De virginitate
ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΠΕΡΙ ΠΑΡΘΕΝΙΑΣ ΗΤΟΙ ΠΕΡΙ ΑΣΚΗΣΕΩΣ.
Ἀρχη λογου σωτηριας προς την παρθενον.
1 Πρωτον παντων πιστευσον εις ενα θεον πατερα παντοκρατορα, ορατων και
αορατων ποιητην· και εις τον μονογενη αυτου υιον Ἰησουν Χριστον, τον οντα εκ της
ουσιας του πατρος, κατα παντα ισοδυναμον τωι πατρι, τον προ αιωνων οντα· και εις
το πνευμα το αγιον το εν πατρι και υιωι ον, παρα του πατρος αποστελλομενον, και
δια του υιου διδομενον, πατηρ και υιος και αγιον πνευμα, τρεις υποστασεις, μια θεο
της, μια δυναμις, εν βαπτισμα. αυτος γαρ ο θεος ημων ο πατηρ των ολων εν εξ
ημεραις εποιησε τον ουρανον και την γην και την θαλασσαν, και παντα τα εν αυτοις.
αυτος γαρ διεκοσμησε τον ουρανον εν ηλιωι και σεληνηι και αστροις παγκαλοις. και
την γην ευπρεπως εθεμελιωσεν επανω των υδατων, διακοσμησας αυτην εν φυτοις
και ξυλοις παντοδαποις· και τηι κελευσει αυτου εκπορευονται ποταμοι μελιῤρυτοι
και πηγαι αεναοι. και προσεταξε τηι γηι και επηγαγε σαρκα και εποιησε παντα τα
θηρια της γης κατα γενος και τα πετεινα του ουρανου κατα γενος. εκελευσε τοις
υδασι, και εξηγαγεν ιχθυας και εποιησε τα κητη τα μεγαλα. υστερον δε παντων
εποιησε τον ανθρωπον και παντα παρεδωκεν αυτωι εις υπηρεσιαν. ειπεν γαρ κυριος ο
Θεος τωι υιωι αυτου· «ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν και καθ' ομοιωσιν·
και επλασε κυριος ο Θεος τον ανθρωπον λαβων χουν απο της γης και εθετο αυτον εν
τωι παραδεισωι της τρυφης εβαλε δε κυριος ο Θεος επι τον Ἀδαμ εκστασιν, και
υπνωσε και ελαβε μιαν των πλευρων αυτου και ανεπλη ρωσε σαρκα αντ' αυτης, και
ωικοδομησε την πλευραν, ην ελαβεν, εις γυναικα, και ηγαγεν αυτην προς τον Ἀδαμ
και ειπεν Ἀδαμ· αυτη νυν σαρξ εκ της σαρκος μου, και οστουν εκ των οστεων μου,
αυτη κληθησεται γυνη, οτι εκ του ανδρος αυτης εληφθη. αντι τουτου κατα λειψει
ανθρωπος τον πατερα αυτου και την μητερα αυτου και προσκολληθησεται τηι
γυναικι αυτου και εσονται οι δυο εις σαρκα μιαν.»
2 Ἄκουε, δουλη του Χριστου και παντες, οσοι θελουσι σωθηναι, και ενωτιζου
τα ρηματα μου· και καταδεξασθω τα ωτα σου θεοπνευστους λογους. «το μυστηριον
γαρ τουτο, φησι, μεγα εστι» καθως ειπεν ο μακαριος Παυλος, οτι πας ο κολλωμενος
τηι γυναικι εν σωμα εισιν αμφοτεροι. ουτως παλιν πας ανηρ η γυνη κολλωμενος τωι
κυριωι εν πνευμα εστιν. ει γαρ οι τωι κοσμωι συναπτομενοι καταλιμπανουσι τον
πατερα και την μητερα και συναπτονται ανθρωποις θνητοις, ποσωι μαλλον η
παρθενος εγκρατευομενη οφειλει καταλιπειν τα γηινα παντα και τωι κυριωι μονωι
κολληθηναι. μαρτυρει δε μοι τωι λογωι και αυτος ο αποστολος λεγων· «Ἡ γυνη η
αγαμος μεριμναι τα του κυριου, ινα ηι αγια τωι σωματι και τωι πνευματι, η δε
γαμησασα μεριμναι τα του κοσ μου, πως αρεσει τωι ανδρι αυτης, και μεμερισται.»
τουτο ουν λεγω, οτι πασα παρθενος η χηρα εγκρατευομενη, εαν εχηι φροντιδα εν τωι
κοσμωι τουτωι, αυτη η φροντις ανηρ αυτης εστι· καν κτηματα, καν υπαρχοντα εχηι,
αυτη η μεριμνα μολυνει αυτης την διανοιαν. ωσπερ γαρ δια του ανδρος το σωμα
μολυνεται, ουτως και αι σχεσεις αι κοσμικαι την ψυχην και το σωμα της
εγκρατευομενης μιαινουσι, και ουκ εστιν αγια τωι σωματι και τωι πνευματι. η δε
φροντιζουσα το εργον του Θεου, νυμφιος αυτης ο Χριστος εστιν. η γαρ αρμοζομενη
ανδρι φθαρτωι το θελημα του ανδρος αυτης ποιει· ουτως γαρ ειρηται, οτι «η γυνη του
ιδιου σωματος ουκ εξουσιαζει, αλλ' ο ανηρ.» και παλιν· «ωσπερ η εκκλησια
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υποτασσεται τωι Κυριωι, ουτως και αι γυναικες τοις ανδρασιν εν παντι.» απ' αυτων
γαρ των κοσμικων, εαν θελωμεν, και τα ανω νοουμεν. η δε συναπτομενη τωι
επουρανιωι νυμφιωι το θελημα του νυμ φιου εαυτης κατεργαζεται.
3 Τουτο δε εστι το θελημα του Χριστου· τον κολλωμενον αυτωι μηδεν ολως
περιφερεσθαι του αιωνος τουτου, μηδεν των γηΐνων φροντιζειν, αλλα μονον τον
σταυρον του σταυρω θεντος υπερ αυτου βασταζειν αυτον, και εχειν φροντιδα και
μεριμναν νυκτος και ημερας ακαταπαυστοις υμνοις και δοξο λογιαις υμνειν αυτον,
πεφωτισμενον εχειν το ομμα της διανοιας, ειδεναι το θελημα αυτου και ποιειν αυτο,
απλην εχειν την καρδιαν, καθαρον τον νουν· ελεημονα ειναι, ινα, καθως αυτος
οικτιρμων και ελεημων εστι, ουτως και ημεις εξακολουθωμεν αυτωι· πραον και
ησυχιον ειναι, ανεξικακον, μηδενι κακον αντι κακου αποδιδοντα· υβρεων πολλων
ανεχομενον, καθως αυτος υπο των Ἰουδαιων υβρισθη και υπεμεινε πληγας και
βασανους υποφερειν· και γαρ αυτος ταυτα επαθε· ραπισθεις γαρ υπο του δουλου του
αρχιερεως, ουδεν εποιησεν, αλλα μονον ειπεν· «ει κακως ελαλησα, μαρτυρησον περι
του κακου· ει δε καλως, τι με δερεις;» ουκ ηδυνατο ο κελευσας τηι γηι, ινα τους ∆αθαν
και Ἀβειρων ζωντας καταπιηι, και τουτον τον εκτειναντα την χειρα και τυψαντα τον
εαυτου δημιουργον ζωντα καταπιειν. αλλ' υπεμεινεν, ημιν υπολιμπανων
υπογραμμον, ιν' ημεις τοις εκεινου ιχνεσιν επακολουθησωμεν. συ δε, ανθρωπε, ου
βασταζεις υπο του ομογενους σου ανθρωπου υβρισθηναι; μιμησαι τον δεσποτην σου.
