Vita sanctae Syncleticae
ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΚΑ ΡΙΑΣ ΚΑΙ ∆Ι∆ΑΣΚΑΛΟΥ
ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΗΣ.
Ἔδει παντας ανθρωπους των καλων μη αμυητους υπαρχειν. Ουτω γαρ αν
εγγεγυμνασμενοι τοις πραγμα σιν ει ειεν, το αζημιον ειχον εν βιωι· και γουν τους ακε
ραιοτερους τα πολλα των χρηστων διελαθεν. Τουτο δε πεπονθασιν εκ του την
διανοιαν αυτοις αμβλυωτεραν καθεσταναι υπο της αμελειας. Πολλακις γαρ και μαρ
γαριται πολυτιμοι εις πενητας παρηλθον ανδρας. Οι δε αδοκιμαστον την περι
τουτων τεχνην εχοντες, ως μικρων τινων και ουδαμινων κατεφρονησαν. Ἡμεις
γουν, νηπιαν και ανασκητον ψυχην εχοντες, τωι παρ οντι εντυγχανοντες μαργαριτηι,
ουδεν μεγα τουτον θεωρουμεν, τωι σχηματι μονωι ενατενιζοντες, της δε φυσεως
αυτου, οσον προς γνωσιν, μακραν τυγχανον τες. Ὡς δε κατ' ολιγον εκ των πελας
εδιδασκομεθα το καλλος αυτου, θειος ερως και ημιν ενεγεννατο προς το οφθεν· και
γαρ αυτα τα πραγματα εζωπυρει ημων προς τον ποθον την διανοιαν. Τι δε λεγω τους
παροντας, η και εαυτον συγκα ταριθμω τουτοις, ως τι ειδοτων ημων και λεγοντων
περι της αοιδιμου και μακαριας Συγκλητικης; Οιμαι γαρ πασαν ανθρωπων φυσιν
λειπεσθαι προς διηγησιν των αγαθων αυτης πραξεων. Ει δε και τις επιχειρησειε
λεγειν τι περι αυτης, πολυ μεν και απειρον απολει φθησεται των ζητουμενων, καν
σοφος, καν επιστη μων τυγχανηι. Ὥσπερ γαρ οι τωι ηλιωι ατενισαι βου λομενοι τας
οψεις βλαπτονται, ουτω και οι κατοπτρι ζεσθαι τωι βιωι ταυτης πειρωμενοι, υπο του
μεγεθους των κατορθωματων ιλιγγιασαντες, υπενδοντες η και ατονησαντες,
συγχυσιν υφιστανται τηι διανοιαι. Ἡμεις δε κατα την ιδιαν δυναμιν ιχνηλατουντες τα
κατ' αυτην, και εκ των συνηλικων δε αυτης τα κατα τον πρωτον βιον ακροθιγως
ακουσαντες, και εξ αυτων δε των πραγματων αμυδρως καταυγασθεντες, επι το
γραφειν ηκομεν, εαυτοις τροφας σωτηριωδεις αποθησαυριζοντες. Το μεν γαρ κατ'
αξιαν αυτης λε γειν ου μονον ημιν αδυνατον, αλλα και τοις πολλοις δυσχερες. Ἡ της
ουρανιου συγκλητου επωνυμος, χωρας της Μακεδονιας τυγχανει. Ἀκηκοοτων γαρ
των προγονων αυτης το φιλοθεον και φιλοχριστον των Ἀλεξανδρεων,
κατελαμβανον εκ Μακεδονιας την του Μακεδονος πο 28.1489 λιν. Ἐπιβαντων δε
αυτων τηι χωραι, και μειζω ευρον τες της φημης τα πραγματα, φιλοφρονως ᾤκουν αυ
την. Ου πληθει δε δημων συνεχαιρον, ουτε μην οικη ματων εθαυμαζον μεγεθος·
πιστιν δε μονοτροπον ευροντες συν ειλικρινει αγαπηι, δευτεραν εθεντο την οικειαν
της μετοικιας. Ἦν δε και τωι γενει περιβλεπτος η μακαρια Συγκλητικη, και τοις
αλλοις δε τοις κατα τον κοσμον τερπνοις νομιζομενοις εκεκοσμητο. Παρην δε αυτηι
και αδελφη ομοφρων αμα, και αδελφοι δυο, σεμνο τατωι και αυτοι αναχθεντες βιωι·
ων ο μεν εις, εν τηι παιδικηι ηλικιαι τυγχανων, απεγενετο· ο δε ετερος, επιβας πεμπτωι
και εικοστωι ετει, παρα των γονεων εις γαμον παρεκαλειτο· και παντων προς το
ζητου μενον ευτρεπισθεντων, και των εξ εθνους συμβολι κων εκτελουμενων,
απεπτη ο νεος ωσπερ ορνεον εκ βροχων, ανταλλαγην ποιησαμενος της επιγειου νυμ
φης, την αμωμον και ελευθεραν των αγιων συνοδον. Αυτη δε ετι εν ταις πατρυαις
αγκαλαις τυγχα νουσα, φιλοθεΐαι μεν το πρωτον την ψυχην ησκειτο· και ουχ ουτω
τας του σωματος επιμελειας εποιειτο, ως τας της φυσεως ορμας επετηρει. Ἦν γαρ και
κατα το σωμα περικαλλεστατη, ως και πολλους αυτηι μνηστηρας προσιεναι κατα την
 
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρωτην ηλικιαν· τουτο μεν υπο της περιουσιας δε λεαζομενους, τουτο δε και υπο της
των γονεων κο σμιοτητος, και προς επι τουτοις υπ' αυτης της κορης του καλλους
εξαπτομενους. Και γουν οι γονεις ασμε νως προετρεποντο την νεαν εις γαμον, αυτο
τουτο επειγοντες, ως εξ αυτης την του γενους διαδοχην αυ τοις φυλαχθηναι. Ἡ δε
σωφρων και γενναια τωι φρο νηματι, ουδολως συνετιθετο ταις τοιαυταις των γο
νεων συμβουλιαις· αλλα γαμον ακουουσα κοσμικον, γαμον θειον εφανταζετο· και
πολλους μνηστηρας παρορωσα, εις μονον τον ουρανιον νυμφιον ειχε το νευμα. Και
ην ιδειν της μακαριας Θεκλης γνησιαν μα θητριαν, τοις αυτοις αυτην επομενην
διδαγμασι. Και γαρ των δυο εις μνηστηρ ην ο Χριστος, και αυτος ην των αμφοτερων
νυμφαγωγος Παυλος· οιμαι δε και τον θαλαμον αυταις μη εναλλαττειν· εις γαρ
αυταις παστος η Ἐκκλησια, και ο αυτος ∆αβιδ μελωιδει επ' αμφοτερων τα σεμνα και
θεια αισματα. Και γαρ εν κυμβαλοις ευηχοις τερπει τας Θεωι ανατεθεισας ψυ χας, και
εν τυμπανοις και εν δεκαχορδοις ψαλτηριοις την τελειοτατην ωιδην αναπεμπει.
Μαριαμ δε τοις ιεροις τουτοις γαμοις τας χορευτριας εισαγει, λε γουσα· Ἄσωμεν τωι
Κυριωι· ενδοξως γαρ δεδο ξασται Και τα οψα δε του θειου δειπνου κοινα τοις
εστιωμενοις· Γευσασθε γαρ, και ιδετε, οτι χρη στος ο Κυριος. Και η των νυμφικων δε
αυταις πε ριβληματων μια τις υφη· Ὅσοι γαρ εις Χριστον εβαπτισθησαν, Χριστον
ενεδυσαντο. Ὁμοτροπος ουν αυταις ην η προς Κυριον αγαπη· των γαρ αυτων
ηξιουντο δωρεων· αλλα και τοις αυτοις αγωσιν ημιλ λωντο. Τα μεν γαρ της
μακαριας Θεκλης ουδενι ηγνοη ται μαρτυρια, ως δια πυρος και θηριων ατιθασσων
28.1492 αυτην ενηθληκεναι· και ταυτης τους εναρετους πο νους τε και ιδρωτας οιμαι
τους πολλους μη λανθανειν. Ει γαρ εις Σωτηρ ην αυταις ο ποθουμενος, αναγ καιως
και εις αυταις ο αντιτασσομενος. Και τηι μεν Θεκληι πραυτερους υπολαμβανω τους
πονους· καθ ηιρητο γαρ η του εχθρου κακια, δια των εκτος αυτηι προσομιλουντος·
ενταυθα δε δριμυτεραν εαυτου την κακιαν επιδεικνυται, εκ των ενδον δια των
εναντιων και ολεθριων εαυτου λογισμων κινουμενος. Ουκ εγοητευσεν αυτης το
ομμα ποικιλης εσθη τος υφη, ουδε λιθων πολυτελων διαφορα χρωματα· ουκ
ηπατησεν αυτης την ακοην κυμβαλον, ουδ' αυλος διαλυσαι δεδυνηται τον της ψυχης
αυτης τονον. Ουκ εμαλαξεν αυτην γονεων δακρυα, ουδε ετερα τις συγ γενων
παραινεσις· αλλ' ωσπερ αδαμαντα τον λογι σμον εχουσα, ου παρετραπη τον νουν·
και ωσπερ θυριδας τας πασας αισθησεις αυτης αποκλειουσα, τωι εαυτης νυμφιωι
καταμονας προσωμιλει, το γρα φικον εκεινο λεγουσα· Ὡς εγω τωι αδελφιδωι μου, και
ο αδελφιδος μου εμοι. Και ει μεν καπνωδεις και σκοτειναι ομιλιαι παρησαν, ταυτας
απεφευγε, τοις ενδον ταμειοις της ψυχης εαυτην συναγουσα· οπου δε φωτειναι και
επωφελεις παραινεσεις ετυγχα νον, πασαν εαυτης την διανοιαν ετεινε προς υποδο
χην των λεγομενων. Ουκ ημελει δε και του κατα το σωμα σωτη ριου φαρμακου· την
τε γαρ νηστειαν ουτως ειχε φι λην, ως μηδενα αυτηι των παροντων ισον τυγχανειν.
Φυλακην γαρ και θεμελιον ταυτην ηγειτο των αλλων. Και ει ποτε αναγκης
γενομενης παρα τον συνηθη καιρον ετραφη, το εναντιον υφιστατο τοις εσθιουσιν·
ωχρια γαρ αυτης το προσωπον, και συνεπιπτεν ο του σωματος ογκος· του γαρ
κινουντος αηδισθεντος, συν αλλοιουται και το κινουμενον. Ὅπως γαρ αν η αρχη
διατεθηι, ως επιπαν ακολουθει ταυτηι και τα εκ ταυ της ηρτημενα. Οις μεν γαρ η
τροφη και ηδονην γινε ται και προσφερεται, ευθαλης ο του σωματος ογκος εστιν· οις
δε το εναντιον συμβαινει, ατροφος και λεπτη η σαρξ τυγχανει. Μαρτυρουσι δε μου
τωι λογωι οι αῤρωστοι. Ἡ γουν μακαρια αυτη, νοσηλευειν πει ρωμενη το σωμα, τηι
 
