In natalitia domini
Ἀμφιλοχιου επισκοπου Ἰκονιου εις τα γενεθλια του μεγαλου θεου και
σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου.
Ὁ μεν πνευματικος ουτος και λαμπρος λειμων, ο τωι των ουρανιων ανθων καλλει
πεποικιλμενος και ταις αποστολικαις και αχραντοις ευωδιαζων αποφοραις, τυπον
εχειν του θειου παρα δεισου μοι φαινεται. Ὃν γαρ τροπον ο αισθητος εκεινος και
ακηρατος χωρος δενδρεσιν αφθαρτοις και καρποις αθανατοις και μυριοις αλλοις
υπερλαμπροις φαιδρυνεται καλλεσιν, ουτω δη και ουτος ο θεοειδεστατος της
ιεροπρεπεστατης εκκλησιας θιασος νοητοις και αρρητοις καταλαμπρυνεται
μυστηριοις, ων κρηπις ημιν αρραγης και θεμελιος αστεμφης και αρχη σωτηριος και
κορυφη πανσεβασμιος η σημερον των αγιων Χριστου του αληθινου θεου ημων
γενεθλιων εστιν εορτη· δι' ην και τα παλαια πεπροφητευται τυπικως και τα νεα
διαρρηδην εις πασαν την οικουμενην κεκηρυκται, δι' ην ουρανος ηνεωικται και γη
εις θειον υψος <με>μετεωρισται, δι' ην παραδεισος ανθρωποις αποδεδοται και
θανατου κρατος κατηργηται, δι' ην φθορας δυναμις πεπατηται και διαβολου σεβας
ολεθριον πεπαυται, δι' ην ανθρωπινα παθη τεθανατωται, αγγελικης δεσποτειας βιος
ανακεκαινισται, δι' ην πλανη δαιμονων δεδιωκται, θεου σοφια και παναγνος
παρουσια μεμηνυται. Ουκ αγγελος γαρ, φησιν, ουδε πρεσβυς, αλλ' αυτος ο κυριος
ηξει και σωσει αυτους. Ὦ θειων ευαγγελιων πλουτος αμυθητος! Ὦ πανσοφων
μυστηριων γνωσις ανεκδιηγητος! Ὦ θειων και αφραστων δωρεων θησαυρος
ανεξαλειπτος! Ὦ προνοητικης φιλανθρωπιας χαρις αναριθμητος! Αυτος γαρ, φησιν,
ο κυριος ηξει και σωσει ημας. Ἥξειν προς ημας τινα τροπον, ω θειε προφητα,
κηρυττεις τον κυριον; Παρρησιασομαι γαρ εν τουτωι τωι μερει προς σε το των
παλαιων ανδρων προσωπον ανα δεδεγμενος, των ταυτα εις την πανυμνητον μη
εορτασαντων πανηγυριν, μητε δε του καινου και παναγνου τοκετου της αχραν του
παρθενου πεπειραμενων, μητε μην τον ουρανιον θεασαμενων κηρυκα, φημι δη τον
θεοειδεστατον αστερα, μητε τα των αγιων αγγελων εωρακοτων σκιρτηματα, μητε
τας θειας ακηκοοτων φωνας ας προς τους ιερεις ποιμενας ανευφημουντες τον γεγεν
νημενον σωτηρα γεγηθοτες απηγγελλον, μητε μην των μαγων τα δωρα συνιεντων
και την προσκυνησιν την θεικην· εκεινων αναδε ξαμενος το προσωπον ερωτησαιμι
σε τον τροπον της παρουσιας. Κατεπληττεν γαρ αυτους εικοτως λιαν το λογιον και
μικρου δειν τωι πληθει του δεους εξιστασθαι παρεσκευαζεν των φρενων. Ου γαρ
ειχον νοειν οτι ο αθανατος θεος προς ανθρωπους γεωδεστα τους ηξει και ο
αψηλαφητος προς τους αισθητους, ο αθεωρητος προς τους ορατους. Πως γαρ αν και
ηξειν τον θεον ωιηθησαν, και πως οραθησεται; Ἐνιοις μεν εδοκει προτερον ως ωφθη
τωι Ἀβρααμ δι' αγγελων, η δ' αυ παλιν ως ωφθη τωι Μωυσηι δια πυρος εν τηι βατωι, η
καθ' ον τροπον ωφθη τωι Ἠσαΐαι δια των σεραφιμ, η τωι Ἰεζεκιηλ δια των χερουβιμ.
