Syntagma ad quendam politicum
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
Προς τινα πολιτικον, συνταγμα πανυ ωφελιμωτατον, και πολυ
ωφελεστατον
Ἐπειδη σοι τωι περιδεξιωι και μεγαλεπιβολωι της φυσεως μετα της των τακτικων
εμπειριας τε και μαθησεως, ετι δε και της των πολιτικων πραγματων ακριβους
μεταληψεως, ουδε τα των ιερεων λογια αμελετητως παρεωρασαι, αλλ' ετι τοσουτον
σοι και ταυτα πεφιλοπονηται, ωστε το σωμα πολλακις σιτιοις τρεφων, ουδε την
ψυχην αποστερεις της εκ των λογων σιτισεως· αλλ' ως ανα τινι θειωι αλατι τοις των
Πατερων αποφθεγμασι, και ταις επιτραπεζιοις παραρτυεις ομιλιαις· ιδου και αυτος,
μικρα τινα συνοψισας των χρησιμων και λυσιτελων, και αναγινωσκων παντα μεν
Χριστιανον, πλεον δε τους οσοι και βιωι, και λογωι, και ευγενειαι, και αξιωματι
υπερανεστηκασιν υψει, οιον τι δωρον αυτοσχεδιασας ανδρι φιλολογωι και φιλοθεωι
μαλιστα πρεπον, ω φιλων αριστε, το παρον σοι προσενηνοχα συνταγμα, εκ
διαφορων μεν Πατερων και ακροατικων λογων απανθισθεν, ουκ ακαταφρονητον δε
την γνωσιν τοις μετιουσιν εμποιουν· διαγνωσιν γαρ ομου και διαιρεσιν του
τριμερους της εν ημιν εχει ψυχης, καθως παντες κινουμεθα ανθρωποι, και πως προς
σωτηριαν η απωλειαν συνωθουμεθα. Ὁριζει δε τους λογισμους, δι' ων πασα αμαρτια
τελειται. ∆ιαιρει δε και τα εν ημιν παθη, τινα μεν ψυχικα, τινα δε του σωματος.
Ἐφεξης δε και τους τροπους υποτι θεται της του Θεου προνοιας. Ειτα και περι της
του ανθρωπου αυτεξουσιοτητος διαλαμβανει, και της ημων εν τοις πραγμασι
παραχρησεως. Συνοψιζει δε και την εν τηι αγιαι και μακαριαι Τριαδι πιστιν. Ἔτι δε και
οπως δει πιστευειν περι της του Κυριου εναν θρωπησεως, περι διαφορας τε αρετης,
και διακρισεως της των πραγματων διδασκει φυσεως. Και ολως επιτομος τις εστι
γνωσις ημων τε και αυτων, και της των καθ' ημας φυσεως τε και πιστεως. Ὃ δη και
περιφερων εις χειρας, επιμελεστερον τε μετιων, και την εντευθεν καρπουμενος
ονησιν, ουκ αμνημονησεις, ευ οιδ' οτι, του αυτοχειριαι και γε γραφοτος, και
δεδωκοτος. 28.1397 ∆ιαγνωσις του τριμερους της ψυχης. Ὅτι πασα ψυχη λογικη τρια
μερη κεκτηται· λογισμον, θυμον, και επιθυμιαν. Ἐαν εστιν εν τωι θυμωι αγαπη και
φιλανθρωπια, και εν τηι επιθυμιαι καθαρο της και σωφροσυνη, ο λογισμος εστι
πεφωτισμενος· εαν δε εστιν εν τωι θυμωι μισανθρωπια, και εν τηι επι θυμιαι ακολασια,
ο λογισμος εστιν εσκοτισμενος. Ὁ μεν ουν λογισμος τοτε υγιαινει, και σωφρονει,
οταν τα παθη εχηι υποτεταγμενα, και τους λογους των κτισματων του Θεου
πνευματικως θεωρηι, και προς την αγιαν και μακαριαν Τριαδα διαγηι. Ὁ δε παλιν τοτε
κινειται κατα φυσιν, οταν παντας ανθρωπους αγαπαι, και προς ουδενα αυτων λυπην
η μνησικακιαν κεκτηται. Ἡ δε επιθυμια, οταν υπο εγκρατειας, και ταπεινοφροσυνης,
και ακτημοσυνης νεκρωσηι τα παθη, τουτεστι, μη ηι δουλη σαρκος εσχηματισται, και
δοξης παρεχομενης εφεσιν, και τραπηι προς τον θειον και αθανατον ερω τα. Και γαρ
η επιθυμια προς τρια την κινησιν εχει, η προς ηδονην σαρκος, η προς δοξαν κενην, η
προς απατην χρηματων· και δια την παραλογον ταυτην εφεσιν καταφρονει του
Θεου, και των θειων, και της οικειας ευγενειας επιλανθανεται, και προς τον πλησιον
 
