De sancta trinitate
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ∆ΙΑΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ
ΤΡΙΑ∆ΟΣ, ΕΝ Ω ∆ΙΑΛΕΓΟΝΤΑΙ ΟΡΘΟ∆ΟΞΟΣ ΚΑΙ ΑΝΟΜΟΙΟΣ
ΑΡΕΙΑΝΙΣΤΗΣ.
ΑΝΟΜΟΙΟΣ.
Χριστιανος ει; Ὀρθοδοξος. Και πανυ. Ἀνομ. Τι εστιν ο Χριστιανισμος; Ὀρθ. Ἀλλα το
μεν ην αναγκαιον ειπειν, το δε ουκ ασφαλες. Ἀνομ. ∆ια τι; Ὀρθ. Το μεν γαρ ειπειν,
οτι Χριστου δουλος ειμι, αναγκαιον ειπειν· το δε, τι εστιν ο Χριστιανισμος, ουκ
ασφαλες, εαν μη γνω τις εστιν ο ερωτων· μηποτε ευρεθω βαλλων τα αγια τοις κυσιν,
η τους μαργαριτας εμπροσθεν των χοιρων. Και γαρ, εαν με ερωτησηις, Πιστος ει η κατ
28.1117 ηχουμενος, ετοιμως λεγω ο ειμι· τι δε εστι το ειναι πιστον, ου λεγω, μηποτε
και Ἰουδαιος ηι ο ερω των. Ἀνομ. Ἀλλ' εγω σοι λεγω ο ερωτων σε, οτι Χριστιανος
ειμι. Ὀρθ. Ουκ ηρκεσε σοι το ειπειν εμε, οτι Χριστιανος ειμι· ουδ' εμοι αρκει το ειπειν
σε, οτι Χριστιανος ει· εαν μη μοι ειπηις, τι εστι Χρι στιανισμος. Και τοτε δε ου παντως
ει Χριστιανος· ουδε γαρ το ειδεναι τι εστιν ο Χριστιανισμος, τουτο εστιν ειναι
Χριστιανον· επειδη ουδε το ειδεναι τι εστιν Ἰουδαισμος εστι το ειναι Ἰουδαιον· ουδε
το ειδεναι τι εστιν Ἑλληνισμος, τουτο εστι το ειναι Ἕλληνα. Ἀνομ. Οιδας τον Θεον;
Ὀρθ. Ναι. Ἀνομ.Ὡς αυτος εαυτον οιδεν; Ὀρθ. Ου. Ἀνομ. Ουκουνουκ οιδας αυτον;
Ὀρθ. Οιδα αυτον, ως ενδεχεται ανθρωπου φυσει ειδεναι. Ἀνομ. Ἄλλως ουν αυτον
ισασιν οι ανθρωποι, και αλλως αυτος εαυτον; Ὀρθ. Και πανυ. Ἀνομ. Πως; Ὀρθοδ.
Ὅτι, εαν μη τιτην αυτην τωι Θεωι κτησηται γνωσιν, αδυνατον γνωναι αυτον, ως
αυτος εαυτον οιδε. Την δε αυτην τωι Θεωι κτησασθαι γνωσιν αδυνατον, μη της αυτης
αυτωι οντα ουσιας. Ουκ εσμεν δε της αυτης αυτωι ουσιας. Ουκ αρα την αυτην αυτωι
εχομεν γνωσιν. Ἀνομ. Ἐαν ουν θεληι ο Υιος αποκαλυψαι τινι, ου δυναται; Ὀρθ.
Ἀποκαλυπτει μεν, αλλ' ουχ ουτως αυτωι αποκαλυπτει, ως αυτος εαυτον οιδεν· αλλ'
ως δυναται γνωναι ο κατ αξιουμενος. ∆ιοτι τωι μεν Ἰεζεχιηλ απο οσφυος και ανω
ηλεκτρινος εγνωσθη· τωι δε ∆ανιηλ παλαιος ημερων· τωι δε Ἡσαΐαι καλυπτομενος
υπο των σερα φιμ. Ἀνομοιος. Συ ουν πως αυτον οιδας, ως ηλεκτρι νον, η ως παλαιον
των ημερων; Ὀρθ. Παρ' αυτων μαθων οιδα, οτι υπερ παντα εστι τα γνωρισθεντα
αυτοις. Ει μη γαρ ην υπερ αυτα, ουκ αν διαφορως εφαινετο· και δια τουτο ο
Μονογενης λεγει· «Θεον ουδεις εωρακε πωποτε.» Ἀνομ. Ἄλλο εστι το εωρακεναι,
και αλλο το εγνωκεναι; Ὀρθ. Ἐπι Θεου ουκ εστιν αλλο και αλλο· αυτος γαρ την
θεωριαν επι της γνωσεως ελαβε, λεγων· «Τοσουτον χρονον μεθ' υμων ειμι, και ουκ
εγνωκας με; Φιλιππε, ο εωρα κως εμε εωρακε τον Πατερα μου.» Ἀνομ. Ει οιδας, οτι
υπερ τα φαινομενα εστιν, οιδας τι εστιν. Ὀρθ. Γελοιον λεγεις· μη γαρ, επειδη οιδα,
οτι υπερ τα φαινομενα σωματα εστιν η ψυχη, οιδα και τι εστι ψυχη; Ἀνομ. Ἐγω
ουτως αυτον οιδα, ως αυτος εαυτον οιδεν. Ὀρθ. Τι ουν εστιν ο Θεος; Ἀνομ. Αυτο το
αγεννητον. Ὀρθ. Το ειδεναι, οτι αγεννητος εστι, τουτο εστι το ειδεναι τον Θεον.
Ἀνομ. Και πανυ. Ὀρθ. Ἴσασιν ουν και Ἰουδαιοι και Ἕλνες τουτο. Την αυτην αρα τοις
Ἰουδαιοις και τοις Ἕλλησιν εχεις γνωσιν, τοις μη γινωσκουσιν αυτον. Ὅτι γαρ ο μη
γινωσκων τον Υιον ου γινωσκει τον Πατερα, τα Ευαγγελια ειρηκασιν. Ἀνομ. Ουκ
οιδεν 28.1120 ουν ο Θεος αγεννητον εαυτον; Ὀρθ. Ἀλλ' ου τουτο εστιν αυτου η
ουσια, ο κατειληφαμεν. Ἀνομ. Μιαν λεγεις θεοτητα, και τρεις υποστασεις; Ὀρθ.
Λελυται μεν σου η προτερον γνωσις. Ἀποκρινουμαι δε σοι και ουτως· Ἄλλο εστιν
υποστασις, και αλλο θεοτης· ουχ ως αλλο πραγμα και αλλο, αλλ' ως αλλο τι ση
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαινουσης της υποστασεως, και αλλο της θεοτητος. Ἡ μεν γαρ υποστασις «το ειναι»
σημαινει· η δε θεοτης «το τι ειναι.» Ἀνομ. Οιον, ως τι· Ὀρθ. Ὡς Πετρου, και Παυλου,
και Τιμοθεου τρεις υποστα σεις, και μια ανθρωποτης. Ἀνομ. Ουκουν τρεις θεοι; Ὀρθ.
Μη γενοιτο ειπειν! Ἀνομ. Ει ουτως εισιν αι υποστασεις ως Πετρου, και Παυλου, και
Τιμοθεου, τρεις θεοι· τρεις γαρ ανθρωποι, Πετρος, και Παυ λος, και Τιμοθεος. Ὀρθ.
Κατα τας θειας Γραφας, ουκετι ουδε αυτοι τρεις ανθρωποι. «Ἐν γαρ Χρι στωι Ἰησου
ουκ ενι αρσεν και θηλυ, ουκ ενι Ἕλλην και Ἰουδαιος, ουκ ενι δουλος και ελευθερος·
αλλ' οι παντες εν Χριστωι εν εσμεν.» Ἀνομ. Ουκετι ουν εισι τρεις, Πετρος, και
Παυλος, και Τιμοθεος; Ὀρθ. Τρεις μεν εισιν, αλλ' ου τρεις ανθρωποι. Ἀνομ. Πως;
Ὀρθ. Ὅτι τρεις εισιν ανθρωποι, οταν ανομοιανεχωσι την καρδιαν, ως Ἕλλην, και
Ἰουδαιος, και Χριστιανος· οταν δε το αυτο λεγωσι, και μη εστιν εν αυτοις σχισματα,
τρεις μεν εισιν υποστασεις, εις δε εν Κυριωι, μιαν ψυχην εχοντες και μιαν καρδιαν·
και τρεις μεν εισιν αριθμωι, αλλ' ουχ ετεροτητι φυ σεως η καρδιας. Ἀνομ. Ἐγω τους
τρεις τρεις λεγω. Ὀρθ. Ἐγω δε τρεις λεγω, οταν ηι εν αυτοις σχισμα· εαν δε κατα τας
αγιας Γραφας γενωνται κατηρτισμε νοι εν τωι αυτωι νοι, και εν τηι αυτηι γνωμηι, ενα
λεγω καινον ανθρωπον, μετα του μενειν τας υποστασεις. Ἀνομ. Ἀλλα ταυτα επι
ανθρωπων ειρηται· επι δε Θεου αλλως. Ὀρθ. Ει επι των διηιρημενων σωματικως,
οταν μη ηι σχισμα διανοιας, το εις και το εν κειται εν τηι γραφηι, πολλωι πλεον επι των
αΰλων και των ασωματων. Ἢ τοινυν δος εκει σχισματα, ινα ει πωμεν τρεις θεους,
του μεν τοδε θελοντος, του δε τοδε· η, ει ουκ ενι σχισμα, εις Θεος Πατηρ, και Υιος,
και αγιον Πνευμα, ως εις ανθρωπος οι εν Χριστωι κατηρτισμενοι, καθως γεγραπται.
Ἀνομοιος. Ουκ εστιν ουν διαφορα Πατρος, και Υιου, και αγιου Πνευματος; Ὀρθ. Ἐν
τηι φυσει ου·εν τωι θεληματι ου· εν τωι γενναιν και γεννασθαι, και εκπεμπειν και
εκπορευεσθαι, ναι. Ἀνομ. Τι εστι γενναιν και γεννασθαι, και εκπεμπειν και εκ
πορευεσθαι; Ὀρθ. Ὅτι ο μεν Πατηρ γενναι, τουτεστιν εγεννησεν· ο δε Υιος γενναται,
τουτεστι γεγεννηται· και οτι αυτος ο Πατηρ εκπεμπει το Πνευμα τουτεστιν εξεπεμψε.
Και το Πνευμα εκπορευεται, τουτεστιν, εκ πεπορευται, Ἀνομ. Ἐκπορευεται, ειπε· μη
γαρ και εκπεπορευται; Ὀρθ. Και περι του Υιου, «Γενναι με,» 28.1121 ειρηκε. «Προ»
γαρ «παντων βουνων γενναι με,» ειπεν. Ὥσπερ ουν επι του Υιου το γενναι με,
Ἐγεννησε, νοεις, ουτω και επι του Πνευματος το εκπορευε ται, εκπεπορευται,
νοησον· εθος γαρ εστι γραφικον· ως το, «Ὁ ποιων τους αγγελους αυτου πνευματα,»
τουτεστιν, Ὁ ποιησας· και το, «Ὁ θεμελιων την γην επι την ασφαλειαν αυτης,»
τουτεστι, θεμελιωσας. Ἀνομ. Αυτη εστιν η διαφορα; Ὀρθ. Αυτη. Ἀνομ. Την δε φυσιν
την αυτην λεγεις; Ὀρθ. Την αυτην. Ἀνομ. Και πως δυναται η αυτη φυσις ειναι, ει ο
μεν γενναι, ο δε γενναται; Ὀρθ. Τιθης δε ομως, οτι ο μεν γενναι, ο δε γενναται; Ἀνομ.
Ναι; Ὀρθ. Ει ο μεν γενναι, ο δε γενναται· ο γεννων εκ της αυτου φυσεως γενναι, και ο
γεννωμενος εκ της του γεννων τος φυσεως γενναται. Ἀνομ. Μη γενοιτο μοι ειπειν,
οτι εκ της φυσεως εγεννησεν ο Θεος! Ὀρθ. Ουκουν ουκ εγεννησεν. Ἀνομ. Ἐγεννησε
κτισας; Ὀρθ. Πρωτον αυτον εκτισε, και τοτε εγεννησεν· η πως; Φανε ρωτερον μοι
ειπε. Ου νοω γαρ τι εστιν, εγεννησε κτισας. Ἀνομ. Το γεννημα του Θεου κτισμα
αυτου εστιν, επειδη απλους εστι και ασυνθετος· και ουκ αλλοις γενναι, και αλλοις
κτιζει, αλλ' οις γενναι, του τοις και κτιζει. Ὀρθ. Ει απλους εστι και ασυνθετος, τι
λεγεις, οις και οις; Ἔνθα γαρ το, οις και οις, εκει πολλα. Ει δε ασυνθετος, ουκ αρα
πολλα. Ἀνομοιος. Ουκ εστιν ουν απλους ο Θεος; Ὀρθ. Ἐγω δε και υπερ το απλουν
λεγω. Και γαρ αγγελος απλους εστι, και ψυχη, και το φως· ου γαρ εκ με ρων η μελων
συγκειται. Ἀνομ. Ει τοινυν και υπερ το απλουν εστιν, οις γενναι και κτιζει; Ὀρθ.
Παλιν λεγω, μη λεγε, οις γενναι και κτιζει· το γαρ απλουν οις και οις ουκ εχει· πολλωι
δε πλειω το υπερ απλουν οις και οις ουκ εχει. Ἀνομ. Ὡσαυτως ουν γενναι ο Θεος, και
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωσαυτως κτιζει; Ὀρθ. Ου. Ἀνομ. Ουκουνσυνθετος; Ὀρθ. Μη γενοιτο! Ἀνομ. Ει αλλοις
γενναι και αλλοις κτιζει, συνθετος εστιν; Ὀρθ. Ου λεγω, αλλοις γενναι, και αλλοις
κτιζει, αλλα αλλως γενναι, και αλλως κτιζει. Ἀνομ. Πως γενναι, και πως κτι ζει; Ὀρθ.
Ὑποστασει γενναι, και εντοληι κτιζει. Ἡγαρ εντολη, συνδρομον εχουσα την δυναμιν,
παρ ιστησιν ο βουλεται ο εντειλαμενος· υποστασει δε γεν νων, ουκ ανεχεται
εντολην, ινα μηδεν μεσον ηι του γεννωντος Πατρος και του γεννωμενου Υιου. Ἀνομ.
Μη θελων ουν εγεννησεν; Ὀρθ. Ὁ γεννηθεις ζωσατου γεννησαντος εστιν εικων, και
υπερβαινει την θε λησιν η εικων της υποστασεως. Πρωτον γαρ δει νοειν την εικονα
της υποστασεως, και τοτε το θελειν, η μη θελειν. Της δε υποστασεως εστι γεννημα
και εικων απαραλλακτος ο Υιος· προ του θεληματος νοει την της υποστασεως
εικονα. Ἀνομ. Τι εστιν; Ὑπερβαινει την θελησιν η εικων; Ὀρθ. Ὅτι την ουσιαν, και
ανευ του τοδε θελειν, νοησαι δυνηι· ανευ δε εικονος ου δυ νηι. Ἡ γαρ θελησις και
αρχεται και παυεται· η δε 28.1124 εικων της ουσιας ουτ' αρχεται, ουτε παυεται. Και
αλλως· Θελων εστιν αθανατος, η μη θελων; Ἀνομ. Θελων. Ὀρθ. Προ του ουν
θελησει, ουκ αρα αθανατος. Ἀνομ. Ἀιδιως θελει ειναι αθανατος; Ὀρθ. Και αιδιως
Πατηρ. Ὡς γαρ ου δυνηι ειπειν, οτι μη θελων εστιν αθανατος, ουδ' οτι μη θελων
Πατηρ· και ωσπερ ου προηγειται της αθανασιας θελημα, ουτως ουδε του Υιου· αλλ'
αιδιως εστιν Υιος εκ Πατρος θελοντος γεγεννημενος, εικων της υποστασεως απα
ραλλακτος. Ἀνομοιος. Που γεγραπται, της υποστασεως εστιν εικων ο Υιος; Ὀρθ. Τον
χαρακτηρα της υπο στασεως ουδεν αλλο νοω η εικονα ειναι της υποστα σεως. Ἀνομ.
Ὁ γαρ ανηρ ου γεγραπται εικων και δοξα Θεου; Ὀρθ. Ἀλλ' ουχι χαρακτηρ της
υποστασεως. Ἄλλο δε εστιν εικονα Θεου ειναι, και αλλο χα ρακτηρα υποστασεως
αυτου. Το γαρ εργον του ερ γασαμενου τεχνιτου εχει την εικονα της τεχνης, ουχι δε
της υποστασεως. Ἀνομ. Τι λεγεις ουκ οιδα· σα φεστερον ειπε. Ὀρθ. Του τεκτονος το
βαθρον εχει την εικονα της τεχνης· εαν γαρ ιδω βαθρον, οιδα, οτι υπο τεκτονος
εγενετο· καν ιδω πλοιον, οιδα, οτι υπο ναυπηγου εστι το εργον, του εργασαμενου
εικων και δοξα της τεχνης· ου μην και χαρακτηρ της υπο στασεως. Ου γαρ τον
χαρακτηρα του εργασαμενου εχει το βαθρον η το πλοιον· ο μεν γαρ εστιν ανθρωπος
τηι υποστασει, το δε βαθρον η το πλοιον ου. Ουτω και ο ανθρωπος του θεμενου αυτον
Θεου εικων και δοξα εστι. Και γαρ κατα τον αγιον Σολομωνα· «Ἀνα λογως ο
γενεσιουργος αυτων θεωρειται και δοξαζεται εκ του γεγονοτος·» ου μην χαρακτηρ
εστι της υπο στασεως του πεποιηκοτος, αλλ' η αρα της ενεργειας. Ὁ δε Υιος
χαρακτηρ ενυποστατος. Λεγει γαρ· «Ὁ εωρακως εμε εωρακε τον Πατερα μου·» ουδεις
δε, εωρακως ανθρωπον, ειδε τον Πατερα. Ἀνομ. Που γεγραπται, οτι χαρακτηρ εστι
της υποστασεως ο Υιος; Ὀρθ. Παρα τωι αποστολωι Παυλωι εν τηι προς Ἑβραιους. Ἀνομ.
Ουκ εκκλησιαζεται; Ὀρθ. Ἀφ' ουκατηγγελη το Ευαγγελιον Χριστου, Παυλου ειναι πε
πιστευται η επιστολη· και μετ' αυτης εισιν επιστο λαι ιδʹ αι πασαι του Παυλου. Ἀνομ.
Ἀνεγνως, οτι εν μεν πασαις το ονομα αυτου εμφερεται, εν δε ταυτηι ου; Ὀρθ. Ὅτι
Ἑβραιοις εγραφεν· ησαν δε κατηχηθεντες περι αυτου, οτι αποστασιαν διδασκει· και
ινα μη, σειριασαντες αυτου το ονομα, κλεισωσι την ακοην· δια τουτο απο των
πατερων ηρξατο, λεγων· «Πολυμερως και πολυτροπως παλαι ο Θεος λαλησας τοις
πατρασιν ημων εν τοις προφηταις, επ' εσχατου των ημερων ελαλησεν ημιν εν Υιωι.»
Ὅτι δε αυτου εστιν η επιστολη, φανερον εστι και απο του τελους της επιστολης.
Μεμνηται γαρ και Τιμοθεου, λεγων· «Γινωσκετε τον αδελφον ημων Τιμοθεον
απολελυ 28.1125 μενον, μεθ' ου, εαν ταχιον ερχηται, οψομαι υμας.» Ἀνομοιος. Καν
δωμεν, οτι Παυλου εστιν η Ἐπιστολη, αλλα ο χαρακτηρ της υποστασεως εν τηι
υποστασει εχει το ειναι, ουκ εν ιδιαι ζωηι; Ὀρθ. Ἀλλ' ου μονον ειρηται χαρακτηρ
υποστασεως, αλλα και Υιος, ινα το ενυποστατον νοησωμεν. Ἀπαυγασμα γαρ ειρηται,
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δια το συναιδιως εξ αυτου ειναι· χα ρακτηρ δια την ομοιοτητα της υποστασεως· Υιος
δια το ενυποστατον. Ἀνομ. Και ημεις λεγομεν παντα ειναι εκ του Θεου. Ὀρθ. Ἀλλα
τα μεν εστιν εκ της εντολης αυτου δημιουργικως· ο δε Υιος εκ της υποστασεως
γεννητικως το δε Πνευμα εκπορευτικως. Ἀνομ. Και το Πνευμα εκ της υποστασεως
λεγεις; Ὀρθ. Ἐπει ποθεν; Ἀνομ. Που γεγραπται, οτι ταμεν εκ της εντολης, τα δε εκ
της υποστασεως; Ὀρθ. Ὁ ∆αβιδ λεγει περι των εκ της εντολης· «Αινειτε τον Κυριον
εκ των ουρανων, αινειτε αυτον εν τοις υψιστοις, αινειτε αυτον, παντες οι αγγελοι
αυτου, αινειτε αυτον, πασαι αι δυναμεις αυτου, αινειτε αυ τον, ηλιος και σεληνη,
αινειτε αυτον, παντα τα αστρα και το φως. Ὅτι αυτος ειπε, και εγενηθησαν· αυτος
ενετειλατο, και εκτισθησαν.» Περι δε της γεννησεως του Υιου γεγραπται· «Ἐκ
γαστρος προ εωσφορου εγεννησα σε·» και περι του αγιου Πνευματος, «Ἐν ταις
εσχαταις ημεραις εκχεω απο του Πνευματος μου επι πασαν σαρκα·» και εν αλλοις·
«Πνευμα γαρ παρ' εμου εκπορευεται·» και εν αλλοις· «Τωι Λογωι Κυριου οι ουρανοι
εστε ρεωθησαν, και τωι Πνευματι του στοματος αυτου πασα η δυναμις αυτων.» Ἀνομ.
Ἐκ γαστρος ειπε και στοματος, ουκ εξ υποστασεως. Ὀρθ. Ἐπι Θεου οταν λεγωνται
μελη η μερη, ανθρωποπαθως μεν λεγονται, θεοπρεπως δε νοουνται· ει δε μη, ποιαν
γαστερα σωματικην επι Θεου εχομεν νοησαι; Ἐγω, γαστερα ακουων, το γεννητικον
της φυσεως νοω, και στομα το διδακτικον· και γαρ και επι ανθρωπων εστιν οτε
κεχρηται η Γραφη ταυτηι τηι συνηθειαι, ως οταν λεγηι· «Ἀπο του φοβου σου, Κυριε, εν
γαστρι ελα βομεν, και ετεκομεν πνευμα σωτηριας επι της γης.» Και ενταυθα γαρ ου
γαστερα ημων λεγει την σωματικην, αλλα την της φυσεως γεννητικην δυναμιν.
Ἀνομοιος. Που γεγραπται επι Θεου φυσις; Ὀρθ. Παρα τωι Ἀποστολωι· «Ἀλλα τοτε μεν,
ουκ ειδοτες Θεον, εδουλευσατε τοις μη φυσει ουσι θεοις· νυν δε, γνοντες Θεον,
μαλλον δε γνωσθεντες υπο του Θεου,» φυσει δηλονοτι. Και εν ταις καθολικαις
Ἐπιστολαις γεγραπται· «∆ι' ων τα μεγιστα ημιν και τιμια επαγγελματα δεδωρηται,
ινα γενησθε θειας κοινωνοι φυσεως.» Γινομεθα δε θειας κοινωνοι φυσεως τηι
κοινωνιαι του αγιου Πνευματος. Ἀνομ. Ουκουν 28.1128 και το Πνευμα θειας εστι
φυσεως; Ὀρθ. Ει ημεις τηι κοινωνιαι του αγιου Πνευματος θειας εσμεν φυ σεως, ουχι
το Πνευμα το παρεχομενον ημιν την κοινωνιαν; Ἀνομ. Και το Πνευμα ουν λεγεις
θειας ειναι φυσεως; Ὀρθ. Ουχ απλως θειας ειναι φυσεως, αλλα της ουσιας. Αυτος
γαρ ειπεν ο Πατηρ· «Ἐν ταις εσχαταις ημεραις εκχεω απο του Πνευματος μου επι
πασαν σαρκα·» ο δε Υιος· «Ου γαρ εστε υμεις οι λαλουντες, αλλα το Πνευμα του
Πατρος μου το λαλουν εν υμιν.» Και ο Ἰωβ θειον ειπε το Πνευμα, ουτω λεγων· «Ζηι
Κυριος, ος ουτω με κεκρικε, και ο Παντοκρατωρ ο πικρανας μου την ψυχην· η μην
ετι της πνοης μοι ενουσης, πνευμα δε θειον το περιον μοι εν ρισι, μη λαλησει το
στομα μου αδικα.» Ὁραις, πως της αγιας Τριαδος μεμνηται· «Ζηι Κυριος,» λεγων τον
Υιον· και, «Ὁ Παντοκρατωρ ο πικρανας μου την ψυχην,» τον Πατερα· «Πνευμα δε
θειον το περιον μοι εν ρισι,» το Πνευμα το αγιον. Χριστου γαρ εστιν ευωδια το
Πνευμα· και ωσπερ εκ της ευωδιας δια των ρινων το μυρον γινωσκεται, ουτως και εκ
του Πνευματος Χριστος. «Ουδεις γαρ δυναται ειπειν Κυριον Ἰησουν ει μη εν
Πνευματι αγιωι.» Και οι αποστολοι Χριστου ευωδια ησαν, και εισιν· επειδη και ναοι
του Πνευματος εισι. Λεγει γαρ Παυλος· «Ουκ οιδατε, οτι τα σωματα υμων ναος του
εν υμιν αγιου Πνευματος εστιν, ου εχετε απο Θεου, και ουκ εστε εαυτων. ∆οξασατε
δη τον Θεον εν τωι σωματι υμων.» Ἀνομοιος. Ει αλλως κτιζει ο Θεος, και αλλως
γενναι, συνθετος εστιν; Ὀρθ. Συνθετος μεν ουκ εστι· μη γαρ γενοιτο μοι ειπειν!
υποστασει δε γενναι, και εντοληι κτιζει. Ει δε ως κτιζει, ουτως και γενναι, το κτισμα
αυτου γεννημα αυτου εστιν. Ἀνομ. Και πανυ. Ὀρθ. Ἔκτισε δε τον κυνα· τολμησον
ειπειν τον κυνα εκ γαστρος γεγεννησθαι, και αλλο τι των κτισματων. Ἐγω γαρ λεγω,
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οτι και τον κυνα και παντα τα αλογα μετα και πασης της αλλης κτισεως εκτισεν ο
Θεος· Ειπε και αυτος, οτι και εκ γαστρος αυτα εγεννησεν, ειπερ ωσαυτως κτιζει και
γενναι. Ἀνομ. Ἄλλως ουν κτιζει, και αλλως γενναι; Ὀρθ. Και πανυ. Ἀνομ. Ουκ εστιν
ασυνθετος; Ὀρθ. Ουκειπον, ουκ εστιν ασυνθετος, αλλα και υπερ το ασυνθετον εστιν·
αλλως δε γενναι και αλλως κτιζει. Ἀνομ. Πως οιον τε; Ὀρθ. Ὁ νους ο εν ημιν, οκατ'
εικονα του Θεου γεγονως, ουκ εστιν ασυνθετος; και αλλως γενναι λογον, και αλλως
κτιζει, α κτιζει. Ἀνομ. Πως αλλως γενναι και αλλως κτιζει; καιτοιγε ο νους οις κτιζει,
και γενναι. Ὀρθ. Ψευδος· γενναι γαρ εξ αυτου λογον, κτιζει δε εξ υλης οικιαν, πλοιον,
και οσα τοιαυτα. Ἀνομ. Ουκουν και Θεος εξ υλης κτιζει; Ὀρθ. Τα μεν εξ υλης, τα δε,
μη οντα, υπεστησατο. Ἀνομ. Πως; Ὀρθ. Την υλην και τους 28.1129 ουρανους και τους
αγγελους εξ ουδενος υπεστησατο. Ἀλλ' η βουλησις, συνδρομον εχουσα την δυναμιν,
υπεστησατο οσα ηθελησε· τα δε θνητα ζωα εκ της υλης εποιησεν. Ἀνομ. Τουτο
δεχομαι. Ὀρθ. Τον δε Υιον ουχ απλουν και ασυνθετον λεγεις; Ἀνομ. Ναι. Ὀρθ.
Ουκουν και του Υιου το κτισμα γεννημα λε γεις; Ἀνομ. Ου. Ὀρθ. Ει δια τουτο το
κτισμα του Πατρος, γεννημα λεγεις, επειδη απλους εστι, και το γεννημα κτισμα· εστι
δε και ο Υιος απλους, και αυτου το κτισμα εστι γεννημα· και ευρεθησεται του μεν
Υιου πατηρ ο Πατηρ, της δε κτισεως παππος. Ἀνομ. Ἀλλα του μεν Πατρος το γεννημα
εστι κτισμα, του δε Υιου το κτισμα εστι κτισμα. Ὀρθ. Ἐπειδη απλους εστιν ο Θεος, το
κτισμα αυτου γεν νημα αυτου εστι, και το γεννημα κτισμα· η πως; Ἀνομ. Πανυ. Ὀρθ.
Και του Υιου αρα το κτισμα γεννημα, ασυνθετου οντος· η ουκ αρα δια το ασυνθετον
του Πατρος το γεννημα κτισμα, η το κτισμα γεννημα, καν ηι ασυνθετος. Γεννημα δε
του Πατρος ο Υιος· ουκ αρα κτισμα. Ἀνομ. Ὁ Πατηρτου Υιου αιτιος εστι, της δε
κτισεως ο Υιος. Ὀρθ. Της δε κτισεως ουκ εστιν αιτιος και ο Πατηρ; Ἀνομ. Ἀλλα δια
του Υιου. Ὀρθ. Τιθης δε ολως, οτι αιτιος εστι και της κτισεως; Ἀνομ. Ναι. Παντα γαρ
εκ του Θεου. Ὀρθ. Εισιν ουν αυτου και τα γεννη ματα παντα, κυνες, κορακες, γυπες,
και πασα η κτισις λογικη τε και αλογος. Ἀνομ. Ειπον, οτι δια του Υιου εκτισθησαν·
μονος δε ο Υιος ανευ μεσιτου γεγεννηται, τουτεστιν εκτισται. Ὀρθ. Ἐπειδη μονος εκ
μονου, δια τουτο και γεννημα λεγεις αυτον και κτισμα; η πως; Ἀνομ. Ναι. Ὀρθ. Τα δε
αλλα παντα, επειδη δια του Υιου εγενοντο, κτισματα εισιν, ουκ ετι δε και γεννη
ματα; Ἀνομ. Ουτως. Ὀρθ. Ἡ μεσιτεια τοινυν του Υιου ηλαττωσε την του Πατρος
ενεργειαν. Ἀνομ. ∆ια τι; Ὀρθ. Ὅτι, μονος μονον γεννων, ωσαυτωςκαι γενναι και
κτιζει. Μεσιτευοντος δε του Υιου, ουκ ετι το κτισμα αυτου γεννημα αυτου εστι· και,
ως φαι νεται, επι βλαβηι των αρχων και των εξουσιων, και πασης ομου της κτισεως,
εγεννηθη ο Υιος. Ἀνομ. ∆ια τι; Ὀρθ. Ἔμελλε γαρ απαντα τα κτισματαγεννηματα
αυτου ειναι, ει μη εγεννηθη ο Υιος. Ἀνομ. Ου δια του Υιου ουν εκτισθημεν· Ὀρθ. Και
πανυ. Ἀλλ'ημεις μεν δια του Υιου εκτισθημεν, ο δε Υιος εκ του Θεου γεγεννηται, και
ουκ εκτισται. Ἀνομ. Αυτος λεγει· «Κυριος εκτισε με αρχην οδων αυτου.» Ὀρθ. Και
αυτος λεγει· «Ὤρυξαν χειρας μου και ποδας μου, και διεμερισαντο τα ιματια μου
εαυτοις, και επι τον ιματισμον μου εβαλον κληρον.» Ἀνομ. Τι 28.1132 ομοιον,
«εκτισε με,» και, «ωρυξαν χειρας μου και ποδας;» Ὀρθ. Ὥσπερ το μελλον γινεσθαι
επι του σταυρου, ως ηδη γεγονος ελεγεν· ουτως το μελλον επι της σαρκωσεως, ως
ηδη γεγονος ελεγεν. Ἀμελει γουν ουκ ειπε· Κυριος εκτισε με προ αρχης οδου· αλλ'
επειδη απολλυμενη ην η οδος των αλλων, εμελλε δε ημιν γινεσθαι οδος προσφατος
και ζωσα, δια τουτο λεγει· «Κυριος εκτισε με αρχην οδων αυτου εις εργα αυτου.»
Ἀνομ. «Προ του αιωνος εθεμελιωσε με,» λεγει, «προ του την γην ποιησαι.» Ὀρθ. Ειπε
και συ· «Τεσσαρακοντα ετη ουπω εχεις,» και προ του αιωνος εθεμελιωθης; ιν'
ακουσηις· «Ἀμην, αμην λεγω σοι, προ του τους αιωνας γενεσθαι, εγω ειμι.» Ἀνομ. Και
ην αυτου η σαρκωσις προ του τους αιω νας γενεσθαι; Ὀρθ. Τηι προγνωσει και αυτο το
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πα θος· ωστε λεγειν αυτον· «Ὤρυξαν χειρας μου και ποδας, και εδωκαν εις το βρωμα
μου χολην, και εις την διψαν μου εποτισαν με οξος.» Ἀνομ. Ἀλλ' ου προ του αιωνος
τουτο ελεχθη, αλλ' απο των χρονων ∆αβιδ. Ὀρθ. Και απο των χρονων του υιου
∆αβιδ, τουτεστι Σολομωνος, το, «Κυριος εκτισε με,» ειρη ται. Ἀνομ. Ἀλλα, «Προ του
αιωνος εθεμελιωσε με,» ειρηται. Ὀρθ. «Προ» γαρ «του αιωνος το μυστηριον τουτο
αποκεκρυμμενον ην,» ως ο Παυλος λεγει, «ο νυν εφανερωθη τοις υιοις των
ανθρωπων.» Και οτι αυτος εστι το προ των αιωνων θεμελιωθεν, ακουε αυτου και εν
αλλοις λεγοντος· «Θεμελιον γαρ αλλον ουδεις δυναται θειναι παρα τον κειμενον, ος
εστι Χριστος Ἰησους,» τον λεγοντα· «Προ του αιωνος εθεμελιωσε με.» Χριστος δε
Ἰησους εκτοτε Θεος Λογος κεκληται, εξ ου ο Λογος σαρξ εγενετο· και ελεχθη παρα
του αγγελου· «Καλεσεις το ονομα αυτου Ἰησουν.» Το αρα, «Κυριος εκτισε με,» και,
«Προ του αιωνος εθεμελιωσε με,» περι της σαρκω σεως αυτου ειρηται, του αληθως
προ των αιωνων αποκεκρυμμενου μυστηριου. Ἀνομ. Και πως δυναται γεννησαι εκ
της υπο στασεως αυτου, και μη παθειν; Ὀρθ. Το, πως δυνα ται, μη εξεταζε· το δε, εκ
της υποστασεως, δεδεικται. Ἀνομ. Πως δεδεικται; Ὀρθ. Ὅτι ουκ εστι
κτισμα,δεδεικται. Το δε μη ον κτισμα, η αγεννητον εστιν, η γεννητον, η εκπορευτον
ως εξ αιτιου. Ἀγεννητος δε ουκ εστιν, Υιος ων γεννητος· αρα ουν εκ της υπο
στασεως εστιν. Ἀνομ. Και πως δυναται ειναι εκ της υποστασεως; Ὀρθ. Ει μη εστιν εκ
της υποστα σεως, η κτισμα εστιν, η αγεννητος· αγεννητος δε ουκ εστιν, Υιος ων·
κτισμα ουκ εστιν· ου γαρ ενετειλατο, και εγενετο· αλλα εκ γαστρος αυτον εγεννησεν·
εκ της υποστασεως αρα, και ουκ εξ ουκ οντων εστι, καθ απερ τα κατ' εντολην
υπαρξαντα. Ἀνομ. Παλιν ουν συνθετον νομιζεις τον Θεον, γαστερα λεγων. Ὀρθ Μη
γενοιτο συνθετον ειπειν τον Θεον! αλλα, καθως 28.1133 ανωτερω ειπον, την
γαστερα, ην ειπεν η Γραφη, του Θεου, εγω το γεννητικον της υποστασεως νοω. Και
γαρ και εφ' ημων κεχρηται, ως προαποδεδεικται, η Γραφη τηι συνηθειαι ταυτηι,
λεγουσα· «Ἀπο του φοβου σου, Κυριε, εν γαστρι ελαβομεν, και ωδινησα μεν, και
ετεκομεν Πνευμα σωτηριας.» Ἐν γαστρι λεγων, ουχι την σωματικην, αλλ' εν αυτηι τηι
υποστασει. Ἀνομ. Παρ' ολιγον με πειθεις ομοουσιαστην γενεσθαι. Ὀρθ. ∆ωσοι σοι ο
Θεος Χριστιανον γενεσθαι· οταν γαρ ομολογησηις ομοουσιον τον Υιον τωι Πατρι, τοτε
Χριστιανος εγενου. Ἀνομ. Ὁμοουσιον τι εστι; θελω γαρ και τουτο μαθειν. Μη ο
αυτος εστιν ο Υιος και Πατηρ; Ὀρθ. Μη γενοιτο ειπειν! Ἀνομ. Τι ουν εστιν; αληθως
γαρ θελω μαθειν. Ὀρθ. Ὁμοουσιον εστιν, ο τον αυτον επιδεχεται λογον της ουσιας·
οιον ανθρωπος ανθρωπου ουδεν διαφερει, καθο ανθρωπος εστιν· αγγελος αγγελου
ουδεν διαφερει, ηι αγγελος εστιν· ουτω και Θεος Θεου ουδεν διαφερει, ηι Θεος εστιν.
Ἀνομ. Ουδεν ουν διαφερει ο Πατηρ του Υιου; Ὀρθ. Ἐν τωι Θεον και Πατερα ειναι, ου·
εν τωι Πατερα και Υιον ειναι, ναι· οτι ο μεν εγεννησεν, ο δε γενναται· και τουτο εστι
το ομοουσιον. Ἀνομ. Ἐν ουδενι ουν αλλωι διαφερει ο Πατηρ του Υιου; Καιτοι
γεγραπται· «Τι με λεγεις αγαθον ειναι; Ουδεις αγαθος ει μη εις ο Θεος.» Ὀρθ. Ουκ
εστιν ουν αγαθος ο Υιος; Ἀνομ. Αυτος ειπε· «Τι με λεγεις αγαθον; Ουδεις αγαθος ει
μη εις ο Θεος.» Ὀρθ. Ὁραις, οτι καλως ειπον, οταν ομολογησηις ομοουσιον τον Υιον
τωι Πατρι, τοτε Χριστια νος γινηι; Ἀνομ. Ἐγω πιστευω, οτι Χριστιανος ειμι. Ὀρθ.
Χριστιανος ει ης, ουκ ελεγες, οτι αγαθος ουκ εστιν ο Υιος. Ἀνομ. Ουκ ειπον, οτι
αγαθος ουκ εστιν, αλλ' οτι αυτος ειπεν· «Ουδεις αγαθος ει μη εις ο Θεος.» Ὀρθ. Και
διαφερειν λεγεις τον Πατερα εν τηι αγαθοτητι, του Υιου; Ἀνομ. Αυτος ειπε· «Τι με
λεγεις αγαθον; Ουδεις αγαθος ει μη εις ο Θεος.» Ὀρθ. Ουκ ειπε· Μη με λεγε αγαθον,
αλλα, «Τι με λεγεις αγαθον;» Ἀνομ. Και τις η διαφορα του, Μη με λεγε αγαθον, και
του, Τι με λεγεις αγαθον; Ὀρθ. Πολλη. Ἀνομ. Ποια; Ὀρθ. Το, Μη με λεγε
αγαθον,αρνησις εστιν αγαθοτητος· το δε, «Τι με λεγεις αγαθον;» αντι του, Ἵνα τι με
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγεις αγαθον, μη ομολογων με Θεον; ως το, «Τι δε με καλειτε, Κυριε, Κυριε, και ου
ποιειτε, α λεγω;» Ἐπειδη ως ανθρωπωι ψιλωι αυτωι προσηλθεν, απλως διδασκαλον
ονομαζων, δια τουτο λεγει· «Τι με λεγεις αγαθον,» μη πιστευων, οτι Θεος ειμι;
«Ουδεις γαρ αγαθος ει μη εις ο Θεος.» Ἀνομ. Και ημεις λεγομεν, οτι αγαθος εστιν,
αλλ' ουχ ουτως αγαθος, ως ο Πατηρ. Ὀρθ. Καιτοι ουκ ειρηται, Ουδεις αγαθος, ει μη
εις ο Πατηρ· αλλ' «Ουδεις αγαθος, ει μη εις ο Θεος.» Πως δε και διαφερειν λεγεις την
αγαθοτητα του Πατρος της αγαθοτητος του Υιου; 28.1136 Ἆρα μη μεμιχθαι πονηριαν
τηι αγαθοτητι του Υιου νομιζεις, και δια τουτο διαφερειν την του Πατρος αγαθοτητα;
Ἀνομ. Μη γενοιτο! ου λεγω μεμιχθαι πονηριαν τηι του Υιου αγαθοτητι, αλλα την του
Πα τρος αγαθοτητα διαφερειν της του Υιου. Ὀρθ. Ἀλλα αγαθοτης αγαθοτητος ουδεν
διαφερει, ηι αγαθοτης εστιν. Ἀνομ. Ου διαφερει η του Θεου αγαθοτης της εν ημιν
αγαθοτητος; Ὀρθ. Ἔστι γαρ εν ημιν αγαθοτης αλλη τις παρ' αυτον τον Θεον. Ἀνομ.
Οι Ἰουδαιοι ουν και Ἕλληνες τον Θεον εν εαυτοις εχουσιν; Ὀρθ. Ἀλλ' ουδε ο απλως
λεγομενος Χριστιανος εν εαυτωι εχει τον Θεον, αλλ' εκεινος εχει ο υποπιασας το
σωμα και δουλαγωγησας, ωστε δυνασθαι λεγειν· «Ἐπει δοκιμην ζητειτε του εν εμοι
λαλουντος Χριστου.» Ὁ γαρ τοιουτος ακουει παρα του Χριστου· «Ὁ αγαθος αν
θρωπος εκ του αγαθου θησαυρου της καρδιας προφερει τα αγαθα.» Ἀνομ. Ει εστιν
αγαθος ανθρωπος ο προ φερων εκ της καρδιας τα αγαθα, πως ουδεις αγαθος ει μη εις
ο Θεος; Ὀρθ. Ὅτι ο Θεος ου κατα μετοχην αγαθοτητος εστιν αγαθος, αλλ' αυτος
εστιν αγαθοτης· ο δε ανθρωπος μετοχηι αγαθοτητος εστιν αγαθος. Ἀνομ. Και οι
αγγελοι ουκ εισιν αγαθοι τηι φυσει; Ὀρθ. Τηι φυσει, ου· μετοχηι, ναι. Το γαρ ον τηι
φυσει αγαθον, ο εστι τηι φυσει, ου τρεπε ται. Ἀνομ. Οιον τι; Ὀρθ. Ἄνθρωπος τηι φυσει
ουτρεπεται· ου γαρ γινεται αλλο τι τηι φυσει· τηι δε προαιρεσει τρεπεται· τον γαρ
αυτον οψει ποτε πονη ρον, ποτε αγαθον· ως Παυλον, ποτε μεν διωκτην, ποτε δε
ευαγγελιστην· και τον αυτον ποτε μαθητην, ποτε προδοτην, ως τον Ἰουδαν· και
αγγελους, ποτε μεν πονηρους, ποτε δε αγαθους. Ἀνομ. Και γαρ οι αγγελοι ποτε
πονηροι, και ποτε αγαθοι; Ὀρθ. Ἡ Γραφη ειπεν· «Ει γαρ αγγελων αμαρτησαντων ουκ
εφεισατο.» Ει δε ημαρτον, δηλον, οτι εξεπεσον της αγαθοτητος. Και καθολου πασα η
αξια του Θεου κτισις μετοχηι αγαθοτητος λεγεται και εστιν αγαθη· ο δε Θεος, φυσει
ων αγαθος, αυτος εστιν αγαθοτης· διο και ουδεις αγαθος, ει μη εις ο Θεος. Ἀνομ. Και
ο Υιος ουν ουτως εστιν αγαθος, ως ο Πατηρ; Ὀρθ. Και πανυ. Ἀνομ. Και πως δυναται
λεγεσθαι «Ουδεις αγαθος, ει μη εις ο Θεος,» Υιος και Πατηρ ει Θεος; Ὀρθ. Εις Θεος
Υιος και Πατηρ, ου τηι υποστασει, αλλα τωι αυτωι λογωι της ουσιας· ως παντες
ανθρωποι εν Χριστωι εις, ου τηι υποστασει, αλλα τωι λογωι της ουσιας και ταις
συμφωνιαις. Ἀνομ. Ἄλλο γαρ εστιν ουσια, και αλλο υποστασις; Ὀρθ. Ἄλλο και αλλο,
ουχ ως πραγμα. Ἀνομ. Ουκουν συνθεσις, Ὀρθ. Ἄλλο και αλλο, ειπον· ουχ ως πραγμα
αλλο και αλλο, αλλ' ως αλλο τι σημαινουσης της υποστασεως, και αλλο τι της
ουσιας· ως ο κοκκος του σιτου λεγεται, και εστι σπερμα και καρπος ουχ ως πραγμα
28.1137 αλλο και αλλο· αλλο δε τι σημαινει το σπερμα, και αλλο τι καρπος· οτι το
μεν σπερμα του μελλοντος γεωργιου εστι σπερμα· ο δε καρπος του παρελθοντος
γεωργιου εστι καρπος. Ἀνομ. Τι σημαινει η ουσια, και τι η υποστασις; Ὀρθ. Ἡ ουσια
την κοινοτητα σημαινει· και ει τι εστιν ιδιον της ουσιας, τουτο κοινον εστι των
υποστασεων των υπο την ουσιαν· η δε υποστασις ιδιο τητα εχει, ητις ουκ εστι κοινη
των της αυτης ουσιας υποστασεων, μετα του και αριθμον επιδεχεσθαι. Ἀνομ. Ἡ γαρ
ουσια ουκ εχει ιδιοτητα; Ὀρθ. Ουτε ιδιοτητα εχει, μη ουσαν κοινην των της ουσιας
υπο στασεων· ουτε αριθμον πληθυντικον επιδεχεται, μια ουσα. Το δε αριθμον
πληθυντικον επιδεχομενον παν τως ιδιοτητα εχει· και το εχον ιδιοτητα αριθμον επι
δεχεται. Αυτη γαρ η ιδιοτης τον αριθμον εισαγει. Ἀνομ. Ου νοω, ο λεγεις· ειπε
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σαφεστερον. Ὀρθ. Λεγεις ειναι του Πατρος την ουσιαν αθανατον, και αφθαρτον, και
αορατον, και δημιουργον, και Θεον; Ἀνομ. Ναι. Ὀρθ. Και τον Υιον λεγεις ομοιως
αθανατον, και αφθαρτον, και αορατον, και δημιουργον, και Θεον; Ἀνομ. Ναι. Ὀρθ.
Ὥσπερ ουν λεγεις του Πατρος την ουσιαν αθανατον, αφθαρτον, αορατον, δη
μιουργον, ουτω και του Υιου λεγεις την αυτην ουσιαν; Ἀνομ. Ναι. Ὀρθ. Τον Υιον ου
λεγεις Πατερα; Ἀνομ. Ου. Ὀρθ. Ουκ αρα της ουσιας εστιν ιδιον το Πατηρ, αλλα της
υποστασεως. Ἀνομ. Πως; Ὀρθ. Ὅτι τα μεν της ουσιας ιδια, ομοιως εισι κοινα του
Πατρος, και του Υιου, και του αγιου Πνευματος· το δε Πατηρ ου κοινον· ουκ αρα της
ουσιας ιδιον το Πατηρ, αλλα της υποστασεως. Ει δε αλλο της υποστα σεως το ιδιον,
και αλλα της ουσιας ιδιωματα, ου ταυτον εστι σημαινομενον ουσια και υποστασις.
Ἀνομ. Ουκ εστιν ιδιον του Πατρος το αγεννητον; Ὀρθ. Ουκ εστιν. Ἀνομ. Ἔστιν ουν
των οντων αλλο τι αγεννητον; Ὀρθ. Ναι. Ἀνομ. Τι; Ὀρθ. Γεννητον εστι το πατερα
εχον, και αγεννητον το μη πατερα εχον; Ἀνομ. Ναι. Ὀρθ. Το Πνευμα το αγιον Πατερα
εχει; Ἀνομ. Ου. Ὀρθ. Ουκουν και αυτο αγεννητον· ουκ αρα ιδιον του Πατρος το
αγεννητον. Ἀνομ. Ἀλλ' ο Πατηρ και αγεννητος εστι και αγενητος. Ὀρθ. Ουδε το
αγενητον ιδιον εστι του Πατρος, αλλα κοινον εστι Πα τρος, και Υιου, και αγιου
Πνευματος. Ἀνομ. Πως; Ὀρθ. Ἀγενητον εστι το γενεσιουργον μη εχον· η πως; Ἀνομ.
Ναι. Ὀρθ. Το δε γενεσιουργον εχον γενητον εστιν. Ουτε δε Υιος γενεσιουργον εχει,
ουτε Πνευμα (δεδεικται γαρ εκ γαστρος ο Υιος, και εκ στοματος το Πνευμα). Ουκ αρα
ιδιον του Πατρος το αγενητον. Ἀνομ. Τι ουν αλλο ιδιον εστι του Πατρος ει 28.1140
μητε το αγεννητον ιδιον αυτου εστι, μητε το αγενη τον· Ὀρθ. Του Πατρος ιδιον το,
Πατηρ· του Υιου ιδιον το, Υιος· του Πνευματος του αγιου, το Πνευμα Θεου αγιον
ειναι. Ἀνομ. Ὁ γαρ Πατηρ ουκ εστιπνευμα αγιον; Ὀρθ. Και ο Πατηρ πνευμα αγιον
εστιν, αλλ' ου Πνευμα Θεου. Της ουν υποστασεως του Πατρος ιδιον το, Πατηρ·
ουδαμως γαρ ο Πατηρ Υιος· και της υποστασεως του Υιου ιδιον το, Υιος· ου δαμως
γαρ ο Υιος Πατηρ· και της υποστασεως του Πνευματος του αγιου ιδιον το ειναι
Πνευμα Θεου αγιον· ουδαμως δε το Πνευμα του Θεου το αγιον, Πατηρ η Υιος. Ἡ δε
ουσια Πατρος, και Υιου, και αγιου Πνευματος, κοινη· ομοιως γαρ αθανατος, ομοι ως
αφθαρτος, ομοιως αγια, ομοιως αγαθη. Και δια τουτο λεγομεν μιαν ουσιαν, τρεις
υποστασεις. Ἀνομ. Που γεγραπται, οτι το Πνευμα, Θεου λεγεται; Ὀρθ. Παυλος ο
αποστολος λεγει· «Ουδεις γαρ οιδεν ανθρωπων τα του ανθρωπου, ει μη το πνευμα
του ανθρωπου το εν αυτωι· ουτως και τα του Θεου ου δεις οιδεν ει μη το Πνευμα του
Θεου.» Ἀνομ. Το Πνευ μα του Θεου λεγει αυτον τον Θεον. Ὀρθ. Ἀναγνωθι τον
Ἀποστολον, ινα ακουσηις λεγοντος ουτως· «α οφθαλμος ουκ ειδε, και το ους ουκ
ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, α ητοιμασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν
αυτον· ημιν δε και Θεος απεκαλυψε δια του Πνευματος αυτου· το γαρ Πνευμα παντα
ερευναι, και τα βαθη του Θεου. Τις γαρ οιδεν ανθρωπων τα του ανθρωπου, ει μη το
πνευμα του ανθρωπου; ουτω και τα του Θεου ουδεις εγνω, ει μη το Πνευμα του
Θεου.» Ἀνομ. ∆ια τι δε μη και τρεις ουσιας ειπωμεν; Ὀρθ. Ὅτι αναγκη τωι αριθμωι την
ιδιοτητα δοθηναι· η δε ιδιοτης ετεροτης· η δε ετεροτης της ουσιας ετε ροουσιον ποιει·
το δε ετεροουσιον ουχ ομοιως εστιν αθανατον, ουχ ομοιως αφθαρτον, ουχ ομοιως
αγιον, ουχ ομοιως ατρεπτον. Ὁμοιως δε Πατηρ και Υιος και αγιον Πνευμα,
αθανατον, αγιον, ατρεπτον. Μια αρα ουσια Πατρος, και Υιου, και αγιου Πνευματος.
Ὅταν δε λεγωμεν τρεις υποστασεις Πατρος, και Υιου, και αγιου Πνευματος, το
αληθες ειναι λεγομεν των ιδιοτητων την διαφοραν εν τηι υποστασει, ουχι δε και εν
τηι ουσιαι. Ἀνομ. Λεγεις δε ολως διαφοραν επι Πατρος, και Υιου, και αγιου
Πνευματος; Ὀρθ. Την διαφοραν ταυτην λεγω, το τον Πατερα μη ειναι Υιον, μηδε τον
Υιον Πατερα μηδε το Πνευμα το αγιον Πα τερα η Υιον· ινα μη ονοματα ψιλα νομισηις
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακουων Πατερα, και Υιον, και αγιον Πνευμα, αλλ' υποστασεις αληθως ουσας και
υφεστωσας· οταν δε λεγωμεν μιαν ουσιαν, οτι οπερ αν νοησωμεν ειναι του Πατρος
την ουσιαν, τουτο εστιν ο Υιος, τουτο και το του Πατρος αυτου Πνευμα· περι ου
αυτος ο Υιος ειπεν· «Ου γαρ εστε υμεις οι λαλουντες, αλλα το Πνευμα του Πατρος
υμων το λαλουν εν υμιν.» Και δια τουτο 28.1141 ειρηται· «Ουδεις αγαθος, ει μη εις ο
Θεος·» αγαθου οντος του Πατρος, και του Υιου, και του αγιου Πνευ ματος, ου μετοχηι
αγαθοτητος, αλλ' ουσιας ταυτοτητι. Ἀνομ. Ἀγαθον γαρ λεγεις και το Πνευμα; Ὀρθ.
῾προφητης ∆αβιδ λεγει· «Το Πνευμα σου το αγαθον οδηγησει με εν γηι ευθειαι.» Ἀνομ.
Και ανθρωποι λεγονται αγαθοι. Ὀρθ. Ναι, αλλα μετοχηι αγαθοτητος. Ἀνομ. Και το
Πνευμα λεγω. Ὀρθ. ∆υναται ουν και αποβαλειν την αγαθοτητα, ως ο Ἰουδας, και ως
ο δια βολος; Ἀνομ. Ἐαν θελησηι, ναι. Ὀρθ. Μη μοι ειη κατεναντι Κυριου ασεβησαι,
ωστε καν εις νουν τουτο λαβειν! Ἀνομ. Ουτως ουν αγαθον λεγεις το Πνευμα, ως τον
Πατερα και τον Υιον; Ὀρθ. Και πανυ· και γαρ αυτο ου μετοχηι αγαθοτητος αγαθον
εστιν, αλλ' αυτοαγαθον, ηγουν αγαθοτης, εστιν. Ἀμελει Ματθαιος μεν ο
ευαγγελιστης λεγει ειρηκεναι τον Κυριον· «Ει ουν υμεις, πονηροι οντες, οι δατε
δοματα αγαθα διδοναι τοις τεκνοις υμων, ποσωι μαλλον ο Πατηρ υμων ο ουρανιος
δωσει αγαθα τοις αιτουσιν αυτον;» ο δε Λουκας· «Ει ουν υμεις, πονηροι οντες, οιδατε
δοματα αγαθα διδοναι τοις τεκνοις υμων, ποσωι μαλλον ο Πατηρ ο ουρανιος δω σει
Πνευμα αγιον τοις αιτουσιν αυτον;» Ἀκουεις, ει ωτα εχεις, οτι οι ευαγγελισται
ταυτον γινωσκοντες ειναι το Πνευμα τηι αγαθοτητι, και την αγαθοτητα τωι Πνευματι·
ο μεν «τα αγαθα» αυτο το Πνευμα ειπεν, ο δε το Πνευμα αυτα «τα αγαθα.» Ἀνομ.
Ουκουν και Θεος εστι το Πνευμα; Ὀρθ. Ἀντιθετον, ου. Ἀνομ. Τι θελει ειναι
αντιθετον; Ὀρθ. Το αντιτεταγμενον τωι θεληματι του Πατρος. Το δε Πνευμα ουκ
αντιτετακται, αλλ' εκ της θεοτη τος εστι· και δια τουτο λεγομεν μιαν θεοτητα Πα
τρος, και Υιου, και αγιου Πνευματος. Ἀνομ. Μια ουν υποστασις. Ὀρθ. Ου. Ἀνομ. Ει
μια εστι θεοτης, μια και εστιν υποστασις. Ὀρθ. Ει ᾔδεις την δωρεαν του Θεου,
εγινωσκες, οτι θεοτης το «ειναι» κοινον ταις υποστασεσι σημαινει, υποστασις δε το
«ειναι,» ουσια δε «την ταυτοτητα.» Ὡς ανθρωπο της, το τι ειναι κοινον· υποστασις
δε το ειναι· ουσια δε η ταυτοτης· ου γαρ πασα υποστασις θεοτης, ουδε πασα
υποστασις ανθρωποτης. Ει δε ου πασα υποστασις ανθρωποτης, ουδε πασα υποστασις
θεο της, ουκ αρα ταυτον σημαινει υποστασις θεοτητι και ανθρωποτητι. Ἀνομ. Ἡ
ανθρωποτης ουχ υφεστηκεν; Ὀρθ. Ναι, εν ατομοις θεωρουμενη. Ἀνομ. Ουκουν και
υποστασις εστιν. Ὀρθ. Ειπον, εν ατομοις θεωρουμενη. Ἀνομ. Τι εστιν ατομον, και τι
εστιν ανθρωποτης; Ὀρθ. Ἄτομον εστιν, η καθ' εκαστον ημων υποστασις·
ανθρωποτης δε η της ουσιας κοι νοτης. Ἀνομ. Και τις η διαφορα κοινοτητος και
υποστασεως; Ὀρθ. Ὅτι η μεν ση υποστασις ουκ εστι παντων ανθρωπων· η δε
ανθρωποτης κοινη παν 28.1144 των ανθρωπων. Ἀνομ. Ἡ εμη υποστασις ουκ εστιν
αλλο η ανθρωποτης; Ὀρθ. Ου. Ἀνομ. Πως ουν; Ὀρθ. Ὅτι η μεν ανθρωποτης κοινη
παντων ανθρωπων, η δε υποστασις η ιδιοτης εκαστου. Ἀνομ. Ἡ υποστασις του
Πατρος ουκ εστι θεοτης; Ὀρθ. Ναι. Ἀλλ' η θεοτης το τι ειναι σημαινει, η δε υποστασις
το ειναι. Ἀνομ. Και η υποστα σις του Υιου ουκ εστι θεοτης; Ὀρθ. Ναι. Ἀνομ. ∆υο ουν
θεοτητες. Ὀρθ. Ου. Ἀνομ. Πως ουν; Ὀρθ. Ου γαρ αλλη και αλλη θεοτης εστιν. Ἀνομ.
Ἄλληκαι αλλη υποστασις εστιν. Ὀρθ. Ἀλλ' ουχι το αυτο σημαινειν ειπον θεοτητα
και υποστασιν· η γαρ υποστασις το ειναι, η δε θεοτης το τι ειναι· ως γαρ ουκ εισι δυο
ανθρωποτητες Πετρου και Παυλου, ουδε δυο θεοτητες Πατρος και Υιου. Ἀνομ.
Ουκουν ουχι η υποστασις του Πατρος; Ὀρθ. Ἡ μεν υποστασις του Πατρος και θεοτης,
και η υποστασις του Υιου και θεοτης· ουχι δε, επειδη δυο υποστασεις εισι, δυο και
θεοτητες. Ἀνομ. Πως ουχι; Ὀρθ. Ὅτι και αθανασια υποστασις του Πατρος, και
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αθανασια υποστασις του Υιου, και ου δυο αθανασιαι. Ἀνομ. Και ουκ εισι δυο
αθανασιαι; Ὀρθ. Ου. Ἀνομ. Πως; Ὀρθ. Ὅτμη διαφορος εστιν αθανασια· αθανασια γαρ
αθανα σιας ουδεν διαφερει, ηι αθανασια εστιν. Ἀνομ. Ειπερ αληθως αλλη υποστασις
εστι Πατρος και Υιου, πως ουχι αλλη και αλλη αθανασια; Ὀρθ. Ἄλλη και αλλη
υποστασις εστι Πατρος και Υιου, αλλ' ουχι αλλη και αλλη αθανασια. Και γαρ και
ημεις αλλην και αλλην εχομεν υποστασιν, αλλ' ουχι αλλην και αλλην
ανθρωποτητα. Και η υποστασις Πετρου ανθρωπος εστι, και η υποστασις Παυλου
ανθρωπος εστι· και δυο εισιν υποστασεις, και ου δυο ανθρωποτητες. Και αλλην και
αλλην υποστασιν εχομεν, ουχι δε αλλην και αλλην αθανασιαν, ην δια του ενος
βαπτισματος ελαβομεν. Ει γαρ αλλη και αλλη αθανα σια, αλλο και αλλο βαπτισμα,
και αλλη και αλλη πιστις, και ουκ εστιν «εις Κυριος, μια πιστις, εν βαπτισμα.» Ἀνομ.
Ἀλλα η ημετερα υποστασις αλλη εστι παρα την αθανασιαν και το βαπτισμα· αρα και
η του Θεου υποστασις αλλη εστι παρα την αθανασιαν. Ὀρθ. Ου. Ἀλλα αυτη η
υποστασις και αθανασια εστι· και ου μονον αθανασια, αλλα και αφθαρσια, και
δικαιοσυνη, και αγιασμος, και απολυτρωσις, και κυ ριοτης, και δυναμις. Και ουκ εστι
κατα συνθεσιν ταυτα ο Θεος, αλλα κατα διαφορους επινοιας λεγομε νος· αθανασια
μεν δια το ατελευτητον· αφθαρσια δε, δια το αλυτον· δικαιοσυνη δια το ισον· αγια
σμος δια το φυλαττειν απο αμαρτιας· απολυτρωσις δια το σωζειν εκ φθορας την
ζωην ημων· κυριοτης, δια το παντων κρατειν· δυναμις, δια το μηδεν αυτωι
αντικεισθαι. Ταυτα δε παντα και περι την υποστα 28.1145 σιν του Υιου θεωρειται,
ομοιως τωι Πατρι, και ου μεθεκτως· και δια τουτο δυο μεν υποστασεις λεγο μεν
Πατρος και Υιου, μιαν δε θεοτητα, δυναμιν, κυριοτητα, και αθανασιαν, και
αφθαρσιαν, και οσα τοιαυτα. Ἀνομ. Ουκουν και αγεννησιαν μιαν λεγεις. Ὀρθ.
Ἀγενητον μεν λεγω και τον Υιον, ουκ αγεννητον δε. Ἀνομ. Ἄλλο γαρ εστιν
αγενητον, και αλλο αγεννητον; Ὀρθ. Και πανυ. Ἀνομ. Πως; Ὀρθ. Ὅτι το μεν
γεννητον εστι το εκ της υποστασεως γεννωμενον, και δια τουτο εκ γαστρος λεγομε
νον· το δε γενητον το εκ της εξουσιας του γενεσιουρ γου. «Παντα γαρ οσα ηθελησεν,
εποιησεν.» Ἐποιησε δε πως; «Ειπεν, και εγενηθησαν· ενετειλατο, και εκτισθησαν.»
Ἀνομ. Ουκ ηρωτησα, τι εστι γεννητον, και τι γενητον· αλλ' ει αλλο εστι το αγενητον,
και αλλο το αγεννητον. Ὀρθ. Ει το γεννητον εστι το εκ της υποστασεως και εκ
γαστρος, το μη ον εκ γαστρος, ηγουν εκ της υποστασεως, αγεννητον εστι· και ει το
γενητον εκ της εξουσιας εστι κατ' εντολην, το αγενητον το μη κατ' εντολην
υπαρχον, αλλ' η αναιτιον ον, η εκ της υποστασεως του αγεννητου. Ἀνομ. ∆υο ουν
αγενητα λεγεις; Ὀρθ. Ἐγωκαι Πατερα, και Υιον, και αγιον Πνευμα αγενητα λεγω,
αλλ' ουκ απατορα τρια, ουδε αναιτια· αλλα τον μεν Πατερα, και απατορα, και
αναιτιον, και αγενητον. Και γαρ ουτε Πατερα εχει ο Πατηρ, ουτε γενεσιουργον, ουτε
αιτιον του ειναι ως εξ υποστα σεως. Ὁ δε Υιος Πατερα μεν εχει, γενεσιουργον δε ουκ
εχει· ου γαρ εγενετο, αλλ' εγεννηθη. Το δε Πνευμα το αγιον Πατερα ουκ εχει, ου γαρ
εγεννηθη· γενεσιουργον ουκ εχει, ου γαρ εγενετο· αιτιον δε εχει τον Θεον, ου
Πνευμα εστι, παρ' ου και εκπορευεται. Ἀνομ. Τα γαρ αλλα πνευματα ου παρ' αυ του
εκπορευεται; Ὀρθ. Και ημεις εκ του Θεου εγεν νηθημεν· «Ὅσοι γαρ αυτον ελαβον,»
γεγραπται, εδωκεν αυτοις εξουσιαν τεκνα Θεου γενεσθαι, οι ουκ εξ αιματων, ουδε εκ
θεληματος σαρκος, αλλ' εκ Θεου εγεννηθησαν.» Ἀλλ' ωσπερ ημεις, εκ Θεου
γεννηθεντες, ουκ εκ γαστρος της υποστασεως εγεν νηθημεν, ουτω και τα
εκπορευομενα πνευματα εκ του Θεου, ουκ εκ του στοματος της υποστασεως αυ του
εισι. Το δε Πνευμα το αγιον εκ του στοματος της υποστασεως εστι Πνευμα· «Τωι γαρ
λογωι Κυριου οι ουρανοι εστερεωθησαν, και τωι Πνευματι του στοματος αυτου πασα η
δυναμις αυτων.» Και ο Πατηρ λε γει· «Ἰδου ο Παις μου, ο αγαπητος μου, εις ον
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευδοκησεν η ψυχη μου. Θησω το Πνευμα μου επ' αυτον.» Ἀνομ. Ει και ο Υιος εκ της
υποστασεως, και το Πνευμα εκ της υποστασεως, εισιν αδελφοι; Ὀρθ. Μη γενοιτο!
ουδεις τουτο λεγει. Πως γαρ μονογενης ο Υιος, ει δυο εισιν αδελφοι· Ἀνομ. Πως ουν
και ο Υιος εκ της υποστασεως και το Πνευμα, και ου δυο 28.1148 αδελφοι; Ὀρθ. ∆ια
τουτο ο Υιος ου μονον εκ της υποστασεως, αλλα και εκ γαστρος ειρηται· και το
Πνευμα ου μονον εκ της υποστασεως, αλλα και Πνευμα στοματος ειρηται· ινα η
διαφορα μη κατα τον εκ της υποστασεως λογον γενηται, αλλα κατα τον εκ γαστρος
και στοματος. Ἀνομ. Ἄλλο ουν στομα, και αλλο γαστηρ, και αλλο υποστασις, Ὀρθ.
Ουκ αλλο και αλλο, ως πραγμα, ως τριτωνυμον τι. Ἀνομ. Ἀλλ' ως τι; Ὀρθ. Ὡς αλλτι
σημαινουσης της υποστασεως, και αλλο της γαστρος, και αλλο του στοματος. Ἀνομ.
Τι σημαινει η υποστασις, και τι το στομα, και τι η γαστηρ; Ὀρθ. Ἡ υποστασις το ειναι
σημαινει· η γαστηρ το γεννη τικον· το στομα το διδακτικον. Πως δε γενναι τον Υιον ο
Θεος, ου πολυπραγμονω· και πως εκπεμπει το Πνευμα, ομοιως ου πολυπραγμονω·
αλλα πιστευω, οτι και ο Υιος γενναται αῤρητως και απαθως, και το Πνευμα
εκπορευεται αῤρητως και απαθως. Ἀνομ. Ἔνθα στομα, και γαστηρ, και υποστασις, τι
αλλο εστιν η συνθεσιν ειπειν; Ὀρθ. Συνθεσιν ου ποιουσι τα ονοματα· ουδε γαρ
παντως επι μελων λεγονται. Ἀνομ. Το στομα ουκ εστι στομα; και η γαστηρ ουκ εστι
γαστηρ; Ὀρθ. Ου παν στομα το αυτο στομα, ουδε πασα γαστηρ η αυτη γαστηρ· ουδε
γαρ παν στομα εστι μελος, ουδε πασα γαστηρ παντως εστι μελος. Ἀνομ. Και πως
δυναται στομα μη ειναι στο μα, και γαστηρ μη ειναι γαστηρ; Ὀρθ. Ἡ Γραφη
πολλαχου στομα μαχαιρας ωνομασε· και ουδεις ουτω μεμηνεν, ωστε λεγειν μελος
εχειν την μαχαιραν, ο καλειται στομα· αλλα αυτο το αναλωτικον της μα χαιρας
στομα ωνομασε· και, εκ ποιας δε γαστρος εκπορευεται κρυσταλλος, ειπουσα, ου
σωματικην γαστερα επιζητει· και προσωπον πυρος ειπουσα, ουκ ανθρωποειδες λεγει
το πυρ, και το μεν αυτου μελος ειναι προσωπον, το δε πυρ· και προσωπον γης
ειπουσα, ουκ ανθρωποειδη λεγει την γην. Ἀνομ. Που γαρ ειρηται προσωπον εχειν
την γην; Ὀρθ. «Ἔσται ο φευγων, ως ο φευγων απο προσωπου πυρος,» παρα τωι
προφητηι γεγραπται. Και εν τηι Γενεσει ο Καιν λεγει· «Ει εκβαλληις με σημερον απο
προσωπου της γης, και απο του προσωπου σου κρυβησομαι.» Ἀνομ. Ἀλλ' οταν επι
ζωων λεγηται ταυτα τα ονοματα, μελη σημαινουσιν· επι δε των αναισθητων
καταχρηστικως. Ὀρθ. Ου δοκει σοι η ψυχη ζωον ειναι; Ἀνομ. Και πανυ. Και γαρ και
αγγελος ζωον εστι, και παντα τα πνευματα· δια γαρ τουτο και τα σεραφιμ ζωα
λεγονται και, «Ὁ Θεος, εν μεσωι δυο ζωων γνωσθησηι,» γεγραπται. Ὀρθ. Ἐαν ουν
λεγηι ο Θεος· «Ἄνοιξον το στομα σου, και πληρωσω αυτο,» ποιον λεγει στομα; Ἐαν δε
ο ∆αβιδ εν τωι ριηʹ ψαλμωι· «Το στομα μου ηνοιξα, ειλκυσα Πνευμα, οτι 28.1149 τας
εντολας σου ηιρετισαμην,» ποιον λεγει στομα; Ἐαν δε λεγηι ο Ἰωβ· «Ἀληθινον δε
στομα εμπλησειγελωτος,» ποιον λεγει στομα; Ποιωι δε στοματι εβοα Μωσης ακουων·
«Τι βοαις προς με;» Τις δε ουκ οιδεν, οτι και σιωπωντων ακουει ο Θεος, στεναγμοις
αλαλητοις βοωντων; Ποιαν δε γαστερα ο προφητης λεγει· «Ἀπο του φοβου σου,
Κυριε, εν γαστρι ελα βομεν, και ωδινησαμεν, και ετεκομεν πνευμα σωτη ριας επι της
γης;» Ὥσπερ ουν η ψυχη και γαστερα εχειν λεγεται, και στομα, και οφθαλμους, και
ωτα, και παντα τα αλλα μελη του σωματος, και ου συγκειται εκ μελων· ουτως, οταν
ακουσηις επι Θεου, του αληθως ασωματου, στομα η γαστερα, μη συνθεσιν νοει, αλλα
γαστερα το γεννητικον, στομα το διδακτικον, οφθαλμους το κατανοητικον, ωτα το
ακουστικον. Και δια τουτο εκ γαστρος ειρηται ο Υιος, επειδη γεγεννηται· και δια
τουτο Πνευμα στοματος το Πνευμα, επειδη διδακτικον. Και ωσπερ ου λεγεις
γεννητον το Πνευμα, ινα μη δυο υιους ειπηις· ουτως μη λεγε αυτο γενητον, ινα μη εν
των γενητων ειπηις, και αναγκασθηις και δουλον ειπειν δια τον ειρηκοτα Προφητην,
