Epistula ad Marcellinum de interpretatione Psalmorum
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΕΙΑΣ ΠΡΟΣ ΜΑΡΚΕΛΛΙΝΟΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑΝ ΤΩΝ
ΨΑΛΜΩΝ.
Ἄγαμαι σε της εν Χριστωι προαιρεσεως, φιλε Μαρκελλινε. Και γαρ και τον παροντα
πειρασμον, καιτοι πολλα παθων εν αυτωι, καλως φερεις, και της ασκησεως ουκ
αμελεις. Πυνθανομενος γαρ του κομι σαντος την επιστολην, πως αρα και μετα την
νοσον διαγεις· εμαθον προς μεν πασαν την θειαν Γραφην εχειν σε την σχολην,
πυκνοτερον δε μαλιστα τηι βιβλωι των Ψαλμων εντυγχανειν, και φιλονεικειν τον εν
εκαστωι ψαλμωι νουν εγκειμενον καταλαμβανειν. Και δια τουτο τοινυν αποδεχομαι
σε, πολυν εχων εις αυτην την βιβλον καγω ποθον, ωσπερ και εις πασαν την Γραφην.
Και γαρ ουτως εχων, συνετυχον τινι φιλο πονωι γεροντι, και βουλομαι και σοι, απερ
εκεινος κατεχων το Ψαλτηριον περι αυτου μοι διηγησατο, γραψαι· εχει γαρ τινα
χαριν και πιθανοτητα μετ' ευλογου του διηγηματος. Ἔλεγε γαρ ουτως· Πασα μεν, ω
τεκνον, η καθ' ημας Γραφη, πα λαια τε και καινη, θεοπνευστος εστι και ωφελιμος
προς διδασκαλιαν, ως γεγραπται· εχει δε τινα πιθα νην παρατηρησιν τοις
προσεχουσιν η των Ψαλμων βιβλος. Ἑκαστη μεν γαρ βιβλος το ιδιον επαγγελμα
διακονει και απαγγελλει· οιον η Πεντατευχος γενεσιν κοσμου και των πατριαρχων
τας πραξεις; την τε απ' Αιγυπτου του Ἰσραηλ εξοδον, και την της νομοθεσιας
διαταξιν· η Τριτευχος την κληροδοσιαν, και των κριτων τας πραξεις, και
γενεαλογιαν του ∆αβιδ· αι Βα σιλειαι και Παραλειπομεναι βασιλεων πραξεις· και ο
μεν Ἔσδρας απολυσιν της αιχμαλωσιας και επανοδον του λαου, και οικοδομην του
ναου και της πολεως· οι δε Προφηται προφητειας περι της επιδημιας του Σω τηρος,
υπομνησεις τε περι των εντολων, και μεμψεις κατα των παραβαινοντων, και
προφητειας τοις εθνε σιν. Ἡ δε γε βιβλος των Ψαλμων, ως παραδεισος τα εν αυτηι
φερουσα μελωιδει, και τα ιδια δε παλιν μετ' αυτων ψαλλουσα δεικνυσι. Τα μεν γαρ
της Γενεσεως ψαλλει εν τωι οκτω καιδεκατωι· Οι ουρανοι διηγουνται δοξαν Θεου,
ποιησιν δε χειρων αυτου αναγγελλει το στερεωμα· και εν τωι κγʹ· Του Κυριου η γη
και το πληρωμα αυτης, η οικουμενη και παντες οι κατοικουν τες εν αυτηι· αυτος επι
θαλασσων εθεμελιωσεν αυτην. Τα δε της Ἐξοδου και των Ἀριθμων και του
∆ευτερονομιου αιδει καλως εν τωι εβδομηκοστωι εβδομωι ψαλμωι, και εν τωι εκατοστωι
τρισκαιδεκατωι ψαλμωι, λεγων· Ἐν εξοδωι Ἰσραηλ εξ Αιγυπτου, οικου 27.13 Ἰακωβ εκ
λαου βαρβαρου, εγενηθη Ἰουδαια αγιασμα αυτου, Ἰσραηλ εις εξουσιαν αυτου.
Ψαλλει δε και ταυτα εν τωι εκατοστωι τεταρτωι· Ἐξαπεστειλε Μωυσην τον δουλον
αυτου, Ἀαρων, ον εξελεξατο αυτον· εθετο εν αυτοις τους λογους των σημειων αυτου
και των τερατων αυτου εν γηι Χαμ. Ἐξαπ εστειλε σκοτος, και εσκοτασε, και
παρεπικραναν τους λογους αυτου. Μετεστρεψε τα υδατα αυτων εις αιμα, και
απεκτεινε τους ιχθυας αυτων. Ἐξηρ ψεν η γη αυτων βατραχους εν τοις ταμειοις των
βασιλεων αυτων. Ειπε, και ηλθε κυνομυια και σκνιφες εν πασι τοις οριοις αυτων.
Και ολως ολον τε τον ψαλμον τουτον τε και εκατον πεμπτον περι των αυτων εστιν
ευρειν γεγραμμενον. Και τα μεν ιερατειας και της σκηνης αναφωνει εν εξοδιωι
σκηνης εν τωι κηʹ ψαλμωι· Ἐνεγκατε τωι Κυριωι, υιοι Θεου, ενεγκατε τωι Κυριωι υιους
κριων, ενεγκατε τωι Κυριωι δοξαν και τιμην. Τα δε του Ναυη και των Κριτων
εμφαινει πως εν τωι εκατοστωι εκτωι, λεγων· Και συνεστησαντο πολεις κατοικεσιας,
και εσπειραν αγρους, και εφυτευσαν αμπελωνας. Ἐπι γαρ του Ναυη διαδεδο ται
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτοις η γη της επαγγελιας. Λεγων δε εν τωι αυ τωι ψαλμωι συνεχως· Και εκεκραξαν
προς Κυριον εν τωι θλιβεσθαι αυτους, και εκ των αναγκων αυ των εσωσεν αυτους·
σημαινει των Κριτων την βι βλον· τοτε γαρ κραζοντων αυτων ηγειρε κατα τον
καιρον κριτας, και εσωζε τον λαον απο των θλιβοντων αυτους. Και τα των
Βασιλειων ψαλλει πως εν τωι εν νεακαιδεκατωι, λεγων· Ουτοι εν αρμασι και ουτοι εν
ιπποις, ημεις δε εν ονοματι Κυριου Θεου ημων μεγαλυνθησομεθα. Αυτοι
συνεποδισθησαν και επεσαν, ημεις δε ανεστημεν και ανωρθωθημεν. Κυριε, σωσον
τον βασιλεα, και επακουσον ημων εν ηι αν ημεραι επικαλεσωμεθα σε. Τα δε του
Ἔσδρα εν τωι εκατονεικοστωι πεμπτωι των αναβαθμων αιδει· Ἐν τωι επιστρεψαι
Κυριον την αιχμαλωσιαν Σιων, εγενηθημεν ωσει παρακεκλημενοι· και παλιν εν τωι
εκατονεικοστωι πρωτωι· Ευφρανθην επι τοις ειρη κοσι μοι· Εις οικον Κυριου
πορευσωμεθα. Ἑστω τες ησαν οι ποδες ημων εν ταις αυλαις σου, Ἱε ρουσαλημ.
Ἱερουσαλημ οικοδομουμενη ως πολις, ης η μετοχη αυτης επι το αυτο· εκει γαρ
ανεβησαν αι φυλαι, αι φυλαι Κυριου, μαρτυριον τωι Ἰσραηλ. Τα τε των Προφητων
σχεδον εν εκαστωι σημαινει. Περι της του Σωτηρος επιδημιας, και οτι μεν Θεος ων
επιδημησει, ουτως φησιν εν μεν τωι τεσσαρακοστωι εννατωι ψαλμωι· Ὁ Κυριος
εμφανως ηξει, ο Θεος ημων, και ου παρασιωπησεται· εν δε τωι εκατοστωι
επτακαιδεκατωι· Ευλογημενος ο ερχομε νος εν ονοματι Κυριου. Ευλογηκαμεν υμας εξ
οι κου Κυριου· Θεος Κυριος, και επεφανεν ημιν. Ὅτι δε ουτος εστιν ο του Πατρος
Λογος, ουτως εν τωι εκατοστωι εκτωι ψαλλει· Ἀπεστειλε τον Λογον αυ του, και ιασατο
αυτους, και εῤρυσατο αυτους εκ των διαφθορων αυτων. Ὁ γαρ ερχομενος Θεος
αυτος εστι και Λογος αποστελλομενος. Τουτον δε τον Λογον ειδως οντα τον Υιον
του Θεου, αιδει φωνην του Πατρος εν τωι τεσσαρακοστωι τεταρτωι ψαλμωι·
Ἐξηρευξατο η καρδια μου Λογον αγαθον· και παλιν εν τωι εκα 27.16 τοστωι εννατωι·
Ἐκ γαστρος προ Ἑωσφορου εξεγεννησα σε. Τι γαρ αν αλλο τις ειποι γεννημα του
Πατρος η τον Λογον και την Σοφιαν αυτου; Τουτον ειδυια οντα, ωι ειπεν ο Πατηρ·
Γενηθητω φως, και στερεωμα, και τα παντα, και αυτη η βιβλος περιεχει λεγουσα· Τωι
Λογωι Κυριου οι ουρανοι εστερεωθησαν, και τωι πνευματι του στοματος αυτου πασα η
δυναμις αυτων. Και Χριστον δε αυτον ερχομενον ουκ ηγνοησεν· αλλα και μαλιστα
περι τουτου λεγει εν τωι τεσσαρα κοστωι τεταρτωι ψαλμωι· Ὁ θρονος σου, ο Θεος, εις
τον αιωνα του αιωνος· ραβδος ευθυτητος η ρα βδος της βασιλειας σου. Ἠγαπησας
δικαιοσυ νην, και εμισησας αδικιαν· δια τουτο εχρισε σε ο Θεος ο Θεος σου ελαιον
αγαλλιασεως παρα τους μετοχους σου. Και ινα μη κατα φαντασιαν τις ερ χεσθαι
αυτον (ειναι) νομισηι, σημαινει αυτον ανθρω πον γενησομενον, και τουτον ειναι δι'
ου τα παντα γεγονε, λεγων εν τωι ογδοηκοστωι εκτωι· Μητηρ Σιων ερει· Ἄνθρωπος,
και ανθρωπος εγεννηθη εν αυ τηι, και αυτος εθεμελιωσεν αυτην ο Ὕψιστος. Τουτο
γαρ ισον εστι τωι ειπειν· Και Θεος ην ο Λο γος· παντα δι' αυτου εγενετο, και ο Λογος
σαρξ εγενετο. ∆ια τουτο και το, εκ Παρθενου, γινωσκων ουκ εσιωπησεν, αλλ' ευθυς
