Sermo ad Antiochum ducem
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΕΙΑΣ, ΠΡΟΣ ΑΝΤΙΟΧΟΝ ΑΡΧΟΝΤΑ.
Σκοπησωμεν, ηυλογημενε του Θεου ανθρωπε, επι πασι, δια πασι και προ παντων,
πως περιπατουμεν, και τι περι εαυτων βουλευομεθα· πολλους γινωσκον τες των
παρ' ημων γινομενων τε και νοουμενων αορατους παριστασθαι μαρτυρας, ουκ εις το
φαινομενον βλεποντας μονον, αλλ' επ' αυτας παρακυπτοντας τας ψυχας και το
κρυπτον διελεγχοντας της καρδιας. Πολλοι γαρ ως αληθως πανταχοθεν αγγελικων
δυνα μεων ημας παρειστηκεισαν, τα λεγομενα τε και γι νομενα παρ' ημων, και
νοουμενα μεχρι ψιλης ενθυμησεως, δι' ακριβειας πασης εν ουρανωι καταγραφοντες,
προς ελεγχον ημων εν τηι φοβεραι ημεραι της κρισεως· οτε πασα των ορατων η κτισις,
κλονουμενη κατ' επειξιν αφατον, προς την οικειαν ωθειται συν τελειαν· και ο
ουρανος και η γη ριζηδον παρελευσεται, και τα δια μεσου στοιχεια καυσουμενα
λυθησονται· και Παλαιος ημερων καθεξεται, και βιβλοι ανοιγονται, των ημετερων
εργων τε και λογων και νοηματων τα εγγραφα, πιστως τε και ανοθευτως εχουσι.
Χιλιαι τε χιλιαδες λειτουργουσιν αυτωι, και μυριαι μυριαδες παρειστηκεισαν αυτωι,
και απειλη πυρος πανταχου διατρεχουσα και τα κυκλωι παντα περιλαμβανουσα, και
ορη ωσει κηρον εκτηκουσα· ποταμος γαρ πυρος ειλκεν εμπροσθεν αυτου· ηνικα
ταρταρος και βοθρος αχανης και ανεικαστος, και σκοτος εξωτερον, και σκωληξ
ακοιμητος, αναδειχθωσι παροντα. Και ο επ' αυτας φοβος ειστηκει μετεωρος,
εκδεχομενων την εκβασιν· και οργης αγγελοι κολαστικοι, πυρ αποστιλβοντες, πυρ τε
βλεποντες, και πυρ αναπνεοντες, ετοιμοι εις πασαν εκδικησιν πασης παρανομιας
εστηκασι. Πασα τε προς τουτοις κτισις επι γειος τε και επουρανιος, οση τε εν
αγγελοις και ταις υπερ αγγελοις δυναμεσι, και οση εν ουρανοις παριστανται μετα
τρομου την φοβεραν της θειας βουλης εκδεχομενοι φανερωσιν. Ἐφ' ων κατειοντων
ημων, αναγνωσθησονται πραξεις, και των κρυπτων γυμνωσις γενησεται· ωστε
παντας ουτως γινωσκειν αλληλων τας αμαρτιας· ως εκαστος τας εαυτου, την βιβλον
αναγινωσκειν της εαυτου συνειδησεως. «Ἐλεγξω σε» γαρ, φησι, «και παραστησω
κατα προσωπον σου» τας αμαρτιας σου· και παλιν, «Κυκλωσει αυτους τα διαβουλια
αυτων.» Και ιδου ανθρωπος και το εργον αυτου, και δικαστης απαραλογιστος,
παρισταμενην εχων την μεγαλοπρεπη των ουρανιων ταγματων δυναμιν, υψηλως
προκαθεζεται πασαν απαστραπτων δικαιοσυνην, και εκαστωι δι' αποδοσεως αληθους
και δικαιας νεμων τα προς αξιαν, τοις μεν εκ δεξιων δια τας καλας πραξεις σταθησιν
προσ 28.592 ηνης πραως επιεικης, την ητοιμασμενην απο κα ταβολης κοσμου
βασιλειαν διδους· τοις δε εξ ευωνυ μων δια την ερημιαν των αγαθων εργων στασει
λαχοντας, εις το αιωνιον πυρ, το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου,
μετ' οργης απωθουμενος. Τις εκεινο το πυρ ενεγκοι μενομενον; τις ου καταπτησσει
