Testimonia e scriptura de communi essentia patris et filii
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
Μαρτυριαι εκ της Γραφης, της κατα φυσιν κοινωνιας, εκ του ομοιως ειναι τον
Πατερα, και τον Υιον, και το αγιον Πνευμα προς θεωριαν δυσεφικτον, και μιαν εχειν
ενεργειαν.

Περι ελευθεριας.
Περι Πατρος αναμφιβολον. Περι Υιου, φωνη αυτου του Υιου· «Ἐαν μη ο Υιος υμας
ελευθερωσηι, δουλοι εστε.» Περι του Πνευματος δια Παυλου ουτως 28.32 λεγει·
«Ὅταν επιστρεψηι προς Κυριον, περιαιρει ται το καλυμμα. Ὁ δε Κυριος το Πνευμα
εστιν· ου δε το Πνευμα Κυριου, εκει ελευθερια.» Περι ζωοποιησεως. Λεγει ο Σωτηρ·
«Ὥσπερ ο Πατηρ εγειρει τους νε κρους και ζωοποιει, ουτως και ο Υιος ους θελει, ζωο
ποιει·» και περι του Πνευματος φησι· «Το Πνευμα εστι το ζωοποιουν, η σαρξ ουκ
ωφελει ουδεν.» Και ο Ἀποστολος· «Το γραμμα αποκτεινει, το δε Πνευμα ζωοποιει.»
Περι χειροτονιας. Περι Πατρος Παυλος λεγει· «Ἔθετο ο Θεος εν τηι Ἐκκλησιαι
πρωτον αποστολους, δευτερον προφητας, τριτον διδασκαλους·» και τα εξης. Περι
Υιου ο αυτος Ἀποστολος φασκει· «Ὁ καταβας, αυτος εστι και ο αναβας υπερ ανω των
ουρανων, ινα πληρωσηι τα παντα. Και αυτος εδωκε τους μεν αποστολους, τους δε
προφητας, τους δε ποιμενας και διδασκαλους.» Περι Πνευματος ο αυτος
μετακαλειται απο της Μιλητου τους πρεσβυτερους, και λεγει αυτοις· «Προσεχετε εαυ
τοις, και παντι τωι ποιμενιωι, εν ωι υμας εθετο το Πνευμα το αγιον επισκοπους,
ποιμαινειν την Ἐκκλησιαν του Θεου.» Περι νομοθεσιας. Περι Πατρος ο ∆αυιδ λεγει·
«Του ποιησαι το θε λημα σου, ο Θεος μου, εβουληθην, και τον νομον σου εν μεσωι
της κοιλιας μου.» Περι Υιου ο Παυλος· «Ἀλληλων τα βαρη βασταζετε, και ουτως
αναπληρωσατε τον νομον του Χριστου.» Περι Πνευματος ο αυτος· «Ὁ νομος του
Πνευματος της ζωης εν Χρι στωι Ἰησου ηλευθερωσε με.» Περι κυριοτητος. Ὁ ∆αυιδ
λεγει· «Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων μου.» Ει δε αντιλεγουσιν οι
αιρετι κοι λεγοντες, οτι εις τον ∆αυιδ εκλαμβανεται τουτο, ελεγχει αυτους το παρα
του Σωτηρος λεγομενον· «Τι λεγετε περι του Χριστου; τινος εστιν υιος; λεγουσι· Του
∆αυιδ.» Ἀποκρινεται ο Σωτηρ· «Πως ουν ∆αυιδ εν Πνευματι αγιωι Κυριον αυτον
καλει;» παλιν περι του Πατρος· «Ἄκουε, Ἰσραηλ, Κυριος ο Θεος σου, Κυριος εις εστι.»
Περι δε του Υιου, λεγει· «Ὁ δε Κυριος εκ Σιων ανακραζεται, και εξ ουρανου δωσει
την φωνην αυτου, και σεισθησεται ο ουρανος και η γη. Ὁ δε Κυριος φεισεται του
λαου αυτου, και ενισχυσει Κυριος τους υιους Ἰσραηλ. Και επιγνωσε σθε, οτι εγω ειμι
Κυριος ο Θεος υμων, ο κατασκηνωσας εν Σιων, εν ορει αγιωι.» Ὁ δε κατασκηνωσας,
ητοι ο Υιος, λεγει· «Ἐγω δε κατεσταθην βασιλευς 28.33 υπ' αυτου επι Σιων ορος το
αγιον αυτου,» και τα εξης. Περι δε του Πνευματος ειπων, οτι «Ειπεν ο Κυριος τωι
Κυριωι μου,» υποκαταβας λεγει· Και Κυριος εκ δεξιων σου·» του ουν Υιου παλιν εκ
δεξιων το Πνευμα. Ὅτι ο Πατηρ Κυριον τον Υιον καλει, και ο Ἀποστολος το Πνευμα
και Κυριον και Θεον λεγει, ως και τον Υιον. Λεγει γαρ ουτως· «Και εσται μετα
ταυτα· Ἐκχεω απο του Πνευματος μου επι πασαν σαρκα, και προφη τευσουσιν οι υιοι
υμων, και αι θυγατερες υμων, και οι πρεσβυτεροι υμων ενυπνια ενυπνιασθησονται,
και οι νεανισκοι υμων ορασεις οψονται. Και γε επι τους δουλους μου, και επι τας
 
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δουλας μου εν ταις ημεραις εκειναις, εκχεω απο του Πνευματος μου επι πασαν
σαρκα, και προφητευσουσι, και δωσω τερατα εν τωι ουρανωι ανω, και σημεια επι της
γης κατω, αιμα, και πυρ, και ατμιδα καπνου. Ὁ ηλιος μεταστραφησεται εις σκοτος,
και η σεληνη εις αιμα, πριν ελθειν την ημεραν Κυριου, την μεγαλην και επιφανη.
Και εσται, πας ος αν επικαλεσηται το ονομα Κυριου, σωθησεται. Πως ουν
επικαλεσονται, εις ον ουκ επιστευσαν; πως ακουσουσι χωρις κηρυσσοντος;» Περι δε
του Πνευμα τος, ο αυτος Ἀποστολος λεγει· «Ἡνικα δ' αν επιστρεψηι προς Κυριον,
περιαιρειται το καλυμμα· ο δε Κυριος το Πνευμα εστι.» Και παλιν ο αυτος· «Κα θαπερ
απο Κυριου Πνευματος·» και αυθις· «Ὁ δε Κυριος κατευθυνοι υμων τας καρδιας εις
την αγαπην του Θεου, και εις την υπομονην του Χριστου·» αρα ο Κυριος το Πνευμα
εστι. Και παλιν· «Ὑμας δε ο Κυριος πλεονασηι και περισσευσηι τηι αγαπηι τηι εις
αλληλους και εις παντας, καθαπερ ημεις εις υμας, εις το στηριξαι υμων τας καρδιας
αμεμπτως εν αγιω συνηι εμπροσθεν του Θεου και Πατρος ημων εν τηι παρ ουσιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου μετα παν των των αγιων αυτου.» Και ενταυθα ο Κυριος
ο πλεοναζων και περισσευων τηι αγαπηι τηι εις αλληλους, και στηριζων τας καρδιας
εν αγιωσυνηι εμπροσθεν του Θεου εν τηι παρουσιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
το Πνευμα εστι. Τας ουν τρεις κυριοτητας εις μιαν κυριοτητα συναγαγων, βεβαιοι
λεγων προς Ἐφεσιους· «Εις Κυριος, μια πιστις, εν βαπτισμα.» Παλιν το Πνευμα
Κυριος λεγεται σαφως εν τηι βιβλωι των Κρι των, οτε τας αριστειας ο Σαμψων εποιει,
επι σημαινεται η Γραφη, και λεγει· «Και Πνευμα Κυριου ηλθεν επι Σαμψων, και
ελαβεν σιαγονα ονου, και απεκτει νε χιλιους·» και παλιν· «Ἦλθε Πνευμα Κυριου επι
Σαμ ψων, και διεσπαραξε τον λεοντα, ως εριφον·» και πα λιν· «Ἦλθε Πνευμα Κυριου
επι Σαμψων, και επηρε την πορταν της Γαζης, και ανηνεγκεν εις το ορος. 28.36 Και
παντη εκπορευεται το Πνευμα Κυριου. Ὅτε δε εξυρηθη, τα μυστηρια του Θεου
αναφανας τηι ∆αλιδαι, λεγει· «Και απεστη απο Σαμψων ο Κυριος.» Ὥστε ουν
πεφανερωται, οτι το Πνευμα Κυριος· ει δε Κυριος, πανταχου και Θεος· «Γνωτε γαρ,»
φησιν, «οτι Κυριος αυτος εστιν ο Θεος.» Και, «Ὅτε ωικοδομησαν οι υιοι Γαδ
θυσιαστηριον επι του Ἰορδανου, και απ εστειλαν οι υιοι Ἰσραηλ προς αυτους,
λεγοντες· ∆ια τι αποσταται γεγονατε του Θεου; απεκριθησαν απολο γουμενοι υιοι
Ῥουβιμ τοις χιλιαρχοις Ἰσραηλ, λεγοντες· Ὁ Θεος ο Θεος εστι Κυριος· και Θεος
Κυριος αυτος οιδε,» και τα εξης. Και αλλαχου παλιν ο Παυλος· «Ὁ Θεος, ο ειπων, εκ
σκοτους φως λαμψαι, ος ελαμψεν εν ταις καρδιαις ημων, προς φωτισμον της
γνωσεως της δοξης του Θεου, εν προσωπωι Χριστου.» Ὁ ουν Θεος, ο ειπων, εκ
σκοτους φως λαμψαι, το Πνευμα εστι. Και παλιν ο αυτος· «Ὁ δε Θεος της υπομονης
και της παρακλησεως δυη υμιν το αυτο φρο νειν κατα Χριστον Ἰησουν· ινα
ομοθυμαδον εν ενι στοματι δοξαζωμεν τον Θεον, και Πατερα του Κυ ριου ημων
Ἰησου Χριστου.» Τις ουν εστιν ο Θεος της υπομονης και της παρακλησεως, ο διδους
ημιν το αυτο φρονειν κατα Χριστον Ἰησουν, ινα ομοθυμα δον δοξαζωμεν τον Θεον,
και Πατερα του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου; παντως το Πνευμα το αγιον. Και παλιν·
«Ἐαν δε παντες προφητευωσιν, εισελθηι δε τις απιστος, η ιδιωτης, ελεγχεται υπο
παντων· και ουτως τα κρυπτα της καρδιας αυτου φανερα γινεται· και ουτως, πεσων
επι προσωπον, προσκυνησει τωι Θεωι, απαγγελλων, οτι οντως ο Θεος εν υμιν εστι.»
Θεον ουν ειπε το Πνευμα το αγιον, το λαλουν εν αυτοις. Και παλιν· «Ουκ οιδατε, οτι
ναος Θεου εστε, και το Πνευμα του Θεου οικει εν υμιν;» Ἔδειξεν οτι ναος Θεου
εσμεν· οπου δε ναος, εκει Θεος· το δε Πνευμα οικει, ως εν ιδιωι ναωι. Φησι γαρ· «Ουκ
 
