Epistula encyclica
Ἐπιστολη εγκυκλιος του μακαριου Ἀθανασιου επισκοπου Ἀλεξανδρειας
1.1 Τοις κατα τοπον συλλειτουργοις, κυριοις αγαπητοις, Ἀθανασιος εν κυριωι
χαιρειν. α μεν πεπονθαμεν δεινα και αφορητα εστι, και ουκ εστιν επαξιως αυτων
μνημονευσαι· ινα δε ταχυτερον το δεινον των συμβεβηκοτων γνωσθηναι δυνηθηι,
καλον ηγησαμην 1.2 ιστοριας απο των γραφων μνημονευσαι. ανηρ ποτε Λευιτης
αδικηθεις εις την γυναικα και την υπερβολην του μυσους εωρακως (Ἑβραια γαρ ην η
γυνη και εκ της Ἰουδα φυλης ετυγχανε) και καταπλαγεις επι τοις τολμηθεισιν εις
αυτον παρανομημασιν, ως η θεια των Κριτων διαγορευει γραφη, διελων την
γυναικα απεστειλε κατα πασαν φυλην του Ἰσραηλ, ινα μη εις αυτον μονον, αλλα και
εις παντας κοινον το τοιουτον αδικημα πιστευθηι, και ινα, εαν μεν συμπαθωσιν,
εκδικησωσιν, εαν δε παριδωσιν, ως 1.3 αυτοι λοιπον αδικησαντες αισχυνθωσι. και οι
μεν αποσταλεντες το γεγονος απηγγελον, οι δε ακουοντες και ορωντες ελεγον
μηδεποτε τα τοιαυτα γεγενησθαι, αφ' ης ημερας ανεβησαν οι υιοι Ἰσραηλ εξ
Αιγυπτου. πασα γουν φυλη του Ἰσραηλ κεκινητο και παντες ως αυτοι παθοντες κατα
των πλημμελησαντων συνηλθον και τελος κατεπο λεμηθησαν οι τα παρανομα
δρασαντες και αναθεμα παρα παντων γεγονασιν. ου γαρ 1.4 εις την συγγενειαν οι
συνελθοντες εσκοπουν, αλλ' εις το πλημμεληθεν απεβλεπον. οι δατε δε την
ιστοριαν, αδελφοι, και τα εκ της γραφης ακριβως περι ταυτης σημαινομενα,
επεξεργασασθαι γαρ πλειονα περι αυτης ου βουλομαι προς ειδοτας γραφων και
επειγομενος τα νυν εκεινων πλειονα σημαναι τηι υμετεραι ευλαβειαι. δια τουτο γαρ
και της ιστοριας ταυτης εμνησθην, ινα τα τοτε τοις νυν γινομενοις συμβαλοντες και
γνοντες, ως ταυτα νενικηκε την εκεινων ωμοτητα, πλειον υμεις αγανακτησητε η οι
κατα των 1.5 τοτε παρανομησαντων. και γαρ και τα πικρα των διωγμων τα γενομενα
καθ' ημων υπερβεβηκε, και μικρα η του Λευιτου συμφορα προς τα νυν κατα της
εκκλησιας τολμη θεντα· και μαλλον ταυτα ουτε ηκουσθη ποτε εν τηι οικουμενηι ουτε
τοιουτων τις πεπειραται 1.6 κακων. τοτε μεν γαρ γυνη μια ην η αδικηθεισα και εις
Λευιτης ο την βιαν παθων, νυν δε ολη η εκκλησια ηδικηθη και ιερατειον υβρισθη,
και το γε μειζον, ευσεβεια υπο ασεβειας διωκεται. και τοτε μεν μιας γυναικος εκαστη
φυλη μερος ορωσα κατεπληττετο, αρτι δε ολης εκκλησιας ορατε μελη διηιρημενα και
τους μεν προς υμας, τους δε προς αλλους αποσταλεντας την υβριν και την αδικιαν
ην πεπονθασιν απαγγελλοντας. 1.7 κινηθητε δη ουν και υμεις, παρακαλω, μη ως
ημων μονον, αλλα και ως υμων αδικηθεντων και εκαστος ως αυτος παθων
βοηθησατω, ινα μη δι' ολιγου οι εκκλησιαστικοι κανονες και η της εκκλησιας πιστις
παραφθαρηι. κινδυνευει γαρ αμφοτερα, εαν μη ταχεως ο θεος δι' υμων τα
πλημμεληθεντα διορθωσηται και εκδικιας η εκκλησια τυχηι. ου γαρ 1.8 νυν κανονες
και τυποι ταις εκκλησιαις εδοθησαν, αλλ' εκ των πατερων ημων καλως και βεβαιως