εμφασιν τινα διδωσιν εν τωι τεσσαρακοστωι τεταρτωι ψαλμωι, λεγων· Ἄκου σον,
θυγατερ, και ιδε, και κλινον το ους σου, και επιλαθου του λαου σου και του οικου
του πατρος σου, οτι επεθυμησεν ο βασιλευς του καλλους σου. Τουτο γαρ παλιν
ομοιον εστι του λεγομενου παρα του Γαβριηλ· Χαιρε, κεχαριτωμενη, ο Κυριος μετα
σου. Και γαρ ειρηκως αυτον Χριστον, ευθυς και την αν θρωπινην γενεσιν εκ της
Παρθενου εδηλωσε, λεγων· Ἄκουσον, θυγατερ. Ἰδε ο μεν Γαβριηλ εξ ονοματος καλει
Μαριαν, ξενος ων αυτης κατα την γενεσιν· ο δε ∆αβιδ εκ του σπερματος αυτου
τυγχανουσαν αυτην εικοτως θυγατερα προσφωνει ταυτην. Ἄνθρωπον δε αυτον
ειρηκυια γενησομενον, ακο λουθως και παθητον αυτον σαρκι σημαινει. Την τε επι
βουλην παρα των Ἰουδαιων ορωσα γινομενην, ψαλλει εν μεν τωι δευτερωι ψαλμωι·
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἵνα τι εφρυαξαν εθνη, και λαοι εμελετησαν κενα; Παρεστησαν οι βασιλεις της γης,
και οι αρχοντες συνηχθησαν επι το αυτο κατα του Κυριου και κατα του Χριστου
αυτου· εν δε τωι εικοστωι και πρωτωι την ποιοτητα του θανατου εκ προσωπου του
Σωτηρος φησιν· Εις χουν θανατου κατηγαγες με· οτι εκυκλωσαν με κυνες πολλοι,
συναγωγη πονηρευομενων περιεσχον με. Ὤρυξαν χειρας μου και ποδας μου,
εξηριθμησαν παντα τα οστα μου. Αυτοι δε κατενοησαν, και επειδον με· διεμερισαντο
τα ιματια μου εαυτοις, και επι τον ιματισμον μου εβαλον κληρον. Το δε τας χειρας
και τους ποδας ορυττεσθαι, τι ετερον η σταυρον λεγων σημαινει; Παντα ταυτα
διδασκουσα προστιθησιν, οτι μη δι' εαυτον, δι' ημας δε ταυτα πασχει ο Κυριος. Και
φησιν εκ προσωπου παλιν αυτου εν μεν τωι πζʹ· Ἐπ' εμε επεστηριχθη ο θυμος σου· εν
δε τωι εξηκοστωι ογδοωι· α ουχ ηρπασα, τοτε απετιννυον. Ου γαρ 27.17 υπευθυνος ων
απεθνησκεν, αλλ' υπερ ημων επασχε, και τον καθ' ημων θυμον δια την παραβασιν
εφ' εαυ τον εβασταζε, λεγοντα δια του Ἡσαΐου· Αυτος τας ασθενειας ημων ελαβε·
και λεγοντων μεν ημων εν τωι εκατοστωι τριακοστωι εβδομωι ψαλμωι· Κυριος αντ
αποδωσει υπερ εμου· λεγοντος δε και του Πνευματος εν εβδομηκοστωι πρωτωι· Και
σωσει τους υιους των πενητων, και ταπεινωσει συκοφαντην, οτι εῤρυσατο, πτωχον
εκ χειρος δυναστου, και πενητα, ωι ουχ υπηρχε βοηθος. ∆ια τουτο και την εις
ουρανους σωματικην αυ του ανοδον προμηνυει, και λεγει εν μεν εικοστωι και τριτωι·
Ἄρατε πυλας, οι αρχοντες, υμων, και επαρθητε, πυλαι αιωνιοι, και εισελευσεται ο βα
σιλευς της δοξης· εν δε τωι τεσσαρακοστωι· Ἀνεβη ο Θεος εν αλαλαγμωι, Κυριος εν
φωνηι σαλπιγ γος. Την μεν καθισιν αναγγελλει, και φησιν εν μεν τωι εκατοστωι
εννατωι· Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων μου, εως αν θω τους
εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου· εν δε τωι εννατωι και την γενομενην
απωλειαν του διαβολου βοαι· Ἐκαθισας επι θρονου, ο κρινων δικαιοσυνην·
επετιμησας εθνεσι, και απωλετο ο ασεβης. Και γαρ οτι την κρισιν πασαν ελαβε παρα
του Πατρος, ουκ εκρυψεν, αλλα και κριτην παντων αυτον ερχο μενον προμηνυει εν
μεν οαʹ· Ὁ Θεος, το κριμα σου τωι βασιλει δος, και την δικαιοσυνην σου τωι υιωι του
βασιλεως, κρινειν τον λαον σου εν δικαιο συνηι, και τους πτωχους σου εν κρισει· εν
δε τωι μθʹ φησι· Προσκαλεσεται τον ουρανον ανω και την γην, του διακριναι τον
λαον αυτου. Και αναγγελουσιν οι ουρανοι την δικαιοσυνην αυ του· οτι ο Θεος κριτης
εστι· και εν τωι παʹ· Ὁ Θεος εστη εν συναγωγηι θεων· εν μεσωι δε θεους διακρινει. Και
μην και την κλησιν των εθνων εστιν απ' αυτης μαθειν επι πολλων μεν, μαλιστα δε
απο του μςʹ· Παντα τα εθνη, κροτησατε χειρας, αλαλαξατε τωι Θεωι εν φωνηι
αγαλλιασεως· εν δε τωι οαʹ· Ἐνωπιον αυτου προπεσουνται Αιθιοπες, και οι εχθροι
αυτου χουν λειξουσι· βασιλεις Θαρσεις και αι νησοι δωρα προσοισουσι· βασιλεις
Ἀραβων και Σαβα δωρα προσαξουσι· και προσκυνησουσιν αυτωι παντες οι βασιλεις
της γης, παντα τα εθνη δουλευσουσιν αυτωι. Ταυτα μεν εν τοις Ψαλμοις αιδεται, εν δε
εκαστηι των αλλων βιβλων προαπαγγελλεται. Ουκ αγνοων δε παλιν ελεγεν, οτι και
εν εκαστηι βιβλωι της Γραφης τα αυτα περι του Σωτηρος εξαι ρετως σημαινεται· και
εστι τουτο πασαις αυταις απαγγελμα, και συμφωνια η αυτη του Πνευματος. Και γαρ
ωσπερ τα των αλλων εν ταυτηι δυνατον ευ ρειν· ουτως και τα ταυτης εν ταις ετεραις
πολλακις ευρισκεται. Και γαρ Μωυσης ωιδην γραφει, και Ἡ σαΐας αιδει, και ο
Ἀμβακουμ προσευχεται μετ' ωιδης. Παλιν τε εν εκαστηι βιβλωι εστιν ιδειν και
προφητειας και νομοθεσιας και ιστοριας. Το γαρ αυτο Πνευμα επι παντας εστι· και
κατα μεν την εις εκαστον γε νομενην αυτου διαιρεσιν εκαστος την δοθεισαν αυτωι
27.20 χαριν διακονει και πληροι, ειτε προφητεια εστιν, ειτε νομοθεσια, ειτε της
ιστοριας η μνημη, ειτε των ψαλ μων η χαρις· επειδη δε το εν και το αυτο Πνευμα
εστιν, ουπερ και πασαι διαιρεσεις εισιν, αυτο δε αδι αιρετον εστι κατα φυσιν· δια τοι
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο το ολον μεν εστιν εκαστωι, κατα δε την διακονιαν αι φανερω σεις και αι
διαιρεσεις του Πνευματος εκαστοις γινον ται· και λοιπον κατα την αποκειμενην
χρειαν πολλα κις εκαστος, υποσχουντος του Πνευματος, διακονει τον λογον· ωστε,
καθα προειπον, νομοθετουντα Μωυσην προφητευειν ποτε και αιδειν, και
προφητευοντας τους προφητας εντελλεσθαι ποτε· Λουσασθε, καθαροι γινεσθε.
Ἀποπλυνε απο κακιας την καρδιαν σου, Ἱερουσαλημ· και ιστορειν ποτε, τον μεν
∆ανιηλ τα κατα Σουσανναν, τον δε Ἡσαΐαν τα κατα τον Ῥαψακην και τον
Σενναχηρειμ. Ουτως γαρ και η των Ψαλμων βιβλος, εχουσα το ιδιον των ωιδων, οπερ
εν ταις αλλαις βιβλοις διεξοδικως ειρηται, ταυτα αυτη τηι κατα πλατος φωνηι μετα
μελους ψαλλει, καθως προειρηται. Νομοθετει γουν ποτε και αυτη· Παυσαι απο
οργης, και εγκαταλιπε θυμον· και, Ἔκκλινον απο κακου, και ποιησον αγαθον·
ζητησον ειρη νην, και διωξον αυτην. Και ιστορει δε ποτε κατα την οδον του Ἰσραηλ,
και προφητευει περι του Σω τηρος, ωσπερ ειρηται προτερον. Κοινη μεν ουν τοιαυτη
του Πνευματος χαρις εστω παρα πασι, και εν εκαστωι γινομενη ευρισκεσθω, και παρα
πασιν η αυτη, ως εαν η χρεια απαιτηι, και το Πνευμα βουληται. Ου διαφερει γαρ το
πλεον και ελαττον εν ταυτηι τηι χρειαι, ως εκαστος ανενδοτως την ιδιαν αποπληροι
και τελειοι διακονιαν. Ἡ δε γε βιβλος των Ψαλμων και ουτως εχει τινα παλιν χαριν
ιδιαν και παρατηρησιν εξαιρετον· προς γαρ τοις αλλοις, εν οις προς τας αλλας
βιβλους εχει την σχεσιν και κοινωνιαν, λοιπον και ιδιον εχει τουτο θαυμα, οτι και τα
εκαστης ψυχης κινηματα, τας τε τουτων μεταβολας και διορθωσεις εχει
διαγεγραμμενας και διατετυπωμενας εν εαυτηι· ωστε τινα τον βουλομενον ως
απειρον εξ αυτης λαμβανειν και κατανοειν, ουτω το τυπουν εαυτον, εκει γεγραπται.
