτεινως και λεπτως πως
την παρουσιαν του Χριστου εβλεπον, και εδηλουν. Νεφελας γαρ τους προφητας
λεγει, επειδη εκηρυξαν, και ως υδωρ εξ εχεον, πνευσαντες ως αερες τον θειον λογον
και νομον επι της γης, οπερ εστι το σκοτεινον υδωρ. Ἀπο δε της τηλαυγησεως αυτου
ενωπιον αυτου, η ως απο της δια σαρκος επιδημιας αυτου εμπροσθεν αυτου αι
νεφελαι, ηγουν οι προφηται, επαυσαν και υπεχω ρησαν. Ἐρωτ. πεʹ. Τι εστιν· «Ὄρος
 
 
 
 

12

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σιων τουτο, ο κατε σκηνωσας εν αυτωι;» Ἀποκ. Ἡ θεια Γραφη πολλαχως ερμηνευει
το ορος. Και τουτο μεν ορος Σιων εστιν ο τοπος Ἱερου σαλημ, εν ωι κατυκησεν ο
Κυριος ημων και Θεος Ἰη σους Χριστος σαρκωθεις επι της γης. Ὄρος παλιν δε κυριως
ονομαζει την υπεραγιαν Θεοτοκον, ως οταν λεγει· «Το ορος, ο ευδοκησεν ο Θεος
κατοικειν εν αυτωι· και γαρ ο Κυριος κατασκηνωσει εις τελος·» και αλλαχου· «Ὁ
Θεος απο Θεμαν ηξει, και ο αγιος εξ ορους κατασκιου και δασεως.» Ὄρος δε λεγεται
η αγια Θεοτοκος. Ἐπει ωσπερ οι εν τωι καμπωι πε ριπατουντες, και φλεγομενοι υπο
του καυματος, προσεγγιζοντες εν τωι ορει, δροσιζονται υπο την σκιαν των δενδρων
του ορους, η και δια του υδατος παραμυθουνται τον καυσωνα της φλογος· τοιουτωι
τροπωι γεγονε και τοις ανθρωποις η αγνη Παρθενος, τωι δροσισμωι της κυοφοριας
αυτης τας ψυχας των ανθρωπων καταφλεγομενας υπο της αμαρτιας ανε ζωωσε, και
τηι σκιαι των πτερυγων του Υιου αυτης περιεθαλψεν. Ὄρος δε λεγονται και οι
δαιμονες δια τον ογκον της υπερηφανιας. «Ὁ απτομενος των ορεων, και
καπνιζονται·» τουτεστιν ο προσεγγιζων τοις δαιμοσι, και ως καπνος διαλυονται και
αφανι ζονται. Ὄρος δε λεγεται, και η αρετη, καθως ο εν αγιοις Γρηγοριος φησιν· επει
και εν τωι ορει τουτωι Θεος ανθρωποις φανταζεται, το μεντοι καταβαινων απο της
οικειας περιωπης, το δε ημας αναγων εκ της κατωθεν ταπεινωσεως. Ἐρωτ. πςʹ. ∆ια τι
λεγεται ορος η αρετη; Ἀποκ. Ἐπειδη ωσπερ το ορος υψηλον της γης, 28.749
χαμηλοτερον δε του ουρανου, ουτως εστι και ο εργα ζομενος την αρετην·
υψηλοτερος μεν εστι της γης, διοτι ανωτερος υπαρχει των βιωτικων φροντιδων, και
των του κοσμου υλων· χαμηλοτερος δε υπαρχει του ουρανου, επειδη ακμην εν τωι
βιωι τουτωι εστι, και ουκ απεθανε, ινα ελευθερωθηι παντελως του κοσμου τουτου· και
εν τουτωι ισταται μεσον ουρανου και γης, καθαπερ τι ορος, ως ειρηται· επειδη και,
«Ὄρη τα υψηλα ταις ελαφοις,» οταν λεγει, τας υψηλας αρε τας ονομαζει· ελαφους δε
τας ψυχας των αγιων· επειδη εν ταις υψηλαις των αρετων εργασιαις, ωσπερ ελαφοι
εν τωι ορει, τριβοβατουσιν αι ψυχαι των αγιων. Πετρα δε καταφυγη τοις λαγωοις
εστιν ο Χριστος. Ὑπαρχει δε καταφυγη των εν ερημωι καθεζομενων. Ἐρωτ. πζʹ. Τι
λεγει του ερωδιου η κατοικια; Ἀποκ. Ὁ ερωδιος ορνεον εστιν, ως λεγουσι τινες· το δε
ορνεον φωλευει εν ερημωι τοπωι εν κορυφηι τι νος δενδρου. Ἔρχονται δε τα μικρα
στρουθια, και φωλευουσιν υποκατω αυτου γυρωθεν εν τωι δενδρωι. Ἡγειται δε
αυτων και επικαθεζεται η κατοικια του ερωδιου, φυλαττει δε ταυτα απο των
φθοροποιων ερπετων, των θελοντων κακωσαι αυτα. Ἐρωτ. πηʹ. Τι λεγει ο
Προφητης, οταν λεγει· «Εις το τελος μη διαφθειρηις τωι ∆αβιδ;» Ἀποκ. Τελος λεγει ο
Προφητης της εαυτου ζωης. Ἐπευξεται τοινυν ο Προφητης, ινα μη γενηται το τελος
της ζωης και περιπεσηι εις βλαβην τινα. Πασα γαρ η ζωη του ανθρωπου, εαν
δαπανηθηι κακως, και το τελος αυτου γενηται χρηστον, χαρις και δοξα εστιν. Ἐαν δε
το τελος καταστραφηι, τουτο αθλιοτης. ∆ια τουτο επευχεται ο Προφητης γενεσθαι το
τελος της ζωης αυτου καλον· επι τουτο και γαρ ψαλμον συνεγραψατο. Ἐρωτ. πθʹ. Τι
λεγει· «Καυχησονται οσιοι εν δο ξηι, και αγαλλιασονται επι των κοιτων αυτων;»
Ἀποκ. Ὁσιους λεγει τους πνευματικους και αγιους ανθρωπους, οιτινες καυχωνται
μετα θανατον επι ταις κοιταις αυτων. Κοιται δε εισιν αι μοναι των αγιων, ας
ευρισκουσι μετα θανατον, και αγαλλονται εν τηι βασιλειαι των ουρανων. Την εν Θεωι
τελειωσιν διδασκουσα η θεια Γραφη, και δηλουσα, ωνομασεν αυτην υπνον, και
κοιτην, και κλινην, και θανατον. Ὕπνον μεν, ως οταν λεγει ο ∆αβιδ· «Ἐν ειρηνηι επι
το αυτο κοιμηθησομαι και υπνωσω·» ητοι επι το αυτο καταντησω· σχολασω εις αυτο
το ζηιν εν Θεωι, κατα τον ειποντα αγιον Ἀποστο λον· «Ζω δε ουκ ετι εγω, ζηι δε εν
εμοι ο Χριστος·» κοιτην δε, ως οταν λεγει· «Καυχησονται οσιοι εν δοξηι, και
 
