Syntagma ad monachos
Του εν αγιοις πατρος ημων Ἀθανασιου αρχιεπισκοπου Ἀλεξανδρειας
συνταγμα διδασκαλιας προς μοναζοντας και παντας χριστιανους
κληρικους τε και λαικους.
Ἔστιν ο βιος των υιων της καθολικης εκκλησιας και μαλιστα των εν αυτηι
αναχωρητων ητοι μοναχων ουτως. 1.2 Χαριτι μεν εσμεν σωζομενοι, αλλ' η χαρις
αυθαιρετους βουλεται ειναι τους εαυτης παιδας και σοφιας υιους, και πασης
πραξεως αγαθης δοκιμασαντες το καλον ζηλουντες και ουτως πραττειν. 1.3 Της ουν
ορθης ταυτης πιστεως αξιον σεαυτον ευτρεπιζε, προβεβλημενος, αγαπητε, ταυτα
φυλαττειν. 1.4 Ἀγωνιζονται μετα του Κυριον τον θεον σου αγαπησεις εξ ολης
καρδιας σου και εξ ολης της ψυχης σου, και τον πλησιον σου ως σεαυτον. 1.5 Ου
φονευσεις, ου μοιχευσεις, ου πορνευσεις, ου παιδοφθορησεις, ου φαρμακευσεις, ου
διχοστατησεις. 1.6 Ἀπεχου πνικτου και ειδωλοθυτου και αιματος. 1.7 Και ταυτα μεν
εστι τα προφανη αμαρτηματα; αι δε ως ελαχιστοτεραι φαινομεναι εντολαι, ων και
αυτων λογον αποδωσομεν, εισιν αυται. 1.8 Τεως μεν τους μοναζοντας τε και
εγκρατεις δει ανακεχωρισμενους ειναι απο γυναικων, και μητε εις ομιλιαν αυτων
ερχεσθαι, ει δυνατον, μητε οραν αυτας φιλοτιμεισθαι, ινα μη τις ζημια γενηται εαν
μοιχευσηι καρδια δια της των οφθαλμων ορασεως. 1.9 Φυλαττεσθαι τε μη ειναι
διλογον, μη διγνωμον, μη ψευστην, μη κατα λαλον, μη ακαιροπερισπαστον, μη
αναισχυντον, μη ρεμβον, μη αναισθητον, μη αυθαδη, μη σαπρον λογον εκ χειλεων
προφεροντα, μητε ορκον ολως το παραπαν· αλλα ναι ναι, ου ου· και εαν που αναγκη
γενηται, λεγειν εν ομιλιαι Γινωσκε, η Ἀληθειαν λεγω, η Ου ψευδομαι. 1.10 Το δε
σεβασμιον ονομα επι ορκον μη λαμβανε, μητε ετερον τινα ορκον, καθως ειπεν το
ευαγ γελιον. 1.11 Ταυτα γαρ παντα ου προσηκει ουδε αρμοττει ποιειν, αλλα και απο
εκκλησιας εκβαλλει τον μη παραφυλαττομενον, τινα δε αυτων και αποκ τενει. 2.1
Ἔτι τε μη γυμνουν εαυτον ενωπιον τινος, αλλ' η αναγκηι εν λου τρωι δια παθος εν
ασθενειαι πολληι γινομενον. 2.2 Μη λεγειν αδελφον ρακα, μητε μωρε. 2.3 Ἑορταις
εθνων μη συγκοινωνειν, σαββατα μη φυλαττειν. 2.4 Μη μαγευειν, μη φαρμακευειν,
μητε αλλον σοι ταυτα πραττειν επι νοσωι η παθους αλγηματι. 2.5 Μη απερχεσθαι
προς επαοιδον, μητε φυλακτηριον εαυτωι περιτιθεναι, μητε περικαθαιρειν, μητε μην
ταυτα σοι ποιειν, μητε υπο αλλου σοι γενηται. 2.6 Το σωμα φυλαττειν απο πασης
αισχροτητος και ασελγειας. 2.7 Μη εχειν γυναικα συνεισακτον, καθαπερ τινες
αγαπητας επε θεντο αυταις ονοματα, ταχα δε εναντιως μισηται αυτοις ευρεθησονται.
2.8 Μη εχειν καταψυχην προς τινα, ο γαρ καταψυχην εχων η ευχη αυτου τωι κυριωι
ου προσδεδεκται. 2.9 Μη συνευχεσθαι αιρετικωι, μητε μετα εθνικων. 2.10 Μη
παραβαινειν νηστειαν, τουτεστιν τετραδα και παρασκευην, ει μη τι επι νοσωι
βεβαρησαι, χωρις της πεντηκοστης μονης και των επιφανιων. 2.11 Την
τεσσαρακοστην της αγιας εκκλησιας και την εβδομαδα του αγιου πασχα παρα
τετηρημενως φυλαττε. 2.12 Λυε την νηστειαν επαν αδελφος προς σε επεδη μησεν,
νηστειαν δε ου την τεταγμενην (τετραδα και παρασκευην, και την τεσσαρακοστην
και του παθους), αλλα την απο ιδιας προαιρεσεως, τουτεστιν δευτερας και τριτης και
πεμπτης. 2.13 Σαββατον και κυριακην μη νηστευ σηις, πλην του μεγαλου σαββατου
του αγιου πασχα. 2.14 Ἡ δε της τετραδος και παρασκευης εως ωρας εννατης νηστεια
 
