Disputatio contra Arium
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ∆ΙΑΛΟΓΟΣ ΕΝ ΤΗ ΚΑΤΑ
ΝΙΚΑΙΑΝ ΣΥΝΟ∆Ω ΠΡΟΣ ΑΡΕΙΟΝ.
Τηι του Θεου προνοιαι απηιειν προσεληλυθως συν τοις φιλτατοις μου αδελφοις προς
τους εμοι ποθου μενους του Θεου δουλους. Ἠρεμα δε πως βαδι ζοντα δια την του
σωματος ασθενειαν αμα τοις προειρημενοις του Θεου δουλοις, ηρετο με τις των
συμπορευομενων μοι ανδρων περι του Κυριακου ρητου του φασκοντος· «Ὁ Πατηρ
μου ο πεμψας με μειζων μου εστι.» Καγω φημι προς την πευσιν, ην προσαγηοχεν·
Ἐπι του παροντος επισχες την περι τουτου ζητησιν, γλυκυτατε αδελφων· επαν δε,
Θεου επιτρεποντος, εν τοις οικειοις επαναζευξωμεν, την εξετασιν του κεφαλαιου
ασφαλεστατην ποιησο μεθα. Καμου τουτο ειρηκοτος, αιφνιδιος τις κατοχη της
ευσεβειας γινεται εν τηι καρδιαι μου, ελεγον δε εν εμαυτωι· Ουκ ασκοπως ο μακαριος
Παυλος επι στελλων τωι εαυτου μαθητηι Τιμοθεωι εφασκε· «Γυμναζε σεαυτον προς
ευσεβειαν.» Ἀληθως γαρ θειος θη σαυρος αῤρητων και ανεικαστων αγαθων πε
πληρωμενη τυγχανει η εις το Θειον ευσεβεια. Ἔλεγον δε εν εμαυτωι κατα διανοιαν,
οτι μεγαλοπρεπης και επιδοξος εστιν η ευσεβεια, και δυναμενη σωσαι τον
προσπελασαντα τηι εαυτης ευπρεπειαι. Ὑπεισηιει δε με και του Κυριου μου Ἰησου
Χριστου παραβολη περι της μακαριας ευσεβειας, ως μεγιστη τις και παντων
αμβροσιων πλουτων πεπληρω μενη τυγχανει, και σπανιως ευρισκεται εν τοις ανθρω
ποις, ει μη αρα απο των πολλων ολιγοι μολις φιλαληθει γνωμηι κατατυχωσι του
αφθαρτου καλλους αυτης. Και ουτοι δε ουκ ιδιαι δυναμει κατειληφασι την επεραστον
ταυτης οψιν· αλλα την προς Θεον φιλιαν στειλαμενοι, συχναις λιταις χρησαμενοι,
ειλη φασι τουτο παρα του Θεου δωρον, οπως αΐδιον χαραν ενστερνισωνται οι
κατοπτριζομενοι το ωραιοτατον ταυτης αξιωμα. Φησιν ο Κυριος· «Ὁμοια εστιν η
βασιλεια των ουρανων θησαυρωι κεκρυμμενωι εν αγρωι, ον ευρων ανθρωπος εχαρη,
ειτα υπαγει και πωλει παντα, 28.441 οσα εχει, και αγοραζει τον αγρον εκεινον.» Ειτα
ωσπερ εστως εν τηι καρδιαι μου, προσωμιλει μοι προσ ηνως, και φησιν· Ἄνθρωπε, ει
και πολλαι σου εισιν αι αμαρτιαι, κρατει ισχυρως την εις το Θειον ευσεβειαν. ∆ια γαρ
ταυτην, και η αφεσις των αμαρ τιων παρα Θεου διδοται, και θανατος νικαται, και εις
βασιλειαν ουρανων ανθρωπος εισελασαι αριστα δυνησεται. Προς δε τουτοις εις
υπομνησιν ειληφα και το, «Οιδεν ο Θεος ευσεβεις ρυεσθαι, ανομους δε τηρειν εις
ημεραν κρισεως κολαζομενους αιωνιωι πυρι.» Και γαρ ο ανομος ουτος τυγχανει και
ασε βης· εκ δε της ασεβειας αμαρτια γινεται. Μητηρ ουν παντων των κακων η
ασεβεια, τιθηνος δε ψεκτων απαντων η ανοια τυγχανει. Μακαριος ουν ο της ευ
σεβειας υιος, οτι ουτος υιος Χριστου κληθησεται. Ἀθροως δε επεστημεν τωι τοπωι
ενθα ημεν την ορμην πεποιημενοι, και περιτυγχανοντες τοις γνησιοις, ασμενως
διετελουμεν απαντες ημεις τε, οτι ηξιωθημεν τους αγιους θεασασθαι, εκεινοι δε, οτι
αδελφους εωρακασι. Κοινολογουντων δε ημων επι πολυ των ανηκοντων τηι
σεβασμιωτατηι θρησκειαι μετα πολλης ευταξιας και φειδους, αιφνιδιως απο της ριζης
του χριστομαχου Ἀρειου θηριον ανθρωπο μορφον εισεπηδησε προς ημας, και προς
βραχυ επακροασαμενος των ευσεβειας ρηματων, μη δυνα μενος φερειν, ελεξε
τοιαδε· «∆ιδαξατε με την υμετε ραν δοξαν, η διδαξω υμας το εμον φρονημα.» Ἐγω δε
απεκρινομην προς αυτον· «Μη παντας προσκαλου εις ζητησιν· μεγαλοι γαρ εισιν εν
τωι οικωι του Θεου. Ει δε βουλει επι του παροντος προς με τον σμικρο τατον μονον
συνεξετασαι, ηδιστα εγω σοι τουτο παρ εξω περι του ζητηματος. Προσαγαγε πρωτος
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την προτασιν· μονον φιλαληθως ποιησωμεν την συνεξε τασιν, και μη
φιλονεικοτερον προς τα προσφερομενα υπο του πλησιον θεοπνευστα ρηματα
διατεθωμεν.» ἌΡΕΙΟΣ ειπεν· Ἐμοι δοκει προηγουμενως ορισθηναι υφ' εκατερων
εμου τε και σου εις τα ζη τουμενα, εκαστον τε ημων εκθειναι, α φρονει περι Θεου και
Χριστου, και Πνευματος αγιου, εν επιτομηι, οπως κατα σκοπον πεμπωμεν τους
λογους, και μη εις κενον ποιησωμεθα αμιλλαν λογων, φανερα τε ηι η επικρατουσα
δοξα ομοιως τε και η καθαιρουμενη. Περι γαρ πιστεως βουλομαι ζητησαι προς σε,
επειδη μαλιστα ακηκοα ορθως μη ομιλουντων υμων περι της εις το Θειον πιστεως
και ευσεβειας. ἈΘΑΝΑΣΙΟΣ ειπεν· Θεοπρεπως παντα σοι ευτρεπισται· εγω δε ο
φρονω, φημι εν επιτομηι Πιστευω εις ενα Θεον Πατερα παντοκρατορα, αει οντα Θεον
Πατερα, και εις τον Θεον Λογον, τον Μονογενη Υιον του Θεου, οτι συνυπαρχει τωι
ιδιωι Πα τρι, και οτι εκ της ουσιας του Θεου και Πατρος εστιν ο Υιος, και οτι ισος ο
Υιος του Πατρος τυγχα νει, και οτι ισοτιμος εστιν ο Υιος του Θεου, και οτι συν τωι
Πατρι αυτου παρεστι πανταχου τηι θεοτη 28.444 τι, και οτι παντα περιεχει τηι ουσιαι
αυτου, και οτι ου περιεχεται υπ' ουδενος ο Υιος του Θεου, καθαπερ και ο Θεος ο
Πατηρ αυτου· και εις το Πνευμα το αγιον, οτι της του Πατρος εστιν ου σιας, και
συναΐδιον τωι Πατρι και τωι Υιωι τυγχανει το αγιον Πνευμα. Τον Λογον φημι εν σαρκι
γεγονεναι. Ἄρ. ειπεν· Πιστευω καγω εις ενα Θεον αΐδιον, και εις τον Υιον αυτου, ον
προ των αιωνων εκτισεν ο Θεος, και Υιον εποιησε. Και παντα, οσα εχει ο Υιος, μη
εχων ελαβε παρα του Θεου· και οτι ουκ ισος εστιν ο Υιος, ουδε ισοτιμος τωι Πατρι,
αλλα πολυ λειπεται της του Θεου δοξης, ως ποιημα, λειπε ται της του Θεου
δυναμεως· και εις το Πνευμα το αγιον, το υπο του Υιου γεγονος. Ἰδου καγω ταυτα
φρονω. Ἀθ. ειπεν· Λοιπον μετα πασης επιστημης αρχου της ζητησεως· ορω γαρ σε εν
μεγαλοις κακοις ενεχομενον, ει και τα μαλιστα συ παρ ελθων υπο αιτιαν ημας
εποιησας, ως μη ορθως φρονουντων ημων περι Πατρος, και Υιου, και αγιου
Πνευματος. Ἄρ. ειπεν· Πως φῂς τον Θεον αει Πατερα, ος μονος Θεος ων, ιδιαι
βουλησει εκτισεν τον Υιον αυτου, καθως γεγραπται. Ἀθ. ειπεν· Που γεγραπται, οτι
μονος εστιν ο Πατηρ; Ἄρ. ειπεν· Παρα Παυλωι τωι αποστολωι· φησι γαρ· «Ἡμιν δε εις
Θεος εξ ου τα παντα.» Ἀθανας. ειπεν· Τα επο μενα αναγνωθι του Ἀποστολου ρητα,
εφη γαρ· «Και εις Κυριος Ἰησους Χριστος, δι' ου τα παντα.» Ἄρειος ειπεν· Ὁραις, οτι
υπουργος εστι, και ουχι αυτουργος ο Υιος καθως αυτος περι εαυτου ελεξεν· «Ἐαν μη
τι βλεπηι τον Πατερα ποιουντα· α γαρ αν ο Πατηρ ποιηι, ταυτα και ο Υιος ποιει.» Προσ
εχε πως υπουργος και ου δημιουργος εστιν ο Υιος. Ἀθ. ειπεν· Ὅρα· μη μαχου προς
την αληθειαν. Ὅπερ γαρ του Παυλου ρητον δοκεις κρατειν περι Θεου Πατρος, τουτο
και περι του Υιου ευρησεις παρ' αυτωι τωι Ἀποστολωι λεγομενον· φησι γαρ· «Και αυ
τος εθετο εν τηι Ἐκκλησιαι, πρωτον αποστολους, δευτερον προφητας, τους δε
ευαγγελιστας, τους δε ποιμενας και διδασκαλους, προς τον καταρτισμον των λαων,
εις εργον διακονιας, εις οικοδομην του σωμα τος του Χριστου, μεχρι καταντησωμεν
οι παντες εις την ενοτητα της πιστεως και της επιγνωσεως του Υιου του Θεου, εις
ανδρα τελειον, εις μετρον ηλικιας του πληρωματος του Χριστου, ινα μηκετι ωμεν νη
πιοι, κλυδωνιζομενοι και περιφερομενοι παντι ανεμωι της διδασκαλιας, εν τηι κυβειαι
των ανθρωπων, εν πανουργιαι προς την μεθοδειαν της πλανης, αλη θευοντες δε εν
αγαπηι, αυξησωμεν εις αυτον τα παντα, ος εστιν η κεφαλη, ο Χριστος· εξ ου παν το
σωμα συναρμολογουμενον και συμβιβαζομενον δια πασης αφης της επιχορηγιας,»
και τα εξης. Ὁραις, οτι η φωνη κοινως κατηγορειται Πατρος και Υιου, και συ
μονομερως περι Πατρος εξειληφας; 28.445 Ἄρ. ειπεν· Καλως εμνημονευσας περι
τουτου ολην την περικοπην του Ἀποστολου· αλλ' εγω αξιο πιστοτερον ηγουμαι
τυγχανειν του αποστολικου ρη του το προειρημενον Κυριακον υπ' εμου λογιον. Ἔφη
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ ο Κυριος, μη δυνασθαι αφ' εαυτου ποιειν ουδεν, εαν μη τι βλεπηι τον Πατερα
ποιουντα. Ἀθ. ειπεν· Τι εποιησεν ο Θεος εν αρχηι; Ἄρ. ειπεν· Ουρανον, γην,
θαλασσαν, και παντα τα εν αυτοις, καθως γε γραπται. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν λοιπον
εστιν αποδει χθηναι παρα σου, ποιους ουρανους, και γην, και θαλασσαν, και τα εν
αυτοις εποιησεν ο Θεος εν πρω τοις, ειθ' ουτως ο Υιος αυτου εωρακως εποιησεν
ομοιως τωι Πατρι αυτου. Ἄρ. ειπεν· Ἀθεμιτον ηγουμαι τυγχανειν το ειπειν, πρωτον
κοσμον υπο του Θεου δεδημιουργησθαι, ετερον δε υπο του Υιου, δευτερου μη
δυναμενου αποδειχθηναι, καταδηλου οντος του πραγματος παρα πασιν, οτι εις
τυγχανει ο ορωμενος κοσμος. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν αφ' εαυτου δημιουργει ο Υιος το
παν. Ἄρ. ειπεν· Παρακαλω, ειπε μοι, πως αφ' εαυτου; Ουκ εστι δε ος λεξει τουτο. Ἀθ.
ειπεν· Ὁ σοφος την βουλην αυτου που ευρισκει; Ἄρ. ειπεν· Ἐν τηι σοφιαι αυτου. Ἀθ.
ειπεν· Χριστοςδε Θεου δυναμις και σοφια τυγχανει κατα τον μακα ριον Παυλον, ναι
η ου; Ἄρ. ειπεν· Ὁμολογουμενως Χριστος Θεου δυναμις και Θεου σοφια. Ἀθ. ειπεν·
Ἡ σοφια ουν μη αλλαχοθεν σοφιζεται; Ἄρ. ειπεν· Μη γενοιτο! Ἀθ. ειπεν· Ουκουν αφ'
εαυτης παντα ως σοφια πραττει; Ἄρ. ειπεν· Ουτως εχει. Ουκουν ο Πατηρ ουδεν
εδημιουργησεν; Ἀθ. ειπεν· Ἄκουε, και μη προπετως λαλει, α μη θεμις μητε λεγειν,
μητε ακουειν, ως μη δυναμενου τινος μετατρεψαι τα τοιαυτα. Πλην επι του
παροντος δος μοι λογον περι ου επερωτω. Ὁ δυνατος πως αυτουρ γει; Ἄρ. ειπεν· Ἐν
τηι δυναμει αυτου το παν πραττει. Ἀθ. ειπεν· Χριστος δε αραροτως Θεου δυναμις
υπαρχει; Ἄρ. ειπεν· Ὡμολογηται. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν Χριστου δυναμεως οντος του
Θεου, απερ δημιουργει η δυναμις, τουτεστιν ο Χριστος, ταυτα ποιει ο Πατηρ. Ἄρ.
ειπεν· Πως απερ δημιουργει ο Χριστος, ταυτα δημιουργει ο Θεος; Ἀθ. ειπεν· Ἡ
δυναμις απο του δυνατου κεχωρισται; Ἄρ. ειπεν· Μη γενοιτο! Τις γαρ ποτε εωρακεν
αγωνιστην παληι ιδιως ανδριζομενον, κα ταμονας δε την δυναμιν αυτου; Ει γαρ ην
τουτο, επ' αμφοτερους αν εκομισθη τα βραβεια, ητοι οι στεφα νοι. Ἀθ. ειπεν· Ὀρθως
εφης. Ει ουν επ' ανθρωπου τουτο εδωκας, μητε δυναμιν κεχωρισμενως τι πραττειν,
μητε μην το σωμα ετερως ενεργειν τι, ουκουν ο Χριστος, δυναμις ων πατρικη,
αχωριστως παντα, α πραττει ο Πατηρ, πραττει ταυτα και αυτος. Ἄρ. ειπεν· Ἔστω
ουτω, το αχωριστως δημιουργειν τον Υιον συν τωι Θεωι το παν· μητι δυναται και
28.448 ισος ειναι τωι Θεωι, καθως συ ηκουσας του Σωτηρος λεγοντος· «Ὁ Πατηρ μου,
ο πεμψας με, μειζων μου εστιν;» Ἀθ. ειπεν· Ἐρωτησω σε· συ δε αποκριθητι μοι· Ὁ
Σωτηρ μου μη εναντια εφθεγξατο εαυ τωι; Ἄρ. ειπεν· Μη γενοιτο! πανταχου γαρ
συμφωνος εαυτωι τυγχανει ο Υιος του Θεου. Ἀθ. ει πεν· Πως ουν ο Κυριος εν αλλωι
τοπωι φασκει, «Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν; Ἄρ. ειπεν· Συ Σαβελλιος ει. Ἀθ. ειπεν· ∆ια
τι ειμι Σαβελλιος; Ἄρ. ειπεν· Ἐπειδη ειπας, Ὁ Πατηρ και ο Υιος εν εστιν. Ἀθ. ειπεν·
Μη καταψευδου μου· ου γαρ ουτω φημι, οτι ο Πατηρ και ο Υιος εν εστιν, αλλ' οτι ο
Κυριος εφη· «Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν.» Ἄρ. ειπεν· Αυτη η αιρεσις Σαβελλιου εστιν.