παρεδοθησαν. ουδε νυν η πιστις ηρξατο, αλλ' εκ του κυριου δια των μαθητων εις
ημας διαβεβηκεν. ιν' ουν μη τα εξ αρχαιων μεχρις ημων τηρηθεντα εν ταις
εκκλησιαις εν ταις νυν ημεραις παραποληται και τα πιστευθεντα ημιν ζητηθηι παρ'
ημων, κινηθητε, αδελφοι, ως «οικονομοι μυστηριων θεου» τυγχανοντες και ταυτα
υφ' ετερων αρπαζο 1.9 μενα θεωρουντες. τα μεν ουν πλειονα παρα των
γραμματηφορων ακουσεσθε, συντομως δε καγω σημαναι ηπειχθην, ινα τωι οντι
γνωτε οτι ουδεποτε τοιαυτα γεγονε κατα της εκκλησιας αφ' ης ημερας «αναληφθεις
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο σωτηρ ενετειλατο τοις μαθηταις λεγων· πορευθεντες μαθητευσατε παντα τα εθνη
βαπτιζοντες αυτους εις το ονομα του πατρος και του υιου και του αγιου πνευματος».
2.1 Τα μεν ουν καθ' ημων και κατα της εκκλησιας παρανομηθεντα ουτως
γεγονε. συναγοντων ημων συνηθως εν ειρηνηι των τε λαων ευφραινομενων επι ταις
συναξεσι και προκοπτοντων τηι κατα θεον πολιτειαι των τε συλλειτουργων των κατ'
Αιγυπτον και Θηβαιδα και Λιβυην αγαπην και ειρηνην εχοντων προς αλληλους και
προς ημας, εξαιφνης ο επαρχος της Αιγυπτου γραμματα προτιθησι δημοσιαι
διαταγματος εχοντα 2.2 τυπον, ως Γρηγοριου τινος εκ Καππαδοκιας εισερχομενου
διαδοχου μου απο του κομι τατου. και η μεν τοιαυτη ακοη τους παντας εταραξε·
καινον γαρ ην και αρτι πρωτως ακουσθεν το τοιουτον· οι δε λαοι και μαλλον εις τας
εκκλησιας συνηρχοντο, οτι μαλιστα συνεωρων μητε εαυτους μητε επισκοπον μητε
πρεσβυτερον μητε ολως τινας μεμψα μενους ημας ποτε. μονους δε Ἀρειανους εωρων
συν αυτωι και Ἀρειανον αυτον επεγι2.3 νωσκον υπο των περι Ευσεβιον τοις
Ἀρειανοις αποσταλεντα. οιδατε δε, αδελφοι, αει τους περι Ευσεβιον προστατας και
κοινωνους της ασεβους αιρεσεως των Ἀρειο μανιτων γενομενους και δι' αυτων αει
ημιν επιβουλευσαντας και της εις τας Γαλλιας αποδημιας αιτιους ημιν γενομενους.
δια ταυτα γαρ εικοτως και οι λαοι ηγανακτουν και κατεβοων μαρτυρομενοι τους
αλλους δικαστας και πασαν την πολιν, οτι μηδεμιας μεμψεως υπο των
εκκλησιαστικων γενομενης, αλλα των αιρετικων Ἀρειανων μονων αυτα καθ' ημων
παιξαντων καινοτομια τις και παρανομια τοιαυτη κατα της εκκλησιας γεγενηται. ει
γαρ και ολως ην τις καθ' ημων μεμψις κρατησασα, εδει μη Ἀρειανων μηδε των τα 2.4
Ἀρειου φρονουντων, κατα δε τους εκκλησιαστικους κανονας και κατα το του
Παυλου ρημα «συναχθεντων» των λαων «και του πνευματος» των καθιστανοντων
«συν τηι δυναμει του κυριου ημων Ἰησου Χριστου» παντα κανονικως εξετασθηναι τε
και πραχ θηναι παροντων των αιτουμενων λαων και κληρικων και μη εξωθεν υπο
Ἀρειανων ωσπερ εμπορευομενον το ονομα του επισκοπου παρα τους μη αιτησαντας
μηδε βουλο μενους μηδε ολως γινωσκοντας το γεγονος μετα προστασιας και βιας
των εξωθεν δι καστων επιρριψαι εαυτον. τουτο δε τους μεν εκκλησιαστικους
κανονας παραλυει, τα δε εθνη βλασφημειν αναγκαζει και υπονοειν, οτι μη κατα
θειον θεσμον, αλλ' εξ εμποριας και προστασιας αι καταστασεις γινονται.