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οτι «Τα συμπαντα δουλασα.» Ἀνομ. Ειπον και εν αρχηι του λογου, παρ' ολιγον με
πειθεις ομοουσιαστην γενεσθαι. Ὀρθ. Γενοιτο σε ειπειν, Χριστιανον γενεσθαι!
Γενομενος γαρ Χριστιανος, επιγνωσηι, οτι ομοουσιον δει λεγειν απο των θειων
Γραφων διδαχθεις. Ὅσα γαρ ιδια εισι Θεου, ταυτα κοινα Πατρος, και Υιου, και αγιου
Πνευματος. Ἀνομ. Πως ειρηται παρα τωι αγιωι Ἀποστολωι, οτι μονωι Θεωι αδυνατον
εστι το ψευσασθαι; Ὀρθ. Τουτο δε επι Πατρος, και Υιου, και αγιου Πνευ ματος
λεχθησεται. Ὃ γαρ εστιν ιδιον της φυσεως, τουτο κοινον των υποστασεων. Ἀνομ.
∆υναται δε ψευσα σθαι τα σεραφιμ; Ὀρθ. Ει μη δυναται ψευσασθαι, ουκετι μονος ο
Θεος αψευδης εστιν. Ἀνομ. Ουκ ειπεν, οτι μονωι Θεωι αδυνατον το ψευσασθαι, αλλ'
οτι αδυ νατον Θεωι ψευσασθαι. Ὀρθ. Παν ο τι γενητον εστιν, δυναται ψευσασθαι· και
δια τουτο και ο διαβολος, εν μεσωι των χερουβιμ ων, εδυνηθη ψευσασθαι. Και τουτο
εστι των λογικων δυναμεων η τροπη, το ψευσασθαι. Θεος δε, ατρεπτος ων, και
αψευδης εστι· και ωσπερ μονος ατρεπτος εστι, και μονος αθανατος, και μονος
αορατος, και μονος αφθαρτος, ουτως και μονος αψευδης· τουτο δε κοινον εστι Πα
τρος, και Υιου, και αγιου Πνευματος. Ἀνομ. Πως ουν ειρηται περι του Πνευματος, οτι
ου λαλησει αφ' εαυτου, αλλ' οσα ακουσει, λαλησει, ειπερ της αυτης εστι φυσεως;
Ὀρθ. Τουτο γαρ εστιν, ο δεικνυσι και αυτο αψευδες ειναι, και της αυτης φυσεως ον.
Ἀνομ. Πως; Ὀρθ. Ὅτι παν το γενητον, εαν ηι λογικον, οτεθελει, και αφ' εαυτου λαλει,
επειδη και ιδιον εχει θελημα, ο κατασιγαζει, ινα το του Θεου θελημα 28.1152 ειπηι. Το
δε Πνευμα ουχ ουτως, αλλ' ως Πνευμα Θεου, ταυτο θελημα εχει τωι Θεωι· και τουτο
εστι το, «Ου λαλησει αφ' εαυτου.» Και γαρ και περι εαυτου ο Υιος ειπεν, οτι «Ἀπ'
εμαυτου ποιω ουδεν, αλλα καθως εδιδαξε με ο Πατηρ, ταυτα λαλω.» Ἆρα ουν ο
Λογος ο του Θεου, η σοφια η του Θεου, ουκ ᾔδει τι λαλησει; Μη γενοιτο τουτο
ανθρωπον Χριστιανον λογισασθαι! αλλ' ινα γνωμεν ημεις το ταυτο της φυσεως, και
το αδιαιρετον του θεληματος, ταυτα διδασκομεθα· ει δε μη, Παυλος μεν λεγει· «Περι
δε των παρθενων επι ταγην Κυριου ουκ εχω, γνωμην δε διδωμι ως ηλεη μενος·» ο δε
Υιος εντολην λαμβανει, τι ειπηι, και τι λαλησει, και το Πνευμα ου λαλει αφ' εαυτου.
Ἀνομ. Ουκ εχει ουν ιδιον θελημα το Πνευμα. Ὀρθ. Ἐναντιον του Θεου, μη γενοιτο!
ουδε ποτε γαρ θελει τα του Θεου, ποτε δε τα εαυτου· αλλ' ει τι θελει Πνευμα το
αγιον, τουτο του Θεου εστι θελημα· και ει τι θελει ο Θεος, τουτο θελημα εστι του
Πνευ ματος. Ἀνομ. Οι γαρ προφηται, ουκ ει τι θελει ο Θεος, θελουσιν; Ὀρθ. Ου
παντοτε· εσθ' οτε γαρ και αφ' εαυτων ελαλουν. Μωσης γαρ πρωτος ελεγεν·
«Ἰσχνοφωνος και βραδυγλωσσος εγω ειμι, και ουκ εισακουσεται μου Φαραω·» και
το, «∆εομαι σου, προχειρισαι αλλον,» τι σημαινει η αλλο θελημα εν εαυτωι ειναι, ο
εκολασεν, ινα το του Θεου ποιησηι; Και Ἀαρων και Μαρια αφ' εαυτων κινουμενοι
εγογγυσαν κατα Μωσεως, οτε ελεπριασεν η Μαρια, και ωργισθη θυμωι Κυριος.
Ἱερεμιας, παραιτουμενος την προφητειαν, ελεγε· «Νεωτερος ειμι εγω, και ου
δυναμαι προφητευειν.» Και ο Ἰωνας εις τοσουτον παρηιτησατο, ως και δοξαι φευγειν
απο προσωπου Κυριου. Και ο ∆αβιδ, το θελημα το εαυτου ποιησας, και αριθμων τον
λαον, επιτιμαται. Σιωπω γαρ τα κατα τον Ουριαν τον Χετταιον. Και παντα γαρ τα
λογικα κτισματα ποτε τα εαυτων λαλουσι, ποτε τα του Θεου· το δε Πνευμα ουχ
ουτως· ου γαρ ποτε τα του Θεου, και ποτε τα εαυτου· ουδε γαρ εστιν αλλο τι εν αυτωι
θελημα, επειδη ουδε εν τωι Υιωι, αλλ' εν εστι θελημα Πατρος, και Υιου, και αγιου
Πνευμα τος. Και δια τουτο ειρηται περι του Πνευματος· «Ου λαλησει αφ' εαυτου·»
και περι του Υιου, οτι «Ἀπ' εμαυτου ποιω ουδεν, αλλα καθως εδιδαξε με ο Πατηρ,
ταυτα λαλω·» ουκ επειδη ουκ οιδε λαλησαι τι, αλλ' οτι ουκ αλλο θελει ο Πατηρ, και
αλλο θελει ο Υιος, και αλλο το Πνευμα. Ἀνομ. Ει και μη παντοτε οι προφηται τα του
Θεου ελεγον, ως εδειξεν ο λογος, αλλ' οι αποστολοι ουδε ελαλουν αφ' εαυτων, αλλα
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντοτε τα του Θεου. Ὀρθ. Ἡ Γραφη ημας εδιδαξεν, οτι οι αποστολοι ελα 28.1153
λουν αφ' εαυτων. Ἀνομ. Πως; Ὀρθ. Ἐαν ουνακουσηις Παυλου λεγοντος περι των
αποστολων, «Ἀλλ' οτε ειδον, οτι ουκ ορθοποδουσι προς την αληθειαν του
Ευαγγελιου, ειπον τωι Κηφαι εμπροσθεν παν των» (τα δε επομενα οιδας, ει φιλολογος
ει), τι αλλο λογιζηι, η το αφ' εαυτων τι λελαληκεναι και πε ποιηκεναι, οπερ ουκ ην
θεοπνευστον; Και περι εαυτου δε λεγει· «Ουδεν γαρ εμαυτωι συνοιδα· αλλ' ουκ εν
τουτωι δεδικαιωμαι.» Το δε Πνευμα ουχ ουτως· και δια τουτο ειρηται, οτι «Ου
λαλησει αφ' εαυτου.» Ἀνομ. Ἀλλα και παντες ανθρωποι ποτε μεν τα εαυτων
λεγουσιν, και ποτε δε τα του Θεου· αλλ' οι αγγελοι παντοτε τα του Θεου λεγουσιν.
Ὀρθ. Ουδε τουτο αληθες. Ει γαρ παντοτε τα του Θεου ελεγον, ουκ αν ημαρτον, ωστε
λεγεσθαι· «Ει γαρ αγγελων αμαρτησαντων ουκ εφεισατο.» Ἀνομ. Ἀλλα και ει ποτε
ημαρτον τινες των αγγελων, αλλ' εισιν αγγελοι αναμαρτητοι. Ὀρθ. Ου ζητουμεν, ει
εισιν αγγελοι αναμαρτητοι, αλλ' ει δυνανται αμαρτησαι. Και γαρ και ημεις εως νυν
ουκ απεθανομεν, και εσμεν θνητοι τωι δυνασθαι αποθανειν, ου τωι ηδη
αποτεθνηκεναι· εγχω ρει γαρ και μη αποθανειν τινα ημων, ως τον Ἠλιαν. Καν μη τις
δε ημων αποθανηι, αλλ' η φυσις αυτη θνητη εστιν. Ὥστε και των αγγελων αι
μυριαδες ουκ εψευσαντο, αλλ' εφυλαξαν τα του Θεου λογια· αλλ' εδειχθη αυτων η
φυσις τρεπτη, και λαλουσα αφ' εαυτης, το τινας αυτων τραπηναι και λαλειν αφ'
εαυτων. Το δε Πνευμα το αγιον ου λαλει αφ' εαυτου. Ου γαρ εστι γενητης φυσεως,
ωστε και δυνασθαι τραπηναι. Ἀνομ. Ποθεν γαρ, οτι ου δυναται τραπηναι το Πνευμα;
Ὀρθ. Το παρεχον αλλοις την ατρεψιαν, αναγκη ατρεπτον ειναι τηι φυσει. Ἀνομ. Εισι
γαρ ουν και αλλα ατρεπτα. Ει γαρ παρεχει αλλοις το Πνευμα την ατρεψιαν, αυτα
εκεινα, οις παρεχει το Πνευμα την ατρεψιαν, ατρεπτα εισιν. Ὀρθ. Ἀλλα τα μεν εισι
μετοχηι ατρεπτα, τα δε τηι φυσει, ως το πυρ φυσει εστι καυστικον, το δε υδωρ κατα
παραθε σιν του πυρος καυστικον γινεται. Ουτως το μεν Πνευμα φυσει εστιν
ατρεπτον, οι δε μετεχοντες αυτου κατα μετ οχην ατρεπτοι. Ἀνομ. Μη θελεις ειπειν
οτι και αυτο το Πνευμα Πατηρ εστιν; Ὀρθ. Μη γενοιτο! Ἀνομ. Ει παντα τα ιδια του
Πατρος, και του Πνευματος εισι και του Υιου κοινα, οφειλει και Πατηρ ειναι το
Πνευμα και Υιος. Ὀρθ. Ουκ ειπον· Τα ιδια του Πατρος, και του Υιου και του
Πνευματος εισι κοινα· αλλα, Τα ιδια της ουσιας του Θεου, του Πατρος και του Υιου
και του αγιου Πνευματος εισι κοινα· οιον το αφθαρτον, το αθανατον, το
αναλλοιωτον, το αψευ δες, και οσα τοιαυτα. Ἀνομ. Ἄλλος ουν εστιν ο Θεος, και
αλλος ο Πατηρ; Ὀρθ. Μη γενοιτο! αλλα το, Θεος, την φυσιν δηλοι, το δε Πατηρ, την
σχεσιν 28.1156 την προς τον Υιον. Ὅσα ουν ιδια εισι της φυσεως, ταυτα κοινα των
της αυτης ουσιας υποστασεων. Ἀμε λει και της μεγαλωσυνης του Θεου ουκ εστι
περας, ειρηται παρα τωι προφητηι· τουτο δε αν τις ειποι και περι του Υιου, και περι
του Πνευματος· ουτε γαρ της μεγαλωσυνης του Υιου εστι περας, ουτε της
μεγαλωσυνης του Πνευματος. «Που» γαρ «πορευθω απο του Πνευματος σου; και απο
του προσωπου σου που φυγω;» Των δε κτισματων απαντων και περας εστι και
ποσοτης. ∆υναμαι γαρ νοησαι τον Γα βριηλ, ενθα ουκ εστιν ο Ῥαφαηλ· Πατερα δε και
Υιον και αγιον Πνευμα, πανταχου και εν πασι και δια παντων νοω Ἀνομ. Καγω
λεγω, οτι πανταχου και εν πασι και δια παντων εστι Πατηρ και Υιος και αγιον
Πνευμα. Ὀρθ. Τουτο ουν εστιν ομοουσιον, ο τον αυτον επιδεχεται λογον της ουσιας.
Ἀνομ. Ου λεγεις ουν μειζονα τον Πατερα του Υιου; Ὀρθ. Ὡς Θεον Θεου, ου· ως
Πατερα δε Υιου ενανθρωπησαντος. Ἀμελει ουκ ειπεν· Ὁ Θεος μειζων μου εστιν· αλλ',
«Ὁ Πατηρ μειζων μου εστιν.» Ἀνομ. Τηι θεοτητι ουν ισον λεγεις τον Υιον του
Πατρος; Ὀρθ. Και πανυ· και γαρ και ο Ἀποστολος λεγει· «Τουτο φρονεισθω εν υμιν, ο
και εν Χριστωι Ἰησου· ος, εν μορφηι Θεου υπαρχων, ουχ αρπαγμον ηγησατο το ειναι
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ισα Θεωι.» Ἀνομ. Ὃ ουν αυτος ουχ ηρπασε, συ δια τι διδως αυτωι; Ὀρθ. Ὅτι ουχ
ηρπασεν, αλλ' εχει τηι φυσει· και εχων τουτο, «εαυτον εκενωσε, μορφην δουλου
λαβων.» Ποιος γαρ ην επαινος τωι μη εχοντι το ισον, και μη αρπαζοντι; Ει γαρ τουτο
επαινος, επαινεθησεται ομοιως και ο ουρανος, και ο Γαβριηλ, και ο Ῥαφαηλ, και
εκαστος των αγγελων, και εκαστος των αρχαγγελων, οτι μη ηρπασαν το ειναι ισα
Θεωι. Ἀνομ. Ἡμεις λεγομεν Πατερα, και Υιον, και αγιον Πνευμα, ως επισκοπον, και
πρεσβυτερον, και διακονον. Ὀρθ. Ἀλλ' ωσπερ επισκοπος ουκ ων, ανθρωπος δε ων,
την αυτην εχει φυσιν τωι επισκοπωι· ομοιως και ο διακονος, ουτε πρεσβυτερος, ουτε
επισκοπος ων, της αυτης μεντοι εστι φυσεως· ουτως ουν λεγεις και αυτος τον Υιον
Πα τερα μεν μη ειναι, της δε αυτης φυσεως τωι Πατρι· και το Πνευμα δε του Θεου,
Υιον μεν μη ειναι μητε Πατερα, της δε αυτης ειναι φυσεως τωι Πατρι. Τι ουν απαταις
τους ακουοντας, μη ειδως α λεγεις, ου λεγεις δε τρεις φυσεις ανομοιους ως αγγελον,
και ανθρωπον, και ιππον; Ἀνομ. Ουτω λεγω· εαν γαρ τουτο μη ειπω, ομοουσιαστης
28.1157 εγενομην. Ὀρθ. Ἔγνως ουν, οτι ο λεγων τον Πατερα ως επισκοπον, και τον
Υιον ως πρεσβυτερον, και το Πνευμα ως διακονον, ομοουσιον λεγει. Ουτω δε λεγων
σαυτον Χριστιανον ενομισας μεχρι του παροντος. Ει δε τουτο ο λεγων ου κεκριται
σοι ειναι Χριστιανος, σαυτον αρα κατεκρινας, και εκ του στοματος σου εκριθης μη
ων Χριστιανος. Ἀνομ. Ὁ λεγων ουν ομοουσιον Χριστιανος ουκ εστιν; Ὀρθ. Ὁ λεγων
ομοουσιον Χριστιανος εστιν· ο δε νομιζων μη ειναι Χριστιανον τον λεγοντα
ομοουσιον, και αυτος λεγων, ευρεθησεται εαυτον κατακρινων, ως ο κακος δουλος
εκεινος, ο εκ του ιδιου στοματος κατα κεκριμενος. Ἀνομ. Πως γαρ αυτο λεγων
ευρεθην; Ὀρθ. Ειπας οτι, Ἡμεις λεγομεν Πατερα, και Υιον, και αγιον Πνευμα, ως
επισκοπον, πρεσβυτερον, και διακονον. Ἀνομ. Ὁμολογωι ειρηκεναι, ως επισκοπον,
πρεσβυτερον, και διακονον. Ὀρθ. Ἀλλ' επισκοπος, πρεσβυτερος, και διακονος
ομοουσιοι εισιν· ομοουσιον αρα Πατερα, και Υιον, και αγιον Πνευμα ωμολογηκας.
Ἀνομ. Θελεις ουν ειπειν, οτι, ωσπερ κονδιτος οινος κερασθεις, ουτως εστι Πατηρ,
Υιος, και αγιον Πνευμα; Ὀρθ. Ουδε οιδας, οτι συ τουτο λεγεις; Ἀνομ. Πως; Ὀρθ. Ὅτι
αλλην φυσιν λεγειςτου Πατρος, και αλλην του Υιου, και αλλην του αγιου
Πνευματος, ως οινου και μελιτος και πεπερεως. Ἡμεις δε λεγομεν· Ἐαν ηι ο Πατηρ
οινος ευφραινων καρδιαν, και ο Υιος οινος ευφραινων καρδιαν, και το Πνευμα οινος
ευφραινων καρδιαν εστιν, ηι ο Πατηρ υπερ μελι και κηριον. Ὑμεις αρα και ουχ ημεις,
κονδιτωι παρεβαλλετε τον Πατερα και Υιον και το αγιον Πνευμα, οι ανομοιους τας
φυσεις εισηγουμενοι.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ∆ΙΑΛΟΓΟΣ Βʹ ΠΕΡΙ ΑΓΙΑΣ
ΤΡΙΑ∆ΟΣ, ΕΝ Ω ∆ΙΑΛΕΓΟΝΤΑΙ ΟΜΟΙΩΣ ΟΡΘΟ∆ΟΞΟΣ ΚΑΙ ΑΝΟΜΟΙΟΣ
ΑΡΕΙΑΝΙΣΤΗΣ. ΑΝΟΜΟΙΟΣ.
Πασι τοις νουν εχουσιν ομολογουμενον εστιν, οτι το εκ τινος ον μεταγενεστερον
εστι του εξ ου εστιν, ως εξ αιτιου. Ὀρθοδοξος. Ου παντως. Ἀνομ. Συ ουκ ει εκ του
πατρος σου, και μετα τον πατερα 28.1160 σου; Ὀρθ. Ἐγω μεν εκ του πατρος μου ειμι,
και μετα τον πατερα μου ειμι, και εκτος του πατρος μου ειμι· το δε φως εκ του ηλιου
εστι, και ουδε μετα τον ηλιον εστιν, ουδε εκτος του ηλιου εστιν, αλλα μετα του
ηλιου, και εν τωι ηλιωι, και συν τωι ηλιωι· και η ευωδια εκ του μυρου εστι, και ουτε
μετα το μυ ρον, ουτε εκτος του μυρου, αλλα μετα του μυρου, και εν τωι μυρωι, και συν
τωι μυρωι· και το νοειν εκ του νου εστι, και ουτε μετα τον νουν, ουτε εκτος του νου,
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα μετα του νου, και εν τωι νωι, και συν τωι νωι· και το θελειν εκ του θελοντος εστι,
και ουτε εκτος του θελοντος, ουτε μετα τον θελοντα, αλλα μετα του θελοντος, και εν
τωι θελοντι, και συν τωι θελοντι· και η σοφια εκ του σοφου εστι, και ουτε μετα τον
σοφον, ουτε εκτος του σοφου, αλλα μετα του σοφου, και εν τωι σοφωι, και συν τωι
σοφωι· και η δυναμις εκ του δυνατου, και ουτε μετα τον δυνατον, ουτε εκτος του
δυνατου, αλλ' εν τωι δυνατωι, και μετα του δυνατου, και συν τωι δυνατωι. Ουτω
τοινυν και τον Υιον του Θεου εκ του Θεου νοουμεν, και ου μετα τον Θεον, ουτε
εκτος του Θεου, αλλα μετα του Θεου, και εν τωι Θεωι, και συν τωι Θεωι. Ἀνομ. Ἀλλα το
απαυγασμα, και το νοειν, και το θελειν, και η σοφια, και η δυναμις, ουκ εστιν ουσια
ενυποστατος· ο δε Υιος του Θεου ουσια εστιν εν ιδιαι υποστασει. Ὀρθ. Και εν τουτωι
των σωματικων υιων το ασυγκριτον εχει, οτι εγω μεν, υιος ων του πατρος μου, ουκ
ειμι αυτου σοφια, ουκ ειμι αυτου δυναμις, ουκ ειμι αυτου θελημα, ουκ ειμι αυτου
λογος, ουκ ειμι αυτου απαυγασμα, ουκ ειμι εν αυτωι τωι πατρι μου. Ουκ αυτος ο
πατηρ μου εν εμοι, ου καθως ο πατηρ μου εργαζεται, καγω ερ γαζομαι· ο δε του Θεου
Υιος ου μονον εστιν Υιος, αλλα και δυναμις, και σοφια, και Λογος, και θελημα, και
απαυγασμα, ινα απο του ειναι Υιος, το ενυπο στατον νοηθηι· και απο του ειναι σοφια,
και δυναμις, και Λογος, και θελημα, και απαυγασμα, το μετα του Πατρος, και εν τωι
Πατρι, και συν τωι Πατρι νοηθηι, και ου δευτερος, ουδε μετα τον Πατερα, ουδε εκτος
του Πατρος. ∆ια γαρ τουτο βοαι ο προφητης, λεγων· «Κυριε, ο Θεος ημων, ειρηνην
δος ημιν· παντα γαρ απεδωκας ημιν. Κυριε, ο Θεος ημων, εκτος σου αλλον ουκ
οιδαμεν.» Ου γαρ εκτος του Πατρος Υιος γνωριζεται, αλλ' εν τωι Πατρι, και συν τωι
Πατρι, και αμα τωι Πατρι, ως απαυγασμα δοξης, ως χαρακτηρ υποστασεως, ως σοφια
σοφου, ως δυνα μις δυνατου, ως Λογος νου. Ἀνομ. Ἀλλα το απαυγασμα του φωτος
υιος ουκ εστιν· ο χαρακτηρ της υποστασεως υιος ουκ εστιν· η σοφια του σοφου υιος
ουκ εστιν· η δυναμις του δυνατου υιος ουκ εστιν. Ὀρθ. Του μεν δυνατου η δυναμις
ουκ εστιν αυτου υιος· και η σοφια του σοφου ουκ εστιν αυτου υιος· και ο λογος του
νου ουκ εστιν αυτου υιος· και το απαυγασμα της δοξης ουκ εστιν αυτης υιος· ο δε του
28.1161 Θεου Υιος και Υιος εστι του Θεου και Λογος αυτου, και Υιος εστι του σοφου
και σοφια αυτου, και Υιος εστι του δυνατου, και δυναμις αυτου εστι. Και δια τουτο,
Υιον ακουοντες, το ενυποστατον νοουμεν· και δυναμιν ακουοντες, και Λογον, και
σοφιαν, το αχωριστον και συναΐδιον επαιδευθημεν. Ἀνομ. Ἅμα ουν λεγεις υπαρχειν
Πατερα και Υιον; Ὀρθ. Ἅμα λεγω. Ἀνομ. ∆υο ουν αγενητλεγεις; Ὀρθ. Ἐγω Πατερα
και Υιον λεγω· τι δε εστιν αγενητον, ουκ εδιδαχθην απο των θειων Γραφων. Ἀνομ.
Ουκ εστιν ουν ομολογουμενον, οτι ο Πατηρ του Χριστου ουκ εστι γενητος; Ὀρθ.
Ὡμολογηται και παρ' εμου. Ἀνομ. Ὁ δε μη γεγονως και υπαρχων αγενητως υπαρχει·
αγενητος αρα. Ὀρθ. Ὅτι μεν ουκ εγενετο, οιδα· αγενητον δε αυτον λεγειν, ουκ
εδιδαχθην υπο της θειας Γραφης, αλλα Πατερα. Ἀνομ. Ει ουκ εγενετο ο υπαρχων προ
των αιωνων, αγενητως υπαρχει· ο δε αγενητως υπαρχων αγενητος εστιν. Ὀρθ. Ἀλλ'
ουκ ειπεν η Γραφη το αγενητον, το δε Πατερα αυτον ειναι ειπε. Κακεινο λεγω, ο η
Γραφη ειπε, και ουχι ο τηι εννοιαι των ανθρωπων υποπιπτει. Και γαρ αλλα πολλα
εστιν, α ταις εννοιαις ημων υποπιπτει, και ως απρεπη λεγειν αυτα περι Θεου
παραιτουμεθα, επειδη ουδε η Γραφη ειπεν. Ἀνομ. Οιον; ως τι ειπε. Ὀρθ. Ὅτι ημεις
ευχομεθα προκοπτειν επι τι βελτιον, δηλον εστιν· ο δε Θεος ου προκοπτει· ουδεν γαρ
αυτωι λειπει. Ἀνομ. Ουδεν αυτωι λειπει. Ὀρθ. Ου χρειαν ουν εχει του προ κοπτειν.
Ἀνομ. Ου χρειαν εχει. Ὀρθ. Ουδεις ημων, δια το μη προκοπτειν αυτον, απροκοπτον
λεγει αυτον, αλλ' ως αναξιαν του Θεου την φωνην παραιτουμεθα. Ουτως ουδε το
αγενητον αξιον ειναι του Θεου λεγομεν· ει γαρ ην αξιον, ειπεν αν αυτο η θεια
Γραφη. Ἀνομ. Ἐγενετο ουν ο Θεος; ειπε, και υπο τινος εγενετο; Ὀρθ. Ει δια τουτο
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγενητον αυτον δει λεγειν, επειδη υπ' ουδενος εγενετο, ειπε αυτον και απιστον,
επειδη εις ουδενα πιστευει· ειπε και ασεβη, επειδη ουδενα σεβεται. Ει δε ταυτα η μεν
εννοια υποβαλλει, η δε ευσεβεια ουκ επιτρεπει λεγειν· ουτω και το αγενητον, καν
δοκηι ταις εννοιαις ημων υποπιπτειν, αλλ' η ευσεβεια ουκ επιτρεπει λεγειν. Ει δε μη,
ειπεν αυτο παντως η Γραφη. Ἀνομ. Ου λεγεις ουν αγενητον τον επι παντων Θεον;
Ὀρθ. Ει γεγρα πται, λεγω· ει δε ου γεγραπται, ουκ εχω αναγκην ειπειν. Και οτι ου
παντως τα ταις εννοιαις ημων υποπιπτοντα δει λεγειν, εξεστι και αλλως γνωναι.
Παρα παντων ημων ωμολογηται, οτι ο Θεος αορατος εστι, του αγιου Παυλου
λεγοντος· «Ἀφθαρτωι, αορατωι, μονωι σοφωι Θεωι.» Ὁ δε αφθαρτος ουχ εαυτωι μεν
φθαρτος εστιν, αλλοις δε αφθαρτος, αλλα και πασι και εαυτωι αφθαρτος εστιν. Ἀνομ.
Και πανυ. Ὀρθ. Ουκουν, επειδη συνηπται τωι αφθαρτωι το αορατον, 28.1164 ειπωμεν
και αυτον εαυτωι αορατον ειναι τον Θεον. Και εψευσαντο τα Ευαγγελια καθ' υμας,
λεγοντα· «Ὁ ων παρα του Πατρος, αυτος εωρακε τον Πατερα.» Ει δε ο ων παρα του
Πατρος οραι τον Πατερα, και ο Πατηρ αυτος εαυτον οραι, ο εστι, και λεγεται, και
πιστευεται ειναι αορατος, ουχ εαυτωι, ουδε τωι εξ αυτου Υιωι, ουδε τωι παρ' αυτου
αγιωι Πνευματι, αλλα πασηι τηι κτισει. Ἀνομ. Νυν μανθανω, οτι ο πασιν ανθρωποις
εστιν ωμολογημενον, τουτο υμεις ου πιστευετε. Ὀρθ. Ποιον; Ἀνομ. Ὅτι αγενητος
εστιν ο Θεος, παντεςανθρωποι, οι νουν ορθον εχοντες, ομολογουσιν, υμεις δε ου
δεχεσθε. Ὀρθ. Ου λεγω, οτι το αγενητον αυτον ομολογειν απαραδεκτον εστιν ημιν·
αλλ' οτι καν δοκηι ταις εννοιαις ημων υποπιπτειν, αλλ' ομως ως ουδαμου της θειας
Γραφης κειμενην την φωνην ουκ αναγκαιον λεγειν. Ει γαρ ην αναγκαιον, ειπεν αν
αυτο η θεια Γραφη. Ἀνομ. Γενητον ουν ειπωμεν αυτον; Ὀρθ.Ὁ λεγων αυτον γενητον
ασεβει. Ειπε γαρ ημιν η Γραφη, τινα εστι τα γενητα, και τις ο τουτων γενεσιουργος.
Ὁ δε λεγων αυτον αγενητον, ο ουκ ειπεν η Γραφη, περιττολογει. Ἀνομ. Ει ουκ εστι
γενητος, αγενητος εστιν. Ὀρθ. Καν ανθρωπινη δια νοια τουτο νοειν ποιηι, αλλ' ουχ
ουτως η θεια Γραφη εδιδαξεν· αλλ' ακουεις αυτης λεγουσης· και «Καθοσον
απεχουσιν ανατολαι απο δυσμων, τοσουτον απεχουσι τα διανοηματα υμων απο των
διανοηματων μου.» Ει δε νομιζει Ευνομιος ευρηκεναι, το τι εστιν ο Θεος, εκ του μη
ειναι αυτον γενητον, μηδε εχειν γενεσιουργον, λεγετω αυτον και αθεον, επειδη
Θεον ουκ εχει. Ἀλλ' ει ου δει λεγειν τουτο, καν υποπι πτηι ταις εννοιαις ημων· μηδε
το αγενητον λεγεσθω, καν υποπιπτηι ταις εννοιαις ημων. Ἀνομ. Ἐγενετο ουν ο Θεος;
Ὀρθ. Ουκ εγενετο. Ἀνομ. Ἀγενητος ουνεστιν; Ὀρθ. Ἔχει Θεον ο Θεος; Ἀνομ. Ὁ
αγεντος ου. Ὀρθ. Ἄθεος ουν εστι. Και οραις, πως μειρακιωδη και ανδραποδωδη εισιν
υμων τα διανοη ματα; ∆ιο μαλλον ακολουθουντες τηι θειαι Γραφηι, ειπωμεν Πατερα,
και Υιον, και αγιον Πνευμα, Θεον· και ου φοβουμεθα περι την πιστιν ναυαγησαι. Το
γαρ αγενητον ευρεσις εστιν αετου πετομενου, ζητουντος βοραν, ου ιχνος
ερηρεισμενον ουχ ευρισκεται· ου γαρ εχει εν τηι Γραφηι, ου στησει τους ποδας. Ἀνομ.
Λαβε, αναγνωθι την επιστολην Ἀετιου, και ειπε προς αυτην. Ὀρθ. Αυτος αναγνωθι.
Ἀνομ. Εισι μετ' αυτης και σχολια Ευνομιου. Ὀρθ. Και αυτα αναγνωθι. 28.1165 Σχολια
Ευνομιου, και προς αυτα Ὀρθο δοξου. Ὅτι η θελησις και η βουλησις ου ταυτον τηι
ουσιαι του Θεου· η μεν γαρ θελησις και αρχεται και παυε ται· η δε ουσια ουτε αρχεται,
ουτε παυεται· το δε αρχομενον και παυομενον τωι μητε αρχομενωι μητε παυομενωι το
αυτο ειναι ου δυναται. Και αλλως, ει ταυτον ην τηι ουσιαι του Θεου η βουλησις, εχρην
μιας ουσιας μιαν ειναι και την θελησιν· ευρισκονται δε κατα την διδασκαλιαν των
θειων Γραφων, ου μια θελησις, αλλα πολλαι θελησεις· της Γραφης λεγου σης·
«Παντα, οσα ηθελησεν, εποιησε·» πολλα ουν ηθελησε και ουχ εν. Ἐναργεστερον δε
ιδειν επι της κοσμοποιιας. Ἠθελησε γαρ ειναι τον κοσμον, και υπεστη κατα την
αυτου θελησιν, και διαμενει το γενομενον. Ἄλλο δε εστιν η διαμονη παρα την
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θελησιν της δημιουργιας· επηγγειλατο δε και μετα σχηματισαι τον κοσμον. Θελησας
αρα μετασχηματιζει. Ου μονον δε πολλαι, αλλα και διαφοροι αι θε λησεις. Ἠθελησε
γαρ και ουρανον, ηθελησε και ηλιον, ηθελησε και γην. Των δε θεληματων διαφορων
οντων, αναγκη διαφερειν και τας περι αυτων θελησεις· και επι των νοητων δε
ωσαυτως. Ὀρθ. Ει τοινυν και κατα σε ου ταυτον εστι τηι ουσιαι η βουλησις, ηγουν η
θελησις, παντα δε τα γεγονοτα του θεληματος αυτου εισιν εργα, ομολογει τον Υιον
εκ της ουσιας· ουτω γαρ αυτον και μονογενη ομολογησεις το μονον εκ της ουσιας
γεγενησθαι. Ει γαρ και αυτος βουλησεως και θελησεως εστιν Υιος, ουκ εστι
μονογενης, πολλων οντων των κατα βουλησιν αποκυηθεντων. Γεγραπται γαρ·
«Βουληθεις απεκυησεν ημας λογωι αληθειας.» Πολλαι δε θελησεις ουκ εισιν, ως
ενομισας· ου γαρ, επειδη διαφορα τα δημιουργηματα, παντως διαφοροι και αι
θελησεις· αλλ' ωσπερ ενι θεληματι ποιησας τον ανθρωπον εκ διαφορων μελων και
μερων πε ποιηκεν, οφθαλμους, ωτα, ρινας, τριχας, εντερα, και διαφορως την των
εντερων συνθεσιν, σπληνα, ηπαρ, νεφρους, και οσα εν ημιν· ουτω και παντα τον κο
σμον ενι θεληματι δημιουργει. Ἀνομ. Ει μειζων ο Πατηρ του Υιου; και ει μειζων,
κατα τι μειζων, ποτερον μειζων ογκωι σωματος, η κατα την φυσιν της αγεννησιας;
και πο τερον το αγεννητον ουσια εστιν, η ουδεν εστιν; Ὀρθ. Μειζων ο Πατηρ του
Υιου γεγραπται, ουτε δε ογκωι, ουτε χρονωι, ουτε φυσει, αλλ' ως Πατηρ Υιου
ενανθρωπησαντος. ∆ια δε την ενανθρωπησιν και των αγγελων ηλαττωσθαι αυτον
λεγει ο Ἀποστολος, γρα φων· «Τον δε βραχυ τι παρ' αγγελους ηλαττωμενον
βλεπομεν Ἰησουν δια το παθημα του θανατου.» ∆ια δε ταυτην την ενανθρωπησιν
και τηι Μαριαι και τωι Ἰωσηφ υπετασσετο. «Ἦν γαρ υποτασσομενος αυτοις,» 28.1168
ως εν Ευαγγελιωι γεγραπται. Ἀνομ. Ἀλλα φυσει μειζων κατα το αγεννητον, εστι τι, η
ουδεν εστι, καθως προειπομεν; Ὀρθ. Ουδεν εστι φυσει· ου γαρ ουσια εστιν. Ει τοινυν
κατα το αγεννητον εστι μειζων, το δε αγεννητον ουδεν εστι, κατ' ουδεν εστι μειζων.
Ὁ δε εν μηδενι μειζων κατα παντα ισος. Ου γαρ δη ο Πατηρ ελαττων του Υιου. Ἀνομ.
Ουκουν ισον λεγεις το αγεννητον τωι γεννηματι· και πως αληθευει ο λεγων· «Ὁ
Πατηρ ο πεμψας με μειζων μου εστιν;» Ὀρθ. Το αγεννητον επι Θεου και Πατρος
ουσια ουκ εστιν, αλλα του μη Πατερα εχειν τον Θεον δηλωτικον. Ουδεις δε δια τουτο
μειζων τινος, δια το Πατερα μη εχειν. Ουδε γαρ ο Ἀδαμ πατερα εσχεν, ουτε η Ευα·
αλλ' ομως εισιν ημιν ομοουσιοι. Πως δε και, περι αγεννητου και γεννητου
φιλοσοφων, ωσπερ επιλανθανομενος σαυτου επηγαγες το· Ὁ Πα τηρ ο πεμψας με
μειζων μου εστιν;» Ἔδει γαρ σε μαλλον εαυτωι ακολουθουντα ειπειν· Ὁ αγεννητος ο
πεμψας με μειζων μου εστιν. Ἀλλ' ου γεγραπται· δια τουτο ου λεγεις καλως. «Μη
σοφιζου πολλα, ινα μη εκπλαγηις.» Ου γαρ ει σοφωτερος του ∆ανιηλ, μητοι γε του
Πνευματος, του Πατερα μεν διδαξαντος, αγεννητον δε μη. Ἀνομ. Ει δε κατ' ογκον ο
Πατηρ μειζων, συνθετος εσται ο αγεννητος, καιπερ απλους ων και ασχηματιστος·
ειγε ο ογκος συνθετον και μεριστον· πας γαρ ογκος εκ μερων συγκειται, και συνθεσιν
μερων εχει· οπερ επι Θεου λεγει ατοπον. Ὀρθ. Ἐπι Θεου λεγειν συνθεσιν και ογκον
ατοπον, αληθως δη ατοπον. Θεος δε, καν μη θεληις, ο Υιος, ασυνθετος και απλους και
ασχηματιστος και αυτος· και συνθε σιν λεγειν και ογκον επ' αυτου ατοπον. Ει δε
τουτο, το μειζον αρα εν τουτοις ουχ ευρεθησεται. Ἐν δε τωι απλωι και ασυνθετωι και
ασχηματιστωι και θειωι ισος ομολογηθεις, μειζονα τον Πατερα λεγει, μορφην δου λου
λαβων, και τιμων τον εαυτου Πατερα. Ἀκουεις γουν αυτου λεγοντος· «Ἀλλ' εγω
τιμω τον Πατερα, υμεις δε ατιμαζετε με·» και, Ὁ Πατηρ τιμαι τον Υιον, καθισας αυτον
εκ δεξιων, και παντας ελκων προς αυτον. Λεγει γαρ αυτος ο Υιος· «Ουδεις ερχε ται
προς με, εαν μη ο Πατηρ ο ουρανιος ελκυσηι αυ τον προς με.» Ἀνομ. Ἄλλως δε, ει εστι
τι το αγεννητον, η ολον εστι τουτο η μερος· αλλ' ει μεν μερος, παλιν εαυτου εστιν
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανομοιος· ειγε το μεν μερος αυτου αγεννητον, το δε αλλο μη. Ει δε ολη η φυσις
αγεννητος, καθολου δε μειζων ο Πατηρ, ευθυς επι την παραλλαγην της ουσιας ολως
εκπιπτει. Ει γαρ η ου σια ολη αγεννητος, και ουδεν επ' αυτηι μερος γεννη 28.1169 τον,
κατα δε το αγεννητον ανομοιος, καθ' ολην αρα την ουσιαν ανομοιος. Πως ουν
λεγεις, πλην της αγεν νησιας, εν δε τωι γεννητωι εχει την υπεροχην κατα του Υιου;
Το δε αγεννητον ουδεν εσται του Υιου μει ζον, οπερ εξω φασι της ουσιας του Πατρος.
Ει δε η υπεροχη εξω της ουσιας του Πατρος, η ισοτης εν τηι ουσιαι εστι. Μειζον δε εστι
το αγεννητον του Υιου, οπερ πασιν ουδεν· και το ισον εν τωι Υιωι εσται, εκεινο μεν
αγεννητον, ταυτα δε γεννητα. Ὀρθ. Ἁρπαζειν δει ου τα αγραφα, αλλα την των
ουρανων βασιλειαν. Τι ουν συ αρπαζεις ο ουτε η Γραφη σοι διδωσιν, ουτε ημεις;
Ουδεις γαρ ημων σοι διδωσι κατα το αγεννητον μειζονα τον Πατερα. Ουδε γαρ ο Υιος
ειπεν· Ὁ αγεννητος μειζων μου εστιν, αλλ' ο Πατηρ, προς ον πορευεσθαι εμελλε.
Λεγει γαρ ου τως· «Ει γαρ ηγαπατε με, εχαρητε αν, οτι ειπον, Πορευομαι προς τον
Πατερα· ο γαρ Πατηρ μου μει ζων μου εστι.» Πορευεται δε, ως μορφην δουλου
λαβων· ως δε Θεος, εν αυτωι τον Πατερα εχει, λε γων· «Ἐγω εν τωι Πατρι, και ο Πατηρ
εν εμοι,» και, «Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν· ο εωρακως εμε εωρακε τον Πατερα. Ὁ
Πατηρ ο εν εμοι μενων ποιει τα εργα αυτος.» Μη ουν επισπειρε ζιζανια τωι αγρωι της
θειας Γραφης, το αγεννητον και το αν ομοιον· αλλ' ει θελεις φιλοσοφειν ταυτα τα
ρηματα, επι του αφθαρτου και αθανατου φιλοσοφει· ταυτα γαρ εισι σπερματα του
αγρου της Γραφης· οιον, Ει εστι το αθανατον, η ολον εστι τουτο η μερος. Ἀλλ' ει μεν
μερος, παλιν εαυτωι εσται ανομοιος, ει γε το μεν μερος αυτου αθανατον, τα δε αλλα
μη. Ει δε ολη η φυσις αθανατος και αφθαρτος, καθολου δε αθανατος ο Πατηρ και
αφθαρτος, και ο Υιος ευθυς επι το ταυ τον της ουσιας ολον ευρεθησεται. Ει γαρ η
ουσια ολη αθανατος και αφθαρτος, και ουδεν εν αυτηι μερος εναντιον, καθ' ολην αρα
την ουσιαν η ταυτοτης. Πως ουν τολμαι τις λεγειν ανομοιον; Λεγετε της ενεργειας,
φασιν, εικονα. Ει δε ενεργεια ταυτον τηι ουσιαι, της αρα ουσιας εσται εικων ο Υιος.
Ἐρωτωμεν τοινυν· Ἐγεννησεν η ου; Φασι, ναι. Ἐκ της ουσιας, η εκ της θελησεως;
Ουκ εκ της ουσιας, φησιν, αλλ' εκ της βουλησεως· αλλο γαρ λε γεις αυτος την
αγαθοτητα και την βουλησιν παρα την ουσιαν, η την αυτην. Ει μεν ουν την αυτην λε
γεις, εκ δε της θελησεως και της αγαθοτητος εγεννησεν, αλλ' ως ομοουσιον λεγεις
τωι Πατρι τον Υιον· οπερ ου βουλει. Λεγεις δε, οτι και τα παντα εκ της βουλησεως του
Θεου εγενετο δια Υιου. Ει δε θελησις ταυτον τηι ουσιαι, ομοουσια εσται τα παντα τωι
Θεωι, ειτε ερπετα, ειτε νηκτα, και τα λοιπα παντα· «Παντα γαρ οσα ηθελησεν,
εποιησεν εν τωι ουρανωι και εν τηι γηι·» ουτως αρα, και της ενερ γειας εικων ων, εξ ων
αυτος λεγεις, ουχι και 28.1172 της ουσιας εστιν απαραλλακτος; Ει μεν ουν τους
εαυτου διατρεπειν ομοδοξους επιχειρεις, συνηγαγες· ει δε τον αληθη λογον, ουδε
ακροατης γε γενησθαι τουτου φαινηι μοι. Ὅτι γαρ της ουσιας ει κων ο Υιος, ο
Ἀποστολος ειπεν· «Ὃς ων απαυγασμα της δοξης, και χαρακτηρ της υποστασεως.» Το
γαρ χαρακτηρ της υποστασεως ουδεν αλλο εστιν αλλ' η εικων της ουσιας. Και οτι
ουκ εστι ταυτον η θελησις και η ουσια, ημων ουτος ο λογος. ∆ια γαρ τουτο τον μεν
Υιον γεννημα της ουσιας λεγομεν ει ναι, εαυτους δε της θελησεως. Ἔστιν δε και
κατα σε ου ταυτον τηι ουσιαι η θελησις· η δε ουσια ουτε ηρξατο, ουτε παυεται. Ουτε
αρα ηρξατο η εικων, ουτε επαυσατο. Ἡ δε θελησις και αρχεται και παυε ται. Τους
τοινυν λεγοντας ταυτον ειναι τηι ουσιαι την θελησιν, εκεινους εχε. Ἡμεις γαρ και
βουλομεθα, και ομολογουμεν, και πιστευομεν ομοουσιον ειναι τωι Πατρι τον Υιον.
∆ια γαρ τουτο και μονογενη αυτον ειναι πιστευομεν· οτι μονος αυτος εκ της ουσιας
γε γεννηται, καθως προειρηται· οι δε αλλοι παντες εκ της θελησεως. Ὁμοουσιον δε
λεγοντες τωι Πατρι τον Υιον, ουκ αυτον εαυτωι λεγομεν ομοουσιον· ουδεις γαρ αυτος
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εαυτωι ομοουσιος. Ει δε αληθως ομολογεις τα παντα εκ της βουλησεως του Πατρος
δια του Υιου γεγονεναι, μετα δε παντων λεγεις τον Υιον γεγονεναι, και αυτον δι'
εαυτου δωσεις γεγονεναι· ει δε τουτο ατοπον, ουκ αρα βουλησεως εστιν ο Υιος. Ει
γαρ «Ὅσα αν ποιει ο Πατηρ, ταυτα και ο Υιος ομοιως ποιει,» ποιησει και ο Υιος
αλλον υιον, ινα παντα τωι Πατρι ομοιως ποιησηι. Ει δε ουκ εποιησεν, ουδε ποιει, ουκ
εστι ποιημα αυτος. Ἀληθευει γαρ λεγων οτι· «Παντα οσα αν ποιει ο Πατηρ, ταυτα και
ο Υιος ομοιως ποιει.» Ου ποιει δε εαυτον· ουκ εστιν αρα ποιημα. Ἀλλ' ερεις· Ουκ
ειπεν, Παντα οσα εποιησεν. αλλ' οσα ποιει· γινωσκε, οτι εθος τηι Γραφηι το παρ
ωχηκος ως επι ενεστωτος χρονου λεγειν· ως το, «Ὁ ποιων τους αγγελους αυτου
πνευματα·» και εν ετερωι· «Ὁ θεμελιων την γην επι την ασφαλειαν αυτης·» και, «Ὁ
ποιων πλειαδα, και εσπερον, και αρκτουρον, και ταμιεια νοτου.» Ἀνομ. Προ παντων
δε και υπερ παντα ερωταιν δει αυτους, τι σημαινει το αγεννητον. Ει μεν γαρ την
ουσιαν, οπερ εστιν αληθες, τοσαυτη εσται η παραλλαγη. Ὀρθ. Και ημεις δε προ
παντων ερωτω μεν, τι σημαινει το γεννητον. Ει μεν γαρ την ουσιαν, οπερ εστι
ψευδος, παντα τα γεννητα ομοουσια· ει δε ου παντα τα γεννητα ομοουσια, οπερ
εστιν αλη θες, ουκ αρα το γεννητον ουσια. Ει δε το γεννητον ουκ ουσια, ουδε το
αγεννητον ουσια. Ει δε το αγεννη τον ουσια, το δε γεννητον ουκ ουσια, ανουσια τα
γεννητα. Τι ουν λεγεις ανομοιον; Το γαρ μη ον 28.1173 τωι οντι ουτε ομοιον, ουτε
ανομοιον. Ἡμεις τον Υιον γεννητον μεν λεγομεν, ουχι δε και γενητον. Γεννητον γαρ
εστι το πατερα εχον, γενητον δε το γενεσιουργον εχον. 28.1201 ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ
ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ∆ΙΑΛΟΓΟΣ Γʹ περι της αγιας Τριαδος, εν ωι αιρετικου
φρονουντος τα του Πνευματομαχου Μα κεδονιου αντιθεσις προς Ὀρθοδοξον.
ΜΑΚΕ∆ΟΝΙΟΣ. Που γεγραπται, Θεος το Πνευμα; ΟΡΘΟ∆Ο ΞΟΣ. Ει επιστευες εις τον
Υιον του Θεου ορθως, εγι 28.1204 νωσκες την περι του Πνευματος πιστιν. Μακ.
Ἡμεις ουτως πιστευομεν, ως ο μακαριος Λουκιανος. Ὀρθ. Θελω γνωναι, ει καν ως ο
μακαριος Λουκιανος πιστευεις. Μακ. Και υμεις γαρ ουτως πι στευετε; Ὀρθ. Ἡμεις μεν
ουτως πιστευομεν, ως παντες οι αγιοι μαρτυρες. Και γαρ και αυτοι ουτως
επιστευσαν, ως οι αγιοι αποστολοι. Μακ. Πιστευεις ουν ως ο μακαριος Λουκιανος;
Ὀρθ. Ειπον, οτι ου μονον ως ο μακαριος Λουκιανος, αλλα και ως παντες οι αγιοι
μαρτυρες, και οι αποστολοι. Μακ. Ὑπο γραφεις ουν τηι εκθεσει Λουκιανου; Ὀρθ. Τι
γαρ κατ εγνως της υπο των τιηʹ Πατερων αγιων εν Νικαιαι της Βιθυνιας εκτεθεισης,
ινα και αλλην περιβλεψηι; Μακ. Συ γαρ τι κατεγνως της του Λουκια νου; Ὀρθ.
Κατεγνων της προσθηκης ης προσεθηκα τε, και εχω δειξαι, οτι προσεθηκατε εναντια
αυτης. Μακ. Ὑμεις γαρ ου προσεθηκατε τηι εν Νικαιαι; Ὀρθ. Ἀλλ' ουκ εναντια αυτηι.
Μακ. Ὅλως προςεθηκατε. Ὀρθ. Τα τοτε μη ζητηθεντα, α και νυν ηρμηνευσαν οι
Πατερες ευσεβως· υμεις δε την προσ θηκην επι το ασεβεστερον προσεθηκατε, και
ουδ' ου τως αυτηι ακολουθειτε. Μακ. Ἡμεις ουτω πιστευομεν, ως Λουκιανος. Ὀρθ.
Ἐαν δε σ' ελεγξω, μηδ' ουτως πιστευοντα; Μακ. Πως εχεις δειξαι; Ὀρθ. Ἐν αυτηι
γεγραπται· Ὁ Υιος του Θεου ουσιας και βουλης, και δυναμεως, και δοξης
απαραλλακτος εικων, η ου; Μακ. Ναι. Ὀρθ. Ουσια δε ουσιας απαραλλακτος ουσα, η
αυτη εστιν ουσια; Μακ. Τοιαυτη ουσια. Ὀρθ. Ἄλλο γαρ εστι τοιαυτη, και αλλο η
αυτη; Μακ. Ἡμεις τοιαυτην λεγομεν και ομοιαν, ου την αυτην δε. Ὀρθ. Ουτως λεγεις
ομοιον τωι Πατρι τον Υιον, ως αγγελον αγγελωι; Μακ. Ναι. Ὀρθ. Των δε αγγελων η
αυτη εστιν ουσια; Μακ. Ἡμεις τοιαυτην λεγομεν και ομοιαν, ου την αυτην· διο και
ομοιοουσιον λεγομεν, και ουχ ομοουσιον. Ὀρθ. Λεγεις Θεον εκ Θεου; Μακ. Ναι. Ὀρθ.
Και φως εκ φωτος; Μακ. Ναι. Ὀρθ. Ουτος ο Θεος και Υιος εκ τουτου του Θεου και
Πατρος; Μακ. Ναι. Ὀρθ. Τουτο το φως, ο εστιν Υιος, εκ τουτου φωτος, ο εστι Πατηρ;
Μακ. Ναι. Ὀρθ. Αυτη η ουσια εκ ταυτης της ουσιας; Μακ. Ου. Ὀρθ. Πως ουν
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απαραλλακτος; Μακ. Ὅτι αλλη τοιαυτη. Ὀρθ. Ἡ μη ουσαεξ αυτης της ουσιας, Υιος
ειναι ου δυναται, ουτε μην αλλη τοιαυτη ειναι, απαραλλακτως εχουσα. Μακ. Που
γεγραπται, Θεος το Πνευμα; Ὀρθ. Ὅταν σ' εξελεγξω μηδ' ουτως εχοντα, ως ην
προεβαλλου εκθεσιν, τοτε λεγω, που γεγραπται. Τεως ουν ειπε μοι, ει ομολογεις
ουσιας, και βουλης, και δυναμεως, και δοξης απαραλλακτον εικονα τον του Θεου
Υιον. Μακ. Ναι, ναι, ναι· τριτον ειπον. Ὀρθ. Ει ουν αυτην την βουλην, και δυναμιν,
και δοξαν λεγεις του Υιου και του Πατρος; Μακ. Ου λεγω· ου γαρ η εκθεσις
Λουκιανου την αυτην λεγει βουλην, και δυναμιν, και δο ξαν. Ὀρθ. Ουκ αληθως αρα
την δικαιοσυνην λαλεις. 28.1205 Βουλη γαρ βουλης απαραλλακτος ουσα, η αυτη εστι
βουλη· και δυναμις δυναμεως απαραλλακτος ουσα, η αυτη εστι δυναμις· και δοξα
δοξης απαραλλακτος ουσα, η αυτη εστι δοξα. Μακ. Ἀπαραλλακτον λεγω, την αυτην
ου λεγω. Ὀρθ. Μαλλον ουν και το απαραλ λακτον φωνηι λεγεις, ως οι Χριστον αυτον
καλουντες, και μη πιστευοντες, οτι Χριστος εστιν. Ει γαρ επι στευον, ουκ αν
τυπτοντες αυτον ελεγον· «Προφητευσον ημιν, Χριστε, τις εστιν ο παισας σε;» Μακ.
Ειπον, οτι ουσιας, και βουλης, και δυναμεως, και δο ξης απαραλλακτον εικονα λεγω
τον Υιον τωι Πατρι. Ὀρθ. Ἄλλην τοιαυτην ουσιαν λεγεις, και αλλην τοιαυτην
βουλην, και αλλην τοιαυτην δυναμιν, και αλλην τοιαυτην δοξαν; Μακ. Ναι. Ὀρθ.
∆υο ουν Θεοι; Μακ. Εις και εις. Ὀρθ. Ουτος ο τοιουτος εις εκ τουτου του ενος; Μακ.
Ναι. Ὀρθ. Ἐκ της ουσιας αρα; Μακ. Ου. Ὀρθ. Ἀλλ' εκ μη οντων αυτον
υπεστησατο;Μακ. Ἐκ μη οντων τι εστιν. Ὀρθ. Τους αγγελους λεγεις ειναι, και πασαν
την κτισιν, εκ του Θεου; Μακ. Ναι. Γεγραπται γαρ· «Τα παντα εκ του Θεου.» Ὀρθ. Ἐκ
της ουσιας αυτου; Μακ. Ουχι. Μη γενοιτο! Ὀρθ. Ουτως ουν και τον Υιον λεγεις ως τα
παντα; Μακ. Μονογενη αυτον λεγω, ου μην εκ της ουσιας. Ὀρθ. Ὁ μη ων εκ της
ουσιας, Υιος απαραλλακτος κατ' ου σιαν ειναι ου δυναται. Μακ. Οι αγγελοι ουκ εισι
κατ' ουσιαν αλληλοις απαραλλακτοι; Ὀρθ. Ναι. Μακ. Μη κατ' ουσιαν αγγελος εξ
αλλου εστιν; Ὀρθ. Ἀλλ' ουδεις αγγελων αγγελου πατηρ η υιος. Ὁ δε μακαριος
Λουκιανος, Υιον Πατρος ουσιας, και βουλης, και δυνα μεως, και δοξης
απαραλλακτον εικονα ειρηκως, δια του Υιου το εξ αυτης εδειξε, και δια του
απαραλλακτου το αυτον. Μακ. Ἐγω απαραλλακτον λεγω· ουτε δε εκ της ουσιας,
ουτε την αυτην ουσιαν, ουτε την αυτην δυναμιν, ουτε την αυτην δοξαν. Ὀρθ. Ἄλλην
ουν εχει δυναμιν ο Υιος, και αλλην δοξαν παρα τον Πατερα; Μακ. Ἄλλην τοιαυτην.
Ὀρθ. Πως ουν ειρηται· «Χριστος Θεου δυναμις, και Θεου σοφια;» και πως ο Υιος
λεγει· «Ὅταν δε ελθηι ο Υιος του ανθρωπου εν τηι δοξηι του Πατρος αυτου;» Μακ. Και
ο Πατηρ ιδιαν εχει δοξαν, και βουλην, και δυναμιν, η ου; Ὀρθ. Ναι. Μακ. Και ο Υιος
ιδιαν, η ου; Ὀρθ. Αυτη η του Πατρος δοξα, και βουλη, και δυνα μις, του Υιου εστιν.
∆ια τουτο λεγει ο Υιος· «Παντα, οσα εχει ο Πατηρ, εμα εστιν.» Μακ. Ὁ Υιος ουν ουκ
εχει δοξαν, ουκ εχει βουλην, ουκ εχει δυναμιν, ουκ εχει θεοτητα, εαν μη λαβηι παρα
του Πατρος. Ὀρθ. Αυτη η δοξα, και βουλη, και δυναμις, και η θεοτης, του Πατρος εστι
και του Υιου; Μακ. Μη γε νοιτο ειπειν! Ὀρθ. Πως ουν λεγει ο Υιος· «Παντα τα εμα σα
εστιν, και τα σα εμα;» Μακ. Περι των απο στολων λεγει. Ὀρθ. Οιδα καγω, οτι περι
των μαθη 28.1208 των διαλαλων ειπε ταυτα· αλλα συνηψε τοις μαθη ταις παντα, ουκ
ετι ειπων, Οι εμοι σοι εισιν, αλλα, «Παντα τα εμα σα εστι, και τα σα εμα.» Ἐπει, ει προ
της κτισεως ουδεν ειχεν ο Πατηρ των προειρη μενων; Μακ. Ναι, ειχεν θεοτητα,
δοξαν, δυναμιν, βουλην, αφθαρσιαν· αλλ' ου περι αυτων ελεγεν. Ὀρθ. Ἄκουε των
του Κυριου φωνων· εχουσι δε ουτως· «Παντα τα εμα σα, και τα σα εμα, και
δεδοξασμαι εν αυτοις.» Μακ. Ἐν γαρ τοις μαθηταις δεδοξασται. Ὀρθ. Ουκ ειχεν ουν
δοξαν προ του τον κοσμον ειναι; Μακ. Ναι, ειχεν· γεγραπται γαρ· «Πατερ, δοξασον με
τηι δοξηι, ηι ειχον προ του τον κοσμον ειναι, παρα σοι.» Ὀρθ. Ἐν αυτηι δε ερχεται
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κριναι ζωντας και νεκρους, η εν αλληι; Μακ. Ἐν αυτηι. Ὀρθ. Λεγει δε εν Ευαγγελιοις·
«Μελλει γαρ ο Υιος του ανθρωπου ερχεσθαι εν τηι δοξηι του Πατρος αυτου.» Αυτη
αρα η δοξα του Υιου εστιν και του Πατρος. Και οτι μια δοξα, εν αλλωι τοπωι του
Ευαγγελιου λεγει· «Ὅταν δε ελθηι ο Υιος του ανθρωπου εν τηι δοξηι αυτου, και παντες
οι αγγελοι μετ' αυτου, τοτε καθισει επι θρονου δοξης αυτου.» Ἀκουεις, ει ωτα εχεις,
οτι αυτην δοξαν εαυτου λεγει και του Πατρος. Μακ. Ἔχεις μοι δειξαι, που γεγραπται,
οτι Θεος το Πνευμα; τι με περιαγεις πολλα; Ὀρθ. Ει μεν πρωτον εγνωσαν οι αγιοι
αποστολοι το Πνευμα, και τοτε τον Υιον, καλως και συ επιζητεις την περι του
Πνευματος γνωσιν προ της του Πατρος γνωσεως· ει δε προτερον εγνωσθη αυτοις ο
Υιος, και τοτε το Πνευμα, προτερον και αυτος επιγνωθι την του Υιου θεοτητα, και
ουτως μαθησηι και την του Πνευματος γνωσιν. Μακ. Οιδα, και πιστευω, οτι Θεος
εστιν ο Υιος, εκ του Θεου του Πατρος γεννηθεις, ολος εξ ολου. Ὀρθ. Ουκουν εκ της
ουσιας; Μακ. Ουκ. Ὀρθ. Ουτως ουν αυτον λεγεις ολον εξ ολου, ως εκαστον των
αγγελων και των αλλων κτισματων; Μακ. Ἀλλ' ο Υιος μονογενης εστι Θεος. Ὀρθ.
∆ια τουτο αυτον λεγεις μονογενη, επειδη αλλος τοιουτος ουκ εστιν, η επειδη μονος
εκ της ουσιας γεγεννηται; Μακ. Ἐπειδη αλλος τοιουτος ουκ εστιν. Ὀρθ. Ειπε ουν και
το Πνευμα το αγιον μονογενη Υιον. Ἄλλο γαρ τοιουτον ουκ εστιν. Μακ. Μη γενοιτο!
Ὀρθ. Ουκ αρα δια το μονον τοιουτον αυτον ειναι, μονογε νης λεγεται, αλλ' επειδη
μονος εκ της ουσιας γεγεννηται. Μακ. Ουκ εστιν ουν εκ της ουσιας του Θεου το
Πνευμα; Ὀρθ. Και πανυ. Μακ. Και αυτο αρα Υιος. Ὀρθ. Ἀλλ' ο μεν Υιος εκ της ουσιας
γεγεννηται, και δια τουτο μονογενης Υιος· το δε Πνευμα εκ της ουσιας εκπορευεται.
«Πνευμα» γαρ «παρ' εμου εκπορευεται,» γεγραπται· ου, Γεγεννηται· και Υιος λεγει·
«Το Πνευμα της αληθειας, ο παρα του Πατρος εκπορευεται·» ου, Γεγεννηται. Μακ.
Και τις η διαφορα 28.1209 της γεννησεως και της εκπορευσεως; Ὀρθ. Ὁ την
διαφοραν ειδως, και τον τροπον της γεννησεως και της εκπορευσεως οιδεν. Ὅτι δε
ουδεις οιδεν τον τροπον της γεννησεως, ο προφητης βοαι· «Την γενεσιν αυτου τις
διηγησεται·» Μακ. Και πως ουν λεγεις, οτι ο μεν Υιος εκ της ουσιας γεγεννηται, το δε
Πνευμα εκπορευεται; Ὀρθ. Τα γεγραμμενα λεγω. Και συ λεγε, και ου κινδυνευεις.
Μακ. Που ουν γε γραπται, εκ της ουσιας; Ὀρθ. Ὅτι παντα εκ του Θεου, γεγραπται, και
συ ομολογεις; Μακ. Ναι, ομο λογω. Μη ουν εκ της ουσιας παντα; Ὀρθ. Ουχι, μη
γενοιτο! Ἀλλ' οτι, παντων οντων εκ του Θεου, ουτος μονογενης Υιος, πολλων
οντων υιων, η μην εκ της ουσιας, δηλον εστιν. Μακ. Μη και το Πνευμα μονογενης
Υιος εστιν; Ὀρθ. Και νυν λεγω, μη γενοιτο ειπειν! Ἀλλ' ωσπερ πολλων οντων υιων,
τουτον εγνωμεν εκ της ουσιας, δια το λεγειν τον Πατερα· «Ουτος μοι εστιν ο Υιος ο
αγαπητος·» ουτω το Πνευμα εγνωμεν εκ της ουσιας, δια το, πολλων οντων
πνευματων, λεγειν τον Πατερα· «Ἐκχεω απο του Πνευματος μου επι πασαν σαρκα.»
Ἄλλως γαρ ου δυναται χωρισθηναι των αλλων αγιων πνευματων, και συναφθηναι
τωι Πατρι, ει μη τωι λογωι της ουσιας. Μακ. Ὁ γαρ Πατηρ εστιν ο λεγων· «Ἐκχεω απο
του Πνευματος μου;» Ὀρθ. Και πανυ. Μακ. Ποθεν τουτο; Ὀρθ. Παυλος ο αποστολος
λεγει· «Ὅτε γαρ επεφανη η χαρις του Θεου του Σωτηρος ημων, ουκ εξ εργων, ων
εποιησαμεν ημεις επι της γης, αλλα κατα το πολυ αυτου ελεος, αναγεννησας ημας
δια λουτρου παλιγγενεσιας, και ανακαινωσεως Πνευματος αγιου, ου εξεχεεν εφ'
ημας πλουσιως δια Ἰησου Χριστου.» Τις εξεχεε δια Ἰησου Χριστου; δηλονοτι ο
ειρηκως· «Ἐν ταις εσχαταις ημεραις εκχεω απο του Πνευματος μου.» Μακ. Ουχ ο
Υιος ουν διδωσι το Πνευμα; Ὀρθ. Ἤκουσας, οτι ο Πατηρ δια του Υιου διδωσι το
Πνευμα. Ἀμελει του Πατρος ειρηκοτος, «Ἐν ταις εσχαταις ημεραις εκχεω απο του
Πνευματος μου,» ο Υιος αναστας εκ νεκρων, λεγει· «Λαβετε Πνευμα αγιον.» Μακ.
Ειπον εκ πολλου, μη με περισπα· αλλ', ει εχεις δειξαι, ειπον που γεγραπται, Θεος το
 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πνευμα. Ὀρθ. Ὁμολογησον την θεοτητα του Πατρος και του Υιου μιαν, ηγουν την
ουσιαν, και την βουλην, και την δυναμιν, και την δοξαν· και τοτε μαθησηι περι του
Πνευματος. Μακ. Μια θεοτης παλιν που γεγραπται; Ὀρθ. Ὁμολογεις, οτι εν αυτωι
κατοικει παν το πληρωμα της θεοτητος, η ου; Μακ. Ουτω γεγραπται. Ὀρθ. Ἄλλην
ομολογεις την θεοτητα του Πατρος, και αλλην την θεοτητα του Υιου; Μακ. Ναι. Ὀρθ.
Ἡ θεοτης ουν του Πατρος εν τηι θεοτητι του Υιου; Μακ. Ναι. Ὀρθ. ∆υο ουν θεοτητες;
Μακ. Ὁ Θεος και Πατηρ, και η θεοτης αυτου εις Θεος· και ο Θεος και Υιος, και η θεο
28.1212 της αυτου, εις Θεος· και εστιν, ως και παλαι ειπον, εις και εις Θεος. Ὀρθ. Ἐαν
ουν λεγηι ο Θεος δια του προφητου Ἡσαΐου· «Ἐγω ο Θεος, και ουκ εστι παρεξ εμου
σωζων, ανηγγειλα, και εσωσα, και ωνειδισα, και ουκ ην εν υμιν αλλοτριος·» τινα
αυτων εις και εις ειναι θελεις; Μακ. Ὁ Πατηρ δια του Υιου σωζει. Ὀρθ. Εις αρα Θεος ο
σωζων Πατηρ και Υιος. Μακ. Ὁ αυτος ουν και Πατηρ εστι και Υιος. Ὀρθ. Μη γενοιτο
ει πειν! αλλ' ωσπερ οι εν Χριστωι κατηρτισμενοι εις εσμεν, ου συγκεχυμενων των
υποστασεων, αλλα τωι λογωι της συμφωνιας και της φυσεως, ηγουν ουσιας· ουτως
Πατερα και Υιον ενα Θεον λεγω τωι λογωι της ουσιας και της συμφωνιας. Μακ. Και
ημεις λεγομεν μιαν συμφωνιαν. Ὀρθ. Ειπε και θεοτητα, και σωθητι. Μακ. Μιαν
θεοτητα ου λεγω. Ὀρθ. Ἐαν ακουσηις παλιν του Θεου εν τωι αυτωι προφητηι λεγον
τος, «Ἐγω ειμι Θεος, και ουκ εστιν αλλος. Κατ' εμαυτου ομνυω, η μην εξελευσεται εκ
του στοματος μου δικαιοσυνη· οι λογοι μου ουκ απογραφησονται, οτι εμοι καμψει
παν γονυ,» τινα λεγεις των εις και εις ειρηκεναι; Μακ. Τον Υιον· ο γαρ Ἀποστολος
λεγει, οτι «Ἐν τωι ονοματι Ἰησου παν γονυ καμψει επουρανιων και επιγειων και
καταχθονιων· και πασα γλωσσα εξομολογησεται, οτι Κυριος ο Ἰησους Χριστος εις
δοξαν Θεου Πατρος. Ἀμην.» Ὀρθ. Μια αρα θεοτης Πατρος και Υιου. Μακ. Πως; Ὀρθ.
Λεγει γαρ· «Ἐγω ειμι Θεος, και ουκ εστιν αλλος.» Ἢ γαρ γενομενος αφρων, ερεις, οτι
ουκ εστι Θεος ο Πατηρ· η ομολογων Θεον τον Πατερα, και Θεον τον Υιον, και
ακουων αυτου λεγοντος, «Ἐγω ειμι Θεος, και ουκ εστιν αλλος,» μιαν θεοτητα
ομολογησεις, και ου κινδυνευσεις. Μακ. Ἐγω μιαν θεοτητα ου λεγω. Ὀρθ. Ἐαν ουν
ακουσηις του προφητου εκ προσωπου παντων των αγιων λεγοντος, «Ἀπο του αιωνος
ουκ ηκουσαμεν, ουδ' οι οφθαλμοι ημων ειδον Θεον, πλην σου,» τι ερεις προς αυτους;
Μακ. Τον Υιον λεγει. Ἄλλον γαρ ουκ ειδομεν ει μη τον ενανθρωπησαντα Υιον. Ὀρθ.
«Ὁ δε εωρακως τον Υιον εωρακε τον Πατερα.» Μια αρα θεοτης Πατρος και Υιου.
Μακ. Μιαν θεοτητα ου λεγω. Ὀρθ. Ἐαν λεγηι ο Θεος εν τωι αυτωι προφητηι, «Ἐγω
Θεος πρωτος, και εγω εις τα επερχομενα,» τινα λεγεις των εις και εις ειρηκεναι;
Μακ. Τον Πατερα. Ὀρθ. Τον Υιον ουν ου λεγεις Θεον; Μακ. Ειπον Θεον εκ Θεου. Ὀρθ.
Ει τοινυν Θεος ο Πατηρ, και Θεος ο Υιος, λεγει δε ο Θεος, «Ἐγω Θεος πρωτος, και εγω
εις τα επερχομενα·» μια αρα θεοτης. Μακ. Καν πλειονα ειπηις, εγω μιαν θεοτητα
ειπειν ου πειθομαι. Ὀρθ. Ει μη εστι μια θεοτης Πατρος και Υιου, αλλη εστι θεοτης του
Πατρος, και αλλη θεοτης του Υιου. Μακ. Και πανυ. Ὀρθ. Ἄλλη δε και αλλη θεοτης
ουκ εισινεις Θεος. Μακ. Ου γαρ λεγω ενα Θεον Πατερα και 28.1213 Υιον. Ὀρθ. Ἐαν
ουν ακουσηις του προφητου λεγοντος, «Ουτω λεγει Κυριος σαβαωθ· Ἐκοπιασεν Αι
γυπτος, και εμπορια Αιθιοπων· και οι Σαβαειμ ανδρες υψηλοι επι σε διαβησονται, και
ακολουθησου σιν οπισω σοι δεδεμενοι χειροπεδαις, και προσκυνη σουσι σοι. Συ γαρ
ει Θεος, και ουκ ᾔδειμεν, Θεος του Ἰσραηλ,» τινα λεγεις ειρηκεναι ταυτα; Μακ. Τον
Υιον. Ὀρθ. Ει δε και οι ακολουθουντες αυτωι προσκυνησουσιν εν αυτωι
προσευχομενοι, αληθινος εστι Θεος; Μακ. Ναι. Ὀρθ. Προσκυνουντες δε αυτωι ουκ
αλλοτριωι Θεωι προσκυνουμεν, ουδε δυο Θεοις· γε γραπται γαρ· «Κυριον τον Θεον
σου προσκυνησεις, και αυτωι μονωι λατρευσεις.» Ει δε προσκυνουντες αυτωι, και τωι
Πατρι Κυριωι τωι Θεωι προσκυνουμεν, και αυτωι μονωι λατρευομεν· μια αρα θεοτης
 
