Vita Antonii
ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΝΤΩΝΙΟΥ
ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΛΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΝ ΤΗ ΞΕΝΗ ΜΟΝΑΚΟΥΣ
ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΑΛΕΧΑΝ∆ΡΕΙΑΣ
26.837 ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ.
Ἀγαθην αμιλλαν ενεστησασθε προς τους εν Αιγυπτωι μοναχους, ητοι παρισωθηναι, η
και υπερβαλλεσθαι τουτους προελομενοι τηι κατ' αρετην υμων ασκησει. Και γαρ και
παρ' υμιν λοιπον μοναστηρια, και το των μοναχων ονομα πολιτευεται. Ταυτην μεν
ουν την προθεσιν δικαιως αν τις επαινεσειε, και ευχομε νων υμων, ο Θεος
τελειωσειεν· επειδη δε απηιτη σατε και παρ' εμου περι της πολιτειας του μακαριου
Ἀντωνιου, μαθειν θελοντες οπως τε ηρξατο της ασκη σεως, και τις ην προ ταυτης,
και οποιον εσχε του βιου το τελος, και ει αληθη τα περι αυτου λεγο μενα εστιν, ινα
και προς τον εκεινου ζηλον εαυτους αγαγητε· μετα πολλης προθυμιας εδεξαμην το
παρ' υμων επιταγμα. Καμοι γαρ μεγα κερδος ωφελειας εστι και το μονον Ἀντωνιου
μνημονευειν. Οιδα δε, οτι και υμεις ακουσαντες, μετα του θαυμασαι τον αν θρωπον,
θελησετε και ζηλωσαι την εκεινου προθεσιν· εστι γαρ μοναχοις ικανος χαρακτηρ
προς ασκησιν ο Ἀντωνιου βιος. Οις μεν ουν ηκουσατε περι αυτου παρα των
απαγγειλαντων, μη απιστησητε, ολιγα δε μαλλον ακηκοεναι παρ' αυτων νομιζετε·
παντως γαρ κακεινοι μογις τοσαυτα διηγησαντο. Ἐπει καγω, προτραπεις παρ' υμων,
οσα αν δια της επιστολης ση μανω, ολιγα των εκεινου μνημονευσας επιστειλω· και
υμεις δε μη παυσησθε τους ενθενδε πλεοντας ερω ταιν. Ἴσως γαρ, εκαστου λεγοντος
οπερ οιδε, μογις επαξιως η περι εκεινου γενηται διηγησις. Ἐβουλο μην γαρ ουν,
δεξαμενος υμων την επιστολην, μετα 26.840 πεμψασθαι τινας των μοναχων, των
μαλιστα πυκνο τερον ειωθοτων προς αυτον παραγινεσθαι· ως αν τι πλεον μαθων
πληρεστερον υμιν επιστειλω· επειδη δε γαρ και ο καιρος των πλωΐμων συνεκλειε,
και ο γραμματοφορος εσπευδε· δια τουτο απερ αυτος τε γινωσκω (πολλακις γαρ
αυτον εωρακα), και α μαθειν ηδυνηθην παρ' αυτου, ακολουθησας αυτωι χρο νον ουκ
ολιγον, και επιχεων υδωρ κατα χειρας αυτου, γραψαι τηι ευλαβειαι υμων εσπουδασα·
παντα χου της αληθειας φροντισας, ινα μητε πλεον τις ακου σας απιστησηι, μητε
παλιν ελαττονα του δεοντος μαθων, καταφρονησηι του ανδρος. Ἀντωνιος γενος μεν
ην Αιγυπτιος, ευγενων δε γονεων και περιουσιαν αυταρκη κεκτημενων, και 26.841
Χριστιανων αυτων οντων, Χριστιανικως ανηγετο και αυτος. Και παιδιον μεν ων,
ετρεφετο παρα τοις γο νευσι, πλεον αυτων και του οικου μηδεν ετερον γινω σκων·
επειδη δε και αυξησας εγενετο παις, και προ εκοπτε τηι ηλικιαι, γραμματα μεν μαθειν
ουκ ηνεσχετο, βουλομενος εκτος ειναι και της προς τους παιδας συν ηθειας· την δε
επιθυμιαν πασαν ειχε, κατα το γεγραμ μενον περι του Ἰακωβ, ως απλαστος οικειν εν
τηι οικιαι αυτου. Συνηγετο μεντοι μετα των γονεων εν τωι Κυριακωι· και ουτε ως παις
εῤραιθυμει, ουτε ως τηι ηλικιαι προκοπτων κατεφρονει· αλλα και τοις γονευσιν
υπετασσετο, και τοις αναγνωσμασι προσ εχων, την εξ αυτων ωφελειαν εν εαυτωι
διετηρει. Ουτε δε παλιν ως παις εν μετριαι περιουσιαι τυγχανων ηνωχλει τοις γονευσι
ποικιλης και πολυτελους ενεκα τροφης, ουτε τας εκ ταυτης ηδονας εζητει· μονοις δε
 
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οις ηυρισκεν ηρκειτο, και πλεον ουδεν εζητει. Μετα δε τον θανατον των γονεων,
αυτος μονος κατελειφθη μετα μιας βραχυτατης αδελφης· και ην ετων εγγυς δεκα και
οκτω, η και εικοσι γεγονως, αυ τος τε της οικιας και της αδελφης εφροντιζεν. Ουπω
δε μηνες εξ παρηλθον του θανατου των γονεων αυ του, και κατα το ειωθος
προερχομενος εις το Κυριακον, και συναγων εαυτου την διανοιαν, ελογι ζετο
περιπατων, πως οι μεν αποστολοι παντα κατα λιποντες ηκολουθησαν τωι Σωτηρι· οι
δε εν ταις Πρα ξεσι πωλουντες τα εαυτων εφερον και ετιθουν παρα τους ποδας των
αποστολων, εις διαδοσιν των χρειαν εχοντων, τις τε και ποση τουτοις ελπις εν
ουρανοις αποκειται. Ταυτα δη ενθυμουμενος, εισηλθεν εις την εκκλησιαν, και
συνεβη τοτε το Ευαγγελιον αναγι νωσκεσθαι, και ηκουσε του Κυριου λεγοντος τωι
πλου σιωι· Ει θελεις τελειος ειναι, υπαγε, πωλησον παντα τα υπαρχοντα σοι, και δος
πτωχοις, και δευρο ακολουθει μοι, και εξεις θησαυρον εν ουρανοις. Ὁ δε Ἀντωνιος,
ωσπερ θεοθεν εσχηκως την των αγιων μνημην, και ως δι' αυτον γενομενου 26.844
του αναγνωσματος, εξελθων ευθυς εκ του Κυρια κου, τας μεν κτησεις ας ειχεν εκ
προγονων (αρουραι δε ησαν τριακοσιαι ευφοροι και πανυ καλαι), ταυτας εχαρισατο
τοις απο της κωμης, ινα εις μηδ' οτιουν οχλησωσιν αυτωι τε και τηι αδελφηι. Τα δε
αλλα οσα ην αυτοις κινητα, παντα πωλησας, και συναγαγων αργυριον ικανον,
δεδωκε τοις πτωχοις, τηρησας ολιγα δια την αδελφην. Ὡς δε, παλιν εισελθων εις το
Κυριακον, ηκουσεν εν τωι Ευαγγελιωι του Κυριου λεγοντος, Μη μεριμνησητε περι της
αυριον, ουκ ανασχομενος ετι μενειν, εξελθων διεδωκε κακεινα τοις μετριοις. Την δε
αδελφην παραθεμενος γνωριμοις και πισταις παρ θενοις, δους τε αυτην εις
Παρθενωνα ανατρεφε σθαι, αυτος προ της οικιας εσχολαζε λοιπον τηι ασκη σει,
προσεχων εαυτωι και καρτερικως εαυτον αγων. Ουπω γαρ ην ουτως εν Αιγυπτωι
συνεχη μονα στηρια, ουδ' ολως ᾔδει μοναχος την μακραν ερημον, εκαστος δε των
βουλομενων εαυτωι προσεχειν ου μα κραν της ιδιας κωμης καταμονας ησκειτο. Ἦν
τοινυν εν τηι πλησιον κωμηι τοτε γερων, εκ νεοτητος τον μονηρη βιον ασκησας·
τουτον ιδων Ἀντωνιος, εζηλωσεν εν καλωι· και πρωτον μεν ηρξατο και αυτος μενειν
εν τοις προ της κωμης τοποις. Κακειθεν ει που τινα σπουδαιον ηκουεν,
προερχομενος εζητει τουτον ως η σοφη μελισσα· και ου προτερον εις τον ιδιον τοπον
ανεκαμπτεν, ει μη τουτον εωρακει, και ωσπερ εφοδιον τι της εις αρετην οδου παρ'
αυτου λα βων, επανηιει. Ἐκει τοινυν τας αρχας διατριβων, την διανοιαν εσταθμιζεν,
οπως προς μεν τα των γονεων μη επιστρεφηται, μηδε των συγγενων μνημονευηι·
ολον δε τον ποθον και πασαν την σπουδην εχηι περι τον τονον της ασκησεως.
Ειργαζετο γουν ταις χερσιν, ακουσας· Ὁ δε αργος μηδε εσθιετω· και το μεν 26.845 εις
τον αρτον, το δε εις τους δεομενους ανηλισκε. Προσηυχετο δε συνεχως, μαθων, οτι
δει κατ' ιδιαν προσευχεσθαι αδιαλειπτως. Και γαρ προσειχεν ουτως τηι αναγνωσει,
ως μηδεν των γεγραμμενων απ' αυτου πιπτειν χαμαι, παντα δε κατεχειν, και λοιπον
αυτωι την μνημην αντι βιβλιων γινεσθαι. Ουτω μεν ουν εαυτον αγων, ηγαπατο παρα
παντων ο Ἀντωνιος· αυτος δε τοις σπουδαιοις, προς ους απηρχετο, γνησιως
υπετασσετο, και καθ' εαυτον εκαστου το πλεονεκτημα της σπουδης και της ασκη
σεως κατεμανθανε· και του μεν το χαριεν, του δε το προς τας ευχας συντονον
εθεωρει· και αλλου μεν το αοργητον, αλλου δε το φιλανθρωπον κατενοει· και τωι
μεν αγρυπνουντι, τωι δε φιλολογουντι προσειχε· και τον μεν εν καρτεριαι, τον δε εν
νηστειαις και χαμευνιαις εθαυμαζε· και του μεν την πραοτητα, του δε την
μακροθυμιαν παρετηρειτο· παντων δε ομου την εις τον Χριστον ευσεβειαν, και την
 
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς αλληλους αγαπην εσημειουτο· και ουτω πεπληρωμε νος, υπεστρεφεν εις τον
ιδιον του ασκητηριου τοπον· λοιπον αυτος τα παρ' εκαστου συναγων εις εαυ τον, και
σπουδαζων εν εαυτωι τα παντων δεικνυναι· και γαρ προς τους καθ' ηλικιαν ισους
ουκ ην φιλο νεικος, η μονον ινα μη δευτερος εκεινων εν τοις βελτιοσι φαινηται· και
τουτο επραττεν ωστε μηδενα λυπειν, αλλα κακεινους επ' αυτωι χαιρειν. Παντες μεν
ουν οι απο της κωμης και οι φιλοκαλοι, προς ους ειχε την συνηθειαν, ουτως αυτον
ορωντες, εκαλουν θεοφιλη· και οι μεν ως υιον, οι δε ως αδελφον ησπαζοντο. Ὁ δε
μισοκαλος και φθονερος διαβολος ουκ ηνεγ κεν ορων εν νεωτερωι τοιαυτην
προθεσιν. Ἀλλ' οια μεμελετηκε ποιειν, επιχειρει και κατα τουτου πρατ 26.848 τειν·
και το μεν πρωτον επειραζεν αυτον απο της ασκησεως καταγαγειν, υποβαλλων
μνημην των κτη ματων, της αδελφης την κηδεμονιαν, του γενους την οικειοτητα,
φιλαργυριαν, φιλοδοξιαν, τροφης την ποικιλην ηδονην, και τας αλλας ανεσεις του
βιου, και τελος το τραχυ της αρετης, και ως πολυς αυτης εστιν ο πονος· του τε
σωματος την ασθενειαν υπετιθετο, και του χρονου το μηκος. Και ολως πο λυν
ηγειρεν αυτωι κονιορτον λογισμων εν τηι διανοιαι, θελων αυτον αποσχοινισαι της
ορθης προαιρεσεως. Ὡς δε ειδεν εαυτον ο εχθρος ασθενουντα προς την του
Ἀντωνιου προθεσιν, και μαλλον εαυτον κα ταπαλαιομενον υπο της εκεινου
στεῤροτητος, και ανατρεπομενον τηι πολληι πιστει, και πιπτοντα ταις συνεχεσιν
Ἀντωνιου προσευχαις· τοτε δη τοις επ' ομφαλου γαστρος οπλοις εαυτου θαῤρων, και
καυχωμενος επι τουτοις (ταυτα γαρ εστιν αυτου τα πρωτα κατα των νεωτερων
ενεδρα), προσερχεται κατα του νεωτερου, νυκτος μεν αυτον θορυβων, μεθ' ημε ραν
δε ουτως ενοχλων, ως και τους ορωντας αισθε σθαι την γινομενην αμφοτερων
παλην. Ὁ μεν γαρ υπεβαλλε λογισμους ρυπαρους, ο δε ταις ευχαις αν ετρεπε
τουτους· και ο μεν εγαργαλιζεν, ο δε, ως ερυ θριαιν δοκων, τηι πιστει και ταις ευχαις
και νη στειαις ετειχιζε το σωμα· και ο μεν διαβολος υπεμε νεν ο αθλιος και ως γυνη
σχηματιζεσθαι νυκτος, και παντα τροπον μιμεισθαι, μονον ινα τον Ἀντωνιον
απατησηι· ο δε τον Χριστον ενθυμουμενος, και την δι' αυτον ευγενειαν, και το
νοερον της ψυχης λογι ζομενος, απεσβεννυε τον ανθρακα της εκεινου πλα νης.
Παλιν τε ο μεν εχθρος υπεβαλλε το λειον της ηδονης· ο δε, οργιζομενωι και
λυπουμενωι εοικως, την απειλην του πυρος και του σκωληκος τον πονον εν
εθυμειτο· και αντιτιθεις ταυτα, διεβαινε τουτων αβλα βης. Ἦν δε ταυτα παντα προς
αισχυνην γινομενα του 26.849 εχθρου. Ὁ γαρ νομισας ομοιος γενεσθαι Θεωι υπο
νεανισκου νυν επαιζετο· και ο σαρκος και αιμα τος κατακαυχωμενος υπο ανθρωπου
σαρκα φορουντος ανετρεπετο. Συνηργει γαρ ο Κυριος αυτωι, ο σαρκα δι' ημας
φορεσας, και τωι σωματι δους την κατα του διαβολου νικην· ωστε των οντως
αγωνιζομενων εκαστον λεγειν· «Ουκ εγω δε, αλλ' η χαρις του Θεου η συν εμοι. «
Τελος γουν, ως ουκ ηδυνηθη τον Ἀντωνιον ουδ' εν τουτωι καταβαλειν ο δρακων,
αλλα και εβλε πεν εαυτον εξωθουμενον απο της καρδιας αυτου, τριζων τους
οδοντας, κατα το γεγραμμενον, και ωσπερ εξισταμενος, οιος εστι τον νουν, τοιουτος
υστερον και τηι φαντασιαι μελας αυτωι φαινεται παις· και ωσπερ υποπιπτων, ουκετι
μεν λογισμοις επεβαι νεν (εκβεβλητο γαρ ο δολιος), λοιπον δε ανθρω πινηι χρωμενος
φωνηι, ελεγε· Πολλους μεν ηπατησα, και πλειστους κατεβαλον· νυν δε, ως επι
πολλοις και επι σοι και τοις σοις πονοις προσβαλων, ησθενησα. Ειτα του Ἀντωνιου
πυθομενου· Τις ει συ ο τοιαυτα λαλων παρ' εμοι; ευθυς εκεινος οικτρας ηφιει φω
νας· Ἐγω της πορνειας ειμι φιλος· εγω τα εις ταυτην ενεδρα, και τους ταυτης
 
 
 
 
 

3

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαργαλισμους κατα των νεων ανεδεξαμην, και πνευμα πορνειας κεκλη μαι. Ποσους
θελοντας σωφρονειν ηπατησα! Ποσους εγκρατευομενους μετεπεισα γαργαλιζων!
Ἐγω ειμι δι' ον και ο προφητης μεμφεται τους πεσοντας, λεγων· Πνευματι πορνειας
επλανηθητε· δι' εμου γαρ ησαν εκεινοι σκελισθεντες. Ἐγω ειμι ο πολλακις σοι
οχλησας, και τοσαυτακις ανατραπεις παρα σου. Ὁ δε Ἀντωνιος ευχαριστησας τωι
Κυριωι, και καταθαῤρησας αυτου, φησι προς αυτον· Πολυ τοινυν ευκαταφρονητος
τυγχανεις· και γαρ μελας ει τον 26.852 νουν, και ως παις ασθενης· ουδε μια μοι
λοιπον εστι φροντις περι σου· Κυριος γαρ εμοι βοηθος, καγω εποψομαι τους εχθρους
μου. Ταυτα ακουσας ο μελας εκεινος, ευθυς εφυγε καταπτηξας τας φωνας, και
φοβηθεις ετι καν εγγισαι τωι ανδρι. Τουτο πρωτον αθλον Ἀντωνιου γεγονε κατα του
διαβολου· μαλλον δε του Σωτηρος και τουτο γε γονεν εν τωι Ἀντωνιωι το
κατορθωμα, του την αμαρτιαν κατακριναντος εν τηι σαρκι, ινα το δι καιωμα του
νομου πληρωθηι εν ημιν, τοις μη κατα σαρκα περιπατουσιν, αλλα κατα πνευμα. Ἀλλ'
ουτε Ἀντωνιος, ως υποπεσοντος του δαιμονος, ημελει λοιπον και κατεφρονει
εαυτου· ουτε ο εχθρος, ως ηττηθεις, επαυετο του ενεδρευειν. Περιηρχετο γαρ παλιν
ως λεων, ζητων τινα προφασιν κατ' αυ του. Ὁ δε Ἀντωνιος, μαθων εκ των Γραφων
πολλας ειναι τας μεθοδειας του εχθρου, συντονως εκεχρητο τηι ασκησει,
λογιζομενος, οτι, ει και μη ισχυσε την καρδιαν εν ηδονηι σωματος απατησαι, πειρασει
παν τως δι' ετερας ενεδρευσαι μεθοδου· εστι γαρ φιλ αμαρτημων ο δαιμων. Μαλλον
ουν και μαλλον υπ επιαζε το σωμα και εδουλαγωγει, μηπως, εν αλλοις νικησας, εν
αλλοις υποσυρηι. Βουλευεται τοινυν σκληροτεραις αγωγαις εαυτον εθιζειν. Και
πολλοι μεν εθαυμαζον, αυτος δε ραιον τον πονον εφερεν· η γαρ προθυμια της ψυχης,
πολυν χρονον εμμεινασα, εξιν αγαθην ενειργαζετο εν αυτωι· ωστε και μικραν
προφασιν λαμβανοντα παρ' ετερων, πολλην εις τουτο την σπουδην ενδεικνυσθαι·
ηγρυπνει γαρ το σουτον, ως πολλακις και ολην την νυκτα διατελειν αυτον αυπνον·
και τουτο δε ουχ απαξ, αλλα και πλειστακις ποιων εθαυμαζετο. Ἤσθιε τε απαξ της
ημερας μετα δυσιν ηλιου· ην δ' οτε και δια δυο, πολ λακις δε και δια τεσσαρων
μετελαμβανε. Και 26.853 ην αυτωι η τροφη αρτος και αλας· και το ποτον υδωρ μονον.
Περι γαρ κρεων και οινου περιττον εστι και λεγειν· οπου γε ουδε παρα τοις αλλοις
σπου δαιοις ηυρισκετο τι τοιουτον. Εις δε τον υπνον ηρκειτο ψιαθιωι· το δε πλειστον
και επι γης μονης κατεκειτο. Ἀλειφεσθαι δε ελαιωι παρηιτειτο, λεγων μαλλον πρε
πειν τους νεωτερους εκ προθυμιας εχειν την ασκη σιν, και μη ζητειν τα χαυνουντα
το σωμα· αλλα και εθιζειν αυτο τοις πονοις, λογιζομενους το του Ἀπο στολου ρητον·
Ὅταν ασθενω, τοτε δυνατος ειμι. Τοτε γαρ ελεγεν ισχυειν της ψυχης τον τονον,
οταν αι του σωματος ασθενωσιν ηδοναι. Και ην αυτωι πα ραδοξος οντως και ουτος ο
λογισμος· ου γαρ ηξιου χρονωι μετρειν την της αρετης οδον, ουδε την δι' αυ την
αναχωρησιν, αλλα ποθωι και τηι προαιρεσει. Αυτος γουν ουκ εμνημονευε του
παρελθοντος χρονου· αλλα καθ' ημεραν, ως αρχην εχων της ασκησεως, μειζω τον
πονον ειχεν εις προκοπην, επιλεγων εαυτωι το του Παυλου ρητον συνεχως· Των
οπισθεν επιλανθανομενος, τοις δε εμπροσθεν επεκτεινο μενος· μνημονευων τε και
της φωνης του προφητου Ἠλιου λεγοντος· Ζηι Κυριος, ωι παρεστην ενωπιον αυτου
σημερον. Παρετηρειτο γαρ, οτι, σημερον λεγων, ουκ εμετρει τον παρελθοντα
χρονον· αλλ' ως αρχην αει καταβαλλομενος, καθ' ημεραν εσπουδα ζεν εαυτον
παριστανειν τοιουτον, οιον χρη φαινεσθαι τωι Θεωι, καθαρον τηι καρδιαι, και ετοιμον
υπακουειν τωι βουληματι αυτου, και μηδενι αλλωι. Ἔλεγε δε εν εαυτωι, δειν τον
 
 
 
 
 