3.1 Ἡ μεν ουν καταστασις η θαυμαστη Γρηγοριου υπο Ἀρειανων γεγονε και
τοιαυτην εσχε την αρχην. η δε εισοδος αυτου εις την Ἀλεξανδρειαν οια παρανομα
κατειργασατο και ηλικων κακων αιτια γεγονεν, εξεστιν υμιν εκ των γραφομενων
και παρα των επι 3.2 δημουντων επερωτησαι και μαθειν. των γαρ λαων
δυσανασχετουντων και δια τουτο εν ταις εκκλησιαις συναχθεντων επι τηι τοιαυτηι
καινοτομιαι, ινα μη η των Ἀρειανων ασεβεια καταμιγηι τηι της εκκλησιας πιστει,
Φιλαγριος ο και παλαι την εκκλησιαν και τας ταυτης παρθενους αδικησας και νυν
επαρχος Αιγυπτου τυγχανων, παραβατης μεν γενομενος, πατριωτης δε ων του
Γρηγοριου και ου σεμνον εχων τον τροπον, αλλα και προστατας εχων τους περι
Ευσεβιον και δια τουτο σπουδαζων κατα της εκκλη σιας πειθει τους εθνικους δημους
τους τε Ἰουδαιους και τους ατακτους επαγγελιαις, ας και υστερον επεδιδου, και
παροξυνει και αθροως αυτους μετα ξιφων και ροπαλων αφιησι 3.3 κατα των λαων
εις τας εκκλησιας. και τι γεγονεν εκ τουτων ουκετι λοιπον απλως ειπειν· ουτε γαρ
αξιως σημαναι δυνατον ουτε χωρις δακρυων και θρηνων μνημονευσειεν αν τις καν
των ολιγων. ποια γαρ παρα τοις αρχαιοις τετραγυδηται τοιαυτα; η τι τοιουτον εν
διωγμωι και πολεμωι γεγονε ποτε; η μεν εκκλησια και το αγιον βαπτιστηριον
πυρπολειται, ευθεως δε οιμωγαι και ολολυγαι και θρηνος ην κατα την πολιν,
αγανακ τουντων και των πολιτων επι τοις γιγνομενοις και καταβοωντων του
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηγεμονος και την 3.4 βιαν μαρτυρομενων. παρθενοι γαρ αγιαι και αμιαντοι
εγυμνουντο και επασχον α μη θεμις, μη ανεχομεναι δε εκινδυνευον· μοναζοντες
κατεπατουντο και απεθνησκον, και 3.5 οι μεν εδισκευοντο, οι δε ξιφεσι και ροπαλοις
ανηιρουντο, αλλοι δε ετραυματιζοντο. επι δε της αγιας τραπεζης ηλικη ασεβεια και
παρανομια γεγονεν. ορνεα και στροβιλους εθυ σιαζον ευφημουντες μεν εαυτων τα
ειδωλα, δυσφημουντες δε εν αυταις ταις εκκλησιαις τον κυριον και σωτηρα ημων
Ἰησουν Χριστον τον υιον του θεου του ζωντος. τας θειας των γραφων βιβλους, ας
ευρισκον εν τηι εκκλησιαι, κατεκαιον. εις δε το αγιον βαπτιστηριον, φευ της τολμης,
οι κυριοκτονοι Ἰουδαιοι και οι αθεοι εθνικοι αφυλακτως εισερχομενοι τοι αυτα
αισχρα διεπραττοντο και ελαλουν γυμνουντες εαυτους, ως αισχυνεσθαι και λεγειν
3.6 αυτα. και τινες ασεβεις ανδρες τα πικρα των διωγμων μιμουμενοι παρθενων και
εγκρατων κρατουντες ειλκον και διασυροντες εβιαζοντο βλασφημειν και αρνεισθαι
τον κυριον και μη αρνουμενας κατεκοπτον και κατεπατουν.
