In illud: Pater si possibile est
Του οσιου πατρος ημων Ἀμφιλοχιου επισκοπου Ἰκονιου λογος κατα
αιρετικων εις το· Πατερ ει δυνατον εστιν παρελθετω απ' εμου το
ποτηριον τουτο.
Παλιν ως στρατιωτης εννομος την προς τους αιρετικους αναδεχομαι μαχην,
ταξιαρχουντος Στεφανου του στρατηγου της ευσεβειας. Ὥσπερ γαρ Μωυσεως
προσευχομενου Ἰησους ετροπουτο τους πολεμιους, ουτω καγω του μαρτυρος
συνεργουντος τους εχθρους χειρουμαι της αληθειας. Ταυτα λεγω ου περιουσιαι
λογων θαρρων, αλλα τηι προσευχηι του μαρτυρος πεποιθως· διο και θαρρων
εφαπτομαι των λογων. Ου δειλιω γαρ αυτων τον εν λογοις ογκον. Ἀφοβουμαι της
κακοτεχνου απατης τα προβλημα τα. Ἔμαθον γαρ μη φοβεισθαι φοβον ου ουκ ην
φοβος. Οι μεν γαρ Χριστον φοβεισθαι και δειλιαν τον θανατον λεγουσιν, ημεις δε δια
Χριστον οσας εν σαρκι ζωμεν ημερας, τοσαυτακις αποθανειν αιρουμεθα, ινα γυμνηι
τηι κεφαληι θριαμβευσωμεν την αληθειαν. Ὅθεν ως ηδη την νικωσαν ψηφον εχων
χωρω κατ' αυτων. Χρισ τος γαρ με δια του προφητου παραθαρρυνει λεγων· Υιε
ανθρω που, μη φοβηθηις απο προσωπου αυτων, διοτι παροιστρησουσιν επι σε κυκλωι.
Ἐν μεσωι γαρ σκορπιων συ κατοικεις. Σκορπιους γαρ νυττοντας ου φοβουμαι. Ου γαρ
γυμνωι ποδι βαδιζω· εχω γαρ τα υποδηματα του ευαγγελιου της ειρηνης, ινα καν
δηχθω μη βλαβω. Και υποδησαμενοι, φησιν, τους ποδας εν ετοιμασιαι του
ευαγγελιου της ειρηνης. Φερε ουν τοις υποδημασι της ειρηνης την πολυμορφον των
αιρετικων πατησωμεν κεφαλην, ινα δι' ων αφοβως κατ' αυτων χωρουμεν,
διδαξωμεν αυτους ως μεγαλα σφαλλονται φοβον και δειλιαν τηι επι του μονογενους
προσαπτοντες φυσει. Οι γαρ παντα ακριτως και αλογιστως νοουντες και λαλουντες
και το Πατερ ει δυνατον παρελθατω το ποτηριον τουτο μη συνιεντες δειλιαν του
Χριστου καταψηφιζονται και ενδεη αυτον και ελαττονα λεγουσιν τωι προς τον
πατερα προσευχεσθαι και ζητειν της επικειμενης αναγκης την λυτρωσιν. Ἐπει ουν
εφ' υβρει του θεου τον του θεου διαβαλλουσι λογον και επ' αθετησει του πνευματος
το γραμμα περιαιδουσιν κωμωιδουντες και διασυροντες την του Χριστου οικονομιαν,
και δεινοτητι φρασεως και ευφραδιαι ρη ματων τα ιοβολα αυτων επικαλυπτουσι
δηγματα, των ακεραιο τερων αποσυλωντες την σωτηριαν, δευρο ως λογων απειροι
αυτον τον του θεου επικαλεσομεθα λογον, ινα αυτος των εαυτου λογων ερμηνευς
γενομενος εκεινων μεν στηλιτευσηι την ανοιαν, ημων δε στηριξηι την διανοιαν.
Φρασον ημιν των ειρημενων την εννοιαν, δεσποτα, αναπτυξον την φυλλιδα του
γραμματος και δειξον τον καρπον του πνευμα τος, ινα μη τωι γραμματι προσεχοντες
αποθανωμεν, αλλ' ινα τωι πνευματι προσδραμοντες της ζωης απολαυσωμεν. Το γαρ
γραμμα αποκτεινει, το δε πνευμα ζωοποιει. Ἡμας διδαξον ως νηπιον, τους δε
αιρετικους παιδευσον ως αφρονας· παιδευτης γαρ ει αφρονων και διδασκαλος
νηπιων. Ἡμιν ως νηπιοις τον μαζον της χαριτος γυμνωσον και την θηλην του
πνευματος επιδους. Το καθαρον της ευαγγελικης διδασκαλιας επιχεθηι γαλα. Των δε
αιρετικων την αφροσυνην δηλην ποιησον. Ει μη γαρ ησαν αφρονες, ουκ αν επ'
αναιρεσει σου της θεοτητος βλασφημιας υφαναν δογμα. Ειπεν γαρ εν καρδιαι αυτου
αφρων, φησιν, ουκ εστι θεος. Γυμνωσον αυτων το προσχημα της ασεβειας, ινα φανηι
το δραμα της υποκρισεως. ∆ειξον ως δια τουτο την σην προσηγοριαν περιφερουσι,
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ινα της οικειας προαιρεσεως την βλασφημιαν επικαλυψωσιν. Ειπε ουν, δεσποτα,
τινος ενεκεν επι το παθος ελθων παραιτηι το παθειν, δια τι δε φοβηι την των
Ἰουδαιων απειλην, ο μη φοβεισθαι τους αποκτεννοντας το σωμα παρεγγυωμενος.
