Inventio crucis
ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ, ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΥΡΕΣΙΝ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΚΑΙ
ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ.
Την κελευσιν της υμετερας πατρικης οσιοτητος δεξαμενος, λιαν ιλιγγιασα.
Ἐκελευσατε γαρ τηι εμηι ουδενειαι, ιστορικον τινα λογον ποιησασθαι περι της
ευρεσεως του ζωοποιου ξυλου, του πανσεπτου και σεβασμιου σταυρου, εν ωι ο Κυριος
ημων Ἰησους Χριστος τανυσθεις εκουσιως, κατελυσε μεν του διαβολου την δυναμιν,
και θανατου την τυραννιδα, σωτηριαν δε ακαταληπτον τοις εις αυτον πιστευου σιν
εδωρησατο. Τουτο το επιταγμα, σφοδρα τυγχα νον υπερ την εμην δυναμιν,
δεξαμενος, εγχειρησιν εδειλιασα· ετερων γαρ η καθ' ημας το γε υπαρχει το πονημα·
ουδεν γαρ της εγκυκλιου παιδευσεως εν μυησει γεγοναμεν, και την εξ ασκησεως
γυμνασιαν κεκτημεθα, αλλ' ως αληθως ιδιωται τυγχανομεν, ου μονον τωι λογωι,
αλλα και τηι γνωσει δια, την εν ημιν παθων χρονιαν επικρατειαν. Ἐπει δε ουχ οιος
τον της παρακοης υφορωμε νος κινδυνον, ποθωι της υπακοης το κελευσθεν πειρα
σομαι περατι παραδουναι, το παν εις τον Θεον και εις τας υμετερας ευχας
απωθησαντες. Ἐρουμεν δε ιδιον ουδεν (χθιζοι γαρ εσμεν, κατα το λογιον, και ουκ
οιδαμεν)· οσα δε εξ αρχαιων ιστοριων ισχυ σαμεν ευρειν (πολλοι γαρ ετεροι περι
τουτου πεπο νηκασιν, οι μεν ευ και καλως, οι δε και ετερως), και οσα εκ της
ανεκαθεν ειληφαμεν παραδοσεως, ταυτα υμιν, συν Θεωι φαναι, εσπουδασα πανταχου
της
4017 αληθειας φροντισας.Ὑμεις δε τα λειποντα επιδιορθωσατε, και
προσευξασθε υπερ ημων, αγιωτατοι. Ἀρχην δε του λογου ποιησομεθα τον πασης
αρχης καταρχοντα. Ὁ μονογενης, Υιος του Θεου, ο ων εν τοις κολποις του Πατρος, ο
εκ ζωντος του Πατρος ζωοποιος Λογος ο εν αρχηι ων, προς τον αει οντα Θεον, ο ων
«απαυ γασμα της δοξης και χαρακτηρ της υποστασεως» του αιδιου Πατρος εκ της
αναρχου αρχης, η ανεκλειπτος αρχη, η εκ της αενναου ζωης ζωη ατελευτητος, η εκ
της ζωοποιου πηγης πηγη αθανασιας, η απηκριβωμενη και απαραλλακτος εικων του
αορατου Θεου, το εκμα γειον του φυσαντος Πατρος, το εξ ακαταληπτου φωτος φως
ανεκλαλητον, το ζωοπαροχον ναμα της ζωοτοκου πηγης, ο ομοουσιος και
ομοθρονος, και ομοδυναμος, και ομαγαθος τωι γεννησαντι Πατρι, ο παντα εχων οσα
εχει ο Πατηρ πλην της αγεννησιας, ο συν τωι Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι (τωι εκ
Πατρος αει εκπορευο μενωι) και δι' εαυτου τα παντα, και εκ μη οντων εις το ειναι
παραγαγων. Ουδεν γαρ ην, ει μη η αγια Τριας η ομοουσιος, εν ταις ιδιαις αει
υπαρχουσα ιδιο τησιν ητοι υποστασεσιν, ηγουν προσωποις, η ακτι στος φυσις, η
ανεκλειπτος θεοτης, το δεσποτικον αξιωμα, το διηνεκες αγαλλιαμα, η απλη και
ασυνθε τος και ασχηματιστος ουσια, η αει και ωσαυτως εχουσα, μηδε αρξαμενη, μηδε
παυσομενη. Ουτος τοινυν ο ζων και ενεργης και παντοδυναμος του Θεου Λογος,
βουλησει του Πατρος και συνεργειαι του αγιου Πνευματος πασαν την κτισιν την
ορατην και την αορατον εν τωι δεοντι καιρωι εις το ειναι εξ ουκ οντων παρηγαγεν,
επισταμενος μεντοι κατα θει κην προγνωσιν, το, ποτε, και που, και πως, και ποσα
χρη γενεσθαι τα οντα. Ἄπειροι γαρ αιωνες, ιν' ουτως 4020 ειπω, διηλθον, εν οις
ουδεν ην, ει μη μονος ο Θεος, ο εν Τριαδι δοξολογουμενος· εν γαρ τα τρια εν οις η
Θεοτης· ουδε γαρ δια χρειαν ιδιαν παρηγαγε τα οντα· ανενδεες γαρ το Θειον· αλλ' εξ
αμετρου αγαθο τητος, ως ειναι πλειονας τους μετεχοντας της αυτου χαριτος.
Παραγαγων τοινυν και κατακοσμησας τα παντα τωι πρεποντι κοσμωι, υστερον
παντων δημιουρ γει τον ανθρωπον, εκ της γης ηδη προυποστασης διαπλασας το
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωμα, παρ' εαυτου δε ψυχην λογικην αυτωι και νοεραν ενθυκτιστον, ου
προυπαρχουσαν, ουδε μερος ουσαν Θεου, ως παραφρων και μα νιωδης Ὠριγενης
εβλασφημησεν ουσιωδη τινα προΰπαρξιν ψυχων, και την ταυτηι επομενην τερα
τωδη αποκαταστασιν γραωδως, μαλλον δε ασεβως εισηγησαμενος. Το γαρ εν τηι ιεραι
και θειαι Γραφηι εμφερομενον, οτι «Ἐνεφυσησεν ο Θεος εις το προσ ωπον αυτου
πνοην ζωης, και εγενετο ανθρωπος εις ψυχην ζωσαν,» ου παραστατικον εστι
προυπαρξεως τινος ψυχης· ουδ' ει αν ειρητο, «Και ελαβεν ανθρωπος ψυχην ζωσαν.»
Ἀλλ' ουδε το φυσημα εκεινο ην ψυχη του ανθρωπου, αλλ' ινα δειχθηι ως αινιγματι,
οτι ουκ αλλοτριον της δημιουργικης δυνα μεως υπαρχει το παναγιον Πνευμα, κατα
τον Προ φητην λεγοντα, «Τωι Λογωι Κυριου οι ουρανοι εστερε ωθησαν, και πνευματι
του στοματος αυτου πασα η δυναμις αυτων·» και παλιν· «Πνευμα Θεου το ποιησαν
με, πνοη δε Παντοκρατορος η διδασκουσα με.» Παντα τοιγαρουν και μεγαλοπρεπως
εργασα μενος ο του Θεου Λογος τωι πολλοστωι της δυναμεως εξεκαλυψε. Και τι λεγω
πολλοστωι δυνα μεως, οπουγε τα παντα νευματι μονωι εποιησε και 4021 ποιει, εχων
αει συνδρομον την δυναμιν κατα τον Προφητην τον λεγοντα, «Παντα οσα ηθελησεν
ο Κυριος, εποιησεν.» Ὁ δε εκστατικος Ὠριγενης ετολμησε λεγειν πεπερατωμενην
ειναι την του Θεου δυναμιν, και μυριας ετερας βλασφημιας απαφρισας και υπερογκα
και δυσεξαγγελτα εν τοις συνταγμασιν αυτου εκληρησας, επληρωσε την οικουμενην
αμετρου φλυαριας· αξιαν δε της εαυτου τολμηριας συνοδικως απηνεγκατο
κατακρισιν. Ἀλλ' επι το προκειμενον επανελθωμεν. Ποιησας τοιγαρουν ο Θεος τον
ανθρωπον κατ' εικονα ιδιαν και ομοιωσιν, εθετο αυτον εν παρα δεισωι, καθως φησιν
η Γραφη, εργαζεσθαι παντως ου την βρωσιν την απολλυμενην, αλλα την μενουσαν
εις ζωην αιωνιον, φυλαττειν δε παλιν δηλονοτι την δοθεισαν αυτωι παρα του
Κτιστου ζωο φορον εντολην. Ἀλλα μηδεις μεμφεσθω ουτω τωι προοιμιωι μηκυνοντι,
ου γαρ εικη, ουδε ματην· αλλ' επειδηπερ προεκειτο ημιν σταυρου μνειαν ποιη
σασθαι, εβουληθην δειξαι του ζωοποιου σταυρου την δοξαν ανωθεν, και εξ αρχης εν
πασηι τηι κτισει δια λαμπουσαν. Και σκοπειτε ει μη ουτως εχει· ενι γαρ μετα ακριβειας
πασης ιδειν, οτι πασαν κτισιν ορατην και αορατον σταυροειδως ο Θεος εποιησε·
ποιησας γαρ το πλατος, και το μηκος, και το υψος, και το βαθος, σαφως του σταυρου
τον τυπον εν μυστηριωι διεγραψατο, εν τουτοις δε το παν υπαρχει. Και τουτο εστι, ως
οιμαι, το ειρημενον τωι σοφωτατωι Παυλωι. Φησι γαρ, «Τουτου χαριν καμπτω τα
γονατα μου προς τον Πατερα,» και τα εξης, «ινα εξισχυσητε καταλαβε σθαι συν πασι
τοις αγιοις, τι το υψος, και βαθος, και πλατος, και μηκος.» Ἀλλα και οσα τιμια εν
πασηι τηι κτισει, σταυροει δως υπο του ∆ημιουργου σοφιαι κρειττονι εγεννηθησαν. Τα
γουν τετραμορφα ζωα σταυρου τον τυπον δια του σχηματος αναμφιβολως
σημαινουσι. Λεγει γαρ ο θεσπεσιος προφητης· «Ειδον τον Κυριον καθημενον επι
θρονου υψηλου και επηρμενου,» και τα εξης, «και Σεραφιμ εστηκεισαν κυκλωι
αυτου, και τα σκελη αυτων ορθα, εξ πτερυγες τωι ενι, και εξ πτερυγες τωι ενι, και ταις
μεν δυσι πτερυξι κατεκαλυπτον τα προσωπα αυτων, ταις δε δυσι τους ποδας, και ταις
δυσιν επεταντο.» Μυστικως δια των ανωτατων δυναμεων εδειχθη η δοξα του
ζωοποιου σταυρου. Ἀλλα και οι φωστηρες σταυροειδως το φεγγος αυτων
εξαστραπτουσι, και ανθρωπος δε σταυροειδως διεπλα σθη. Πας γαρ τις εστως και
εκτεινων τας χειρας αναντιῤρητως σταυρον δια του σχηματος τυποι. Και ο
παραδεισος δε σταυρου το συμβολον εχει, τουτεστι το ξυλον της ζωης, αφ' ου φαγειν
ο αρχεκακος οφις 4024 δι' υπερβολην φθονου συνεχωρησε τον ανθρωπον, θαττον
δια της εξ απατης παρακοης εκβαλων του παραδεισου, και δια της κακιστης
παρακοης παρα δους αυτον τηι αμαρτιαι, δια δε της αμαρτιας κα ταβαλων αυτον εις
τον πικροτατον θανατον. Προεκοψε δε η αμαρτια της κακιστης αρχης κατα γενεαν
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και γενεαν, εως ου κατηντησεν εις αυτον τον πυθμενα των κακων. Ὁ δε θειος Λογος
ουδ' ουτως απεστραφη του ιδιου πλασματος, ουδε εγκατελιπεν, ον κατ' εικονα
εποιησεν, ουδ' απωσατο τον τυραννηθεντα υπο της του διαβολου κακοτεχνιας, αλλα
καθ' εκαστην γενεαν επισκεπτομενος ου διελιπε, και ανακαλουμενος συμβολικως,
ως εν αινιγματι, δια του ζωοποιου σταυρου τον πλανηθεντα ανθρωπον. Ου γαρ
εβουλετο ως αγαθος, τον επι αφθαρσιας κτισθεντα και εικονα οντα της ιδιας
ιδιοτητος, δια την του διαβολου κακουργιαν εις παντελη απωλειαν χωρησαι. Ὅτε δε
εφθαρη πασα η γη ταις ατοποις επιμιξιαις και κατ εδικασθη εις εξαλειψιν, τοτε τον
δικαιον Νωε πανοικει εις παλιγγενεσιαν του κοσμου εκ του οικουμενικου ναυαγιου
δι' ελαχιστου ξυλου εσωσεν. Ἀβρααμ δε ομοιως ο μεγας πατριαρχης δια ξυλου τας
επαγγελιας του Θεου μεθ' ορκωμοσιας εδεξατο, οπηνικα εις την γην την υψηλην
απεσταλη ιερουργησαι τον αγαπητον υιον, ου ο Θεος τον τροπον της υπακοης
δεξαμενος, ενεδειξεν αυτωι κριον τοις κερασι κατεχομενον εν φυτωι Σαβεκ, ο
ερμηνευεται αφεσις, δια του τυπου την μελλουσαν εσεσθαι των του παντος κοσμου
αμαρτιων αφεσιν, δια της του νοητου Ἀμνου επι ξυλου προσηλωσεως, σαφως
προμηνυων. Καθως δε εχει η παραδοσις, η υψηλη γη ο αγιος εστι Γολγοθας. Τι δε
βουλεται του Ἰακωβ η επι το ακρον της ραβδου προσκυνησις, η οτι προφητικως
εμηνυσεν ο πατριαρχης, οτι δει προσκυνηθηναι τον ζωοποιον σταυρον υπο παντων
των εις Χριστον πιστευοντων; Ὅσα δε τερατα και σημεια εποιει Μωυσης εν γηι
Αιγυπτου, και εν τηι ερημωι τεσσαρακοντα ετη 4025 δια προσταγματος Θεου, δια της
ραβδου εποιησε, σημαινοντος κανταυθα του νομοθετου δια συμβολου, οτι παντα
δυνατα τωι πιστευοντι εις τον σταυρωθεντα Χριστον. Και τι δει λεγειν περι παντων
προφητων, οιτινες αναφανδον το ενδοξον σταυρον και την δι' αυτου εσεσθαι
μελλουσαν σωτηριαν τωι κοσμωι εκηρυξαν; Τι γαρ αναφανδοτερον του ειπειν· «Ἐν
κυπαρισσωι και πευκηι και κεδρωι αμα δοξασαι τον τοπον τον αγιον μου;» Ἐπειδη γαρ
η αγια και ομοουσιος Τριας εν μιαι των εαυτης υποστασεων την των ανθρωπων δια
σταυρου ωικονομησε σωτη ριαν, εικοτως και το της σωτηριας οπλον εκ τριων
συνηρμοστο ξυλων. Τοπος γαρ ο αγιος εστιν η αγια καθολικη Ἐκκλησια, εν ηι παντες
οι πιστοι τον ζωοποιον σταυρον περιφεροντες, την αχραντον και πανυμνητον εν
ευφροσυνηι και αγαλλιασει δοξολογουσι Τριαδα. Ουτως παντοτε απο Ἀδαμ τοις
σωζομενοις πασιν, εως του Χριστου, συμβολικως δια του τιμιου σταυρου η
δικαιοσυνη εβραβευετο. Ὅτε δε ηλθε το πλη ρωμα του χρονου της ενδοξου δια
σαρκος παρουσιας του θειου Λογου, τοτε δη τοτε παντα τον πλουτον της εμφυτου
αυτου περι ημας εξεκαλυψε φιλανθρωπιας, ου δια τα εργα ημων, αλλα δια την αυτωι
τωι ευεργετηι πρεπουσαν αγαθοτητα. Ου γαρ εβουλετο δια σπλαγ χνα ελεους της
αυτης φιλανθρωπιας, εως τελους τυραννιζεσθαι τον ανθρωπον υπο της διαβολου
κακιας, αλλα βουλησει του Πατρος και ευδοκιαι του αγιου Πνευματος, ο αει παρων
και μηδαμου περιγρα φομενος, δι' ημας και δια την ημετεραν σωτηριαν εκλινε τους
ουρανους, και κατεβη, μη χωρισθεις των ουρανων, και ενοικησας εν τηι νηδυι της
αγιας ενδοξου και αειπαρθενου Μαριας, προκαθαρθεισης αυτης τωι αγιωι Πνευματι
την ψυχην συν τοις μελεσιν, «Ὁ Λογος σαρξ εγενετο, και εσκηνωσεν εν ημιν,» ου
μεταβαλων την εαυτου θεοτητα εις ανθρωποτητα, ατρεπτος γαρ και αναλλοιωτος ο
του Θεου Λογος, αλλ' ενωσας εαυτωι καθ' υποστασιν εκ των σπλαγχνων της
Θεοτοκου σαρκα, ψυχην εχουσαν λογικην και νοεραν, ασυγχυτως, ατρεπτως,
αχωριστως, αδιασπαστως. Καθ' υποστασιν δε ειρηται, οτι ου διαπλασθεντι ανθρωπωι
ηνωθη ο του Θεου Λογος, αλλ' αυτος ο Λογος τελειος ων εν τηι ιδιαι υποστασει
προσελαβετο τελειαν την εαυτου εν ανθρωπησιν, εις ων αει Χριστος και Υιος και
Κυριος και βασιλευς των απαντων. Τικτεται τοιγαρουν εκ της απειρογαμου νυμφης,
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4028 ουσης εκ σπερματος ∆αυιδ και Ἀβρααμ, κατα αληθειαν, και ου κατα φαντασιαν,
Θεος ων αληθινος, μετα της προσληψεως, και δια τουτο κυριως και κατα αληθειαν
Θεοτοκος εστιν η αγια Παρθενος, ητις ουτως αυτον απεκυησεν, ωσπερ δη και
συνελαβεν αυτον. Ἀφθορως γαρ συνελαβεν, θεοπρεπως και εγεννησεν. Θεος γαρ ην
ο εξ αυτης σαρκωθεις, και ουδαμως θυρας προς την εισοδον η την εξοδον εχρηιζεν.