4.1 Και προς τουτοις η θαυμαστη και λαμπρα εισοδος Γρηγοριου του
Ἀρειανου ηδο μενη τοις τοιουτοις κακοις, ωσπερ επαθλον και μισθον της τοιαυτης
παρανομου νικης παρεχουσα τοις εθνικοις και τοις Ἰουδαιοις και τοις τα τοιαυτα
καθ' ημων εργασαμενοις εις πρεδαν δεδωκε την εκκλησιαν. και της τοιαυτης
παρανομιας και αταξιας συγχωρη 4.2 θεισης τα πολεμων λοιπον χειρονα και ληιστων
ωμοτερα εγινετο. οι μεν γαρ τα απαν τωντα διηρπαζον, οι δε τας αποκειμενας τινων
παραθηκας διηιρουντο, τον οινον πολυν οντα η επινον η εξεκενουν η απεφερον, το
αποκειμενον ελαιον ηρπαζον, τας θυρας και τους καγκελλους ως σκυβαλα εκαστος
εβασταζε, τας λυχνιας παραυτα εν τωι Τυχαιωι απετιθεντο, τους κηριωνας της
εκκλησιας τοις ειδωλοις ανηπτον, και ολως αρπαγη και θανατος 4.3 ην εν τηι
εκκλησιαι. και ουκ ηιδουντο οι δυσσεβεις Ἀρειανοι τουτων γινομενων, αλλ' ετι
χειρονα και ωμοτερα προσετιθουν· πρεσβυτεροι γαρ και λαικοι εξεσθησαν, παρθενοι
απο μαφορτιζομεναι απηγοντο εις το βημα του ηγεμονος και εις την φυλακην
εβαλλοντο, αλλοι δε εδημευθησαν, εμαστιχθησαν, οι αρτοι των λειτουργων και των
παρθενων εκω λυθησαν. ταυτα δε εγινετο εν αυτηι τηι αγιαι τεσσαρακοστηι περι το
πασχα, οτε οι μεν αδελφοι ενηστευον, ο δε θαυμαστος Γρηγοριος τον Καιαφα τροπον
αναλαβων μετα Πιλατου 4.4 του ηγεμονος κατα των εις Χριστον ευσεβουντων
ενεπαροινει. εν παρασκευηι γουν εισερχομενος εις μιαν των εκκλησιων μετα του
ηγεμονος και των εθνικων δημων ως απο στρεφομενους ειδε τους λαους την βιαιαν
εισοδον αυτου, εποιησε τον ωμοτατον ηγεμονα εν μιαι ωραι τριακοντα και τεσσαρας
παρθενους και υπανδρους και ευγενεις ανδρας μαστιξαι 4.5 δημοσιαι και εις το
δεσμωτηριον εμβαλειν, εν οις μιαν παρθενον φιλολογουσαν και το ψαλτηριον ετι
κατεχουσαν εν ταις χερσι μαστιχθηναι πεποιηκε δημοσιαι· και το μεν βιβλιον
5.1 υπο των δημιων διηρπασθη, αυτη δε η παρθενος εις την φυλακην
καθειρχθη. Τουτων γενομενων ουχ ησυχαζον ουδε εις τα εξης, αλλ' εβουλευοντο και
εν τηι αλληι εκκλησιαι, ενθα μαλιστα εγω εν ταις ημεραις εκειναις ᾤκουν, τα αυτα
τοις προτεροις ποιησαι. εσπουδαζον δε την μανιαν εαυτων και εις αυτην την
εκκλησιαν επεκτειναι, 5.2 ινα με θηρευσαντες ανελωσιν. ο και επαθον αν, ει μη η
του θεου χαρις εβοηθησεν, ινα μολις εκφυγω και υπαγορευσαι καν τα ολιγα δυνηθω.
