Doctrina ad monachos
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ
∆ιδασκαλια προς μοναχους πραοτερα, πνευματικη.
Τον πιστευοντα τωι Κυριωι, και προσιοντα εαυ τωι, και επι τελειον εις μαθητειαν,
μανθανειν δει προτερον αφιστασθαι παντος αμαρτηματος· επειτα δε και αφελκοντας
τοις οφειλομενοις κατα πολλους λογους ευπαθειν τωι Κυριωι ημων, καν
αλογοφανειρος ειναι δοκω σοι. Ἀδυνατον γαρ τον αμαρτιαν ποιουντα, η
εμπλεκομενον ταις του βιου πραγματειαις η φροντισι, δουναι αυτον τηι των προς το
ζηιν αναγκαιων δουλευσει, ουχ οτι μαθητευθηναι τωι Κυριωι· ου προτερον ειποντι τωι
νεανισκωι, «∆ευρο ακολουθει μοι,» εως αν εντειλασθαι πωλησαι τα υπαρχοντα και
δουναι πτωχωι· αλλα ου δε το τουτο προσεταξε, πριν ομολογησαι αυτον, οτι «Παντα
ταυτα εφυλαξαμην εκ νεοτητος μου.» Ὁ γαρ μηποτε λαβων την αφεσιν των
αμαρτιων και κατα λυθεις απο τουτων εν τωι αιματι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, δουλευων δε τωι διαβολωι και κρα τουμενος υπο της εν αυτωι αμαρτιας,
αδυνατως εχει δουλευσαι τωι Κυριωι τωι απαραβατον αποφασιν δεδω κοτι το ειπειν·
«Πας ο ποιων την αμαρτιαν, δουλος εστι της αμαρτιας. Ὁ δε δουλος ου μενει εν τηι
οικιαι εις τον αιωνα.» Μαρτυρει και ο εν Χριστωι λαλων Παυλος, οτι «ο δουλος της
αμαρτιας, ελευθερος εστιν απο της δικαιοσυνης.» Και παλιν ο Κυριος· «Ουδεις
δυναται δυσι κυριοις δουλευειν,» και τα εξης· δι' ων εδιδαξε, και εδειξεν οριστιζων,
και ει πων, οτι ουτε οι περι την οντως αναγκαιαν του ζηιν μεριμναν ενεχομενοι,
δουλευειν δυνανται, ουχι τοδε μαθητευειν, ο τι εμαθεν Ἀποστολος πλατυτερον θεω
ρησας· ειπε γαρ· «Τις μετοχη δικαιοσυνης και ανο μιας, και τις κοινωνια φωτι προς
σκοτος, τις δε συμ φωνησις Χριστου προς Βελιαδ; η τις μερις πιστωι μετα απιστου, τις
δε συγκαταθεσις ναωι μετα ειδω λου;» Και παλιν οριστιζει· «Ἡ σαρξ επιθυμει κατα
του πνευματος, το δε πνευμα κατα της σαρκος· ταυτα δε αντικεινται αλληλοις, ινα
μη α αν θελητε ταυτα ποιητε.» Ῥυσθηναι δει προτερον του καταδυ ναστου του
διαβολου εναγοντος επι την αμαρτιαν τον υπ' αυτης κρατουμενον. Ἔφαμεν
βουλεσθαι δε αρα και ποτε απαρνησαμενον παντα τα παροντα και εαυ τον, της δε
προσπαθειας του ζηιν αναχωρησαντα μαθητευθηναι τωι Κυριωι, καθο αυτος ειρηκεν·
«Ει τις ελευσεται προς με, απαρνησασθω αυτον, και αρα τω τον σταυρον αυτου, και
ακολουθειτω μοι,» οπερ εστι μαθητης μου ενταυθα. Ου μονον δε των υπαρχοντων,
και των προς το ζηιν αναγκαιων καταφρονειν προσ 28.1424 τασσομεθα, αλλα και των
προς αλληλους νενομισμε νων και κατα φυσιν και νομον δικαιων καθηκοντων
υπερφρονειν παιδευομεθα, του Κυριου λεγοντος· «Ὁ αγαπων πατερα η μητερα υπερ
εμε, ουκ εστι μου αξιος.» Ὁμοιως και το λοιπον εγγυτατω οικει, δηλον δε οτι πολυ