Ἀλλ' ο εξ αυτης τεχθεις κατα αληθειαν ο Ἐμμανουηλ, ων τελειος εν ανθρωποτητι,
εις και ο αυτος υπαρχων εν εκατεραι φυσει, σωζων εν αυτωι αει των συνελθουσων
φυσεων εις εν προσωπον και μιαν υποστασιν το διαφορον ητοι ιδιωμα. Ἐγεννηθη δε
ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος κατα σαρκα εν Βηθλεεμ της Ἰουδαιας εν ημεραις
Ἡρωδου του βασιλεως. Ἤδη γαρ εκλελοιπασιν οι εξ Ἰουδα αρχοντες, κατα την
προφητειαν, διαρκεσαντες εως Ἀριστοβουλου τινος αρχιερεως, οστις και βασι λικον
διαδημα περιεθετο. Ἀλλα τουτον πολιορκησας Πομπηιος ο των Ῥωμαιων στρατηγος
δεσμιον συν παισι παρεπεμψεν εις Ῥωμην, και επιβαλων μερος φορου τοις Ἰουδαιοις
Ὑρκανον, τον Ἀριστοβουλουαδελφον ανεδειξεν αρχιερεα· Ουτος δε ο Ὑρκανος
φιλιαν ηγεν προς τινα Ἀντιπατρον Ἀσκαλωνιτην ειδωλοδουλον, τον πατερα
Ἡρωδου, ον κατεστησεν επι τροπον της χωρας. Ἦν δε Ἡρωδης, υιος αυτου, ικανος
περι τα πραγματα και πολλους ληισταρχας κατεστειλεν τηι ανδρειαι αυτου. Του δε
Ὑρκανου αιχ μαλωτισθεντος υπο Παρθων, και Ἀντιπατρου δολο φονηθεντος, και
μηδενος οντος του αντεχομενου των πραγματων, επεπηδησε τηι αρχηι ο Ἡρωδης παμ
πολλα χρηματα δους τοις Ῥωμαιοις, και υποσπονδος αυτοις γενομενος. Αυγουστου
δε Καισαρος απαραντος εις Αιγυπτον μετα στρατιας οτι μαλιστα πλειστης, εις τον
κατα Κλεοπατρας πολεμον, εις ην περιεστη τα της αρχης Αιγυπτου, ουσαν γενος
των Πτολεμαιων, υπηντησε δε αυτωι Ἡρωδης παρεχων ου την τυχουσαν λει
τουργιαν εν τε στρατευμασι και χρημασι. Παρ εδωκε δε ο Θεος την Κλεοπατραν εις
τας χειρας του Καισαρος, και ουτως επαυσατο η κατ' Αιγυπτον δυναστεια τωι
δωδεκατωι ετει επι της βασι λειας Αυγουστου Καισαρος. Ἐπανερχομενος δε 4029 επι
την Ῥωμην ως ευνοησαντα τον Ἡρωδην μετα βουλης της συγκλητου αναδεικνυσι
βασιλεα της Ἰουδαιας, περιθεις αυτωι και διαδημα. Ουτος δε επιβας τοις Ἱερο
σολυμοις, και Ἰουδαιων μη βουλομενων αυτον δεξασθαι, ως αλλοφυλον οντα,
πολλους παρ' αυτων κατεσφαξεν, λαφυραγωγησας την πολιν και το ιερον, πονηρως
δε χρησαμενος τηι εξουσιαι, πασας τας των φυλων και των γενων αυτων τας
αναγραφας τας απο του Ἔσδρα ανακειμενας πυρι κατεκαυσε, προς το μηκετι γνωναι
τους Ἰουδαιους, εκ ποιας πατριας εισιν, εκ ποιας φυλης, και τινες εισιν οι
αυτοχθονες, και τινες οι λεγομενοι γειωραι, και την ιερα τικην στολην υπο την ιδιαν
σφραγιδα επεθετο, και λοιπον αδεως ασημοις τισιν επι χρημασιν ικανοις την
αρχιερωσυνην επιπρασκεν. Ἔτους δε τεσσαρακοστου δευτερου Καισαρος Αυ
γουστου εξηλθε παρ' αυτου δογμα υπογραφεσθαι πα σαν την οικουμενην. Αυτη η
υπογραφη πρωτη εγε νετο, ως φησιν ιερα των Ευαγγελιων ιστορια. Ταυτην δε την
απογραφην ηγουν φορολογιαν ο Καισαρ ως ευνουστατωι τινι και μεγιστωι της
συγκλητου εν εχειρισε Κυρινιωι, ον κατεστησεν ηγουμενον Συριας ητοι της Ἰουδαιας,
εν υπατειαι τρισκαιδεκατηι Αυγουστου και Συλουανου, καθ' ην υπατειαν ο Κυ ριος
ημων Ἰησους Χριστος εγεννηθη εν Βηθλεεμ της Ἰουδαιας, κατα την προφητειαν, τωι
τριακοστωι και τριτωι ετει της βασιλειας Ἡρωδου του Ἀντιπατρου, τηι προ οκτω
Καλανδων Ἰανουαριων. Ἐπιφανιος δε ο μεγας και ιερος των Κυπριων επισκοπος,
αγω νιστικως ενισταται διαβεβαιουμενος, οτι προ οκτω ειδων Ἰανουαριου γεγονεν η
αληθινη γενεσις του Κυ ριου ημων Ἰησου Χριστου εκ της αγιας Θεοτοκου και
αειπαρθενου Μαριας. Οι δε λοιποι παντες θεοσοφοι διδασκαλοι της αγιας και
καθολικης και αποστολικης Ἐκκλησιας, ως εξ ενος στοματος, ωρι σαντο ειναι την
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενεθλιον ημεραν του Χριστου τηι προ οκτω Καλανδων Ἰανουαριων. Ἀλλα παντων
μεν τας χρησεις επι του παροντος παραγαγειν καιρου, παρελκον ηγουμαι. Ουδε γαρ
τα νυν περι τουτου ημιν ο λογος. Ἕνα δε επισημον δι δασκαλον παραγαγων, ον και
αυτος ο θειος Ἐπιφα νιος παρηγαγεν, ως συνηγορουντα τοις λογοις αυτου,
καταλειψω τοις εντυγχανουσιν αιρεισθαι το αμεινον. Ἐφραιμ τοινυν ο Συρος, ουχ ο
τυχων και αυτος της 4032 ευσεβειας διδασκαλος, εν τωι εις την νικην του φωτος
λογωι ωδε φησιν· «Ἐν τωι Ξανθικωι δε τωι φαιδρωι συλληψις του φαιδρου καρπου και
φωτος· τοτε δη δραμον οξεως το σκοτος ουκ ισχυσεν αμαυρωσαι την φωτεινην
συλληψιν.» Και μεθ' ετερα· «Ἐν τωι σπη λαιωι γεγονεν η γενεσις του φωτος, του το
ημετερον σκοτος διασκεδασαντος. Και τωι μηνι εν ωι λειπεται το σκοτος ανετειλεν
ημιν φως νοητον και κινητικον. Ὁ της συλληψεως αυτου μην ηρμηνευσεν υμιν τον
τυπον, ον Μωυσης δια γραμματων εμηνυσε· και ο μην της γενεσεως αυτου ομοιως
εδηλωσεν ημιν το μυστηριον.» Γενναται τοινυν ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος εν
Βηθλεεμ της Ἰουδαιας τωι τεσσαρακοστωι δευτερωι ετει της βασιλειας Αυγουστου
Καισαρος, εν υπατειαι τηι προγεγραμμενηι, ετους δε τριακοστου τριτου Ἡρω δου του
Ἀντιπατρου, υποταγης δε Αιγυπτου τριακο στωι ετει, τηι προ οκτω Καλανδων
Ἰανουαριων κατα τους Πατερας, οτε και οι Μαγοι παρεγενοντο εις Ἱε ροσολυμα,
ζητουντες τον τεχθεντα βασιλεα, ου και ο αστηρ απο Ἀνατολων ωδηγησεν αυτους
εως της Ἰουδαιας. Ἐπιβαντες δε τηι βασιλευουσηι πολει και τον οδηγον απολεσαντες,
θρηνουντες ηρωτων τους αυτο χθονας, γνωριζοντες αυτοις και τον ουρανιον
οδηγον. Ὅθεν ακουσας ο Ἡρωδης, δεινος ων, συνηκεν μη ειναι το σημειον
ανθρωπινον. Πολλων γαρ, φησι, γεν νηθεντων εν Ἱερουσαλημ βασιλεων, επ' ουδενι
του των αστηρ εφανη εν τηι Ἀνατοληι. Ἐμπονως ουν ερωτησας τους Γραμματεις
μανθανει εκ της προφητειας, οτι τον Χριστον εδει γεννηθηναι εν Βηθλεεμ· και
λαθρα καλεσας τους Μαγους ηκριβωσε παρ' αυτων τον χρονον της επιστολης του
αστερος, και δολωι απεστειλεν αυτους, ταξαμενος αυτοις, ως εικος, δω ρεας μεγιστας,
οπως επαν ευρωσι το παιδιον, απ αγγειλωσιν αυτωι. Ὡς δε παλιν εφανη αυτοις ο
παλαι καθοδηγων αυτους, μετα χαρας μεγαλης τουτωι ηκο λουθησαν εως Βηθλεεμ,
και ευροντες τον ποθουμενον Βασιλεα, και προσκυνησαντες αυτον εν δωροις, εχρη
ματισθησαν υπο αγγελου, και δι' αλλης οδου ανεχω ρησαν εις την ιδιαν χωραν.