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψυχηι το ευανθες εφερε· κατα γαρ τον Ἀποστολον λεγοντα επραττεν· Ὅσωι γαρ ο
εξωθεν ημων ανθρωπος φθειρεται, φησιν, τοσου τον ο ενδον ανακαινουται. Ουτω
μεν ουν ενηθλει λανθανουσα τους πολλους. Ὅτε δε οι γονεις αυτης τελος εσχον του
βιου, επι πλειον θεοφορηθεισα τωι θειωι φρονηματι, λαμβανει και την αδελφην μεθ'
εαυτης· ην γαρ στε ρηθεισα των οψεων· και των μεν πατρυων οικων χωριζεται· εις
δε τινος συγγενους αυτης ηρωειον απ ωκισμενον της πολεως καταγεται· και
διαπωλησασα πασαν την καταλειφθεισαν αυτηι ουσιαν, και διανει μασα τοις πενησι,
προσκαλεσαμενη τινα των πρε σβυτερων, απετεμεν εαυτης τους πλοκαμους. Τοτε
28.1493 την πασαν κοσμησιν απεθετο· εθος γαρ ταις γυναιξι κοσμον καλειν την
τριχα. Συμβολον δε ην το γινομε νον του απεριττον και καθαραν την ψυχην αυτης
γεγενησθαι. Τοτε μεν ουν πρωτον ηξιωθη της παρ θενικης προσηγοριας. Πασαν δε
την ουσιαν αυτης τοις πτωχοις δια νειμασα, ελεγε· Μεγαλου μεν ηξιωμαι ονοματος·
Τι δε ανταποδωσω επαξιον τωι δωρησαμενωι, ουκ εχω. Ει γαρ επι των εκτος
πραγματων, ενεκεν αξιωματος φθαρτου, πασαν εαυτων την ουσιαν αποβαλλουσι·
ποσωι μαλλον εμε, τοσαυτης αξιωθεισαν χαριτος, ουκ αρα εδει μετα των
νομιζομενων υπαρχοντων προδουναι και το σωμα; Τι δε λεγω κτηματα η σωμα δου
ναι, παντων αυτου υπαρχοντων; Του γαρ Κυριου η γη και το πληρωμα αυτης. ∆ια
τουτων μεν των λογων την ταπεινοφροσυνην εγκομβωσαμενη, ησυ χαζεν. Ἦν μεν
ουν και εν ταις πατρικαις αυλαις ικανως προγυμνασθεισα τοις πονοις· και εν αυτηι δε
τηι ακμηι του σταδιου αχθεισα, προεκοπτε ταις αρε ταις. Ὅσοι μεν ουν αγυμναστως
και ασκεπτως προσ ηλθον τωι θειωι τουτωι μυστηριωι, απετυχον του ζη τουμενου, μη
προθεωρησαντες τα καθ' εκαστον· ωσπερ δε οι οδοιπορειν μελλοντες των εφοδιων
πρω τον φροντιζουσιν, ουτως και αυτη, ωσπερ εφοδιοις εαυτην, τοις παλαι πονοις
ευτρεπισασα, αδεως την επι τα ανω πορειαν εποιησατο· τα γαρ εις τον απαρτισμον
της οικιας προαποθεμενη, οχυρωτατον τον εαυτης εξετελει πυργον. Και το μεν καθ'
ιστο ριαν των οικηματων ποιημα εκ των εξωθεν υλων κατασκευαζεται· αυτη δε το
εναντιον πεποιηκεν· ου γαρ τας εξωθεν υλας συνηγαγεν, αλλα μαλλον τας εσωθεν
εκενωσε. Τα γαρ χρηματα εαυτης διαδουσα τοις πενησι, και καταλιπουσα οργην και
μνησικακιαν, απωσαμενη δε και φθονον και φιλοδοξιαν, ωικοδομησε την οικιαν
εαυτης επι την πετραν, ης περιφανης ο πυργος και αχειμαστος η οικια. Και τι πολλα
λεγω; υπερεβαινε γαρ δια των αρχων και τας εν εξει του μονηρους βιου τυγχανου
σας. Ὥσπερ γαρ τα ευφυεστατα των παιδιων, ετι εν ταις συλλαβαις οντα,
αμιλλωνται τοις εν ηλικιαι και πλειω χρονον εχουσι παρα τοις διδασκαλοις· ουτω
και αυτη, ζεουσα τωι πνευματι, παρετρεχε τας λοι πας. Τον μεν ουν εμπρακτον αυτης
και ασκητικον βιον λεγειν αδυνατουμεν, επειπερ ουδε συνεχωρει τινα τουτου
θεατην γενεσθαι. Ουδε γαρ κηρυκας των αυτης ανδραγαθηματων ηθελεν ειναι τους
παροντας. Ουχ ουτως γαρ το ευ πραττειν εφροντιζεν, οσον της τουτου φυλακης τε
και κρυβης. Τουτο δε εποιει ου φθονωι συνεχομενη, αλλα θειαι χαριτι
συγκροτουμενη. Το γαρ Κυριακον εκεινο κατα νουν εφερε ρημα, το λεγον, ως Ει τι
εαν ποιηι η δεξια σου, μη γνωτω η αριστερα σου. Ουτως μεν λανθανουσα εξετελει τα
πρεποντα τωι επαγγελματι. Ἀπο δε της πρωτης ηλικιας, και εως της ακμαστικης, ου
μονον παντος ανδρος συντυχιαν απ 28.1496 εφευγεν, αλλα και τας ομοφυλους τα
πολλα παρηιτειτο, δυο τουτων ενεκα, η του μη δοξασθηναι τηι υπερβοληι της
ασκησεως, η του μη υποσυρηναι της αρετης δια την σωματικην χρειαν. Ουτως μεν
ουν τας πρωτας της ψυχης επιβο λας παρετηρει, μη συγχωρουσα αυταις συγκαθελκε
 
 
 
 
 

3

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σθαι ταις σωματικαις επιθυμιαις· ωσπερ δε δενδρον καθυλομανουν περιετεμνετο
των ακαρπων κλαδων τα βλαστηματα· τας μεν γαρ ακανθωδεις της διανοιας
εκφυσεις αφηιρειτο δια τε της νηστειας και της προσ ευχης. Και ει βραχυ τι εκαστον
τουτων προεκοπτε, ποικιλας αυτοις τας τιμωριας προσεφερε, δια παντο δαπων
πονων το σωμα κακουχουσα. Ου μονον γαρ τηι του αρτου λιμαγχονιαι ηρκειτο, αλλα
γε και τηι του υδατος ολιγοδεΐαι. Ὁπηνικα μεν πολεμος του εχθρου προς αυτην
συνεκροτειτο, προηγουμενως μεν τον εαυτης ∆εσπο την δι' ευχης εκαλει προς
συμμαχιαν· ου γαρ ηρ κειτο την ορμην του λεοντος σβεσαι ψιληι ασκησει. Και παρα
μεν της ικεσιας παρην ο Κυριος, και απ εδιδρασκεν ο πολεμιος· πολλακις δε και
εχρονιζε προς την μαχην ο εχθρος, και ο Κυριος ουκ ημυνετο τον παλαμναιον, αυτωι
τουτωι της εναρετου ψυχης εισαυ ξων την γυμνασιαν. Αυτη δε ωσπερ προσθηκηι των
δωρων, επι πλειον εκρατυνετο εις την κατα του εχθρου νικην. Ου μονον γαρ ηρκειτο
ταις ολιγοδεΐαις των τροφων εαυτην νεκρουσα, αλλα γε και των καθ' ηδο νην
διαιτηματων επειρατο ειργειν εαυτην. Ἄρτον μεν γαρ πιτυριαν ησθιεν· υδωρ δε
πολλακις ουδ ολως ελαμβανε· και εχαμευνει δε εως τινος. Ἕως μεν ουν
συνεκροτειτο ο πολεμος, τοιουτοις οπλοις εκεχρητο· ευχην μεν ενδυομενη αντι
οπλου και θυ ρεου ενδυομενη· η δε περικεφαλαια αυτης ην εκ πι στεως και ελπιδος
και αγαπης συγκραθεισα. Ἡ γαρ πιστις προηγειτο παντων, ολους αυτης τους αρμους
συσφιγγουσα. Παρην δε και η ελεημοσυνη, ει και μη η κατ' ενεργειαν, αλλ' ουν γε η
κατα προθεσιν. ∆ια τουτων ουν ητταν υπομενοντος του εχθρου, και αυτη
επεκουφιζε της δριμυτατης ασκησεως. Τουτο δε εποιει προς το μη αθροως
διαλυθηναι τα του σωματος μελη· ηττης γαρ ην τουτο τεκμηριον. Των γαρ οπλων
συμπεσοντων, ποια ελπις εστι τωι στρατιωτηι εις πολεμον; Τινες γουν, αμετρως και
ανεξεταστως τηι ασιτιαι εαυτους καταδαπανησαντες, καιριαν εαυτοις την πληγην
επηγαγον· ωσπερ δε εν παραιτησει του αντιπαλου γενομενοι, εαυτους κατ εφθειραν.
Αυτη δε ουχ ουτως επραττεν, αλλα παντα μετα διακρισεως εποιει· και τωι μεν εχθρωι
σφοδρως δια τε των ευχων και της ασκησεως απεμαχετο· προς δε την γαληνην της
οικειας νηος επεμελειτο του σωματος. Και γαρ οι ναυτιλλομενοι, χειμωνος και
κλυδωνος καταλαβοντος, ασιτοι διαμενουσι, πα σαν την παρ' εαυτων τεχνην τωι προ
οφθαλμων κιν δυνωι αντιτιθεντες· οπηνικα δε τυχωσι του ζηιν, τοτε της δευτερας
σωτηριας ποιουνται την φροντιδα· και ουχ απας αυτων ο χρονος προς τον σαλον της
θαλασ σης καταναλισκεται· ωσπερ δε αναπαυλαν δεχονται των πονων την
βραχυτατην γαληνην· και ουδ' ουτως αμεριμνως διαγουσιν, ουτε μην υπνωι βαθει
καθελ 28.1497 κονται, πειραν εσχηκοτες των απελθοντων, και εν νοιαν
λαμβανοντες των μελλοντων. Ει γαρ και ο χει μων εκοπασεν, αλλ' η θαλασσα ου
μεμειωται· και ει παρηλθε το δευτερον, αλλ' ομως το πρωτον [τριτον] με νει· ει και
το γενομενον κεχωρισται, αλλα το ποιουν παρεστιν. Ουτως ουν και επι του
παροντος, ει και το πνευμα της επιθυμιας απηλασται, αλλ' ομως ο εξου σιαζων
τουτου ου μακραν τυγχανει. Ὅθεν δει αδια λειπτως προσευχεσθαι δια το αβεβαιον
της θαλασσης και την αλμυραν του εχθρου κακιαν. Ἡ ουν μακαρια, ακριβως ειδυια
το παρον εν τωι βιωι κλυδωνιον, και προβλεπουσα τας των πνευματων ζαλας,
επιμελως ην οιακιζουσα το ιδιον σκαφος τηι εις Θεον ευσεβειαι· και γαρ αχειμαστον
αυτο τωι σωτηριωι λιμενι προσ ωρμισεν, αγκυραν ασφαλεστατην την εις Θεον πιστιν
θεμενη. Ἀποστολικος μεν ουν αυτης ο βιος, δια πι στεως και ακτημοσυνης
συσφιγγομενος, ετι γε μην αγαπηι και ταπεινοφροσυνηι διαλαμπων. Αυτη του
 
 
 
 
 