4

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ασκητην εκ της πολιτειας του μεγαλου Ἠλιου καταμανθανειν, ως εν εσοπτρωι τον
εαυτου βιον αει. Ουτω δη ουν συσφιγξας εαυτον ο Ἀντωνιος, απηρχετο εις τα
μακραν της κωμης τυγχανοντα μνηματα, και παραγγειλας ενι των γνωριμων δι'
ημερων πολλων αυτωι κομιζειν τον αρτον, αυτος εισ ελθων εις εν των μνηματων,
και κλεισαντος εκεινου 26.856 κατ' αυτου την θυραν, εμενε μονος ενδον. Ἔνθα δη
μη φερων ο εχθρος, αλλα μην και φοβουμενος, μη κατ' ολιγον και την ερημον
εμπλησηι της ασκη σεως· προσελθων εν μιαι νυκτι μετα πληθους δαιμονων, τοσουτον
αυτον εκοψε πληγαις, ως και αφωνον αυτον απο των βασανων κεισθαι χαμαι· δι
εβεβαιουτο γαρ ουτω σφοδρους γεγενησθαι τους πονους, ως λεγειν μη δυνασθαι τας
παρα ανθρωπων πληγας τοιαυτην ποτε βασανον εμποιησαι. Θεου δε προνοιαι (ου γαρ
παροραι Κυριος τους ελπιζοντας επ' αυτον), τηι εξης παραγινεται ο γνωριμος, κομι
ζων τους αρτους αυτωι· ανοιξας τε την θυραν, και τουτον ιδων χαμαι κειμενον ως
νεκρον, βαστα σας εφερεν εις το της κωμης Κυριακον, και τιθησιν επι της γης.
Πολλοι τε των συγγενων, και οι απο της κωμης, παρεκαθεζοντο ως επι νεκρωι τωι
Ἀντωνιωι. Περι δε το μεσονυκτιον εις εαυτον ελθων ο Ἀντωνιος, και διεγερθεις, ως
ειδε παντας κοιμωμενους, και μονον τον γνωριμον γρηγορουντα, νευσας ηκειν
αυτον προς αυτον, ηξιου παλιν αυτον βαστα σαι και αποφερειν εις τα μνηματα,
μηδενα εξυπνισαντα. Ἀπηνεχθη ουν παρα του ανδρος, και συνηθως της θυρας
κεκλεισμενης, ενδον ην παλιν μονος. Και στηκειν μεν ουκ ισχυε δια τας πληγας·
ανακει μενος δε ηυχετο. Και μετα την ευχην ελεγε μετα κραυγης· Ὧδε ειμι εγω
Ἀντωνιος· ου φευγω τας παρ' υμων πληγας. Καν γαρ πλειονας ποιησητε, ουδεν με
χωρισει απο της αγαπης του Χριστου. Ειτα και εψαλλεν· Ἐαν παραταξηται επ' εμε
παρεμ βολη, ου φοβηθησεται η καρδια μου. Ὁ μεν ουν ασκητης εφρονει και ελεγε
ταυτα· ο δε μισοκαλος. εχθρος, θαυμασας, οτι και μετα τας πληγας εθαῤρησεν ελθειν,
συγκαλεσας αυτου τους κυνας, και διαῤρηγνυμενος, εφη· Ὁρατε οτι ου πνευματι πορ
νειας, ου πληγαις επαυσαμεν τουτον· αλλα και θρασυ νεται καθ' ημων·
προσελθωμεν αλλως αυτωι. Ευκολον 26.857 δε τωι διαβολωι τα εις κακιαν σχηματα.
Τοτε δη ουν εν τηι νυκτι κτυπον μεν τοιουτον ποιουσιν, ως δοκειν παντα τον τοπον
εκεινον σειεσθαι· τους δε του οικισκου τεσσαρας τοιχους ωσπερ ρηξαντες οι δαιμο
νες, εδοξαν δι' αυτων επεισερχεσθαι, μετασχημα τισθεντες εις θηριων και ερπετων
φαντασιαν· και ην ο τοπος ευθυς πεπληρωμενος φαντασιας λεον των, αρκτων,
λεοπαρδων, ταυρων, και οφεων, ασπι δων, και σκορπιων, και λυκων. Και εκαστον
μεν τουτων εκινει κατα το ιδιον σχημα. Ὁ λεων εβρυχε, θελων επελθειν, ο ταυρος
εδοκει κερατιζειν, ο οφις ερπων ουκ εφθανε, και ο λυκος ορμων επει χετο· και ολως
παντων ομου ησαν των φαινομενων οι ψοφοι δεινοι, και οι θυμοι χαλεποι. Ὁ δε
Ἀντωνιος, μαστιζομενος και κεντουμενος παρ' αυτων, ᾔσθετο μεν δεινοτερου πονου
σωματικου. Ἀτρε μας και μαλλον τηι ψυχηι γρηγορων ανεκειτο· και εστενε μεν δια
τον του σωματος πονον· νηφων δε τηι διανοιαι και ωσπερ χλευαζων, ελεγεν· Ει
δυναμις τις ην εν υμιν, ηρκει και μονον ενα εξ υμων ελθειν· επειδη δε εξενευρωσεν
υμας ο Κυριος, δια τουτο καν τωι πληθει πειραζετε πως εκφοβειν· γνωρισμα της
ασθενειας υμων το τας αλογων υμας μιμεισθαι μορ φας. Θαῤρων γουν παλιν ελεγεν·
Ει δυνασθε και εξουσιαν ελαβετε κατ' εμου, μη μελλετε, αλλ' επι βητε· ει δε μη
δυνασθε, τι ματην ταρασσεσθε; Σφρα γις γαρ ημιν και τειχος εις ασφαλειαν η εις τον
Κυριον ημων πιστις. Πολλα τοινυν επιχειρησαντες, ετριζον κατ' αυτου τους οδοντας,
οτι μαλλον επαιζον εαυτους, και ουκ εκεινον. 26.860 Ὁ δε Κυριος ουδε εν τουτωι
 
 
 
 
 

5

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επελαθετο της αθλησεως Ἀντωνιου, αλλ' εις αντιληψιν αυτου παρα γεγονεν.
Ἀναβλεψας γουν, ειδε την στεγην ωσπερ διανοιγομενην, και ακτινα τινα φωτος κατ
ερχομενην προς αυτον. Και οι μεν δαιμονες εξαιφνης αφαντοι γεγονασιν· ο δε πονος
του σωματος ευθυς επεπαυτο, και ο οικος παλιν ην ολοκληρος. Ὁ δε Ἀντωνιος,
αισθομενος της αντιληψεως, και πλεον αναπνευσας, κουφισθεις τε των πονων,
εδεετο της φανεισης οπτασιας, λεγων· Που ης; δια τι μη εξ αρχης εφανης, ινα μου
τας οδυνας παυσηις; Και φωνη γεγονε προς αυτον· Ἀντωνιε, ωδε ημην, αλλα
περιεμενον ιδειν το σον αγωνισμα. Ἐπει ουν υπεμεινας, και ουχ ηττηθης, εσομαι σοι
αει βοηθος, και ποιησω σε ονομαστον πανταχου γενε σθαι. Ταυτα ακουσας, αναστας
ηυχετο· και τοσουτον ισχυσεν, ως αισθεσθαι αυτον, οτι πλειονα δυναμιν εσχεν εν τωι
σωματι μαλλον, ης ειχε το προτερον. Ἦν δε τοτε λοιπον εγγυς τριακοντα και πεντε
ετων. Τηι δε εξης προελθων, ετι μαλλον προθυμο τερος ην εις την θεοσεβειαν, και
γενομενος προς τον γεροντα τον παλαιον εκεινον, ηξιου την ερημον οικη σαι συν
αυτωι. Του δε παραιτησαμενου δια τε την ηλικιαν, και δια το μηδεπω ειναι τοιαυτην
συν ηθειαν, ευθυς αυτος ωρμησεν εις το ορος. Ἀλλα και παλιν ο εχθρος, βλεπων
αυτου την σπουδην και θε λων εμποδισαι ταυτην, υπεβαλεν εν ταις οδοις αργυρου
δισκου μεγαλου φαντασιαν. Ἀντωνιος δε, συνεις του μισοκαλου την τεχνην, εστη,
και τωι δισκωι βλεπων, τον εν αυτωι διαβολον ηλεγχε λεγων· Ποθεν εν ερημωι δισκος;
Ουκ εστιν η οδος αυτη τε τριμμενη, ουδε εστιν ιχνος οδευσαντων ωδε τινων·
εκπεσων ουκ ηδυνατο λαθειν μεγιστος ων. Ἀλλα και ο απολεσας, αναστρεψας και
ζητησας ευρεν αν δια το ερημον ειναι τον τοπον. Τουτο τεχνη του διαβο 26.861 λου
γεγονεν. Ουκ εμποδισεις εν τουτωι μου την προ θυμιαν, διαβολε. Τουτο γαρ συν σοι
ειη εις απ ωλειαν. Και τουτο του Ἀντωνιου λεγοντος, εξελιπεν εκεινος, ωσει καπνος
απο προσωπου πυρος. Ειτα παλιν ουκ ετι φαντασιαν, αληθινον δε χρυσον
εῤριμμενον εν ταις οδοις εωρακεν απερχομε νος. Ειτε δε του εχθρου δειξαντος, ειτε
τινος κρειτ τονος δυναμεως γυμναζουσης τον αθλητην, και δει κνυουσης τωι
διαβολωι, οτι μηδε των αληθως φροντι ζει χρηματων· ουτε αυτος απηγγειλεν, ουτε
ημεις εγνωμεν, πλην οτι χρυσος ην ο φαινομενος. Ὁ δε Ἀντωνιος το μεν πληθος
εθαυμασεν, ως δε πυρ υπερβας, ουτως αυτον παρηλθεν ως μηδε στρα φηναι· αλλα
και δρομωι σπουδασαι τοσουτον, ωστε κρυψαι και λαθειν τον τοπον. Μαλλον ουν και
μαλ λον επιτεινας την προθεσιν, ωρμησεν εις το ορος. Και παρεμβολην ερημον, και
δια τον χρονον μεστην ερπετων ευρων εις το περαν του ποταμου, εκει μετ εθηκεν
εαυτον, και ᾤκησεν εν αυτηι. Τα μεν ουν ερπετα, ωσπερ τινος διωκοντος, ευθυς
ανεχωρησαν· αυτος δε, την εισοδον αναφραξας, και αρτους εις μη νας εξ αποθεμενος
(ποιουσι δε τουτο Θηβαιοι, και πολλακις μενουσι και ολον ενιαυτον αβλαβεις), εχων
ενδον υδωρ, ωσπερ εν αδυτοις εγκαταδυομενος μονος εμενεν ενδον, μητε αυτος
προιων, μητε τινα των ερχομενων βλεπων. Αυτος μεν ουν πολυν χρονον ουτω
συνηψεν ασκουμενος· κατ' ενιαυτον μονον ανω θεν απο του δωματος δευτερον
δεχομενος τους αρ τους Οι δε προς αυτον ερχομενοι των γνωριμων, επει μη
συνεχωρει τουτους εισελθειν, εξω πολλακις ημερας και νυκτας ποιουντες, ηκουον
ως οχλων εν δον θορυβουντων, κτυπουντων, φωνας αφιεντων οι κτρας, και
κραζοντων· Ἀποστα των ημετερων· τι σοι και τηι ερημωι; ου φερεις ημων την επιβου
λην. Την μεν ουν αρχην ειναι τινας συν αυτωι μαχο μενους ανθρωπους, και τουτους
δια κλιμακων εισ εληλυθεναι προς αυτον ενομιζον οι εξωθεν· ως δε δια τινος
τρυμαλιας παρακυψαντες, ουδενα εβλεπον, τοτε 26.864 δη λογισαμενοι δαιμονας
 
 
 
 
 

6

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειναι τουτους, και φοβηθεν τες αυτοι, τον Ἀντωνιον εκαλουν. Ὁ δε μαλλον τουτων
ηκουεν, η εκεινων εφροντιζε. Και προσελ θων εγγυς της θυρας, παρεκαλει τους
ανθρωπους αναχωρειν και μη φοβεισθαι· ουτω γαρ ελεγε τους δαιμονας φαντασιας
ποιειν κατα των δειλιωντων. Ὑμεις ουν σφραγισατε εαυτους, και απιτε θαῤρουν τες·
και τουτους αφετε παιζειν εαυτοις. Οι μεν ουν απηρχοντο τετειχισμενοι τωι σημειωι
του σταυρου. Ὁ δε εμενε, και ουδεν εβλαπτετο παρ' αυτων· αλλ' ουδε εκαμνεν
αγωνιζομενος· η γαρ προσθηκη των γινομενων αυτωι των ανω θεωρηματων, και η
των εχθρων ασθενεια, πολλην αυτωι των πονων αναπαυ λαν παρειχετο, και εις
πλειονα προθυμιαν παρ εσκευαζε. Και γαρ συνεχως παρεβαλλον οι γνωρι μοι,
νομιζοντες ευρισκειν αυτον νεκρον, και ηκουον αυτου ψαλλοντος· Ἀναστητω, ο
Θεος, και δια σκορπισθητωσαν οι εχθροι αυτου, και φυγε τωσαν απο προσωπου
αυτου οι μισουντες αυτον. Ὡς εκλειπει καπνος, εκλειπετωσαν· ως τηκεται κηρος απο
προσωπου πυρος, ουτως απολοιντο οι αμαρτωλοι απο προσωπου του Θεου· και
παλιν· Παντα τα εθνη εκυκλωσαν με, και τωι ονοματι Κυριου ημυναμην αυτους.
Εικοσι τοινυν εγγυς ετη διετελεσεν, ουτω καθ' εαυτον ασκουμενος, ουτε προιων,
ουτε παρα τινων συνεχως βλεπομενος. Μετα δε ταυτα, πολλων ποθουν των και
θελοντων αυτου την ασκησιν ζηλωσαι, αλλων τε γνωριμων ελθοντων, και βιαι την
θυραν καταβαλοντων και εξεωσαντων· προηλθεν ο Ἀντωνιος ωσπερ εκ τινος
αδυτου μεμυσταγωγημενος και θεο φορουμενος· και τοτε πρωτον απο της παρεμ
βολης εφανη τοις ελθουσι προς αυτον. Ἐκεινοι μεν ουν, ως ειδον, εθαυμαζον
ορωντες αυτου το τε σωμα την αυτην εξιν εχον, και μητε πιανθεν, ως αγυμνα στον,
μητε ισχνωθεν ως απο νηστειων και μα 26.865 χης δαιμονων· τοιουτος γαρ ην, οιον
και προ της αναχωρησεως ᾔδεισαν αυτον· της δε ψυχης παλιν κα θαρον το ηθος·
ουτε γαρ ως υπο ανιας συνεσταλμε νον ην, ουτε υφ' ηδονης διακεχυμενον, ουτε υπο
γελωτος η κατηφειας συνεχομενον· ουτε γαρ εωρακως τον οχλον εταραχθη, ουτε ως
υπο τοσουτων κατασπα ζομενος εγεγηθει· αλλ' ολος ην ισος, ως υπο του λογου
κυβερνωμενος, και εν τωι κατα φυσιν εστως. Πολλους γουν των παροντων τα
σωματα πασχοντας εθεραπευσεν ο Κυριος δι' αυτου· και αλλους απο δαι μονων
εκαθαρισε. Χαριν τε εν τωι λαλειν εδιδου τωι Ἀντωνιωι· και ουτω πολλους μεν
λυπουμενους παρ εμυθειτο, αλλους δε μαχομενους διηλλαττεν εις φι λιαν· πασιν
επιλεγων μηδεν των εν τωι κοσμωι προ κρινειν της εις Χριστον αγαπης.
∆ιαλεγομενος δε και παραινων μνημονευειν περι των μελλοντων αγαθων και της
εις ημας γενομενης του Θεου φιλανθρωπιας, ος ουκ εφεισατο του ιδιου Υιου, αλλ'
υπερ ημων παντων παρεδωκεν αυτον· επεισε πολ λους αιρησασθαι τον μονηρη βιον·
και ουτω λοιπον γεγονε και εν τοις ορεσι μοναστηρια, και η ερημος επολισθη υπο
μοναχων, εξελθοντων απο των ιδιων, και απογραψαμενων την εν τοις ουρανοις πο
λιτειαν. Χρειας δε γενομενης διελθειν αυτον την του Ἀρσενοΐτου διωρυγα (χρεια δε
ην η των αδελφων επισκεψις), πληρης ην η διωρυξ κροκοδειλων. Και μονον
ευξαμενος, ενεβη αυτος τε και παντες οι συν αυτωι, και διηλθον αβλαβεις.
Ὑποστρεψας δε εις το μοναστηριον, των αυτων ειχετο σεμνων και νεανικων πονων.
∆ιαλεγομενος τε συνεχως, των μεν ηδη μοναχων την προθυμιαν ηυξανε, των δε
αλλων τους πλειστους εις ερωτα της ασκησεως εκινει, και τα χεως, ελκοντος του
λογου, πλειστα γεγονε μοναστη ρια, και παντων αυτων ως πατηρ καθηγειτο. Μιαι
γουν ημεραι προελθων, και παντων των μοναχων ελθοντων προς αυτον, αξιουντων
τε παρ' 26.868 αυτου ακουσαι λογον, ελεγεν αυτοις τηι Αιγυπτιακηι φωνηι ταυτα· Τας
 
 
 
 
 

7

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεν Γραφας ικανας ειναι προς δι δασκαλιαν· ημας δε καλον παρακαλειν αλληλους εν
τηι πιστει, και αλειφειν εν τοις λογοις. Και υμεις τοινυν ως τεκνα φερετε τωι πατρι
λεγοντες α οιδατε· καγω δε ως τηι ηλικιαι πρεσβυτερος υμων, α οιδα και ων
πεπειραμαι μεταδιδωμι. Ἔστω δε προηγουμενως κοινη πασιν αυτη σπουδη,
αρξαμενους μη υπενδου ναι, μηδε εκκακειν εν τοις πονοις, μηδε λεγειν· Ἐχρο
νισαμεν εν τηι ασκησει· αλλα μαλλον ως αρχομενοι καθ' ημεραν, την προθυμιαν
επαυξησωμεν. Ὅλος γαρ ο των ανθρωπων βιος βραχυτατος εστι, μετρου μενος προς
τους μελλοντας αιωνας· ωστε και παντα τον χρονον ημων μηδεν ειναι προς την
αιωνιον ζωην. Και παν μεν πραγμα εν τωι κοσμωι του αξιου πιπρα σκεται, και ισον
ισωι τις αντικαταλλασσει· η δε επαγ γελια της αιωνιου ζωης ολιγου τινος αγοραζεται.
Γεγραπται γαρ· Αι ημεραι της ζωης ημων εν αυτοις εβδομηκοντα ετη, εαν δε εν
δυναστειαις, ογδοηκοντα ετη, και το πλειον αυτων, κοπος και πονος. Ὅταν τοινυν
παντα τα ογδοηκοντα ετη, η και εκατον διαμεινωμεν εν τηι ασκησει, ουκ ισα τοις
εκατον ετεσι βασιλευσομεν, αλλ' αντι των εκατον αιωνας αιωνων βασιλευσομεν·
και επι γης αγωνισα μενοι, ουκ εν γηι κληρονομουμεν, αλλ' εν ουρανοις εχομεν τας
επαγγελιας· παλιν δε φθαρτον αποθεμε νοι το σωμα, αφθαρτον απολαμβανομεν
αυτο. Ὥστε, τεκνα, μη εκκακωμεν, μηδε νομι ζωμεν χρονιζειν, η μεγα τι ποιειν. Ου
γαρ αξια τα παθηματα του νυν καιρου προς την μελλουσαν αποκαλυφθηναι εις ημας
δοξαν. Μηδε εις τον κοσμον βλεποντες νομιζωμεν μεγαλοις τισιν αποτε ταχθαι· και
γαρ και αυτη πασα η γη βραχυτατη προς ολον τον ουρανον εστιν. Ει τοινυν και
πασης της γης κυριοι ετυγχανομεν, και απετασσομεθα τηι γηι πασηι, ουδεν αξιον ην
παλιν προς την βασιλειαν των ουρανων. Ὡς γαρ ει τις καταφρονησειε μιας 26.869
χαλκης δραχμης, ινα κερδησηι χρυσας δραχμας εκα τον, ουτως ο πασης της γης
κυριος ων, και αποτασ σομενος αυτηι, ολιγον αφιησι, και εκατονταπλασιονα
λαμβανει. Ει δε ουδε πασα η γη αξια των ουρανων εστιν, ο αρα αφεις ολιγας
αρουρας, ως ουδεν κατα λιμπανων, καν οικιαν η χρυσιον ικανον αφηι, ουκ οφειλει
καυχασθαι η ακηδιαιν. Ἄλλως τε οφειλομεν λογιζεσθαι, οτι, καν μη αφωμεν δι'
αρετην, αλλ' υστερον αποθνησκοντες καταλιμπανομεν αυτα πολ λακις και οις ου
θελομεν, ως εμνημονευσεν ο Ἐκκλη σιαστης. ∆ια τι ουν μη δι' αρετην ημεις
καταλιμπα νομεν, ινα και βασιλειαν κληρονομησωμεν; ∆ια τουτο μηδε του κτασθαι
τις ημων επιθυμιαν λαμβανετω. Τι γαρ κερδος ταυτα κτασθαι, α μηδε αιρομεν μεθ'
εαυ των; τι ου μαλλον εκεινα κτωμεθα, α και μεθ' εαυτων αραι δυναμεθα, ατινα εστι
φρονησις, δικαιο συνη, σωφροσυνη, ανδρεια, συνεσις, αγαπη, φιλο πτωχια, πιστις η
εις Χριστον, αοργησια, φιλοξενια; Ταυτα κτωμενοι, ευρησομεν αυτα προ εαυτων εκει
ποιουντα ημιν ξενιαν εν τηι γηι των πραεων. Ὥστε και εκ τοιουτων πειθετω τις
εαυτον μη ολιγωρειν· και μαλιστα, εαν λογισηται, δουλον εαυτον ειναι του Κυριου,
και οφειλοντα τωι δεσποτηι δουλευειν. Ὥσπερ ουν ο δουλος ουκ αν τολμησηι λε γειν·
Ἐπειδη χθες ειργασαμην, ουκ εργαζομαι σημερον· ουδε τον παρελθοντα χρονον
μετρων, παυ σεται των εξης ημερων, αλλα καθ' ημεραν, ως εν τωι Ευαγγελιωι
γεγραπται, την αυτην προθυμιαν δεικνυ σιν, ινα τωι κυριωι αυτου αρεσκηι, και μη
κινδυ νευσηι· ουτω και ημεις καθ' ημεραν επιμενωμεν τηι ασκησει, ειδοτες, οτι, εαν
μιαν ημεραν αμελησωμεν, ου δια τον παρελθοντα χρονον ημιν συγχωρησει, αλλα
δια την αμελειαν αγανακτησει καθ' ημων. Ουτως και εν τωι Ἰεζεχιηλ ηκουσαμεν·
ουτως και ο Ἰουδας δια νυκτα μιαν απωλεσε και του παρελθοντος χρονου τον
καματον. 26.872 Ἐχωμεθα ουν, τεκνα, της ασκησεως, και μη ακηδιωμεν. Ἔχομεν γαρ
 
 
 
 
 

8

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν τουτωι και τον Κυριον συνεργον, ως γεγραπται· Παντι τωι προαιρουμενωι το
αγαθον συνεργει ο Θεος εις το αγαθον. Εις δε το μη ολιγωρειν ημας καλον το του
Ἀποστολου ρητον μελεταιν, το, Καθ' ημεραν αποθνησκω. Ἂν γαρ και ημεις, ως
αποθνησκοντες καθ' ημεραν, ουτως ζωμεν, ουχ αμαρτησομεν. Ἔστι δε το λεγομενον
τοιουτον, ινα, εγειρομενοι καθ' ημεραν, νομιζωμεν μη μενειν εως εσπερας, και
παλιν μελλοντες κοιμασθαι, νομι ζωμεν μη εγειρεσθαι· αδηλου φυσει και της ζωης
ημων ουσης, και μετρουμενης καθ' ημεραν παρα της Προνοιας. Ουτω δε διακειμενοι,
και καθ' ημεραν ουτω ζωντες, ουτε αμαρτησομεν, ουτε τινος επιθυ μιαν εξομεν, ουτε
μηνιουμεν τινι, ουτε θησαυρισομεν επι της γης· αλλ' ως καθ' ημεραν προσδοκωντες
αποθνησκειν, ακτημονες εσομεθα, και πασι παντα συγχωρησομεν· επιθυμιας δε
γυναικος, η αλλης ρυ παρας ηδονης, ουδ' ολως κρατησομεν, αλλ' ως παρ ερχομενην
αποστραφησομεθα· αγωνιωντες αει και προβλεποντες την ημεραν της κρισεως. Ἀει
γαρ ο μειζων φοβος και ο αγων των βασανων διαλυει το λειον της ηδονης, και την
ψυχην κλινουσαν αν ιστησιν. Ουκουν αρξαμενοι και επιβαντες ηδη τηι οδωι της
αρετης, επεκτεινωμεθα μαλλον ινα φθασωμεν επι τα εμπροσθεν. Και μηδεις εις τα
οπισω στρεφεσθω, ως η γυνη του Λωτ· μαλιστα οτι Κυριος ειρηκεν· Ουδεις επιβαλων
την χειρα επ' αροτρον, και στραφεις εις τα οπισω, ευθετος εστιν εν τηι βασιλειαι των
ουρανων. Το δε στραφηναι ουδεν ετερον εστιν η μεταμεληθηναι, και παλιν κοσμικα
φρονειν. Μη φοβεισθε δε ακουοντες περι αρετης, μηδε ξενιζεσθε περι του ονοματος·
ου γαρ μακραν αφ' ημων εστιν ουδ' εξωθεν ημων συνισταται, εν 26.873 ημιν δε εστι
το εργον, και ευκολον εστι το πραγμα, εαν μονον θελησωμεν. Ἕλληνες μεν ουν
αποδημουσι, και θαλατταν περωσι, ινα γραμματα μαθωσιν· ημεις δε ου χρειαν
εχομεν αποδημησαι δια την βασι λειαν των ουρανων, ουτε περασαι θαλατταν δια
την αρετην. Φθασας γαρ ειπεν ο Κυριος· Ἡ βασιλεια των ουρανων εντος υμων εστιν·
Ουκουν η αρετη του θελειν ημων μονου χρειαν εχει· επειδηπερ εν ημιν εστι, και εξ
ημων συνισταται. Της γαρ ψυ χης το νοερον κατα φυσιν εκουσης, η αρετη συνιστα
ται. Κατα φυσιν δε εχει, οτ' αν ως γεγονε μενει, γεγονε δε καλη και ευθης λιαν. ∆ια
τουτο ο μεν του Ναυη Ἰησους παραγγελλων ελεγε τωι λαωι· Ευθυνατε την καρδιαν
υμων προς Κυριον τον Θεον Ἰσραηλ· ο δε Ἰωαννης· Ευθειας ποιειτε τας τριβους
υμων. Το γαρ ευθειαν ειναι την ψυχην, τουτο εστι το κατα φυσιν νοερον αυτης ως
εκτισθη. Παλιν δε οτ' αν εκκλινηι, και εν διαστροφηι του κατα φυσιν γενηται, τοτε
κακια ψυχης λεγεται. Ουκουν ουκ εστι δυσχερες το πραγμα· εαν γαρ μεινωμεν ως
γεγονα μεν, εν τηι αρετηι εσμεν· εαν δε λογιζωμεθα τα φαυ λα, ως κακοι κρινομεθα.
Ει μεν ουν εξωθεν ην πο ριστεον το πραγμα, δυσχερες οντως ην· ει δε εν ημιν εστι,
φυλαξωμεν εαυτους απο ρυπαρων λογι σμων, και ως παρακαταθηκην λαβοντες,
τηρησωμεν τωι Κυριωι την ψυχην· ιν' αυτος επιγνωι το ποιημα αυτου, ουτως ουσαν,
ωσπερ αυτην και πεποιηκεν αυτην. Ἔστω δε ημιν αγων, ωστε μη τυραννειν ημων
θυμον, μηδε κρατειν ημων επιθυμιαν. Γεγραπται γαρ, οτι Ὀργη ανδρος δικαιοσυνην
Θεου ου κατεργα ζεται· η δε επιθυμια, συλλαβουσα, τικτει αμαρ τιαν· η δε αμαρτια,
αποτελεσθεισα αποκυει θα νατον. Ουτω δε πολιτευομενοι νηφωμεν ασφαλως· και,
ως γεγραπται, πασηι φυλακηι τηρωμεν εαυτων την καρδιαν. Ἐχθρους γαρ εχομεν
δεινους και πανουργους, τους πονηρους δαιμονας· και προς του τους εστιν ημιν η
παλη, ως ειπεν ο Ἀποστολος· Ου προς αιμα και σαρκα, αλλα προς τας αρχας, και
26.876 προς τας εξουσιας, προς τους κοσμοκρατορας του σκοτους τουτου, προς τα
πνευματικα της πονηριας, εν τοις επουρανιοις. Πολυς μεν ουν εστιν αυτων ο οχλος
 