Ουτω γαρ παντες θεον εωρακεναι διαμφοτεροις τροποις μεμαρτυρηκασιν. Ποιος
τοινυν τουτων των τροπων εις θεωριαν θεου εστιν αξιος; ∆ηλον οτι ουδε εις. Ποθεν
δε μαλιστα τουτο πιστουμεθα; Ἐκ της ετερας του προφητου φωνης λεγουσης· Μετα
ταυτα επι της γης ωφθη και τοις ανθρωποις συνανεστραφη. Ὀπτασιας μεν γαρ
εκεινα και ου συναναστροφης υπηρχε τεκμηρια, ταυτα συναναστροφης και ουκ
οπτασιας τυγχανει κηρυγματα. Πως ουν φησιν· Αυτος ο κυριος ηξει και σωσει ημας;
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Λεγηις αν ημιν, ω μακαριε, πως ο ασχηματιστος σχηματιζεται, ο ακινητος απο των
ουρανιων θρονων επι της γης παλιν αντιμεθισταται; Ειπηι δ' αν προς αυτους
απαντων ο θειος ουτος ανηρ, οτι δι' ετερων λογιων τον τροπον ηκουσατε της
παρουσιας, τι περισσως πολυπραγμονειτε ενταυθα το λογιον. Ἢ λεληθεν υμας το
ειρημενον οτι Ἡ παρθενος εν γαστρι εξει και τεξεται υιον και καλεσουσι το ονομα
αυτου Ἐμμανουηλ, ο εστι μεθερμηνευομενον Μεθ' ημων ο θεος; Ἢ ουκ ακηκοατε το
γεγραμμενον οτι Παιδιον εγεννηθη ημιν, υιος και εδοθη ημιν, ου η αρχη επι του
ωμου αυτου και καλειται το ονομα αυτου μεγαλης βουλης αγγελος, θαυμαστος
συμβουλος, θεος ισχυρος, εξουσιαστης, αρχων ειρηνης, πατηρ του μελλοντος
αιωνος; Ἐκ τουτων των λογων τον τροπον της παρουσιας επεγνωτε. Παρθενος γαρ
αφθαρτος αποκυησει σωματικως τον λυχνον τον αφθαρτον, μεχρι γαρ σαρκος δει
συγκαταβηναι προς ημας τον πανσεβασμιον του θεου λογον, ινα δη τους ασωματωι
θεοτητι παρ' αυτου δεδημιουργημε νους ανακαινισηι δια σαρκωσεως, παλαιωθεντας
δια την αμαρτιαν και αφθαρτους κατασκευασηι δια της ομοιοτητος της προς την
φθοραν. Ταυτα του προφητου προς αυτους ειρηκοτος ερουμεν και ημεις. Ὦ παιδιον
ουρανου παλαιοτερον! Ὦ τρισολβιος υιος, οστις επ' ωμων ηκει την εαυτου βασταζων
αρχην και ου παρ' ετε ρου ζητων αυτην κομισασθαι! Ἔμφυτον γαρ τωι λογωι των
παντων αρχειν ως υιωι και ουκ επεισακτον ως ποιηματι· Ἡ αρχη γαρ, φησιν, επι του
ωμου αυτου. Ὦ μεγαλωνυμον γεννημα! Μεγαλης γαρ βουλης, φησιν, αγγελος και
θεος ισχυρος ονομαζεται. Ὦ παντοδυναμος εξουσια! Θαυμαστος γαρ συμβουλος και
αρχων ειρηνης εστιν. Πως τοινυν δοξασωμεν την σημερον εορτην; Πως
μακαρισωμεν την επι του παροντος μυστικωτατην πανηγυριν; Τις γαρ εξιχνιασει τον
ταυτης της ημερας πλουτον αθανατον; Ποιοις μεγαληχοις και υψηλοτατοις ρημασιν
ανακηρυξωμεν το πανυμνητον τουτο και τροπαιουχον της αφθαρσιας μυστηριον; Ὦ
ημερα μυριων υμνων αξια, εν ηι ανετειλεν ημιν το αστρον το εξ Ἰακωβ και ο
ανθρωπος ο ουρανιος, ος ωφθη εξ Ἰσραηλ, και επεδημησεν ημιν ο ισχυρος θεος και ο