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τεταγμενη εστιν. 2.15 Και ει τι περισσοτερως ποιησεις, τουτο παρα την σεαυτου
προαιρεσιν· ει δε και υπερ θεσεις δυνασαι ποιειν, γενναιως ασκεις. 2.16 Νηστευων δε
και πολιτευομενος βλεπε μη φυσιωθηις· η γαρ φυσιωσις παγις εστιν του διαβολου, δι'
ης απ' ουρανου πεπτωκεν, ομοιως δε λοιπον δι' αυτης τους ανθρωπους παγιδευων
καταβαλλει. 2.17 Μη τις σε πλανησηι εν κυριακηι νηστευειν το παραπαν, μητε
γονυπετειν το παραπαν, μητε εν πεντηκοστηι· ου γαρ εστιν θεσμος εκκλησιας 2.18
Και μη ανεχου ινα πλανησωσιν σε τινες Μαρκιωνισται η ετερα αιρεσις νηστευειν το
σαββατον ιδιως και κυριακης. 2.19 Των δε συναξεων μη αμελει. 2.20 Των μυστηριων
αξιον σεαυτον ευτρεπιζε, μηπως εις κριμα συνελθηις. 2.21 Μη αμελει πλυνειν ποδας
αδελφων ερχομενων προς σε· ζητηθησεται γαρ η τοιαυτη εντολη περι των
υπερηφανευσαντων αυτην, καν επισκοποι ωσιν· ο γαρ ημων κυριος αυτος πρωτος
επλυνεν, παραγγειλας αυτοις ουτως ποιειν. 3.1 Μη γινου φιλαργυρος, μη
αισχροκερδης, μη φιλοκτημων, μη φιλοπλουτος· οι γαρ τοιουτοι θεωι αρεσαι ου
δυνανται. 3.2 Και ολως μη πραγμα τευου. 3.3 Πολλαι χωραι εισι μη σπερουσαι, και οι
οικουντες εαν τεχνας μη εχωσιν αναγκαζονται πραγματευεσθαι, καν μην ωσι
μοναζοντες, και πραγ ματευονται κακως μεν, πλην αναγκη ποιει. 3.4 Τοκον μη
λαμβανε. 3.5 Μη προαγοραζε τι ησσονος της πολιτευομενης τιμης. 3.6 Ἀγαπα παντα
ανθρω πον και ειρηνευε μετα παντων, και μεθ' ων ουκ ευχηι, ει δυνατον το εκ σου,
χωρις αιρεσεως. 3.7 Ἔχων δε μεταδιδε τωι μη εχοντι, μη εχων δε ουκ εγκλη θησηι. 3.8
Ἐαν αιτησηι τις παρα σου, εις χρησιν διδου, και λαμβανε παρ' αυτου το κεφαλαιον,
οταν εχηι, ανευ τοκου. 3.9 Μη δολιευου ενωπιον κυριου. 3.10 Ἐαν γαρ εχηις
γεννηματα η αργυριον, και ζητηι τις δανεισασθαι παρα σου, ει δια το μη λαμβανειν σε