Ἐν μεν γαρ ταις αλλαις βιβλοις μονον τις ακουει τον νο μον προσταττοντα, α (μη)
δει ποιειν και μη δει πρατ τειν· προφητειας τε κατακουει, ωστε μονον ειδεναι τον
ερχομενον Σωτηρα· και ιστοριαις δε προσεχει, εξ ων γινωσκειν δυναται τας των
βασιλεων και τας των αγιων πραξεις. Ἐν δε τηι βιβλωι των Ψαλμων, προς τωι ταυτα
μανθανειν τον ακουοντα, ετι και τα κινηματα της εαυτου ψυχης εν αυτηι κατανοει
και διδασκεται· και λοιπον προς ο πασχει και εν ωι συν εχεται, δυναται παλιν εκ
ταυτης εχεσθαι την εικονα των λογων· ωστε μη μονον ακουσαντα παρερχεσθαι,
αλλα και πως δει λεγοντα και ποιουντα θεραπευειν το παθος, διδασκει, Εισι μεν γαρ
και εν ταις αλ λαις βιβλοις κωλυτικοι λογοι απαγορευοντες τα φαυλα· εν ταυτηι δε
και πως απεχεσθαι δει τετυπωται· οιον 27.21 παραγγελμα εστι το μετανοειν· το δε
μετανοειν παυεσθαι της αμαρτιας εστιν· ενταυθα δε και πως μετανοειν, και τι δει
λεγειν επι τηι μετανοιαι, τετυ πωτος. Και παλιν ειρηκεν ο Παυλος· Ἡ θλιψις τηι ψυχηι
υπομονην κατεργαζεται, η δε υπομονη δο κιμην, η δε δοκιμη ελπιδα, η δε ελπις ου
κατ αισχυνει. Ἐν δε τοις Ψαλμοις και πως δει φερειν τας θλιψεις, και τι θλιβομενον
δει λεγειν, και τι μετα τας θλιψεις, και πως εκαστος δοκιμαζεται, και τι νες οι λογοι
των ελπιζοντων επι Κυριον, γεγραπται και κεχαρακται. Παλιν τε εντολη εστιν εν
παντι ευχαριστειν· αλλα και τι δει λεγειν ευχαριστουντας διδασκουσιν οι Ψαλμοι.
Ειτα παρ' ετερων ακουοντες· Ὅσοι θελουσιν ευσεβως ζηιν διωχθησονται, παρα
τουτων διδασκομεθα, και πως δει φευγοντας φωνειν, και τινας διωκομενους και
μετα τον διωγμον ρυσθεν τας δει λογους αναφερειν τωι Θεωι. Ευλογειν παραγ
γελλομεθα τον Κυριον, και εξομολογεισθαι αυτωι· αλλ' εν τοις Ψαλμοις τυπουμεθα
πως τε αινειν δει τον Κυριον, και τινα ρηματα λεγοντες εξομολογου μεθα
πρεποντως. Και εφ' εκαστου δε τις ουτως αν ευροι τας θειας ωιδας, προς ημας και
ημων κινησεις και καταστασεις κειμενας. Και γαρ και τουτο παραδοξον εστι παλιν εν
τοις Ψαλμοις, οτι εν μεν ταις αλλαις βιβλοις α λεγουσιν οι αγιοι, και περι ων αν
λεγωσι, ταυτα και οι αναγινωσκοντες, περι ων εκεινα γεγραπται, απαγ γελλοντες
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εισιν· οι τε ακουοντες αλλους εαυτους εκεινων ηγουνται, περι ων ο λογος φησι, και
τας επαγγελλομενας δε πραξεις, αχρι του θαυμαζειν και ζηλουν αυτας, εις το
μιμεισθαι γινονται. Ταυτην δε βιβλον ο λαμβανων τας μεν περι του Σωτηρος προ
φητειας συνηθως εν ταις αλλαις Γραφαις θαυμαζων και προσκυνων διεξερχεται,
τους δε ετερους ψαλμους ως ιδιους οντας λογους αναγινωσκει· και ο ακουων δε ως
αυτος λεγων κατανυσσεται, και συνδιατιθεται τοις των ωιδων ρημασιν, ως ιδιαν
οντων αυτου. Σαφηνειας δε χαριν ουκ οκνητεον, κατα τον μακαριον Ἀποστολον,
επαναλαβοντα το αυτο λεγειν. Πλειστοι λογοι των πατριαρχων εισι, και ιδιοι παρ'
αυτων ειρημενοι· και Μωυσης ελαλει, ο δε Θεος απεκρινατο· Ἡλιας τε και Ἑλισσαιος
επι το Καρμηλιον ορος καθημενοι επεκαλουντο τον Κυριον, και αει ελεγον· Ζηι
Κυριος, ωι παρεστην ενωπιον αυ του σημερον. Οι τε των αλλων αγιων προφητων
λογοι προηγουμενοι μεν εισιν οι περι του Σωτηρος· επειτα δε και πλειστοι γεγονασι
τοις τε εθνεσι και τωι Ἰσραηλ. Και ομως ουδεις ουτε των πατριαρχων λο γους ως
ιδιους αν ποτε ειποι, ουτε τολμησοι τις μι μησασθαι και ειπειν τα Μωυσεως ιδια
ρηματα, ουδε του Ἀβρααμ περι του οικογενους και του Ἰσμαηλ και τα περι του
μεγαλου Ἰσαακ, καν η αυτη χρεια τινα και αναγκη καταλαβηι, τολμησας αν τις ως
ιδια ειποι. Ἂν δε και συμπασχηι τις τοις πασχουσι, και ποθον ποτε λαβηι του
κρειττονος, ουποτ' αν ειποι ως 27.24 Μωυσης· Ἐμφανισον μοι σεαυτον· η παλιν· Ει
μεν αφηις αυτοις την αμαρτιαν, αφες· ει δε μη αφηις, εξαλειψον με εκ της βιβλου σου,
ης εγρα ψας. Ἀλλ' ουδε, τας των προφητων τις λαμβανων ως ιδια ρηματα, μεμψαιτο
τις η επαινεσειε τουτοις τα ομοια πραξαντας, οις εμεμψαντο και επηινεσαν εκει νοι·
ουδε το, Ζηι Κυριος, ωι παρεστην ενωπιον αυ του σημερον, μιμησηται αν τις ειπειν ως
ιδιον λο γον. Και γαρ και ο εντυγχανων ταις βιβλοις φανερος εστι μη ως ιδιους,
αλλα των αγιων και των δι' αυ των δηλουμενων λεγων τους λογους. Τους δε γε Ψαλ
μους, το παραδοξον, μετα τας περι του Σωτηρος και των εθνων προφητειας ο λεγων
τα αλλα ως ιδια ρη ματα λαλων εστι, και ως περι αυτου γραφεντας αυτους εκαστος
ψαλλει, και ουχ ως ετερου λεγοντος η περι ετερου σημαινοντος δεχεται, και
διεξερχεται· αλλ' ως αυτος περι αυτου λαλων διατιθεται· και οια εστι τα λεγομενα,
ταυτα ως αυτος πραξας και εξ εαυτου λαλων αναφερει τωι Θεωι. Ου γαρ ως τα των
πατριαρχων ρηματα, και Μωυσεως, και των αλλων προφητων, ευλαβηθησεται και
ταυτα· αλλα και μα λιστα ως ιδια και περι εαυτου γραφεντα θαρσει λε γων ο
ψαλλων ταυτα. Τον γαρ φυλαξαντα την εν τολην, και παραβαντα ταυτην, την τε
εκατερου πραξιν περιεχουσιν οι Ψαλμοι. Ἀναγκη δε παντα ανθρωπον εν τουτοις
συνεχεσθαι, και η ως φυλαξαντα την εντολην, η ως παραβαντα ταυτην, λεγειν τους
περι εκαστου γεγραμμενους λογους. Και μοι δοκει τωι ψαλλοντι γινεσθαι τουτους
ωσπερ εισοπτρον, εις το κατανοειν και αυτον εν αυ τοις και τα της εαυτου ψυχης
κινηματα, και ουτως αισθομενον απαγγελλειν αυτους. Και γαρ και ο ακουων του
αναγινωσκοντος ως περι αυτου λεγομε νην την ωιδην καταδεχεται· και η
ελεγχομενος υπο του συνειδοτος κατανυγεις μετανοησει, η περι της εις Θεον ελπιδος
ακουων και της εις τους πιστευον τας γινομενης αντιληψεως, ως εις αυτον
γενομενης τοιαυτης χαριτος αγαλλιαται, και ευχαριστειν αρ χεται τωι Θεωι. Ὅτε γουν
τον τριτον ψαλλει τις εις τας ιδιας θλιψεις συνορων, ως αυτου ειναι νομιζει τα εν τωι
ψαλμωι ρηματα· και τοτε τον ιαʹ και τον ιςʹ ως εις την ιδιαν πεποιθησιν και
προσευχην εστιν απαγγελλων· και τον μεν νʹ ψαλμον ως αυτος εστι τα ιδια της
μετανοιας εαυτου λεγων ρηματα· τον δε νγʹ, και τον νεʹ, και τον νςʹ, και τον ρμαʹ, οτε
ψαλλει τις, ουχ ως αλλου διωκομενου, αλλ' ως ων ο πασχων συνδιατιθεται, και αιδει
τωι Κυριωι ως ιδιους τους λογους τουτους. Και ολως ουτως εκαστος ψαλ μος παρα
του Πνευματος ειρηται τε και συντε τακται, ως εν αυτοις, καθα προτερον ειρηται, τα
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κινηματα της ψυχης ημων κατανοεισθαι, και παν τας αυτους ως περι ημων ειρησθαι,