της δικαιοσυνης επεσκιασεν ηλιος και ο των θειων αρετων ηνεωικται θησαυρος και
το της αιωνιου ζωης φυτον ανθρωποις εβλαστησεν και η ανατολη εκ του υψους
επελαμψεν και ο των ουρανιων και επιγειων δεσποτης εκ παρθενικων λαγονων
υπερ κοσμου λυτρωσεως εις κοσμον φθαρτον εληλυθεν. Ἐγεννηθη γαρ ημιν
σημερον σωτηρ, ος εστιν Χριστος κυριος, οστις φως υπαρχει εθνων και σωτηρια
οικου Ἰσραηλ. Ὢ του θαυματος! Ἐπι φατνης ως παιδιον ηυλιζετο ο υπο των
ουρανων μη περιγραφομενος, και γυναικειαις αγκαλαις εθαλπετο ο λογωι βραχει τα
παντα συστησαμενος, και εγαλουχει το υπο των αμιαντων της αγιας παρθενου
μασθων ο πασαις ταις υπερκοσμιαις δυναμεσιν το ειναι κεχαρισμενος. Ἐγενετο γαρ,
φησιν, καθως μαρτυρει το ευαγγελιον, εν τωι ειναι αυτους εκει επλησθησαν αι
ημεραι του τεκειν αυτην και ετεκε τον υιον αυτης τον πρωτοτοκον και
εσπαργανωσεν αυτον και ανεκλινεν αυτον εν τηι φατνηι, διοτι ουκ ην αυτοις τοπος
εν τωι καταλυματι. Τις η καινη και παραδοξος αυτη μυσταγωγια; Τις η παντοδυναμος
και φθαρτοποιος της θειας προνοιας ευμενεια; Τι το δεινον και πανσοφον κατα του
διαβολου στρατηγημα; Ἠλευθερωται κοσμος δια παρθενου, ο δια ταυτης το πριν υπο
την αμαρτιαν πεσων. ∆ια παρθενικου τοκετου τεταρταρωται δαι μονων αορατων τα
τοσαυτα και τηλικαυτα συστηματα. Συμμορ φος τοις δουλοις ο δεσποτης γεγονεν,
ινα οι δουλοι γενωνται συμμορφοι παλιν θεου. Ὦ Βεθλεεμ, πολις ηγιασμενη και τοις
ανθρωποις συγκεκληρωμενη! Ὦ φατνη, ω φατνη συμμετοχε των χερουβιμ και
ομοτιμε των σεραφιμ! Ὁ γαρ αιωνιως υπ' εκεινων των θρονων εποχουμενος θεικως,
νυν εν σοι σωματικως παλιν αυλιζεται. Ὦ Μαρια, ω Μαρια, η τον των απαντων
2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δημιουργον πρωτοτοκον κεκτημενη! Ὦ ανθρωποτης, η τον αΐδιον του θεου λογον
σωματικως ουσιωσασα και των επουρανιων και νοερων δυναμεων εν τουτωι τωι
μερει προτετιμημενη! Ου γαρ ηξιωσεν Χριστος μορφωθηναι προς τας των
αρχαγγελων μορφας, ουτε μην προς τας των αρχων και δυναμεων και εξουσιων
ατρεπτους εικονας, αλλα προς σε την κατενεχθεισαν εις τροπην και τοις αλογοις
ζυοις παρασυμβεβλημενην. Οι μεν γαρ υγιαινοντες ου χρειαν εχουσιν ιατρου, η δε
νοσωι συχνηι κατασχεθεισα τηλικουτου και τοιουτου τετυχηκεν ιατρου, ως μειζονος
της υγειας ευτυχης εστιν σωτηριας του νοσηματος δραπετευσαντος. Ἀλλα που νυν ο
δυσμενης και αβροντητος, ο αλαστωρ και παμμιαρος δρακων, ο μετεωριζειν εις υψος
τον εαυτου θρονον επαγγειλαμενος; ∆ιο, αδελφοι μακαριας κλησεως επουρανιου
μετοχοι, προς υιοθεσιαν θεου και αδελφοτητα κεκλημενοι, ευχαριστειν οφειλομεν