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκθηριουται, και τον λογισμον σκοτιζει, και ου συγκωρει αναβλεψαι προς την
αληθειαν. Ὧν ο ανω τερον κτησαμενος φρονημα απ' εντευθεν απολαυει της
βασιλειας των ουρανων, και ζηι μακαριαν ζωην, προσδοκων την αποκειμενην
μακαριοτητα τοις αγα πωσι τον Κυριον. ∆ιαιρεσις και αποδιαιρεσις λεπτομερης της
ψυχης. Ἡ ψυχη διαιρειται εις το λογιστικον, το θυμικον και το επιθυμητικον. Του
λογιστικου τα αμαρτηματα εισι ταυτα· η απιστια, η αιρεσις, η αφροσυνη, η
αδιακρισια, η βλασφημια, αι συγκαταθεσεις των αμαρτηματων των εκ του
παθητικου μερους. Ἴασις δε τουτων και θεραπεια η αδιστακτος πιστις προς τον Θεον
και τα αληθινα δογματα, η συνεχης μελετη των λογιων του Πνευματος, η καθαρα
προσευχη, και η αδιαλειπτος προς Θεον ευχαριστια. Του θυμικου τα αμαρτηματα η
ασπλαγχνια, το μισος, το ασυμπαθες, το μνησικακον, ο φθονος, ο φονος, και η
συνεχης περι τα τοιαυτα μελετη. Ἴασις τουτων και θεραπεια η φιλανθρωπια, η
αγαπη, η φιλαδελφια, η συμπα θεια, η ανεξικακια, η χρηστοτης. Του επιθυμητικου
τα αμαρτηματα η γαστριμαργια, η πορνεια, η ακα θαρσια, η ασελγεια, η
φιλοχρηματια, η της δοξης επι θυμια. Ἴασις τουτων και θεραπεια, η εγκρατεια, η
νηστεια, η κακοπαθεια, η ακτημοσυνη, ο των χρη ματων προς πενητας σκορπισμος, η
των αθανατων εκεινων εφεσις, η της βασιλειας του Θεου ορεξις, και η της υιοθεσιας
επιθυμια. ∆ιαγνωσις των λογισμων, δι' ων πασα αμαρτια τελειται. Ὀκτω εισι παντες
οι περιεκτικοι λογισμοι. Πρωτος ο της γαστριμαργιας· δευτερος ο της πορνειας
τριτος ο της φιλαργυριας· τεταρτος ο της οργης· πεμ πτος ο της λυπης· εκτος ο της
ακηδιας· εβδομος ο της κενοδοξιας· ογδοος ο της υπερηφανιας. Τουτους παν τας
τους λογισμους παρενοχλειν μεν ημιν η μη παρεν 28.1400 οχλειν των ουκ εφ' ημιν
εστιν· εμμενειν δε, η παθη κινειν, η μη κινειν, ομοιως των εφ' ημιν. Ἄλλο δε εστι
προσβολη, και αλλο συνδυασμος, και αλλο παθος, και αλλο παλη, και αλλο
συγκαταθεσις, και αλλο ενεργεια. Και προσβολη μεν εστιν η απλως γινομενη του
εχθρου υπομνησις· οιον, Ποιησον τοδε, η τοδε· ως επι του Χριστου και Θεου ημων·
«Ειπε ινα οι λιθοι ουτοι αρτοι γενωνται.» Τουτο, ως ειρηται, ουκ εφ' ημιν.
Συνδυασμος δε εστιν η παραδοχη του υποβαλλομενου λογισμου παρα του εχθρου·
οιον μετ' αυτου μελετη και ομιλια υπερ τηι προαιρεσει ημων. Παθος δε εστιν η απο
του συνδυασμου εξις γινομενη παρα του εχθρου υποβαλλομενου παθους· και οιον η
συνοχη, μελετη, και φαντασια. Παλη δε εστιν η αντιστασις, η προς αναιρεσιν του
λογισμου του παθους, η προς συγκατα θεσιν, καθως φησιν ο Ἀποστολος· «Ἡ σαρξ
επιθυμει κατα του πνευματος, το δε πνευμα κατα της σαρκος. Ταυτα δε αντικεινται
αλληλοις.» Συγκαταθεσις δε η κατανευσις προς το παθος του λογισμου. Ἐνεργεια δε
η αυτη πραξις. Ἀναιρειται δε υπο μεν της εγκρατειας η γαστριμαργια, υπο δε του
θειου ποθου και της των μελλοντων εφεσεως η πορνεια· υπο δε της συμπαθειας της
προς τους πενητας η φιλ αργυρια· υπο δε της αγαθοτητος και της προς παν τας
αγαπης η οργη· υπο δε της πνευματικης χαρας η κοσμικη λυπη· υπο δε της υπομονης,
και καρτεριας, και της προς Θεον ευχαριστιας, η ακηδια· υπο δε της κρυπτης των
αρετων εργασιας, και της συνεχους προσευχης η κενοδοξια· υπο δε του μη κρινειν
τινα, η εξουθενειν, ως ο μεγαλαυχος Φαρισαιος, αλλ' ηγει σθαι εαυτον εσχατον
παντων, η υπερηφανια. Τουτων ουν των ειρημενων παθων ο νους ελευθερωθεις,
και προς Θεον ανυψωθεις, απεντευθεν ζηι την μακαριαν ζωην, τον αῤραβωνα
δεχομενος του Πνευματος· και των εντευθεν αποδημησας μετα απαθειας και
γνωσεως αληθους, παρισταται τωι φωτι της αγιας και μακαριας Τριαδος εις αιωνας
 
