Refutatio hypocriseos Meletii et Eusebii
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
Ἔλεγχος της υποκρισεως των περι Μελετιον, και Ευσεβιον τον
Σαμοσατεα κατα του Ὁμοουσιου.
Ἄνθρωπος καθ' ομοιωσιν Θεου γεγονε, και εστιν ου Θεος ο ανθρωπος· το γαρ ομοιον
τινι ουκ εστιν αυτο εκεινο, ωι ομοιουται. Ὡς και το, ομοια εστιν η βασιλεια των
ουρανων σαγηνηι και σπερματι, και ουδεν τουτων εστιν η βασιλεια των ουρανων·
και, ομοιος ανθρωπωι οικοδεσποτηι ο μαθητευθεις τηι βασιλειαι των ουρανων, αλλ'
ουκ οικοδεσποτης ουτος· και ετερα τοιαυτα πολλα. Ὅμοια δε και εν τοις σωμασι,
λυκος κυνι, αλλ' ου κυων εστι· και κασσιτερος αργυρωι, αλλ' ουκ αργυρος· χαλκος
χρυσωι, αλλ' ου χρυσος· και κοκκινον αιματι, αλλ' ουχ αιμα· και γυψος χιονι, αλλ' ου
χιων· και αλλα διαφορα τοιαυτα θεωρειται. Θεωι ουν ουχ ομοιος ο Υιος, Θεος ων,
αλλ' εν και τουτο· ως γεγραπται· «Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν.» Και θεοτητα
ηρμηνευσε την ενοτητα· θεοτητα δε ουχ οιαν των θεοποιηθεντων· ατε δη αντιτιθεις
αυτην προς εκεινην, ως εχει το λογιον του Κυριου· Θεος γαρ εστιν, ουχ ως ανθρωπος
ο καθ' ομοιωσιν Θεου γενομενος· και Θεος ονομαζομενος τηι ομοιωσει, ου τηι φυσει·
ομοιωμενην εχων Θεωι την ουσιαν· και δη και προκοπτων εν τηι ομοιοτητι· καθ' ην
ηδη φυσιν, «Τεκνα Θεου εσμεν,» και «Ἐαν φανερωθηι, ομοιοι αυτωι εσομεθα.» Ὅπου
δε η ουσια η αυτη, ου προκοπτει ουσια εις το μαλλον και ηττον, αλλα ανθρωπος μεν
28.88 ουτως, ο δε Κυριος ο αυτος αει· και ου ποτε μεν ηττων, ποτε δε μειζων, ως
Θεος· «Ἰησους, φησιν, χθες και σημερον ο αυτος και εις τους αιωνας.» Ὁ τοινυν
αναιρων, το ειναι τον Υιον ομοουσιον τωι Πατρι, λεγων δε ομοιον, αναιρει το ειναι
Θεον. Ὡσαυτως δε και ο εξηγουμενος το ομοουσιον, ως ομοιον τηι ουσιαι, ετεραν την
ουσιαν λεγει, Θεωι δε ομοιωμενην. Ου τοινυν ουδε το εκ της ουσιας ειναι πρεποντως
λεγει, μη φρονων ομοουσιον, ως ανθρωπος εκ της ανθρωπου ουσιας. Ει δε μη, ως
ανθρωπος εξ ανθρωπου κατ' ουσιαν, εκ Θεου ο Υιος, αλλ' ως εν ομοιωματι, καθαπερ
ανδριας ανθρωπωι, η ως ανθρωπος Θεωι· δηλος εστιν ο τοιουτος ομοουσιον μεν
λεγων, ομοουσιον δε ου φρονων· ου γαρ κατα την συνηθειαν βουλεται το ομοουσιον
ακουεσθαι, οπερ εστιν, επι μιας και της αυτης ουσιας, αλλα παρα την συνηθειαν· και
ινα διαβαλληι ταυτην, Ἑλληνικην ρησιν ειρηκεναι, το ομοουσιον ρημα του εν
Ἕλλησιν εθους επ' ουδενι ετερωι κειμενον, η επι τωι την αυτην φυσιν παραστησαι·
οπερ δει πιστευσαι επι Πατρος, και Υιου, και αγιου Πνευματος. Ἅμα τε ουν το
ομοουσιον ουτος εκτρεπει, και το της ουσιας νοθως ονομαζει· ως εργον νοων, ουχ
ως γεννημα, και δια τουτο και το απαθως προστιθησι πιθανως· ουχ ινα παθους
αφεληι διαβολην· τις γαρ και λεγει Θεου παθος; αλλ' ινα ποιητον εκ Θεου λεγηι, και
μη γεννητον εκ Θεου προεληλυθοτα· ως της τοιαυτης προοδου παθητικης ουσης·
καθα δε λεγειν ειωθασιν οι την μεν εκ της ουσιας προοδον ως παθος εκβαλλοντες,
ην δε λεγουσιν εκ της ουσιας ποιησιν ως απαθη συνιστωντες. Ὥσπερ ει και της
ποιησεως, ει ανθρωπινως λαμβανοιτο, κινησιν εχουσης, και τον εκ της κινησεως
καματον· απερ αλλοτρια δημιουργουντος Θεου· ομως γουν, ως γεννησιν απαθη δια
τοιαυτης εξηγησεως την του Υιου νοουντες προοδον, το Πνευμα αλλοτριουσι
Πατρος και Υιου· οτι μη γεννησει η τουτου προοδος, αλλα πνευσει ομοιουται δια την
μεταληψιν, ως πνοης εκ στοματος ερχομενης και τον μεταλαμβανοντα αγιαζουσης,
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καθα δη λεγεται πνευματος. Ἦν δε αδυνατον εν τηι της Τριαδος δοξηι το Πνευμα
δοξαζεσθαι, μη προοδικως ον εκ Θεου δι' Υιου, αλλα ποιητικως εκ Θεου γεγονος, ως
λεγουσιν. Ου γαρ συνδοξαζεται ποιημα ποιητηι, ουδε δουλος δεσποτηι· ουδε η της
αλλοτριας Θεου ουσιας μεθεξις αν ειη Θεου· «Ἐν τουτωι γαρ,» φησιν ο Ἰωαννης,
«γινωσκομεν, οτι εν ημιν εστιν, εκ του Πνευματος, ου εδωκεν ημιν.»

 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