 
 
 
 

9

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν τωι καθ' ημας αερι, και μακραν ουκ εισιν αφ' ημων· πολλη δε τις εστιν εν αυτοις η
διαφορα. Και περι μεν της φυσεως αυτων και της διαφορας πολυς αν ειη λογος, και
αλλων μει ζονων η καθ' ημας εστι το τοιουτον διηγημα· το δε νυν κατεπειγον και
αναγκαιον ημιν, γνωναι εστι μο νον τας καθ' ημων αυτων πανουργιας Πρωτον
τοινυν τουτο γινωσκωμεν, οτι οι δαιμονες ου καθ' ο δαιμονες καλουνται, ουτω γεγο
νασιν· ουδεν γαρ κακον εποιησεν ο Θεος· αλλα καλοι μεν γεγονασι και αυτοι,
εκπεσοντες δε απο της ου ρανιου φρονησεως, και λοιπον περι την γην καλιν
δουμενοι, τους μεν Ἕλληνας ηπατησαν ταις φαντα σιαις, ημιν δε τοις Χριστιανοις
φθονουντες, παντα κινουσι, θελοντες εμποδιζειν ημας της εις ουρανους ανοδου· ινα
μη οθεν εξεπεσον αυτοι ανελθωμεν ημεις. ∆ι' ο και πολλης ευχης, και ασκησεως εστι
χρεια· ινα τις, λαβων δια του Πνευματος χαρισμα διακρι σεως πνευματων, γνωναι
δυνηθηι τα κατ' αυτους· και τινες μεν αυτων εισιν ελαττον φαυλοι, τινες δε εκεινων
φαυλοτεροι, και περι ποιον επιτηδευμα εκαστος αυτων εχει την σπουδην, και πως
εκαστος αυτων ανατρεπεται και εκβαλλεται. Πολλα γαρ αυ των εστι τα
πανουργευματα, και τα της επιβουλης κινηματα. Ὁ μεν ουν μακαριος Ἀποστολος και
οι κατ' αυτον ᾔδεισαν τα τοιαυτα λεγοντες· Ου γαρ αυ του τα νοηματα αγνοουμεν·
ημεις δε αφ' ων επει ραθημεν παρ' αυτων, οφειλομεν αλληλους υπ' αυτων
διορθουσθαι. Ἐγω γουν, εκ μερους πειραν αυτων εχων, ως τεκνοις λεγω. Ουτοι μεν
ουν, εαν ιδωσι και παντας μεν Χρι 26.877 στιανους, μαλιστα δε μοναχους,
φιλοπονουντας και προκοπτοντας, πρωτον μεν επιχειρουσι και πειρα ζουσιν,
εχομενα τριβου τιθεντες σκανδαλα· σκανδαλα δε αυτων εισιν οι πονηροι λογισμοι.
Ου δει δε ημας φοβεισθαι τας υποβολας αυτων· ευχαις γαρ και νηστειαις και τηι εις
τον Κυριον πιστει πιπτουσιν ευθυς εκεινοι. Ἀλλα και πεσοντες ου παυονται, αυ θις
δε παλιν προσερχονται πανουργως και δολιως. Ἐπειδαν γαρ εκ φανερου και
ρυπαρας ηδονης μη δυνηθωσιν απατησαι την καρδιαν, αλλως παλιν επιβαινουσι· και
λοιπον φαντασιας αναπλαττοντες εκφοβειν προσποιουνται, μετασχηματιζομενοι,
και μιμουμενοι γυναικας, θηρια, ερπετα, και μεγεθη σωματων, και πληθος
στρατιωτων. Ἀλλ' ουδε ουτως δει τας τουτων φαντασιας δειλιαιν· ουδεν γαρ εισιν,
αλλα και ταχεως αφανιζονται· εαν μαλιστα τηι πιστει και τωι σημειωι του σταυρου
εαυτον τις περι φραττηι. Τολμηροι δε εισι και λιαν αναιδεις. Ἐαν γαρ και ουτως
ηττηθωσιν, αλλωι τροπωι παλιν επι βαινουσι. Και προσποιουνται μαντευεσθαι, και
προ λεγειν τα μεθ' ημερας ερχομενα, δεικνυειν τε εαυ τους υψηλους αχρι της στεγης
φθανοντας, και πλατεις τωι μεγεθει· ινα ους ουκ ηδυνηθησαν απατησαι τοις
λογισμοις, καν ταις τοιαυταις φαντασιαις υφαρπα σωσιν. Ἐαν δε και ουτως ευρωσι
την ψυχην ησφαλισμενην τηι πιστει, και τηι ελπιδι της διανοιας, λοιπον επαγονται
τον αρχοντα εαυτων Και φαινεσθαι αυτους πολλακις ελεγε τοιου τους, οιον τον
διαβολον τωι Ἰωβ ο Κυριος απεκαλυψε, λεγων· Οι οφθαλμοι αυτου ως ειδος
εωσφορου. Ἐκ στοματος αυτου εκπορευονται λαμπαδες και ομεναι, και
διαῤριπτουνται εσχαραι πυρος· εκ μυκτηρων αυτου εκπορευεται καπνος καμινου
καιομενης πυρι ανθρακων. Ἡ ψυχη αυτου αν θρακες· φλοξ δε εκ στοματος αυτου
εκπορευε ται. Τοιουτος δε φαινομενος ο των δαιμονιων αρχων, εκφοβει, καθα
προειπον, μεγαλα λαλων ο πανουργος, ως παλιν εξηλεγξεν αυτον ο Κυριος, τωι μεν
Ἰωβ 26.880 λεγων· Ἥγηται μεν γαρ σιδηρον αχυρα, χαλκον δε ωσπερ ξυλον σαθρον·
ηγηται δε θαλασσαν ωσπερ εξαλειπτρον, τον δε ταρταρον της αβυσ σου ωσπερ
αιχμαλωτον· ελογισατο αβυσσον ως περιπατον· δια δε του προφητου· Ειπεν ο
 
 
 
 
 

10

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχθρος· ∆ιωξας καταληψομαι· και παλιν δι' ετερου· Την οικουμενην ολην
καταληψομαι τηι χειρι μου, ως νεοσσιαν, και ως καταλελειμμενα ωα αρω. Και ολως
τοιαυτα κομπαζειν επιχειρουσι, και επαγγελ λονται ταυτα, οπως απατησωσι τους
θεοσεβουν τας. Ἀλλ' ημας ουδ' ουτως παλιν χρη τους πιστους τας τε φαντασιας
αυτου φοβεισθαι, και ταις φωναις αυτου προσεχειν. Ψευδεται γαρ, και ουδεν ολως
αλη θες λαλει. Ἀμελει τοιαυτα και τοσαυτα λαλων και θρασυνομενος, ως μεν
δρακων ειλκυσθη τωι αγκιστρωι παρα του Σωτηρος, ως δε κτηνος φορβαιαν ελαβε
περι τας ρινας, ως δε δραπετης κρικωι δεδεται τους μυκτηρας, και ψελλιωι τετρυπηται
τα χειλη. Και δεδεται μεν παρα του Κυριου ως στρουθιον, εις το καταπαιζεσθαι παρ'
ημων· τεθεινται δε αυτος τε και οι συν αυτωι δαιμονες, ως σκορπιοι και οφεις, εις το
καταπατεισθαι παρ' ημων των Χριστιανων. Και τουτου γνωρισμα, το νυν ημας
πολιτευεσθαι κατ' αυτου. Ὁ γαρ την θαλασσαν επαγγελλομενος εξαλει φειν και την
οικουμενην καταλαμβανειν, ιδου νυν ου δυναται κωλυσαι την ασκησιν υμων, αλλ'
ουδε εμε λαλουντα κατ' αυτου. Μη τοινυν προσεχωμεν οις αν λαληι (ψευδεται γαρ),
μηδε δειλιωμεν αυτου τας φαν τασιας, ψευδεις και αυτας τυγχανουσας. Ου γαρ φως
εστιν αληθες το φαινομενον εν αυταις· του δε ητοιμασμενου πυρος αυτοις μαλλον
τα προοιμια και τας εικονας φερουσι· και εν οις κατακαιεσθαι μελ λουσιν, εν τουτοις
εκφοβειν τους ανθρωπους πειρα ζουσιν. Ἀμελει φαινονται, και παρ' αυτα παλιν αφα
νιζονται· βλαψαντες μεν ουδενα των πιστων, φεροντες 26.881 δε μεθ' εαυτων την
αφομοιωσιν του μελλοντος αυτους δεχεσθαι πυρος. Ὅθεν ουδε ουτως φοβεισθαι
τουτους προσηκει· παντα γαρ αυτων δια την του Χριστου χαριν εις ουδεν εστι τα
επιτηδευματα. ∆ολιοι δε εισι και ετοιμοι προς παντα μετα βαλλεσθαι και
μετασχηματιζεσθαι. Πολλακις γουν και ψαλλειν μετ' ωιδης προσποιουνται μη
φαινομε νοι, και μνημονευουσι των απο των Γραφων λεξεων· εστι δε οτε και
αναγινωσκοντων ημων, ευθυς ωσπερ ηχω λεγουσιν αυτοι τα αυτα πολλακις απερ
ανεγνω σται· και κοιμωμενους ημας διεγειρουσιν εις προσευχας· και τουτο συνεχως
ποιουσι, σχεδον μη επιτρεποντες ημιν μηδε κοιμασθαι. Ἔστι δε οτε και
αποτυπουντες εαυτους εις σχηματα μοναχων, ως ευ λαβεις προσποιουνται λαλειν,
ινα τωι ομοιωι σχη ματι πλανησωσι, και λοιπον ενθα θελουσιν ελκυσωσι τους
απατηθεντας παρ' αυτων. Ἀλλ' ου χρη προσ εχειν αυτοις, καν εις προσευχην
διεγειρωσι, καν συμβουλευωσι μηθ' ολως εσθιειν, καν κατηγορειν και ονειδιζειν
προσποιωνται, εν οις ποτε συν εγνωσαν ημιν. Ου γαρ δι' ευλαβειαν η αληθειαν
ταυτα ποιουσιν, αλλ' ινα τους ακεραιους εις απο γνωσιν ενεγκωσιν, και ανωφελη
την ασκησιν ειπωσι, ναυτιασαι τε ποιησωσι τους ανθρωπους, ως φορτικου και
βαρυτατου οντος του μονηρους βιου, και εμποδισωσι τους κατ' αυτων
πολιτευομενους. Ὁ μεν ουν προφητης αποσταλεις παρα του Κυριου, εταλανιζε τους
τοιουτους λεγων· Ουαι ο ποτιζων τον πλησιον αυτου ανατροπην θολεραν. Τα γαρ
τοιαυτα επιτηδευματα και ενθυμηματα ανα τρεπτικα της εις αρετην φερουσης εστιν
οδου. Ὁ δε Κυριος αυτος δι' εαυτου, καιτοι ταληθη λεγοντας τους δαιμονας (αληθη
γαρ ελεγον· Συ ει ο Υιος Θεου) ομως εφιμου, και λαλειν εκωλυε, μη ποτε μετα της
αληθειας και την ιδιαν κακιαν επισπειρωσι, και ινα και ημας συνεθισηι, μηδεποτε
τοις τοιουτοις προσ εχειν, καν δοκωσι ταληθη λεγειν· και γαρ απρεπες, εχοντας ημας
τας αγιας Γραφας, και την παρα του Σωτηρος ελευθεριαν, διδασκεσθαι παρα του
διαβολου, του μη τηρησαντος την ιδιαν ταξιν, αλλ' ετερα ανθ' ετερων φρονησαντος.
∆ια τουτο και λαλουντα τουτον τας απο των Γραφων λεξεις κωλυει λεγων· Τωι δε
 
 
 
 
 

11

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμαρτωλωι ειπεν ο Θεος· Ἵνα τι συ εκδιηγηι τα 26.884 δικαιωματα μου, και
αναλαμβανεις την διαθηκην μου δια στοματος σου; Παντα γαρ ποιουσι, και λαλουσι,
και θορυβουσι, και υποκρινονται, και ταραττουσι προς απατην των ακεραιων. Και
κτυπους γουν ποιουσι, και γελωσιν αφρονως και συριττουσιν· αν δε μη τις αυτοις
προσεχηι, λοιπον κλαιουσι και θρηνουσιν ως ηττηθεντες. Ὁ μεν ουν Κυριος ως Θεος
εφιμου τους δαιμονας· ημας δε, μαθοντας απο των αγιων, πρεπει κατ' εκεινους
ποιειν, και μιμεισθαι την ανδριαν αυ των. Και γαρ κακεινοι ταυτα βλεποντες ελεγον·
Ἐν τωι συστηναι τον αμαρτωλον εναντιον μου, εκωφωθην, και εταπεινωθην, και
εσιγησα εξ αγα θων· και παλιν· Ἐγω δε ωσει κωφος ουκ ηκουον, και ωσει αλαλος
ουκ ανοιγων το στομα αυτου. Και εγενηθην ωσει ανθρωπος ουκ ακουων. Ουκουν και
ημεις μητε ακουωμεν αυτων ως αλλο τριων οντων ημων, μητε υπακουωμεν αυτων,
καν εις ευχην εγειρωσι, καν λαλωσι περι νηστειων· τηι δε προθεσει της ασκησεως
εαυτων μαλλον προσεχωμεν, και μη παρ' εκεινων απατωμεθα παντα πραττοντων
μετα δολου. Ου δει δε φοβεισθαι αυτους, καν επερ χεσθαι δοκωσι, καν θανατον
απειλωσιν· ασθενεις γαρ εισι, και ουδεν δυνανται, η μονον απειλειν. Ἤδη μεν ουν
περι τουτου παρερχομενος ειρη κα· και νυν δε πλατυτερον ειπειν τα περι αυτων ουκ
οκνητεον· ασφαλης γαρ υμιν η υπομνησις εσται, Ἐπιδημησαντος του Κυριου,
πεπτωκεν ο εχθρος, και ησθενησαν αι δυναμεις αυτου. ∆ια τουτο γουν μηδεν
δυναμενος ομως ως τυραννος, και πεσων ουκ ηρε μει, αλλα καν λογοις μονον
απειλει· και τουτο εκα 26.885 στος υμων λογιζεσθω, και δυναται καταφρονειν των
δαιμονων. Ει μεν ουν τοιουτοις σωμασιν ησαν ενδε θεντες, ωσπερ εσμεν ημεις,
δυνατον ην αυτοις λεγειν, οτι Κρυπτομενους μεν τους ανθρωπους ουχ ευρισκο μεν,
ευροντες δε βλαπτομεν. Ἠδυναμεθα δε και ημεις κρυπτομενοι λανθανειν αυτους,
κλειοντες κατ' αυτων θυρας. Ει δε ουκ εισιν ουτως, αλλα κεκλεισμενων των θυρων
εισελθειν δυνανται, και εν τωι παντι αερι τυγ χανουσιν αυτοι τε και ο τουτων
πρωτος διαβολος· εισι δε κακοθελεις και προς το βλαπτειν ετοιμοι, και, ως ειπεν ο
Σωτηρ, εξ αρχης ανθρωποκτονος εστιν ο της κακιας πατηρ διαβολος· ζωμεν δε νυν
ημεις και μαλ λον κατ' αυτου πολιτευομεθα· δηλοι εισι μηδεν ισχυοντες. Ουτε γαρ
τοπος αυτους εις το επιβουλευειν κωλυει, ουτε φιλους ημας ορωσιν εαυτων, ινα φει
σωνται, ουτε φιλαγαθοι εισιν, ινα διορθωσωνται· αλλα και μαλλον εισι πονηροι· και
ουδεν αυτοις εστι περι σπουδαστον ως το βλαπτειν τους φιλαρετους και θεο
σεβουντας. ∆ια δε το μηδεν δυνασθαι ποιειν, δια του το ουδεν ποιουσιν, η μονον
απειλουσιν· ει γαρ ηδυ ναντο, ουκ αν εμελλον, αλλ' ευθυς ενηργουν το κακον,
ετοιμην εχοντες εις τουτο την προαιρεσιν, και μαλι στα καθ' ημων. Ἰδου γουν νυν
συνελθοντες κατ' αυ των λαλουμεν, και ισασιν, οτι, προκοπτοντων ημων,
ασθενουσιν αυτοι. Ει τοινυν ειχον εξουσιαν, ουδενα αν ημων των Χριστιανων
αφηκαν ζηιν· βδελυγμα γαρ αμαρτωλωι θεοσεβεια. Ἐπειδη δε ουδεν δυναν ται, δια
τουτο μαλλον εαυτους τιτρωσκουσιν· οτι μηδεν δυνανται ποιειν ων απειλουσιν.
Ἔπειτα κακεινο λογιζεσθαι χρη, προς το μη φοβεισθαι του τους· ει το δυνατον
υπηρχεν αυτοις, ουκ αν ηρχοντο μετ' οχλου, ουδε φαντασιας εποιουν, ουδε μετασχη
ματιζομενοι εμεθοδευον· αλλ' ηρκει και μονον ελθειν ενα, και ποιησαι τουτο οπερ
δυναται και βουλεται· και μαλιστα οτι πας ο την εξουσιαν εχων ου μετα φαντασιας
αναιρει, ουδε τοις οχλοις εκφοβει, αλλ' ευ θυς ως βουλεται τηι εξουσιαι καταχραται.
Ἀλλ' 26.888 οι δαιμονες, μηδεν δυναμενοι, παιζουσιν ως επι σκη νης, αλλαττοντες
τας μορφας, και τους παιδας εκφο βουντες, τηι των οχλων φαντασιαι και τοις σχηματι
 
 
 
 
 

12

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σμοις· εξ ων μαλλον καταφρονητεοι ως ασθενεις οφει λουσιν ειναι. Ὁ γουν
αληθινος αγγελος, αποσταλεις παρα του Κυριου κατα των Ἀσσυριων, ου χρειαν
εσχεν οχλων, ου φαντασιας της εξωθεν, ου κτυπων, ου κροτων· αλλ' ηρεμα τηι
εξουσιαι εκεχρητο, και ανει λεν ευθυς εκατον ογδοηκοντα πεντε χιλιαδας. Οι δε
μηδεν δυναμενοι δαιμονες, οιοι εισιν ουτοι, καν ταις φαντασιαις εκφοβειν
πειραζουσιν. Ἐαν δε τις τα του Ἰωβ λογισηται, και ειπηι, ∆ια τι ουν εξελθων ο
διαβολος παντα κατ' αυτου πε ποιηκε; και των μεν υπαρχοντων αυτον εψιλωσε, τα
δε τεκνα ανειλε, και εκεινον επαισεν ελκει πονηρωι; γινωσκετω παλιν ο τοιουτος, ως
ουκ ην ο διαβολος ο ισχυων, αλλ' ο Θεος ο παραδιδους αυτωι προς πειραν τον Ἰωβ·
αμελει μηδεν δυναμενος ποιησαι, ᾔτησε και λαβων πεποιηκεν. Ὥστε και εκ τουτου
μαλλον καταγνωστεος εστιν ο εχθρος, οτι, καιτοι θε λων, ουδε καθ' ενος ισχυσεν
ανθρωπου δικαιου· ει γαρ ισχυσεν, ουκ αν ᾔτησεν· αιτησας δε ουχ απαξ, αλλα και
δευτερον, φαινεται ασθενης και μηδεν δυναμενος. Και ου θαυμαστον ει κατα του
Ἰωβ ουκ ισχυσεν, οπου γε ουδε κατα των κτηνων αυτου εγινετο ολεθρος, ει μη
συγχωρησας ην ο Θεος· αλλ' ουδε κατα χοιρων εχει την εξουσιαν· Παρεκαλουν γαρ,
ως εν τωι Ευαγ γελιωι γεγραπται, τον Κυριον, λεγοντες· Ἐπιτρεψον ημιν απελθειν εις
τους χοιρους. Ει δε μηδε χοι ρων εχουσιν εξουσιαν, πολλωι μαλλον των κατ' εικονα
Θεου γεγενημενων ανθρωπων ουκ εχουσι. Τον Θεον αρα μονον φοβεισθαι δει·
τουτων δε καταφρονειν, και μηδ' ολως αυτους δεδιεναι. Ἀλλα και μαλλον οσον
ταυτα ποιουσιν, επιτεινωμεν ημεις την ασκησιν κατ' αυτων. Μεγα γαρ οπλον εστι
26.889 κατ' αυτων βιος ορθος, και η προς Θεον πιστις. Φο βουνται γουν των ασκητων
την νηστειαν, την αγρυ πνιαν, τας ευχας, το πραον, το ησυχον, το αφιλαργυ ρον, το
ακενοδοξον, την ταπεινοφροσυνην, το φιλοπτωχον, τας ελεημοσυνας, το αοργητον,
και προηγουμε νως την εις τον Χριστον ευσεβειαν. ∆ια τουτο γαρ και παντα
ποιουσιν, ινα μη εχωσι τους καταπατουντας αυτους. Ἴσασι γαρ την κατ' αυτων
δοθεισαν χαριν τοις πιστοις παρα του Σωτηρος, λεγοντος αυτου· Ἰδου δεδωκα υμιν
εξουσιαν πατειν επανω οφεων και σκορπιων, και επι πασαν την δυναμιν του εχθρου.
Ἂν τοινυν και προλεγειν υποκρινωνται, μη προσποιεισθω τις. Πολλακις γαρ προ
ημερων λεγουσι τους μεθ' ημερας απαντωντας αδελφους· και ερχονται μεν εκεινοι.
Ποιουσι δε τουτο ουτοι, ου κηδομενοι των ακουοντων, αλλ' ινα πιστευειν αυτοις
πεισωσιν αυτους, και τοτε λοιπον υποχειριους εχοντες, απολεσωσιν· οθεν ου δει
προσεχειν αυτοις, αλλα και λεγοντας ανα τρεπειν χρη, οτι μη χρειαν εχομεν ημεις
τουτων. Τι γαρ θαυμαστον, ει λεπτοτεροις χρωμενοι σωμασι μαλλον των
ανθρωπων, και τους αρξαμενους οδευειν εωρακοτες, προλαμβανουσι τωι δρομωι και
απαγγελ λουσι; τουτο και ιππωι τις επικαθημενος προλεγει, προλαμβανων του
οδευοντος τοις ποσιν· ωστε ουδ' εν τουτωι χρη θαυμαζειν αυτους. Ουδεν γαρ των μη
γενομενων προγινωσκουσιν· αλλα μονος ο Θεος εστιν ο παντα γινωσκων πριν
γενεσεως αυτων. Ουτοι δε α βλεπουσιν, ως κλεπται, προτρεχοντες απαγγελλουσι.
Ποσοις νυν τα ημων, και οτι συνηλθομεν, και ομιλου μεν κατ' αυτων σημαινουσι,
πριν παρ' ημων τις απελ θων απαγγειληι! Τουτο δε και παις τις ταχυδρο μος ποιησαι
δυναται, προλαβων τον βραδυναντα. Ὃ δε λεγω, τοιουτον εστιν. Ἄν τις αρξηται
περιπατειν απο της Θηβαΐδος, η απο τινος αλλης χωρας, πριν μεν αρξηται
περιπατειν, ουκ ισασιν ει περιπατησει· πε ριπατουντα δε τουτον εωρακοτες,
προτρεχουσι, και πριν αυτον ελθειν, απαγγελλουσι· και ουτω συμβαινει του 26.892
τους μεθ' ημερας ελθειν. Πολλακις δε των περιπα τουντων υποστρεφοντων,
 