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οιδατε, οτι τα σωματα υμων ναος του εν υμιν αγιου Πνευματος εστιν, ου εχετε απο
Θεου ∆οξασατε ουν τον Θεον ενοικουντα εν υμιν.» Ει δε ου δοξαζεις τον ενοικουντα
εν σοι ως Θεον, εγενου ναος ειδωλων. Λεγει γαρ· «Ουκ οιδατε, οτι ναος Θεου εστε,
και το Πνευμα του Θεου οικει εν υμιν;» Και αλλαχου λεγει· «Σημερον εαν της φωνης
αυτου ακουσητε, μη σκληρυνητε τας καρδιας υμων, ως εν τωι παραπι κρασμωι, κατα
την ημεραν του πειρασμου εν τηι ερημωι, ου επειρασαν με οι πατερες υμων·
εδοκιμασαν με, και ειδον τα εργα μου τεσσαρακοντα ετη.» Το δε Πνευμα το αγιον
λεγεται ειπειν ταυτα· φησι γαρ ο Ἀποστολος· «∆ιο καθως λεγει το Πνευμα το αγιον·
Σημερον εαν της φωνης αυτου ακουσητε,» και τα εξης. Ἄρα ουν το Πνευμα το αγιον
επειρασεν ο Ἰσραηλ, και εδοκιμασεν εν τηι ερημωι· και ει δον τα εργα αυτου, ητοι τα
θαυμασια. Ἐν αλλωι δε 28.37 ψαλμωι λεγει ο αυτος· «Και επειρασαν τον Θεον εν
ανυδρωι.» Ἄρα ουν ο Θεος, το αγιον Πνευμα εστι. Και αλλαχου, οτε ανελαμβανετο ο
Ἡλιας, ᾔτει ο Ἐλισσαιος παρ' αυτου επ' αυτον το Πνευμα γενε σθαι διπλουν.
Ἐπηγγελλετο ουν ο Ἡλιας, εαν ιδηι αυτον αναλαμβανομενον. Ἰδων ουν, και λαβων
την μηλωτην, ηλθεν επι τον Ἰορδανην· και πατα ξαντος αυτου τηι μηλωτηι τον
ποταμον, ουχ υπ ηκουσε το υδωρ. Λεγει ουν· Που ο Θεος αφφω; Ἀφφω δε
ερμηνευεται αμφω, τουτεστι το Πνευμα το διπλουν. Που ουν ο Θεος αμφω, αντι του,
το Πνευμα διπλουν. Και παλιν λεγει ο Σωτηρ· «Ὁ πιστευων εις εμε, καθως ειπεν η
Γραφη, ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου ρευσουσιν υδατος ζωντος.» Ἑρμηνευων δε ο
ευαγγελιστης τι εστι, «υδατος ζωντος,» εφη· «Τουτο δε ελεγε περι του αγιου
Πνευματος, ο ημελλον λαμβανειν οι πιστευοντες εις αυτον.» Ει δε το υδωρ το ζων το
αγιον Πνευμα εστιν, αρα Θεος το Πνευμα το αγιον· λεγει γαρ ο προφητης· «Ἐμε
εγκατελιπον πηγην υδατος ζωντος· και ωρυξαν εαυτοις λακκους συντετριμμενους,
οι ου μη δυνησονται υδωρ συνεχειν.» Και ο ∆αυιδ· «Ὅτι παρα σοι πηγη ζωης, εν τωι
φωτι σου οψομεθα φως.» Ὁραις οτι ο Πατηρ πηγη εκληθη, και ο Υιος ομοιως, και το
Πνευμα το αγιον, ουχ οτι τρεις εισι θεοι· εις γαρ Θεος, και εις νομος, νομοθετης εις,
και εις Κυριος. Εις γαρ Θεος εν τρισι προσωποις κηρυττε ται Και πως, φησι, δυναται
λεγεσθαι ο Πατηρ Θεος, και ο Υιος Θεος, και το Πνευμα το αγιον Θεος, και ου τρεις
εισι θεοι; οπου κοινα τα της φυσεως, κοινον και ονομα της αξιας· οιον ο Θεος τα εις
πληθη διηι ρημενα απο μιας φυσεως ενι ονοματι καλει· και οτε οργιζεται τοις
ανθρωποις, τον παντα ανθρωπον τηι οργηι υποκειμενον ενα ανθρωπον καλει· και οτε
διαλ λασσεται τωι κοσμωι, ως ενι ανθρωπωι διαλλασσεται· οιον επαγει κατακλυσμον
δια την αμαρτιαν, και λε γει ο Θεος· «Ου μη καταμεινηι το Πνευμα μου εν τοις
ανθρωποις τουτοις, και εξαλειψω τον ανθρωπον, ον εποιησα.» Καιτοι ουκ ην εις,
αλλα μυριαδες απειροι· αλλα τωι ονοματι της φυσεως τον παντα ανθρωπον ενα
εκαλεσεν ανθρωπον δια το κοινον της ουσιας. Και παλιν λεγει ∆αυΐδ· «Τι εστιν
ανθρωπος, οτι μιμνησκηι αυτου, η υιος ανθρωπου, οτι επισκε πτηι αυτον;» Ουχ οτι
ενα ανθρωπον εσκεψατο· πασαν γαρ την οικουμενην ηγειρε. Ἑνι δε συντομωι
χρησομεθα λογωι δια Μωσεως ειρημενωι· Ὅτε εξηλθε Φαραω κατα την θαλασσαν,
και υπεσχε τωι νομωι τωι θειωι την τιμωριαν, πιπτων μετα μυριων αρμα 28.40 των εν
τηι θαλασσηι, και ησαν πολλοι ανθρωποι οι βυθισθεντες μετ' εκεινου, και ιπποι
πολλοι· ο δε Μωσης ειδως, οτι παντων των βυθισθεντων μια εστιν η φυσις, και περι
των ιππων και περι των ανδρων λεγει· «Ἄσωμεν τωι Κυριωι· ενδοξως γαρ
δεδοξασται· ιππον και αναβατην εῤριψεν εις θαλασσαν·» τα πληθη των ιππων
εκαλεσεν ιππον ενα δια την κοινωνιαν της φυσεως, και τα πληθη των ανδρων
 
 
 
 
 

3

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκαλεσεν ενα ανθρωπον· ιππον γαρ και αναβατην ειπε δια την κοινωνιαν της
φυσεως. Ει ουν εν τοις ανθρωποις, οπου συγκεχυται τα της φυσεως, οπου διαφορα τα
της μορφης, και δυναμεως, και βουλης· ου γαρ εστιν ουτε γνωμη ιση, ουτε μορφη,
ουτε ισχυς· και διαφοροι γλωτται· διο και ανθρωποι μεροπες λεγονται· αλλα δια το
κοινον της φυσεως πασα η οικουμενη εις ανθρωπος εκληθη. Ὅπου δε αμεριστος η
αξια, μια βασιλεια, μια δυναμις, και βουλη, και ενεργεια, ιδια ζουσα την Τριαδα απο
της κτισεως, ενα λεγω Θεον. Ει δε, δια το λεγειν Θεον, και Θεον, και Θεον, τρεις
λεγω θεους· και εαν ειπω Κυριον, και Κυριον, και Κυριον, τρεις λεγω Κυριους· ει
τοινυν ο Πατηρ Κυ ριος, και ο Υιος Κυριος, και το Πνευμα το αγιον Κυ ριος, πως συ, ω
Ἀποστολε, ο νομοθετης της αλη θειας, ο συνηγορος της ευσεβειας, Ἐφεσιοις εβοας
λεγων· «Εις Κυριος, μια πιστις, εν βαπτισμα;» Εις Κυριος κατα τον αγιασμον των
σεραφιμ· και γαρ εκεινα εβοα, «Ἅγιος, αγιος, αγιος Κυριος.» Ει δε φιλονεικουσιν οι
αιρετικοι, και λεγουσιν, οτι αλλη κυριοτης του Πατρος, αλλη του Υιου, θαυμαζω,
πως ανεχονται δουλευειν δυσι κυριοις· του γαρ Κυ ριου εστι φωνη, «Ουδεις δυναται
δυσι κυριοις δου λευειν.» Ει αλλη κυριοτης Πατρος, και αλλη κυριο της Υιου, και
μεριζεις την εξουσιαν, πως λατρευεις τηι βασιλειαι; Ου δυναται λατρευθηναι δυο
αξιωματα κατα το αυτου, εαν μη ομοτιμα ηι. Ουδεις προσκυνει βασιλεα και αρχοντα·
οπου γαρ ομοτιμος η αξια, ομο τιμος και η προσκυνησις. Ἐν τωι ισωι αξιωματι ουκ
εστι μαχη. Το ανισον εγειρει την μαχην· το δε ισον βραβευει την ειρηνην. Ου
συνεχωρησε σοι ο Χριστος μερισαι την τιμην, ειπων· «Τουτο εστι το θελημα του
Πατρος μου, ινα παντες τιμωσι τον Υιον, καθως τιμωσι τον Πατερα.» Τιμα Πατερα,
ινα τιμησηις Υιον· μαλλον δε τιμα Υιον, ινα τιμησηις Πατερα. Ἰδιοποιειται του Υιου
την υβριν ο Θεος· λεγει γαρ ο Σωτηρ· «Ὁ εμε μισων και τον Πατερα μου μι σει.» Μη
νομισωσιν αιρετικοι, οτι τωι Θεωι χαρισον ται μειζονα αυτον λεγοντες του Υιου
αυτου. Ου δε χεται τιμην την εις εαυτον ο Πατηρ, του Υιου αυτου υβριζομενου. Και
βλεπε πραγματων αποδειξιν εναρ γη εκ της παλαιας Γραφης. Οι φιλοι του Ἰωβ, οι
ελθοντες εις παραμυθιαν, ενεκαλουν αυτωι, ως φθεγ 28.41 γομενωι τολμηρα, και
εδικαιουν τον Θεον. Ὁ Ἰωβ ελεγε τωι Θεωι· «Τις δωσει κριτην ανα μεσον εμου και
σου, ινα ιδω ποσαι εισιν αι αμαρτιαι μου, οτι ουτως με εκρινας;» Οι φιλοι του Ἰωβ
εδικαιωσαν τον Θεον, καιτοιγε αγνοουμενης της υποθεσεως· και τον μεν δικαιον
μαλλον κατεκριναν ως αμαρτησαντα· τον δε Θεον, ως δικαιως επαγοντα, επηινεσαν·
και λεγουσι τωι Ἰωβ· «Μεγαλως ελαλησας, υπερβαλλον τως ετολμησας, συ κατα του
ικανου λαλησας·» και, «Ὁ Θεος μη ταραττει το δικαιον.» Και παλιν λεγει ο φιλος
αυτου· «Κατα τας αμαρτιας σου επη γαγε σοι. Ει δε μη πολλαι σου ησαν αι αμαρτιαι,
ουκ αν εμαστιξε σε.» Και εδοκουν τωι Θεωι συνηγο ρειν, τον δε δικαιον κατακρινειν·
αρα ο Θεος εδεξατο τους υπερ αυτου λεγοντας παρα το δικαιον; Ἆρα εδεξατο την
υπερ αυτου συνηγοριαν, και ητι μασε τον δικαιον; Ουδαμως. Ουκουν ου δεχεται την
εις εαυτον τιμην, ατιμαζομενου του Υιου. Ἴδωμεν δε τι λεγει τοις φιλοις του Ἰωβ·
«∆ια τι ουκ ελαλησατε ορθα περι του θεραποντος μου;» Ει ουν τους κατα του
θεραποντος αυτου ορθα μη λεγοντας αποσειεται, τους κατα του Μονογενους
ακονωντας την γλωτ ταν δεχεται; Ουδαμως. Ἀπαραιτητος τοινυν δικη τοις
βλασφημουσι το Πνευμα το αγιον· ακουε γαρ τι φησιν ο Σωτηρ· «Πασα βλασφημια
αφεθησεται· η δε εις το Πνευμα το αγιον βλασφημια ουκ αφεθησεται.» Ὅτι η Τριας
αποστελλει αποστολους. Περι του Πατρος λεγει· «Ἐν γαρ τωι ορει Σιων, ηξει ο
ευαγγελιζομενος, και οι ευαγγελιζομενοι, ους ο Κυριος προσκεκληται.» Περι του
 
 
 
 
 