 
 
 

13

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγαλλιασονται επι των κοιτων αυτων.» Ὥσπερ γαρ ο εν τηι κοιτηι πεσων
αναπεπαυται και υπνοι ηδεως· ουτως και ο τελειωθεις εν Θεωι, και φθασας εις ανδρα
τελειον, εις μετρον ηλικιας του πληρωματος του Χριστου, αναπεπαυται εν Θεωι,
ωσπερ κοιτην ηγουμενος την εν Θεωι τελειωσιν. Πο 28.752 δας και της κοιτης τας
αρετας λεγει· κλινην δε, ως οταν φησι Σολομων· «Ἑξηκοντα δυνατοι κυκλουσιν
αυτην.» Ὅταν γαρ εις το τελειον ελθηι ο εναρετος, πε ρικυκλουσι και περιστοιχουσιν
αυτον οι δυνατοι, ητοι οι αγγελοι, κατα τον ειποντα· «Προεωρωμην τον Κυριον
ενωπιον μου δια παντος, οτι εκ δεξιων μου εστιν, ινα μη σαλευθω.» Φιλον δε τηι θειαι
Γραφηι καλειν και τον αγγελον Κυριον, ως επι του Μανωε, «Θεον εωρακαμεν,» εν
φαντασιαι Θεου γενομενου. Θανατον δε παλιν ειρηκεν αυτην ο ∆αβιδ ειπων· «Τιμιος
εναντιον Κυριου ο θανατος των οσιων αυ του.» Ειδες πως και υπνον, και κοιτην, και
κλινην, και θανατον αυτην εδειξεν η θεια Γραφη. Θανατον δε ταυτην ειρηκεν, οτι ο
αποθανων δεδικαιωται απο της αμαρτιας. Ὥσπερ γαρ τον τεθνεωτα ουκ εστιν
επιστρεψαι εν βιωι και αμαρτησαι ουκ ετι· ουτως ουδε τον ουτω καταξιωθεντα ουκ
εστιν εις τα οπισω στραφηναι, αλλα λεγει μετα του ∆αβιδ· «Κυριος φωτισμος μου και
σωτηρ μου, τινα φοβηθησομαι;» μετα δε του Παυλου· «Ἐαν τε γαρ ζωμεν, εαν τε
αποθνησκωμεν, του Κυριου εσμεν·» και παλιν· «Ζω δε ουκ ετι εγω, ζηι δε εν εμοι
Χριστος. Ὃ δε νυν ζω εν σαρκι, εν πιστει ζω.» Εις τουτο τελειωθεντες οι αγιοι,
κατεφρονησαν τον κοσμον, και ουχ ηδονην ηγουντο την ηδονην του κοσμου
τουτου. Οι δε μαρ τυρες τας βασανους κατεφρονησαν. Κειμενον ςʹ. «Αι υψωσεις του
Θεου εν τωι λαρυγγι αυτων, και ρομφαιαι διστομοι εν ταις χερσιν αυτων.» Ἑρμην.
Ὑψωσεις του Θεου εισιν αι διδασκα λιαι του νομου και αι πνευματικαι διαταξεις·
ωσπερ γαρ εχουσιν οι πνευματικοι διδασκαλοι εκ του αγιου Πνευματος χαρισματα
δωρεων εν τωι λαρυγγι αυτων, ητοι τωι στοματι αυτων και τηι γλωσσηι, και διδα
σκουσι τον λαον· ρομφαιαι διστομοι εισιν αι δυο ∆ιαθηκαι, ο παλαιος νομος και ο
νεος· ωσπερ γαρ ο στρατιωτης, βασταζων ξιφος διστομον, τους εχ θρους
κατασφαττει και τον λαον διασωζει· ουτως και οι πνευματικοι διδασκαλοι ρομφαιας
διστομους εχουσι, τα διδαγματα της Παλαιας και Νεας ∆ιαθηκης, δι' ων ποιουσιν
εκδικησιν εν τοις εθνεσι, και εις τιμω ριαν εμβαλλουσιν αυτους, αποστελλοντες
αυτοις οργην απο του Θεου, δια της ικετηριας της προς τον Θεον. Ὡσαυτως και τον
κοινον λαον των πιστων ελεγχουσι και διδασκουσιν εις το αγαθον. Ὅταν δε μη
ακουσω σιν αυτων, αλλ' εναντιουνται το αγαθον, και κατα φρονουσιν αυτων, τοτε
και αυτοις αποστελλουσι δια προσευχης τιμωριαν προς σωφρονισμον, οπως παι
δευθεντες σωφρονισθωσιν, μη παρακουειν Θεου, μητε των θεραποντων αυτου· οτι ο
ακουων πνευματικων ανδρων ακουει Θεου, καθως ειρηκεν ο Χριστος. Ου γαρ προς
βλαβην, αλλα προς ωφελειαν επαγουσι την παιδειαν οι πνευματικοι, και προς
διορθωσιν αγαθου, εις δοξαν Θεου, ως ζηλωται και εκδικηται του Θεου, και μισηται
του κακου.
28.753 ΕΞ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΠΑΥΛΟΥ. Ἐρωτ. ςαʹ. «∆οξα και τιμη και ειρηνη παντι τωι
εργαζομενωι το αγαθον, Ἰουδαιωι τε πρωτον και Ἕλληνι. Ου γαρ εστι προσωποληψια
παρα τωι Θεωι. Ὅσοι γαρ ανομως ημαρτον, ανομως και απολουνται· και οσοι εν νομωι
ημαρτον, δια νομου κριθησον ται.» Ἑρμηνεια. Ἐπαινει παντας τους εργαζομενους το
αγαθον. Ἕλληνα δε ου τον ειδωλολατρην λεγει, αλλα τον θεοσεβη, μη πιστευοντα
δε τον Χριστον, μητε νομον κρατουντα τον παλαιον· αλλα χωρις νομου υπαρχει.
Ὀνομαζει δε και σεβεται τον Θεον, και φυλαττει και αρετην. Ὁ τοιουτος εαν και
πταισηι, ελαφροτερον μελλει κολαζεσθαι υπερ τον Ἰουδαιον, οτι ο Ἰουδαιος
 
 
 
 

