Fragmenta in Joannem
Jo 1, 1
Ὥστε μη εκ της ανθρωπινης–ανευ τινος προσθηκης και ορισμου. 2 Jο 1, 14 Ου
γαρ δη μεταβολην του λογου τολμησει τις εις σαρκα γεγενημενην ακουσαι, το δε
σκηνωσαι αυτον εν ημιν το μετα ανθρωπων εστι κατοικησαι. 3 Jο 1, 15 Γεγονεναι δ'
αν τις νοησειε και το υπαρξαι, καθ' ο και η του προφητου λεξις ειχε το “εμπροσθεν
μου ουκ εγενετο αλλος θεος” διο και καλλιστα επηγαγεν ευθυς, οτι πρωτος μου ην,
τωι γεγονε το ην επισυναψας ως αν μη νομισθειη και επ' αυτου παραπλησιως
ειρησθαι το γεγονεν, ωσπερ επι των γενητων απερ ουκ ην προ του γεγονεναι. ο δε
ην, φησιν, πρωτος μου αει δηλονοτι το ειναι εχων κατα την θεοτητα ουποτε

®

αρχομενον ωσπερ ουδε ληγον. 4 col1 Jο 1, 19 21 Προειρηκεν ο ευαγγελιστης την
Ἰωαννου μαρτυριαν αναμεμιγμε νην τηι παρ' εαυτου, εξη γητικως δε νυν ηδη δι
εξεισιν αυτην εφ' εαυτης ωσπερ επαναλαμβανων εν τωι λεγειν και αυτη εστιν η
μαρτυρια Ἰωαννου, ην αρτι ελε γεν μαρτυρειν αυτον περι αυτου και κεκραγεναι
ανωθεν ερχομενον, οπως εληλυθεν εις το μαρτυ ρειν ο προδρομος τωι κυριωι.
Ἰουδαιοι, φη σιν, απεστειλαν εκ των δοκιμωτατων παρ' εαυ τοις επιλεξαμενοι τους
ερωτησοντας αυτον οστις ειη δηλονοτι την εκ πα τερων εχοντες προσδο κιαν του
ερχομενου σω τηρος. ημαρτανον δε διαιρουντες απο Χριστου τον προφητην. ο δε
βαπτιστης καλως απεκρινατο μη ειναι ο προφητης ταυτο λε γων, ο και πρωτον απε
κρινατο φασκων ουκ ει μι ο Χριστος, ει και σαφως ουκ εδιδασκεν αυτους, οτι ταυτο
ειη ο Χριστος και ο προ φητης. Ἀπεστειλαν, φη σιν, οι Ἰουδαιοι εκ των δοκιμωτατων
παρ' αυτοις επιλεξαμενοι τους ερωτησοντας αυτον οστις ειη δηλονοτι την εκ πα
τερων εχοντες προσδο κιαν του ερχομενου σω τηρος και τηι τοιαυτηι προσδοκιαι προς
υπονοιαν αυθις ανακινουμενοι, ο ποτε τι ξενον και παρα δοξον ιδοιεν, μηποτε αρα
τουτο ειη το ελπιζομενον. ξενος δη ο του Ἰωαν νου βιος ων και αγιος εις επιστασιν
και ζητησιν ηγαγεν αυτους, τις ποτε αρα ουτος ειη και μηποτε ο προσδοκωμενος. ο
δε, φησιν, ωμο λογησεν ευθυς και ουκ απεκρυψε το αληθες, οτι ουκ ειμι ο Χριστος.
οι δε δευτερον ηρωτων, ει Ἠλιας τυγχανοι· και γαρ δη Μαλαχιας ελευσεσθαι Ἠλιαν
προ ειρηκεν. ο δε Ἰωαννης ειπεν ου· και γαρ ουκ ην Ἠλιας κατα την ιδιαν φυσιν, ει
και του πνευματος εκοινω νει. τελευταιαν ερωτησιν αυτων προτεινουσιν· ο προφη
της ει συ. ο βαπτιστης ουν απεκρινατο μη ειναι ο προφητης ταυτο λε γων, ο και
πρωτον απε κρινατο φασκων ουκ ειμι ο Χριστος, ει και σαφως ουκ εδιδασκεν
αυτους, οτι ταυτο εστιν ο Χριστος και προ φητης. Ἀπεστειλαν, φη σιν, οι Ἰουδαιοι εκ
των δοκιμωτατων παρ' αυτοις επιλεξαμενοι τους ερωτησοντας αυτον οστις ειη
δηλονοτι την εκ πα τερων εχοντες προσδο κιαν του ερχομενου σω τηρος και τηι
τοιαυτηι προσδοκιαι προς υπονοιαν αυθις ανακινουμενοι, ο ποτε τι ξενον και παρα
δοξον ιδοιεν, μηποτε αρα τουτο ειη το ελπιζομε νον. ξενος δη ο του Ἰωαννου βιος
ων και αγιος εις επιστασιν και ζητησιν ηγαγεν αυτους, τις ποτε αρα ουτος ειη και
μηποτε ο προσδοκω μενος. ο δε, φησιν, ωμο λογησεν ευθυς και ουκ απεκρυψε το
αληθες, οτι μη ειη ο Χριστος. οι δε δευτερον ηρωτων, ει Ἠλιας ων τυγχανοι· και γαρ
δη και αυτος ηξειν προειρητο δια Μαλαχιου του προφητου σαφως λε γοντος· “ιδου
αποστελλω υμιν Ἠλιαν τον Θεσβι την” και μεχρι μεν του του ταις υπονοιαις ουκ
εσφαλλοντο προσδοκων τες Ἠλιαν τε και Χρι στον. ως δε απεφησεν Ἰωαννης μηδε
Ἠλιας ειναι και γαρ ουκ ην Ἠλιας κατα την ιδιαν φυσιν, ει και του πνευ ματος
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκοινωνει και δια τουτο Ἠλιας εκληθη προς του κυριου τελευταιαν εσφαλμενην
αυτωι προτεινουσιν ερωτησιν αυθις τουτον ερωτωντες, οπερ και πρωτον ηρω των ει
ο προφητης εστιν, ετερον τι παρα τον προφητην οιομενοι τον Χριστον. εκεινοι μεν
ουν ημαρτανον διαιρουντες απο Χριστου τον προφη την. ο δε βαπτιστης κα λως
απεκρινατο μη ειναι ο προφητης ταυτο λε γων, ο και πρωτον απε κρινατο φασκων
ουκ ει μι ο Χριστος, ει και σαφως ουκ εδιδασκεν αυ τους, οτι ταυτο εστιν ο Χριστος

®

και ο προφητης. 5 Jο 1, 25 27 Κωλυτικως λεγουσι τωι Ἰωαννηι το τι ουν βαπτιζεις, ει
μη ταδε τυγχανεις ουκ ειδοτες, οτι ουδε ο Χριστος αυτος ων ο προφητης εβαπτιζεν,
αλλ' οι μαθηται αυτου. Ἠλιας τε επι του Ἀχααβ ουδε τα του θυσιαστηριου ξυλα
δεομενα λουτρου εβαπτισεν, τοις δε ιερευσιν τουτο ποιειν προσεταξεν. προς μεν ουν
το τι ουν βαπτιζεις παριστησιν ο Ἰωαννης το ιδιον βαπτισμα σωματικον, προς δε το
ει συ ουκ ει ο Χριστος δοξολογιαν της προηγουμενης ουσιας Χριστου λεγων, οτι
αορατος εστι τηι θεοτητι παρων παντι τωι κοσμωι. ελεγχει τε αυτων την ευτελη περι
Χριστου υποληψιν και ενοι τον “εν αρχηι” λογον τηι ενανθρωπησει αυτου συναπτων
το ον υμεις ουκ οιδατε τωι οπισω μου ερχομενος, την τε υπεροχην Χριστου προς
εαυτον δηλοι δια του ουκ ειμι αξιος, μεσος δ' αν ειη του παντος κοσμου, ου διηκει
κατα τας λογικας φυσεις, η ημων, ων εν μεσωι το ηγεμονικον, ενθα και ο εν εκαστωι
λογος. ει δε το μεσος υμων εστηκεν ουκ αισθητον, ουδε το οπισω μου ερχομενος.
ειπων δε τα περι της ουσιας του λογου συναπτει και τα της επιδημιας οπισω αυτου
ερχομενον αυτον ειπων.
6 Jο 2, 4 Ουκ οξεως ο κυριος εις την εν φανερωι των σημειων κατεργασιαν
χωρει, επει μηδε εις εμφανες ηδη κηρυττειν μηδε εις το κοινον ηδη διδασκαλου
ταξιν ανειληφεν· προσιοντας γαρ ως διδασκαλωι και μεταδιωκοντας ως σωτηρα
τυγχανειν των ιασεων εχρην, οτι και πρεπει τον δεομενον επι το πληρωτικον της
ενδειας χωρειν. λεγει τοινυν μη παρειναι την ωραν αυτου την εις τα σημεια την

®

κατα λογον δηλαδη και κατα το πρεπον. 7 Jο 2, 4 5 Οιδεν η μητηρ πειθηνιον ως υιον
αυτηι γινομενον τον κυριον. και δη και η αποκρισις τουτο επεδειξατο τι εμοι και σοι,
γυναι· ως γαρ δυσωπειν δυναμενος τουτο απεκρινατο, οιον ην το του θεου προς
Μωυσεα· “εασον με” ως δυναμενον δηλαδη δυσωπησαι και πεισαι. ειδυια δη και
πιστικως προς αυτην διακειμενον και εκ της αποκρισεως ορωσα προς την αξιωσιν

®

εγγυς επι νευοντα τοις διακονοις επιταττει ποιειν ο κελευει. 8 Jο 2, 13 16 Κατ'
αλληγοριαν τους δι' αισχροκερδειαν εληλυθοτας επι το τοκιζειν τα του θεου λογου
οντα αργυριον, ετι μην και πωλουντας τα του πνευματος χαρισματα περιστερας
ωνομασμενα δια το οικειοτητα εχειν προς το καταβαν εν ειδει περιστερας επι του
σωτηρος αγιον πνευμα εκβαλλει της του θεου εκκλησιας. ευ δε και το ειπειν εκ
σχοινιων υπο του Ἰησου το φραγελλιον γεγονεναι, ωι παντας εδιωξεν· επειδη γαρ δι'
ων πλεκει τις το σχοινιον, εν τωι αμαρτανειν κολαζεται. εικοτως τουτο γεγραπται·
σχοινια γαρ τα αμαρτη ματα λεγεται.
9 Jο 3, 5 Ἀναβιβαζει προς την αληθινην αυτον εννοιαν ο κυριος τηι χαριτι την
αναγεννησιν ανατιθεις, ητις επιτελειται δι' υπουργιας μεν υδατος το σωμα
καθαιροντος απο των ανθρωπινων και των εκ κακιας ρυπων, δι' ενεργειας δε
πνευματος την ψυχην αγιαζοντος και πληρουντος θεοτητι, ου δη κατοικησαντος νυν
εν ημιν ωσπερ αρραβωνος τινος και απαρχης, η τελειως ηξει βασιλεια του θεου
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πληρωσις ουσα θεοτητος εν ημιν. 13 Jο 3, 19 Το φως αφ' εαυτου ηλθεν μηδενος
πονησαντος εις το ευρειν αυτο. 14 Jο 3, 19 Ἀναπολογητοι εισιν οι αγαπησαντες το
σκοτος υπερ το φως· ου γαρ δι' αγνοιαν ου πιστευουσι τωι Χριστωι, αλλα δια το
θελειν φαυλα πρασσειν, απερ η Χριστου διδασκαλια ου παραδεχεται. οταν ουν
ακουσωμεν, οτι “ουκ ηδυναντο πιστευειν” , μη φυσεως εννοησωμεν δυναμιν η
αλλου τινος επικρατειαν, αλλα τον αυτοδεσποτον λογισμον τον καταδουλωσαντα
εαυτον τοις παθεσι τοις ασεμνοις και μη θελοντα της κακιστης αποστηναι συνηθειας·
ουτοι γαρ επι γινωσκουσι μεν το φως, ουκ ερχονται δε προς αυτο, ινα μη ελεγχθηι η
υπο κρισις αυτων των λεγοντων ειδεναι θεον, εργοις δε αυτον αρνουμενων. 15 Jο 3,

®

32 33 Ἐπει ουν τα εκεινου φθεγγεται ο τε πιστευων, ο τε απιστων, εκεινωι και
πιστευει και απιστει. το δε εσφραγισεν αντι του εδειξεν.

®

17 Jο 4, 13 16 Τουτο, φησιν, το αισθητον υδωρ προς ολιγον ιασεται την
διψαν, το δε αορατον, καθαπερ απαλλαττει του διψαν, ουκετι ζωης ενδεεις
καταλιμπανει τους ανθρωπους· πηγαζει γαρ αυτοις αφθαρσιαν. τουτο δε, οτι πνευμα
αγιον δωρεαν επαγγελλεται δια των εξης δηλον εστιν. εχει τοινυν το λεγομενον
υδατος πνευματικου προς υδωρ σωματικον αντεξετασιν, αλλα και της του
πνευματος δωρεας προς την του νομου διδασκαλιαν· ο μεν γαρ ην δια γραμματων
μαθη σεως, ων αει δια την ληθην ο ανθρωπος δειται, πνευμα δε σοφιας, η παρα
γενοιτο διηνεκως, την χορηγιαν επιδιδωσιν· τουτων ακουσασα η Σαμαρειτις εμεινεν
επι της σωματικης εννοιας και τα μικρα μεγαλα περινοουσα των μεγαλων
ανεπαισθητος εμεινεν. αλλ' ο κυριος αχρι μεν τουτων προς την γυναικα
προοιμιασατο, επαγαγεσθαι δε το των Σαμαρειτων εθνος βουλομενος επισυν απτει
τωι προς εκεινην λογωι την του ανδρος κλησιν. εν ωι δεικνυται προς επιγνωσιν λογου
καλλιων ανδρος φυσις και επιτηδειοτερα που της γυναικος ουκ εφικομενης των
πνευματικων του κυριου διδασκαλιων. 18 Jο 4,33 ∆ηλουσιν, οτι τας διακονιας των
προσφεροντων εδεχετο, καιτοι δυνατος ων τρεφειν και μη τρεφεσθαι· ευεργεσια γαρ
μεγιστη το τρεφειν Χριστον, ης ουκ εφθονει τοις βουλομενοις. διο και τοις μαθηταις
το ισον εταξεν.
19 Jο 5,5 Το τριακοστον και ογδοον ετος του κειμενου παραλυτου σημαινει
κολα σεως χρονον ηδη συμπληρουμενον, οτι και τεσσαρακοντα ετεσιν ο λαος επι της
ερημου δικας εξετισε και τεσσαρακοντα ημερας επεσχεν ο κατακλυσμος και πληγαις
δε ο νομος τεσσαρακοντα τους αμαρτανοντας εκολαζεν. ο τοινυν κυριος
υποτεμνομενος το πληρες της κολασεως ετει τριακοστοογδοωι θεραπευει τον
αρρωστον, ωσπερ και τας νομικας κολασεις υπετεμνετο δια της χαριτος εγγυς του
κοσμικου χρονου πεπληρωμενου. 22 Jο 5,44 Ειτα επειδη φησιν υμεις την παρ'
αλληλων δοξαν ζητειτε και την παρα θεου ου ζητειτε, ου δυνασθε ελθειν προς με.
τουτο δε φησιν ελεγχων των διανοιων τα κεκρυμμενα και της απιστιας την αιτιαν
λεγων· αρχοντες μεν γαρ την απο λαων ευδοκιμησιν μεταδιωκοντες, λαοι δε την
παρα τοις αρχουσι τιμην αγαπωντες αφιστασθε της πιστεως της εις εμε, οι μεν, ινα
μη την δοξαν ελαττωθειεν την εν υμιν, υμεις δε, ινα μη την παρ' εκεινοις τιμην
αποβαλητε.
23 Jο 6,1 αμα δε και επι πλειονας αγειν την ευεργεσιαν βουλομενος ουκ επι