ει γαρ εκεινος Θεος ων εβασταζε δια σε υπο ανθρωπου αμαρτωλου ραπισθηναι, συ
αγανακτεις οτι ομοιος σου ανθρωπος ελοιδορησε σε, και ζητεις ανταποδουναι αυτωι;
ω πολλης ανοιας και αφροσυνης μεγαλης! δια τουτο και κολασις ημιν ητοιμασται,
και εαυτοις το πυρ εξαπτομεν· οτι και λογικοι οντες τοις αλογοις ζωοις εαυτους
εικαζομεν. ταπεινοφροσυνηι πολληι εις τον κοσμον τουτον εληλυθεν, και πλουσιος
ων επτωχευσε δι' ημας, ιν' ημεις τηι εκεινου πτωχειαι πλουτησωμεν. και Θεος ων
γεγονεν ανθρωπος δι' ημας, και εγεννηθη εκ της θεοτοκου Μαριας, ινα ελευθερωσηι
ημας εκ της δυναστειας του διαβολου.
4 Ὅθεν ο σωθηναι θελων ποιει εαυτον μωρον εν τωι κοσμωι τουτωι, ινα παρα
τωι Θεωι ακουσηι σοφος. οι γαρ ανθρω ποι τους ειδοτας δουναι και λαβειν και
αγοραζειν και πωλειν, και πραγματευεσθαι και αφυστερειν τα του πλησιου και πλεο
νεκτειν και δανειζειν και τον ενα οβολον ποιειν δυο, τουτους φρονιμους
αποκαλουσιν· ο δε Θεος μωρους και ασυνετους και αμαρτωλους τους τοιουτους
καλει. Ἄκουε γαρ, φησι, τι αυτος ο Θεος δια Ἱερεμιου του προ φητου ειρηκεν· «ο
λαος ουτος υιοι αφρονες εισι του κακοποιησαι· το δε καλον ποιησαι ουκ
επεγνωσαν.» και ο μακαριος Παυλος· «η σοφια του κοσμου τουτου μωρια παρα τωι
Θεωι εστι· και ο θελων σοφος γενεσθαι μωρος γενεσθω, ινα γενηται σοφος.» και
παλιν ο αυτος λεγει· «αδελφοι, μη παιδια γινεσθε ταις φρεσιν, αλλα τηι κακιαι
νηπιαζετε.» ο γαρ Θεος εις τα γηινα θελει μωρους ειναι, εις δε τα επουρανια
φρονιμους· και γαρ αυτος ο αντιδικος ημων διαβολος φρονιμος εστι τηι κακιαι, και
ημας δει αυτωι φρονιμως ερχεσθαι προς το νικησαι αυτου τας κακοτεχνους
επιβουλας. λεγει γαρ ο σωτηρ εν τοις ευαγγελιοις· «γινεσθε φρονιμοι ως οι οφεις και
ακεραιοι ως αι περιστεραι.» ο δε καλουμενος παρ' αυτωι φρονιμος, ουτος εστι
σοφιζομενος ποιησαι το θελημα του Θεου, και φυλασσειν τας εντολας αυτου.
5 Μεγα φαρμακον εστι σωτηριας η ταπεινοφροσυνη· ο γαρ σατανας ουχ
ενεκεν πορνειας η μοιχειας η κλοπης κατη νεχθη εκ των ουρανων, αλλ' η
υπερηφανια αυτον κατεβαλεν εις τα κατωτερα μερη της αβυσσου· ουτως γαρ
ειρηκεν· «αναβησομαι, και θησομαι τον θρονον μου ενωπιον του Θεου, και εσομαι
ομοιος τωι υψιστωι» και δια τουτον τον λογον κατεβληθη, και εγενετο η κληρονομια
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου το πυρ το αιωνιον. η ουν υπερηφανια εν τωι διαβολωι εστιν, η δε ταπεινο
φροσυνη εν τωι Χριστωι· αυτος γαρ ο κυριος λεγει, οτι «ο θελων εν ημιν ειναι μεγας
εστω παντων δουλος.» ο γαρ Θεος των ταπεινων εστιν.
6 Ἀγαπησωμεν σφοδρα την νηστειαν· μεγα γαρ φυλακτη ριον εστιν η νηστεια
και η προσευχη και η ελεημοσυνη· εκ θανατου γαρ ρυονται τον ανθρωπον. ωσπερ
γαρ δια βρωματος και παρακοης εξεβληθη ο Ἀδαμ εκ του παραδεισου, ουτως πα λιν
δια νηστειας και υπακοης ο θελων εισερχεται εις τον παρα δεισον. εν ταυτηι τηι αρετηι
κοσμησον σου το σωμα, ω παρθενε, και αρεσεις τωι επουρανιωι νυμφιωι· αι γαρ τωι
κοσμωι συναπτομεναι και μυροις και θυμιαμασι και ευωδιαις και εν ιματιοις
πολυτελεσι και χρυσωι καλλωπιζουσαι τα σωματα εαυτων προς το αρεσαι τοις
ανθρωποις Θεωι αρεσαι ου δυνανται. ο δε Χριστος ουδεν τουτων χρηιζει παρα σου, ει
μη μονον καρδιαν κα θαραν και σωμα αμολυντον υπωπιαζομενον υπο νηστειας. εαν
δε ερχωνται τινες και λεγωσι σοι, οτι μη νηστευε πυκνα, ει δε μη γε, ασθενεστερα
γενησηι· ου πιστευσεις αυτοις ουδ' ου μη υπακουσεις αυτοις· ο γαρ εχθρος αυτους
υποβαλλει. μνησθητι το γεγραμμενον, οποτε οι τρεις παιδες και ∆ανιηλ
ηιχμαλωτευθησαν υπο Ναβουχοδονοσορ βασιλεως Βαβυλωνος και αλλα παιδαρια
μετ' αυτων, και εταξεν αυτους ο βασιλευς εσθιειν απο της τρα πεζης αυτου και
πινειν απο του οινου αυτου· ∆ανιηλ δε και οι τρεις παιδες ουκ ηθελον αυτοι
αλισγηθηναι απο της τραπεζης του βασιλεως, αλλα λεγουσι τωι ευνουχωι τωι
παραλαβοντι αυτους· «δος ημιν απο των σπερματων της γης, και φαγομεθα.» Και
λεγει αυτοις ο ευνουχος· φοβουμαι εγω την βρω σιν υμων και την ποσιν, μηποτε
οφθωσι τα προσωπα υμων σκυθρωπα ενωπιον του βασιλεως παρα παντα τα
παιδαρια τα εσθιοντα εκ της τραπεζης του βασιλεως και καταδικασει με· ειπον δε
αυτωι πειρασον τους δουλους σου ημερας ωσει δεκα, και δος ημιν· και εδωκεν αυτοις
οσπρια φαγειν και υδωρ πιειν· και εισηγαγεν αυτους ενωπιον του βασιλεως, και
ωφθησαν αι ιδεαι αυτων εκλεκται παρα τα παιδαρια τα εσθιοντα την τραπεζαν του
βασιλεως.