Ὅλως δε ει φοβηι τον θανατον, τι ου παραιτηι τον θανατον; Ει γαρ εν σοι κειται το
παθειν και το μη παθειν, περιττως λεγεις το· Ει δυνατον παρελ θατω. Ἐν σοι γαρ
εστιν η καταδεξασθαι η παραιτησασθαι το παθος. Ει δε ουκ εν σοι κειται, εικοτως
δειλιαις ως ακων και παρα γνωμην επι το παθος ελκομενος. Ει δε ακων τον υπερ
ημων θανατον αναδεχηι, πως λεγεις· Ἐξουσιαν εχω θειναι την ψυχην μου και
εξουσιαν εχω παλιν του λαβειν αυτην, πως δε παλιν εν ετερωι χωριωι παιζων των
Ἰουδαιων την απειλην ελεγες· Λυσατε τον ναον τουτον και εν τρισιν ημεραις εγερω
αυτον; Ὁ τοινυν πολλαχως πολλακις προ του θανατου τον θανατον προτυπωσας και
προ του σταυρου το του σταυρου τροπαιον διαγραψας, ο ειπων οτι δει τον υιον του
ανθρωπου παραδοθηναι και σταυρωθηναι και ταφηναι και τηι τριτηι ημεραι
αναστηναι, τι ελθων νυν υπο τον σταυρον τον θανατον παραιτηι; Ει γαρ δει τον υιον
του ανθρωπου παραδοθη ναι, πως λεγεις· Ει δυνατον παρελθατω το ποτηριον τουτο;
Ὅλως δε ει το μη παθειν εβουλου, τι το παθητον ενεδυου σωμα; Ει δε σωμα παθητον
φορεσας επι το παθος ερχηι, τι λυπηι και δυσχεραι νεις; Πως δε οτε τον θανατον
διεγραφες, οτε το παθος ιστορεις, οτε τον σταυρον προετυπους, προς Πετρον
ηγανακτεις λεγοντα· Ἵλεως σοι, κυριε, ου μη εσται σοι τουτο και ουτως ηγανακτεις
ως λεγειν· Ὕπαγε οπισω μου, σατανα, σκανδαλον μου ει, οτι ου φρονεις τα του θεου,
αλλα τα των ανθρωπων; Ει ουν ανθρωπινον εστιν φρονημα, το τον θανατον
παραιτεισθαι, τινος ενεκεν νυν επιζη τεις ο παλαι διεκωλυες; Πως δε νυν εκκλιναι
τον θανατον ευχηι, ο παλαι τωι μαθητηι επιτιμων δια το δειλιαν του θανατου την
προσβολην; Ου συ ει υπο του νομου και των προφητων προ αναφωνουμενος; Ου περι
σου Ὠσηε ο προφητης ελεγεν· Ταδε λεγει κυριος· Ἐκ χειρος ᾅδου ρυσομαι αυτους,
ινα ειπωσιν· Που η νικη σου, θανατε, που το κεντρον σου, ᾅδη; Ει ουν συ ει ο εκ του
ᾅδου ρυομενος, πως δειλιαις τον θανατον; Ει δε συ τον θανατον δειλιαις, δι' ου τον
θανατον νικαν ελπιζομεν, ματαια ημων η ελπις, ανονητος η προσδοκια. Ὅλως δε ει
συ τον θανατον φοβηι, εν τινι εξομεν λοιπον τας της ζωης ελπιδας, πως δε λεγεις·
Ἐγω ειμι η ζωη και η αναστασις; Ζωη γαρ θανατον ου φοβειται, αναστασις παθος ου
δειλιαι. Ἀλλα συ ει η ζωη και η αναστασις. Τι μου ουν φοβεις την ψυχην, τι μου τους
τονους της διανοιας εκλυεις δειλιας προ φερων ρηματα; Μη φασμα ην τα κατα τον
Λαζαρον; Μη οναρ ην τα κατα την Ἰαειρου θυγατερα; Μη σκια ην τα κατα τον υιον
της χηρας; Ἀλλα αληθεια ην τα γεγενημενα. Πως ουν ο τον θανατον σκυλευσας
θανατον φοβηι, πως δε ο τους νεκρους οδωδοτας μετ' εξουσιας εγειρων ευχηι και
δειλιαις τωι θανατωι μη περιπε σειν; Τι δε ολως το περιπεσειν φοβηι; Καν γαρ
περιπεσηις, ελευθερωσηι. Ὁ γαρ ετερους ανιστων, πολλωι μαλλον το εαυτου εγειρει
σωμα. Ἢ φρασον ουν μοι την εννοιαν, δεσποτα, η παυσαι του ρηματος και μη διεληις
μου την ψυχην, η οκλασαι ποιησηις τον λογισμον. Ει γαρ συ ει ο παντα ειδως πριν