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απεραντους μετα των αγιων αγγελων καταλαμπομενος. ∆ιαθεσις των παθων. Των
παθων τα μεν εστι σωματικα, τα δε ψυχικα. Και σωματικα μεν λεγομεν
γαστριμαργιαν, πορνειαν, μεθην, ασελγειαν· ψυχικα δε μισος προς τον πλησιον,
φθονος, ερις, κενοδοξια, υπερηφανια. Ταυτα δε ενερ γουσιν εις την ημετεραν ψυχην,
απουσης αγαπης και εγκρατειας· παρουσης δε αγαπης και εγκρατειας, ταυτα παντα
εξαφανιζονται, τα μεν υπο αγαπης πνευματικης, τα δε υπο νηστειας και εγκρατειας.
Τοτε γαρ ο νους και το οικειον φως απολαμβανει και τον Θεον απαρεμποδιστως οραι.
Περι της του Θεου προνοιας. Παντα εκ του Θεου, και τα αγαθα, και τα λυπηρα και τα
αναξια· αλλα τα μεν ευδοκιαι, τα δε οικονομιαι, τα δε παραχωρησει. Και τα κατ'
ευδοκιαν, οτε κατ' αρετην πολιτευωμεθα· βουλεται γαρ ημας ο Θεος αναμαρτητους
διαγειν, και μετα της ευσεβειας, και αρετης πολιτευεσθαι. Κατ' οικονομιαν δε, οταν
σφαλλομενοι και αμαρτανοντες παιδευωμεθα. Κατα παραχωρησιν δε, οταν
παιδευομενοι μη επιστρεφωμεν· 28.1401 ευδοκησε γαρ ο Θεος τον ανθρωπον
σωθηναι, καθως και οι αγγελοι εβοων λεγοντες· «∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και ειρηνη
επι γης εν ανθρωποις ευδοκιας.» Οικονομικως δε παλιν παιδευει ημας
αμαρτανοντας, «ινα μη συν τωι κοσμωι κατακριθωμεν,» ως φησιν ο Ἀποστολος·
«Κρινομενοι δε υπο του Κυριου παιδευο μεθα. Ουκ εστι κακια εν πολει, ην ο Κυριος
ουκ εποιησε·» τουτεστι λοιμους, λιμους, νοσους, και σφαγας πολεμων. Ταυτα γαρ
παντα της αμαρτιας εστιν αναιρετικα. Παραχωρει δε και τελειως εγκα ταλιμπανει
τους μη θελοντας η αναμαρτητως δι αγειν, η παιδευομενους μη επιστρεφειν, αλλ'
ετι τηι κακιαι εμμενειν, καθως γεγραπται, οτι «Τετυφλωκεν ο Θεος αυτων τους
οφθαλμους, και πεπωρωκεν αυτων την καρδιαν·» και· «Παρεδωκεν αυτους εις
αδοκιμον νουν ποιειν τα μη καθηκοντα·» τουτεστιν, ειασε δια το αυτεξουσιον· και
«Σκληρυνων σκληρυνω την καρδιαν Φαραω·» τουτεστι, παραχωρησω σκληρυνθηναι
δια την απαθειαν αυτου. Περι της αυτεξουσιοτητος ημων. Ὁ Θεος τον ανθρωπον
αυτεξουσιον επλασε, λογωι και σοφιαι τιμηθεντα, προ οφθαλμων αυτου θεις την
ζωην και τον θανατον· ινα, ει μεν θελησει τηι αυτεξουσιοτητι της ζωης παραθησηι,
ζησηι εις τον αιωνα· ει δε απο κακης προαιρεσεως παραθησει την οδον του θανατου,
αιωνιως κολαζηται. Τα γαρ της φυσεως αμεταβλητα ουτε τιμωριων ουτε τιμης αξια.
Ουδεις γαρ ενεκληθη ποτε το ειναι λευκος, η μελας, η το ειναι μακρος, η μικρος· ου
γαρ της ημετερας εισι προαιρεσεως. Των γαρ της προαιρεσεως και αι κολασεις εισι
και αι τιμαι. Ἀμφοτερων ουν χρεια, και της ημετερας βουλης και θελησεως, και της
του Θεου συνεργειας και αντιληψεως· ετερου γαρ λειποντος, αργει και το ετερον.
Προεγνω γαρ ο Θεος, και προωρισε, και εκαλεσεν, αλλα τους κατα προθεσιν κλητους
οντας, καθως φησιν ο Ἀποστολος, τουτεστι κατα θελησιν και βουλησιν· τους γαρ μη
βουληθεντας ειασε τωι αυτων πορευεσθαι θεληματι. Ου γαρ βιαζεται, ουδε
λυμαινεται το αυτεξουσιον ημων· της γαρ επ' αμφω ροπης, προς αρετην φημι και
κακιαν, το αυτεξουσιον ελαβομεν. Ουδεν των παρα του Θεου δοθεντων ημιν εις
χρησιν, κακον· παντα γαρ οσα εκ του Θεου καλα, και λιαν καλα· η παρα χρησις
μονον κακον· του γαρ ημετερου εστιν αυτεξουσιου. ∆ιο ου τα βρωματα κακον, αλλ' η
γαστριμαργια· ουδε παιδοποιια, αλλ' η πορνεια· ουδε μεταληψις του οινου, αλλ' η
μεθη· ουδε τα χρηματα, αλλ' η φιλαργυρια· ουδε η δοξα, αλλα η κενοδοξια. Χρη ουν
παντα ποιειν, ωστε την παραχρησιν φευγειν, και χρησασθαι τοις παρα Θεου δοθεισι
δικαιως· ουτω γαρ ποιουντες, και της κακιας ανωτεροι γενησομεθα, και της αρετης
εντος ευρεθωμεν. Συνηθεια σαφης και συντομος, και διαγνωσις της πιστεως ημων
 