Τοτε και ο Ἰωσηφ, κατα το θειον προσταγμα, φευ γει εις Αιγυπτον μετα του παιδιου
και της μητερος αυτου, και ην εκει εως της τελευτης Ἡρωδου. Συν αγονται δε εκ της
αφιξεως των Μαγων και του εμ παιγμου του Ἡρωδου και της εις την χωραν αυτων
επανοδου ετη δυο. Τοτε θυμωθεις ο Ἡρωδης την μιαιφονιαν των νηπιων ειργασατο
τωι τριακοστωι πεμπτωι της βασιλειας αυτου ετει. Ευθεως δε μετ ηλθε θεηλατος οργη
επ' αυτον, και εν αῤρωστιαις πονηραις εξεταζομενος κατεστρεψε τον βιον, τρια
κοντα οκτω ετη κρατησας την αρχην αυτου. Κατ ελιπε δε τεσσαρας υιους διαδοχους
της αυτου βασι λειας τε και πονηριας. Τοτε δη δια προσταγματος 4033 Κυριου
επανηλθεν εξ Αιγυπτου Ἰωσηφ μετα του παι διου και της μητερος, αυτου οντος
τετραετους, και κατυκησεν εις Ναζαρετ, Ἀρχελαου τετραρχουντος της Ἰουδαιας.
Ουτω γαρ εκαλουντο οι του Ἡρωδου υιοι, Ἀρχελαος ουτος, και Ἡρωδης, και
Φιλιππος και Λυσανιας, δια το εκαστον αυτων εχειν τεταρτον με ρος της βασιλειας.
Τωι δε ογδοωι ετει της βασι λειας Ἀρχελαου, ηρξατο ο Κυριος εν τωι ιερωι διδα σκειν,
ελθων εν μεσωι των διδασκαλων, ων ετων δω δεκα κατα την σωματικην ηλικιαν.
Κατελθων δε μετα των κατα χαριν γονεων αυτου εις την Ναζαρετ, μετα ου πολυ ο
Ἰωσηφ τελει του βιου εχρησατο, νομιζομενος υπο παντων ειναι πατηρ του Κυριου.
∆ιαρκεσας δε ο Ἀρχελαος ετι ενιαυτον ενα κατ ελυσε τον βιον μη καταλειψας
κληρονομον. Αυγου στος δε ο Καισαρ πεντηκοντα εξ ημισυ ενιαυτους πληρωσας
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετελευτησε, παραδους την βασιλειαν Τι βεριωι τωι υιωι αυτου. Ἦν δε ο Κυριος τοτε
ετων δεκα πεντε. Τιβεριος δε ο Καισαρ γνησιον φιλον εχων τον Πιλατον, ηγουμενον
της Ἰουδαιας απεστειλε, και ην εκει εως της τελευτης του Καισαρος. Ἐν ετει δε πεμ
πτωι και δεκατωι της ηγεμονιας Τιβεριου Καισαρος, κατα την του Ευαγγελιου φωνην,
ηλθεν Ἰωαννης κατα αποκαλυψιν του Θεου κηρυσσων βαπτισμα με τανοιας εν οληι
τηι Ἰουδαιαι, και εβαπτισθη ο Κυριος υπ' αυτου, ων ετων τριακοντα, και ηρξατο της
κατα το Ευαγγελιον πραγματειας. Ἦν δε Ἡρωδης κατ' εκεινον τον καιρον εκβαλων
την ιδιαν γυναικα, θυγατερα ουσαν Ἀρετα του βασι λεως Ἀραβιας, περι ου ο Παυλος
εν τηι προς Κοριν θιους επιστοληι μνειαν εποιησατο, και λαβων Ἡρω διαδα την
γυναικα Φιλιππου του αδελφου αυτου ετι ζωντος αυτου. Ὁ δε κηρυξ της αληθειας
Ἰωαννης ο Βαπτιστης, μη φερων την ατοπιαν, σφοδρως τοις ελεγχοις επηλθε τωι
Ἡρωδηι. Ὁ δε, ακατασχετωι θυμωι ληφθεις, χαριζομενος τηι μοιχαλιδι την παῤρησιαν,
τον προφητην απεκεφαλισεν, αλλ' ουκ εις μακραν την δικην εισεπραξατο των
τολμηθεντων. Ἡ γαρ γυνη αυτου ατιμως διωχθεισα επορευθη προς τον Ἀρεταν τον
πατερα αυτης, και την βιαν απωδυρετο. Ὁ δε, ως υβρισμενης της θυγατρος αυτου,
συναγαγων παντα τον λαον αυτου, επηλθεν επ' αυτον εις πολεμον, και κατεκοψε
παντα τα στρατευματα αυτου, και την χωραν αυτου πυρι παραδους ηιχμαλωτευσεν.
αυτου. Ἐν ετει δε οκτω και δεκατωι Τιβεριου Καισαρος, Ἡρωδου δε εικοστωι,
ηγεμονευοντος Ποντιου Πιλα του της Ἰουδαιας, γεγονε το σωτηριον παθος προ
δεκατριων Καλανδων Ἀπριλλιων. Πεπονθε δε ο Κυ ριος ημων Ἰησους Χριστος υπερ
ημων εκουσιως, Θεος ων αληθινος και ανθρωπος, των εν αυτωι δυο 4036 φυσεων
μηδαμου επιδεχομενων μερισμον η διαιρεσιν, Ἐν σταυρωι γαρ και εν ταφωι αμεριστος
εμεινε η οικονομια των δυο φυσεων, εν αις γνωριζεται ο εις και μονος Κυριος ημων
Ἰησους Χριστος, ο μονογενης Υιος και Λογος του ζωντος Θεου. Και επειδηπερ εν τωι
παντι ο σταυρος ενδοξος και το παν σταυροειδως υπεστη, καθως προλαβων
απεδειξεν ο λογος, εικο τως ο Κυριος τον δια σταυρου υπεμεινε θανα τον, ινα δια του
αιματος του ιδιου αγιασηι τα συμ παντα, και εξαγορασηι ημας εκ της καταρας του νο
μου, και ελευθερωσηι ημας εκ της καταδυναστειας του διαβολου και λυτρωσηται
ημας εκ της τυραννι δος και φθορας. Ἀπεθανεν ουν υπερ ημων αληθως και ου κατα
φαντασιαν ο Κυριος, σταυρωθεις επι Ποντιου Πιλατου του ηγεμονος, και εταφη, και
ανεστη τηι τριτηι ημεραι κατα τας Γραφας, αληθως, τηι προ δεκαμιας Καλανδων
Ἀπριλλιων κατα την εαρινην ισημεριαν, ου της θεοτητος αυτου καταπε σουσης εις
παθη και θνησιν (μη γενοιτο· απιοι γαρ και απεστω απο παντος του Χριστιανου το
τοιουτο φρονημα, απαθες γαρ το θειον και αθανατον), συμπαρουσης δε μαλλον τηι
ενωθεισηι αυτηι καθ' υποστα σιν ομοουσιωι ημιν και ομοιοπαθει σαρκι, και οικειου
μενης τα της σαρκος παθη οικονομικως, και δωρου μενης ημιν, δια της μυστικης
βρωσεως του αληθινου σωματος και αιματος του λογικου Ἀμνου, Χριστου του Θεου
ημων, αφεσιν αμαρτιων και ζωην αιωνιον. Το δε κατα τον σταυρον και την
αναστασιν μυστηριον επιτελεσαντες οι κυριοκτονοι Ἰουδαιοι εις εαυτους
εδραματουργουν, οπως κρυψωσι το θαυμα. και πρωτον μεν χρημασιν ικανοις
πειθουσι τον Πι λατον σφραγισθηναι τον ταφον και φυλαχθηναι υπο της των
στρατιωτων κουστωδιας. Ὁ δε Θεος συνεχω ρησεν αυτοις παντα ποιειν, ινα δι' ων
αυτοι κακουρ γουσι, μαλλον συνιστωσι την αληθειαν. Ει γαρ μη εφυλαξαν, ειχον αν
ειπειν, ει και ψευδες το λεγομε νον, οτι εκλαπη υπο των μαθητων αυτου. Νυν δε
μετα τοσαυτης ασφαλειας περικαθισαντες τωι ταφωι, αναμφιβολος η αναστασις
γεγονε, των στρατιωτων 4037 πανταχου το θαυμα κηρυττοντων, καιπερ λαβοντες
εκ των αρχιερεων χρηματα ουκ ολιγα. Του δε Κυριου αναληφθεντος και θαυματων
μεγι στων επιτελουμενων επι τωι ονοματι αυτου δια των ιερων αποστολων, παλιν
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διεπριοντο εν εαυτοις οι αρχιερεις, λεγοντες· Τι ποιησομεν; οτι μεν γαρ σημεια και
τερατα μεγαλα επιτελουνται δια του ονοματος του Ἰησου υπο των αυτου μαθητων,
πασι φανερον, και ου δυναμεθα αρνησασθαι, αλλ' ινα μη επι πλεον διανεμηθηι εις
τας μετεπειτα γενεας, δευτε κρυψωμεν τον τοπον της ταφης αυτου. Ἐαν γαρ ιδω σιν
οι λαοι κενον τον ταφον, παντες πιστευσουσιν εις αυτον. Τοτε εκελευσαν χωσθηναι
τον ταφον και τον τοπον του Κρανιου, εν ωι υπηρχεν ο αγιωτατος σταυ ρος, τα της
σωτηριας σημεια ληθηι παραδουναι φιλο νεικουντες. Και αυτη μεν εστιν η κακιστη
συμβουλη των παρανομων Ἰουδαιων. Ὁ δε Θεος παντα συνεχωρησεν αυτοις
ποιησαι, σαφως οικονομων τα μελλοντα. Ἐπειδη γαρ εμελλεν η πολις ερημωθηναι
και πυρι παραδοθηναι, συνεχωρησεν ο Θεος κρυβηναι προς ολι γον το ζωοποιον
ξυλον και την ενδοξον αναστασιν, ινα μη εν τηι αναστασιαι υπο Ἰουδαιων και εθνων
πυρι οι τοποι παραδοθωσιν· ᾔδει γαρ εν τωι δεοντι καιρωι μετα δοξης πολλης
αναδειχθησεσθαι μελλοντα. Ὁ δε Πιλατος παντα τα πεπραγμενα επι του σταυ ρου
ανηγαγε τωι Καισαρι, και οτι ο σταυρωθεις Ἰη σους, ο λεγομενος Χριστος, ανεστη
τριημερος, και θαυμασια μεγαλα επιτελουνται υπο των αυτου μαθη των εν τωι
ονοματι αυτου. Τιβεριος δε, ακουσας ταυτα και θαυμασας, επιστευε τωι Κυριωι και
εβουλετο πα ραχρημα τουτον δια βασιλικου τυπου αναγορευσαι Θεον. Ἀντεπραχθη
δε υπο της ιδιας συγκλητου, μωριαν ηγησαμενης τον λογον του σταυρου. Ὁ δε
Καισαρ εκρατει τον λογον αυτου εν τηι καρδιαι αυτου, και τοις διαβαλλουσι
Χριστιανους ολεθρον ηπειλησε. Μαθων δε οτι Ἡρωδης συνηινεσεν εις τον θανατον
του Χρι στου, και οτι δια της αθεμιτου αυτου μοιχειας της εις την Ἡρωδιαδα κακα
πολλα εγενετο κατα την χω ραν εκεινην, και οτι Ἰωαννην τον Βαπτιστην, ανδρα
δικαιον οντα, δια τον ελεγχον της παρανομιας εφονευ σε, λιαν ηγανακτησε. Και
αυτον δεσμιον μετα της μοιχαλιδος εις Ῥωμην απενεχθηναι εκελευσε, και γυμνωσας
αυτον της αρχης και δημευσας, συν τηι Ἡρωδιαδι παρεπεμψεν εξοριστον εις
Ἱσπανιους, κακεισε τον βιον χαλεπως κατεστρεψε. Την δε κα κως ορχησαμενην
κορην κατεπιεν η γη, ετι ζωσης της γεννησαμενης εχιδνης. Ἀπεθανε και Τιβεριος
βασιλευσας ετη κβʹ, και εβασιλευσε Γαιος αντ' αυτου ετη τεσσαρα. Ουτος ην αν 4040
ημερος και λιαν υπερηφανος. Τουτωι διαβληθεις ο Πιλατος, παραστασιμος ανηνεχθη
εις Ῥωμην και εις τοσαυτας περιπεπτωκεν αναγκας και περιστα σεις, ωστε αυτον
φονευτην εαυτου γενεσθαι. Οι δε Ἰουδαιοι εις μειζονας αταξιας εξετραπησαν, ωστε
πολλους αυτων υπο Ῥωμαιων αναλωθηναι. Ὁ δε Καισαρ Ἡρωδην αλλον
Ἀριστοβουλου, τον Ἀγριππα λεγομενον, βασιλεα της Ἰουδαιας ανεδειξε, παραδους
αυτωι πασας τας τετραρχιας. Ουτος δεινος ων εκακο ποιει τους μαθητας του Χριστου.