14

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραβαινει τον νομον και εχει την κατηγοριαν μειζονα. Ὅταν γαρ ακουσηις το·
«Ὅσοι ανομως ημαρτον, ανομως και απολουνται·» την ελαφροτεραν κολασιν
υπολαμβανε· το δε, «Ὅσοι εν νομωι ημαρτον,» την χειρονα κολασιν και τιμω ριαν.
Κειμενον ςβʹ. «Ει γαρ συμφυτοι γεγοναμεν τωι ομοιωματι του θανατου αυτου, αλλα
και της αναστα σεως εσομεθα.» Ἀποκ. Συμφυτοι γεγοναμεν, ηγουν μετοχοι· ωσπερ
το σωμα το δεσποτικον, ταφεν εν τηι γηι, εφυ σε σωτηριαν τωι κοσμωι· ουτω και το
ημων σωμα, ταφεν εν τωι βαπτισματι, εφυσε δικαιοσυνην ημιν αυ τοις. Το δε
ομοιωμα ουτως εχει· ωσπερ ο Χριστος απεθανε, και τηι τριτηι ημεραι ανεστη· ουτω και
ημεις εν τωι βαπτισματι θνησκοντες ανισταμεθα. Το γαρ καταδυσαι το παιδιον εν τηι
κολυμβηθραι τριτον και αναδυσαι, τουτο δηλοι τον θανατον και την τρι ημερον
αναστασιν του Χριστου. Ἐρωτ. ςγʹ. Τι εστι· «Το γαρ αδυνατον δια του νομου, εν ωι
ησθενει, δια της σαρκος, ο Θεος,» και τα εξης; Ἀποκ. Ἠσθενει, φησιν, ο νομος εις το
δικαιωσαι τον ανθρωπον. Ου γαρ ηδυνατο ο ανθρωπος την τυ ραννιδα και την
πυρωσιν υποφερειν της σαρκος. ∆ια τουτο επεμψεν ο Θεος τον μονογενη Υιον
αυτου, ινα δια της σαρκος αυτου κατακρινηι την αμαρτιαν. Το δε, εν ομοιωματι
σαρκος αμαρτιας, ουκ ειπεν, εν σαρκι αμαρτιας, αλλ' εν ομοιωματι. Ὡμοιωθη γαρ
κατα παντα η ανθρωπινη σαρξ του Χριστου τηι αν θρωπινηι σαρκι, καθ' ο τελειος
ανθρωπος ην. Ἁμαρ τωλος δε ουκ εγενετο η σαρξ αυτου, καθαπερ η ημε τερα σαρξ.
«Ἁμαρτιαν γαρ ουκ εποιησεν, ουδε ευ ρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου.» Ἐρωτ. ςδʹ.
Τι λεγει· «∆οτε τοπον τηι ορ γηι;» Ἀποκ. Τωι λυπησαντι σε και θλιψαντι, η αδικη
σαντι, συγχωρησον συ αυτωι, αναθου δε τωι Θεωι τα της εκδικησεως, κακεινος
οικονομησει τα δεοντα. Το δε, «Μακαριος ο μη κρινων εν ωι δοκιμαζει,» τουτο δηλοι·
οταν ποιεις τι οικονομικως προς σωτηριαν 28.756 του αδελφου σου, και παντες
μεμφονται, το δε σον συνειδος ου κατακρινει σε, μακαριος ει. Ἐρωτ. ςεʹ. Τι λεγει·
«Ἐπειδη και Ἰουδαιοι σημειον αιτουσι, και Ἕλληνες σοφιαν ζητουσιν· ημεις δε
κηρυσσομεν Χριστον εσταυρωμενον;» Ἀποκ. Ἐαν ειπωμεν, φησιν, Ἰουδαιωι·
Πιστευσον· λεγει, Ἀναστησατε νεκρους, ιασασθε μαινων τας. Ἐαν δε ειπωμεν
Ἕλληνι, απαιτει ημιν ρητορικον λογον. Ἡμεις δε κηρυσσομεν Χριστον εσταυρω
μενον, οστις εστι και δυναμις των σημειων, και πε λαγος της σοφιας. Ἀλλ' εκεινοι
σκανδαλιζονται, και μωρον ηγουνται το κηρυγμα, ακουοντες Θεον εσταυ ρωμενον·
και ου θαυμα, και γαρ οι ασθενουντες τους οφθαλμους, ου δυνανται βλεπειν τον
ηλιον καθα ρως· ουτω και αυτοι. Το δε, οτι «Το μωρον του Θεου σοφωτερον των
ανθρωπων εστι,» λεγει τον σταυρον. Και γαρ οι σοφοι και φιλοσοφοι και οι δυ νατοι
εις ματαια ησχοληθησαν, και εφιλοπονησαν, και ουδεν αγαθον κατωρθωσαν. Ὁ δε
σταυρος, ον ενομιζον εκεινοι μωριαν, τον κοσμον εσωσε· και δια τουτο σοφωτερον
παντων εστιν, οτι μεγαλα ειργασατο αγαθα. Ἐρωτ. ςςʹ. Και, «Το ασθενες του Θεου
ισχυροτερον των ανθρωπων εστιν,» ουτω λεγει. Ἀποκ. Ἀσθενες του Θεου λεγει των
αποστολων το φρονημα, οτι ανθρωποι ιδιωται και αγραμματοι εν βραχει καιρωι την
οικουμενην εσαγηνευσαν, και βασιλεις, και αρχοντας, και σοφους, και δυναστας
ενικησαν. Κειμενον ςζʹ. «Σοφιαν δε λαλουμεν Θεου εν μυ στηριωι την
αποκεκρυμμενην.» Ἀποκ. Ὁραις, πως καλει αυτος σοφιαν, ην ελεγε πρωτον μωριαν.
Και γαρ μυστηριον πρωτον οικονο μιαν λεγει, οτι ουτε αγγελος, ουτε κτιστη δυναμις
αλλη εγινωσκε το μυστηριον και την οικονομιαν ταυτην, οτι μελλει ο Θεος επι της
γης σαρκωθηναι. Ὅταν δε γεγονε, τοτε παντες εγνωκασι, καθως λεγει ο Ἀποστολος·
«Ἵνα γνωρισθηι νυν ταις αρχαις και ταις εξουσιαις εν τοις επουρανιοις.» Λεγει δε
αλλα χου παλιν μυστηριον τα εξαιρετα εργα του Θεου, οιον την γεννησιν, την
φατνην, το βαπτισμα, τον σταυρον, τον θανατον, την αναστασιν, την αναληψιν,
 
 
 
 