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πατρος και Υιου. Ουτω γαρ και ερουμεν, οτι «Συ ο Θεος, και εν σοι ο Θεος, και ουκ
εστι Θεος πλην σου.» Μακ. Ει εν αυτωι ο Θεος, πως μια θεοτης; Ὀρθ. Ὅτι επιφερει·
«Και ουκ εστι Θεος πλην σου.» Και ο Ἱερε μιας λεγει· «Ουτος ο Θεος ημων, ου
λογισθησεται ετερος προς αυτον. Ἐξευρε πασαν οδον επιστημης, και εδωκεν αυτην
Ἰακωβ τωι παιδι αυτου, και Ἰσραηλ τωι ηγαπημενωι υπ' αυτου. Μετα ταυτα επι της
γης ωφθη, και τοις ανθρωποις συνανεστραφη.» Ει δε ουτος ο επι γης οφθεις εστιν ο
Θεος ημων, και ου λογισθησεται ετερος προς αυτον· μια αρα θεοτης Πατρος και Υιου.
Μακ. Ει μια θεοτης εστιν, αγεννητος δε εστιν η του Πατρος, γεννητη δε εστι του
Υιου· γεννηταγεννητος εστιν η θεοτης. Ὀρθ. Γελοιον υπομε μνηκας φρονημα. Ἆρα
γαρ, οτι ο ανηρ και η γυνη ουκ εισι δυο, αλλα μια σαρξ, κατα την του Κυριου φωνην,
ανδρογυναιος εστιν η σαρξ; Μακ. Ἀλλα η σαρξ του ανδρος και της γυναικος, εκ μιας
υποκειμενης υλης εισι, της γης. Ὀρθ. Ἐαν ουν λεγηι η Γραφη περι των πιστευσαντων,
«Ἦν αυτοις καρδια μια και ψυχη μια,» ην το πληθος των πιστευσαντων εξ ανδρων
και γυναικων, ανδρογυναιος ην η ψυχη; Ἐαν δε λεγηι Παυλος, «Ἓν σωμα και εν
πνευμα, καθως και εκληθητε εν μιαι ελπιδι της κλησεως υμων,» ανδρογυναιον
λεγεις την ελπιδα, επειδη μιαν ελπιδα ανδρες και γυναικες εχομεν; Μακ. Παλιν
λεγω, ημεις μιαν θεοτητα ου λεγομεν. Ὀρθ. Ἐαν ουν λεγηι ο Θεος δια του ∆αβιδ,
«Ἄκουσον, λαος μου, και λαλησω σοι· Ἰσραηλ, και διαμαρτυρουμαι σοι. Ἐαν
ακουσηις μου, ουκ εσται εν σοι Θεος προσφατος, ουδε προσκυνησεις Θεωι αλλοτριωι.
Ἐγω γαρ ειμι Κυριος ο Θεος σου, ο αναγαγων σε εκ γης Αιγυπτου,» τινα λεγεις
ειρηκεναι; τον Πατερα η τον Υιον; Μακ. Ὡς Ἰουδαιος, απο της Παλαιας μοι ∆ιαθηκης
διαλεγηι. Ὀρθ. Ὁ Χριστος ειπεν· «Ἐρευνατε τας Γραφας, οτι αυται εισιν αι
μαρτυρουσαι περι εμου.» Μακ. Ἀπο της Καινης ουν ∆ιαθηκης ουκ εστιν ευρειν τον
Χριστον; Ὀρθ. Και πανυ. Φοβουμαι δε μηπως ως Μανιχαιος 28.1216 παραγραφηι την
Παλαιαν ∆ιαθηκην, μη πιστευων, οτι ο αυτος ο Θεος κακεινην ελαλησε και ταυτην.
Μακ. Οιδα, οτι αυτος Θεος και την Παλαιαν ∆ιαθηκην και την Καινην διεθετο· αλλα
βουλομαι απο της Καινης μαθειν, επειδη αυτη φανερωτερον τας τρεις υποστασεις
εδιδαξεν. Ὀρθ. Ἐαν ουν ακουσηις Παυλου λεγοντος, «Ὅτιεξ αυτου, και δι' αυτου, και
εις αυτον τα παντα,» τινα λεγεις λεγεσθαι των εις και εις; Μακ. Τον Πατερα. Ὀρθ.
Ουκ εστι δια του Υιου τα παντα; Μακ. Και δια του Υιου τα παντα. Ὀρθ. Πως ουν ουκ
εξ αυτου, και δι' αυτου, και εις αυτον τα παντα; Μακ. Ὁ Πατηρ εχει και το «εξ ου,»
και το «δι' ου,» και το «εις αυτον.» Ὁ δε Υιος το μεν «δι' ου» εχει, το δε «εξ ου» ουκ
εχει. Ὀρθ. Ἀναγνωθι το ρητον, ινα γνωις, οτι το «εξ αυτου,» και «δι' αυτου,» και «εις
αυτον τα παντα,» και περι του Πατρος και του Υιου ειπεν ο αγιος Ἀποστολος. Ἐαν
γαρ αυτο εφ'ενος προσωπου στησηις, ο Υιος ευρεθησεται μη ειδως τα του Πατρος,
μηδε συμβουλος αυτου ων, η ο Πα τηρ ευρεθησεται μη ειδως τα του Υιου, μηδε
συμβου λος αυτου ων. Μακ. Ειπε, που γεγραπται, Θεος το Πνευμα; Ὀρθ. Μαθε
πρωτον, οτι και η Παλαια ∆ιαθηκη τας τρεις υποστασεις φανερως εδιδαξε. Μακ. Ειπε,
που γεγραπται; Ὀρθ. Ἐν τηι Γενεσει· «Ὤφθο Θεος τωι Ἀβρααμ καθημενωι προς τηι δρυι
τηι Μαμβρηι· και ιδου τρεις ανδρες εστησαν επανω αυτου.» Μακ. Και τους τρεις
ανδρας λεγεις Πατερα, και Υιον, και αγιον Πνευμα; Ὀρθ. Μη ταραττου, αλλα μετα
φοβου Θεου αναγνωμεν. Λεγει δε η Γραφη, οτι «Ὤφθη ο Θεος τωι Ἀβρααμ, και ιδου
ανδρες τρεις εστησαν επανω αυτου.» Οι τρεις ανδρες ησαν ο Θεος. Μακ. Ὁ Θεος ην
εις, προς ον και διαλεγεται· οι δε αλλοι δυο, αγγελοι. Ὀρθ. Λεγει η Γραφη ουτως·
«Ὤφθη δε αυτωι Θεος προς τηι δρυι τηι Μαμβρηι, καθ ημενου αυτου επι της θυρας της
σκηνης αυτου με σημβριας· και αναβλεψας τοις οφθαλμοις αυτου ειδεν, και ιδου
τρεις ανδρες εστησαν επανω αυτου· και ιδων προσεδραμεν εις συναντησιν αυτοις
απο της θυρας της σκηνης αυτου, και προσεκυνησεν επι την γην.» Τινι
 