7 Ὁραις τι ποιει η νηστεια· και νοσους θεραπευει και ρευ ματα σωματικα
ξηραινει και δαιμονας εκβαλλει και λογισμους πονηρους αποδιωκει και τον νουν
λαμπροτερον ποιει και καρ διαν καθαραν και σωμα ηγιασμενον και τωι θρονωι του
Θεου παριστησι τον ανθρωπον· και, ινα μη νομισηις, οτι ταυτα απλως λεγονται, εχεις
μαρτυριαν εν τοις ευαγγελιοις παρα του σωτηρος ειρημενην· ηρωτησαν αυτον οι
μαθηται αυτου λεγοντες· κυριε, δειξον ημιν, ποιωι τροπωι τα ακαθαρτα πνευματα
φυγα δευονται. ειπεν δε ο κυριος· «τουτο το γενος ουκ εκβαλλεται, ει μη εν
νηστειαις και προσευχαις.» πας ουν ο υπο πνευματος ακαθαρτου οχλουμενος, εαν
νοησηι και χρησηται τωι φαρμακωι τουτωι, λεγω δη τηι νηστειαι, ευθυς το πνευμα το
πονηρον στενοχωρουμενον αναχωρει, φοβουμενον την νηστειαν. πανυ γαρ
τερπονται οι δαιμονες τηι κραιπαληι και τηι αναπαυσει του σωματος. μεγαλη δυναμις
νηστεια, και μεγαλα κατορθωματα γινεται δι' αυτης, επει ποθεν και οι ανθρωποι
μεγαλας δυναμεις επιτελουσι, και σημεια δι' αυτων γινεται, και ιαματα τοις
καμνουσι δι' αυτων δωρειται ο Θεος, ει μη παντως δι' ασκη σεως και
ταπεινοφροσυνης και πολιτειας αγαθης; νηστεια γαρ αγγελων βιος εστι, και ο
χρωμενος αυτηι αγγελικην ταξιν εχει. και μη νομισηις, αγαπητε, οτι ουτως απλως
εστιν η νηστεια· ου γαρ ο νηστευων απο βρωματων μονον εκεινος κατωρθωσεν,
αλλ' ο απεχομενος απο παντος πονηρου πραγματος, τουτωι λογιζεται η νηστεια· εαν
γαρ νηστευσηις και μη τηρησηις το στομα σου λαλησαι λογον πονηρον η οξυχολιαν η
κευδος η επι ορκιαν η καταλαλησηις κατα του πλησιον σου· εαν ταυτα εξελθηι εκ του
στοματος του νηστευοντος, ουδεν ωφελησεν, αλλα και ολον τον κοπον αυτου
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απωλεσε. συ ουν, δουλη του Χριστου. και παντες οσοι θελουσι σωθηναι, εαν
νηστευσηις, αγνισον σε αυτην απο πασης φιλαργυριας· οτι ο αγαπων αργυριον ου δυ
ναται τον Θεον αγαπαν. «ριζα γαρ παντων των κακων εστιν η φιλαργυρια.»
8 Την κενοδοξιαν και την αλαζονειαν ισχυρως φευγε. εαν υποβαληι σοι
λογισμος, οτι μεγαλη γεγονας και καλη, προβεβηκυια τηι αρετηι, μη πιστευσηις αυτωι·
ο εχθρος γαρ εστιν ο εμποδιζων και κενοδοξιαν υποβαλλων· ουκ ανεξηι ουν του
λογισμου επαινουντος σε· εαν δε υποβαληι σοι ο λογισμος λεγων, οτι μη θελε κοπιαν
ουτως δυσκολως, δυνασαι σωθηναι, ουκ ακουσεις αυτου· ο εχθρος γαρ εστιν ο
υποβαλλων χαυνωσιν και ολιγωριαν, ινα σε καταβαληι απο της εναρετου σου
πολιτειας· πολλα γαρ εστι μηχανηματα εκ του εχθρου γινομενα τοις δουλοις του
Θου· υποβαλλει γαρ τοις ανθρωποις ερχεσθαι και επαινειν λογους προς το υψωθηναι
την καρδιαν αυτου. συ δε μη καταδεξηι επαινον ανθρωπων· εαν δε τις σοι ειπηι
«μακαριος ει», λεγε αυτωι, εαν εξελθω εκ του σωματος τουτου καλως τελειωσας,
τοτε μακαρισθησομαι· αρτι γαρ ου πιστευω εμαυτωι οτι μακαριος ειμι· οι γαρ
ανθρωποι ως ανεμος ουτω μεταβαλλομεθα. πολλακις δε υποβαλλει σοι εξουθενειν
τους εσθιον τας· μη πιστευσηις αυτωι· αλλοτριος γαρ εστι· παντων γαρ ελαχιστοτερον
σεαυτον λογιζου, ινα πολλους προαξηις εις την βασιλειαν των ουρανων, και παρα
Θεωι υψωθησηι· υποβαλλει δε ο εχθρος και ασκησιν μεγαλην, ινα το σωμα ασθενες
και αχρησιμον ποιησηι. σου ουν ο νηστεια μετρον εχετω· νηστευσον ολον τον
ενιαυτον χωρις πασης αναγκης· ωραι δε ενατηι της ημερας, εν υμνοις και προσευχαις
διατελεσασα, μεταλαμβανε τον αρτον σου εν λαχανωι αναπεποιημενωι ελαιωι· παντα
αγνα οσα αψυχα.
9 Συ δε, ω παρθενε, μηδεις καταμανθανετω την ασκησιν σου μηδε αυτων των
ιδιων σου συγγενων· αλλ' ει τι ποιεις, εν κρυπτωι ποιει· και ο πατηρ σου ο ουρανιος ο
βλεπων εν τωι κρυπτωι, αποδωσει σοι· εαν δε φανερωσηις σου τον βιον, κενοδοξια σοι
τικτεται και ζημιοι· εαν δε ευρηις ψυχην ομοσυμφωνον πονουσαν τωι Θεωι, ως και συ,
ταυτηι μονηι αποκαλυψον εν μυστηριωι· εκει ουκ εστι κενοδοξια· ελαλησας γαρ, ινα
σωθηι ψυχη· πολυν μισθον ληψηι, εαν σωθηι δια σου ψυχη. τοις εχουσι ποθον ακουειν
λαλει τα συμφεροντα. εαν δε ακουηι και μη ποιηι, μηδεν λαλει. λεγει γαρ ο κυριος·
«μη δωτε τα αγια τοις κυσι, μηδε βαλητε τους μαργαριτας υμων εμ προσθεν των
χοιρων·» κυνας γαρ και χοιρους αποκαλει ο Θεος τους εν ατιμωι βιωι διαγοντας·
μαργαριται γαρ τιμιοι εισιν οι του Θεου λογοι τοις αξιοις μονοις διδομενοι.