4

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Υιου· «Ἰδου αποστελλω υμας, ως προβατα, εν μεσωι λυκων.» Περι του Πνευματος εν
ταις Πραξεσι λεγει· «Οι μεν ουν αποσταλεντες υπο του αγιου Πνευματος ηλθον εις
Σελευκειαν.» Ει τοινυν Θεου το προσκαλεισθαι, δια τι το Πνευμα δια των προφητων
λεγει· «Ταδε λεγει Κυ ριος;» Και παλιν το Πνευμα τοις εν Ἀντιοχειαι αγιοις·
«Ἀφορισατε δη μοι τον Παυλον και Βαρναβαν εις το εργον ο προσκεκλημαι αυτους;»
Μαθε ουν την δυναμιν της Τριαδος. Ὁ Πατηρ νομοθετει· ο Υιος κελευει· το Πνευμα
αυθεντει. Ἄκουε λεγοντος του Θεου· «Ευαγγελιζομενοι ηξουσιν, ους ο Κυριος
προσκεκληται.» Ὅτι η αγια Τριας δεικνυται καθησθαι επι θρονου υψηλου. Φησιν ο
Ἡσαΐας· «Ειδον τον Κυριον Σαβαωθ καθ ημενον επι θρονου υψηλου και επηρμενου,
και τα σεραφιμ ειστηκεισαν κυκλωι αυτου,» και τα εξης. Ἀναγκη, οτι ο Πατηρ
υπολαμβανεται προ παν των. Ειθ' υποκαταβας λεγει· «Και ηκουσα της φω νης
Κυριου, λεγοντος· Τινα αποστελω; και τις πο 28.44 ρευσεται προς τον λαον τουτον;
Και ειπα· Ἰδου εγω, αποστειλον με. Και ειπε μοι· Πορευθητι προς τον λαον τουτον,
και ειπε αυτωι· Ἀκοηι ακουσητε, και ου μη συνητε· και βλεποντες βλεψητε, και ου μη
ιδητε· επαχυνθη γαρ η καρδια του λαου τουτου,» και τα εξης. Ὁ δε Ἰωαννης εις τον
Υιον εκλαμβανει ταυτα· λεγει γαρ· «Τοσαυτα δε αυτου σημεια πε ποιηκοτος
εμπροσθεν αυτων, ουκ επιστευσαν εις αυτον, ινα ο λογος Ἡσαΐου του προφητου
πληρωθηι, ον ειπε· «Κυριε, τις επιστευσε τηι ακοηι ημων; και ο βραχιων Κυριου τινι
απεκαλυφθη; Ταυτα δε ειπεν Ἡσαΐας, οτε ειδε την δοξαν αυτου.» Περι του
Πνευματος δε ο Παυλος διαλεγομενος τοις εν Ῥωμηι Ἰουδαιοις, ειπε· «Καλως ειπε το
Πνευμα το αγιον δια Ἡσαΐου του προφητου· ακοηι ακουσητε, και ου μη συνητε· και
βλεποντες βλεψητε, και ου μη ιδητε,» και τα εξης. Περι του καθησθαι το Πνευμα.
Ἐκ της βιβλου Μωσεως ου μονον καθημενον, αλλα και συγκαθημενον το Πνευμα το
αγιον Πατρι και Υιωι δεικνυται. Ἐκ της ουν πρεπουσης ιστοριας. Ὥρμημαι δε επι
Ἀβρααμ· «Ὤφθη ο Θεος τωιἈβρααμ, και ιδου ανδρες τρεις, ους και εξενισεν υπο την
δρυν, οι εξανεστησαν, επιβλεψαντες επι προσω πον Σοδομων.» Το δε,
«εξανεστησαν,» καθισαντων εστι σημασια. Ειπε ουν, επι της τραπεζης οι τρεις
εκαθισαν, η ου; Φησιν, Ἐκαθισαν. Το ουν καθησθαι επι το αυτο συγκαθισαι εστιν. Ἐν
δε τωι ∆ανιηλ, Σω σαννης απαγομενης θανατωθηναι, λεγει η Γραφη· «Ἐξηγειρεν ο
Θεος το Πνευμα το αγιον παιδαριου, ωι ονομα ∆ανιηλ.» Ἡ ουν «εξεγερσεως» φωνη
ουκ επι εστωτος λαμβανεται, αλλ' επι καθημενου η κοι μωμενου· ως και εν τωι
ψαλμωι λεγει· «Ἐξη γερθη ως ο υπνων Κυριος, ως δυνατος και κε κραιπαληκως εξ
οινου·» και το, «Ἐξηγερθη Κυ ριος εκ νεφελων αγιων αυτου.» Και αλλης ιστοριας
μνημονευσω του Πατρος του Κυριου, προς τον Ἰωαν νην λεγοντος· «Ἐφ' ον αν ιδηις
το Πνευμα κατα βαινον, και μενον επ' αυτον.» Ὁ Κυριος ειπεν· «Ει και ο Πατηρ, ο
μενων εν εμοι, αυτος ποιει τα εργα.» Ειπε ουν κατα τας μαρτυριας, ο Πατηρ και το
Πνευμα μενουσιν εν τωι Υιωι, η ου; Φησι, Μενουσιν. Οι ουν εν τωι Υιωι μενοντες, ο
Πατηρ και το Πνευμα, του Υιου καθισαντος, αναγκη πασα συγ καθησθαι αυτωι και οι
μενοντες εν αυτωι· ως ουν κα θηται, και συγκαθηνται. Ει ουν αυτη εστιν ιστορια επι
Ἀβρααμ και Λωτ, και εν ταις Πραξεσι των αποστολων γεγραπται· «Και εκαθισεν εφ'
ενα εκα στον αυτων το Πνευμα το αγιον·» ως και εν τωι ψαλμωι λεγει· «Ὁ καθημενος
επι χερουβιμ·» τωι 28.45 μεν Υιωι ισμεν αφωρισμενην διαιταν εκ δεξιων του Πατρος
ιδιαζουσαν. Των γουν τριων καθισαντων επι του Ἀβρααμ, δηλον οτι εξ ευωνυμων
εκαθισε το Πνευμα το αγιον· αυτη γαρ αυτωι αφωρισμενη διαιτα. Ὥσπερ ουν προς
τον εαυτου Υιον ειπε· «Καθου εκ δεξιων μου·» εκ δε του καθισαι εκ δεξιων τον Υιον
 
 
 
 
 

5

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν επινοησαι, οτι κατ' επιτροπην ειπε και τωι εαυ του Πνευματι, Καθου εξ
ευωνυμων μου. Του δε κα θημενου η προσηγορια αξιωματος εστι σημασια· ο γαρ
καθημενος εμπεριγραφος εστιν, εν ωι καθηται τοπωι. Ὁ δε Θεος ημων απεριγραφος
εστι φυσει· περιγραφεσθαι δε δοκει μετενσωματουμενος· ου γαρ ανθρωπιζει η Γραφη
τον Θεον· αλλ' εκ του καθ' ημας διαλεγεται, ινα τα υπερ ημας εμφανηι πραγματα εν
τοιαι φυσει. Ὅτι δε εν τωι εκατοστωι εν νατωι ψαλμωι φησιν· «Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι
μου· Καθου εκ δεξιων μου·» και καθισαντων αυτων, λεγει η Γραφη προς αυτον τον
Χριστον· «Ὤμοσε Κυ ριος, και ου μεταμεληθησεται· συ ιερευς εις τον αιωνα κατα την
ταξιν Μελχισεδεκ·» και, «Κυριος εκ δεξιων σου·» δηλον ουν οτι το Πνευμα εκ δε
ξιων εστι Ὅτι η Τριας ηγειρε τον Χριστον κατα την σαρκα εκ νεκρων. Περι Πατρος
ουτως λεγει· «Ὁ δε Θεος, και τον Κυριον ηγειρε, και ημας εγερει δια της δυναμεως
αυτου.» Περι Υιου· «Λυσατε τον ναον τουτον, και εν τρισιν ημεραις εγερω αυτον.
Αυτος δε ελεγε περι του ναου του σωματος αυτου.» Περι δε του Πνευμα τος· «Ει δε το
Πνευμα, το εγειραν Ἰησουν εκ νεκρων, οικει εν υμιν, ο εγειρας τον Χριστον εκ
νεκρων ζωοποιησει και τα θνητα σωματα υμων δια του ενοικουντος αυτου
Πνευματος εν υμιν.» Ὅτι η Τριας υφ' εαυτης δοξαζεται. Ὁ Υιος δοξαζει τον Πατερα·
λεγει γαρ· «Ἐδο ξασα σου το ονομα επι της γης·» ο Πατηρ τωι Υιωι λεγει εν τωι
Ευαγγελιωι· «Και εδοξασα, και παλιν δοξασω.» Ὅτι δεδοξασται Υιος παρα του
Πατρος, και Πατηρ παρα του Υιου, λεγει εν τωι Ευαγγε λιωι· «Πατερ, δοξασον σου τον
Υιον, ινα και ο Υιος σου δοξασηι σε.» Το Πνευμα τον Υιον δοξαζει· λεγει γαρ περι του
Παρακλητου· «Ἐκεινος εμε δοξασει, οτι εκ του εμου ληψεται, και αναγγελει υμιν.»
Ὁ Υιος το Πνευμα δοξαζει, λεγων· «Πασα αμαρτια αφεθησεται· η δε εις το Πνευμα το
αγιον βλασφημια ουκ αφεθησεται,» δια της προς Πατερα και Υιον κοι νωνιας· και εν
τουτωι, «οτι ουδεις δυναται ειπειν Κυριον Ἰησουν ει μη εν Πνευματι αγιωι.» Περι
δοξολογιας Πνευματος αγιου. «Θυσον τωι Θεωι θυσιαν αινεσεως, και αποδος τωι
28.48 Ὑψιστωι τας ευχας σου, και επικαλεσαι με εν ημεραι θλιψεως σου· και
εξελουμαι σε, και δοξασεις με.» Το Πνευμα ουν εστι, το ειπον· «Ἐξελουμαι σε, και
δοξασεις με.» ∆ηλον οτι, αυτο γαρ ειπε, «Θυσον τωι Θεωι.» Ὅτι παρεστι παντη η
Τριας. –Περι Πατρος. «Τον ουρανον και την γην εγω πληρω, λεγει Κυ ριος.» Περι
Υιου. «Ὁ αναβας, αυτος εστι και ο καταβας εις τα κα τωτερα μερη της γης, ινα
πληρωσηι τα παντα.» Περι Πνευματος. « Που πορευθω απο του Πνευματος σου, και
απο του προσωπου σου που φυγω; Ἐαν αναβω εις τον ουρανον, συ εκει ει· εαν
καταβω εις τον ᾅδην, παρει.» Ἄλλο· «Ὑμεις δε γινωσκετε αυτον, και παρ' υμιν
μενει.» Και ο Ἡσαΐας· «Ὁ στερεωσας τον ουρανον και την γην, και διδους πνοην τωι
λαωι, τωι επ' αυ της, η και πνευμα τοις πατουσιν αυτην·» και, «Πνευμα Κυριου
πεπληρωκε την οικουμενην» και, «Πνευμα μου εστηκεν εν μεσωι υμων.» Ὁραις πως
το Πνευμα προταττεται του Πατρος; Ὅτι ουδεις γινωσκει την Τριαδα. Λεγει ο
Σωτηρ· «Πατερ αγιε, κοσμος σε ουκ εγνω· εγω δε σε εγνων.» Περι του Υιου εν τωι
Ευαγγελιωι·» Ἐν τωι κοσμωι ην, και ο κοσμος δι' αυτου εγε νετο, και ο κοσμος αυτον
ουκ εγνω.» Περι του Πνευματος· «Ὃ ο κοσμος ου δυναται λαβειν, οτι ου γινωσκει
αυτο.» Ὅτι και εν τηι Παλαιαι η Τριας την ενεργειαν την ιδιαν ενδεικνυται. «Λαβε,»
φησι, «το αιμα της τελειωσεως, και επιθες επι τους ιερεις, επι το ακρον του ωτος του
δεξιου, και επι το ακρον του ποδος του δεξιου, και επι το ακρον της χειρος της
δεξιας.» Και βλεπε την κεφαλην του λαου τριτον σφραγιζομενην, κατα τον τυπον
των Σεραφιμ των λεγοντων· «Ἅγιος, αγιος, αγιος Κυριος Σαβαωθ·» και κατα τον
 
 
 
 
 