και ειναι ημων αυτους ως ιδιους λογους, εις αναμνησιν των εν ημιν κινηματων και
διορθωσιν της ημων πολιτειας. α γαρ οι ψαλλοντες ειρηκασι, ταυτα και ημων
δυναν ται τυποι και χαρακτηρες ειναι. Αυτη δε παλιν του Σωτηρος εστιν η χαρις·
ανθρωπος γαρ δι' ημας γενομενος, το μεν σωμα το ιδιον υπερ ημων προσηνεγκεν εις
θανατον, ινα παν τας απαλλαξηι του θανατου· την δε ουρανιον και 27.25 ευαρεστον
εαυτου πολιτειαν δειξαι θελων ημιν, εν εαυτωι ταυτην ετυπωσεν, υπερ του μηκετι
τινας ευ χερως απατασθαι παρα του εχθρου, εχοντας ενεχυ ρον προς ασφαλειαν, την
παρ' αυτου γενομενην υπερ ημων κατα του διαβολου νικην. ∆ια τουτο γουν ου
μονον εδιδαξεν, αλλα και πεποιηκεν α εδιδαξεν, ινα εκαστος ακουηι μεν αυτου
λαλουντος, ως εν εικονι δε βλεπων λαμβανηι παρ' αυτου το παραδειγμα του ποιειν,
ακουων· Μαθετε απ' εμου, οτι πραΰς ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι. Τελειοτεραν δε και
εις αρετην διδασκαλιαν ουκ αν τις ευροι, ης ο Κυριος ετυπωσεν εν εαυτωι. Ειτε γαρ
ανεξικακιαν, ειτε φιλ ανθρωπιαν, ειτε αγαθοτητα, ειτε ανδριαν, ειτε ελεημοσυνην,
ειτε δικαιοσυνην, παντα εν αυτωι τις ευρησει γενομενα, ωστε μηδεν εις αρετην
λειπειν τωι κατανοουντι τον ανθρωπινον βιον τουτον. Τουτο γαρ ο Παυλος ειδως
ελεγε· Μιμηται μου γινεσθε, καθ ως καγω Χριστου. Οι μεν παρ' Ἕλλησι νομοθεται
αχρι του λεγειν εχουσι την χαριν· ο δε Κυριος, ως αληθως Κυριος ων του παντος, και
κηδομενος ων ειργασατο, ου μονον νομοθετει, αλλα και τυπον εαυ τον δεδωκεν, εις
το ειδεναι τους βουλομενους την του ποιειν δυναμιν. ∆ια τουτο γουν και προ της εις
ημας αυτου επιδημιας ενηχησε και εν τοις ψαλλουσι τουτο, ιν' ωσπερ εν αυτωι τον
επιγειον και ουρανιον ανθρωπον τυπων εδειξεν, ουτω και εκ των Ψαλμων τα
κινηματα και τας διαθεσεις των ψυχων ο βουλο μενος καταμαθειν δυνηται,
ευρισκων εν αυτοις και την εκαστου κινηματος θεραπειαν τε και διορθωσιν. Ει γαρ
δει και πιθανωτερον ειπειν, πασα μεν η θεια Γραφη διδασκαλος εστιν αρετης και
πιστεως αληθους· η δε γε βιβλος των Ψαλμων εχει και την εικονα πως της διαγωγης
των ψυχων. Ὡς γαρ ο εισερχομενος προς βασιλεα τυπουται και τωι σχη ματι και τοις
ρημασιν, ινα μη, παρα ταυτα λεγων, ως απαιδευτος εκβληθηι· ουτως η θεια βιβλος
τον επ' αρετηι τρεχοντα και βουλομενον κατανοησαι την του Σωτηρος εν σωματι
πολιτειαν υπομιμνησκει πρωτον δια της αναγνωσεως τα κινηματα της ψυ χης, και
ουτω λοιπον τυποι και διδασκει τους εντυγ χανοντας τοις τοιουτοις λογοις. Εισι μεν
ουν, ινα τουτο πρωτον τις της βιβλου παρατηρησηται, οι μεν εν διηγηματι
λεγομενοι, οι δε εν παραινεσει, οι δε εν προφητειαι, οι δε ως εν ευχηι, οι δε εν εξ
ομολογησει. Και εισι μεν οι εν διηγηματι ιηʹ, μγʹ, μηʹ, μθʹ, οβʹ, οςʹ, οζʹ, πηʹ, ρςʹ, ριγʹ,
ρκςʹ, ρλςʹ. Οι δε ως εν ευχηι, ιςʹ, ξζʹ, πθʹ, ραʹ ρλαʹ, ρμαʹ. Οι δε ως εν εντυχιαι και ευχηι
και δεησει εʹ, ςʹ, ζʹ, ιαʹ, ιβʹ, ιεʹ, κδʹ, κζʹ, λʹ, λδʹ, λζʹ, μβʹ, νγʹ, νδʹ, νεʹ, νςʹ, νηʹ, νθʹ, ξʹ, ξγʹ,
πβʹ, πεʹ, πζʹ, ρλζʹ, ρλθʹ, ρμβʹ. Και ο μεν ως εν εντυχιαι και ευχαριστιαι ρληʹ. Οι δε ως εν
εντυχιαι μονηι γʹ, κεʹ, ξηʹ, ξθʹ, οʹ, ογʹ, οηʹ, οθʹ, ρηʹ, ρκβʹ, ρκθʹ, ρλʹ. 27.28 Και οι μεν εν
εξομολογησει θʹ, οδʹ, ςαʹ, ρδʹ, ρεʹ, ρςʹ, ρζʹ, ριʹ, ριζʹ, ρλεʹ, ρλζʹ. Οι δε συμπεπλεγμενην
εχοντες εξομολογησιν και διηγησιν θʹ, οδʹ, ρεʹ, ρςʹ, ριζʹ, ρλζʹ. Ὁ δε συμπεπλεγμενην
εχων εξομολογησιν και διηγησιν μετα αινεσεως ριʹ. Και ο μεν εν παραινεσει εστι λςʹ.
Οι δε εν προφητειαι κʹ, καʹ, μδʹ, μςʹ, οεʹ. Και απαγγελτικος μεν μετα προφητειας ρθʹ.
Προτρεπτικοι δε και ως παρακελευομενοι εισι κηʹ, λβʹ, πʹ, ςδʹ, ςεʹ, ςςʹ, ςζʹ, ρβʹ, ργʹ, ριγʹ·
Προτρεπτικος δε μετα αισματος ελεχθη ρμθʹ. Και οι μεν διαγραφοντες τον εναρετον
βιον εισι ρδʹ, ριαʹ, ριηʹ, ρκδʹ, ρλβʹ. Οι δε αινον απαγγελλοντες ουτοι εισιν ςʹ, ριβʹ, ριςʹ,
ρλδʹ, ρμδʹ, ρμεʹ, ρμςʹ, ρμηʹ, ρνʹ Και οι μεν ευχαριστικοι εισιν ηʹ, θʹ, ιζʹ, λγʹ, μεʹ, ξβʹ, οςʹ,
πδʹ, ριδʹ, ριεʹ, ρκʹ, ρκαʹ, ρκγʹ, ρκεʹ, ρκηʹ, ρμγʹ. Οι δε μακαρισμον αναφωνουντες εισιν
αʹ, λαʹ, μʹ, ριηʹ, ρκζʹ. Και αλλος επιδεικτικος προθυμιας μετ' ωιδης ρζʹ. Και ο μεν
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προτρεπτικος εις ανδριαν εστι πʹ. Οι δε κατηγορικοι των ασεβων και παρανομων εισι
βʹ, ιγʹ, λεʹ, ναʹ, νβʹ. Και ο μεν επικλησεως εστι δʹ. Οι δε επευκτικα απαγγελλουσιν, ως
ιθʹ και ξγʹ Και οι μεν καυχησεως της εν Κυριωι απαγγελλον τες λογους εισι κβʹ και
κςʹ, ληʹ, λθʹ, μαʹ, ξαʹ, οεʹ, πγʹ, ςςʹ, ςηʹ, ρναʹ. Οι δε εντρεπτικοι εισι νζʹ, παʹ. Και οι μεν
υμνου ρηματα λεγουσι μζʹ, ξδʹ. Ὁ δε αλαλαγμου και περι αναστασεως ξεʹ. Και ετερος
αλαλαγμου μονον ρηματα λεγει ςθʹ. Τοιαυτης ουν της διαταξεως ουσης των Ψαλ
μων, εστι λοιπον δυνατον τους εντυγχανοντας ευρειν εν εκαστωι, καθα προειπον, τα
κινηματα και την κα ταστασιν της ιδιας ψυχης, ουτως τε περι εκαστου τον τυπον και
την διδασκαλιαν· και τινα μεν λεγων αρεσκειν δυναται τωι Κυριωι, δια ποιων δε
ρηματων εαυτον διορθουσθαι δυναται, και ευχαριστειν τωι Κυριωι, υπερ του μη εις
ασεβειαν εκπιπτειν τον παρα τοιαυτα λεγοντα. Ου γαρ μονον περι των εργων, αλλα
και περι αργου ρηματος αποδουναι λογον εχο μεν τωι Κριτηι. Ἄν τε τοινυν μακαρισαι
τινα θελησηις, εχεις πως δει, και επι τινι, και τινα δει λεγειν, τον τε αʹ και τον λαʹ, και
μʹ, και ριαʹ, και ριηʹ, και ρκζʹ· αν τε μεμψασθαι την Ἰουδαιων κατα του Σωτηρος
επιβουλην, εχεις την δευτεραν ωιδην. Ἂν δε διωκηι παρα των ιδιων, και πολλους
εχηις τους επανασταντας κατα σου, λεγε τον γʹ ψαλμον. Ει δε ουτως θλιβομε νος
επεκαλεσω τον Κυριον, και εισακουσθεις θελεις ευχαριστειν, ψαλλε τον τεταρτον,
και οδʹ, και ριδʹ. Και εαν, ετι τους πονηρευομενους βλεπων ενεδρευειν θελοντας,
ενωτιζεσθαι σου θεληις την ευχην, ορθριζων 27.29 το πρωι ψαλλε τον εʹ. Αισθομενος
δε απειλης του Κυ ριου, εαν δια τουτο ταραττομενον σεαυτον βλεπηις, δυνασαι
λεγειν τον ςʹ και τον λζʹ. Ἐαν δε και βου λευωνται τινες κατα σου, ως ο Ἀχιτοφελ
κατα του ∆αβιδ, και τουτο σοι τις απαγγειληι, ψαλλε τον ζʹ, και θαῤρει τωι ρυομενωι
σε Θεωι. Βλεπων δε την πανταχου χαριν του Σωτηρος εκτεταμενην, και σωθεν το
γενος των ανθρωπων, εαν προσφωνειν θεληις τωι Κυριωι, ψαλλε τον ηʹ. Ἀλλα παλιν
ᾆσαι θελεις επιληνιον, ευχαριστων τωι Κυριωι, εχεις αυτον παλιν τον ηʹ και τον πγʹ.