εγω γαρ θεωρων αυτους εσχατα λυσσωντας και λογισαμενος, ινα μητε η εκκλησια
βλαβηι και αι εν αυτηι παρθενοι παθωσι και θανατοι παλιν γενωνται και δευτερον οι
λαοι υβρισθωσιν, υπεκλεψα εμαυτον των λαων μνησθεις του σωτηρος λεγοντος·
«εαν υμας διωκωσιν εις τηνδε την πολιν, φευγετε εις 5.3 την ετεραν». ηιδειν γαρ
αυτους, αφ' ων επραξαν εις την ετεραν εκκλησιαν κακων, μηδεν των δεινων και
κατα της αλλης παραιτουμενους· οπου γε ουδε αυτην την κυριακην της αγιας εορτης
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηιδεσθησαν, αλλα και εν αυτηι τους της εκκλησιας ανθρωπους εις φυλακην
καθειρξαν· οτε ο μεν κυριος τους παντας εκ των του θανατου δεσμων ηλευθερωσεν,
ο δε Γρηγοριος και οι συν αυτωι ωσπερ αντιμαχομενοι τωι σωτηρι και θαρρουντες τηι
του ηγε μονος προστασιαι την ελευθεριον ημεραν τοις του Χριστου δουλοις πενθος
πεποιηκασιν. 5.4 οι μεν γαρ Ἕλληνες ηυφραινοντο δυσωπουμενοι την ημεραν, ο δε
Γρηγοριος ισως εντολας πληρων των περι Ευσεβιον πενθειν ηναγκαζε τοτε τους
Χριστιανους τηι κακωσει των δεσμων. δια ταυτης τοινυν της βιας ο ηγεμων ηρπασε
τας εκκλησιας και αρπασας Γρη γοριωι και τοις Ἀρειομανιταις παρεδωκε. και οι μεν
εκκηρυκτοι παρ' ημων δια την ασε βειαν γενομενοι εγκαυχωνται τηι αρπαγηι των
εκκλησιων, ο δε του θεου λαος και οι κληρικοι της καθολικης εκκλησιας βιαζονται η
κοινωνειν τηι ασεβειαι των αιρετικων Ἀρειανων η 5.5 μη εισερχεσθαι εις τας
εκκλησιας. και γαρ και τοις ναυκληροις και τοις αλλοις τοις την θαλατταν πλεουσιν
ουκ ολιγην βιαν και αναγκην επεθηκεν ο Γρηγοριος δια του ηγεμονος βασανιζων
και μαστιζων, αλλους δε και δεσμευων και εις το δεσμωτηριον εμβαλλων, ινα μηδε
αντιλεγωσι τηι παρανομιαι αυτου, αλλα και γραμματα παρ' αυτου λαμβανωσι. 5.6 και
ινα μη αχρι τουτων αρκεσθηι, αλλα και του αιματος ημων εμφορηθηι, πεποιηκε τον
ωμοτατον και συνεργον αυτου ηγεμονα ψηφισμα ως εκ προσωπου του λαου κατ'
εμου γραψαι τωι ευσεβεστατωι βασιλει Κωνσταντιωι επιφθονα ρηματα περιεχον, αφ'
ου μη μονον εστι φυγειν, αλλα και μυριους θανατους προσδοκαν. και ο μεν το
ψηφισμα γραψας εστι παραβατης εκ Χριστιανων και ειδωλα αναισχυντως
προσκυνων, οι δε υπογραψαντες εισιν 5.7 εθνικοι και νεωκοροι των ειδωλων και
συν αυτοις Ἀρειανοι. και ινα μη πολυς εν τωι γραφειν γιγνωμαι, διωγμος εστιν
ενταυθα και διωγμος οιος ουδεποτε γεγονε κατα της εκκλησιας. ολως μεν γαρ εν τωι
προ τουτου διωγμωι καν φευγων τις προσηυχετο και κρυπτομενος εβαπτιζετο, αρτι
δε η πολλη ωμοτης και την βαβυλωνιαν αθεοτητα ενικη 5.8 σεν. ως γαρ οι τοτε κατα
του ∆ανιηλ, ουτω και ο θαυμαστος Γρηγοριος νυν τους εν ταις οικιαις
προσευχομενους διαβαλλει τωι ηγεμονι και τους λειτουργους μετα πασης υβρεως
παρατηρειται, ως εκ της τοιαυτης βιας πολλους μεν αβαπτιστους κινδυνευειν,
πολλους δε χωρις των επισκεπτομενων νοσειν και οδυρεσθαι πικροτεραν της νοσου
την τοιαυτην συμφοραν ηγουμενους. των γαρ λειτουργων της εκκλησιας
διωκομενων οι λαοι καταγινωσκοντες της ασεβειας των αιρετικων Ἀρειανων
αιρουνται μαλλον ουτω νοσειν και κινδυνευειν η χειρα των Ἀρειανων ελθειν επι
την κεφαλην αυτων.
