De morbo et valetudine
Του αγιου Ἀθανασιου πατριαρχου Ἀλεξανδρειας εκ του περι νοσου και
υγιειας λογου, ου η αρχη· Τα γραμματα της σης ευλαβειας ημιν απεδοθη.
Ὁ περι της υγειας των ανθρωπων λογος ουχ απλως εν ταις θειαις γραφαις
σημαινεται, αλλα και διπλη τις η περι ταυτης διανοια τυγχανει ουσα. των γαρ
ανθρωπων εκ δυο την υποστασιν εχοντων και κατα τον μακαριωτατον αποστολον
διπλην εχοντων ημων την σημασιαν εκ τε του εσω και του εξω ανθρωπου (λεγει γαρ
εν μεν τηι προς Κορινθιους βʹ επιστοληι· «Ει και ο εξω ημων ανθρωπος διαφθει ρεται,
αλλ' ο εσω ανακαινουται», εν δε τηι προς Ἐφεσιους· «Τουτου χαριν καμπτω τα
γονατα μου προς τον πατερα, εξ ου πασα πατρια εν ουρανωι και επι γης ονομαζεται,
ινα δωι υμιν κατα το πλουτος της δοξης αυτου δυναμει κραταιωθηναι δια του
πνευματος αυτου εις τον εσω ανθρωπον, κατοικησαι τον Χριστον δια της πιστεως εν
ταις καρ διαις υμων»), αναγκη μη απλην, αλλα διπλην ειναι και την περι τουτων
διανοιαν. και οποια περι του εξω τον σωματικον αρτον εχει προς τροφην ο
ανθρωπος, ουτω και κατα τον ενδον εχει τον καταλ ληλον την ιδιαν, περι ης ο
Παυλος ελεγεν· «Ἐντρεφομενοι τοις λογοις της αληθειας». ητις τροφη αρχην εχει
παρα του κυριου λεγοντος· «Ἐγω ειμι ο αρτος ο εκ του ουρανου καταβας και ζωην
διδους τοις ανθρωποις». παλιν τε ωσπερ εξωθεν προς το πινειν εχει ποταμους και
κρηνας και πηγας, ουτως ενδοθεν εχει το πνευμα, ο διδοται τοις πιστευουσιν και
«γινεται πηγη υδατος αλλομενου εις ζωην αιωνιον». και εις μεν το περιπατειν επι
γης εχει τους σωματικους ποδας, 6 της δε εις ουρανους χαριν αναβασεως εχει τους
ποδας, ους ο Παυλος ειχεν λεγων ουτως· «Τρεχω ως ουκ αδηλως», περι ων και ημιν
προσεταττεν, ωστε «υποδεδεμενους εχειν» τουτους «τους ποδας εν ετοιμασιαι του
ευαγγελιου». και μην και χειρας σωματικης ενεκεν αφης εχει, εχει δε ενδον, ωστε
και του λογου απτεσθαι, οιας ειχον οι μαθηται λεγοντες· «Ὃ ην απ' αρχης, ο
ακηκοαμεν, ο εωρακαμεν τοις οφθαλμοις ημων, και αι χειρες ημων εψηλαφησαν
περι του λογου της ζωης». λογου δε ασωματου οντος, αναγκη και τας απτομενας
αυτου χειρας ασωματους ειναι. Ἀμφοτεροι δε ουτοι εις εισιν ο εκ σωματος και ψυχης
εξ αρχης ουτω παρα θεου γενομενος ανθρωπος. μια δε τουτων εστι κατα χαριν του
πεποιηκοτος η φυσικη συστασις, ωστε και της εκατερου πραξεως εν ειναι το τελος
και κοινηι τον αυτον επαινον η τον ψογον εχειν. και γαρ καν θανατωι διαιρεθωσιν,
παλιν εαυτους αποληψονται, και συν αφθεντες παλιν εισιν εις και λοιπον
αδιαιρετως μενουσιν. ανασταντων γαρ ημων θανατος ουκετι κυριευσει. και ολως,
ινα μη το καθεκαστον εκτιθεμενος εν φανεροις ενδιατριβω, ειδεναι χρη, ως το μεν
σωμα εκ μελων συνεστηκεν, ο δε ενδον εκ σωματικων μεν ου συνεστηκεν, κατα δε
τας πραξεις των μελων και την σημασιαν εχει. και ποδες μεν εισιν η εις αρετην της
ψυχηις προκοπη, χειρες δε η των επιλογισμων ακρι βεια, και οφθαλμος μεν ο
διορατικος νους, γλωσσα δε αυτη η των νοηματων διακρισις. και μην και γαστερα
λεγεται εχειν, ινα το γεννη τικον της διανοιας αυτης δηλωθηι, καθαπερ γεγραπται·
«Ἀπο του φοβου σου εν γαστρι ελαβομεν και ωδινησαμεν και ετεκομεν πνευμα
σωτηριας, ο εποιησαμεν επι της γης». ουτως και κοιμασθαι λεγεται και τοτε
καθευδειν, οτε μηδεν ενεργει. προς ο γαρ ησυχαζει, και την σχολην εχει. προς τουτο
και τον υπνον αυτην εχειν φασι. οτε γαρ απο των φαυλων ηρεμει, τοτε λεγεται
αυτηι· «Ἐαν καθευδηις, ηδεως υπνω σεις, και ου φοβηθησηι πτοησιν επερχομενην».
