Homilia 9
Ἀστεριου επισκοπου Ἀμασειας εις τον αγιον του Χριστου μαρτυρα
Φωκαν
9.116 Ἱερος μεν και θεσπεσιος απας ο των γενναιων μαρτυρων καταλογος, παθει την
υπερ παθους αποδους χαριν, αιματι δε την υπερ αιματος τωι Σωτηρι των ολων
αμοιβην εκπληρωσας. Πλην εν αυτοις τουτοις ου μια των παντων η δοξα, ουδε προς
εν μετρον ισα τα γερα τοις ολοις απο κεκληρωται, αλλα το πρωτον και δευτερον
ουδε ο των αγιων εκφευγει καταλογος. Αιτιον δε οιμαι τουτου το λιαν
απηκριβωμενον του κριτου και απροσκλιτον. Ἐφοραι γαρ και τιμωριων μεγεθη και
καρτεριας ενστασεις, και βασανιζων το αγωνισμα τας προς αξιαν αμοιβας διανεμει
τοις αθληταις. Και παραδοξον ουδαμως ει παρα Θεου ουτως τιμαται το δικαιον,
οποτε και παρ' ημιν στρατηγοι και αγωνοθεται ουκ ισοι γινονται τοις αριστευσιν η
τοις αγωνισταις, αλλα δη εκαστωι κατα το μετρον του κατορθωματος τας δωρεας
αναλογουσας επιψηφιζουσιν. Ταυτα δε διηλθον, ινα δειξω ως ο σημερον ημιν
παρασχων του συλ λογου την αφορμην των εταιρων και συναγωνιστων εστι
περιφανεστερος. Οι μεν γαρ αλλοι ουτε παντες παρα πασι γνωριζονται, ουτε
βεβοημενην εχουσι την ανδραγαθιαν· Φωκαν δε ουκ εστιν ος αγνοει· αλλ' ωσπερ η
ακτις του ηλιου πασιν οφθαλμοις εφηπλωται, ουτω και η του μαρτυρος τουτου
φημη πασαν ακοην περιηχησεν· ευθυς γαρ εν τωι τιμιωι τουτου σηκωι γενομενος και
τηι ιεραι θηκηι του σωματος προσψαυων εκ του τοπου πληρουμαι της μνημης παντων
ομου των επ' αυτωι λεγομενων διηγηματων· βλεπω τον κηπουρον το επιτηδευμα, το
απλαστον της 9.118 ψυχης, το φιλοξενον, τον της παραλιας εξαιρετον, τον της
μεσογειας ευεργετην, και μαθητης μαρτυρος γινομαι μανθανων αχρι των εσχατων
κινδυνων φυλαττειν την ευσεβειαν. Ἀλλα γαρ, ει δοκει, των κοινων και πολλοις
γνωριμων αφεμενος τα εξαιρετα του μαρτυρος διηγηματα υμιν τοις φιλομαρτυσι
διηγησομαι. Ἤνεγκε τον αγιον ανδρα τουτον, το μεγα χριστιανων οφελος, η γειτων
Σινωπη, πολις αρχαια και γνωριμος, ευπορος γενναιων και φιλοσοφων ανδρων.
Ἐπιτηδευμα δε αυτωι του βιου κηπου γεωργια και επιμελεια, ονπερ αυτου που προ
της πυλης του αστεος επι του στοματος του Ἰσθμου κεκτημενος ησκει φιλοπονως,
εαυτωι και τοις δεομενοις παραμυθιαν του βιου. Ἤνοιγε δε και τοις ξενοις μαλα
προθυμως την μικραν και πενο μενην εστιαν. Ἐποικων δε τηι λεωφορωι κοινα τοις
επιδημουσι προετιθει τα οντα· και νεος ων Λωτ, ου Σοδομιτων, αλλα Σινωπεων. Του
χρονου προελθοντος την εντολην ευρεν ουκ αμισθον· απο γαρ της φιλοξενιας
εκερδανε του ζωοποιου θανατου την προφασιν· οθεν δε και οπως μικρον
αναλαβοντος ακουσατε. Του λογου της ευσεβειας ημων καταγγελθεντος και του
θαυμασιου κηρυγματος προς πασαν ακοην εξελθοντος, γνωριζοντος δε τον Χριστον
και τα απ' εκεινου μυστηρια, εφρυαξαντο εθνη, κατα τον ψαλμωιδον, και οι βασιλεις
και οι αρχοντες συνηγοντο επι το αυτο· και οι της πλανης λαοι ωργιζοντο του Ἰησου
βασιλευσαντος. Ἐζητειτο δε πας χριστιανος ως κακουργος και ο εγγυς εκολαζετο και
ο μακραν ανιχνευετο. ∆ιο και Φωκαν ουτε η ευτελεια του επιτηδευματος και ο
κηπουρος εκρυψεν, αλλα και ουτος ως γνησιος του Χριστου μυστης εμηνυθη. Και δη
και ηλθον επ' αυτον οι του δυστηνου τουδε βιου και ρεοντος κελευσθεντες