 
 
 
 

3

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της εν τηι Τριαδι αγιαι. Ὀφειλομεν πιστευειν ως εβαπτισθημεν· εβαπτι σθημεν δε εις
το ονομα του Πατρος, και του Υιου, 28.1404 και του αγιου Πνευματος· εις μιαν
ουσιαν δηλονοτι, και θεοτητα, και μιαν βασιλειαν, και αρχην, και ισχυν· και τρεις
υποστασεις, ειτουν προσωπα, και χαρακτηρας, ει δε βουλει καλειν, και ιδιοτητας.
Ἄλλο γαρ υποστασεις, και αλλο ουσια. Ουσιαν γαρ κα λουμεν το κοινον των τριων
υποστασεων· μιας γαρ φυσεως και ουσιας τα τρια προσωπα. Ὑποστασιν δε καλουμεν
φυσιν μετα χαρακτηριστικων ιδιωματων· αλλος γαρ ο Πατηρ, και αλλος ο Υιος, και
αλλος το Πνευμα το αγιον· οπερ τεμνει τας ιδιοτητας μονον, ηγουν υποστασεις, ου
μην και φυσιν. Ουκ αλλο δε και αλλο, οπερ τεμνει τας φυσεις· αλλα της αυτης
φυσεως, και της αυτης ουσιας. Ἅμα γαρ Πατηρ και Υιος, και αγιον Πνευμα· αλλ' ο
μεν Πατηρ και αγεννητος, ο δε Υιος και γεννημα του Πατρος, ως εξ ηλιου φως, και
εκ νου λογος· το δε Πνευμα αγιον και εκπορευμα του Πατρος. Ἴδιον ουν του Πατρος
η αγεννησια, και το καλεισθαι Πατηρ· ιδιον του Υιου, το καλεισθαι Υιον, και
γεννασθαι εκ του Πατρος· ιδιον ουν του Πνευματος το καλεισθαι Πνευμα αγιον, και
εκ του Πατρος εκπορευεσθαι. Των δε τριων προσ ωπων, ειτουν υποστασεων, μια
φυσις, μια θελησις, μια ενεργεια, μια αγαθοτης, μια δυναμις, μια βου λησις. ∆ια
τουτο και ενα Θεον ομολογουμεν. Ου γαρ κεχωρισμενοι εισιν απ' αλληλων, ωσπερ
και οι αν θρωποι, ουδε τας γνωμας διαφοροι· αλλ' αμα Πατηρ, Υιος, και Πνευμα
αγιον εν αλληλοις ασυγχυτως και αδιαιρετως περιχωρουσιν. Ἕκαστον δε προσωπον,
ως ειρηται, φυλαττει το ιδιον· το μεν την πατροτητα, το δε την υιοτητα, το δε την
εκπορευσιν. Ει ουν εροιτο σε τις· Τι εστι Πατηρ; αποκριθητι αυτωι· Ὅπερ εστιν Υιος,
και το Πνευμα το αγιον, μενων Πατηρ. Ει δε λεγοι· Τι εστιν Υιος; αποκριθητι· Ὅπερ