τωι καλεσαντι ημας και παρεχειν εαυτους αξιους ειναι του παρεχοντος ημιν την
αδελφοτητα και ως υιους αξιους ειναι του δωρουμενου ημιν την υιοτητα και
δεξαμενου ημας εις υιοθεσιαν. Ἑκοντες ουν και εξ αγαπης δουλευσωμεν αυτωι
ετοιμοι οντες προς πασαν δικαιοσυνης κατορθωσιν, αγνειαι κοσμουμενοι,
ακτημοσυνην διωκοντες, λογοις θεου προσκαρτερουντες, ευχαις αγιαις και υμνοις
θεου ιεροις ανακειμενοι, μετασχηματιζοντες εαυτους απο του αιωνος τουτου,
επιλανθανομενοι των γηΐνων και θνητων επιθυμιων, νικωντες τωι αγαθωι το κακον,
μηδενι κακον αντι κακου αποδιδοντες, μη λογιζομενοι εαυτοις διατριβειν εν τηι γηι,
αλλ' εν ουρανωι πολιτευεσθαι, μετ' αγγελων αναστρεφεσθαι, τωι θρονωι της ουρανιου
βασιλειας παραστηναι. Ταυτα των ιερων αποστολων τα διδαγματα, εν τουτοις
Χριστος ημιν την μακαριαν και αιωνιον διαθηκην διεθετο. Θαυμασατω την αρετην
υμων ο κοσμος, αισχυνθητωσαν Ἰουδαιοι τον νεον και εκλεκτον λαον θεωρουντες,
οσωι καλλει κεκοσμηται πνευματικωι, οσηι λαμπροτητι καταυγαζει τον κοσμον. ∆ια
τουτο γαρ ημας μεμιγμενους εν τοις εθνεσιν αφηκεν, ινα φαινωμεθα ως φωστηρες
εν κοσμωι, ινα σπερμα σωτηριας ωμεν εις επιστροφην θεωρουμενοι πασιν τοις
συνουσι και συντυγχανουσιν. Ὁρατε μη τις δι' υμας των εθνικων βλασφημησει θεον·
ευφημεισθω δε εν ημιν ο καλεσας και αγιασας και σωσας. Ὁ βιαιος και θρασυς
θαυμασατω την επιεικειαν ημων και μετριοτητα· ο λοιδορων αντευφημουμενος
εντρεπεσθω· ο περι χρηματων φιλονεικων και δικαζεσθαι βουλομενος αταραχους
ημας ευρισκετω περι χρηματα μη νομιζοντας εαυτους εχειν κτησιν επιγειον, αλλα
κρατουντας την επουρανιον· ο δια παρακλησεως φιλικης προσιεμενος ημας εις
ηδονας κοσμικας ευρισκετω σεμνους, αμετακινητους, σωφροσυνην ποθουντας, ουχ
ηδονηι δελεαζομενους, ινα ειδωσιν ποσον ισχυει πνευματος αγιου συνοικησις φυσιν
σαρκος εκνεκρωσαντος. Ὁ προχειρος εις επιορκιαν ευρισκετω μηδε ομνυειν
ανεχομενους ημας, αλλα δεδοικοτας το του θεου προσφερειν ονομα περι ταπεινων
και γηΐνων πραγματων. Ουτω γαρ εσομεθα παντες διδασκαλοι των εντυγχανοντων
ημιν εν οιωιδηποτε πραγματι. Ουτω δε πολιτευομενοι αληθως γενησομεθα ζυμη αγια
και δι' ημων ζυμωθησεται ο κοσμος εις σωτηριαν και πολυς εξ ημων καρπος
ευρεθησεται τωι κυριωι πεφυλαγμενος και δοξασθησεται ο θεος εν ημιν κατα τον
λεγοντα κυριον· Ἐν τουτωι εδοξασθη ο πατηρ, ινα υμεις καρπον πολυν φερητε και
γενησθε μοι μαθηται. ∆οξασθεις δε υφ' ημων ο κυριος δοξασει ημας τηι αιωνιωι δοξηι,
εν Χριστωι Ἰησου τωι κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων.

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


