Epistula ad Epictetum
Του μακαριου Ἀθανασιου αρχιεπισκοπου Ἀλεξανδρειας επιστολη προς
Ἐπικτητον επισκοπον Κορινθου.
Ἐγω μεν ενομιζον πασαν ματαιολογιαν παντων, οσοι δηποτουν εισιν αιρετικοι,
πεπαυσθαι εκ της γενομενης εν Νικαιαι συνοδου· η γαρ εν αυτηι παρα των πατερων
κατα τας θειας γραφας ομολογηθεισα πιστις αυταρκης εστι προς ανατροπην μεν
πασης ασεβειας, προς συ στασιν δε της ευσεβους εν Χριστωι πιστεως. δια τουτο γουν
και νυν διαφορων γενομενων συνοδων εν τε τηι Γαλλιαι και Σπανιαι και τηι μεγαληι
Ῥωμηι παντες οι συνελθοντες τους μεν ετι κρυπτομενους και φρονουν τας τα
Ἀρειου, Αυξεντιον δη λεγω τον εν Μεδιολανωι, και Ουρσακιον, και Ουαλεντα, και
Γαιον απο της Παννονιας, παμψηφει ως αφ' ενος πνευματος κινουμενοι
ανεθεματισαν εγραψαν τε πανταχου, δια το τους τοιουτους επινοειν εαυτοις
ονοματα συνοδων, μηδεμιαν εν τηι καθολικηι εκκλησιαι συνοδον ονομαζεσθαι, ει μη
μονην την εν Νικαιαι γενομενην, τροπαιον ουσαν πασης μεν αιρεσεως, εξαιρετως δε
της Ἀρειανης, δι' ην μαλιστα και η συνοδος τοτε συνηχθη. πως τοινυν ετι μετα
τοσαυτα αμφισβητειν η ζητειν τινες επιχειρουσιν; ει μεν ουν εκ των Ἀρειανων εισιν,
ουδεν θαυμαστον, ει τα καθ' εαυτων γραφεντα διαβαλλουσιν, ωσπερ και Ἕλληνες,
ακουοντες τα ειδωλα των εθνων αργυριον και χρυσιον εργα χειρων ανθρωπων,
μωριαν ηγουνται την περι του θειου σταυρου διδασκαλιαν, ει δε των δοκουντων
ορθως πιστευειν και αγαπαν τα δηλωθεντα παρα των πατερων εισιν οι δια του
ζητειν ανασκευαζειν θελοντες, ουδεν ετερον ποιουσιν η κατα το γεγραμμενον, τον
μεν πλη σιον ποτιζουσιν ανατροπην θολεραν, λογομαχουσι δε επ' ουδενι χρησιμωι η
επι καταστροφηι των ακεραιων.
2 ταυτα δε ουτω γραφω εντυχων τοις παρα της σης θεοσεβειας πραχθεισιν
υπομνημασιν, α μηδε γραφηναι ωφελον, ινα μηδε μνημη τις τουτων τοις μετα ταυτα
γενηται. τις γαρ ηκουσε τοιαυτα πωποτε; τις ο διδαξας η μαθων; εκ μεν γαρ Σιων
εξελευσεται νομος θεου και λογος κυριου εξ Ἱερουσαλημ· ταυτα δε ποθεν εξηλθεν;
ποιος Ἅιδης ηρευξατο ομοουσιον ειπειν το εκ Μαριας σωμα τηι του λογου θεοτητι; η
οτι ο λογος εις σαρκα και οστεα και τριχας και ολον σωμα μετα βεβληται, και
ηλλαγη της ιδιας φυσεως; τις δε ηκουσεν εν εκκλησιαι η ολως παρα Χριστιανων, οτι
θεσει και ου φυσει σωμα πεφορηκεν ο κυριος; η τις τοσουτον ησεβησεν, ωστε ειπειν
αμα και φρονειν, οτι η θεοτης αυτη η ομοουσιος τωι πατρι περιετμηθη και ατελης εκ
τελειου γεγονεν, και το εν ξυλωι καθηλουμενον ουκ ην το σωμα, αλλ' αυτη η
δημιουργος ουσια της σοφιας; τις δε ακουων, οτι ουκ εκ Μαριας, αλλ' εκ της εαυτου
ουσιας μετεποιησεν εαυτωι σωμα παθητον ο λογος, ειποι αν Χριστιανον τον λεγοντα
ταυτα; τις δε την αθεμιτον ταυτην επενοησεν ασεβειαν, ωστε καν εις ενθυμησιν