γενεσεως αυτων, πως νυν αγνοεις ποτερον δυνατον εστιν η αδυνατον παρελθειν το
ποτηριον; Ει μεν γαρ αγνοεις, ψευδεται Παυλος λεγων οτι Ουκ εστι κτισις αφανης
ενωπιον σου, παντα δε γυμνα και τετραχηλισμενα τοις οφθαλμοις αυτου. Ει δε
γινωσκεις, πως λεγεις· Ει δυνατον; Ἀγνοουντος εστι πευσις και ουκ ειδοτος
αποφασις. Φρασον ουν ημιν, δεσποτα, των ειρημενων την εννοιαν. Νυν γαρ
Ευνομιος χαιρει, νυν Ἄρειος ευφραινεται εις υποθεσιν βλασφημιας τον λογον
αρπαζοντες. Ἀλλα ματην χαιρονται. Ου γαρ εστι χαιρειν τοις ασεβεσι, λεγει κυριος.
Ου φοβουμαι γαρ τον θανατον, ως φασιν· ου παραιτουμαι το παθος, ως νομιζουσιν.
2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ει γαρ μη ηθελον δια θανατου ζωην χαρισασθαι τωι γενει των ανθρωπων, ουκ αν,
λογος ων απαθης, παθητην υπεισηλθον σαρκα. Ἐπειδη δε ειδον το γενος των
ανθρωπων απατηι και ουκ αναγκηι, γοητειαι δαιμονων και ου βιαι κρατουμενον,
υπηλθον το υμετερον σωμα, ινα εκ των εναντιων τα εναντια κατασκευασας δια
πασης εξαπατης ελευθερωσω τον ανθρωπον. Ἐπειδη γαρ μεγα εφρονει ο τυραννος,
οτι την αμαρ τιαν ευρων και δια της αμαρτιας τον θανατον εισαγαγων τον Ἀδαμ τον
του παραδεισου πολιτην, τον χειροτονητον της οικου μενης δεσποτην, δουλον και
ληιστην και γηπονον εποιησεν, δια τουτο επεχωριασα τηι γηι ως βασιλευς την σαρκα
ως αλουργιδα εχων, ινα του τυραννου αποκειρας το θρασος τηι μεν απατηι την
απατην λυσω, τηι δε αμαρτιαι την δικαιοσυνην επιστρατευσω, τωι δε θανατωι την
ζωην επαφησω. Ου φοβουμενος ουν τον θανατον δειλιω· ου γαρ ακουσιον το
πραγμα, αλλ' αυτοπροαιρετον το κατορθωμα. Ἐγω γαρ ειμι ο ποιμην ο καλος ο την
εαυτου ψυχην υπερ των προβατων αυθαιρετως προιεμενος. Ὥσπερ ουν εν μορφηι
θεου υπαρχων εαυτον εκενωσα μορφην δουλου λαβων μηδενος αναγκα σαντος,
ουτω και εκοντι τον θανατον υπομενω ου βιαι κρατουμε νος, αλλ' αυθαιρετως επι το
παθος ερχομενος. ∆ια τι δε επαθες, δεσποτα; ∆ια την των ανθρωπων σωτηριαν,
φησιν. Και λεγω τον τροπον. Ἐπειδη γαρ αποφασει θανατου το γενος των ανθρωπων
υπεβληθη δια τον εκ παρθενικης γης πλασθεντα Ἀδαμ, εγω δε ημην ο την αποφασιν
του θανατου εκβαλων, αδυνατον δε ην της τιμωριας ανεθηναι τον ανθρωπον, ει μη
αυτος εγω την εαυτου ανεκαλεσαμην αποφασιν, δια τουτο εκ παρθενικης γαστρος
καθ' ομοιοτητα του Ἀδαμ ανθρωπου μορφην λαβων υπομενω θανατον, ινα και ως
θεος λυσω την αποφασιν και ως ανθρωπος υπερ ανθρωπων καταδεξωμαι τον
θανατον. Τουτο δε ποιω, ινα μη αυθεντιαι, αλλα συμπαθειαι τον ανθρωπον
ελευθερωσω. Ει γαρ ανθρωπου αμαρτησαντος θεος ην ο κατορθωσας, ου μεγα ην το
κατορθουμενον. Νυν δε δια τουτο ανθρωπος γεγονα και υπερ του καταλυσαντος τον
νομον τον νομον επληρωσα, ινα τηι οικειοτητι του κατορθωσαντος ενα βρυνηται
των ανθρωπων το γενος. Ὅθεν και νυν εις προσωπον του Ἀδαμ δεχομαι την
αποφασιν του θανατου, ινα εκεινος δι' εμου λαβηι την χαριν της αναστασεως.