Ἀθ. ειπεν· Ουκουν ο Κυριος ο ειρηκως, «Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν,» Σαβελλιος ην;
Ου παντες οι Χριστιανοι Ἰησουν τον Υιον του Θεου οιδαμεν; συ δε Σαβελλιον και
διδα σκαλον αιρεσεως αυτον φηις; Ἄρ. ειπε· Μη γενοιτο μοι τουτο φρονησαι! ο γαρ
Σωτηρ ειπε περι συμφω νιας, οτι «Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν.» Ἀθαν. ειπεν· ενεκεν
τινος ελεξε τοιαδε ο Κυριος; τι θελων παραστησαι; την συμφωνιαν κατα σε, η την
θεοτητα κατα τον ορθον λογον; Ει μεν γαρ την συμφωνιαν κατα σε, αρα μαρτυρας
κατεσκευαζε κατα του Πατρος, μη αρα αθετησις αυτωι γενηται υπο του Πατρος· ει δε
τουθ' ουτως εχει, ο Υιος κατηγορει του Πατρος κατα σε, ως αγνωμονος, και μη μενον
τος εν ταις συνθηκαις της συμφωνιας του Πατρος. Ει δε και τουθ' ουτως εχει, λοιπον
νοησον που σε απαγει το σον φρονημα. Ἄρ. ειπεν· Ἀλλα τι θελεις ινα ειπωμεν, οτι ο
Πατηρ και ο Υιος εν εστιν; Ἀθ. ειπεν· Ὁ Κυριος Ἰησους ουκ ειπεν, «Ἐγω και ο Πατηρ
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν ειμι·» αλλ' εφησεν, «εν εσμεν,» και την δυαδα τελειαν παρ εστησεν εν τωι λεξαι,
«εν εσμεν.» Το δε, «εν,» το της ουσιας εσημανε· συ δε, μη νοησας, εις ατοπιαν
εχωρησας. Ἄρ. ειπεν· Ὁ Κυριος ουκ ειπεν· «Ὁ Πατηρ, ο πεμψας με, μειζων μου
εστιν;» Ἀθ. ειπεν· Σωτηρ ουκ ειπεν· «Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν,» και παλιν· «Ὁ
εωρακως εμε, εωρακε τον Πατερα;» Ἀλλα μην και ο Ἀποστολος την ισοτητατου
Υιου, ην εχει προς τον εαυτου Πατερα, σαφως εδηλωσε, λεγων· «Ὃς, εν μορφηι Θεου
υπαρχων, ουχ αρπαγμον ηγησατο το ειναι ισα Θεωι· αλλ' εαυτον εκενωσεν.» Ὁραις,
οτι ισος εστιν ο Υιος του ιδιου Πατρος, και ου μικροτερος; Ἄρ. ειπεν· Ἀσυμφωνια
πολλη μοι καταφαινεται των Γραφων επι του παροντος. Ἀθ. ειπεν· Μη γενοιτο ινα
ανθρωπος κατ ειπηι των θειων και θεοπνευστων Γραφων, ως ου μετα συμφωνιας
ταυτα παντα φθεγγομενων! Ζυγος γαρ ωσπερ δικαιος, ουτω συμφωνουσι προς
εαυτας πασαι αι Γραφαι. Ἄρ. ειπεν· Πως συμφωνουσιν; Ὁ Σωτηρ εφη· «Ὁ Πατηρ ο
πεμψας με, μειζων μου 28.449 εστι·» παλιν ο αυτος λεγει· «Ἐγω και ο Πατηρ εν
εσμεν·» και ετερως· «Ὁ εωρακως εμε, εωρακε τον Πατερα·» δι' ου σημαινει την
απαραλλακτον αυτου ιδεαν, ην εχει προς τον εαυτου Πατερα· ως και ο Παυλος φησι
ισον τον Υιον του ιδιου Πατρος τυγχανειν. Ἀθ. ειπεν Ἄνθρωπε, ακουε και συνες, οτι
ουκ απεζευκται εκεινο το κεφαλαιον, το φα σκον· «Ὁ Πατηρ μου, ο πεμψας με,
μειζων μου εστι,» των λοιπων κεφαλαιων. Ἄρ. ειπεν· Ἐαν τουτο αποδειξηις, οπερ
ανεγχωρητον εστι, ταχα καμε ποιησεις τωι σωι φρονηματι επακολουθησαι. Ἀθ. ειπεν·
Ὁ του Θεου Υιος Θεος εστιν, η ου; Ἄρ. ειπεν· Θεος κτισθεις υπο Θεου. Ἀθ. ειπεν· Ὡς
θελεις, αποκριθητι μοι περι ου ερωτω. Ὁ του Θεου Υιος παντα εποιησεν, ναι, η ου;
Ἄρ. ειπεν· Προαποδεδοται, οτι παντα εποιησεν, ως δυναμις και σοφια τυγχανων
Θεου. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν παντα περιεχει τα υπ' αυτου ποιηθεντα, ητοι ορατα ητοι
αορατα ο του Θεου Υιος. Ἄρ. εφη· Ουτως εχει. Ἀθ. ειπεν· Πανταχου ουν παρεστι τηι
ουσιαι της με γαλοσυνης αυτου. Ἐαν ειπηις, οτι ου παρεστι παντα χου, αρα μειζονα
ερεις τα γενομενα του δημιουργου. Ἄρ. ειπεν· Παρεστι πανταχου. Ἀθ. ειπεν· Ει ουν
παρων τυγχανει πανταχου ο του Θεου Λογος, πως λεγεις το, «Ὁ Πατηρ μου ο πεμψας
με, μειζων μου εστιν,» αποδος μοι τον λογον. Ἄρ. ειπεν· Ἀπορω περι τουτου, αλλ'
αξιω, φρασον μοι, τινι λογωι ειπεν ο Σωτηρ μειζονα εαυτου τον Πατερα; Ἀθ. ειπεν·
Ἐαν μη προτερον μοι ειπηις, ο επερωτω, ου μη σοι ειπω, οπερ θελεις. Ἄρ. ειπεν· Λεγε,
ο βουλει. Ἀθ. ειπεν· Οι αγγελοι ασωματοι τυγχανουσιν, η ανθρω ποι; Ἄρ. ειπεν·
Ἄνθρωποι εν σωματι τυγχανουσιν, αγγελοι δε πνευματα οντες, ασωματοι εισιν. Ἀθ.
ει πεν· Τινες ουν κοπιωσιν, ανθρωποι, η αγγελοι; Ἄρ. ειπεν· Ἄγγελοι ασωματοι
τυγχανουσι, προς το διακονουντας αυτωι καματου πειραν μη λαβειν· αν θρωπωι δε
τωι καμνειν ιδιον, δια την του σωματος βαρειαν ολκην. Ἀθ. ειπεν· Ὁ ουν Κυριος πως
εκοπιασε; γεγραπται γαρ, «Ἰησους δε κεκοπιακως εκ της οδοιποριας, εκαθεζετο. Ἄρ.
ειπεν· Συνηγαγες με, ως ηθελησας εκ του παραδειγματος των αγγελων και των
ανθρωπων, ουχ ως Θεος Λογος εκοπιασεν, αλλ' ινα φανηι, οτι σαρκα, ην ουκ ειχε
προτερον ο Λογος και Θεος, ταυτην ανελαβε· δια τουτο τηι σαρκι συνεχωρησε
πασχειν τα ιδια, ινα φανηι οτι σαρξ εστιν. Ἀθ. ειπεν· Μεμνησο, οτι προωμολογηται,
οτι πανταχου παρεστιν ο Λογος και Θεος. Ἄρ. ειπεν· Ἀραροτως. Ἀθ. ειπεν· Ει ουν
πανταχου παρεστιν, τινος ενεκεν εφασκεν, «Ὁ Πατηρ μου ο πεμ ψας με, μειζων μου
εστιν;» Ἄρ. ειπεν· Παρακα λω σε, μη οκνησηις αποκαλυψαι το καλυμμα απο του
γραμματος εν ταχει. Λιαν γαρ ανιωμαι. Ἀθ. ειπεν· 28.452 Τις εστιν ο κεκοπιακως,
ανθρωπος, η ο Θεος Λογος; Ἄρ. ειπεν· Ἄνθρωπος. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν σον εστιτο
νοησαι λοιπον. Ἄρ. ειπεν· Κατελαβομην σου τον νουν εν τωι λογωι τουτωι, οτι του
Θεου Λογου πανταχου παροντος, δηλον οτι δια την σαρκα ειπεν, «Ὁ Πα τηρ μου, ο
πεμψας με, μειζων μου εστιν,» την βαδιζουσαν και κοπιωσαν, και απο τοπου εις
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοπον ετε ρον πορευομενην. Ἀληθως ορθως εχει τουτο. Ἀθ. ειπεν· Λοιπον λαβε μοι
εν νωι το ρητον, οπερ εφης, οτι ο Θεος Λογος εκτισθη. Ποθεν λαβωμεν την αρχην; Ου
τολμω ουτως αφοβως φθεγγεσθαι κατα της αιδιου θεοτητος του Υιου αυτου. Ἄρ.
ειπεν· Ἐγω μεν απο των Γραφων τουτο λεγω· συ δε ποθεν αΐδιον λεγεις τον Υιον;
Ἀθ. ειπεν· Ἀπο των θεοπνευστων Γραφων εμαθον, οτι αΐδιος εστιν ο Υιος του Θεου.
Ἄρ. ειπεν· Ποιαι εισιν αι Γραφαι, αι φασκουσαι αΐδιον τον Υιον; Ἀθ. ειπεν· Ἐλθων ο
αοιδιμος Παυλος μαρτυρησει τηι αληθειαι· «Τα γαρ αορατα αυτου, φησιν, απο κτισεως
κοσμου τοις ποιημασι νοουμενα καθοραται, η τε αΐδιος αυτου δυναμις και θειοτης,
εις το ειναι αυτους αναπολογητους, διοτι γνοντες τον Θεον, ουχ ως Θεον εδοξασαν,
η ηυχαρι στησαν.» Ἄρ. ειπεν· Περι του Πατρος λεγει τουτο η Γραφη. Ἀθ. ειπεν·
Ουκουν ο μακαριος αποστολος Παυλος αιτιαται τους το δια σωματος επιφανεντα
Θεον Υιον Θεου μη επεγνωκοτας αΐδιον θεοτητα αυτου, του το παν διακοσμησαντος;
εκ γαρ μεγεθους και καλλονης κτισματων αναλογως δει τον δημιουργον
γνωρισθεντα ευχαριστηθηναι. Φανερον δε εστιν οτι παντα δια του Λογου τα
γεγενημενα γεγονε, και χωρις αυτου γεγονεν ουδε εν· εδει ουν και σε εκ της των
στοιχειων εναρετου συμπηξεως αναλογισασθαι τον δημιουργον αναλογως, και
σαυτου επιγνωμονα γενεσθαι, οτι αιδιου Θεου τυγχανει εργον ο κοσμος, ου κτιστης
δε φυσεως, μη δυναμενης επαρ κεσαι τοσαυτα δραιν. Ἄρ. ειπεν· Ἔστω αΐδιος ο Υιος,
αλλα και αιδιως κτισθεις εχει το αΐδιον. Ἀθ. ειπεν· Ει αΐδιος εστιν ο Υιος, ουκ ην
κτισμα· ει δε κτισμα τυγ χανει, ουκ ην αΐδιος. Ἄρ. ειπεν· Μη γαρ εγω εξ οικειας
αυθεντιας ταυτα φημι· ο Υιος ειπεν, οτι πρωτον παντων εκτισεν αυτον ο Θεος. Ἀθ.
ειπεν· Τουτο σοι μονωι απεκαλυφθη, η και αλλοις το περι του Υιου Θεου μυστηριον;
Ἄρ. ειπεν· «Ου παντων η πιστις· πλην ουκ εμοι μονωι, αλλα και ετεροις πολ λοις
εγνωρισθη η πιστις αυτη. Ἀθ. ειπεν· Ποθεν υμιν απεκαλυφθη, εκ Θεου, η εξ
ανθρωπων· Ἄρ. ειπεν· Ἐκ Θεου. Ἀθ. ειπεν· Συ αυτηκοος γεγονας, η αλλοι σοι
υφηγησαντο περι τουτου; Ἄρ. ειπεν· Ουκ εμοι υφηγησαντο, αλλα πολλοι αγιοι, εν
Πνευματι Θεου λαλουντες, εφησαν οτι εκτισθη ο Υιος. Ἀθ. ειπε· Τινες εισιν ουτοι; Ου
δυναμεθα γνωναι και ημεις; Ἄρ. ειπεν· Οισθα και αυτος, οτι και οι προφηται, και οι
αποστολοι ελαλησαν πολλαχου τον Υιον κτι 28.453 σμα ειναι. Ἀθ. ειπεν· Ἤκουσα
σου λεγοντος προ βραχειας ωρας, οτι ο Υιος ειπεν. Ἄρτι μετεβης εις τους προφητας
και αποστολους. Πλην υφηγησαι ποιος προ φητης ελεξε τοιαδε περι τουτου; Ἄρ.
ειπε· Και νυν φημι τον Υιον λεγειν δια των αγιων προφητων και αποστολων ωσπερ
και δια του Σολομων εφη· «Κυριος εκτισε με αρχην οδων αυτου εις εργα αυτου.»
Ὁραις, οτι προ παντων εκτισεν αυτον ο Θεος δια τα δι' αυτου μελλοντα γινεσθαι
εργα. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν η των κτισματων προφασις αιτια γεγονε του κτισθηναι τον
Υιον κατα σε. Ἄρ. ειπεν· Ουτως εχει. Ἀθ. ειπεν· Ἄρα ουν του Θεου εντιμοτερα τα
κτιζομενα παρ' αυτου; Πως χωρει; Ει γαρ εκεινος δια ταυτα γεγονε, και ουκ εκεινα
δια τουτον, κατα σε, αραροτως εντιμοτερα ταυτα εκεινου· αλλα μη γε νοιτο ουτως
ημας φρονησαι! ∆ια γαρ τον Υιον τα παν τα, καθως γεγραπται· «Ἔπρεπε γαρ,» φησιν
ο Ἀποστολος, «δι' ον τα παντα και δι' ου τα παντα, πολλους υιους εις δοξαν
αγαγοντα, τον αρχηγον της σωτηριας αυτων δια παθηματων τελειωσαι.» Ἄρ. ειπε·
Συγγνωθι μοι ειρηκοτι, οτι δια τα εργα εκτισθη ο Υιος, πλην οτι εκτισθη προ παντων.
Ἀθ. ειπε· Τις εκτισθη προ παντων των δημιουρ γηματων; Ἄρ. ειπεν· Ὁ Υιος, δια
τουτο και πρωτοτοκος αναγεγραπται. Ἀθ. ειπεν· Ει τις τον Σαταναν προσκυνει,
καλως η κακως πραττει; Ἄρ. ειπεν· Ἀσεβης και αθεος, και μηδε τας κοινας φρενας
σωζων τυγχανει ο τοιουτος, ον ουκ αξιον καλειν ανθρω πον, αλλ' απανθρωπον. Ἀθ.
ειπεν· Ὁ Θεος τωι Ἰωβ χρηματιζων, ουτως εφη περι του Σατανα, τουτεστιν· «Ἀρχη
πλασματος Κυριου πεποιημενη εμπαιζεσθαι υπο των αγγελων μου.» Συ ουν το
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρωτον ποιημα προσκυνων, τον Σαταναν προσκυνεις, καθως παρεστησεν ο λογος.
Ἐαν δε σοφισασθαι θελησειας, οτι του Υιου προτερον ποιημα εστιν ο Σατανας, αρα
πρεσβυτερον αυτον φῂς του αγιου Πνευματος; ουτω γαρ ωρισω, τον μεν Υιον υπο
του Θεου εκτι σθαι· το δε Πνευμα υπο του Υιου γεγενησθαι διεβε βαιωσω. Ἄρ. ειπεν·
Ἡ αληθεια με περιγραφει, και ου συ. Πλην επειδη συνηγαγες με εν τουτωι, καγω σε
περικλεισω εν ταις πολλαις μαρτυριαις, ταις φα σκουσαις οτι κτισμα εστιν ο Υιος.
Ἀθ. ειπε· Προ φερε εκ του θησαυρου τα αποτεθησαυρισμενα υπο του πατρος σου. Ἄρ.
ειπεν· Ἐμος πατηρ εστιν, ον προσκυνω Θεον· πλην συ αποκριθητι μοι περι του, «Κυ
ριος εκτισε με,» του Κυριου ομολογησαντος εαυτον εκ τισθαι υπο του ιδιου Πατρος.