10 Ὦ μακαρια ψυχη, η ακουσασα τουτους τους λογους τους γεγραμμενους εν
τωι βιβλιωι τουτωι και ποιουσα! μαρτυρομαι παντι ακουοντι τα ρηματα ταυτα και
ποιουντι, οτι το ονομα αυτου γραφησεται εν τηι βιβλωι της ζωης, και εν τωι τριτωι
ταγματι των αγγελων ευρεθησεται. εαν προσευχηι η ψαλληις η αναγινωσκηις, κατ'
ιδιαν καθου· μηδεις ακουετω, ει μη συ μονη. και εαν εχηις ομοψυχους μιαν η δυο
παρθενους· λεγει γαρ ο Χριστος· «οπου δυο η τρεις εισι συνηγμενοι εν τωι ονοματι
μου, εκει ειμι εν μεσωι αυτων.» αποθου το γυ ναικειον φρονημα και λαβε θαρσος και
ανδρειαν. εν γαρ τηι βα σιλειαι των ουρανων ουκ εστιν αρσεν και θηλυ, αλλα πασαι αι
ευαρεστησασαι γυναικες ανδρων ταξιν λαμβανουσιν. επιλαθου τα νεωτερικα
σχηματα, ινα λαβηις τιμην της καλης χηρας. λεγει γαρ ο αγιος Παυλος· «τιμα χηρας,
τας οντως χηρας· η δε οντως χηρα και μεμονωμενη ηλπικεν επι Θεον και προσμενει
ταις δεησεσι και ταις προσευχαις νυκτος και ημερας. η δε σπαταλωσα ζωσα τεθνηκε.
χηρα καταλεγεσθω μη ελαττον ετων εξηκοντα, γεγονυια ενος ανδρος γυνη, ει
ετεκνοτροφησεν, ει εξενοδοχησεν, ει αγιων ποδας ενιψεν, ει θλιβομενοις επηρκεσεν,
ει παντι εργωι αγαθωι επηκολουθησε. νεωτερας δε χηρας παραι του· οταν γαρ
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταστρηνιασωσι του Χριστου, γαμειν θελουσιν, εχουσαι κριμα οτι την πρωτην
πιστιν ηθε τησαν.»
11 Συ δε, ει μεν ου ποιεις τα νεωτερικα σχηματα, ουκ ακουεις νεωτερα, αλλα
και πρεσβυτης αποκαληι και τιμην εχεις ως πρεσβυτερα· η υποστασις των ιματιων
σου μη ητω πολυτιμος. Ὁ επενδυτης σου μελας. μη βεβαμμενος εν βαφηι, αλλ'
αυτοφυης ιδιοχροος η ονυχιζων· και το μαφοριον ακροσσον, ωσαυτως της αυτης
χροας· και χειριδια ερεα περικαλυπτοντα τους βραχιονας εως των δακτυλων των
χειρων, τας τριχας της κεφαλης περι κεκομμενας και κεφαλοδεσμιον ερεουν,
περισφιγγον την κεφαλην και κουκουλιον και επωμιον ακροσσον. εαν δε συνανταις
αν θρωπωι, το προσωπον κατακεκαλυμμενον εστω, κατω νευον, και ουκ επαρηις
ανθρωπωι το προσωπον σου, ει μη μονον τωι Θεωι σου. Ὅταν στηις εις προσευχην τους
ποδας σου περικεκαλυμ μενους εχε εν υποδημασιν· αυτος γαρ ο στολισμος ιεροπρε
πης εστιν· ουκ εκδυσηι γυμνη· νυκτος δε και ημερας το ιματιον σου εστω καλυπτον
την σαρκα σου. ου μη ιδηι αλλη γυνη το σωμα σου γυμνον ανευ πασης αναγκης· αλλ'
ουδε αυτη κατα νοησεις αποκεκαλυμμενη τωι σωματι. εξοτου γαρ εταξω τωι Θεωι
εγκρατευεσθαι, το σωμα σου ηγιασμενον εστι και ναος Θεου. ου χρη ουν τον ναον
του Θεου αποκαλυπτεσθαι υπο τι νος. ου πορευσηι εις βαλανειον υγιαινουσα ανευ
πασης αναγ κης, ου μη βαψηις ολον το σωμα σου εις υδωρ, οτι αγια ει κυ ριωι τωι Θεωι·
και ου μιανεις την σαρκα σου εν ουδενι κοσμικωι, αλλα μονον το προσωπον σου
νιψαι, και τας χειρας και τους ποδας· οταν νιψηις το προσωπον σου, ου νιψηι ταις δυο
χερσιν ουδε μη εκτριψηι τα μηλα της οψεως σου ουδε μη βαληις ποαν ουδε νιτρον
ουδε τα ομοια τουτοις. αι κοσμικαι γαρ ταυτα ποιουσιν· αλλ' εν υδατι καθαρωι νιψηι.
12 Ουκ επιχρισηι το σωμα σου μυρωι πολυτελει, ουδε επι βαλεις επι τα ιματια
σου αρωματα πολυτιμα. Ἐαν δε το σωμα σου ασθενεστερον γενηται, χρησαι οινωι
ολιγωι δια τον στο μαχον. εαν δε, ο μη γενοιτο, εις κακωσιν εμπεσηις, σεαυτης επι
μελου· μη δωις τοπον τοις ανθρωποις λεγειν, οτι εκ της ασκη σεως αυτης συνεβη
αυτη η κακωσις, αλλα πριν η τινα ειπειν σοι, συ σεαυτης φροντισον, εως αν ταχυ
αναστηις, και παλιν τον κανονα σου ελκυσηις. ολον τον χρονον της ζωης σου εν
νηστειαις και προσευχαις και ελεημοσυναις διατελει. μακαριος ο ακουων ταυτα.
νυκτος και ημερας μη αποστητω ο λογος του Θεου εκ του στοματος σου. ητω δε το
εργον σου διαπαντος μελετη των θειων γραφων. ψαλτηριον εχε και τους ψαλμους
μανθανε. ανατελλων ο ηλιος βλεπετω το βιβλιον εν ταις χερσι σου, και μετα τριτην
ωραν συναξεις επιτελει, οτι ταυτηι τηι ωραι επαγη το ξυλον του σταυρου· εκτηι ωραι
επιτελει τας προσευχας μετα ψαλμων και κλαυθμου και δεησεως, οτι εν αυτηι τηι ωραι
ε κρεμασθη ο υιος του Θεου επι σταυρου· ενατηι ωραι παλιν εν υμνοις και δοξολογιαις
μετα δακρυων εξομολογουμενη τα παραπτωματα σου, τον Θεον ικετευε, οτι εν αυτηι
τηι ωραι ο κυριος κρεμαμενος επι σταυρου απεδωκε το πνευμα. και μετα την συναξιν
της ενατης εσθιε τον αρτον σου, ευχαριστησασα τωι Θεωι επι της τραπεζης σου ουτως·
ευλογητος ο Θεος ο τρεφων με εκ νεοτητος μου, «ο διδους τροφην πασηι σαρκι»· πλη
ρωσον χαρας και ευφροσυνης την καρδιαν μου, ινα παντοτε πασαν αυταρκειαν
εχοντες περισσευωμεν εις παν εργον αγαθον εν Χριστωι Ἰησου τωι κυριωι ημων, μεθ'
ου σοι δοξα, τιμη, κρατος συν αγιωι πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων, αμην.