ελθειν και ειπειν, οτι ο λεγων εκ Μαριας ειναι το κυριακον σωμα ουκετι τριαδα,
αλλα τετραδα εν τηι θεοτητι φρονει; ως δια τουτο τους ουτω διακειμενους της ουσιας
της τριαδος ειναι λεγειν την σαρκα, ην ενεδυσατο εκ Μαριας ο σωτηρ· ποθεν δε
παλιν ηρευξαντο τινες ισην ασεβειαν τοις προειρημενοις, ωστε ειπειν μη νεωτερον
ειναι το σωμα της του λογου θεοτητος, αλλα συναΐ διον αυτωι δια παντος
γεγενησθαι, επειδη εκ της ουσιας της σοφιας συνε στη; πως δε και αμφιβαλλειν
ετολμησαν οι λεγομενοι Χριστιανοι, ει ο εκ Μαριας προελθων κυριος υιος μεν τηι
ουσιαι και φυσει του θεου εστιν, το δε κατα σαρκα εκ σπερματος εστι ∆αβιδ, σαρκος δε
της αγιας Μαριας· τινες δε αρα ουτω τολμηροι γεγονασιν, ωστε ειπειν τον Χριστον
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον σαρκι παθοντα και εσταυρωμενον μη ειναι κυριον και σωτηρα και θεον και υιον
του πατρος; η πως Χριστιανοι θελουσιν ονομαζεσθαι οι λεγοντες εις ανθρωπον
αγιον ως επι ενα των προφητων εληλυθεναι τον λογον, και μη αυτον ανθρωπον
γεγονεναι λαβοντα εκ Μαριας το σωμα, αλλ' ετερον ειναι τον Χριστον και ετερον
τον του θεου λογον, τον προ Μαριας και προ αιωνων υιον οντα του πατρος; η πως
ειναι Χριστιανοι δυνανται οι λεγοντες αλλον ειναι τον υιον και αλλον τον του θεου
λογον;
3 ταυτα ην εν τοις υπομνημασι διαφορως μεν ειρημενα, μιαν δε την διανοιαν
και την αυτην εχοντα προς ασεβειαν βλεπουσαν δυναμιν. δια ταυτα διεκρινοντο και
διεμαχοντο προς αλληλους οι αυχουντες επι τηι ομο λογιαι των πατερων τηι εν Νικαιαι
γενομενηι. εγω δε την σην εθαυμασα θεοσεβειαν ανασχομενην, και οτι μη τουτους
επαυσε μεν ταυτα λεγοντας, την δε ευσεβη πιστιν παρεθηκεν αυτοις, ινα η
ακουσαντες ηρεμησωσιν η αντιλεγοντες ως αιρετικοι νομισθωσιν. τα γαρ
προειρημενα ουτε λεκτα ουτε ακουστα παρα Χριστιανοις, αλλα αλλοτρια κατα παντα
τροπον της αποστολικης διδασκαλιας εστιν. δια τουτο γουν καγω τα παρ' εκεινων,
ως ειρηται, εγγραφηναι γυμνως πεποιηκα τηι επιστοληι, ινα και μονον ο ακουων
θεωρηι την εν αυτοις αισχυνην και ασεβειαν· και ει και εδει δια πλειονων κατηγορειν
και διελεγχειν την αφροσυνην των ταυτα δια νοηθεντων, αλλα καλον εως τουτων
ειναι την επιστολην και μηδεν πλεον γραφειν. τα γαρ ουτω φανερως δεικνυμενα
φαυλα γυμναζειν επι πλειον και περιεργαζεσθαι ου δει, ινα μη τοις φιλονεικουσιν
ως αμφιβολα νομισθηι· η τουτο μονον αποκρινασθαι προς τα τοιαυτα και ειπειν
αρκει, οτι ουκ εστι ταυτα της καθολικης εκκλησιας, ουδε ταυτα οι πατερες εφρο
νησαν. ινα δε μη εκ της τελεον σιωπης προφασιν αναισχυντον εαυτοις οι των κακων
εφευρεται πορισωνται, καλον εκ των θειων γραφων ολιγα μνημονευσαι· ταχα καν
ουτως αιδεσθεντες παυσωνται απο των ρυπαρων τουτων επινοιων.