Ἀθ. ειπε· Το ρητον αλλην δυναμιν εχει πνευματικην ενδον, και θειον θη σαυρον
εναποτεθειμενον κεκτηται. Ἄρ. ειπεν· Ουκ επι του ρητου μονον ιστημι την φωνην
του Σολομων τος· ου γαρ ασυνετος ειμι, αλλα συνιημι, οτι πνευ ματικον νοημα
θεωρειται απο των επιστημονων. Ὅθεν 28.456 καγω ουκ αμοιρος ων της μυησεως,
ουτω φημι, το μεν, «Κυριος εκτισε με» κατα το ρητον, την δε εν αυ τωι δυναμιν,
μειζοτεραν ορω ην εχει, ην συ μη νοη σας, αγνοιαι κατεχομενος, πλανασαι, ανδρος δε
κακου ιδιον το φθονειν τοις κρειττοσιν. Ἀθ. ειπεν· α ουν φρονεις, φρασον καμοι
αφθονως, οπερ δοκει σοι καλον φαινεσθαι. Ἄρ. ειπε· Το γαρ, «Κυριος εκτισε με,» επι
του, «εγεννησε με,» καταλαμβανω. Ἀθ. ειπεν· Ει ουν εγεννηθη ο Υιος, δηλαδη ουκ
εκτισθη· ει δε εκτισθη, ουκ εγεννηθη. Ἄρ. ειπε· Συ ου νοεις την δυναμιν ταυτην. Ἀθ.
ειπε· Μη οκνησηις ανεχεσθαι μου, εως νοησω, παρακαλω. Ἄρ. ειπεν· Ἵνα μη παθος
νοηθειη, ειπεν, «Ἔκτισε με Κυριος·» επι Θεου ουν το κτιζειν τωι γενναν ταυτον εστιν.
Ἀθ. ειπεν· Ει ουν επι Θεου το κτιζειν και γενναιν ταυτον εστιν, ουκουν παντα τα
κτισματα γεννηματα του Θεου υπαρχουσιν. Ει δε ταυτα ουτως εχει, αρα παντων
αδελφος τυγχανει ο Κυ ριος, κατα σε, των δι' αυτου γεγονοτων. Που ουν ο
Μονογενης του Θεου; Ἄρ. ειπε· Το μονογενες ταττεται επι εξαιρετωι και εξοχωτατωι
και μεγιστωι πραγματι. Ἀθ. ειπεν· Ου δοκει σοι μεγιστος ειναι ο ουρανος; Ἄρ. ειπε·
Και πανυ. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν ο Υιος εστι κατα σε, και η γη δε και η θαλασσα θυγα
τερες κατα σε. Ἄρ. ειπε· Μη γενοιτο! ενα εποιη σεν ο Θεος Υιον μονον. Ἀθ. ειπε·
∆οκει σοι παντα τωι αυτωι ορωι της γεννησεως μονογενη τυγχανειν, ναι η ου; Ἄρ.
ειπεν· Ουτως εχει. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν ει εποιηθη ως και τα λοιπα δημιουργηματα ο
Υιος, πως Υιος εστι του Θεου; Ἄρ. ειπε· Παρακαλω σε, συ πως νοεις το, «Κυριος
εκτισε με;» Ἀθ. ειπε· Πεπεισο· ουκ αν σοι απεκριναμην· αλλα δια τους ακροωμενους
ερω. Σολομων, δικαιος ων, και σοφιας πληρωθεις, κατηξιωθη εν παραβοληι
προσημαναι την κτισιν του ναου, τουτεστι του σω ματος του Κυριου Ἰησου, ως αυτος
ο Κυριος φησι τοις Ἰουδαιοις· «Λυσατε τον ναον τουτον, και εν τρι σιν ημεραις
εγερω αυτον. Τουτο δε ελεγε περι του ναου του σωματος αυτου,» ως φησιν ο
Ἰωαννης. Ἀλλα μην και Σολομων παῤρησιεστερον εφη περι αυτων τουτων
διαλαβων ουτως· «Ἡ σοφια ωικοδομησεν εαυτηι οικον, και υπηρεισε στυλους επτα.
Ἔσφαξε τα εαυ της θυματα, και εκερασεν εις κρατηρα τον εαυτης οινον, και
ητοιμασατο την εαυτης τραπεζαν· απ εστειλε τους εαυτης δουλους συγκαλουσα μετα
υψηλου κηρυγματος επι κρατηρα, λεγουσα· «Ὅς εστιν αφρων, εκκλινατω προς με,»
και τοις ενδεεσι φρενων ειπε· «Ἔλθετε, φαγετε τον εμον αρτον, και πιετε οινον, ον
κεκερακα υμιν· απολιπετε αφροσυνην, ινα ζησητε.» Ἀραροτως η σοφια Θεος Λογος
τυγχανει, ο δια την αῤρητον αυτου και του Πατρος αυτου φιλανθρω πιαν πτωχευσας
πλουσιος ων, ινα ημεις τηι εκεινου 28.457 πτωχειαι πλουτησωμεν, εν μορφηι Θεου
υπαρχων, εν μορφηι δουλου γεγονεν, ισος δε ων του ιδιου Πα τρος, ως δουλος και
συνδουλος συνανεστραφη ημιν, τελειος ων εν θεοτητι, και τελειος εν ανθρωποτητι.
Ουτος ουν ο Λογος και Θεος, σοφια και δυναμις πα τρικη υπαρχων, ασωματος ων,
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωσπερ ο Θεος και Πα τηρ αυτου, δια την ημετεραν σωτηριαν ωικοδομησε το σωμα εν
τηι γαστρι Μαριας της Θεοτοκου, ανευ κοι νωνιας ανδρος, και γεγονεν, ως εφην,
ανθρωπος, και εαυτον εποιησεν υποδειγμα πασης αρετης· ινα οι βου λομενοι
εξακολουθειν ως δια τριβου εχωσι θειας εκτυ πωμα, προς ο ομοιουμενοι, γινονται
θειας φυσεως κοινωνοι, ως φησι το Σκευος της εκλογης· «Μιμηται μου γινεσθε,
καθως καγω Ἰησου Χριστου.» Μετα ουν το παθος αυτου και την αναστασιν
απεστειλεν η σοφια, η δυναμις, ο Λογος και Θεος, τους αποστολους προς παντας τους
αφρονας, τους ασυνετους εθνικους, τους μη ειδοτας τον Θεον, προτεθεικως
τραπεζαν, τουτεστι το αγιον θυσιαστηριον, και επ' αυτωι αρτον ουρανιον και
αφθαρτον, και πασι ζωην χαριζομενον τοις μεταλαμβανουσιν εξ αυτου, το αγιον και
παν αγιον αυτου σωμα, οινον τε ευφραινοντα καρδιαν, και νηψιν εμποιουντα εν τηι
εκαστου ψυχηι των απογευο μενων εξ αυτου, ως επι κρατηρα κερασας το εαυτου
αιμα, καλεσας τους κλητους τε και εκλεκτους δια των αποστολων αυτου, πασαν μεν
αφροσυνην απολιμπα νοντας, βασιλειας δε ουρανων πολιτας αναδεικνυμενους, τους
υπακουοντας της φωνης αυτου Ἄρ. ειπεν· Ἐπειδη εις το σωμα συνηγαγες το «Κυριος
εκτισε με,» καλως, καγω συντιθεμαι σοι δια της εγγραφου μαρτυριας. Λοιπον και συ
ορ θοποδησον προς την αληθειαν, και μη αλλως ποιει. Ἀθ. ειπε· Τι θελεις ποιησω;
Ὅπερ εστι τηι αληθειαι φιλον, καγω συντιθεμαι. Ἄρ. ειπε· Μαρτυριαν σοι παρεξω, ην
ου δυνησηι αλληγορησαι· φανερα γαρ εστιν, οτι περι ουσιωσεως του Λογου φασκει,
ως εποιηθη υπο του Πατρος. Ἀθ. ειπεν· Ἐαν μοι δωις εκ των θεοπνευστων Γραφων
μαρτυριαν περι ων διαβεβαιουσαι, ουκ αμνημονω· μονον προσεχε, μη εγραψατε αρτι
υμεις προς το υμετερον βουλημα, και ουκ ανεχομαι τα υφ' υμων λεγομενα. Ἄρ. ειπε·
Μη καταλεγε ημων ως μη φοβουμενων τον Θεον. Ἀποστολου εστι φωνη, ην ειπον
προσφερειν. Ἀθ. ειπε· Λεξον εξ αυτης. Ἄρ. ειπεν· Ὁ επιφανεστατος των αποστολων
Πετρος, διαμαρτυ ρομενος περι του προκειμενου τωι Ἰσραηλ, ουτως εφη· «Ἀσφαλως
ουν γινωσκετω πας ο οικος Ἰσραηλ, οτι και Κυριον αυτον και Χριστον ο Θεος
εποιησε.» Μητιγε ημεις διεχαραξαμεν την φωνην ταυτην; Ἀθ. 28.460 ειπεν· Ουχ
υμεις εχαραξατε αυτην, αλλα παρεχαρα ξατε. Ἄρ. ειπεν· Ἐθεωρησας
περιγραφομενον σεαυτον, και εις υβρεις ετραπης. Μαλλον δε, ει δυνα σαι, λεγε προς
ταυτα, η αυτομολησον προς την αλη θειαν. Ἀθ. ειπεν· Ἀναγνωθι το κεφαλαιον ολον.
Ἄρ. ειπεν· «Ἀσφαλως ουν γινωσκετω πας οικος Ἰσραηλ, οτι και Κυριον και Χριστον
αυτον εποιησεν ο Θεος.» Ἀθ. ειπε· Μη ακρωτηριαζε τα ρηματα της Γραφης. Και γαρ
το σωμα ως παρα την αρχην επλασθη, εαν μεινηι, ευμορφον τυγχανει· εαν δε παρα
μελος γενηται, τουτεστι χειρα, η ποδα, η δακτυλον, ασχημον δεικνυται. Ειπον ουν
και τα επομενα των Γραφων. Ἄρ. ειπε· Τουτεστι, «Τον Ἰησουν, ον υμεις
εσταυρωσατε.» Ἀθ. ειπε· Τις εστιν ο σταυρωθεις, ο Λογος Θεος, η το σωμα οπερ ο
Λογος Θεος εκ Μαριας της παρθενου ελαβεν; Ἄρ. ειπε· Συ τον Λογον ουχ ομολογεις
εσταυρωσθαι; Ἀθ. ειπεν· Ἐγω τον Θεον Λογον ομολογω, ανθρωπον γενομενον,
εσταυρωσθαι σαρκι. Ἄρ. ειπε· Τι εστι σαρκι; ουχ ο Λογος επα θεν; Ἀθ. ειπε· Συ τι
φρονεις ομολογησον εν πρω τοις. Ἄρ. ειπε· Καν μη συ λεγηις, εγω φημι, ο Λο γος
συγκαθηλωθη, και συνεπαθε τηι σαρκι. Ἀθ. ειπε· ∆ια παραβολης χρη παραστησαι την
αποδειξιν, ει πεπονθεν ο Λογος και Θεος. Ἄρ. ειπε· Λεγε ο βουλει. Ἀθαν. ειπε·
Σταυρωι προσηλωμενον εθεασω ποτε; Ἄρειος ειπε· Ναι. Ἀθαν. ειπεν· Ἆρα εωςοτε το
σωμα κεκρατητο υπο των ηλων επι του σταυρου, και η ψυχη κατειχετο μη δυναμενη
αναχω ρησαι απο του σωματος; Ἄρ. ειπεν· Ἀναχωρει, επειδη πνευμα τυγχανει η
ψυχη. Ἀθαν. ειπεν· Ει αναχωρει, δηλον εστιν, οτι ου κρατειται επι του σταυ ρου,
τουτ' εστιν επι του ξυλου και των ηλων, και ου τως εχει. Του γαρ σωματος
κατεχομενου, η ψυχη το ελευθερον εχουσα και το ακρατητον, καταλειψασα το σωμα,
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πορευεται εις τον εαυτης τοπον. Ἄρ. ει πεν· Ουτως εστι και τουτο. Ἀθαν. ειπεν· Ει
ουν επι ανθρωπου καταδικου εδωκας μη πασχειν την ψυχην εν τηι παρουσηι
σωματικηι καταδικηι, πως τον Λογον και Θεον εφης συμπεπηχθαι τωι σωματι; Ἄρ.
ειπε· ∆εδοσθω μη συμπεπονθεναι τον Θεον Λογον τωι σω ματι. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν ο
αποστολος Πετρος ησφα λισατο τον λογον, μη βουλομενος τινας υπο αγνοιας
απολεσθαι. Νομιζοντων γαρ των υιων Ἰσραηλ αν θρωπον ειναι τον καθ' ημας
Χριστον, εσημανε δια της μαρτυριας, οτι ουτος εστιν ο εκλεκτος του Θεου· και φησιν·
Ει και υμεις ως ανθρωπον εκρεμα σατε τον δικαιον, μη αγνοησατε, οτι τουτον Χρι
στον και Κυριον εποιησεν ο Θεος. Ἄρ. ειπεν· Ἰδου ουν, Χριστος και Κυριος γεγονεν
υπο του Θεου. Ἀθ. ειπεν· Ὁ Θεος Λογος, ο του Θεου Υιος, προ του πα θους Κυριος ην,
ναι η ου; Ἄρ. ειπε· Ναι, Κυ ριος ην. Ἀθ. ειπεν· Ὁ Πετρος εφη, ον οι Ἰουδαιοι 28.461
εσταυρωσαν, γεγενησθαι Κυριον. Ἄρ. ειπε· Τι εστι το, Ἐσταυρωσαν Χριστον και
Κυριον γεγονοτα; Ἤθελον γνωναι τι λεγεις. Ἀθαν. ειπεν· Ὁ Θεος Λογος Κυριος εστι
των απαντων αει Κυριος ων. Ἐπειδη δε εκ της υπο αμαρτιας βεβασιλευμενης σαρκος
ελαβε την σαρκα, καθως γεγραπται· «Ὁ Λογος σαρξ εγενετο·» σαρκα δε φημι
ανθρωπον τελειον, οιοι και ημεις τυγχανομεν, κατα το ειναι ημας ανθρωπους
μονον· αυτος γαρ ανευ αμαρτιας γεγονεν ανθρωπος· τουτον ουν Χριστον και Κυριον
ο Θεος εποιησε, τον εκ σπερμα τος ∆αβιδ ανθρωπον, υποταξας αυτωι αρχας και εξου
σιας και κυριοτητας, και ανθρωπους, και αγγελους, και παντων απλως υποταγεντων
γεγονε Χριστος και Κυριος· Χριστος μεν δια την του αγιου Πνευμα τος, δικην ελαιου,
επ' αυτωι γενομενην ουρανοθεν εγχυ σιν· Κυριος δε δια το κατα παντων ειληφεναι
το κυ ρος. Ἄρ. ειπεν· Ἰδιως ουν Υιος και Κυριος εστιν ο Λογος, και Θεος, και ιδιως
ανθρωπος; Ἀθ. ειπε· Μη γενοιτο! Ἄρ. ειπεν· Ειπε ουν, πως. Ἔφης γαρ Κυριον τον
Θεον Λογον, και τον ναον αυτου Κυ ριον, τουτεστι τον ανθρωπον. Ἐγω δε νομιζω,
οτι δυο Κυριοι εισιν. Ἀθ. ειπεν· Ουκ εισι δυο· μη γε νοιτο! Εις γαρ εστιν ο του Θεου
Υιος, ο γενομενος δι' ημας ανθρωπος. Ὁ γαρ επιγειος βασιλευς, ειπε μοι, ιδιως ο
ανθρωπος βασιλευει, και ιδιως η πορφυ ρις, ναι η ου; Ἄρ. ειπεν· Πως εγχωρει, η τον
αν θρωπον εκτος βασιλευειν, η την πορφυριδα ιδιως αρξαι; Πλην εγνων τι θελεις
παραστησαι εκ του πα ραδειγματος. Ἀθ. ειπεν· Ει ουν ανεγχωρητον δυο βασιλεις
φησαι επι βασιλεως ενος, λεγω δη ανθρωπου και πορφυρας, πως εγχωρει ιδιως μεν
του Λογου και Θεου κυριοτητα φασκειν, κεχωρισμενην δε την δικην πορφυρας
ενδυμα γεγονυιας, αγιας και τιμιας σαρκος, αρχην καταγγελλειν, ητις εστιν ενδυμα
του βασιλεως Λογου Θεου γεγενημενη; Ἀλλα μην και ο αποστολος Παυλος, την
ενοτητα της κυριοτητος, ην εχει ο Κυριακος ανθρωπος συν τωι Θεωι Λογωι, ακραι
φνεστατα εσημανε, τωι φησαι αυτον· «Ὧν οι πατερες, και εξ ων ο Χριστος το κατα
σαρκα, ο ων επι παντων Θεος εις τους αιωνας, αμην.» Ὁραις, οτι και Θεον επι παντων
οιδε τον εκ σπερματος ∆αβιδ, ο Ἀποστολος; Ἄρ. ειπεν· Ου φοβηι επι παντων Θεον
λεγειν τον ανθρωπον; Ἀθ. ειπε· Παυλος ουκ εφοβηθη, ουτε εγω φοβουμαι, οτι βλεπω
εκ μερους την του Θεου οικονομιαν. Ἄρ. ειπε· Ποιαν οικονομιαν; Ἀθ. ειπε· Περι της
του παντων Θεου ενανθρωπησεως. Ἄρ. ειπε· Περι της ενανθρωπησεως του Λογου
καγω ομολογω· περι δε του ειναι επι παντων Θεον τον σταυρωθεντα φοβουμαι
λεγειν. Ἀθ. ειπεν· Ἄκουε, και περισσοτερον θαυμαζε, οτι και Θεον επι παντων 28.464
ομολογω, και μη δυναμενον ετερον λογισθηναι· τον προς τον γενομενον ανθρωπον
και σταυρωθεντα δι' ημας Θεον αει οντα. Ἄρ. ειπε· Που γεγραπται τουτο το
καινοτερον; Ἀθ. ειπε· Παρα Ἱερεμιαι τωι προφητηι· φησι γαρ· «Ουτος ο Θεος ημων, ου
λογισθη σεται ετερος προς αυτον. Ἐξευρε πασαν οδον επιστη μης, και εδωκεν αυτην
Ἰακωβ τωι παιδι αυτου, και Ἰσραηλ τωι ηγαπημενωι υπ' αυτου. Μετα ταυτα επι της
γης ωφθη, και τοις ανθρωποις συνανεστραφη.» Ὁ ουν οφθεις ουτος ην Θεος, και
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν, ωι ου προσλογισθησεται ετερος Θεος, ναι η ου; Ἄρ. ειπε· Καθως ο προφητης
λεγει, αυτος εστιν ο Θεος. Ἀθεμιτον γαρ εστι περι του Πατρος λεγειν, οτι ωφθη, η οτι
ανθρωπος γεγονως συνεπολιτευσατο τοις ανθρω ποις, φανερου οντος του
πραγματος, οτι ο Λογος Θεος ενηνθρωπησεν. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν εις ο Υιος, ο προ
παντων αιωνων συνυπαρχων τωι Πατρι αυτου, Θεος ων αορατος, ανθρωπος γεγονεν
ορατος. Ἄρ. ειπεν· Ὅτι εις εστιν ο Υιος του Θεου, ωμολογηται· ου συνυπαρχει δε τωι
Πατρι απεραντως. Ἀθ. ειπεν· Ἡ σοφια και η δυναμις συνυπαρχει τωι Πατρι και τωι
Πνευματι τωι αγιωι; Ἄρ. ειπεν· Ουτως εχει. Ἀθ.ειπεν· Εις ουν ων ο αορατος Υιος του
Θεου, ο και οραθεις, ασωματος και σωμα λαβων, αθανατος και θανατου πειραν
λαβων σαρκι, ο αψηλαφητος και ψη λαφηθεις. Ἄρ. ειπε· Συμφημι απερ ειπας. Ἀθ.