Ἐπι δε τωι κατ ηργησθαι τον εχθρον και σεσωσθαι την κτισιν, μη καυχωμενος επι
σαυτωι, αλλα ειδως τον Υιον του Θεου τουτο κατορθωσαντα, λεγε τον εις αυτον ειρη
μενον θʹ ψαλμον. Και εαν λιαν σε τις ταρασσειν εθεληι, εχε συ την πεποιθησιν εις τον
Κυριον, και ψαλλε τον ιʹ. Ὅταν δε την των πολλων υπερηφανιαν ιδηις και
πλεοναζουσαν την κακιαν, ωστε μηδεν οσιον επ' ανθρωποις γενεσθαι, καταφυγε συ
επι τον Κυ ριον, και λεγε τον ιαʹ. Ἐγχρονιζουσης δε της παρα των εχθρων επιβουλης,
μη ολιγωρει ως επιλησθεις παρα τωι Θεωι, αλλα παρακαλει τον Κυριον αιδων τον ιβʹ.
Ἐπειδαν βλασφημουντων τινων κατα της Προνοιας ακουσηις, μη κοινωνει μεν
αυτων τηι ασεβειαι, εντυγχανων δε τωι Θεωι, λεγε τον ιγʹ και νβʹ. Και λοι πον εαν
θεληις μαθειν οποιος εστι της βασιλειας των ουρανων ο πολιτης, ψαλλε τον ιδʹ.
Προσευχης σοι χρεια δια τους ανθεστηκοτας σοι και περιεχοντας σου την ψυχην, ᾆδε
τον ιςʹ, και τον πεʹ, και τον πςʹ, και τον ρμʹ. Ἀλλα θελεις μα θειν, πως Μωυσης
προσηυξατο, εχεις τον πθʹ. Ἀλλ' εσωθης απο των εχθρων σου, και εῤρυσθης απο των
διωκοντων σε, ᾆδε και συ τον ιςʹ ψαλμον. Θαυμαζεις την της κτισεως ταξιν, και την
εις αυτην της Προ νοιας χαριν, του τε νομου τα ιερα προσταγματα, ψαλλε τον ιηʹ και
τον κγʹ. Θλιβομενους δε ορων, πα ρακαλει τουτους, επευχομενος και λεγων αυτοις
τα εν τωι ιθʹ ψαλμωι ρηματα. Ὁραις σεαυτον ποιμαινομενον και ευοδουμενον παρα
του Κυριου, χαιρων επι τουτωι ψαλλε τον κβʹ. Οι εχθροι περι σε, αλλα συ την ψυχην
επαιρων προς Θεον, λεγε τον κδʹ, και οψει τουτους αμαρτανοντας διακενης.
Ἐπιμενουσιν οι εχθροι, ουδεν ετερον η τας χειρας εχοντες αιματων πληρεις, και
ζητουντες ελκυσαι σε και απολεσαι, μη δωις αν θρωπωι το κριμα (υποπτα γαρ παντα
τα ανθρωπινα)· αλλα τον Θεον αξιων κριτην γενεσθαι (μονος γαρ αυτος δικαιος),
λεγε τα εν τωι κεʹ, και τον λδʹ, και τον μβʹ. Ἐαν δε και τραχυτερον επιθωνται, και πλη
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θος ως παρεμβολαι γενωνται οι εχθροι, καταφρονουν τες ως μηπω σου χρισθεντος,
και δια τουτο πολε μειν εθελοντες· μη πτηξηις, αλλ' ᾆδε τον κςʹ ψαλμον. Ἐπειδη δε
ασθενης εστιν η φυσις των ανθρωπων, εαν παλιν αναισχυντωσιν οι επιβουλευοντες,
ινα μη προς εκεινους εχηις την σχολην, κραζε προς τον Θεον, λεγων τα εν τωι κζʹ. Και
εαν θεληις ευχαριστων μα θειν πως δει προσφερειν τωι Κυριωι, νοητως νοων ψαλλε
τον κηʹ. Και λοιπον εγκαινιζων τον οικον σου την τε ψυχην την τον Κυριον
υποδεχομενην, και τον σωματικον οικον, εν ωι σωματικως κατοικεις, ευχα ριστει,
και λεγε τον τε κθʹ και τον εν τοις αναβαθμοις ρκςʹ. 27.32 Ὅταν δε σαυτον δια την
αληθειαν μισουμενον και διωκομενον παρα παντων των τε φιλων και συγ γενων
βλεπηις, μη τουτοις μηδε σαυτωι κατανοων ολι γωρησηις, μηδ', αν τους γνωριμους
ιδηις αποστρεφο μενους σε, πτηξηις, αλλ' εκστας απο τουτων, και σκο πων τα
μελλοντα, ψαλλε τον λʹ. Τους δε βαπτιζομε νους και λυτρουμενους απο της φθαρτης
γενεσεως βλεπων, και θαυμαζων την του Θεου φιλανθρωπιαν, ᾆδε εις εκεινους τον
λαʹ. Και οταν μεν ψαλλειν μετα πολλων εθεληις, τους δικαιους ανδρας και τους
ορθους τωι βιωι συναγαγων, λεγε και συ τον λβʹ. Ἐμπεσων δε εις τους εχθρους, και
σοφως αυτους διαφυγων, και εκκλινας απο της επιβουλης αυτων, ει θελεις ευ
χαριστησαι, συγκαλεσας τους πραεις ανδρας, επ' αυ των ψαλλε τον λγʹ. Και εαν ιδηις
των παρανομουντων την επι το κακον φιλονεικιαν, μη νομιζε εν αυτοις κατα φυσιν
την κακιαν ειναι, οια λεγουσιν οι αιρε τικοι· αλλα λεγε τον λεʹ, και οψει, οτι αυτοι
του αμαρτανειν εισιν αιτιοι. Ἐαν δε πολλα πραττοντας ανομα τους πονηρους
βλεπηις, και επαιρομενους αυ τους κατα των μικρων, και θεληις παραινειν τισι μη
προσεχειν τουτοις, μηδε παραζηλουν αυτους, δια το ταχεως αυτους αποσβεννυσθαι,
λεγε και σαυτωι και τοις ετεροις τον λςʹ. Ἀλλα δη και συ, προθεμενος προσεχειν
σαυτωι, εαν βλεπηις επιτιθεμενον τον εχθρον (τοτε γαρ μαλ λον επεγειρεται κατα
των τοιουτων), και θεληις επ αλειφειν σαυτον κατ' αυτου, ᾆδε τον ληʹ ψαλμον. Και
εαν, των εχθρων επιτιθεμενων, υπομενηις τας θλιψεις, και θεληις μαθειν την εκ της
υπομονης ωφελειαν, ψαλλε τον λθʹ ψαλμον. Βλεπων δε πολλους πενητας και
πτωχους, και θελεις ελεεισθαι αυτους, δυνασαι τους μεν ηδη ελεησαντας
αποδεχεσθαι, τους δε αλλους εις το ποιειν προτρεπεσθαι, εν τωι λεγειν τον μʹ. Ειτα
εαν, πανυ τον ποθον εχων εις τον Θεον, ακουσηις των εχθρων ονειδιζοντων, μη
ταρασσου· αλλα συνιεις τον εκ του τοιουτου ποθου αθανατον καρπον, παρακαλει
σαυτου την ψυχην τηι εις Θεον ελπιδι, και ταυτηι επι κουφιζων και καταπραΰνων τας
εν τωι βιωι λυπας αυτης, λεγε τον μαʹ ψαλμον. Συνεχως δε αναμιμνη σκεσθαι θελων
τας ευεργεσιας του Θεου τας γενομε νας εις τους πατερας, και περι της εξοδου της
Αιγυ πτου και της εν τηι ερημωι διαγωγης, πως τε ο μεν Θεος αγαθος, οι δε ανθρωποι
αχαριστοι, εχεις τον μγʹ, και τον οζʹ, και πηʹ, και τον ρδʹ, και τον ρεʹ, και ρςʹ, και ριγʹ.