ποῤρωτερω και ξενων της πιστεως. ∆ιο παρακαλων μεγαλως αοργετουμενοις εν
καρτε ριαι τους της ασκησεως πονους, εν μηδενι δεδιοτας τας καθ' ημων του εχθρου
μεθοδους. Παραγει τουτο σχημα του κοσμου τουτου. Και ταυτα η απατη, και θλιψις
του βιου τουτου προσκαιρος εστι και ολιγο χρονιος, η δε τωι Θεωι δουλευειν, ζωη
αιωνιος, αΐδιος και αθανατος, που αναμενομεν οι τωι Χριστωι δουλευ οντες· δι' ην και
απεταξαμεθα τωι κοσμωι, και πα σαις ταις επιθυμιαις αυτου. Και ουκ οφειλομεν μνη
μονευειν εκεινα, απερ δια την εντολην ταυτην κατ ελειψαμεν, ινα μη παλιν τα
προσκαιρα ποθησαντες, την αιωνιον ζωην αποβαλωμεθα. Ἀψευδης γαρ ο ει πων οτι
«πας ος αφηκεν οικιαν,» και τα λοιπα, «εκατονταπλασιονα ληψεται, και ζωην
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιωνιον κληρονομησει.» Ου γαρ, ως τινες ταυτα ερμηνευειν δοκου σιν, οτι περι των
εν τωι καιρωι των διωγμων υπερ του ονοματος αυτου μαρτυρησαντων ειπεν ο Κυριος.
Ου γαρ εφη οτι, Μονον οι εν τωι καιρωι των διωγμων υπερ του ονοματος μου τα
εαυτων σωματα παρα δωσοντες, ζωην αιωνιον κληρονομησονται· αλλα παν τες οι
δια το ονομα μου και κοσμωι, και πασαις ταις επιθυμιαις αυτου αποταξωμεθα, και
πασι τοις υπαρ χουσιν αυτου αποταξωμεθα, ζωην αιωνιον, μετα παν των δηλαδη
των υπερ του ονοματος μου μαρτυρη σαντων, κληρονομησουσι. Παντας τους
πτωχους τωι πνευματι, και τους καθαρους τηι καρδιαι, και τους πραεις, και τους
φοβουμενους το ονομα αυτου μακα ριζεσθαι Σωτηρ ελεγεν, «Ὅτι υμων εστιν η
βασιλεια των ουρανων.» Οι μεν γαρ μαρτυρες πολλακις, και επι μιαι καιρου ροπηι
αγωνισαμενοι ετελειωθησαν· η δε των μοναχων πολιτεια αθλοις καθ' εκαστην δι'
αυτον μαρτυρει, ουκ απο αιματος, και σαρκος παρα τασσομεθα, αλλα προς τας αρχας,
προς εξουσιας πρωτοκοσμοκρατορας του σκοτους του αιωνος, προς τα πνευματικα
της πονηριας εως εσχατης αναπνοης την παλην εχουσα, και αθλει, και εισφανουται
τηι παν οπλιαι ... ... του Θεου περιφραττομενη, και παντα ισχυει δια τον
ενδυναμουντα, και ελεουντα Χριστον. Ἡμιν γαρ εν παραβοληι τον εαυτου πλουτον
θελων χαρισασθαι ο Κυριος ελεγεν· «Ὁμοια εστιν η βασιλεια των ουρανων εμπορωι
ζητουντι καλους μαργαριτας,» και τα εξης. Ταυτην την εντολην βεβαιων ουτως ευαγ
γελιστης εφη· «Μη αγαπατε τον κοσμον μηδε τα εν κοσμωι. Ὁ γαρ τον κοσμον
αγαπων, ουκ αγαπαι τον αγαπησαντα αυτον Κυριον.» Ὁ δε τουτον τον κο σμον και τα
εν αυτωι σκανδαλα μισησας, και το θε λημα του Θεου αγαπησας ευμενει εις τον
αιωνα. Χω ρισαι γαρ βουλομενος ημας ο ∆εσποτης της εν κοσμωι διατριβης ελεγεν·
«Ουδεις βαλων την χειρα αυτου επ' αροτρον, και στραφεις εις τα οπισω, ευθετος
28.1425 εστιν εις την βασιλειαν των ουρανων.» Ὁ δε Ἀποστολος φησι·
«Στρατευομενος εμπλεκεται ταις του βιου πραγματειαις.» Και παλιν ο Κυριος· «Ὁ εν