6

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τυπον της σινδονος, της φανεισης Πετρωι εν Ἰοππηι, εκ του ου ρανου χαλασθεισης,
δια το τριτον χαλασθηναι. Και οτε ο Θεος ειπε τωι Μωσει ειπειν Ἀαρων και τοις υιοις
αυτου, λεγων· «Ουτως ευλογησετε τους υιους Ἰσραηλ, λεγοντες αυτοις· Και
επιθησουσι το ονομα μου επι τους υιους Ἰσραηλ, και εγω Κυριος ευλογησω αυτους.
Ευλογησει σε Κυριος, και φυλαξει σε· επιφανει το προσωπον αυτου επι σε, και
ελεησει σε. Ἐπαρηι Κυριος το προσωπον αυτου επι σε, και δυη σοι ειρηνην.» Και εν
τηι Νεαι ομοιως περι Πα τρος ο Παυλος· «Ὁ δε Θεος εστιν ο ενεργων τα παντα εν
πασι.» Περι του Υιου ο αυτος· «Ἀλλα παντα 28.49 και εν πασι Χριστος.» Περι του
αγιου Πνευματος· «Ταυτα δε παντα ενεργει το εν και το αυτο Πνευμα, διαιρουν ιδιαι
εκαστωι καθως βουλεται.» Ὅτι η Τριας παρακαλει· Παρακλητος γαρ δια το
παρακαλειν και σωζειν λεγεται, ως Θεος και Σωτηρ. Περι του Πατρος ο Παυλος
λεγει· «Ὑπερ Χριστου πρεσβευομεν, ως του Θεου παρακαλουντος δι' ημων.» Και ο
Ἡσαΐας προς την Ἱερουσαλημ· «Παρακαλεισε ο ονομασας σε.» Παρακαλει ο Υιος· ως
ελεγε· «Πνευμα Κυριου επ' εμε, ου εινεκεν εχρισε με· ευαγγελισασθαι πτωχοις
απεσταλκε με, παρακαλεσαι παντας τους πενθουντας.» Ἰωαννης εν τηι Ἐπιστοληι·
«Ἐαν τις αμαρτηι, εχομεν Παρακλητον προς τον Πα τερα, Ἰησουν Χριστον δικαιον,
και αυτος εστιν ιλασμος περι αμαρτιων ημων.» Περι του Πνευματος ο Σωτηρ προς
τους εαυτου μαθητας· «Ἐαν αγαπατε με, τας εντολας μου τηρησατε. Καγω αναβαινω
προς τον Πατερα μου· και παρακαλεσω αυτον· και αλλον Παρακλητον πεμψει υμιν,
το Πνευμα της αληθειας. Περι της Τριαδος. «Μεγας ο Κυριος ημων, και μεγαλη η
ισχυς αυτου·» (ισχυν λεγει τον Υιον· ισχυς δε δυναμις εστι· «Χριστος γαρ Θεου
δυναμις, και Θεου σοφια·») και της συν εσεως αυτου ουκ εστιν αριθμος,» τουτεστι
του Πνευ ματος· ως ελεγεν ο Σωτηρ· «Ἰδου διδωμι υμιν Πνευμα σοφιας και
συνεσεως·» και παλιν· «Τωι Λογωι Κυριου οι ουρανοι εστερεωθησαν, και τωι
Πνευματι του στοματος αυτου πασα η δυναμις αυ των·» και παλιν· «Ευλογησει υμας
ο Θεος, ο Θεος ημων· ευλογησει υμας ο Θεος.» Ὅτι το Πνευμα ποτε η Γραφη του
Πατρος καλει, ποτε του Υιου· ποτε καθ' εαυτο αυτο ονομαζει· ου γαρ εν συγχυσει,
αλλ' αδιαι ρετως κηρυσσεται. Περι Πατρος· «Ἡμεις δε ου το πνευμα του κοσμου
ελαβομεν, αλλα το Πνευμα του Θεου.» Και πα λιν· «Ὑμεις δε ουκ εστε εν σαρκι, αλλ'
εν πνευματι, ειπερ Πνευμα του Θεου οικει εν υμιν.» Περι Υιου· «Ἐξαπεστειλεν ο Θεος
το Πνευμα του Υιου αυτου εις τας καρδιας ημων, κραζον, Ἀββα ο Πατηρ.» Και παλιν·
«Ὃς Πνευμα Χριστου ουκ εχει, ουτος ουκ εστιν αυτου.» Περι του Πνευματος ο Υιος
ελεγε· «Μη μεριμνησητε, τι, η πως λαλησετε· δοθησεται γαρ υμιν εν εκεινηι τηι ωραι τι
λαλησετε· ου γαρ υμεις εστε οι λαλουντες, αλλα το Πνευμα του Πα τρος μου, το
λαλουν εν υμιν.» Περι Πνευματος· «∆ιηλθον δε την Φρυγιαν και την Γαλατικην
χωραν, κωλυθεντες υπο του αγιου Πνευματος, τον Λογον του Θεου λαλησαι εν τηι
Ἀσιαι. Ἐλθοντες δε κατα την 28.52 Μυσιαν, επειρωντο εις την Βιθυνιαν πορευθηναι,
και ουκ ειασεν αυτους το Πνευμα Ἰησου.» Περι του Πνευματος· «Μη λυπειτε το
Πνευμα το αγιον, εν ωι εσφραγισθητε.» Λεγουσιν οι αιρετικοι κατα ταξιν και
υπαριθμησιν εσταναι την θεοτητα. Ἐρουμεν, οτι γεγραπται· «Ὁ πρωτος ανθρωπος εκ
γης χοικος· ο δευτερος ανθρωπος εξ ουρανου ο επουρανιος.» Και παλιν· «Πρωτον
φησι το ψυχικον, ειτα το πνευματι κον.» Ει τοινυν τωι πρωτωι υπαριθμειται το
δευτερον, το δε υπαριθμουμενον ατιμοτερον εστι του προς ο εχει την υπαριθμησιν·
ατιμοτερος καθ' υμας του ψυχικου ο πνευματικος, και του χοικου ο επουρανιος.
Ἄλλο· Ουδεις αγνοει, οτι Θεον Ἀβρααμ, και Θεον Ἰσαακ, και Θεον Ἰακωβ, καλει η
 
 
 
 
 

7

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Γραφη. Ἄλλο· ∆ιατους τριτωι τοπωι τασσοντας το Πνευμα το αγιον. Ἀντιστρεφει
αυτοις εν τηι Παλαιαι ∆ιαθηκηι, και λεγει (οτε εν Βαβυλωνι εξωριστο ο λαος), ουτως
λεγει· «Και μνησθησομαι της διαθηκης μου της προς Ἰα κωβ, και της διαθηκης μου
της προς Ἰσαακ, και της διαθηκης μου της προς Ἀβρααμ.» Ἄλλο· «∆ιαιρεσεις δε
χαρισματων εισι, το δε αυτο Πνευμα· και διαιρεσεις διακονιων εισιν, ο δε αυτος
Κυριος· και διαιρεσεις ενεργηματων εισιν, ο δε αυτος Θεος, ο ενεργων τα παντα εν
πασι.» Και αλλο· «Που πορευθω απο του πνευματος σου, και απο του προσ ωπου σου
που φυγω;» Ὅτι προταττεται του Πατρος ο Υιος. Λεγει ο Σωτηρ· «Ἐγω και ο Πατηρ
ελευσομεθα, και μονην παρ' αυτωι ποιησομεν.» Ἄλλο· «Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν.»
Και παλιν ο Ἀποστολος· «Ἡ χαρις του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, και η αγαπη του
Θεου, και κοινωνια του αγιου Πνευματος, μετα παντων υμων.» Προς τους λεγοντας
το, εξ ου, και δι' ου, δια φερειν, και διδοντας το μεν, εξ ου, τωι Πατρι, το δε, δι' ου, τωι,
ως ελαττον. Ευρισκομεν δε εκ των Γραφων, οτι και επι του Πατρος λεγεται το, «δι'
ου,» και επι του Υιου, το, «εξ ου,» και επι Πνευματος ομοιως. Περι του Πατρος ο
Ἀποστολος λεγει· «Πιστος ο Θεος, δι' ου εκληθητε εις κοινωνιαν του Υιου αυτου.»
Ἄλλο· «Παυλος αποστολος Ἰησου Χριστου δια θεληματος Θεου·» και παλιν· «Ὥστε
ουκετι ει δουλος, αλλ' υιος· ει δε υιος, και κληρονομος δια Θεου.» Και το, «Ὥσπερ
ηγερθη Χριστος δια της δοξης του Πα τρος.» Και παλιν, οτε εγεννηθη Καιν, Ευα ειρη
κει· «Ἐκτησαμην ανθρωπον δια του Θεου.» Και παλιν τωι Ἰωσηφ εις την φυλακην
ουχι δια του Θεου 28.53 η διασαφησις διδοται; Περι του Υιου εκ της προφη τειας
Ἡσαΐου Παυλος ειπεν· «Ὅτι εξ αυτου, και δι' αυτου, και εις αυτον τα παντα.» Ει δε
αντιλεγει ο αιρετικος τωι Πατρι τωι Θεωι λελεχθαι την, «δι' ου,» φωνην, πρεπειν
δωσει και την ισην αξιαν τωι Υιωι· και παλιν Ἐφεσιοις ο Ἀποστολος· «Ἀληθευοντες δε
εν αγαπηι, αυξησωμεν εις αυτον τα παντα, εξ ου παν το σωμα συναρμολογουμενον,»
και τα εξης. Και προς Κολοσσαεις προς τους ουκ εχοντας την γνωσιν του
Μονογενους ειρηται· «Ὅτι ο κρατων την κεφαλην,» τουτεστι τον Χριστον, «εξ ου
παν το σωμα δια των αφων, και των συνδεσμων,» και τα εξης· και το, «Ἐκ του
πληρωματος αυτου ημεις παντες ελαβομεν.» Και αυτος ο Κυριος λεγει· «Ὅτι εκ του
εμου ληψεται, και αναγγελει υμιν.» Και παλιν λεγει· «Ἔγνων δυναμιν εξελθουσαν
εξ εμου.» Περι του Πνευματος· «Ὁ σπειρων εις το Πνευμα εκ του Πνευματος θερισει
ζωην αιωνιον.» Και ο Ἰωαννης φησιν· «Ἐν τουτωι γινωσκομεν, οτιεν ημιν εστιν ο
Θεος, εκ του Πνευματος αυτου, ου εδωκεν ημιν.» Και ο αγγελος λεγει· «Το γαρ εν
αυτηι γεννηθεν εκ Πνευματος εστιν αγιου.» Ὁ Κυ ριος φησι· «Το γεγεννημενον εκ
του πνευματος πνευμα εστιν.» Ει δε το, «εξ ου,» επιταττοντος εστι, τουτεστι του
Πατρος, που τις θησει το, «Ου γεγονεν ανηρ εκ γυναικος, αλλ' η γυνη εξ ανδρος;»
Ἆρα τον ανδρα Θεον ερουμεν; Ὅτι Πατρος, και Υιου, και αγιου Πνευματος εστι τινα
κοινα ονοματα, ωσπερ το, Θεος, το, Κυριος, Ἅγιος, Ἀγαθος, Πνευμα, και αλλα
τινατοιαυτα.
Ἐπι ποσον ουν εν περινοιαι γενεσθαι, Πνευμα ωνο μασται· ως,
«Πνευμα ο Θεος, και τους προσκυνουν τας αυτωι, εν πνευματι και αληθειαι δει
προσκυνειν.» Και παλιν περι του Υιου· «Πνευμα προσωπου ημων Χριστος Κυριος.»
Ἅγιος ο Πατηρ, και αγιος ο Υιος, το δε Πνευμα ουχ αγιαζομενον εστιν, αλλ' αγιαζον·
αγαθον, ως αγαθος ο Πατηρ, και ο εκ του αγαθου αγαθος γεννηθεις Υιος· ευθες
Πνευμα, ως ευθυς Κυριος ο Θεος ημων, τωι ειναι αυτοαληθεια, δικαιοσυνη δια το
ατρεπτον της ουσιας· Παρακλητος, ως μονογενης· κατα το· «Ἐγω παρακαλεσω τον
Πατερα μου, και αλλον Παρακλητον δωσει υμιν.» Ουτω κοινον το ονομα προς
 
 
 
 
 