 
 

23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσεκυνησεν επι την γην, η τοις ανδρασιν; Μακ. Ειπον, οτι οι δυο αγγελοι ησαν
μετα του Θεου, και προσεκυνει δηλονοτι τωι Θεωι, ουχι τοις αγγελοις. Και γαρ
αναστας ειπεν· «Κυριε, ει ευρον χαριν εναντιον σου, μη παρελθηις τον παιδα σου.»
Ὀρθ. Τουτο γαρ εστιν, ο λεγομεν, οτι τας τρεις υποστασεις Κυριον καλει. Μακ. Μη
γενοιτο! Ὀρθ. Ἄκουε ουν των εξης· «Ληφθητω δε υδωρ, και νιψατωσαν τους ποδας
υμων· και καταψυξατε υπο το δενδρον. Και ληψομαι αρτον, και φα γεσθε, και μετα
τουτο παρελευσεσθε εις την οδον 28.1217 υμων, ου ενεκεν εξεκλινατε προς τον
παιδα υμων. Και ειπον αυτωι· Ουτως ποιησον, καθα ειρηκας.» Γεγραπται, η ου
γεγραπται; Μακ. Γεγραπται ολα. Ὀρθ. Ὁ δε παις Κυριου, οτι παις εστιν ειρηκως
αυτων, την αυτην κυριοτητα αυτων ωμολογησεν. Ουδε γαρ ειπεν· Ου ενεκεν
εξεκλινας προς τον παιδα σου· αλλα, «εξεκλινατε προς τον παιδα υμων·» ων και
τους ποδας ομοιως νιψαι εσπουδασεν. Μακ. Και τι ατοπον αγγελων νιψαι ποδας; Και
γαρ ουδεπω ᾔδει, οτι ο Θεος ην αυτωι οφθεις, αλλ' ενομιζεν ανδρας ξενους ξενιζειν.
Ὀρθ. ∆ωμεν, οτι Ἀβρααμ ενομιζεν, ως ειπας· οι αγγελοι ουκ αν ειπον αυτωι, οτι μη
ημιν ισοτιμως προσεχε; Πως δε και ενομιζεν ο Ἀβρααμ ανδρας ξενους ξενιζειν, ο
πεσων επι την γην, και προσκυνησας, και θεασαμενος αυτους επανω εαυτου; Ουτω
γαρ γεγραπται, οτι «Ἀναβλεψας τοις οφθαλμοις αυτου ειδεν, και ιδου τρεις ανδρες
εστησαν επανω αυτου,» ουχι δε εμπροσθεν αυτου. Μακ. Ου δεπω ην φανερωθεν
αυτωι, οτι οι μεν αγγελοι ησαν, ο δε Θεος. Ὀρθ. Τεως ουν ισοτιμως αυτους εδεξατο·
«Ἔσπευσε γαρ Ἀβρααμ επι την σκηνην προς Σαῤραν, και ειπεν αυτηι· Σπευσον και
φυρασον τρια μετρα σεμιδαλεως, και ποιησον εγκρυφιας. Και εις τας βοας εδραμεν
Ἀβρααμ, και ελαβεν μοσχαριον απαλον και καλον, και εδωκεν τωι παιδι αυτου, και
εταχυνεν του ποιησαι· ελαβεν δε βουτυρον, και γαλα· και το μοσχαριον, ο εποιησε,
παρεθηκεν αυτοις, και εφαγον. Αυτος δε παρειστηκει αυτοις υπο το δενδρον.»
Γεγραπται, η ου; Μακ. Ναι. Ὀρθ. Και οι αγγελοι συνησθιον τωι Θεωι. Μακ. Ὀπτασια
ην, οτι δε αγγελοι ησαν, ειπε τα εξης, και ευρησεις. Ὀρθ. Και ημεις ισμεν, οτι εν τοις
εξης αγγελους λεγει τους δυο· αλλα παλιν εν τοις μετα τα εξης Κυριον αυτους η
Γραφη καλει. ∆ηλον γαρ, οτι και ο Υιος αγγελος κεκληται και το Πνευμα ου μονον
εν ταυθα, αλλα και εν αλλοις. Ἀλλα αγγελος λεγεται καταχρηστικως, ως εν
Ευαγγελιωι, οταν λεγηι· «Ἄνθρωπος τις εφυτευσεν αμπελωνα, και εξεδοτο αυτον
γεωργοις·» ειτα μετα ταυτα λεγει· «Ἀπεστειλεν τους δουλους αυτου, και μετα τους
δουλους ενα, ον ειχεν, υιον·» δηλον οτι τον Πατερα λεγει ανθρωπον. Και το,
«Ἄνθρωπος τις εποιει γαμους τωι υιωι αυτου·» και ενταυθα δε ανδρα αυτον λεγει·
αλλα η πραγματεια της Γραφης Θεον αυτον δεικνυσιν. Ὅτι δε φανερωτατα εις των
δυο αγγελων ο Υιος ην, αυτη η Γραφη εδιδαξεν. Μακ. Πως; Ὀρθ. Μετα γαρ το φαγειν
αυτους και ευλογηθηναι τον Ἀβρααμ, και την του Ἰσαακ λαβειν αυτον επαγγελιαν,
ουτως γεγρα πται, και εαν μακροθυμησηις, λεγω. Μακ. Ειπε. Ὀρθ. «Και ο Κυριος
ειπεν· Ου μη κρυψω απο Ἀβρααμ 28.1220 του παιδος μου, α μελλω ποιειν εγω.
Ἀβρααμ δε γενομενος εσται εις εθνος μεγα και πολυ, και ενευλο γηθησονται εν αυτωι
παντα τα εθνη της γης·» ειτα μετ' ολιγα· «Ειπε δε ο Κυριος· Κραυγη Σοδομων και
Γομοῤρας πεπληθυνται προς με, και αι αμαρτιαι αυ των μεγαλαι σφοδρα. Καταβας
ουν οψομαι, ει κατα την κραυγην αυτων την ερχομενην προς με συντε λουνται· ει δε
μη, ινα γνω. Και αποστραφεντες εκει θεν οι ανδρες, ηλθον εις Σοδομα. Ἀβρααμ δε ην
εστη κως εναντι Κυριου· και εγγισας Ἀβρααμ ειπεν· Μη συναπολεσεις δικαιον μετα
ασεβους, και εσται ο δικαιος, ως ο ασεβης; Ἐαν ωσι πεντηκοντα δικαιοι εν τηι πολει,
απολεσεις αυτους, και ουκ ανησεις απαντα τον τοπον ενεκεν των πεντηκοντα
δικαιων, εαν ωσιν εν αυτηι; Μηδαμως συ ποιησηις το ρημα τουτο, του αποκτειναι
δικαιον μετα ασεβους, και εσται ο δικαιος ως ο ασεβης· μηδαμως. Ὁ κρινων πασαν
 