4 ποθεν υμιν επηλθεν ειπειν, ω ουτοι, ομοουσιον ειναι το σωμα της του
λογου θεοτητος; απο γαρ τουτου καλον αρξασθαι, ινα τουτου δεικνυμενου σαθρου
και παντα τα αλλα τοιαυτα δειχθηι. απο μεν ουν των γραφων ουκ εστιν ευρειν, θεον
γαρ εν ανθρωπινωι σωματι γεγονεναι λεγουσιν. αλλα γαρ και οι πατερες οι εν Νικαιαι
συνελθοντες ου το σωμα, αλλ' αυτον τον υιον ειρηκασιν ομοουσιον του πατρος· και
τουτον μεν εκ της ουσιας του πατρος, το δε σωμα εκ Μαριας ωμολογησαν ειναι
παλιν κατα τας γραφας. η τοινυν αρνησασθε την εν Νικαιαι συνοδον, και ως
αιρετικοι παρεισφερετε ταυτα, η ει βουλεσθε τεκνα των πατερων ειναι, μη φρονειτε
παρ' εκεινα, απερ εγραψαν αυτοι. και γαρ και εκ τουτου το ατοπον θεωρειν υμας
εξεστιν· ει ομοουσιος ο λογος τωι σωματι εκ γης εχοντι την φυσιν, ομοουσιος δε ο
λογος τωι πατρι κατα την των πατερων ομολογιαν, ομοουσιος εσται και αυτος ο
πατηρ τωι σωματι τωι εκ γης γενομενωι. και τι ετι μεμφεσθε τοις Ἀρειανοις λεγουσι
τον υιον κτισμα λεγοντες αυτοι και τον πατερα ομοουσιον τοις κτισμασιν, και εις
ετεραν ασεβειαν μετερχομενοι φασκοντες εις σαρκα και οστεα και τριχας και νευρα
και ολον σωμα μεταβεβλησθαι τον λογον και ηλλαχθαι της ιδιας φυσεως. ωρα γαρ
υμας ειπειν φανερως εκ γης αυτον γεγενησθαι· εκ γης γαρ η των οστεων και ολου
του σωματος φυσις. τις ουν η τοσαυτη παραφροσυνη, ινα και προς εαυ τους
διαμαχησθε; ομοουσιον μεν γαρ λεγοντες τον λογον τωι σωματι, ετερον προς ετερον
σημαινετε, τωι δε εις σαρκα μεταβεβλησθαι αυτου του λογου τροπην φανταζεσθε. και
τις ετι λοιπον υμων ανεξεται ταυτα και μονον φθεγγομενων; πασης γαρ αιρεσεως
πλεον εις ασεβειαν εξε κλινατε· ει γαρ ομοουσιος ο λογος τωι σωματι, περιττη της
Μαριας η μνημη και η χρεια, δυναμενου του σωματος ειναι και προ Μαριας αιδιως,
ωσπερ ουν εστι και αυτος ο λογος, ει γε καθ' υμας ομοουσιος εστι τωι σωματι. τις δε
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και η χρεια της επιδημιας του λογου, ινα η το εαυτου ομοουσιον ενδυσηται η τραπεις
απο της ιδιας φυσεως σωμα γενηται; ου γαρ εαυτης η θεοτης επιλαμβανεται, ινα και
το ομοουσιον εαυτης ενδυσηται, αλλ' ουδε ημαρτεν ο τας αλλων αμαρτιας λυτρου
μενος λογος, ινα τραπεις εις σωμα εαυτον υπερ εαυτου θυσιαν προσ ενεγκηι και
εαυτον λυτρωσηται.