8

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πατερα και Υιον τωι Πνευματι, εκ της κατα φυσιν κοινωνιας και οικειο τητος η
προσηγορια τουτων ηνωται. Ποθεν γαρ αλ λοθεν, παλιν ηγεμονικον, παλιν Πνευμα
αληθειας, παλιν Πνευμα σοφιας ωνομασται; Ὅτι οσα ο Χριστος ποιει, και το αγιον
Πνευμα ποιει. Ἐνεργηματα δυναμεων, χαρισματα ιαματων. ∆ια του Πνευματος
αγιου δαιμονες απηλαυνοντο· εν τωι 28.56 Πνευματι του Θεου διαβολος κατηργητο·
συμπαρον τος του Πνευματος, αμαρτιων απολυτρωσις εν τηι χαριτι του Πνευματος·
«Ἀπελουσασθε γαρ, και ηγιασθητε εν τωι ονοματι του Κυριου ημων Ἰη σου Χριστου,
και εν τωι Πνευματι τωι αγιωι.» Ἡ εκ νεκρων επαναστασις τηι ενεργειαι του
Πνευματος· «Ἐξαποστελεις γαρ το Πνευμα σου, και κτισθησον ται· και ανακαινιεις
το προσωπον της γης.» Και παλιν λεγει· «Ει δε το Πνευμα, το εγειραν Ἰησουν εκ
νεκρων.» Ει τις ουν την κτισιν εκλαμβανει επι της των διαλυθεντων αναβιωσεως,
πως ου μεγαλη του Πνευματος η ενεργεια, του οικονομουντος ημιν τον εξ
αναστασεως βιον, και προς την πνευματικην εκεινην ζωην τας ψυχας ημων
μεταῤρυθμιζοντος; ειτε λεγοιτο κτισις η ενταυθα των εξ αμαρτιων δια πεπτωκοτων
επι το βελτιον μετακοσμησις· (λεγεται γαρ και ουτω κατα την συνηθειαν της
Γραφης, οταν Παυλος λεγηι· «Ει τις εν Χριστωι καινη κτισις·» και ο ενταυθα
ανακαινισμος, και απο της γηΐνης και εμπαθους ζωης επι την ουρανιον πολιτειαν
μεταβολη δια του Πνευματος ημιν γινομενη, επι πασαν υπερ βολην θαυμαστως τας
ψυχας ημων αγει·) επι τουτοις ποτερον φοβηθωμεν, μη την αγιαν δοξαν υπερθω
μεθα του Πνευματος ταις υπερβολαις των τιμων; η το εναντιον, μη εις ταπεινον
καταγαγωμεν την περι αυτου εννοιαν; Λεγει γαρ τωι Ἀνανιαι ο αποστολος Πετρος·
«∆ια τι επληρωσεν ο Σατανας την καρδιαν σου, ψευσασθαι σε το Πνευμα το αγιον;
ουκ εψευσω ανθρωποις, αλλα τωι Θεωι.» Ὅτι ο Πατηρ, και ο Υιος, και το Πνευμα το
αγιον ωδηγησε τον Ἰσραηλ. Ὁ μεν ουν προφητης Ἱερεμιας λεγει ουτως περι
Πατρος· οτι «Αυτος ωδηγησε τον Ἰσραηλ εν τηι ερημωι.» Και· «Ουκ ειπατε, φησι, Που
εστιν ο Θεος, ο αναγαγων ημας εκ γης Αιγυπτου, ο καθο δηγησας ημας εν τηι ερημωι;»
και ο ∆αβιδ φησιν· «Ὡδηγησας, ως προβατα, τον λαον σου.» Ὁ δε Ἡσαΐας το Πνευμα
το αγιον ειπεν ωδηγηκεναι τον Ἰσραηλ εν τηι ερημωι. Ἔστιν ουν αυτου ακουσαι
λεγοντος· «Ἤγαγεν αυτους δια της αβυσσου, ως ιππον εν τηι ερημωι, και ουκ
εκοπιασαν, και ως κτηνη δια πεδιου, κατεβη Πνευμα παρα Κυριου, και ωδηγησεν
αυτους.» Προς δε Κορινθιους λεγει ο Παυλος, οτι Χριστος ην· «Ἔπινον» γαρ, φησιν,
«εκ πνευματικης ακολουθουσης πετρας· η δε πετρα ην ο Χριστος.» Ἐαν δε ειπηι τις,
οτι το Πνευμα εντυγχανει υπερ ημων, ωστε ουν οσον ο ικετης λειπε ται του
ευεργετου, τοσουτον λειπεται το Πνευμα· λεγωμεν αυτωι, οτι ο Μονογενης εστιν εν
δεξιαι του Θεου, και εντυγχανει υπερ ημων· «Μη ουν λυ πειτε το Πνευμα το αγιον,»
κατα τον Παυλον τον λεγοντα· «Ἐν ωι εσφραγισθητε εις ημεραν απολυ τρωσεως.»
Και ο Στεφανος δε λεγει· «Ὑμεις αει 28.57 τωι Πνευματι τωι αγιωι αντιπιπτετε, ως οι
πατερες υμων.» Και ο Ἡσαΐας λεγει· «Παρωξυναν το Πνευμα το αγιον.» Και ετερωθι·
«Οικος Ἰακωβ παρωργισε το Πνευμα Κυριου.» Ἀλλα δουλον αυτο λε γεις· «Ὁ δουλος
ουκ οιδε τι ποιει αυτου ο Κυριος·» το δε Πνευμα ουτως οιδε τα του Θεου, ως το
πνευμα του ανθρωπου, το εν αυτωι. Ὅτι ο Υιος αληθινος Θεος. Ὁ Ἰωαννης γραφει
εν τηι Ἐπιστοληι· «Οιδαμεν, οτι ο Υιος του Θεου ηκει, και δεδωκεν ημιν διανοιαν, ινα
γινωσκωμεν τον αληθινον Θεον, και εσμεν εν τωι αληθινωι Υιωι αυτου Ἰησου Χριστωι.
Ουτος εστιν ο αληθινος Θεος, και η ζωη η αιωνιος.» Ὅτι μεγας Θεος εκληθη ο Υιος.
Ὁ Ἀποστολος προς Τιτον· «Προσδεχομενοι την μακαριαν ελπιδα και επιφανειαν της
 
 
 
 
 

9

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δοξης του με γαλου Θεου, και Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου, ος εδωκεν εαυτον υπερ
ημων.» Ὁ αυτος προς Ῥωμαιους· «Ἐξ ων ο Χριστος το κατα σαρκα, ο ων επι παντων
Θεος ευλογητος εις τους αιωνας.» Ἀμην. Προς τους εκλαμβανοντας εις υβριν το,
«Ουκ ηλθον ποιησαι το θελημα το εμον, αλλα το θε λημα του πεμψαντος με Πατρος.
Ει αισχυνην φερει τωι Υιωι, το πληρουν το θελημα του Πατρος, αισχυνην φερει και τωι
Θεωι, και Πατρι, πληρουν το θελημα του δικαιου· «Θελημα» γαρ, φησιν ο ∆αβιδ, «των
φοβουμενων αυτον ποιησει ο Κυριος, και της δεησεως αυτων εισακουσεται.» Ει
θνητης φυσεως θελημα πληρουν ο Θεος ουκ αισχυνε ται, ο Υιος δια την ενσαρκον
οικονομιαν και την σχεσιν την προς ημας, και καταστασιν την δουλικην, την δι'
ημας γενομενην, λεγων· «Ουκ ηλθον ποιησαι το εμον θελημα,» τουτεστι το της
σαρκος, επειδη η σαρξ ιδια αυτου, «αλλα το του Πατρος·» τουτεστι το θεικον· μη ουν
εις ευτελειαν εκλαμβανεσθω, ει και τα μαλιστα εκλυεται αυτων η επινοια·
«Προσηλθεν αυτωι λεπρος, γονυπετων και λεγων· Κυριε, εαν θε ληις, δυνασαι με
καθαρισαι·» μη απεσεισατο αυτον ο Σωτηρ; μη ειπε, Τι βλασφημεις, εαν εγω θελω;
εαν θεληι ο Θεος· ουχι δε εδεξατο το απηρτισμενον της πιστεως; ουχι, τωι αυτωι λογωι
αντιτρεψας αυτωι την συλλαβην, την σωτηριαν ηγαγεν αυτωι, λεγων· «Θελω,
καθαρισθητι;» Θελων καθαριζει λεπρον· θελων ζωοποιει νεκρον· ηθελησε, και
ηγειρε Λαζα ρον· και αυτου εστι φωνη· «Ὥσπερ ο Πατηρ ζωην εχει εν εαυτωι, ουτως
και τωι Υιωι εδωκε ζωην εχειν εν εαυτωι·» και παλιν· «Ὥσπερ ο Πατηρ ζωοποιει τους
νεκρους, ουτως και ο Υιος ους θελει, ζωοποιει·» και τουτο ∆αβιδ λεγει· «Ὅτι οργη εν
τωι θυμωι αυ του, και ζωη εν τωι θεληματι αυτου.» Προς τους λεγοντας, οτι ειπειν τον
Σωτηρα τηι μητρι των υιων Ζεβεδαιου· Τι θελεις; ως αγνοουντος εστιν· Ευρισκομεν
εν τηι Παλαιαι ∆ιαθηκηι, λεγοντος του 28.60 Θεου Σολομωνι· «Αιτησαι παρ' εμου, και
ποιησω σοι.» Ἆρ' ουν πριν αιτησαι, ουκ ᾔδει α ειχε κατα ψυχην; Ἀλλα βουλεται ημας
μετα της γνωσεως του Θεου φανερουν τα αιτηματα, ως φησι Παυλος· «Και τα
αιτηματα υμων γνωριζεσθω προς τον Θεον·» αντι του, Γνωριζετε αυτωι τι θελετε,
ουχ ως αγνο ουντι, αλλ' ως την καλην προθεσιν αποδεχομενωι. Προς τους λεγοντας
εν υπηρετου ταξει κει σθαι τον Υιον, δια το προσφερειν τωι Πατρι την ανθρωποτητα.
Ἡ Γραφη δεικνυσι τον Πατερα προσαγοντα τωι Υιωι. Ἄκουε γαρ του Υιου λεγοντος·
«Ουδεις δυναται προς με ελθειν, εαν μη ο Πατηρ μου ο ουρανιος ελκυσηι αυτον.
Προς τους δουλευοντας λεξεσι, και μη τοις νοημασι των θειων Γραφων, και
ποιουντας τον Πατερα Θεον του Υιου. Ὁ Ἀποστολος λεγει· «Ὁ Θεος του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, ο Πατηρ της δοξης.» Ἐνταυθα την οικονομιαν διωρισε· και
δοξαν μεν τον Μονογενη καλει· Ἰησουν δε Χριστον το κηρυγμα της οικονομιας. Της
μεν γαρ οικονομιας Θεος, της δε δοξης Πατηρ. Ει δε μη πειθει σε το ρημα, αλλα
αλλην τινα νομιζεις δοξαν ειναι, ης Πατηρ ο Θεος· αλλην τινα επινοησον φυσιν
ανωτεραν του Υιου· ινα εκεινης μεν Πατηρ κληθηι, τουτου δε Θεος ονομασθηι ο
Πατηρ της δοξης. ∆οξα γαρ λεγεται ο Μονογενης· «Ἐθεασαμεθα γαρ, φησι, την
δοξαν αυτου, δοξαν ως Μονογενους παρα Πατρος·» ωστε το, «Ὁ Θεος του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου,» αντι του, ο Θεος της σαρκος του Χριστου· ο Πατηρ της δοξης,
ο Πατηρ της θεοτητος. ∆οξαν γαρ και ο Ἡσαΐας τον Σωτηρα καλει, κατα το της
θεοτητος αξιωμα· ειπων γαρ τα εν τηι ερημωι θαυματα, και ευαγγελισαμενος την
ερημον, φησιν· «Ἀγαλλιασθω τα ερημα του Ἰορδανου και ανθειτω ως κρινον· οτι η
δοξα του Λιβανου εδοθη αυτηι, και η τιμη του Καρμηλου. Και ο λαος μου οψεται την
δοξαν Κυριου, και το υψος του Θεου· και οψεται πασα σαρξ το σωτηριον του Θεου.»
 
 
 
 
 