 
 
 
 

13

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εψευσαντο αυτοι. Ουτω και περι του ποταμιου υδατος εστιν οτε φλυαρουσιν·
εωρακοτες γαρ πολλους υετους γινομε νους εν τοις της Αιθιοπιας μερεσι, και
ειδοτες, ως εξ εκεινων η πλημμυρα του ποταμου γινεται, πριν ελ θειν εις την
Αιγυπτον το υδωρ, προτρεχοντες λεγουσι. Τουτο δ' αν και οι ανθρωποι ειρηκασιν, ει
τοσουτον ηδυναντο δραμειν, οσον εκεινοι. Και ωσπερ ο σκοπος του ∆αβιδ,
ανερχομενος εις υψηλον, μαλλον του κατω μενοντος προεβλεπε τον ερχομενον· και
αυτος δε ο προτρεχων ελεγε προ των αλλων, ου τα μη γενομενα, αλλα τα ηδη
οδευοντα και γινομενα· ουτω και ουτοι καμνειν αιρουνται, και σημαινουσιν αλλοις,
ινα μονον απατωσιν· αν μεντοι η Προνοια μεταξυ τι βουλευσηται περι των υδατων η
των οδευοντων (εξεστι γαρ αυτηι), εψευσαντο οι δαιμονες, και ηπατηθησαν οι
προσεσχηκοτες αυτοις. Ουτω συνεστη τα των Ἑλληνων μαντεια, και ουτως
επλανηθησαν παρα των δαιμονων το πριν· αλλα και ουτω πεπαυται λοιπον η πλανη.
Ἦλθε γαρ ο Κυριος ο συν αυτηι τηι πανουργιαι αυτων και τους δαιμονας καταργησας.
Ουδεν γαρ γινωσκουσιν αφ' εαυτων· αλλ' ως κλεπται, α παρ' αλλοις ορωσι, ταυτα
διαβαλλουσι· και μαλλον στοχασται εισιν η προ γνωσται. ∆ιο, καν αληθη ποτε
τοιαυτα λεγωσι, μηδ' ουτως αυτους θαυμαζετω τις. Και γαρ και ιατροι πειραν
εχοντες των νοσηματων, επειδαν θεωρησωσιν εν αλλοις την αυτην νοσον, πολλακις
στοχαζομενοι απο της συνηθειας προλεγουσι. Και κυβερνηται δε και γεωργοι παλιν,
απο της συνηθειας βλεποντες την του αερος καταστασιν, προλεγουσιν η χειμωνα η
ευδιον αερα εσεσθαι· και ου δια τουτο εκ θειας επιπνοιας αυτους αν τις ειποι
προλεγειν, αλλ' απο της πειρας και της συνηθειας. Ὅθεν ει και οι δαιμονες τα αυτα
ποτε στοχαζομενοι λεγουσι, μη δια τουτο τις αυτους θαυμαζετω, μηδε προσεχετω
τουτοις. Τι γαρ χρησι 26.893 μον τοις ακουουσι το ειδεναι παρα τουτων προ ημε ρων
τα ερχομενα; η ποια σπουδη τα τοιαυτα γινω σκειν, καν αληθως γινωσκηι; ου γαρ
αρετης εστι τουτο ποιητικον, ουδε ηθους αγαθου παντως εστι τουτο γνω ρισμα.
Ουδεις γαρ ημων κρινεται δια τι ουκ οιδε, και ουδεις μακαριζεται, οτι μεμαθηκε και
εγνω· αλλ' εν τουτοις εκαστος εχει την κρισιν, ει την πιστιν τετη ρηκε, και τας
εντολας γνησιως εφυλαξεν. Ὅθεν ου δει περι πολλου ταυτα ποιεισθαι· ουδε δια
ταυτα ασκεισθαι και πονειν, ινα προ γινωσκωμεν, αλλ' ινα Θεωι καλως
πολιτευομενοι αρε σωμεν. Ευχεσθαι τε χρη, ουχ ινα προγινωσκωμεν, ουδε τουτον
της ασκησεως απαιτειν μισθον· αλλ' ινα συνεργος ημιν εις την κατα του διαβολου
νικην ο Κυ ριος γενηται. Ει δε απαξ και του προγινωσκειν ημιν μελει, καθαρευωμεν
τηι διανοιαι. Ἐγω γαρ πιστευω, οτι καθαρευουσα ψυχη πανταχοθεν, και κατα φυσιν
εστωσα, δυναται, διορατικη γενομενη, πλειονα και μακροτερα βλεπειν των
δαιμονων, εχουσα τον αποκα λυπτοντα Κυριον αυτηι· οια ην η του Ἐλισσαιου βλε
πουσα τα κατα τον Γιεζη, και ορωσα τας παρ' αυτην εστωσας δυναμεις. Ὅταν τοινυν
νυκτος ερχωνται προς υμας, και θελωσι τα μελλοντα λαλειν, η λεγωσιν· Ἡμεις
εσμεν οι αγγελοι· μη προσεχετε, ψευδονται γαρ. Ἂν δε και επαινωσι την ασκησιν
υμων, και μακαριζωσιν υμας· μητε υπακουετε, μηθ' ολως προσποιεισθε τουτους·
σφραγιζετε δε μαλλον εαυτους και τον οικον, και ευ χεσθε· και οψεσθε αυτους και
γινομενους αφανεις· δειλοι γαρ εισι, και πανυ φοβουνται το σημειον του Κυριακου
σταυρου· επειδηπερ εν αυτωι τουτους απο δυσαμενος, παρεδειγματισεν ο Σωτηρ. Ἐαν
δε και αναιδεστερον στηκωσιν, εξορχουμενοι και ποικιλλο μενοι ταις φαντασιαις·
μη δειλιασητε, μηδε πτηξητε, μηδε ως καλοις αυτοις προσεχητε· και γαρ την των
αγαθων και των φαυλων παρουσιαν ευχερες και δυ 26.896 νατον εστι διαγνωναι,
 
 
 
 
 

14

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του Θεου διδοντος ουτως. Ἡ μεν γαρ των αγιων οπτασια ουκ εστι τεταραγμενη. Ουκ
ερισει γαρ, ουτε κραυγασει, ουδε ακουσει τις της φωνης αυτων. Ἡσυχως δε και
πραως γινεται ουτως, ως ευθυς χαραν και αγαλλιασιν και θαρσος εγγινε σθαι τηι
ψυχηι· εστι γαρ μετ' αυτων ο Κυριος, ος εστιν ημων μεν χαρα, του δε Θεου Πατρος η
δυναμις· οι τε λογισμοι αυτης αταραχοι και ακυμαντοι διαμε νουσιν· ωστε
καταυγαζομενην αυτην υπ' αυτης, τους φαινομενους θεωρειν. Και γαρ ποθος των
θειων και των μελλοντων αυτηι επεισερχεται, και θελησει παντως συναφθηναι
τουτοις, ει απηρχετο μετ' αυτων. Ἐαν δε και, ως ανθρωποι, τινες φοβηθωσι την των
καλων οπτασιαν, αφαιρουσιν οι φαινομενοι τον φοβον παρ' αυτα τηι αγαπηι· ως
εποιησε Γαβριηλ τωι Ζαχαριαι, και ο φανεις αγγελος εν τωι θειωι μνημειωι ταις γυναιξι,
και ο τοις ποιμεσι λεγων εν τωι Ευαγ γελιωι· Μη φοβεισθε. Ἔστι γαρ ο φοβος εκεινων
ου κατα δειλιαν ψυχης, αλλα κατ' επιγνωσιν της των κρειττονων παρουσιας.
Τοιαυτη μεν ουν η των αγιων οπτασια. Ἡ δε των φαυλων επιδρομη και φαντασια
τεταραγμενη, μετα κτυπου και ηχου και κραυγης· οια αν γενοιτο νεωτερων
απαιδευτων και ληιστων κινησις. Ἐξ ων ευθυς γινεται δειλια ψυχης, ταραχος και
αταξια λογισμων, κατηφεια, μισος προς τους ασκητας, ακηδια, λυπη, μνημη των
οικειων, και φοβος θανατου· και λοιπον επιθυμια κακων, ολι γωρια προς την
αρετην, και του ηθους ακαταστα σια. Ὅταν τοινυν θεωρησαντες τινα φοβηθητε, εαν
μεν ευθυς ο φοβος αφαιρεθηι, και αντ' εκεινου γενηται χαρα ανεκλαλητος, και
ευθυμια, και θαρσος, και ανακτησις, και των λογισμων αταραξια, και τα αλλα οσα
προειπον, ανδρια τε και αγαπη εις τον Θεον, θαρσειτε και ευχεσθε· η γαρ χαρα και η
κα ταστασις της ψυχης δεικνυσι του παροντος την αγιο τητα. Ουτως Ἀβρααμ ιδων
τον Κυριον ηγαλλιασατο· 26.897 και ο Ἰωαννης, γενομενης φωνης παρα της Θεοτο
κου Μαριας, εσκιρτησεν εν αγαλλιασει. Ἐαν δε φανεντων τινων ταραχη γενηται, και
κτυπος εξωθεν, και φαντασια κοσμικη, και απειλη θανατου, και οσα προειπον·
γινωσκετε οτι φαυλων εστιν η εφοδος. Και γαρ και τουτο γνωρισμα υμιν εστω· οτ'
αν τοινυν επιμενηι δειλιωσα η ψυχη, παρουσια των εχθρων εστιν. Ου γαρ
αφαιρουνται την δειλιαν των τοιουτων οι δαιμονες, ωσπερ πεποιηκεν ο μεγας
αρχαγγελος Γαβριηλ τηι Μαριαι και τωι Ζαχαριαι, και ο φανεις εν τωι μνημειωι ταις
γυναιξιν· αλλα μαλλον οταν ιδωσι δειλιωντας, αυξανουσι τας φαντασιας, ινα
μειζονως αυτους καταπτηξωσι· και λοιπον επιβαν τες, προσπαιζωσι λεγοντες·
Πεσοντες προσκυνησατε. Τους μεν ουν Ἕλληνας ουτως ηπατησαν· ουτως γαρ
ενομισθησαν παρ' αυτοις ψευδωνυμοι θεοι· ημας δε ουκ αφηκεν ο Κυριος
απατηθηναι παρα του διαβολου, οπηνικα τας τοιαυτας αυτωι ποιουντι φαντασιας
επιτιμων ειρηκεν· Ὕπαγε οπισω μου, Σατανα· γεγραπται γαρ· Κυριον τον Θεον σου
προσκυνησεις, και αυτωι μονωι λατρευσεις. Μαλλον ουν και μαλλον ο πανουργος δια
ταυτα καταφρονεισθω παρ' ημων· ο γαρ ειρηκεν ο Κυριος, τουτο υπερ ημων
πεποιηκεν· ινα και παρ' ημων ακουοντες οι δαιμονες τας τοιαυτας φωνας ανα
τρεπωνται δια τον Κυριον, τον εν ταυταις αυτοις επιτιμησαντα. Ου δει δε επι τωι
δαιμονας εκβαλλειν καυχα σθαι, ουδ' επι ταις θεραπειαις επαιρεσθαι· ουδε τον μεν
εκβαλλοντα δαιμονια θαυμαζειν μονον, τον δε μη εκβαλλοντα εξουθενειν· εκαστου
δε την ασκησιν καταμανθανετω τις, και η μιμεισθω και ζηλουτω, η διορθουσθω. Το
γαρ ποιειν σημεια ουχ ημων· τουτο Σωτηρος εργον εστι· τοις γουν μαθηταις ελεγε·
Μη χαιρετε, οτι τα δαιμονια υμιν υπο τασσεται· αλλ' οτι τα ονοματα υμων γεγραπται
εν τοις ουρανοις. Το μεν γαρ εν ουρανωι γεγραφθαι 26.900 τα ονοματα, μαρτυριον
 
 
 
 
 

15

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστι της ημων αρετης και του βιου· το δε εκβαλλειν δαιμονας, του δεδωκοτος
Σωτηρος εστιν η χαρις αυτη. Ὅθεν τοις μη εν αρετηι, αλλ' εν σημειοις καυχωμενοις,
και λεγουσι· Κυ ριε, ου τωι σωι ονοματι δαιμονια εξεβαλο μεν, και τωι σωι ονοματι
δυναμεις πολλας εποιη σαμεν; απεκρινατο· Ἀμην λεγω υμιν, ουκ οιδα υμας. Ου γαρ
γινωσκει Κυριος τας οδους των ασε βων. Καθολου δε ευχεσθαι δει, καθα προειπον,
λαμβανειν χαρισμα διακρισεως πνευματων· ινα, καθως γεγραπται, μη παντι
πνευματι πιστευω μεν. Ἐβουλομην μεν ουν σιωπησαι, και μηδεν εξ εμαυτου λεγειν,
αρκεισθαι δε μονοις τουτοις· ινα δε μη νομισητε ταυτα με λεγειν απλως, αλλ' απο
πειρας και αληθειας πιστευσητε ταυτα με διηγεισθαι· δια τουτο, καν ως αφρων
γενωμαι, αλλ' οιδεν ο ακουων Κυριος το του συνειδοτος καθαρον, και οτι ου δι'
εμαυτον, της δε υμων αγαπης χαριν και προτροπης, α ειδον των δαιμονων
επιτηδευματα, ταυτα παλιν λεγω. Ποσακις εμακαρισαν με, καγω κατηρασαμην
αυτους εν ονοματι Κυριου. Ποσακις προειρηκασι περι του ποταμιου υδατος, καγω
προς αυτους ελεγον· Και υμιν τι περι τουτου μελει; Ἦλθον ποτε απειλουντες, και
εκυκλωσαν με ως στρατιωται μετα πανοπλιας. Και αλλοτε ιππων και θηριων και
ερπετων επληρωσαν τον οικον· καγω εψαλλον· Ουτοι εν αρμασι, και ουτοι εν ιπποις·
ημεις δε εν ονοματι Κυριου Θεου ημων μεγαλυνθησομεθα· και ταις ευχαις
ανετραπησαν εκεινοι παρα του Κυ ριου. Ἦλθον ποτε εν σκοτιαι, φωτος εχοντες φαν
τασιαν, και ελεγον· Ἤλθομεν φαναι σοι, Ἀντωνιε· εγω δε, καμμυων τους
οφθαλμους, ηυχομην, και ευθυς εσβεσθη το φως των ασεβων. Και μετα μηνας
ολιγους ηλθον ως ψαλλοντες, και λαλουντες απο των Γραφων· Ἐγω δε ωσει κωφος
ουκ ηκουον. Ἔσεισαν ποτε το μοναστηριον· εγω δε ηυχομην ακινητος μενων τωι
φρονηματι. Και μετα ταυτα παλιν 26.901 ελθοντες εκροτουν, εσυριττον, ωρχουντο.
Ὡς δε ηυ χομην, και ανεκειμην ψαλλων κατ' εμαυτον· ευθυς ηρξαντο θρηνειν και
κλαιειν, ωσπερ εξατονησαντες· εγω δε εδοξαζον τον Κυριον, τον καθελοντα και
παραδειγματισαντα την τολμαν και την μανιαν αυτων. Ἐφανη ποτε δαιμων υψηλος
λιαν μετα φαντα σιας, και τετολμηκεν ειπειν· Ἐγω ειμι η δυναμις του Θεου· και, Ἐγω
ειμι η προνοια· τι σοι θελεις χαρισωμαι; Ἐγω δε τοτε μαλλον ενεφυσησα κατ' αυτου,
τον Χριστον ονομασας, και τυψαι τουτον επεχειρησα· και εδοξα τετυφεναι, και ευθυς
ο τη λικουτος συν πασι τοις εαυτου δαιμοσι ηφανισθη εν τωι ονοματι του Χριστου.
Ἦλθε ποτε νηστευοντος μου, και ως μοναχος ο δολιος, εχων αρτων φαντασιαν· και
συνεβουλευε λεγων· Φαγε, και παυσαι των πολ λων πονων· ανθρωπος ει και συ, και
μελλεις ασθενειν. Ἐγω δε, νοησας αυτου την μεθοδειαν, ανεστην ευξασθαι. Κακεινος
ουκ ηνεγκεν· εξελιπε γαρ, και δια της θυρας ως καπνος εξερχομενος εφανη. Ποσα κις
εν τηι ερημωι φαντασιαν εδειξε χρυσου, ινα μονον αψωμαι, και βλεψω! εγω δε
κατεψαλλον αυτου, κα κεινος ετηκετο. Πολλακις εκοπτον με πληγαις, καγω ελεγον·
Ουδεν με χωρισει απο της αγαπης του Χρι στου· και μαλλον αυτοι μετα ταυτα
κατεκοπτον αλ ληλους. Ουκ εγω δε ημην ο παυων εκεινους και κατ αργων· αλλ' ο
Κυριος ην, ο λεγων· Ἐθεωρουν τον Σαταναν ως αστραπην εκ του ουρανου πεσοντα.
Ἐγω δε, τεκνα, μνημονευων του αποστολικου ρητου, μετεσχηματισα ταυτα εις
εμαυτον, ινα μαθητε μη εκκακειν εν τηι ασκησει, μηδε φοβεισθαι του διαβολου και
των δαιμονων αυτου τας φαντασιας. 26.904 Και επειδη γεγονα αφρων διηγουμενος,
δεξασθε και τουτο προς ασφαλειαν και αφοβιαν· και πιστευσατε μοι· ου ψευδομαι
γαρ. Ἔκρουσε ποτε τις εν τωι μοναστηριωι την εμην θυραν· και εξελθων, ειδον τινα
μακρον και υψηλον φαινομενον. Ειτα πυ θομενου μου· Συ τις ει; εφη· Ἐγω ειμι ο Σα
 
 
 
 
 

16

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τανας. Ειτα λεγοντος μου· Τι ουν ενταυθα παρει; ελεγεν εκεινος· Τι μεμφονται με
ματην οι μοναχοι, και οι αλλοι παντες Χριστιανοι; Τι μοι καταρωνται καθ' ωραν;
Ἐμου δε ειποντος· Τι γαρ αυτοις εν οχλεις; εφη· Ουκ ειμι εγω ο ενοχλων αυτοις, αλλ'
αυτοι ταραττουσιν εαυτους· εγω γαρ ασθενης γεγονα. Ουκ ανεγνωσαν, οτι Του
εχθρου εξελιπον αι ρομ φαιαι εις τελος, και πολεις καθειλες; ουκ ετι τοπον εχω, ου
βελος, ου πολιν. Πανταχου Χριστιανοι γεγονασι· λοιπον και η ερημος πεπληρωται
μοναχων. Ἑαυτους τηρειτωσαν, και μη ματην με καταρασθω σαν. Τοτε θαυμασας
εγω του Κυριου την χαριν, ειπον προς αυτον· Ἀει ψευστης ων, και μηδεποτε λεγων
αληθειαν, ομως τουτο νυν, και μη θελων, ειρηκας αληθες· ο γαρ Χριστος, ελθων,
ασθενη σε πεποιηκε, και καταβαλων εγυμνωσεν. Ἐκεινος, ακουσας το του Σωτηρος
ονομα, και μη φερων την εκ τουτου καυσιν, αφανης γεγονεν. Ει τοινυν και αυτος ο
διαβολος ομολογει μηδεν δυνασθαι, οφειλομεν παντελως καταφρονειν αυτου τε και
των δαιμονων αυτου. Ὁ μεν ουν εχθρος μετα των εαυτου κυνων τοσαυτας εχει τας
πανουργιας· ημεις δε, μαθοντες αυτων την ασθενειαν, καταφρο νειν αυτων
δυναμεθα. Τουτον ουν τον τροπον μη προ καταπιπτωμεν τηι διανοιαι, μηδε
λογιζωμεθα εν τηι ψυχηι δειλιας, μηδε αναπλαττωμεν εαυτοις φο βους, λεγοντες· Μη
αρα δαιμων ελθων ανατρεψηι με· μη αρα βασταξας καταβαληι, η εξαιφνης επιστας
26.905 εκταραξηι. Μηδ' ολως ενθυμωμεθα τοιαυτα, μηδε λυπωμεθα ως απολλυμενοι·
θαῤρωμεν δε μαλλον και χαιρωμεν αει, ως σωζομενοι· και λογιζωμεθα τηι ψυχηι, οτι
Κυριος μεθ' ημων εστιν, ο τροπωσας και καταργησας αυτους. Και διανοωμεθα δε και
ενθυμωμεθα αει, οτι, οντος του Κυριου μεθ' ημων, ουδεν ημιν οι εχθροι ποιησουσιν.
Ἐλθοντες γαρ, οποιους αν ευρωσιν ημας, τοιουτοι και αυτοι γινον ται προς ημας, και
προς ας ευρισκουσιν εν ημιν εννοιας, ουτω και αυτοι τας φαντασιας αφομοιουσιν.
Ἐαν μεν ουν δειλιωντας ευρωσι και ταραττομενους, ευθυς αυτοι, ως ληισται, τον
τοπον αφυλακτον ευρον τες, επιβαινουσι· και οπερ αφ' εαυτων λογιζομεθα, τουτο
μετα προσθηκης ποιουσιν. Ἐαν γαρ βλε πωσιν ημας φοβουμενους και δειλιωντας,
μειζονως αυξανουσι την δειλιαν εν ταις φαντασιαις και ταις απειλαις, και λοιπον εν
τουτοις η ταλαιπωρος κολα ζεται ψυχη· εαν δε χαιροντας ημας ευρωσιν εν Κυ ριωι,
και λογιζομενους περι των μελλοντων αγαθων, και ενθυμουμενους τα του Κυριου,
και διαλογιζο μενους, οτι παντα εν χειρι Κυριου εστι, και ουδεν ισχυει δαιμων κατα
Χριστιανου, ουδε ολως εξουσιαν εχει κατα τινος· βλεποντες ησφαλισμε νην την
ψυχην τοις τοιουτοις λογισμοις, αποστρεφον ται κατηισχυμμενοι. Ουτως τον μεν
Ἰωβ ιδων ο εχθρος περιπεφραγμενον, ανεχωρησεν απ' αυτου· τον δε Ἰουδαν γυμνον
απο τουτων ευρων, ηιχμαλωτισεν. Ὥστε, ει θελομεν καταφρονειν του εχθρου,
λογιζω μεθα αει τα του Κυριου, και χαιρετω αει η ψυχη τηι ελπιδι· και οψομεθα ως
καπνον τα των δαιμονων παιγνια, και μαλλον φευγοντας αυτους η διωκοντας. Εισι
γαρ λιαν αυτοι, καθα προειπον, δειλοι, προσδοκωντες αει το ητοιμασμενον αυτοις
πυρ. Και τουτο δε προς αφοβιαν κατ' εκεινων εχετε παρ' εαυτοις το τεκμηριον· Ὅταν
τις φαντασια γενηται, μη προκαταπιπτε εν δειλιαι, αλλ' οποια αν ηι, θαῤρων ερωτα
πρωτον· Τις ει συ, και ποθεν; 26.908 Και εαν μεν ηι αγιων οπτασια, πληροφορουσι σε,
και τον φοβον σου εις χαραν μεταβαλλουσιν· εαν δε δια βολικη τις ηι, ευθυς
εξασθενει, βλεπουσα εῤρωμενην την διανοιαν· αταραξιας γαρ τεκμηριον το ολως
πυνθανεσθαι· Τις ει, και ποθεν; Ουτως ο μεν του Ναυη, ερωτησας, εμαθεν· ο δε
εχθρος ουκ ελαθεν ερωτησαντα τον ∆ανιηλ. Ταυτα διαλεγομενου του Ἀντωνιου,
παντες εχαιρον· και των μεν ο ερως της αρετης ηυξανε, των δε η ολιγωρια
 
 
 
 
 