®

μιας χωρας εδραιος εμενεν. 24 Jο 6,10 11 Τοις μαθηταις το γεγενημενον σημειον
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουκ επηγγελται λογωι, τωι εργωι δε επιδεικνυσιν· τουτο γαρ ην τηι οικονομιαι πρεπον,
ουχ ωσπερ τοτε προς τον Μωυσεα ελεγετο “μη χειρ του κυριου ουκ εξαρκεσει; ηδη
οψει ει επικαταλημψε ται σε ο λογος μου” , αλλ' ενταυθα πραιως πως και ησυχιως
αναπεσειν μονον τους ανθρωπους κελευει και λαβων τους αρτους και τους ιχθυας
ευχα ριστει ως επι τροφαις υποκειμεναις και ως ταυταις θρεψων ταυταις επιδιδους,
εν τουτωι δε τας ουκ ουσας εξεργαζομενος. 25 Jο 6,27 Μεθιστησι μη περι την
φθειρομενην επτοησθαι τροφην, αλλα την εις αιωνα μενουσαν , ητις τρεφει ψυχην.
αυτη δε ην η πιστις η ζωοποιος καθ' ην εξομοιουται προς την σαρκα του κυριου την
υπο του πατρος εσφραγισμενην τηι θειαι δυναμει. 26 Jο 6,29 Θεου μεν εργον ενταυθα
λεγεται το ανηκον εις θεον. τουτο δε ειναι φησιν ο κυριος την πιστιν την εις αυτον,
εργον την πιστιν αποφαινων ιερωτερον τε και τελειον. διο και ανευ των
ανθρωπινων εργων εικοτως δικαιοι τε και αγιαζει ατε την καλλιστην ενεργειαν
εχον της ψυχης, ουκ αργιαν τινα και απραξιαν.28 Jο 6,54 Ουκ εστιν απολαυσαι του
λογου του θεου προς αιωνιον ζωην, ει μη δια της σαρκος αυτου· αχρι γαρ ουκ
ανεμιγνυτο σαρκι, κατειχετο πασα σαρξ υπο θανατου. νυν δε ζωοποιος δεδοται σαρξ
τρεφουσα παν το ομογενες εις ζωην δια της ανακραθεισης αυτηι δυναμεως και ταις
μετεχουσαις σαρξιν ανακιρνα μενης καθ' ομοιωσιν. 29 Jο 6,55 Ἀληθης εστιν βρωσις η
μη της προσκαιρου και απολλυμενης ζωης επικουρος, αλλα της αιωνιου
παρασκευαστικη. αυτη και ποσις αληθινη ως αν μη προς ολιγον επαρκουσα τωι διψει,
αλλ' εις αει παρεχομενη τον εμφορη θεντα αυτης και ανεπιδεη καθιστωσα καθαπερ
και προς την Σαμαρειτιν ο κυριος ελεγεν.

®

32 Jο 7, 6 8 Ὁ μακαριζων τους πενθουντας επι του παροντος αιωνος
ακολουθα και νυνι φθεγγεται, κοινον τι και εις απαντας διαβαινον τους αγιους εφ'
εαυτου λεγων, το μη ειναι καιρον εορτης ημιν εν μεσωι των παρουσων θλιψεων, εν
οσωι κακια καταστρατευεται και αληθεια παρα τοις πλειοσιν αθετειται και θελημα
θεου κατα γην ου κρατει. δια δε ταυτα μη ειναι τον εαυτου καιρον ο κυριος ελεγεν·
ουδε γαρ οιον τε ην συνεορταζειν πονηροις τον αγαθον ουδε μισουσι τον μισου
μενον. 33 Jο 7, 8 Ὑμεις, φησιν, αναβητε συνεορτασαντες οι μηδε μισουμενοι μηδε
φθο νουμενοι παρ' αυτων. εγω δε ουκ αναβησομαι· ετερος γαρ ο της εμης εορτης
καιρος, οτε δηλαδη κρατησει το αγαθον καταποθεντος του χειρονος και το πονηρον
ουδαμου φανειται. 34 Jο 7, 21 Ἐπι τους πεντε αρτους αναφερει ο φησιν η επι το

®

χωρις του πεπλευκεναι περαν γεγονεναι. 35 Jο 7, 22 23 Βουλομενος εισαγαγειν την
εν σαββατωι γινομενην περιτομην αρχην ουσαν της ελευθεριας της απο του
σαββατου ακριβειας και τον περι της περι τομης ποιειται λογον. ως μηδε ταυτηι
βεβηλουσθαι τους ανθρωπους δεικνυηι φησιν δη μαλιστα μεν ουδ' εκ του Μωυσεως
ειναι το της περιτομης εθος, αλλ' ανωθεν και εκ των πατερων, επειδηπερ εξ Ἀβρααμ
αρχεται. τουτο δε λεγων επι τα πρεσβυτερα του Μωυσεως αυτους αναπεμπει, εν οις
ουπω νομος αυτο τουτο, ο μαλιστα θαυμαζουσιν ως ιδιον, την κατα νομον
πολιτειαν, επιδεικνυων της παλαιοτερας ον και ουπω νομικης. αει δε ενθα τα
μειζονα του νομου παρεισαγει, προς το πρεσβυτερον και αρχαιον αναπεμπει, επει
μητε τωι Ἐνωχ μητε εν τωι Νωε. διο ουδε ειπεν εκ του Ἀβρααμ, αλλ' εκ των πατερων
την περιτομην, ιν' επι παντων το πραγμα θεωρησας μη παντως αναγκαιαν αυτου
νομισηις την επιτηδευσιν, οτι μηδε ην επι παντων. ελθων δε επι Μωυσεα τηι περιτομηι
χρησαμενον εν σαββατωι την σαββατικην αργειαν απεφηνεν υπ' αυτου λελυμενην
του Μωυσεως ενεκεν της θειοτερας εργασιας. ει δε ενεκεν, φησιν, της περιτομης ως
θειου εργου το σαββατον ου διατελουσιν, αργον αγεται, αλλ' εστιν οτε και ενεργον,
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πως το πολυ μειζον της περιτομης την ολου του ανθρωπινου σωματος ιασιν αιτιασθε
ως ουκ οφειλουσαν εν αργειας καιρωι πραττεσθαι; 36 Jο 7, 28 Εισαγει τας περι εαυτου
δυο δοξας ο κυριος, και γινωσκεσθαι μεν αυτοις οποθεν εστιν, διοτι μητηρ αυτου η
Μαρια, εχειν δε αμα και το αγνωστον, οτι εστι τε και εληλυθεν εκ θεου. διο μη
αυθαδη τινα και αυτοχειροτονητον ειναι διδασκαλον εαυτον, αλλα θεου του πατρος
απεσταλκοτος ηκειν επι την διδασκα λιαν, τον δε αποστειλαντα αυτον εκεινοις μεν
ου γινωσκεσθαι, οτι θεου γνω σεως αληθινης απειχον ως πορρωτατω οσον και τηι
γνωμηι και ταις πραξεσιν αφεστηκασιν αυτου. εικοτως δε εαυτον γινωσκειν τον
πατερα, οτι και εστι παρ' αυτου· γνωστοτατον γαρ το οικειοτατον. 37 Jο 7,39–44 Ὡς
της σαρκος κοινωνιαν προς ημας αναδεξαμενος του πνευματος εμελλεν παρεξειν ου
προτερον ανθρωποις αγιασμον τον οντως δεδομενον πριν σαρκωθηναι τον λογον
και την ανθρωπινην οδον πασαν του βιου διαδραμειν και την ημετεραν αδοξιαν εις
δοξαν την θειαν μεταγαγειν· ενταυθα γαρ δεκτικην ηδη την ανθρωποτητα θεος εν
Χριστωι ποιησαμενος ως ιδιοις και προσειλημ μενοις πνευμα χαριζεται και παρεστι
δη το πνευμα. και εστιν εν ημιν εξ εκεινου· οτι γαρ τον αγιασμον τον εν πνευματι
πνευμα η γραφη καλει, δηλουται εν Πραξεσι ενθα Παυλου πυθομενου· “ει πνευμα
αγιον ελαβετε πιστευσαντες” ελεγον οι ερωτηθεντες, οτι “ουδ' ει πνευμα αγιον εστιν
ηκουσαμεν”, τουτο λεγοντες, οτι, ει δεδοται πνευματος αγιασμος ανθρωποις, ουκ
ακηκοασιν, επει οτι γε εστι πνευμα θεου, παλιν επεβεβοητο παρα ταις θειαις
γραφαις. μη θαυμαζωμεν ουν, ει και παλαι του πνευματος ενεργουντος εν τοις προ
φηταις ιδιον της αναστασεως του κυριου το δωρον ειναι λεγεται· ετερον γαρ
πνευματος ενεργεια προφητικη και ετερον αγιασμος και ανακαινωσις υιους θεου
τους γυναικων γεννητους αποφαινουσα. και τωι μεν υιοθετουντι αγιασμωι πολλακις
επεται και προφητεια, οποτε αυτης δεοι, τηι προφητειαι δε αναγεννησις ου συνην, οτι
ουδεπω ην πνευμα αγιον. ουκ επι την υποστασιν αναφερει, αλλ' επι την ενεργειαν·
ουδεπω γαρ ενηργει εν τοις μαθηταις, επειπερ ουκ αν περι της υποστασεως του
πνευματος ειπεν, οτι ουπω ην, (αλλα δηλονοτι ην), περι δε της χαριτος της επι τους
αποστολους μελλουσης ερχεσθαι και δι' εκεινων επι τους λοιπους. εκεινο γαρ ουπω
ην, επειπερ εν τοις δεχομενοις και το χαρισμα λαμβανει και την μειωσιν δεχεται
πολλακις δια την των λαμβανοντων αυτοκακιαν. αλλα Φαρισαιοι παλιν την περι
αυτων γνωμην του πληθους αφεντες εβουλευθησαν μεν αυτον συλλαβεσθαι δια των
υπηρετων. ηψατο δε ουδεις παντων υπο της θειας κωλυομενων χαριτος. 38 Jο 7,50
Εις ων και αυτος των πεπιστευκοτων και συν τοις επαρατοις ταγεις ανθυβριζει
αυτους ηρεμα επαρατους δεικνυς ως καταψηφισαμενους των πιστευ σαντων προ του
γνωναι, ει αλογως επιστευσαν.
39 Jο 8,19 Ἐπειδη ηρωτων ως περι ανθρωπου τοπωι περιεχομενου· που εστιν ο
πατηρ σου, θαυμασιως ειρηκεν το μη ειδεναι αυτους τον πατερα τουτο πασχοντας
δια το και τον υιον μηδεν ετερον η σαρκα νομιζειν την εν τοπωι θεωρουμενην. ει δ'
επιστασθε, φησιν, οτι και ο υιος ει και σαρκα πεφορηκεν, ουδεν ηττον εστιν υπερ
σαρκα, επεγινωσκετε αν και τον πατερα μηδεμιαι τοπικηι περιοχηι κατεχομενον, αλλα
παντα εν εαυτωι φεροντα. 40 Jο 8, Θαυμαζων ο ευαγγελιστης φαινεται επι τοιαυτηι
παρρησιαι λογων και ελεγχοις τοιουτοις, μηδενα δε δυνασθαι κατασχειν τον κυριον,
καιτοι γε μεμη νοτων επι τουτωι και παρεσκευασμενων απαντων. αλλ' ομως εν
μεσοις αυτοις εν τωι ιερωι προς τωι γαζοφυλακιωι διδασκων ελεγεν, επαρρησιαζετο,
θεοτητος παρειχε τεκμηρια, την εκεινων αγνοιαν ηλεγχε επι τουτοις και ουδεις ο
προσαψαμενος. 41 Jο 8,21 Τοις ουδεν απολαυσασι της παρουσιας αυτου τον ανιαρον
ολεθρον απειλει και μαλα εικοτως· οι γαρ εκ του ιατρου παροντος μονην ιασιν μη
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

®

δεξαμενοι τοις παθεσιν εναποθνηισκουσιν. 42 Jο 8,22 23 Καιτοι ει εμελλεν εαυτον
αναιρειν κατα την δυσσεβη αυτων υπονοιαν, εδυναντο οτεδηποτε και αυτοι θνητοι
οντες απελθειν προς αυτον· μια γαρ παντων εξοδος, καν ο τροπος διαφορος ειναι
δοκηι και εν το υποδεχομενον παντας χωριον προ της αναστασεως του κυριου, καν
μετα ταυτα το ταγμα των αγιων εις παραδεισον μετατεθηι. τι ουν ο κυριος; παρα
ποδας δεικνυσι και την αιτιαν φησας αναιρων αυτων την υποψιαν· υμεις εκ του

®

κοσμου εστε.43 Jο 8,22 23 Τοιαυτην πως εχει δυναμιν ο λογος, οτι προς τα εαυτου
και τα ουρανια μεταστησεται· διοπερ τουτο ουδε θανατος εστιν ως προς αληθειαν
καθαπερ αν επ' ανθρωπου του εκ γης οντος και κατα την εκ του σωματος μεταστασιν
υπο γην ελκομενου. 44 Jο 8,26 Ἱκανα, φησιν, εστιν, α και ο θεος δια προφητων
ειρηκεν ελεγχων το σκληροκαρδιον υμων και δυσπειθες. καγω δε οσα λεγω περι
υμων, ουχ ετε ρωθεν, αλλ' η παρα πατρος λεγω. ακουειν δε ειπεν ανθρωπινωτερον,
σαφεστερον τοις ακουουσι διαλεγομενος. 45 Jο 8,27 Ει γαρ συνιεσαν, οτι περι θεου
ελεγεν ο κυριος, ουκ αν ηρωτων “ που εστιν ο πατηρ σου” διοπερ και δεοντως
ειρηκε προς αυτους το ουκ “οιδατε τον πατερα μου” . 46 Jο 8,38 Ἑωρακεναι και παρα
τωι πατρι λεγων ουκ οφθαλμων τινα ορασιν εδη λωσεν, αλλα γνωσιν φυσικην, επει
και εκεινους φασκων εωρακεναι παρα τωι πατρι αυτων ουκ οψει δηπουθεν
εωρακεναι λεγει, αλλα τηι ενοικουσηι πονηριαι ταις του πονηρου βουλαις οικειους

®

καθιστασθαι. 47 Jο 8,51 53 Προειρηκως, οτι « ο ων εκ του θεου τα ρηματα του θεου
ακουει « νυν φησι δεικνυς εαυτον κατα φυσιν οντα θεον· ουτος δε τηρει την θειαν
εντολην, ο κατα μηδενα τροπον αμαρτανων και παραβαινων τας θειας πραξεις·
ουτος και ακουει των θειων λογων. θανατον δε φησιν ενταυθα ου τον σαρκικον, ον
υπομενουσι παντες, αλλα θανατον ονομαζει τον μελλοντα, το δι' αιωνος κο
λαζεσθαι, οστις εστιν η γεεννα και “ο σκωληξ” · και γαρ και ζωη εστιν ακατα
παυστος απολαυσις εις τον αιωνα· αιωνα γαρ φησι τον μελλοντα. ειτα ειπε ουν ημιν,
φασιν, μειζων ει αυτος Ἀβρααμ και των προφητων ο μειζους εκεινων ετερους ποιειν
υπισχνουμενος; τινα σεαυτον ποιεις ο και της παρα του θεου φιλοτιμιας τα αμεινω
δωσειν επαγγελλομενος; 48 Jο 8,56 Ζητητεον τινα λεγει ημεραν· επει φως αληθινον
και “δικαιοσυνης ηλιος” εστιν ο σωτηρ, ημεραν κατασκευαζει, εαν ανατειληι δι'
αρετης και θειας γνωσεως. επει τοινυν και τωι Ἀβρααμ ωφθη καταυγασας αυτον
πιστει εις δικαιοσυνην λελογισμενηι, μετα χαρας ηγαλλιασατο ιδων την νοητην του
κυριου ημεραν. εντευθεν οι δυο θεους λεγοντες τον κοσμοποιον και τον πατερα
Χριστου ελεγχονται ασεβως φρονουντες· ει γαρ ο Ἀβρααμ, ον φασιν ετερου θεου
ειναι, τον σωτηρα ειδεν και δι' αυτου τον πατερα, ο οφθεις αυτωι θεος ο κοσμοποιος
εστιν, ο αυτος τωι πατρι Χριστου.