του δε σωτηρος η χαρις αυτη λεγοντος· «Καθευδετε το λοιπον», μηκετι φοβεισθε. η
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε προς την αρετην αυτης αεργια και αμελεια τοιουτος υπνος εστιν, οιον αιτιαται το
πνευμα το αγιον λεγον· «Ἐνυσταξαν παντες οι επιβεβηκοτες ιπ ποις», και παλιν·
«Ὕπνωσαν υπνον αυτων και ουχ ευρον ουδεν». οθεν και ο κυριος ημων Ἰησους ο
Χριστος ο θελων τον νουν ημων μη αμελειν περι την αρετην, παρηγγειλεν·
«Γρηγορειτε» και «αγρυπνειτε», καθα και εν παροιμιαις συμβουλευει· «Μη δωις
υπνον σοις ομμασιν μηδε επινυσταξηις σοις βλεφαροις, ινα σωζηι ωσπερ δορκας εκ
βροχων και ωσπερ ορνεον εκ παγιδος», ει και ταυτα μη νοησαντες τινες των απο
των αιρεσεων ως αληθως νουν ουκ εχοντες παρεκδεχον ται τα πνευματικως
γραφεντα και περι μεν τον σωματικον υπνον υποκρινομενοι μη καθευδειν και
υποκλεπτοντες τηι αναγκηι την χρησιν, ουκ ειδοτες, οτι προς ολιγον γρηγορουντες
καθευδουσι το ολον τηι διανοιαι και φοβουμενοι τον υπνον τον σωματικον
εκπιπτουσι της κατα ψυχην γρηγορησεως. ην ο αγιος καιπερ κοιμωμενος τωι σωματι
ειχεν λεγων· «Ἐγω καθευδω και η καρδια μου αγρυπνει. «των γαρ αγιων ο υπνος
προς τα κρειττονα την θεωριαν εχει, και του σωματος τουτων επι γης ησυχαζοντος ο
νους τα εξω των τοπων διερχεται και απο γης εις ουρανους ανιπταται. Ἐλισαιος γαρ
ο μεγας προφητης εν τωι ορει σωματικως καθημενος ηκολουθει τωι Γιεζι κατα τον
νουν, και ∆ανιηλ ο αγιος τωι σωματι κοιμωμενος εγρηγορει τωι νωι βλεπων τας
μεγαλας και θειας ορασεις εκεινας. Ουτω δη ουν διπλου δειχθεντος του περι των
ανθρωπων λογου διπλην αναγκη και την περι της υγειας αυτων διανοιαν ειναι. και
γαρ και ψυχης εστιν υγεια, και σωματος εστιν υγεια. και οι μεν μονον την ψυχην
νοσουσι και υγιαινουσι τωι σωματι, οι δε εμπαλιν το μεν σωμα νοσουσι, την δε
ψυχην υγιαινουσιν, τινες δε κατ' αμφοτερα την νοσον εχουσιν και ουτε τωι σωματι
ουτε τηι ψυχηι ερρωνται. συμπασχουσι δε παλιν αλληλοις οι δυο εις ανθρωπος οντες,
επει και μιαν εχουσι την εκ της υγιειας αλυπιαν η την εκ της νοσου βασανον. }Και
παλιν περι των αυτων·} Ὥσπερ η του σωματος κατασκευη αρμοζουσας εαυτηι τας
πεντε αισθησεις υπο του δημιουργου κεκτηται, ουτω και η νοερα της ψυχης ουσια εν
ταις πεντε αισθησεσιν πασαν την των εντολων εργασιαν δια πορευεται. και της μεν
ορασεως αυτης συμβολον οι οφθαλμοι, ως ο αγιος εφη ∆αβιδ· «Οι οφθαλμοι μου
διαπαντος προς τον κυριον». της δε ακοης· «Προσεθηκεν μοι ωτιον ακουειν», και ο
κυριος· «Ὁ εχων ωτα ακουειν ακουετω». της δε οσφρησεως· «Εις οσμην μυρων σου
δραμουμεθα». της δε γευσεως· «Γευσασθε και ιδετε, οτι χρηστος 8 ο κυριος». και· «Το
στομα μου ηνοιξα και ειλκυσα πνευμα». και· «Κυριε, τα χειλη μου ανοιξεις». της
αφης· «Ὁ εθεασαμεθα και αι χειρες ημων εψηλαφησαν περι του λογου της ζωης».
Ἔστι τις μετα ταυτας και ετερα εκτη αισθησις, καθ' ην των αναφων εφαπτομεθα οι
εφαπτεσθαι δυναμενοι, περι ης ειπεν Σολομων. και θειαν αισθησιν ευρησεις, ητις και
εν κατανυξει καρδιας πολλακις πεφυκεν γινεσθαι.

 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