Ἀνειλε δε Ἰακωβον τον αδελφον του Κυριου μαχαιραι, κατα την ιεραν των Πραξεων
φωνην, επιχειρησας θανατωσαι και Πε τρον, ει μη παραδοξως δι' αγγελου αγιου
εῤρυσθη εκ των χειρων αυτου. Και ουκ επαυσατο δε ο προει ρημενος Ἡρωδης
αλαζωνευομενος, εως ου της θειας δικης πειραν ελαβε, και γενομενος
σκωληκοβρωτος εξεψυξε. Κατ' εκεινον δε τον καιρον Ἰακωβος ο δικαιος και
κληθεις αδελφος του Κυριου πρωτος ην κατασταθεις επισκοπος, κατα προσταξιν
Θεου, της Ἱεροσολυμων αγιας Ἐκκλησιας. Των δε Ἰουδαιων ατακτως φερομενων
κατα των μαθητων του Κυριου, πλειονων κα κων επειραθησαν. Και γουν πληθος
πολυ υπο Ῥω μαιων κατεσφαγη. Ἦν δε αλλος Ἀγριππας παραλαβων την βασιλειαν
της Ἰουδαιας ο κατα τον αγιον Παυλον. Ἀπεθανε δε Γαιος, και εβασιλευσε Κλαυδιος
αντ' αυτου ετη δεκατεσσαρα. Ἐπι τουτωι εγενετο λι μος μεγας εφ' ολην την
οικουμενην, κατα την προφη τειαν Ἀγαβου. Τοτε Ἰουδαιοι εις μανιαν τραπεντες,
δολωι κατα της αγορας αλληλους κατεσφαζον, εφ' ωι κινηθεις ο Καισαρ απεστειλε
τοις των εθνων αρχου σιν αφειδως χρησασθαι τοις Ἰουδαιοις, και λαος ικα νος εξ
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτων ανηιρεθη, και οι οικοι αυτων και τα τεκνα εγενετο εις διαρπαγην, και απο της
Ἰταλιας και Ῥωμης μετα πολλων θλιψεων και ζημιων εξ εβληθησαν. Ταυτα συνεβη
αυτοις δια την εις Χριστον τολμαν. Κλαυδιος δε απεθανε, και Νερων εβασιλευσεν
αντ' αυτου ετη δεκατεσσαρα. Ουτος πονηρος ην και λαγνος, ει και τις αλλος. Αυτος
πρωτος ηγειρεν διωγμον κατα των Χριστιανων. Ἀνειλε δε Πετρον και Παυλον τους
κορυφαιους των αποστολων του Χριστου, και πολλους δε των προγονων, και
ετερους πολλους των πρω των της συγκλητου απωλεσε. Τοτε Φηστος ο ηγεμων, ετι
κατεχων την της Ἰουδαιας αρχην, ετελευτησεν. Οι δε Ἰουδαιοι, καιρου δραξαμενοι
της αναρχιας, επι πλεον την αυξησιν της αταξιας εποιησαντο. Ἀπεκτει ναν δε
Ἰακωβον τον αδελφον του Κυριου, και τους λοιπους μαθητας μαστιζοντες εδιωξαν
της πολεως, και αυτοι, κατα αποκαλυψιν Θεου, ανεχωρησαν εις την περιχωρον του
Ἰορδανου, κακεισε διετριβον, δια τα μελλοντα τηι πολει εσεσθαι κακα, κατα την προῤ
ρησιν του Κυριου. 4041 Τοτε ολον το εθνος την προς Ῥωμαιους αποστα σιαν
ειργασαντο. Ἀγριππας δε φυγας ᾤχετο επι την Ῥωμην. Τοτε Νερων εν οργηι και
θυμωι εγραψε τωι της Ἑυας στρατηγωι (Ουεσπασιανος δε ην το τηνι καυτα) κελευων
αυτον συνεγειρειν πασαν την υπ' αυτωι στρατιαν, καταλαμβανειν την Ἰουδαιαν γην,
και αρδην απολεσαι αυτην. Οι δε δυναμενοι των Ἰουδαιων ακουσαντες, κατελαβον
την Ἱερουσαλημ, ατε οχυρω τατην ουσαν τοις τειχεσι και πυργοις μεγιστοις ησφα
λισμενην. Ὁ δε στρατηγος προλαβων την χωραν, πα σας τας πολεις της Ἰουδαιας
καταστρεψας, εξανειλε πυρι. Καταλαβων δε την Ἱερουσαλημ και πολιορκη σας
αυτην ενιαυτον ενα, και πολλα μηχανηματα κα τασκευασας, ουδεν ισχυσε ποιησαι,
δια την της πο λεως οχυροτητα· αλλα και εξελθοντες οι της πολεως αιφνιδιως
πολλους επληξαν των Ῥωμαιων. Καταβας δε εις Καισαρειαν Ουεσπασιανος αφηκεν
αναλαβειν τον στρατον. Ἐν τουτοις δε ανηιρεθη Νερων επι της Ῥωμης, και εκρατησε
Γαλβας μηνας ζʹ. Κακεινος ανηιρεθη, και εκρατησεν ο Ὄθων τρεις, και μετα τουτον
Βιταλιος εκρατησε μηνας τρεις. Ἐν πολλωι ουν κινδυνωι και ακαταστασιαι των
πραγματων υπαρχοντων, και βαρβαρων τινων επικειμενων τηι Ῥωμανιαι, ο κατα την
Ἑυαν στρατος ακοντα τον Ουεσπασιανον εστεψε βασιλεα, συναινεσει παντων κατα
την Ἀνα τολην αρχοντων. Ἀπαιρων δε επι την Ῥωμην, χειμωνος ωραι, τους υιους
αυτου Τιτον και ∆ομε τιανον Καισαρας αναδειξας, τον μεν Τιτον πολιορ κησαντα
Ἱεροσολυμα κατελιπε, ∆ομετιανον δε απ εστειλεν εις εκστρατειαν επι τους
βαρβαρους. Ἐγ Σγιζοντος δε αυτου ηδη τηι Ῥωμηι, ο εκεισε στρατος μετα της
συγκλητου, ανελοντες τον ανταρτον, συν ευωχιαι μεγιστηι και κροτοις συνηντησαν
αυτωι. Καθ εσθεις δε επι του θρονου κατεσφαξε παντας τους ατακτους, και εξαιφνης
τα Ῥωμαιων αυθις επ ανωρθωθη, του ∆ομετιανου εξολοθρευσαντος τους
επανισταμενους βαρβαρους. Πολιορκουμενης δε της Ἱερουσαλημ επι ετη δυο,
παντες οι εν αυτηι λιμωι ετακησαν, τα τεκνα αυ των φαγοντες εν τηι πολιορκιαι.
Παραλαβων δε αυ την ο Καισαρ, κατακοψας τον λαον τον εν αυτηι, και σκυλευσας
πασαν μετα του λαου πυρι παρ εδωκε. Τοτε επληρωθη ο λογος του Κυριου, ο, Ου μη
αφεθησεται λιθος επι λιθον εν αυτηι Τους δε αναιρεθεντας διαγραφουσι τινες εις
τριακοσιας μυρια δας. Μετα δε την αλωσιν της πολεως παλιν επανελ θοντες οι
πιστοι εις την αγιαν Σιων, προεβαλλοντο δευτερον επισκοπον Ἱεροσολυμων
Σιμεωνα, τον του Κλεοπα του εν Ευαγγελιοις εμφερομενου, αυτοπτην και
ακροατην, και ανεψιον υπαρχοντα του Κυριου. Κλεοπας δε αδελφος ην του κατα
χαριν πατρος του 4044 Κυριου. Συναγονται δε τεσσαρακοντα ετη απο του σωτηριου
παθους εως της αλωσεως Ἱεροσολυμων. Ἐβασιλευσε δε ο Ουεσπασιανος κραταιος
ετη δεκα και απεθανε, και εβασιλευσε Τιτος ο υιος αυτου αντ' αυτου ετη τρια και
απεθανε· και εβασιλευσεν ο ∆ο μετιανος ο αδελφος αυτου αντ' αυτου, και παλιν
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διωγμον μεγαν τοις Ἰουδαιοις επηγειρεν, επιζητων τους εκ βασιλικης συγγενειας·
εμηνυθη αυτωι τα περι Χριστου, οτι εκ του ∆αυιδ υπαρχει, και μεγα εχει γενος,
οιτινες εισι χριστιανιζοντες, και καταγγελ λοντες Ἰησουν Χριστον βασιλεα αιωνιον,
μελλοντα καταλυειν πασας τας υπο τον ουρανον δυναμεις, και μονος μελλει
βασιλευειν. Θυμωθεις δε ο βασιλευς επι τουτωι, εκελευσε μη ζηιν Χριστιανους·
αποστει λας δε εις Ἱεροσολυμα, τους εγγονους Ἰουδα, του αδελφου του Κυριου, επι
την Ῥωμην απηγαγεν, και επηρωτησεν αυτους περι του Χριστου και της αυτου
βασιλειας. Οι δε απεκριναντο μη ειναι την βασιλειαν αυτου επιγειον, αλλ'
επουρανιον, μελλειν δε εν τηι συντελειαι των αιωνων ερχεσθαι μετα δοξης κριναι
ζωντας και νεκρους, και αποδουναι εκαστωι κατα τα εργα αυτου. Ταυτα ακουσας ο
Καισαρ, και εμφοβος γενομενος, απελυσεν αυτους, και τον κατα των Χριστιανων
διωγμον εκωλυσεν. Ἀπεθανε δε ∆ομετιανος βασιλευσας ετη δεκαπεντε, και Νερουας
εβασιλευσεν αντ' αυτου ετος εν. Ἀπ εθανε δε Νερουας, και εβασιλευσεν αντ' αυτου
Τρα ιανος ετη εικοσιν. Ουτος διωγμον επι πολυ κατα Χριστιανων κινησας, μαρτυρας
παμπολλους εφονευ σεν, ωστε τους αρχοντας των εθνων αποκακισαντας τωι πληθει
των μαρτυρουντων αναγαγειν τωι αυτο κρατορι, μαρτυρουντας τηι των Χριστιανων
ελευθε ριαι, οτι παντα κατα νομους τους πρεποντας δια πραττουσι, Χριστον δε μονον
Θεον ομολογουσι. Ταυτα ακουσας ο αυτοκρατωρ επαυσε τον διωγμον. Ἐμαρτυρησε
δε επ' αυτου εν Ῥωμηι Ἰγνατιος ο επισκοπος Ἀντιοχειας, και Σιμεων ο του Κλεοπα, ο
εν Ἱεροσολυμοις επισκοπος, σταυρωθεις, ων ετων εκα τον και εικοσιν, επι Ἀττικου
τινος υπατικου. Κατ' εκεινον τον καιρον Ἰουδαιοι τηι σφων μανιαι χρωμενοι
ετολμησαν βασιλεα εαυτων στησαι, εφ' ωι κινηθεις ο αυτοκρατωρ απεστειλεν
αρχοντας στιβαρους επ' αυ τους, οιτινες χειρωσαμενοι τον προβληθεντα τυραν νον
ανα πασαν λοιπον την οικουμενην διωκοντες, πληθη αναριθμητα των Ἰουδαιων
κατεσφαζον. Ἀπεθανε δε Τραιανος, και εβασιλευσεν αντ' αυτου Αιλιος Ἀδριανος
εικοσι και εν ετος. Ουτος περιειη τας χωρας, λωβηθεις το σωμα και ζητων τινα επι
κουριαν του παθους. Ἐλθων δε κατα την αγιαν πο λιν, και ιδων αυτην ηδαφισμενην,
μονην δε την των Χριστιανων εκκλησιαν ισταμενην, εκελευσε κτισθη ναι την πολιν
ολην, παρεκτος του ναου. Ἀκουσαντες δε Ἰουδαιοι συνεῤρυησαν εκ παντος εθνους,
και εν ολιγωι χρονωι ταχεως λιαν εκτισθη. Ἀλλα παλιν ο 4045 εκβακχευων αυτους ο
πονηρος δαιμων, ουκ ειασεν αυτους ηρεμειν, αλλα αποσταντες της Ῥωμαιων
υποταγης, κατεστησαν εαυτοις στασιωτην τινα κα λουμενον Βαρχωχιβαν. Ταυτα
ακουσας ο Καισαρ απ εστειλεν επ' αυτους στρατοπεδα παμπολλα, και πολυ χρονιως
επολιορκουν την πολιν, εως ου λιμωι και διψηι διεφθαρη πας ο λαος εν αυτηι. Αυτη
εστιν η εσχατη ερημωσις της Ἰουδαιας. Παντας γαρ τους Ἰουδαιους εξολοθρευσας
και εις παντελη ερημιαν καταστησας την πολιν, εκελευσε τοις Ἕλλησι κατεχειν
αυτην, γραψας νομον δογματι κως κελευοντα, μηκετι τους Ἰουδαιους οφθαλμοις
οραιν της πατρυας γης το εδαφος. Οι δε οικητορες των Ἱεροσολυμων εξ αλλοφυλων
τυγχανοντες στηλην τωι αυτοκρατορι ιδρυσαν εν αυτωι τωι ιερωι παρα την ωραιαν
πυλην, και αμειψαντες το ονομα της πολεως, εκαλεσαν αυτην επι τωι ονοματι του
κρατουντος Αιλιαν. Ἡ δε προ τουτων των χρονων εν Ἱεροσολυμοις αγια Ἐκκλησια
εξ Ἑβραιων συστασα ουκ εδεχετο επισκοπον απεριτμητον. Τους δε χρονους αυτων
συγχωρησει μοι η οσιοτης υμων απορησαντι μη δια σημαναι, ου γαρ αν ευκολως
ευροι τις πωποτε. Τα δε ονοματα αυτων εστι ταυτα. Πρωτος Ἰακωβος ο του Κυριου
αδελφος, Σιμεων ο του Κλεοπα, Ἰουστος, Ζαχαιος, Τοβιας, Βενιαμιν, Ἰωαννης,
Ματθιας, Φιλιππος, Σενεκας, Ἰουστος, Λεβης, Ἐφρης, Ἰσηφ, Ἰουδας. Ουτοι παντες εκ
της περιτομης υπηρχον, δεκα και πεντε τον αριθμον. Και συναγον ται απο της
αλωσεως Ἱεροσολυμων, εως της υστε ρας πολιορκιας και της των Ἰουδαιων τελειας
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκβο λης ετη πεντηκοντα οκτω. Ἡ δε κατα την Αιλιαν συστασα αγια Ἐκκλησια εξ
εθνων τυγχανουσα, πρωτον καθισται επισκοπον εξ εθνων Μαρκον, ανδρα κατα
παντα αγιωτατον. Μαθοντες δε εκ παραδοσεως οι πιστοι τον τοπον του αγιου
Γολγοθα κεχωσμενον ετι και αφανη τυγχα νοντα, ερχομενοι καθ' ημεραν σεβασμιως
προσεκυνουν· οπερ θεωρουντες οι ειδωλολατραι, του διαβολου υπο βαλλοντος
αυτοις, ωικοδομησαν εκεισε ναον τωι αγαλ ματι της ακαθαρτου δαιμονος Ἀφροδιτης.