απαγαγειν αυτον ακριτον, αναπολογητον. Και γαρ ην το εγκλημα θεοσεβεια,
εγκλημα ο λαμπραι τηι φωνηι ο δρασας καθωμολογει· και μηδενος μεν ερωτωντος
τοις εργοις εδεικνυε, πυνθανο μενου δε περιχαρως εβοα. Ἐλθοντες ουν οι της
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινου τιμωριας δημιοι και της ημετερας εορτης αιτιοι παρ' αυτωι τωι ζητουμενωι
κατελυσαν, ουτε γινωσκοντες ουτε μην γινωσκομενοι. Ἐν απορρητωι δε τεως ειχον
της επιδημιας την προφασιν, ινα προτερον εκδιδαχθεντες παρα των εξω της πολεως,
τις ο Φωκας και 9.120 οπου διαγει, αθροον επισταντες συλλαβωσιν, ως Ἰουδαιοι ποτε
εν τωι κηπωι μετα Ἰουδα τον Κυριον. Ἐλεληθεσαν δε εισω δικτυων την θηραν
εχοντες, οι κυνες τον αρνειον, οι λυκοι τον αμνον, και συνανεπαυετο ταις
παρδαλεσιν ο εριφος και τοις λυκοις ο αρνος συνεβοσκετο και οι λεοντες αμα τωι
μοσχωι κοινην εποιουντο την διαιταν. Ἐπει δε, οια φιλει γινεσθαι, τραπεζα και
συνηθεια το θαρρειν αλληλοις παρεσχον, διεπυνθανετο παρ' αυτων ο μαρτυς τινες
τε ειεν και τινος χαριν την αυτου πολιν κατε λαβον. Οι δε την προθυμον δεξιωσιν
και φιλοξενιαν του ανδρος αιδεσθεντες μηδενι τε το λεχθησομενον εξειπειν
παραγγειλαντες, γνωριζουσιν αυτωι το απορρητον και το της επιβουλης
εξαγορευουσι δραμα, και οτι Φωκαν επι τιμωριαι ζητουσι λαβειν· οθεν προς τηι
φιλοξενιαι και ταυτην ηξιουν χαρισασθαι την ευεργεσιαν, και συγκαμειν αυτοις εις
την θηραν του ζητουμενου. Ἤκουσεν ο του Κυριου θεραπων και ατρεπτωι τηι ψυχηι
τον λογον δεξαμενος, ου ταπεινον τι και αγεννες επαθεν η εφθεγξατο· ουδε τον
κινδυνον αποδειλιασας προς φυγην εβλεψε, και ταυτα πολλην εχων προς τουτο την
εξουσιαν, οτι μηδε δηλος ην ετι αυτος ων ο παρ' εκεινων επιζητουμενος· αλλα παν
τουναντιον εποιει, ανδριζεσθαι μαλλον και ουχι φευγειν προηιρημενος. Ἀμελει και
προς την αξιωσιν αυτων επινευει· Καγω, φησιν, υμιν εις το προκειμενον
συνεφαψομαι. Γινωσκω γαρ τον ανδρα και ραιδιως αναζητησας ευρησω· ουκ εις
μακραν δε τουτον, αλλ' εις την επιουσαν και αυτοις υμιν επιδειξω· μονον υμεις επι
της πενιχρας μου ταυτης καταγωγης αναπαυσασθε. Ουτω βεβαιαν αυτοις
εγγυησαμενος την υποσχεσιν πραγμασιν εαυτον καταμεριζει δυσι, τηι τε δεξιωσει
των εαυτου φονεων και τηι ετοιμασιαι του ταφου. Ευτρεπισας δε το τε ορυγμα και τα
περι ταφην αναγκαια, προσελθων αυτοις τηι υστεραιαι, Ἐπιμελως υμιν, εφη, τον
Φωκαν ανεζητησα και ετοιμον ηδη το θηραμα· και, ει δοκει, συλληφθητω. Των δε
ειποντων εκ περιχαρειας· Και που ο ανηρ; Ου πορρω, φησιν, αλλα μεθ' υμων· αυτος
δε υμιν ουτος εγω· και χρησασθε τωι πραγματι και πληρωσατε τον της οδοιποριας και
του πονου σκοπον. Ἐπληγησαν τας ψυχας οι ανθρωποι και προς την 9.122 ακοην
απεπαγησαν τους αλας και την τραπεζαν αιδεσθεντες και τον εν πενιαι φιλοτιμον
εστιατορα. Ὁ δε και ετι παρεκαλει προς την τολμαν της αναιρεσεως και μηδε προς
ολιγον δισταζειν επεκελευετο λεγων ως ου της εκεινων χειρος ο φονος, αλλα των
προσταξαντων η επιχειρησις. Ειπεν, επεισεν, επαθε και την κεφαλην αποτμηθεις
ιερειον τωι Θεωι κεχαρισμενον προσηχθη. Στυλον και ερεισμα των θειων της
οικουμενης εκκλησιων, εξ εκεινου μεχρι του νυν τουτον εχομεν, ανθρωποι· και
μαρτυρων εστιν ουτος περιφανεστατος εν τοις αριστοις εχων αυτος το πρωτειον.