10

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆οξα ουν εστιν απο δοξης· οθεν και ο Παυλος λεγει· «Ὃς ων απαυγασμα της δοξης
και χαρακτηρ της υποστα σεως.» Πατηρ ουν εστι της δοξης του Μονογενους· Θεος δε
της σαρκος του Χριστου. Ουκ αλλον δε τον Χριστον λεγω, και αλλον τον Μονογενη·
τηι γαρ εννοιαι ου τεμνω τα μη τεμνομενα τηι ενωσει. Πατηρ γαρ του Μονογενους προ
αιωνων· Θεος δε του Μονο γενους κατα την σαρκα επι τελει του αιωνος· αει αυτου
Πατηρ, ουκ αει αυτου Θεος, αλλα αφ' ου σαρκα ανελαβεν. Θεος ο Πατηρ αυτου της
θεοτητος· ο μεν γαρ Πατηρ αΐδιος, ο δε Υιος συναΐδιος· και ουκ 28.61 εχει τομην,
ουδε διαιρεσιν η δοξα της αληθειας. Ποτε ουν εκληθη Θεος του Υιου ο Πατηρ δια την
σαρκα; αφ' ου προηλθεν εκ κοιλιας μητρος. ∆ια τουτο εν τωι προ φητηι, βουλομενος
δειξαι εαυτου και την θεοτητα και την σαρκα αληθευουσαν, ελεγεν· «Ἐκ κοιλιας
μητρος μου, Θεος μου ει συ.» Ει δε βουλει τα υπολοιπα γνω ναι, εν τωι εικοστωι
δευτερωι ψαλμωι διδαχθησηι. Προς τους λεγοντας μεγαν Θεον ειναι τον Πατερα, τον
δε Υιον μη ισον. Ει και τα μαλιστα την Τριαδα μιαν θεοτητα λεγον τες, ευρισκομεν
τον Υιον εν τηι Γραφηι, προς το φρα ξαι τα στοματα των εναντιων, μεγαν παρα τον
Πα τερα· λεγει γαρ ο ∆αβιδ· «Γνωστος εν τηι Ἰουδαιαι ο Θεος· εν τωι Ἰσραηλ μεγα το
ονομα αυτου·» η δε Ἰουδαια περιωριστο τοπωι φανερωι. Περι δε του Υιου· «Κυριε ο
Κυριος ημων, ως θαυμαστον το ονομα σου εν πασηι τηι γηι!» Ἐπειδη πασαν επληρωσε
την γην η Χριστου προσηγορια· εις πασαν γαρ την γην εξηλ θεν ο φθογγος των
αγιων, και εις τα περατα της οικουμενης τα ρηματα αυτων· εικοτως λεγει ο ψαλ μος·
«Θαυμαστον το ονομα σου εν πασηι τηι γηι.» Και τι το επαγομενον, «Ὅτι επηρθη η
μεγαλοπρεπεια σου υπερανω των ουρανων;» Πληρουται δε τουτο, οτε ανεβησαν εις
το ορος οι μαθηται μετα του Σωτηρος, μελλοντος αναλαμβανεσθαι, ελεγε προς
αυτους· «Μεινατε εις Ἱεροσολυμα, εως ου ενδυσησθε δυναμιν εξ υψους·» δια το
επηρθαι· «Ὅτι επηρθη η μεγαλοπρεπεια σου υπερανω των ουρανων.» Αυτωι ουν
∆αβιδ προσφωνει λεγων· «Ὅτι οψομαι τους ουρανους, εργα των δακτυλων σου.»
Ὅτι ωσπερ ο Πατηρ Κυριος Σαβαωθ, ουτως και ο Υιος ομοιως. Ὁ Ἡσαΐας λεγει· «Και
σημεια και τερατα εν τωι οικωι Ἰσραηλ παρα Κυριου Σαβαωθ, ος κατοικει εν τωι ορει
Σιων.» Ἐν δε τωι ψαλμωι· «Ἐγω δε κατεσταθην βασιλευς υπ' αυτου επι Σιων ορος το
αγιον αυτου.» Προς τους λεγοντας ηττον ειναι το Πνευμα του Χριστου, επειδη
αῤραβων εκληθη, μερος, φησιν, εστι. Γεγραπται εν τηι προς Ἐφεσιους· «Ἐν ωι και
πιστευσαντες εσφραγισθητε τωι Πνευματι της επαγ γελιας τωι αγιωι, ο εστιν ο
αῤραβων της κληρο νομιας ημων, εις απολυτρωσιν της περιποιησεως ημων, εις
επαινον της δοξης αυτου.» Ευρισκομεν δε τον Πατερα εν τηι Γραφηι μερος
καλουμενον· λεγει γαρ εν τωι ψαλμωι· «Μερις μου ει εν γηι ζωντων·» και παλιν εν τωι
εκκαιδεκατωι ψαλμωι· «Κυριος με ρις της κληρονομιας μου, και του ποτηριου μου.»
Προς τους λεγοντας τον Υιον μη ειναι της ουσιας του Πατρος, οτι μια εξουσια και
δυνα μις, και βασιλεια, και θεοτης του Πατρος και του Υιου. Λεγει ο προφητης·
«Ἐξαιφνης ηξει εις τον 28.64 ναον εαυτου ο Κυριος, ον υμεις ζητειτε, και ο αγγε λος
της διαθηκης, ον υμεις θελετε·» Θεου ουν ο ναος, και λεγει εαυτου ειναι τον ναον,
ως μη νομι σθηναι ετεραν ειναι του Πατρος την δεσποτειαν, και ετεραν του Υιου την
βασιλειαν. Τον ναον του Πατρος, ον ανεθηκεν ο Σολομων τωι Θεωι, τουτον ναον του
Υιου καλει ο προφητης· «Ἐξαιφνης ηξει εις τον ναον εαυτου ο Κυριος.» ∆ια τουτο ο
Σωτηρ λεγει· «Ἐκβαλετε ταυτα εντευθεν, και μη ποιειτε τον οικον του Πατρος μου
οικον εμποριου·» αυτος λε γει· «Ἐκβαλετε ταυτα εντευθεν· ο γαρ οικος μου οικος
προσευχης κληθησεται. Ὁ οικος, φησι, του Πατρος μου και οικος μου.» Ὅτι ο Υιος
 
 
 
 
 

11

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το ονομα του Πατρος εχει, ως Θεος και Κυριος. Μαρτυρει ο Πατηρ εν τηι Ἐξοδωι·
«Ἰδου εγω αποστελλω τον αγγελον μου προ προσωπου σου, ινα φυλαξηι σε εν τηι
οδωι, οπως εισαγαγηι σε εν τηι γηι, ην ητοιμασε σοι· προσεχε σεαυτωι και εισακουε
αυτου· μη απειθει αυτωι. Ου γαρ μη υποστειληται σε· το γαρ ονομα μου εστιν εν
αυτωι.» Ὅθεν ο Υιος εν τωι Ευαγγελιωι λεγει· «Ἐγω ηλθον εν τωι ονοματι του Πατρος
μου, και ουκ εδεξασθε με· εαν αλλος ελθηι εις το ονομα εαυτου, εκεινον δεξησθε.»
Και εις τον εκατοστον επτακαιδεκατον ψαλμον λεγει· «Ευλογημενος ο ερχομενος εν
ονοματι Κυριου.» Οι ουν αγιοι προφηται ου μονον Ἥλιον δικαιοσυνης εκαλουν τον
Σωτηρα, και ορθρινον φως αληθινον, αλλα και λαμπαδα, και βραχιονα· ως μαρτυρει
ο Θεος, λεγων δια Ἡσαΐου του προφητου· «Ἐγγιζει ταχυ η δικαιοσυνη μου
παραγενεσθαι· το δε σωτηριον μου ως λαμπας καυθησεται.» Μηδεις ανθρωπινος
λογισμος ερμηνευετω τα του Θεου. Ουκ εστιν αληθειαν εκμα θειν τινα η παρ' αυτης
αυτην εκμανθανοντας. Ὅτε ο Μονογενης ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος ετεχθη εξ
απειρογαμου κορης, εις τον κοσμον ξενην ωδινα και ξενον τοκετον εισαγαγων εις
τον βιον· ετι βρεφος οντα τουτον βασταζει η μητηρ και προσαγει Συμεων τωι ιερει.
Ουτος λαβων εις τας αγκαλας τον Σωτηρα, προς αυτον φθεγγεται και φησι· «Νυν
απολυεις τον δουλον σου, ∆εσποτα, κατα το ρημα σου, εν ειρηνηι. Ὅτι ειδον οι
οφθαλμοι μου το σωτηριον σου,» τουτ εστι, την παρουσιαν του Χριστου. Εικοτως
ουν ο προφητης ελεγεν εκ προσωπου του Θεου· «Και το σωτηριον μου ως λαμπας
καυθησεται, και εις τον βραχιονα μου εθνη ελπιουσι.» Βραχιονα γαρ του Πατρος
παλιν καλει τον Μονογενη. Βραχιονα δε ουχ ως μερος θεοτητος καλει· αλλ' ως τηι
ουσιαι συνημ μενον. Ὥσπερ γαρ ο βραχιων της αυτης εστιν ουσιας εκεινου, ου εστι
βραχιων, δια τουτο βραχιων του Πα τρος ονομαζεται, επειδη συνεργος εστι της του
Πατρος δημιουργιας. Και ταυτης της αποδειξεως μαρτυς ο 28.65 μακαριος Ἰωαννης
ο ευαγγελιστης, ο επι του στηθους του Σωτηρος αναπεσων, και ως εξ αενναου πηγης
αντλησας την θεολογιαν. Τι γαρ φησιν ουτος, τον βραχιονα εκλαμβανων εις την του
Σωτηρος οικονο μιαν, και την αυτου θεοτητα; «Πολλα,» φησι, «σημεια ποιησαντος
του Ἰησου εμπροσθεν αυτων, ουκ επιστευσαν εις αυτον οι Ἰουδαιοι· ινα πληρωθηι το
ειρημενον δια Ἡσαΐου· Κυριε, τις επιστευσε τηι ακοηι ημων; και ο βραχιων Κυριου
τινι απεκαλυφθη;» Ὅτι οι Ἰουδαιοι υιοι σκοτους εκληθησαν. Λεγει ο προφητης τοις
υιοις Ἰσραηλ· «Ταδε λεγει Κυριος· Νυκτι ωμοιωσα την μητερα σου.» Και ερμηνευων,
τις η νυξ, επηγαγεν· «Ὡμοιωθη ο λαος μου, ως μη εχων επιγνωσιν.» Ουκουν οπου
γνωσις, το φως· οπου αγνωσια, το σκοτος· κατα τον λεγοντα ∆αβιδ· «Ουκ εγνωσαν,
ουδε συνηκαν, εν σκοτει δια πορευονται.» Ὁ τοινυν Ἀποστολος ουχ ως κατ' εχθρων
θρασυνεται, αλλα τηι αληθειαι συνισταται· δια τουτο ελεγεν· «Ουκ εσμεν υιοι νυκτος,
ουδε σκοτους· αλλα υιοι φωτος και ημερας.» Ὅτι το φως των Ἰουδαιων αφηιρεθηι
απ' αυτων. Λεγει ο προφητης Ἱερεμιας· «Ὁ λογος, ο γενομενος προς Ἱερεμιαν επι
παντα τον λαον Ἰουδα.» Ειτα επιφερει λεγων· «Και αφελω απ' αυτων οσμην μυρου,
και φως λυχνου.» Ὅτι ειωθασιν οι αιρετικοι λεγειν, οτι τα λε γομενα δια των
προφητων ως εκ προσωπου του αγιου Πνευματος ειρηται· οθεν νομιζουσι το Πνευμα
το αγιον ποιειν ηττον του Θεου, κακως· δια το λεγειν τον ψαλμον· «∆ευτε,
προσκυνησωμεν αυτωι,» ως αν προσκυνουντος του Πνευματος συν τοις ανθρωποις.
Ἀποκρινομεθα αυτοις τα ακολουθα. Τι ουν λε γει, οτι και «Κλαυσωμεν εναντιον
Κυριου;» Ουκουν και κλαιει το Πνευμα, ως συ φασκεις; Και αλλαχου, ινα δειχθηι η
κυριοτης του Πνευματος, λεγει· «Ἐγω γαρ ειμι Κυριος ο Θεος.» Και εν αλλωι λεγει·
 
 
 
 
 