Καταφυγων δε προς τον Θεον και δια σωθεις απο των περι σε γενομενων θλιψεων,
εαν θε ληις ευχαριστησαι τωι Θεωι, και διηγησασθαι την εις σε γενομενην
φιλανθρωπιαν, εχεις τον μεʹ. Ἀλλ' ημαρτες, και εντραπεις μεταγινωσκεις και
ελεηθηναι αξιοις, εχεις τους της εξομολογησεως και μετανοιας λογους εν τωι νʹ. Ει
δε και διεβληθης πονηρωι βασιλει, και οραις τον διαβολον κατακαυχω μενον,
αναχωρει, και λεγε και συ τα εν τωι ναʹ. Και οτε μεν διωκηι, και διαβαλλουσι τινες
παραδουναι σε θελοντες, ως οι Ζιφαιοι και οι αλλοφυλοι τον ∆αβιδ, μη ακηδιασηις,
αλλα θαῤρων τωι Κυριωι, και υμνων αυτον, λεγε τα εν τωι νγʹ και νεʹ. Ἐαν δε και συν
27.33 δραμηι ο διωκων, και μη γινωσκων εισελθηι εις το σπη λαιον εν ωι και συ
κρυπτηι, μηδ' ουτως πτηξηις· εχεις γαρ τους εν τοιαυτηι αναγκηι χρησμους εις παρακλη
σιν και στηλογραφιας λογους, τους εν τωι νςʹ και τους εν τωι ρμαʹ. Ἐαν δε και
φυλαχθηναι την οικιαν κε λευσηι ο επιβουλευων, και διαφυγηις, ανατιθει τωι Κυ ριωι
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την χαριν, ως εν στηλαις γραφων αυτην εν τηι ψυχηι, μνημοσυνον ουσαν του μη
διεφθαρθαι σε, και λεγε τα εν τωι νηʹ ψαλμωι. Ἐαν δε και ονειδιζωσι θλι βοντες οι
εχθροι, και φλυαρουντες διαβαλλωσιν οι δοκουντες ειναι φιλοι, και λυπηθηις εν τηι
αδολεσχιαι σου προς ολιγον, αλλα δυνασαι παρακαλεισθαι υμνων και συ τον Θεον,
και λεγων τα εν τωι νδʹ ρηματα. Και προς μεν υποκρινομενους και εν προσωπωι καυ
χωμενους λεγε προς εντροπην εκεινων τον νζʹ ψαλ μον· προς δε τους ορμωντας
αγριως κατα σου, και θελοντας λαβειν σου την ψυχην, αντιθες συ την προς τον Θεον
σου υποταγην, και θαῤρει. Ὅσωι γαρ εκει νοι μαινονται, τοσουτωι μαλλον υποτασσου
συ τωι Κυριωι, και λεγε τα εν τωι ξαʹ. Και εαν μεν διωκο μενος εις ερημιαν απελθηις,
μη φοβηθηις ως μονος ων εκει, εχων δε τον Θεον εκει και προς αυτον ορθρι ζων
ψαλλε τον ξβʹ. Ἐκφοβουντων δε των εχθρων και μη παυομενων του ενεδρευειν,
αλλα και εξερευνων των παν κατα σου, καν πληθος ωσι, μη υπενδωις· βελη γαρ
νηπιων εσονται τουτων αι πληγαι, ψαλλον τος σου τον ξγʹ, και τον ξδʹ, και ξθʹ, και
οʹ. Και οταν μεν υμνησαι βουληι τον Κυριον, ᾆδε τα εν τωι ξδʹ. Ἐαν δε κατηχησαι
θεληις τινας περι αναστασεως, ᾆδε τα εν τωι ξεʹ. Οικτιρμους δε αιτων παρα του Θεου,
υμνει αυτον, ψαλλων τον ξςʹ. Ὅτε δε βλεπεις τους μεν ασεβεις εν ειρηνηι
ευθηνουμενους και καταθυμιως ζωντας τους δε δικαιους θλιβομε νους, ινα μη
σκανδαλισθηις και παρασαλευθηις, λεγε και συ τα εν τωι οβʹ ψαλμωι. Και οταν μεν
οργισθηι ο Θεος επι τον λαον, εχεις εις παρακλησιν περι τουτου λογους συνετους
τους εν τωι ογʹ· οτε δε χρεια σοι εξομολογησεως εστι ψαλλε τον θʹ, οδʹ και ςαʹ, και ρδʹ,
και ρεʹ, και ρςʹ, και ρζʹ, και ριʹ, και ριζʹ, και ρλεʹ, και ρλζʹ. Και δυσωπησαι μεν θελων
τα των Ἑλ ληνων και τα των αιρετικων, οτι μη παρ' αυτοις ενι θεογνωσια, αλλ' εν
μονηι τηι καθολικηι Ἐκκλησιαι, δυνασαι νοων αιδειν και λεγειν τα εν τωι οεʹ. Των δε
εχθρων προκαταλαβοντων τας διεκφυγας, και πανυ θλιβομενος, καν ταραχθηις, μη
απελπισηις, αλλα ευ χου· και εαν κραζων εισακουσθηις, ευχαριστει τωι Θεωι, λεγων τα
εν τωι οςʹ. Ἐαν δε επιμενοντες οι εχθροι επεισελθωσι, και μιανωσι τον οικον του
Θεου, τους τε αγιους αποκτεινωσι, και τα σωματα αυτων ριψωσι τοις πετεινοις του
ουρανου, ινα μη συνελκυ σθεις καταπτηξηις αυτων την ωμοτητα, συμπασχε μεν τοις
πασχουσιν, εντυγχανε δε τωι Θεωι, λεγων τον οηʹ ψαλμον. Ἐν εορτηι δε, θελων ᾆσαι
τωι Κυριωι, συγκα λεσας τους του Θεου δουλους, ψαλλε τα εν τωι πʹ και ςδʹ. Των δε
εχθρων παλιν επισυναχθεντων παντων πανταχοθεν, και απειλουντων κατα του
οικου του Θεου, συνθηκας τε ποιουντων κατα της ευσεβειας, 27.36 ινα μη αθυμησηις
δια το πληθος και την δυναστειαν αυτων, εχεις ωσπερ αγκυραν ελπιδος τα εν τωι πβʹ
ρηματα. Και εαν, βλεπων τον οικον του Θεου και τα αιωνια αυτου σκηνωματα, τον
ποθον εχηις εις αυτα, ως ειχεν ο Ἀποστολος, λεγε και συ τον πγʹ ψαλμον.
Παυσαμενης δε ποτε της οργης, και της αιχμαλωσιας λυθεισης, εαν θεληις
ευχαριστησαι, εχεις εις το λεγειν τα εν τωι πδʹ και ρκεʹ. Και την μεν διαφοραν της
καθολικης Ἐκκλησιας προς τα σχισματα εαν θεληις γινωσκειν, και εντρεπειν
εκεινους, δυνασαι λεγειν τα εν τωι πςʹ γεγραμμενα. Παραθαρσυναι θελων σεαυτον
και τους ετερους εις θεοσεβειαν, και ως εις τον Θεον ελπις ουτε καταισχυνει, αλλα
και αφοβον την ψυχην κατασκευαζει, αινει τον Θεον, λεγων τα εν τωι ςʹ. Ψαλαι
θελεις τωι Σαββατωι; εχεις τον ςαʹ. Ευχαριστησαι θελεις τηι Κυριακηι; εχεις τον κγʹ.
Ἆσαι θελεις δευτεραι Σαββατων; λεγε τα εν τωι μζʹ. Αινεσαι βουλει τηι Παρασκευηι;
εχεις τον αινον εν τωι ςβʹ. Τοτε γαρ, γενομενου του σταυρου, ο οικος του Θεου
ωικοδομηθη, καιτοι των εχθρων επιχειρη σαντων κωλυσαι· και δια τουτο επινικιον
αιδειν τωι Θεωι πρεπει τοτε τα ειρημενα εν τωι ςβʹ. Ἐαν δε και, αιχμαλωσιας
γενομενης, καθαιρεθηι ο οικος, και παλιν οικοδομηθηι, ᾆδε τα εν τωι ςεʹ. Της δε γης κα
ταστασιν λαβουσης απο των πολεμουντων, και λοι πον ηρεμουσης, και
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλευσαντος του Κυριου, εαν θεληις ᾆσαι περι τουτου, εχεις τον ςςʹ. Θελεις τηι
τετραδι του Σαββατου ψαλλειν; εχεις τον ςγʹ· τοτε γαρ παραδοθεις ο Κυριος εκδικειν
ηρξατο την κατα του θανατου δικην, και θριαμβευειν αυτον παῤρησιαι. Ὅτ' αν ουν,
αναγινωσκων το Ευαγγελιον, ιδηις τηι τετραδι του Σαββατου συμβουλιον λαβοντας
τους Ἰουδαιους κατα του Κυριου, ορων αυτον τοτε παῤ ρησιαζομενον εν τηι κατα του
διαβολου υπερ υμων εκδικιαι, ψαλλε τα εν αυτωι τωι ςγʹ. Παλιν βλεπων την εις παντα
προνοιαν του Κυριου και την κυριο τητα αυτου, και θελων κατηχησαι τινας εις την
αυ του πιστιν και υπακοην, πειθων αυτους πρωτον εξ ομολογεισθαι, ψαλλε τον ςθʹ.
Και εαν, μαθων αυτου την κριτικην δυναμιν, και οτι ελεωι την κρισιν κερα σας κρινει
ο Κυριος, θελησηις αυτωι προσελθειν, εχεις εις τουτο λογους τους εν τωι ρʹ. Ἀσθενους
δε ημων της φυσεως ουσης, εαν δια τας συνοχας του βιου ως πτωχος γενομενος ακη
διασηις ποτε, και θεληις παρακληθηναι, εχεις τον ραʹ ψαλμον. Και επειδη πρεπει δια
παντων και εν πασιν ευχαριστειν ημας τωι Θεωι, οτε θελεις ευλογειν αυτον, εχεις εις
τουτο προτρεπεσθαι σαυτου την ψυχην, και λεγειν τον ρβʹ και ργʹ. Αινειν θελεις τον
Θεον, και ειδεναι πως και επι τινι δει αινειν, και τινας πρεπει λεγειν τον αινον; εχεις
τον ρδʹ, και τον ρςʹ, και ρλδʹ, και ρμεʹ, και τον ρμςʹ, και τον ρμζʹ, και τον ρμηʹ, και τον
ρνʹ. Ἔχεις πιστιν, ως ειπεν ο Κυριος, και πιστευεις οις ευχομενος λαλεις; λεγε τον
ριεʹ. Ἀλλα αναβαινοντα σαυτον αισθηι ταις πραξεσιν, ωστε λε γειν· Τα μεν οπισω
επιλανθανομαι, τοις δε εμ προσθεν επεκτεινομαι; εχεις καθ' εκαστην προκο πην εις
το λεγειν τας ιεʹ των αναβαθμων ωιδας. 27.37 Ἠχμαλωτευθης υπο αλλοτριων
λογισμων, και ᾔσθου σεαυτον απαγομενον, και μετεγνως, παυσαι του λοιπου, και
μεινας εφ' οις αμαρτανοντα σεαυτον κατ ελαβες, καθου, και κλαυσον και συ, ως
πεποιηκεν ο τοτε λαος, λεγων τα εν τωι ρλςʹ. Τους δε πειρασμους ηγουμενος ειναι
σου δοκιμην, μετα τους πειρασμους εαν ευχαριστησαι θελησηις, εχεις τον ρληʹ
ψαλμον. Συνεχηι παλιν απο εχθρων, και ρυσθηναι θελεις; λεγε τα εν τωι ρλθʹ.