15

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καθως και ο εν αγιοις Γρηγοριος ο Θεολογος μυστηρια τας εορτας καλει εν τωι Εις τα
φωτα λογωι· «Παλιν Ἰησους ο εμος, και παλιν μυστηριον.» Τουτο δε λε γει δια την
εορτην του βαπτισματος· και εν τοις λοι ποις ομοιως. Ἐρωτ. ςηʹ. Τι λεγει· «Ει τινος το
εργον κατα καησεται, ζημιωθησεται· αυτος δε σωθησεται, ουτω δε ως δια πυρος;»
Ἀποκ. Ει τινος το εργον κατακαησεται, ζημιωθη σεται την βασιλειαν των ουρανων·
σωθησεται δε αυ τος ως δια πυρος. Πως δε σωθησεται; τουτεστι, 28.757 σωος και
ακεραιος μενει εν τωι πυρι, και ουκ οψεται θανατον, αλλα το εργον αυτου μονον
κατακαησεται και χαωθησεται. Αυτος δε ακεραιος μενει εις αιωνα αιωνος
κολαζομενος, και ου διαλυθησεται. Ἐρωτ. ςθʹ. Τι λεγει· «Μικρα ζυμη ολον το φυ
ραμα ζυμοι;» Ἀποκ. Τουτο λεγει δια τους πονηρους και σκο λιους ανθρωπους. Ὅτι,
ωσπερ η παλαια ζυμη μικρα μεν εστι, πολυ δε αλευρον ποιει ζυμωθηναι· ουτω και ο
κακοποιος ανθρωπος, τρεφων εν εαυτωι την κακιαν, μεταδιδωσι και τοις αλλοις, και
γινεται σκανδαλον, και καταβλαπτει πολλους. ∆ια τουτο πα λιν λεγει· «Ἐκκαθαρατε
ουν την παλαιαν ζυμην, ινα ητε νεοι·» τουτεστιν· Ἐκδιωξατε τον πονηρον και
σκολιον εξ υμων, η φυγετε απ' αυτου· επειδη πασα κακια μολυνει τον ανθρωπον.
∆ια τουτο και ο ∆αβιδ, φευγων τους πονηρους, ελεγεν· «Ουκ εκα θισα μετα
συνεδριου ματαιοτητος, και μετα παρα νομουντων ου μη εισελθω. Ἐμισησα
εκκλησιαν πο νηρευομενων.» ∆ια τι δε ταυτα εποιει; Ἐπειδη παλιν λεγει αλλαχου·
«Μετα οσιου οσιος εσηι, και μετα εκλεκτου εκλεκτος εσηι, και μετα στρεβλου δια
στρεψηις.» Και γαρ οιος εστιν ο συνοικων μετα σου, τοιουτον απεργασεται ειναι σε.
Ἐρωτ. ρʹ. Τι λεγει· «Τα βρωματα τηι κοιλιαι, και η κοιλια τοις βρωμασιν. Ὁ δε Θεος
και ταυτην και ταυτα καταργησει;» Ἀποκ. Κοιλιαν την γαστριμαργιαν λεγει, ουχι
την γαστερα. Και γαρ τα βρωματα προς την γαστρι μαργιαν εχει, φησι, την φιλιαν,
και αυτη προς αυτα, και ου δυναται ο γαστριμαργος δουλευειν τωι Θεωι, αλλα
δουλευειν την εαυτου γαστερα κραιπαλων, και γαστριμαργων. ∆ιο κατηργησεν
αυτην λεγων· «Ὁ Θεος και ταυτην και ταυτα καταργησει·» τουτεστι τα βρωματα και
την γαστριμαργιαν· ου γαρ την γαστερα κατηργησε· μη γενοιτο! Ἄκουε γαρ αυ του
λεγοντος· «Το δε σωμα ου τηι πορνειαι, αλλα τωι Κυριωι.» Ὥστε ου κατηργησε την
γαστερα, αλλα την γαστριμαργιαν, ουδε την συμμετρον τροφην, αλλα την αμετριαν·
επειδη εξ αυτων τικτεται η πορνεια. ∆ια τουτο λεγει, οτι Το σωμα ουκ εδοθη
εξουσιαζε σθαι υπο της γαστριμαργιας, ινα περιπιπτηι εις πορ νειαν, αλλ' ινα δουλευηι
τωι Κυριωι· καθως λεγει πα λιν αλλαχου οπισθεν, οτι «Παντα μοι εξεστιν, αλλ' ου
παντα συμφερει· παντα μοι εξεστιν, αλλ' ουκ εγω εξουσιασθησομαι υπο τινος.»
Τουτο δε εστιν ο λεγει, οτι παντα τα βρωματα, απερ εκτισεν ο Θεος εις τροφην του
ανθρωπου, καλα εισι, και αρμοζει μοι εκ παντων εσθιειν και τρεφεσθαι· αλλ' ου
γενησομαι δουλος των βρωματων· ουδε εξουσιασει μου η γα στριμαργια· ου
συμφερει μοι· ουδε γαρ αγαθον οι κοδομει εν εμοι. ∆ια τουτο, μονον τοις αναγκαιοις
αρκουμενοι, τα περισσα διαπτυσσομεν, ως ουκ ωφε λιμα, αλλα και βλαβερα
συνεστωτα μοι, επιθυμιας ατοπους γεννωντα τοις κεκτημενοις αυτα. Ἐρωτ. ραʹ. Τι
λεγει· «Και παντες εις τον Μωσην εβαπτισθησαν;» 28.760 Ἀποκ. Σημειον ην του
βαπτισματος το διαπερασαι τον Ἰσραηλιτην λαον εν τηι Ἐρυθραι θαλασσηι. Ὥσπερ γαρ
εκεινοι περασαντες εφυγον των εχθρων την επιβουλην, και εν τηι ερημωι τωι μαννα
ετρε φοντο· ουτω δη και οι βαπτιζομενοι λυτρουνται του νοητου Φαραω και των
Αιγυπτιων δαιμονων, και τρε φονται τωι επουρανιωι αρτωι του αγιου Πνευματος.
Ἐπει δε περι του βαπτισματος ο λογος, ειπωμεν σαφεστερον περι αυτου. Περι του
αγιου βαπτισματος. Πρωτον βαπτισμα το του κατακλυσμου εις εκκοπην αμαρτιας·
δευτερον το του Μωσεως, οτε την Ἐρυθραν διεπερασε· τυπικον γαρ ην· ωσπερ γαρ
 
 
 
 