5 αλλ' ουκ εστιν ουτω, μη γενοιτο, σπερματος γαρ Ἀβρααμ επι λαμβανεται,
ως ειπεν ο αποστολος· οθεν ωφειλε κατα παντα τοις αδελφοις ομοιωθηναι και
λαβειν ομοιον ημιν σωμα. δια τουτο γουν και υποκειται αληθως η Μαρια, ιν' εξ
αυτης τουτο λαβηι και ως ιδιον υπερ ημων αυτο προσενεγκηι· και ταυτην ο μεν
Ἡσαΐας προφητευων εδεικνυε λεγων, ιδου η παρθενος, ο δε Γαβριηλ αποστελλεται
προς αυτην, ουχ απλως προς παρθενον, αλλα προς παρθενον μεμνηστευ μενην
ανδρι, ιν' εκ του μνηστηρος δειξηι την Μαριαν αληθως ανθρω πον ουσαν· και του
τικτειν μνημονευει η γραφη και φησιν, εσπαργανωσεν, και εμακαριζοντο μαστοι,
ους εθηλασεν· και προσηνεχθη θυσια, ως διανοιξαντος του τεχθεντος την μητραν.
ταυτα δε παντα τικτουσης ην παρθενου γνωρισματα, και ο Γαβριηλ δε ασφαλως
ευηγγελιζετο αυτηι λεγων ουχ απλως το γεννωμενον εν σοι, ινα μη εξωθεν
επεισαγομενον αυτηι σωμα νομισθηι, αλλ' εκ σου, ιν' εξ αυτης φυσει το γεννωμενον
ειναι πιστευθηι, φανερως και τουτο της φυσεως δεικνυουσης, ως αδυνατον παρθενον
φερειν γαλα μη τεκουσαν, και αδυνατον γαλακτι τρα φηναι σωμα και
σπαργανωθηναι μη προτερον φυσει τεχθεν. τουτο εστι το περιτμηθεν οκταημερον,
τουτο Συμεων εις τας αγκαλας εδεξατο, τουτο γεγονε παιδιον, και ηυξησε
δωδεκαετης γενομενος, και εις τον τριακοστον ενιαυτον ηλθεν. ου γαρ, ως τινες
υπενοησαν, η ουσια αυτη του λογου τραπεισα περιετμηθη, αναλλοιωτος ουσα και
ατρεπτος, λεγοντος μεν αυτου του σωτηρος, ιδετε με, οτι εγω ειμι και ουκ
ηλλοιωμαι, του δε Παυλου γρα φοντος, Ἰησους Χριστος χθες και σημερον ο αυτος
και εις τους αιωνας. αλλ' εν τωι περιτμηθεντι σωματι και βασταχθεντι και φαγοντι
και καμοντι και εν ξυλωι καθηλωθεντι και παθοντι ην ο απαθης και ασωματος του
θεου λογος. τουτο ην το εν μνημειωι τεθεν, οτε αυτος επορευθη κηρυξαι και τοις εν
φυλακηι πνευμασιν, ως ειπεν ο Πετρος.
6 ο μαλιστα δεικνυσι την ανοιαν των λεγοντων εις οστεα και σαρκα
τετραφθαι τον λογον. ει γαρ τουτο ην, ουκ ην χρεια μνημειου, αυτο γαρ αν επορευθη
δι' εαυτου το σωμα κηρυξαι τοις εν τωι Ἅιδηι πνευ μασιν. νυν δε αυτος μεν επορευθη
κηρυξαι, το δε σωμα ελιξας Ἰωσηφ σινδονι απεθετο εν τωι Γολγοθαι· και δεδεικται
πασιν, οτι μη το σωμα ην ο λογος, αλλα σωμα ην του λογου. και τουτο Θωμας
ανασταν εκ νεκρων εψηλαφησε και ειδεν εν αυτωι τους τυπους των ηλων, ους
υπεμεινεν αυτος ο λογος ορων καθηλουμενους εν τωι ιδιωι σωματι και δυναμενος
κωλυειν, ουκ εκωλυεν, αλλα και ιδιοποιειτο τα του σωματος ιδια ως εαυτου ο λογος