 
 

24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την γην ου ποιησει κρισιν; Ειπεν δε ο Κυριος· Ἐαν ευρω εν Σοδομοις πεντηκοντα
δικαιους εν τηι πολει, αφησω παντα τον τοπον δι' αυτους.» Και ουτως υφειλας πεντε,
και παλιν πεντε, ηλθεν εως δεκα· «Και ειπεν ο Θεος· Ουκ απολεσω ενεκεν των δεκα.
Ἀπηλθεν δε ο Κυριος, ως επαυσατο λαλων τωι Ἀβρααμ· και υπεστρεψεν εις τον οικον
αυτου.» Μακ. Ειπε τα εξης. Ὀρθ. «Ἦλθον δε οι δυο αγγελοι εις Σοδομα.» Μακ.
Ἀκουεις, οτι αγγελοι ησαν οι δυο; Ὀρθ. Προλαβων ειπον, οτι ωσπερ λεγει τους δυο
ανδρας, και ουκ ησαν τηι φυσει ανδρες· ου τως και τους δυο αγγελους λεγει, και ουκ
ησαν τηι φυσει αγγελοι, αλλα καταχρηστικως, εκ του αγγελλειν αυτους την του Θεου
βουλην. Των δε εξης ακουσω μεν. Μαλλον γαρ εκ του εδαφιου διδασκομεθα. Μακ.
Ειπε. Ὀρθ. «Ἦλθον δε οι δυο αγγελοι εις Σοδομαεσπερας. Λωτ δε εκαθητο περι την
πυλην Σοδομων. Ἰδων δε Λωτ, εξανεστη εις συναντησιν αυτοις, και προσεκυνησεν
τωι προσωπωι αυτου επι την γην· και ειπεν· Ἰδου, κυριοι, εκκλινατε εις τον οικον του
παι δος υμων, και καταλυσατε, και νιψασθε τους ποδας υμων, και ορθρισαντες,
απελευσεσθε εις την οδον υμων.» Ἀκουεις, οτι προσεκυνησεν αυτους, και
κυριολογει, και παις ειναι αυτων ομολογει; Μακ. Ἐνομιζεν ειναι αυτους ανθρωπους,
και φιλοξενος ων προσεκυνησεν αυτους, και κυριους καλει. Ὀρθ. Ἀλλ' ει ησαν
αγγελοι, ειπον αν αυτωι, Κυριωι τωι Θεωι σου προσκυνει· ημεις γαρ σου ομοδουλοι
εσμεν.» Μακ. Τι γαρ ηδικειτο προσκυνων αγγελοις; Ὀρθ. Ἤκουσα υμων λεγοντων
πολλακις, οτι ου δει προσ κυνειν Πνευματι τωι αγιωι. Μακ. Και γαρ ου δει. Ὀρθ. Και
πως νυν λεγεις· Τι γαρ εβλαπτετο ο αγιος Λωτ προσκυνων τοις αγγελοις; Μακ. Μη
γαρ ως Κυριωι τωι Θεωι προσκυνει αυτοις; Ὀρθ. Ἀναγνωθιτα εξης. Μακ. Ἀναγνωθι
αυτος. Ὀρθ. Μετα τα αναγνωσθεντα επιφερει, οτι εξενισεν αυτους· και ηλθον οι
ανδρες του τοπου εκεινου, ζητουντες παρα 28.1221 νομησαι εις τους ανδρας. Και ο
Λωτ τας θυγατερας εδιδου εις υβριν μαλλον η τους ανδρας. Και επιμενον των των
Σοδομιτων τηι αθεωι γνωμηι, επεσπωντο οι αγγελοι τον Λωτ εις την οικιαν, εκεινους
δε επαταξαν αορασιαι. Ἢ ουχ ουτως; Μακ. Ουτως. Ὀρθ. Και εξης γεγραπται· «Ειπον
δε οι ανδρες προς Λωτ· Ἔστι σοι ωδε γαμβρος, η υιοι, η θυγατερες; η ει τις σοι αλλος
εστιν εν τηι πολει, εξαγαγε εκ του το που τουτου. Ὅτι απολλυμεν ημεις τον τοπον
τουτον, οτι υψωθη η κραυγη αυτων εναντιον Κυριου, και απεστειλεν ημας ο Κυριος
εκτριψαι αυτην.» Μακ. Ἀκουεις, οτι ομολογουσιν απεσταλθαι παρα Κυριου; Μη
αυτοι Κυριοι εισιν; Ὀρθ. Ἐαν ουν λεγηι εν τοις Ευαγγελιοις ο Σωτηρ, οτι «Ουκ απ
εσταλην, ει μη εις τα προβατα τα απολωλοτα οικου Ἰσραηλ·» και αλλαχου· «Καθως
απεστειλεν με ο ζων Πατηρ, και ο πεμψας με εντολην μοι δεδωκεν·» τι ειπω, η τι
λαλησω; Ουκετι ομολογειται Κυριος, επειδη απεσταλη; Μακ. Και ο Υιος
ομολογουμενως Κυριος εστιν· μη και το Πνευμα; Ὀρθ. Τελειως ενταυθα και
συμπροσκυνειται και συγκυριολογειται τωι Υιωι. Μακ. Ἤδη γαρ δεδεικται, οτι Υιος ην
τωι Λωτ ο διαλεγομενος; Ὀρθ. Μακροθυμει, και ομολογησεις. Μακ. Οιδα, οτι
περισπαις με, μη δυναμενος ειπειν, που γεγραπται Θεος το Πνευμα. Ὀρθ. Τεως γνω
μεν, τινες ησαν ουτοι οι φαινομενοι ανδρες, και τοτε αυτο το Πνευμα δωσει παντων
των ζητουμενων την ευρεσιν. Μακ. Ἐγω, ως εχει η Γραφη, αγγελους λεγω. Ὀρθ.
Καγω αγγελους και ανδρας λεγω· αλλ' ωσπερ τεως ωμολογηται ημιν, οτι εις των
τριων αν δρων Κυριος ο Θεος, ουτως η εξετασις ευρησει και οι δυο τινες ησαν. Μακ.
Ειπε τι θελεις. Ὀρθ. Τα εξης αναγινωσκω; Μακ. Ἀναγνωθι. Ὀρθ. «Ἡνικαδε ορθρος
εγενετο, επεσπουδαζον οι αγγελοι τον Λωτ, λεγοντες· Ἀναστας λαβε την γυναικα
σου και τας δυο θυγατερας, ας εχεις, και εξελθε, ινα μη συναποληι ταις ανομιαις της
πολεως. Και εταραχθησαν, και εκρατησαν οι αγγελοι της χειρος αυτου, και της χει
ρος της γυναικος αυτου, και των χειρων των δυο θυ γατερων αυτου, εν τωι
φεισασθαι Κυριον αυτου. Και εγενετο ηνικα εξηγαγον αυτους εξω, και ειπον· Σωζε
 
 
 