16

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκει η θα λασσα, ουτω το υδωρ εν τωι βαπτισματι· και ωσπερ εκει η νεφελη, ουτως
ενταυθα το Πνευμα το αγιον. Τις δε ην η νεφελη εκεινη, ακουσον· Ὅτε εξηλθον της
Αιγυπτου οι Ἑβραιοι μετα Μωσεως, απεστειλεν νεφος, ωσπερ στυλον πυρος, και
εφωτιζεν αυτους την νυκτα, ωστε περιπατειν αυτους και την νυκτα, ινα μη
φθασωσιν αυτους οι Αιγυπτιοι. Ὄπισθεν δε αυτων περιεπατει νεφελη, και
επεσκιαζεν αυτους, ινα μη ορωσιν αυτους οι Αιγυπτιοι. Και τουτο εστι το δευτε ρον
βαπτισμα. Τριτον δε το νομικον, οπερ ειχον οι Ἑβραιοι. Πας γαρ ακαθαρτος ελουετο
υδατι, επλυ νετο τα ιματια αυτου, και ουτως εισηρχετο εις την παρεμβολην.
Τεταρτον βαπτισμα το του Ἰωαννου, εισαγωγικον μεν, ουπω δε ολον πνευματικον,
αλλ' εις μετανοιαν μονον. Πεμπτον το δια του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, οπερ και
αυτος εβαπτισατο. Τουτο δε ολον πνευματικον· τουτο και ημεις βαπτιζομεθα. Ἕκτον
το δια δακρυων, οντως επιπονον, ως ο λουων καθ' εκαστην νυκτα την κλινην
αυτου, και μετανοων και θρηνων εφ' οις ημαρτεν. Ἕβδομον βαπτισμα το δια
μαρτυριου και αιματος, οπερ και αυτος ο Χριστος εβαπτισατο, και πολυ γε των
αλλων αιδεσιμωτερον, οσωι δευτεροις ρυποις ου μολυνεται. Ὄγδοον το τε λευταιον
ου σωτηριον, αλλα καυστικον, και κολαζον ατελευτητα και αιωνιως τους
αμαρτωλους. Ἐρωτ. ρβʹ. Τι λεγει· «Σαρξ και αιμα βασιλειαν Θεου κληρονομησαι ου
δυναται;» Ἀποκ. Ὅτι πας ο την εαυτου σαρκα τρεφων εις κορον, ου δυναται
βασιλειας Θεου κληρονομησαι. Ἐρωτ. ργʹ. Τι λεγει· «Ει τις ου φιλει τον Κυριον ημων
Ἰησουν Χριστον, ητω αναθεμα, Μαραν αθα;» Ἀποκ. Τουτεστι· Χωρισατε αυτον απο
της Ἐκ κλησιας και των πιστων, και εστω κεχωρισμενος απο του λαου ο μη
πιστευων. Ὁ γαρ Κυριος ηλθε· τουτο γαρ ερμηνευει το Μαραν αθα. Ἐρωτ. ρδʹ. «Ει τις
εν Χριστωι καινη κτισις, ανα καινιζεται;» Ἀποκ. Τουτεστιν· Ει τις εις Χριστον
επιστευσεν, εις ετεραν ηλθε διαγωγην. Ἄνωθεν γαρ εγεννηθη δια του Πνευματος,
και ζηι ου την εν αμαρτιαις, αλλα την εν πνευματι ζωην. 28.761 Ἐρωτ. ρεʹ. «Τρις
εναυαγησα.» Ἀποκ. Μυστικως αινιττομενος λεγει. Τριτον γαρ εναυαγησεν η
ανθρωποτης· πρωτον δια της παραβα σεως· δευτερον εν τωι κατακλυσμωι του Νωε·
τριτον, μετα το δεξασθαι τον νομον, εις ειδωλολατρειαν εξ επεσεν ο λαος, εως
ελθων ο των ψυχων κυβερνητης Χριστος, και στησας το ιστιον του σταυρου, αχειμα
στον ημων τον πλουν εις ουρανον ωικοδομησεν. Ἐρωτ. ρςʹ. «Νυχθημερον εν τωι
βυθωι πεποιηκα;» Ἀποκ. Νυχθημερον λεγει την προ της Χρι στου παρουσιας εν
σκοτεινηι πλανηι διατριβην· ημεραν δε λεγει την μετα του Χριστου παρουσιαν εν τωι
φωτεινωι βαπτισματι διαγωγην. Ἑτερα. Τινες δε φασιν, οτι εν μεσωι πελαγους πλεων·
οι δε, οτι νηχομενος και κολυμβων, ενθα ουτε γην ουτε ορος ην ιδειν. Κειμενον ρζʹ.
«Ἐδοθη μοι σκωλωψ τηι σαρκι, αγγελος Σαταν, ινα με κολαφιζηι.» Ἑρμην. Σαταν ο
αντικειμενος λεγεται. Ἄγγελον τοινυν Σαταν λεγει Ἀλεξανδρον τον χαλκεα, και
Ὑμεναιον και Φιλητον, οιτινες επειραζον αυτον, και αντεκειντο λεγοντες, οτι
αναστασις εγενετο· και κρα τουντες αυτον, εβαλον εις δεσμωτηρια, και πολλα κακα
αυτωι ενεδειξαντο. Κειμενον ρηʹ. «Ἀρκει σοι η χαρις μου.» Ἀποκ. Τουτ' εστιν· Ἀρκει
σοι η χαρις μου, οτι νεκρους εγειρεις, και τυφλους θεραπευεις, και αλλα των
σημειων ποιεις. Ἐλαυνομενοι δε και διωκομενοι νικατε τους διωκοντας. Ἐρωτ. ρθʹ.
Τι λεγει· «Ἐμοι κοσμος εσταυρωται, καγω τωι κοσμωι;» Ἀποκ. Το εξελθειν απο του
βιου και φροντιδων αυτου, και νεκρον γενεσθαι τοις παθεσι, και ταις επιθυμιαις και
νηστευειν, και αγρυπνειν, και κακο παθειν εν τηι ασκησει, ως και αλλαχου λεγει· «Οι
δε του Χριστου την σαρκα εσταυρωσαν συν τοις παθη μασι και ταις επιθυμιαις.»
Ἐρωτ. ριʹ. Τι λεγει· «Το μεσοτοιχον του φραγμου λυσας;» Ἀποκ. Τουτεστιν, η εχθρα,
ην ειχομεν προς τον Θεον οι ανθρωποι δια τας ημων αμαρτιας. Σαρκωθεις ουν ο
 
 
 
 