4

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωτηριου λογου την πραξιν εξετελεσεν· Ἐπιβησηι γαρ επι ασπιδα και βασιλισκον, και
επι πασαν την δυναμιν του εχθρου. Οικειως αυτη ηκουσε το· Ευ, δουλε αγαθε και
πιστε· επι ολιγων ης πι στος, επι πολλων σε καταστησω. Το δε ρητον, ει και επι των
δωρεων αναγεται, αλλ' ομως ενταυθα νοεισθω, ως Ὅτι ενικησας τον ενυλον
πολεμον, και κατα του αΰλου δε τροπαιον πηξεις, εμου υπερασπι ζοντος σου.
Γνωτωσαν το μεγεθος της πιστεως αι υπο του θεραποντος μου Παυλου ρηθεισαι
αρχαι και εξου σιαι· νικησας γαρ τας εναντιας δυναμεις, προσομι λησεις και ταις
κρειττοσιν. Ουτως μεν ουν καθ' εαυτην αναχωρουσα, των αγαθων εργων
τελεσιουργος εγινετο. Του δε χρονου προιοντος, και των αρετων αυτης ανθουσων, η
ευωδια των ευκλεεστατων αυτης πονων εις πολλους διεβαι νεν· Ουδεν γαρ, φησι,
κρυπτον ο ου φανερωθησε ται. Οιδε γαρ ο Θεος τους αυτον αγαπωντας και δι'
εαυτου κηρυττειν προς διορθωσιν των ακουοντων. Τοτε μεν ουν τηι βουλησει του
κρειττονος ηρξαντο τι νες παραβαλλειν, και προς οικοδομην οικειαν τας εν τευξεις
ποιεισθαι· και γαρ δια των λογων τα του βιου αυτης εμπορευομεναι επι πλεον
προσηγγιζον, ωφελεισθαι βουλομεναι. Κατα γαρ την συνηθη ακολουθιαν
επυνθανοντο αυτης λεγουσαι· Πως δει σωθη ναι; η δε, στεναξασα βαρυ, και δακρυων
πληθος αφεισα, εις εαυτην εχωρει, και ωσπερ δια των δα κρυων την αποκρισιν
ποιησαμενη, δευτεραν σιωπην ησκει. Αι δε, συνελθουσαι, εβιαζοντο λαλειν αυτην τα
μεγαλεια του Θεου· και γαρ εθαυμαζον υπο μονης της θεας καταπληττομεναι· και
αυθις παρεκαλουν αυτην φθεγξασθαι. Ἐπι πολυ δε της μακαριας εκβια ζομενης, μετα
χρονον ικανον, πολλης ησυχιας γενο μενης, ταπεινηι τηι φωνηι το γραφικον εκεινο
εφη ρημα το· Μη εκβιαζου πενητα· πτωχος γαρ εστιν. Αι δε παρουσαι ασμενως το
ρημα δεξαμεναι, ωσπερ μελιτος και κηριου απογευσαμεναι, επι πλειον της
ερωτησεως ειχοντο· και λοιπον δια των γραφικων 28.1500 αυτην ρηματων
επεφορτιζον· ελεγον γαρ προς αυτην, ως ∆ωρεαν ελαβες, δωρεαν δος. Και φησιν·
Ὅρα μη την κρυψοταλαντον αντι του δουλου αποτισηις δι κην. Ἡ δε προς αυτους
ειπεν· Τι ουτως περι εμου της αμαρτωλου φανταζεσθε, ως πραττουσης τι η λεγουσης;
Κοινον εχομεν διδασκαλον τον Κυριον· εκ της αυτης πηγης αρυομεθα τα πνευματικα
ναματα· εκ των αυτων δε μαζων γαλακτοτροφουμεθα, της τε Παλαιας και της
Καινης ∆ιαθηκης. Αι δε προς αυ την φασιν· Οιδαμεν και ημεις, οτι μια εστιν ημων
παιδαγωγος, η Γραφη, και ο αυτος διδασκαλος· αλλ' αυτηι επαγρυπνωι σπουδηι
προεκοψας ταις αρεταις· και δεον τας εν εξει των καλων γενομενας, ως δυνα
τωτερας, επιπραττειν τοις μειρακιοις· και γαρ ο κοινος ημων διδασκαλος τουτο
παρακελευεται. Ἡ δε μακαρια, ταυτα ακουσασα, ωσπερ τα υποτιτθια βρεφη,
εκλαυθμυριζεν. Αι δε συνελθουσαι· εν δευ τερωι θεμεναι την ερωτησιν, παρεκαλουν
αυτην του κλαυθμου παυσασθαι. Και ως ησυχασεν, επιπολυ παλιν ησυχια εγενετο.
Ἤρξαντο δε αυθις παρακα λειν αυτην. Ἡ δε, σπλαγχνισθεισα, και γνουσα, οτι τα
λεγομενα ου νεμει αυτηι επαινον, ταις δε παρου σαις κατασπειρει ωφελειαν, ηρξατο
λεγειν προς αυτας ουτως· Τεκνια, παντες και πασαι το σωθηναι οιδα μεν, αλλα δια
της οικειας αμελειας της σωτηριας απολειπομεθα. ∆ει γαρ πρωτον τα δια της χαριτος
του Κυριου γνωρισθεντα φυλαττειν. Εισι δε ταυτα· Ἀγαπησεις τον Κυριον τον Θεον
σου εξ ολης της ψυχης σου, και τον πλησιον σου ως εαυτον. Ἐκ τουτων η αρχη του
νομου φυλαττεται, και εν τουτωι το πληρωμα της χαριτος επαναπαυεται. Βρα χεια
μεν του λογου η εκφωνησις, αλλα πολλη και απειρος η εν τουτωι τουτου δυναμις.
Παντα γαρ τα ψυχωφελη εκ τουτων ηρτηνται· και μαρτυρει Παυ λος, λεγων ως
 
 
 
 
 

5

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τελος νομου ειναι την αγαπην. Ὅσα μεν ουν οι ανθρωποι χρησιμα κατα χαριν του
Πνευ ματος ειπωσιν, εκ της αγαπης εστι, και εις αυ την τελευται. Ἡ ουν σωτηρια
αυτη εστιν, η διπλη αγαπη ∆ει δε και τουτο προσθειναι, εξ αυτης παλιν τυγχανον, το
εκαστην ημων επιγινωσκουσαν ο εστιν των μειζονων εφιεσθαι. Αι δε ηπορουν προς
το λεχθεν, και αυθις αντηρωτων. Ἡ δε προς αυτας εφη· Ουκ αγνοειτε την εν τωι
Ευαγγελιωι παραβολην περι των ρʹ, και ξʹ, και λʹ· η μεν ουν εκατοντας εστι το
ημετερον επαγγελμα· η δε εξακοντας εστι το των εγκρατων ταγμα· η δε τριακοντας
των σωφρονως βιουντων. Και απο μεν των τριακοντα επι τα εξηκοντα καλον
μεταβηναι· απο γαρ των μικρων επι τα μειζονα κα λον προκοπτειν· απο δε των
μειζονων επι τα ελατ τονα κατατρεχειν, επικινδυνον. Ὁ γαρ απαξ νευσας επι τα
χειρω, ουδε εν τοις ολιγοις στηναι δυναται· αλλ' ωσπερ εν βυθωι της απωλειας
φερεται. Τινες γουν, παρθενιαν επαγγελλομεναι, και ασθενους γνω μης τον
λογισμον υποσυρομεναι, προφασεις εν αμαρ τιαις προφασιζονται. Προς γαρ εαυτας
λεγουσι, μαλ 28.1501 λον δε προς τον διαβολον, οτι Ἐαν μεν σωφρονως (μαλλον δε
αφρονως) βιωσωμεν, καν του τριακοστου αξιουμεθα· και γαρ φησιν, ως πασα η
Παλαια της παιδοποιιας ειχετο. Γνωστον ουν εστω την γνωμην ταυτην του εχθρου
ειναι. Ὁ γαρ εκ των μειζονων επι τα ελαττω αγομενος υπο του εναντιου βαλλεται·
ωσπερ γαρ στρατιωτης φυγας, ο τουτο δρας κρι νεται· και ουχ οτι προς την ελαττω
στρατειαν κεχω ρηκε, συγγνωμης αξιουται· αλλ' οτι απεδρα, την τι μωριαν
λαμβανει. ∆ει ουν, καθως προειπον, εκ των ελαττονων επι τα προσβαινειν. Και
τουτο ο Ἀπο στολος διδασκει, ως Των οπισθεν επιλανθανομενους, τοις εμπροσθεν
επεκτεινεσθαι χρη. ∆ει ουν τους την εκατονταδα κρατουντας, ταυτην εις εαυτους
ανα κυκλουν, και περας μη διδοναι τωι αριθμωι. Φησι γαρ, οτι Ἂν ποιησητε τα
προστεταγμενα, ειπατε, οτι ∆ουλοι αχρειοι εσμεν. ∆ει ουν ημας τας το επαγγελμα
τουτο επαν ηρημενας, σωφροσυνην την εις ακρον κατεχειν. Και γαρ και παρα ταις
κοσμικηι δοκει σωφροσυνη πολι τευεσθαι, αλλα συμπαρεστιν αυταις και αφροσυνη,
δια το ταις αλλαις πασαις αισθησεσιν αμαρτανειν. Και γαρ ορωσιν απρεπως, και
γελωσιν ατακτως. Ἡμεις δε, μαλιστα και ταυτα αφεμεναι, επαναβω μεν ταις αρεταις,
και απο των οφθαλμων αφελωμεν την ματαιαν φαντασιαν. Και γαρ φησιν η Γραφη·
Οι οφθαλμοι σου ορθα βλεπετωσαν· και την γλωτταν κωλυειν των τοιουτων
αμαρτηματων. Ἀθε μιτον γαρ το των υμνων οργανον αισχρα προφερειν ρηματα. Ου
μονον δε λεγειν αυτα παραιτητεον, αλλα και ακουειν. Ταυτα δε αδυνατον
φυλαττειν, εαν ταις προ οδοις συνεχως χρωμεθα. ∆ια γαρ των αισθησεων ημων, καν
μη βουλωμεθα, οι κλεπται εισιασι. Πως γαρ δυναται οικος, καπνου εκ των εξωθεν
κινηθεν τος, και των θυριδων ανοιγεισων, μη μελαινεσθαι. Ἀναγκαιως ουν
παραιτεισθαι προσηκει τας εις την αγοραν προελευσεις. Ει γαρ επαχθες και βαρυ
ηγου μεθα αδελφους και γονεις γυμνους θεασασθαι, ποσωι μαλλον επιβλαβες ημιν
εσται θεωρησαι επι των πλατειων τους απρεπως γεγυμνωμενους, ετι γε μην και
ακολαστα ρηματα λεγοντας; Ἐκ τουτων γαρ συμβαινει αηδεις και λοιμωδεις
φαντασιας προσερ χεσθαι. Ὁπηνικα δε και εις τους οικους εαυτας καθ ειρξωμεν,
ουδε εκει οφειλομεν εχειν το αμεριμνον, αλλ' αγρυπνειν· γεγραπται γαρ· Γρηγορειτε.
Ὅσον δε εαυτας ασφαλιζομεθα προς σωφροσυνην, τοσουτον δριμυτεροις
συναπτομεθα λογισμοις. Ὁ γαρ προσ θεις, φησι, γνωσιν, προστιθησιν αλγημα. Ὅσον
γαρ προκοπτουσιν οι αθληται, τοσουτον μειζοσι συν απτονται ανταγωνισταις. Ὅρα
ποσον ανεπτης, και ουκ ολιγωρησηις προς τα παροντα. Την ενυλον και εμπρακτον
 
 
 
 
 

6

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πορνειαν ενικησας; την δια των αισθη σεων εχθρος σοι προθησει. Ὅταν δε και
ταυτης σεαυτην κωλυσηις, εν τοις κατα διανοιαν χωριοις 28.1504 εμφωλευει, τον
αυλον σοι κινων πολεμον. Προσωπα γαρ ευπρεπη και ομιλιας αρχαιας, και
ησυχαζουσαις παρεισφερει. ∆ει ουν μη συγκατατιθεσθαι τοις φαν τασμασι· γεγραπται
γαρ, ως Ἐαν πνευμα του εξ ουσιαζοντος αναβηι επι σε, τοπον σου μη αφηις. Ἡ γαρ
προς ταυτα συγκαταθεσις, εφαμιλλος εστι τηι κοσμικηι πορνειαι· ∆υνατοι γαρ, φησι,
δυνατως ετασθησονται. Μεγας ουν ο προς το πνευμα της πορνειας αγων. Το γαρ εν
κακοις κεφαλαιον του εχθρου προς απωλειαν ψυχης, τουτο εστι. Και τουτο
αινιττομενος ο μακαριος Ἰωβ, ελεγε προς τον διαβο λον· Ὁ εχων την δυναμιν επ'
ομφαλου γαστρος. Πολλαις μεν ουν και διαφοροις μηχαναις το της πορνειας
κεντρον κινει ο διαβολος κατα των φι λοχριστων ανθρωπων. Πολλακις γουν και
αγαπην αδελφικην μεθωρμισεν ο κακοφρων εις την οικειαν κακιαν. Και γαρ
παρθενους φυγουσας γαμον και φαντασιαν πασαν βιου, δια σχεσεως αδελφικης υπ
εσκελισε· και μοναχους δε ετρωσε, παν οτιουν απο φυγοντας και αυτους πορνικον
σχημα· αλλα και αυ τους ηπατησε δι' ευλαβους ομιλιας. Τουτο γαρ του εχθρου εργον,
το, αμφιεννυμενον τα αλλοτρια, τα οικεια λανθανοντως προβαλλεσθαι. ∆εικνυσι
σιτου κοκκον, και υποτιθησιν αυτωι παγιδα. Οιμαι δε και τον Κυριον περι τουτου
λεγειν, ως Ἔρχονται προς υμας εν ενδυμασι προβατων, εσωθεν δε εισι λυ κοι
αρπαγες. Τι ουν προς τουτο ποιησωμεν; Γενωμεθα φρονιμοι ωσει οφεις, και ακεραιοι
ως περιστεραι, πανουργον κατα της παγιδος αυτου κινουντες λογι σμον· το μεν γαρ,
Γινεσθε φρονιμοι ωσει οφεις, ειρη ται προς το μη λανθανειν ημας τας ορμας του
διαβο λου. Το γαρ ομοιον εκ του ομοιου ταχιστην ποιειται την διαγνωσιν. Το δε
ακεραιον της περιστερας δεικνυσι το καθαρον της πραξεως. Παν μεν ουν αγαθον
εργον εν αποφυγηι εσται του χειρονος. Πως δε φυγωμεν ο μη οιδαμεν; ∆ει ουν ημας,
κατ' εννοιαν λαβουσας του εχθρου την δεινοτητα, φυλαττεσθαι απο της του του
κακομηχανιας· φησι γαρ· Ὃς περιαγει ζητων τινα καταπιηι. Και τα βρωματα αυτου
εκλεκτα. ∆εον ουν παντοτε γρηγορειν. Και γαρ δια των εξωθεν πραγματων πολεμει,
και δια των ενδον λογισμων δαμαζει. Και πλεον δια των ενδον· και γαρ νυκτωρ και
μεθ' ημεραν αΰλως προσερχεται. Τινος ουν χρεια προς τον παροντα πολεμον; ∆ηλον,
ως ασκησεως επιπονου και καθαρας προσευ χης. Ἀλλα ταυτα μεν γενικως επι παντος
λογισμου ολεθριου αλεξητηρια πεφυκε· δει δε και ιδικαις τι σιν εννοιαις χρησασθαι
προς το τον παροντα της ψυχης λοιμον απωσασθαι· και επελθοντος του αι σχιστου
λογισμου, ανθυποφερειν αυτωι τα εναντια. Ει γαρ γενοιτο εν τοις κατα διανοιαν
χωριοις οψεως ευπρεπους φαντασια, τωι λογωι το παρον τιμωρητεον, 28.1505 και
του ειδωλου τους οφθαλμους εκκολαπτετω, των δε παρειων τας σαρκας εξαιρειτω·
υποτεμνετω δε και τα χειλη, και λοιπον ορατω πηγμα οστεων ψι λων δυσειδες·
κατανοειτω λοιπον τι ην το ποθουμε νον· ουτω γαρ ο λογισμος αναχαιτισαι
δυνηθειη της ματαιας πλανης. Το γαρ φιλουμενον ουδεν ην η αιμα συν φλεγματι
μεμιγμενον, οπερ και υφασματος χρειαν παρεχει τοις ζωοις. Ουτω μεν ουν και δια
των τοιουτων λογισμων εικος αποσοβεισθαι την μιαραν κακιαν· και καθαπερ ηλωι
ηλον εκκρουειν προσηκει τον δαιμονα. Ἔτι γε μην δεον και καθ' ολον του ερωμενου
το σωμα ελκη βαρυοσμα και σηπεδονωδη υπογραφειν· και συντομως φαναι, νεκρωι
παραπλη σιον, η και εαυτον νεκρον τοις ενδον οφθαλμοις υπο τιθεναι. Μειζον δε
παντων εστι το γαστρος αρχειν· ουτω γαρ και των υπογαστριων ηδονων κρατησαι
δυνατον. Ἦν μεν ουν θειον συμποσιον των παρουσων· εκ γαρ των της σοφιας
 