ο ασωματος. αμελει του σωματος τυπτομενου παρα του υπηρε του ως αυτος πασχων
ελεγεν, τι με δερεις; και αψαυστος ων τηι φυσει ομως ελεγεν, τον νωτον μου εδωκα
εις μαστιγας και το προσωπον μου ουκ απεστρεψα απο εμπτυσματων· α γαρ το
ανθρωπινον επασχε του λογου, ταυτα συνων αυτωι ο λογος εις εαυτον ανεφερεν, ινα
ημεις της του λογου θεοτητος μετασχειν δυνηθωμεν. και ην παραδοξον, οτι αυτος
ην ο πασχων και μη πασχων, πασχων μεν, οτι το ιδιον αυτου επασχε σωμα και εν
αυτωι τωι πασχοντι ην, μη πασχων δε, οτι τηι φυσει θεος ων ο λογος απαθης εστιν. και
αυτος μεν ο ασωματος ην εν τωι παθητωι σωματι, το δε σωμα ειχεν εν εαυτωι τον
απαθη λογον αφανιζοντα τας ασθενειας αυτου του σωματος. εποιει δε τουτο, και
εγινετο ουτως, ινα τα ημων αυτος δεχομενος και προσενεγκων εις θυσιαν
εξαφανισηι, και λοιπον τοις εαυτου περιβαλων ημας ποιησηι τον αποστολον ειπειν,
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δει το φθαρτον τουτο ενδυσασθαι αφθαρσιαν και το θνητον τουτο ενδυσασθαι
αθανασιαν.
7 ου θεσει δε ταυτα εγινετο, μη γενοιτο, ως τινες παλιν υπελαβον, αλλ'
οντως αληθειαι ανθρωπου γενομενου του σωτηρος ολου του αν θρωπου σωτηρια
εγινετο. ει γαρ θεσει ην εν τωι σωματι ο λογος κατ' εκεινους, το δε θεσει λεγομενον
φαντασια εστιν, ευρισκεται δοκησει και η σωτηρια και η αναστασις των ανθρωπων
λεγομενη κατα τον ασεβεστατον Μανιχαιον. αλλα μην ου φαντασια η σωτηρια ημων
ουδε σωματος μονου, αλλ' ολου ανθρωπου ψυχης και σωματος αληθως η σωτηρια
γεγονεν εν αυτωι τωι λογωι. ανθρωπινον αρα φυσει το εκ Μαριας κατα τας θειας
γραφας και αληθινον ην το σωμα του σωτηρος· αληθινον δε ην, επειδη ταυτον ην τωι
ημετερωι, αδελφη γαρ ημων η Μαρια, επει και οι παντες εκ του Ἀδαμ εσμεν. και
τουτο ουκ αν τις αμφιβαλοι μνησθεις, ων εγραψεν ο Λουκας· μετα γαρ το αναστηναι
εκ των νεκρων, δοκουντων τινων μη εν τωι εκ Μαριας σωματι βλεπειν τον κυριον,
αλλ' αντι τουτου πνευμα θεωρειν, ελεγεν, ιδετε τας χειρας μου και τους ποδας μου
και τους τυπους των ηλων, οτι εγω ειμι αυτος· ψηλαφησατε με και ιδετε, οτι πνευμα
σαρκα και οστεα ουκ εχει, καθως εμε θεωρειτε εχοντα. και τουτο ειπων επεδειξεν
αυτοις τας χειρας και τους ποδας, εξ ων και διελεγχεσθαι δυνανται παλιν οι τολ
μησαντες ειπειν, εις σαρκα και οστεα ηλλοιωσθαι τον κυριον. ου γαρ ειπεν, καθως
εμε θεωρειτε σαρκα και οστεα οντα, αλλ' εχοντα, ινα μη αυτος ο λογος εις ταυτα
τραπεις νομισθηι, αλλ' αυτος εχων αυτα και προ του θανατου και μετα την αναστασιν
ειναι πιστευθηι.