το ξενον εκεινο του σκωληκος θεαμα; Τις του σκοτους εκεινου του εξωτερου το
παχυν τε ομου και βαρυν φερειν δυνησεται; Τις μυ κωμενον τον ταρταρον, και εκ
πυθμενος αυτωι συμβραζομενην την αβυσσον υποστησεται; Τις των επι τουτο
τεταγμενων αγγελων το βλοσυρον τε και δριμυ του βλεμματος, και του προσωπου το
κατηφες ουχ υποτρεμει δονουμενον; Τις το παντων δεινοτε ρον των κακων, την
αποστροφην του προσωπου του φυσει πραου και φιλανθρωπου Θεου και
οικτιρμονος ου φοβηθησεται; Ἅπασα κτισις συναποστρεφεται και βδελυττεται τους
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δια φιλαπεχθημονα γνωμην εαυτους τοσουτοις κακοις περιπειραντας, αγανακτουσα
κατ' αυτων ενδικως, ως τοιουτους εαυτους φανηναι τον φυσει τε και μονον
φιλανθρωπον Θεον θεασαμενων; Τις την κατα συνειδησιν απεραντον αισχυνην
μελλου σαν εσεσθαι επι τηι φανερωσει των κρυπτων υποστησεται; Τις τον ασιγητον
κλαυθμον και το πικρον εκεινο δακρυον, και τον βρυγμον των οδοντων, και τους
κωκυτους των εν ταις βασανοις πιεζομενων, η των εκ της αμελειας πονων, κατα
μεσης αυτων επικειμενων της καρδιας, και διασμυχοντας δικαιως αυτων, τις
δυνησεται; Τις την εγγινομενην αυτοις στενοχωριαν εκ του μη ελπιζειν προθεσμιαν
μετα ποιησεως, και τελος της επικειμενης κολασεως, μηδε προς το ευζηιν παλιν
μεταβολην εκδεχεσθαι, η προσδοκαιν, εξειπειν εστιν ικανος; Τελευταιον γαρ εκεινο
και μονον φοβερον δικαστηριον, και δικαιον πλεον η οσον επιφοβον· και δια το
τυχον φοβερον, οτι δι καιον, και το παντας εαυτωι κατα την δικαιαν ψηφον
εναποκλειον τους αιωνας. Τις τας οιμωγας και τους στεναγμους τους εκ μεσης
αυτων προσφερομενους της καρδιας, και αυτων καθαπτομενων των μυελων, και
πικρως τα σπλαγχνα καταδακνοντων, επι νουν λαμβανων δακρυων ελευθερος ειναι
δυνησεται; Τις τον θρηνον και τον ολοφυρμον ενεγκοι χωρις και της επ' αυτης
κατηφειας, και μεθ' οιων προσφερομενους των μεταμελειας λογων των τε προς
εαυτον εκαστου των κολαζομενων, και παντων προς παντας; Τοτε γαρ αληθως
επιγνωμων των εαυτου πταισματων καθεστηκεν εκαστος, οτ' αν εφ' εαυτων γυμνα
φανωσι τα πραγματα, και παντος κωλυματος απατης ελευθερα. ∆ικαια η κρισις σου,
ο Θεος· εκαλεσας γαρ ημας, και ουχ υπηκουσαμεν σου· λογους δε παρειχες ημιν, και
ου προσεσχομεν· τοιγαρουν αλλα ακυρους εποιου μεν τας σας βουλας. ∆ικαιως
ηλθεν εις ημας απωλεια και ολεθρος και καταιγις και θλιψις και πολιορκια. Και νυν
ημεις επικαλουμεθα σε, και ουκ εισ ακουεις, και ζητουμεν παρα σου, και ουχ
ευρισκομεν ελεος. Οι γαρ μισησαντες σοφιαν και λογον Κυριου μη προσελομενοι,
μηδε θελησαντες Θεου προσεχειν βουλας, τοιουτους δρεπομεθα τους καρπους των οι
κειων σπερματων, και της εαυτων ανοιας εμπιμπλα 28.593 μεθα· Ἀπετυφλωσε γαρ
ημας η απατη του βιου, και ουκ εγνωμεν μυστηρια Θεου, ουδε μισθον ειναι το
συνολον ηλπισαμεν οσιοτητος· και δια τουτο τριβοις ανομιας ενεπλησθημεν.