17

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρεκβαλειτο, και αλλων η οιησις επαυετο· παντες τε επειθοντο καταφρονειν της
δαιμονικης επιβουλης, θαυμαζοντες την δοθεισαν παρα του Κυριου Ἀντωνιωι χαριν
εις την διακρισιν των πνευματων. Ἦν ουν εν τοις ορεσι τα μοναστη ρια ως σκηναι
πεπληρωμεναι θειων χορων, ψαλλον των, φιλολογουντων, νηστευοντων,
ευχομενων, αγαλ λιωμενων επι τηι των μελλοντων ελπιδι, και εργαζομενων εις το
ποιειν ελεημοσυνας, αγαπην τε και συμφωνιαν εχοντων εις αλληλους. Και ην
αληθως ιδειν ωσπερ χωραν τινα καθ' εαυτην ουσαν θεοσε βειας και δικαιοσυνης.
Ουκ ην γαρ εκει ο αδικων η ο αδικουμενος, ουδε μεμψις φορολογου· αλλα πληθος
μεν ασκητων, εν δε των παντων εις αρετην το φρο νημα· ωστε ιδοντα τινα παλιν τα
μοναστηρια, και την τοιαυτην των μοναχων ταξιν, αναφωνησαι και ειπειν· Ὡς
καλοι σου οι οικοι, Ἰακωβ, αι σκηναι σου, Ἰσραηλ! ωσει ναπαι σκιαζουσαι, και ωσει
παραδεισος επι ποταμον, και ωσει σκηναι, ας επηξεν ο Κυριος, και ωσει κεδροι παρ'
υδασιν. Αυτος μεντοι συνηθως καθ' εαυτον αναχω ρων εν τωι εαυτου μοναστηριωι,
επετεινε την ασκη σιν, καθ' ημεραν τε εστεναζεν, ενθυμουμενος τας 26.909 εν
ουρανωι μονας, τον τε ποθον εχων εις αυτας, και σκοπων τον εφημερον των
ανθρωπων βιον. Και γαρ μελλων εσθιειν και κοιμασθαι, και επι ταις αλλαις
αναγκαις του σωματος ερχεσθαι, ηισχυνετο, το της ψυχης λογιζομενος νοερον.
Πολλακις γουν μετα πολ λων αλλων μοναχων μελλων εσθιειν, αναμνησθεις της
πνευματικης τροφης, παρηιτησατο, και μακραν απ' αυτων απηλθε, νομιζων
ερυθριαιν, ει βλεποιτο παρ' ετερων εσθιων· ησθιε μεντοι καθ' εαυτον δια την του
σωματος αναγκην· πολλακις δε και μετα των αδελφων· αιδουμενος μεν επι τουτοις,
παῤρησια ζομενος δε επι τοις υπερ ωφελειας λογοις. Και ελεγε χρηναι την πασαν
σχολην διδοναι τηι ψυχηι μαλλον η τωι σωματι, και συγχωρειν μεν δια την αναγκην
ολι γον καιρον τωι σωματι, το δε ολον σχολαζειν τηι ψυχηι μαλλον, και την ταυτης
ωφελειαν ζητειν· ινα μη αυτη καθελκηται υπο των ηδονων του σωματος, αλλα
μαλλον το σωμα παρ' αυτης δουλαγωγηται· τουτο γαρ ειναι το λεγομενον παρα του
Σωτηρος· Μη με ριμνησητε τηι ψυχηι υμων τι φαγητε, μηδε τωι σωματι τι ενδυσησθε.
Και υμεις μη ζητειτε τι φαγητε η τι πιητε, και μη μετεωριζεσθε· ταυτα γαρ παντα τα
εθνη του κοσμου επιζητει. Ὑμων δε ο Πατηρ οιδεν, οτι χρηιζετε τουτων απαντων.
Πλην ζητειτε πρωτον την βασιλειαν αυτου, και ταυτα παντα προστεθησεται υμιν.
Μετα ταυτα κατελαβε την Ἐκκλησιαν ο κατα Μαξιμινον το τηνικαυτα γενομενος
διωγμος· και των αγιων μαρτυρων αγομενων εις την Ἀλεξανδρειαν, ηκολουθησε
και αυτος, αφεις το μοναστηριον, λεγων· Ἀπελθωμεν και ημεις, ινα αγωνιζωμεθα
κληθεν τες, η θεωρησωμεν τους αγωνιζομενους. Και πο θον μεν ειχε μαρτυρησαι·
παραδουναι δε μη θελων εαυτον, υπηρετει τοις ομολογηταις εν τε τοις μεταλ λοις
και εν ταις φυλακαις. Πολλη τε ην αυτωι σπουδη εν τωι δικαστηριωι, αγωνιζομενους
μεν τους καλουμε νους επαλειφειν εις προθυμιαν, μαρτυρουντας δε αυ τους
απολαμβανειν και προπεμπειν εως τελειωθωσιν. 26.912 Ὁ γουν δικαστης, βλεπων
αυτου τε και των συν αυ τωι το αφοβον, και την εις τουτο σπουδην, παρηγ γειλε
μηδενα των μοναχων εν τωι δικαστηριωι φαινε σθαι, μηδε ολως εν τηι πολει
διατριβειν. Οι μεν ουν αλλοι παντες εδοξαν κρυπτεσθαι την ημεραν εκεινην· ο δε
Ἀντωνιος τοσουτον εφροντισεν, ωστε και μαλλον πλυναι τον επενδυτην, και τηι
εξης εμπροσθεν εφ' υψηλου στηναι, και φαινεσθαι τωι ηγεμονι λαμπρον. Παντων
ουν επι τουτωι θαυμαζοντων, και του ηγεμο νος ορωντος, και μετα της ταξεως αυτου
διαβαινον τος, αυτος ατρεμας ειστηκει, δεικνυς ημων των Χρι στιανων την
 
 
 
 
 

18

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προθυμιαν· ηυχετο γαρ και αυτος μαρ τυρησαι, καθα προειπον. Αυτος μεν ουν
λυπουμενωι ευκει, οτι μη μεμαρτυρηκεν· ο δε Κυριος ην αυτον φυλαττων εις την
ημων και την ετερων ωφελειαν, ινα και εν τηι ασκησει, ην εκ των Γραφων αυτος
μεμα θηκε, πολλοις διδασκαλος γενηται. Και γαρ και μο νον βλεποντες αυτου την
αγωγην, πολλοι της πολι τειας αυτου εσπουδαζοντο ζηλωται γενεσθαι. Παλιν ουν
υπηρετει συνηθως τοις ομολογηταις, και ως συνδεδεμενος αυτοις, ην κοπιων εν ταις
υπηρεσιαις. Ἐπειδη δε λοιπον ο διωγμος επαυσατο, και μεμαρτυρηκεν ο μακαριτης
επισκοπος Πετρος, απ εδημησε, και παλιν εις το μοναστηριον ανεχωρει, και ην εκει
καθ' ημεραν μαρτυρων τηι συνειδησει, και αγωνιζομενος τοις της πιστεως αθλοις.
Και γαρ και ασκησει πολληι και συντονωτεραι εκεχρητο· ενηστευε γαρ αει, το δε
ενδυμα ειχεν ενδον μεν τριχινον, επανω δε δερματινον, ο και εως τελευτης
τετηρηκε, μητε σωμα δια ρυπον υδατι λουσας, μηθ' ολως τους ποδας απονιψας, η
καν απλως εις υδωρ αυτους χωρις αναγκης ανασχομενος εμβαλειν· αλλ' ουδε γυμνω
θεντα τις αυτον εωρακεν, ουδε ολως το σωμα τις ει δε Ἀντωνιου γυμνον, ει μη οτε
τελευτησας εθαπτετο. Ἀναχωρουντι τοινυν αυτωι, και προθεμενωι ποιησαι χρονον,
ωστε μητε αυτον προιεναι, μητε τι να δεξασθαι, Μαρτινιανος τις αρχων στρατιω
των, ελθων, εγινετο δι' οχλου τωι Ἀντωνιωι· ειχε γαρ 26.913 υπο δαιμονος
ενοχλουμενην την θυγατερα· ως δε επι πολυ διεμενε κοπτων την θυραν και αξιων
ελθειν αυ τον, και ευξασθαι τωι Θεωι δια την παιδα· ανοιξαι μεν ουκ ηνεσχετο,
παρακυψας δε ανωθεν, ειπεν· Ἄνθρω πε, τι μου κατακραζεις; ανθρωπος ειμι καγω
ωσπερ και συ. Ει δε πιστευεις τωι Χριστωι, ωι λατρευω, υπαγε, και ως πιστευεις ευξαι
τωι Θεωι, και γινεται. Ευθυς ουν εκεινος πιστευσας, και επικαλεσαμενος τον Χριστον,
απηλθεν, εχων την θυγατερα καθαρι σθεισαν απο του δαιμονος. Πολλα δε και αλλα
δι' αυ του πεποιηκεν ο Κυριος, ο λεγων· Αιτειτε, και δο θησεται υμιν. Πλειστοι γαρ
των πασχοντων, μη ανοιγοντος αυτου την θυραν, μονον εκαθευδον εξω του
μοναστηριου, και πιστευοντες και ευχομενοι γνη σιως, εκαθαριζοντο. Ὡς δε ειδεν
εαυτον οχλουμενον υπο πολλων και μη αφιεμενον κατα γνωμην αναχωρειν, ως βου
λεται· ευλαβηθεις μη εξ ων ο Κυριος ποιει δι' αυτου, η αυτος επαρθηι, η αλλος τις
υπερ ο εστι λογισηται περι αυτου, εσκεψατο και ωρμησεν ανελθειν εις την ανω
Θηβαΐδα προς τους αγνοουντας αυτον. Και δη παρα των αδελφων δεξαμενος αρτους,
εκαθητο παρα τας οχθας του ποταμου, σκοπων ει αρα παρελθοι πλοιον, ινα εμβας
ανελθηι μετ' αυτων. Ταυτα δε αυ του σκεπτομενου, φωνη τις ανωθεν γεγονε προς αυ
τον· Ἀντωνιε, που πορευηι, και δια τι; Ὁ δε μη ταραχθεις, αλλ' ως ειωθως καλεισθαι
πολλακις ουτως, επακουσας, απεκρινατο, λεγων· Ἐπειδη ουκ επιτρε πουσι μοι
ηρεμειν οι οχλοι, δια τουτο βουλομαι ανελ θειν εις την ανω Θηβαΐδα, δια τας πολλας
των ωδε μοι γινομενας ενοχλησεις, και μαλιστα δια το απαιτεισθαι με παρ' αυτων τα
υπερ την εμην δυνα μιν. Ἡ δε προς αυτον εφη· Καν εις την Θηβαΐδα ανελθηις, καν,
ως ενθυμηι, κατελθηις εις τα βουκολια, πλειω και διπλασιονα τον καματον εχεις
υπομενειν. Ει δε θελεις οντως ηρεμειν, ανελθε νυν εις την ενδο 26.916 τεραν
ερημον. Του δε Ἀντωνιου λεγοντος· Και τις δειξει μοι την οδον; απειρος γαρ ειμι
ταυτης· ευθυς εδειξεν αυτωι Σαρακηνους μελλοντας οδευειν την οδον εκεινην.
Προσελθων τοινυν, και εγγισας αυ τοις ο Ἀντωνιος, ηξιου συν αυτοις εις την ερημον
απελθειν. Οι δε, ωσπερ εξ επιταγματος της Προνοιας, προθυμως αυτον εδεξαντο· και
οδευσας τρεις ημε ρας και τρεις νυκτας μετ' αυτων, ηλθεν εις ορος υψη λον λιαν· και
υδωρ μεν ην υπο το ορος διειδεστατον, γλυκυ, και μαλα ψυχρον. Πεδιας δε εξωθεν,
 
 
 
 
 

19

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και φοι νικες αμεληθεντες ολιγοι. Ὁ ουν Ἀντωνιος, ωσπερ θεοθεν κινουμενος,
ηγαπησε τον τοπον· ουτος γαρ ην ον εσημανεν ο λα λησας αυτωι παρα τας οχθας του
ποταμου. Την μεν ουν αρχην δεξαμενος παρα των συνοδευσαντων αρ τους, εμενεν
εν τωι ορει μονος, ουδενος ετερου συνοντος αυτωι· ως γαρ ιδιον οικον επιγνους, ειχε
λοι πον τον τοπον εκεινον. Αυτοι τε οι Σαρακηνοι, θεωρη σαντες την Ἀντωνιου
προθυμιαν, εξεπιτηδες εκεινην την οδον διηρχοντο, και χαιροντες εφερον αρ τους
αυτωι· ειχε δε και την απο των φοινικων ολιγην τινα τοτε και ευτελη παραμυθιαν.
Μετα δε ταυ τα, μαθοντες οι αδελφοι τον τοπον, ως τεκνα, πατρος μνημονευοντες,
εφροντιζον αποστελλειν αυτωι· αλλ' ορων ο Ἀντωνιος, οτι προφασει του αρτου
σκυλλον ται τινες εκει, και καματον υπομενουσι· φειδομενος και εν τουτωι των
μοναχων, εβουλευσατο καθ' εαυτον, και των εισερχομενων τινας προς αυτον ηξιωσε
κομι σαι αυτωι δικελλαν, και πελεκυν, και σιτον ολιγον. Ὡς δε εκομισθη ταυτα,
διοδευσας την περι το ορος γην, βραχυτατον τινα τοπον ευρων επιτηδειον,
εγεωργησε· και τον εκ του υδατος ποτισμον αφθονως εχων, εσπει ρε. Και κατ'
ενιαυτον τουτο ποιων, ειχεν εκειθεν τον αρτον· χαιρων, οτι μηδενι δια τουτο
γενησεται οχλη ρος, και οτι εν πασιν εαυτον αβαρη φυλαττει. Ἀλλα μετα ταυτα
βλεπων παλιν τινας ερχομενους, εγεωρ γησε και ολιγοστα λαχανα, ινα ο
εισερχομενος εχηι τι να παραμυθιαν ολιγην του καματου της καλεπης εκει νης οδου.
Την μεν ουν αρχην τα εν τηι ερημωι θηρια 26.917 προφασει του υδατος ερχομενα,
πολλακις εβλαπτον αυτου τον σπορον και την γεωργιαν· αυτος δε χαριεν τως
κρατησας εν των θηριων, ελεγε τοις πασι· ∆ια τι με βλαπτετε, μηδεν εμου
βλαπτοντος υμας; Ἀπελθετε, και εν τωι ονοματι του Κυριου μηκετι εγγισητε τοις ωδε.
Και εξ εκεινου λοιπον, ωσπερ φοβη θεντα την παραγγελιαν, ουκ ετι τωι τοπωι
ηγγισαν. Αυτος μεν ουν μονος ην εις το εσω ορος, ταις ευχαις και τηι ασκησει
σχολαζων· οι δε αδελφοι οι διακονουντες αυτωι, ηξιωσαν αυτον, ινα δια μηνων εισ
ερχομενοι κομιζωσιν αυτωι ελαιας και οσπριον και ελαιον· γερων γαρ λοιπον ην.
Ἐκει τοινυν αναστρε φομενος, οσας υπεμεινε παλας, κατα το γεγραμμενον, ου προς
αιμα και σαρκα, αλλα προς τους αντικειμε νους δαιμονας, εκ των εισερχομενων προς
αυτον εγνω μεν. Και γαρ κακει θορυβων, και φωνων πολλων, και κτυπων, ως
οπλων ηκουον· το τε ορος νυκτος πληρες θηριων γενομενον εβλεπον· εθεωρουν δε
και αυτον ως προς βλεπομενους μαχομενον, και ευχομενον κατ' αυ των. Και τους
μεν ερχομενους προς αυτον παρεθαῤ ρυνεν, αυτος δε ηγωνιζετο καμπτων τα γονατα
και προσευχομενος τωι Κυριωι. Και ην αληθως θαυματος αξιον, οτι, μονος εν τοιαυτηι
ερημωι ων, ουτε δαιμο νων εφισταμενων επτοειτο, ουτε, τοσουτων οντων εκει
θηριων τετραποδων και ερπετων, εφοβειτο τουτων την αγριοτητα· αλλ' αληθως,
κατα το γεγραμμενον, πε ποιθως ην επι Κυριον ως ορος Σιων, ασαλευτον εχων και
ακυμαντον τον νουν· ωστε μαλλον τους δαιμονας φευγειν, και τα θηρια τα αγρια, ως
γεγραπται, ει ρηνευειν προς αυτον. Ὁ μεν ουν διαβολος, ως ψαλλει ∆αβιδ, παρ
ετηρειτο τον Ἀντωνιον, και ετριζε κατ' αυτου τους οδοντας· ο δε Ἀντωνιος
παρεκαλειτο παρα του Σωτηρος, αβλαβης διαμενων απο της εκεινου πανουρ γιας και
της ποικιλης μεθοδειας. Ἀγρυπνουντι τοινυν αυτωι νυκτος επαφηκε θηρια· και
σχεδον εν εκεινηι τηι ερημωι πασαι αι υαιναι, εξελθουσαι των φωλεων, πε
ριεκυκλωσαν, και μεσος ην αυτος· χαινουσης δε, και δακνειν εκαστης απειλουσης,
συνεις την του εχθρου τεχνην, ειπε πασαις αυταις· Ει μεν εξουσιαν ελαβετε κατ'
εμου, ετοιμος ειμι βρωθηναι παρ' υμων· ει δε παρα δαιμονων υπεβληθητε, μη
 
 
 
 
 

20

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μελλετε, αλλ' αναχω 26.920 ρειτε· Χριστου γαρ δουλος ειμι. Ταυτα του Ἀντωνιου
λεγοντος, εφυγον εκειναι, ως υπο μαστιγος του λογου, διωκομεναι. Ειτα μεθ' ημερας
ολιγας, ως ειργαζετο (εμελε γαρ αυτωι και κοπιαιν), επιστας τις τηι θυραι, ειλκε την
σειραν του εργου· σπυριδας γαρ εῤραπτε, και ταυτας τοις εισερχομενοις αντι των
κομιζομενων αυ τωι εδιδου. Ἀναστας δε, ειδε θηριον, ανθρωπωι μεν εοι κος εως των
μηρων, τα δε σκελη και τους ποδας ομοιους εχον ονωι. Και ο μεν Ἀντωνιος μονον
εαυτον εσφραγισε, και ειπε· Χριστου δουλος ειμι· ει απ εσταλης κατ' εμου, ιδου
παρειμι. Το δε θηριον συν τοις εαυτου δαιμοσιν ουτως εφυγεν, ως υπο της οξυτητος
πεσειν και αποθανειν. Ὁ δε του θηριου θανατος πτω μα των δαιμονων ην. Παντα
γαρ εσπουδαζον ποιειν, ινα καταγαγωσιν αυτον εκ της ερημου, και ουκ ισχυ σαν.
Ἀξιωθεις δε ποτε παρα των μοναχων κατελ θειν προς αυτους, και επισκεψασθαι δια
χρονου αυ τους τε και τους τοπους, ωδευσε συν τοις μοναχοις τοις απαντησασι·
καμηλος δε εβασταζε αυτοις τους αρτους και το υδωρ. Ἄνυδρος γαρ η ερημος εστιν
εκεινη πασα, και ουκ εστιν υδωρ ποτιμον ολως, ει μη εν εκεινωι τωι ορει μονωι, οθεν
και υδρευσαντο, εν ωι και το μοναστηριον εστιν αυτου. Λειψαντος τοι νυν του
υδατος εν τηι οδωι, και καυματος οντος σφο δροτατου, παντες εμελλον κινδυνευειν.
Περιελθοντες γαρ τους τοπους, και μη ευροντες υδωρ, ουδε περι πατειν εδυναντο
λοιπον, αλλα κατεκειντο χαμαι, την τε καμηλον αφηκαν απελθειν, απογνοντες
εαυτων. Ὁ δε γερων, ορων παντας κινδυνευοντας, πανυ λυπη θεις και στεναξας,
ολιγον απ' αυτων απελθων, και 26.921 κλινας τα γονατα, και τας χειρας εκτεινας,
προσηυ χετο· και ευθυς εποιησεν ο Κυριος υδωρ εξελθειν, ενθα προσευχομενος
ειστηκει· και ουτως πιοντες οι παντες, ανεπνευσαν· και τους ασκους πλησαντες,
εζητησαν την καμηλον, και ευρον· συνεβη γαρ το σχοινιον εις τινα λιθον
περιειληθηναι, και ουτω κα τασχεθηναι. Ἀγαγοντες τοινυν και ποτισαντες, επεθη
καν επ' αυτην τους ασκους και διωδευσαν αβλα βεις. Ὡς δε ηλθεν εις τα εξω
μοναστηρια, παντες ως πατερα βλεποντες κατησπαζοντο. Και αυτος δε, ωσπερ
εφοδια φερων απο του ορους, εξενιζεν αυτους τοις λο γοις, και μετεδιδου της
ωφελιας. Παλιν τε ην χαρα εν τοις ορεσι, και ζηλος προκοπης, και παρακλησις δια
της εν αλληλοις πιστεως. Ἔχαιρεν ουν και αυτος, βλεπων την τε των μοναχων
προθυμιαν, και την αδελφην γηρασασαν εν παρθενιαι, καθηγουμενην τε και αυτην
αλλων παρθενων. Μεθ' ημερας τοινυν εισηλθε παλιν εις το ορος· και τοτε λοιπον
πολλοι προς αυτον εισηρχοντο· και αλλοι πασχοντες ετολμησαν εισελθειν· Προς μεν
ουν παντας τους εισερχομενους προς αυτον μοναχους, τουτο συνεχως ειχε το
παραγγελμα, πιστευειν εις τον Κυριον, και αγαπαιν αυτον, φυλαττειν τε εαυτους απο
ρυπαρων λογισμων και σαρκικων ηδονων, και, ως εν ταις Παροιμιαις γεγραπται, μη
απατασθαι χορτασιαι κοιλιας· φευγειν τε κενοδοξιαν, και ευχεσθαι συν εχως,
ψαλλειν τε προ υπνου και μεθ' υπνον, και απο στηθιζειν τα εν ταις Γραφαις
παραγγελματα, και μνημονευειν των πραξεων των αγιων, προς το τωι ζη λωι τουτων
ρυθμιζεσθαι την ψυχην υπομιμνησκομε νην εκ των εντολων. Μαλιστα δε
συνεβουλευε το του Ἀποστολου ρητον συνεχως μελεταιν· Ὁ ηλιος μη επιδυετω επι
τωι παροργισμωι υμων· και τουτο κοι νως περι πασης εντολης ειρησθαι νομιζειν, ινα
μη 26.924 επι μονωι παροργισμωι, αλλα μηδε επι αλληι αμαρτιαι ημων ο ηλιος επιδυνηι·
καλον γαρ και αναγκαιον, μητε τον ηλιον περι ημερινης κακιας, μητε την σεληνην
περι νυκτερινης αμαρτιας, η ολως ενθυμησεως, κα ταγινωσκειν ημων. Ἵν' ουν τουτο
ημιν περισωζηται, καλον ακουσαι του Ἀποστολου και φυλαξαι· φησι γαρ· Ἑαυτους
 
 
 
 
 