13 Και οταν καθεσθηις επι της τραπεζης και ερχηι κλασαι τον αρτον,
σφραγισασα αυτον τριτον, ουτως ευχαριστουσα λεγε· ευχαριστουμεν σοι πατερ ημων
υπερ της αγιας αναστασεως σου· δια γαρ Ἰησου του παιδος σου εγνωρισας ημιν
αυτην· και καθως ο αρτος ουτος εσκορπισμενος υπαρχει ο επανω ταυτης της
τραπεζης και συναχθεις εγενετο εν, ουτως επισυναχθητω σου η εκκλησια απο των
περατων της γης εις την βασιλειαν σου, οτι σου εστιν η δυναμις και η δοξα εις τους
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιωνας των αιωνων, αμην. Ἐαν δε συμπαρωσι μετα σου δυο η τρεις παρθενοι
ευχαρισ τητωσαν επι τον προκειμενον αρτον και συνευχεσθωσαν. εαν δε ευρεθηι
κατηχουμενη εν τηι τραπεζηι, μη συνευχεσθω μετα των πιστων, ουδε μη καθισηις
φαγειν τον αρτον σου μετ' αυτης ουδε παλιν καθισεις φαγειν τον ψωμον σου μετα
γυναικων αμελεστερων και γελοιαστριων ανευ αναγκης· συ γαρ αγια ει κυριωι τωι
Θεωι, και το βρωμα σου και το πομα σου ηγιασ μενον εστι· δια γαρ των προσευχων
και των αγιων ρηματων αγιαζεται. παρθενοι ευλαβεις και θεοσεβεις συμφαγονται
σοι· ου συνδειπνησεις μετα γυναικων υπερηφανων, ουδ' ου μη κτησηι φιλην γυναικα
αλαζονα. λεγει γαρ η θεια γραφη· «ο απτομενος πισσης μολυνθησεται, και ο
κοινωνων υπερη φανωι ομοιωθησεται αυτωι.» καθεζομενης πλουσιας μετα σου επι
της τραπεζης, εαν ιδηις γυναικα πενιχραν, καλεσεις αυτην εις το φαγειν και ουκ
αισχυνθησηι εις την πλουσιαν. μη αγαπησηις την δοξαν των ανθρωπων υπερ την
δοξαν του Θεου· ο γαρ Θεος των πτωχων και των εξουδενωμενων εστι. μακαρια
ψυχη η φυλασσουσα ταυτα.
14 Ουκ αγαθον νεωτεραν συναναστρεφεσθαι μετα νεω τερας· ει δε μη γε,
ουδεν καλον πραττουσι· μια γαρ της μιας παρακουει και μια της μιας καταφρονει.
αλλα υπο πρεσβυτιδα ειναι αγαθον. η γαρ πρεσβυτις ου συγκαταβαινει τοις θελη
μασι της νεωτερας. ουαι παρθενωι τηι μη ουσηι υπο κακονα. εστι γαρ ως πλοιον τον
κυβερνωντα μη εχον. κεκλασμενων γαρ των αυχενων μη εχον τον οδηγον ριπτεται
υπο των κυματων ωδε κακεισε, εως προσκρουει προς πετραν και ευθυς απολλυται·
ουτως εστι πασα παρθενος μη εχουσα, ον φοβειται. μακαρια παρθενος η ουσα υπο
κακονα· εσται γαρ ως αμπε λος εν παραδεισωι καρποφορος· και ελθων ο γεωργος
αυτης διακαθαιρει τα κληματα αυτης και ποτιζει και κνιζει τας σαπρας βοτανας τας
κυκλωι αυτης. εκεινη δε εχουσα τον πο νουντα αποδιδωσι τιμιον τον καρπον αυτης
εν καιρωι ευθετωι. φυλασσε δε και ποιει τας δοξολογιας τας επι της τραπεζης, και
εσται σοι το βρωμα και το πομα ηγιασμενον· οταν ουν αναστηις εκ της τραπεζης,
παλιν ευχαριστουσα λεγε επι τρις· «ελεημων και οικτιρμων ο κυριος, τροφην εδωκε
τοις φοβουμενοις αυτον. δοξα πατρι και υιωι και αγιωι πνευματι». και μετα την
δοξολογιαν παλιν την ευχην πληρωσον λεγουσα ουτως· «Ὁ Θεος ο παντοκρατωρ και
κυριος ημων Ἰησους Χριστος, το ονομα το υπερ παν ονομα, ευχα ριστουμεν σοι και
αινουμεν σε, οτι κατηξιωσας ημας μετα λαβειν των αγαθων των σων, των σαρκικων
τροφων. δεο μεθα και παρακαλουμεν σε, κυριε, ινα και τας επουρανιους τροφας ημιν
δωρησηι· και δος ημιν τρεμειν και φοβεισθαι το φρικτον και εντιμον ονομα σου, και
μη παρακουειν των εντολων σου· τον νομον σου και τα δικαιωματα σου εγκατα θου
εν ταις καρδιαις ημων, αγιασον δε ημων το πνευμα και την ψυχην και το σωμα δια
του ηγαπημενου σου παιδος, του κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου σοι δοξα, τιμη,
κρα τος εις τους αιωμας των αιωνων, αμην.»
15 Εισι γαρ πλειονες των κοσμικων, οιτινες εισιν ανοη τοι και ως τα αλογα
ζωα τρεφομενοι, ανισταμενοι πρωι και ζητουντες, τινα πλεονεκτησουσι, τινα
καταδυναστευσουσιν, ινα εμπλησωσι την αισχραν αυτων γαστερα· ουτοι ουκ οιδασι
τον Θεον δοξαζειν επι της τραπεζης. επι τουτων ειπεν ο θεσπε σιος Παυλος· «ουτοι
εισιν οι εχθροι του σταυρου του Χριστου, ων το τελος απωλεια, ων ο Θεος η κοιλια,
και η δοξα εν τηι αισχυνηι αυτων, οι τα επιγεια φρονουντες· ημων δε το πολιτευμα εν
ουρανοις υπαρχει.» ουτοι χειρονες και των θηριων και των κτηνων εισι· τα γαρ
κτηνη και τα θηρια οιδασι τον ποιησαντα αυτους Θεον, και ευλογουσιν αυτον· οι δε
ανθρωποι, οι υπο των χειρων αυτου πλασθεντες και εικονα αυτου φορουντες, ουκ
οιδασι τον ποιησαντα αυτους· αλλ' ομολογουσιν αυτον μεν εν τωι στοματι αυτων,
τοις δε εργοις αρνουνται αυτον· «συ πιστευεις οτι εστι Θεος; καλως ποιεις, και τα
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δαιμονια πιστευουσι και φριττου σιν· η πιστις χωρις των εργων νεκρα εστι.» τι γαρ
ωφελειται ανθρωπος ομολογων, οτι ενι Θεος, τοις δε εργοις αυτου τοις πονηροις
αρνειται αυτον; πως ομολογει δεσποτην εχειν, μη δουλευων αυτωι; δια τουτο γαρ
ακουει του κυριου αυτου και οι δουλοι οιδασι τους αγορασαντας αυτους και τιμωσιν
αυτους, και ημεις οφειλομεν τιμαν αυτον, ου λογωι μονον αλλα και εργωι· αυτος γαρ
ο κυριος ημων Ἰησους Χριστος εν τωι ευαγγελιωι εμαρτυρησε λεγων· «ου πας ο λε
γων μοι κυριε, κυριε, εισελευσεται εις την βασιλειαν των ουρανων.» και παλιν· «ου
μη ληψηι το ονομα κυριου του Θεου σου επι ματαιωι.» και παλιν προσε ταξεν ημιν
λεγων· «αποστητω απο αδικιας πας ο ονομαζων το ονομα κυριου.» θελεις δε γνωναι,
οτι τα θηρια και τα κτηνη οιδασι τον Θεον, και ευλογουσιν αυτον; ακουε του αγιου
πνευματος προσταττοντος αυτοις εν υμνοις· «ευλογειτε τα θηρια και παντα τα κτηνη
τον κυριον·» ει μη ευλογουν, ουκ αν αυτοις προσεταττεν. ουκ αυτα δε μονον
ευλογουσι τον Θεον, αλλα και πασα η κτισις η φαινομενη και ορωμενη τα αμφοτερα
αυτον ακαταπαυστως ομολογει.