Κωλυθεν δε το των Χριστιανων πληθος της εν τωι τοπωι προ οδου, αγνωστοι τοις
πολλοις λοιπον οι αγιοι τοποι εγινοντο. Ἀπεθανε δε Ἀδριανος, και εβασιλευσεν
Ἁντωνινος ο Ευσεβης αντ' αυτου εικοσι και δυο ετη. Μετα τουτον δε Μαρκος
Ἀουρηλιος Ουηρος, ον και Ἀντωνινος ο υιος αυτου συν και Λουκιωι αδελφωι
διαδεχεται ετη τεσσαρακαιδεκα. ∆ιωγμου δε κινηθεντος πολ λοι γεγονασι μαρτυρες
θανοντες προθυμως υπερ Χριστου. Σημεια δε μεγαλα εγινετο, ωστε αυτον τον
Καισαρα Μαρκον, συν παντι τωι στρατευματι αυτου, σπανει υδατος μελλοντα
διαφθειρεσθαι, τηι 4048 των Χριστιανων ευχηι περισωθηναι, του Θεου εν ανυδροις
τοποις αποστειλαντος αυτοις τον υετον. Τελευτησαντος δε Ουηρου διαδεχεται την
ηγεμονιαν Κομμοδος ετη δωδεκα. Μετ' αυτον εβασιλευσε Περ τιναξ μηνας εξ. Μετα
τουτον εβασιλευσε Σεβηρος ετη δεκα και οκτω· εφ' ου, διωγμου μεγαλου
κινηθεντος, πολλοι κατα παντα τοπον εμαρτυρη σαν. Τουτου δε τελευτησαντος
Ἀντωνινος Καρακαλος ετη επτα, Μακρινος τουτον διαδεξαμενος εβασιλευσεν ετος
εν. Και μετ' αυτον Ἀντωνινος αλλος ετη τεσ σαρακαιδεκα. Ἐβασιλευσε μετα τουτον
Ἀλεξανδρος ετη τρια και δεκα. Οι δε κατα την Αιλιαν γενομενοι επισκοποι απ'
Ἀδριανου της βασιλειας, ουτοι εισι· Μαρκος, Κασσιανος, Πουπλιος, Μαξιμος,
Ἰουλιανος, Γαιος, Ἰουλιανος ετερος, Καπιτων, Ουαλης, ∆ολιχιανος Ναρκισσος. Ουτος
δε ο Ναρκισσος αποστολικοις χαρισμασι λαμπρυνομενος, και της ησυχιας ερων,
καταλειψας την επισκοπην εις αγνωστους τοπους απεδρα. Πολλα ζητηθεντος υπο
του λαου και των της επαρχιας επισκοπων, και μη ευρεθεντος, προβαλλεται αντ'
αυτου επισκοπος ∆ιος, μετ' αυτον Γερμανιων. Τουτον διαδεχεται Γορ διας. Ἐπι
τουτου, ωσπερ εξ αδυτων, παλιν αναφαινεται Ναρκισσος. Και ην συν τωι
χειροτονηθεντι επι σκοπωι γερων πολυ υπαρχων, ως ειναι αυτον τρια κοστον απο
του σωτηριου παθους. Του δε συν αυτωι επισκοπου τελειωθεντος και του Ναρκισσου
υπεργη ρασαντος, ην γαρ ετων εκατον εξκαιδεκα, Ἀλεξαν δρον τινα επισκοπον απο
ετερας χωρας ελθοντα εις προσκυνησιν των αγιων τοπων, αντ' αυτου κατα
αποκαλυψιν Θεου καθιστωσιν επισκοπον Ἱεροσολυμων, πολλα αυτον
παρακαλεσαντες, οστις και μαρ τυριωι υστερον τελειουται. Κατ' εκεινους δε τους
χρονους ειρηνη πολλη υπηρχεν εν ταις Ἐκκλησιαις του Θεου. Ἦν γαρ η μητηρ του
αυτοκρατορος, Μα μαια, θεοσεβης λιαν. Ἀλεξανδρου δε καταπαυσαντος την αρχην,
δια δεχεται την ηγεμονιαν Μαξιμινος ετη τρια. Ουτος κακως τωι Ἀλεξανδρου οικωι
χρησαμενος διωγμον ηγειρε κατα των Χριστιανων, και τους προεστωτας των
Ἐκκλησιων αναιρεισθαι προσταττει, ως αιτιους των εις τους θεους βλασφημιων.
Τουτου δε τελευτη σοντος των Ῥωμαιων αρχην παραλαμβανει Πουπινος και
Βαλβινος μηνας τρεις. Τουτους δε διαδεχεται Γορδιανος ετη εξ. Μετα τουτον
Φιλιππος αυτοκρατωρ ετη επτα εβασιλευσεν· ουτος γνησιως επιστευσεν εις Χριστον·
αλλ' ο υπηρετης του Σατανα ∆εκιος του τον αποκτεινας κατεσχε την βασιλειαν ετη
δυο. Ἐπι τουτου, διωγμου χαλεπου κινηθεντος, ουκ ευαριθμη τοι κατα τοπους
εμαρτυρησαν. Τουτου δε συν παισι κατασφαγεντος, διαδεχεται την βασιλειαν
Γαλλος και Βουλισιανος ετη τρια και τουτους δε Ουαλεριανος 4049 και Γαληνος
διαδεχεται ετη δεκαπεντε. Ουτος διωγμον μεγαν κατα Χριστιανων ηγειρεν. Ὑπο βαρ
βαρων δε αιχμαλωτισθεντος, ο υιος αυτου επαυσε τον διωγμον. Ἐν δε Αιλιαι
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀλεξανδρος μαρτυρησας Μαρζαβανην διαδοχον της λειτουργιας κατελιπε, και
τουτον Ὑμε ναιος διαδεχεται. Μετα Γαληνον Κλαυδιος εβασιλευ σεν ετη δυο. Και
τουτου διαδοχος κατεστη Ἀουρηλια νος ετη εξ. Μετα τουτον Τακιτος και Φλωριανος
εκρατησαν μηνας εννεα. Τουτου Προβος διαδοχος γε γονεν ετη εξ. Τουτου δε
τελευτησαντος την ηγεμο νιαν εδεξατο Καρος συν τοις υιοις αυτου Καρινωι και
Νουμεριανωι ετη δυο. Μετα τουτους μετερχεται βασιλειαν ∆ιοκλητιανος και
Μαξιμιανος εικοσι και εν ετος. Ἐπι τουτων ο βαρυτατος και μακροτατος των
Χριστιανων γεγονε διωγμος, εν ωι αναριθμητοι και Κυριωι μονωι εγνωσμεναι
μυριαδες εμαρτυρησαν. Ἐν Αιλιαι δε Ὑμεναιος την λειτουργιαν καταπαυσας, Ζαυδα
διαδοχον αυτου καταλελοιπεν, και τουτου τε λευτησαντος, Ἕρμων τον θρονον
κατεσχεν Ἱεροσολυμων. Οι δε περι ∆ιοκλητιανον και Μαξιμιανον τον επι κλην
Ἑρκουλιον, μετα το αποκτειναι αυτους των αγιων πολλας μυριαδας, ωσπερ κορον
λαβοντες των κακων, τηι υπερβοληι της απονοιας αρθεντες, προφα σει θεοσεβειας
αλιταρχαι γενομενοι, εκ συνθηματος απεθεντο το βασιλειον, και εις ιδιωτικην
διαγωγην κατεσταθησαν. Μαξιμιανος ο λεγομενος Γαλε ριος, και Μαξεντιος ο υιος
του Ἑρκουλιου κατεσχον την Ῥωμαικην ηγεμονιαν ετη εννεα. Ὁ μεν τοι
Μαξιμιανος εν τοις της Ἑυας μερεσι διετριβεν, ο δε Μαξεντιος εν αυτηι τηι Ῥωμηι τηι
μεγαληι τα βασιλεια εποιησατο, θηρες αγριοι ουτοι και παν ειδος κακιας
μετερχομενοι, και σφοδρως κατα των Χριστιανων επιμαινομενοι. Συνεβασιλευσε δε
αυτοις κατα την Βρετανιαν Κωστας ο μεγας, ο του μεγαλου Κων σταντινου πατηρ,
ανηρ τα παντα γαληνοτατος και πραοτατος, ευσεβειαν ασπαζομενος, και ειδωλα
μυσαττομενος, και λιαν τους Χριστιανους αποδεχομε νος. Ὁ δε Κωνσταντινος ετι
υπαρχων παις παρα τωι της Ἑυας τυραννωι ετρεφετο, παιδευομενος την Ἑλληνικην
σοφιαν, οθεν αυτωι και εν Παλαιστινηι οντι και θεωρουντι, οσα πασχουσιν οι δουλοι
Χριστου, εδακνετο η ψυχη. Ἦν γαρ μισοπονηρος εκ παιδοθεν. Τον δε ∆ιοκλητιανον
εν ∆αλματιαι διαγοντα κατελαβε θεηλατος οργη, και ογκωθεις το σωμα εις πολλα
διεῤρηγνυτο μερη, της βλασφημου αυτου γλωσσης σαπεισης εν τωι λαρυγγι αυτου
και πληθος σκωλη κων αναβρισασης. Ουτως απεῤρηξε το πνευμα. Ὁ δε Ἑρκουλιος εν
Ταρσωι της Κιλικιας κατεστρεψε τον βιον. Ὁ δε Γαλεριος Μαξιμιανος, ωσπερ αδειαν
λα βων, αθεως αμα και απανθρωπως εκεχρητο τηι τυραν νιδι. Γυναικομανους γαρ
γενομενου αυτου αγωνας 4052 εσχον οι υπ' αυτου τελουντες, που κρυφωσι τας
ιδιας γαμετας και θυγατερας απο προσωπου τυραν νου Εις τοσουτον δε ην
εντετηκως των πλανωντων αυτον δαιμονων απατηι, ως μη ανεχεσθαι τινος γευ
σασθαι ανευ μαντειας· των δε Χριστιανων πανολε θριαν γενεσθαι προσεταξεν, ου
μονον δια την ασε βειαν αυτου, αλλα και δια το αρπασαι τα υπαρχοντα αυτων.
Βλεπων δε τον Κωνσταντινον προκοπτοντα εις με γεθος της ηλικιας και συνεσει
κεκοσμημενον, και υποπτευσας, μαλλον δε μαντευσαμενος αυτον καταλυ την
μελλειν εσεσθαι της τυραννιδος αυτου, δολωι αυ τον θανατωσαι διενοειτο. Ἀλλα
θειαι προμηθειαι μα θων ο νεος δολον, ως ο ∆αυιδ φυγηι την σωτηριαν επορισατο. Του
δε τυραννου εις αμετρον ατοπιας εκβαντος και τοις Χριστιανοις σφοδρως
επικειμενου, η θεια δικη τουτον ανεχαιτιζε μαστιγα κατ' αυτου· υπεφιεισα. Ἕλκος
γαρ χαλεπον κατ' αυτο της ακολα σιας κρυπτον μοριον αναφυεν, κρειττον πασης αν
θρωπινης τεχνης κατεστη. Νομης δε και σηψεως και δυσωδιας δεινοτατης
διαλαβουσης τους τοπους, σκωληκων δε πληθους αναδεδομενου, ην γαρ και πο
λυσαρκος ο δειλαιος, εις απελπισμον λοιπον εληλυθως, εκειτο θεαμα ελεεινον πασι
τοις περι αυτον. Τοτε δη εννοια τις υπεισηλθεν αυτωι, ως αρα δια τον αδικον των
Χριστιανων φονον υπο της θειας δι κης αυτωι συνεβη. Ευθεως ουν κατεπεμψε
προστα γματα κατα πασαν πολιν αναλυεσθαι τους Χριστια νους, και πραττειν
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταθυμιως τα κατ' εθος, και υπο παντων τιμασθαι, παρακαλειν τε και ευχεσθαι
αυτους υπερ αυτου αυτοκρατορος. Ταυτα γεγονε, και ευθεως η θεια φιλανθρωπια
εδεικνυτο. Και πα λιν ο εν εσχαταις αναπνοαις γεγονως, αυθις υγιης και ρωμαλεος
υπηρχε, του χαλεπωτατου ελκους εκεινου τηι ευχηι των Χριστιανων παραδοξως υγια
σθεντος. Ἀλλα μη πω του τραυματος καλως συνουλω σαντος, εις μειζοτεραν μανιαν
κινηθεις υπο του ενεργουντος του εν αυτωι διαβολου, ο τυραννος προσ ταγματα αθεα
και νομους πεπληρωμενους ωμοτη τος εγραψεν, εν οις εκελευσε μητε ζηιν μητε πολι
τευεσθαι Χριστιανους, μητε οικειν εν πασηι τηι οικου μενηι, μητε εν ταις ερημοις
αλλως γαρ, φησιν, ουδε ζηιν και ευημερειν ου δυναμεθα, ει μη εξαλει φθηι το γενος
των Χριστιανων. Και ην λοιπον παρα ανθρωποις απηλπισμενα τα Χριστιανων. Ὁ δε
Θεος ουκ επελαθετο του οικειου πλασματος· ην γαρ ιδειν αγεληδον συρομενους τους
Χριστιανους πανδημει συν γυναιξι τε και τεκνοις επι τον θανατον. Ἀλλ' η θεια δικη
τας βουλας των ανομων διεσκεδασε· παν ταχου γαρ πολεμοι και επαναστασεις
βαρβαρων ευ θεως, λιμοι τε σφοδροι και αυχμοι λοιμοι τε, αωροι θανατοι αφνω
επεσκηψαν, ως μη αρκειν τους ζωντας θαπτειν τους νεκρους, κεραυνοι τε και
φοβητρα επεμ ποντο, ωστε εκαστον εαυτου μονον μεριμναιν, και 4053 ουτως
απρακτα εμειναν τα του τυραννου προσταγ ματα. Ὁ δε τα παντα χρηστος
Κωνσταντινος διεσωθη προς τον οικειον πατερα. Ὁ δε δεξαμενος αυτον υγιη, και
πολλα τωι Θεωι ευχαριστησας, μετ' ου πολυ δε πα ραδους αυτωι την βασιλειαν,
μετηλλαξε τον βιον. Ἀν ηγορευθη δε βασιλευς ο μεγας Κωνσταντινος εν τωι πρω τωι