8 τουτων δε ουτως εχοντων την αποδειξιν περιττον ετι των αλλων απτεσθαι
και γυμναζειν τι περι αυτων. του γαρ σωματος, εν ωι ην ο λογος, μη οντος ομοουσιου
τηι θεοτητι, αλλ' εκ Μαριας αληθως τεχθεντος, και αυτου δε του λογου μη τραπεντος
εις οστεα και σαρκα, αλλ' εν σαρκι γενομενου. το γαρ παρα τωι Ἰωαννηι λεγομενον, ο
λογος σαρξ εγενετο, ταυτην εχει την διανοιαν, καθως και εκ του ομοιου τουτο
δυνατον ευρειν· γεγραπται γαρ παρα τωι Παυλωι, Χριστος υπερ ημων γεγονε καταρα·
και ωσπερ ουκ αυτος καταρα γεγονεν, αλλ' οτι την υπερ ημων ανεδεξατο καταραν,
ειρηται καταρα γεγονεναι· ουτω και σαρξ εγενετο, ου τραπεις εις σαρκα, αλλ' οτι
σαρκα υπερ ημων ανελαβε και γεγονεν ανθρωπος. και γαρ το ειπειν, ο λογος σαρξ
εγενετο, ισον εστι παλιν ειπειν, ο λογος ανθρωπος γεγονε κατα το ειρημενον εν τωι
Ἰωηλ, εκχεω απο του πνευματος μου επι πασαν σαρκα· ου γαρ εως των αλογων ην η
επαγγελια, αλλ' εις ανθρωπους εστιν, ων ενεκα και ανθρωπος γεγονεν ο κυριος.
τουτου δε του ρητου ταυτην εχοντος την διανοιαν, εικοτως καταγνωσονται εαυτων
παντες οι νομισαντες προ της Μαριας ειναι την εξ αυτης σαρκα, και προ ταυτης
εσχηκεναι ψυχην ανθρωπινην τον λογον και εν αυτηι προ της επιδημιας αει
γεγενησθαι. παυσονται δε και οι ειποντες μη ειναι δεκτικην θανατου την σαρκα,
αλλα της αθανατου φυσεως ειναι ταυτην. ει γαρ μη απε θανεν, πως ο Παυλος
παρεδιδου Κορινθιοις, ο και παρελαβεν, οτι Χριστος απεθανεν υπερ των αμαρτιων
ημων κατα τας γραφας· πως δε ολως και ανεστη, ει μη προαπεθανεν; ερυθριασουσι
δε μεγαλως οι και ολως ενθυμηθεντες δυνασθαι αντι της τριαδος γινεσθαι τε τραδα,
ει λεγοιτο εκ Μαριας ειναι το σωμα· ομοουσιον μεν γαρ, φασιν, εαν ειπωμεν το σωμα
τωι λογωι, μενει η τριας τριας ουδεν ξενον εις αυτην επιφερομενου του λογου· εαν δε
ανθρωπινον ειπωμεν το εκ Μαριας σωμα, αναγκηι ξενου οντος κατ' ουσιαν του
σωματος και οντος εν αυτωι του λογου, τετρας αντι τριαδος γινεται δια την του
σωματος προσθηκην.
9 ταυτα ουτω λεγοντες ου νοουσιν, οπως εαυτοις περιπιπτουσιν. και γαρ καν
μη εκ Μαριας λεγωσι το σωμα, αλλ' ομοουσιον αυτο τωι λογωι, ουδεν ηττον η οπερ
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπεκριναντο, μη αρα ως φρονουντες νομισθωσιν, τουτο κατα την αυτων εννοιαν
δειχθησονται λεγοντες τετραδα. ως γαρ ο υιος κατα τους πατερας ομοουσιος ων τωι
πατρι ουκ εστιν αυτος ο πατηρ, αλλ' υιος προς πατερα λεγεται ομοουσιος, ουτω το
ομοουσιον σωμα του λογου ουκ εστιν αυτος ο λογος, αλλ' ετερον προς τον λογον·
ετερου δε οντος εσται κατ' αυτους η αυτων τριας τετρας. ου γαρ η αληθινη και