 
 
 
 

7

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρατηρων ηυφραινοντο. Ἦν δε αυταις οινοχοουσα το θειον πομα και ναμα η μα
καρια Συγκλητικη. Ἑκαστη δε αυτων εδεχετο οπερ εβουλετο, και μια των
συνελθουσων επυθετο αυτης λεγουσα· Ει τελειον αγαθον η ακτημοσυνη; Ἡ δε ειπε·
Και πανυ αγαθον ταις δυναμεναις. Αι γαρ υπομενουσαι τουτο, θλιψιν μεν εχουσι τηι
σαρκι, τηι δε ψυχηι ανεσιν. Ὥσπερ γαρ τα στεῤρα ιματια πα τουμενα και βιαιως
περιστρεφομενα πλυνεται και λευκαινεται, ουτως και η ισχυρα ψυχη δια της εκου
σιου πενιας επι πλειον κρατυνεται· αι δε ασθενεστε ρον τον λογισμον εχουσαι το
εναντιον ταις πρωταις πασχουσι. Και γαρ προς ολιγον θλιβεισαι, ωσπερ τα
διεῤρωγοτα ιματια, απολλυνται, μη φερουσαι την δια της αρετης πλυσιν. Και εις ο
τεχνιτης, διαφορον δε των ιματιων το τελος· τα μεν γαρ ρηγνυται και απολλυται, το
δε λευκαινεται και ανακαινιζεται. Φαιη ουν αν τις, αγαθον κειμηλιον την
ακτημοσυνην τωι ανδρειωι φρονηματι· και γαρ των πρακτικων αμαρτηματων
χαλινος τυγχανει. ∆ει δε πρωτον εγγυμνασθηναι τοις πονοις· λεγω δε, νηστειαι τε
και χαμευνιαι, και τοις αλλοις κατα μερος, και ουτως ταυτην την αρετην κτησα σθαι.
Οι γαρ μη ουτω ποιησαντες, αθροως δε επι την αποβολην των χρηματων δραμοντες,
ως επιπαν μεταμελωι εαλωσαν. Ὄργανον γαρ του απολαυστικου βιου τα χρηματα
τυγχανει. Ἄνελε ουν πρωτον την εαυτου τεχνην, τουτεστι την γαστριμαργιαν και το
αβροδιαιτον, και ουτως ευκολως περιτεμνειν την σαυτου δυνησηι των χρηματων
υλην. Βαρυ γαρ οιμαι, τεχνης παρουσης, οργανον μη τυγχανειν. Ὁ γαρ μη αποβαλων
το πρω τον, πως το δευτερον εξωσαι δυνησεται; ∆ια τουτο και ο Σωτηρ, προς τον
πλουσιον διαλεγομενος, ουκ αθροως αυτωι την αποβολην των χρηματων προστασ
σει· αλλα προερωται αυτον, ει τα του νομου πεποι ηκε. Και διδασκαλου γνησιου
προσωπον αναδεξαμε νος ο Κυριος ερωται· Ει τα στοιχεια εμαθες, ει τας 28.1508
συλλαβας παρειληφας, και απλως ει των ονοματων εν εξει γεγονας, δευρο λοιπον
και επι την τελειοτα την αναγνωσιν· τουτεστιν· Ὕπαγε, πωλησον σου τα υπαρχοντα,
και δευρο ακολουθει μοι. Και ταχα οιμαι, ως ει μη τα εξετασθεντα ην υποσχομε νος
πεποιηκεναι, ουκ αν αυτον επι την ακτημοσυνην προετρεψατο. Πως γαρ αν ηδυνατο
προς αναγνωσιν ορμησαι, την των συλλαβων αγνοων δυναμιν; Καλη ουν η
ακτημοσυνη τοις εν εξει των κα λων γεγενημενοις· παντων γαρ των περιττων την
αποβολην ποιησαμενοι, προς τον Κυριον φερουσι το νευμα, το θειον εκεινο αιδοντες
λογιον καθαρως, το λεγον· Οι οφθαλμοι ημων προς σε ελπιζουσι· και συ διδως την
τροφην τοις αγαπωσι σε εν ευκαιριαι. Ἄλλως τε παλιν μεγαλην ωφελειαν εισπρατ
τονται· μη εχοντες γαρ τον νουν προς τον εν γηι θη σαυρον, την ουρανων βασιλειαν
αμφιεννυνται· και το υπο του υμνωιδου ∆αβιδ ρημα εκτελουσι σαφως, το λεγον·
Κτηνωδης εγενηθην παρα σοι. Ὥσπερ γαρ τα υποζυγια, την ιδιαν εργασιαν
ποιουμενα, ταις προς το ζηιν τροφαις μοναις αρκουνται· ουτω και οι της
ακτημοσυνης εργαται, την μεν του αργυριου χρησιν ως μηδεν ουσαν λογιζονται,
προς μονην δε την εφ ημερον τροφην την δια του σωματος εργασιαν ποιουν ται.
Ουτοι της πιστεως την κρηπιδα κατεχουσι· προς αυτους γαρ ειρηται παρα του Κυριου
το μη μεριμναιν περι της αυριον· και οτι, Τα πετεινα του ουρανου ου σπειρει, ουδε
θεριζει, και ο Πατηρ ο ουρανιος τρεφει αυτα. Τουτοις τοις λογοις εθαῤρησαν (Θεος
γαρ ο λαλησας), πεπαῤρησιασμενως το γραφικον εκεινο φθεγγονται ρημα, το λεγον·
Ἐπιστευσα, δι' ο ελαλησα. Και ο εχθρος δε επι των ακτημονων πλεον ητ ταται· τι γαρ
βλαψηι, ουκ εχει. Αι γαρ πλεισται των λυπων και των πειρασμων εν ταις αφαιρεσεσι
των χρηματων γινονται. Τι γαρ εχει ποιησαι τοις ακτη μοσιν; ουκ εχει. Χωρια
 
 
 
 
 

8

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εμπρησαι; ου παρεστιν. Ὑπο ζυγια φθειραι; αλλ' ουδε ταυτα εχουσι. Φιλτατοις
αψασθαι; αλλα και τουτοις μακραν χαιρειν ειπον. Ουκουν μεγιστη κατα του εχθρου
τιμωρια και πολυ τιμος τηι ψυχηι θησαυρος η ακτημοσυνη. Ὅσον μεν ουν αυτη
θαυμαστη και υπερογκος εις αρετην, τοσουτον εις κακιαν φαυλη και μοχθηρα η
φιλαργυρια· και αληθως ο θεσπεσιος Παυλος περι ταυτης ειρηκεν· ως παντων αυτην
των κακων αιτιαν ειναι. Ἐπιθυμια γαρ του πλουτου, επιορκια, κλοπη, αρπαγη,
πορνεια, φθονος, μισαδελφια, πολεμος, ειδω λολατρεια, πλεονεξια, και αι
παραφυαδες τουτων, υποκρισις, κολακεια, καταγελως· παντων ουν τουτων αιτια
ωμολογηται η φιλαργυρια. Ὅθεν δικαιως αυτην παντων των κακων μητερα ο
Ἀποστολος ωνομασεν. Ου μονον δε ο Θεος τουτους τιμωρειται· αλλα γε και 28.1509
οικοθεν εαυτους καταφθειρουσιν· ακορεστον γαρ φε ροντες την κακιαν, ουκ εχουσι
τελος του σκοπου, οθεν ανιατος αυτοις η πληγη. Ὁ μηδεν εχων ολιγων επι θυμει·
και τυχων τουτων, των πλειονων ορεγεται· Ἑκατον χρυσινους εχει, και γλιχεται
των χιλιων· και τουτων ευπορησας, προς απειρον φερει το νευμα. Και ουτω, μη
εχοντες εαυτων στηναι το τελος, αει πε νιαν οδυρονται. Φερει δε η φιλαργυρια μεθ'
εαυτης αει τον φθονον. Φθειρει δε και ουτος πρωτον τον κτησαμενον. Ὥσπερ γαρ η
εχιδνα γεννωμενη πρωτον την ιδιαν μητερα φθειρει, πριν αν αλλους αδικησηι· ου τω
και ο φθονος τον κτησαμενον καταμαραινει, πριν αν τους εκ γειτονων διανεμηθηι.
Μεγα ην χρημα, ει τοσουτους ηδυναμεθα υπο μενειν πονους, ζητουντες το δοκιμον
αργυριον, οσοις ανηκεστοις περιπιπτουσιν οι του ματαιου κοσμου θηραται. Ναυαγια
υπομενουσι, πειρατηριοις προσομι λουσι, ληισταις κατα γης περιπιπτουσιν·
ανεχονται λοιπον ζαλης και πνευματων βιαιων· και πολλακις κερδαινοντες,
πενητας εαυτους φασκουσι δια τους φθο νουντας. Ἡμεις δε ουδολως των τοιουτων
κινδυνων κατατολμωμεν υπερ του αληθινου κερδους. Ει δε ποτε και μικρου τινος
ευπορησωμεν, μεγαλυνομεν εαυτας, επιδεικνυμεναι τοις ανθρωποις· και πολλακις
ουδε το γιγνομενον προφερομεν εις διηγησιν· ευθεως δε και ον δοκουμεν σπινθηρα
καλου εχειν, υπο του εχθρου κλεπτομεθα. Κακεινοι δε, πολλα κερδαινοντες, των
πλειονων εφιενται· και τα μεν παροντα ως ουδεν ηγουνται, προς δε τα μη παροντα
αποτεινονται. Ἡμεις δε, και μηδεν εχουσαι των ζητουμενων, ουδεν θελομεν
κτησασθαι· και πενιαν εσχατην νοσουσαι, πλουσιας εαυτας αναγορευομεν. Καλον
ουν τον ευ πραττοντα μηδενι αναγγελλειν· μαλλον γαρ οι τοιου τοι ζημιωθησονται·
και γαρ ο δοκουσιν εχειν αρθη σεται απ' αυτων. Πασαν ουν σπουδην δεον θεσθαι
υπερ το λαν θανειν το κερδος. Οι δε τα εαυτων κατορθωματα δι ηγουμενοι
πειρασθωσαν και τα συν αυτοις ελαττωματα λεγειν· ει δε ταυτα κρυπτουσιν, ενεκεν
του μη παρα των ακουοντων ψεχθηναι, πολυ μαλλον εκεινα φυλακτεον, ως εκ του
Θεου αλλοτριουντα. Και γουν οι κατ' αρετην βιουντες το αναπαλιν ποιουσι, και τα
σμικρα εαυτων πταισματα μετα και προσθηκης ων ουκ επρα ξαν, εκδιηγουνται, την
δοξαν των ανθρωπων απο βαλλοντες· τα μεντοι αγαθα κρυπτοντες, προς ασφα λειαν
της ψυχης. Ὥσπερ γαρ θησαυρος φανερωθεις σπανιζεται, ουτω και αρετη
γνωριζομενη και δη μοσιευομενη αφανιζεται· ωσπερ γαρ κηρος λυεται απο
προσωπου πυρος, ουτω και ψυχη απο επαινων διαχειται και αποβαλλει τον τονον.
Και το εναντιον δε τουτων παλιν εσται· ει γαρ η θερμοτης ελυσε τον κηρον, η ψυξις
αρα την πηξιν 28.1512 αυτου ποιησεται· και ει επαινος αφαιρειται του τονου την
ψυχην, παντως ονειδισμος και υβρις εις μεγεθος αυτην της αρετης αγει· Χαιρετε γαρ,
φησι, και αγαλλιασθε, οτ' αν παν ψευδος ειπωσι καθ' υμων οι ανθρωποι. Και
 