21

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανακρινετε, και εαυτους δοκιμα ζετε. Καθ' ημεραν τοινυν των ημερινων και των νυ
κτερινων πραξεων τον λογον εκαστος παρ' εαυτωι λαμβανετω· και, ει μεν ημαρτε,
παυεσθω· ει δε μη ημαρτε, μη καυχασθω· αλλ' επιμενετω τωι καλωι, και μη αμελειτω,
μηδε κατακρινετω τον πλησιον, μηδε δικαιουτω εαυτον, ως ειπεν ο μακαριος
αποστο λος Παυλος, εως αν ελθηι ο Κυριος, ο τα κρυπτα ερευ νων. Πολλακις γαρ και
εαυτους, εν οις πραττομεν, λανθανομεν· και ημεις μεν ουκ οιδαμεν, ο δε Κυριος
καταλαμβανει παντα. Αυτωι ουν το κριμα διδοντες, αλληλοις συμπασχωμεν, και
αλληλων μεν τα βαρη βασταζωμεν, εαυτους δε ανακρινωμεν, και α υστερου μεν,
αναπληρουν σπουδαζωμεν. Ἔστω δε και αυτη προς ασφαλειαν του μη αμαρτανειν
παρατηρησις· Ἕκαστος τας πραξεις και τα κινηματα της ψυχης, ως μελλοντες
αλληλοις απαγγελλειν, σημειωμεθα και γραφωμεν· και θαῤρειτε, οτι, παντως
αισχυνομενοι γνωσθηναι, παυσομεθα του αμαρτανειν, και ολως του ενθυμεισθαι τι
φαυλον. Τις γαρ αμαρτανων θελει βλεπεσθαι; η τις αμαρτησας, ου μαλλον ψευδεται,
λανθανειν θελων; Ὥσπερ ουν βλεποντες αλληλους, ουκ αν πορνευσαιμεν, ουτως,
εαν ως απαγγελλοντες αλ ληλοις τους λογισμους γραφωμεν, μαλλον τηρησομεν
εαυτους απο λογισμων ρυπαρων, αισχυνομενοι γνω σθηναι. Ἔστω ουν ημιν το
γραμμα αντι οφθαλμων των συνασκητων· ινα, ερυθριωντες γραφειν ως το
βλεπεσθαι, μηθ' ολως ενθυμηθωμεν τα φαυλα· ουτω 26.925 δε τυπουντες εαυτους,
δυνησομεθα δουλαγωγειν το σωμα, και αρεσκειν μεν τωι Κυριωι, πατειν δε τας του
εχθρου μεθοδειας. Ταυτα μεν τοις απαντωσι παρηγγελλε· τοις δε πασχουσι
συνεπασχε και συνηυχετο· πολλακις τε και εν πολλοις ο Κυριος επηκουεν αυτου· και
ουτε επακουομενος εκαυχατο, ουτε μη επακουομενος εγογ γυζεν· αλλ' αει μεν αυτος
ηυχαριστει τωι Κυριωι, τους δε πασχοντας παρεκαλει μακροθυμειν, και ειδεναι, οτι
ουτε αυτου, ουθ' ολως ανθρωπων εστιν η θερα πεια, αλλα μονον του Θεου του
ποιουντος, οτε θελει, και οις βουλεται. Οι ουν πασχοντες ως θεραπειαν εδεχοντο και
τους λογους του γεροντος, μανθανοντες και αυτοι μη ολιγωρειν, μακροθυμειν δε
μαλλον· και οι θεραπευομενοι δε εδιδασκοντο μη τωι Ἀντωνιωι ευ χαριστειν, αλλα
τωι Θεωι μονωι. Εις γουν Φροντων καλουμενος, απο Παλατιου τυγχανων, και παθος
εχων δεινον, την τε γαρ γλωτ ταν εαυτου κατησθιε, και τους οφθαλμους εμελλε
βλαπτεσθαι, εισελθων εις το ορος, ηξιου τον Ἀντω νιον ευξεσθαι περι αυτου. Ὁ δε
ευξαμενος, ελεγε τωι Φροντωνι· Ἄπελθε, και θεραπευηι. Του δε βιασαμενου, και
μειναντος ενδον ημερας, επεμενε λεγων ο Ἀντωνιος· Ου δυνησηι μενων ωδε
θεραπευθηναι. Ἔξελθε, και φθασας εις την Αιγυπτον, οψει το γινομε νον εις σε
σημειον. Πιστευσας εκεινος εξηλθε· και ως μονον ειδε την Αιγυπτον, πεπαυτο του
παθους, και γεγονεν υγιης ο ανθρωπος κατα τον λογον Ἀντω νιου, ον ευξαμενος
εμαθε παρα του Σωτηρος. Παρθενος δε τις απο Βουσιρεως της Τριπο λεως παθος ειχε
δεινον και λιαν αισχρον. Τα τε γαρ δακρυα αυτης, και αι μυξαι, και τα εκ των ωτων
υγρα πιπτοντα χαμαι, σκωληκες ευθυς εγινοντο· ην δε και το σωμα παραλελυμενη,
και τους οφθαλμους ειχεν ου κατα φυσιν. Ταυτης οι γονεις μαθοντες απερ χομενους
προς τον Ἀντωνιον μοναχους, πιστευσαν τες τωι Κυριωι τωι την αιμοῤροουσαν
θεραπευ σαντι, ηξιωσαν μετα της θυγατρος συνοδευσαι του 26.928 τοις. Των δε
ανασχομενων, οι μεν γονεις μετα της παιδος εμειναν εξω του ορους παρα
Παφνουτιωι τωι ομολογητηι και μοναχωι· οι δε εισηλθον, και μονον ως ηθελησαν
απαγγειλαι περι της παρθενου, εφθασεν αυτους αυτος, και διηγησατο το τε παθος
της παι δος, και πως συνωδευσεν αυτοις. Ειτα τουτων αξιουν των επιτραπηναι
 
 
 
 
 

22

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακεινους εισελθειν, τουτο μεν ουκ επετρεψεν, ειπε δε· Ὑπαγετε, και ευρησετε
αυτην, ει μη απεθανε, τεθεραπευμενην. Ου γαρ εμον εστι τουτο κατορθωμα, ινα και
προς εμε τον οικτρον αν θρωπον ελθηι· αλλα του Σωτηρος εστιν η θεραπεια, του
ποιουντος εν παντι τοπωι το ελεος αυτου τοις επι καλουμενοις αυτον. Κακεινηι
τοινυν επενευσεν ο Κυ ριος ευξαμενηι, καμοι δεδηλωκεν η αυτου φιλανθρω πια, οτι
το παθος εκει ουσης της παιδος θεραπευσει. Γεγονε γουν το θαυμα, και εξελθοντες
ευρον τους γο νεις χαιροντας, και την παιδα λοιπον υγιαινουσαν. Εισερχομενων δε
δυο αδελφων τινων, και λειψαν τος εν τηι οδωι του υδατος, ο μεν εις απεθανεν, ο δε
ετε ρος εμελλε· μηκετι γουν ισχυων οδευειν, εκειτο και αυτος επι της γης
τεθνηξεσθαι προσδοκων. Ὁ δε Ἀντωνιος, καθημενος εν τωι ορει, φωνησας δυο μο
ναχους (συνεβη γαρ εκει τουτους ειναι), ηπειγε λε γων· Λαβετε κεραμιον υδατος, και
δραμετε την επ' Αιγυπτον οδον· δυο γαρ ερχομενων, ο μεν εις αρτι τετελευτηκεν, ο
δε ετερος μελλει, εαν μη σπευσητε. Τουτο γαρ ευχομενωι μοι νυν πεφανερωται.
Ἐλθοντες τοινυν οι μοναχοι, ευρον τον μεν κειμενον νεκρον, και εθαψαν, τον δε
ετερον ανεκτησαντο τωι υδατι, και απηγαγον προς τον γεροντα· ην γαρ το διαστημα
ημερας οδος. Ἐαν δε ζητησηι τις, δια τι μη προ του τελευτησαι τον αλλον ουκ
ειρηκεν· ουκ ορθως ζητει τουτο λεγων. Ου γαρ ην Ἀντωνιου το 26.929 του θανατου
κριμα, αλλα του Θεου, του και περι εκει νου κριναντος, και περι τουτου
αποκαλυψαντος. Μο νον δε Ἀντωνιου τουτο θαυμα ην, οτι εν τωι ορει καθ ημενος,
ειχε την μεν καρδιαν νηφουσαν, τον δε Κυ ριον δεικνυοντα αυτωι τα μακραν. Και γαρ
ποτε παλιν, καθημενος εν τωι ορει και αναβλεψας, ειδεν εν τωι αερι αναγομενον τινα,
πολλην τε των απαντωντων γινομενην την χαραν. Ειτα θαυμαζων και μακαριζων
τον τοιουτον χορον, ηυχετο μαθειν, τι αν ειη τουτο. Και ευθυς ηλθεν αυ τωι φωνη,
ταυτην ειναι του Ἀμουν την ψυχην, του εν τηι Νιτριαι μοναχου. Ἦν δε ουτος εως
γηρως ασκητης διαμεινας. Και το διαστημα δε το απο Νι τριας εως του ορους, ενθα
ην ο Ἀντωνιος, ημερων εστι δεκατριων. Οι τοινυν οντες μετα Ἀντωνιου, βλεποντες
τον γεροντα θαυμαζοντα, ηξιωσαν μαθειν· και ηκουσαν, οτι αρτι τετελευτηκεν ο
Ἀμουν. Ἦν γαρ γνωριμος, δια το πυκνοτερον αυτον εκει παρα γινεσθαι, και πολλα
και δι' αυτου σημεια γεγενησθαι· εξ ων εν εστι τουτο· Ποτε χρειας γενομενης παρελ
θειν αυτον τον ποταμον τον λεγομενον Λυκον (ην δε τοτε πλημμυρα των υδατων),
ηξιωσε τον συν αυτωι Θεοδωρον μακραν απ' αυτου γενεσθαι, ινα μη αλληλους ιδωσι
γυμνους, εν τωι διανηχεσθαι το υδωρ. Ειτα απελθοντος του Θεοδωρου, ηισχυνετο
παλιν και εαυτον ιδειν γυμνον. Ἕως τοινυν ηισχυνετο, και εφρον τιζεν, εξαιφνης
απηνεχθη εις το περαν. Ὁ ουν Θεο δωρος, και αυτος ανηρ ευλαβης, εγγισας και εωρα
κως αυτον προλαβοντα, και μηθ' ολως υδατι βραχεν τα, ηξιου μαθειν τον τροπον
του περαματος. Ὡς δε εωρα μη θελοντα ειπειν αυτον, διισχυριζετο, κατ εχων αυτου
τους ποδας, μη προτερον εξαφειναι, πριν αν μαθηι παρ' αυτου. Βλεπων τοιγαρουν ο
Ἀμουν το φιλονεικον του Θεοδωρου, μαλιστα και δια τον λογον, ον ειπεν, απηιτησε
και αυτος μηδενι λεγειν αυτον εως θανατου αυτου· και ουτως απηγγειλε, βεβαστα
χθαι και τεθεισθαι αυτον εις το περαν· μητε δε περι πεπατηκεναι εις το υδωρ, μηθ'
ολως ειναι τουτο δυ νατον ανθρωποις, ει μη μονωι τωι Κυριωι, και οις αν 26.932 αυτος
επιτρεψηι, ως τωι μεγαλωι αποστολωι Πετρωι πε ποιηκεν. Ὁ μεν ουν Θεοδωρος μετα
θανατον του Ἀμουν διηγησατο τουτο· οι δε μοναχοι, οις ειπεν ο Ἀντωνιος περι του
θανατου του Ἀμουν, εσημειωσαντο την ημεραν· και ανελθοντων των αδελφων απο
της Νιτριας μετα τριακοντα ημερας, επυθοντο, και εγνωσαν εν εκεινηι τηι ημεραι και
 
 
 
 
 

23

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τηι ωραι κεκοιμησθαι τον Ἀμουν, εν ηι την ψυχην ειδεν αναφερομενην ο γε ρων
αυτου. Και πανυ και ουτοι κακεινοι το καθαρον της ψυχης εθαυμαζον Ἀντωνιου,
πως το απο διαστη ματος ημερων δεκατριων γενομενον παρ' αυτα μεμαθηκε, και την
ψυχην ειδεν αναγομενην. Και μην και Ἀρχελαος ποτε ο κομης, ευρων αυτον εν τωι
ορει τωι εξω, προσευξασθαι μονον ηξιωσεν αυτον περι Πολυκρατειας της εν
Λαοδικειαι θαυμαστης και Χριστοφορου παρθενου. Ἔπασχε γαρ εκεινη δεινως τον
στομαχον και το πλευρον απο της αγαν ασκησεως, και ολη ην ασθενης τωι σωματι. Ὁ
μεν ουν Ἀντωνιος ηυχετο· ο δε κομης εσημειωσατο την ημεραν, εν ηι γεγονεν η ευχη·
και απελθων εις την Λαοδικειαν, ευρεν υγιη την παρθενον. Πυνθανο μενος δε, ποτε
και ποιαι ημεραι πεπαυται της ασθενειας, προηνεγκε τον χαρτην, εν ωι τον χρονον της
ευχης εγραψε· και μαθων, εδειξε και αυτος ευθυς την εν τωι χαρτηι γραφην· και
παντες εθαυμασαν επι γνοντες, οτι τοτε πεπαυκεν ο Κυριος αυτην των πονων, οτε
ην ευχομενος ο Ἀντωνιος και παρακα λων την αγαθοτητα του Σωτηρος περι αυτης.
Και περι των ερχομενων δε προς αυτον πολλα κις προελεγε προ ημερων, ην δε οτε
και προ μηνος, και την αιτιαν, δι' ην ηρχοντο· οι μεν γαρ ενεκα του μονον ιδειν
αυτον ηρχοντο, οι δε δι' ασθενειαν, και αλλοι πασχοντες υπο δαιμονων. Και παντες
ου σκυλμον ουδε ζημιαν ηγουντο τον κοπον της οδου· ανεκαμπτε γαρ εκαστος
αισθομενος της ωφελειας. Τοιαυτα δε λεγων και βλεπων, ηξιου μηδενα θαυμα ζειν
αυτον εν τουτωι· αλλα μαλλον θαυμαζειν τον Κυριον, οτι ανθρωποις ημιν ουσιν
εχαρισατο κατα δυναμιν γινωσκειν αυτον. 26.933 Κατελθων δε ποτε παλιν εις τα εξω
μοναστη ρια, και αξιωθεις εις πλοιον εισελθειν, και ευξασθαι μετα μοναχων, μονος
αυτος αντελαβετο δεινης δυσ ωδιας και πανυ πικρας. Των δε εν τωι πλοιωι λεγοντων,
ιχθυν ειναι και ταριχον εν τωι πλοιωι, και τουτων ειναι την οσμην, αυτος αλλην
ελεγεν ειναι την δυσωδιαν· ετι δε αυτου λεγοντος, νεωτερος τις εχων δαιμονα, ος
προεισελθων εκρυπτετο εν τωι πλοιωι, ευθυς ανεκρα ξεν. Ἐπιτιμηθεις δε ο δαιμων εν
τωι ονοματι του Κυ ριου ημων Ἰησου Χριστου, εξηλθε· και ο μεν ανθρω πος γεγονεν
υγιης· παντες δε εγνωσαν, οτι του δαι μονος ην η δυσωδια. Και αλλος δε τις των
επιφανων ηλθεν εχων δαι μονα προς αυτον. Ἦν δε ο δαιμων εκεινος ουτω δεινος,
ως τον ενεργουμενον μη γινωσκειν, ει προς Ἀντωνιον ᾔει· αλλα και του σωματος
αυτου τα πε ριττα κατησθιεν. Οι μεν ουν αγαγοντες αυτον, παρ εκαλουν τον
Ἀντωνιον ευξασθαι υπερ αυτου· ο δε Ἀντωνιος συμπαθων τωι νεανισκωι, ηυχετο· και
την νυκτα πασαν συνηγρυπνησεν αυτωι. Και ο μεν νεα νισκος, εξαιφνης επελθων τωι
Ἀντωνιωι περι την εω, ωθησεν αυτον· των δε συν εκεινωι ελθοντων αγανα
κτουντων, εφη ο Ἀντωνιος· Μη χαλεπαινετε τωι νεανι σκωι· ου γαρ αυτος εστιν, αλλ'
ο εν αυτωι δαιμων· επι τιμηθεις δε, και κελευσθεις ελαθηναι εις ανυδρους το πους,
εμανη, και τουτο πεποιηκε. ∆οξαζετε ουν τον Κυριον· το γαρ ουτως αυτον ορμησαι
κατ' εμου ση μειον υμιν γεγονε της του δαιμονος εξοδου. Ταυτα του Ἀντωνιου
ειποντος, ευθυς ο νεανισκος γεγονεν υγιης· και λοιπον σωφρονησας, εγνω, οπου τε
ην, και κατ ησπαζετο τον γεροντα ευχαριστων τωι Θεωι. Πολλα τε αλλα τοιαυτα
συμφωνως και ομαλως ειρηκασι περι αυτου πλειστοι των μοναχων δι' αυτου
γεγενησθαι. Ουκ ετι δε ταυτα θαυμαστα τοσουτον, οσον τα αλλα θαυμασιωτερα
μαλλον φαινεται. Μελλων γαρ εσθιειν ποτε, και αναστας ευξασθαι περι την εννατην
ωραν, ᾔσθετο εαυτον αρπαγεντα τηι διανοιαι· και, το παραδοξον, εστως εβλεπεν
εαυτον ωσπερ εξωθεν εαυ του γινομενον, και ως εις τον αερα οδηγουμενον υπο
τινων· ειτα πικρους και δεινους τινας εστωτας εν τωι 26.936 αερι και θελοντας αυτον
 
 
 
 
 

24

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κωλυσαι ωστε μη διαβηναι. Των δε οδηγουντων αντιμαχομενων, απηιτουν εκεινοι
λογον, ει μη υπευθυνος αυτοις ειη. Θελοντων τοινυν συναραι λογον απο της
γεννησεως αυτου, εκωλυον οι τον Ἀντωνιον οδηγουντες, λεγοντες εκεινοις· Τα μεν
απο της γεννησεως αυτου ο Κυριος απηλειψεν· εξ ου δε γεγονε μοναχος, και
επηγγειλατο τωι Θεωι, εξ εστω λογον ποιησαι. Τοτε κατηγορουντων, και μη
ελεγχοντων, ελευθερα γεγονεν αυτωι και ακωλυτος η οδος· και ευθυς ειδεν εαυτον
ωσπερ ερχομενον και προς εαυτον εστωτα, και παλιν ην ολως Ἀντωνιος. Τοτε του
μεν φαγειν αυτος επιλαθομενος, εμεινε το λοιπον της ημερας και δι' ολης της
νυκτος στεναζων και ευχομενος. Ἐθαυμαζε γαρ βλεπων προς ποσους ημιν εστιν η
παλη, και δια ποσων πονων εχει τις δια βηναι τον αερα· και εμνημονευεν, οτι τουτο
εστιν ο ελεγεν ο Ἀποστολος· Κατα τον αρχοντα της εξου σιας του αερος. Ἐν τουτωι
γαρ ο εχθρος εχει την εξουσιαν, εν τωι μαχεσθαι και πειραζειν διακωλυειν τους
διερχομενους. ∆ι' ο και μαλιστα παρηινει· Ἀναλα βετε την πανοπλιαν του Θεου, ινα
δυνηθητε αντι στηναι εν τηι ημεραι τηι πονηραι· ινα μηδεν εχων λεγειν περι ημων
φαυλον ο εχθρος καταισχυνθηι. Ἡμεις δε, τουτο μαθοντες, μνημονευωμεν του
Ἀποστολου λεγοντος· Ειτε εν σωματι, ουκ οιδα· ειτε εκτος του σωματος, ουκ οιδα· ο
Θεος οιδεν. Ἀλλ' ο μεν Παυλος εως τριτου ουρανου ηρπαγη, και ακου σας αῤρητα
ρηματα κατηλθεν· ο δε Ἀντωνιος εως του αερος εαυτον ειδε φθασαντα, και
αγωνισαμενον εως ελευθερος φανηι. Ειχε δε και τουτο παλιν χαρισμα. Ἐν γαρ τωι
ορει κατα μονας καθημενος, ει ποτε τι προς εαυτον ζητων ηπορει, τουτο αυτωι παρα
της Προνοιας ευχο μενωι απεκαλυπτετο. Και ην, κατα το γεγραμμενον, θεοδιδακτος
γενομενος ο μακαριος. Μετα ταυτα γουν διαλεξεως αυτωι ποτε γενομενης προς τινας
εισελθον 26.937 τας προς αυτον, περι της διαγωγης της ψυχης, και ποιος μετα ταυτα
αυτηι τοπος εσται, τηι εξης νυκτι καλει τις αυτον ανωθεν, λεγων· Ἀντωνιε, αναστας
εξελθε, και βλεπε. Ἐξελθων τοινυν, (ᾔδει γαρ τισιν υπακουειν οφειλει·) και
εθεωρησε τινα μακρον ανα βλεψας, αειδη και φοβερον, εστωτα και φθανοντα μεχρι
των νεφελων, και αναβαινοντας τινας ωσπερ επτερωμενους· κακεινον εκτεινοντα
τας χειρας· και τους μεν κωλυομενους παρ' αυτου, τους δε υπεριπτα μενους, και
διελθοντας λοιπον, αμεριμνως αναγεσθαι. Ἐπι μεν ουν τοις τοιουτοις ετριζε τους
οδοντας ο μακρος εκεινος· επι δε τοις αποπιπτουσιν, εχαιρε. Και ευθυς προς
Ἀντωνιον εγενετο φωνη· Νοει το βλεπομενον· και διανοιχθεισης αυτου της
διανοιας, ενενοει των ψυχων ειναι την παροδον, και τον εστω τα μακρον ειναι τον
εχθρον τον φθονουντα τοις πιστοις· και τους μεν υπευθυνους αυτωι κρατουντα και
κωλυοντα διελθειν, τους δε μη πεισθεντας αυτωι μη δυναμενον κρατειν ως
υπερβαινοντας. Τουτο παλιν εωρακως, και ωσπερ υπομιμνησκομενος, μαλλον ηγω
νιζετο προκοπτειν τοις εμπροσθεν καθ' ημεραν. Ταυ τα δε ουχ εκων απηγγελλεν
αυτος· εν δε τωι χρονιζειν εν ταις ευχαις και καθ' εαυτον θαυμαζειν, πυνθανο μενων
των συνοντων και θλιβοντων αυτον, ηναγκαζε το λεγειν, ως πατηρ ου δυναμενος
κρυπτειν τοις τεκνοις· αλλα και ηγουμενος, οτι το μεν αυτου συν ειδος εστι
καθαρον, εκεινοις δε το διηγημα γινεται προς ωφελειαν, μανθανουσι της ασκησεως
ειναι καρ πον αγαθον, των τε πονων πολλακις παραμυθιον γινεσθαι τας οπτασιας.
Προς δε και το ηθος ανεξικακος ην, και την ψυχην ταπεινοφρων· τοιουτος γαρ ων,
τον τε κανονα της Ἐκκλησιας υπερφυως ετιμα, και παντα κληρι κον τηι τιμηι
προηγεισθαι ηθελεν εαυτου. Τοις μεν γαρ επισκοποις και πρεσβυτεροις ουκ ηιδειτο
κλιναι την κεφαλην· διακονος δε ει ποτε προς αυτον ωφελειας χαριν απηντα, τα μεν
 
 
 
 
 

25

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς ωφελειαν διελεγετο· τα δε της ευχης αυτωι παρεχωρει, ουκ αιδουμενος μαν
θανειν και αυτος. Και γαρ πολλακις επυνθανετο, και 26.940 ηξιου παρα των
συνοντων ακουειν· και ωμολο γει ωφελεισθαι, ει τι χρησιμον τις ελεγε. Και μην και
το προσωπον αυτου χαριν ειχε πολλην και παρα δοξον. Ειχε δε και τουτο το χαρισμα
παρα του Σωτη ρος· ει γαρ μετα του πληθους των μοναχων παρην, και τουτον ιδειν
τις εβουλετο μη προτερον γινωσκων, προσελθων ευθυς, τους μεν αλλους
υπερεβαινε, προς αυτον δε ετρεχεν, ως υπο των οψεων αυτου ελκομενος. Ουχ υψει
δε, ουδε τωι πλατει διεφερε των αλλων, αλλα τηι των ηθων καταστασει, και τηι της
ψυχης καθαρο τητι. Ἀθορυβου γαρ ουσης της ψυχης, αταραχους ειχε και τας εξωθεν
αισθησεις· ως απο της χαρας της ψυχης ιλαρον εχειν και το προσωπον, και απο των
του σωματος κινηματων αισθεσθαι και νοειν την της ψυ χης καταστασιν, κατα το
γεγραμμενον· Καρδιας ευφραινομενης, θαλλει προσωπον· εν δε λυπαις ουσης,
σκυθρωπαζει. Ουτως Ἰακωβ επεγνω τον Λαβαν επιβουλην ενθυμουμενον, και φησι
προς τας γυναικας· Ουκ εστι το προσωπον του πατρος υμων ως χθες και τριτην
ημεραν· ουτως ο Σα μουηλ επεγνω τον ∆αβιδ· χαροποιους γαρ ειχε τους οφθαλμους,
και τους οδοντας ως γαλα λευκους. Ουτως και ο Ἀντωνιος επιγινωσκετο· ουδεποτε
γαρ εταραττετο, γαληνιωσης αυτου της ψυχης· ουδεποτε σκυθρωπος εγινετο,
χαιρουσης αυτου της διανοιας. Και τηι πιστει δε πανυ θαυμαστος ην και ευ σεβης.
Ουτε γαρ Μελετιανοις τοις σχισματικοις ποτε κεκοινωνηκεν, ειδως αυτων την εξ
αρχης πονηριαν και αποστασιαν· ουτε Μανιχαιοις, η αλλοις τισιν αι ρετικοις
ωμιλησε φιλικα, η μονον αχρι νουθεσιας της εις ευσεβειαν μεταβολης· ηγουμενος
και παρ αγγελλων την τουτων φιλιαν και ομιλιαν βλαβην και απωλειαν ειναι
ψυχης. Ουτω γουν και την των Ἀρειανων αιρεσιν εβδελυσσετο, παρηγγελλε τε πασι
μητε εγγιζειν αυτοις, μητε την κακοπιστιαν αυτων εχειν. Ἀπελθοντας γουν ποτε
τινας προς αυτον των Ἀρειομανιτων, ανακρινας και μαθων ασεβουντας, 26.941
εδιωξεν απο του ορους, λεγων οφεων ιου χειρονας ει ναι τους λογους αυτων. Και
ψευσαμενων δε ποτε των Ἀρειανων, ως εκεινοις τα αυτα φρονουντος, ηγανακτει
και εθυμουτο κατ' εκεινων. Ειτα παρακληθεις παρα τε των επι σκοπων και των
αδελφων παντων, κατηλθεν απο του ορους· και εισελθων εις την Ἀλεξανδρειαν,
τους Ἀρειανους απεκηρυξεν· αιρεσιν εσχατην λεγων ειναι ταυτην, και προδρομον
του Ἀντιχριστου. Ἐδιδασκε τε τον λαον μη ειναι κτισμα τον Υιον του Θεου, μηδε εξ
ουκ οντων γεγενησθαι· αλλ' οτι αΐδιος εστι της του Πατρος ουσιας Λογος και Σοφια.
∆ι' ο και ασεβες εστι λεγειν· Ἦν οτε ουκ ην· ην γαρ αει ο Λογος συνυπαρχων τωι
Πατρι· οθεν μηδε μιαν εχετε κοινωνιαν προς τους ασεβεστατους Ἀρειανους· Ουδεμια
γαρ κοινωνια φωτι προς σκοτος. Ὑμεις μεν γαρ ευσεβουντες Χριστιανοι εστε·
εκεινοι δε, κτισμα λεγοντες τον εκ του Πατρος Υιον του Θεου και Λογον, ουδεν
διαφερουσιν εθνικων, λατρευοντες τηι κτισει παρα τον κτισαντα Θεον. Πιστευσατε
δε, οτι και αυτη η κτισις πασα αγανακτει κατ' αυτων· οτι τον κτιστην και Κυριον του
παντος, εν ωι τα παντα γεγονε, τουτον τοις γενητοις συναριθμουσιν. Οι μεν ουν λαοι
παντες εχαιρον ακουοντες παρα του τοιουτου ανδρος αναθεματιζομενην την
χριστομαχον αιρεσιν· οι δε της πολεως παντες συν ετρεχον ιδειν τον Ἀντωνιον.
Ἕλληνες τε και αυτοι οι λεγομενοι αυτων ιερεις, εις το Κυριακον ηρχοντο λεγοντες·
Ἀξιουμεν ιδειν τον του Θεου ανθρωπον· παντες γαρ αυτον ουτως εκαλουν. Και γαρ
κακει πολλους δι' αυτου εκαθαρισεν ο Κυριος απο δαιμο νων, και βλαβεντας την
διανοιαν ιασατο. Πολλοι δε και Ἕλληνες ηξιουν καν μονον απτεσθαι του γερον τος,
 