ενιαυτωι της διακοσιοστης εβδομηκοστης πρωτης Ὀλυμπιαδος, μηνι Ἰουλιωι, εικοστηι
και πεμπτηι. Ὁδε Μαξεντιος πονηροτατος παντων των προ αυτου γεγονως τους τηι
Ῥωμηι ενοικουντας απετριβε και μαλιστα τους Χριστιανους. Πολλους ουν των
πρωτων φονευσας, και πολλους εξορισας, τας ουσιας αυτων διηρπαζεν. Τηι δε αυτηι
του Γαλεριου χρωμενος ακολασιαι πολλας των ελευθερων γυναικων εμιανεν, ετερας
δε μυριας ανοσιουργιας και αῤρητοποιΐας επιτηδευων, αφορητος πασιν υπηρχε,
γοητικαις κα κομαγγανειαις χρωμενος. Του δε μεγαλου Κωνσταντινου τα βορεια και
δυτικα μερη εως αυτου του Ὠκεανου υποταξαντος, ην ειρηνη πολλη και θυμηδεια
και καταστασις εν οληι τηι κατ' αυτον οικουμενηι. Οι δε Ῥωμης οικητορες δεησιν προς
αυτον εστειλαντο παρακαλουντες, μη παριδειν την μητερα των βασιλεων απο
απηνους τυραννου, μαλλον δε σαρκοβορου θηριου απολλυμενην. Ταυτα ακουσας ο
μεγας Κων σταντινος και συμπαθησας αυτοις, εφροντιζε του ελευθερωσαι αυτους εκ
της δουλειας, εδεδιει δε τουτο δια τας γοητειας και αυτου κακομαγγανειας. Ἤδη γαρ
ως πολλα ανετεμε παιδια προφασει της αθεμιτου αυτου μαντειας. Ἐν πολληι ουν
φροντιδι και σκεψει υπαρχοντι ωφθη αυτωι εν καμπωι διαγοντι μετα των
στρατιωτων περι μεσημβριας στηλοειδης σταυρος εκ φωτος κατεσκευασμενος, εν ωι
επ εγεγραπτο, «Ἐν τουτωι νικα.» Ἔμφοβος δε γενομενος ο βασιλευς, ηρωτα τους συν
αυτωι, ει και αυτοι τι εθεασαντο. Οι δε ομολογησαντες την αυτην αυτωι εωρακεναι
οπτασιαν, τοτε ο βασιλευς αναῤρωσθεις τωι φρονηματι, θαρσους τε και προθυμιας
αναπλεως ην. Τηι δε επιουσηι νυκτι επιστας ο Κυριος ειπεν αυτωι· Χρησαι τωι φανεντι
σημειωι, και εσηι νικων παντας τους εχθρους σου. Ἡμερας δε γενομενης αμελητι
σχεδιασας σταυρον, οσπερ μεχρι της σημε ρον εν τοις βασιλειοις φυλαττεται,
εκελευσε προ αγεσθαι αυτον εις τον πολεμον. Ὁ δε δυσσεβης τυραννος, θαρσησας
τοις δαιμοσιν αυτου, και γε φυρωσας τον παραρεοντα ποταμον πολλαις ναυσιν,
εξηλθεν εις πολεμον. 4056 Συμβολης δε γενομενης, συνετριβησαν υπο της του
σταυρου δυναμεως οι υπεναντιοι, και κατακο πεντες οι πλειστοι, οι λοιποι συν τωι
τυραννωι, ως επι την πολιν εφυγον, της δε γεφυρας κρειττονι δυναμει διαῤραγεισης,
κατεποντισθησαν εν τωι ποταμωι κατα τον Φαραω πανστρατι. Και ην ιδειν ολον τον
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποταμον πεπληρωμενον ιππων συν αναβαταις. Οι δε πολιται της Ῥωμης
στεφανωσαντες αυτον εισεδεξαντο μετα χαρας μεγαλης και ευφημιων, τον τε
νικοποιον σταυρον και τον νικηφορον βασιλεα σωτηρα αποκαλουντες. Τοτε ο
βασιλευς εκελευσε συναχθηναι τα λειψανα των αγιων μαρτυρων και οσιαι ταφηι
ταυτα παραδοθηναι, και τοις αδικηθεισιν τας ουσιας αυτων αποδοθηναι· και ησαν
αγοντες επινικιον εορτην επτα ημερας γεραιροντες τον σταυρον του Χριστου. Ουτος
ην εβδομος ενιαυτος της βασιλειας Κωνσταντινου. Ταυτα ακουσας ο Γαλεριος
Μαξιμιανος εξεληλυθει. Ἐξεδεχετο γαρ και αυτος τον αυτον μορον, και μικρον
απεστη της κατα των Χριστιανων απειλης. Ὁ δε μεγιστος Κωνσταντινος θαῤρων τωι
αηττητωι οπλωι του σταυρου, ωρμησεν επ' αυτον. Ειχε δε και Λικινιον
συμπολεμουντα αυτωι κατα των τυραννων, προσ ποιουμενον χαιρεσθαι τοις
Χριστιανικοις δογμασιν. Ὁ δε τυραννος ταις γοητικαις απαταις επερειδομε νος,
παραταξεσθαι τωι ευσεβει βασιλει εξεληλυθεν αναριθμητωι πληθει των στρατοπεδων
φανταζομενος. Γενομενης δε της συμβολης, και του τιμιου σταυρου φανεντος, οι
του τυραννου υπασπισται, την προσβολην μη ενεγκαντες, ετραπησαν εις φυγην, και
οι μεν εφευ γον κατα ταχος, οι δε κατα κρατος εδιωκον, πολλων χι λιαδων των
εναντιων καταπεσουσων. Οι λοιποι καταλι ποντες τον τυραννον προσεχωρησαν τωι
αυτοκρατορι. Ὁ δε δυσσεβης ριψας το βασιλειον, ουπερ αναξιος ετυγχανεν, ως αν
μη επιγνωσθηι φευγων, περιερχο μενος δε απο κωμης εις κωμην και κρυπταζομενος
μολις μετ' ολιγων των ευνουστατων διεσωθη γυμνος. Συναγαγων δε τους ιερεις
των δηθεν θεων, και τους προφητας, και τους μαντεις, και τους επι μαντειαι
βεβοημενους, ους πρωην αγαπων ετιμα, ως απατεω νας και πλανους, επιβουλους θ'
εαυτου σωτηριας κατεσφαξεν. Μελλοντα δε ζωντα εις τας χειρας του βασιλεως
εμπεσειν (επεκειτο γαρ αυτωι ετι ο πολε μος), προλαβουσα θεηλατος οργη ουτως
αυτον διεθη κεν, ως κεισθαι αυτον πρηνη επι του εδαφους δεομε νον επικουριας, και
μη τυγχανοντα. Φλοξ δε εκ βα θους των σπλαγχνων και μυελων αυτου αναφθεισα
ανυποιστους αυτωι τας οδυνας ενεποιει ασθμαινοντι, και τηιδε κακεισε
περιστρεφομενωι, ωστε αμφοτερα τα ομματα αυτου εκπηδησαι επι την γην και κατα
λιπειν αυτον τυφλον. Της δε ενδον φλογος εις απει ρον εξαπτομενης, αι σαρκες
αυτου συνεσαπησαν, και των οστεων απεχωριζοντο, ωστε εφ' εαυτου επικα
λεσασθαι τον θανατον. Ουτως δε δι' ολου κατασαπεις απεῤρηξε την ψυχην. 4057
Των δε τυραννων εκ ποδων γενομενων, και μονο κρατορος γεγονοτος του μεγαλου
Κωνσταντινου, εν βα θειαι ειρηνηι υπηρχεν η οικουμενη, και τα των Χρι στιανων
οσημεραι εις υψος εγειρετο, και εν πασιν εθνεσιν ο σταυρος του Χριστου εδοξαζετο.
Τωι δε Λι κινιωι, ως συμμαχησαντι αυτωι εις την των τυραν νων καταλυσιν, εξεδοτο
Κωνσταντινος την αδελφην αυτου εις γυναικα. Και αφορισας αυτωι μοιραν ικα νην
της Ῥωμαιων γης, ανεδειξε βασιλεα, απαιτησας αυτωι συνθηκας μηδεν κατα του
δογματος των Χρι στιανων πραττειν. Ὁ δε Λικινιος κρατησας της αρ χης, ουκ ηνεγκε
την ευτυχιαν, αλλ' ωσπερ ληθην λα βων των συμβεβηκοτων τοις προ αυτου
τυραννοις, εις ειδωλολατρειαν εξωκειλε. Και ων της πικρας καταστροφης θεατης
γεγονε, τουτων τον βιον εζηλω κει, γυναικομανων, αδικων και φονευων τους Χρι
στιανους. Ταυτα μαθων ο δουλος του Θεου Κωνσταν τινος σεβαστος, και συσχεθεις
τηι λυπηι εγραψεν αυτωι, παραινων αποστηναι αυτον της κατα των Ἐκκλη σιων του
Χριστου μανιας. Ὁ δε καταφρονησας μα νικωτερως τον διωγμον εχρησατο, και
λοιπον κρυπτως κατα του ευεργετου επιβουλας επενοει, υστερον και δημοσιον
πολεμον συνεκροτει κατ' αυτου, υπο θειας δυναμεως φρουρουμενου του
αυτοκρατορος. Και συμ βολης γενομενης εν τοις της Βιθυνιας μερεσι, και του
ενδοξου σταυρου προαγοντος, υποχειριος γενονεν ο δειλαιος τωι αυτοκρατορι, ζων
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συλληφθεις. Φιλαν θρωπως δε χρησαμενος ο κατα παντα πραοτατος βασιλευς τωι
δυσμενει, εκελευσεν αυτον εν Θεσσαλο νικηι διαγειν ησυχαζοντα. Ὁ δε μικρον
ησυχασας εφωραθη βαρβαρους τινας μισθωσαμενος προς το αυθις αναμαχεσασθαι·
μαθων δε ταυτα ο Κωνσταν τινος εκελευσεν κεφαλικην αυτον υποστηναι τιμω ριαν.
Τοτε τελειως τα πραγματα ησυχιας και γαλη νης απηλαυσε τηι του σταυρου αηττητωι
δυναμει, της των τυραννων μοχθηριας απαλλαγεισης. Κατ' εκεινον τον χρονον ο
της Αιλιας επισκοπος Μακαριος ο φερωνυμος ην Ἑρμωναν διαδεξαμενος. Ὁ δε
μεγας Κωνσταντινος μονοκρατωρ γενομενος πασαν την φροντιδα εις τα θεια
μετηνεγκεν, ανοι κοδομων εκκλησιας και φιλοτιμως πλουτων αυτας εκ του
δημοσιου λογου εν τε χρημασι και αναλωμασι, και παντοιοις κειμηλιοις, και πρωτον
νομον εγραψε αποδιδοσθαι τα τοις ειδωλοις αφιερωμενα τηι των Χριστιανων
Ἐκκλησιαι, και τους ετι ειδωλολα τρουντας κεφαλικαις υφιστασθαι τιμωριαις· δευτε
ρον νομον εγραψε, Χριστιανους μονους στρατευε σθαι, εθνων τε και στρατοπεδων
τουτους αρχειν. Τριτον νομον εγραψε, απρακτους ειναι την τε του σωτηριου παθους
εβδομαδα, και την της ∆ιακαινησιμου. Και ην λοιπον ειρηνη βαθεια και χαρα 4060
εν οληι τηι οικουμενηι, παντων των εθνων οσημεραι προστρεχοντων τωι θειωι
βαπτισματι, και ιδιαις χερ σιν τους πατρυους θεους συντριβοντων. Ἀλλα ταυτα ουκ
ην φορητα τωι αλαστορι δαιμονι, αλλα παλιν καθ' εαυτον εδραματουργει, πως αν εκ
κοψειεν την τοσαυτην των Χριστιανων χαρμονην, και ποιησαι μεν τους ανθρωπους
θεοποιησαι την κτισιν, ουκ ετι δε οιοστε ην. Ἐφωραθη γαρ η απα τη αυτου. Τον δε
Κτιστην συνταξαι τοις κτισμασι παραπεισαι επειραθη τους αστηρικτους. Και ην τα
ραχος ουκ ολιγος εν ταις Ἐκκλησιαις του Θεου, Ἀρειου τινος Ἀλεξανδρεως ανω και
κατω κινουντος, και την οικουμενην ταραττοντος. Συναπηχθη σαν αυτωι επισκοποι
τινες ολιγοι τον αριθμον, ων πρωτος Ευσεβιος ο Νικομηδειας, και Ευσε βιος ο
Παμφιλου, και ετεροι συν αυτοις. Θεω ρων δε την μεγαλην φιλονεικιαν ο μεγιστος
Κων σταντινος, ηνιατο την ψυχην, και πρωτον μεν επει ρατο δια παραινετικων
ρηματων και γραμματων των εκατερων μερων διαλυσαι την εριν. Ὡς δε ει δεν
ανηκεστον γενομενον το κακον, προσεταξε γε νεσθαι οικουμενικην συνοδον εν τηι
Νικαεων πολει. Και συνηλθον επισκοποι τον αριθμον τριακοσιοι δεκα και οκτω, ων
οι πλειστοι ησαν ομολογηται, και στι γματα του Ἰησου εν τωι σωματι περιφεροντες.
Ἦν 4061 δε συν αυτοις ο πανευφημος και μεγας Κωνσταντινος, και δη της
υποθεσεως κινηθεισης, εγγραφον πιστεως εκθεσιν εξηνεγκαν, την κατα πασαν Ἐκ
κλησιαν ορθοδοξως νυν απαγγελλομενην. Τους δε περι Ἄρειον επιμενοντας τηι
κακοδοξιαι απεκηρυξαν, και εξωρισαν, και εχειροτονηθησαν ετεροι αντ' αυ των.