25
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την εαυτου ψυχην, και μη περιβλεψηι εις τα οπισω, μηδε στηις εν πασηι τηι περιχωρωι.
Εις το ορος σωζου, μη ποτε συμπαραληφθηις. Ειπε δε Λωτ προς αυτον· ∆εομαι, Κυριε,
επειδη ευρεν ο παις σου ελεος εναν τιον σου, και εμεγαλυνας την δικαιοσυνην σου, ο
ποιεις επ' εμε, του ζηιν την ψυχην μου. Ἐγω δε ου δυνη σομαι σωθηναι εις το ορος,
μη ποτε μεταλαβηι με τα κακα, και αποθανω. Ἰδου η πολις αυτη εγγυς, του
καταφυγειν με εκει, η εστι μικρα. Ἐκει σωθησομαι. Ου μικρα εστι; και ζησεται η
ψυχη μου.» Ἀκουεις, ει ωτα εχεις, οτι, γνους αυτων την κοινοτητα και ενοτητα,
προσπεσων αυτοις ειπεν· «∆εομαι, Κυ ριε,» ουχι, Κυριοι. Ἤδει γαρ, οτι ουδεις
δυναται δυσι 28.1224 κυριοις δουλευειν· δυο δε εισιν, οτε ο μεν τουτο θε 28.1224 λει,
ο δε τουτο. Ειπε ουν και αυτος Υιωι και τωι Πνευ ματι· ∆εομαι, Κυριε, επειδη ευρεν ο
παις σου ελεος εναντιον σου, ουκ, Ἐναντιον υμων, ινα μη διεληις την κυριοτητα. Ει
γαρ ο κολλωμενος τωι Θεωι εν πνευμα εστι, πως δυνατον το Πνευμα χωριζεσθαι του
χορηγουντος αυτο; Μακ. Ἤδη γαρ δεδεικται, οτι το Πνευμα και ο Υιος ησαν οι
αγγελοι. Ὀρθ. Τοις ουν φυσει αγγελοις ειπεν ο αγιος Λωτ· «∆εομαι, Κυριε, επειδη
ευρεν ο παις σου χαριν εναντιον σου, και εμεγαλυνας την δικαιοσυνην σου, ο ποιεις
επ' εμε, του ζηιν ψυχην μου.» Μακ. Και πανυ. Ὀρθ. Ουκουν ακουε και παλιν των
εξης· «Και ειπεν αυτωι·» ουκετι λεγει, Οι αγγελοι, αλλα δηλονοτι Ὁ ομολογηθεις
Κυριος· «Ἰδου, εθαυμασα σου το προσωπον, και επι τωι ρηματι τουτωι του μη
καταστρεψαι την πολιν περι ης ελαλησας. Σπευσον ουν του σωθηναι εκει. Ου γαρ
δυνησομαι ποιησαι πραγμα, εως του εισελθειν σε εκει.» Και ουκετι ειπεν·
∆υνησομεθα, καιτοιγε εν αρχηι ελεγον, οτι Ἐκτριβομεν ημεις την πολιν, οτε αυτους
ενομιζεν ανδρας και αγγελους ειναι. Ὅτε δε αυτων την κυριοτητα εγνω, και ουκετι
κυριους καλει, αλλα Κυριον λεγει, λεγων, «∆εομαι, Κυριε,» τοτε και αυτοι ως εις
αυτωι διαλεγονται. Ου γαρ λεγουσιν, Ἐθαυμασαμεν σου το προσωπον, αλλα,
«Ἐθαυμασα.» Μακ. Ὁ Πατηρ ουν ην μετ' αυτων οφθεις; Ὀρθ. Και πανυ. Μακ. Πως
ουν λεγει· «Θεον ουδεις εωρακεν πωποτε;» Ὀρθ. ∆ια γαρ τουτο ως ανδρες ωφθησαν,
επειδη ο εστι τηι φυσει, ουδεις ουτε ειδεν, ουτε ιδειν δυναται. Μακ. Ἐγω λεγω, οτι ο
Υιος ην ο οφθεις τωι Ἀβρααμ. Ὀρθ. Παλιν ουν αναχωρω του αναγνωσματος; Μακ.
Ἀναγνωθι. Ὀρθ. «Ὁ ηλιοςεξηλθεν επι την γην, και Λωτ εισηλθεν εις Σηγωρ· Κυριος
εβρεξεν επι Σοδομα πυρ και θειον παρα Κυ ριου εκ του ουρανου, και κατεστρεψεν
πασας τας πολεις.» Ποιος Κυριος; δηλον, οτι ο ειρηκως τωι Λωτ, οτι «Ἐθαυμασα σου
το προσωπον, και επι τωι ρη ματι τουτωι μη καταστρεψαι την πολιν, περι ης
ελαλησας. Σπευσον ουν σωθηναι εκει. Ου γαρ δυνησομαι ποιησαι πραγμα εως του
εισελθειν σε εκει.» Μακ. Ὁ εις ην ο Κυριος· μη γαρ οι δυο; Ὀρθ. Ειπον, οτι τοις δυσιν
ως ενι διελεγετο. Ἀμελει οι δυο λεγουσιν· «Ει εστι σοι ωδε γαμβρος, η υιοι, η
θυγατερες, εξαγαγε μετα σεαυτου. Ἀπολλυμεν γαρ ημεις την πολιν ταυτην.» Ποτε
ουν το «Ἡμεις» λεγει δια τας υποστασεις, ποτε δε το «Ἐγω» δια την φυσιν. «Συνετε
ουν,» καθως ειρηται, «αφρονες εν τωι λαωι, και μωροι ποτε φρονησατε.» Ὅτι και
Ἀβρααμ, τας τρεις υποστασεις εγνωκως, Κυριον λεγει· και Λωτ, τας δυο εγνωκως,
ομοιως Κυριον λε γει· και μη διαιρειτε τα αδιαιρετα, μηδε μερι ζετε τα αμεριστα.
Μακ. Ἔχεις μοι ειπειν, που 28.1225 γεγραπται, Θεος το Πνευμα; Ὀρθ. Τεως εμαθες,
οτι και η Παλαια ∆ιαθηκη οιδε τας τρεις υποστασεις· και ουκ επιλανθανομενη των
προειρημενων λεγει· «Κυριος ο Θεος σου, Κυριος εις εστιν,» αλλ' ενουσα την
θεοτητα. Ἄκουε ουν του Ἰωβ λεγοντος· «Ὁ τανυσας τον ουρανον μονος και
περιπατων επι θαλασ σης ως επι εδαφους.» ∆ηλον, οτι τον Υιον λεγει προ φητικως.
Ὁ γαρ περιπατησας επι θαλασσης αυτος εστιν. Μακεδ. Ἰδε ουν παλιν, ο Υιος μονος
περιεπα τησεν επι της θαλασσης. Ὀρθ. Ἀλλ' ειπον, οτι το μονος επι της θεοτητος
λαμβανομενον ως επι το πλει στον Πατερα, και Υιον, και αγιον Πνευμα λεγει. Εισι δε
 
 
 

26
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τινα, α μονου του Υιου ιδια εισι. Μονος γαρ ενηνθρωπησε, μονος εβαπτισθη, μονος
εκ Πατρος γεγεννηται, μονος εσταυρωθη, και οσα τοιαυτα· ου χωρισθεις της του
Πατρος υποστασεως, αλλ' ων εν αυτωι, και αυτον εχων εν εαυτωι, ιδιοποιειται την
ενανθρωπησιν, ινα διευκρινηθωσιν αι υποστασεις. Ἵνα δε μη νομισηις, οτι η Παλαια
μονη οιδε τον ενα και μονον Θεον καταγγελλειν, ακουσον αυτου του Σω τηρος
λεγοντος· «Γεγραπται, Κυριωι τωι Θεωι σου προσκυνησεις, και αυτωι μονωι
λατρευσεις.» Και εν αλλοις, ερωτηθεις, ποια εντολη μεγαλη εν νομωι, ειπεν·
«Ἀγαπησεις Κυριον τον Θεον σου εξ ολης της ψυχης σου, και εξ ολης της καρδιας
σου, και εξ ολης της ισχυος σου· και τον πλησιον σου ως σεαυτον.» Ἆρα, επειδη ουκ
ειπε Κυριον τον Θεον σου, και Υιον αυτου, ου δει αγαπαιν ημας, μαλλον δε
συναγαπαιν Κυριωι τωι Θεωι και Υιον, και το Πνευμα το αγιον; Μακεδ. Ναι. Ἀλλ' ειπε,
που Θεος το Πνευμα ειρηται. Ὀρθ. Τεως μαθε αυτο μη χωριζειν της κοινωνιας του
Πατρος και του Υιου, αλλα συναγαπαιν τωι Πατρι, και τωι Υιωι, και το αγιον Πνευμα,
εξ ολης της ισχυος σου, και εξ ολης της ψυχης σου, και τοτε επιγνωσιν Θεου
ευρησεις. Μακεδ. Ἀγαπω μεν αυτο εξ ολης της καρδιας, και εξ ολης της ψυχης και
δια νοιας· ου μην θεολογω αυτο. Ὀρθ. Πως γαρ δυνηι θεολογησαι το Πνευμα, ο μη
θελων ειπειν την αυτην ουσιαν, και δοξαν, και βουλην, και δυναμιν Πατρος και
Υιου; αλλ' εναντια ευρεθης λεγων ηι προσεβαλλου πιστει του μακαριου Λουκιανου.
Μακεδ. Ἐγω πιστευω, ως ο μακαριος Λουκιανος, και λεγω ουσιας, και βουλης, και
δυναμεως, και δοξης απαραλλακτον εικονα· την αυτην ου λεγω ουδε ουσιαν, ουδε
θεοτητα, ουδε βου λην, ουτε δυναμιν, ουτε δοξαν. Ὀρθ. Σαυτωι ουν εναντια λεγεις
και τωι μακαριωι Λουκιανωι· και ωσπερ οι Μανιχαιοι και Φρυγες, και πασαι αιρεσεις
λεγουσιν, ουτως πιστευομεν, ως οι αποστολοι· εξετα ζομενοι δε, εναντια
ευρισκονται λεγοντες· ουτω και αυτος ποιεις. Και Ἰουδαιων δε εστιν ακουσαι, οτι
Ουτω πιστευομεν, ως ο μακαριος Μωσης και οι προφηται, 28.1228 και εν ταις
ερωτησεσιν αυτον τον προφητευομενον ευρισκονται σταυρωσαντες. Μακεδ. Ἡμεις
ουσιας, και βουλης, και δυναμεως, και δοξης, απαραλλακτον εικονα λεγομεν τον
Υιον του Πατρος· ουτε δε εκ της ουσιας λεγομεν, ουτε την αυτην ουσιαν, και βουλην,
και δυναμιν, και δοξαν. Λοιπον, ει εχεις ειπειν, που γεγραπται, Θεος το Πνευμα, ειπε.
Τι με σηπεις; Ὀρθ. Ὅτε εδειξα, οτι σαυτωι εναντιαλεγεις, ως οι ακροαται ισασι, και οι
μετα ταυτα ανα γινωσκοντες γνωσονται, τοτε δεικνυμι, οτι και Θεος και κτιστης και
ζωοποιος εστιν ο Παρακλητος το Πνευμα της αληθειας. Μακεδ. Καν εν τουτων
δειξηις, γινομαι ομοουσιαστης. Ὀρθ. Τινι ειπεν ο Θεος· «Ποιησωμεν ανθρωπον κατ'
εικονα ημετεραν και καθ' ομοιωσιν;» Μακεδ. Ὁ Θεος και Πατηρ ελε γε τωι Υιωι και
Θεωι. Ὀρθ. Ἀπ' αυτου του γεγονοτος δυναμεθα γνωναι, τινι ελεγε το γεγονος. Ὁ αν
θρωπος εγενετο κατ' εικονα Θεου, η ου; Μακεδ. Και πανυ. Ὀρθ. Ειπε ουν, ει δυναται
εικων Θεου ειναι ανθρωπος, μη ων αρτιος· και ει δυναται ειναι αρτιος, μη αγιασθεις
τωι Πνευματι της αγιωσυνης. Μα κεδ. Και παντες ουν οι ανθρωποι Πνευμα αγιον
εχουσιν; Ὀρθ. Ει παντες εισι κατ' εικονα αρτιοι, και παντες Πνευμα αγιον εχουσιν.
Μακεδ. Παντες εχουσι το κατ' εικονα. Ὀρθ. Πως ουν ο αγιος Παυλος λεγει· «Ὅπως
γενησθε κατ' εικονα του κτισαντος υμας;» και εν αλλοις· «Και καθως εφορεσαμεν
την εικονα του χοικου, φορεσωμεν την εικονα του επουρανιου;» Μακεδ. Ουκ εσμεν
ουν παντες κατ' εικο να; Ὀρθ. Οι αμαρτανοντες, ου· οι δε τας πραξεις του σωματος
θανατουντες, και ενδιδυσκομενοι τον καινον ανθρωπον, τον κατα Θεον κτισθεντα,
εχουσι το κατ' εικονα. Τοιουτος γαρ ην ο Ἀδαμ προ της παρακοης. Ἐκεινος ουν ο
κατ' εικονα του Θεου κτισθεις ανθρωπος παρα Πατρος, και Υιου, και αγιου
Πνευματος εκτισθη. «Ποιησωμεν» γαρ, ειπεν, ινα την συνερ γειαν ειπηι, ουχι,
Ποιησατε, ινα μη συ παλιν υπουρ γον και λειτουργον ειπηις. Μακεδ. Το Πνευμα το
 
 
 

27
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγιον συνεργον λεγεις Πατρος και Υιου; Ἡ Γραφη δε και τους αγιους αποστολους
συνεργους καλει. Ὀρθ. «Ναι, εις την σωτηριαν των σωζομενων,» ου μην εις την
δημιουργιαν κτισματων. Οι μεν ουν αποστολοι εις την σωτηριαν των ανθρωπων
συνεργοι, επειδη του Πνευματος ησαν και εισιν ναος· αυτο δε το Πνευμα εις
δημιουργιαν. Μακεδ. Και εχεις μοι δειξαι, οτε συνηργησεν εις την δημιουργιαν των
ανθρωπων το Πνευμα; Ὀρθ. ∆εδεικται. Μακεδ. Πως; Ὀρθ. Ὅττον κτισθεντα
ανθρωπον κατ' εικονα, μετα της του Πνευματος συνεργειας ορωμεν οντα. Μακεδ.
Ἐγω 28.1229 παντα ανθρωπον κατ' εικονα λεγω. Ὀρθ. ∆υναμει λεγεις, η ενεργειαι;
Μακεδ. Και τι εστιν δυναμει; και τι εστιν ενεργειαι; Ὀρθ. ∆υναμει εστιν, ο δυναται
γενεσθαι· ενεργειαι δε ο ενεργων τα της εικονος καλλη. Ὥσπερ το βρεφος δυναμει
εστι ζωον λογικον θνητον· ενεργειαι δε γινεται αυξηθεν, ο προ τουτου τηι δυναμει·
ουτω και κατ' εικονα Θεου εστιν εκα στος δυναμει. Ἐαν δε απεκδυσηται την
νεκροτητα, ην επενδυσατο δια της παραβασεως ο Ἀδαμ, και ενδυσηται τον καινον
ανθρωπον της αφθαρσιας, ον εκδυσαμενος Ἀδαμ, γυμνος ηυρεθη· τοτε γινεται
ενεργειαι κατ' εικονα του κτισαντος, οιοι εγενοντο οι αποστολοι, ων η σκια δυναμεις
απετελει. Μακεδ. Προ τουτου ουν ουκ ησαν κατ' εικονα οι αποστολοι; Ὀρθ. Μη τον
εξω ανθρωπον, ον διαφθειρεσθαι ειπεν ο Παυλος, λεγεις τον κατ' εικονα, ουχι δε τον
εσω τον ανακαι νουμενον; Μακεδ. Τον εσω λεγω, τον ανακαινουμενον· ουδε γαρ
ανθρωπομορφον λεγω τον Θεον. Ὀρθ. Ὁ Θεος, ου εστιν εικων ο ανθρωπος, αορατος
εστιν; Μακεδ. Πανυ. Ὀρθ. Ἀναγκη ουν του αορατου Θεου αορατον ειναι και την
εικονα, και της αορατου εικονος αορατον τον κατ' εικονα ανθρωπον. Μακεδ. Ἐαν
δεξω μαι, οτι ο κατ' εικονα γεγονως ανθρωπος ο εν τωι κρυ πτωι εστιν, αλλ' ου λεγω
το Πνευμα το αγιον πεποιηκεναι αυτον. Ὀρθ. Τιθηι δε ολως, οτι ο Ἀδαμ εν τωι
παραδεισωι αγιος ην; Μακεδ. Ναι. Ὀρθ. Ουτω κτισθεις, η εξ αρετης γενομενος
τοιουτος; Μακεδ. Ουτω κτισθεις. Ὀρθ. Συνεκτισεν αρα τωι Πατρι και τωι Υιωι το
Πνευμα το αγιον τον ανθρωπον. Μακεδ. Ουκ εδυ νατο γαρ αυτον ο Υιος αγιον
κτισαι; Ὀρθ. Και πανυ. Μακεδ. Τι ουν λεγεις, οτι το Πνευμα το αγιον αυ τον
εποιησεν; Ὀρθ. Ὥσπερ ο Πατηρ, δυναμενος κτισαι τον ανθρωπον, μετα του Υιου
κτιζει, ινα δειχθηι το ταυτον της φυσεως· ουτω και ο Υιος, δυναμενος κτισαι αγιον
τον ανθρωπον, μετα του Πνευματος κτι ζει, ινα δειχθηι το γεγονος εργον Πατρος, και
Υιου, και αγιου Πνευματος. Ουτως γουν και πεπτωκοτα τον ανθρωπον, και
παραβληθεντα τοις κτηνεσι τοις ανοητοις, ανευ του Πνευματος ουκ ανεκαινισεν·
αλλα καθως ο Προφητης λεγει· «Ἐξαποστειλον το Πνευμα σου, και κτισθησονται,
και ανακαινιεις το προσωπον της γης.» Μακεδ. Και ημεις λεγομεν, οτι ανακαι νισμος
ημων δια του Πνευματος γινεται· Πνευμα γαρ αγιωσυνης εστιν. Ὀρθ. «Παντα μεν
καθαρα τοις καθαροις.» Ἐπειδη δε ουκ εν απλοτητι ειπας, δια του Πνευματος,
αναγκαιως ου παρασιωπω. Ειπε ουν μοι, ο ανακαινισμος ημων ου δια λουτρου της
παλιγγενεσιας γινεται; Μακεδ. Ναι. Ὀρθ. Πως ουν βαπτιζομεθα; εις το ονομα του
Πατρος, και του Υιου, και του αγιου Πνευματος; Μακεδ. Εις το ονομα του Πατρος, και
του Υιου, και του αγιου Πνευ ματος. Ὀρθ. Τι ουν λεγεις τον ανακαινισμον ημων
28.1232 δια Πνευματος αγιου γινεσθαι; ουχι δε εκ Πατρος και Υιου, και αγιου
Πνευματος; Μακεδ. Ου γεγρα πται, οτι κατα το πολυ ελεος αυτου αναγεννησας ημας
δια λουτρου παλιγγενεσιας, και ανακαινισεως Πνευματος αγιου;» Ὀρθ. Προλαβων
ειπον, οτι «τοις καθαροις παντα καθαρα.» Παρ' ημιν γαρ, κατα τον σκοπον της
Γραφης, το «δι' ου» ταυ τον εστι τωι «εξ ου.» Ἀμελει γουν λεγει ο αγιος Παυλος·
«Πιστος ο Θεος, δι' ου εκληθητε εις κοινωνιαν του Υιου αυτου.» Και ενταυθα γαρ το
«δι' ου» αντι του «εξ ου» κειται. Ὁμολογει ουν, οτι η κτισις ημων παρα Πατρος, και
Υιου, και αγιου Πνευματος εγενετο. Ου γαρ αλλος εκτισεν, και αλλος ανεκαινισεν·
 
 
 

28
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλ' ο κτισας Θεος μετα του Υιου και Πνευματος αγιου. Και δια τουτο εν αρχηι ειπεν·
«Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν και καθ' ομοιωσιν,» ινα εκ της
συνεργειας το ταυτον της φυσεως δειξηι. Μακεδ. Φανερωτερον μοι δειξον, οτι το
Πνευμα το αγιον κτιζει. Ὀρθ. Ἀρκει μεν και τα προειρημενα τωι νουν εχοντι προς
φανεραν αποδειξιν· επειδη δε και εκ του πληθους των μαρτυριων πιστωθηναι θε
λεις, ακουσον του Ἰωβ λεγοντος· «Πνευμα θειον. το ποιησαν με· πνοη δε
παντοκρατορος η διδασκουσα με.» Μακεδ. Ἐλιουδ εστιν ο λεγων, και ουκ ειπεν
απλως, «Το ποιησαν με,» αλλα λεγει ουτω· «Καθαρα μου η καρδια ρημασιν, συνεσις
δε χει λεων μου καθαρα νοησει· Πνευμα θειον το ποιησαν με καθαρα νοησει.»–
»Πνευμα θειον το ποιησαν με.» τουτεστι, το ποιησαν με καθαρα νοησαι. Ὀρθ.
Ὁμολογεις δε ολως θειον το Πνευμα. Μακεδ. Μη γαρ ο Ἰωβ αυτο ειπεν· αλλ' ο
Ἐλιουδ, ον εμεμψατο ο Θεος. Ὀρθ. Μη γαρ εμεμψατο αυτον, διατι ειπεν το Πνευμα
θειον; Μακεδ. Ὅμως εμεμψατο αυτον ο Θεος. Ὀρθ. Ἐαν ουν ακουσηις και του Ἰωβ
λεγοντος»Ζηι Κυριος, ος ουτω με κεκρικεν, και ο παντο κρατωρ ο πικρανας μου την
ψυχην. Ἦ μην ετι της πνοης μοι ενουσης· Πνευμα δε θειον το περιον μοι εν ρισιν,» τι
εχεις ειπειν και περι του Ἰωβ; Μακεδ. Και λεγω θειον το Πνευμα, ου μην Θεον. Ὀρθ.
Το δε θειον Πνευμα τι αλλο εστιν η Θεος; Μακεδ. Μη γενοιτο! Ὀρθ. Ουκουν ειπε, ει
τινα των αγιων δυ ναμεων θειον ειπεν η Γραφη. Ἀναγνωθι την Παλαιαν πασαν
∆ιαθηκην και την Καινην, ει ευρεθη τις των αγιων αγγελων θειον λεγομενος
Πνευμα. Μακεδ. Ουδεν γαρ των αλλων πνευματων τοιουτο εστι Πνευμα· μοναδικον
γαρ εστι. Ὀρθ. Ὁμολογειταιουν και παρα σου, μη ειναι εν τοις κτισμασι Πνευμα
τοιουτο. Μακεδ. Ὁμολογειται. Ὀρθ. Ἴδωμεν ουνλοιπον, ει ουκ εχει μετα Πατρος και
Υιου την κατα φυσιν κοινωνιαν. Μακεδ. Τουτο εαν δειχθηι, εδειχθη και Θεος. Ὀρθ.
Τεως Πνευμα θειον εδειχθη. Μακεδ. Ἀλλ' ου Θεος. Ὀρθ. Ἐαν ακουσωμεν Παυλου
τουαποστολου λεγοντος, τον Θεον μηδεν αλλο ειναι η θειον, αναγκη συνθεσθαι το
θειον ειναι Θεον. Μακεδ. Ου 28.1233 παντως. Ουδε γαρ επειδη ο Θεος Πνευμα, και το
28.1233 θειον Πνευμα Θεος. Που δε γεγραπται, ο Θεος θειον; Ὀρθ. Ἐν ταις Πραξεσι
των αποστολων λεγει Παυλος ουτως· «Γενος ουν υπαρχοντες του Θεου, ουκ
οφειλομεν νομιζειν χρυσωι η αργυρωι, χαρα γματι τεχνης και ενθυμησεως
ανθρωπων, το θειον ειναι ομοιον.» Μακεδ. Φθασας ειπον, οτι καν θω, οτι ο Θεος
Πνευμα εστιν, ου παντως και το θειον Πνευμα Θεος. Ὀρθ. Ει ουδεν των κτισματων
Πνευμα θειον, ουδεν Πνευμα αγιωσυνης, κοινα δε ταυτα Πατρος, και Υιου, και αγιου
Πνευματος· της αυτης αρα φυσεως Πατηρ, και Υιος, και αγιον Πνευμα. Μακεδ.
∆ειξον ουν, οτι, ωσπερ ο Πατηρ εγειρει τους νεκρους και ζωοποιει, ομοιως δε και ο
Υιος, ουτω και το Πνευμα ζωοποιει. Ὀρθ. Λεγει Παυλος· «Ὑμεις δε ουκετ' εστε εν
σαρκι, ειπερ Πνευμα του Θεου οικει εν υμιν. Ει δε τις Πνευμα Χριστου ουκ εχει, ουτος
ουκ εστιν αυτου. Ει δε Χριστος εν υμιν, το μεν σωμα νε κρον δι' αμαρτιαν, το δε
Πνευμα ζωη δια δικαιοσυ νην. Ει δε το Πνευμα του εγειραντος Ἰησουν Χριστον οικει
εν υμιν, ο εγειρας Χριστον εκ νεκρων ζωοποιη σει και τα θνητα σωματα υμων δια
του ενοικουντος αυτου Πνευματος εν υμιν.» Μακεδ. Ουτως ου γε γραπται, δια του
ενοικουντος, αλλα το ενοικουν. Ὀρθ. Ἐαν δειχθηι, οτι «δια του ενοικουντος»
γεγραπται, πειθηι, οτι της αυτης εστι φυσεως το Πνευμα Πατρι και Υιωι; Μακεδ. Ἐαν
ουν που εν η δευτερον αντιγραφον ευρεθηι εσφαλμενον παρ' υμιν, εκ τουτου εχεις με
πεισαι; Ὀρθ. Ἔχομεν δειξαι, οτι εν ολοις τοις αρχαιοις αντιγραφοις ουτω γεγρα πται.
Ἐπει δε νομιζεις τουτο αντιλεγομενον ειναι, πληροφορηθητι και εξ αλλης γραφικης
αποδειξεως. Μακεδ. Ειπε· τουτο γαρ αντιλεγεται. Ὀρθ. Λεγει ο αυτος ο αγιος Παυλος·
«Ουχ οτι ικανοι εσμεν αφ' εαυτων λογισασθαι τι, ως εξ εαυτων, αλλ' η ικανοτης
ημων εκ του Θεου· ος και ικανωσεν ημας διακονους Καινης ∆ιαθηκης, ου γραμματος,
 
 
 

29
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα Πνευματος. Το γαρ γραμμα αποκτεινει, το δε Πνευμα ζωοποιει.» Μακεδ.
Ζωοποιειν λεγεται το απο αμαρτιων αγειν εις δικαιοσυνην. Ου μην εγειρει νεκρους,
ως ο Χρι στος ηγειρεν. Ὀρθ. Παυλος ο αποστολος ηγειρε τον Ευτυχον αποθανοντα, η
ου; Μακεδ. Ἀλλ' ουκ ην Παυλος ο αναστησας, αλλ' ο εν Παυλωι λαλησας Χρι στος.
Ὀρθ. Καιτοιγε Παυλος λεγει, οτι «Χριστος εν δυναμει Πνευματος αγιου πεποιηκεν εν
εμοι τα σημεια.» Λεγει γαρ ουτως, οτι «Ου τολμω τι εγω λε γειν ων ου κατειργασατο
Χριστος δι' εμου λογωι και εργωι, εις υπακοην εθνων, εν δυναμει σημειων και
τερατων, εν δυναμει Πνευματος αγιου.» Μακεδ. Ουκ εδυνατο γαρ ο Χριστος ανευ του
Πνευματος του αγιου ποιησαι τα σημεια και τα τερατα; Ὀρθ. Ουκ 28.1236 εδυνατο
γαρ ο Πατηρ ανευ του Υιου ποιησαι τα παντα; Μακεδ. Ναι· αλλ' ινα και Υιος
δημιουργος δειχθηι. Ὀρθ. Τωι αυτωι λογωι, δυναμενος και ο Υιος ποιησαι τα σημεια και
τα τερατα, ποιει εν τωι Πνευματι, ινα δειχθηι και το Πνευμα το αγιον τα αυτα ποιουν
τωι Πατρι και τωι Υιωι. Μακεδ. Ἡμεις ου δυναμεθα ειπειν Θεον το Πνευμα. Ὀρθ.
Λεγεις τας θειας Γραφας υπο του Πνευματος του αγιου ειρησθαι δια των προφη των
και των αποστολων, η ου; Μακεδ. Ναι. Ὀρθ. Θεος αρα το εμπνευσαν αυτους Πνευμα.
Μακεδ. Μη γενοιτο ειπειν! Ὀρθ. Ει αι πνευσθεισαι Γραφαι παρ' αυτου θεοπνευστοι
εισιν, τι αν αλλο ειη το Πνευμα η Θεος; Μακεδ. Την του Θεου διδασκαλιαν
διηκονησεν ημιν, και δια τουτο αυτη η διδασκαλια θεοπνευστος λεγεται. Ὀρθ.
Ἐπειδη και ο αγιασμος, ον αγιαζει και ημας το Πνευμα, Θεου εστιν αγια σμος, ουκ
εστιν αυτου του Πνευματος ο αγιασμος; Μακεδ. Ναι, και αυτου του Πνευματος εστιν
ο αγια σμος. Ὀρθ. Ὥσπερ ουν ο αγιασμος Πατρος, και Υιου, και αγιου Πνευματος
εστιν, ουτως και η θεια Γραφη. Ἡ τοινυν διδασκαλια Πατρος, και Υιου, και αγιου
Πνευματος εστιν. Θεοπνευστος δε η Γραφη ομο λογειται παρα τωι αγιωι Παυλωι· Θεος
αρα Πατηρ, και Υιος, και αγιον Πνευμα. ∆ιο και ειρηται παρα τοις προφηταις· «Και
εσονται παντες διδακτοι Θεου.» Μακεδ. Πας ο μαθων παρα του Πατρος διδακτος
Θεου ακουει. Ὀρθ. Ὥσπερ ο αγιαζομενος παρα του Πατρος και Υιου, αγιαζεται
ομοιως και παρα του Πνευματος· ουτως ο μαθων παρα Πατρος και Υιου, και αγιου
Πνευματος μανθανει· αμελει του Χριστου ειρηκοτος, οτι «Ουκ εστε υμεις οι λαλουν
τες, αλλα το Πνευμα του Πατρος υμων το λαλουν εν υμιν,» ο αγιος Παυλος λεγει·
«Ἢ δοκιμην ζητειτε του εν εμοι λαλουντος Χριστου;» Ἀκουεις, οτι α λαλει το
Πνευμα, Χριστου διδασκαλια εστιν· και α λαλει Χριστος και το Πνευμα, Πατρος διδα
σκαλια εστιν. Ει δε τουτο, αρα α λαλει ο Πατηρ, και ο Υιος, και το Πνευμα,
θεοπνευστος Γραφη εστιν. Μακεδ. Ὅταν ουν λεγηι ο Πατηρ· «Ουτος εστιν ο Υιος μου
ο αγαπητος, εν ωι ηυδοκησα·» Πατηρ, και Υιος, και αγιον Πνευμα τουτο λεγει. Ὀρθ.
Εισι φωναι ιδιαι του Πατρος, και εισι φωναι ιδιαι του Υιου, και εισι φωναι ιδιαι του
Πνευματος· και εισι κοιναι Πατρος, Υιου, και αγιου Πνευματος. Ὅταν ουν λεγηι ο
Πατηρ, ως προλαβων ειρηκας, «Ουτος εστιν ο Υιος μου ο αγαπητος, εν ωι ηυδοκησα,»
αυτου του Πατρος εστι φωνη. Και ομοιως οταν λεγηι, «Ἰδου ο Παις μου ο αγαπητος,
εν ωι ευδοκησεν η ψυχη μου· θησω το Πνευμα μου επ' αυτον·» και 28.1237 οσαι
τοιαυται, αυτου του Πατρος εισιν ιδιαι. Ὅταν δε λεγηι ο Υιος, «Ὤρυξαν χειρας μου
και ποδας μου,» και οσαι τοιαυται, του Χριστου εισι φωναι. Ουτω και του Πνευματος
ιδιαι εισι φωναι· ως οταν λεγηι ο Ἄγαβος· «Ταδε λεγει το Πνευμα το αγιον· Τον
ανδρα τουτον, ου εστιν η ζωνη αυτη, ουτως δησουσιν.» Πασαι δε αυται, θεοπνευστοι
λεγονται, δια το και τας του Πατρος Θεου ειναι φωνας, και τας του Υιου Θεου ειναι
φωνας, και τας του Πνευ ματος Θεου ειναι φωνας. Μακεδ. Μη γενοιτο! Ὀρθ. Ουκουν
ειπε τας μεν ειναι θεοπνευστους (τας δε ου)· και μεμψαι τωι αγιωι Παυλωι γραψαντι
θεο πνευστους τας πασας Γραφας. Μακεδ. Ἦ ουν, επειδη τινα ρηματα των αγιων
εισιν εν αυταις και των ασεβων και αμαρτωλων ανθρωπων, δια τουτο και οι ασεβεις
 
 
 