τωι αγρωι, μη επιστραφηι εις τα οπισω,» τουτεστι μη παλιν μνημονευειν η ποθειν
εορκειν αναστροφην, ην δια τον Θεον και την εντολην αυτου μισησας, κατ ελιπε. Μη
ουν φοβεισθε τους εκ του διαβολου ημιν επαγομενους πειρασμους, καν ποικιλοι ωσι,
γεγραπται γαρ· «Υιε μου, ει προσεχηις δουλευειν τωι Κυ ριωι, ετοιμασον την ψυχην
σου εις πειρασμους.» Και περι της καρδιας της υπομονης την του Θεου βοη θειαν
αναμενων· μειζων γαρ εστι του πολεμουντος σε διαβολου, καθως πολλακις λεγεται·
Μειζων εστιν ο εν ημιν, η ο εν τωι κοσμωι· και ο Ψαλμωιδος· «Ου φοβηθησομαι κακα,
οτι συ μετα εμου ει.» Και· «Κυριος φωτισμος μου, και Σωτηρ μου, τινα
φοβηθησομαι;» Και, «Ἐαν παραταξηται επ' εμε παρεμβολη, ου φοβηθησε ται η
καρδια μου.» Και, «Κυριος εμοι βοηθος, κα γω εποψομαι τους εχθρους μου.» Μη δει
τοινυν τον δουλευοντα τωι Κυριωι απιστειν, ως ουχ υπερασπιζε ται τουτον ο Κυριος
παντοτε· αυτος γαρ ειρηκεν· «Ου μη σε αναλειπω, ουδε μη σε εγκαταλειπω.» Και
γουν αυτον εθου καταφυγην σου, «ου προσελευσεται προς σε κακα, και μαστιξ ουκ
εγγισει τωι σκηνωματι σου·» και τα εξης. ∆ιο παρακαλω υμας, ω αδελφοι, μη
ενδωμεν ολως τωι πονηρωι, μηδε θανατωσωμεν εαυτους, δια οιασδηποτουν ηδονης,
αλλα με μνημενοι τα αποκειμενα ημιν εν ουρανοις αγαθα, παντων τουτων
υπεριδωμεν. Μη ουν φανωμεν των προ ημων αυχησαντες παιγνιον. Ἕκαστον γαρ εν
τηι κλησει, ηι εκληθη μενειν εν Χριστωι παραγγελλει ο Ἀποστολος· ινα τον της
υπομονης στεφανον παρα του μισθαποδοτου Χριστου απολαβωμεν, ον επηγγειλατο
τωι αγαπωντι αυτον. Γεγραπται γαρ· «Την επιθυμιαν σου δια της υπομονης νικησον,
και εσηι τελειος εν Χριστωι·» και· «Τωι νικωντι δωσω φαγειν εκ του ξυλου της ζωης
του εν μεσωι του παραδεισου.» Λεγει Κυριος και παλιν· Ὅστις δια του ξυλου του
σταυρου παντα τα της σαρκος νικησει παθη, τουτωι δωσω στολην λευκην. Ει γαρ
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φοβουμεν τον Κυριον, τα ανεκδιηγητα αγαθα, και οι της δοξης στεφανοι
ητοιμασθησαν. Ου γαρ επιταγματι των αγιων ο προς τας μεθοδειας του εχθρου
πολεμος, και η κατ' αυτου νικη, δια της του Κυριου βοηθειας δεδοται, αλλα τρι σιν
ως εν τηι του σπερματος παραβοληι, αυτος Κυριος εφη· Ἐδιδου γαρ, φησιν, ο μεν
τριακοντα, ο δε εξη κοντα ο δε εκατον. Τουτων δε των ταγματων τας υπο θεσεις, ει
τας Γραφας ερευνησεις, πολυτροπον αν ευ ρησεις· μαρτυρες μεν ουν εισιν, ως ο εμος
λογος, οι τον εκατον ποιουνται καρπον, παρθενοι αι τον εξηκοντα· και οι λοιποι οι
κατα τας εντολας του Κυριου, σπουδαζοντες αμεμπτους εν πασηι αναστροφηι εαυτους
φυλασσειν, τωι Κυριωι αρεσκουσηι, τριακοντα. Των σων μαθητων γενοιτο ημας
ενταγηναι, Χριστε Ἰησου, και των αγιων σου αγαθων απολαυειν, νυν και εις τους
ατελευτητους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