16 Και συ ουν δουλη του Θεου, ειτε εγειρηι, ειτε καθεζηι, ειτε εργον τι ποιεις,
ειτε εσθιεις, ειτε επι της κοιτης σου ερχηι προς υπνον, ειτε ανισταμενη, μη αποστητω
ο υμνος του Θεου απο των χειλεων σου. μακαρια τα ωτα τα δεχομενα τους λογους
τουτους. εαν δε εισελθηι η δωδεκατη ωρα, μει ζοτεραν και μακροτεραν επιτελεσεις
την συναξιν μετα των ομοψυχων σου παρθενων· εαν δε μη εχηις ομοψυχον, μονη
επιτελει του Θεου συνοντος και ακουοντος. καλον το εκχεειν δακρυον ενωπιον του
Θεου. μνημονευε την δωδεκατην ωραν, οτι εν αυτηι καταβεβηκεν ο κυριος ημων εις
τον ᾅδην· και ιδων αυτον εφριξε και εξεστη λεγων· τις εστιν ουτος, ο εν εξουσιαι και
μεγαληι δυναμει κατελθων; τις ουτος ο τας πυλας του ᾅδου τας χαλκας συντριβων
και τους μοχλους τους αδαμαντινους συνθλασας; τις ουτος ο εξ ουρανων κατελθων
και σταυρωθεις και υπ' εμου του θανατου μη κρα τουμενος; τις ουτος ο λυων τα
δεσμα των υπ' εμου κρατου μενων; τις ουτος ο τωι ιδιωι θανατωι εμε τον θανατον
καταλυων;
17 ∆ια τουτο οφειλομεν εαυτοις προσεχειν εν τηι ωραι εκεινηι, και εν
δακρυσιν εν νυκτι παρακαλειν τον κυριον· μεγαλη γαρ αρετη εστι το δακρυον, μεγα
κατορθωμα, μεγαλαι αμαρτιαι και ανομιαι δια δακρυων απαλειφονται, μαρτυρει δε
μοι το αγιον ευαγγελιον· οτε γαρ ο σωτηρ παρεδοθη τοις Ἰουδαιοις, ο Πετρος μεθ'
ορκου τριτον αυτον ηρνησατο πριν αλεκτορα φωνησαι. ο δε κυριος στραφεις
ενεβλεψε τωι Πετρωι, και υπε μνησθη ο Πετρος του ρηματος του κυριου, ως ειπεν
αυτωι· «πριν αλεκτορα φωνησαι, τρις απαρνησηι με, και εξελθων εξω εκλαυσε
πικρως.» οραις το φαρμακον των δακρυων, εθεασω οιαν ανομιαν εξηλειψε. τι γαρ
χειρον του κακου τουτου, οτι τριτον μεθ' ορκου τον δεσποτην εαυτου ηρνησατο, και
την τηλικαυτην ανομιαν δια δακρυων εξηλειψεν. οραις ηλικην δυναμιν εχουσι τα
δακρυα. εκεινα γαρ εγραφη εις την ημετεραν νουθεσιαν, ινα ημεις
επακολουθησαντες ζωην αιωνιον κληρονομησωμεν. ουχ οι πολλοι εχουσι το
χαρισμα των δακρυων, αλλ' οσοι τον νουν εχουσιν ανω, οσοι των γηΐνων
επιλανθανονται, οσοι της σαρκος προνοιαν ου ποιουσιν, οιτινες ουκ επιστανται
ολως, ει ενι κοσμος, οιτινες ενεκρωσαν τα μελη τα επι της γης· τουτοις μονοις
διδοται πενθος δακρυων. κα θαρον γαρ εχοντες τον νουν και οξυδορκον το βλεμμα
της διανοιας ετι οντες επι της γης βλεπουσι τας κολασεις τας εν τωι ᾅδηι και τας
βασανους τας αιωνιους, εν αις οι αμαρτωλοι κολαζονται και το πυρ το αιωνιον και
το σκοτος το εξωτερον, ο κλαυθμος και ο βρυγμος των οδοντων. βλεπουσι δε και τα
επουρανια χαρισματα, α εχαρισατο ο Θεος τοις αγιοις και τας δοξας και τους
στεφανους και τας στολας τας αγιας και τα βασιλικα ενδυματα και τα φωτεινα
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταμιεια και τας τρυφας τας ανεκδιηγητους και την ζωην την αιωνιον, και τι ετι
λεγω; και το μειζον παντων θαυμα, οτι ο εχων καθαρον τον νουν και αυτον τον
Θεον εν τοις ενδον οφθαλμοις καθοραι. πως ουν ου θελεις κλαυσαι και πενθησαι ο
ταυτα βλεπων; κλαιει μεν γαρ και οδυρεται, οπως ρυσθηι απο των δεινων κολασεων·
και παλιν κλαιει και αξιοι δεομενος, οπως αξιωθηι των επου ρανιων εκεινων
αγαθων.
18 ∆ια τουτο οι αγιοι εμισησαν τον κοσμον τουτον, ειδοτες, οποια αγαθα
μελλουσι κληρονομειν. ωστε ουν ο εχων αναπαυσιν εν τωι κοσμωι την αιωνιον
αναπαυσιν μη ελπιζετω λαβειν· η βασιλεια γαρ των ουρανων ουκ εστι των
αναπαυομε νων ενθαδε αλλ' εκεινων εστι των εν θλιψει πολληι και στε νοχωριαι
διαξαντων τον βιον τουτον· ου γαρ ελαβον αυτην δωρεαν, αλλα μετα μεγαλου
μοχθου και γενναιων ιδρωτων αυτην εκτησαντο οι καταξιωθεντες. ου μελει αυτοις,
οσον εαν κοπιασωσιν ωδε· εισελθοντες γαρ εκει επιλανθανονται των πονων και των
οδυνων, οσα επαθον εν τωι ματαιωι κοσμωι τουτωι απο της πολλης και ανεκδιηγητου
αναπαυσεως της δε δομενης αυτοις. τι λεγεις, ανθρωπε; ιδου δυο οδοι παρετεθησαν
ενωπιον σου, η ζωη και ο θανατος· οπου εαν θεληις, πορευου. και ιδου πυρ και υδωρ·
οπου εαν θεληις, εκτεινον την χειρα σου· επι σοι εστιν, εαν θεληις κτησασθαι την
ζωην, και επι σοι εστιν, εαν θεληις κτησασθαι τον θανατον. ο ουν θανατος εστιν ο
κοσμος, η δε ζωη εστιν η δικαιοσυνη. μακραν ουν ο κοσμος απο της δικαιοσυνης,
καθ' οσον ο θανατος απο της ζωης· εαν ουν πορευηι εν τωι κοσμωι, εν τωι θανατωι
πορευηι και εκτος του Θεου γινηι κατα την θειαν γραφην. εαν τηι δι καιοσυνηι πορευηι,
εν τηι ζωηι πεπορευσαι, και ου μη αψηται σου θανατος· ουκ εστι γαρ παρα τοις
δικαιοις θανατος, αλλα μετα θεσις· μετατιθεται γαρ εκ του κοσμου τουτου εις την
αιωνιον αναπαυσιν· και ωσπερ τις απο φυλακης εξελθοι, ουτως και οι αγιοι
εξερχονται απο του μοχθηρου βιου τουτου εις τα αγαθα τα ητοιμασμενα αυτοις· «α
οφθαλμος ουκ ειδε και ους ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, α ητοι
μασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον·» οι δε αμαρτωλοι και ωδε κακως μοχθουσι και
εκει παλιν το πυρ αυτους μενει· και τους τοιουτους διπλως δει κλαυσαι, οτι και ωδε
εν στενο χωριαι εισι και εκει την ευρυχωριαν ουκ απολαμβανουσι. δια τουτο ειρηκεν
η θεια γραφη· «οπου εαν στραφηι ο ασεβης αφανιζεται.» στενα γαρ αυτωι παντοθεν·
και εκει οδυναι, και ωδε θλιψεις· ουκ ενι γαρ ανθρωπος ο μη κοπιων εν τωι μοχθηρωι
βιωι τουτωι· και ο πτωχος και ο πλουσιος και ο δουλος και ο ελευθερος και ο
αμαρτωλος και ο δικαιος, παντες ομοιως κοπιωσι, και εν συναντημα τοις πασι
συμβησεται και τωι αμαρ τωλωι και τωι δικαιωι ωδε εν τωι κοσμωι τουτωι.