∆εηθηναι δε και προσευξασθαι θελεις; ψαλλε τον εʹ και ρμβʹ. Ἐχθρος τυραννος
επανεστη τωι λαωι και σοι, ωσπερ Γολιαθ τωι ∆αβιδ, μη πτηξηις· αλλα πιστευε και συ,
ως ο ∆αβιδ, και λεγε τα εν τωι ρμγʹ. Ειτα θαυμαζων τας εις παντας του Θεου ευερ
γεσιας, και μνημονευων της τε εις σε και εις παντας γενομενης αγαθοτητος αυτου,
εαν θεληις δια ταυτα ευλογειν τον Θεον, λεγε τα του ∆αβιδ ρηματα, απερ και αυτος
ειπεν εν τωι ρμδʹ ψαλμωι. Ἆσαι θελεις τωι Κυριωι; εχεις εις το λεγειν τον ςβʹ και ςζʹ.
Ἐαν μικρος ων προκριθηις εις αρχην τινα των αδελφων σου, μη επαιρου κατ' αυτων·
αλλα τωι εκλεξαμενωι Κυριωι διδους δοξαν, ψαλλε και συ τον ρναʹ ιδιον οντα του
∆αβιδ. Ἀλλα θελεις ψαλλειν επακοην εχοντας το Ἀλληλουια, εχεις τον ρδʹ, ρεʹ, ρςʹ,
ριαʹ, ριβʹ, ριγʹ, ριδʹ, ριεʹ, ριςʹ, ριζʹ ριηʹ, ρλδʹ, ρλεʹ, ρμεʹ, ρμςʹ, ρμζʹ, ρμηʹ, ρμθʹ, ρνʹ. Ὅτε δε
θεληις κατ' ιδιαν τα περι του Σωτηρος ψαλλειν, εν εκαστωι μεν σχεδον ευρισκεις
ψαλμωι τα τοιαυτα· εχεις δε μαλιστα τον μεν μδʹ και τον ρθʹ δη λουντας την εκ του
Πατρος αυτου γνησιαν γεννησιν και την ενσαρκον αυτου παρουσιαν· τον δε καʹ και
ξηʹ προλεγοντας περι του θειου σταυρου, και οσην δι' ημας επιβουλην ανεδεξατο,
και ποσα πεπονθε· και τον μεν βʹ και ρηʹ σημαινοντας την τε των Ἰου δαιων
επιβουλην και πονηριαν, και την Ἰουδα του Ἰσκαριωτου προδοσιαν· τον τε κʹ, και
μθʹ, και οαʹ (και) δηλουντας την τε βασιλειαν αυτου και κριτι κην δυναμιν, και την
εις ημας αυτου παλιν ενσαρκον παρουσιαν, και την κλησιν των εθνων. Και ο μεν ιεʹ
δεικνυσιν αυτου την εκ νεκρων αναστασιν· ο δε κγʹ και μςʹ απαγγελλουσι την εις
ουρανους ανοδον αυτου· τον δε ςβʹ, και ςεʹ, και ςζʹ, και ςηʹ αναγινωσκων, θεωρησαι
δυνησηι τας εις ημας του Σωτηρος δια των παθηματων αυτου γενομενας ευεργεσιας.
Τοιουτος μεν ουν εστι και ο χαρακτηρ εις ωφε λειαν τοις ανθρωποις εκ της βιβλου
των Ψαλμων, εχουσης αυτης ιδιους ψαλμους, και εν τοις λοιποις δε περι της εν
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωματι παρουσιας του Κυριου ημων και Σωτηρος Ἰησου Χριστου πυκνοτερας τας
προφητειας, καθα προειπον. ∆ια τι δε μετα μελους και ωιδης ψαλ λονται οι τοιουτοι
λογοι, αναγκαιον μηδε τουτο παρ ελθειν. Τινες μεν γαρ των παρ' ημιν ακεραιων, και
τοι πιστευοντων ειναι θεοπνευστα τα ρηματα, ομως νομιζουσι δια το ευφωνον και
τερψεως ενεκεν της ακοης μελωιδεισθαι τους ψαλμους. Ουκ εστι δε ουτως· ου γαρ το
ηδυ και πιθανον εζητησεν η Γραφη· αλλα και τουτο ωφελειας ενεκεν της ψυχης
τετυπωται δια παντα μεν, μαλιστα δε δια δυο ταυτα· πρωτον μεν, οτι επρεπε την
θειαν Γραφην μη μονον τηι συνεχειαι, αλλα και τηι κατα πλατος φωνηι τον Θεον
υμνειν. 27.40 Κατα συνεχειαν μεν ουν ειρηται, οια εστι τα του νομου και των
προφητων, και τα ιστορουμενα παντα, μετα της Καινης ∆ιαθηκης· κατα πλατος δε
λεγε ται, οια εστι τα των ψαλμων και ωιδων και ᾀσματων ρηματα· και ουτως γαρ
σωθησεται το εξ ολης ισχυος και δυναμεως αγαπαιν τον Θεον τους ανθρωπους.
∆ευτερον δε, οτι, ωσπερ αρμονια τους αυλους συντι θεισα μιαν την συμφωνιαν
αποτελει, ουτως, επειδη και εν τηι ψυχηι διαφορα κινηματα φαινεται, και εστιν εν
αυτηι το λογιζεσθαι, και το επιθυμειν, και το θυ μοειδες, εκ δε της τουτων κινησεως
και η των μελων γινεται του σωματος ενεργεια, βουλεται ο λογος μη ασυμφωνον
ειναι τον ανθρωπον εαυτωι, μηδε διιστα σθαι προς εαυτον· ωστε λογιζεσθαι μεν τα
βελτιστα, πραττειν δε τωι θυμωι τα φαυλα, ως ο Πιλατος λεγων μεν· Ουδεμιαν αιτιαν
ευρισκω εις αυτον· συντρε χων δε τηι γνωμηι των Ἰουδαιων· η επιθυμειν μεν τα
φαυλα, μη δυνασθαι δε πραττειν, ως οι κατα Σουσαννης πρεσβυτεροι· η παλιν μη
μοιχευειν μεν, κλεπτειν δε· η μη κλεπτειν μεν, φονευειν δε· η μη φονευειν μεν,
βλασφημειν δε. Ἵν' ουν μη τοιαυτη τις εν ημιν ταραχη γινη ται, θελει την ψυχην ο
λογος εχουσαν Χριστου νουν, ως ειπεν ο Ἀποστολος, τουτωι καθηγεμονι χρησασθαι,
και εν τουτωι των μεν εν αυτηι παθητικων κρατειν, των δε του σωματος μελων
αρχειν, εις το υπακουειν τωι λογωι· ινα, ως εν αρμονιαι το πληκτρον, ουτως αυ τος ο
ανθρωπος ψαλτηριον γενομενος, και τωι πνευ ματι προσεχων ολοκληρως, και πασι
τοις μελεσι και τοις κινημασιν υπακουηι, και δουλευηι τωι βουλη ματι του Θεου. Της
δε τοιαυτης των λογισμων ατα ραξιας και ακυμονος καταστασεως εικων και τυπος
εστιν η των Ψαλμων εμμελης αναγνωσις. Ὥσπερ γαρ τα της ψυχης νοηματα
γνωριζομεν και σημαινο μεν δι' ων προφερομεν λογων, ουτως, της πνευμα τικης εν
ψυχηι αρμονιας την εκ των λογων μελωιδιαν συμβολον ειναι θελων ο Κυριος,
τετυπωκεν εμμελως τας ωιδας ψαλλεσθαι, και τους ψαλμους μετ' ωιδης
αναγινωσκεσθαι. Και τουτ' εστιν η επιθυμια της ψυχης, το καλως αυτην διακεισθαι,
ως γεγρα πται· Ευθυμει τις εν υμιν; ψαλλετω. Ουτως το μεν εν αυτηι ταραχωδες και
τραχυ και ατακτον εξ ομαλιζεται· το δε λυπουν θεραπευεται, ψαλλοντων ημων· Ἵνα
τι περιλυπος ει, η ψυχη μου, και ινα τι συνταρασσεις με; Και το μεν εσφαλμενον επι
γνωσεται λεγουσα· Ἐμου δε παρα μικρον εσαλευ θησαν οι ποδες· το δε φοβηθεν
επιῤρωσει τηι ελπιδι εν τωι λεγειν· Κυριος εμοι βοηθος, και ου φοβηθη σομαι τι
ποιησει μοι ανθρωπος. Οι μεν ουν μη τουτον τον τροπον αναγινω σκοντες τας θειας
ωιδας ου συνετως ψαλλουσιν, αλλ' εαυτους μεν τερπουσιν, εχουσι δε μεμψιν, οτι Ουχ
ωραιος αινος εν στοματι αμαρτωλου· οι δε κατα τον προειρημενον τροπον
ψαλλοντες, ωστε την μελωι διαν των ρηματων εκ του ρυθμου της ψυχης και της
προς το πνευμα συμφωνιας προσφερεσθαι, οι τοιουτοι 27.41 ψαλλουσι μεν τηι
γλωσσηι, ψαλλοντες δε και τωι νοι, ου μονον εαυτους, αλλα και τους θελοντας
ακουειν αυτων μεγαλως ωφελουσιν. Ὁ γουν μακαριος ∆αβιδ, ουτως καταψαλλων
του Σαουλ, αυτος ευηρεστει τωι Θεωι, και τον ταραχον και το μανικον παθος του
Σαουλ απηλαυνε, και γαληνιαιν την ψυχην αυτου παρεσκευαζεν. Ουτως οι ιερεις
ψαλλοντες, εις ατα ραξιαν τας ψυχας των λαων και εις ομονοιαν αυτας των εν
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουρανοις χορευοντων προσεκαλουντο. Το αρα μετα μελους λεγεσθαι τους ψαλμους
ουκ εστιν ευ φωνιας σπουδη, αλλα τεκμηριον της αρμονιας των εν τηι ψυχηι
λογισμων. Και η εμμελης δε αναγνωσις συμβολον εστι της ευρυθμου και αχειμαστου
κατα στασεως της διανοιας. Και γαρ το αινειν τον Θεον εν κυμβαλοις ευηχοις και
κιθαραι και δεκαχορδωι ψαλ τηριωι, συμβολον παλιν ην και σημαντικον του συγκει
σθαι μεν νομιμως τα μελη του σωματος ως χορδας, τους δε λογισμους της ψυχης ως
κυμβαλα γινεσθαι, και λοιπον τηι ηχηι και τωι νευματι του πνευματος ταυτα παντα
κινεισθαι και ζηιν· ωστε, κατα το γε γραμμενον, τωι πνευματι τον ανθρωπον ζηιν μεν,