τοκον πωλεις τιμιωτερως ινα αγορασηις ευω νως τωι καιρωι, τουτεστιν ολιγοτιμως,
δρασσεται ο θεος τους σοφους εν τηι πανουργιαι· σκεψαι γαρ και ορα οτι ανθ' ενος
τοκου τρεις η τεσσαρας τοκους ευρησεις λαμβανων. 4.1 Γινου ταπεινος και ησυχιος,
τρεμων δια παντος τα λογια κυ ριου. 4.2 Μη γινου μαχιμος, μη τυπτε ανθρωπον, η
μονον παιδιον σου μι κρον προς παιδειαν, και αυτο παρατετηρημενως, σκοπων μη
πως δια σου φονος γενηται, πολλαι γαρ εισιν αφορμαι του θανατου. 4.3 Μη
μυκτηριζε παντα ανθρωπον. 4.4 Μη βδελυσσου τινα απο σχηματος. 4.5
Παρατετηρημενως εχε την εσθητα, μητε μαλακοις χρωμενος ιματιοις, μητε εσθητι
φαινομενηι δικαιων ενδυσμενια τουτεστιν ρυπαροις προερχομενος. 4.6 Σακκον δε
εαν εχηις ινα πενθηις τας αμαρτιας σου, σκοπει μη φανηι σου ο σακκος, αλλ' εστω
κεκρυμμενος εσω. 4.7 Και μητε δερματα αμφιαζου, μη πως δοξαν παρα ανθρω πων
ληψηι. 4.8 Ὅλως τριχας μη τρεφε· εξεκοψεν γαρ το τοιουτον σχημα ο αποστολος. 4.9
Μη ξυρα το γενειον, και μη περικουρειοις χρω κειρομενος. 5.1 Ει δυνασαι και
εβδομαδα νηστευειν, μηδενι δεικνυε. 5.2 Κρεων απε χου, ουχ ως βδελυσσομενος
αλλ' ως ανακοπτων το σωμα της τρυφης και αναξιον εαυτον ηγουμενος και αντι
των επιγειων των ουρανιων ορεγομενος· πας γαρ μετριαζων δαψιλειαι τροφων
βοηθει τωι σωματι αυτου προς εγκρατειαν. 5.3 Οινου ολως μη λαμβανε, η μονον
γευεσθαι και ευλογειν τον κτισαντα. Ἐαν δε και συ ωσπερ Τιμοθεος δια την πολλην
πολιτειαν νοσοις περιπεσηις, ολιγωι οινωι χρω· το γαρ ολιγον φαρμακον εστιν ιασεως,
πολιωι δε αυτωι χρωμενος αμφοτερας ασθενειας σεαυτον περιβαλεις· ει δε, εως ενος
ποτηριου η δυο, περισσον δε μη. 5.4 Ει δυνατον σοι ανυποδητον οδευειν, γενναιως
εναχθησηι· ει δε αναγκη εστιν παντως υποδεεσθαι, ψιλα εσονται σου τα υποδηματα.
5.5 Και μη θελε κατακεκοσμημενοις υποδημασιν, εταιρισμου σχημασιν, επαιριδεσθαι.
 