®

49 Jο 9,2 3 Ἦν τις εν τοις παλαι λογος εξ αμαρτιας ειναι τα κακα δια το
πεπεισθαι περι θεου ως ουδενος εστιν αιτιος κακου, το δε επι γυμνασιαι πασχειν και
προς αισθησιν της του θεου δυναμεως ενεργουσης υστερον τουτο ου πανυ πως εγι
νωσκετο δια το μαλλον ανταποδοσεις ειναι αγαθας τοις δικαιοις τοτε παρα θεου και
μη ωσπερ νυν παρατεινειν μακροτερους τους αγωνας δια την προκει μενην εις
αιωνα ζωην. επει δε εκ γενετης ο τυφλος, ζητειν παρισταται τοις μαθηταις· και ως
αδυνατον ον το αυτον αμαρτειν πριν γεννηθηναι πα ρατιθεασι το των γονεων. και
γαρ ᾔδεισαν επι λυπηι γονεων παθηματα περι τους παιδας ειναι. ο δε κυριος ουχ
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενεκα τινος αμαρτιας την τυφλοτητα γενεσθαι φησιν, αλλ' ενεκα δοξης θεου
μελλουσης υπερ του γνωσθηναι θεου δυναμιν δια της παραδοξως γενομενης
αναβλεψεως. 50 Jο 9,7 Ἡ του Σιλωαμ εις το εργον συμπαραληψις ο ερμηνευεται
απεσταλ μενος καθα και ο ευαγγελιστης ου ματην επεσημαινετο, δηλοι την της δημι
ουργου δυναμεως αποστολην εις την του ιδιου δημιουργηματος ανανεωσιν απο
καθαρτικην μεν των αμαρτιων γινομενην, ου συμβολον το υδωρ ην το της
κολυμβηθρας, δια δε της των αμαρτιων αποκαθαρσεως υγειαν επαναγουσαν και εις

®

αρτιοτητα την νενοσηκυιαν και πεπηρωμενην φυσιν. 51 Jο 9,10 17 Ουχ ως μαθειν τι
δεομενοι παρα του τυφλου την ερωτησιν ουτοι προσα γουσιν, αλλ' ωσπερ
εκδυσωπουντες αυτον δυσφημοτερον τι κατα του κυριου φθεγξασθαι δια την
δοκουσαν περι το σαββατον ολιγωριαν· ᾤοντο γαρ υπο πολλων οντων αυτων
ελκυσθησεσθαι τον ενα και ταυτα πενητα και ευτελη και προσαιτην, μεγα δε
ηγουντο τον ευεργετηθεντα παυσαι της εις αυτον ευφημιας ως εκ τουτου και
κατακρυψαι δυνασθαι το πραχθεν μη μαρτυρουμενον υπ' αυτου του ιαθεντος. αλλ'
ουκ ειξεν, ατε πειραι τον κυριον εγνωκως, αλλ' οσον εδυνατο καταλαβειν ευφημως
λεγει περι αυτου προφητην ειναι φασκων και τουτο εικοτως, επειπερ ουκ ιδιαι
δυναμει πεποιηκοτα αυτον ηπιστατο της θεοτητος την εξουσιαν αγνοων. 53 Jο 9,16
Τοσουτον ισχυει δογμα προκατεσχηκος και η προς τι διαθεσις εις το παρελεσθαι την
ορθην επι τοις πραγμασιν δικην και σκοτωσαι τον λογισμον. και οτι μεν εν σαββατωι
τον τυφλον βλεπειν εποιησεν, ου λογιζονται, οτι δε “πηλον εποιησεν” , κρινουσιν,
εξεπιτηδες του κυριου κατα ταυτην την ημεραν εργαζομενου τα εαυτου εργα
πολλακις, ινα της “υπο τα στοιχεια” δουλειας, ως ο αποστολος φησιν, ελευθερωσηι
τους ανθρωπους ανετους ποιησας απο της σαββατικης δουλειας εις την θεου
δουλειαν· το γαρ θεου εργα κατα την σαββα τικην αργιαν εργαζεσθαι θεωι δουλευειν

®

ην αντι σαββατου. 54 Jο 9,18 19 Ουχ ευροντες ην εβουλοντο αρνησιν παρα του
τεθεραπευμενου παρα των γονεων ταυτην ζητουσιν, ελπιζουσι τε αυτους
θορυβηθεντας συνεργους εσεσθαι αυτοις αρνησαμενους, οτι ο γεγεννημενος τυφλος
ουτος εστιν ο νυνι βλεπων. φησι δε αυτους ο ευαγγελιστης μηδε πιστευειν· ου γαρ
εισοικιζεται πιστις εις εριστικην ψυχην και εις θεου δυναμιν παραταττομενην, ωστε
ουκ αναιτιοι της απιστιας, αλλα και σφοδρα υπαιτιοι σκληροτητα κατασκευασαντες
εν εαυτοις, δι' ην ουχ υπεδεχοντο το της πιστεως αγαθον. θορυβουσι δε τους γονεις
εγκαλουντες, οτι τυφλον λεγοιεν γεγεννησθαι τον υιον εαυτων· πως γαρ, φασιν,

®

βλεπειν υιον. 55 Jο 9,28 31 Ἐξ υπεροψιας τουτο υμεις φατε. ο λεγουσιν, τοιουτον
εστιν. οιδαμεν, οτι ο θεος δια Μωυσεως ενομοθετησεν, τουτον δε ουκ ισμεν ει μη ως
παραλυοντα τον νομον· εν γαρ σαββατωι τυφλον εθεραπευσεν· τουτωι γαρ τωι σκοπωι
λεγουσι μη ειδεναι αυτον. το δε συ ει μαθητης εκεινου ως εξευτελι ζοντες αυτον
ειρηκασιν εκεινου, το δε μη ειδεναι λεγουσιν ως εχοντες περι της κατα σαρκα αυτου
γεννησεως υποψιαν μηδεν περι της αρρητου αυτου γεννησεως δυναμενοι εννοησαι.
τι ουν προς τουτο ο τεθεραπευμενος; εκ των αυτων λογων δραττεται αυτους και
εαυτοις περιπιπτειν ποιει. τουτο, φησιν, το θαυμαστον, οτι ουκ οιδατε ποθεν εστιν,
υπερβαινον την ανθρωπινην καταληψιν. ειτα επειδη αυτος ουκ ανωθεν ειρηκεν,
αλλ' ειδως, οτι ουχ αμαρτωλος εστιν, φησι γαρ, οτι οιδαμεν, οτι αμαρτωλων ο θεος
ουκ ακουει.

 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

®

56 Jο 10, 1 6 Θαυμασιωι προκαλυμματι τηι παραβοληι σκεπει τα δηλουμενα
προς τους ουκ αξιους επιγινωσκειν τοις αξιοις καταλιπων την επιγνωσιν. δυναμις δε
της παραβολης δηλωσαι την επ' αγαθωι γινομενην αναχωρησιν απο της νομικης και
Ἰουδαικης αγωγης επι την εν πιστει και παρα Χριστωι τελειωσιν· προβατα γαρ τα
καλως υπο του ποιμενος εξαγομενα και την φωνην γνωριζοντα αυτου και
ακολουθουντα καθηγουμενωι οι εκ του Ἰσραηλ εισιν ανθρωποι οι τον εναπομενοντα
τοις σωματικοις επιτηδευμασι λαον αφιεντες και τωι κυριωι συνα κολουθησαντες
εξιοντι του κοσμου, οι συνιεντες, οτι θεια οντως τα του Χριστου και απο μικρων επι
τα μειζω προαγει ουκ εξ αγαθων εις κακα, οπερ ου ποι μενος, αλλα κλεπτου και
ληιστου, τουτ' εστι πονηρου διδασκαλου και προς ανομιαν απο νομου μετατιθεντος,
ωι μη συνακολουθειν τα προβατα λεγων διδασκει μη επεσθαι τοις παρανομοις
διδασκαλοις τους υπηκοους θεου τε και νομου. λεγων και κατ' ονομα φωνει τα ιδια
προβατα ο ποιμην εκλογην δηλοι την των επιτηδειων κατα το ειρημενον εν
προφηταις· “υμεις δε συναγαγετε υιους Ἰσραηλ κατα ενα και ενα” · “ου γαρ παντων
η πιστις” ουδε παντες δυναν ται, επειδη μηδε βουλονται των συνηθων αποπηδησαι
μελετηματων και της κοσμικης ελευθερωθηναι προσπαθειας και επι την θειαν μεν
ασκησιν ζην και υπερκοσμιον, προς ην και ο κυριος τους εαυτου καθοδηγει μαθητας
εμπροσθεν αυτων πορευομενος. καιρος δε ο της τοιαυτης παραβολης αναγ καιοτατος
ο παρων διδασκουσης περι των εξιοντων απο συναγωγης Ἰουδαιων, οτι δη τον “εκ
γενετης τυφλον” αναβλεψαντα δια την περι Χριστου μαρτυριαν εξεωσαν εκεινοι. τωι
δε ην ουχ ουτω κακον, αλλα μεγιστον αγαθον. διοτι ου συνηκαν αυτου την φωνην
την της αναβλεψεως αιτιαν. ο δε ανοιγων τωι ποιμενι θυρωρος και την εισοδον
ανοιγων ευπρεπη ο του Ἰσραηλ επιστατης εστιν αγγελος ο την του βασιλεως
παρουσιαν ασμενως δεχομενος και τηι μειζονι παραδιδους επιστασιαι τους
οικονομηθεντας υφ' εαυτου κατα το μετρον της οικετικης επιτροπης· “υπ'
οικονομους” γαρ, φησιν, ημεν και “επιτροπους” . 57 Jο 10,6 Παροιμιαν δε δηλονοτι

®

νυν την παραβολην εκαλεσεν.58 Jο 10,8 10 Εισηλθεν ο κυριος δια νομου
πληρωσεως αυτος ων τροπον τινα και ο νομος· εν γαρ τωι ζωντι και αληθινωι λογωι
και ο νομικος περιεχεται. εξηγαγε δε επι νομηι και τροφηι ζωοποιωι τους
ακολουθησαντας, οτι τηι δυναμει του πνευματος αυτους τρεφει του ζωοποιου ουκετι
δεομενους νομικων παραγγελ ματων, αλλα τοις κατα λογον δογμασιν αγομενους·
“τον νομον” γαρ, φησιν, “των εντολων εν δογμασιν καταργησας” · και νομος μεν
εδοθη μη δυναμενος ζωοποιειν, ζωην δε ο Χριστου διδωσι λογος επι τα αιωνια απο
των προσ καιρων καλων και ου ζωην μονον, αλλα και την εν ζωηι βασιλειαν
επιχωρηγων, οπερ εστι το περισσον. τινες ουν αν ειεν οι κλεπται και ληισται οι προ
του κυριου παραγενομενοι και ουκ ακουσθεντες υπο των προβατων; τινες δε αλλοι η
οι νομον διδαξαντες απεστησαν δια της επι τον εθνικον βιον μετα θεσεως, οι προς
αλλοτριωσιν εναγοντες θεου και τον δια της αλλοτριωσεως ολεθρον επιφεροντες.
αναγκαιοτατα τοινυν ο κυριος διαφοραν επιδεικνυσι προς εαυτον των απο του
νομου μετατιθεντων, οπερ φυλασσων και ο αποστολος επισημαινεται λεγων· “ εγω
γαρ δια νομου νομωι απεθανον ινα θεωι ζησω”, τουτ' εστιν ου δι' ανομιας εχωρισθη
νομος, ινα εις θανατον κατενεχθω, αλλα δια της οντως νομιμου και θειας πολιτειας,
η προς την αιωνιον αγει ζωην· επειδη γαρ ψευδεις και ουκ αγαθοι ποιμενες
εφεστηκασιν οι μισθου της εφη μεριας ηδονης ποιμενες, οις ουκ εμελεν των
προβατων, αλλα την ιδιαν εθηρευον ηδονην επι ταυτην φευγοντες επιοντος του
λυκου τοις προβατοις, τουτ' εστι του ολεθρου του τηι κακιαι συνακολουθουντος, ο
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κυριος, ινα μη προ της αμαρτιας απολλυωμεθα, την τοιαυτην επιστασιαν
αναδεξαμενος και απεθανεν τηι αμαρτιαι δι' ημας. εκεινοι δε εκδοτα τηι αμαρτιαι τα
προβατα παρεντες εβοσκον “ εαυτους” ως Ἰεζεκιηλ φησιν και “ου τα προβατα”. διο
και ελεγεν ο θεος· “εγω ποιμανω τα προβατα” και πεπληρωκε τουτο δια του κυριου

®

ποιμαινοντος. 60 Jο 10,14 15 Ειπων οτι και τα προβατα αυτον επιγινωσκει και
τουτωι την ομοιωσιν αποδεδωκε τοσαυτην ειναι λεγων τοις προβατοις την προς
αυτον γνωσιν οιαν αυτωι την προς τον πατερα. αυτη δε εστιν εν μεν τοις ανθρωποις
η κατ' αρετην επιγνωσις του κυριου, εν τωι κυριωι δε η κατα φυσιν γνωσις του
πατρος· μιμειται γαρ το φυσει αγαθον η κατ' αρετην ομοιοτης. γινωσκων δε τα ιδια

®

και κηδεσθαι φησιν αυτων τωι και την ψυχην υπερ εκεινων θειναι. 61 Jο 10, 28 33
Θανατος ηρπαζεν τους ετι κατα νομον αγομενους ουκ εχοντας εν τωι νομωι την
τελειωσιν ουδε δυναμενους εν τηι οικιαι μενειν εις τον αιωνα ως δουλους, καθαπερ
ειρηται, και μηπω τετυχηκοτας υιοθεσιας. ουκετι δε θανατος αρπαζει τους εν Χριστωι
ηλευθερωμενους· χαρις γαρ ηδη τους τοιουτους αει παρα θεωι φυλασσει και θεου
δυναμις εκ θανατου ρυεται. ουτω δε ημας και ο κυριος κταται ουχ ως εκτος της
δημιουργικης αυτου δυναμεως οντας, επειδη και “ηλθεν εις τα ιδια” και φυσικως
ιδια παντα αυτου, αλλ' ως εκτος της αγιοτητος αυτου πεπτωκοτας δια την αμαρτιαν,
οικειουμενους δε αυτωι δια την παρου σιαν· και βασιλειαν γαρ κατα σαρκα
κτησαμενος την επι τοις εκπεσουσιν αυτος και ουχ ετερος εστιν ο εξ αρχης και φυσει
βασιλευς, δι' ου βασιλευει πατηρ. δια τουτο φησι τα διδομενα αυτωι και
βασιλευομενα υπ' αυτου βασιλευεσθαι υπο του πατρος. εβαστασαν ουν λιθους οι
Ἰουδαιοι, ινα λιθασωσιν αυτον τιμωριαν επαγοντες τωι και εξ αρχης ταυτην ορισαντι
κατα των ασεβουν των και μονωι ταυτης εξελεσθαι δια φιλανθρωπιας δυναμενωι
τους την χαριν αυτου την νυν υποτρεχοντας. επι τουτοις αταραχος ο κυριος ατε δη
εχων αυτος εξουσιαν του παθειν ουκ αλλως δυναμενος, ει μη αυτος βουλοιτο. και
πυνθανεται δια ποιον εργον ων εδειξεν αυτοις εκ του πατρος λιθαζουσιν αυτον.
καλα δε αυτα φησι δεικνυς, οτι τα παρ' αυτου τεραστια δια το καλον απαντα γινεται
και ουδεν ενεκεν θαυματος μονου· ου γαρ εκπληξων, αλλ' ευεργετησων παρην.
απεκριθησαν αυτωι οι Ἰουδαιοι δια της σοφης ερωτησεως ορθως ομο λογουντες· ου
γαρ εσχον ειπειν, οτι ουχ εωρακασιν εργα καλα, αλλα την των λογων
συκοφαντουσιν αληθειαν, οις πιστευειν μαλλον εχρην δια την των καλων εργων
επιδειξιν. 62 Jο 10, 39 Ἵνα μη εκφανη σφοδρα την θεοτητα καταστησηι συνων επι
πλεον τοις κατεχειν επειγομενοις και μη κατεχομενος και της ανθρωπινης ταξεως
παραχα ραξηι τον ρυθμον.