ειπεν· Ουτος ουν και Κυριος και Θεος, δια το συναφθηναι την σαρκα τωι Λογωι· και ου
διηιρημε νως, και κυριοτητες μεν λεγονται· ο δε του Θεου Υιος Ἰησους Χριστος, ο
Λογος και Θεος, εις τυγχανει. Ἄρ. ειπε· ∆οκει μοι πως ορθοτατα καταφαι νεσθαι ο
περι της σαρκωσεως ορος· μεντοιγε ουκ αληθινος Θεος εστιν ο Υιος, ωσπερ ο Πατηρ,
Ἀθ. ειπε· Ποθεν τουτο ειληφως εκομισας ημιν; Ἄρ. ει πεν· Ουδεποτε ανεγνως το
Ευαγγελιον, ως φησιν ο Κυριος προς τον εαυτου Πατερα· «Αυτη εστιν η αιωνιος ζωη,
ινα γινωσκωσι σε τον μονον αληθινον Θεον, και ον απεστειλας Ἰησουν Χριστον;»
Ὁραις,οτι μονον αληθινον Θεον εφη τον Πατερα, ως αυτου μη οντος αληθινου Θεου;
Ἀθ. ειπε· Τουτο συνδεσμος εστι, των προειρημενων ρηματων και των επαχθεν των
ου διαιρεσιν εμποιων. Ἀραροτως δε παρα τοις ευφρονουσιν ωμολογηται συνδεσμος
το επι της Κυριακης φωνης. Πλην ακουε μετα μακροθυμιας ο φημι. Ει τις τωι πλησιον
εντελλεται περι Κωνσταντινου λεγων· Ἀσφαλως γινωσκε τον μονον Αυγου στον και
αυτοκρατορα γης και θαλασσης βασιλεα Κωνσταντινον και Κωνσταντιον τον υιον
αυτου, συν ωμολογησε τον υιον τωι πατρι, ναι η ου; Ἄρ. ει πεν· Ου μικρος κινδυνος
το ειπειν, οτι ου συμβασι λευει Κωνσταντιος Κωνσταντινωι τωι πατρι αυτου, εκ του
υπαριθμηθηναι αυτωι. Ἀθ. ειπεν· Ἐπι μεν Κωσταντινου και Κωνσταντιου κινδυνον
μεγιστον 28.465 οραις, επι δε Ἰησου Χριστου και του Πατρος αυτου ου φοβηι τοιαυτα
φθεγγομενος; ∆ει σε τοιαυτην εχειν ευσεβειαν εις τον Κυριον, οιαν και εις
Κωνσταντινον ρηθεντα. Ουκ αφηιρησας απο του υιου αυτου Κων σταντιου, τουτεστιν
αυτον Αυγουστον, και παντα οσα εις τον πατερα αυτου προεῤρηθη, ουκ αλλοθεν την
ενοτητα της αξιας επιγνους η δι' αυτου. Ἄρ. ειπεν· Ἐκκλινας απο των συλλογισμων,
εγγραφον μοι δος αποδειξιν, ει αληθινος Θεος εστιν ο Υιος, ωσπερ καγω σοι φωνην
παρεθεμην ευαγγελικην. Ἀθ. ειπεν· Ἄκουε και περι τουτου εγγραφον την αποδειξιν,
και μη πλανω. Ἰωαννης ο αποστολος ουτως εφη· «Και οιδαμεν, οτι ο του Θεου Υιος
ηκει, και εδωκεν ημιν διανοιαν, ινα γινωσκωμεν τον αληθινον Θεον· και εσμεν εν
τωι αληθινωι Υιωι αυτου Ἰησου Χριστωι. Ουτος εστιν ο αληθινος Θεος και η ζωη η
αιωνιος.» Ὁραις, οτι αυται αι φωναι φερονται περι του Υιου και Πατρος, θεολογουσαι
ισον τον Υιον τωι Πατρι. Ὥσπερ γαρ επι του Πατρος εφη· «Αυτη εστιν η αιωνιος ζωη,
ινα γινωσκωσι σε τον μονον αληθινον Θεον,» και ενταυθα περι του Υιου φησιν·
«Ουτος εστιν ο αληθινος Θεος και ζωη αιωνιος.» Το ουν, «Και ον απεστειλας Ἰησουν
Χριστον,» συνδεσμος τυγχανει, αντι του λεγειν, «Σε μονον αληθινον Θεον και ον
απεστειλας Ἰησουν Χριστον,» ινα γινωσκωσι τον Υιον αληθινον Θεον, ωσπερ και σε
τον Πατερα· καθαπερ και εν αλλωι τοπωι ελεξεν ο Κυριος· «Ἐγω ειμι η αληθεια.»
Ἀληθεια δε ουκ αν ψευδος εγενετο ποτε. Ἄρ. ειπεν· Ὁμολογω καγω, οτι αληθινος
Θεος εστιν ο Υιος του Θεου· μη γε δυνασαι φαναι, αμα Θεος, αμα Υιος; Ἀθ. ειπε· Τι
λεγεις αμα Θεος, αμα Υιος; Ὅτι ο Υιος αμα Υιος Θεου εστι; Ναι. Ὁ γαρ Θεου Λογος
Θεος τυγχανει, Υιος του Πα τρος ων. Ἄρ. ειπεν· Ουχ ουτως φημι, αλλ' οτι μη δυνασαι
φησαι, αμα Θεος Πατηρ, αμα Υιος συν Πατρι. Ἀθ. ειπε· ∆ια τι ου δυναμαι τουτο
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειπειν; Ἄρ. ειπεν· Ὅτι ο Θεος Πατηρ αγεννητος τυγχανει, ο δε Υιος γεννητος εστιν.
Ἀθ. ειπεν· Ἡ αγεννητος φωνη επι του Θεου μονου ταττεται, η και επι αλλων τινων;
Ἄρ. ειπεν· Ἄλλο τι μη γενοιτο φησαι αγεννητον· ο γαρ αγεννητον, τουτο και
αναρχον τυγχα νει. Ἀθ. ειπεν· Ἡ φωνη, η αγεννητος, ουσια εστιν, η ουσιας
σημαντικη; Ἄρ. ειπεν· Ουσια τυγχανει. Ἀθ. ειπεν· Ψευδηι· ουκ εστιν ουσια, αλλ'
ουσιας ση μαντικη. Ἄρ. ειπε· Τι σημαινειν θελεις; Ἀθ. ειπεν· Ὅτι ου γεγονεν, ουτε
μην εγεννηθη η του Θεου ουσια· οθεν προσφορως λεγομεν αγεννητον την ουσιαν
του Θεου. Ειτα ειπε μοι· Ἀδαμ εγεννηθη, ναι η ου; Ἄρ. ειπεν· Ουκ εγεννηθη, αλλ'
επλασθη. Ἀθ. ειπε· Περι του εγεννηθη επηρωτησα, ου περι του επλασθη. Ἄρ. ειπεν·
Ουκ εγεννηθη. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν εσται αναρχος κατα σε. Ἀλλα και η Ευα ουκ
εγεννηθη, αλλ' εδημιουργηθη. Τι δε φῂς και 28.468 περι του μηδεπω γεννηθεντος,
γεννητον η αγεννη τον; Ἄρ. ειπεν· Ὀρθως εχειν την αγεννητος φωνην. Ἔσται ουν ο
μεν Πατηρ αγεννητος, ο δε Υιος γεννητος. Ἀθ. ειπε· Τι ουν θελεις συναγαγειν εκ
τουτου; Ἄρ. ειπεν· Ὁ Υιος εγεννηθη, ναι η ου; Ἀθ. ειπεν· Ἐγεννηθη. Ἄρ. ειπεν· Ὁραις,
οτιπριν η γεννηθηναι, ουκ ην· ει δε ην, αγεννητος εσται κατα σε. Ει δε τουθ' ουτως
εχει, ουκ εσται γεννητος ο Υιος. Ἀθ. ειπεν· Ὁ Θεος αμα Πατηρ εστι, ναι η ου; Ἄρ. ειπε·
∆υναμει μεν αει Πατηρ, ενεργειαι δε ουκ αει. Ἀθ. ειπεν· ∆υναμει ην ο κοσμος παρα
Θεωι απεραντως, ναι η ου; Ἄρ. ειπεν· Ουτως εχει. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν ωσπερ βουλησει
τον κοσμον ετεκτη νατο ο Θεος, ουτως και τον Υιον ετεκτηνατο κατα σε. Ἄρ. ειπεν·
Ουχ ως τον κοσμον· μεμνημαι γαρ των προαποδεδειγμενων. Ἀλλα προ των αιωνων
φημι βουλησει εσχηκεναι τον Υιον· βραχυ δε διδωμι διαστημα της γεννησεως του
Υιου, ινα ηι γεννητος. Ἀθ. ειπε· Το Πατερα ειναι τον Θεον καλον τυγχα νει, η ψογος
αυτωι εσται; Ἄρ. ειπε· Μη γενοιτο ψο γον προσαψαι τωι Θεωι! αλλα πανυ γε καλον το
ειναι τον Θεον Πατερα. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν απο των χειρονων επι τα κρειττονα
προεκοψεν ο Θεος κατα σε. Ει γαρ, μη ων Πατηρ, γεγονεν αυθις Πατηρ, αρα ετραπη
απο των ηττονων επι τα μεγιστα. Ει δε ερεις προτερον, προ του Πατερα αυτον
γενεσθαι, τι μιωτερον ειναι αυτον, αρα απο των τιμιωτερων επι τα χειρονα εφθασε.
Ει δε τουθ' ουτως εχει, πως ερου μεν ατρεπτον το Θειον, αυτοτελες, μητε προκοπτον
επι τα κρειττονα, μητε μην ληγον εις χειρονα απο των αριστων; Φθαρτων γαρ ιδιον
το τρεπεσθαι, πη μεν απο των βελτιονων επι τα χειρονα, πη δε απο των ηττονων επι
τα εντιμοτερα. Ἄρ. ειπε· Ῥιπην οφθαλμου ου θελεις δουναι, οτε ουκ ην πριν γεννη
θηναι τον Υιον; Ἀθ. ειπε· Το μη ον ου διδωμι. Ἄρ. ειπε· ∆ια τι; Ἀθ. ειπεν· Ὅτι
γεγραπται· «Ουκ εσται εν σοι Θεος προσφατος.» Βραχυ δε εαν δω, οτι ην ποτε καιρος,
οτε ουκ ην, εσται προσφατος ο παρ' εμου ομολογουμενος· οπερ μη γενοιτο ουτως
φρονη σαι ανθρωπον Χριστιανον, ομολογουντα εναντια ταις θειαις Γραφαις! Ἄρ.
ειπε· Ποια εναντιοτης, εαν ει πωμεν οφθαλμου ριπην προ του γεννηθηναι μη ειναι,
ινα μη αγεννητον νοησωμεν; Ἀθ. ειπε· Πολλη μοι εναντιοτης δεικνυται προς την
των θειων Γραφων ευσεβειαν, πανταχου μαρτυρουσων, οτι Υιος αει ην, και
ουδεποτε ην καιρος, οτε ουκ ην. Ἢ ου δοκει σοι, εαν ειπωμεν, εναντια φρονειν ταις
θεοπνευ στοις Γραφαις; Ἄρ. ειπε· ∆ος μοι τας μαρτυριας. Ἀθ. ειπε· Ἄκουε Ἰωαννου
λεγοντος· «Ἐν αρχηι ην ο Λογος,και ο Λογος ην προς τον Θεον, και Θεος ην ο Λογος·
ουτος ην εν αρχηι προς τον Θεον.» Τις ελεξε τοιαδε των αγιων προφητων και
αποστολων, οια και συ; 28.469 Ειπε μοι, ει δυνατον και εις εννοιαν λαβειν, οτι ο
Λογος Θεος, ην ποτε καιρος, οτε ουκ ην; Ει δε τουτο ουτω νοηθειη, ην ποτε καιρος,
οτε αλογος ην ο Θεος Πατηρ. Ἄρ. ειπε· Προφορικον ουν φῂς τον Υιον Λογον; Ἀθ.
ειπε· Μη γενοιτο! Τον γαρ Λογον εγω φημι ενουσιον, και ου ρημα διαλυομενον, ουτε
μην προεληλυθοτα εκ του Θεου, και παλιν εις τον Πατερα αναλυθεντα κατα
Σαβελλιον· αλλα γεννηθεντα αῤρη τως, συνυπαρχειν φημι τον Υιον τωι Πατρι. Ὡς
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ ουκ εστι ψυχην ανευ λογου εννοησαι, ουτως ουδε Θεον τον Πατερα ανευ Υιου
πιστευσαι. Ὥσπερ γαρ ο Πατηρ αναρχος εστιν, ουτω και ο Λογος και ο Θεος Υιος
Θεου. Ἄρ. ειπε· Πως αναρχος εστιν ο Υιος, ος αγνοειν ομολογει την ημεραν της
συντελειας; Ἀθ. ειπε· Λεγε μοι, ανθρωπε, οπερ επερωτω· Ἀρχιτεκτων, λαβων
καλαμον, μετρα τι θησιν· ειτα διαγραφει ανωγεα και κατωγεα, διοροφα φημι και
τριοροφα. Ἐαν φθασηι περι την πρω την οροφην, γινωσκει, οτι περι την δευτεραν
ασχο λεισθαι δει· επαν δε την δευτεραν στεγην συντελεσηι, νοει, οτι εγγυς εστι προς
συμπληρωσιν του κτισμα τος. Ἡνικα δ' αν προσστοιβασθηναι γενηται την τριτην
οροφην, ως προ δυο η τριων δομων, ασφαλως επισταται, οτι ηγγικε το συμπερασμα
της οικο δομης. Ταυθ' ουτως εχει, ναι η ου; Ἄρ. ειπε· Συμ φημι ταυθ' ουτως εχειν.
Ἀθ. ειπεν· Ουκουν ο Υιος του Θεου, ο τα παντα εκ του μη οντος εις το ειναι ποιησας,
και συναρμοσας το στοιχειον τουτο, ο προνοουμενος και οικονομων τον κοσμον εως
αρτι, καθως αυτος ο Κυριος εφη· «Ὁ Πατηρ μου εως αρτι εργαζεται, καγω
εργαζομαι,» ου γινωσκει ποτε περαιοι οπερ αυτος δημιουργει; Ἔτι μην δοκιμασον,
φημι· πορευθεις επερωτησον περι συμπληρωσεως του μηνος ανδρα απειρον, ος ουκ
επισταται, οτι τριακοντα ημερων ο μην τυγχανει, ει δωσει σοι αποκρισιν περι ου
πυνθανηι. Ἐαν δε προσαγαγηις την πευσιν τωι εχοντι την γνωσιν, ευθεως ερει σοι, εαν
μεν ηι πεντε και δεκατην εχων ο μην, οτι μεσος εστιν· εαν δε περι εικοστην εβδομην,
λεξει σοι, οτι περι συμπληρωσιν τυγχανει ο μην. Ὁ αυτος δε ορος και περι σεληνης,
ομοιως δε και περι του ενιαυτου· εαν επερωτησηις επιστημονα ανδρα, οτι ποτε
συμπληρουται, κατα την συνεσιν την προσουσαν αυτωι δοκιμασας, οτι ενδεκατος μην
πεπληρωται, και ηρξατο ο δωδεκατος, ερει σοι, οτι περι το συντελε σθηναι εχει. Ἄρ.