εστιν ο Πατηρ και το Πνευμα, μενων Υιος. Ὡσαυτως και επι του Πνευματος του
αγιου· τουτο γαρ εστιν ο ο Πατηρ και ο Υιος, μενων Πνευμα. Ἡ ιδιοτης ακοινωνητος,
καθως φησιν ο μεγας εν θεολο γοις και θειος Γρηγοριος. Πως γαρ, φησιν, ιδιοτης
μεινηι, κινουμενη, και μεταπιπτουσα; Ἔστιν ουν η θεοτης, ει δει συντομως ειπειν,
αμεριστος εν μεμερισμενοις, το μεν τηι φυσει, το δε ταις υποστασεσιν· οιον εν ηλιοις
τρισιν εχομενοις αλληλων, μια του φωτος συγκρασις. Ὅταν τοιγαρουν προς την
θεοτητα την εν μιαι φυσει βλεψωμεν, και την πρωτην αιτιαν, και την μοναρχιαν, εν
ημιν το φανταζομενον· οταν δε προς τας ιδιοτητας και τα προσωπα εν οις η θεο της,
τρια τα προσκυνουμενα. Παραδειγματα δε προσκεισθω αμυδραν τινα εικονα
δηλουντα του τοσουτου πραγματος, της θειας φημι φυσεως, κατα τον Θεο λογον
Γρηγοριον· οφθαλμου νοει μοι βλεψιν, και αρχην υδατος, και πηγην, και ποταμον·
ταυτα γαρ ουτε χρονωι διεστηκεν, ουτε αλληλων απεῤρηκται τηι προς αλληλα
συναφειαι, καν δοκηι ταις ιδιοτησι τεμνεσθαι· ενθυμου και ηλιον, και φως, και
ακτινα· νουν, και λογον, και πνευμα τωι λογωι συνεξιον. Πλην κατα τον ειποντα·
Πιστις ηγεισθω, και μη αποδειξις, και χρη παντα ανθρωπον δια καθαρας και
θεολαμπους πραξεως, οδηγωι τωι Πνευματι χρωμενον, ινα φωτι καταλαμβανηται
φως, πιστευειν τε εις Πατερα, και 28.1405 Υιον, και αγιον Πνευμα, την μιαν θεοτητα
τε και δυναμιν εν τρισι γνωριζομενην και προσκυνουμενην ταις υποστασεσιν. Ὅπως
δει πιστευειν περι της του Κυριου εναν θρωπησεως. Ὅτι αυτος ο του Θεου Λογος ο
απεριγραπτος, ο ασωματος, ο μονογενης του Πατρος Υιος, το εκ του φωτος φως, η
πηγη της ζωης, και της αθανασιας, το απαυγασμα της δοξης, ο χαρακτηρ της
υποστασεως, τηι βουλησει του προαναρχου και συναιδιου αυτου Πατρος, και τηι
συνεργειαι του αγιου Πνευμα τος, εκ των παρθενικων αιματων της Θεοτοκου, και
 