®

64 Jο 11, 7 11 Ουκ ευθεως εμφανιζει, οτι επι τουτο ερχεται· ακομπαστα γαρ
παρ' αυτωι παντα και πορρω παντος ογκου προς αληθειαν, ου προς δοξαν
επιτελουμενα. απεκριθη Ἰησους· ουχι δωδεκα ωραι εισιν της ημερας; διδασκει δε ο
κυριος, οτι προ του καιρου του παθους ουκ αν υπο Ἰουδαιων τι παθηι. διδασκει δε δια
παραβολης ημεραν μεν καιρον ονομαζων τον προ του παθους, τον δε του παθους
νυκτα φησιν, οτι ανθρωπος μεν εν ημεραι βαδιζων ου προσκοπτει μεχριπερ αν αι
δωδεκα της ημερας ωραι πληρωθηναι. ει δε εν νυκτι βαδιζοι, προσκοπτει. αιτιον δε
του εν ημεραι μη προσπταιειν τουτο το φως ειναι φησιν, του δε εν νυκτι προσπταιειν
την του φωτος απουσιαν. εκ τουτων δηλων, οτι κατα την ανωθεν βουλην εστιν το
μη παθειν η παθειν αυτον, κατα την του φωτος παρουσιαν η απουσιαν το βλεπειν η
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μη βλεπειν τους ανθρωπους γινεται, ωστε μεχριπερ αν η θεια και ουρανιος βουλη
κωλυηι το παθος, αδυνατον αυτο γενεσθαι· επειδαν δε εικηι και παραχωρηι, τοτε
συμβη σεται. το μεν ουν μη φοβεισθαι τας εξ Ἰουδαιων επιβουλας δια των τοιουτων
αυτους διδασκει, ωσπερ ει τις ελεγεν· μη φοβεισθε τα εν γηι κειμενα προσ κομματα
φωτος εξ ουρανου ου λαμποντος μηδε εξ ανθρωπων τι προσδοκατε πεισεσθαι της
θειας βουλης ουκ επιτρεπουσης. ινα δε μη θαυμαζοιεν, ως αρτι μεν ανεχωρησεν,
παλιν δε επι τους αυτους επειγεται τοπους, αναγκαιως αυτοις την κατα τον Λαζαρον
υποθεσιν εξηγειται. 67 Jο 11, Ἐκαθεζετο εν τωι οικωι Μαρια, δηλονοτι ουκ εγνωκυια·
δραστηριος γαρ η Μαρθα και περι της τραπεζης οξυκινητος, σοφη δε η Μαρια και
περι την πιστιν βεβαιοτερα. 69 Jο 11, 21 Ὅτι γαρ ουκ αν απεθανεν ο αδελφος αυτης
παροντος του κυριου, λεγει πιστως απο της πειρας· και το γε μη παντελως απελπισαι
την αναστασιν του κειμενου τεταρτην ηδη τοτε ουσαν ημεραν πιστεως και τουτο
εχομενον. ουκ οχυρως δε το τοιουτο πιστευουσηι μικρον υστερον φαινεται· ετι γαρ
ως ανθρωπωι θαυμαστωι τινι και δι' αρετην πολλα δυναμενωι διελεγετο, την δε
τελειαν περι αυτου γνωσιν ως θεου λογου ουπω ην μαθουσα, αλλ' ηγνοει τεως. 71 Jο
11, 33 Τουτ' εστιν εν πνευματι και υπο πνευματος κινουμενος χρησιμως ετα ραξεν
εαυτον, ωσει τις γενναιος αριστευς τους πολεμιους ιδων εαυτον παρω ξυνε κατα
των αντιπαλων. 73 Jο 11, 35 Ουκ απαναινεται την προς ανθρωπους ομοιωσιν ουδε
ενδεικνυται πανταχου το υπερ ανθρωπον, συμπαθειαν δε την προς τους πενθουντας
φιλανθρωποτατην επεδειξατο τωι δακρυωι. τουτο του κυριου το δακρυον ζωης
ανθρωποις υπο θεσις. ουτος ο του σωτηρος ελεος εξανιστησι τους κειμενους. δια
τουτο εις σωμα κατηλθεν ο λογος, ιν' ανθρωπους επιδακρυσηι κειμενους και την ασω
ματον θεοτητα προς ζωοποιησιν ανθρωπων επαναγαγηται. “εχομεν γαρ αρ χιερεα

®

δυναμενον συμπαθησαι ταις ασθενειαις ημων” . 74 Jο 11, 41 42 Το μεν ιερατικον του
κυριου και προσευχας υπερ ανθρωπων προσφερει, η δε υιου προς πατερα συναφεια
συμφωνιαν εχει προς τας βουλησεις αυτου τας υπερ ανθρωπων και ουτω θεου προς
ανθρωπους ευμενεια πεφηνεν μεταξυ γενομενης της του Χριστου συμπαθειας προς
τους ομογενεις ανθρωπους. την συνδρομην του πατρυου βουληματος προς το ιδιον
την επι ζωηι Λαζαρου γεγενημενην επακοην πατρος λεγει και ευχαριστει περι
ταυτης. και τοσαυτην επιδεικνυσι την οξυτητα της του πατρος συγκαταθεσεως προς
την αιτησιν αυτου, ωστε και πριν αιτησαι και φθεγξασθαι το ρημα της δεησεως μου,
ηκουσας μου, φησιν, και ουχ ως θαυμαστον τι τουτο και παραδοξον το ακουειν υιου
πατερα ουδ' ως εγχωρουν και ετερως γενεσθαι· ᾔδειν γαρ, φησιν, οτι παντοτε μου
ακουεις· ουδεν γαρ το μεταξυ διειργον ουδε διω ρισται τα βουληματα, αλλ' οπερ
εστιν υιου θελημα, τουτο εκ πατρος ωρμηται και η πατρος αρρητος βουλησις εστι
μετα του υιου. δια τι δε φησιν την ευχα ριστιαν πεποιημαι, ην εικος ην ποιεισθαι τον

®

εκ παραδοξου και κατ' αγαθοτητα μαλλον ευεργετουμενον; 75 Jο 11, 43 44 Το δε και
ονομαστι κληθηναι τον κειμενον φιλιας ην συμβολον· τον μεν γαρ νεανιαν, ον
ηγειρεν, νεανισκον εκαλει λεγων· “νεανισκε, σοι λεγω, εγερθητι” και την κορην
ωσαυτως “ταλιθα κουμ”, τον δε φιλον και συνηθη φιλι κωτερον εκ του ονοματος
προσκαλει, ινα σημειον ηι της των φιλων αναστασεως καλουμενων υπο του κυριου,
ους ο αποστολος φησιν εν κυριωι νεκρους, ους καταβαινων εις απαντησιν αυτου
προσκαλεσεται. συμφωνον δε το δευρο εξω προς το ειρημενον υπ' αυτου, οτι
“εκπορευσονται οι νεκροι της φωνης” ακου σαντες “του υιου του θεου” . και αυτη δε
η απο του μνημειου εξοδος φρικω δεστερα τυγχανει του κατα την αναστασιν
θαυματος. αναντιρρητως και αυτοις αγνωμοσιν την του ευεργετου παρεστησεν
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξουσιαν· ου γαρ ποσι βαδιζων εξηλθεν· αφηιρηται γαρ της κινησεως την εξουσιαν
ως μηδεμιαν δυνασθαι επιδειξασθαι υποψιαν των αγνωμονων ανατρεποντα
σοφισματα. δια τοι τουτο και αυτοις επιτρεπει λυσαι τον ανασταντα εκ νεκρων,
οπως ταις ιδιαις χερσι τα δεσμα περιελοντες και της κηδειας αυτον ελευθερωσαντες
μαρτυρες του γεγονοτος προς τους αποντας καταστωσιν. δια τι δε ευχεται, μαλλον
δε ευχης σχημα αναλαμβανει; ινα μη αντιθεον αυτον ειναι νομισωμεν. το δε λυσατε
αυτον και αφετε υπαγειν, ινα μη επαγομενος δοξηι κομπαζειν. 76 Jο 11, 51 Ουχ ως
κατα πνευμα προφητειας υπο του Καιαφα ερρηθη· ου γαρ το πνευμα το προφητικον
επιβουλην συνεστησε κατα του Χριστου, αλλα κατα τινα συντυχιαν τωι αληθει και
τωι γενησομενωι πραγματι συνδρομον συνεχωρηθη αυτωι της τοιαυτης επινοιας
επιψαυσαι, καθ' οτι ην αρχιερευς, ινα προΐδηι δια του στοματος αυτου το
κεκρυμμενον τοις ανθρωποις εως τοτε και αγνο ουμενον. 77 Jο 12, 3 Ἐκκλησιας
τυπον η Μαρια επιτελει, εκκλησιας της εξ εθνων ελευθερω θεισης απο δαιμονων ως
απο ταυτης "επτα δαιμονια εξεληλυθει” , προσφερουσης ευωδιαν την πιστιν τωι του
Χριστου θανατωι και αναμασσομενης παρα Χριστου δυναμιν εις την εαυτης κεφαλην
δια της περι αυτον σπουδης τε και αγαπης θεραπευτικης, πληρουσης τε τον κοσμον
απαντα της ευωδιας, ως και Παυλος φησιν· “Χριστου ευωδια εσμεν τωι θεωι.”

®

78 Jο 12, 4 6 Τον οικτον των πενητων προσχημα της εαυτου πλεονεξιας
ποιουμενος ουδε ως πιστοτερος των αλλων την διακονιαν ταυτην ανεδεδεκτο, αλλ'
ως ελαττων· το γαρ περι χρηματων διακονικον ελαττον της εν λογωι διακονιας ως

®

και οι δωδεκα εν ταις πραξεσι των αποστολων εδηλωσαν. 79 Jο 12, 13 15 Φοινιξιν
αυτου την εισοδον δορυφορουντες και βασιλεα του Ἰσραηλ ερχομενον ευφημουντες,
τουτ' εστι Χριστον τον επηγγελμενον μετα προφανε στατης τιμης εις την πολιν
εισηγαγον. ο δε και τοσαυτης αυτωι παρα του δημου γενομενης τιμης εις το
μετριωτατον σχηματιζεται πληρων αμα και το συμβολον το κατα την προφητειαν
προδεδηλωμενον. αυτοθεν δε εχει το μετριον και ευτελες η επι του οναριου
καθεδρα, κεκρυμμενον δε εν αυτωι το συμβολον του μηπω καθαρου τοτε λαου του
μελλοντος προσδεξασθαι την επιβασιν του κυριου. ονος δε ου καθαρος κατα τον
νομον. εβοα δε ο προφητης Ζαχαριας τηι μεν Σιων ευαγγελιζομενος τον βασιλεα
παντων απαλλαττοντα φοβων και λυτρουμενον αυτην εξ εχθρων δυναστων, τωι δε
συμβολωι δεικνυς των εθνων ηγουμενον και νεωι λαωι χρησομενον, οτι και πωλος

®

ην, εφ' ου καθεζομενος εισεισιν. 80 Jο 12, 17 19 Ἀναγκαιως αρα και τηι ταξει
τελευταιον το κατα τον Λαζαρον ο κυριος εθαυματουργησεν, ινα επι προσφατωι
τουτωι γεγονοτι τιμηθειη μεν επιφανε στερον υπο του πληθους, της δε τιμης ενεκεν
υπεραλγησαντες οι Φαρισαιοι βουλευσαιντο κατ' αυτου και ουτως επιτελεσθειη το
παθος, οπερ και γινεται. 81 Jο 12, 19 Ὁρωσιν, οτι ματην αντιλεγουσι προς την πιστιν
την εις Χριστον, ματην αφοριζουσι τους πιστευοντας, ματην αποτρεπουσι τους
λοιπους, τα μεν δια λεγομενοι, τα δε και απειλουντες. παντα ουν ανωφελη φασιν

®

ειναι, ει μη προς αναιρεσιν αυτου τραποιντο. 82 Jο 12, 25 26 Ἄνωθεν μεν
καταγομενην εκ πατρος επιδεικνυσι την τιμην ως προς το ανθρωπινον το εαυτου το
κατω και εναργως φαινομενον και καθηγουμενον ανθρωποις επι ζωην αιωνιον και
αθανατον, ου μην ετερως παριστας ημιν ερχομενην την δωρεαν της ζωης η δι' αυτου
καθ' οσον ουρανιος εστι δυναμις, επει και προειπεν αυτος την αιωνιον ζωην δωσειν
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις ακολουθουσι προ βατοις, οπερ ηρμοσεν αυτωι λεγειν καθο πηγαζει την ζωην. 83

®

Jο 12,27 28 Ἐνταυθα πολυ το ανθρωπινον δεικνυται και την φυσιν μη βουλομενην
αποθανειν δεικνυς, οτι ουκ εξω των ανθρωπινων παθων ην. ινα γαρ μη ειπωσι
τινες, οτι ευκολως παρηινει θανατου καταφρονειν αυτος εξω κινδυνων ων δεικνυ
σιν, οτι και αυτος αγωνιων ταυτα ελεγεν οικονομικως ως ανθρωπος ταραχθεις και
ζητων απαλλαγηναι, ει μη ην χρησιμον. ο ουν λεγει, τοιουτον εστιν. καν
ταραττωμαι νυν δεδιως τον θανατον, ου λεγω ωστε φυγειν αυτον· δει γαρ φερειν το
επιον· ου γαρ λεγω απαλλαξον με εκ της ωρας ταυτης, αλλα δοξασον σου το ονομα,
τουτ' εστιν αγε νυν επι τον σταυρον. ταυτα δε φησιν εις ανδρειας υπογραμμον