Φιλοτιμησαμενος δε ο βασιλευς επισκοπους και ασπασαμενος απελυσε μετ' ειρηνης
εις τας ιδιας παροικιας, χαιρων επι τηι συμφωνιαι των Ἐκκλη σιων. Παρεκελευσατο
δε τωι της Αιλιας επισκοπωι Μα καριωι παροντι εν τηι συνοδωι, και των αποστολικων
δογματων υπερμαχουντι, αναζητησαι τον ζωοποιον σταυρον, και το θεοληπτον
μνημα, και παντας τους αγιους τοπους, και τους αλλους επισκοπους ομοιως
προετρεψατο αιτησασθαι, ει τι συνοραι προς απαρ τισμον εκαστος της ιδιας
Ἐκκλησιας· ην δε εννεα καιδεκατος της βασιλειας αυτου ενιαυτος, οτε εγενετο η
κατα Νικαιαν συνοδος. Μετα ταυτα απεστειλεν ο βασιλευς εαυτου μητερα Ἑλενην
την αξιεπαινον και θεοφιλη εις Ἱεροσολυμα μετα γραμματων και χρη ματων
αφθονιας προς τον Μακαριον Ἱεροσολυ μων, επι αναζητησει του ζωοποιου ξυλου,
και οικοδομηι των αγιων τοπων, αυτης αιτησαμενης της βασιλιδος, φασκουσης
οπτασιαν θειαν εωρακεναι, κελευουσαν αυτηι τα Ἱεροσολυμα καταλαβειν, και τους
αγιους τοπους εις φως αγαγειν χωσθεντας υπο των ανομων, και αφανεις
γενομενους, επι τοσουτους χρονους. Μαθων δε ο επισκοπος αφικομενην την
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλιδα, συν της επαρχιας επισκοποις απηντησε τηι βασιλιδι. Ευθεως δε
παρεκελευσατο τοις επι σκοποις την ζητησιν του ποθουμενου ξυλου ποιησα σθαι.
Ἀπορουντων δε παντων περι του τοπου, και αλλων αλλως εξ υποψιας διηγουμενων,
ο της πολεως επισκοπος παντας παρεκαλει ησυχιαν αγειν, και σπουδαιοτερον ευχην
υπερ τουτου τωι Θεωι προσ φερειν. Τουτου δε γενομενου ευθεως εδειχθη θεοθεν ο
τοπος τωι επισκοπωι, εν ωι ιδρυτο της ακαθαρτου δαι μονος ο ναος και το αγαλμα.
Τοτε η βασιλισσα τηι βα σιλικηι αυθεντιαι χρωμενη, συναγαγουσα πληθος πολ λων
τεχνιτων και εργατων εκελευσεν εκ βαθρων ανατραπηναι τον της δαιμονος ναον,
και τουτου γενομενου ανεφανη το θειον μνημα, και ο τοπος του Κρανιου, και μη
μηκοθεν τρεις σταυροι κεχωσμενοι· επιμελως δε ερευνησαντες ευρον και τους
ηλους. Ἐκειθεν λοιπον αμηχανια και θλιψις κατελαβε την βασιλιδα, επιζητουσαν
ποιος αρα ην ο ∆εσποτικος σταυρος. Ὁ δε επισκοπος δια πιστεως την αμφιβο λιαν
ελυσε. Γυναικι γαρ αῤρωστουσηι των επιφανων, και απεγνωσμενηι υπο παντων, και
τα τελευταια πνεουσηι προσαγαγων εκαστον των σταυρων, τον ζη 4064 τουμενον
ευρεν μονον· ως ηγγισε γαρ η σκια του σωτηριου τηι θανουσηι, η απνους και ακινητος
θειαι δυναμει παραχρημα ανεπηδησε, μεγαληι τηι φωνηι δοξαζουσα τον Θεον. Ἡ δε
βασιλισσα μετα χαρας μεγαλης και φοβου ανελομενη τον ζωοποιον σταυρον, μερος
μεντοι συν τοις ηλοις ανεκομισε προς τον παιδα, το δε λοιπον, γλωσσοκομον
αργυρουν ποιησασα, παρεδωκε τωι επισκοπωι της πολεως εις μνημοσυνον πασαις
γενεαις. Και θεσπισασα εκκλησιαν γενεσθαι εν τωι ζωοποιωι μνηματι και εν τωι αγιωι
Γολγοθα, και εν τηι Βηθλεεμ, ενθα ο Κυριος την κατα σαρκα γεννησιν ετεχθη, και εν
τωι ορει των Ἐλαιων, ενθα ο Κυριος ευλογησας τους μαθητας ανεληφθη, και αλλα
πολλα καλα ποιησασα, ανεστρεψε προς τον παιδα. Ὁ δε μετα χαρας αυτην
υποδεξαμενος, την μεν του τιμιου σταυρου μεριδα εν χρυσηι θηκηι αποθεμενος
παρεδωκε τωι επισκοπωι εις τηρησιν, ενιασιαιαις μνημαις εορταζειν την αναδειξιν
του σταυρου προσταξας. Των δε ηλων τους μεν εις την ιδιαν περικεφαλαιαν
ανεχαλκευσε, τους δε ανεμιξε τωι σαλιβαριωι του ιππου αυτου, ινα πληρωθηι το ρηθεν
υπο του Κυριου δια του προφητου λεγοντος, «Ἐν τηι ημεραι εκεινηι εσται το επι
χαλινον του ιππου αγιον τωι Κυριωι παντοκρατορι.» Ὁ δε βασιλευς εγραψε τωι
επισκοπωι Μακαριωι επισπευδειν την οικοδομην, και αρχοντα του εργου απεστειλε
μετα δαψιλειας χρηματων, παραγγειλας αυτωι φιλοτιμως κτισθηναι τους αγιους
τοπους, ως μη ειναι τοσαυτην καλλονην εν πασηι τηι γηι. Ἔγραψε δε και τοις ηγεμοσι
της επαρχιας, παντοιως συνεπιλαβειν του εργου εκ των δημοσιων πραγματων εν τε
χρημασι και αναλωμασι και υλαις. Ἦν δε τοτε ο βασιλευς φαιδρως αγων της
εικοσαετηριδος την εορτην, ευχαριστων τωι Θεωι υπερ παντων των αγαθων, ων
εποιησεν εν τοις χρονοις της βασιλειας αυτου. Συναγονται δε ετη απο μεν Χριστου
παρουσιας εως της ευρεσεως του σταυρου ετη τριακοσια πεντηκοντα δυο, απο δε
Ἀδαμ εως του Χριστου παρουσιας ετη πεντακισχιλια και τετρακο σια εβδομηκοντα
πεντε. Ἐν δε Αιλιαι τον Μακαριον επισκοπον διεδεξατο Μαξιμωνας· ουτος δε πραος
ανηρ και επισημος· εν γαρ τωι διωγμωι πολλους βασανους υπεμεινε, και τον δεξιον
οφθαλμον εκκοπεις απελυθη. Και εν του τοις τελευται η μακαρια Ἑλενη ετων ουσα
πʹ. πολλα εντειλαμενη τωι παιδι περι της εις Χριστον ευσεβειας. Μαθων δε ο
βασιλευς οτι τελος εσχεν η οικοδομη της νεας Ἱερουσαλημ, εκελευσε τωι επι σκοπωι
καταλαβειν αυτην και συγκροτησαι συν οδον πλειονων επισκοπων και εγκαινιασαι
τους αγιους τοπους. Ουτος δε ην Ευσεβιος ο Νικομηδειας, ο των Ἀρειανων δογματων
αντεχομενος. Ουτος 4065 αναθεματισθεις εν τηι Νικαεων μετα των συνθρο νων
αυτου και εξορισθεις, μετα χρονον δε την φιλανθρωπιαν του βασιλεως εις εφοδιον
λαβοντες, χαρτιον βασιλικον ανηνεγκαν τωι βασιλει, ομνυοντες, οτιπερ
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπογραφουσι τηι εκθεσει της πιστεως, και εν πασιν ακολουθουσι τοις αγιοις
Πατρασιν. Πεισθεις δε τουτοις ο βασιλευς ανεκαλεσατο αυτους εκ της εξοριας, και
τιμης οτι μαλιστα πλειστης ηξιωσε. Σχολαζοντος δε του Κωνσταντινου πολεως
θρονου, ταις οικειαις μηχανιαις χρωμενος τυραννικως κατ εσχεν τον της
βασιλευουσης θρονον ο Ευσεβιος. Ἐπι λαβομενος δε της μειζονος εξουσιας και τους
ομο φρονας αυτου αποκατεστησεν εις τας της Ἐκ κλησιας υπηρεσιας, εξεωσας τους
αξιως διενεργουν τας αυτας. Τουτου δε γενομενου κατα Ἀθανασιου λοιπον
Ἀλεξανδρειας εσχολαζον, πολλας κατ' αυτου σκαιο ριας επινοουντες. Ὁ δε βασιλευς
δικαιον ηγησατο και Ἀθανασιον καλεσαι εις τα εγκαινια των αγιων τοπων. Κελευει
ουν πρωτον εν Τυρωι συνελθειν την συνοδον, και τα κατα Ἀθανασιον διασκεψασθαι,
και ουτω διχα πασης διχοτομιας ορμησαι παντας επι την εορτην. Ἀπεστειλε και τον
αυτου ανεψιον ∆αλ ματιον εποπτην γενεσθαι της συνοδου. Συν ελθοντων δε των
επισκοπων εν Τυρωι, παρην συν αυ τοις και ο της Αιλιας επισκοπος Μαξιμωνας,
αγνοων πανταπασι τα κατα Ἀθανασιου σωρευομενα. Ὡς δε εισηλθεν Ἀθανασιος εις
το συνεδριον, περιεστη σαν αυτωι οι κατηγοροι, μεγαλα και βαρεα αιτιαματα
φεροντες κατ' αυτου, απερ υπεθεντο αυτοις οι παρ οντες δικασται, Ευσεβιος ο
Νικομηδειας και οι περι αυτον. Ἀλλ' ουκ ισχυσαν αποδειξαι, Ἀθανασιου
απολογουμενου, και αραχνης δικην διεσπωντος τα υπ' αυτων προτεινομενα. Εις
μανιαν δε τραπεντες οι κατηγοροι, εφ' οις εφωραθησαν ψευσαμενοι, συν εχεον απαν
το συνεδριον, βοωντες· Ἄρατε τον γοητα, γοητειαι γαρ τινι χρησαμενος παντας
εφιμωσε. Και εφονευθη αν Ἀθανασιος, ει μη ο ανεψιος του βα σιλεως εξηγαγεν
αυτον δια στρατιωτων εκ χειρος αυτων. Λογος δε κρατει, οτι Ἀθανασιος εκειθεν
φυγων, ανηλθεν εις την αγιαν πολιν, και ποιησας ευχην, και τωι αγιωι μυρωι χρισας
και αγιασας τους ευκτη ριους οικους προ της των λοιπων επισκοπων παρ ουσιας,
ουτος κατελαβε τον βασιλεα, παντα τα κατ' αυτου εξειπων. Ὁ δε ακουσας και
θαυμασας των αντιδικων αυτου την πονηριαν, και τιμης μεγιστης αξιωσας αυτον,
μετα γραμματων βασιλικων απεστειλεν επι την Ἀλεξανδρειαν. Παραγενομενοι δε οι
επι σκοποι εις Ἱερουσαλημ, φαιδρως λιαν επετελεσαν την εορτην των εγκαινιων,
του βασιλεως αποστει λαντος κειμηλια και παντοδαπα χρυσα τε και αργυρα, λιθοις
τιμιοις πεποικιλμενα, και περιπετασματα πε ποικιλμενα και πολυτιμα, και χρηματα
ικανα εις 4068 διαδοσιν των πτωχων και φιλοτιμιαν παντων των συν ερχομενων
εις την εορτην. Ὡς δε ηκουσε τα κατα τα εγκαινια των αγιων τοπων ο φιλοχριστος
βασι λευς, πολλα ευχαριστησεν τωι Θεωι, και μαλλον προσ ετεθη τωι Χριστιανισμωι.
Ἦν δε τριακοστον τουτο ετος της βασιλειας αυτου. Νομον δε ευθυς εγραψε μετα
βασιλικου τυπου, ωστε μη δυνασθαι φανηναι Ἰουδαιους εις Ἱεροσολυμα, απο εξ
σημειων κυκλωι. Ἔχαιρε δε επι τηι χαριτι του Θεου, βλεπων και τα βαρβαρα εθνη
προσ τρεχοντα τωι λογωι της αληθειας, και ηδεως υποτασ σομενα τωι βασιλει.
Ἐπιβιωσας δε ετι ετος εν και μηνας ολιγους περιεπεσεν αῤρωστιαι τινι, εν ηι και
βαπτισθεις εν Νικομηδειαι απεθανεν. Ἀνεβαλ λετο δε τουτο εως του τουδε καιρου, εν
τωι Ἰορδανηι ποταμωι τουτου αξιωθηναι ποθων. Ευθυμος δε γενομενος διεθετο
ευσεβως, τους τρεις υιους καταλειψας της αυτου βασιλειας και ευ σεβειας
κληρονομους, τον πρεσβυτερον τον και ομω νυμον αυτου Κωνσταντινον αρχοντα
αναδειξας των εσπεριων μερων. Τον δε δευτερον τον ομωνυμον του παππου
Κωνσταντιου, της Ἀνατολης βασιλεα εχει ροτονησεν, τον δε νεωτερον της Ευρωπης.
Ουδεις δε τουτων παρην εις την αυτου τελευτην. Τελευται δε ο πανευφημος
Κωνσταντινος ο βασιλευς ων ετων εξηκοντα πεντε, εβασιλευσε δε ευσεβως και
θεαρε στως ετη τριακοντα δυο, και καταλειψας την επιγειον βασιλειαν, της
ουρανιου απελαβετο. Το δε τιμιον αυτου λειψανον εν λαρνακι στρατιωται χρυσεωι
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν θεντες, εποιησαν κοπετον μεγαν επ' αυτον θρηνουν τες, ως πατρος φιλοστοργου,
και ου βασιλεως εξουσιαστου στερηθεντες. Καταλαβων δε Κωνσταντιος ο της Ἑυας
βασιλευς, και βασιλικως κηδευσας τον πα τερα, εφ' υψηλου απεθετο εν τηι των
αποστολων Ἐκκλη σιαι εν Κωνσταντινου πολει, ενθα απετεθη η μητηρ αυ του Ἑλενη.
Εις τουτο γαρ ο μακαριος Κωνσταντινος ωικοδομησεν εκεινην την εκκλησιαν, εις το
θαπτεσθαι εκεισε τους βασιλεις και ιερεις, οπως μη ωσι μακραν των αποστολικων
λειψανων. Ἐγενετο δε ημερα της κοιμησεως αυτου εικαδι πρωτηι Μαιου μηνος τηι
προ δεκαμιας καλανδων Ἰουνιων, εν υπατιαι Φηλικιανου και Τατιανου.