19 Ἐκει δε ουκ εστιν ουτως, αλλα αλλη και αλλη ταξις· αλλος γαρ ο κοπος
του δικαιου εν τωι κοσμωι τουτωι, και αλλος του αμαρτωλου. ο μεν γαρ δικαιος κοπιαι,
ουχ ινα πλησηι γαστερα, ουδε γαρ ολως της σαρκος προνοιαν ποιειται, ουδε
λογιζεται. οτι σαρκα φορει· αλλα κοπιαι νυκτος και ημερας ζητων τον Θεον, πολλα
του υπνου μη χορταζομενος, αρτου και υδατος μη εμπιπλων την ψυχην, επι ερημοις
πλανωμενος, υπωπιαζων το σωμα εν κακοπαθειαι πολληι, εως ου απολαβηι τον
αμαραντινον στεφανον τον αποκειμενον αυτωι. ο δε αμαρτωλος κοπιαι και μοχθει
ουχ ενεκεν δικαιοσυνης, αλλ' ενεκεν της ταλαιπωρου σαρκος ταυτης, ενεκεν της
αισχρας γυναικος, αλλως και αλλως μοχθων, μη αρκουμενος τοις παρουσι, εν κακιαι
και φθονωι διατριβων. αλλα τουτων ουδεν επιστανται οι αφρονες· απετυφλωσεν γαρ
αυτους η υλη και αι πολλαι φροντιδες του κοσ μου, και πλανωνται, εως αποσταληι
επ' αυτους ο αποτομος στρατιωτης. οστις ου θαυμαζει προσωπα ουδ' ου μη λαβηι
δωρα. αχθησονται γαρ αι ψυχαι αυτων μετα βιας υπο αγγελων ανελεημονων και
ληψονται την αποφασιν αυτων παρα του Θεου. κενοι γαρ οντες εις κενα και
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εμοχθησαν εν τωι κοσμωι τουτωι· τα της γης ειργασαντο, δια τουτο και αυτοι εις
απωλειαν εχωρησαν. ου γαρ εμνησθησαν του Θεου επι της γης οντες, ουδε εμελησεν
αυτους μνησθηναι του φοβου του Θεου· δια τουτο ουδε αυτωι μελει περι αυτων.
δικαιος γαρ ο Θεος, και δικαια η κρισις αυτου· οταν γαρ ελθηι κριναι τον κοσ μον,
τοτε αποδωσει εκαστωι κατα τα εργα αυτου. μακαρια η καρδια η δεχομενη ταυτα.
20 Μεσονυκτιον εγερθησηι, και υμνησεις κυριον τον Θεον σου· εν αυτηι γαρ τηι
ωραι ανεστη ο κυριος ημων εκ νεκρων και υμνησε τον πατερα· δια τουτο εν αυτηι τηι
ωραι προσεταγη ημιν υμνειν τον Θεον. ανισταμενη δε πρωτον τουτον τον στιχον
ειπον· «μεσονυκτιον εξεγειρομην του εξομολογεισ θαι σοι επι τα κριματα της
δικαιοσυνης σου·» και ευξαι, και αρξαι λεγειν τον πεντηκοστον ολον ψαλμον, εως
αν τελεσηις, και ταυτα εστωσαν σοι καθ' εκαστην ημεραν τεταγμενα. τοσουτους δε
ψαλμους ειπε, οσους δυνηι στηκουσα ειπειν· και κατα ψαλμον ευχη και γονυκλισια
επιτελεισθω, μετα δακρυων εξαγορευουσα κυριωι τας αμαρτιας σου και αξιουσα, ινα
αφεθωσι σοι. μετα δε τρεις ψαλμους λεγε το αλληλουια. εαν δε και παρθενοι εισι
μετα σου, και αυται ψαλλετωσαν και μια παρα μιαν την ευχην επιτελειτε. προς
ορθρον δε τον ψαλμον τουτον λεγετε· «ο Θεος ο Θεος μου, προς σε ορθριζω· εδιψησε
σε η ψυχη μου·» διαφαυμα δε· «ευλογειτε παντα τα εργα κυριου τον κυριον, υμνειτε·
δοξα εν υψιστοις Θεωι» και τα εξης.
21 Την δε αγαπην φυλαξωμεν την παντων μειζονα. «αγαπησεις κυριον τον
Θεον σου εξ ολης της καρδιας σου, και εξ ολης της ψυχης σου, και τον πλησιον σου,
ως εαυτον· εν ταυταις ταις δυσιν εντολαις ολος ο νομος και οι προφηται κρεμανται·»
ο Θεος αγαπη εστι και αυτος πρωτος ηγαπησε τον ανθρωπον, και εαυτον παρεδωκεν
υπερ ημων, ινα ημας λυτρωσηται απο πασης ανομιας. ει ουν αυτος ο κυριος ημων
απεθανεν υπερ ημων. και ημεις οφειλομεν υπερ αλληλων τας ψυχας ημων θειναι. ο
Θεος αγαπη εστι, και ο εχων την αγαπην τον Θεον εχει. αυτος γαρ ειρηκεν· εν τουτωι
γνωσονται παντες οτι εμοι μαθηται εστε, εαν αγαπατε αλληλους·» οσον γαρ εαν
κοπιασηι ανθρωπος και μη εχηι την αγαπην εις τον πλησιον, εις ματην εκοπιασεν.
ουτως δε δειξεις την αγαπην εις τον πλησιον, ου λογωι μονον αλλα και εργωι. ου
κρατησεις κακιαν τινος εις την καρδιαν σου· ει δε μη γε, ουκ ανερχεται η ευχη σου
καθαρα· «ουκ επιδυσεται γαρ ο ηλιος επι τωι παροργισμωι υμων·» πραοτητα εχε,
υπομονην εχε, μακροθυμιαν, νηπιοτητα. λεγει γαρ ο κυριος· «εαν μη στραφητε, και
γενησθε ως τα παιδια, ου μη εισελθητε εις την βασιλειαν των ουρανων.»
22 Ου μη λυπηθησηι χαλεπου τινος συμβαινοντος σοι, ουτε επι ζημιαι
λυπηθησηι, ουτε επι υβρει· «η λυπη γαρ του κοσμου τουτου θανατον κατεργαζεται.»