®

παρεισαγων ημας. 84 Jο 12,28 30 ∆ιαλεξις μεν εν φωνηι πατρος προς υιον ουκ εστιν,
οτι και φωνης επεκεινα το θειον, εις δε ανθρωπων ακοας ηχος εξ ουρανου πεμπεται
εκ προσωπου του πατρικου προς τον υιον, ινα οι ακουσαντες μειζονως ενθυμηθωσιν
Χριστον και την υπερ ανθρωπον αυτου θεοτητα γνωρισωσιν. ουτε δε πατρι
προσγινεται δοξα ωσαυτως αει εχοντι, πλην οσον εις την των ανθρωπων επιγνωσιν
εκλαμπει και γνωριζεται, ουτε τον υιον εξ αδοξιας δοξαζεσθαι λογιστεον, πλην οσον
εν οφθαλμοις ανθρωπων κατα την σαρκα ο προτερον αφανης επιφανης καθισταται.
ουκ ελαβε δε τας των παροντων ακοας η φωνη, αλλα το οπως γεγονεν ετερος
δοξαζει· δογμα γαρ ην παρ' αυτοις εκ πατερων το μη φερεσθαι φωνας ακουστας εκ
θεου στοματος, επει και Μωυσης και οι λοιποι παντες, οσοι περι θεου λογων
ειρηκασιν ακουσθεντων, ανθρωποις εσημειωσαντο και τον της ομιλιας τροπον
αγγελου ειναι ειποντες· ει δη και ημεις αγγελον θησομεν ειναι τον εξενεγκοντα την
φωνην, εχει καλως προς το ανθρωπινον προσωπον ανωθεν ακουσθηναι δι' αγγελου
την πατρυαν φωνην. απεκριθη Ἰησους και ειπεν· ου δι' εμε γεγονεν η φωνη αυτη·
και γαρ ουδεν εδειτο ο ειδως τον πατερα και τα του πατρος. ου τοινυν εαι τι μικρον
περι αυτου νομιζειν ουδε οιον επι προφητων προς το γνωναι τις ειη παρα θεωι. ορα
δε μη ταυτον εστι το δοξασον σου το ονομα ως αναφερομενον επι τον σωτηρα οντα
ως λογον θεου. ουτω και ονομα του πατρος, αλλ' ονομα ου το εκ συλλαβων ουδε
σημαινομενον εν φωναις, αλλα το την ιδιοτητα εμφαινον του πατρος. κατα τουτο
εστι νοησαι ονομα θεου και το τωι ψαλμωδωι ειρημενον· “διηγησομαι το ονομα σου
τοις αδελφοις μου” · επει πως εστιν αλλως διηγησις ονοματι [νοησαι] του θεου; 85 Jο
12,34 Ἄγνοιαν δε αυτων ελεγχουσι την περι τους προφητας και την ουκ ακριβη
γνωσιν των γεγραμμενων επιδεικνυουσιν· το μεν γαρ εις αιωνα μενειν τον Χριστον
απο των τοιουτων ειληφασιν φωνων, το δε του θανατου μυστηριον μεταξυ
γινομενον και την προς ολιγον διαλυσιν της ψυχης απο του σωματος ου συνιεσαν
ουδε εξηκριβουν. 86 Jο 12, 36 Ουκ εν μεσοις αναστρεφομενος ουδε μεταξυ
διαλεγομενος κατασχεθηναι βουλεται, αλλ' υποχωρων και συσκιαζων εαυτον· εν
τουτωι γαρ ηλεγχε μεν του προδοτου την πονηριαν επι μισθωσει διδασκαλου
μισθοφορουντος, εφυλαττε δε αυτου το πραιον και παντελως αφεστηκος θρασυτητος,
αχρι τοσουτου παριων εις μεσον αχρι του διαμαρτυρησαι την αληθειαν· ου γαρ
οργης τολμημα κατα του σωτηρος εργον αυτων εδει γενεσθαι, αλλα κακιας
βουλευμα· ελαττον γαρ εις κατακρισιν απαν το εξ οργης τολμωμενον, ακρον δε εν
κακιαι το μετα βουλης πονηρευεσθαι. 87 Jο 12,40 Πωρωσιν δε καρδιας και
σκληρισμον επαγομενον υπο θεου μη της αγιας δυναμεως ενεργημα ειναι
νομισωμεν, αλλα συγχωρησιν μεν της θειας κρισεως, ενεργημα δε της πονηρας και

®

αντικειμενης δυναμεως. 89 Jο 12,44 45 ∆ηλονοτι προ της αρτιως δεδηλωμενης
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναχωρησεως ταυτα ειρηται τωι κυριωι και μετα τουτους τους λογους ανακεχωρηκε
ους επαναλαμβανων ο Ἰωαννης προιστορει τεθεωρηκοτως τε των πιστευοντων και
φυλαττομενων ομολογειν τας καρδιας. δεινην αμαρτιαν εξηλεγχε την της
ομολογιας παρα στασιν· θεου γαρ εφησε πιστιν αθετειν τους τουτο ποιουντας· ου γαρ
εις ετερον τινα πιστευειν η εις θεον τον εις αυτον πεπιστευκοτα, διοτι, φησιν, πατηρ
εν υιωι θεωρειται. ου τοινυν ως υπηρετην δεξαμενος τις εδεξατο τον αποστειλαντα,
ουτως ελεγεν τον εις αυτον πιστευοντα πιστευειν εις τον θεον· ουκετι γαρ αν
ακολουθως ειχεν το ο θεωρων εμε θεωρει τον πεμψαντα με· η μεν γαρ προς τον
υπηρετουντα πιστις παρωθουμενη τον υπηρετην προς τον αποστει λαντα θεωρει, ο
δε εν θεωριαι υιου πατερα θεωρων ουχ υπερβαινων Ἰησουν επι πατερα τρεπεται,
αλλ' εν υιωι μενων και ισταμενος τον πατερα λαμβανει. ωστε το ο πιστευων εις εμε
ου πιστευει εις εμε μεχρι της σαρκος και του ανθρωπινου προσωπου την δηλωσιν
εχει. αφ' ου δη προαγων και αναβιβα ζων τας καρδιας των ανθρωπων ο θεωρων εμε,
φησιν, θεωρει τον πεμ ψαντα με, τουτ' εστιν ο δυναμενος επιγνωναι τις ο δια της
σαρκος επιδημων και της νοητης και καλλιονος επιλαμβανομενος θεωριας, ουτος
ευρισκει μεν αληθως εμε, ευρισκει δε εν τηι προς εμε πιστει την εις τον πατερα.
ομοιον ουν, ωσει ελεγεν, ουκ εις ανθρωπον ψιλον πιστευει ο πιστευων εις εμε, αλλ'
εις θεου δυναμιν, εν ηι πατηρ γινωσκεται και πιστευεται. 90 Jο 12,50 Αυτου τα ρηματα
και μετ' εξουσιας λαλουμενα, οτι και δημιουργος και τοις δημιουργημασι τοις αυτου
νομοθετης, καθο λογος εστιν ο του θεου, “δι'” ου “τα παντα εγενετο” , ος “εις τα
ιδια” ηκει και διαλεγεται μετ' εξουσιας, ουχ ως αν τις διακονος των παρα θεου
δεδομενων λογων· ουδενι γαρ των τοιουτων αρμοσειε το “εγω λεγω υμιν” και το εν
παραθεσει τηι προς τους θεου νομους· παρατιθεις γαρ προς το ειρημενον εκ θειου
προσωπου το “ου φονευσεις” και το “ου μοιχευσεις” επιφερει καθ' εκαστον το “εγω
δε λεγω υμιν” · ουδε αλλοτρια του σωτηρος η νομοθεσια ουδε εξ αποκαλυψεως
λαλει ουδε προστεταγμενα διαλεγεται, εαν κατα θεοτητα νοωμεν την ιδιαν αυτου
και την προαιωνιον υπαρξιν.
91 Jο 13,1 Πρωτη δε και προχειρος ωφελεια ταπεινοφροσυνης
υπερβαλλουσης παρα δειγμα και της μεγιστης αγαπης. μεταβασιν δε φησι την εξ

®

ανθρωπινης ευτε λειας επι την υπερουρανιον δοξαν. 92 Jο 13,6 11 Ἡ των ποδων
νιψις ενταυθα αινιττεται το βαθυτερον του πραγματος, οπερ εοικεν ειναι παρασκευη
των αποστολικων ποδων εις το της αποστολης εργον· κεκαθαρμενους γαρ αυτους
τοις ποσιν αποστελλει δια της παρ' εαυτου διδομενης καθαροτητος, ινα δη και
διαδραμειν δυνηθωσι τον κοσμον επαγγελ λοντες τα της σωτηριας ευαγγελια κατα
το λεγομενον “ως ωραιοι οι ποδες των ευαγγελιζομενων ειρηνην” . καθαρους ουν
οντας αυτους το σωμα λοιπον δεισθαι της των ποδων καθαρσεως εφη, τουτ' εστιν,
ινα μη μονον ειεν καθαροι καθ' εαυτους, αλλα και περι τον δρομον ειεν καθαροι
διακομιζοντες πασιν ανθρωποις την καθαροτητα. ειναι δε αυτους ου παντας
καθαρους δια τον δωδεκατον εν αυτοις τον εν αυτωι απασαν ακαθαρσιαν εχοντα. 93

®

Jο 13, 14 16 Ουδεις ουδεμιας φυσεως δουλος εν ανθρωποις ουδε φυσικως εχων τις
το αποστελλειν η το αποστελλεσθαι, αλλα θεος και μονος φυσει δεσποτης ως
ποιηματων εαυτου υπερ την δουλικην ων φυσιν, αυτος και μονος αποστολευς
φυσεως υπερ το αποστελλεσθαι ων αυτος. ενταυθα δη και αδυνατον φαινεσθαι τους
δουλους υπερβηναι τον κυριον και τους αποστολους τον αποστολεα· το γαρ φυσει
μειζον ουχ υπερβαινεται. 94 Jο 13, 21 Ἐν τουτοις και το γνωστικον και το
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανεξικακον ο κυριος επεδειξεν θειον ον εκατερον παρ' αυτου, το μεν γνωστικον εν
τωι τον προδοτην εωρακεναι και τωι λογωι χωριζειν αυτον απο των σωιζομενων,
επειδη τωι εργωι χωριζειν ουκ εβουληθη αχρι του και νιψαι τους ποδας ωσπερ των
αλλων. θεου δε το τας καρδιας εξεταζειν και τα εξ αυτων εσομενα προοραν. θειον δε
το της ανεξι κακιας ενεφηνεν ουχ οπως ατιμαζων τον επιβουλευοντα, αλλα και
τιμων εξ ισου τοις αλλοις χρωμενος τε τηι εκεινου κακιαι προς το κοινωφελες· θεος
γαρ και τας παρ' εαυτου δωρεας παρεχει πονηροις τε και αγαθοις ως και αυτος ο
κυριος ειρηκεν· ανατελλων “τον ηλιον επι πονηρους και αγαθους και” βρεχων “επι
δικαιους και αδικου” και τηι κακιαι των πονηρων εις τι χρησιμον συγχωρων πραττει,
α βουλεται, ολεθρου μεν τοις κακοις αποκειμενου, τωι δε λογωι της προνοιας
ουδαμως εμποδιζειν δυναμενων, αλλα και προς υπουργιαν μαλλον συντελουντων,
ωσπερ οι τωι Ἰωσηφ επιβουλευοντες, ινα τι παραπλησιον τωι προκειμενωι λαβωμεν,
δια της επιβουλης εις την δοξαν τωι Ἰωσηφ συνηιραντο και την δι' εκεινου σωτηριαν
εν λιμωι πολλοις αποκειμενην. 96 Jο 13, 24 Γινεται και επι του κυριου μεγιστα των εν
ανθρωποις κακων, ινα και τελος λαβηι και μηκετι περα προελθειν δυνηθειη· ητταται
γαρ κακια κατα του Χριστου παραταξαμενη, ηττηθεισα δε επι του δεσποτου την κατα

®

των δουλων νικην απολλυσιν. 97 Jο 13, 25 26 Ἀναπεσων επι το στηθος του Ἰησου
ωστε μη εις εξακουστον βοησαι των λοιπων επυθετο και οπερ αυτος ουκ εσπευδεν
ερωταν μακρο θυμοτερον ισως διακειμενος. διο και μαλλον ηγαπατο· το γαρ
ησυχεστερον και μακροθυμοτερον και παρα θεωι τιμιωτερον. χαριζεται τοινυν ο
Ἰησους τωι ηγαπημενωι την των μυστηριων ανακοινωσιν· φιλου γαρ και αυτο ειναι
φησι το γινωσκειν και απερ εστι παρ' αυτωι κεκρυμμενα εκδηλων. λογωι ουν απο
κρινεται και εργωι δεικνυσι τον μηνυομενον. και τουτο ου ματην· εμφανεστερα γαρ η
δι' εργου κινησις και μαλλον δυναμενη μνημονευεσθαι. μνημονευθηναι δε
εβουλετο, διοτι προειρηκει τον προδιδοντα, ως αν μηδεις αγνοουντα αυτον
επιβεβουλευσθαι νομιζοι. και το σημειον το εις την μηνυσιν θαυμαστον· δια γαρ
ταυτης της αγνωμονος συνεστιασεως αυτον καταμηνυει το ψωμιον επι διδους αυτωι
και τουτωι δειξας αυτον προδοτην εσομενον, ονπερ ετιμα ως φιλον. ουκετι ουν ουδε
αυτου κρατειν ο προδοτης δυναται, αλλ' αφ' ουπερ αυτον ο κυριος ενεδειξεν, ο
διαβολος επικρατει των εκεινου λογισμων και αγει προς το κακον εκδοτον εχων
αυτον δια την πονηριαν και την εις τουτο κατακρισιν. ουπερ αξιον εαυτον
αποδεδειχεν. επειδη ο κρυπτειν εδοκει, τηι δοξηι του ψωμιου εξη λεγχθη· μη φερων
τον ελεγχον θαττον επιθειναι περας εσπευσεν. τουτο εκα λεσεν ο ευαγγελιστης
εισοδον του σατανα την κυρωσιν των καταθυμιων τωι διαβολωι λογισμων. 98 Jο 13,

®

34 35 εντευθεν οιμαι και ο αποστολος μεμαθηκως την της αγαπης δυναμιν
“πληρωμα” αυτην ‘νομου” ονομαζει· δηλον γαρ ως ο και αυτης της ψυχης τοις
φιλοις παραχωρων απαντων γε των αλλων ηδεως εκστησεται και πολυ μαλλον
συγχωρησει· τουτου δε επιτελουμενου κακιας προφασις ουδεμια ουδε χρεια των
κατα μερος παραγγελματων παντων εν τουτωι συντομως περιειλημμενων. 99 Jο 13,
36 Προς παντας αυτους προειρηκει το μη δυνασθαι απελθειν ενθα εστιν αυτος ου
μονον δια το τωι σωματι μη δυνασθαι βαδιζειν εις ουρανον, αλλα και δια το μη
τετελειωκεναι “τον δρομον” της αποστολης, οπερ αυτους αξιους εποιει της
ακολουθησεως του κυριου. ακολουθησαι δε τωι κυριωι τας ψυχας εις ουρανον
υποφαινει το λογιον και μηκετι κατω μηδε υπο γης κατοχους γινομενας.