 
 
 
 

9

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλαχου φησιν· Ἐν θλιψει επλα τυνας με. Και παλιν· Ὀνειδισμον προσεδοκησεν η
ψυχη μου και ταλαιπωριαν. Και αλλα δε μυρια αγαθα τοιαυτα εκ των αγιων Γραφων
εστι τηι ψυχηι προσοδευομενα θεασασθαι. Ἔστι λυπη επωφελης, και εστι λυπη φθορο
ποιος. Της μεν ουν χρησιμης λυπης το μεν εστι περι των οικειων αμαρτιων στενειν·
το δε και περι της των πλησιον αγνωσιας· το δε προς το μη εκπεσειν της προθεσεως·
το δε και αφικνεισθαι του τελους της αγαθωσυνης. Ταυτα μεν ουν της γνησιας και
αγαθης λυπης τα ειδη. Και αλλη δε τις λυπη, του εχθρου υποτιθεμενου, ητις ταυταις
προσφυεσθαι οιδεν. Ἐμ βαλλει γαρ και αυτος λυπην αλογιας μεστην· ηπερ και
ακηδια προς τινων ωνομασται. ∆ει ουν τουτο το πνευμα ευχηι μαλιστα αποσοβειν και
ψαλμωιδιαι. Των ουν αγαθων μεριμνων εχομενας ημας, ου χρη οιεσθαι τινα εν τωι
βιωι αφροντιδα ειναι. Φησι γαρ η Γραφη· Πασα κεφαλη εις πονον, και πασα καρ δια
εις λυπην. Ἐν ενι λογωι το αγιον Πνευμα συν εγραψε τον τε μονηρη βιον και τον
κοσμικον. ∆ια μεν γαρ του πονου της κεφαλης, τον μονηρη αινιττε ται τροπον·
κεφαλη γαρ το ηγεμονευον· Του γαρ σοφου, φησιν, οι οφθαλμοι εν τηι κεφαληι
αυτου. Το ουν διορατικον, ως οιμαι, εν αυτηι τυγχανει. Τον δε πονον ειπε, διοτι πασα
αρετης βλαστη εκ πονων κατορθουται. ∆ια δε της εν τηι καρδιαι λυπης, το αστα τον
και μοχθηρον εδηλωσεν ηθος. Θυμου γαρ και λυ πης οικητηριον, την καρδιαν τινες
εφασαν· μη δοξα ζομενοι, λυπουνται· των αλλοτριων ορεγομενοι, τηκονται·
πενομενοι, δυσφορουσι· πλουτουντες, εκ μαινονται, δια την των παροντων
φυλακην μηδε υπνου τυγχανοντες. Μη ουν ημεις υποσυρωμεν τωι φρονηματι, λε
γουσαι τους εν τωι κοσμωι αμεριμνους τυγχανειν. Ταχα γαρ ως προς συγκρισιν
μαλλον ημων κοπιωσι. Ταις δε γυναιξιν ως επιπαν μεγαλη εν τωι κοσμωι η απ εχθεια·
τικτουσι γαρ χαλεπως και επικινδυνως, και τληπαθουσι προς την γαλακτοτροφιαν,
και νοσουσι τοις παιδιοις συννοσουσι· και ταυτα υπομενουσι, τελος του κοπου μη
εχουσαι. Ἢ γαρ το σωμα πηρουται τα κυηθεντα, η κακοφροσυνηι αναχθεντα
δολοφονει τους γεννησαντας. Ταυτα ουν ειδυιαι, μη δελεασθωμεν υπο του εχθρου,
ως ανετου και αμεριμνου τυγχανοντος του βιου. Γεννωσαι μεν γαρ, δια των πονων
φθειρον ται· μη τικτουσαι δε, ως στειραι και αγονοι υπο των ονειδισμων τηκονται.
Ταυτα δε υμιν λεγω προς το ασφαλιζεσθαι απο εναντιου. Ου πασι δε πεφυκεν
αρμοδια τα λεγομενα, αλλα μονοις τοις τον μονηρη βιον εθελουσιν. Ὥσπερ 28.1513
γαρ τοις ζωοις ου μια τροφη, ουτως ουδε τοις ανθρω ποις ο αυτος λογος συμφερει·
Ου δει γαρ οινον νεον βαλειν, φησιν, εις ασκους παλαιους. Ἄλλως γαρ εστιωνται οι
θεωριας και γνωσεως εμφορουμενοι, ετε ρως δε οι ασκητικης και πρακτικης
απογευομενοι, και προς δυναμιν οι κατα τον κοσμον δικαιοπραγουντες. Ὥσπερ γαρ
των ζωων τινα μεν εστι χερσαια, τινα δε ενυδρα, τινα δε πτηνα· ουτως και οι
ανθρωποι οι μεν τον μεσον βιον κατεχουσιν, ως τα χερσαια· οι δε προς τα υψη
ενατενιζουσιν, ως τα πετεινα· οι δε τοις υδασι των αμαρτιων εισι κεκαλυμμενοι, ως
οι ιχθυες· Ἦλθον γαρ, φησιν, εις τα βαθη της θαλασσης, και καταιγις κατεποντισε με.
Και τοιαυτη μεν η των ζωων φυσις· ημεις δε, ως αετοι πτεροφυησασαι, επι τα
υψηλοτερα επιβωμεν, και καταπατησωμεν λεοντα και δρακοντα· και του ποτε
αρχοντος νυν αρ ξωμεν. Τουτο δε ποιησομεν, εαν ολην εαυτων την διανοιαν τωι
Σωτηρι προσενεγκωμεν. Ἀλλα οσον ημεις κορυφουμεθα προς τα υψη, κακεινος
εμποδιζειν πειραται δια των ιδιων παγιδων. Και τι μεγα εχειν ημας αντιπαλους προς
το αγαθον ορμωσας, οπου γε και προς τα ευτελη φθονουσι; και γουν τους υπο την
γην τεθαμμενους θησαυρους ου συγχωρουσι λαμβανειν ανθρωπους. Ει ουν και προς
 
 
 
 
 

10

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την γηΐνην φαντασιαν αντικεινται, ποσωι μαλλον προς την των ουρανων βασιλειαν
φθονησουσιν; ∆ει ουν κατ' αυτων παντοιως οπλιζεσθαι· και γαρ και εξωθεν
εισελαυνουσι, και ουδεν ηττον εκ των εξωθεν κινουνται. Και η ψυχη, καθαπερ ναυς,
ποτε μεν υπο των εξωθεν τρικυμιων καταποντιζεται, ποτε δε υπο της ενδοθεν
αντλιας υποβρυχιος γινεται. Και γουν και ημεις ποτε μεν δια των εκτος πρακτικων
αμαρτηματων απολλυμεθα, ποτε δε δια των ενδον λογισμων αφανιζομεθα. ∆ει ουν
και τας εξωθεν των πνευματων επιτηρειν προσβολας, και τας ενδον των λογισμων
εξαντλειν ακαθαρσιας, παντοτε δε γρηγο ρειν προς τους λογισμους· συνεχως γαρ
εφιστανται. Ἐπι μεν ταις εξωθεν τρικυμιαις, βοωντων των ναυ των, πολλακις η
σωτηρια δια των εγγυτατων πλοιων γινεται· αι δε αντλιαι, και κοιμωμενων
πολλακις των πλωτηρων, και ησυχαζουσης της θαλασσης, επισυμ βαινουσι, και
πολλακις αυτους θανατουσιν. ∆ει ουν επιπονωτεραν ποιεισθαι προς τους λο γισμους
την διανοιαν. Ὁ γαρ εχθρος, καθαπερ οικον την ψυχην καθελειν βουλομενος, η απο
των θεμελιων ποιειται αυτης την πτωσιν, η απο της οροφης αρχο μενος, πασαν
αυτην καταφερει, η και δια των θυρι δων εισελθων, πρωτον τον οικοδεσποτην
δεσμει, και ουτως χειρουται τα παντα. Θεμελιος μεν ουν εστι τα καλα εργα, οροφη δε
η πιστις, θυριδες δε αι αισθη σεις. ∆ια παντων δε πολεμει ο εχθρος. Ὅθεν πολυ
οφθαλμον δει ειναι τον σωθηναι βουλομενον. Ουκ εχο μεν ενταυθα το αμεριμνον·
φησι γαρ η Γραφη· Βλε πετω ο εστηκως μη πεσηι. Ἐν αδηλωι πλεομεν· θαλασσα γαρ ο
βιος ημων 28.1516 υπο του ιερου ψαλτου ∆αβιδ ειρηται. Ἀλλα της θα λασσης τα μεν
εισι πετρωδη, τα δε και θηριων πληρη, τινα δε και γαληνα. Ἡμεις εν τωι γαληνωι
μερει της θαλασσης δοκουμεν πλεειν, οι δε κοσμικοι εν κινδυνω δεσι· και ημεις μεν
ημερας πλεομεν υπο του ηλιου της δικαιοσυνης οδηγουμενοι, εκεινοι δε εν νυκτι,
υπο της αγνωσιας φερομενοι. Ἀλλ' ενδεχεται πολλακις τον κοσμικον εν χειμωνι και
εν σκοτει τυγχανοντα, βοησαντα και αγρυπνησαντα, σωσαι το εαυτου σκα φος· ημας
δε εν γαληνηι, υπο αμελειας βυθισθηναι, το πηδαλιον της δικαιοσυνης αφεντας.
Βλεπετω ουν ο στηκων μη πεσηι. Ὁ μεν γαρ πεσων μιαν εχει φροντιδα, του
αναστηναι· ο δε στηκων φυλαττεσθω του μη πεσειν. Και γαρ τα παραπτωματα
διαφορα· οι μεν γαρ πεσοντες του μεν στηκειν εστερηνται· κειμενοι δε, ου πανυ τι
εβλαβη σαν. Ὁ δε εστως μη ευτελιζετω τον πεπτωκοτα, αλλ' εαυτον φοβεισθω, μη
πεσων διαφθαρηι, και εις κατω τερον απελθηι βοθρον. Εικος γαρ, και της κραυγης
ηττηθεισης υπο του βαθους του φρεατος, μη βοηθειαν αιτησαι. Φησι γαρ ο δικαιος·
Μη καταπιετω με βυ θος, μηδε συσχετω επ' εμε φρεαρ το στομα αυ του. Ὁ πρωτος
πεσων εμεινεν. Ὅρα σεαυτον, μη καταπεσων και συ θοινη θηριων γενηι. Ὁ πεσων
ουκ ασφαλιζεται την θυραν· συ δε μηδολως νυσταξηις· αλλ' αει το θειον εκεινο
μελυδει ρητον, το φασκον· Φωτισον τους οφθαλμους μου, μη ποτε υπνωσω εις
θανατον. Ἀγρυπνει δε διηνεκως δια τον ωρυο μενον λεοντα. Ταυτα τα ρηματα
συντελει προς το μη υπερ αιρεσθαι. Ὁ πεσων εν τωι επιστρεψαι και στεναξαι
σωθησεται. Ὅρα συ σαυτην η στηκουσα. ∆ιπλους γαρ σοι ο φοβος επικειται, η του μη
επιστρεψαι προς τα αρχαια, δι' ολιγωριας σοι του εχθρου προσπεσοντος, η του μη
τρεχουσαν σκελισθηναι. Ὁ γαρ εχθρος ημων διαβολος η οπισθεν ελκει προς εαυτον,
οπηνικα βρα δειαν και νωθραν την ψυχην θεασηται· η δοκουσαν αυτην σπουδαιαν
ειναι και επιπονον προς ασκησιν, επεισερχεται λεπτως και κεκρυμμενως δια της
υπερ ηφανιας· και ουτως αυτανδρον την ψυχην απολλυσι. Τουτο το οπλον εσχατον
και κορυφαιοτατον παντων εστι των κακων. Ἐξ αυτου ο διαβολος καταβεβληται,
 