Πταισας ο Ἀδαμ συνεισηνεγκε τον θανατον, κατορθωσας εγω αντεισηγαγον την
αναστασιν. Και επειδη εβασιλευσεν ο θανατος απο Ἀδαμ μεχρι Μωυσεως, εβασι
λευσεν δε εκ του το σωμα υποχειριον εχειν το συνεργον της αμαρτιας, δια τουτο
ανελαβον το αυτο σωμα το δοκουν οργανον ειναι της αμαρτιας, <ινα> καταργησας
την αμαρτιαν ελευθερον αμαρτιας αποδειξω τον ανθρωπον. Ἄλλως δε επειδη ζωην
κακην εζων οι ανθρωποι συμπεπλεγμενοι τηι αμαρτιαι ως ειναι αυτων την ζωην
θανατου χειρονα, δια τουτο τον αγαθον θανατον της κακης ζωης προκρινας
υπομενω θανατον, ινα οι τωι καλωι θανατωι κοινωνησαντες της αληθους ζωης
απολαυσωσιν· απολαυσωσιν δε δια του βαπτισματος· Ὅσοι γαρ βαπτιζονται, εις τον
θανατον μου βαπτιζονται, ινα ωσπερ ηγερθην εγω εκ νεκρων, ουτως και αυτοι εν
καινοτητι ζωης περιπατησωσιν. Και μηδεις αμφιβαλλων λεγετω οτι το σκοτος ουκ
εργαζεται φως ουτε το μελαν αποτελει λευκοτητα, πως ο θανατος εγεννη σεν ζωην;
Ὅτι γαρ υπερ φυσιν το πραγμα, δηλον. Ἀλλ' επ' εμου μη ζητει φυσεως ταξιν. Ἐγω
γαρ ειμι ο δεσποτης της φυσεως, ο ποτε μεν την φυσιν κατα φυσιν φερεσθαι
συγχωρων, ποτε δε αυτην υπερ φυσιν ηνιοχων. Ὅταν γαρ τι εξαισιον οικονομησαι
θελω, τοτε και η φυσις την εαυτης αρνησαμενη ταξιν εκεινα πραττει, απερ αν το
εμον παρακελευηται νευμα. Και τουτο δηλον εκ της ορωμενης διακοσμησεως, οιον
τι λεγω· ο ηλιος και η σεληνη πυρ εισιν κατα φυσιν, υδωρ δε το κρυσταλλωθεν
στερεω μα, ο δη ουρανον εκαλεσα· ει φυσεως ουν δρομον επιζητεις, πως το πυρ υπο
3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του υδατος φυλαττεται η το κρυσταλλωθεν στερεωμα πως υπο της θερμης του πυρος
ου διαλυεται και διαρρει; Και ινα σου την ψυχην μη περι την ορωμενην διακοσμησιν
ασχολησω, επ' αυτην σε την οικονομιαν χειραγωγησας πειθω ως ου χρη επι ταις
παραδοξοις θαυματουργιαις φυσεως επιζητειν δρομον. Ἀναλογισαι γαρ οτι θεος ων
ανθρωπινον υπεδυην σωμα. Τουτο δε πρωτον παρα φυσιν. Ἐπει πως το τριχηι
διαστατον σωμα το ανθρωπινον τον αχωρητον, τον αμετρητον, τον πανταχου οντα,
τον πασαν την οικουμενην περιγραφοντα, τον μετρουντα τον ουρανον σπιθαμηι και
την γην δρακι και την θαλατταν κοτυληι χωρησαι ηδυνατο, ειπε. Ὅτι γαρ εχωρησεν
δηλον, επειδη και παν το πληρωμα της θεοτητος ενυκησεν εν τηι σαρκι σωματικως.