 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

®

100 Jο 14, 5 6 Ἀληθειαν μεν εαυτον λεγει δια το τελειον και ακριβες της
αρετης, ζωην δε δια το διαρκες και αιωνιον της υπαρξεως, τους δε εν αρετηι βεβιω
κοτας και ζωης αιωνιου τυγχανοντας τουτους δηλοι πορευομενους προς θεον και
ταυτην ειναι την οδον. εαυτον δε αμα και πορευομενον ειρηκεν και οδον οντα,
πορευομενον μεν κατα την επι γης πολιτειαν, εν ηι πασαν επληρωσεν αρετην και την
ζωην επηγαγεν ωσπερει στεφανον τηι πολιτειαι, οδον δε οντα καθοτι αυτος η ζωσα
αρετη και η αιωνιος ζωη ωστε ου κατα την ασωματον θεοτητα πορεια τις αυτου και
πραξις εστι προς τον πατερα συναπτουσα, αλλα φυσις αυτη και ουσια. προσειληφεν
δε δια σαρκωσεως και τας επι γης ενεργειας τε και πραξεις αγαθας, δι' ων πασιν επι
θεον καθηγειται και προς την ιδιαν θεοτητα. 101 Jο 14, 12 Ἄρτι μεν την φυσικην
ενοτητα εαυτου προς τον πατερα διεξηιει, επιφερει δε εφεξης και την κατα χαριν
εαυτου προς τους αποστολους ενωσιν· τουτο γαρ ομοιωμα εκεινου και μιμησις του
κατα φυσιν το κατα χαριν· και γαρ δια πιστεως τουτο γινεται, εκεινο δε ουχι δια
πιστεως, αλλα κατα δυναμιν φυσικην· ου γαρ πιστει τηι εις πατερα τα θαυμασια
Χριστος εργαζεται, πιστει δε τηι εις υιον επιτελουσιν οι αποστολοι τα υιου και εστιν
ουκ ιδια μεν των αποστολων τα εργα, ιδια δε του κυριου και τα δια τουτων
πραττομενα. διο και σεβας μεν υιωι προσαγεται, σεβας δε ουδαμοθεν αποστολοις
οφειλεται, ουδε αν μειζονα του κυριου ποιησωσιν. 102 Jο 14, 13 102 Ποιει Χριστος
οσα αιτουσιν αποστολοι· ειρηκε γαρ, οτι ποιησω ο εαν αιτησητε εν τωι ονοματι μου.
ιδιον δε αυτου το εργον ενδεικνυται. εν τουτωι δοξαζεσθαι φησιν εν εαυτωι τον
πατερα αυτου μεν εργαζομενου, του δε πατρος δια της του υιου ενεργειας
εκφαινομενου· ου γαρ εστιν ετερα προς πατερα προσοδος η δι' υιου ουτε παλαι ουτε
νυν ουτε αυθις, αλλ' οικειοτερον η δια υιου προσοδος, εσχηκε δε νυν, οτι

®

πλησιεστερον ημιν κατεστη σαρκωθεις. 103 Jο 14, 15 16 Τα μεν οφειλεται τωι κυριωι
παρ' ημων, περι ων και παραγγελλει, τα δε αυτος ημιν παρεχει, περι ων
επαγγελλεται· ημετερον γαρ η τηρησις των εντο λων και τουτο της προς τον κυριον
αγαπης αποδειξις· παρ' αυτου δε ημιν η της θειας φυσεως κοινωνια χορηγειται
επιτηδειοις εις την κοινωνιαν γινομενοις δια της υπακοης· αιτειν δε λεγει τον
πατερα κατα την αδελφικην πρεσβειαν υπερ ημων· αυτος γαρ εστιν ο διδους κατα
την δεσποτικην εξουσιαν και κατα την ενεργειαν απαντων των πατρικων

®

βουληματων. 104 Jο 14, 16 17 Πνευμα μεν ουν της αληθειας το ασωματον και εξ
ασωματου πεμπο μενον. διο και τον πατερα ειρηκεν αποστελλειν αυτο την εξ
ασωματου πα ρουσιαν δηλων, επειδη αυτος εν σωματι θεωρειται. αορατος δε
ασωματου παρουσια. διο και τοις τα ορατα μονα νομιζουσιν ειναι τουτοις αληπτος η
παρουσια αυτου· και γαρ και ανεπαισθητος και δια τουτο αγνωστος· ο γαρ μη
θεωρουσι οφθαλμοις, τουτο ουδε γινωσκουσιν ουδε ειναι νομιζουσιν, αισθα νονται
δε αυτου παροντος οι μετεχειν δυναμενοι. ουτοι την κρεισσονα αισθη σεως ουσιαν
εκ της μετουσιας επιγινωσκουσιν εξ ετερων εαυτους καταλαμβα νοντες, επειδαν του
πνευματος πληρωθωσι και δι' ης μετισχουσι θειας κατα στασεως την αιτιαν αυτης
δυναμιν θειαν η τινα τεχνην επιγινωσκωσιν ωσπερ ο σοφιαν η τινα τεχνην εχων εν
εαυτωι συνιησιν ο εχει καν τοις πλησιον αγνοηται. 106 Jο 14, 27 Πολεμουμενοις
επεστη Χριστος, ειρηνην ειργασατο καθελων την των πολεμουντων ισχυν· ου γαρ
ετι δυναμις ταις αντικειμεναις δυναμεσι κατα των οικειων Χριστωι· εξεληλυθασι γαρ
εκ της αιχμαλωσιας επιγνοντες τον λυτρωτην. ακινητος ουν αυτοις η ειρηνη, διοτι
ψυχης εστιν ειρηνη προς ελευθεριαν αχθεισης και τον φοβον αποθεμενης και την
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταραχην εκδυσης. επειδη ουν βεβαια και αναφαιρετα τα της ψυχης αγαθα, βεβαιος η

®

της ψυχης ειρηνη. 109 Jο 14, 30 31 Ἐντολην δε παλιν αυτωι δεδοσθαι λεγων καθ'
ομοιοτητα ημιν δοκει το λεγειν οιον ανθρωπινωι τροπωι νοησαι θεον, αλλ' ουδε υιον
ακουοντα· μειζονα γαρ φωνης τα θεικα και φυσικωι τροπωι νοειται ταυτα κατα το
οικειον θεωι, της οιονει βουλης του πατρος εντολης λεγομενης, ηι συμφωνος ων και
συνδρομος ο υιος επιτελει την οικονομιαν· καλλιστον γαρ και το ποιω, ινα ιδωμεν,
οτι και το παθος ενεργειας ην αυτου δι' ης καθαιρει μαλλον τους επιτιθεμενους, επει
και θριαμβευομενος εθριαμβευσεν και σταυρουμενος εσταυρου και εις αισχυνην
επηγεν τους τουτο εργαζομενους. ωστε δια την αγαπην, φησιν, την εις τον πατερα

®

υπομενω τον θανατον. 110 Jο 14, 30 31 Ἰσχυει ο της πονηριας αρχων δια της εν
ανθρωπωι πονηριας ως ιδιον λαμβανων τον υπο τηι πονηριαι ευρισκομενον. επ' εμε
τοινυν ουχ ουτως ηξει, φησιν, ως επι τινα ανθρωπων των υφ' αμαρτιαν κειμενων,
αλλ' ως εκουσιως εμαυτον παραδιδοντα και δεικνυντα τωι κοσμωι την αγαπην, ην
εχω προς τον πατερα, οτι βουλομενου πατρος συζεσθαι κοσμον εργαζομαι τουτο. 111
Jο 14, 31 ∆οκει μεν αναχωρησις ειναι το πραγμα, εκδοσις δε εστιν εκουσιος, οτι
τοιουτον μεταδιωκει τοπον, εν ωι γνωσθησεται υπο του προδοτου και προδοθησεται.
112 Jο 15, 6 Ὅστις ουν εαυτον χωριζει του κυριου προς σαρκικα πραγματα,
απηλλοτρι ωσεν εαυτον της αμπελου και ξηρος καθισταται την ζωοποιον μηκετι
δεχομενος ικμαδα. ο δε τοιουτος εις την αιωνιον φυλαχθησεται κρισιν ωσπερ εις το
πυρ τα ξηρα κληματα. 113 Jο 15, 7 Μενοντες εν εμοι, φησιν, ου μονον τα της αρετης
εξετε καρποφορουμενα εξ υμων αυτων, αλλα και τα μειζονα της αρετης, λεγω δη
τας παρα θεου δυναμεις, ας δι' αιτησεως ληψεσθε· το γαρ ο εαν θελητε αιτησασθε,

®

και γενησεται υμιν την των παραδοξων υπερβαλλει δυναμιν. 114 Jο 15, 9 10 Ὥσπερ
εγω, φησιν, προσηκων τωι πατρι κατα την θεοτητα ηγαπημαι εξ αυτου και ουκ εξ
ανθρωπων αναστας, ουτω και υμεις εμοι προσηκοντες κατα σαρκα ηγαπησθε υπ'
εμου. την ουν αγαπην, ης ετυχετε, φυλαξατε. φυλαξατε δε αυτην, ει τα
προστεταγμενα υπ' εμου τηρησετε συζοντες και εν τουτωι την μιμησιν και την
ομοιωσιν την προς εμε· εγω τε γαρ συμφωνα τωι πατρι διανο ουμενος και πραττων
ακριβη την αγαπην την προς τον πατερα διεφυλαξα. υμεις δε ωσαυτως τα παρ' εμου
προσταγματα εργωι πληρουντες επιδειξετε την προς τον δεσποτην αγαπην· ουδε γαρ
την αγαπην ομοιως υμεις τε προς τον κυριον και ο κυριος προς τον πατερα
δεικνυσιν, ουδε την τηρησιν των εντολων εξ ισου δουλοι τε προς δεσποτην και υιος
προς πατερα αποδιδωσι· τωι μεν γαρ κυριωι κατα φυσιν ην απαντα πληρουν τα
αρεσκοντα πατρι και πονος ουδεις ουδε επιμελεια ουδε ασκησις περι τουτο, ημιν δε
δια πονου το κατορθωμα. και ο μεν ουκ ελπιδι μισθου τα πατρος τηρει βουληματα,
ημεις δε επι μισθωι τον πονον υπομενομεν και την τηρησιν των εντολων
εξασκουμεν. ετερος αρα τροπος της αγαπης του κυριου προς τον πατερα, ετερος δε
ημιν προς αυτον. 115 Jο 15, 15 Ου τοιαυτην ακοην δηπουθεν λεγει, οιαν την των
ανθρωπων, ωσπερ ουδε αγαπην τοιαυτην ουδε εντολων τηρησιν ομοιαν· ου γαρ
ρημα εις ακοην ωτιων φερομενον εκ πατρος ενηνεκται μηνυον τα πατρος
βουληματα, αλλα την προ γνωσιν ειρηκεν ακοην ου προσγινομενην αυτωι κατα τινα
καιρον, αλλα συνουσαν αει· ου γαρ εξ αγνοιας εις γνωσιν η σοφια προεισιν ουδε
ετερον τι παρα την σοφιαν η γνωσις εστιν, ινα υποδεξηται αυτην ως ουκ αυτο
γινωσκουσαν, αλλα χρη δια των συνηθων και των ανθρωπινων ρηματων
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σφραγιζομενην ημιν την θειαν υπεροχην οικειως θεωι νοειν και μη κατα την
ανθρωπινην ταπεινοτητα, επει και πας ο περι θεου λογος τοιουτος εσχηματισται
σχηματος ανθρωπινου και των παθηματων ονομασι των ημετερων τον ασωματον
και ασχηματιστον και απαθη θεον ερμηνευων. 116 Jο 15, 16 Παρ' αυτου δεδοται τοις
ανθρωποις η προς αυτον οικειωσις και ουχ υπο ανθρωπων κατειληπται το αγαθον,
οπερ και ο αποστολος διδασκων λεγει· « διωκω δε ει και καταλαβω, εφ' ωι και
κατελημφθην υπο Χριστου « · ου γαρ αρεσαντες εξελεχθημεν, αλλ' ινα αρεσωμεν.
διο και, φησιν, εκλεξαμενος αυτους επι καρπο φοριαν τεθεικεν, ινα, ει και μη δια τα
προτερα τιμιοι θεωι καθεστηκαμεν, αλλα δια τα τελευταια γενωμεθα. τις δε ο των
αποστολων καρπος αφθαρτος ουτος και εις αιωνα μενων; η εκκλησια. ουκ εστι δε
ακουσθηναι υπο θεου τον μη ακουοντα θεον ουδε ευλογιας τυχειν τον μη φεροντα
δωρον, ωστε ει τας εντολας ακουσαιτε, φησιν, και καρπον προσενεγκαιτε, και των
αιτησεων τευ ξεσθε. αιτησεις δε υμιν δεδεγμεναι εισι παρα θεωι αι δια του εμου
ονοματος αναφερομεναι· εν εμοι γαρ υμων η προσαγωγη δια του ονοματος του εμου
και η παρρησια. 117 Jο 15, 17 Ὡς μελλοντων μισεισθαι παρα παντων παραγγελλει
αυτοις αγαπαν αλληλους.
118 Jο 16, 8 Ἐλεγξει τον κοσμον ως υπο αμαρτιαν κατακεκριμμενους δια την
απιστιαν· η γαρ πιστις αμαρτιαν λελυκεν, απιστιαν δε δεδεκε και φαινομενον εν τοις
πιστευουσι το πνευμα κατακρισις ην των απιστουντων· εστερημενοι γαρ της δωρεας
εξηλεγχοντο της παρουσης τοις πεπιστευκοσι και τουτο εδεικνυεν αυτους εναγη

®

σκευη και ανεπιτηδεια τωι πνευματι. 119 Jο 16, 8 11 η και την εν τοις πιστευουσιν
δικαιοσυνην εδεικνυ και ταυτην ουχ ετερου τινος ενεκεν, πλην της ανοδου του
Χριστου· τουτο γαρ τους ανθρωπους εδι καιωσεν το σαρκα εξ ημων και ειδος
ανθρωπινον επιβηναι θρονου ουρανιου και καθεσθηναι παρα τωι πατρι. τουτο δε
αυτο και του κοσμου την κατακρισιν ειχεν, οποτε κρατηθεις ανθρωπος υπ' αυτου και
υπο τους ποδας τους εκεινου περιπεπτωκως υπερ την κεφαλην αυτου πεπατηκει.
ωστε εικοτως ειρηκεν την του πνευματος εις ημας παρουσιαν τριων τουτων εχειν
αποδειξιν, αμαρτιας κοσμου και δικαιοσυνης πιστεως και κατακρισεως διαβολου. 1
Jο 16, 14 Εις εμην εσται δοξαν η του πνευματος ενεργεια και διδασκαλια, οτι και παρ'
εμου το πνευμα ορμαται. το δε παρ' εμου λεγων δηλον και το παρα του πατρος· εμα
γαρ εστι τα πατρωια. το ουν εκ του εμου λημψεται κατα τον αυτον αυθις ακουει
τροπον, ουχ ως γνωσεως τινος επιγινομενης τωι πνευματι και ταυτης εν χρονωι τωι
παροντι· δεινον γαρ αν ειη και μεχρις υπονοιας, ει γε τοτε πνευμα προσλαμβανει την
μαθησιν ηνικα εις ανθρωπους μελλει κομιζειν. δεινον δε και ει διδασκομενον αυτο
ολως τις θησεται· ουκετι γαρ ενοικουν ανθρωποις και πασαν εις αυτους σοφιαν
εισαγον πιστευθησεται, ειπερ ου φυσικη τις εστι σοφια, αλλα και αυτωι χρεια
διδασκεσθαι. ωστε αντι του λεγειν ολον παρ' εαυτου το πνευμα ορμασθαι, ειρηκε το
εκ του εμου λημψεται και αναγγελει υμιν· μικροτεραι γαρ αι φωναι προς το
γνωριμωτερον ανθρω ποις, μειζων δε η του πνευματος δοξα προς το οικειοτερον τηι
θεοτητι. λεγεται δε και ακουειν θεος ανθρωπου ρηματα και δηλον ως ουκ εν καιρωι
τι προσγινεται προς γνωσιν θεου, αλλα και προ των ημετερων ρηματων οιδε τας
ημετερας ευχας και το ολον κατα διανοιαν εξ αρχης απο της δημιουργιας
εδημιουργησεν, επισταμενος και τα μεταμελοντα των εαυτου δημιουργηματων
κινηματα, αλλ' ομως ελεγετο το “εισακουσον κυριε” και το “εισηκουσε κυριος” ·
καιτοι κατα το πρεπον θεωι μηδεν των τοιουτων δει εκδεχεσθαι χρονικως μηδε ως
μεταβολην τινα περι θεον γινομενην εκ των ανθρωπινων ευχων, μηδε γνωσις των
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγομενων επεισι θεωι, αλλ' ανθρωπινως μεν, ως εφην, οι λογοι, θειως δε παρα τοις
ευσεβουσι νοουνται και ου ρανθησεται το αναλλοιωτον και ατρεπτον της του θεου
δοξης εν ταις υμετεραις υπονοιαις δια το ακουειν αυτον ανθρωπων λαλουντων.
ουτω τοινυν ουδε επι του πνευματος το ακουειν και το λαμβανειν προσθηκην τινα
δεξεται γνωσεως ουδε μεταβολης επι την αναλλοιωτον του πνευματος ουσιαν. 121