 
 
 
 

11

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και δι' αυτου τους δυνατωτερους των ανθρωπων πει ραται καθαιρειν. Ὥσπερ γαρ οι
δεινοτατοι των πο λεμιστων, μετα το δαπανησαι τα λεπτοτερα βελη, το τηνικαυτα
ετι επικρατουντων των μαχητων, προ βαλλονται την ισχυροτεραν παντων
μαχαιραν· ουτως και ο διαβολος, μετα το πρωτα αυτου αποδαπανησαι αγκιστρα, τοτε
τωι τελευταιωι χραται ξιφει, τηι υπερ ηφανιαι. Τινες δε ησαν αυτου αι πρωται παγιδες;
∆ηλον, ως γαστριμαργια, φιληδονια, πορνεια. Ταυτα γαρ μαλιστα τα πνευματα επι
των νεωτερικων ηλι κιων συμβαινουσιν. Ἐπακολουθει δε τουτοις φιλ αργυρια,
πλεονεξια, και τα τουτοις ομοια. Ἡ ουν αθλια ψυχη, οταν τουτων των παθων
περιγενηται, οπηνικα 28.1517 γαστρος κρατησηι, οτε και τας υπογαστριους ηδονας
υπερπηδησηι τηι σεμνοτητι, οτε αργυριου καταφρο νησηι· τοτε πανταχοθεν ο
κακοφρων, απορηθεις, υπο βαλλει τηι ψυχηι ατακτον κινησιν· μεγεθυνει γαρ αυ την
απρεπως κατα των αδελφων επαιρεσθαι. Βαρυ και ολεθριον τουτο του εχθρου το
δηλητηριον. Πολλους αθροως εν τουτωι σκοτισας κατεβαλεν. Ὑποβαλλει γαρ τηι
ψυχηι εννοιαν νοθον και θανατηφορον. Κατει ληφεναι γαρ αυτον φανταζει τα παρα
τοις πολλοις αγνοουμενα, και οτι εν νηστειαις υπερβαλλει· και πλη θος αυτωι
ανδραγαθηματων προστιθησι· παντων δε ων ημαρτεν εις ληθην αυτον φερει, προς
το κατα των συνοντων επαιρεσθαι. Ὑποκλεπτει γαρ αυτου εκ του νου τα
πλημμεληματα· ου προς ωφελειαν δε αυτου τουτο ποιει, αλλα προς το μη δυνηθηναι
αυτον ειπειν την ιατρικην εκεινην φωνην, το, Σοι μονωι ημαρτον, ελεησον με. Ουτε
μην συγχωρησει αυτωι λεγειν· Ἐξομολογησομαι σοι, Κυριε, εν οληι καρδιαι μου. Ἀλλ'
ωσπερ αυτος κατα διανοιαν ειπε το· Ἀναβησομαι, και θησομαι τον θρονον μου·
ουτως και τουτον φανταζει εις αρχας τε και πρωτοκαθεδριας, ετι δε διδασκαλιας, και
ιαματων εκδοσεις. Ἡ ουν ουτως απατωμενη ψυχη φθειρεται και απολλυται,
δυσιατωι ελκει πληγεισα. Τι ουν δει ποιειν, των τοιουτων λογισμων παρ οντων;
Ἀδιαλειπτως μελεταιν το θειον εκεινο λογιον, οπερ ο μακαριος ∆αβιδ εβοα, λεγων
το· Ἐγω δε ειμι σκωληξ, και ουκ ανθρωπος. Και εν ετερωι φησιν· Ἐγω δε ειμι γη και
σποδος. Ἔτι γε μην και το του Ἡσαΐου ακουετω ρημα το λεγον, ως Πασα δικαιοσυνη
ανθρωπου ως ρακος αποκαθημενης. Και ει μεν ανα χωρουσηι καθ' εαυτην οι
λογισμοι ουτοι παρεισελθωσιν, εν κοινοβιωι εισερχεσθω· αναγκαζεσθω δε και
δευτερον εσθιειν της ημερας, ει γε δι' υπερβολην ασκησεως τουτωι εαλω τωι παθει·
και παρα των συνηλικων δε επιτιμασθω, και ονειδιζεσθω, και επιτιμασθω σφο δρως,
ως μηδεν μεγα πραττουσα· πασαν δε υπηρεσιαν ποιεισθω. Προσαγεσθωσαν δε και
βιοι αγιων εξοχωτα τοι εις εξηγησιν· πειρασθωσαν δε αι συνελθουσαι επι τεινειν
εαυτων τους πονους προς ασκησιν τας ολιγας ημερας, προς το εκεινην, θεασαμενην
το μεγεθος των αρετων, ελαττονα και εαυτην ηγεισθαι. Προηγειται δε της νοσου
ταυτης ετερον κακον, η παρακοη· οθεν δια του εναντιου της υπακοης, δυνα τον την
σηπεδονωδη νομην της ψυχης περικαθαραι· Ὑπακοη γαρ, φησιν, υπερ θυσιαν. ∆ει
ουν καθαιρειν ογκον δοξης εν καιρωι, και επαινειν δε παλιν και θαυμαζειν εν καιρωι.
Ει γαρ αμελης και νωθρα ευρεθηι η ψυχη, ετι γε μην και υποναρκουσα εις την του
καλου προκοπην, επαινειν ταυτην προσηκει· και ει μικρον ποιησει τι χρηστον,
θαυμαζειν και μεγεθοποιειν δεον αυτην. Και τα σφοδρα και απανθρωπα
πλημμεληματα ως ελαχιστα και ουδαμινα λεκτεον· ο γαρ διαβολος, βουλομενος
παντα διαστρεφειν, επι μεν των σπουδαιων και ασκητικων κρυπτειν πειραται τα
προγεγονοτα αμαρ 28.1520 τηματα· την γαρ υπερηφανιαν αυξησαι βουλεται· επι δε
των νεηλυδων και ακροπαγων ψυχων, παντα τα αμαρτηματα αυτων προ οφθαλμων
 
 
 
 
 

12

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τιθησιν. Ἐμ βαλλει γαρ αυτηι οτι, Σοι πορνευσασηι ποια εσται συγγνωμη; Και τηι αλληι
φησιν· Ουτω σου πλεονεκτη σασης, αδυνατον σε σωτηριας τυχειν. Τας ουν ουτω
σαλευομενας ψυχας παραμυθητεον ουτως· δει γαρ προς αυτας ουτω λεγειν· Ῥααβ
πορνη ην, αλλ' εσωθη δια πιστεως· Παυλος διωκτης ην, αλλα σκευος εκλο γης
γεγονε· Ματθαιος τελωνης ην, αλλ' ουδεις την χαριν τουτου αγνοει· και ο ληιστης
εσυλα και εφο νευεν, αλλα πρωτος την θυραν ανεωιξε του παραδει σου. Τουτοις ουν
ενατενιζουσα, μη απογνωις της σεαυ της ψυχης. Ἐπει δε ταυτα ταυταις ευρησεις
αρμοδια, δει και των τηι υπερηφανιαι αλισκομενων ποιεισθαι αυ την την θεραπειαν.
Φασκειν γαρ δει προς αυτην· Τι φυσιουσαι; Ὡς κρεα μη εσθιουσα; αλλοι ουδε ιχθυν
ορωσι. Και ει οινον ου πινεις, σκοπησον, ως αλλοι ουτε ελαιον εσθιουσιν. Ἕως οψε
νηστευεις; αλλαι δε δυο και τρεις ημερας συναπτουσιν ασιτοι. Ἀλλ' οτι ου λουηι μεγα
φρονεις; πολλοι και δια παθος σωμα τικον ουδ' ολως τουτωι εχρησαντο. Ἀλλα
θαυμαζεις σεαυτην, οτι εν χαραδριωι καθευδεις, και εν τριχινηι στρωμνηι; αλλαι δε
χαμευνουσι διηνεκως. Ἀλλ' ει και τουτο ποιησειας, ουδεν μεγα· τινες γαρ και λιθους
εαυταις υπεβαλον, προς το μη καθ' ηδονην των φυσι κων τυχειν· αλλοι δε και
εκρεμασαν εαυτους δι' ολης της νυκτος. Ἀλλ' ει και ταυτα παντα ποιησειας, και την
ακροτατην ασκησιν επιτελεσειας, μη μεγα φρονη σηις· και γαρ τα δαιμονια πλειω
των σων πεποιηκασι και ποιουσιν· ουτε γαρ εσθιουσιν, ουτε πινουσιν, ουτε
γαμουσιν, ουτε υπνουσιν· αλλα και εν ερημωι δι αγουσιν, ει γε και εν σπηλαιωι
οικουσα δοκεις μεγα τε ποιειν. Ουτω μεν ουν, και εκ τοιουτων λογισμων, δυ νατον
ιασασθαι τα εναντια παθη· την τε απογνωσιν λεγω και την υπερηφανιαν. Ὥσπερ γαρ
σφοδρως εκ φυσωμενον πυρ, διασκορπιζομενον απολλυται, και μη τυχον δε
πνευματος παλιν φθειρεται· ουτω και η αρετη αφιπταται δι' υπεροψιαν, καν πολλην
σφοδρο τητα ασκησεως λαβηι· και φθειρεται δε παλιν εξ αμε λειας το καλον, οταν
μηδ' ολως κινησωμεν εαυτους προς ριπισμον του θειου Πνευματος. Μαχαιρα επ
ακμος ραιδιως υπο λιθου καταγνυται· και ασκησις επι τεταμενη συντομως εκ του
υπερηφανευεσθαι απολλυ ται. Ὅθεν προσηκει πανταχοθεν ασφαλιζεσθαι την ψυχην,
και την ακροτατην ασκησιν εκ του καυσωνος της υπερηφανιας περικαιομενην
υποκαμπτειν προς τους σκιωδεις τοπους, εσθ' οτε και περιτεμνειν τα περιττα, προς
το την ριζαν ευθαλεστεραν γενεσθαι. Τον δε τηι απογνωσει αλισκομενον ανωρεπη
βιαζεσθαι ποιειν τοις προειρημενοις λογισμοις. Και γαρ σφοδρα η ψυχη χαμαιπετης
τυγχανει. Και γουν των γεηπονων οι αριστοι, επειδαν φυτον βραχυ και ασθενες
θεασωνται, ποτιζουσι δαψιλως, και επιμε λειας πολλης αξιουσι προς το αυξηθηναι.
Ἐπειδαν δε 28.1521 εν φυτωι προωρον βλαστην θεασωνται, περιτεμνουσιν αυτοι τα
περιττα· φιλει γαρ ταυτα ετοιμως ξηραινεσθαι. Και ιατρων δε παιδες τινας μεν των
αῤρω στων τρεφουσι δαψιλως, και προς περιπατον προτρε πονται· ετερους δε
δεσμευοντες, ασιτους επι πολυ φυλαττουσιν. Φανερον ουν εστιν, ως μεγιστον εν
κακοις η υπερηφανια τυγχανει· και τουτο δεικνυσιν αυτης το εναντιον, η
ταπεινοφροσυνη. ∆υσχερες εστι κτησα σθαι τινα την ταπεινοφροσυνην. Ει μη γαρ τις
πα σης δοξης εκτος γενηται, τουτου του θησαυρου τυχειν ου δυνησεται. Ουτω δε εστι
μεγαλη η ταπεινοφρο συνη, ως πασας τας αρετας μιμεισθαι δοκειν τον δια βολον,
ταυτην δε μηδε ειδεναι τι ολως εστιν. Ειδως δε αυτης το ασφαλες και εδραιον ο
αποστολος, προσ ταττει ημιν ταυτην εγκομβωσασθαι, και παντας ποιουντας τα
επωφελη, ταυτην περιβαλλεσθαι. Καν τε γαρ νηστευηις, καν τε ελεηις, καν τε
διδασκηις· ει δε και σωφρων τυγχανηις και συνετος, παλιν ταυτην αντι τοιχιου
 
 
 
 
 