 
 
 
 

26

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πιστευοντες ωφελεισθαι. Ἀμελει τοσουτοι γεγο 26.944 νασι Χριστιανοι εν ταις
ολιγαις ημεραις εκειναις, οσους αν τις ειδεν ενιαυτωι γενομενους. Ειτα, τινων
νομιζοντων εκ των οχλων αυτον ταραττεσθαι, και δια τουτο αποτρεποντων απ'
αυτου παντας, αυτος ου ταραττομενος ελεγε, μη πλειους ειναι τουτους εκεινων, μεθ'
ων εν τωι ορει παλαιομεν δαιμονων. Ὅτε δε απεδημει, και προεπεμπομεν αυτον, ως
εφθασαμεν εις την πυλην, οπισθεν τις εβοα γυνη· Μεινον, ανθρωπε του Θεου, η
θυγατηρ μου δεινως υπο δαιμονος ενοχλειται· μεινον, παρακαλω, μη καγω
κινδυνευσω τρεχουσα. Ἀκουσας ο γερων, και αξιω θεις παρ' ημων, θελων εμεινεν.
Ὡς δε ηγγισεν η γυνη, η μεν παις εῤριπτο χαμαι· του δε Ἀντωνιου προσευξαμενου,
και τον Χριστον ονομασαντος, ηγερθη η παις υγιης, εξελθοντος του ακαθαρτου
δαιμονος. Ἥ τε μητηρ ευλογει τον Θεον, και παντες ηυχαριστουν. Και αυτος δε
εχαιρεν αποδημων, ως εις τον ιδιον οι κον, εις το ορος. Και φρονιμος δε ην λιαν· και
το θαυμαστον, οτι, γραμματα μη μαθων, αγχινους ην και συνετος ανθρωπος. Ποτε
γουν φιλοσοφοι δυο ηλθον προς αυ τον Ἕλληνες, νομιζοντες δυνασθαι τον
Ἀντωνιον πειρασαι· ην δε εν τωι ορει τωι εξω· ο δε εκ του προσωπου συνεις τους
ανθρωπους, εξελθων προς αυ τους, εφη δι' ερμηνεως· Τι τοσουτον εσκυλητε, ω
φιλοσοφοι, προς μωρον ανθρωπον; Των δε ειποντων, μη ειναι μωρον αυτον, αλλα
και μαλα φρονιμον, εφη προς αυτους· Ει μεν προς μωρον ηλθετε, περιττος υμων ο
καματος· ει δε νομιζετε με φρονιμον ειναι, γινεσθε ως εγω· δει γαρ τα καλα
μιμεισθαι. Και ει μεν εγω προς υμας ηρχομην, εμιμησαμην αν υμας· ει δε υμεις προς
εμε, γινεσθε ως εγω· Χριστιανος γαρ ειμι. Οι δε θαυμαζοντες ανεχωρουν εβλεπον
γαρ και δαιμονας φοβουμενους τον Ἀντωνιον. 26.945 Ἄλλων δε παλιν τοιουτων
απαντησαντων προς αυτον εν τωι ορει τωι εξω, και νομιζοντων χλευαζειν, οτι μη
μεμαθηκε γραμματα, λεγει προς αυτους ο Ἀντωνιος· Ὑμεις δε τι λεγετε; Τι πρωτον
εστι, νους η γραμματα; και τι τινος αιτιον, ο νους των γραμματων, η τα γραμματα
του νου; Των δε ει ποντων πρωτον ειναι τον νουν, και των γραμματων ευρετην· εφη
ο Ἀντωνιος· Ὧ τοινυν ο νους υγιαινει, τουτωι ουκ αναγκαια τα γραμματα. Τουτο και
τους παροντας και αυτους εξεπληξεν. Ἀπηλθον ουν θαυμαζοντες, οτι τοσαυτην
εβλεπον εν ιδιωτηι συνεσιν· και γαρ ουχ ως εν ορει τραφεις, κακει γε ρων γενομενος,
αγριον ειχε το ηθος· αλλα και χαριεις ην και πολιτικος. Τον δε λογον ειχεν
ηρτυμενον τωι θειωι αλατι· ωστε μηδενα φθονειν, χαιρειν δε μαλλον επ' αυτωι παντας
τους ερχομενους προς αυτον. Ἀμελει μετα ταυτα παλιν ελθοντων ετε ρων τινων·
ησαν δε ουτοι των παρ' Ἕλλησι δοκουν των ειναι σοφων· και απαιτουντων αυτον
λογον περι της καθ' ημας εν Χριστωι πιστεως· επιχειρουντων δε συλλογιζεσθαι περι
του κηρυγματος του θειου σταυρου, και βουλομενων χλευαζειν· ολιγον επισχων ο
Ἀντωνιος, και πρωτον οικτειρας αυτους επι τηι αγνωσιαι, ελεγε δι' ερμηνεως, του
καλως τα εκεινου διερμηνευοντος· Τι καλλιον εστι, σταυρον ομολογειν, η μοιχειας
και παιδοφθοριας προσαπτειν τοις παρ' υμιν λεγομενοις θεοις; Το μεν γαρ παρ' ημων
λεγο μενον ανδριας εστι τεκμηριον, και καταφρονησεως θανατου γνωρισμα· τα δε
υμετερα ασελγειας εστι παθη. Ἔπειτα τι βελτιον εστι, λεγειν, οτι ο του Θεου Λογος
ουκ ετραπη· αλλ' ο αυτος ων, επι σωτηριαι και ευεργεσιαι των ανθρωπων ανειληφε
σωμα ανθρωπι νον, ινα, τηι ανθρωπινηι γενεσει κοινωνησας, ποιησηι τους ανθρωπους
κοινωνησαι θειας και νοερας φυσεως· η εν αλογοις εξομοιουν το Θειον, και δια
τουτο σεβειν 26.948 τετραποδα, και ερπετα, και ανθρωπων εικονας; Ταυτα γαρ υμων
εστι των σοφων τα σεβασματα. Πως δε χλευαζειν τολματε ημας, λεγοντας τον
 
 
 
 
 

27

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χριστον ανθρωπον πεφανερωσθαι· οπου γε υμεις, εκ του ουρανου την ψυχην
χωριζοντες, φασκετε πεπλανησθαι αυτην και πεπτωκεναι απο της αψιδος των
ουρανων εις σωμα· και ειθε εις ανθρωπινον μο νον, και μη εις τετραποδα και ερπετα
μεταβαινειν και μεταπιπτειν. Ἡ μεν γαρ ημετερα πιστις επι σωτηριαι των ανθρωπων
την του Χριστου παρουσιαν λεγει· υμεις δε πλανασθε, οτι περι αγεννητου ψυχης
εξηγεισθε. Και ημεις μεν το δυνατον και φιλανθρω πον της Προνοιας φρονουμεν, οτι
και τουτο ουκ αδυ νατον ην τωι Θεωι· υμεις δε, εικονα του νου την ψυχην λεγοντες,
πτωματα προσαπτετε αυτηι, και τρεπτην αυτην μυθολογειτε· και λοιπον και αυτον
τον νουν δια την ψυχην τρεπτον εισαγετε. Ὁποια γαρ ην η εικων, τοιουτον αναγκη
κακεινον ειναι, ου εστιν η ει κων. Ὅτ' αν δε περι του νου τοιαυτα νομιζετε, εν
θυμεισθε, οτι και εις αυτον τον Πατερα του νου βλασφημειτε. Περι δε του σταυρου τι
βελτιον αν ειποιτε, επιβουλης επαγομενης παρα πονηρων υπομενειν σταυρον, και
μη πτησσειν τον οπως δηποτε θανατον επαγομενον· η πλανας Ὀσιριδος και Ἴσιδος,
και επιβουλας Τυφωνος, και Κρονου φυγην, και τεκνων καταποσεις, και
πατροκτονιας μυθολογειν; Ταυτα γαρ υμων εστι τα σοφα. Πως δε, χλευαζοντες τον
σταυρον, ου θαυμαζετε την αναστασιν; Οι γαρ τουτο ειποντες κακεινο εγραψαν. Ἢ
δια τι, μνημονευοντες του σταυρου, σιωπατε περι των εγερθεντων νεκρων, και των
αναβλεψαντων τυφλων, και των θεραπευ θεντων παραλυτικων, των τε
καθαρισθεντων λεπρων 26.949 και της επι την θαλασσαν πεζοποριας, των τε αλλων
σημειων και τεραστιων, απερ ουκετι ανθρωπον, αλλα Θεον δεικνυσι τον Χριστον;
Πανυ μοι δοκειτε αδικειν εαυτους, και μη γνησιως εντετυχηκεναι ταις Γραφαις
ημων. Ἀλλ' εντυγχανετε μεν υμεις, και βλεπετε, οτι α πεποιηκεν ο Χριστος, Θεον
αυτον αποδεικνυουσιν, επιδημησαντα επι σωτηριαι των αν θρωπων. Ειπατε δε και
υμεις ημιν τα υμετερα. Τι δ' αν ειποιτε περι των αλογων, η αλογιαν και αγριοτητα;
Ἐαν δε, ως ακουω, θελησητε λεγειν μυθικως λεγε σθαι ταυτα παρ' υμιν· και
αλληγορειτε αρπαγην Κορης εις την γην, και Ἡφαιστου χωλοτητα εις το πυρ, και
Ἥραν εις τον αερα, και Ἀπολλωνα εις τον ηλιον, και Ἄρτεμιν μεν εις την σεληνην,
τον δε Πο σειδωνα εις την θαλασσαν· ουδεν ηττον αυτον ου Θεον σεβεσθε, αλλα τηι
κτισει λατρευετε παρα τον τα παντα κτισαντα Θεον. Ει γαρ, οτι καλη η κτισις,
τοιαυτα συνεθηκατε· αλλ' εδει μεχρι του θαυμασαι μονον υμας γενεσθαι, και μη
θεοποιησαι τα ποιηματα· ινα μη την του ∆ημιουργου τιμην τοις γενητοις παρεχητε.
Ἐπει ωρα υμας και του αρχιτεκτονος την τιμην εις την υπ' αυτου γενομενην οικιαν
μεταφερειν, η την του στρατηγου εις τον στρατιωτην. Τι τοινυν προς ταυτα λεγετε,
ινα γνωμεν, ει αξιον τι χλευης ο σταυρος εχει; Ἐκεινων δε διαπορουντων, και
στρεφομενων ωδε κακεισε, μειδιασας ο Ἀντωνιος εφη παλιν δι' ερμηνεως· Ταυτα
μεν και απ' αυτης της οψεως εχει τον ελεγχον· επειδη δε μαλλον υμεις τοις απο
δεικτικοις λογοις επερειδεσθε, και ταυτην εχοντες την τεχνην, βουλεσθε και ημας
μη ανευ της δια των λογων αποδειξεως θεοσεβειν· ειπατε πρωτον υμεις, τα
πραγματα, και μαλιστα η περι του Θεου γνωσις, 26.952 πως ακριβως διαγινωσκεται,
δι' αποδειξεως λογων, η δι' ενεργειας πιστεως; και τι πρεσβυτερον εστιν, η δι'
ενεργειας πιστις, η η δια λογων αποδειξις; Των δε αποκριναμενων, πρεσβυτεραν
ειναι την δι' ενερ γειας πιστιν, και ταυτην ειναι την ακριβη γνωσιν· εφη ο Ἀντωνιος·
Καλως ειπατε· η μεν γαρ πιστις απο διαθεσεως ψυχης γινεται· η δε διαλεκτικη απο
τεχνης των συντιθεντων εστιν. Ουκουν οις παρεστιν η δια πιστεως ενεργεια, τουτοις
ουκ αναγκαια, η ταχα και περιττη η δια λογων αποδειξις. Και γαρ οπερ ημεις εκ
 
 
 
 
 

28

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πιστεως νοουμεν, τουτο υμεις δια λογων κατασκευαζειν πειρασθε· και πολλακις
ουδε φρασαι α νοουμεν δυνασθε· ωστε βελτιων και οχυ ρωτερα η δια πιστεως
ενεργεια των σοφιστικων υμων συλλογισμων. Ἡμεις τοινυν οι Χριστιανοι ουκ εν
σοφιαι λογων Ἑλληνικων εχομεν το μυστηριον· αλλ' εν δυναμει πιστεως
επιχορηγουμενης ημιν δια Ἰησου Χριστου παρα Θεου. Και οτι αληθης εστιν ο λογος,
ιδου νυν, μη μαθοντες ημεις γραμματα, πιστευομεν εις τον Θεον, επιγινωσκοντες δια
των ποιηματων αυτου την εις παντα προνοιαν. Και οτι ενεργης εστιν η πιστις ημων,
ιδου νυν ημεις επερειδομεθα τηι πιστει τηι εις τον Χριστον, υμεις δε σοφιστικαις
λογομαχιαις. Και τα μεν παρ' υμιν των ειδωλων φασματα καταρ γειται, η δε παρ'
ημιν πιστις επεκτεινεται πανταχου. Και υμεις μεν συλλογιζομενοι και σοφιζομενοι,
ου μεταπειθετε απο Χριστιανισμου εις Ἑλληνισμον· ημεις δε την εις Χριστον πιστιν
διδασκοντες, ψιλου μεν υμιν την δεισιδαιμονιαν, επιγινωσκοντων παντων τον
Χριστον ειναι Θεον, και του Θεου Υιον. Και υμεις μεν τηι καλλιεπειαι ουκ εμποδιζετε
την του Χριστου διδασκαλιαν· ημεις δε, ονομαζοντες τον εσταυρωμενον Χριστον,
παντας διωκομεν δαι μονας, ους υμεις φοβεισθε ως θεους. Και ενθα το σημειον του
σταυρου γινεται, ασθενει μεν μαγεια, ουκ ενεργει δε φαρμακεια. Ειπατε γουν, που
νυν υμων τα μαντεια; που αι των Αιγυπτιων επαοιδαι; που των μαγων αι φαν 26.953
τασιαι; ποτε ταυτα παντα πεπαυται και ησθενησεν, ει μη οτε ο του Χριστου σταυρος
γεγονεν; Ἆρα ουν αξιος ουτος χλευης, η μαλλον τα καταργουμενα παρ' αυτου και
ελεγχομενα ασθενη; Και γαρ και τουτο θαυμαστον εστιν· οτι τα μεν υμετερα
ουδεποτε εδιωχθη, αλλα και παρα ανθρωπων κατα πολιν τι μαται· οι δε του Χριστου
διωκονται, και μαλλον τα παρ' ημιν υπερ τα υμετερα ανθει και πληθυνει. Και τα μεν
υμετερα ευφημουμενα και περικλειομενα διαφθειρεται· η δε του Χριστου πιστις και
η διδα σκαλια, χλευαζομενη παρ' υμων, και διωχθεισα παρα βασιλεων πολλακις,
πεπληρωκε την οικουμενην. Ποτε γαρ ουτω θεογνωσια εξελαμψεν; η ποτε ουτω
σωφροσυνη και αρετη παρθενιας εφανη; η ποτε ουτως ο θανατος κατεφρονηθη, ει
μη οτε ο σταυρος του Χριστου γεγονε; Τουτο δε ουδεις αμφιβαλλει βλεπων τους
μαρτυρας δια τον Χριστον καταφρονουντας του θανατου, βλεπων τας της
Ἐκκλησιας παρθενους δια τον Χριστον καθαρα και αμιαντα τα σωματα φυ
λαττουσας. Και εστι μεν ικανα ταυτα τεκμηρια δειξαι την κατα Χριστον πιστιν μονην
αληθη ειναι εις θεοσε βειαν. Ἰδου ακμην υμεις απιστειτε ζητουντες τους εκ των
λογων συλλογισμους. Ἡμεις μεν ουκ εν πειθοις σοφιας Ἑλληνικης λογοις, ως ειπεν
ο διδασκαλος ημων, αποδεικνυμεν· τηι δε πιστει πειθο μεν εναργως προλαμβανουσηι
την εκ των λογων κατα σκευην. Ἰδου παρεισιν ωδε υπο δαιμονων πασχοντες· ησαν
δε τινες ελθοντες προς αυτον υπο δαιμονων ενοχλουμενοι, και παραγαγων αυτους
εις το μεσον, εφη· Ἢ υμεις τοις συλλογισμοις αυτων, και ηι αν βουλησθε τεχνηι η
μαγειαι, επικαλουμενοι τα ειδωλα εαυτων, καθαρισατε αυτους· η, ει μη δυνασθε,
κατα θεσθε την προς ημας μαχην, και οψεσθε του σταυρου του Χριστου την δυναμιν.
Και ταυτα ειπων, επεκα λεσατο τον Χριστον, εσφραγισε τε τους πασχοντας τωι
σημειωι του σταυρου δευτερον και τριτον. Και ευθυς 26.956 εστησαν οι ανθρωποι
ολοκληροι, σωφρονουντες και ευχαριστουντες τωι Κυριωι λοιπον. Και οι μεν λεγο
μενοι φιλοσοφοι εθαυμαζον, και αληθως εξεπληττοντο επι τηι συνεσει του ανδρος,
και τωι γενομενωι σημειωι· ο δε Ἀντωνιος εφη, Τι θαυμαζετε επι τουτωι; ουκ εσμεν
ημεις οι ποιουντες, αλλ' ο Χριστος εστιν, ο δια των εις αυτον πιστευοντων ταυτα
ποιων. Πιστευσατε ουν και υμεις· και οψεσθε, οτι ου τεχνη λογων τα παρ' ημιν εστιν,
 
 
 
 
 

29

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα πιστις δι' αγαπης της εις τον Χριστον ενεργουμενης· ηντινα εαν σχοιητε και
υμεις, ουκετι τας δια λογων αποδειξεις ζητησετε· αλλ' αυτ αρκη την εις τον Χριστον
πιστιν ηγησεσθε. Ταυτα του Ἀντωνιου τα ρηματα· εκεινοι δε και εν τουτωι
θαυμαζοντες, ανεχωρουν, κατασπαζομενοι αυτον, και ομολογουντες ωφελεισθαι
παρ' αυτου. Ἔφθασε δε και μεχρι βασιλεων η περι Ἀντω νιου φημη. Ταυτα γαρ
μαθοντες Κωνσταντινος ο Αυ γουστος, και οι υιοι αυτου Κωνσταντιος και Κωνστας
οι Αυγουστοι, εγραφον αυτωι ως πατρι, και ηυχοντο λαμβανειν αντιγραφα παρ'
αυτου. Ἀλλ' ουτε τα γραμματα περι πολλου τινος εποιειτο, ουτε επι ταις επιστολαις
εγεγηθει· ο αυτος δε ην, οιος και προ του γραφειν αυτωι τους βασιλεας. Ὅτε δε
εκομιζετο αυτωι τα γραμματα, εκαλει τους μοναχους, και ελεγε· Μη θαυμαζετε, ει
γραφει βασιλευς προς ημας, ανθρωπος γαρ εστιν· αλλα μαλλον θαυμαζετε, οτι ο
Θεος τον νομον ανθρωποις εγραψε, και δια του ιδιου Υιου λε λαληκεν ημιν.
Ἐβουλετο μεν ουν μη δεχεσθαι τας επιστολας, λεγων ουκ ειδεναι προς τα τοιαυτα,
αντι γραφειν· προτραπεις δε παρα των μοναχων, οτι Χρι στιανοι εισιν οι βασιλεις,
και ινα μη ως προῤριφεν τες σκανδαλισθωσιν, επετρεπεν αναγινωσκεσθαι. Και
αντεγραφεν, αποδεχομενος μεν αυτους, οτι τον Χρι στον προσκυνουσι, συνεβουλευε
δε τα εις σωτηριαν· και μη μεγαλα ηγεισθαι τα παροντα, αλλα μαλλον μνημονευειν
της μελλουσης κρισεως, και ειδεναι, οτι 26.957 ο Χριστος μονος αληθης και αιωνιος
εστι βασιλευς. Φιλανθρωπους τε αυτους ειναι ηξιου, και φροντιζειν του δικαιου και
των πτωχων. Κακεινοι δεχομενοι εχαι ρον. Ουτω παρα πασιν ην προσφιλης, και
παντες εχειν αυτον ηξιουν πατερα. Τοιουτος δη ουν γινωσκομενος, και ουτω προς
τους απαντωντας αποκρινομενος, υπεστρεφε παλιν εις το ενδον ορος. Και της μεν
συνηθους ασκησεως ειχετο· πολλακις δε μετα των εισερχομενων προς αυ τον
καθεζομενος, και περιπατων, απηνεουτο, ως εν τωι ∆ανιηλ γεγραπται. Και αυτος μεν
μεθ' ωρας ωμι λει τα ακολουθα τοις συνουσιν αδελφοις αυτωι· οι δε συνοντες
ηισθανοντο τινα θεωριαν αυτον βλεπειν. Και γαρ και τα εν Αιγυπτωι γινομενα
πολλακις, εν τωι ορει τυγχανων εβλεπε και διηγησατο Σαραπιωνι τωι επισκοπωι,
ενδον οντι και βλεποντι τον Ἀντωνιον ασχοληθεντα τηι οπτασιαι. Ποτε γουν
καθεζομενος και εργαζομενος, ωσπερ εν εκστασει γεγονε, και πολυς ην εν τηι θεωριαι
στεναζων. Ειτα μεθ' ωραν στραφεις προς τους συνοντας, εστεναζε, και εντρομος
γενομε νος, ηυχετο, και καμπτων τα γονατα, διεμενεν επι πολυ. Και αναστας εκλαιεν
ο γερων. Ἔντρομοι τοι νυν γενομενοι οι συνοντες, και πανυ φοβηθεντες, ηξιουν
μαθειν παρ' αυτου· και πολυ διωχλησαν εως βιασθεις ειπηι. Ὁ δε και ουτω μεγα
στεναξας· Ὦ τεκνα, βελτιον, ελεγεν, αποθανειν, προ του γενεσθαι τα της θεωριας.
Των δε παλιν αξιουντων, δακρυσας ελεγε· Μελλει την Ἐκκλησιαν οργη
καταλαμβανειν, και μελλει παραδιδοσθαι ανθρωποις ομοιοις αλογοις κτηνεσιν.
Ειδον γαρ την τραπεζαν του Κυριακου, και περι αυτην εστωτας ημιονους κυκλωι
πανταχοθεν, και λακτιζοντας τα ενδον ουτως, ως αν ατακτως 26.960 σκιρτωντων
κτηνων γενοιτο λακτισματα. Παντως δε ᾔσθεσθε, φησι, πως εστεναζον· ηκουσα γαρ
φωνης λεγουσης· Βδελυχθησεται το θυσιαστηριον μου. Ταυτα ειδεν ο γερων· και
μετα δυο ετη γεγονεν η νυν εφ οδος των Ἀρειανων, και η αρπαγη των εκκλη σιων,
οτε και τα σκευη μετα βιας αρπασαντες, δι' εθνικων εποιουν βασταζεσθαι· οτε και
τους εθνι κους απο των εργαστηριων ηναγκαζον συναγε σθαι μετ' αυτων· και
παροντων αυτων επραττον επι της τραπεζης ως ηθελον. Τοτε παντες ημεις επεγνω
μεν, οτι τα λακτισματα των ημιονων ταυτα προ εμηνυε τωι Ἀντωνιωι, α νυν οι
 