Το δε πως εγω μεν οιδα, φησιν. Οιδα γαρ α οικονομω, συ δε ακουσαι ου δυνηι·
υπερβαινει γαρ ακοην θνητην η των απορρητων ειδησις ουτως, οτι καν ποτε δια
πληθος οικτιρμων ερμηνευσαι τι θελω, ουτως ερμηνευω, ουχ ως η φυσις εχει, αλλ'
ως συ μαθειν δυνηι· δια τουτο γαρ και των δοκησει σοφων τον τυφον καταστελλων
ελεγον· Ὁ δοκων ειδεναι τι, ουδεπω ουδεν εγνωκεν, καθως δει γνωναι. Ἐπει οτι
λογος ων σαρξ γεγονα, ηκουσας, το δε πως αγνοεις. Πως γαρ ημην εν τηι σαρκι, ως
σωμα εν σωματι η ως ψυχη εν σωματι; Ουκουν συνεπαθον τωι παθητωι σωματι, αλλ'
ουκ επαθον. Θεου γαρ φυσις ου περιπιπτει παθει. Ὥσπερ ουν σαρξ γεγονα ουκ
εκπεσων του ειναι θεος, ουτως και παθος υπεμεινα ου περιπεσων παθει. Ἐγεννηθην
δι' οικονομιαν, απεθα νον δια την των ανθρωπων σωτηριαν· μαλλον δε δια τουτο
απεθανον, επειδη εγεννηθην. Μη ζητησηις ουν επ' εμου η γεννησεως ταξιν η
θανατου τροπον. α γαρ η φυσις ου ποιει, ταυτα η δυναμις αποτελει. Θεος ουν ων
ανθρωπινον υπηλθον σωμα. Τουτο πρωτον παρα φυσιν· αλλ' ου γεγονεν δια την
φυσιν αδυνα τον, επειδη εν τηι εμηι εξουσιαι εκειτο, του πεποιηκοτος την φυσιν.
Συνεχωρησα δε παλιν και αυτο το σωμα τωι γενικωι περιπεσειν θανατωι, ινα η ζωη η
του θανατου δεσποζουσα και εν αυτωι τωι θανατωι την της ζωης ενεργειαν
επιδειξηται. Το μεν ζων ζην ου δεν θαυμαστον, το δε αποθανον ζωωσαι τουτο μεγα
και παραδο ξον. ∆ιο και λυθηναι αυτο συνεχωρησα και μετα το λυθηναι ανεστησα,
ινα δειξω οτι και του σωματος υποβληθεντος θανατωι ουτως απαθης εμεινα, οτι ου
μονον το εαυτου σωμα ηγειρα, αλλα και τα των προκεκοιμημενων δικαιων σωματα
συνανεστησα. Ἑκων ουν φιλανθρωπιαι τον θανατον υπομενω, εκων δε παλιν κατα
τινα οικονομιαν τον θανατον δειλιω. ∆ειλιω γαρ τον θανα τον, ινα απατησω τον
θανατον. Ὥσπερ εν τηι ερημωι, ει μη επεινασα, ου προσηρχετο ο διαβολος. ∆ια τουτο
δε επεινασα, ινα μη νομισας αλλον ειναι Ἀδαμ προσενεγκηι το θηρατρον. Ουτως και
ωδε δια τουτο της δειλιας προφερω ρημα, ως δελεαρ, ινα εαυτωι αγκιστρευσω τον
θανατον. Ἐπειδη γαρ ειδεν ο διαβολος πολλα σημεια πεποιηκοτα, παραλυτικον
νευρωσαντα, αλαλων τας γλωσσας αρθρωσαντα, κωφων τα ωτα ανοιξαντα,
τυφλους ομματωσαντα, της θαλασσης τον φλυσμον εις γαληνην μεταβα λοντα, της
αιμορροουσης τας πηγας δια της αφης του κρασπεδου ξηραναντα, τον Λαζαρον λογωι
εγειραντα, την του Ἰαειρου θυγατερα αναστησαντα, τον της χηρας υιον εκ νεκρων
ανακαλε σαμενον, παντα ουν ταυτα θεασαμενος και εξ αυτων των πραγ ματων
πεισθεις, οτι εγω ειμι ο υιος του θεου ο εν μορφηι του ανθρωπου φανεις κατα την
των προφητων προρρησιν, φοβειται και δεδιεν σταυρωι με προσηλωσαι και θανατωι
παραδουναι, ινα μη νεκρου υπεισελθων σχημα τους νεκρους ελευθερωσω. Τι ουν
ποιω, ινα και του διαβολου την δειλιαν εις απονοιαν μεταβαλω και τον θανατον
επιδραμειν ποιησω; Φευγω ινα διωξηι, δειλιω ινα θαρρησηι, ταπεινοις κεχρημαι
ρημασιν ινα με ενα των πολλων νομισας προσδραμηι και καταπιηι. Ἐαν γαρ εμε μη
καταπιηι, τους καταποθεντας εμεσαι ουκ εχει. Ὅθεν δειλιας φθεγγομαι ρηματα, ινα
4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον απατεωνα εξαπατησας την απατην λυσω. Ῥημασιν εκεινος δολεροις ηπατησεν
τον Ἀδαμ, ρημασιν εγω δειλοις απατω τον δολερον. Ἀλλ' εκεινος μεν απατηλους
εφθεγξατο λογους, ινα τον ανθρωπον απολεσηι, εγω δειλιας φθεγγομαι ρηματα, ινα
την οικουμενην ελευθερωσω. Ἁλιευς ειμι αλιεις αλιευων. Ὥσπερ γαρ ο αλιευς τωι
αγκιστρωι τον σκωληκα περι θεις εκτεινει τον καλαμον και ποτε μεν ενδιδωσιν το
αγκιστρον, ποτε δε ελκει και υποσυρει, ινα φευγοντα τον σκωληκα δειξας
επιδραμειν τον ιχθυν παρασκευασηι, ουτως καγω τωι αγκιστρωι της θεοτητος μου
ωσπερ σκωληκα περιθεις το σωμα–Ἐγω γαρ ειμι σκωληξ και ουκ ανθρωπος–ποτε
μεν ελκω τον θανατον ως δειλιων, ποτε δε ενδιδωμι το αγκιστρον ως θαρρων, ινα ο
διαβολος ωσπερ ιχθυς τωι σκωληκι εφαλλομενος, τουτεστιν τηι σαρκι επερχομενος,
λανθανοντως τωι αγκιστρωι περιπεσηι της θεοτητος και περιπεσων ελκυσθηι, ως
πληρωθηναι επ' αυτωι το υπο του Ἰωβ ειρημενον· Ἄξεις δε δρακοντα εν αγκιστρωι.