∆ιωδευσαμεν δε τριβους αβα τους, δηλαδη της θειας επισκοπης· την δε οδον Κυριου
ουκ εγνωμεν. Και τις ο πλουτος ος μετα αλαζονειας συμβεβληται ημιν; παρηλθεν
εκεινα παντα ως σκια και ως αγγελια παρατρεχουσα, και ως ναυς διερχο μενη
κυμαινομενον υδωρ, ης διαβασης, ουκ εστιν ιχνος ευρειν, ουδε ατραπον τροπαιως
αυτης εν κυμασιν. Ἢ ως ορνεου διαπταντος αερα, ουδεν ευρισκεται τεκμηριον
πορειας. Παρηλθεν εκεινα παντα, τουτο το πυρ ημιν αφεντα, κληρονομιαν εις
παντας διαμενου σαν αιωνας. ∆ικαια η κρισις σου, ο Θεος· ταυτα γαρ λεγοντες
ουδεποτε παυσομεθα λοιπον· εκαλουμεθα, και ουχ υπηκουομεν· ενουθετουμεθα, και
ου προσ εχομεν. Περι τουτων καθ' εκαστην ημεραν εδιδασκομεθα των δεινων, και
κατεφρονουμεν των λεγομενων· ουκ ελυπει ημας τοτε καν μικρον τα περι τουτων
ρηματα· επει ουκ αν σφοδρως ουτως ελυπει τα πραγματα· ληρος ημιν ενομιζετο τα
νυν ημων συνεχοντα την ζωην. Τουτο συνεχως επαιδομεν· Ὢ της ραιθυ μιας! ω της
απατης! ω των κακων βουλευματων! ω των πονηρων συναλλαγματων! ω του
θαυματος της επι τουτοις του Θεου δικαιας κρισεως και απο φασεως! Πως εκαστου
των ημετερων αμαρτηματων ειδους προσφορον ημιν αντεδωκε βασανον! δι' οικτραν
γαρ και αποπτυστον σαρκος ηδονην, ταυτην εχειν την φοβεραν δικαιως
κατεκριθημεν γεενναν· τον ζοφον και το σκοτος τουτο οικειν κατεκριθημεν. Ἐπειδη
ηγαπη σαμεν παντα τα αισχρα, και παντων ομου των θειων αγαθων
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταφρονησαντες, τα ιππικα και τα θεατρα και τα κυνηγεσια προετιμησαμεν, εν οις
δαιμονων εχορευον δημοι, και πασα θεια αγγελων απην σκοπια και επιγνωσις. Ἔνθα
το μεν σεμνον της ευφροσυνης πολλοις καθυβριζετο τροποις· το δε της ακολασιας
κακον τε και βδελυρον εσεμνυνετο. ∆ικαιως του φωτος εστερημεθα νυν, οτι προς
δοξαν του πεποιηκοτος Θεου την κτισιν κατα την προσκαιρον ημων ζωην ουκ
εθεασα μεθα· αλλ' εμολυναμεν τους οφθαλμους ημων και τα ωτα και γλωσσαν,
μαλλον δε την κατ' εικονα Θεου γεγενημενην ψυχην πασι τοις τωι Θεωι μισουμενοις
θεαμασι τε και ακροαμασι και ρημασι, και ταις κατ' αλληλων βασκανιαις
εφθειραμεν, εις δε τον ταρταρον τουτον απεῤριφημεν, πηξει και βυθωι κατ' αυτων
τρυχομενοι δεινως. Ἐπειδη της μεν υψηλης και των υψηλων και θειων προξενουν
ταπεινοφροσυνης προεκριναμεν την υπερηφανιαν, και το της αρετης στενον τε και
συντονον δια την της σαρκος υπερβαλλουσαν θρυψιν τε και διαθεσιν απεωσαμεθα.