6.1 Ἀρειανος ουν εστιν ο Γρηγοριος και τοις Ἀρειανοις αποσταλεις· ου γαρ τις
αυτον ᾔτηται πλην μονων αυτων· και δια τουτο ως μισθωτος και αλλοτριος δεινα
και πικρα τοις της καθολικης εκκλησιας λαοις ως ουκ ουσιν ιδιοις δια του ηγεμονος
κατεργαζεται. 6.2 επειδη γαρ Πιστον, ονπερ προτερον οι περι Ευσεβιον τοις
Ἀρειανοις κατεστησαν, μετα το γραψαι ημας περι αυτου παντες υμεις οι της
καθολικης εκκλησιας επισκοποι δια την ασεβειαν εικοτως αυτον ανεθεματισατε και
απεκηρυξατε, τουτου ενεκα Γρηγοριον νυν <οι περι> τον αυτον τοις Ἀρειανοις
απεστειλαν. ειτα, ινα μη και δευτερον αισχυνην οφλησωσι γραφοντων ημων παλιν
κατ' αυτων, δια τουτο τηι εξωθεν βιαι καθ' ημων εχρησαντο, ινα των εκκλησιων
περικρατησαντες δοξωσιν εκφευγειν την των Ἀρειανων υπονοιαν. 6.3 αλλ'
εσφαλησαν και εν τουτωι· ουδεις γαρ των της εκκλησιας ανθρωπων εστι μετ' αυτων,
ει μη μονοι οι αιρετικοι και οι δι' αιτιας εκβληθεντες και οσοι δια την αναγκην του
ηγεμονος υποκρινονται. τουτο δε των περι Ευσεβιον εστι το δραματουργημα· ταυτα
οι περι Ευσεβιον εκπαλαι μεν εμελετων και συνετιθουν, νυν δε και ισχυσαν πραξαι
δια τας διαβολας, ας διεβαλλον ημας βασιλει. αμελει ουδε ουτως ησυχαζουσιν, αλλα
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ουτως ημας αποκτειναι ζητουσι και τοις γνωριμοις ημων φοβερους εαυτους
δεικνυουσιν, ως παντας φυ6.4 γαδευεσθαι και θανατον παρ' αυτων προσδοκαν. αλλ'
ου δια ταυτα και υμας αυτων την παρανομιαν καταπτηξαι χρη, αλλα μαλλον και
εκδικησαι και αγανακτησαι κατα των ουτως καινοτομηθεντων καθ' ημων. ει γαρ
πασχοντος μελους ενος «συμπασχει παντα τα μελη» και κατα τον μακαριον
αποστολον «κλαιειν μετα κλαιοντων» δει, πασχουσης της τηλικαυτης εκκλησιας
εκαστος ως αυτος πασχων εκδικειτω το πραγμα. κοινος γαρ εστιν ο σωτηρ ο υπ'
αυτων βλασφημουμενος, και παντων εισιν οι κανονες οι υπ' αυτων 6.5
παραλυομενοι. αρα γαρ ει, καθεζομενων υμων εν τηι εκκλησιαι και συναγομενων των
λαων χωρις τινος μεμψεως, ει τις εξαιφνης δια προσταγματος διαδοχος εληλυθει
καθ' ενος υμων και τοιαυτα εγεγονει καθ' υμων, ουκ αν ηγανακτησατε; ουκ αν
ηξιωσατε εκδικηθηναι; δια τουτο αγανακτησαι υμας δικαιον εστιν, ινα μη τουτων
σιωπωμενων κατ' ολιγον και εις εκαστην εκκλησιαν το τοιουτον κακον διαβηι και
λοιπον εμποριον και αγοραιον το καθ' ημας διδασκαλειον γενηται.