Ου φοβουμενος ουν τον θανατον ειπον· Περιλυπος εστιν η ψυ χη μου. Ουδε δειλιων
το παθειν λεγω· Πατερ ει δυνατον παρελθατω απ' εμου το ποτηριον τουτο. Παντα
γαρ ποιω, ινα με ο θανατος μη διαφυγηι. ∆ειλιω ως ανθρωπος, ινα καταποθεις ως
ανθρωπος εργασωμαι ως θεος. Ταπεινοις κεχρημαι ρημασιν, ινα καταπιων μου την
ζυμην του σωματος ευρηι τον ανθρακα της θεοτητος δεινως αυτον κατακαιοντα.
∆ειλιω, ινα μασησηται μου το σωμα, κοκκον σιναπεως· ευρησει την δριμυτητα της
θεοτητος σφοδρως αυτον βασανιζουσαν. ∆ειλιω, ινα καταπιηι με ως ανθρωπον. Ἐαν
γαρ με καταπιηι, ευρησει την στερεαν της θεοτητος πετραν τους οδοντας αυτου
συντριβουσαν, ως πληρωθηναι επ' αυτωι το γε γραμμενον οτι Ὁ θεος συνθλασει τους
οδοντας αυτου εν τωι στοματι αυτου. ∆ια τουτο ουν κρυπτω της θεοτητος την
αυθεντιαν, προβαλλω δε της σαρκος την δειλιαν, ινα μη τηι δυναμει της θεοτητος
θηρευθηι, αλλ' ινα τηι ασθενειαι του σωματος καθαιρεθηι. Ἵνα γαρ μη μεγα φρονηι ως
υπο θεου ηττωμενος, δια τουτο δια της σαρκος αυτον απατω, ινα δι' ων
επεβουλευσεν επιβουλευθηι. Νικω τοινυν αυτον δια της ασθενειας του σωματος, ινα
μη μεγα φρονηι ως υπο θειας δυναμεως ελεγχομενος. Το γαρ υπο της θεοτητος
ηττηθηναι αυτον, δοξαν αυτωι μαλλον η υβριν εφερεν. Ὅθεν νυν αυτον δια δειλης
και ταπεινης και ασθενους σαρκος νικω, ου πειραζων αλλα πειραζομενος, ου
βαλλων αλλα βαλλομε νος, ουκ αποκτεννων αλλ' αποθνηισκων, ου σταυρων αλλα
σταυ ρουμενος, ου τυπτων αλλα τυπτομενος, ινα μη εμοι τα της νικης επιγραφηι,
αλλ' ινα δια της του ανθρωπου μορφης τωι γενει των ανθρωπων τα βραβεια
απονεμηθηι. ∆ια τουτο ουν δοκω δειλιαν, ινα ο μεν διαβολος ως ιχθυς επι το δελεαρ
πεσηι, ο δε θανατος ωσπερ στρουθιον τηι κολληι προσ παγηι. Ἐπειδη γαρ ηπατησεν
κακως, δια τουτο απαταται καλως. Ἐπειδη δια σωματικην ηδονην εγοητευσεν το
γενος των ανθρωπων, δια τουτο δια σωματος απελαυνεται του γενους. Ὅπερ
εποιησεν πασχει· ο εις τους πολλους επραξεν, τουτο παρ' ενος υπομενει. Ἀλλ' ο μεν
εποιησεν εκεινος, τοις πεπονθο σιν ολεθριον ην, ο δε εγω εις αυτον ποιω, τηι
οικουμενηι εσται σωτηριον. Ἀπατω γαρ δια του σωματος τον πλανον, ινα ελεγχ θεις
μηκετι δυνηται πλαναν ους επλανα αυτος τωι σωματι· προσ φερει τον θανατον, εγω
δι' αυτου παρεχω την αναστασιν. Ἄκων ευεργετει το γενος. ∆ι' ων γαρ τον θανατον
προσαγει, της ανα στασεως προφασιν προσαγει. Ὁ παντων επιβουλος ευεργετης της
οικουμενης γεγονεν αφνω· ευεργετησεν δε την οικουμενην πλανηθεις, πλανην τωι
κοσμωι συμφερουσαν και τροπαιον κατα της εαυτου τυραννιδος επινοησας. Ὥσπερ ο
λιθον ακοντιζων κατα πετρας την μεν πετραν ου διαρρηξει, τον δε λιθον συντριψει,
ουτως και ο διαβολος κατα του σωματος του εμου ωσπερ λιθον τον θανατον ριψας
το μεν εμον σωμα ου διεφθειρεν–Ου δωσεις γαρ τον οσιον σου ιδειν διαφθοραν–τα
5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε εαυτου κεντρα συνεθλα σεν της αντιτυπιας το στερρον υπομειναι μη δυναμενος.