Που νυν ημων εστιν η υπερηφανια, και η δια την αλαζων προς παντας διαθεσις, και
η της σαρκος βλακωδης και ευδιαχυτος θρυψις; Ὢ της αβουλιας! αντι γελωτος
ακρατους και του ακολαστου ψοφου των παρειων ο βαρυς ουτος βρυγμος εστι των
οδοντων. Την των θειων και σωτηριων λογων ασκησαι μαθησιν μη βουληθεντες,
αλλα μεθης αμετριαν της δια λογου θειας προτιμησαντες αινεσεως, δεινως
κολαζομεθα νυν της γλωσσης διψει φοβεραι διακενης. Ἄξιον δε 28.596 και του προς
τους αδελφους ημων μισους, φθονου τε και δολου, και υποκρισεως (εξ ων και δι' ων
ο φθονος), λοιδοριας τε και συκοφαντιας, και μνησικακιας, και ψευδους, και
επιορκιας δρεπομεθα καρπον, τουτον τον ακοιμητον σκωληκα το βαθος ημων της
ψυχης ακορεστως εσθιοντα. Ἐπειδη της αγαπης το ευθες, διαφθειραντες αυτην,
εσκαμβωσαμεν, κακον δια μισους αυτοις εκουσιον δημιουργησαντες σκωληκα, και
πονηροτεραν σκαμβοτητα δια ψευδους ορυ ξαντες, δι' ην τωι Θεωι τωι ευθει και ορθωι
ουχ ηνωθημεν. Αυτος γαρ ειπε δια του αγιου ∆αβιδ του προ φητου· «Ουκ εκολληθη
μοι καρδια σκαμβη.» Ἄξια τοιγαρουν ων επραξαμεν απολαμβανομεν· μαλλον δε της
οικειας κατα προθεσιν διαθεσεως αξια κομιζομεθα τα επιχειρα· πυρος ηδονης πυρ
γεεννης, και σκοτους αγνοιας και απατης προσκαιρου σκοτος αιωνιον και σκωληκα
κολαστικον τε και ακοιμητον· σκωληκος του δια μισους και ψευδους την καρδιαν
σκολιωσαντος και σκαμβωσαντος, και ψοφους παρειων ασελγους, βρασματος ψοφον
και οδοντων βρυγμον· και υψους υπερηφανιας ματαιας και διαχυσεως ποσιν και
βαθος αχανες και στενοτητα πηξεως, και απλως ειπειν, εκαστου των εκουσιων ημων
κακων την εκαστου προσφοραν και ακουσιον τιμωριαν δικαιως αντιλαμβανομεν. Ὢ
της ελεεινοτητος ημων! ημας τους αθλιους, μη κατασβεσαι το πυρ της σαρκος δια
νηστειας και αγρυπνιας και της των θειων λογιων μελετης, καλων οντων και
ευμαρων του πυρος σβεστηριων, και μη τουτωι νυν τωι πυρι τηγανιζεσθαι. Τι μη κατα
φυσιν οραιν τε και ακουειν και λαλειν την γλωτταν ειθισαμεν, ινα μη τουτον εχωμεν
νυν τον ζοφον και την βαρυτατην σιγην, αλλα και ημεις του φωτος και του λογου
και της σοφιας του Θεου μετα των αγιων απολαυωμεν, ως της θειας γενομενοι
δοξης θεαται και ακουσται και υμνωιδοι; Ἢ δι' αγαπης τον εκουσιον του μισους
ενεκρωσαμεν σκωληκα, και δι' αληθειας το ψευδος ηφανισαμεν; νυν αν τουτου του
καυστικου καθεστηκαμεν ελευθεροι σκωληκος, και των λοιπων νυν οσα την ημων
συνεχει δεινοτατην ζωην. ∆ικαια η κρισις του Θεου. Ουχ ευρισκομεν οπερ