υπερ των αμαρτιων σου μονον λυπηθησηι, υπερ αλλου δε πραγματος μικρου ου
λυπηθησηι. μη υψωσηις την φωνην σου οργιζομενη προς τινα· δουλην γαρ κυριου ου
δει μαχεσθαι. ουκ εξελευσεται καταρα εκ του στοματος σου, ουχ υβρις, ου
κακολογια. το στομα σου γαρ ηγιασμενον εστιν εν τοις υμνοις και δοξολογιαις του
Θεου. ουκ εστι καλον το προερχεσθαι σε χωρις αναγκης μεγαλης. την ησυχιαν αγαπα
οσον δυνασαι. των δουλων του Θεου μη επιλαθηι, μηδε απαλειφθητωσαν εκ της
καρδιας σου. εαν αγιος ελθηι εις την οικιαν σου, ουτως αυτον προσδεξαι ως τον υιον
του Θεου· λεγει γαρ ο κυριος ημων Ἰησους Χριστος· «ο δεχομενος υμας, εμε
δεχεται.» εαν εισελθηι ανηρ δικαιος εις τον οικον σου, μετα φοβου και τρομου
απαντησεις αυτωι, και προσκυνησεις ενωπιον των ποδων αυτου επι την γην· ου γαρ
αυτον προσκυνησεις, αλλα τον Θεον τον αποστειλαντα αυτον. ληψηι δε υδωρ και
νιψεις τους ποδας αυτου και μετα πασης ευλαβειας ακουσεις των λογων αυτου. ου
μη θαῤρησηις επι τηι σωφροσυνηι σου, ινα μη πεσηις· αλλα φοβου· εφ' οσον γαρ φοβηι,
ουδεποτε πιπτεις. συμφερει τηι εγκρατευομενηι καταμονας τον εαυτης αρτον εσθιειν.
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εαν καθισηις μετα παρθενων επι τραπεζης, παν το παρατιθεμενον εσθιε μετ' αυτων·
εαν γαρ μη φαγηις, ευρισκηι ως κατακρινουσα αυτας. ουκ αναγγελεις την ασκησιν
σου. εαν δε και οινον πινωσι, και ου πινηις, δι' αυτας πιε ολιγον. εαν δε εισι μεγαλαι
πρεσβυτιδες και αναγκαζωσι σε πιειν περισσον, μη ακουσηις αυτων, αλλα λεγε
αυταις· υμεις κατετριψατε την νεοτητα υμων εν ασκησει πολληι· εγω δε ουπω
εφθασα ουδε εις πρωτον βαθμον. περι της φιλοξενιας και της ελεημοσυνης ου
χρειαν εχεις νουθετεισθαι. απο σεαυτης γαρ ποιησεις.
23 Ἐν εκκλησιαι σιωπα, και μηδεν λαλει, αλλα τηι αναγνωσει μονον προσεχε.
εαν επαναβηι εις την καρδιαν σου λογισμος, ινα ποιησηις πραγμα τι, μη προπετως
αυτο ποιει, ινα μη εμπαιξηι σοι ο εχθρος. μετα βουλης των μειζοτερων σου παντα
ποιει. οταν ψαλληις η οταν προσευχηι, μη αφιε ξενους λογισμους εισιεναι εις την
καρδιαν σου. παρακαλω σε, αγαπητη, προσεχε και ακουε των εντολων τουτων των
γεγραμμενων εν τωι βιβλιωι τουτωι· και μη μονον τοις οφθαλμοις τοις φαινομενοις
κατανοει τα γεγραμμενα, αλλα και τοις ενδοθεν. και προσεχε μιαι εκαστηι εντοληι, και
ποιει αυτην. εαν γαρ φυλαξηις ταυτα, καταξιωθησηι του νυμφωνος του βασιλικου· μη
ειπηις εν τηι καρδιαι σου, οτι, πως δυναμαι ποιησαι ταυτα; μη δειλιαν λαβηι ο λογισμος
σου· αλλα μετα πασης προθυμιας φυλαξηις αυτας· τοις φοβουμενοις γαρ τον Θεον αι
εντολαι του Θεου ουκ εισι βαρειαι. πασηι ωραι μη λειψατω ελαιον τηι λαμπαδι σου, μη
ποτε ελθηι ο νυμφιος και ευρηι αυτην σβεσθεισαν. ουκ οιδας γαρ ποτε ερχεται η
πρωτοΰπνιον η πρωΐ. γενου ουν ετοιμος· ινα, οταν ελθηι, μετα των φρονιμων
απαντησηις αυτωι εχουσα το ελαιον εν τηι λαμπαδι σου, του τεστι τα εργα σου τα
καλα. πασαν ωραν μνημονευε της εξοδου σου· εχε καθ' ημεραν προ οφθαλμων τον
θανατον· μνημονευε τινι σε δει παραστηναι.
24 Βαρυ εστιν ασκησις και δυσβαστακτον εγκρατεια· αλλ' ουδεν εστι
γλυκυτερον του επουρανιου νυμφιου. ωδε καμνομεν ολιγον, εκει δε την αιωνιαν
ζωην αποληψομεθα· λεγει γαρ ο αγιος Παυλος· «ουκ αξια τα παθηματα του νυν
καιρου προς την μελλουσαν δοξαν αποκαλυφθηναι εις ημας.» καλον αποφυγειν απο
οχλου και αναχωρειν καταμονας. μεγαλη αρετη εγκρατεια, μεγα καυχημα εστιν
αγνεια, μεγαλα εγκωμια της παρθενιας. ω παρθενια, πλουτος ακαταληπτος! ω
παρθενια, στεφανος αμαραντινος! ω παρθενια, ναος Θεου και αγιου πνευματος
οικητηριον! ω παρθενια, μαργαριτα τιμιε παρα πολλοις αφανης, ολιγοις δε μονοις
ευρισκομενος! ω εγκρατεια φιλη Θεου και παρα αγιοις εγκωμιαζομενη! ω εγκρατεια
παρα πολλοις μισουμενη, τοις δε αξιοις σου γνωριζομενη! ω εγκρατεια θανατον και
ᾅδην αποφευγουσα, και υπο αθανασιας κατεχομενη! ω εγκρατεια, χαρα προφητων,
και αποστολων καυχημα! ω εγκρατεια, αγγελων βιος, και αγιων ανθρωπων
στεφανος! μακαριος ο κατεχων σε, μακαριος ο προσκαρτερων σου τηι υπομονηι· οτι
ολιγον κοπιασας πολυ χαρησεται εν σοι. μακαριος ο νηστευσας ολον τον χρονον
τουτον, οτι εν τηι ανω Ἱηρουσαλημ κατοικησας μετα αγγελων χορευσει και μετα
αγιων προφητων και αποστολων αναπαυσεται.
25 Ταυτα εγραψα σοι, αγαπητη αδελφη, χορευτρια Χριστου, προς στηριγμον
και ωφελειαν της ψυχης σου. Μη εκκλινηις ουν απο των λεγομενων τουτων δεξια η
αριστερα. ος γαρ εαν ακουσηι τους λογους τουτους και καταφρονησηι, κριμα μεγα
αυτωι εστι. συ δε τιμιωτατη αδελφη η κτωμενη το βιβλιον τουτο, δυη σοι ο Θεος
ταυτα φυλαττειν, εν τουτοις αναστρεφεσθαι πεφωτισμενην την διανοιαν, καθαρον
τον νουν, πεφωτισμενους τους οφθαλμους της διανοιας, ινα λαβηις τον αμαραντινον
στεφανον, ον ητοιμασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον δια του κυριου και σωτηρος
ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων, αμην.
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