13

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αῤραγους σεαυτωι παραστησον. Σφιγγετω σου και συνεχετω σου τας αρετας αυτη η
καλλιστη των απασων αρετων, η ταπεινοφροσυνη. Ὁραις και την των αγιων τριων
παιδων υμνολογιαν, οπως των αλλων αρετων ου πανυ τι μνημονευσαντες, τους τα
πεινους συν τοις υμνουσι συγκατηριθμησαντο, μη ει ρηκοτες σωφρονας η
ακτημονας. Ὥσπερ γαρ αδυνα τον ναυν χωρις ηλων κατασκευασθηναι, ουτως αδυνα
τον σωθηναι χωρις ταπεινοφροσυνης. Ὅτι δε αγαθη και σωτηριος πεφυκεν, ο
Κυριος, προς ανθρωπους οικονομιαν πληρων, αυτην ημφια σατο. Φησι γαρ· Μαθετε
απ' εμου, οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι. Ὅρα τις ο λεγων, τελειως
μαθητευσον. Ἀρχη σοι και τελος των αγαθων η ταπει νοφροσυνη γινεσθω. Φρονησιν
λεγω [λεγει] ταπεινην, ου σχημα μονον, τον εντος ανθρωπον αινιττεται· ακο
λουθησει γαρ τουτωι και ο εκτος. Πασας τας εντολας πεποιηκας; Οιδεν ο Κυριος· αλλ'
αυτος σοι εντελλε ται παλιν αρχην δουλειας λαμβανειν· φησι γαρ· Ὅταν παντα
ποιησητε, ειπατε· ∆ουλοι αχρειοι εσμεν. Ἡ ουν ταπεινοφροσυνη κατορθουται δι'
ονει δισμων, δι' υβρεων, δια πληγων· ινα ακουσηις αφρων και μωρος, πενης και
πτωχος, ασθενης και ευτελης, απροκοπος εν εργοις, αλογος εν προφοραι, ατιμος εν
ειδει, ασθενης εν δυναμει. Ταυτα της τα πεινοφροσυνης τα νευρα. Ταυτα ο Κυριος
ημων ηκουσε και πεπονθε. Σαμαρειτην γαρ αυτον ειπαν και δαιμο νιον εχοντα.
∆ουλου μορφην ανειληφεν, εραπισθη, πληγαις ηικισθη. ∆ει ουν και ημας μιμεισθαι
την εμπρακτον ταυτην ταπεινοφροσυνην. Εισι μεν ουν τινες και δια των εκτος
σχηματων υποκρινομενοι, και ταπεινουντες εαυτους, αυτωι τουτωι δοξαν θηρωμενοι·
αλλ' εκ των καρπων επιγινωσκονται· και γαρ επιπολαιως υβρι 28.1524 σθεντες, ουκ
ηνεγκαν· αλλα παραυτα ωσπερ οφεις τον εαυτων ιον εξεμεσαν. Ἐπι τοις λογοις δε
τουτοις ηγαλλιωντο αι συνελθουσαι σφοδρα, και παλιν προσεκαρτερουν, κορον των
αγαθων μη λαμβανουσαι. Και παλιν προς αυτας ελεγεν η μακαρια· Ἀγων εστι πολυς
τοις προσερχο μενοις Θεωι και κοπος τα πρωτα, επειτα δε χαρα αν εκδιηγητος. Ὥσπερ
γαρ οι πυρ εξαψαι βουλομενοι πρωτον καπνιζονται και δακρυουσι, και ουτως του
ζητουμενου τυγχανουσι· και γαρ φησιν· Ὁ Θεος ημων πυρ καταναλισκον· ουτω δει
και ημας το θειον πυρ εις εαυτους εξαψαι μετα δακρυων και κο που. Αυτος γαρ
φησιν ο Κυριος· Πυρ ηλθον βαλειν επι την γην. Και τινες δι' ολιγωριαν του μεν κα
πνου ηνεσχοντο, το δε πυρ ουκ εξηψαν, δια το μα κροθυμιας αυτους εκτος ειναι, και
μαλλον αυτων την περι το θειον σχεσιν ασθενη και αμυδραν τυγχανειν. Ὅθεν μεγα
κειμηλιον η αγαπη· και περι ταυ της δε διαβεβαιουμενος ο Ἀποστολος ελεγεν, ως
Ἐαν παντα τα υπαρχοντα διανειμηις, και το σωμα υπο πιασηις, αγαπην δε μη εχηις,
γεγονας χαλκος ηχων και κυμβαλον αλαλαζον. Μεγα ουν εν αγαθοις η αγαπη, ως
και δεινον εν κακοις ο θυμος· πασαν γαρ την ψυ χην σκοτισας και αποθηριωσας, εις
αλογιαν φερει. Ὁ δε Κυριος, πανταχοσε της σωτηριας ημων κη δομενος, ουδ' ολως
συνεχωρησε βραχυ τι ασκεπες της ψυχης. Λαγνειαν κινει ο εχθρος; σωφροσυνηι ημας
ο Κυριος ωπλισεν. Ὑπερηφανιαν γενναι; αλλ' η ταπεινοφροσυνη ου μακραν
τυγχανει. Μισος ενεφυσησεν; αλλ' η αγαπη εν μεσωι παρισταται. Ὅσα ουν ο εχθρος
καθ' ημων κινει βελη, πλειοσιν ημας ο Κυριος οπλοις ησφαλισατο, προς τε την ημων
σωτηριαν και προς την εκεινου καταπτωσιν. Κακον μεν εν κακοις ο θυμος· Ὀργη
γαρ, φησιν, ανδρος δικαιοσυνην Θεου ου κατεργαζεται. ∆ει ουν αυτον ηνιοχειν· οτι
εν καιρωι χρησιμος ωφθη· θυμουσθαι γαρ και κινεισθαι κατα των δαιμονων
συμφερει. Προς δε ανθρωπον σφοδρως κινεισθαι ου προσηκει, καν αμαρτησας
τυγχανηι· επιστρεφειν δε αυτον δει μετα το παυσασθαι το της οργης παθος. Και το
 
 
 
 
 

14

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεν οργιζεσθαι ως εν κακοις ελαττον· η δε μνησικακια παντων εστι βαρυτερα. Ὁ γαρ
θυ μος ωσπερ καπνος προς ολιγον θολωσας την ψυχην διαλυεται· η δε μνησικακια,
ωσπερ εναποπαγεισα τηι ψυχηι, θηριου αυτην δεινοτεραν ποιει· και κυων μεν, κατα
τινος εκμανεις, υπο της τροφης θωπευθεις, με ταβαλλεται της οργης· και ταλλα δε
θηρια υπο της συνηθειας μειλισσεται· ο δε γε τηι μνησικακιαι κρα τουμενος ου
παρακλησει πειθεται, ου τροφηι πραΰνε ται, ουτε μην ο παντα μεταβαλλων χρονος το
παθος τουτου ιασατο. Ουτοι ουν ασεβεστατοι παντων εισι και ανομωτατοι. Ου γαρ
υπακουουσι του Σωτηρος 28.1525 λεγοντος, ως Ὕπαγε, πρωτον διαλλαγηθι τωι αδελ
φωι σου· και ουτω προσαγε το δωρον σου· και αλλαχου· Μη επιδυετω, φησιν, ο ηλιος
επι παρορ γισμωι υμων. Καλον μεν ουν το μη οργισθηναι· ει δε και γε νηται, ουδε
μετρον σοι ημερας προς το παθος συν εχωρησεν, ειπε γαρ μη επιδυναι τον ηλιον. Συ
δε εκδεχηι, εως αν ο πας σου χρονος δυηι. Ουκ οιδας ει πειν· Ἀρκει τηι ημεραι η κακια
αυτης. Τι μισεις τον λυπησαντα ανθρωπον; Ουκ αυτος ην ο αδικησας, αλλ' ο
διαβολος. Μισησον την νοσον, και μη τον νο σουντα· Τι εγκαυχαι εν κακιαι, δυνατε;
Περι υμων τουτο ο ψαλμος εβοησεν· Ἀνομιαν γαρ, φησιν, ολην την ημεραν·
τουτεστι, παντα τον της ζωης σου χρο νον παρακουεις του νομοθετου του λεγοντος·
Μη επι δυετω ο ηλιος επι τωι παροργισμωι υμων. Φησι δε, ως Ἀδικιαν ελογισατο η
γλωσσα σου· ου παυηι γαρ βλασφημων τον αδελφον σου. Ὅθεν δικαια σοι η τιμωρια
παρ' αυτου του Ὑμνωιδου εκ του Πνευματος προσφερεται· ∆ια τουτο γαρ, φησιν, ο
Θεος καθ ελει σε εις τελος, εκτιλαι σε και μεταναστευσαι σε απο σκηνωματος σου,
και το ριζωμα σου εκ γης ζωντων. Ταυτα τωι μνησικακωι τα δωρα· ταυτα της κακιας
τα επαθλα. Φυλαττεσθαι ουν δεον απο μνησικακιας· πολλα γαρ αυτηι ακολουθουσι
δεινα, φθονος, λυπη, καταλα λια. Θανατηφορος η τουτων κακια, καν μικρα δοκηι
τυγχανειν. Ταυτα μεν γαρ ωσπερ βελη λεπτα του εχθρου τυγχανουσι. Και πολλακις
τα απο διστομου μαχαιρας και μειζονος ξιφους τραυματα, οια εστι πορνεια και
πλεονεξια, και φονος, ιαθησαν πολλακις δια του σωτηριου φαρμακου της μετανοιας·
υπερ ηφανια δε, η μνησικακια, η καταλαλια, ωσπερ μικρα δοκουντα ειναι βελη,
λανθανοντως ανειλαν, κατα των καιριωτερων της ψυχης μοριων παγεντα. Ταυτα δε
ου τωι μεγεθει αναιρει της πληγης, αλλα τηι αμελειαι των τρωθεντων· ως μηδενος γαρ
οντων καταφρονη σαντες της τε καταλαλιας και των λοιπων, κατα μι κρον υπ'
αυτων διεφθαρησαν. Βαρυ ουν και μοχθηρον η καταλαλια· τροφη γαρ και αναπαυλα
τινων ανθρωπων τυγχανει. Συ δε μη παραδεξηι ακοην ματαιαν, μη των αλλοτριων
κα κων δοχειον γενηι. Ἀπεριττον σεαυτου την ψυχην παρα σκευαζε. Ὑποδεξαμενη
γαρ την δυσωδη των λογων ακαθαρσιαν, κηλιδας τηι ευχηι σου προσαξεις δια των
λογισμων, και αναιτιως μισησεις τους εντυγχανοντας. Καταβαφεισης γαρ σου της
ακοης υπο της των κακο λογουντων απανθρωπιας, αγεννως πασιν ενατενισεις·
καθαπερ ο οφθαλμος, χρωματι ακρατεστερον προλη φθεις, αδιακριτον εχει περι τα
ορωμενα την φαντα σιαν. ∆ει ουν φυλαττεσθαι την γλωτταν και την ακοην, προς το
μητε λεγειν τι τοιουτον, μητε ακουειν εμπαθως. Γεγραπται γαρ, ως Μη ακοην
ματαιαν 28.1528 παραδεξασθαι· και, Τον καταλαλουντα λαθρα τωι πλησιον αυτου,
τουτον εξεδιωκον. Ἐν δε τωι Ψαλμωιδωι φησιν· Ὅπως αν μη λαλησηι το στομα μου τα
εργα των ανθρωπων. Ἡμεις δε και τα μη εργα λαλουμεν. ∆εον ουν μη πιστευειν τοις
λεγομε νοις, μητε μην κατακρινειν τους λεγοντας· αλλα κατα την θειαν Γραφην
ποιειν και λεγειν· Ἐγω δε ωσει κωφος ουκ ηκουον, και ωσει αλαλος ουκ ανοιγων το
στομα μου. Ου δει επι συμφοραι ανθρωπου επιχαιρειν, καν πανυ αμαρτωλος υπαρχηι.
 