17

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κυριος και Θεος, και θανων ελυσε την αμαρ τιαν, την χωριζουσαν ημας απο του
Θεου, ειρηνο ποιησε τα παντα, και υιους Θεου ημας απειργασατο, διαῤρηξας το καθ'
ημων χειρογραφον επι του σταυ ρου. Τι δε ην το χειρογραφον, ακουσον· Ὅτε παρεβη
την εντολην ο Ἀδαμ, και ελαβεν απο του ξυλου δια της χειρος αυτου, και εφαγεν,
εγραφη χειρι αυτου η αμαρτια, και κατειχεν αυτο το εγγραφον ο διαβολος. Ὅτε δε
ηλθεν επι του ξυλου ο Χριστος, τουτεστιν εν τωι σταυρωι, και ετρωθη τοις ηλοις τας
χειρας, τοτε προσηλωσεν αυτο εν τωι σταυρωι και εξηλειψεν. Αυ τος γαρ ο διαβολος ο
κρατων το χειρογραφον της 28.764 παραβασεως του Ἀδαμ, αυτος εσχισεν, επειδη
υπο Χριστου εδεσμευθη επι του σταυρου. Ἐρωτ. ριαʹ. Τι λεγει· «Ἔγειραι ο καθευδων,
και αναστα εκ των νεκρων, και επιφαυσει σοι ο Χρι στος;» Ἀποκ. Καθευδοντα λεγει
τον εν αμαρτιαις κειμε νον. Και γαρ ο εν αμαρτιαις ζων νεκρος λεγεται ειναι. Και
ωσπερ ο νεκρος ακινητος εστιν, ουτω και ο ταις αμαρτιαις νενεκρωμενος προς το
αγαθον ακινητος μενει. Κειμενον ριβʹ. «Ἐνδυσασθε την πανοπλιαν του Θεου.» Ἀποκ.
Λεγει το Πνευμα το αγιον. Ὁ γαρ αμετ οχος του Πνευματος ου δυνατος εστι προς τας
αντικειμενας δυναμεις. «Και γαρ ουκ εστιν η παλη, φησι, προς αιμα και σαρκα·»
ηγουν, ου προς ανθρω πους εστιν ο πολεμος, «αλλα προς τας αρχας.» Ἀρχας δε λεγει
τους δαιμονας, επειδη εν τωι κοσμωι τουτωι αρχουσιν, αλλα των εργων του σκοτους.
Το δε «εν τοις επουρανιοις,» επειδη ου δια μικρον εργον πολεμουσιν ημας οι
δαιμονες, αλλα δια ουρανια αγα θα. Ἐπειδη γαρ αγωνιζομεθα δια την εν ουρανοις
βασιλειαν, πολεμουσιν ημας χαλεπως. ∆ια τουτο αρ μοζει παντοτε γρηγορειν, και
νικαιν αυτους τηι δυνα μει και χαριτι του Χριστου. Θυρεον δε της πιστεως την πιστιν
λεγει την ειλικρινη και διαπυρον. Ἐρωτ. ριγʹ. Τι λεγει· «Ἀπεκδυσαμενοι τον πα
λαιον ανθρωπον, και ενδυσαμενοι τον νεον, τον ανα καινουμενον;» Ἀποκ. Παλαιον
ανθρωπον τον πρωτον λεγει, τον απο της πτωσεως του Ἀδαμ γεγεννημενον, η την
πονηριαν την εξ αυτου και πασαν κακιαν· νεον δε ανθρωπον την κατα Χριστον
πολιτειαν, ητοι εναρε τον και αγαθην πολιτειαν. Ἐρωτ. ριδʹ. Τι λεγει· «Ἵνα μη
λυπησθε, καθως και οι λοιποι, οι μη εχοντες ελπιδα;» Ἀποκ. Οι μη εχοντες ελπιδα
αναστασεως, εκει νοις αρμοζει λυπεισθαι. Προσεχε δε, πως επι Χρι στου ειπεν, οτι
απεθανε και ανεστη. Ἐπι δε του κοινου λαου, ειπε, «των κεκοιμωμενων,» ινα δειξηι,
οτι οι κοιμωμενοι αναστησονται. Ἐρωτ. ριεʹ. Τι λεγει· «Ουχ αρπαγμον ηγησατο το
ειναι ισα Θεωι;» Ἀποκ. Ὃ λεγει τοιουτον εστιν· Ὅτι ο Υιος του Θεου, και Θεος,
βουληθεις καταβηναι επι της γης και σαρκωθηναι, ουκ εφοβηθη καταβηναι του αξιω
ματος. Ου γαρ ειχεν εξ αρπαγης την θεοτητα, ωσπερ τις εχει πραγμα εξ αρπαγης, και
φοβειται απολεσαι αυτο. Ου τοιουτος ην ο Χριστος, μη γενοιτο! αλλα Θεος ων
τελειος, ηθελησε και ανθρωπος γενεσθαι. Ἐρωτ. ριςʹ. «Τουτο γαρ υμιν λεγομεν εν
λογωι Κυριου.» 28.765 Ἀποκ. Τον λογον του Κυριου, ον ειρηκεν, οτι ακουσονται της
φωνης του Υιου του Θεου και οι ακουσαντες ζησονται. «Τουτο λεγομεν και ημεις·
οτι ημεις οι ζωντες, οι περιλειπομενοι εις την παρου σιαν του Κυριου, ου μη
φθασομεν τους κοιμηθεντας.» Ζωντες εισιν οι ευρισκομενοι τοτε εν τηι αναστασει.
Και γαρ ευρεθησονται ανθρωποι εν τηι ημεραι εκεινηι, και ουκ οψονται θανατον, πλην
ου μη φθασωσι τους κοιμηθεντας. Πρωτοι γαρ αναστησονται οι τελευτη σαντες, και
μετα ταυτα οι ζωντες αλλαγησονται, και αρπαγησονται εν τωι αμα εις απαντησιν του
Κυ ριου εις αερα. Πως δε γενησεται η αρπαγη, ακουσον. Καθως ο Κυριος εν
κελευσματι, τουτεστιν εν κελευ σει, και οι αγγελοι κραυγαζουσιν· Ἐγειρεσθε, ηλθεν
ο Νυμφιος· τοτε καταβησεται απ' ουρανου. Και πρω τον εγερθησονται οι νεκροι·
μετα δε ταυτα και οι ζωντες αλλαγησονται, και γενησονται αφθαρτοι. Και μετα
τουτο παντες οι αγιοι και αξιοι αρπαγησονται υπο νεφελων, και δεξονται τον Κυριον
 
 
 
 