 
 
 
 

4

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αειπαρθενου Μαριας, εν τηι οικειαι αυτου υποστασει επηξεν εαυτωι σαρκα
εμψυχωμενην, και λογικην, και ταυτην τωι εννεαμηνιαιωι χρονωι διεπλασμενην εξ
αυτης· εγεννηθη Θεος ανθρωπομορφος, τουτεστι Θεος και ανθρωπος εν μιαι
υποστασει δυο φυσεις επιφερο μενος, αδιαιρετως, και ασυγχυτως, και δυο θελησεις,
και ενεργειας, θεικας ομου και ανθρωπικας· ηθελε γαρ ως Θεος και ενηργει, και
ηθελεν ως ανθρωπος και ενηργει· αλλα φυσικην θελησιν, και ενεργειαν, ου μη
αμαρτητικην. Ἀναμαρτητως γαρ προσεληφθη η φυσις η ανθρωπικη· και εξ αυτης της
ενωσεως τωι θεληματι ηνωθησαν. Ὅπερ εβουλετο το θειον θελημα, τουτο και το της
προσληψεως. Ἀλλα θελημα λεγομεν και ενεργειαν τα φυσικα· οιον, ηθελε φα γειν,
ηθελε πιειν, ηθελε περιπατησαι· και ταυτα ενηργει, και ηθελεν. Ἀλλα ταυτα εποιει
της θειας φυσεως παραχωρουσης, ου μην κατηναγκασμενως, ωσπερ ημεις· αλλα και
το κοπιαιν, και το αγωνιαιν, και το αιτειν τον Πατερα παρελθειν το ποτηριον, και
τουτο του φυσικου θεληματος. Ἀλλα και μετα την αναστασιν και την εκ δεξιων του
Πατρος καθεδραν δυο φυσεις ομολογουμεν επι Χριστου, θελητικας, και ενεργητικας.
Ὅπου γαρ φυσις λογικη, εκει και θε λησις και ενεργεια. Φυσικας δε δυο θελησεις,
γνωμην δε μιαν· οικονομουσης γαρ της θεοτητος, επομενης δε της ανθρωποτητος,
και παραχωρουσης αυτηι ενερ γειν τα αμφοτερα. Περι διαφορας αρετων. Ἐλαβομεν
εντολας παρα του Χριστου και Θεου ημων, τας απεντευθεν θεουργουσας, και
ποιουσας ημας αναμαρτητους διαγειν, και ως αγγελους αναστρεφεσθαι μετα των
ανθρωπων· οιον την μετανοιαν, την ταπεινοφροσυνην και το διηνεκες πενθος, την
προς αυτον αγαπην την εξ ολης καρδιας εγγινομενην, και την προς τον πλησιον
διαθεσιν, την καθαραν προσευχην, και την εαυτων απαρνησιν, και το δι' ολου προ
οφθαλμων εχειν τον υπερ αυτου θανατον, και εν τωι φωτι αυτου αδιαλειπτως
πορευεσθαι, και το εχειν εαυτον υπο πασης κτισεως, και δεεσθαι αυτου διηνεκως.
Ταυτας γαρ τας θειας εντολας ο μετα πιστεως εργαζομενος, Θεου υιος γινεται, και
υιος φωτος και κληρονομος Θεου, και συγκληρονομος Χριστου, και συμμορφος της
εικονος αυτου και συμφυτος, και συντομως και απλως ειπειν, θεσει κατα χαριν Θεος.
Εισι δε ετεραι εντολαι του Χριστου, αι αφεσιν μεν προξενουσαι, ου μην δε και
τελειοτητος αξιουσαι· οιον 28.1408 το ομολογειν και εξαγορευειν τα οικεια
αμαρτηματα, το μη κρινειν, το μη πολυπραγμονειν τα αλλοτρια, το ελεειν εκ των
υπαρχοντων, το φερειν γενναιως και μετ' ευχαριστιας τα επερχομενα λυπηρα, το
ομολογειν δωρεαν και χαριτι σωζεσθαι. Ει μεν ουν τας πρωτας και θεουργουσας
εντολας τις εργαζεται, απεντευθεν λαμβανει τον αῤραβωνα του αγιου Πνευματος· ει
δε μη, καν τας δευτερας μετ' επιμελειας εργαζεσθω, οπως τυχηι της των
πλημμεληθεντων αυτωι συγχωρησεως. Ει δ' αμφοτερων εκπεσηι, αχρειος ουτος ανηρ,
και αθλιος, και ταλαιπωρος· και προσδοκατω την αποκειμενην κολασιν τωι διαβολωι
και τοις αγγελοις αυτου. ∆ιακρισις της των πραγματων φυσεως Των πραγματων τα
μεν εισι κυριως καλα, τα δε κυριως κακα, τα δε μεσα· και κυριως μεν καλα,
φρονησις, ανδρεια, σωφροσυνη, δικαιοσυνη· κυριως δε κακα, αφροσυνη, δειλια,
ακολασια, αδικια· μεσα δε, πλουτος, πενια, δοξα, αδοξια, υγιεια, νοσος, πολυμαθια,
αμαθια. Μεσα δε λεγονται δια το καθ' εαυτα μητε κυριως καλα ειναι, μητε κυριως
κακα· αλλα παρα τηι χρησει των χρωμενων η τουτο η εκεινο γινομενα· οιον ο
πλουτος καλος μεν εις ελεημοσυνην διδομενος, κακος δε προς ηδονας δαπανωμενος.
Ὡσαυτως και η πενια καλη μεν καρτεριαν, και ευχαριστιαν, και ελευθεριαν ημας
διδασκουσα· κακη δε βλασφημιαν, και ανελευθεριαν εκ του μη καρτερειν ημας
 