ειπεν· Ουτως εχει το ειρημενον. Ἀθ. ειπεν· Ει ουν αρχιτεκτων επισταται, ποτε
συντελει την οικοδομην, και ο επιστημων ανηρ εκ του αριθμου ποτε συντελειται ο
μην, εκ δε της εμπειριας του κυ κλικου δρομου, ποτε μεν πληρουται η σεληνη, 28.472
ποτε δε μειουμενη αποληγει, ποιωι δε καιρωι συντε λειται πληρουμενος ο ενιαυτος
οιδε· πως ουν ουκ αν ειποιμεν ημεις, οτι ο Κυριος Ἰησους, ο ποιησας τον κοσμον, και
ο μελλων αυτον συντελειν, επισταται την ημεραν; Ει γαρ ηγνοει, πως επερωτηθεις
περι της συντελειας του αιωνος τουτου, και της παρου σιας αυτου της δευτερας,
ηδυνατο αποκριθεις φησαι την αληθειαν; Των γαρ ακραιφνως εχοντων την περι των
ωδε οντων η γινομενων γνωσιν, ιδιον εστι την αληθειαν αφηγεισθαι. Ὅθεν και ο
Σωτηρ γινω σκων εσημανε την αληθειαν επερωτηθεις. Πυθομενων γαρ των
μαθητων, τι το σημειον της παρουσιας του Κυριου Ἰησου, και της συντελειας του
αιωνος τουτου, αποκριθεις εφη ουτω· «Βλεπετε, μη τις υμας πλανησηι. Πολλοι γαρ
ελευσονται επι τωι ονοματι μου, λεγοντες· Ἐγω ειμι ο Χριστος, και πολλους πλανη
σουσι. Μελλησετε δε ακουειν πολεμους και ακοας πολεμων. Ὁρατε μη θροεισθε· δει
γαρ ταυτα γενεσθαι, αλλ' ουπω το τελος. Ἐγερθησεται γαρ εθνος επι εθνος, και
βασιλεια επι βασιλειαν, και εσονται λιμοι, και λοιμοι, και σεισμοι κατα τοπους.
Ταυτα δε παν τα αρχη ωδινων. Τοτε παραδωσουσιν υμας εις θλιψεις, και
αποκτενουσιν υμας· και εσεσθε μισουμενοι υπο παντων δια το ονομα μου. Και τοτε
σκανδαλισθη σονται πολλοι, και αλληλους παραδωσουσι, και μιση σουσιν αλληλους.
Και πολλοι ψευδοπροφηται εγερθη σονται, και πλανησουσι πολλους. Και δια το
πληθυν θηναι την ανομιαν, ψυγησεται η αγαπη των πολλων. Ὁ δε υπομεινας εις
τελος, ουτος σωθησεται. Και κηρυχθησεται το Ευαγγελιον της βασιλειας εν ολωι τωι
κοσμωι, εις μαρτυριον πασι τοις εθνεσι, και τοτε ηξει το τελος.» Και μετ' ολιγα φησιν·
«Ἔσται γαρ θλιψις μεγαλη, οια ου γεγονεν απ' αρχης κοσμου εως του νυν, ουδ' ου
μη γενηται. Και ει μη εκολο βωθησαν αι ημεραι εκειναι, ουκ αν εσωθη πασα σαρξ.
Τοτε εαν τις υμιν ειπηι· Ἰδου ωδε ο Χριστος, ιδου εκει· μη πιστευσητε·» και μεθ'
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετερα· «Ὥσπερ γαρ η αστραπη εξερχεται απο ανατολων, και φαινεται εως δυσμων,
ουτως εσται η παρ ουσια του Υιου του ανθρωπου. Ὅπου δε αν ηι το πτωμα, εκει
συναχθησονται οι αετοι. Ευθεως δε μετα την θλιψιν των ημερων εκεινων ο ηλιος
σκοτισθησε ται, και η σεληνη ου δωσει το φεγγος αυτης, και οι αστερες του ουρανου
πεσουνται, και αι δυναμεις των ουρανων σαλευθησονται· και τοτε φανησεται το
σημειον του Υιου του ανθρωπου εν τωι ουρανωι.» Και μετ' ολιγα φησιν· «Ἀμην, λεγω
υμιν, οτι ου μη παρελθηι η γενεα αυτη, εως αν παντα ταυτα γε νηται. Ὁ ουρανος και
η γη παρελευσεται· οι δε λο γοι μου ου μη παρελθωσι. Περι δε της ημερας η της ωρας
ουδεις οιδεν, ουτε οι αγγελοι των ου ρανων, ει μη ο Πατηρ μονος.» Λοιπον παντως
των ευφρονουντων εστιν επιγνωναι εκ των προσημαν θεντων εκ του Σωτηρος περι
της ημερας και ωρας, 28.473 οτι γινωσκει ασφαλεστατα ποτε μελλει ερχεσθαι και
αποκαθιστανειν απαντα, καθως προωρισται, προς την αδιαζευκτον αυτου βουλην
και του Πατρος αυτου. Λαβων γαρ το Ευαγγελιον εν χερσιν, αναγνωθι την
περικοπην του Ματθαιου περι του ζητουμενου, και εσται σοι παντα καταδηλα, ως
ουκ αγνοει ο Κυριος περι της ημερας. Ει δε ηγνοει, πως ηδυνατο τα μη δεπω οντα,
μητε μην γενομενα σημεια τε και πειρατηρια, απερ προτρεχουσι προ της ημερας,
προλεγειν; εως γαρ της συντελειας και παρουσιας εαυτου προεδηλωσε τα σημεια, και
τας ποιοτητας αυτων, ως δυνασθαι και τους σπουδαιοτερους και φιλοπονους
επιγνωναι τον καιρον εκ των προ μεμνημενων προς του Κυριου. Ἄρ. ειπεν· Ει
αληθως επισταται την ημεραν, δια τι αυτος εφη· «Ουδε ο Υιος οιδε την ημεραν
εκεινην;» Ἀθ. ειπεν· Ουκ ειπεν ο Κυριος, Ουδε εγω οιδα την ημεραν εκεινην. Τουτο
γαρ ακολου θον ην φαναι τον Κυριον, ειπερ ηθελε περι εαυτου παραστησαι, ως μη
εχων γνωσιν του πραγματος. Και εν μεν τωι Ματθαιωι ου φερεται, Ουδε ο Υιος οιδε
την ημεραν εκεινην· οι δε λοιποι ευαγγε λισται παρελιπον την περι τουτου διηγησιν·
μονω τατος δε Μαρκος εφη· «Ουδε ο Υιος» οιδε την ημεραν. Και την του Μαρκου
αφηγησιν εν στερνοις σου γνωθι, οτι ουκ αγνοει ο Κυριος την ημεραν. Φησι γαρ ο
Κυριος Ἰησους· «Περι δε της ημερας εκει νης και ωρας ουδεις οιδεν, ουδε οι αγγελοι
των ου ρανων, ουδε ο Υιος, ει μη ο Πατηρ.» Γινωσκων γαρ εαυτον μη διεστωτα απο
του Πατρος κατ' ουσιαν, αλλ' ηνωμενον τηι θεοτητι τωι Θεωι Πατρι αυτου, την εαυτου
προγνωσιν εν τηι του Πατρος προγνωσει εσημανεν, ως φησιν ο Κυριος· «Ἐγω και ο
Πατηρ εν εσμεν·» και παλιν· «Παντα, οσα εχει ο Πατηρ, εμα εστιν.» Ουχ ενεκεν
κτιστων πραγματων τουτο εφη ο Σωτηρ το, Παντα οσα εχει ο Πατηρ, εμα εστιν· αλλ'
οσα ανηκε τηι θεοτητι του Πατρος, αυτα ιδια εφη ο Κυριος, οιον το αθανατον, το
αφθαρτον, το αχει ρωτον, το ατρεπτον, το ακαταληπτον, το δυνατον, το
προγνωστικον, και οσα εστιν ο Πατηρ εχων, ταυτα ιδια του Υιου τυγχανει. Ἀγνοειν
δε εφη, ως προειρηται, αγγελους και τον Υιον. Ἄρ. ειπε· Μη αλλος εστιν ο Υιος; Ἀθ.
ειπεν· Υιος μεν αληθινος του Θεου εις τυγχανει ο Λογος και Θεος. Ἔστι δε και ως
αλλος Υιος υιοποιη θεις δια του ναου του σωματος αυτου του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, ως φησιν ο θειος Ἀποστολος· «Ου γαρ ελαβομεν πνευμα δουλειας παλιν εις
φοβον, αλλ' ελαβομεν πνευμα υιοθεσιας, εν ωι κραζομεν, Ἀββα, ο Πατηρ.» Ὁ δε
Χριστος διαῤρηδην προς τους αποστολους εφη· «Τεκνια μου, ετι μικρον μεθ' υμων
ειμι, και πορευομαι προς τον πεμψαντα με·» και προς Ἰουδαιους δε φησιν εν
παραβολαις ουτως· «Ἄνθρωπος τις εχων δυο υιους, προσελθων τωι πρεσβυτερωι,
ειπε· Πορευου, εργαζου εις τον αμπελωνα μου. Ὁ δε, αποκριθεις, εφη· Ἐγω, κυριε,
28.476 και ουκ απηλθεν. Ειτα προσελθων τωι ετερωι, εφη· Πορευου, εργαζου εις τον
αμπελωνα μου. Ὁ δε φησιν· Ου θελω. Ὕστερον δε μεταμεληθεις απηλθεν.» Ἐρωται
δε ο Κυριος· Τις εποιησεν το θελημα του πατρος αυτου; αποκριθεντες δε οι Ἰουδαιοι
φασιν· «Ὁ εσχατος υιος.» Ὁμολογουμενως δε, ο μεν πατηρ ο των ολων Θεος
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τυγχανει, ο δε αμπελων αι τριβοι της δικαιοσυνης, εν αις προσεταττε τον
πρεσβυτερον υιον εργαζεσθαι. Ὁ δε μικρωι τωι διαστηματι χαιρειν φρασας τωι
κελευσματι κατεφρονησε του προσταξαντος· ουτος δε ο των Ἰουδαιων λαος τυγχα
νει, ο δια την απιστιαν αποβλητος γεγονως της υιοθε σιας. Ὁ δε νεωτερος υιος του
πατρος, ο εξ εθνων λαος, ο παρα την αρχην της κλησεως παρακουων τηι απιστιαι, τηι
ειδωλολατρειαι κρατουμενος, υστερον δε μεταμεληθεις και πιστευσας, υπηκοος
προσταγμα τος πατρικου ανεδειχθη. Ἐκ δε της υπακοης φιλος και κληρονομος, ως
υιος Πατρος, ανεφανη, πασης τιμης και χαριτος ηξιωμενος προς του ιδιου Πατρος
ανευ της ημερας και ωρας εκεινης, λεγω δη της συντελειας, η μονον σημεια λαβων,
ινα μη αγνοων, οτι εγγυς εστι το τελος, προς το μη απαρασκευα στον οντα,
αιφνιδιως καταλαβηι η ημερα. Ἄρ. ειπεν· Ὁμολογω ορθως ειρησθαι τουτο το περι της
ημερας· το δε τηι ουσιαι ηνωσθαι τον Υιον τωι Πατρι ουκ ορθως εχειν φημι. Ἀθ. ειπεν·
Ἐπειδη σπουδη προσεστι σοι ου μικρα, ψεγειν τα καλα και καλως ομολογουμενα
προς των ευσεβων, αποδος λογον, τι ποτε αρα εστιν η ουσια; Ἄρ. ειπεν· Παν ει τι
εστιν εν υποστασει, τουτο ουσια τυγχανει. Ἀθ. ειπεν· Ὀρθως εφης. Ἐπει δε ημεις επι
του παροντος περι Θεου λογον εχομεν, ειπε μοι η του Θεου ουσια τι εστι, μηποτε
νομισθωμεν προς των ιδιωτων, οτι ταχα περι χρηματων λεγομεν. Ἄρ. ειπεν· Ἡ του
Θεου ουσια εστιν, ει τι εστιν ο Θεος, τουτο ουσια τυγ χανει. Ἀθ. ειπε· Καλως εφης·
λοιπον ακουε. Ἄρ. ειπε· Λεγε ο βουλει. Ἀθ. ειπεν· Οισθα, οτι, σχημα τιζομενος και
συγκαταβαινων τηι ημετεραι ασθενειαι δια των θεοπνευστων Γραφων ο Θεος,
ανθρωπινωτε ρον ομιλει πολλακις προς ημας, προς το δυνασθαι νοειν την
ανθρωπινην φυσιν εκ των παραπλησιως ειρημε νων, εν οις ημεις ενεχομεθα και
ισμεν, τα επουρανια θεια μυστηρια. Ἄρ. ειπεν· Ουτως εχει. Ἀθ. ειπεν· Ουκουν ο Θεος,
λεγων προς τον ιδιον Υιον δια του προφητου· «Ἐκ γαστρος προ εωσφορου εγεννησα
σε,» σημαινει την εκ της πατρικης ουσιας γεννησιν του Υιου. Ἄρ. ειπε· Γαστερα ουν
εχει ο Θεος; Ἀθ. ειπε· Προλαβων ειπον προς σε, οτι δια την ημετεραν ασθε νειαν
πολλακις και ανθρωποσχημον το Θειον αι θειαι Γραφαι καταγγελλουσιν· ουχ οτι ο
Θεος τοιουτος εστιν, αλλ' ινα ημεις εκ των σωματικων παραδειγματων τα θεια
ευσεβως νοωμεν. ∆ι' ουδεν ουν ετερον γαστερα ονομαζει, η ινα παραστησηι αυτον
τον Υιον εκ της του 28.477 Πατρος ουσιας γεγεννησθαι. Ἐπει ει μη τουτο εστι, λεγε
συ, πως οφειλει νοηθηναι το ρητον. Ἄρ. ειπεν· Ἡ Γραφη λεγει εκ προσωπου του
Πατρος· «Ἐξηρευξατο η καρδια μου Λογον αγαθον.» Ἆρα ουν, Λογον εξηρευξατο
φησι τον Υιον; Ἀθ. ειπεν· Ἡ Γραφη καλως εφη συν τοις αλλοις απασι και τουτο· συ
δε, λαβων το ρητον, διεστρεψας κακως. Ἄρ. ειπε· Φρασον ημιν συ την αληθειαν του
ρητου· επειδη εγω αυτο διεστρεψα κατα σε. Ἀθ. ειπεν· Ὁ Θεος πνευμα εστιν απαθες,
ναι η ου; Ἄρ. ειπε· Ναι, ουτως εχει. Ἀθ. ειπεν· Ὅταν ουν φασκηι η Γραφη εκ γαστρος
γεγεννησθαι τον Υιον, την εκ της θεικης υποστασεως γνησιοτητα του Υιου σημαινει.
Ἵνα ουν μη το των ανθρωπων γενος, ασθενες υπαρχον, ανθρωπινην την γεννησιν
του Χριστου υπολαβοιεν, ειπε το, «Ἐξηρευξατο η καρδια μου Λογον αγαθον.» Ει δε
παλιν επιχειρειν τολμησει τις προφορικον Λογον φασκειν τον Υιον, μνημονευσει το,
«Ἐκ γαστρος,» και παυσεται της πονηρας εννοιας. Περιεγραψε γαρ παντα νουν
ανθρωπινον η Γραφη, προς το μη εχειν αιρετικην μανιαν κατα της αιδιου και
ακαταληπτου γεννησεως του Υιου του Θεου. Ει γαρ εκ γαστρος τυγχανει, πως εκ
καρδιας προηλθεν; Ει δε απο καρδιας εστι, πως εκ γαστρος τυγχανει; Ἄρ. ειπε· Τι ουν
οφειλο μεν λεγειν και νοειν; Ἀθ. ειπεν· Ουδεν ετερον η τον Υιον εκ της ουσιας του
Θεου και Πατρος γεννηθεντα εκ των τοιουτων παραδειγματων μανθανομεν. Ἄρ.
ειπεν· Ει ομοουσιος ην ο Υιος τωι Πατρι, πως ουκ ειπεν παρων τοις μαθηταις αυτου;
Ἀθ. ειπε· Που εστιν οπου ουχ ωμολογησεν εαυτον ομοουσιον τωι Πα τρι ο Υιος; Ἄρ.
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειπεν· Ει δυνασαι τουτο δειξαι; Ἓν των αμηχανων. Ἀθ. ειπεν· Ουκ εξ απορων πορισα
σθαι επιχειρουμεν, αλλ' εκ των εναργων πραγματων την αληθειαν δειξαι θελομεν.