18

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημων ερχομε νον εκ των ουρανων, καθως λεγει· «Και ημεις αρπα γησομεθα εν
νεφελαις εις απαντησιν του Κυριου εις αερα.» Τουτο γαρ η δοξα και ο στεφανος εστι
των δικαιων. Οι δε αμαρτωλοι περιμενουσιν αυτον κατα βηναι. Τουτο δε γινεται,
ωσπερ επι βασιλεως απερ χομενου εν πολει τινι· οι μεν πρωτοι και ενδοξοι της
πολεως εξερχονται εις απαντησιν αυτου· οι δε πενητες και ευτελεις
προσκαρτερουσιν, εως ου παραγινεται εις την πολιν. Ουτω μοι νοει και επι του
Χριστου, οτι, κατερχομενου αυτου εκ του ουρανου, παντες οι δικαιοι και αγαθοι
αρπαγησονται εις τον ουρανον, του απαν τησαι τον Κυριον ημων Ἰησουν
κατερχομενον· οι δε αμαρτωλοι ιστανται επι της γης εκδεχομενοι. Κειμενον ριζʹ.
«Ουδεις στρατευομενος εμπλεκεται ταις του βιου πραγματειαις, ινα τωι
στρατολογησαντι αρεσηι.» Ἑρμην. Ει γαρ επιγειωι βασιλει ο μελλων στρα τευεσθαι
ουκ αρεσει, εαν μη αφησηι πασας τας του βιου φροντιδας· ποσωι μαλλον μελλων
στρατευθηναι τωι επουρανιωι βασιλει; Κειμενον ριηʹ. «Ἐαν δε και αθλητης ου στεφα
νουται, εαν μη νομιμως αθλησηι.» Ἑρμην. Ἐαν γαρ τις στρατευηται, και εις πολε μον
εισερχηται, ουδε ουτω στεφανουται, εαν μη συμπλακηι μετα του αντιπαλου, και
κρουσηι μετα του ξιφους, και αποκτεινηι αυτον. Τουτο γαρ εστι το νο μιμως αθλησαι.
Κειμενον ριθʹ. «Τον κοπιωντα γεωργον δει πρωτον τον καρπον μεταλαμβανειν.»
Ἑρμην. Τουτο περι των πνευματικων διδασκαλων ειρηκεν· οτι τον κοπιωντα και
αγωνιζομενον διδασκαλον υπερ αυτου και της των μαθητων ωφελειας αρμοζει
πρωτον παρα Θεου λαμβανειν τους μισθους, επειτα τους μαθητας. Και γαρ ο
γεωργος, οταν εισ οδιασηι τον καρπον αυτου, πρωτον εκεινος θησαυριζει εκ των
καρπων αυτου εν τωι οικωι αυτου· και ουτω παρεχει ειτε ελεημοσυνην ειτε τοις
χρεωσταις αυτου. 28.768 Ἕτερον εις το αυτο. Και αλλως· Πας ο θελων κοπιαιν εις το
εργον του Θεου, και διδασκειν και ωφελειν αλλους, αρμοζει πρωτον εκεινον τον
διδασκαλον, ινα εργαζηται τας αρετας, και λαβηι παρα Θεου τα χαρισματα, και
κτησασθαι τους καρπους του αγιου Πνευματος, και τους θησαυρους της γνωσεως
των αγαθων του Θεου· και τοτε δυνησεται και αλλοις μεταδουναι των δωρεων. Και
γαρ πας ο θελων αλειψαι τινα ελαιον εν ταις χερσιν αυτου, ει μη εχει, πως αλλοις
μεταδιδωσι οπερ αυτος ου κεκτηται; Τοιου τοτροπως μοι νοει και επι του
διδασκαλου, καθως ειρηται. Ἐρωτ. ρκʹ. «Νοει α λεγω.» Ἀποκ. Ἐπειδη εν παραβολαις
αυτωι εγραψε παντα. δια τουτο λεγει· Προσεχε. Και ουχ υπεκλινον τηι υπο ταγηι του
Μωσεως. Προσεταξεν ο Μωσης, και απε κτειναν αυτους τρεις χιλιαδας λαων. Και
τουτο εστιν ο λεγει η Γραφη· «Ὧν τα κωλα επεσον εν τηι ερημωι.» Κειμενον ρκαʹ.
«Και πασα παραβασις και παρακοη ελαβεν ενδικον.» Ἑρμην. Ὅσοι παρεβησαν και
παρηκουσαν εν τωι παλαιωι νομωι, ελαβον δικαιως την τιμωριαν. Και γαρ και ο Ἀδαμ
παρακουσας κατεκριθη, και Καιν αμαρ τησας επικαταρατος γεγονε, και οι επι του
Νωε κα κως εργαζομενοι κατεκλυσθησαν· και οι εν Σοδομοις ασεμνως βιουντες
δεινως εποντισθησαν· και οι Ἰου δαιοι, πολλακις επανασταντες τοις προφηταις, πλη
γας παρα Θεου και μαστιγας και τιμωριας εδεξαντο. Νυν ουν τουτο λεγει· οτι, επειδη
εν τηι Παλαιαι οσοι ηθετησαν το προσταγμα του Κυριου, και παρηκουσαν τα δι'
αγγελων λαλουμενα και προφητων, ελαβον δικαιως την τιμωριαν, και την οργην
του Θεου επεσπα σαντο, πως ημεις εκφυγωμεν, εαν αμελησωμεν της τοιαυτης
σωτηριας, οπου ουτε δι' αγγελων ουτε δια προφητων ελαληθη ημιν, αλλα δι' αυτου
του Χριστου και Θεου; Και γαρ εν τηι Παλαιαι του νομου διακονος γεγονεν ο Μωσης·
της δε Νεας ο Χριστος. Πολυ ουν ταυτα κρεισσω της παλαιας νομοθεσιας οτι εκει
δουλος εγενετο υπηρετης του νομου· ενταυθα δε ο δεσποτης Χριστος. Και οφειλομεν
τα προστεταγμενα ποιειν αδιστακτως, ινα μη και χειρους των παλαιων αποδωμεν
 
 
 
 

19

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τας ευθυνας. Κειμενον ρκβʹ. «Ου γαρ αγγελοις υπεταξε την οικουμενην την
μελλουσαν, περι ης λαλουμεν.» Ἑρμην. Οικουμενην λεγει την κρισιν της δευτερας
παρουσιας, οταν αποδωσει εκαστωι κατα τα εργα αυτου. Του δε «Περι ης λαλουμεν,»
ητοι περι εκεινης ης αγωνιζομεθα, και σπουδαζομεν παντες σωθηναι. Ταυτην την
ημεραν, λεγει ο Ἀποστολος, ουκ εδωκεν ο Θεος εξουσιαν τοις αγγελοις κριναι τον
κοσμον, αλλα την κρισιν πασαν δεδωκε τωι Υιωι αυτου. Και επει ο Υιος του Θεου και
Θεος εχει την εξουσιαν πασαν κριναι τον κοσμον, τι μελλονται παθειν οι
παρακουσαντες τα προσταγματα αυτου; Ει γαρ οι παρακουσαντες τον παλαιον νομον
τον δι' αγ 28.769 γελων δοθεντα, τοσαυτα επαθον, καιπερ ουδε κριτων οντων του
κοσμου των αγγελων· τι αν παθωσιν οι τον δεσποτην παρακουσαντες; Κειμενον
ρκγʹ. «Τι εστιν ανθρωπος, οτι μιμνησκηι αυτου;» Ἑρμην. Ἄνθρωπον και υιον
ανθρωπου τον Χριστον λεγει, καθως εστι κατα παντα ομοουσιος τωι Πατρι, ως
τελειος Θεος και τελειος ανθρωπος. Κειμενον ρκδʹ. «Ἠλαττωσας αυτον βραχυ τι παρ'
αγγελους.» Ἑρμην. Βραχυ ελαττωμα λεγει, οτι εποιησεν ο Χριστος εν τωι ᾅδηι τρεις
ημερας και τρεις νυκτας. Κειμενον ρκεʹ. «Τον δε βραχυ παρ' αγγελους ηλαττωμενον
βλεπομεν Ἰησουν δια το παθημα του θανατου δοξηι και τιμηι εστεφανωμενον εν τωι
θανατωι.» Ἑρμην. ∆οξα γαρ και τιμη του Χριστου σταυρος· επειδη μυρια αγαθα δια
του σταυρου εγενετο· οτι θανατος καταπεπατηται, και καταρα εξωστρακισται, ο ᾅδης
εσκυλευται, η αμαρτια ηφανισται, η παραβασις κατηργηται, η φυσις των ανθρωπων
της δουλειας των παθων ηλευθερωται, διαβολος εδεσμευθη, σωτηρια εφυτευθη,
αναστασις εγνωρισθη, κακια απηλαθη, ζωη επηγασεν, ειδωλολατρεια ελυθη· το δε
θαυμαστοτερον, οτι και αυτοι οι αρχαιοι και παλαιοι προφηται εβαπτισθησαν, εκ του
ρευσαντος αιματος και υδατος εκ της πλευρας του Χριστου. Και πως, ακουσον.
Ἐπειδη εκ τεσσαρων στοιχειων συνισταται το σωμα του ανθρωπου, παλιν μετα
θανατον εις αυτα αναλυεται. Ουτω δη γεγονε και επι του Χριστου· οτι το αιμα και το
υδωρ, ο εῤρευσεν η αγια αυτου πλευρα, ανελυθη, οπου ανελυθη και των προφητων,
ηγουν εις τα στοιχεια, και ευρων αυτα εβαπτισεν. Ει δε λεγει τις, οτι και τα των
απιστων σωματα εβαπτισε· λεγομεν, Ουχι· αλλ' ωσπερ το υδωρ προπατων, οσα μεν
ευρισκει χλωρα φυτα, αρδευει και ποτιζει, οσα δε ξηρα ουκ ωφελει αυτα· ουτω νοει
και επι τουτου. Κειμενον ρκςʹ. «Νυν δε ουπω ορωμεν αυτωι τα παντα υποτεταγμενα·»
επειδη ακμην ουκ ην το κηρυγμα εις την οικουμενην κηρυχθεν; Ἑρμην. Ἔπρεπε γαρ
αυτωι, δηλον οτι τωι Θεωι και Πατρι, δι' ου τα παντα εγενετο και συνεστη, τον
αρχηγον της ζωης, ητοι τον Χριστον, πολλους υιους εις δοξαν ουρανων φεροντα και
βασιλειαν· υιους δε λεγει τους πνευματικους και αγιους ανθρωπους. Ἔπρεπε, φησιν,
αυτωι τωι Θεωι και Πατρι τον αρχηγον της σωτηριας ημων, ητοι τον Χριστον, δια
παθηματων τελειον αναδειξαι και ενδοξον. Ἐρωτ. ρκζʹ. Τι λεγει· «Και της σκηνης
της αληθινης, ην επηξεν ο Κυριος και ουκ ανθρωπος; Ἀποκ. Σκηνην λεγει τον
ουρανον, ον ουκ εκτισεν ανθρωπος, ωσπερ τους επι γης ναους των εκκλησιων.
Ἀχειροποιητος εστιν, ως τωι του Θεου ρηματι κατεσκευασμενος. 28.772 Κειμενον
ρκηʹ. «Οι αγιοι παντες δια πιστεως κατηγωνισαντο βασιλειαν. Ἑρμην. Ἀβρααμ,
Μωσης, Ἰησους του Ναυη· «ειργασαντο δικαιοσυνην,» Ἀβρααμ, Φινεες, και ∆αβιδ·
«επετυχον επαγγελιων,» Ἰησους του Ναυη και Χαλεβ· «εφραξαν στοματα λεοντων,»
∆ανιηλ εν τωι λακκωι· «εσβεσαν δυναμιν πυρος,» οι τρεις παιδες εν καμινωι,
«Ἔφυγον στοματα μαχαιρας,» Ἡλιας και ∆αβιδ. «Ἐνεδυναμωθησαν απο ασθενειας,»
ως Ἐζεκιας. «Ἐγενηθησαν ισχυροι εν πολεμωι,» ως Σαμψων εν μιαι σιαγονι ονου
χιλιους αλλοφυλους κατεστρεψεν. «Ἔλαβον γυναικες εξ αναστασεως τους νεκρους
αυτων,» Σουναμιτις και Σαραφθια· «Ἄλλοι δε ετυμπανισθησαν,» Ἰακωβον λεγει τον
 