12

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

«Γνωτε, οτι Κυριος αυτος εστιν ο Θεος·» και παλιν· «Ἀκουσομαι τι λαλησει εν εμοι
Κυριος ο Θεος.» Ἐλεγχων δε εις τας βασιλειας λεγει· «Πνευμα ελα λησεν εν εμοι,» ου
δι' εμου. Και ινα μαρτυρησηι Παυλος, τις ην ο λαλων δια των προφητων, αναγνωθι
τα γραφεντα παρ' αυτου εν τηι προς Ἑβραιους· «Πολυμερως και πολυτροπως παλαι ο
Θεος λαλησας τοις πατρασιν εν τοις προφηταις, επ' εσχατων των ημερων ελαλησεν
ημιν εν Υιωι.» Ουκουν πεφανερωται, οτι Θεος εστι το Πνευμα το αγιον. Παλιν
ιδωμεν, πως εχει ο χρηματισμος, ον εχρηματισεν ο Θεος προς τον Ἠλιαν. Τοτε γαρ ο
Ἠλιας κατενετυγχανεν τωι Θεωι, λεγων· «Τα θυσιαστηρια σου κατεσκαψαν, και τους
προφητας σου απεκτειναν· καγω περιελειφθην μονος· και ζητουσι την ψυχην μου
αραι.» Ἀποκρι
28.68 νεται αυτωι ο χρηματισμος· «Ἐξελεξαμην εμαυτωι
επτακισχιλιους ανδρας, οιτινες ουκ εκαμψαν γονυ τηι Βααλ.» Ἴδωμεν ουν, ει και το
Πνευμα εχει χρηματισμον. Τωι Συμεων, ιερει οντι και γεροντι, εχρημα τισθη αυτωι
υπο του Πνευματος, οτι «Ου μη απο θανηις, πριν αν ιδηις τον Χριστον.» Και οτε
παιδιον εισηνεχθη εις το ιερον, και εβαστασεν αυτον εν ταις αγκαλαις αυτου, τοτε
αποκρινεται Συμεων· «Νυν απολυεις τον δουλον σου, ∆εσποτα, κατα το ρημα σου, εν
ειρηνηι.» Ουκουν Κυριος και δεσποτης το Πνευμα. Ὅτι λεγουσι το Πνευμα
αγιαστικον ειναι. Ει μεν εδοθη αυτωι το αγιαζειν κατα χαριν, ευρι σκεται ιερεων
ποιουν εργον. Ου γαρ δυναται και δεσποτης ειναι και υπουργος. Και ει μεν υπουργος,
περιττον το βαπτιζεσθαι ημας εις το ονομα του υπουρ γου. Και γαρ ο ιερευς ου το
υδωρ αγιαζει, αλλα την δεουσαν υπηρεσιαν αποπληροι, ειληφως παρα του Θεου
κατα χαριν. Ει ουν το αυτο ποιει το Πνευμα, ο και ο ιερευς, ει εδοθη αυτωι το
αγιαζειν, ως συ φῂς, δια τι ο Πατηρ αγιαζει; Βασιλευς γαρ, επιτατ των τινι εργον,
εκεινωι συγχωρει, ωι επιταττει ποιειν· και ουκ αυτος εργαζεται. Παλιν ο αιρετικος,
θελων δειξαι, οτι το Πνευμα Κυριον καλει τον Λογον του Θεου, λεγει. «Ειπεν ο
Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου εκ δε ξιων μου.» Θελων δε ο Σωτηρ δειξαι οτι ου μονον
το Πνευμα Κυριον καλει τον Χριστον, αλλα και αυτος ο Χριστος Κυριος και Θεος
εστιν, εξετασθεις παρα Ἰουδαιου λεγοντος· «Ἐπιστατα, ποια εστι πρωτη εντολη;
λεγει αυτωι· Ἀγαπησεις Κυριον τον Θεον σου εξ ολης καρδιας σου· και γαρ γεγρα
πται· Κυριος Θεος εις εστιν. Ἡ δευτερα εντολη· Ἀγαπησεις τον πλησιον σου ως
σεαυτον. Τοτε απεκριθη ο Ἰουδαιος· Ὀρθως ειπας, επιστατα, οτι ο Θεος εις εστι.»
Τουτο δε ελεγεν, ινα την θεοτητα του Υιου αρνησηται. Ὁ δε Σωτηρ, βουλομενος την
κυριοτητα αυτου συναψαι τηι του Πατρος, εξετα ζει αυτον· «Περι του Χριστου τι
λεγετε; τινος εστιν υιος; Λεγουσι Του ∆αβιδ.» Ἀποκρινεται ο Σωτηρ· «Πως ουν ∆αβιδ
εν Πνευματι αγιωι Κυριον αυτον καλει; Ει ουν Υιος αυτου εστι, πως αυτον Κυριον
καλει;» Παλιν ελεγον αυτωι, οτε εξεβαλλε τα δαιμονια· «Ουτος εν Βεελζεβουλ,
αρχοντι των δαιμονιων, εκβαλλει τα δαιμονια.» Ειτα λεγει· «Ει εγω εν Βεελζεβουλ
εκβαλλω, τα τεκνα υμων εν τινι εκβαλ λουσιν;» Αινιττεται δε αυτους τεκνα, λεγων
γεννη θεντας μεν εξ αυτων τους αποστολους, εκβαλλοντας 28.69 δε τα δαιμονια εν
ονοματι Ἰησου του Ναζαραιου, ως φησιν· Ει τα τεκνα υμων προς το απελασαι
δαιμονας αρκουνται τωι ονοματι μου, εγω εις το ονομα Βεελ ζεβουλ ουκ εκβαλλω τα
δαιμονια. Προς τους λεγοντας οτι αιτει ο Υιος. Κατασκευαζει ο αιρετικος, και λεγει
ελαττον ειναι τον αιτουντα διδοντος. Ἐαν ουν τον Πατερα αιτουντα παρα
ανθρωπων ευρωμεν εν τηι Παλαιαι ∆ιαθηκηι, τι λεγεις; «Και νυν, Ἰσραηλ, τι Κυριος
αιτει παρα σου, αλλ' η το φοβεισθαι αυτον;» Περι του ομοιοτροπως δεδοσθαι τον
νομον υπο του Πνευματος, οτε εδοθη ο νομος τηι Πεντηκοστηι, ως εν τωι ορει Σινα.
 
 
 
 
 

13

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Μαρτυρει Μωσης λεγων· «Και ην η δοξα του Θεου Ἰσραηλ εν τωι ορει Σινα, ως πυρ
καιομενον·» ινα πληρωθηι το· «Πυρ ηλθον βαλειν επι την γην,» πυρ ουκ
αφανιστικον, αλλα καθαρτικον. ∆ια τουτο τωι Ἡσαΐαι διδοται εν τοις χειλεσι. Και
λεγει· «Ἰδου αφηκα τας αμαρτιας σου·» ουτω τοτε εφανη το Πνευμα το αγιον εν τηι
Πεντηκοστηι εν ειδει πυρος. Ἐμερισθησαν γαρ γλωσσαι ωσει πυρος, και εκαθισεν εφ'
ενα εκαστον αυτων. Και ωσπερ εν τηι Παλαιαι, επιφαινομενου του Θεου, πολλα ην τα
δορυφορουντα φοβητρα, γνοφος, και θυελλα, και σαλπιγξ, και βρονται, περιηχουντα
το ορος, ατινα ην προπαρασκευαζοντα τον λαον εις φοβον του νομοθετου· ουτως και
του αγιου Πνευματος μελλοντος επιφοιταιν· ινα μαθωσι του Πνευματος την αξιαν
ενδοξως επιφοιτωσαν. Ὥσπερ εν τωι ορει γνοφος και θυελλα προεδραμεν, ουτω και
επι του Πνευματος εγενετο· «Ἐν τωι συμπληρουσθαι την ημεραν της Πεντηκοστης,
εγενετο ηχος ωσπερ φερο μενης πνοης βιαιας, και τοτε ωφθη το Πνευμα, και
συνεσεισε τον οικον.» Ὅτι λεγουσιν οι αιρετικοι, οτι το Πνευμα δωρον εστι παρα
Θεου.
Ἡμεις λεγομεν δωρον ζωης (ηλευθερωσε γαρ ημας· ο γαρ νομος του
Πνευματος της ζωης ηλευ θερωσεν ημας), και δωρον δυναμεως· «Ληψεσθε γαρ
δυναμιν, επελθοντος του αγιου Πνευματος εφ' υμας.» Ἡμεις δε και Υιον και
υιοθεσιαν δεικνυομεν, οτι εχαρισατο το Πνευμα το αγιον τοις ανθρωποις· και μετ'
ολιγα· «Πως ουχι και συν αυτωι τα παντα ημιν χαρισηται;» και ετερωθι· «Ἵνα ιδωμεν
τα υπο του Θεου χαρισθεντα ημιν.» Περι του μυ στηριου της ανθρωπησεως λεγων εν
τηι προς Ἑβραιους επιστοληι παραθεις Παυλος την φασκουσαν λεξιν· «Ἰδου εγω και
τα παιδια, α μοι εδωκεν ο Θεος·» επεργαζεται περι Χριστου λεγων· «Ἐπει ουν τα
παιδια κεκοινωνηκεν αιματος και σαρκος, και αυτος παραπλησιως μετεσχε των
αυτων· ινα δια του θανα του καταργησηι τον το κρατος εχοντα του θανατου, τουτεστι
τον διαβολον.» Παιδας δε αυτου εν τουτοις 28.72 τους αποστολους ονομαζει, εφ' ων
σημεια και τερατα εν τωι οικωι Ἰσραηλ ποιησειν Κυριον Σαβαωθ, τον κατοικουντα εν
τωι ορει Σιων, διδασκει. Τουτους δε αυτους φανερους φησιν εσεσθαι, το προσωπον
σφρα γιζομενους τηι του Χριστου σφραγιδι, παιδευομενους τε μηκετι τον Μωσεως
νομον μανθανειν, τωι μηκετι συνισταναι αυτον, και τον καλουμενον οικον Ἰακωβ
καταλελειφθαι υπο Θεου. Ὅτι του Πατρος και του Υιου την συμφωνιαν απολογειται
ο Θεος Λογος. Και μη νομισηις ευτελειας ειναι τα ρηματα, αλλα φιλανθρωπιας·
ευτελειας μεν γαρ το σχημα, φιλαν θρωπου δε το επαγγελμα· Χριστος γαρ ο παντων
Κυριος, ουτος αυτος ο λεγων Ἰουδαιοις· «Τις εξ υμων ελεγχει με περι αμαρτιας;»
Υιος εστι του λε γοντος δια του προφητου Μιχαιου· «Λαος μου, τι ηδικησα σε, η τι
παρηνωχλησα σοι; αποκριθητι μοι·» και ο δια των Ευαγγελιων ειπων· «Ει κακως
ελαλησα, μαρτυρησον περι του κακου,» ο Υιος εστι του λεγοντος προς Ἱερεμιαν·
«Ειπον τηι κατοικιαι Ἰσραηλ· Τι ευρον εν εμοι οι πατερες υμων πλημμε λημα η
αδικημα, οτι απεστησαν απ' εμου μακραν;» Ὢ της φιλανθρωπιας εκεινης, εν ηι
αγαθοτης την φυσιν, μαλλον δε ου την φυσιν, αλλα την ημετεραν ενθυμησιν! Πως η
αγαθοτης του Θεου ενδεικνυται. Λεγει τωι Μωσει· «Ἐγω ο Θεος, ο αποδιδους
αμαρτιας πατερων επι τεκνα.» Και μεχρι τινος; «Ἐπι τριτην και τεταρτην γενεαν.»
Προσεχε πως την τιμωριαν ηπλωσεν επι τεσσαρας γενεας. Την δε φιλανθρωπιαν εως
τινος; «Και ποιων ελεος εις χιλιαδας τοις αγαπωσι με.» Ὅπως παντες οι προφηται,
ομου συναχθεντες, την μνημην οικονομιας επληρωσαν. Μωσης τον τυπον του
σταυρου εποιησε, και μαρ τυρει ο Σωτηρ, λεγων· «Και καθως Μωσης υψωσε τον οφιν
εν τηι ερημωι, ουτως δει υψωθηναι τον Υιον του ανθρωπου.» Ὁμοιως και Ἰωνας
 
 
 
 
 