 
 
 
 

5

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποτικτουσα. Καλη δε και η δοξα, οταν ταπεινοφροσυνην ημας εκδιδασκηι, και της
μελλουσης δοξης εφεσιν· κακη δε, οταν δουλοπρεπειαν, και δια φοβον ανθρωπινον
παντα ποιειν αναπειθηι. Ὡσαυτως καλη μεν και υγιεια, οταν εις ευαρεστησιν του
Θεου και εργασιαν των αυτου εντολων χρωμεθα· κακη δε, οταν προς ακολασιαν και
αδικιαν. Ὁμοιως και η νοσος, οταν ευχαριστωμεν και συνεργωι ταυτηι χρωμεθα,
καλη· κακη δε, οταν προς αχαριστιαν, και βλασφημιαν, και οργην ημας συνελαυνηι.
Καλη και η πολυμαθια, οταν προς διδασκαλιαν και βοηθειαν τοις αδικουμενοις
ταυτηι χρωμεθα· κακη δε, οταν προς κενοδοξιαν, και συνηγοριαν της αδικιας. Καλη
και αμαθια, οταν παρασκευαζηι ημας υποτασσεσθαι τοις ειδοσι, και παρ' αυτων
ποριζεσθαι την ωφελειαν· κακη δε, οταν πειθηι ημας τηι οικειαι στοιχειν αμαθιαι, και
μη τοις κρειττοσιν επεσθαι. Ὡσαυτως και τα λοιπα παντα, οιον ευγενεια και
δυσγενεια, ευμορφια και αμορφια, καλλιφωνια και κακοφωνια, ισχυς και αδυναμια,
ταχυτης και βραδυτης, τεχνη και ατεχνια, και προς διακονιας επιτηδειοτης και
ανεπιτηδειοτης. Ταυτα παντα, ως ειρηται, των μεσων εισι· και ο καλως τουτοις
χρωμενος ουδεν παρα τουτων βλαβησεται, ως ο μακαριος Ἰωβ. Εις αμφοτερα γαρ
εξετασθεις, ευδοκιμος ανεφανη και ακαταγωνιστος, και δια παντα ευηρεστησε τωι
Θεωι. Ὥστε ου δει τα πραγματα αιτιασθαι· ουδεν γαρ των παρα Θεου δοθεντων
κακον, αλλα παρα την εσφαλμενην ημων και εθελοδουλον προαιρεσιν, και την
εθελοβλεπουσαν περι ταυτα της ψυχης ημων διακρισιν, ητις αυτεξουσιως προς την
παραχρησιν τουτων εξολισθαινει εξ οικειας φιληδονιας, και της του Θεου και της
αυτου βασιλειας κακαφρονων.

 
 
 
 
 

6

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