 
 
 
 

30

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀρειανοι αλογως πραττουσιν ως τα κτηνη. Ὡς δε ταυτην ειδε την θεωριαν, τους
συνοντας παρεκαλεσε, λεγων· Μη αθυ μειτε, τεκνα· ωσπερ γαρ ωργισθη ο Κυριος,
ουτω παλιν ιασεται. Και παλιν ταχεως αποληψεται τον εαυτης κοσμον η Ἐκκλησια,
και συνηθως αναλαμψει· και οψεσθε τους διωχθεντας αποκαθισταμενους, και την
μεν ασεβειαν παλιν εις τους ιδιους φωλεους ανα χωρουσαν, την δε ευσεβη πιστιν
παῤρησιαζομενην μετα πασης ελευθεριας πανταχου· μονον μη μιανητε εαυτους μετα
των Ἀρειανων. Ουκ εστι γαρ των αποστολων αυτη η διδασκαλια, αλλα των
δαιμονων, και του πατρος αυτων του διαβολου· και μαλλον αγονος, και αλογος, και
διανοιας εστιν ουκ ορθης, ως η των ημιονων αλογια. Τοιαυτα μεν τα του Ἀντωνιου.
Ου δει δε ημας απιστειν, ει δι' ανθρωπου τοσαυτα γεγονε θαυματα. Του γαρ Σωτηρος
εστιν επαγγελια, λεγοντος· Ἐαν εχητε πιστιν ως κοκκον σιναπεως, ερειτε τωι ορει
τουτωι· Μεταβηθι εντευθεν, και μεταβησεται· και ουδεν αδυνατησει υμιν. Και παλιν·
Ἀμην, αμην λεγω υμιν, εαν τι αιτησητε τον Πατερα εν τωι ονοματι μου, δωσει υμιν.
Αιτειτε, και λη ψεσθε. Και αυτος εστιν ο τοις μαθηταις λεγων, και πασι τοις
πιστευουσιν εις αυτον· Ἀσθενουντας θε ραπευετε· δαιμονας εκβαλλετε· δωρεαν
ελαβετε, δωρεαν δοτε. 26.961 Ου προσταττων γουν εθεραπευεν ο Ἀντω νιος, αλλ'
ευχομενος και τον Χριστον ονομαζων· ως πασι φανερον γενεσθαι, οτι ουκ ην αυτος
ο ποιων, αλλ' ο Κυριος, δι' Ἀντωνιου φιλανθρωπευομενος, και θεραπευων τους
πασχοντας. Ἀντωνιου δε μονον η ευχη και η ασκησις, ης ενεκεν εν τωι ορει καθημε
νος, εχαιρε μεν τηι των θειων θεωριαι, ελυπειτο δε διοχλουμενος υπο πολλων και
ελκομενος εις το ορος το εξω. Και γαρ και δικασται παντες ηξιουν απο του ορους
αυτον κατερχεσθαι, επει μη δυνατον ην αυτους εισελθειν εκει, δια τους
ακολουθουντας των δικαζο μενων. Ἠξιουν δε ομως, ινα ελθηι και μονον αυτον
ιδωσιν· αυτος μεν ουν εξετρεπετο και παρηιτειτο τας προς τουτους οδους οι δε
επεμενον, και μαλλον τους υπευθυνους οντας υπο στρατιωτας προσεπεμπον· ινα καν
δια την εκεινων προφασιν κατελθηι. Πασχων ουν αναγκην, και ορων αυτους
οδυρομενους, ηρχετο μεν εις το ορος το εξω· ουκ ανωφελης δε παλιν ην ο σκυλ μος
αυτου· πολλοις μεν γαρ εις ονησιν εγινετο, και εις ευεργεσιαν η αφιξις αυτου. Τους
δε δικαστας ωφε λει, συμβουλευων παντων μαλλον προκρινειν το δι καιον· και
φοβεισθαι τον Θεον, και ειδεναι, οτι οιωι κριματι κρινουσι, κριθησονται. Πλην την εν
τωι ορει διατριβην παντων μαλλον ηγαπα. Ποτε ουν βιαν τοιαυτην παθων παρα των
χρειαν εχοντων, και του στρατηλατου δια πολλων αξιωσαντος αυτον κατελθειν·
ελθων, και ομιλησας ολιγα, τα εις σωτηριαν φθανοντα, και περι των δεομενων,
ηπειγετο. Του δε λεγομενου δουκος αξι ουντος αυτον εμβραδυνειν, ελεγε μη
δυνασθαι χρονι ζειν μετ' αυτων, και παραδειγματι χαριεντι τουτον επειθε λεγων·
Ὥσπερ οι ιχθυες εγχρονιζοντες τηι ξηραι γηι τελευτωσιν, ουτως οι μοναχοι
βραδυνοντες μεθ' υμων, και παρ' υμιν εκδιατριβοντες εκλυονται. ∆ει ουν, ωσπερ τον
ιχθυν εις την θαλασσαν, ουτως ημας εις το ορος επειγεσθαι· μηποτε εμβραδυνοντες,
26.964 επιλαθωμεθα των ενδον. Ἀκουσας δε ο στρατηλατης ταυτα παρ' αυτου, και
ετερα πολλα, θαυμασας, ελε γεν, αληθως ειναι τουτον δουλον του Θεου· ποθεν γαρ
ιδιωτηι τοιουτος και τοσουτος νους, ει μη ην αγαπω μενος υπο του Θεου; Εις δε τις
στρατηλατης, Βαλακιος δε ην ονο μα αυτωι, πικρως εδιωκεν ημας τους Χριστιανους
δια την υπερ των δυσωνυμων Ἀρειανων σπουδην. Και επειδη τοσουτον ην ωμος, ως
και παρθενους τυπτειν, και μοναζοντας γυμνουν και μαστιζειν· αποστελλει προς
αυτον ο Ἀντωνιος, και γραφει τοιουτον εχου σαν νουν επιστολην· Ὁρω οργην
 
 
 
 
 

31

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επερχομενην επι σε· παυσαι ουν διωκων Χριστιανους, μη ποτε σε η οργη καταλαβηι·
μελλει γαρ ηδη επι σε ερχεσθαι. Ὁ δε Βαλακιος, γελασας, την μεν επιστολην εῤριψε
χαμαι, πτυσας εις αυτην, τους δε κομισαντας υβρισε, παραγγειλας απαγγελλειν
Ἀντωνιωι ταυτα· Ἐπειδη φροντιζεις περι των μοναχων, ηδη και σε μετ ελευσομαι.
Και ου παρηλθον ημεραι πεντε, και κατελαβεν αυτον η οργη. Εις γαρ την πρωτην μο
νην Ἀλεξανδρειας την λεγομενην Χαιρεου εξηλθεν αυτος τε ο Βαλακιος και
Νεστοριος ο επαρχος της Αιγυπτου, και αμφοτεροι μεν επεκαθεζοντο ιπ ποις· ησαν δε
ουτοι ιδιοι του Βαλακιου, και πραο τεροι παντων των τρεφομενων παρ' αυτωι. Ἀλλα
μηπω φθασαντων αυτων εις τον τοπον, ηρξαντο παι ζειν, ως ειωθασι, προς
αλληλους· και εξαιφνης ο πραοτερος, ωι επεκαθεζετο Νεστοριος, δηγματι τον
Βαλακιον καταβαλων επεπεσεν αυτωι· και ουτω τοις οδουσιν εσπαραξε τον μηρον
αυτωι, ως ευθυς μεν απενεχθηναι εις την πολιν, εν τρισι δε ημεραις αποθα νειν· και
παντας θαυμαζειν, οτι α προειρηκεν ο Ἀντωνιος, ταχεως πεπληρωται. Ουτω μεν ουν
τοις πικροτεροις παρηινει· τους δε αλλους τους προς αυτον απαντωντας ουτως ενου
θετει, ως επιλανθανεσθαι παρ' αυτα του δικαζειν, και μακαριζειν τους
αναχωρουντας απο του βιου τουτου. Ουτω δε των αδικουμενων προΐστατο, ως
26.965 νομιζειν μη αλλους, αλλ' αυτον ειναι τον πασχοντα. Ουτω δε παλιν προς
ωφελειαν πασιν ην ικανος, ως πολλους στρατευομενους, και των τα πολλα κεκτη
μενων, αποτιθεσθαι τα του βιου βαρη, και λοιπον γινεσθαι μοναχους. Και ολως
ωσπερ ιατρος ην δο θεις παρα του Θεου τηι Αιγυπτωι. Τις γαρ λυπουμε νος απηντα,
και ουχ υπεστρεφε χαιρων; τις ηρχετο θρηνων δια τους αυτου τεθνηκοτας, και ουκ
ευθεως απετιθετο το πενθος; τις οργιζομενος ηρχετο, και ουκ εις φιλιαν
μετεβαλλετο; τις πενης ακηδιων απηντα, και ακουων αυτου και βλεπων αυτον, ου
κατεφρονει του πλουτου, και παρεμυθειτο την πε νιαν; τις μοναχος, ολιγωρησας, και
ελθων προς αυτον, ου μαλλον ισχυροτερος εγενετο; τις νεωτερος ελθων εις το ορος,
και θεωρησας Ἀντωνιον, ουκ ευθεως εξηρνειτο τας ηδονας, και ηγαπα σωφρο
συνην; τις ηρχετο προς αυτον υπο δαιμονος πειραζο μενος, και ουκ ανεπαυετο; τις δε
εν λογισμοις εν οχλουμενος ηρχετο, και ουκ εγαληνια τηι διανοιαι; Και γαρ και τουτο
ην μεγα της ασκησεως του Ἀντωνιου, οτι, καθα προειπον, χαρισμα διακρισεως
πνευματων εχων, επεγινωσκεν αυτων τα κινηματα· και προς ο τις αυτων ειχε την
σπουδην και την ορ μην, τουτο ουκ ηγνοει. Και ου μονον αυτος ουκ επαι ζετο παρ'
αυτων, αλλα και τους ενοχλουμενους εν λογισμοις παρακαλων εδιδασκε, πως αν
δυναιντο τας εκεινων επιβουλας ανατρεπειν· διηγουμενος των ενεργουντων τας
ασθενειας και τας πανουργιας. Ἕκαστος γουν, ωσπερ επαλιφεις παρ' αυτου,
κατηρχετο καταθαῤρων των νοηματων του διαβολου και των δαιμονων αυτου.
Ποσαι δε και μνηστηρας εχουσαι παρθενοι, και μονον απο του περαν ιδουσαι τον
Ἀντωνιον, εμειναν τωι Χριστωι παρθενοι; Ἤρχοντο δε και απο των εξω μερων προς
αυτον. Και αυτοι μετα παντων την ωφελειαν εσχηκοτες υπεστρε φον, ως παρα
πατρος προπεμπομενοι. Ἀμελει κοιμηθεντος αυτου, παντες, ως ορφανοι γενομενοι
πατρος, μονηι τηι εκεινου μνημηι παρακαλουσιν εαυτους, κατεχοντες αμα τας
νουθεσιας και τας παραινεσεις αυτου. 26.968 Οιον δε και το τελος αυτωι του βιου
γεγονεν, αξιον καμε μνημονευσαι, και υμας ακουσαι ποθουν τας· και τουτο γαρ
αυτου ζηλωτον γεγονε. Κατα το ειωθος επεσκεπτετο τους μοναχους τους εν τωι ορει
τωι εξω, και προσμαθων παρα της Προνοιας περι της εαυτου τελευτης, ελαλει τοις
αδελφοις λε γων· Ταυτην υμων την επισκεψιν υστεραν ποιου μαι, και θαυμαζω, ει
 
 
 
 
 

32

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παλιν εαυτους εν τωι βιωι τουτωι θεωρησομεν. Καιρος εστι καμε λοιπον αναλυσαι·
ειμι γαρ εγγυς ετων πεντε και εκατον. Οι μεν ουν ακουσαντες, εκλαιον, και
περιεπτυσσοντο και κατ εφιλουν τον γεροντα· ο δε, ως απο αλλοτριας εις ιδιαν
απαιρων πολιν, χαιρων διελεγετο· και παρηγ γελλεν αυτοις μη ολιγωρειν εν τοις
πονοις, μηδε εκκακειν εν τηι ασκησει· αλλ' ως καθ' ημεραν αποθνησκοντας ζηιν· και
καθα προειπον σπουδαζειν την ψυχην φυλαττειν απο ρυπαρων λογισμων· και τον
ζηλον εχειν προς τους αγιους, μη εγγιζειν δε Μελετιανοις τοις σχισματικοις· οιδατε
γαρ αυ των την πονηραν και βεβηλον προαιρεσιν· μηδε κοι νωνιαν εχειν τινα προς
τους Ἀρειανους· και γαρ και η τουτων ασεβεια πασιν εκδηλος εστι. Μηδ' αν
θεωρησητε προισταμενους αυτων τους δικαστας, τα ραττεσθε· παυσεται γαρ, και
θνητη και προς ολιγον εστιν αυτων η φαντασια. Καθαρους ουν εαυτους μαλλον απο
τουτων φυλαττετε, και τηρειτε την τε των Πατερων παραδοσιν, και προηγουμενως
την εις τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον ευσεβη πιστιν, ην εκ των Γραφων μεν
μεμαθηκατε, παρ' εμου δε πολ λακις υπεμνησθητε. Των δε αδελφων βιαζομενων
μειναι αυτον παρ' αυτοις, κακει τελειωθηναι, ουκ ηνεσχετο δια πολλα μεν, ως αυτος
και σιωπων ενεφαινε, και δια τουτο δε μαλιστα· οι Αιγυπτιοι τα των τελευτωντων
σπουδαιων σωματα, και μαλιστα των αγιων μαρτυρων, φιλουσι μεν θαπτειν και
περιελισσειν οθονιοις· μη κρυ 26.969 πτειν δε υπο γην, αλλ' επι σκιμποδιων τιθεναι,
και φυλαττειν ενδον παρ' εαυτοις· νομιζοντες εν τουτωι τιμαιν τους απελθοντας. Ὁ
δε Ἀντωνιος πολλακις περι τουτου και επισκοπους ηξιου παραγγελλειν τοις λαοις·
ομοιως δε και λαικους ενετρεπε, και γυναιξιν επεπληττε, λεγων, μητε νομιμον, μητε
ολως οσιον ειναι τουτο. Και γαρ τα των πατριαρχων και τα των προφητων σωματα
μεχρι νυν σωζεται εις μνηματα· και αυτο δε το του Κυριου σωμα εις μνημειον ετεθη,
λιθος τε επιτεθεις εκρυψεν αυτο, εως ανεστη τρι ημερον. Και ταυτα λεγων, εδεικνυε
παρανομειν τον μετα θανατον μη κρυπτοντα τα σωματα των τελευ τωντων, καν
αγια τυγχανηι. Τι γαρ μειζον η αγιω τερον του Κυριακου σωματος; Πολλοι ουν,
ακουσαν τες, εκρυψαν υπο γην λοιπον, και ηυχαριστουν τωι Κυριωι, καλως
διδαχθεντες. Αυτος δε, τουτο γινωσκων, και φοβουμενος μη και το αυτου ποιησωσιν
ουτως σωμα, ηπειξεν εαυ τον, συνταξαμενος τοις εν τωι εξω ορει μοναχοις· και
εισελθων εις το ενδον ορος, ενθα και μενειν ειωθει, μετα μηνας ολιγους ενοσησε·
και καλεσας τους συνοντας αυτωι (δυο δε ησαν, οιτινες και εμει ναν ενδον, δεκα και
πεντε ετη ασκουμενοι, και υπ ηρετουντες αυτωι δια το γηρας), ελεγε προς αυτους·
Ἐγω μεν, ως γεγραπται, την οδον των πατερων πο ρευομαι· ορω γαρ εμαυτον
καλουμενον υπο του Κυ ριου· υμεις δε νηφετε, και την πολυχρονιον υμων ασκησιν
μη απολεσητε· αλλ' ως νυν αρχην εχοντες, σπουδασατε τηρειν την προθυμιαν
εαυτων. Οιδατε τους επιβουλευοντας δαιμονας, οιδατε πως αγριοι μεν εισιν,
ασθενεις δε τηι δυναμει. Μη ουν φοβηθητε αυτους, αλλα μαλλον τον Χριστον αει
αναπνεετε, και τουτωι πιστευετε· και ως καθ' ημεραν αποθνησκον τες ζησατε,
προσεχοντες εαυτοις, και μνημονευοντες ων ηκουσατε παρ' εμου παραινεσεων. Και
μηδεμια εστω υμιν κοινωνια προς τους σχισματικους, μηθ' ολως προς τους
αιρετικους Ἀρειανους. Οιδατε γαρ 26.972 πως καγω τουτους εξετρεπομην δια την
χριστομα χον αυτων και ετεροδοξον αιρεσιν. Σπουδασατε δε μαλλον και υμεις αει
συναπτειν εαυτους, προηγου μενως μεν τωι Κυριωι, επειτα δε τοις αγιοις· ινα μετα
θανατον υμας εις τας αιωνιους σκηνας, ως φι λους και γνωριμους, δεξωνται και
αυτοι. Ταυτα λο γιζεσθε, ταυτα φρονειτε· και ει μελει υμιν περι εμου, και
 
 
 
 
 

33

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μνημονευετε ως περι πατρος, μη αφειτε τινας το σωμα μου λαβειν εις Αιγυπτον,
μηπως εν τοις οικοις αποθωνται· τουτου γαρ χαριν εισηλθον εις το ορος, και ηλθον
ωδε. Οιδατε δε και πως αει ενετρεπον τους τουτο ποιουντας, και παρηγγελλον
παυσασθαι της τοιαυτης συνηθειας. Θαψατε ουν το ημετερον υμεις, και υπο γην
κρυψατε· και εστω το παρ' εμου ρημα φυλαττομενον παρ' υμιν, ωστε μη δενα
γινωσκειν τον τοπον, πλην υμων μονων. Ἐγω γαρ εν τηι αναστασει των νεκρων
αποληψομαι παρα του Σωτηρος αφθαρτον αυτο. ∆ιελετε δε μου τα ενδυμα τα· και
Ἀθανασιωι μεν τωι επισκοπωι δοτε την μιαν μηλωτην, και ο υπεστρωννυομην
ιματιον, οπερ αυ τος μεν μοι καινον δεδωκε, παρ' εμοι δε πεπαλαιω ται· και
Σαραπιωνι δε τωι επισκοπωι δοτε την ετεραν μηλωτην· και υμεις εχετε το τριχινον
ενδυμα. Και λοιπον σωζεσθε, τεκνα· ο γαρ Ἀντωνιος μεταβαινει, και ουκ ετι μεθ'
υμων εστι. Ταυτα ειπων, και ασπασαμενων εκεινων αυτον, εξαρας τους ποδας, και
ωσπερ φιλους ορων τους ελθοντας επ' αυτον, και δι' αυτους περιχαρης γενομενος,
εφαινετο γαρ ανακειμενος ιλαρωι τωι προσωπωι, εξελιπε, και προσετεθη προς τους
πατερας. Κακεινοι λοιπον, καθα δεδωκεν αυτοις εντολας, θαψαντες και ειλιξαντες,
εκρυψαν υπο γην αυτου το σωμα, και ουδεις οιδε τεως, που κεκρυπται, πλην μονων
αυτων των δυο. Και των λαβοντων δε εκαστος την μηλωτην του μακαριου
Ἀντωνιου, και το τετριμ 26.973 μενον παρ' αυτου ιματιον, ως τι μεγα χρημα
φυλαττει. Και γαρ και βλεπων αυτα, ως Ἀντωνιον εστι θεωρων· και περιβαλλομενος
δε αυτα, ως τας νουθεσιας αυτου βασταζων εστι μετα χαρας. Τουτο της εν σωματι
ζωης Ἀντωνιου το τελος, κακεινη της ασκησεως αρχη. Και ει και μικρα ταυτα προς
την αρετην εκεινου, αλλ' απο τουτων λογιζεσθε και υμεις, οποιος ην ο του Θεου
ανθρωπος Ἀντωνιος, ο εκ νεωτερου μεχρι της τοσαυτης ηλικιας ισην τηρησας την
προθυμιαν της ασκησεως· και μητε δια το γηρας ηττηθεις πολυτελειαι τροφης, μητε
δι' ατονιαν του εαυτου σωματος αλλαξας το σχημα του ενδυματος, η νιψαμενος καν
τους ποδας υδατι· και ομως εν πασι διεμεινεν αβλαβης. Και γαρ και τους οφθαλμους
ασινεις και ολοκληρους ειχε, βλεπων καλως· και των οδοντων ουδε εις εξεπεσεν
αυτου· μονον δε υπο τα ουλα τετριμμενοι εγεγονεισαν, δια την πολλην ηλικιαν του
γεροντος. Και τοις ποσι δε και ταις χερσιν υγιης διεμεινε, και ολως παντων των
ποικιληι τροφηι και λουτροις και διαφοροις ενδυμασι χρωμενων φαιδροτερος μαλλον
αυτος εφαινετο, και προς ισχυν προθυμοτερος. Και το πανταχου δε τουτον
διαβεβοησθαι, και θαυμαζεσθαι μεν παρα παντων, ποθεισθαι δε και παρα των μη
εωρακοτων αυτον, της αρετης και της θεοφιλους αυτου ψυχης εστι γνωρισμα. Ου
γαρ εκ συγγραμματων, ουδε εκ της εξωθεν σοφιας, ουδε δια τινα τεχνην, δια δε
μονην θεοσεβειαν ο Ἀντωνιος εγνωρισθη. Τουτο δε ως Θεου δωρον ουκ αν τις
αρνησαιτο. Ποθεν γαρ εις τας Σπανιας και εις τας Γαλλιας, πως εις την Ῥωμην και
την Ἀφρικην, εν ορει κεκρυμμενος και καθημενος ηκουσθη, ει μη ο Θεος ην, ο
πανταχου τους εαυτου γνωριζων ανθρωπους, ο και Ἀντωνιωι τουτο κατα την αρχην
επαγγειλαμενος; Καν γαρ αυτοι κεκρυμμενως πραττωσι, καν λανθανειν εθελωσιν·
αλλ' ο Κυριος αυτους ως λυχνους δεικνυσι πασιν, ινα και ουτως οι ακουοντες
γινωσκωσι δυνατας ειναι τας εντολας εις το κατορθουν, και ζηλον της επ' αρετην
οδου λαμβανωσι. Ταυτα τοινυν τοις μεν αλλοις αδελφοις αναγνωτε, ινα μαθωσιν
οποιος οφειλει των μοναχων ο 26.976 βιος ειναι, και πεισθωσιν, οτι ο Κυριος και
Σωτηρ ημων Ἰησους Χριστος τους δοξαζοντας αυτον δοξαζει, και τους δουλευοντας
αυτωι μεχρι τελους ου μονον εις την βασιλειαν αγει των ουρανων, αλλα και ενταυθα
 
 
 
 
 

34

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρυπτομενους, και σπουδαζοντας αναχωρειν, φανερους και διαβοητους δια τε την
αρετην αυτων και την των αλλων ωφελειαν πανταχου ποιει. Ἐαν δε χρεια γενηται,
και τοις εθνικοις αναγνωτε· ινα καν ουτως επιγνωσιν, οτι ο Κυριος ημων Ἰησους
Χριστος ου μονον εστι Θεος και του Θεου Υιος· αλλ' οτι και οι τουτωι γνησιως
λατρευοντες, και πιστευοντες εις αυτον ευσεβως, τους δαιμονας, ους αυτοι οι
Ἕλληνες νομιζουσιν ειναι θεους, τουτους οι Χριστιανοι ελεγχουσιν, ου μονον μη
ειναι θεους, αλλα και πατουσι και διωκουσιν, ως πλανους και φθορεας των
ανθρωπων τυγχανοντας, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 
 
 

35

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