Μεμνησο, οτι εφης, ο εστι Θεος, τουτο ουσια τυγχανει, τουτεστιν ο Υιος. Ναι η ου;
Ἄρ. ειπε· Μηδαμως. Ἀθ. εφη· Πως ουν ο Κυριος εφη· «Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν;» Ει
μη ο αυτος εστι τηι θεοτητι τηι πατρικηι ο Υιος, πως φασκει, «Ἐγω και ο Πατηρ εν
εσμεν;» Ἆρα ψευδες ειπεν η αληθες; Μη γενοιτο! Ἡ αληθεια ουκ αν ψευδος ποτε
εγενετο. Ἀλλα και το, «Ὁ εωρακως εμε εωρακε τον Πατερα,» ουδεν ετερον παρισται η
την αγιαν θεοτητα. Ει γαρ αλλος τυγχανει τηι ουσιαι ο Υιος παρα τον Πατερα, πως
δυναται θεωρεισθαι ο Πατηρ εν τωι Υιωι; Ει μεν γαρ ου δυναται αγαλμα ανδροεικελον
κατεσκευασμενον εκ ξυλων γνω ρισθηναι εν λιθινωι, εν τωι ουκ εκ της ουσιας αυτου
οντι· ει δε αδυνατον λιθον εν ξυλωι γνωρισθηναι, και ξυλον εν λιθωι κατα τον της
ουσιας λογον, λειπεται λοιπον γνωριζεσθαι τον παμβασιλεα Θεον εν τωι ομοουσιωι
αυτου Υιωι. Τα γαρ ομοειδη, ωι εισιν 28.480 ομοουσια, ορωμενα, παριστανουσι την
γνωσιν και των μη ορωμενων. Ἄρ. ειπε· Πως ουν ο Κυριος λεγει· «Ἐγω ειμι η
αμπελος η αληθινη, και ο Πατηρ μου ο γεωρ γος εστι;» Μη δυναται αμπελος και
γεωργος ειναι ομοουσια; Ἀθ. ειπε· Μη ακρωτηριαζε την Κυριακην φωνην· αλλ', ως
κειται, αναγνωθι. «Ἐγω ειμι,» φησιν ο Κυριος, «η αμπελος η αληθινη, υμεις τα
κληματα, ο Πατηρ μου ο γεωργος εστιν.» Ειπε μοι ουν· ει ο Υιος ομοουσιος τωι Πατρι
ουκ εστιν εκ του παραδειγματος της αμπελου και του γεωργου, αρα τοις ανθρωποις
ομοουσιον αυτον φηις; Ἄρ. ειπε· Μη γενοιτο! Ἀθ. ειπε· Πραεως ακουσον, και προς
ταυτα αποδος μοι λογον· Ἡ αμπελος και τα κληματα ομοουσια τυγχανει, ναι η ου;
Ἄρ. ειπεν· Ἀραροτως ταυτα ουτως εχει. Ἀξιω συντομως και τηι του του κεφαλαιου
σαφηνειαι εν ταχει περας επιθειναι θε λησον, οπως καμε ποιησηις τοιουτον, οιος και
συ τυγχανεις. Ἀθ. ειπεν· Ἐαν μη προτερον ονπερ επερωτω αποδωις μοι λογον, ου μη
λαβηις το αιτημα. Ἄρ. ειπεν· Ὃ θελεις λεγε, και ει τι εγχωρει, κατα το δυνατον
αποκρινομαι. Ἀθ. ειπε· ∆εξια και βραχιων περι Θεου γεγραπται τινος ενεκεν; Ἄρ.
ειπε· Τα τοιαυτα προς τας επιβολας και τας ακολου θιας νοουμεν. Ἐαν λεγηι κατα το,
«Αι χειρες σου εποιησαν με, και επλασαν με,» γινωσκομεν το δη μιουργικον του
Θεου ενταυθα. Ὁποτ' αν δε λεγηι, «Ὁ βραχιων Κυριου τινι απεκαλυφθη;» φανερον,
οτι περι Υιου φασκει. Προς δε τουτοις και το, «∆ε ξια Κυριου εποιησε δυναμιν,»
ομολογουμενως περι Υιου σημαινει, δι' ου τα παντα γεγονεν. Ἀθ. ειπε· Βραχιων, ου
εστι βραχιων, ομοουσιος τυγχανει, ναι η ου; Ἄρ. ειπεν· Ουτως εχει. Ἀθ. ειπε· Και η
δεξια, ου εστι δεξια, ομοουσιος εστι, ναι η ου; Ἄρ. ειπεν· Ουτως εχει. Συ δε τι φηις με
αΐδιον συντιθε σθαι το Θειον; Ουκ επηκροασω ποτε Κλημεντος του
παρακολουθησαντος Πετρωι τωι αποστολωι, ος καθαιρει την τοιαυτην δοξαν; Ἀθ. ειπε·
Μεμνησο των ειρη μενων, ω ανθρωπε, και μη πλανω. Ἐγω γαρ απλουν, ασυνθετον,
απεριγραφον το Θειον σεβομαι, με μαθηκως εκ των ιερων και θειων Γραφων, και
των καθεξης διαδεξαμενων την επισκοπην. Ουδενος ουν ετερου ενεκεν η Γραφη
βραχιονα και δεξιαν καλει τον Υιον, η ινα ευσεβως νοωμεν ομοουσιον οντα τον Υιον
τωι Πατρι, δια το ανεγχωρητον επ' ανθρωπου εκλα βειν τινα ετερουσιον τον
βραχιονα, η την δεξιαν και τον δακτυλον, ως εκαστον αυτων διαφερειν πε φυκεν.
Ἄρ. ειπε· Συμφημι ομοουσιον ειναι τον Υιον τωι Πατρι· αποδος μοι λοιπον λογον περι
της αμ πελου Ἀθ. ειπε· ∆υο γενεων αμπελου ειωθε μνη μονευειν η θεια Γραφη, μιαν
μεν χρηστην και ευ φραντικην τε και χαροποιουσαν καρδιαν ανθρωπου, 28.481 τον
Κυριον Ἰησουν Χριστον· θατεραν δε τον διαβο λον, λυσσαν και ιον αποσταζοντα,
κατα το γεγραμ μενον· «Ἡ γαρ αμπελος αυτων εκ Σοδομων, και η κληματις αυτων
εκ Γομοῤρας· η σταφυλη αυτων σταφυλη χολης, βοτρυς πικριας· ο οινος αυτων
θυμος ασπιδων ανιατος.» Και ο λαος δε αμπελος ωνομασθη, και δικαιοι πολλαχου
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκληθησαν αμπελωνες, απλως μεντοι και απολελυμενως, χωρις του, «Ἐγω ειμι η
αμπελος η αληθινη.» Ἵνα μη ουν και ο Σωτηρ εκ της επωνυμιας προσλογισθηι ταις
προειρημεναις αμ πελοις, ου λεγω τωι διαβολωι, αλλ' οιον τηι μετενε χθεισηι εξ
Αιγυπτου και φυτευθεισηι, ινα ποιησηι καρπον σταφυλης, εποιησε δε ακανθας, ειπε
μετα προσθηκης· «Ἐγω ειμι η αμπελος η αληθινη,» ης ο καρπος ζωη, χαρα, ειρηνη,
αγαπη, δικαιοσυνη, πιστις ειλικρινεστατη, γνωσις, ευσεβεια, αγνεια, σεμνοτης,
φιλανθρωπια, πραοτης, εγκρατεια, και τα παραπλησια τουτοις. Ἐπειδη και τα
κληματα, της αυτης ευγενειας της αληθινης αμπελου τυγχανοντα, δει ομοιον
καρπον προβαλλεσθαι, ης εισιν αμπελου κληματα. Τους αποστολους ουν εφη, αμα
παρασκευ αζων αυτους εμμενειν εν τηι πιστει, και μη αποσκιρτησαντας εκ της
αληθειας, ωσπερ Ἰουδας, ακαρπους απομειναι. Οιτινες γαρ εξολισθησουσιν εκ της
του Κυριου αγαπης και πιστεως, δικην κλη ματων αποτεμνομενοι, ριπτονται εξω
των θειων. Νη φαλιους ουν και προθυμους προτρεπει γινεσθαι τους μαθητας δια του
φησαι· «Ὁ Πατηρ μου γεωργος εστιν,» ωσανει ελεγεν· Ειδεναι υμας βουλομαι, οτι, ει
τινα ο Πατηρ ο εμος γεωργει, ο τοιουτος τον εμον καρπον αποδιδωσι μη εωντος
καρπον αλλο τριον εν τοις αληθινοις κλημασι της αμπελου βλαστη σαι.
Ἐμπεριπατων γαρ εν τωι αμπελωνι, τουτεστιν εν τοις της ψυχης ταμειοις, παντα τα
σαθρα και μα νιωδη περιαιρει, προς το μη υλομανουσαν διαφθειρειν ονπερ ο
γεωργος ποθει προβαλεσθαι καρπον. Ἀλλ' επειδη ο της αισθητης αμπελου λογος
δυναται συμβαλεσθαι ημιν εις το ζητουμενον, αρκτεον εντευ θεν εκθεσθαι και περι
τουτου την αφηγησιν. Ἐπειδηπερ καταλειφθεισα προ του χειμωνος η αμπελος
ευθαλης τε και ευκληματος εστηκε καρ τερως προς τας εφοδους του χειμωνος· ο δε,
τηι απη νεστατηι προσβοληι του κρυους αυτου προσεληλυθως, απομαραινειν αρχεται
τινα των φυλλων αυτης, αυτα δε, δια την σαθροτητα ατονουντα, εκπιπτουσιν απο
των υψωματων, απο των ανωτερω επι τα βαθυ τερα φερομενα, ειτα μενει η αμπελος
ευκληματος αντεχουσα τηι φοραι του χειμωνος. Ει δε τηι πα ραμονηι της ακρατου
ψυχροτητος κατεβλαψε τινα των κληματων, ομως τηι ενστασει η αμπελος συν τοις
πε ριλειφθεισιν αυτηι υγιεινοις κλημασιν επεραιωσε τον χειμωνα, και εκ του
χειμερινου καματου εξεφυγε. 28.484 Φθασασα δε επι το εαρ, οπερ εστι νεον ετος,
δοκει δι αναπαυεσθαι· αιφνιδιως δε ο γεωργος επιστας αυτηι, ξιφος επιφερομενος,
πρωτον μεν, ακριβως κατοπτρι σαμενος απαντα τα κληματα, αρχεται τα βλαβεντα εκ
του χειμωνος εκτεμνειν, επειτα και τα υγιαινοντα απο τριτου η τεταρτου οφθαλμου
περιαιρειν. Ἡ δε αμπελος, γυμνωθεισα και πληγεισα τωι ξιφει, εστηκε μετεωρος εις
τον ουρανον αποβλεπουσα, αμα δα κρυουσα αχρι της τριτης ημερας. Παρακλησεως
δε τυγχανουσα εκ της του Θεου προνοιας, παυσαμενη των δακρυων, αιφνιδιως
πολυν αριθμον και οχλον κληματων βλαστησασα, η αυτη αναφαινεται οια ην και
προτερον, μαλλον δε και ενδοξοτερα. Ἐκ δε των προαποδεδομενων εσται σοι σαφε
στερα και τα επομενα περι της αμπελου της αληθινης. Ὁ ουν Κυριος τροπον αμπελου
ευκληματου και συσκιου επεχων, δια το πληθος των μαθητων και των περιξ οχλων
επιπορευομενων προς αυτον βοηθειας ενεκεν· ως ειναι πληθη ανεικαστα,
πιστευοντα εις αυτον· και τωι μεν ποθωι τωι εις αυτον αχωριστως εχειν αυτους,
τροπον κληματων συνοντων αυτωι, τι νων δε και ωφελειας χαριν πνευματικης μη
βουλο μενων εκτος αυτου τυγχανειν, αλλα συνειναι αυτωι, ετερων δε βουλομενων
ιασεως τυχειν, αλλων δε ακηκοοτων, οτι Χριστος ηκει, και συνεληλυθοτων κατα το
αυτο, βουλομενων θεασασθαι το καινοτερον θεαμα, Θεον εν σωματι ανθρωποις
συναναστρεφομε νον. Και απλως ην απαντα χαρας γεμοντα της παρ ουσιας του
Κυριου γενομενης· ου δ' αν εβαδιζεν, ωσπερ ευστεφης αμπελος δια τας μυριαδας των
συμπορευομενων αυτωι οχλων ην ορωμενος ποθωι τωι προς αυτον, απαντων
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνηνωμενων αυτωι. Ἀρξαμε νων δε χειμερινων πνευματων εκ των ακρωτηριων
καταφυσαιν προς δοκιμην των συμπορευομενων αυτωι οχλων, αθροως φυλλων
δικην μαραινομενων, απεπι πτον ουκ ολιγοι, ης ειχοντο αμπελου ζωτικης, και των
μεν δια φοβον των αρχιερεων, ινα μη απο συναγωγοι γενωνται, εξαρνουμενων την
εαυτων ζωην, ωσπερ και νυν ορωμεν γινομενα τα αυτα πραγματα· ηγαπησαν γαρ, ως
οι τοτε, και νυν της υποκρισεως ανθρωποι την δοξαν των διωκτων της Ἐκκλησιας
υπερ την δοξαν του Θεου ειλοντο· ετερων δε μη συν αισθομενων των θειων και
πνευματικων ρηματων του Κυριου εις τα οπισω επιστραφεντων, αιτιαν τωι ευεργετηι
και ψογον προσαψαντων, και λεγοντων, «Τις δυναται αυτου ακουειν;» Ὅπερ και επι
του ημετερου καιρου πραττουσιν οι μη βουλομενοι συν οδευειν τηι αληθειαι, δια το
παρεπεσθαι θλιψεις και πειρατηρια τηι πιστει. Φασι γαρ, Τις δυναται φυλαξαι την
παραδοσιν των εντολων του Κυριου και της πιστεως; Ἔτι μην και την απιστιαν του
Ἰουδα η σφο δροτης του χειμωνος ηλεγξεν, ως και νυν, φιλιαι κο σμου κρατηθεντες
οι ποτε μαθηται οντες και φιλοι και συνοδοιποροι του Χριστου, κατα του Ἰησου συν
28.485 οδους αθεμιτους συγκροτουσιν οι και το γαζοφυλα κιον πιστευθεντες. Ουκ
ηγνοει αυτων την σαθροτητα, αλλ' ινα παρασκευασηι αυτους τα ∆εσποτικα χρωμε
νους ετοιμοτατους ειναι υπερ του ∆εσποτου αν δριζεσθαι, η κατα του βασιλεως
αυτων στρατευεσθαι προφασει φιλιας κοσμικης. Οι τοιουτοι, κληματων δικην
αγενεστατων και ακαρπων επεχοντες, τεμνομε νοι δε προς του γεωργου, καταβρωμα
πυρος αιωνιου γινονται. Ὅμως των χειμωνων επι πολυ προσπελα σαντων τηι
αληθινηι αμπελωι, λεγω δη τωι Κυριωι Ἰη σου, πη μεν βουλομενων λιθασαι αυτον
Γραμμα τεων τε και Φαρισαιων· φοβηθεντες δε μη αναιρε θωσι προς των οχλων των
τον Κυριον φιλουντων, επαυσαντο· πη δε βουλομενων συλλαβεσθαι αυτον, και του
Ἰησου μη συγχωρησαντος αυτους κρατησαι αυτον, εως η προωρισμενη υπ' αυτου του
Κυριου προ των αιωνων ωρα και ημερα παραγενηται, εν ηι εδει αυτον παθειν. Ἐν
αλλωι δε καιρωι θελοντων τινων κα τακρημνισαι αυτον, και αυτου εν ειρηνηι δια
μεσου αυτων διεξεληλυθοτος, και μυρια ην τα επερχο μενα πειρατηρια, α,
προσβαλλοντα και κωλυομενα, εις το μηδεν ερχομενα εχωρουν. Ἐκει δε η αρχη του
νεου ετους, ωι καιρωι εδει το Πασχα θυεσθαι κατα τα θεσπισθεντα παρα του Κυριου,
λυειν μεν παντα συνδεσμον αδικιας, προσταγματος θειου φοιτησαντος προς αυτους,
ελεημοσυναις δε εξιλασκομενους εαυ τους προσοικειουν τωι Θεωι, μη εχθραινειν δε
προς τον πλησιον, μητε μην ζητειν κακα κατα τινος αν θρωπου δια το κοινον του
γενους, αλλ' ειρηνηι καθα ρωτατους οντας κελευει προσαγειν την λατρειαν. Ὡς εν
καιρωι ουν ειρηνης και εορτης ηκει ο Ἰησους εις Ἱεροσολυμα συν τοις μαθηταις
αυτου, ουχ ως αγνοων τα μελλοντα αυτωι συμβαινειν, αλλα και γε σφοδρα
γινωσκων. Ἀμελει γ' ουν και τοις μα θηταις προειρηκει τα επομενα· «Ἰδου αναβαι
νομεν εις Ἱεροσολυμα, και ο Υιος του ανθρωπου πα ραδοθησεται εις τας χειρας των
πρεσβυτερων και των γραμματεων, και παραδωσουσιν αυτον τοις εθνεσι, και
κατακρινουσιν αυτον θανατωι.» Ἵνα ουν το αδι κον του παρανομου συναθροισματος
των Ἰουδαιων διαφανηι, εισεληλυθεν η ειρηνη εις Ἱεροσολυμα. Οι δε της ειρηνης
αλλοτριοι εωρακοτες διεταραχθησαν· εχθρον γαρ πολεμιοις και ανδροφονοις
ειρηνη. Χαι ρειν γαρ μαλλον πεφυκασι τοις κακοις ηπερ τοις αγα θοις εργοις και τηι
καρποφοριαι της ειρηνης. Οι δε επιτηρησαμενοι, αφνω επισταντες ξιφηρεις τωι τοπωι,
ενθα ην συν τοις μαθηταις ο Ἰησους, κατοπτρισαμενοι απαντες, εν πρωτοις
επιβαλλουσι τας μια ρας χειρας αυτων επ' αυτον, ετι των μαθητων αυτου
συνεστωτων αυτωι. Ὁ δε φησιν ειρηνικως τοις μιαιφονοις· «Ει εμε ζητειτε, αφετε
τουτους υπαγειν.» Των δε μαθητων εωρακοτων τα δυσφορα πειρατηρια, μη
παρουσης αυτοις της δυναμεως του αγιου Πνευ ματος, καταλιποντες αυτον τον
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διδασκαλον και Κυ 28.488 ριον φυγηι εχρησαντο. Οι δε οικειοι του Σατανα, συλ
λαβομενοι τον Ἰησουν, αγουσιν επι τον Κρανιου το πον, εις το σταυρωσαι αυτον
εκει, απαντα εκπλη ρωσαντες τα πριν επ' αυτωι γεγραμμενα, και αναρτη σαντες,
κατεπηξαν αυτον, ως επι χαρακι αμπελον, επι του σταυρου. Ὁ δε καταλειφθεις
μονος επι του σταυρου, ωσπερ δικληματος η τρικληματος εκπετασας κατα μεν του
πλαγιου τας χειρας, κατα δε του ορθου κεφαλην συν θωρακι αμα ποσι. Πε
ριαιρεθεισης δε της κομης απασης των λοιπων κλη ματων, πληγεις προς των ηλων
και της λογχης, εδακρυε τωι αγιωι αιματι κρουνηδον. Αιφνιδιως δε ανεστη τριημερος,
μηδεν μειωθεις, οπερ ην το πριν, μαλλον δε ενδοξοτερος εκφανεις, πιστει
πληροφορησας τας καρδιας των μαθητων ειναι αυτον την ζωην. Πο λυν δε αριθμον
βλαστησας, οχλον μαθητων μετα την αναστασιν, η το πριν, ουκ ετι εν Ἰουδαιαι
μονον, αλλ' «εξετεινε τα κληματα αυτης εως θαλασσης· εκαλυ ψεν ορη η σκια αυτης,
και αι αναδενδραδες αυτης τας κεδρους του Θεου.» Αυτη η πραγματεια της αληθινης
αμπελου κατα το δυνατον ευσεβως νενοηται. Ἄρ. ειπε· Σφοδρα ορθως εχειν φημι.