7.1 Τα μεν ουν κατα τους Ἀρειομανιτας οιδατε, αγαπητοι· πολλακις γαρ
αυτων την ασεβειαν ιδιαι και κοινηι παντες απεκηρυξατε· οιδατε δε και τους περι
Ευσεβιον, ως προειπον, της αυτης εκεινοις οντας αιρεσεως, δι' ην και παλαι ημιν
επεβουλευσαν. τα δε νυν δι' αυτους και υπ' αυτων γενομενα πικροτερα πολεμων
εδηλωσα υμιν, ινα κατα την εξ αρχης ιστοριαν μισοπονηρον ζηλον αναλαβοντες
εξαρητε τους τα τοιαυτα πονηρα εργα7.2 σαμενους κατα της εκκλησιας. ει γαρ και
περυσιν οι κατα Ῥωμην αδελφοι μηπω τουτων γενομενων, αλλ' ενεκα των πρωτων
συνοδον εγραψαν γενεσθαι, ινα κακεινα εκδικηθηι, ηνπερ ευλαβουμενοι οι περι
Ευσεβιον προυλαβον διαταραξαι την εκκλησιαν και ηθελησαν ημας ανελειν, ινα
λοιπον επ' αδειας πραττωσιν α βουλονται και μη εχωσι τον ελεγχοντα, ποσωι
μαλλον επι τοις τηλικουτοις παρανομημασιν αγανακτησαι παντες οφειλετε και 7.3
καταψηφισασθαι αυτων, οσωι και ταυτα τοις προτεροις προσεθηκαν; παρακαλω, μη
παριδητε τα τηλικαυτα μηδε επιτρεψητε την περιβοητον Ἀλεξανδρεων εκκλησιαν
υπο αιρετικων καταπατηθηναι. δια ταυτα γαρ εικοτως και οι λαοι και οι λειτουργοι
καθ' εαυτους εισι, δια μεν τας του επαρχου βιας σιωπωντες, την δε ασεβειαν των
Ἀρειομανιτων 7.4 εκτρεπομενοι. εαν τοινυν γραφηι προς υμας Γρηγοριος η αλλος τις
περι αυτου, μη δεξησθε, αδελφοι, τα γραμματα αυτου, αλλα σχισατε και δυσωπησατε
τους κομιζοντας ως ασεβεις και πονηριας οντας διακονους. εαν δε και τυπον
ειρηνικον τολμησηι γραφειν, μηδε ταυτα δεχεσθε· τωι γαρ φοβωι του ηγεμονος οι
δεχομενοι κομιζουσι δια τας πολλας 7.5 αυτου βιας. επειδη δε εικος και τους περι
Ευσεβιον γραφειν υμιν περι αυτου, δια τουτο προυπομνησαι υμας εσπουδασα, ινα
και εν τουτωι το απροσωποληπτον του θεου μιμησαμενοι εκδιωξητε τους παρ'
αυτων, οτι εν τοιουτωι καιρωι διωγμους και φθορας παρθενων και θανατους και
αρπαγας των εν ταις εκκλησιαις, και πυρκαιαν και βλασφημιας εν ταις εκκλησιαις
ενεκεν των Ἀρειομανιτων κατεσκευασαν υπο εθνικων και Ἰουδαιων γενεσθαι. 7.6
ουκ αν δε ο ασεβης και μεμηνως Γρηγοριος αρνησηται εαυτον ειναι Ἀρειανον εχων
ελεγχον τον υπογραφοντα αυτου τα γραμματα. Ἀμμων γαρ ουτος ο υπογραφων
εκπαλαι μεν υπο του μακαριτου Ἀλεξανδρου του προ εμου επισκοπου επι πολλοις
κακοις και επι ασεβειαι 7.7 εξεβληθη της εκκλησιας. παντων ουν ενεκεν και
αντιγραψαι ημιν θελησατε και καταγνωναι των ασεβων, ινα και νυν οι μεν
λειτουργοι οι ενταυθα και οι λαοι την ορθοδοξιαν και μισοπονηριαν υμων ορωντες
ευφραινωνται τηι εις θεον ομοψυχωι υμων πιστει, οι δε τοιαυτα κατα της εκκλησιας
παρανομησαντες μεταπαιδευθεντες εκ των υμων γραμματων 7.8 καν οψε ποτε
μεταγνωναι δυνηθωσι. προσειπατε την παρ' υμιν αδελφοτητα. οι συν εμοι παντες
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αδελφοι προσαγορευουσιν υμας. ερρωμενους και μνημονευοντας ημων ο κυριος
υμας διαφυλαξειεν, κυριοι αληθως ποθεινοτατοι.

 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