®

Jο 16, 17 Την εις ουρανους αναληψιν αινιττομενος τοις λοιποις, τοις δε ουπω
δηλον το λεγομενον, οκνουσι δε ερωταν. οθεν σκοπουσιν αυτοι καθ' εαυτους και δια
λαλουσιν ησυχηι. ην δε ουκ αναγκη πυνθανεσθαι λογωι του και προ ερωτησεως
επισταμενου την εν καρδιαι ζητησιν αυτων (ακουει δε Χριστος των εν καρδιαι
νοηματων προ των εν χειλεσιν ρηματων) και ως ερωτησασιν αυτοις και προτει
νασιν την ζητησιν αποκρινεται ενδεικνυμενος αυτοις και δια τουτου την θεο τητα
προς βεβαιοτητα της πιστεως· ζητειτε γαρ, φησιν, περι του λογου του μετα βραχυ μεν
δηλουντος την εμην αναχωρησιν, μετα βραχυ δε παλιν την επανοδον εσεσθαι. εσται
τουτο ουτως. ειρηται και δια λυπης αναγκη την χαραν υμιν επιφανηναι και
χαρησεται μεν η αδικια προς ολιγον ως δη κεκρατηκυια, επει δ' αν εγω το παθος
υπελθω· υμεις δε λυπηθησεσθε ως ουκετι τον σωτηρα εχοντες. μεταβολη δε
επακολουθησει ταχεια τωι πραγματι και υμεις εκ της του θανατου λυπης την της

®

αναστασεως χαραν κομιεισθε. 122 Jο 16, 22 Λυπηρον μεν τοις μαθηταις η μελλουσα
αναχωρησις αυτου, τερπνον δε η αναστασις· εκατερα δε εν βραχει καιρωι γινεται.
ομοιον τι ταις των γυναικων ωδισι το πραγμα φανησεται· ως γαρ ωδινει μεν γυνη
προ του τοκετου, απο δε των ωδινων ο τοκετος και το επιπονον εις τερψιν
καταληγει και η τερψις αναιρει της λυπης την μνημην, ουτως αποβησεται υμιν επι
του καινου και θαυμασιου τουτου τοκετου· νυν γαρ ως αληθως ανθρωπος εις τον
κοσμον γενναται εκ παραδοξων ωδινων και λυπην μεν υμιν αι περι το παθος ωδινες
προσοισουσιν, χαραν δε η μετα το παθος αναστασις, χαραν ουδαμως ετι μετα
βαλλομενην ουδε αφαιρετην υπο ανθρωπου η τινος αλλου, οτε δια της αναστα σεως
του νεου ανθρωπου νεοι κατασταντες εις την προς θεον ηξετε παρρησιαν· χαρησεσθε
γαρ, οταν ιδητε ξενον τωι κοσμωι παιδιον αποτεχθεν, αφθαρτον τε και ανωλεθρον,
εαυτον δε δηλονοτι φησιν. 123 Jο 16,25 Παραβολικοι και δι' ομοιωσεων οι περι θεου
λογοι, εν οις παραβαλλεται θεος ανθρωπωι λαλουντι και υιος ακουοντι και πνευμα
ωσαυτως ως ακουον και λογους λαμβανον. αφομοιουνται πατηρ και υιος ως
ερχομενοι προς ανθρω πους και κατοικουντες εν ανθρωποις· λαλια γαρ και ακοη και
πορεια και κατοικησις και οσα τοιαυτα σωματικως εχει τας ομοιοτητας. ουχ οιον τε
δε ανθρωπους ετερως ακουειν η ουτως. εσται δε φησι καιρος, οτε μη δια των ορατων
ομοιωσεων, αλλα δια της αορατου δοξης θεου ακουσεσθε και γνωσεσθε, οτε δηλαδη
τελειωθεντες εν πνευματι προς θεου γνωσιν οικειως διατεθησεσθε, και τοτε θεια τις
η του κυριου προς υμας ομιλια γενησεται σαφης και ου δι' επι καλυμματος
ποιουμενη την περι πατρος διδασκαλιαν.124 Jο 16,32 Ἀλλα και το νυν αξιοπιστον,
φησιν, αυτικα σαλευθησεται και οι λεγοντες πιστευειν φευξεσθε μικρον υστερον
κινηθεισης υμων υπο του φοβου της πιστεως. και τουτο, φησιν, ουκ εμοι χαλεπον,
αλλ' υμιν· υμεις γαρ του διδασκαλου μονωθησεσθε και τον σωτηρα απολειψετε, εγω
δε του πατρος ου μονωθησομαι· ουδεν γαρ το μεταξυ διαχωριζον εμε και τον πατερα.
125 Jο 16,33 Ἐν τωι κοσμωι θλιψιν εξετε· αλλα θαρσειτε, εγω νενικηκα τον κοσμον.
μελλων απιεναι, φησιν, αναγκαιως δια των νυν ειρημενων καθιστημι τας ψυχας
υμων εις το μη ταρασσεσθαι, αλλα τηι πιστει προς τας περιστασεις αντεχειν· πολλα
μεν γαρ παρ' ανθρωποις τα θλιβοντα, μεγαλη δε παρα του νενικηκοτος τας θλιψεις η
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του θαρσειν επικουρια· ου γαρ εκ της υμετερας ανδρειας το θαρσειν εσται βεβαιως
ποτε, οτι μηδεν εν ανθρωπωι στερρον και ατρεπτον αγαθον, αλλ' εκ της εμης
αηττητου δυναμεως ασφαλες το θαρσος τοις εμοις μετοχοις υπαρξει.

®

126 Jο 17,9 13 ∆ια τι φησιν ερωτω περι αυτων και τις η ερωτησις; ηδη,
φησιν, της πνευματικης επιστασιας δεονται της αορατως εν ψυχαις ενεργουσης, οτι
μηκετι κατα σωμα πορευομαι αυτοις μηδε διαλεξομαι· καταλειψω γαρ ηδη τον
κοσμον εις ουρανους μεταβαινων. επιστησον δε αυτοις την αορατον επιστασιαν δια
φυλαττων αυτους υιους ωσπερ γεγονασιν λαβοντες παρ' εμου το ονομα της
υιοτητος. εμου μεν δη παροντος εξηρκει το εμε οραν και εμου ακουειν και τουτο ην
αυτοις ικανον εις το φυλαττεσθαι. εφυλαχθησαν γουν και ουδεις της εν εμοι
σωτηριας εκπεπτωκεν, ει μη μονος ο προς την απωλειαν εαυτον εκδε δωκως, καθ'
ου και το πνευμα το προφητικον πεπληρωται το εξολεθρευθηναι “εκ γης το
μνημοσυνον” αυτου. νυν δε επανιων ηδη προς σε την σην αυτοις αορατον
επιστασιαν αιτω. 127 Jο 17,10 Τουτ' εστι οσα κτωμαι δι' αγιασμου και οις αποδιδωμι
την εν θειαι μορφηι τελειωσιν μεταδιδους του εμου πνευματος. προστιθησι δε οτι και
τα σα εμα. ταυτα δε αν ειη τα ουρανια, α μη προσλαμβανει νυν αγιασμον, αλλ' εξ
αρχης εν αγιασμωι βεβηκεν· ουδε γαρ εκεινοις ετερως ο αγιασμος η δια του υιου
θεικως μεντοι και σαρκικως ετι παντα αγιασαντος. δοξαζεται ουν ου μονον εν τοις
νυν κτηθεισιν υπο την βασιλειαν αυτου, αλλα και εν τοις εξ αρχης επι της βασιλειας
διαμεινασιν· τουτο γαρ το “γενηθητω το θελημα σου ως εν ουρανωι και επι της γης” .
τοιουτον και το υπο των αγγελων λεγομενον· “δοξα εν υψιστοις θεωι και επι γης
ειρηνη εν ανθρωποις ευδοκιας” . δια τουτο ηκεν ο υιος του θεου δια σωματος, ινα
την εν ουρανωι δοξαν και επι γης εκτεινηι και δοξαζηται μη μονον εν τοις κατ'
ουρανον αγιοις, αλλα και εν τοις κατα γην αγιαζομενοις. 128 Jο 17,16 Σαφως εν
τουτωι διαιρει το κατα φυσιν και το καθ' ομοιωσιν· εαυτον τε γαρ φησιν εκ του
κοσμου μη ειναι και τους μαθητας ομοιως μη ειναι εκ του κοσμου. δηλον δε, οτι
Χριστος μεν κατ' αληθειαν ουκ ην απο κοσμου ατε δη καταβεβηκως εξ ουρανου, οι
δε αποστολοι κατα την ομοιωσιν την Χριστου μεταβεβηκασιν απο του κοσμου. φησι
δε αυτους ξενους γεγενημενους ανθρωποις δια την υπερ ανθρωπον αρετην,
μεμισησθαι δε εικοτως υπο των εναντια φρονουντων. εχουσι μεν ουν ηδη παρ' εμου
δια της προς εμε οικειοτητος την αλλοτριωσιν την προς κοσμον και ουκετι
προσδεονται. προσδεονται δε της εν τωι αγαθωι τουτωι βεβαιωσεως ως μη βλαβηναι
δια της του διαβολου πονη ριας και της θειας ταυτης οικειωσεως απαλλοτριωθηναι

®

παλιν. 129 Jο 17,17 19 Ἔστω δη εν αυτοις αληθες το αγαθον και ο αγιασμος
αληθινος, μη “εναρξαμενοι πνευματι, σαρκι” επιτελεσθωσι ποτε μηδε ζησωσι κατα
σαρκικην αλογιστιαν, αλλα κατ' αρετην τουτου λογου, εν ωι παλιν αληθης αρετη.
130 Jο 17,18 Πολυ ενταυθα το ανισοτιμον· αποστελλει μεν γαρ, φησιν, τους μαθητας
ουτω ως παρα πατρος αυτος αποστελλεται. ουδεμια δε ισοτιμια της εξ ουρανου
παρουσιας εις γην και της εν τηι γηι γενομενης αποστολης των μαθητων· ουδε γαρ ως
φυσει διδασκαλοι πεμπονται καθαπερ ο κυριος εστιν, αλλα προσλα βοντες την
διδακτικην δυναμιν και σοφιαν και ουτω δια της μιμησεως το αγαθον εις τον
κοσμον χωρει και το αποσταλεν εξ ουρανου παρα πατρος δια των αποστελλομενων
υπ' αυτου μαθητων επι παντας διαβαινει.

®

132 Jο 18,1 4 Προσεκτεον τον Ἰωαννην παριοντα την ιστοριαν την περι της
αδημονιας και λυπης του κυριου, ην ου παραλελοιπασιν οι αλλοι. αλλ', οπερ εφην,
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επι την της θεοτητος δηλωσιν μαλλον η τουτου ρεπει γραφη ατε της ανθρωποτητος
ικανως προεγνωσμενης, λεγει δε τα μεν ανθρωπινα μαλλον εξ επιδρομης,

®

σαφεστερον δε τα της θεοτητος τεκμηρια της ανοιας ενεκα . 133 Jο 18, 10 11 ∆οκει
και συγχωρησις ειναι του κυριου προς το χρησασθαι αυτους τοτε μαχαιραι· τουτο γαρ
ο Λουκας ιστορησεν ως δηλωσαντος μεν του σωτηρος τον επιοντα πολεμον εν τωι
λεγειν, οτι “πωλησατω τις το ιματιον αυτου και αγορα σατω μαχαιραν” , ειποντων
δε των μαθητων, οτι “ιδου μαχαιραι ωδε δυο” προς τουτο αποκριναμενου, οτι
“ικανον εστιν” . ην δε τουτο ου ματην δηπουθεν υπο του κυριου συγχωρουμενον του
κελευσαντος μη ανθιστασθαι “τωι πονηρωι” , αλλα και υπερ αυτου δη του ειρημενου,
ιν' εργωι δειξηι οπερ λογωι προεδιδαξε και χρωμενους αυτους τηι δικαιαι μαχαιραι προς
το αμυνασθαι στησηι τε και κωλυσηι, ωστε μηκετι ταυτηι προσχρησασθαι ως και αυτος
ο ταυτα ειπων ιστορηκε μετα ταυτα ειρηκεναι τον κυριον· “εατε εως τουτου” τουτο
δε το “ εως” ορον εχει και κωλυσιν της κατα νομον εφειμενης μαχαιρας. και προστε
θεικε γε τηι ιστοριαι ο Λουκας, οτι “και αψαμενος του ωτιου ιασατο αυτον” , οπερ
εμφανεστατον ην εργον εις το μη βλαπτειν ανθρωπων μηδενα. ουκ απο γνωστεον δε