Μηδεις ουν μου δι' αγνοιαν δειλιαν καταψηφιζεσθω μηδε τα πεινα ρηματα τηι
θεοτητι επιριπτετω. Ποιμην ειμι κατα τον της θεοτητος λογον· Ὁ ποιμαινων, γαρ
φησιν, τον Ἰσραηλ προσχες, ο οδηγων ωσει προβατον τον Ἰωσηφ, προβατον δε κατα
την της σαρκος οικονομιαν· Ὡς προβατον γαρ επι σφαγην ηχθην και ως αμνος
εναντι του κειροντος αυτον αφωνος. Ἐπει ουν εφεδρευει μοι ο διαβολος, αρπασαι
μου την σαρκα ως προβατον θελων, δεδιως δε ως ποιμενα την θεοτητα υπαναχωρει
και φευγει, δια τουτο κρυπτω μου ως ποιμενα την θεοτητα, προΐεμαι δε την σαρκα
ως προβατον, ινα θαρρησας προσελθηι, προσελθων δε αρπασηι, αρπασας δε μου την
σαρκα ως προβατον αναιρεθηι τηι διστομωι μαχαιραι του πνευματος. Παυσαι ουν,
αιρετικε, δειλιαν μου και αγνοιαν καταψηφιζο μενος. ∆ειλιω γαρ, ινα δειξω
αφαντασιαστον της σαρκος την αναληψιν. Λεγω· Ἡ ψυχη μου τεταρακται, ινα
μαθητε οτι ουκ αψυχον ανειληφα σωμα, ως η Ἀπολλιναριου βουλεται πλανη. Μη τα
παθη ουν της σαρκος τωι απαθει προσριψηις λογωι· θεος γαρ ειμι και ανθρωπος,
αιρετικε. Θεος ως εγγυαται τα θαυματα, ανθρωπος ως μαρτυρει τα παθηματα. Ἐπει
ουν θεος ειμι και ανθρωπος, ειπε τις εστιν ο παθων; Ει ο θεος επαθεν, ειπες το
βλασφημον· ει δε η σαρξ επαθεν, τι το παθος προσαπτεις ωι την δειλιαν ουκ
επιριπτεις; αλλου γαρ πασχοντος αλλος ου δειλιαι και ανθρωπου σταυρουμενου θεος
ου ταραττεται. Και οτι η σαρξ επαθεν, απαθους μειναντος του λογου, μαρτυς Ἠσαΐας,
ος εν πνευματι με αιμαγμενον θεασαμενος ηρωτα· Ἵνα τι σου ερυθρα τα ιματια; Τα
ιματια σου, φησιν, ερυθρα, και ουχι συ. Το μεν γαρ σωμα τιτρωσκεται, ο δε της
θεοτητος ου παραβλαπτεται λογος. Μαρτυς δε και Ἰακωβ ο πατριαρχης ο περι εμου
λεγων· Πλυνει εν οινωι την στολην αυτου και εν αιματι σταφυλης την περιβολην
αυτου. Ποιαν στολην; το σωμα. Ποιωι αιματι; τωι εκ της πλευρας ρευσαντι. Ει δε μη
εκβαλλετε μου την μαρτυριαν, εγω εμαυτωι μαρτυρω. Ἡ γαρ μαρτυρια μου αληθης
εστιν, καν μη θελητε, ην προς Ἰουδαιους ελεγον· Τι με θελετε αποκτειναι, ανθρωπον
ος την αληθειαν υμιν λελαληκα. Ἄνθρωπον ειπεν, αιρετικε, μη ουν θεον. Ουτος ουν
ο αποκτανθεις ανθρωπος Ἰησους παρα των Ἰουδαιων αυτος δειλιαι. Και μη
συνταραττε τον λογον τηι σηι αμαθειαι. ∆ια τουτο δειλιω, ινα ο θανατος ως ανθρωπωι
μοι συμπλακηι και ως παρα θεου ηττηθηι. Ἀλλα και δειλιων ου παντη παραιτουμαι το
παθος. Ει γαρ παρηιτουμην, ουκ αν ειπον· Πατερ ει δυνατον παρελθατω το ποτη ριον.