Ἔτι δε υπολελειπται μοι περι της ζητησεως του αγιου Πνευματος· περι γαρ του Υιου
συνομολογω καγω το ισον αυτον ειναι τωι Πατρι κατα παντα, εκτος του
παντοκρατορα αυτον ειναι. Ἀθ. ειπεν· Ουδεν ωμο λογησας των τηι ευσεβειαι
ανηκοντων. Ἄρ. ειπε· Τινος ενεκεν; Ἀθαν. ειπεν· Ἴσος τυγχανει του ιδιου Πατρος ο
Υιος αραροτως, και παντων Κυριος εστιν, ων κυριευει ο Πατηρ αυτου. Ἄρ. ειπεν·
Ἐγω περι παντοκρατοριας εφην, ου περι του κυριευειν τον Υιον απαντων, ων
κυριευει ο Πατηρ αυτου. Ἀθ. ειπε· Παντοκρατωρ τι εστιν; Ἄρ. ειπεν· Ἐκ του παντων
κρατειν. Ἀθαν. ειπεν· Ὁ Υιος ουν κατα σε παντων ου κρατει; Ἄρ. ειπε· Καλως εφης
συν τοις λοιποις και τουτο· παντων γαρ κρατει και παν τοκρατωρ εστιν ο Υιος,
ωσπερ και ο Πατηρ. Ὁποτε μιας ουσης ουσιας του Πατρος και του Υιου της θεοτητος,
και μια παντοκρατορια τυγχανει. Λοι πον περι του αγιου Πνευματος ζητησωμεν·
επειδη μαλιστα ωρισω συ εν αρχηι ομοουσιον αυτο ειναι Πα τρι και Υιωι, εγω δε
αντιλεγω, εχων την αποδειξιν εκ των αγιων Γραφων, οτι κτιστον τυγχανει· και δια
συντομου ερω την περι τουτου παραστασιν, εν τωι τον Ἰωαννην διισχυρισασθαι
φασκοντα, παντα δια του Υιου γεγενησθαι, μη συμπαραλαβοντα και το Πνευμα εν
τουτωι τωι λογωι, ετι μην και αποστελλομενον προς του Πατρος εκ των ουρανων προς
βοηθειαν των αποστολων· το δε απο τοπου εις ετερον τοπον μετιον μεταβατικης
ουσιας τυγχανει. Ἐκ τουτου καταδηλου οντος κτιστης αυτον φυσεως ειναι, και ουκ
ακτιστου, της μακαριας ουσιας εκεινης Πατρος και Υιου λεγο μενης, και περιεχουσης
τα ολα, και πανταχου 28.489 παρουσης κατ' ουσιαν· καθως προαποδεδοται υπο σου
εν τοις εμπροσθεν ειρημενοις, καμου συνευδοκησαν τος ου σοι, αλλα τηι αληθειαι· ετι
δε και του Θεου λεγοντος δια του προφητου· «Ἐγω στερεων βροντην και κτιζων
πνευμα,» οις εγω νομιζω μη δυνασθαι σε αντειπειν. Ἀθ. ειπε· Γεγραπται· «Γενεσθε
αγιοι, οτι εγω αγιος αγιαζων υμας.» Και παλιν ο Σωτηρ προς τον εαυτου Πατερα
υπερ του αγιασθηναι τους μαθητας εφη ουτω· «Πατερ, αγιασον αυτους εν τηι αληθειαι
σου·» και παλιν περι εαυτου ο Σωτηρ φησιν· «Ἐγω ειμι η αληθεια.» Κατα ταυτα η του
Πατρος και του Υιου θεοτης εστιν η αγια και αγιοποιος, η αγιαζουσα παντα τα
λογικα, τα καταξιου μενα εξ αυτεξουσιου γνωμης τε και σπουδης την αγιαν δεξασθαι
και μακαριαν ουσιαν εις κοινωνιαν αγιασμου. Ει ουν ουκ εστι της του Πατρος και
του Υιου ουσιας το αγιον Πνευμα, τινος ενεκεν συνηρι θμησεν αυτο ο Υιος του Θεου
εν τωι συμβολωι του αγιασμου; Φησι γαρ ο Κυριος προς τους μαθητας· «Πορευθεντες,
μαθητευσατε παντα τα εθνη, βαπτι ζοντες αυτους εις το ονομα του Πατρος και του
Υιου και του αγιου Πνευματος.» Ει ουν παντα τα εθνη τα πιστευοντα και αγιαζομενα
αγιαζονται τηι τρισμακαριωτατηι ονομασιαι, δηλον εστιν οτι και το Πνευμα της του
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πατρος και του Υιου θεοτητος υπαρ χει, εκ του αγιον αυτο ειναι κατ' ουσιαν, και
αγιους ποιειν παντας τους προσβαλλοντας αυτου τηι κοινω νιαι, καθως φησιν ο
Ἀποστολος προς ους εφη· «Ἀλλ' απελουσασθε, αλλ' ηγιασθητε εν τωι ονοματι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, και εν τωι Πνευ ματι αυτου τωι αγιωι.» Ει δε ουκ εστι της
του Θεου και Πατρος και Υιου υποστασεως, παλιν φημι, πως συνηριθμηθη Πατρι και
Υιωι· ως μη δυναμενης της του Πατρος και Υιου θεοτητος επαρκεσαι προς αγιασμον
τοις πιστοις, προσελαβε τον Παρακλητον, το Πνευμα της αληθειας εις συμπληρωσιν
αγιασμου, τον ουκ εκ της ουσιας αυτου οντα; Ει δε τουθ' ουτω νομισθειη, πως φαμεν
απροσδεες το Θειον; αυτοτε λες, μηδαμως χρηιζον παρ' ετερου τινος τι των ο
προσδεομενος του ευεργετειν δυναμενου. Ἄρ. ειπεν· Ει της αιδιου θεοτητος ην το
Πνευμα ομοουσιον, παντως ουν πανταχου κατ' ουσιαν παρην, και ουκ
αποστελλομενον απο τοπου εις ετερον τοπον επορευετο. Ἀθ. ειπεν· Οι αγιοι αγγελοι
το Πνευμα εχουσι; ναι η ου; Ἄρ. ειπε· Και πανυ. Ἀθ. ειπε· ∆ιαπαντος συνον αυτοις
τυγχανει, η προς καιρον συνην και το αγιον Πνευμα ταις αγιαις δυναμεσιν; αρα πη
μεν λεξεις τους αγγελους αγιους, πη δε ουχ αγιους; Τηι μεν γαρ παρουσιαι του αγιου
Πνευματος αγιοι τυγχανουσιν, εν τηι απουσιαι δε αυτοδηλον εστι μη ειναι αγιους
αυτους, κατα το ειρημενον προς του Θεου· «Ου μη καταμεινηι το 28.492 Πνευμα μου
μετα των ανθρωπων της γενεας ταυτης, δια το ειναι αυτους σαρκας.» Και Παυλος ο
απο στολος φησιν· «Ει δε τις Πνευμα Χριστου ουκ εχει, ουτος ουκ εστιν αυτου.» Ει
ουν η των κακων πρα ξεων αιτια γινεται μη συνειναι το Πνευμα τοις αμαρτανουσιν,
εκ του μη ειναι και ενοικειν εν τισι το αγιον Πνευμα, δεικνυται μη ειναι Χριστου.
Ἄρα ουν αγιοι αγγελοι αμαρτιας διακονοι, ει μη διαπαντος εχουσι το Πνευμα το
αγιον. Πως ουν αδιαλειπτως προσεχουσι τηι δοξηι του Θεου, ει μη αγιοι και κοινωνοι
Πνευματος αγιου ειεν διαπαντος; Ἄρ. ειπε· ∆ιαπαντος εχουσιν αι αγιαι δυναμεις το
Πνευμα. Ἀθ. ειπεν· Οι αγιοι Πατερες οι απ' αιωνος ευαρεστησαντες τωι Θεωι συνον
εσχον το αγιον Πνευμα, και νυν εχουσιν αυτο; ναι η ου; Ἄρ. ειπε· Και εσχον και
εχουσι παντες οι αγιοι το αγιον Πνευμα αχωριστως. Ἀθ. ειπε· Τοις αποστολοις συνην
το αγιον Πνευμα εν σαρκι ουσι; ναι η ου; Ἄρ. ειπεν· Ἀθεμιτον εστι φαναι μη συνειναι
το αγιον Πνευμα τοις αποστολοις. Ἀθ. ειπεν· Ἅμα παντες επορευοντο κηρυττοντες
την βασιλειαν των ουρανων, η διεσπα ρησαν εις τα δωδεκα μερη του κοσμου; Ἄρ.
ειπεν· Ἐχωρισθησαν απ' αλληλων σαρκι, προς το μαθητευσαι παντα τα εθνη εις την
εν Χριστωι πιστιν. Ἀθ. ειπεν· Ει ουν αγγελοις συνεστι το αγιον Πνευ μα, και ταις
αγιαις ψυχαις των Πατερων των ευαρε στησαντων τωι Θεωι συνον τυγχανει το αγιον
Πνευμα, και των αποστολων διασταντων μακραις διαστασεσιν απ' αλληλων, προς το
κηρυξαι την βασιλειαν των ουρανων, παρην αυτοις το αγιον Πνευμα· αρα τα
συμπαντα πληροι πανταχου παρον κατ' ουσιαν, ωσπερ ο Θεος ο Πατηρ, και ο
μονογενης Υιος αυ του. Ἄρ. ειπε· ∆εδοσθω κατ' ουσιαν πανταχου παρειναι το αγιον
Πνευμα· δια τι ουν ο προφητης εκ προσωπου του Θεου ελεξεν· «Ἐγω Κυριος ο Θεος
υμων, στερεων βροντην και κτιζων πνευμα,» ει μη ην κτιστη δυναμις; Ἀθ. ειπεν· Ἀει
το Πνευμα το αγιον κτιζεται, η απαξ εκτισθη κατα σε; Ἄρ. ειπε· Μη παρα τον ορθον
νουν πευσεις προσαγε. Προ παντων των αιωνων φημι εκτισθαι το Πνευμα. Ἀθ. ειπεν·
Ὁ προφητης ειπε, «κτιζων,» ως διαπαντος κτιζοντος του Θεου η του προφητου δηλοι
φωνη. Ἄρα ουν ου περι του αγιου Πνευματος φασκει το «κτιζων,» αλλα περι πνοης
ανεμων προς ανα κτησιν απασης της κτισεως. Ἔσται δε σοι σα φεστατη η περι
τουτου γνωσις, εαν, λαβων τον προ φητην, εντυχηις εκ των επομενων. Ει γαρ, καθως
εδωκας, προ παντων των αιωνων εκτισται το Πνευμα, ειρηκει αν, Ἐγω ο Θεος
στερεων βροντην και κτισας Πνευμα. Νυν δε ουχ ουτως εφη. Ἄρ. ειπε·
Παρατετηρημενως ουν τουτο καλως εφης. Το δε· «Παντα δι' αυτου εγενετο,» απαντα
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιγραφει. ως και του Πνευματος συν πασι ταγεντος. ει και μεγιστη δυναμις υπεστη
προς δημιουργιαν. Ἀθ. ειπεν· Ὁ των ολων ∆εσποτης, ο Πατηρ του Κυριου 28.493
υμων Ἰησου Χριστου, υπο κτιστης ουν φυσεως κα ταλαμβανεται κατα σε; Ἄρ. ειπε·
Μη γενοιτο τουτο φησαι ποτε! Και γαρ ακουομεν το παρα του Σωτηρος λεχθεν,
«Ουδεις επιγινωσκει τον Υιον ει μη ο Πατηρ· ουδε τον Πατερα τις επιγινωσκει ει μη ο
Υιος.» Ἀθ. ει πεν· Ἔστιν ανθρωπος, οστις εκτος η ενδον γινωσκεται προς του ιδιου
πνευματος; ναι η ου; Ἄρ. ειπεν· Ἀποστολου φωνη εστιν η φασκουσα ετερον μη επι
στασθαι τα ετερου, ει μη μονον γινωσκομενον εκαστον προς του ιδιου πνευματος.
Και πως εγχωρει λεξαι μη ουτως εχειν; Ἀθ. ειπε· Του Θεου ουν τα βαθη τις γινωσκει,
κτιστη φυσις, η ακτιστος ουσια; Ἢ την ακτιστον ουσιαν προς της κτισεως
καταλαμβανεσθαι λεξεις; Ει δε προς ακτιστου λεξεις, λειπεται λοιπον ομοου σιον
ομολογεισθαι υπο σου το αγιον Πνευμα Πατρι και Υιωι. Παντα γαρ τα του Θεου και τα
βαθη επι σταται το Πνευμα το αγιον, κατα τον μακαριον Παυλον φασκοντα· «Ουδεις
ανθρωπων οιδε τα του ανθρωπου ει μη το πνευμα του ανθρωπου, το εν αυτωι· ουτω
και τα του Θεου ουδεις εγνω ει μη το Πνευμα του Θεου. Το γαρ Πνευμα παντα ερευναι
και τα βαθη του Θεου.» Ἄρ. ειπε· Τα του Θεου παντα απερ αν δοξηι αυτωι, ταυτα οιδε
το Πνευμα, τουτεστι τας βουλας, ασπερ αν καταδηλους αυτωι ποιησηι ο Θεος. Ἀθ.
ειπεν· Ουκουν ουδεν περισσον διδως τωι Πνευματι παρα το γενος των ανθρωπων. Ει
ποιησει γαρ πραγμα ο Θεος, εαν μη αποκαλυψηι τοις δουλοις αυτου τοις προφηταις.
Ἄρ. ειπεν· Ου δοκει σοι «τα του Θεου παντα» τας βουλας αυτου ειναι; Ἀθ. ειπε· «Τα
του Θεου» λεγονται «παντα,» και αι ενεργειαι, και τα ποιηματα αυτου, τα ορατα και
τα μη ορω μενα· λεγονται δε και αι βουλαι αυτου, και πολλα εστιν, απερ ονομαζεται
Θεου. Ειπε μοι ουν συ επι του παροντος· Τωι πνευματι του ανθρωπου ο ανθρω πος τα
ιδια αποκαλυπτει, η το πνευμα του ανθρωπου το εν αυτωι παντα επισταται αφ'
εαυτου τα πραττο μενα υπο του ανθρωπου, υπ' αυτου του πνευματος δηλαδη
κινουμενου του ανθρωπου προς το απαντα δραιν, Ἄρ. ειπεν· Ἀφ' εαυτου επισταται το
πνευμα του ανθρωπου τα εν αυτωι. Ἀθ. ειπε· Τωι μεν πνευματι του ανθρωπου
αποδεδωκας αφ' εαυτου ειδεναι παντα, τωι δε Πνευματι του Θεου ουδε ουτω
παρεχωρησας εχειν την γνωσιν; Προς δε τουτοις λεγε μοι, «βαθη Θεου» τι νοεις; Ἄρ.