Ουτος εφελκεται πανδημει παντας προς το εαυτου καταγωγιον· και πληρεις αι
λεωφοροι των αφ' εκαστης χωρας προς τον τοπον επειγομενων της προσευχης. Ἔστι
μεν ουν ο μεγαλοπρεπης εκεινος ναος, ος και το ιερον εχειν του μαρτυρος εκληρωθη
σωμα, θλιβομενων ανεσις, κακου μενων ιατρειον, λιμωττοντων τραπεζα.
∆αψιλεστερον γαρ τρεφει Φωκας νυν τελευτησας ηπερ εν Αιγυπτωι ζων Ἰωσηφ το
προτερον. Ἐκεινος μεν γαρ αργυριου τον σιτον διημειβεν, ουτος δε προικα τοις
δεομενοις χαριζεται. Ουτω πτωχων και αλητευοντων φυλα προστρεχει τωι της
Σινωπης ισθμωι καθαπερ τινι κοινωι ταμιειωι. Ἀλλ' εκει μεν ουτως. Ει δε που και
αλλαχου δια μικρων λειψανων οιον αποικιαν τινα μητροπολεως ο μαρτυς εαυτωι
κατεστησατο, θαυμαστος και ουτος ο τοπος και πασι χριστιανοις περισπουδαστος,
ωσπερ δη και ουτος ο παρ' ημιν ιερος χωρος κατα γωγιον εορταζοντων εστι. Τιμιος
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ εναντιον Κυριου ο θανατος των οσιων αυτου· και πολλαχου μερισθεντα τα
λειψανα ολοκληρον πανταχου τωι τρισμακαριωι σωζει την ευφημιαν. Ουτω γουν και
κατα την βασιλευουσαν πολιν, την κορυφην Ἰταλιας και βασιλιδα του κοσμου, εστι
τωι μαρτυρι δορυφορια πανδημος και τιμη, οικος τε περιφανης, ησκημενος εις
καλλος. Ουχ ηττον δε Ῥωμαιοι τον Φωκαν θεραπευουσιν η Πετρον και Παυλον. ∆ιο
και, ως ο λογος διδασκει, την κεφαλην του μαρτυρος εσπουδασμενως εκτησαντο
αντιστροφον της μιαρας Ἡρωδιαδος ελομενοι γνωμην. Ἡ μεν γαρ αιματος διψωσα
9.124 δικαιου, κεφαλην τιμιαν εις υβριν εξηιτησεν· οι δε, τιμης χαριν και ωφελειας
της εαυτων, μαρτυρικην αξιως κεφαλην περιεποιησαντο. Ναυται δε και πλωτηρες οι
πανταχου, ουχ οι τον Ευξεινον διαπλεοντες ποντον, αλλα και οι τον Ἀδριαν
τεμνοντες και υπερ Αιγαιου φερομενοι και οσοι τον ωκεανον πλεουσι τον εσπεριον
και τοις ευοις κολποις ενθαλαττευουσι, τα συνηθη κελευσματα οις του πλου πονον
προσανα παυουσιν, εις καινην του μαρτυρος μετεβαλον ευφημιαν· και δια γλωσσης
εστιν ολως ο Φωκας αυτοις υπαιδομενος, επει και εναργη παρεχει της βοηθειας τα
συμβολα. Πολλακις γαρ ωφθη, νυν μεν νυκτωρ προσδοκωμενου χειμωνος διεγειρων
τον κυβερνητην τωι πηδαλιωι επινυσταξαντα· αλλοτε δε παλιν τους καλως διατεινων
και της οθονης επιμελουμενος και απο της πρωρας προοπτευων τα βραχη. Ὅθεν και
νομος εγενετο ναυταις Φωκαν εχειν συνεστιατορα. Και επειδη τον νυν ασωματον
συσσιτον ειναι και κοινωνον τραπεζης αμηχανον, μαθετε πως αρα φιλευσεβης
λογισμος εσοφισατο το αδυνατον. Καθ' εκαστην γαρ την ημεραν την των οψων