οντως τελεια και αδιαιρετος τριας δεχεται προσθηκην, αλλ' η παρα τουτων
επινενοημενη. και πως ετι Χριστι ανοι, ετερον παρα τον οντα θεον επινοουντες;
παλιν γαρ και εν τωι ετερωι αυτων σοφισματι την αφροσυνην εξεστιν οραν. ει δια το
ειναι και λεγεσθαι εν ταις γραφαις, εκ Μαριας ειναι και ανθρωπινον το σωμα του
σωτηρος, νομιζουσιν αντι τριαδος τετραδα λεγεσθαι, ως προσθηκης γινομενης δια το
σωμα, πολυ πλανωνται το ποιημα συν εξισουντες τωι ποιητηι, και υπονοουντες
δυνασθαι την θεοτητα προσ θηκην λαμβανειν· και ηγνοησαν, οτι ου δια προσθηκην
θεοτητος γεγονε σαρξ ο λογος, αλλ' ινα η σαρξ αναστηι, ουδ' ινα βελτιωθηι ο λογος,
προηλθεν εκ Μαριας, αλλ' ινα το ανθρωπινον γενος λυτρωσηται. πως ουν οιονται το
δια του λογου λυτρωθεν σωμα και ζωοποιηθεν προσ θηκην εις θεοτητα τωι
ζωοποιησαντι λογωι ποιειν; μαλλον γαρ αυτωι τωι ανθρωπινωι σωματι προσθηκη
μεγαλη γεγονεν εκ της του λογου προς αυτο κοινωνιας τε και ενωσεως· απο γαρ
θνητου γεγονεν αθανα τον, και ψυχικον ον γεγονε πνευματικον, και εκ γης
γενομενον τας ουρα νιους διεβη πυλας. η μεντοι τριας και λαβοντος εκ Μαριας σωμα
του λογου τριας εστιν ου δεχομενη προσθηκην ουδε αφαιρεσιν· αλλ' αει τελεια
εστιν, και εν τριαδι μια θεοτης γινωσκεται, και ουτως εν τηι εκκλησιαι εις θεος
κηρυττεται ο του λογου πατηρ.
10 εκ δη τουτου σιωπησουσι λοιπον και οι ποτε ειποντες τον εκ Μαριας
προελθοντα μη ειναι αυτον Χριστον και κυριον και θεον. ει γαρ μη θεος ην εν τωι
σωματι, πως ευθυς προελθων εκ Μαριας εκληθη Ἐμμανουηλ, ο εστι
μεθερμηνευομενον μεθ' ημων ο θεος; πως δε και ο Παυλος, ει μη ο λογος ην εν
σαρκι, Ῥωμαιοις εγραφεν, εξ ων ο Χριστος το κατα σαρκα, ο ων επι παντων θεος
ευλογητος εις τους αιωνας αμην; ουκουν ομολογειτωσαν και οι προτερον αρνου
μενοι τον εσταυρωμενον ειναι θεον εσφαλθαι, πειθομενοι ταις θειαις γραφαις,
μαλιστα δε τωι Θωμαι, ος μετα το ιδειν εν αυτωι τους των ηλων τυπους ανεβοησεν, ο
κυριος μου και ο θεος μου. θεος γαρ και κυριος της δοξης ων ο υιος ην εν τωι αδοξως
καθηλουμενωι και ατι μαζομενωι σωματι, το δε σωμα επασχε μεν νυττομενον εν τωι
ξυλωι, και ερρεεν εκ της τουτου πλευρας αιμα και υδωρ, ναος δε του λογου τυγχανον
πεπληρωμενον ην της θεοτητος. δια τουτο γουν ο μεν ηλιος ορων τον δημιουργον
εαυτου εν τωι υβριζομενωι σωματι ανεχομενον τας ακτινας συνεστειλε και εσκοτισε
την γην. αυτο δε το σωμα φυσιν εχον θνητην υπερ την εαυτου φυσιν ανεστη δια τον
εν αυτωι λογον, και πεπαυται μεν της κατα φυσιν φθορας, ενδυσαμενον δε τον υπερ
ανθρωπον λογον γεγονεν αφθαρτον.