14

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εποιησε την μνημην του θανατου. Κατηλθε γαρ εις το κητος, και δια τριων ημερων
ανεδοθη, και εγινετο τυπος της ανα στασεως. Τουτο παλιν και ο Σωτηρ αναλαβων,
τον τυπον εις αληθειαν εκφερει λεγων· «Και καθως εποιησεν Ἰωνας εν τηι κοιλιαι του
κητους τρεις ημε ρας και τρεις νυκτας, ουτως δει ποιησαι τον Υιον του ανθρωπου εν
τηι καρδιαι της γης.» Ὅτι η Τριας ομοουσιος. Τι εστι Θεος; Ἡ παντων αρχη κατα τον
Ἀποστολον, λεγοντα· «Εις Θεος ο Πατηρ, εξ ου τα παντα.» Και γαρ ο Λογος εξ αυτου
γενητως, και το Πνευμα εξ 28.73 αυτου εκπορευτως. Ειτα πασα η κτισις δια του
Λογου εν Πνευματι συνεστη δημιουργικως. Ὅτι το βλασφημησαι εις τον Υιον εις
την αγιαν Τριαδα βλασφημησαι εστι. Πολλοις των επι γης φοβερος ο Κυριου λογος
καθε στηκεν, ο φασκων· «Πασα αμαρτια και βλασφημια αφε θησεται τοις ανθρωποις·
ος δ' αν ειπηι λογον κατα του Πνευματος του αγιου, ουκ αφεθησεται αυτωι ουδε εν
τουτωι τωι αιωνι, ουδε εν τωι μελλοντι.» ∆ια τουτο παρ αινει πασιν ο θειος
Ἀποστολος, λεγων, οτι το γραμ μα αποκτεινει, το δε πνευμα ζωοποιει. Πολλα γαρ
των θειων Γραφων εαν κατα το γραμμα νοησωμεν, εις αθε σμους βλασφημιας
περιπιπτομεν· οιον εστι και το προ κειμενον ημιν του Κυριου λογιον· οπερ εαν κατα
ξη ρου τας λεξεις εκλαβωμεν, ου μονον εις αθεμιτους εννοιας περιπεσουμεθα, αλλα
και αυτον τον Κυριον εναντιουμενον εαυτωι ευρησομεν. Ἐαν γαρ ος δ' αν ει πηι
λογον κατα του Υιου, αφεθησεται αυτωι, πως αυτος ο Υιος ειπεν· «Ὁ απαρνησαμενος
με εμπρο σθεν των ανθρωπων, απαρνησομαι καγω αυτον εμ προσθεν των αγγελων
του Θεου·» και παλιν, εαν πασα αμαρτια και βλασφημια αφεθησεται τοις ανθρω ποις,
και υπερ αργου λογου απολογιαν δωσομεν· πως ο λεγων τον αδελφον αυτου, μωρε,
ενοχος εσται εις την γεενναν του πυρος; πως δε και ο αποστολος Παυλος φησι· «Μη
πλανασθε· ουτε πορνοι, ουτε μοιχοι, ουτε μα λακοι, ου λοιδοροι, ου μεθυσοι, ουχ
αρπαγες, βασι λειαν Θεου κληρονομησουσι.» Και ει ταυτα ουτως εχει, πως λοιπον,
ειπε μοι, οτι πασα αμαρτια και βλασφημια αφεθησεται τοις ανθρωποις; Και εαν
παλιν τουτο αλη θες, δια τι λοιπον εγκαλειται ο αθλιος Ὠριγενης, τελος κηρυττων
της κολασεως, εν οις φησι συγχω ρησιν πασης αμαρτιας γενεσθαι και τοις ανθρωποις
και τοις δαιμοσι παρα Θεου; Παλιν τε, εαν η εις το Πνευμα το αγιον βλασφημια ουκ
εχηι συγχωρη σιν, τι μεμφεται η Ἐκκλησια Νουατον αποβαλλομε νον την μετανοιαν;
Το δε σκοτεινοτερον και δυσκατα ληπτον εκεινο εστιν, οτι ος δ' αν ειπηι λογον κατα
του Υιου, αφεθησεται αυτωι· ος δ' αν ειπηι λογον κατα του Πνευματος, ουκ
αφεθησεται αυτωι· ωστε ελαττων εστιν ο Υιος παρα το Πνευμα το αγιον και τον
Πατερα. Και πως Υιος λεγει, «Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν,» και, «Ὁ μη τιμων τον Υιον
ου τιμαι τον Πατερα;» Και πα λιν ενταυθα φησιν, οτι «Ὃς δ' αν ειπηι λογον κατα του
Υιου, αφεθησεται αυτωι;» Ἆρα ουν, ειπε μοι, συγχωρηθησεται η εις τον Υιον
βλασφημια τοις Ἀρειανοις, και Σιμωνιανοις, και Σαβελλιανοις, και Φωτεινια 28.76
νοις, και τοις λοιποις πασι, τοις εις την του Υιου σαρκωσιν βλασφημησασιν; Ἄπαγε
της ατοπιας! Ει γαρ ο λεγων τον αδελφον αυτου, Μωρε, ενοχος εστιν εις την
γεενναν του πυρος, εις ποιαν λοιπον, ειπε μοι, γεενναν γεεννης εκβληθησεται ο
λεγων τον Θεον αυτου κτισμα, και ουχι Θεου Υιον, αλλα δουλον, και υπουργον, και
μικρον; Και ει, οστις ειπηι λογον κατα του Υιου, αφεθησεται αυτωι, πως αυτος ο Υιος
ειπεν, οτι «Ὁ μη τρωγων μου την σαρκα, και πινων μου το αιμα ουκ εχει ζωην
αιωνιον;» Πως δε και δυναται τις, ατιμαζων τον Υιον, μη βλασφημειν εις την
Τριαδα; Ὁ δε εις αυτην βλασφημων δηλονοτι απαρνειται το αγιον βαπτισμα. Ὁ δε το
αγιον βαπτισμα απαρνουμενος δηλον οτι το Πνευμα το αγιον αποδυεται. Και ωσπερ
 
 
 
 
 

15

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επι του αισθητου ηλιου, εαν την θερμην η την ακτινα αυτου καθυβρισηις, εις ολην
την φυσιν αυτου ανατρεχει η υβρις· ουτως και επι του τρισηλιου της αγιας Τριαδος
φωτος και μυστηριου, τηι της μιας υποστασεως ατιμιαι παντος του πληρωματος της
θεοτητος εστιν η βλασφημια. Τι ουν εστιν υπο του Κυριου προς Ἰουδαιους
λεγομενον, οτι «Πασα αμαρτια και βλασφημια αφεθησεται τοις ανθρωποις· ος δ' αν
ειπηι λογον κατα του Πνευματος αγιου, ουκ αφεθησεται αυτωι ουδε εν τωι νυν αιωνι,
ουδε εν τωι μελλοντι;» Νουνεχως ακουσωμεν, και μη πλανηθωμεν. ∆ιττον ειναι τον
Χριστον μετα την αφραστον ενωσιν, φημι δη εκ θεοτητος και ανθρωποτητος, αι
ιεραι ημιν διαβοωσι Γραφαι· «Ὁ γαρ Λογος σαρξ εγενετο.» Την γουν του Λογου
θεοτητα ο αυτος Χριστος Πνευμα αγιον ονομαζει· καθα και προς την Σαμαρειτιν
ελεγεν· οτι «Πνευμα ο Θεος·» την δε ανθρωποτητα αυτου Υιον ανθρωπου· καθως
παλιν αλλαχου περι της ιδιας σαρκος αυτου φησι· «Νυν εδοξασθη ο Υιος του
ανθρωπου.» Ει ουν αει τωι Θεωι προσκρουοντες Ἰουδαιοι διττην προς Χριστον την
βλασφημιαν εκεκτηντο. Οι μεν τηι σαρκι αυτου, ηγουν τωι Υιωι του ανθρωπου,
προσκοπτοντες, προφητην αυτον, αλλ' ου Θεον ειναι ενομιζον· οις και συγγνωμην
εδωκεν· αρχη γαρ ην του κηρυγματος, και ουτω ην χωρων ο κοσμος, Θεον πιστευειν,
φαινομενον ανθρωπον· διο και φησιν ο Χριστος, οτι «Ὃς εαν ειπηι λογον κατα του
Υιου του ανθρωπου,» ειτ' ουν του σωματος αυτου, «αφεθησεται αυτωι.» Τολμω γαρ
λεγειν, οτι ουδε αυτοι οι μακαριοι αυτου μαθηται το τελειον περι της αυτου
θεοτητος ειχον φρονημα, εως το Πνευμα το αγιον αυτοις τηι Πεντηκοστηι
επεφοιτησεν. Ἐπει και μετα την αναστασιν ιδοντες αυτον, οι μεν προσεκυνησαν, οι
δε εδιστασαν· αλλ' ουκ εκ τουτου κατεκριθησαν. Οι δε εις το Πνευμα το αγιον, ειτ'
ουν εις την του Χριστου θεοτητα βλασφημησαντες, και λεγοντες, οτι «Ἐν
Βεελζεβουλ, τωι αρχοντι των δαιμονιων εκβαλλει τα 28.77 δαιμονια·» τουτοις,
φησιν, «ουκ αφεθησεται ουδε εν τωι νυν αιωνι, ουδε εν τωι μελλοντι.» Και παλιν
σημειωσασθαι χρη, οτι ουκ ειπεν ο Χριστος· Τωι βλασφημησαντι και μετανοησαντι
ουκ αφεθησεται· αλλα τωι βλασφημουντι, ειτ' ουν, τωι εν τηι βλασφημιαι επιμενοντι·
επειδηπερ ουκ εστιν αμαρτια ασυγχωρητος παρα τωι Θεωι τοις γνησιως και κατ' αξιαν
μετανοουσιν.
Τι εστιν Ευαγγελια;
Του Θεου Λογου Κυριου Ἰησου Χριστου
παρουσια, προς σωτηριαν του γενους των ανθρωπων σαρκωθεντος, εκ Πνευματος
αγιου και Μαριας, της αειπαρθενου. Περι αγγελων. Τι εστιν ορος ουσιας αγγελου;
Ἄγγελος γαρ ζωον λογικον, αυλον, υμνολογικον, αθανατον. Τι δε εργον των
επουρανιων δυναμεων υπαρχει;
Ὕμνος αληκτος, και ερως απαυστος της
μεγαλοπρεπειας του Θεου· ταχα δε και ευχη εμμονος υπερ σωτηριας ημων. Ἐπειδη
δε και αυται αι ταξεις και στρατιωται λεγονται, δει λοιπον εννοειν ταξιν
διδασκαλικην, ταξιν επιτρεπτικην, ταξιν τιμωρητικην, ταξιν ψυχων χαριστικην,
ταξιν εν ανθρωποις παραμονητικην. Ὥσπερ δε και ταξεως διαφοραν εν ταις ανω
δυναμεσιν εγνωμεν, ουτω και στασεως και γνωσεως. Οι μεν θρονοι, και τα σεραφιμ,
και τα χερουβιμ, αμεσως παρα Θεου μανθανουσιν, ως παντων ανωτερα και Θεωι
πλησιαζοντα· ταυτα δε διδασκει τα κατωτερα ταγματα, και ουτως εφεξης τα
ανωτερα διδασκει τα κατωτερα. Το δε κατωτερον ταγμα εισιν οι αγγελοι, οι και των
ανθρωπων οντες διδασκαλοι. Τι εστιν ανθρωπος; Ἄνθρωπος εστι ζωον νοερον,
αισθητικον θειου νου, και ζωης αιωνιου δεκτικον, και τηι ταυτης στερησει θνητον.
Τουτου ουν του ανθρωπου του κατα την γηγενη πλασιν. Ὅτι συνθετος ο ανθρωπος,
και ουχ απλους, ουδε εξ ομοειδων μερων, αλλ' εξ ασωματου νου, και σωματος του
 
 
 
 
 

16

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιθυμητικου, ητοι εμψυχου. Ὡς εδιδαξεν ο Παυλος, σαρκος μεν το επιθυμητικον τηι
ψυχηι προσνειμας, ο και σαρκα προσειπεν αμα τωι εαυτης θεληματι την ανθρωπου
σαρκα, ην και στρατευεσθαι εφη κατα του πνευματος· ου στρατευεται δε το μη
κινησιν εχον, μηδε θελησιν ιδιαν. Ταυτην δε την σαρκα, προς το πνευμα εφη 28.80
διαμαχεσθαι, ου την ακινητον, ουδε την αψυχον. Φυσικον γαρ ενεσπαρται ταυτηι
κινημα παθητικον, μεθ' ου σαρξ ονομαζεται, ως εν τηι προς Ῥωμαιους ετι
σαφεστερον ηρμηνευσε, το εν τηι σαρκι διασαφησας κινημα, διαμαχομενον προς
νουν και αντιπασχον, ως ου ταυτον δηπου, αλλ' ετερον ον τωι νωι· «Συνηδομαι γαρ,»
φησι, «τωι νομωι του Θεου, κατα τον εσω ανθρωπον· βλεπω δε ετερον νομον εν τοις
μελεσι μου, αντιστρατευομενον τωι νομωι του νοος μου, και αιχμαλωτιζοντα με.»
Τουτο δε το θελημα και ψυχην ιδιως ο Παυλος εκαλεσεν, χωρισας απο του
πνευματος, οτε φησιν· «Ὁ Θεος αγιασηι υμας ολοτελεις, και ολοκληρον υμων το
πνευμα, και η ψυχη, και το σωμα αμεμπτως εν τηι παρουσιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου τηρηθειη·» εν δε τουτωι το πνευμα, και ψυχην, και σωμα, τον ολοτελη
ανθρωπον ερμηνευσας, και υπευξαμενος αυτον αγιασθηναι, και αμεμπτως
τηρηθηναι. Πνευμα μεν ουν εδειξε το αγιαζομενον, οπερ εστιν ο νους ο ανθρωπινος·
ψυχην δε μετα τουτο το επιθυμητικον, και σωμα σκηνος το γηινον· ωστε κατα
ταυτην την διαιρεσιν τρια ειναι τον ανθρωπον τον γηγενη· το νοερον, το
επιθυμητικον, το σωματικον. Τουτο το θελημα, ητοι η ψυχη, το επιθυμητικον,
ηνωται τωι νωι τωι του ανθρωπου και τωι σωματι. Ἐπικρατουντος ουν του νοερου, το
ολον εστι νοερος ανθρωπος· καιτοιγε συμπεπλεγμενον εχων εν ταις σαρκικαις
επιθυμιαις, κατα την προδηλον διαφοραν και μαχην λογικου τε και αλογου, του εν
τωι ανθρωπωι, αλλ' ουκ επικρατουντος, αλλα επικρατουμενου. Ἡγεμονικον δε
λεγεται, καθως ο νους ηγειται του ζωτικου σωματος. Ἄνθρωπος ουν καθ' ηγεμονιαν
νου μετεσχε θεοτητος, νοερον ζωον ων· δια τουτο λεγει· «Ὁ κολλωμενος τωι Κυριωι
εν πνευμα εστιν.»

 
 
 
 
 

17

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