 
 
 

20

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αδελφον του Κυριου, και τους λοιπους, οσοι απεκεφαλισθησαν· τυμπανισμος γαρ ο
αποκεφαλισμος λεγεται· «Ἕτεροι δε εμπαιγμων και μαστιγων πειραν ελαβον,»
Ἡσαΐας, Ἱερεμιας, και Μιχαιας. «Ἐλιθασθησαν,» Στεφανος και Ναβουθε.
«Ἐπρισθησαν,» ο Ἡσαΐας· ξυλινωι πριονι επρισαν αυτον οι Ἰουδαιοι.
«Ἐπειρασθησαν,» ως ο Ἰωβ. «Ἐν φονωι μαχαιρας απεθανον,» Ἰακωβος, Ζαχαριας, και
οι λοιποι. «Και ουτοι παντες, μαρτυρηθεντες δια της πιστεως, ουκ εκομισαντο την
επαγγελιαν.» Ἤγουν ουτοι παντες οι αγιοι μαρτυρηθεντες, οτι ευηρεστησαν τωι Θεωι,
ουπω απελαυσαν της βασιλειας των ουρανων και των επηγγελμενων τοις δικαιοις
αγαθων, αλλα περιμενουσι την δευτεραν παρουσιαν, ινα στεφανωθωσιν απαντες εν
μιαι καιρου ροπηι. Τουτο γαρ εστιν ο λεγει ο Ἀποστολος, οτι «Του Θεου περι ημων
κρειττον τι προσβλεψαμενου, ινα μη χωρις ημων τελειωθωσι.» Χωρις γαρ παντων
των αγιων οι ημισυ ουκ απολαμβανουσι τα επηγγελμενα αγαθα. Την μεν γαρ ελπιδα
και τον αῤραβωνα εσχον, και κεχωρισμενοι εισιν εκ των αμαρτωλων. Το δε τελειον
ουπω ειληφον, κρεισσον γαρ εστι τουτο· ινα εισελευσονται παντες εις την βασιλειαν
εν ενι καιρωι, και εξ ισου απολαβωσι παντες οι αγιοι τα αγαθα του Θεου. Κειμενον
ρκθʹ. «Τοσουτον εχοντες περικειμενον ημιν νεφος μαρτυρων.» Ἑρμην. Νεφος
μαρτυρων αυτους εκαλεσεν, επειδη δροσιζουσιν ημας τους εν αμαρτιαις
συνεχομενους, και φλογιζομενους, και εν τηι σκιαι των πρεσβειων αυτων
περισκεπουσιν. Κειμενον ρλʹ. «Ὄγκον αποθεμενοι παντα και την ευπεριστατον
αμαρτιαν.» Ἑρμην. Ὄγκον το πληθος λεγει. Λεγει δε ουτως· οτι, Ἐπειδη εχομεν
τοσουτον πληθος των αγιων μαρτυρων, ωσπερ νεφος δροσιζον ημας, θαῤρουντες εις
την πρεσβειαν των ευχων αυτων, μιμησωμεθα και ημεις εκεινων τας αρετας, και τον
ογκον των αμαρτηματων απαντα αποῤριψαντες, και την ευπεριστατον αμαρτιαν
καταλιποντες, δι' υπομονης και μακροθυμιας τρεχωμεν τον αγωνα της αρετης.
Ευπερι 28.773 στατον δε ειπε την αμαρτιαν, επειδη μονιμον στασιν ουκ εχει, αλλα
ταχεως τρεπεται και καταλυεται. Και γαρ η αμαρτια ριζαν ουκ εχει, αλλ' ουδε
καρπον. Ἀφανιζεται δε ταχεως και καταλυεται υπο του ξιφους της μετανοιας
κοπτομενη. Ἀξινη γαρ εστιν η μετανοια, εκκοπτουσα παν κακον. Μετανοια δε εστιν
ουχ η των γονατων κλισις, αλλ' η αποχη του κακου, και το πονειν, και θρηνειν και
δεεσθαι του Θεου υπερ της των προημαρτηκοτων αφεσεως. ∆ια γαρ τουτο λεγεται
μετανοια, οτι μετατιθησι τον νουν απο του κακου προς το αγαθον.

 
 
 
 

21

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