Ἤδειν γαρ, οτι ουδεν τωι πατρι αδυνατον. Ει δε εγω μεν ᾔτησα παρενεχθηναι τον
θανατον, αυτος δε ου παρηγαγεν, δυο ανακυπτει ατοπα. Ει γαρ μη δυναμενος ου
παρηνεγκεν η αφειδων παρεδωκεν, ευρισκηι, αιρετικε, εμοι μεν δειλιαν, τωι δε πατρι
αδυναμιαν προσαπτων. Ἀλλ' εμε μεν δειλιαν λεγων συγγνωμην εχεις δια την σαρκα,
τωι δε πατρι αδυναμιαν προστριβων ασυγγνωστα πταιεις ασθενεστεραν θανατου την
δυναμιν λεγων του θεου. Ἄλλως δε και ισχυροτερον με του πατρος αποφαινηι. Και
λεγω τον τροπον. Ει γαρ εγω ζων μεν εν σαρκι τον Λαζαρον ηγειρα, την Ἰαειρου
θυγατερα, τον παιδα της χηρας, αποθανων δε παλιν εν σαρκι υπερ τους
πεντακοσιους νεκρους εκ των ταφων εσκυλευσα, ο δε πατηρ ο εμος ο μητε σαρκος
μητε θανατου πειραν λαβων ενα εμε ονπερ ηγαπα παιδα, ως αυτος λεγει· Ουτος μου
εστιν ο υιος αγαπητος, εξελεσθαι εκ κινδυνων ουκ εδυνηθη, ορα τι πασχεις, αιρετικε.
Ὅτι το ισον μοι μη διδους γνωμηι το πλεον παρεχεις ακων, και ον δοκεις επι
ασθενειαι διασυρειν, ισχυροτε ρον του πατρος αποφαινηι· οτι εγω μεν και <μη>
παρακληθεις τας εν τωι ᾅδηι κατεχομενας ψυχας ερρυσαμην· Κυριε, γαρ φησιν,
ανηγαγες εξ ᾅδου την ψυχην μου, αυτος δε και παρακληθεις την τεταραγμενην μου
ψυχην των επηρτημενων ουκ ηλευθερωσεν κακων. Ἀλλα μη γενοιτο! Ουτε γαρ ο
6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πατηρ η αφειδων η αδυναμων ουκ ηλευθερωσεν με του παθους, ουτε εγω παραιτου
μενος το παθος ᾔτησα παρελθειν το ποτηριον. Ει μεν γαρ ακου σιον το παθος,
αληθως εδειλιων, ει δε αυθαιρετος ο θανατος, εδοξα δειλιαν, ινα σοφισαμενος τον
διαβολον ελευθερωσω τον ανθρωπον. Ὅθεν τουτο μη συνορων ο διαβολος ειλκυσεν
με ως καταπινειν μελλων, αγνοων οτι και τους καταποθεντας εμεσαι ειχεν. Ἅμα γαρ
επεστην τωι ᾅδηι, εσκυλευσα αυτου τους ταφους, εγυμνωσα τας θηκας. Ἐγυμνωσα δε
ου φανερως μαχομενος, αλλ' αορατως την αναστασιν παρεχομενος. Ουδενα γαρ
ελυον και παντες ανιεντο, ουδεν ελαλουν και ελευθερια εκηρυττετο, ουδενα
εκαλουν και παντες συνετρεχον. Ἅμα γαρ επεστην ως βασιλευς, κατεφρονηθη ο
τυραννος, ελαμψα ως φως και διελυθη το σκοτος. Ἦν γαρ ιδειν παντα μεν δεσμωτην
ελευθεριαν βλεποντα, παντα δε αιχμαλωτον αναστασει χορευοντα· ουτως ως αυτους
τους νεκρους εμε μεν θαυμαζοντας επι τηι νικηι, τον δε θανατον διασυροντας επι τηι
ηττηι και λεγειν· Που σου, θανατε, το κεντρον, που σου, ᾅδη, το νικος; Και ταυτα μεν
ουτως. Ὑπερ δε των ειρημενων δοξαν αναπεμψωμεν τωι παμβασιλει των ολων
Χριστωι, οτι αυτωι πρεπει δοξα, τιμη και προσκυνησις συν τωι αχραντωι πατρι και τωι
παναγιωι πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