30
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αμαρτωλοι θεοι εισιν; Ὀρθ. Ἀλλα και τας του Πατρος φωνας και τας του Υιου και
τας των αγιων, και τας των ασεβων και αμαρτωλων, το Πνευμα δια των προφητων
και αποστολων εγραψεν. Ου γαρ ησαν αυτοι οι λαλουντες, αλλα το Πνευμα του
Πατρος. Μακεδ. ∆ειξον μοι, που φανερως Θεος ειρηται το Πνευμα το αγιον. Ὀρθ.
Ὁμολογεις ναος ειναι του Θεου, η ου; Μακεδ. Ναι. Και γαρ ειρηται παρα του αγιου
Παυλου· «Ουκ οιδατε, οτι τα σωματα υμων ναος του εν υμιν αγιου Πνευματος εστιν,
ου εχετε απο Θεου;» Ὀρθ. Πας δε ναος, Θεου ναος εστι· Θεος αρα το Πνευμα. Μακεδ.
Ου λεγω Θεον το Πνευμα. Ὀρθ. Ουκουν ουδε συ ναος. Μακεδ. Του Θεου ναος ειμι.
Ὀρθ. Του Πνευματος ου; Μακεδ. Ναι και του Πνευματος. Ὀρθ. Ἄρα και Πνευμα
Θεος.Μακεδ. Ἐπειδη και αγγελοι ᾤκησαν εν τοις αγιοις, ωσπερ ο προφητης λεγει·
«Ταδε λεγει ο αγγελος ο λαλων εν εμοι·» δια τουτο και τους αγγελους θεους λεγω;
Ὀρθ. Ουκ εχεις μεν δειξαι, οτι εις ην των γενητων αγγελων ο λαλων εν τωι προφητηι.
Προαπο δεδεικται γαρ, οτι και ο Υιος αγγελος, και το Πνευ μα. Καν δοθηι σοι ενα των
γενητων αγγελων λαλειν εν τωι προφητηι, αλλ' ουχι και ναος του αγγελου ο
προφητης. Πας γαρ ναος, Θεου ναος. Ἐπειδη ειπε, που της Γραφης ειρηται ναος ο
προφητης η ο απο στολος, η καθολου ανθρωπος, αγγελου, η τινος κτι σματος.
Μακεδ. Θεος ουν το Πνευμα; Ὀρθ. Ἐαν θεληις, καν μη θεληις. Μακεδ. Τρεις ουν θεοι.
Ὀρθ. Θεος ο Πατηρ; Μακεδ. Ναι. Ὀρθ. Και ο Υιος; Μακεδ. Ναι. Ὀρθ. ∆υο ουν θεοι;
Μακεδ. Ου. Ὀρθ. Ουτως ουδε τρεις; Μακεδ. Ἀλλ' εις και εις. Ὀρθ. Ει το εις και εις ουκ
εισι δυο, ουδε το εις και εις και εις, τρεις. Μακεδ. Ουκ εστιν ουν εις Θεος, εξ ου τα
παντα, και εις Κυριος, δι' ου τα παντα; Ὀρθ. Ειπε και εν Πνευμα αγιον, εν ωι τα
παντα. Μακεδ. Που τουτο γεγραπται; Ὀρθ. Παρα τωι ∆αβιδ· «Τωι Λογωι Κυριου οι
ουρανοι εστερεωθησαν, και τωι Πνευματι 28.1240 του στοματος αυτου πασα η
δυναμις αυτων.» Μακεδ. Ἀλλα το Πνευμα του στοματος ουκ εστι το αγιον Πνευμα.
Ὀρθ. Ουκουν ουδε ο Λογος Υιος. Μακεδ. Ἐνταυθα ου τον ενυποστατον Λογον λεγει,
ουδε το ενυποστατον Πνευμα. Ὀρθ. Ἵνα σοι και δοθηι λογον εχειν προφορικον τον
Θεον, ειπε ημιν, ο ενυποστατος Λογος εστιν ο τον ουρανον στερεωσας, η ο
προφορικος; Μακεδ. Τον προφορικον λεγω, την εντολην αυτου· «Αυτος γαρ ειπε, και
εγενηθησαν· αυτος ενετειλατο, και εκτισθησαν.» Ειπε δε και ενετειλατο τωι Υιωι,
ενυποστατωι Λογωι· ο δε την εν τολην λαβων Υιος εκτισεν. Ὀρθ. Ουκετι ουν τωι λογωι
αυτου εστερεωθησαν, αλλα τηι του Υιου ενεργειαι. Και ψευδος το λε γειν· «Τωι Λογωι
Κυριου οι ουρανοι εστερεωθησαν.» Ου γαρ εσχεν ο Λογος συνδρομον την δυναμιν,
αλλ' ενεμεινεν την του Υιου ενεργειαν. Και εις οσην ατοπιαν εκπιπτει σου ο λογος,
αγνοεις; Ειπε γαρ ημιν, πολυμαθες, αρα ο Υιος ακουσας παρα του Πατρος, κινησας
εαυτου την ουσιαν τεχνηι τινι και μεθοδωι εστερεωσε τον ουρανον, η λογωι αυτον υπ
εστησατο; Μακεδ. Ὁ μεν του Λογου λογος συνδρομον εσχε την δυναμιν· ο δε του
Πατρος λογος εξεδεξατο τον του Χριστου λογον. Ουκ αυτωι ουν ο Πατηρ ενετειλατο
ποιησαι τα παντα; Ὀρθ. Τουτο ου γεγραπται, αλλ' οτι ο Πατηρ του Λογου οντως
παντα εποιησεν. Μακεδ. Ει Πατηρ εποιει, πως δια του Υιου ποιει; Ὀρθ. Ὡς το φως δια
του απαυγασματος φωτιζει, ουτως ο Πατηρ δια του Υιου κτιζει· και ως νους δια του
λογου διδασκει, ουτως και ο Πατηρ δια του Υιου κτιζει. Μακεδ. Μη δια του
Πνευματος; Ὀρθ. ∆ια του Λογου κτιζει, και δια του Πνευματος αγιαζει. Μακεδ. Τουτο
δεχομαι. Ὀρθ. Τουτο ουν εστι· «Τωι Λογωι Κυριου οι ουρανοι εστερεωθησαν, και τωι
Πνευματι του στοματος αυτου πασα η δυναμις αυτων.» Μακεδ. Ἀλλ' ο μεν Υιος
κτιζει, το δε Πνευμα αγιαζει, και ου κτιζει. Ὀρθ. Ὁ συνετος ακουων οιδεν, οτι και το
αγιαζειν κτιζειν εστιν. Ὅταν ακουσωμεν, «Καρδιαν καθαραν κτισον εν εμοι, ο Θεος,»
τι αλλο νοουμεν η το, Καρδιαν καθαραν αγιασον εν εμοι, ο Θεος; Ἐπειδη δε συ
βουλει συν ουσιασθαι τον αγιασμον τοις ουρανοις, ειπε, τι μει ζον εστι, κτιζειν η
 
 
 

31
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγιαζειν; Μακεδ. Το κτιζειν, ερ γον Θεου εστιν. Ὀρθ. Ἔργον μεν Θεου εστι το κτιζειν,
ου μην μειζον του αγιαζειν εστιν. Και γαρ και αυτο το αγιαζειν, εργον Θεου εστιν.
Γεγραπται γαρ· «Πατερ αγιε, αγιασον αυτους εν τηι αληθειαι σου.» Ὅτι δε το αγιαζειν
μειζον εστι του κτιζειν, εκ του αποτελεσμα τος γνωθι, οταν τις απολεσηι τον
αγιασμον. Ἀκουει ο αθλιος Ἰουδας· «Καλον ην αυτωι, ει ουκ εγεννηθη ο ανθρωπος
εκεινος.» Μακεδ. Καλον μεν ην αυτωι, ει ουκ εγεννηθη ο ανθρωπος εκεινος. Ἀλλ' ο
κτιζων 28.1241 και δημιουργων τα μη οντα ως οντα, μονος εστι Θεος. Ὀρθ. ∆εδεικται
μεν, οτι το, «Ποιησωμεν ανθρωπον,» επι Πατρος και Υιου και αγιου Πνευματος
λελεκται· και το, «Ποιησωμεν αυτωι βοηθον κατ' αυτον,» ομοιως επι Πατρος και Υιου
και αγιου Πνευ ματος ειρηται. Ἵνα δε μη περιελκηται ο λογος, ακου σον του
Ευαγγελιου λεγοντος, οτι τον ναον του σω ματος του Χριστου, το Πνευμα το αγιον
εκτισε. Μακεδ. Ειπε που; Ὀρθ. «Του Ἰησου η γενεσις ουτως ην· μνηστευθεισης της
μητρος αυτου Μαριας τωι Ἰωσηφ, πριν η συνελθειν αυτους, ευρεθη εν γαστρι εχουσα
εκ Πνευματος αγιου.» Μακεδ. Ὁ Υιος ουν εστιν ο Ἰησους του Πνευματος. Ὀρθ. Ἡ
γενεσις,ειπεν, ουχι η γεννησις· εν λεγει, ουχι δυο. Μακεδ. Ἀλλ' ο αγγελος ειπε· «Το
γαρ εν αυτηι γεννηθεν εκ Πνευματος εστιν αγιου.» Ὀρθ. Πρωτον γενεσιν ακουσον
του ναου, και τοτε γεννησιν. Και γαρ και οι ανθρωποι πρωτον γιγνομεθα
δημιουργικως, ειθ' ου τως γεννωμεθα καταχρηστικως· «Υιους» γαρ «εγεννησα, και
υψωσα,» γεγραπται, ου φυσικως δηλον οτι, αλλα καταχρηστικως. Μακεδ. Πως ειπεν
ο Σο λομων· «Ἡ Σοφια ωικοδομησεν εαυτηι οικον;» Ὀρθ. Τουτο γαρ εστιν ο λεγω, οτι
παντα τα εργα του Πατρος, και του Υιου, και του αγιου Πνευματος εστι· και δια τουτο
ποτε του Πατρος λεγεται, ποτε του Υιου, ποτε του αγιου Πνευματος. Ἀμελει λεγει
Παυλος ο αγιος αποστολος· «Ὅτε δε ηυδοκησεν ο Θεος, ο αφορισας με εκκοιλιας
μητρος μου, αποκα λυψαι τον Υιον αυτου εν εμοι·» και παλιν ο αυτος λεγει· «Παυλος
δουλος Ἰησου Χριστου, κλητος Ἀποστολος, αφωρισμενος εις Ευαγγελιον Θεου.»
Μακεδ. Τι τουτο ποιει; Ὀρθ. Βουλομαι σοι δειξαι, οτι ποτε εαυτον αφορισμα λεγει
του Πατρος, ποτε του Υιου. Μακεδ. Μη και του Πνευματος; Ὀρθ. Μαθε ουν, οτι και το
Πνευμα αυτον αφωρισεν, ως ηδη προ ειρηται. Γεγραπται δε ουτως εν ταις. Πραξεσι
των αποστολων· «Ειπε δε το Πνευμα αυτοις· Ἀφορισατε μοι τον Βαρναβαν και τον
Σαυλον εις το εργον, ο προσκεκλημαι αυτους.» Μακεδ. Καγω λεγω, ους καλει ο
Πατηρ, τουτους καλει και ο Υιος και το Πνευμα· και ους αγιαζει ο Πατηρ, τουτους
αγιαζει και το Πνευμα, αλλ' ου κτιζει το Πνευμα. Ὀρθ. ∆ε δεικται, οτι κτιζει το
Πνευμα. Ηυρεθη γαρ η αγια Μαρια εν γαστρι εχουσα εκ Πνευματος αγιου. Μακεδ.
Ουκ ειπεν, εν γαστρι εχουσα κτισαντος του Πνευ ματος του αγιου· αλλ' απλως
ειρηται· «Ηυρεθη εν γαστρι εχουσα εκ Πνευματος αγιου.» Ὀρθ. Το ουν, «εκ
Πνευματος αγιου,» τι αλλο ηγηι πλην του κτισαι; Μακεδ. Ἐγω την οικονομιαν λεγω
του Πνευματος ενταυθα σημαινεσθαι. Ὀρθ. Μη ουν θελεις ειπειν το Κυριακον σωμα
κτισμα; Μακεδ. Κτισμα μεν λεγω το σωμα, αλλ' ου του Πνευματος αυτο λεγω κτισμα,
αλλα του Χριστου. Ὀρθ. Ἀλλ' η Γραφη 28.1244 ειπεν·» Ηυρεθη εν γαστρι εχουσα εκ
Πνευματος αγιου.» Μακεδ. Αυτηι τηι λεξει ειπε μοι, που γεγραπται, οτι τι εκτισε το
Πνευμα. Ὀρθ. Ἀρκει μεν τοις ευγνωμονως ακουουσι και τα προειρημενα· επειδη δε
σκοπος ημιν εστιν ωφελησαι και τους αγνωμονας, ακουε και του Πνευματος
λεγοντος· «Ἑτοι μαζου του επικαλεισθαι τον Θεον σου Ἰσραηλ, οτι ιδου εγω στερεων
βροντην, και κτιζων πνευμα, και απαγγελλων εις ανθρωπους τον Χριστον αυτου.»
Μακεδ. Ὁ Πατηρ εστιν ο λεγων. Ὀρθ. Ει ο Πατηρ ελεγεν, ειχεν αν ειπειν,
Ἀπαγγελλων εις ανθρωπους τον Χριστον μου· και ουκ αν ειπεν, τον Χριστον αυτου.
Ἐπει ειπε μοι, ει αλλου Θεου εστι παρα τον Πα τερα ο Χριστος. Μακεδ. Ἄλλος μεν
Θεος παρα τον Χριστου Πατερα ουτε ην, ουτε εστιν, ουτε εσται· ο προφητης δε εστιν
 
 
 

32
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο λεγων· «Ἑτοιμαζου του επι καλεισθαι τον Θεον σου, Ἰσραηλ·» ου κειται δε το,
«Ἰδου εγω,» αλλ' «Ἰδου στερεων βροντην, και κτιζων πνευμα, απαγγελλων εις
ανθρωπους τον Χριστον αυτου·» αυτος ο Θεος. Ὀρθ. Παντα υμιν εξεστιν, αλλ' ου
παντα συμφερει. Ὑμεις γαρ εστε οι και την προς Ἑβραιους του αγιου Παυλου
παραγραφομενοι, και την προς Ῥωμαιους παραχαραττοντες, εν τωι λεγειν, ου
γεγραπται, «∆ια του ενοικουντος Πνευματος εν υμιν,» αλλα, «δια το ενοικουν αυτου
Πνευμα.» Ἰδου δη και τον προφητην επιχειρεις παραχαραττειν. Ἀλλ' ουδεις σοι
συγχωρει. Ἐαν ουν προκομισωμεν το προφητικον, και δειξωμεν, οτι το «Ἰδου εγω»
γεγραπται, πειθηι, οτι κτιζει το Πνευ μα; Μακεδ. Οιδα, οτι εν ενιοις των αντιγραφων
γε γραπται το, «Ἰδου εγω.» Ἀλλ' εγω λεγω εσφαλμενα ειναι τα αντιγραφα. Ου γαρ
εχει ακολουθιαν λεγειν, το Πνευμα εστι το λεγον, οτι «Ἰδου εγω στερεων βροντην,
και κτιζων πνευμα.» Ὀρθ. Καιτοιγε η μεγιστη ακολουθια του ρητου αυτη, και αλλως
εξ ομαλισθηναι ου δυναται η ουτως. Το γαρ Πνευμα εστι το λεγον· «Ἑτοιμαζου του
επικαλεισθαι τον Θεον σου, Ἰσραηλ. Ὅτι ιδου εγω το Πνευμα, στερεων βροντην, και
κτιζων πνευμα, και απαγγελλων εις ανθρωπους τον Χριστον αυτου,» δηλονοτι του
Θεου. Μακεδ. Ποιον πνευμα κτιζει; Ὀρθ. Ει μεν κατα το ρητον, το επομε νον τηι
βροντηι· ει δε κατα διανοιαν, ο ειπεν ο αγιος Παυλος «τηρηθηναι αμεμπτον μετα της
ψυχης, και του σωματος, εν τηι παρουσιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου.» Και γαρ
την εστερεωμενην βροντην το βαπτισμα δει νοειν, προτερον ον παρα Ἰουδαιοις
χαυνον και υδατωδες· ωστε λεγειν τον αγιον Ἰωαν νην· «Ἐγω μεν βαπτιζω υμας εν
υδατι εις μετα νοιαν· ερχεται δε ο ισχυροτερος μου, ος υμας βα πτισει εν Πνευματι
αγιωι και πυρι.» Ἐπειδη ουν αυτο το βαπτισμα τηι του Πνευματος παρουσιαιστε
ρεουται, καλως ειρηται, οτι «Ἰδου εγω» το Πνευμα «στερεων βροντην, και κτιζων
πνευμα,» το εν 28.1245 εκαστωι ημων, ο και καρδιαν εκαλεσεν ο ∆αβιδ, λε γων·
«Καρδιαν καθαραν κτισον εν εμοι, ο Θεος.» Μακεδ. Και βροντην λεγεις το βαπτισμα.
Ὀρθ. Συμβολικως και πανυ. Ὡς γαρ οταν ακουω, «Ἄμπελον εξ Αιγυπτου μετηρας,»
ουκ αμπελον σωματικην περιβλεπομαι, αλλα τον ναον νοω· ουτως και βροντην το
βαπτισμα νοω. Και γαρ τους μαθητας αυτου υιους βροντης εκαλεσεν ο Χριστος,
τουτεστι βαπτισματος υιους. Ἐπειδη γαρ η βροντη συνισταται εξ υδατος και
πνευματος, τουτο δε εστιν η του αγιου βαπτισματος μυσταγωγια, συμβολικως το
βαπτισμα βροντην καλει εστερεωμενην υπο του αγιου Πνευματος. Ἀμελει ο
Ἀποστολος, ως εν ταις Πραξεσιν ειρηται, ελθων και ευρων τινας βαπτισθεντας,
ηρωτησεν αυτους λεγων· «Ει Πνευμα αγιον ελαβετε πιστευσαντες;» Ἐκεινων δε
ειρηκοτων, «Ἀλλ' ουδε ει Πνευμα αγιον εστιν ηκουσαμεν,» ειπεν· «Εις τι ουν
εβαπτισθητε;» ως του στερεωματος ουκ οντος εν τωι βαπτισματι, μη παροντος του
Πνευματος. Στερεοι ουν βροντην το βαπτισμα, και κτιζει το πνευμα, τουτεστι τας
καρδιας ημων, αυτο το αγιον Πνευμα το λεγον δια του προφητου· «Ἑτοιμαζου του
επικαλεισθαι τον Θεον σου, Ἰσραηλ· διοτι ιδου εγω στερεων βροντην, και κτιζων
πνευμα, και απαγγελλων εις ανθρωπους τον Χριστον αυτου.» Μακεδ. Και το εξης
ερμηνευσον, και ουτως εξομαλισον. Ὀρθ. «Ποιων ορθρον και ομιχλην, επιβαινων
επι τα υψηλα της γης.» Μακεδ. Τι ουν λεγεις τον ορθρον, και την ομιχλην, και τα
υψηλα της γης; Ὀρθ. Κατα διανοιαν ορθρον λεγω την αναστασιν. Του γαρ ηλιου της
δικαιοσυνης ανατολη, νοειται η αναστασις. Ὀμι χλη δε η μη συγχωρουσα πασι
τηλαυγως αυτον οραιν. Ηυρεθη γαρ εν γαστρι εχουσα εκ Πνευματος αγιου. Τα δε
υψηλα της γης οι επι γης περιπατουντες, και εν ουρανοις το πολιτευμα εχοντες. Ἐπι
γαρ τουτους επιβαινει η του Πνευματος χαρις. Μακεδ. Το Πνευμα ουν το αγιον
ηγειρεν τον Χριστον; Ὀρθ. Ταυτα λεγειν εμοι μεν ουκ οκνηρον, υμιν δε ασφαλες.
Ὥσπερ γαρ το σωμα το Κυριακον λεγεται πεποιηκεναι ο Πατηρ (γεγραπται γαρ· «Προ
 
 
 

33
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του με πλασαι σε εν κοιλιαι, επισταμαι σε· και προ του σε εξελθειν εκ μητρας, ηγιακα
σε·» και τουτο αυτο το σωμα ο Σολομων λεγει την σοφιαν ωικοδομηκεναι·» λεγει
γαρ· «Ἡ σοφια ωικοδομησεν εαυτηι οικον, και το Ευαγγελιον λεγει εκ Πνευματος
αγιου αυτο ειναι), ουτω και την αναστασιν αυτου του σωματος μεν ο Υιος λεγει·
«Λυσατε τον ναον του τον, και εγω εν τρισιν ημεραις εγερω αυτον·» ο δε Ἀποστολος,
οτι «Ὁ Θεος αυτον ηγειρεν, λυσας τας ωδινας του θανατου·» ενταυθα δε, οτι το
Πνευμα. 28.1248 «Ποιων» γαρ «ορθρον,» εαν ακουσω, την αναστα σιν νοω. α γαρ
ποιει ο Πατηρ, ταυτα και ο Υιος ποιει· και α ποιει ο Πατηρ και ο Υιος, ταυτα ποιει το
Πνευμα, ως και εν τοις ανωτερω δεδεικται. Μακεδ. Και εχεις μοι δειξαι, οτι το
Πνευμα ηγειρεν τον Χριστον; Ὀρθ. Ου λεγω, οτι το Πνευμα, ως δυνατωτερον του
Χριστου, ηγειρεν αυτον τον Χριστον, αλλ' οτι αυτον τον ναον του σωματος ηγειρεν
ο Πα τηρ, και ο Υιος, και το Πνευμα το αγιον. Μακεδ. Και πως με εχεις πεισαι; αρα
βοηθειας εχρηιζεν ο Υιος, ινα τον ναον αυτου εγειρηι; Ὀρθ. Βοηθειας γαρ χρηιζων
επληρουτο αυτωι τωι Πνευματι; Μακεδ. Που γεγραπται, οτι επληρουτο τωι Πνευματι;
Ὀρθ. Ἀναγνωθι το κατα Λουκαν Ευαγγελιον, ινα ακουσηις· «Ὁ ουν Ἰησους πληρης
του Πνευματος αγιου υπεστρεψεν εις την ερημον.» Και το παραδοξον, οτι ου μονον
επληρουτο, αλλα και ηγετο εν τωι Πνευματι, γεγραπται. Ὥσπερ δε επληρουτο και
ηγετο, ουτω και ανεστη. Και ινα γνωις, οτι ουδεν κωλυει, του Πατρος αυτον
εγειροντος, και το Πνευμα εγειρειν, ακουσον, οτι και του Πατρος εν αυτωι μενοντος,
ως εν τοις Ευαγγελιοις αυτος ο Υιος λεγει· οτι «Ὁ Πατηρ ο εν εμοι μενων ποιει τα
εργα αυτος·» ουτω και το Πνευμα μενει εν αυτωι· «Κατηλθε» γαρ «το Πνευμα
σωματικωι ειδει ωσει περιστερα, και εμεινεν επ' αυτον.» Ὥσπερ ουν ουδεν κωλυει,
του Πατρος μενον τος, και το Πνευμα μενειν· ουτως ουδεν αυτον κωλυει, του
Πατρος εγειροντος, και το Πνευμα εγειρειν· και τουτο εστι το ειρημενον· «Ποιων
ορθρον,» την αναστασιν· και «ομιχλην,» το σωμα. Μακεδ. Ουκ εδυνατο γαρ εαυτον
εγειραι; Ὀρθ. Ἀλλ' εκ τουτων δεικνυται το ταυτον της φυσεως· α γαρ αν ο Πατηρ
ποιηι, ταυτα και ο Υιος· και α ποιει ο Υιος, και το Πνευμα ομοιως ταυτα ποιει. Μακεδ.
Και πως δυνατον; Ὀρθ. Ὡς δεδεικται. Μακεδ. Και που δεδεικται; Ὀρθ. Ὅτι αγιαζει ως
ο Πατηρ και ο Υιος, ως και γεγραπται παρα τωι Ἀποστολωι· «Ἀλλα απελουσασθε,
αλλα εδικαιωθητε, αλλ' ηγιασθητε εν τωι ονοματι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
και εν Πνευματι του Θεου ημων.» Μακεδ. Ὀλιγος ειμι· ευρισκω δε τον δυναμε νον
προς ταυτα ειπειν. Πεισον τους διδασκαλους μου, και πειθομαι. Ὀρθ. Κατα την σην
γνωμην ει ην ο μακαριος και αγιος Ἀποστολος, οτε αυτωι ωφθη Χρι στος, ειπεν αν·
Πεισον τους αρχιερεις και γραμμα τεις πρωτον, και τοτε πειθομαι σοι. Μακεδ.
Ξενοφω νουμαι εν τουτοις. Οι πατερες ημων ουδεποτε ημιν ηρμηνευσαν ουτως.
Ἀναγκη ουν ημας επι τουτοις σκεψασθαι, μαλιστα οτι ξενον ηκουσα το βαπτισμα
βροντην. Ὀρθ. Ὁμολογεις, οτι οι αποστολοι υιοι βροντης εκληθησαν παρα του
Σωτηρος, η ου; Μακεδ. Οι δυο μονοι αδελφοι. Ὀρθ. Ἡμεις ο καν ενιειρηται, πασι
λεγωμεν αρμοζειν τοις το αυτο Πνευμα εχουσιν. Και γαρ Παυλος ο αγιος αποστολος
ειπε· 28.1249 «Λοιπον αποκειται μοι ο της δικαιοσυνης στεφανος· ουκ εμοι δε μονωι,
αλλα και πασι τοις ηγαπηκοσι την επιφανειαν του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου»
Πειθηι ουν, οτι υιους βροντης εκαλεσε τους αποστολους, Και ποτερον βροντη αυτους
εγεννησεν, η ανθρωποι; Μακεδ. Πειθομαι, υιους βροντης αυτους ειπεν δια το
υψηλον κηρυγμα της πιστεως. Ὀρθ. Τι δε υψηλοτερον του βαπτισματος; Σκοπησον
δη μετα φοβου Θεου, ει μη πανταχου εν τηι θεοπνευστωι Γραφηι αινιττεται το
βαπτισμα βροντην. Και γαρ ∆αβιδ λεγει· «Φωνη της βροντης σου εν τωι τροχωι·
εφαναν αι αστραπαι σου τηι οικουμενηι. Ειδεν και εσαλευθη η γη.» Τι αλλο η το
βαπτισμα λεγει βροντην; τον δε τροχον τον κυκλον του βιου τουτου; και τας
 
 
 

34
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αστραπας τους αγιους αποστολους, τους και φαναντας τηι οικουμενηι το φως της
βροντης; Αυτοι γαρ εισιν οι ακουσαντες· «Ὑμεις εστε το φως του κοσμου.» Ἡ δε
σαλευθεισα γη εις γεωργιαν εκ της βροντης, και εκ της φαυσεως των αστρων τα
εθνη απο της αγνωσιας εις την επι γνωσιν. Μακεδ. Ειπον, οτι ξενοφωνουμαι, και
αναγκη με επισκεψασθαι. Ὀρθ. Ἐπειδη πανταχοθεν σε θελω πεισθηναι, μαθε, οτι και
εν ετερωι ψαλμωι ο ∆αβιδ το βαπτισμα βροντην καλει, λεγων· «Φωνη Κυριου επι των
υδατων.» Και τα εξης· «Ὁ Θεος της δοξης εβροντησε, Κυριος επι υδατων πολλων.»
Μακεδ. Ἔγνων λοιπον, τι εστιν ο θελεις κατασκευασαι και συναγαγειν. Ἀλλ' ειπον,
εγω ολιγος ειμι· ενδος μοι επισκεψασθαι. Ὀρθ. ∆υη σοι ο Θεος συνεσιν, ινα επιγνωις
περι ων κατηχηθης λογων. 28.1265

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ∆ιαλεξις εʹ, εν ηι του αυτου
Ἀπολλιναριαστου κεφαλαιωσις και Γρηγοριου επισκοπου.
ΑΠΟΛΛΙΝΑΡΙΑΣΤΗΣ. Θεου ενεργησαντος ανθρωπωι, αποτελειται προφητης, ηγουν
αποστολος, ου Σωτηρ κοσμου· Χριστος δε Σωτηρ κοσμου· ουκ αρα, Θεου ενεργη
σαντος ανθρωπωι, απετελεσθη Χριστος; ΟΡΘΟ∆ΟΞΟΣ. Θεου μεν ενεργησαντος ουχ
απλως, ως ενομισας, αλλα προφητειαν, αποτελειται προφητης, ηγουν αποστολος,
και ου Σωτηρ κοσμου. Θεος δε, μορφην δουλου λαβων, εγενετο ο αυτος και
προφητης, και αποστολος, και αρχιερευς, και μεσιτης Θεου και ανθρωπων, Σωτηρ
κοσμου, μενων Θεος, και ου τραπεις εις τα προειρημενα. Ἀπολλ. Πας ανθρωπος
μερος κοσμου, και ου δεν μερος κοσμου αιρει την αμαρτιαν του κοσμου, υφ' ηι και
αυτος κειται. Χριστος δε αιρει· ουκ αρα ανθρωπος ο Χριστος. Ὀρθ. ∆ια γαρ τουτο,
επειδη ουδεν μερος κοσμου αιρει την αμαρτιαν του κοσμου, ο δημιουργος του
κοσμου μορφην ελαβε μερους κο 28.1268 σμου, ινα τωι μερει του κοσμου, σφαγεις ως
μερος κοσμου, αρηι την αμαρτιαν του κοσμου, ως δημιουρ γος του κοσμου. Ἀπολλ.
Πας ανθρωπος υπο θανατον· και ου δεις, υπο θανατον ων, καταργει θανατον.
Χριστος δε καταργει· ουκ αρα ανθρωπος ο Χριστος. Ὀρθ. ∆ια γαρ τουτο, επειδη
ουδεις ανθρωπων καταργει θανατον, υπο θανατον ων, ο αθανατος του Θεου Υιος,
Λογος ων και Θεος, ηνωσεν εαυτωι το υπο θανατον, «ινα εν τωι θανατωι τον το
κρατος εχοντα του θανατου καταργησηι.» Ὡς γαρ ουκ ηδυνατο αορατος ων οραθη
ναι, μη λαβων το ορατον· ουτως ουδε ηδυνατο αθανατος ων αποθανειν, μη λαβων
το θνητον. Ἀπολλ. Πας ανθρωπος χοικος. Χριστος δε ου χοικος, αλλ' επουρανιος·
ουκ αρα ανθρωπος ο Χρι στος· ει μη ομωνυμως το αυτο τουτο ανθρωπος. Ὀρθ.
Πλανασθε· ου γαρ πας ανθρωπος χοικος. Ἐδιδαξε γαρ ημας η Γραφη και επουρανιους
ανθρωπους, ει και μη τηι φυσει, αλλα τωι τροπωι, λεγουσα· «Οιος ο επουρανιος,
τοιουτοι και οι επουρανιοι.» Συνωνυ μως δε ημεις τον Χριστον ανθρωπον λεγομεν
κατα την ανθρωποτητα. Και ωσπερ ζωον τον ανθρωπον λεγοντες, συνωνυμως τωι
ιππωι η και ετερωι τινι των ζωων λεγομεν, ου παντως δε και λογικον παν ζωον·
ουτως και εαν ειπωμεν συνωνυμως τον Χριστον αν θρωπον, ου παντως πας
ανθρωπος Χριστος. Και ωσπερ το συνταττομενον λογικον τωι ζωωι ανθρωπος εστιν,
ουκ αναιρειται ζωον ειναι· ουτως συν ταττομενος Θεος, και συμπιστευομενος
λογικωι ζωωι, Χριστος ομολογειται και πιστευεται· και ουκ αναι ρειται ανθρωπος
ειναι, αλλ' εστιν ο αυτος Θεος και ανθρωπος. Ἀπολλ. Ὁ διδους εξουσιαν τεκνα Θεου
γενεσθαι, ουχι και αυτος γεγονε. Χριστος δε διδωσιν· ουκ αρα γεγονεν Υιος, αλλ'
εστι τηι φυσει. Ὀρθ. Υιος Θεου ου γεγονεν, αλλ' ην τηι φυσει. Υιος δε ανθρω που
 
 
 