11 περι δε του φανταζεσθαι τινας και λεγειν, οτι, ωσπερ εφ' εκαστον των
προφητων εγινετο, ουτω και εφ' ενα τινα ανθρωπον εκ Μαριας ηλθεν ο λογος,
περιττον εστι γυμναζειν φανεραν εχουσης της ανοιας αυτων την καταγνωσιν. ει γαρ
ουτως ηλθεν, δια τι ουτος εκ παρθενου, και μη και αυτος εξ ανδρος και γυναικος;
ουτω γαρ και εκαστος των αγιων εγεννηθη. η δια τι ουτως ελθοντος του λογου ουχ
ο εκαστου θανατος λεγεται υπερ ημων γεγενησθαι, αλλ' ο τουτου μονος; δια τι δε
καθ' εκαστον των προφητων επιδημουντος του λογου λεγεται επι μονου του εκ
Μαριας, ως απαξ επι συντελειαι των αιωνων επιδημη σαντος; η δια τι ελθοντος
αυτου, ως ηλθεν εν τοις εμπροσθεν αγιοις, οι μεν αλλοι παντες αποθανοντες ουπω
ανεστησαν, ο δε εκ Μαριας μονος τριημερος ανεστη; η δια τι ομοιως τοις αλλοις
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελθοντος του λογου λεγεται μονος ο εκ Μαριας Ἐμμανουηλ, ως σωματος πεπλη
ρωμενου θεοτητος τεχθεντος εξ αυτης; το γαρ Ἐμμανουηλ ερμηνευεται μεθ' ημων ο
θεος. η δια τι, ειπερ ουτως ηλθεν, εσθιοντος εκαστου των αγιων και πινοντος και
κοπιωντος και αποθνησκοντος ου λεγεται ως αυτος εσθιων και κοπιων και
αποθανων, αλλ' επι μονου του εκ Μαριας; α γαρ επασχε τουτο το σωμα, ταυτα ως
αυτου πασχοντος ειρηται, και των αλλων παντων λεγομενων μονον ετεχθησαν και
εγεν νηθησαν· επι του εκ Μαριας μονου ειρηται, και ο λογος σαρξ εγενετο.
12 εξ ων δεικνυται, οτι προς μεν τους αλλους παντας γεγονεν ο λογος του
προφητευειν χαριν, εκ δε Μαριας αυτος ο λογος εαυτωι σαρκα λαβων προηλθεν
ανθρωπος· τηι μεν φυσει και τηι ουσιαι λογος ων του θεου, κατα δε σαρκα εκ
σπερματος ∆αβιδ και της σαρκος Μαριας γενομενος ανθρωπος, ως ειπεν ο Παυλος.
τουτον ο πατηρ εδεικνυε και εν τωι Ἰορδανηι και εν τωι ορει λεγων, ουτος εστιν ο υιος
μου, ο αγαπητος, εν ωι ηυδοκησα. τουτον οι μεν Ἀρειανοι ηρνησαντο, ημεις δε
επιγινωσκοντες προσκυνουμεν, ου διαιρουντες τον υιον και τον λογον, αλλ' αυτον
τον λογον ειδοτες ειναι τον υιον, δι' ου τα παντα γεγονεν και ημεις ελυτρωθημεν.
διο και εθαυμασαμεν, πως ολως εν υμιν περι των ουτω φανερων γεγονε φιλονεικια,
αλλα χαρις τωι κυριωι, οτι, οσον ελυπηθημεν εντυχοντες τοις υπομνημασιν, τοσουτον
εχαρημεν επι τωι τελει τουτων. μετα γαρ συμφωνιας ανεχωρησαν και ειρηνευσαν επι
τηι ομολογιαι της ευσεβους και ορθοδοξου πιστεως. τουτο γουν καμε πολλα προτερον
σκεψαμενον πεπεικε γραψαι τα ολιγα ταυτα λογισαμενον, μη αρα εκ της σιωπης αντι
χαρας λυπη γενηται τοις εκ της συμφωνιας προφασιν του χαιρειν παρασχουσιν ημιν.
αξιω τοινυν προηγουμενως την σην ευλαβειαν και δευτερον τους ακουοντας μετα
συνειδησεως αγαθης ταυτα δεξασθαι, και ει μεν τι προς ευσεβειαν λειπει, τουτο
διορθωσασθαι και δηλωσαι μοι· ει δ' ως παρ' ιδιωτου του λογου μη κατ' αξιαν μηδε
τελειως γεγραπται, συγγνωναι παντας τηι ημετεραι περι το λεγειν ασθενειαι.
προσαγορευε παντας τους μετα σου αδελφους, σε οι συν ημιν παντες
προσαγορευουσιν· ερρωμενος εν κυριωι διαγοις αγαπητε και αληθως ποθεινοτατε.

 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