®

επι των τοιουτων και μυστικον ειναι. 134 col1 Jο 18, 10 11 Το αποκοπτεσθαι δουλου
αρχι ερεως ωταριον το δεξιον σκεψαιτο αν τις ως της επιβληθεισης αυτοις
ανηκουστιας σημειον ειναι και του μη εξειναι αυτοις ακουειν ους. “πωρωσις” γαρ
“τωι Ἰσραηλ γεγονε” “και ακου οντες ουκ ακουουσι” δια την κατα του σωτηρος
ασεβειαν η των αρχιερεων μαλιστα γεγονεν. διο και περι οικετην αρχιερεως ην το
συμβολον της του ωτος αφαιρεσεως. δει δε και τουτο προσθειναι δια την ιστοριαν
την του Λουκα και τωι περι της αποκαταστα σεως του ωτιου φαιην αν δηλουσθαι την
εις υστερον αποκαταστασιν της συνεσεως της νυν αφηιρημενης του Ἰσραηλ, οτε
συνησουσιν, ον ηγνοησαν και ακουσονται τυχοντες του κηρυσ σοντος Ἠλιου·
αποκατασταθησεται γαρ καρδια πατερων προς υιους κατα τον Μαλαχιηλ. και
συναφθησονται ημιν τοις δευτεροις εκεινοι προτεροι κατα τον χρονον οντες και
πατερες αριθμηθησονται μετα υιων. Συμβολον δε αρα ην το αποκοπ τεσθαι δουλου
αρχιερεως ωταριον δεξιον το της επιβληθεισης αυτοις ανηκουστιας σκοτος
σημειουν· και τωι περι της αποκαταστασεως του ωτιου φαιην αν δηλουσθαι την εις
υστερον αποκαταστασιν της νυν αφηι ρημενης συνεσεως του Ἰσραηλ, οτε
συνησουσιν, ον ηγνοησαν και ακου σονται τυχοντες του κηρυσσοντος Ἠλιου·
αποκαταστησεται γαρ τοτε πατερων καρδια προς υιους κατα τον Μιχαιαν. 135 Jο 18,
28 Σαφως παρα τοις αλλοις ευαγγελισταις δεδηλωμενην την του παθους ημεραν
εοικε σαφως ο Ἰωαννης αποδειξαι βουλεσθαι· προ γαρ “της εορτης του πασχα” το
δειπνον ειναι το προ της παραδοσεως ιστορηκεν, αφ' ου και αναστας παρεδοθη, και
μηπω το πασχα βεβρωσθαι, ηνικα αυτος επασχεν, ωστε συνενεχθηναι τον καιρον της
του προβατου σφαγης και του θανατου Χριστου. εσπερινος μεν γαρ ο καιρος, εν ωι
“το πνευμα παρεδωκεν” ο αληθινος αμνος ωραι της ημερας ενατηι, εσπερινη δε και η
του προβατου σφαγη κατα τον νομον, ωστε καθ' ην ημεραν τε και ωραν
προετυπουτο το πραγμα κατ' αυτην επι τελεισθαι. και ουκ εδυνηθησαν αποφυγειν οι
Ἰουδαιοι μη ουχι κατα την εορτην επιτελεσαι το πραγμα, καιτοιγε φυλαττομενοι και
λεγοντες· “μη εν τηι εορτηι, ινα μη θορυβος γενηται” εν τωι λαωι. εστιν ουν υπολαβειν
και περι των αλλων ευαγγελιστων, οτι πρωτην των αζυμων την προ των αζυμων
καλουσιν, τουτ' εστιν την τρισκαιδεκατην και οτι προητοιμασθη μεν κατ' αυτους εν
ταυτηι το πασχα υπο των μαθητων, το δε δειπνον ουκ ην η του πασχα βρωσις· ουτω
γαρ εις ταυτα συνδραμουνται τωι Ἰωαννηι, συνδραμειται δε μαλιστα και η του
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ματθαιου φωνη, ην απεμνημονευσεν ειποντος του κυριου· “οιδατε οτι μετα δυο
ημερας το πασχα γινεται, και ο υιος του ανθρωπου παραδιδοται εις το σταυρωθηναι’
ως κατα ταυτην την ημεραν και του πασχα τυθησομενου και αυτου
σταυρωθησομενου. 136 Jο 18, 37 Ἀληθειαν λεγει το εαυτον αποδειξαι τοις ανθρωποις
και δια της αυτου γνωσεως την σωτηριαν αυτοις χαρισασθαι, αλλα τεως προς το
κατεπειγον ιστανται.
138 Jο 19,11 Την αμαρτιαν μειζονα του παραδοντος δια τουτο ειναι φησιν, οτι
κατα τον προφητην “ους συ επαταξας, αυτοι κατεδιωξαν” και ως αλλαχου περι του
προδοτου προειρηται “ανθ' ων ουκ εμνησθη ποιησαι ελεος και κατεδιωξεν αν
θρωπον πενητα και πτωχον και κατανενυγμενον τηι καρδιαι του θανατωσαι” · το γαρ
εν καιρωι πονου και θλιψεως επιτιθεσθαι τωι μηδεν αδικουντι δεινον παρα τωι δικαιωι
και αγαθωι· ωι γαρ συμπασχειν εχρην, τουτωι προστιθεις αλγη δονας ανθισταται τωι
θεωι. 139 Jο 19, 16 Οι μεν αγουσιν ως νενικηκοτες, ο δε κυριος αγομενος νικαι φερων
επι του ωμου την αρχην η παιδειαν η ως αν ερμηνευοιτο η του Ἠσαΐου προφητεια
λεγοντος “ου η αρχη εγενηθη επι του ωμου αυτου” . παιδειαν μεν, οτι την υπερ
ημων εβαστασε παιδειαν κατα το· “παιδεια ειρηνης ημων επ' αυτον”, αρχην δε, οτι
βασιλευει των υπο θανατον αιχμαλωτων και υφ' αμαρτιαν την δια ξυλου τον επι
ξυλου θανατον αντ' αυτων υφισταμενος. 140 Jο 19, 16 Ταυτην την συγχωρησιν λεγει
μεν ανωθεν δοξαν· λεγει δε ως ανθρωπος, καθ' ο γαρ λογος του θεου και θεος ην ο
διδους και συγχωρων. 142 Jο 19, 23 Πολλοι οι τοις στρατιωταις ετι και νυν τα ισα
τολμωντες, οι την Χριστου διασπαραττοντες εκκλησιαν και κερδος ιδιον εκαστος,
οπερ αν λαβοι, ποιουμενος. τουτο δε ην των δυσσεβων εργον αιρεσεων. ο δε
αντιχριστος πασαν αυτην ωσπερ τον χιτωνα βουλησεται παρασπασασθαι· οτι γαρ
λαος απεικαζεται περι βληματι θεου, δηλον πεποιηκεν εν οις προς Ἰερεμιαν ειπεν,
“οτι καθαπερ κολλαται το περιζωμα εις την οσφυν του ανθρωπου, ουτως εκολλησα
τον οικον Ἰσραηλ και παντα οικον Ἰουδα” · αλλα γαρ το αληθες περιζωμα Χριστου
μενει και ουτε σπαρασσεται ουτε απαλλοτριουται. 143 Jο 19, 30 Ὁ πασαν ανεξικακιαν
υπερ ημων πληρωθηναι καταδεξαμενος και πιων οξος λεγει τετελεσται, οπερ ην
επιδεικνυντος την προθεσιν της επιδημιας και τον σκοπον απαντων των εν αυτηι
πεπραγμενων· τελειωσεως γαρ ενεκα ταυτα παντα, ου μονον της των προφητικων
λογων φημι τελειωσεως, αλλα και πασης μεν της εν ανθρωποις αρετης
προειργασμενης ατελους μενουσης ανευ Χριστου, πασης δε της υπο θεου περι
ανθρωπους γενομενης προνοιας εν τηι παρα Χριστου σωτηριαι το τελεον
απολαβουσης. 145 Jο 19, 30 Ὡς δε εξεπνευσεν, “εσχισθη το καταπετασμα του ναου” .
146 Jο 19, 33–34 Ἐπει ουκ εχρην αρμονιαν οστεων διαιρεθηναι, ου γινεται τουτο.
πλευραν δε εδει τρωθηναι και τουτο συγχωρειται ποιησαι τοις στρατιωταις· πλευραν
γαρ αντι ετερας πλευρας ο κυριος παρεσχετο. πλευρα δε η γυνη και το εξ εκεινης
κακον τωι κυριωι παθει λυεται· προηλθε γαρ απο μεν εκεινης της πλευ ρας ολεθριος
τωι ανθρωπωι συμβουλη. απο δε της αγιας πλευρας υδωρ προχει ται και αιμα, δι' ου
καθαιρεται κοσμος ως τας αμαρτιας απολουομενος συνελ θοντων εις αυτον των
κατα νομον διηιρημενων· ησαν μεν γαρ αιματος ραντισμοι προς καθαρσιν και δι'
υδατος βαπτισματα προς αγνισμον. επειδη παντα ην εις Χριστον προμελετωμενα τα
κατ' αυτον, αμφοτερα παρεσχε το του κυριου σωμα τωι κοσμωι, αιμα τε ιερον και
υδωρ αγιον και νεκρον ηδη υπαρχον κατα τον ανθρωπινον τροπον· μεγαλην γαρ
εχει ζωης εν εαυτωι δυναμιν. 147 Jο 19, 36 Ου συντριβεται τα οστεα του προβατου,
δεικνυντος του τυπου μη καθηκον της δυναμεως του σωματος το παθος· σωματος
γαρ δυναμις τα οστεα ημων παρα τον ᾅδην υπ' ανθρωπων ελεγετο. το δε ου κατα τα
 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτα πασιν ανθρωποις αποθνηισκειν εδειξε την παραλλαγην εν τουτωι, εν τωι μη
σκορπισθηναι την των οστεων αρμονιαν αυτου.

®

148 Jο 20 , 1 18 Της μετα το σαββατον εσπερας επιστασης ο κυριος ανεστη
την προειρη μενην υπ' αυτου τριημερον υποτεμνων τωι ληγουσης μεν της πρωτης
ημερας πεπονθεναι, ευθυς δε αρχομενης της τριτης ανιστασθαι. τας δε τρεις ημερας
εοικεν αντι παντος υπομενειν του χρονου του τοτε παρελθοντος και του μελλοντος
αντι παντων των οτε δη τελευτωντων παραδους εαυτον τωι θανατωι. φθαναι ουν
τους αφικνουμενους επι το μνημειον αναστας και ουδεις επεστη γινομενηι τηι
αναστασει· μυστηριον γαρ ην, ει δη τι και αλλο των υπο θεου διοικουμενων, απερ
ουκ εμφανη τοις ανθρωποις ουδε εν οφθαλμοις δη κειται. πρωτη δε εφισταται τωι
ταφωι γυνη και τεως μεν αναγγελλει τοις μαθηταις το μη ειναι τον κυριον εν τωι
μνημειωι ουχ υπονοουσα την αναστασιν, αλλ' οιομενη μετενη νεχθαι αυτον υπο των
εναντιων εκ του μνηματος και οιον επι ζητησιν αυτους παρακαλουσα. μετα ταυτα δε
και ιδουσα τον κυριον απαγγελλει το μακαριον θεαμα τοις μαθηταις· δια γυναικος
γαρ εδει το αγαθον γνωσθηναι τε και αγγελθηναι, ωστε την κακως γενομενην δια
γυναικος γνωσιν λυθηναι δια της αγαθης γνωσεως, ην εκομισεν η γυνη. 150 Jο 20 ,
14 Μη ενεγκουσα των αγγελων την λαμπροτητα, αλλα ξενισθεισα επι τηι θεαι
εστραφη εις τα οπισω και θεωρει τον Ἰησουν εστωτα τουτο αυτου ενεργησαντος το
θεωρηθηναι αυτον υπ' αυτης. 151 Jο 20, 17 Ὁ σωτηρ επιδειξαι μεν την αναστασιν και
πεισαι βουλεται, πλησιαζειν δε τοις ουπω προς αναστασιν ηκουσιν ομοιως ωσπερ
επλησιαζεν προ αναστασεως ουχ αρμοζον επισταται, ει μη κακεινους εις την αυτην
αγαγοι ζωην, ιν' οικειως εχοντες προς αυτον και οικειως προσιοιεν. δει δε, φησιν,
αναβαινειν προς τον πατερα, μετα δε ταυτα την δευτεραν επιφανειαν ποιησαμενον
αποδεξασθαι τους γνωριμους φιλους, καινους ηδη τωι καιρωι προσιοντας ανθρωπους.
μη ουν, φησιν, απτου μου νυν ηδη· ετερον γαρ εστι προ τουτου μεγα και σωτηριον
εργον υπερ υμων υπολειπομενον, ο δει με πληρωσαι, το προς τον πατερα ανελθειν,
ος δη και υμετερος εσται πατηρ δι' εμε και μαλιστα, οταν αναβω την εξ υμων
αναγων απαρχην. τουτο δη και απελθουσα τοις αδελφοις ευηγγε λισεν. 152 Jο 20 , 19
Των θυρων κεκλεισμενων εισω πεφηνε εν τηι της θεοτητος εξουσιαι την υπερβασιν
ποιησαμενος και διδους αρχην αυτοις του μη κατα σαρκα μηδε κατα τον ανθρωπινον
ετι τροπον, αλλ' υπερ την της σαρκος φυσιν νοειν την του Χριστου δυναμιν τε και
εξουσιαν. και οτι θειοτερον αυτοις φανηναι βεβου ληται, δηλον απο του και
παραχρημα αποστηναι τα προς πιστιν της αναστα σεως αυτοις επιδειξαντα μονον και
την θειαν του πνευματος χαρισαμενον δω ρεαν. ου γαρ ην ταυτα κατα τον συνοντα
τε αυτοις και συνεστιωμενον και συναναπαυομενον και συμβαδιζοντα, αλλ' ηδη της
ανθρωπινης διαιτης ανωτερος χωρειν αρχεται ομοιως. 153 Jο 20, 22 Ἐμφυσησιν
ορωμεν και εν τηι πρωτηι του ανθρωπου ψυχωσει τηι συν αγιασμωι γενομενηι· οτι γαρ
ου ψυχης ην η αποστολη μονης, ει και πνευμα ζωης ειρηται το εμφυσηθεν, δηλον εκ
της προφητειας της υπο του εμφυσηθεντος προφητευομενης ευθυς· ανευ γαρ θειου
πνευματος ουκ εστι προφητειαν γενεσθαι ως ο Παυλος μαρτυρει. ο τοινυν απ' αρχης
εμφυσησας μετα της ψυχης πνευμα το αγιον αυτος απεδωκεν αυτο τηι ψυχηι

®

χωρισθεν και αποσταν δι' αμαρτιαν ανθρωπου. 154 Jο 20, 28 31 Ου μονον δε της
αναστασεως ενεκα του σωματος, αλλα και της θειας επι παντα παρουσιας του
πνευματος κυριον τε και θεον εαυτου ανειπεν τον Χριστον, οποιον και του
Ναθαναηλ, ος το παραπλησιον αισθομενος περι της του Ἰησου θεοτητος υιον τον
αυτον “του θεου” ανειπεν και βασιλεα “του Ἰσραηλ” εφασκεν. πολλα μεν ουν και
 
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα σημεια εποιησεν ο Ἰησους ενωπιον των μαθητων αυτου. πολλα μεν ουν
παραλελειμμενα υπο Ἰωαννου γεγραπται προς των λοιπων ευαγγελιστων, πολλα δε
κακεινοις λελειπται· ου γαρ ενος βιβλιου παντα περιλαβειν τα προς του σωτηρος
πεποιημενα. διδασκει δε ημας και ο Ἰωαννης, δι' ην αιτιαν γραφης ηξιωσεν τα της
Χριστου παρουσιας απομνημονευματα, οτι προς ωφελειαν μεγιστην των ακουοντων·
ουτε γαρ προς εκπληξιν των θαυματων ουτε προς τερψιν της διηγησεως, αλλα ινα
πιστευωμεν τηι δυναμει δια των εργων αυτου και πιστευοντες την μονην αληθινην
ωφελειαν κομιζωμεθα την εις ζωην αιωνιον.

®

155 Jο 21, 15 17 Τουτο γαρ αυτο και προ της αρνησεως προειρηκει δηλων
μεν, οτι διαβολου πειραθησεται μεθισταντος αυτον της εις Χριστον ομολογιας,
βοηθειαι δε τηι παρ' αυτου μενει επι της πιστεως. και δει τον ταυτης επικουριας
τυχοντα την ομοιαν περι τους αδελφους φειδω και κηδεμονιαν ενδεικνυσθαι.
“Σιμων” γαρ, φησιν, “Σιμων, ιδου ο σατανας εξηιτησατο υμας του σινιασαι ως τον
σιτον. εγω δε εδεηθην περι σου, ινα μη εκλιπηι η πιστις σου. και συ ποτε επιστρεψας
στηρισον τους αδελφους σου” . επαναλαμβανει δη τους λογους εκεινους ο κυριος και
φησιν, οτι, ει φιλεις τον διδασκαλον και σωτηρα τον αχρι σε και νυν εν αγαπηι
τηρησαντα, μιμησαι την εμην προς σε κηδεμονιαν επιστη-ριζων τους αδελφους και
νεμων ωσπερει ποιμην ποιμνια, ιδια λεγων τα προβατα και ει δια του Πετρου
εποιμαινετο, οτι αυτος εστιν ο αληθινος ποιμην και διδασκαλος. προσεθηκεν δε
τριτην περι των αυτων ερωτησιν αμα μεν αειμνηστον αυτωι ποιων το παραγγελμα;
αμα δε και της τριτης γενομενης αρνησεως αναμιμνηισκων και την τριπλην
ομολογιαν της αγαπης αντι της τριπλης αρνησεως αντεισαγων και την προθυμιαν
της υπηρεσιας απαιτων, ιν' εν εργοις ομολογησειε Χριστον, ον λογοις ηρνησατο

®

σωτηριας απ' ανθρωπων επιμελουμενος. 156 Jο 21, 18 19 Την ετι μειζω της αγαπης
αποδειξιν την δια του μαρτυριου φησιν αυτον ποιησεσθαι και παρασκευαζει προς
τουτο εχειν ετοιμως, ινα αντι δεους θαρσος αντεισαγαγων και την μεχρι θανατου
μαρτυριαν περι του κυριου την προτερον δια θανατου φοβον αρνησιν γενομενην
απαλειψειεν. ζωννυσθαι δε το δεσμεισθαι φησιν. η δε ακολουθησις μαλιστα μεν δια
του σταυρου εσται, οτι ταυτον τωι σωτηρι πασχει και μετανισταται αυτωι και την
μεταστασιν ελευθεραν εχει απο των εν αδου δεσμωτηριων δια το προς τον Χριστον
αναγεσθαι την ψυχην. διο και το “κρεισσον το αναλυσαι”, φησιν ο Παυλος, ενεκα
του “συν Χριστωι ειναι” . 157 Jο 21, 23 Ἦν αρα ο του κυριου λογος περι των εν τελει
μη αποθανουμενων. και τουτο εδηλου λεγων· “ο πιστευων εις εμε, καν αποθανηι,
ζησεται, και πας ο ζων και πιστευων εις εμε, ου μη αποθανηι εις τον αιωνα” . δια δη
τουτο ουκ ανελπιστον εποιουντο βιωσεσθαι ανθρωπον και μη αποθανεισθαι. το δε
ην αποκειμενον τοις καταλειπομενοις εως Χριστου παρουσιας, τοις εν εσχατηι γενεαι
γενησομενοις, ωσπερ ο Παυλος εξεδιδαξεν. και επισημαινεται ο Ἰωαννης, οτι ουκ
ειχεν επαγγελιαν αυτος του μη αποθανεισθαι, αλλ' εξ αγνοιας υπελαβον τουτο του
λογου παρακουσαντες οι αδελφοι.

 
 
 

23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