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5.6 Τοις παρουσιν αρκου. Και εαν περισσοτεραν κρεων και οινου εχηις πολιτειαν, και
απελθηις επι ξενης, μη θελησηις εαυτον κομπαζειν, αλλ' ισος γινου τοις αδελφοις,
οιον εαν εν λαχανοις χρωμενος και εψημασι. 5.7 Και ει αναγκη γαρον εσθιειν η και
ιχθυος μεταλαμβανειν, εαν θεληις, εως τουτου μονου, και παλιν αναλαβε την
πρωτην ασκησιν. 5.8 Παλιν εαν αρρωστησηις και λαβηις ωου, αμαρτια ουκ εστιν. 5.9
Ει δε ηττηθηις εν τηι νοσωι και λαβηις πετεινου και κρεων, ηττημα μεν σοι εστι, μη
λογισηι δε αυτο αμαρτιαν, λυπου δε οτι ανεκοπης σου της πολιτειας και υπεχαλασθης
του στερεου λογισμου. 6.1 Ει δε επι νοσωι αναγκασθηις, λουτρωι χρησαι εως απαξ και
δις· υγιαινων δε βαλανειου ου χρειαν εχεις. 6.2 Συ ο μοναζων και ιερευς, χαμευνειν
θελε, εαν ηις υγιης. 6.3 Προ παντος δε τεχνην επιχειρειν. 6.4 Ἐν αγρωι εργαζου, ινα μη
εσθιηις αρτον αργον. 6.5 Μαλλον δε εκ των χειρων σου εχε προς το αναπαυειν
αδελφους και ξενους και ει δυνατον χηρας και ορφανους και μετριους. 6.6 Και ει μεν
μεταξυ των ανθρωπων οικεις και εχεις χωριον πατρικον ητοι γεωργιον εργαζεσθαι,
δικαιως συναγων καρπους και μη εχων τι αδικιας, πρωτον μεν τας απαρχας τοις
ιερευσι προσφερε, επειτα θελε και χηρας αναπαυειν και λοιπους απο δικαιων πονων,
μη απο τοκων η πλεονασμων η πραγματειων η διασεισματων. 6.7 Ει δε εις μονην
καθεζηι, μη υβριζε την ασκησιν της μονης. 6.8 Ἐαν χωριον κεκτησαι εν μοναστηριωι
αναχωρων, ουκ ανεχωρησεν σοι, αλλ' εμπαιζεις και εμπαιζηι. 6.9 Καθεζομενος δε εν
μοναστηριωι μη θελε ειναι αργος και υπο αλλων τρεφεσθαι· αλλα δει σεαυτον η
τεχνην ιδειν η εργατευεσθαι, ινα πως την εφημερον προσπορησηις τροφην. 6.10
Νεωτερους δε εαν εχηις περι σεαυτον, πρωτον μεν ταπεινοφρονει και μη θελε ειναι
διδασκαλος. 6.11 Ει δε ιδηις ψυχας σωζομενας δια της σης αναστροφης, τελειωσαι
βουλομενος των πεντε ταλαντων τα διπλασια ων ειληφας, μεριμνα τας περι σε
ψυχας. 6.12 Και επιστυφε τους νεωτερους ιδιαζειν εκαστον αυτων εν τε τηι ομιλιαι
και εν τηι αναστροφηι, χωρις μονης της τραπεζης και συναξεως και ψαλμωιδιας. 6.13
Ἐν δε τωι υπνειν, εκαστον ιδια περιβαλλεσθαι, και εκαστον το στιχαριον αυτου εχειν
ητοι σακκιον κεκρυμμενον, ινα αν που ευχηι νυκτος ετοιμοι ευρεθωσιν. 6.14 Θελε
αγρυπνειν συμμετρως εν ψαλμοις και ευχαις, και ημερας μεν ευχεσθαι πυκνως. 6.15
Μη χρονιζειν δε εν ευχηι η κραζειν και βαττολογειν, συμμετρως δε ψαλλειν, ινα μη
περικακωσιν αι ψυχαι. 6.16 Θελε δε τους παιδας σιωπητικους προβιβαζειν. 6.17 Εις
καπη λειον ολως μη εισελθηις, αλλ' ει αναγκη γενηται επι ξενης γενομενος και
χρειαν εχεις εδεσματος η ποτου, αποστειλας αγορασον, και εν εκκλησιαι φαγε και πιε,
εν τοπωι αυτης ανακεχωρημενωι. 6.18 Ἐαν δε μη ηι εκκλησια εν τωι τοπωι μηδε οικια
ορθοδοξων, και αναγκη σοι γενηται και εισελθηις εις πανδοχειον, θελε μενειν εν
πανδοχειωι οπου ουκ εισιν γυναικες ουτε καπηλειον, και τουτο μετα λυπης 7.1 Ἐαν
ουν τας προειρημενας εντολας φυλαξας και των προειρημενων σφαλματων εαυτον
τηρησας τον δρομον τελειωσηις εν πιστει τε και αγνοτητι και πολιτειαι, κατα το
ειρημενον, βαθμον σεαυτωι μεγαν και αγαθον περιποιησηι. 7.2 Αυται εισιν αι της
προειρημενης πιστεως εντολαι και παραφυλαγματα, ας εαν ποιησηις και την πιστιν
τηρησηις, εσηι μαθητης του κυριου ημων Ἰησου Χριστου. 7.3 Ει δε τις αντιλεγει τοις
προειρημενοις, θεωι εστιν αντιλεγων· ψηλαφισει γαρ τας θειας γραφας και
κατανοησει την παραδοσιν της εκκλησιας, και εχει συνιεναι οτι περι τουτων ολων
εντελλεται ο κυριος. 7.4 Ἡμεις δε ινα μη μακρολογησωμεν τας μαρτυριας ουκ
εξεθεμεθα. 7.5 Και αυται μεν αι εντολαι μοναζουσι και λοιποις χριστιανοις
ευλαβεσιν. 8.1 Ει δε τις ιερευς ακριβως θεληι ιερατευειν, μετα των προειρημενων
 