Κωνσταντιου δε αρτι κρατησαντος της βασιλειας, προσηλθον αυτωι οι της Ἀρειου
νοσου προσταται, παρακαλουντες αυτον του ομοουσιου το προσρημα εκ του
συμβολου της πιστεως περιελειν. Αιτιον γαρ τουτο 4069 εφασαν γεγονεναι της των
Ἐκκλησιων διαιρεσεως. Ου αρθεντος, ουκ ετι εσται αμφισβητησις περι δογμα των. Ὁ
δε κουφοτητι γνωμης αβασανιστως δεξαμε νος τους λογους αυτων, συνεθετο τουτο
ποιησαι, και παλιν ην ταραχος ουκ ολιγος εν οληι τηι οικου μενηι. Κατ' εκεινον δε τον
καιρον θαυμα γεγονεν εν Ἱε ροσολυμοις παντα λογον υπερβαινον. Ἐπειδη γαρ εν τηι
των δογματων φιλονεικιαι εκκοπη γεγονε των προσ ερχομενων τηι πιστει,
σκανδαλιζομενων επι τηι των ιερωμενων διαφωνιαι, ουρανοθεν εδειξεν ο των θαυ
μασιων Θεος, οτι ουχ ο λογος της εις αυτον πιστεως αιτιος των σκανδαλων, αλλα
των αδοκιμων ιερεων η σκαιοτης και της κακιστης αυτων γνωμης η αδια κρασια.
Τοιγαρουν αφνω φαινεται επανω του αγιου
Γολγοθα ημερας μεσουσης
παμμεγεστατος σταυρος εκ φωτος κατεσκευασμενος, καλυπτων την του ημε τερου
ηλιου λαμπροτητα τηι υπερβοληι του φωτος, ενωπιον παντων των την πολιν
οικουντων, μικρων τε και μεγαλων, πιστων τε και απιστων. Κυριλλος δε ην τοτε ο
των Ἱεροσολυμων επισκοπος, τον ομολογητην Μαξιμωναν διαδεξαμενος. Τουτου
σωζονται κατηχη σεις δεκαοκτω, ευδοκιμως συγγεγραμμεναι, εν αις το αγιον
Συμβολον ερμηνευσας μνημην της του ομοουσιου λεξεως ουκ εποιησατο, των
καταδυνα στευοντων τοτε τας συσκευας υφορωμενος. Ἔμεινε δε ομως συν τοις
αγιοις Πατρασι, συνηγορων αγρα φως τηι Ἐκκλησιαι. Ουτος εγραψε τωι βασιλει Κων
σταντιωι περι του γενομενου σημειου. Ἄμεινον δε τα περι τουτου διδαξει αυτα του
επισκοπου τα γραμ ματα, εχοντα ταδε· «Ἐπι μεν του μακαριου και αοιδιμου πατρος
σου το σωτηριον ευρηται του ζωοποιου σταυρου ξυλον· επι δε σου, ευσεβεστατε
βασιλευ, προγονικη ευσε βειαν επαναγοντος, εικοτως ουκ εκ γης, αλλ' εξ ου ρανου
τα θαυματουργηματα. Ἐν γαρ ταις αγιαις ταυταις ημεραις της Πεντηκοστης, νοναις
Μαΐαις περι τριτην ωραν παμμεγεστατος σταυρος εκ φωτος κατεσκευασμενος εν
ουρανωι υπερανω του αγιου Γολ γοθα και μεχρι του αγιου ορους των Ἐλαιων
εκτεινο μενος εφαινετο, ουχ ενι και δευτερωι μονον φανεις, αλλα παντι τωι της
πολεως πληθει φανερωτατα δει χθεις, ουδ' ως αν τις νομισαι, οξεως η και κατα
φαντασιαν παραδραμων, αλλ' επι πλειοσιν ωραις υπερ γην οφθαλμοφανως
θεωρουμενος, και ταις απαστραπτουσαις μαρμαρυγαις τας ηλιακας ακτινας νικησας.
Ἢ γαρ αν νικωμενος υπ' αυτων εκαλυπτετο, ει μη δυνατωτερας ηλιου τοις ορωσι
παρειχε τας λαμπηδονας, ως απαν εξ αυτης της αγιας Ἐκκλη σιας συνδραμειν το
πληθος, τωι της θεοπτιας φοβωι συσχεθεν εξ ουρανου θεοθεν γεγενημενης.» Και
ταυτα μεν ο επισκοπος.
Ἐκ ταυτης δε παραδοξοποιιας πολλαι χιλιαδες
προσετεθησαν τηι πιστει. Ἕως ωδε περι της ευρε σεως του ζωοποιου σταυρου η
ιστορια εστω,
4072 και μηδεις εαυτον απατατω ματαιολογων ασυμφορα και
μυθοποιιας δι' ονοματων παραξενων παρεισαγα γει τηι υποθεσει. Ουδε γαρ επισκοπος
ετερος γεγονε πωποτε παρα τους προγεγραμμενους, ουδε βασιλευς ετερος Ῥωμαιων,
ουδε ετερωι τροπωι ο τιμιος σταυ ρος ανεκηρυχθη. Ἀπο γαρ Αυγουστου του βασιλεως,
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εφ' ου ο Χριστος κατα σαρκα, (εγεννηθη), εως του μεγαλου Κωνσταντινου τριακοντα
πεντε γεγονασι βασιλεις· ομοιως και απο Ἰακωβου του αδελφοθεου εως της αυτης
βασιλειας τριακοντα πεντε γεγονασιν Ἱεροσολυμων επισκοποι. Την δε σεβασμιον
ημεραν της υψωσεως του τιμιου σταυρου, και των εγκαινιων ωρισαντο οι Πατερες
μετα βασιλικου προσταγματος τελεισθαι ανα ετος εκαστον τηι τεσσαρεσκαιδεκατηι
του Σεπτεμβριου μηνος, ητις εστιν η προς δεκα οκτω Καλανδων Ὀκτωβριων, εις
δοξαν Πατρος, Υιου και αγιου Πνευματος. Ἐπειδη δε χαριτι Θεου κατηντησαμεν τωι
λογωι εις την ευσημον ημεραν της εορτης ημων ητις εστιν αναδειξις του ζωοποιου
σταυρου, φερε καθως οιον τε εστιν, μικρα τι χαιρετησαντες τον σταυρον,
καταπαυσωμεν τον λογον. Χαιροις τοινυν, σταυρε τιμιε. Χαιροις, οτι εν σοι ο Κυριος
Ἰησους Χριστος υψωθη, εν ωι εισι παντες οι θησαυροι της χαρας και της χαριτος.
Σταυρε τιμιε, δια σου γαρ η αενναος χαρα εν ουρανωι και επι γης βραβευεται.
Χαιροις, σταυρε τιμιε, οτι ανωθεν και εξ αρχης ο ∆ημιουρ γος εν πασηι τηι κτισει την
εικονα σου εζωγραφησεν. Χαιρε, σταυρε ενδοξε, οτι πασαι αι δυναμεις των ουρανων
επι τηι σηι υψωσει εξαισιους υμνους ανα πεμπουσι τωι Θεωι. Χαιροις, σταυρε· δια του
γαρ εν πολεσι, και εν νησοις, και εν παντι εθνει, αι Ἐκκλη σιαι ορθοδοξων
τεθεμελιωνται. Χαιρε, σταυρε· δια σου γαρ παν στομα πιστων εις θεολογιαν
ανεωικται. Χαιροις, σταυρε μακαριε· δια σου γαρ αγγελοι συν ανθρωποις επι γης
χορευοντες τον Χριστον ανυμνουσι. Χαιροις, σταυρε· δια σου γαρ εν ουρανοις
ανθρωποι ομοιως συν αγγελοις παριστανται τωι Θεωι, μετα ανεκλαλητου χαρας τον
Ποιητην δοξαζοντες. Χαιρε, σταυρε· δια σου γαρ ο Ἀδαμ της καταρας ελυτρωθη,
σκιρτων και αγαλλιωμενος εις τον παραδεισον, ως εληλυθεν, απολαβων το ιδιον
αξιωμα. Χαιροις, σταυρε· σου γαρ πασα διαβολικη δυναμις καταβεβλη ται, και πασα
δαιμονικη ενεργεια καταπεπατηται. Χαιροις, σταυρε αγιε· δια σου γαρ η αγια και
ομοουσιος Τριας εν παντι τοπωι πιστευεται, και αιδεται, υμνειται, δοξολογειται και
γνωριζεται. Χαι ροις, σταυρε· δια σου γαρ πασα ψυχη Χριστωι πι στευουσα σωζεται.
Χαιροις, σταυρε· δια σου γαρ τα αναφαιρετα αγαθα τοις ανθρωποις δεδωρηται. Και τι
ειπωμεν, 4073 η τι παραλιπωμεν; Πως ανυμνησωμεν την δυναμιν του ∆εσποτικου
σταυρου; Ὦ ονομα σταυρου, εν ωι τα μεγαλεια των του Χριστου μυστηριων
κεκρυπται, αγγελοις αιδεσιμον, και ανθρωποις σεβασμιον! Τι γαρ ερασμιωτερον
ονοματος σταυρου, ηδυτερον Χρι στιανοις; Τι δε τουτου ενεργεστερον εις θαυματουρ
γιαν; Σταυρος Ἐκκλησιας θεμελιος. Σταυρος θειας δυναστειας σημειον. Σταυρος
αγγελων χαρα και δαιμονων πενθος. Σταυρος ολετηρ δαιμονων. Σταυ ρος παντος
κοσμου ο φωστηρ αειφανης και παντο φαης. Σταυρος τειχος ακραδαντον, αῤραγες
και ακα ταπολεμητον πασης της οικουμενης. Σταυρος ιερεων δοξα και κρατος.
Σταυρος στρατοπεδων παντευχια. Σταυρος πολεως φυλακτηριον. Σταυρος διαβολου
πανολεθρια. Σταυρος λαων ευφροσυνη. Σταυρος Χρι στιανων ελπις. Σταυρος
ασθενουντων ιατρος. Σταυρος ευεκτουντων αδιαπτωτος υγιεια. Σταυρος χειμαζο
μενων λιμην. Σταυρος πολεμουμενων ειρηνη. Σταυρος ορθοδοξων καυχημα
καυχηματων. Σταυρος ειδωλολατρειας καταλυσις, και ευσεβειας ανορθωσις.
Σταυρος παρθενιας διδασκαλος, και σωφροσυνης φυλαξ. Σταυρος δικαιων ασφαλεια
και αμαρτωλων μετανοια. Σταυρος μοναζοντων εγκαλλωπισμα, και σεμνως
βιουντων δοξα. Σταυρος νηπιων φυλαξ, και νεων σωφροσυνη, και γεροντων
βακτηρια. Σταυρος πτωχων αδαπανη τος πλουτος, πεπλανημενων απλανης οδηγος.
Σταυ ρος αναπαυσις εν κοποις ημερινοις. Σταυρος εθνων ευταξια και παντος του
κοσμου γαληνη. Και τι ειπω, η τι παραλιπωμεν; η πως σε ανυμνησωμεν, σταυρε
αγιωτατε. Ὅτι σε μονον απο πασης κτισεως ο βασιλευς ηιρετισατο, και ανεδειξεν
οπλον αηττητον κατα του διαβολου και του θανατου. ∆ιο μακαριοι παντες οι
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταξιωθεντες ιδειν την σην αναδειξιν. Συ ει των προφητων το κηρυγμα. Περι σου
γαρ αγαλλιωμενοι οσημεραι κελαδουσι λεγοντες προς τον Θεον, «Ἔδωκας τοις
φοβουμενοις σε σημειωσιν του φυγειν απο προσωπου τοξου.» Συ ει το καυχημα των
αποστολων· αδιαλειπτως γαρ βοωσι δι' ενος αυτων ιεροκηρυκος, «Ἐμοι δε μη
γενοιτο καυχασθαι, ει μη εν τωι σταυρωι του Κυριου.» Συ ει των μαρτυρων στεφος. Συ
ει το καυχημα των εν ορεσι και σπηλαιοις, και ταις οπαις της γης την σαρκα
σταυρωσαντων συν τοις παθημασι και ταις επιθυμιαις. Ὢ της ανεκλαλητου χαρας
∆εσποτικου σταυρου! Ὢ των εν αυτωι ακαταληπτων μυστηριων, και ινα το του
Ἀποστολου φθεγξωμαι, «Ὦ βαθος πλουτου και σοφιας και γνωσεως Θεου, ως
ανεξερευνητα τα κριματα αυτου! «Παρα γαρ του ξυλου νεκρωθεντες, παρα του
ξυλου της κατακρισεως εζωοποιηθημεν. Ὢ της αμετρου χαριτος του δεδωκοτος!
∆εον ουν ημας την πανεορτον ταυτην εορτην συστησασθαι «εν τοις πυκαζουσι, εως
των κερατων του θυσιαστηριου.» Πυκαζοντες δε εισιν, ως φασιν οι περι ταυτα
δεινοι, τα εξ αμελειας η παλαιο 4076 τητος ρυπωθεντα η τα εξ επιμελειας παλιν επι
το τιμαλφεστερον μετακοσμουμενα εις ευφροσυνην των ευοχουντων εν
αγαλλιαμασι. ∆ιατεθωμεν τοινυν, ως προτεταγμεθα, και την συμβασαν ημιν εκ της
ραιθυμιας απεκδυσαμενοι αηδιαν, την φαιδραν ταυτην και πανσεπτον ημεραν της
του ζωοποιου σταυρου μνημης επιτελεσωμεν ελεημοσυναις και πιστεσιν
αποκαθαιροντες αμαρτιας, καθως φησιν η Γραφη, και μετα φοβου, και χαρας ουτω
βοησωμεν, «Ἅγιος ο Θεος, αγιος ισχυρος, αγιος αθανατος, ελεησον ημας, αγια Τριας,
ομοουσιε και ομοθρονε, ελεησον ημας·» ηι πρεπει δοξα, κρατος, μεγαλοσυνη τε, και
μεγαλοπρεπεια εις τους ατελευτητους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