και τας πραξεις του σωματος θανατουν. Ουτως γαρ και καλως ψαλλων ρυθμιζει την
ψυχην αυτου, και ωσπερ εξ ανισοτητος εις ισοτητα αγει· ωστε εν τωι κατα φυσιν
αυτην εστηκυιαν μη πτοεισθαι υπο τινος, αλλα και μαλλον ευφαντασιον γινεσθαι,
και πλεον αυτην λαμβανειν ποθον των μελλοντων αγα θων. Τηι γαρ των ρηματων
μελωιδιαι συνδιατιθεμενη επιλανθανεται των παθων, και χαιρουσα βλε πει προς τον
νουν τον εν Χριστωι, λογιζομενη τα βελτιστα. ∆ει τοινυν, ω τεκνον, των
εντυγχανοντων εκα στον ταυτηι τηι βιβλωι εντυγχανειν μεν απασι γνη σιως τοις εν
αυτηι θεοπνευστοις ουσι, λαμβανειν δε λοιπον απ' αυτων ως εκ παραδεισου καρπων
ωφε λειας, προς ο την χρειαν εαυτον εχοντα συνοραι. Ἡγουμαι γαρ εν τουτοις τοις
λογοις της βιβλου τον παντα βιον των ανθρωπων, τας τε της ψυχης δια θεσεις, και
τα των λογισμων κινηματα μεμετρησθαι και περιεχεσθαι· και μηδεν πλεον τουτων
εν ανθρω ποις ευρισκεσθαι. Ειτε γαρ μετανοιας η εξομολογη σεως χρεια, η θλιψις και
πειρασμος κατελαβεν, η εδιωχθη τις, και η επιβουλευομενος εῤρυσθη, ει δε και
περιλυπος τις γεγονεν και ταραττεται, και πα σχει τι τοιουτον, οιον εν τοις
εμπροσθεν ειρηται, η και συνοραι εαυτον μεν προκοπτοντα, τον δε εχθρον
καταργουμενον, η και αινεσαι και ευχαριστησαι, και ευλογησαι βουλεται τον
Κυριον, εχει την διδασκα λιαν τουτων εν τοις θειοις ψαλμοις. Ἐκλεγεσθω γαρ τα εν
αυτοις περι εκαστου τουτων ειρημενα, και ου τως ως περι εαυτου γεγραμμενα
λεγων, και συνδια τιθεμενος τοις γεγραμμενοις, αναφερει τωι Κυριωι. Μη
περιβαλλετω μεντοι τις αυτα τοις εξωθεν πιθανοις ρημασι, μηδε πειραζετω τας
λεξεις μετα ποιειν η ολως εναλλασσειν· αλλ' ουτως ατεχνως τα γεγραμμενα λεγετω
και ψαλλετω, ωσπερ ειρηται, υπερ του και τους διακονησαντας ανθρωπους αυτα
27.44 επιγινωσκοντας το εαυτων συνευχεσθαι ημιν· μαλλον δε ινα και το Πνευμα το
λαλησαν εν τοις αγιοις, θεω ρουν τους παρ' αυτου λογους ενηχηθεντας εκεινοις,
συναντιλαμβανηται ημιν. Ὅσωι γαρ των αγιων ο βιος βελτιων των αλλων εστι,
τοσουτωι και τα παρ' αυτων ρηματα των παρ' ημων συντιθεμενων βελτιονα και
ισχυροτερα αν τις ειποι δικαιως. Ἐν τουτοις γαρ ευηρεστησαν τωι Θεωι, και ταυτα
λεγοντες, ως ειπεν ο Ἀποστολος· Κατηγωνισαντο βασιλειας, ειργασαντο
δικαιοσυνην, επετυχον επαγγελιων, εφραξαν στοματα λεοντων, εσβεσαν δυναμιν
πυρος, εφυγον στοματα μαχαιρας, ενεδυναμωθησαν απο ασθενειας, εγενηθησαν
ισχυροι εν πολεμωι, παρεμβολας εκλιναν αλλοτριων, ελαβον γυναικες εξ
αναστασεως τους νεκρους αυτων. Ουκουν και νυν ταυτα λεγων εκαστος εστω
θαῤρων, οτι δι' αυτων ταχεως ο Θεος επακουσεται τοις δεομενοις· ειτε γαρ θλιβεται
λεγων ταυτα, μεγαλην οψεται την εν αυτοις παρακλησιν· ειτε πειραζεται και
διωκεται ψαλλων ουτως, δοκιμωτερος αναφανησεται, και σκεπασθησεται παρα του
Κυριου, του και τον ειποντα ταυτα σκεπασαντος· εν τουτοις τον μεν διαβολον
ανατρεψει, τους δε δαιμονας αυτου σοβησει. Ταυτα λεγων ει μεν ημαρτεν, εαυτον
εντρεψει και παυσεται· ει δε μη ημαρτεν, οψεται εαυτον χαιροντα, οτι τοις μεν
εμπροσθεν επεκτεινεται, και αγωνιζομενος μεν ισχυσει ψαλλων ουτως, ου
σαλευθησεται δε εις τον αιωνα απο της αληθειας, αλλα και τους απατωντας και
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλαναιν επιχειρουντας ελεγξει· και τουτου ουκ ανθρωπος εγγυητης, αλλ' αυτη η θεια
γινεται Γραφη. Ὁ γαρ Θεος ενετειλατο τωι Μωυσηι γραψαι την μεγαλην Ὠδην, και
διδαξαι τον λαον· τον τε καθισταμενον αρχοντα κελευει γραψαι το ∆ευτερονομιον,
εχειν τε τουτο μετα χειρας, και μελεταιν αει τα εν αυτωι ρηματα, ως αρκουντων των
εν αυτοις λογων προς τε υπομνησιν αρετης, και βοηθειαν φερειν τοις γνησιως
αυτους μελετωσιν. Ἀμελει οπηνικα εις την γην εισηλθεν ο του Ναυη, βλεπων τας
των εχθρων διαταξεις, και τους βασιλεις των Ἀμοῤραιων παντας συνελθοντας εις
πολεμον, αυτος ανθ' οπλων και ξιφων το ∆ευτερονομιον αναγνους εις τα ωτα
παντων, τα τε ρηματα του νομου υπομνησας, και τουτοις τον λαον καθοπλισας,
περιγεγονε των πολεμιων. Ὁ δε βασιλευς Ἰωσιας, ευρεθεντος του βιβλιου, και
αναγνωσθεντος εις τας παντων ακοας, ουκετι τους εχθρους εφοβειτο. Και ει ποτε δε
πολεμος ην τωι λαωι, η κιβωτος εχουσα τα πυξια του νομου προωδευε παντων, και
ηρκειτο τουτοις αντι πασης παραταξεως εις βοηθειαν, ει μη τις ην παρα τοις
βασταζουσι και εν τοις λαοις προκρατησασα αμαρτια και υποκρισις. Πιστεως γαρ και
γνησιας διαθεσεως χρεια, ινα ο νομος εις τα κατ' ευχην συνεργαζηται. Ἐγω γουν,
ελεγεν ο γερων, ηκουσα και παρα φρονιμων ανδρων, ως αρα το παλαιον εν τωι 27.45
Ἰσραηλ, μονον αναγινωσκοντες τας Γραφας, εδιωκον δαιμονας, και ηλεξουν τας
παρ' αυτων τοις ανθρωποις γινομενας επιβουλας. Ὅθεν και καταγνωσεως πασης
αξιους ειναι ελεγε τους ταυτα μεν αφιεντας, συντιθεντας δε εαυτοις εξωθεν πιθανα
ρηματα, και εν τουτοις εξορκιστας εαυτους ονομαζοντας. Μαλλον γαρ παιζουσι, και
παρεχουσιν εαυτους εκεινοις εις το χλευαζεσθαι· οια πεπονθασιν Ἰουδαιοι οι Σκευα
υιοι, επιχειρησαντες και αυτοι τον τροπον τουτον εξορκιζειν. Ταυτα μεν γαρ
ακουοντες παρα των τοιουτων οι δαιμονες παιζουσι· τα δε των αγιων ρηματα
φοβουνται, η και φερειν αυτα ου δυνανται. Ἔστι γαρ εν τοις των Γραφων ρημασιν ο
Κυριος, ον μη δυναμενοι φερειν εκραζον· ∆εομαι σου, μη με προ καιρου βασανισηις·
εκαιοντο γαρ και μονον βλεποντες παροντα τον Κυριον. Ουτως και ο Παυλος
παρηγγειλε τοις ακαθαρτοις πνευμασιν· ουτως και τοις μαθηταις υπετασσετο τα
δαιμονια. Και επι Ἑλισσαιου δε του προφητου εγενετο χειρ Κυριου, και προεφητευσε
περι των υδατων τοις τρισι βασιλευσιν, οτε εψαλλε κατ' εντολην αυτου ο ψαλλων.
Ουτως και νυν, ει τις κηδεται των πασχοντων, ταυτα λεγετω, και μαλλον τον τε
πασχοντα ωφελει, και εαυτου την πιστιν αληθη και βεβαιαν επιδειξεται· ωστε, και
ταυτην ορωντα τον Θεον, τελειαν την θεραπειαν παρασχειν τοις δεομενοις. Τουτο
γαρ και ο αγιος γινωσκων, ελεγεν εν τωι ριηʹ ψαλμωι· Ἐν τοις δικαιωμασι σου
μελετησω, ουκ επιλησομαι των λογων σου· και παλιν· Ψαλτα ησαν μοι τα
δικαιωματα σου εν τοπωι παροικιας μου. Ἐν τουτοις γαρ και σωτηριαν εκερδαινον,
λεγοντες· Ει μη οτι ο νομος σου μελετη μου εστι, τοτε αν απωλομην εν τηι
ταπεινωσει μου. Ὅθεν και ο Παυλος εν τουτοις ησφαλιζετο τον εαυτου μαθητην,
λεγων· Ταυτα μελετα, εν τουτοις ισθι, ινα σου η προκοπη φανερα γενηται. Ταυτα και
συ μελετων, και συνετως εντυγχανων· ουτως τοις ψαλμοις, τον μεν εν εκαστωι νουν
οδηγουμενος υπο του Πνευματος καταλαβειν δυνησηι. Τοιουτον δε και συ ζηλωσεις
βιον, οιον εσχον οι ταυτα θεοφορουμενοι λαλησαντες ανδρες αγιοι.

 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