 
 
 
 

3

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εντολων, ητω νηφαλιος, σπουδαιος, ανεξικακος, χρηστος, φιλορφανος, φιλοπτωχος,
φιλοξενος, φιλαγαθος, ησυχος, στερεος πιστει και γνωμηι και λογωι, απεχομενος
γυναικος, μη αμελων του ποιμνιου, μη βδελυσσομενος τινα. Μη προσωποληπτειν,
ελεγχοντα επι παντων. 8.2 Μη εαν ψωριαν προβατον εν τηι ποιμνη, αλλα καθαιρειν
πρωτον μετα μετανοιας, και τοτε συναγειν εν τηι μανδραι. 8.3 Ειδεναι εκαστον ως
ποιμαινειν δει, τι δε ταις χηραις παραγγελλειν, τι μοναχοις, τι λαικοις, τι
κατηχουμενοις. 8.4 Γυναιξι δε παραγγελλειν εν εκκλησιαι μη λαλειν ολως, αλλ' εν
πασι σιγαν και ευχεσθαι, και μη λαμπρυνειν εαυτας εν χρυσωι η εσθητι, τα δε
προσωπα αυτων μη φαινεσθαι, χειρας ανδρων μη καταφιλειν. 8.5 Κατηχουμενοι δε
ιδιαι ευχεσθωσαν η εξωθεν του βηλου. 8.6 Ὁ δε πας λαος εν φοβωι και σιωπηι
ακουετω τον λογον του κυριου. 8.7 Ου μονον δε οι αμαρτανοντες δικην αποτισουσιν,
αλλα και οι χαιροντες επι τοις αμαρτανουσιν. 8.8 Περι δε των προσφορων οφειλει
νηφειν ο ιερευς· εαν γαρ λαβηι παρα στρατευομενου εκχεαντος αιμα, η διασεισαντος,
η κλεψαντος, η πραγματευτου, η επιορκου, η παρα πλουσιου αποστερητου, η παρα
τελωνου επιπραττοντος, η τοκογλυφου, η τιμιουλκου επι σιτου, η παρα παντος
αμαρτωλου, ο τοιουτος ιερευς απο τοιουτων εαν λαβηι, χωλον και τυφλον προσφερει
εξ αυτων τωι θεωι. 8.9 Σοι δε τωι λαικωι ουκ εξεστι κριναι τον ιερεα, ει μη εαν ιδηις
παραβατην φευγε απ' αυτου. 8.10 Ἐαν ταυτα φυλαξηις, ο ιερευς, βαθμον αγαθον
εαυτωι περιποιηι και πολλην παρρησιαν την εν Χριστωι Ἰησου κυριωι ημων, μεθ' ου τωι
πατρι συν αγιωι πνευματι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων αμην.

 
 
 
 
 

4

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