μεριδα προς ισομοιριαν των εσθιοντων αποκληρουσι τωι μαρτυρι. Ταυτην δε εις των
δαιτυμονων εξωνουμενος το αργυριον κατατιθεται, και τηι υστεραιαι αλλος και
αλλοτε ετερος· και ουτος ο κληρος της αγορασιας περιιων απαντας διδωσι καθ'
ημεραν της μεριδος τον ωνητην. Ἐπειδαν δε ορμος αυτους υποδεξηται και εις γην
αφικωνται, μεριζεται το αργυριον τοις πεινωσι· και τουτο η μερις του Φωκα,
πενητων ευεργεσια. Τεθηπασι τουτον και βασιλεις τον καρτερικωτατον και
φιλοθεον και φιλοτιμοις κειμηλιοις κατακοσμουσι του περιβλεπτου πενητος τον
ναον. Φιλονεικουσι δε οι επιγινομενοι τους πρεσβυτερους υπερβαλεσθαι. Και ουπω
θαυμαστον, ει της Ῥωμαιων ηγεμονιας ανδρες φιλευσεβεις, θεσμοις και νομοις
συντροφοι, ουτως ευλαβως εχουσι περι τον θεραποντα του Χριστου, οποτε και εις
βαρβαρους εφθη το θαυμα· και παντες οι αγριωτατοι Σκυθαι, οσοι δη την αντιπερας
του Ευξεινου ποντου ηπειρον νεμονται, Μαιωτιδος λιμνης και ποταμου Ταναιδος
προσοικοι, οσοι τε τον Βοσπορον οικουσι και αχρι Φασιδος ποταμου παρατεινονται,
παντες ουτοι δορυφορουσι τωι κηπουρωι· τοις δε πασιν εθεσι και επιτηδευμασι
διεστωτες ημων εις τουτο μονον ομογνωμονες γινονται την αγριοτητα των τροπων
9.126 υπο της αληθειας εξημερουμενοι. Εις γουν αρχων εκειθεν και βασιλευς τον
στεφανον της κεφαλης αποθεμενος, χρυσωι και ανθεσι λιθων περιλαμπομενον, και
τον θωρακα τον πολεμικον αποδυς, υλας εχοντα πλουτου αλαζονικη γαρ και
θρυπτομενη των βαρβαρων η πανοπλια επεμψεν αμφοτερα αναθηματα δια του
μαρτυρος τωι Θεωι και δυναμεως και αξιωματος καθιερωσας τας αφορμας. Προδηλον
γαρ, ως ο μεν στεφανος της βασιλειας ην χαριστηριον, ο δε θωραξ της κατα
πολεμους ισχυος. Τας δε συνεχως επι τουτοις συμβαινουσας ευεργεσιας δια των εν
ονειρασιν οψεων και δια των θεραπειων, ων οι καμνοντες απολαυουσι, πως αν τις
και διηγησαιτο αδυνατου καθεστωτος ταις καθ' εκαστον ενεργειαις επαφειναι τον
λογον; Ἡμεις τοινυν ενταυθα ληξαντες δοξαν τωι Σωτηρι Θεωι προσοισομεν, ου
δουλοι πιστοι τοσαυτης ηξιωθησαν χαριτος, ωστε προς πασαν χρειαν και περιστασιν
κατα την δοθεισαν αυτοις δωρεαν τους ομοδουλους ευεργετειν. Και ταυτα μετα την
ενθενδε αφιξιν και τον του σωματος χωρισμον· ων η μνημη μετα του εργου καθ'
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημεραν διατρεχει πολεις και κωμας πανταχου τον ευεργετην κηρυσσουσα Κυριον, ωι
πρεπει πασα τιμη και κρατος, μεγαλοσυνη τε και μεγαλοπρεπεια, νυν και αει, και εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