35
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγονεν. Ου γαρ ην, και εγενετο ο ουκ ην, ινα ημας τωι τροπωι ποιησηι γενεσθαι, ο
αυτος ην και εστι τηι φυσει· και εστιν ο αυτος Θεος και αν θρωπος Ἀπολλ. Ουδεις
ανθρωπων προυπαρχει των πρεσβυτερων αυτου· Χριστος δε προυπαρχει των κατα
σαρκα πρεσβυτερων· ουκ αρα ανθρωπος, ει μη κατα σαρκα. Ὀρθ. Χριστος κατα την
ανθρωποτητα ου προυπαρχει των κατα την ανθρωποτητα πρεσβυ τερων αυτου·
προυπαρχει δε κατα την θεοτητα ου των κατα σαρκα πρεσβυτερων μονον, αλλα και
παντων των αιωνων, Θεος ων αυτων. Ουκ αρα Χρι στος κατα σαρκα προ της Μαριας.
Πως γαρ το εξ αυτης ον, προ αυτης υπαρχει; προυπαρχει δε αυτης θεικως, Θεος ων
αυτης· και εστιν ο αυτος, ως Θεος προυπαρχων, και ως ανθρωπος εξ αυτης. 28.1269
Ἀπολλ. Ουδεις ανθρωπων προ των αιωνων εχει δοξαν. Χριστος δε εχει· ουκ αρα
ανθρωπος ο Χριστος. Ὀρθ. Ουδεις γαρ ανθρωπων προ των αιωνων εστιν. Χριστος δε
κατα την θεοτητα προ των αιωνων. Υιος ων και Θεος και ∆εσποτης, εικοτως προ των
αιωνων εχει δοξαν· Κυριος δοξης ων κατα φυ σιν, Χριστος δε κληθεις, δια το μορφην
δουλου λα βειν. Ὁ νυν ουν κληθεις Χριστος, και λιθος, και ποι μην, και κοκκος, και
ανθος ραβδου, και Ἐμμανουηλ, και Ἰησους, και ανθρωπος, και παις δωδεκαετης, και
τριακονταετης γεγονως δια την προς ανθρωπους οικονομιαν, και προ των αιωνων
Θεος, και νυν μετα το ταυτα γενεσθαι μενων, ο ην, εχει δοξαν προ των αιωνων, Θεος
ων εκ Θεου. Ἀπολλ. Ει ο Θεος εν Ἰησου, ου δι' αυτου τα παντα, αλλα δια τον εν
αυτωι. ∆ι' αυτου δε τα παντα· ουκ αρα Θεος εν Ἰησου, αλλ' αυτος Θεος εστιν. Ὀρθ. Ὁ
Θεος Λογος, ενυποστατος ων Θεος, μετασχων ανθρωποτητος, Ἰησους εκληθη. Μη
ουν λεγε, Θεος ην εν Ἰησου, αλλ' αυτος ο Θεος Ἰησους εκληθη. ∆ιο και αυτος εστιν
Ἰησους, δι' ου τα παντα. Ὁ γαρ νυν κληθεις Ἰησους δια την ανθρωποτητα, Θεος δε
Λογος ων και προ της του ονοματος κλησεως, και μετα την του ονοματος κλησιν,
αυτος εστιν Ἰησους, δι' ου τα παντα, Θεος ων κατα Πνευμα, ανθρωπος δε δια την του
δουλου μορφην· διο και αυ τος εστιν Ἰησους, δι' ου τα παντα. Ἀπολλ. Ὁ εξ αμαρτιας
σωζων υπερ αμαρτιαν εστιν. Και σωζει Χριστος. Ουδεις δε ανθρωπων υπερ αμαρτιαν·
ουκ αρα ανθρωπος ο Χριστος. Ὀρθ. Ου γαρ ανθρωπος ψιλος ο Χριστος· ουδε γαρ ην
Χρι στος αιρων την αμαρτιαν του κοσμου, ει ψιλος ην ανθρωπος. ∆ια δε τουτο ο
αιρων την αμαρτιαν του κοσμου Χριστος, επειδη ο Θεος Λογος, μορφην δουλου
λαβων, εγενετο Χριστος ανθρωπος. Και δια τουτο ο προφητης λεγει· «Και ανθρωπος
εστι, και τις γνωσεται αυτον;» και αυτος ο Χριστος· «Τι με ζητειτε αποκτειναι,
ανθρωπον ος την αληθειαν υμιν λελαληκα;» ινα νοησωμεν τον Χριστον ανθρωπον
δια την ανθρωποτητα, και Θεον δια την θεοτητα· ως τον ανθρωπον νοουμεν λογικον
δια το λογιστικον, και ζωον δια το ζωτικον. Ἀπολλ. Πας ανθρωπος διαστασιν εχει
σαρκος προς νουν· Χριστος δε ουκ εχει· ουκ αρα ανθρωπος ο Χριστος. Ὀρθ. Ει πας
ανθρωπος διαστασιν εχει σαρκος προς νουν, εις δε των ανθρωπων και Ἡλιας ο
αναληφθεις, και πιστευομενος παρ' ημιν μεχρι του παροντος εν σαρκι, διαστασιασει
αυτωι η 28.1272 σαρξ προς τον νουν. Ει δε μη διαστασιαζει τωι νωι αυτου η σαρξ, ουκ
αρα πας ανθρωπος διαστασιν εχει σαρκος προς τον νουν. Πολλωι ουν πλειω ο του
Ἠλια ∆εσποτης ουκ εχει διαστασιαζουσαν την σαρκα προς τον νουν· αλλα εν πασιν
ημιν κατα την ανθρωποτητα ομοιωθεις χωρις αμαρτιας, ελεημων και πιστος
αρχιερευς γενομενος, εστιν αληθως ο αυτος Θεος και ανθρωπος. Ἀπολλ. Πας
ανθρωπος νεκροι την σαρκα προς το τελειωθηναι κατ' αρετην· Χριστος δε ου· ουκ
αρα ανθρωπος ο Χριστος. Ὀρθ. Ποιαι νεκρωσει εν εκρωσεν εαυτου την σαρκα ο
Ἰωαννης, σκιρτων εν κοιλιαι, και οφθεις εν αγαλλιασει; Ει δε και δοθειη, οτι πας
ανθρωπος νεκροι την σαρκα προς το τελειωθηναι κατα αρετην, αλλα τελειωθεις, και
εν ουρανωι πολιτευμα εχων, ζωοποιεισθαι αυτον παρασκευαζει δια του ενοικουντος
εν αυτωι Πνευματος, ως εν αρετηι τελειωθεντα λεγειν· «Τον δρομον τετελεκα.» Χρι
 
 
 

36
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

στος δε ουκ εξ ασκησεως τετελειωται, αλλ' εν αυτηι τηι συλληψει εξ ενωσεως
Ἐμμανουηλ τεχθεις, Θεος εστι και ανθρωπος· διο και Θεοτοκος η Μαρια. Ἀπολλ.
Ουδενος ανθρωπου η σαρξ εξ ουρα νου λελεκται· Χριστου δε η σαρξ εξ ουρανου ειρη
ται· ουκ αρα ανθρωπος ο Χριστος κατα την θεοτητα την προσλαβουσαν την σαρκα.
Ουτως ουν και εξ ουρανου λεγεται, δια το ηνωσθαι τωι εξ ουρανου. Ὀρθ. Ουδεν
γελοιοτερον. Ει γαρ δια τουτο εξ ουρανου λεγεται δια το ηνωσθαι τωι εξ ουρανου,
ουκ εξ ουρανου η σαρξ. Ὥσπερ ουν την μη ουσαν εξ ουρανου, λεγεις εξ ουρανου·
ουτω και τους ανθρωπους τους επουρα νιους η Γραφη λεγει δια το ουρανιον
φρονημα εξ ου ρανου. Ἄκουε, και λελυται σου η προτασις, ηγουν ανακεφαλαιωσις,
ως αυτος ωνομασας επιγρα ψας. Χριστος δε, εξ ουρανου λεγομενος ανθρωπος, ου δια
το φρονημα, καθαπερ παντες ανθρωποι, επουρα νιος κεκληται, αλλα δια την θειαν
και προσκυνουμενην ενωσιν του Θεου Λογου προς την του δουλου μορφην, ως ειναι
τον αυτον και Θεον και ανθρωπον. Ἀπολλ. Ουδεις ανθρωπων ζωογονει· ου γαρ εστι
Χριστος· Χριστος δε ζωογονει· ουκ αρα ανθρω πος ο Χριστος. Ὀρθ. Χριστος δε δια
τουτο ζωογονει, επειδη Θεος Λογος, μορφην δουλου λαβων, εκληθη Χριστος. Ἀπολλ.
Ουδενι ανθρωπων αρμοζει ονομα το υπερ παν ονομα, και η δοξα η του μονου Θεου·
Χρι στωι δε αρμοζει· ουκ αρα ανθρωπος ο Χριστος. Ὀρθ. Τουτο αν ειποις και περι της
Παρθενου Μαριας. Ουδενι ανθρωπων αρμοζει το παρθενον ουσαν τεκειν· Παρθενος
δε ουσα ετεκεν η Μαρια· ουκ αρα ανθρω πος η Μαρια. Ὅλως δε σου και ουτως
ελεγχθησεται το σοφισμα. Ουδενι γαρ αληθως αρμοζει των ανθρω πων ονομα το
υπερ παν ονομα, και η δοξα η του μονου Θεου· επειδη ουδεις ανθρωπων Χριστος εξ
ενωσεως Θεου Λογου και μορφης δουλικης. 28.1273 Ἀπολλ. Ει ο Θεος εν ανθρωπωι
κατυκησεν, ουκ εκενωθη· εκενωθη δε ο εν μορφηι Θεου, μορφην δουλου λαβων· ουκ
αρα εν ανθρωπωι κατυκησεν. Ὀρθ. Ου γαρ εν ανθρωπωι απλως κατυκησεν ο Θεος
Λογος, αλλα και εγενετο ανθρωπος, μετασχων αιματος και σαρκος, τουτεστιν
ανθρωποτητος· δια τουτο Χρι στος ου ψιλος ανθρωπος αλλ' ο αυτος Θεος και
ανθρωπος Ἀπολλ. Θεος, εν ανθρωπωι κατοικων, ουκ εστιν ανθρωπος· Πνευμα δε,
σαρκι ηνωμενον, ανθρωπος. Χριστος, ως ειρηται, ομωνυμως· Πνευμα αρα θειον
εστιν ηνωμενον σαρκι. Ὀρθ. Ἠδολεσχησας. Ου γαρ Πνευμα σαρκι ηνωμενον παντως
ανθρω πος εστιν· αλλ' εγχωρει και βουν ειναι και ονον, και παν ει τι ετερον των
σαρκικων ζωων. Ἵνα δε σοι δοθηι και το θειον ειναι Πνευμα σαρκι ηνωμενον,
αναγκη πασα, γενομενον ανθρωπον εκ γυναικος τον Θεον Λογον, Πνευματι σαρκι
ηνωμενωι ενωθηναι, ινα ανθρωπος γενηται. Πως γαρ ουν ηδυνατο μη ενωθεις
ανθρωπωι; Ὁμωνυμως δε ουκ αν ειποιμεν τον Χρι στον ανθρωπον, ινα μη κατα
φαντασιαν νομισθηι αν θρωπος, μονον το ονομα κοινον εχων. Ἀπολλ. Ἀνθρωπου το
αναστηναι εκ νεκρων, Θεου δε το αναστησαι· εκατερα δε Χριστος· Θεος αρα και
ανθρωπος ο αυτος. Ὀρθ. «∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι γης ειρηνη,» οτι και ακων
την αληθειαν ωμολογησας. Ἔδει γαρ τον ανισταμενον ειναι και τον ανιστωντα. Και
ωσπερ ουκ αν ειη Θεος και σαρξ μη ενωθεις σαρκι, ουδε Θεος και ανθρωπος, μη
ενωθεις ανθρωπω. Ἀπολλ. Ει μονον ην ανθρωπος ο Χριστος, η ει μονον Θεος, ουκ αν
ην μεσος Θεου και ανθρωπων. Ὀρθ. Ευλογητος ο Θεος εν πασι τουτοις, οτιπερ
ωμολογησας μητε μονον ανθρωπον τον Χριστον ειναι, μητε μονον Θεον. Ὁ γαρ Θεος
Θεος εστι, και ουκ εστιν ανθρωπος κοινος· και ανθρωπος ο κοινος αν θρωπος εστιν,
και ουκ εστι Θεος. Θεος ανθρωπωι ενωθεις Χριστος εστι, μεσιτης Θεου και
ανθρωπων, ο αυτος Θεος και ανθρωπος. Ἀπολλ. Ει μονον ανθρωπος ο Χριστος, ουκ
αν εσωζε τον κοσμον· και ει μονον Θεος, ουκ αν δια παθους εσωζεν· εκατερα δε
Χριστος· και Θεος αρα εστι και ανθρωπος. Ὀρθ. Και νυν ευγνωμονως. Ἀναγκη γαρ
τωι παθει ανθρωποτητα υποκεισθαι, και της ζωης θεοτητα ηγεισθαι. Ουτε ουν
 
 
 

37
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εζωοποιει, μη ων Θεος, ουτε επασχεν εκουσιως μη ων ανθρωπος· αμφοτερα δε
Χριστος, και επαθε και εζωοποιει· Θεος αρα εστι και ανθρωπος. Ἀπολλ. Ει μονον
ανθρωπος ην ο Χριστος, ουκ αν εζωοποιει τους νεκρους· και ει μονον Θεος, ουκ αν
ιδιαι παρα τον Πατερα εζωοποιει τινας των νε κρων· εκατερα δε Χριστος· Θεος αρα
και ανθρωπος 28.1276 ο αυτος. Ὀρθ. Ου μονον μεν ανθρωπος ην ο Χρι στος· ουδε γαρ
αν ην Χριστος, ει μονον ην ανθρω πος· ζωοποιων δε τους νεκρους, ουκ ιδιαι παρα τον
Πατερα ζωοποιει. Πως γαρ ελεγεν, «Ὁ Πατηρ ο εν εμοι μενων ποιει τα εργα αυτος,»
ειπερ ιδιαι παρα τον Πατερα ζωοποιει; καν τοινυν λεγηι, «Ὥσπερ ο Πατηρ εγειρει τους
νεκρους και ζωοποιει, ουτως και ο Υιος, ους θελει ζωοποιει,» ου κεχωρι σμενως του
Πατρος κατ' ενεργειαν τουτο ποιειν λεγει, αλλα το αυτοτελες της εαυτου
υποστασεως διδασκων ημας. Ου γαρ αλλους εγειρει ο Πατηρ νεκρους και ζωοποιει,
και αλλους ο Υιος. Ἀπολλ. Ἄνθρωπος, υπο Θεου ενεργουμενος, ου Θεος· σωμα δε
συναφθεν Θεωι, Θεος· Θεος δε ο Χριστος· ουκ αρα υπο Θεου ενεργουμενος ανθρωπος,
αλλα σωμα προς Θεον συντεθεν. Ὀρθ. Ουκ ανθρωπος μεν υπο Θεου ενεργουμενος ο
Χριστος, αλλα Θεος ανθρωπωι, ως αυτος ωνομασας, συντεθεις, ηγουν ενωθεις. Ει γαρ
δυναται σωμα Θεωι ενωθηναι, ηγουν συντεθηναι δυναται, και ολος ανθρωπος
συντεθηναι Θεωι, και ειναι Θεος και ανθρωπος ο αυτος, ως σαρξ και Θεος ο αυτος. Τι
δε και λεγειν ηθελησας, σωμα Θεωι συναφθεν Θεος, λεγων, αγνοω. Το γαρ σωμα
Θεον λεγεις, και ουκ εστι σωμα· η τον Θεον δια τουτο Θεον, δια το συναφθεν, ηγουν
συντεθεν. Και πως φυσει Θεος, ο δια τι Θεος; Ἡμεις δε ου δια την προς το σωμα
συνθεσιν Θεον λεγομεν, ουτε δια την προς ανθρωπον, αλλα Θεον δια την φυσιν την
εκ Πατρος· Χριστον δε δια την του δουλου μορφην, ενωσιν, ηγουν συνθεσιν, ως
αυτος ωνομασας. Ἀπολλ. Ει Θεου ναος εγεννηθη εκ της Μαριας, περιττη η καινοτης
της εκ Παρθενου γεννησεως· ναοι γαρ Θεου και ανευ ταυτης ανθρωποι. Ὀρθ. Μαχου
τοις θειοις Ευαγγελιοις, ινα ακουσηις· «Σκληρον σοι προς κεντρα λακτιζειν.» Και
ακουε του Κυριου λεγοντος· «Λυσατε τον ναον τουτον, και εν τρισιν ημεραις εγερω
αυτον.» Ει δε τινες ανθρω ποι ναοι, αλλ' ουχ ουτω, ως και Χριστοι· ουδεις δε αυτων
συντεθεις τωι Θεωι Λογωι Χριστος· ουκ αναχωρω γαρ της σης ονομασιας, ινα σε εκ του
σου στοματος πεισω· ενταυθα δε συντεθεις ναος Θεωι Λογωι, εγεννηθη Χριστος
θεοπρεπως εκ Παρ θενου. Ἀπολλ. Ει η αυτη φυσις Χριστου, οια και η ημων, ο
παλαιος εστιν ανθρωπος ψυχη ζωσα, και ου πνευμα ζωοποιουν· και ο τοιουτος ουδε
ζωοποιησει· ζωοποιει δε Χριστος, και Πνευμα ζωοποιουν εστιν· ουκ αρα της
ημετερας εστι φυσεως. Ὀρθ. Ἔτι το Χριστος ου νενοηκας. Ου γαρ εγνως, οτι δυο εστι
φυσεων ενωσις, και ουτε μονος ο Θεος Χριστος λε 28.1277 γεται, ουτε μονος
ανθρωπος. Ει γαρ τουτο εγνως, εγινωσκες, οτι κατα μεν την ανθρωποτητα την
αυτην ημιν φυσιν εχει, κατα δε την θεοτητα τωι Θεωι και Πατρι· και της ενωσεως
γενομενης, Θεος ομολογειται και δοξαζεται, και δια τουτο ζωοποιει, και Πνευμα
ζωοποιουν εστιν, τωι της θεοτητος λογωι· ουτε δε ημιν κατα το συναμφοτερον.
Ἀπολλ. ∆ια την εαυτου φυσιν ζηι Χριστος, η δια χαριν Θεου. Ει μεν δια την εαυτου
φυσιν, Θεος εστιν· ει δε δια χαριν Θεου, ουτε υπερ ημας εστιν, ουτε ζωοποιησει ημας.
Ὀρθ. Χριστος εν προσωπον εστιν συντεθεν εκ Θεου και ανθρωποτητος, ως πας
ανθρωπος ο κοινος εκ ζωου και λογικου. Και δια την εκ Πατρος φυσιν ζωοποιησει
ημας, επειδη ζωη εστιν ενυποστατος μορφωθεισα τηι του δουλου μορφηι. Ἀπολλ. Ει
μεν ως προαιρεσει καλλιον, τουτο δεδυνηται πως; Προαιρεσις γαρ ανθρωπου
δικαιοσυνην αληθινην ου κατορθοι. Ει δε ως φυσει δικαιος, Θεος εστιν· ει δε ως
ενεργειαι δικαιουμενος τηι εκ Θεου, αυτος δε ανενεργητος, καλλιους οι ενεργουντες.
Ὀρθ. Και πως ου κατωρθωσαν δικαιοσυνην αληθινην οι ακουσαντες· «Καθισεσθε και
υμεις επι δωδεκα θρονους, κρινοντες τας δωδεκα φυλας του Ἰσραηλ;» και, «Ὑμεις
 
 
 

38
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστε το φως του κοσμου;» Και ει κατωρθωσαν δε δικαιοσυνην αληθινην, αλλ' ουκ
εισιν αυτοδικαιοσυνη. Ὁ δε Θεος Λογος, αυτοδικαιοσυνη ων, μορφην δουλου λαβων,
«εγενετο ημιν δικαιοσυνη, και αγιασμος, και απολυτρωσις.» Ὁ ων δικαιοσυνη,
εγενετο δικαιοσυνη κατα τον της ανθρωποτητος λογον, ινα ημας τους μη οντας δι
καιοσυνην, δικαιωσηι τηι εαυτου χαριτι. Και εστιν ο αυτος Θεος και ανθρωπος· ως μεν
Θεος, δικαιο συνη ων· ως δε ανθρωπος, γινομενος δικαιοσυνη, ινα πληρωθηι το
ειρημενον· «Ὅθεν ωφειλε κατα παντα τοις αδελφοις ομοιωθηναι.» Ἀπολλ. Ει
συμπεπλεκται. Θεωι ανθρωπος, εν Χριστωι αυτος και αφ' εαυτου ενομοθετει, η ου;
Ἀλλ' ει μεν αφ' εαυτου, Θεος· ει δε ουκ αφ' εαυτου, πως ουκ ελεγε, «Ταδε λεγει
Κυριος,» αλλ', «Ἐγω λεγω υμιν;» πως δε ουκ ην κεχωρισμενος του λεγοντος ο μη
λεγων; Ὀρθ. Ει μεν αλλο προσωπον εστιν ο Χρι στος, ου συμπεπλεκται Θεωι,
ηρωτηκας ανακολουθως· ει δε αυτος ο Χριστος εστι Θεος και ανθρωπος, τις η
περισσεια του μοχθου της ερωτησεως; Ποθεν δε το συμπεπλεκται λαβων, ηρωτησας,
μηδαμου της Γρα φης ουτω λεγουσης; Καν τε δε, Συμπεπλεκται, θε ληις λεγειν, καν
τε, ως η Γραφη ειπεν, Ἔλαβεν, καν τε, Ἐγενετο, Θεος εστι Λογος, μορφην δουλου
λαβων, Χριστος ονομαζομενος, και ων, και πιστευομενος· 28.1280 και χριομενος μεν
ως ανθρωπος τωι Πνευματι τωι αγιωι· ως δε Θεος, παρεχων αυτος τοις αξιοις. Ουτω
και ο Θεος νομοθετει, και ως ανθρωπος υπο νομον γινεται, και δια τουτο ου λεγει,
Ταδε λεγει Κυριος, επειδη ουκ ανθρωπος εστι μετασχων θεοτητος, αλλα Θεος μετα
σχων αιματος και σαρκος, τουτεστιν ανθρωποτητος. Ἡ Γραφη γαρ τον ανθρωπον
σαρκα και αιμα καλει, ως οταν λεγηι Παυλος· «Ου προσανεθεμην σαρκι και αιματι·»
και ωσπερ εν εστι προσωπον ο ανθρωπος, εκ ζωου και λογικου συγκειμενος· ουτω
και εν προσωπον Χριστος εκ Θεου και μορφης δουλικης υπαρχων, και δια τουτο ου
λεγει, «Ταδε λεγει Κυριος,» αλλ', «Ἐγω λεγω υμιν·» και, «Ἐγω ειμι η ζωη και η
αληθεια.» Ὡς ουν εαν λεγηι το εν ημιν λογικον· Ἐγω ειμι ο κατ' εικονα Θεου
γεγονως, αφθαρτος κατεσκευασμενος· και παλιν το αυτο λογικον· Ἐγω ειμι γη και
σποδος· ου ποτε το ζωον λαλει, και ποτε το λογικον· αλλ' αυτο το λογικον, ποτε τα
εαυτου ιδια λεγει, και ποτε τα του ζωου· ουτως εξ ενωσεως εν προσωπον ων ο
ανθρωπος και Θεος Λογος, οτε λεγει, «Ὁ εωρακως εμε, εωρακε τον Πατερα,» την
θεωριαν της ιδιας θεοτητος λεγει. Ου γαρ ο εωρακως την σαρκα, εωρακε τον Πατερα·
ει δε μη, και Ποντιος, και Ἡρωδης, και οι ραπισαντες, και οι προσηλωσαντες δημιοι,
ευρεθησονται εωρακοτες τον Πατερα. Και οταν λεγηι, «Τον νωτον μου δεδωκα εις
μαστιγας,» ου της θεοτητος λεγει νωτον· ουδ' οταν λεγηι· Πως γαρ της θεοτητος
ηψατο τις; αλλα του σωματος ο αψαμενος μετα πιστεως, του συναμφοτερου ηψατο,
τηι μεν χειρι του σωματος, τηι δε πιστει της θεοτητος, επειδη το συναμφοτερον εν εστι
προσωπον ο Χριστος, «ο παντα πασι γινομενος, ινα τους παντας ελεησηι.» Ὥστε ου
ποτε μεν ο Θεος λαλει, ποτε δε ανθρωπος· επειδηπερ, ως προειρηται, ουδε ποτε μεν
το ζωον λαλει κεχωρισμενον του λογικου, ποτε δε το λογικον κεχωρισμενον του
ζωου· αλλα το λογικον εν τωι ζωωι, και δια του ζωου λαλει· εκ παραλληλου το αυτο
λεγω, ινα πανταχοθεν γνωις την ενωσιν. Ἀπολλ. Ἔτι δε η αυτος ετελει τα τεραστια, η
ου. Ἀλλ' ει μεν ετελει, ουκ ην ανθρωπος· ει δε μη, πως λεγει τελειν; η πως ο αυτος
τωι τελουντι; Ὀρθ. Ὥσπερ το λογικον εν τωι ζωωι τελει τα εαυτου, ου κεχωρισμενον
ον του ζωου· ουτω Θεος Λογος, ενωθεις ανθρωπωι, τελει τα τεραστια, ου
κεχωρισμενος της ανθρωποτητος, δι' αυτης, και εν αυτηι, και μετ' αυτης, ευδοκησας
την εαυτου θειαν δυναμιν ενεργειν. Και ωσπερ ει δοιη τις τωι λογωι ηλιον, τον μεγαν
τουτον αστερα, δια λυχνου, και εν λυχνωι εκπεμπειν το εαυτου φως· εκ παραλληλου
γαρ παλιν το αυτο ακουε· ου δυο φωτα εισιν. Ου γαρ φαινει λυχνος κατ 28.1281
εναντι ηλιου· ου γαρ κωλυεται ειναι λυχνος· αλλα μενει μεν την ιδιαν ενεργειαν και
 
 
 

39
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κινησιν εχων· ου φαινει δε του ηλιου εν αυτωι και δι' αυτου φαινοντος, και
κατακρατουντος του λυχνου, και ιδιοποιησαμενου αυτον, ως και λυχνον χρηματισαι
τον ηλιον· ουτω Θεος Λογος, εν λογικωι και δια λογικου ζωου την ιδιαν δυναμιν
ενεργων, και υπερ την φυσιν την ιδιαν αποτελει το ζωον ευδοκιαι τηι εαυτου, και το
ζωον ειναι λογικον ουκ εκωλυσε· και ο αυτος ανθρωπος χρηματιζειν ου κατηξιωσε,
και τελων τα τεραστια ου κεχωρισται του ενωθεντος, ηγουν προσληφθεντος, αλλ'
ως ουν το εκεινου γεγονος ενεργει τα παντα· και δια τουτο, «Ὁ Λογος σαρξ εγενετο,»
ειρηται, και ουκ εν σαρκι, ινα γνωμεν την εξ ευδοκιας ενωσιν, και τουτο
διδαχθεντες Χριστον ενα και τον αυτον γνωριζωμεν Θεον και ανθρωπον. Ἀπολλ.
Προσκυνειται υπο αγγελων ο ανθρωπος, η ου. Ἀλλ' ει μεν ου προσκυνειται, πως
ηνωται, και αποστελλει ο Υιος τους αγγελους αυτου; ει δε προσκυνειται δια το εν
αυτωι θειαν ενοικησαι δυναμιν, πως υπο των αει θειαν εχοντων δυναμιν
ενοικουσαν; Και ημεις δε προσκυνησομεν τον ανθρωπον, η ου. Ἀλλ' ει μεν ου
προσκυνησομεν, πως ηνωσθαι νομιουμεν αυτον, και πως εις τον θανατον αυτου
βαπτιζομεθα; ει δε προσκυνησομεν, ωσπερ τον Θεον, ουτω και τον ανθρωπον,
ασεβησομεν κτισμα κτιστηι εν ισωι τιθεντες. Και ει κριτην προσδοκωμεν τον
ανθρωπον μετα του Θεου φωτιζοντα τα κρυπτα του σκοτους, την του Θεου κρισιν
αναθησομεν ανθρωπωι· ει δε μη, πως «εδωκεν αυτωι ο Πατηρ εξουσιαν κρισιν ποιειν,
οτι Υιος ανθρωπου εστι;» και πως ηνωται τωι κρινοντι; Ὀρθ. ∆ια γαρ τουτο ελαβε
παρα του Θεου εξουσιαν κρισιν ποιειν, Κυριος ων της δοξης και πασης εξουσιας,
επειδη, Θεος Λογος ων, εγενετο ανθρωπος, ολην ανθρωποτητα λαβων. Ἡ γαρ μορφη
του δουλου ολη εστιν ανθρωποτης, ως η μορφη του Θεου ολη θεοτης. Και ημεις και
αγγελοι προσκυνουμεν αυτωι τωι Θεωι Λογωι, μορφην δουλου λαβοντι· και ουκ εν
μερει τον Θεον προσκυνουμεν, και εν μερει τον ανθρωπον· ουδε κτισμα και κτιστην
εν ισωι τιθεμεθα· αλλ' ωσπερ συ, ει γε ομολογεις καν γουν σαρκα ομοουσιον ημιν
αυτον λαβοντα εκ της Παρθενου, προσκυνεις αυτον σαρκωθεντα μετα της σαρκος,
ουκ εν ισωι τιθεις την σαρκα και την θεοτητα, ουδε χωριζων την σαρκα, και εν μερει
προσκυνων αυτην, αλλα την θεοτητα μετα της σαρκος προσκυνεις· ουτω και ημεις
την θεοτητα ενανθρωπησασαν προσκυνουμεν, ου χωριζοντες αυτην της
ανθρωποτητος. Και φωτιζει τα κρυπτα του σκοτους Χριστος, εις ων ο αυτος Θεος και
ανθρωπος, ως πυρ εν υληι φωτιζων τους προσιοντας αυτου τωι φωτι, ου χωριζομενον
της ενωθεισης υλης, ουδε αναλισκομενης της υλης, καθαπερ ουδε η παρα Μωσηι
βατος. 28.1284 Ἀπολλ. Ἄνθρωπος Θεωι παραζευχθεις, ετερος παρα τον Θεον εστι ταις
ζωτικαις κινησεσι, λογιστικαις τε και παθητικαις· και πασχων, ως ετερος πασχει, και
προσκυνουμενος, ως ετερος προσκυνειται. Σαρξ δε Θεου ζωης οργανον αρμοζομενον
τοις παθεσι προς τας θειας βουλας, και ουτε λογοι σαρκος ιδιοι, ουτε πραξεις, και
τοις παθεσιν υποβαλλομενη· κατα το σαρκι προσηκον, ισχυει κατα των παθων, δια
το Θεου ειναι σαρξ, ωστε και καταρξαι της απαθειας τοις ουχ ομοιως μεν, ομοζωοις
δε σωμασι· και προσκυνειται ως Θεου σαρξ, Θεου οντος ουτω του προσκυνουμενου·
και συναφειαν ημιν διδωσιν, ου εστι σωμα· και προσκυνειται, ουχ ως κτισμα, οτι
μηδεν κτισμα μερος Θεου. Οι αρα σαρκα λαβειν τον Θεον πιστευσαντες, και των
ευεργεσιων τυγχανουσι, και ουκ εις ετερον μεταπιπτουσιν· ων τα εναντια εχουσιν οι
ανθρωπον παρεζευχθαι λεγοντες Θεωι. Ὀρθ. Ἀνεχωρησας της θεοπνευστου Γραφης,
και δια τουτο της χαριτος εξεπεσες, της Γραφης λεγουσης το, «Ἔλαβε,» και,
«Ἐγενετο·» το παρεζευχθαι σαυτωι ωρυξας καθαπερ λακκον συντετριμμενον, μη
δυναμενον υδωρ συνεχειν. Πως δε ου θελεις ταις ζωτικαις και λογιστικαις και
παθητικαις κινησεσι χωριζεσθαι τον Λογον της ανθρωποτητος; Ἆρα γαρ και
αυξανων, θεικηι κινησει απο ηλικιας εις ηλικιαν θεικως ηυξανεν; Και σοφιαι
 
 
 

40
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προκοπτων, θεικως προσεκοπτεν; Και λυπουμενος και αγωνιων, και ταραττομενος,
θεικως ελυπειτο και ηγωνια, και εταραττετο, και εκοπια και επασχεν; Μη γενοιτο!
Ἀλλ' ωσπερ το σωμα το εκ Μαριας, εαυτου σωμα ελεγεν ο Θεος Λογος, ου της αυτης
ουσιας ον τηι θεοτητι· ουτω και τα παθη και την αυξησιν την ζωτικην και λογιστικην
εαυτου λεγει, ιδιοποιουμενος παντα της ανθρωποτητος τηι ευδοκιαι της χαριτος·
ωσαυτως και την σαρκα ζωης οργανον αρμοζομενον προς τας θειας βουλας. Ἵνα γαρ
πτυσηι, σωματι κεχρηται οργανωι· ινα ταφηι, ομοιως τωι σωματι· ινα δε παθηι
εκουσιως, και ινα τον ᾅδην σκυλευσηι, τηι ψυχηι, ην ελεγε τιθεναι υπερ των
προβατων. Και ουτε ανθρωπου λογοι ιδιοι, ουτε αι πραξεις· σαρξ δε τοις παθεσιν,
υποβαλλομενη κατα το ανθρωπωι προσηκον, ισχυει κατα των παθων δια την προς
τον Θεον ενωσιν. «Ἁμαρτιαν γαρ ουκ εποιησεν, ουδε ευρεθη δολος εν τωι στοματι
αυτου,» ωστε καταρξαι της απαθειας τοις ομοιοις. «Ὡμοιωται» γαρ «κατα παντα τοις
αδελφοις ο Θεος Λογος, «ενωθεις ανθρωποτητι, και προσκυνειται Θεος
ενανθρωπησας· και συναφειαν ημιν προς αυτον διδωσι, μετασχων αιματος και
σαρκος, και προσκυνειται ο αυτος, ενωσει τηι προς ημας ως ανθρωπος, φυσει δε και
ουσιαι ων Θεος. Τι δε και λεγειν ετολμησας μερος Θεου την σαρκα την εκ σπερματος
∆αβιδ, την εκ Μαριας της Παρθενου, την ου φαντασιαι σαρκα, αλλ' αληθειαι, και
28.1285 μετα την αναστασιν φανεισαν; Νομιζοντων γαρ των μαθητων φαντασμα
ειναι, οτι των θυρων κεκλεισμενων εισηλθεν, υπομνησθητι αυτου των λογων, ινα
ακουσηις το· «Ψηλαφησατε με, και ιδετε, οτι πνευμα σαρκα και οστεα ουκ εχει, καθως
εμε ορατε εχοντα.» Του δε αμερους Θεου πως οιον τε εστι μερος νοησαι, και ταυτα
σαρκα, της σης εστι σοφιας εξηγησασθαι. Ἀπολλ. Ει σαρξ, ως επιστρατευομενη τωι
νωι, κεχωρισται του νου, κατα τον Ἀποστολον, ο την σαρκα λαβων Θεος απο ταυτης
εχει τας επιστρατευομενας επι νουν κινησεις, αυτωι δε μη υποταττομενας ως
ανταγωνιστηι τωι νω. Ει δε τουτο, ουκ αυτος ο πασχων, καθο Θεος. Ὀρθ. Τινι γαρ των
αγιων ουχ υπεταγησαν αι επιστρατευομεναι τωι νωι κινησεις; η πως αγιοι, ει μη
υπεταξαν αυτας; Ει δε τωι νωι των αγιων υπεταγησαν αι αντιστρατευομεναι τωι νωι
κινησεις, πως ουχι τωι Θεωι Λογωι υποταγησονται, ενωθεντι ψυχηι νοεραι μετα σαρκος,
ινα κατα παντα τοις αδελφοις ομοιωθηι χωρις αμαρτιας, και ηι αυτος Θεος και
ανθρωπος; Τι δε ειναι θελει το, Ει δε τουτο, ουκ αυτος ο πασχων, καθο Θεος, αλλοι
νοησουσιν, οι επιγραφομενοι σε διδασκαλον.

 
 
 

41
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