εζητησαμεν, ουκ ανοιγεται ημιν θυρα της βασιλειας των ουρανων. Ἐπειδη γαρ την
θυραν των αγαθων δια πραξεως ουκ εκρουσαμεν, ου λαμβανομεν των αιωνιων
αγαθων την απολαυσιν· επειδη δι' ευχης την χαριν της γνωσεως ουκ ηιτησαμεν·
(ουδενα γαρ των θειων ειχομεν ερωτα, αλλα, τοις γηΐνοις τον νουν καταδησαντες,
 
 
 
 

3

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πασαν αυτοις ημιν την ζωην συνεφθειραμεν·) κακεινα μεν παντα καπνου δικην
αφανισθεντα παρηλθεν· ο δε της επ' αυτοις δικης λογος μενει δια παντος
απαροδευτος. Και ταυτα μεν εκεινοι της θειας δικαιοσυνης μεταμανθανοντες, εξ ων
πασχουσι την δυναμιν, ως τυπωι περιλαβειν, αλληλοις διαλεχθησονται. Ἐγω δε τις
γενομενος ταλας, τισιν ερειδομενος πραξεσιν ελπισω της φοβερας εξαιρεθηναι
κατακρισεως; Πασης αρετης και πασης γνωσεως υπαρχων ερημος, δεδοικα μη δεθεις
χειρας και ποδας ριφω εις γην σκο 28.597 τεινην και γνοφεραν, εις γην σκοτους
αιωνιου, ενθα ουκ εστι φεγγος ουδε οραιν ζωην βροτων, ως δησας τοις παθεσιν
εκουσιως τας πρακτικας της ψυχης αρετας, και απο του θειου δρομου της αγγελικης
πολιτειας, κωλυσας ταυτης τα διαβηματα. Ἱλασθητι, Χριστε, και σωσον ημας ταυτης
της οδυνης. Οις γαρ κατα τον αιωνα τουτον δια των επιτηδευματων ημων των
πονηρων συνειναι κατα θελησιν γνωμικως επελεξαμεθα, συν τουτοις εικοτως εξ
αναγκης ειναι κατα τον αιωνα τον μελλοντα μη θελοντες κατακριθησομεθα. Ἔσται
γαρ ως αληθως, εσται καιρος, οτε φοβερα τις βοησει σαλπιγξ ξενην εχουσα φωνην,
και το παν τουτο λυθησεται διαπιπτον της εν αυτωι ορωμενης διακοσμησεως· ο μεν
φαινομενος κοσμος ολος παρελευσεται την οικειαν λαμβανων συντελειαν· ο δε νυν
προσδοκωμενος των οντων φανησεται κοσμος, οφθαλμοις και ακοαις και διανοιαις
ξενα παντα κομιζων μυστηρια. Ὁ δε Θεος εκαστωι προς α δια του σωματος επραξεν,
ειτε καλον ειτε φαυλον, κατ' αξιαν αποδιδωσι· μεγα και φοβερον και εις εσχατον
πασιν αποδιδους συγκλεισμον. Ἀλλα γενοιτο παντας ημας τον τε σωτηριον της
γεεννης φοβον, και τον τιμιον ποθον της των ουρανων βασιλειας αναλαβειν! τον
μεν φοβον παντελη των κακων ημιν αποχην και αργιαν ποιουντα· τον δε ποθον και
εις τας των αγαθων πραξεις προτρεπομενον ιλαρως, ινα τυχωμεν των
επηγγελμενων αγαθων την απολαυσιν εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα
και το κρατος συν τωι αναρχωι (Πατρι) και παναγιωι και αγαθωι και ζωοποιωι αυτου
Πνευματι νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 
 

4

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