ειπε· Πρωτον φιλαληθως ομολογησαι δει, οτι παντα αφ' εαυτου γινωσκει τα του
Θεου το Πνευμα· επειτα δε δει φαναι «βαθη Θεου» το απεραντον και ακατα ληπτον,
οπερ εστι, και ωσπερ εστιν ο Θεος· ταυτα ειδεναι φημι. Ἀθ. ειπεν· Ει ουν το
απεραντον και ακαταληπτον, και οπερ εστι και ως εστι ταυτα φης, 28.496 τον Θεον
υπο κτιστης φυσεως καταλαμβανεσθαι ερεις. Ει δε τουθ' ουτως εχει, ουκετι
ακαταληπτος εστι κατα σε. Το γαρ προς οιας δηποτ' ουν καταλαμβανεσθαι κτιστης
φυσεως τον Θεον, ου δυναται λεγεσθαι ακαταληπτος. Ἄρ. ειπε· ∆ος μοι μαρτυριαν εκ
των αγιων Γραφων, ως περι του Υιου, οτι ομοουσιον τυγχανει το Πνευμα του Θεου.
Ἀθ. ειπε· Γεγραπται εν τωι νομωι του Θεου· «Ου ληψηι το ονομα Κυριου του Θεου σου
επι μα ταιωι· ου γαρ μη καθαρισηι Κυριος τον λαμβανοντα το ονομα αυτου επι
ματαιωι.» Και περι του Πνευ ματος ευρισκομεν γεγραμμενον προς του Σωτηρος. Φησι
γαρ προς τους του Βεελζεβουλ υιους, τους ενυβριζειν θελοντας αυτον· «Πασα
βασιλεια εφ' εαυτην μερισθεισα ερημουται, και πασα πολις η οικια μερισθεισα καθ'
εαυτην πιπτει. Και ει ο Σα τανας τον Σαταναν εκβαλλει, και εφ' εαυτον ανεστη και
μεμερισται, πως ουν σταθησεται αυτου η βασι λεια; Ἢ πως δυναται τις τα σκευη του
ισχυρου διαρ πασαι, εαν μη προτερον, εισελθων εν τηι οικιαι, δησηι τον ισχυρον, και
τοτε την οικιαν αυτου διαρπασει; Και ει εγω εν Βεελζεβουλ εκβαλλω τα δαιμονια, οι
υιοι υμων εν τινι εκβαλλουσι;» Και μετ' ολιγα φησι· «∆ια τουτο λεγω υμιν, οτι πασα
αμαρτια και βλασφημια αφεθησεται τοις ανθρωποις· η δε του Πνευματος βλασφημια
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουκ αφεθησεται. Και ος αν ειπηι λογον εις τον Υιον ανθρωπου, αφεθησεται αυτωι· ος
δ' αν ειπηι κατα του Πνευματος του αγιου, ουκ αφεθησεται αυτωι ουτε εν τωι νυν
αιωνι ουτε εν τωι μελλοντι.» Ὁραις, οτι και ενταυθα ισοτιμον του Θεου γνωριζομεν
το Πνευμα και εν τωι μελλοντι; Ὡς γαρ ο εις τον Θεον Πατερα βλασφημων ου
καθαρισθη σεται του ειναι αυτον αιωνιου κολασεως ενοχον, ου τω και ο εις το
Πνευμα το αγιον βλασφημησας υπευθυνος γινεται αιωνιου αμαρτιας, μη συγχωρου
μενου του πταισματος. Ει γαρ ην δουλον, ουκ αν ο σφαλεις εις αυτο αιωνιωι κολασει
ετιμωρειτο, ωσπερ ο εις την ακτιστον του Θεου μεγαλειοτητα βλασφημων. Ὅπερ δε
ενταυθα ο του Θεου Υιος φασκει Πνευμα του Θεου, περι αυτου τις διαλα βων των
μαθητων του Χριστου, δακτυλον Θεου εφη. Ἀναλογισασθαι θελησον την περι του
Υιου συνοδοι πορησασαν συνεξετασιν, και ευρησεις την αΐδιον του αγιου Πνευματος
δυναμιν ομοουσιον τωι Πατρι, εκ του δακτυλον αυτο ειρησθαι. Ἀμελει γουν την ακα
ταμαχητον δυναμιν του αγιου Πνευματος θεωρησαν τες οι μαγοι εν Αιγυπτωι, εβοων
λεγοντες· «Τουτο δακτυλος Θεου εστιν.» Ουδεν ετερον η την ομοουσιον του αγιου
Πνευματος δυναμιν ωμολογουν, ην εχει προς τον Θεον Πατερα δια της του
δακτυλου Θεου φωνης, ης αντοφθαλμησαι τινα αδυνατον. Και ινα μη τις σοφισασθαι
θελων μη ορθως ειρησθαι προς των μαγων, οι αποστολοι, μαλλον δε ο εν αυτοις Κυ
ριος, ως ορθως ειρημενων υπ' αυτων, εβεβαιωσε τα λεχθεντα προς αυτων, δια το και
αυτον φαναι· «Ει εγω εν δακτυλωι Θεου εκβαλλω τα δαιμονια.» υιοι υμων εν τινι
εκβαλλουσι;» Και μετ' ολιγα φησι· «∆ια τουτο λεγω υμιν, οτι πασα αμαρτια και
βλασφημια αφεθησεται τοις ανθρωποις· η δε του Πνευματος βλασφημια ουκ
αφεθησεται. Και ος αν ειπηι λογον εις τον Υιον ανθρωπου, αφεθησεται αυτωι· ος δ' αν
ειπηι κατα του Πνευματος του αγιου, ουκ αφεθησεται αυτωι ουτε εν τωι νυν αιωνι
ουτε εν τωι μελλοντι.» Ὁραις, οτι και ενταυθα ισοτιμον του Θεου γνωριζομεν το
Πνευμα και εν τωι μελλοντι; Ὡς γαρ ο εις τον Θεον Πατερα βλασφημων ου
καθαρισθησεται του ειναι αυτον αιωνιου κολασεως ενοχον, ουτω και ο εις το
Πνευμα το αγιον βλασφημησας υπευθυνος γινεται αιωνιου αμαρτιας, μη
συγχωρουμενου του πταισματος. Ει γαρ ην δουλον, ουκ αν ο σφαλεις εις αυτο
αιωνιωι κολασει ετιμωρειτο, ωσπερ ο εις την ακτιστον του Θεου μεγαλειοτητα
βλασφημων. Ὅπερ δε ενταυθα ο του Θεου Υιος φασκει Πνευμα του Θεου, περι αυτου
τις διαλαβων των μαθητων του Χριστου, δακτυλον Θεου εφη. Ἀναλογισασθαι
θελησον την περι του Υιου συνοδοιπορησασαν συνεξετασιν, και ευρησεις την αΐδιον
του αγιου Πνευματος δυναμιν ομοουσιον τωι Πατρι, εκ του δακτυλον αυτο ειρησθαι.
Ἀμελει γουν την ακαταμαχητον δυναμιν του αγιου Πνευματος θεωρησαντες οι
μαγοι εν Αιγυπτωι, εβοων λεγοντες· «Τουτο δακτυλος Θεου εστιν.» Ουδεν ετερον η
την ομοουσιον του αγιου Πνευματος δυναμιν ωμολογουν, ην εχει προς τον Θεον
Πατερα δια της του δακτυλου Θεου φωνης, ης αντοφθαλμησαι τινα αδυνατον. Και
ινα μη τις σοφισασθαι θελων μη ορθως ειρησθαι προς των μαγων, οι αποστολοι,
μαλλον δε ο εν αυτοις Κυριος, ως ορθως ειρημενων υπ' αυτων, εβεβαιωσε τα
λεχθεντα προς αυτων, δια το και αυτον φαναι· «Ει εγω εν δακτυλωι Θεου εκβαλλω
τα δαιμονια.» 28.497 Ἄρ. ειπε· Θεος που γεγραπται το Πνευμα; Ἀθ. ειπε· Πανταχου
απαγγελλουσιν αι θειαι Γραφαι οτι Θεος εστι το αγιον Πνευμα, και ου κεχωρισται
της του Θεου, και Πατρος, και της του Μονογενους αυτου δοξης. Λεγει γαρ Πετρος εν
ταις Πραξεσι προς Ἀνανιαν· «Ουχι μενον σοι εμενε, και πραθεν εν τηι σηι εξουσιαι
υπηρχε; τι οτι εθου εν τηι καρδιαι σου το πραγμα τουτο, ψευσασθαι σε το Πνευμα το
αγιον; Ουκ εψευσω ανθρωποις, αλλα τωι Θεωι.» Ὁραις πως εν τοις ανωτεροις οπερ
εφη Πνευμα αγιον, εν τοις μεταγενεστεροις εφη Θεον; Ἔτι μην και του μακαριου
Παυλου λεγοντος εν τηι προς Θεσσαλονικεις δευτεραι Ἐπιστοληι ουτως· «Ὁ δε Κυριος
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατευθυναι υμων τας καρδιας εις την αγαπην του Θεου και εις την υπομονην του
Χριστου.» Τι θελεις εν τηι Ἐπιστοληι νοησαι; Τινα Κυριον ονομαζομενον; τον των
απαντων δεσποτην Θεον Πατερα, η το Πνευμα το αγιον; Τον μεν γαρ Χριστον
υπηριθμησεν. Ει μεν γαρ τον Πατερα προταξειας, Θεος εστι το Πνευμα· ει δε το
Πνευμα προομολογησειας, Κυριος τυγχανει· ει δε Κυριος εστι, και Θεος υπαρχει·
γεγραπται γαρ· «Ἐγω ειμι Κυριος ο Θεος σου.» Ζητησον δε, και ευρησεις απανταχου
γεγραμμενον, οτι και της αυτης ενεργειας τυγχανει το Πνευμα το αγιον, και της του
Πατρος και Υιου δοξης ουκ απεζευκται. Ἄρ. ειπε· ∆ια τι ουν η Γραφη ουδαμου λεγει
τιμασθαι το Πνευμα συν Πατρι και Υιωι; Ἀθ. ειπεν· Αι αγιαι Γραφαι παντα σαφη
διαλεγονται· εις ο δε εσμεν του επι παροντος, αι αγιαι δυναμεις πασαι, αι εν τοις
ουρανοις, απαυστως τιμωσι το αγιον Πνευμα, ως Ἡσαΐας λεγει, συν Πατρι και Υιωι.
Ἄρ. ειπε· Συν Πατρι και Υιωι ου γεγραπται ουδαμου τιμασθαι το αγιον Πνευμα. Ἀθ.
ειπε· Πεπλανησαι. Ἡνικα ειδεν Ἡσαΐας την δοξαν Κυριου, και τα στρατοπεδα των
αγιων δυναμεων, τι εφη λεγειν βοωσας εν ταις θειαις υμνωιδιαις; Ουχ, «Ἅγιος,
αγιος, αγιος;» ∆ια τι ουτε ανωτερω του αριθμου τουτου επανιοντα υμνουσιν, ουτε
μη κατωτερω υποβαινοντα μειουσι τον αινον; Παντως τωι μη εκτος της Τριαδος
θεμις τοιουτωι γεραι τιμηθηναι τινα, μητε ελαττωσαι τινα τον υμνον, δια την αγιαν
και μακαριαν θεοτητα της Τριαδος, εν μοναδι ουσαν αυταρκη. Ἔτι δε και Μωσης
τινος ενεκεν τον λαον εδιδαξε, τρις καμψαντα επι γης τον αυχενα και τα γονατα,
προσκυνησαι; Ου δια την της Τριαδος προσκυνησιν της εν μιαι θεοτητι; Ἀλλα και ο
θεοφορος Ἡλιας, τριτωι φυσηματι εγειρει τον υιον της χηρας; ουδεν ετερον δεικνυς,
η μη δυνασθαι τινα της αιωνιου ζωης αξιωθηναι, ει μη αρα πρωτον αναληψεται την
ισοτιμον και ομοουσιον και ζωοποιον Τριαδα δια της σεβασμιωτατης πιστεως εν
ψυχηι, ητις πυρος δικην αναλισκει τα νεκρα παντα πταισματα, τα νεκρουντα την
ψυχην, και ζωοποιει την κεκτημενην αυτην αΐδιον ζωην; Ἀλλα μην και τον 28.500
χριστοφορον Παυλον μη αλλως δεδυνησθαι εως τριτου ουρανου ανεληλυθεναι, ει
μη εκεκτητο εν στερνοις αυτου την της Τριαδος ανεκλειπτον και ομοουσιον πιστιν· ο
Θεος βουλομενος δεικνυναι δια του τοιουτου πραγματος, μηδενα εισελασαι
δυνασθαι εις την των ουρανων βασιλειαν, τον εκ της πιστεως της ενοικησασης εν
Παυλωι μη γεγονοτα. Τι δε και το της αφεσεως των αμαρτιων παρεκτικον, και
ζωοποιον, και αγιαστικον λουτρον, ου χωρις ουδεις οψεται την βασιλειαν των
ουρανων, ουκ εν τηι τρισμακαριαι ονομασιαι διδοται τοις πιστοις; Προς δε τουτοις
πασιν Ἰωαννης φασκει· «Και οι τρεις το εν εισιν.» Ἄρ. ειπεν· Ἀληθως μακαριοι
παντες οι εχοντες ταυτην την πιστιν, και εως θανατου ομολογουντες αυτην, και
αξιως αυτης πολιτευομενοι· νυν γαρ

Disputatio contra Arium 28.500.16 to Disputatio contra Arium 28.501.6t
εγω ανεζησα αναστας εκ νεκρων. Νεκρα γαρ η πλανη, και νεκρουσα τον κεκτημενον
αυτην, και ρυθμιζουσα την ψυχην του συνοδοιπορουντος αυτηι εν ασελγειαις
φυρεσθαι, προς το παρ' οφθαλμοις ζωης αιωνιου συμβολα μη γνωρισθεντα προς του
ανθρωπου, καταλειψαι με τον θανατον, και την αυτου θυγατερα πλανην,
προσοικειωσαι δε εαυτον τηι ζωοποιωι πιστει. Εις γαρ ων ο ανθρωπος, μιαν εχειν
οφειλει πιστιν της αιωνιου και ομοουσιου Τριαδος. Ἐξ ης γαρ εῤρυσατο με ο Θεος
απιστιας, ου μια πιστις, αλλα τρεις ομολογουνται, ενος μεν Πατρος αιωνιου, ετερου
δε κτιστου Υιου, και Πνευματος πεποιημενου. Ἐκ δε τουτων καταδηλον εστι μη ειναι
πιστιν εκει εκ πολλων μηδε μιαν. Ἐγω ουν ευχαριστω τηι αγιαι Τριαδι, προσκυνω
 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πατερα, και Υιον, και αγιον Πνευμα. Λοιπον, αγαπητε, αμα ευξωμεθα. Ἐγω γαρ,
παντα τα ενδυματα της πλανης αποδυσαμενος, απεῤριψα δια του ελεημονος Θεου.
Ἀθ. ειπεν· Ἀκμην ετι ενδυμα φορεις της πλανης· συνευγνωμονησαις ριψεις και αυτο
προς τοις λοιποις της αποστασιας πραγμασι, και δυνησομεθα επι το αυτο ευξασθαι.
Ἄρ. ειπεν· Ἐαν μη μοι φρασηις ακραιφνεστατως, ου συνεπισταμαι εμαυτωι εχειν τι
της μανιωδους αιρεσεως εκεινης. Ἀθ. ειπε· Την του καλουμενου κληρου αξιαν την
προς της αιρεσεως δεδομενην σοι ου δοκει σοι μοριον ειναι της απατης, εξωθεν μεν
δεικνυντα σχημα ευσεβειας, εσωθεν δε μεστον τυγχανοντα δυσφημιας, ως ειναι τον
ανθρωπον οργανον πνευματος γιγαντιαιου προς θεομαχιαν τηι ιεροσυλιαι ετοιμον;
Ἄρ. ειπεν· Ὁμολογω σοι επι του παροντος, ου συνεπιδιδωσι μου η ψυχη, ει μη αρα
και ει σκεψει εξωσω και ταυτην την τυραννιδα της κενοδοξιας εκ της ψυχης μου.
Ἀθ. ειπεν· Ει ουν ου συγκατατιθεται τα μερη της πλανης εις την αρετην, πολυ
μαλλον ου συντρεχει τα μερη της αρετης και της 28.501 αληθειας τοις μερεσι της
πλανης. Ἀντικειται γαρ τηι αληθειαι το ψευδος, και τωι ψευδει αντικειται η αληθεια·
εκαστον γαρ τουτων εκ του καρπου γινωσκεται, καθως εφη η Ἀληθεια. Ἐπληρωθη
συν Θεωι η του αγιου Ἀθανασιου κατα Ἀρειου αριστεια.

 
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