 
 
 
 

15

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τινες μεν γαρ, θεασαμενοι μαστιζομενον η φυλακιζομενον, αμαθως την κοσμικην
εκεινην παροιμιαν εφασαν, την λεγουσαν, ως Ὁ στρωσας κακως ταλαιπωρησει εν τωι
δειπνωι Συ ουν, η καλως στρωσασα εαυτηι τα πραγματα, θαῤρεις αναπαυθηναι εν τωι
βιωι; Και τι ποιησομεν τον λεγοντα ως, Ἓν συναντημα τωι δικαιωι και τωι αμαρτωλωι;
Ἡ γαρ ενταυθα ημων διαγωγη μια εστι, καν διαφορον πολιτειαν εχωμεν. Ου δει
μισειν τους εχθρους. Και γαρ ο Κυριος τηι ιδιαι φωνηι τουτο ημιν προσεταξε. Φησι γαρ,
ως Μη μονον τους αγαπωντας αγαπατε· τουτο γαρ και οι αμαρτωλοι και οι τελωναι
ποιουσι. Το γαρ καλον ου δειται τεχνης και αγωνος προς θηραν· εαυτωι γαρ
εφελκεται τους αγαπωντας· το δε φαυλον της θειας διδασκαλιας χρηιζει προς
απαλειψιν, και κοπου πολλου. Ου γαρ ανετων και αμεριμνων εστιν η βασιλεια ου
ρανων, αλλα βιαστων. Ὥσπερ ουν ου δει τους εχθρους μισειν, ουτως ουδε τους
αμελεις και ραιθυμους φευγειν και μυκτη ριζειν. Τινες μεν ουν το γραφικον εκεινο
ρητον εαυτοις προσφερουσιν, ως Μετα οσιου οσιος εσηι, και μετα στρεβλου
συνδιαστρεψεις. ∆ια τουτο, φησιν, απο φευγομεν τους αμαρτωλους, προς το παρ'
αυτων μη διαστραφηναι. Ἀγνοιαι ψυχης οι τοιουτοι τα εναντια πραττουσι.
Προσταττει γαρ το Πνευμα το αγιον ου μετα των στρεβλων συνδιαστραφηναι, αλλα
της στρε βλης αυτους επανορθωσασθαι. Συνδιαστρεψεις γαρ, τουτεστι, συνελκυσεις
αυτον προς σεαυτον, εκ των αριστερων επι τα δεξια. Τρεις γνωμων ιδεαι κατα τον
των ανθρωπων βιον τυγχανουσιν· ων η μεν πρωτη εστι της ακροτα της κακιας, η δε
δευτερα μεσης τινος καταστασεως· ωσπερ γαρ προς τας αμφοτερας σκοπει των
οποτερων μετεχουσα· η δε τριτη, εις μεγεθος θεωριας αχθεισα, ου μονον εαυτην
συσφιγγει, αλλα γε και τας τελευταιας πειραται χειραγωγειν. Οι μεν ουν κακοι των
ανθρω πων, τοις χειροσι μιγνυμενοι, επει πλειω των δεινων ποιουνται την αυξησιν·
οι δε γε μεσοι αποφευγειν τους ακολαστους πειρωνται, αυτο τουτο δεδοικοτες, μη
παλιν υπ' αυτων καθελκυσθωσι· νηπιοι γαρ ετι των αρετων τυγχανουσιν· οι δε
τριτοι, ανδρειαν την γνωμην εχοντες και κραταιον το φρονημα, συνδι αγουσι τοις
φαυλοις και συνδιαιτωνται, σωσαι αυτους βουλομενοι. Και γουν υπο των εξωθεν
ονειδιζονται· 28.1529 και υπο των θεωρουντων δε αυτους συνδιαγοντας τοις
αμελεστεροις χλευαζονται· και γαρ αυτους ως ομοιους αυτων διαβαλλουσιν. Οι δε
ως επαινους τα παρα των ανθρωπων ακουοντες, αδεως το θειον εργον εκτελουσι.
Χαιρετε γαρ, φησι, και αγαλλιασθε, οταν παν ψευδος ειπωσι καθ' υμων οι ανθρωποι.
∆εσποτικη μεν ουν τουτων η πραξις· και γαρ ο Κυριος μετα τελωνων και
αμαρτωλων ησθιε· μαλλον δε φιλαδελ φος η τουτων γνωμη ηπερ φιλαυτος· Ὥσπερ
γαρ εμπρησμους οικιων ορωντες τους αμαρτανοντας, και των ιδιων
καταφρονησαντες, τα αλλοτρια και απ ολλυμενα σωζειν διισχυριζονται· και
περιφλεγομενοι εκ των καυστικων υβρεων, ανεχονται. Οι δε γε μεσοι εαν ιδωσι τον
αδελφον υπο της αμαρτιας φλεγομενον, αποφευγουσι, δεδοικοτες μη και εις αυτους
το πυρ διανεμηθηι. Οι δε γε τριτοι, χαλεπων γειτονων δικην επεχοντες, τους
καιομενους επι πλειον εξαπτουσιν, υλας αυτους προς απωλειαν, την οικειαν κακιαν
προσφεροντες. Ὥσπερ γαρ πισσηρωι διαλαβοντες πλοιωι, αντι υδατος κεδριαν
επιβαλλουσιν. Οι δε γε εναντιοι τουτοις, οι αγαθοι, τα οικεια κτηματα δευ τερα
εθεντο της εκεινων σωτηριας. Ταυτα της αλη θινης αγαπης τα τεκμηρια· ουτοι της
ειλικρινους αγαπης οι φυλακες. Ὥσπερ δε τα δεινα εν δι' ενος ηρτηται· τηι γαρ
φιλαργυριαι ακολουθει φθονος, δολος, επιορκια, θυμος, μνησικακια· ουτω τα
εναντια τουτων της αγαπης εχεται· πραΰτης δη λεγω και μακροθυμια, και
 
 
 
 
 

16

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανεξικακια, και το τελειον αγαθον, η ακτημο συνη. Ουκ ενδεχεται γαρ τινα ταυτης
της αρετης, λεγω δη της αγαπης, εφικεσθαι, ει μη εκ της ακτη μοσυνης· ου γαρ προς
ενα ανθρωπον ο Κυριος την αγαπην ενετειλατο, αλλα προς απαντας. Ουκουν ου
δεον εχοντας παριδειν τους χρηιζοντας. Ὑποκλεπτε ται γαρ το της αγαπης. Το μεν
γαρ πασιν εξα ρκειν αδυνατον ανθρωπωι· Θεου δε τουτο εργον. Τι ουν, φησιν, ο μη
εχων, περι ελεημοσυνης αγωνιζηι, και αυτη σοι προφασις του κτησασθαι γινε ται;
Κοσμικοις τουτο προστετακται. Ου γαρ τοσου τον προς το τραφηναι τον πενητα η
ελεημοσυνη ωρι σται, οσον δια την αγαπην. Ὁ γαρ τον πλουσιον διοι κων Θεος και
τον πενητα τρεφει. Περιττως ουν η ελεημοσυνη προσεταγη; Μη γενοιτο! αλλα αρχη
της αγαπης τοις μη ειδοσι γινεται. Ὥσπερ γαρ υπογραμ μος ην η της ακροβυστιας
περιτομη της καρδιας, ουτως η ελεημοσυνη της αγαπης διδασκαλος κατ εστη. Οις
ουν η αγαπη εκ χαριτος εδοθη περιττη η ελεημοσυνη. Ου διαβαλλουσα τον ελεον
ταυτα λεγω· αλλα της ακτημοσυνης το καθαρον δεικνυουσα. Μη γινε σθω ουν
κωλυσις το ελαττον του μειζονος. Ἐν ολιγωι το μικρον κατωρθωσας· παντα γαρ υφ'
εν δεδωκας· προς το μειζον λοιπον ανανευσον, την αγαπην. Σταυ ροφορος γαρ
τυγχανεις. Συ την ελευθεραν φωνην οφειλεις ειπειν, το, Ἰδου παντα αφηκαμεν, και
28.1532 ηκολουθησαμεν σοι. Συ την ευπαῤρησιαστον γλωτ ταν των αποστολων
μιμησασθαι κατηξιωθης. Φησι γαρ Πετρος και Ἰωαννης, ως Χρυσιον και αργυριον
ουχ υπαρχει μοι. ∆ιπλη μεν η γλωττα, αλλα μονο τροπος η πιστις. Και εν τοις
κοσμικοις δε μη απλως ουτως ελεη μοσυνη γινεσθω. Φησι γαρ, ως Ἔλαιον
αμαρτωλου μη λιπανατω την κεφαλην μου. Προσηκει ουν τον ελεουντα Ἀβραμιαιον
εχειν το φρονημα, και ως εκεινος το δικαιον δικαιως πραττειν. Φιλοξενων γαρ ο
δικαιος, μετα της εστιας και την γνωμην παρεθη κεν. Ἔστη γαρ, φησιν, υπηρετων,
μη βουληθεις τους οικετας συμμεριστας του κερδους γενεσθαι. Ἀληθως οι τοιουτοι
μισθον της ελεημοσυνης εξουσι, καν εν τωι δευτερωι ταγματι τυγχανωσιν. Ὁ γαρ
Κυριος, δημιουργησας την οικουμενην, διπλην εν αυτηι των οικητορων εθετο την
ταξιν. Τοις μεν γαρ σεμνως βιουσι δια την παιδοποιιαν τον γαμον προσ εταξε· τοις δε
δια καθαροτητα βιου την αγνειαν προσ εταξεν, ισαγγελους αυτους ποιων· και τοις
μεν νο μους και εκδικησεις και διδασκαλιας παρεδωκε· τουτοις δε φησιν· Ἐμοι
εκδικησις, εγω ανταπο δωσω, λεγει Κυριος. Ἐκει φησιν· Ἐργασηι την γην· και ωδε μη
μεριμνησαι της αυριον κελευει. Ἐκεινοις νομον εδωκεν· ημιν δε δια χαριτος αυτοψει
τας εντολας εγνωρισεν. Σταυρος ημιν εστι το τροπαιον της νικης. Το γαρ επαγγελμα
ημων ουδεν αλλο εστιν η αποταγη βιου, μελετη θανατου. Ὥσπερ ουν οι νεκροι ουκ
ενεργουσι τωι σωματι, ουτω και ημεις. Ὅσα γαρ ην δι' αυτου επιτελεσαι,
πεποιηκαμεν οτε ημεν νηπιοι. Φησι γαρ ο Ἀποστολος, ως Ἐμοι κοσμος εσταυρωται,
καγω τωι κοσμωι. Τηι ψυχηι ζωμεν· αυτηι τας αρετας επιδειξωμεν· κατα διανοιαν
ελεησωμεν· Μα καριοι γαρ οι ελεημονες τηι ψυχηι. Ὥσπερ γαρ εκει λεγει, οτι ο
επιθυμησας καλλους, και διχα της πρα ξεως, αμαρτυρον την αμαρτιαν ειργασατο·
ουτως ενταυθα η ελεημοσυνη ειρηται, της γνωμης την πρα ξιν τελουσης, καν το
αργυριον απεστι, τηι μειζονι αξιαι τετιμημεθα. Ὥσπερ γαρ οι κατα τον κοσμον
δεσποται δια φορους οικετων υπηρεσιας κεκτηνται· και τους μεν εν τοις χωριοις
εκπεμπουσι, προς το τας γαιας εργα ζεσθαι, και την του γενους διαδοχην φυλαττειν·
τους δε, εαν επιεικεις και περικαλλεις εξ αυτων γενομενους θεασωνται, εν τοις
ιδιοις οικοις μεθιστωσι προς την εαυτων υπηρεσιαν· ουτως και ο Κυριος τους μεν
τον σεμνον γαμον ελομενους, εν τωι του κοσμου χω ριωι εθετο· τους δε τουτων
 
 
 
 
 

17

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βελτιονας, οσοι μαλιστα δεξιας τετυχηκασι προαιρεσεως, εαυτωι παρεστησεν εις
λειτουργιαν. Ουτοι παντων των γηΐνων πραγμα των τυγχανουσιν αλλοτριοι· της
γαρ ∆εσποτικης τρα πεζης ηξιωνται. Ου μεριμνωσι περι αμφιασεως· Χριστον γαρ
ενδεδυνται. 28.1533 Των ουν αμφοτερων ταγματων εις εστι δεσπο της ο Κυριος.
Ὥσπερ γαρ εκ του αυτου σιτου εστι και το αχυρον και το σπερμα, ουτως εκ του αυτου
Θεου εισι και οι κατα τον κοσμον σεμνως βιουντες, και οι τον μονηρη επανηιρημενοι
βιον. Και γουν των αμφοτερων χρεια εστι· των μεν φυλλων προς χρειαν και
φυλακην του σπερματος, του δε καρπου αναγ καια η κτησις· γενεσις γαρ του παντος
τυγχανει. Ὥσπερ γαρ ουκ εγχωρει κατα ταυτο και βοτανην ειναι και σπερμα, ουτως
αδυνατον, της κοσμικης δο ξης ημιν περικειμενης, καρπον ουρανιον ποιησαι. Των δε
φυλλων αποῤρυεντων, και της καλαμης ξη ρανθεισης, επιτηδειος ο σταχυς προς
θερισμον εστι. Και ημεις ουν, αποβαλουσαι την εκ γης φαντασιαν αντι των φυλλων,
και ξηρανασαι εαυτων το σωμα ως την καλαμην, υψωσασαι δε εαυτων τον
λογισμον, δυ νησομεθα σπερμα σωτηριας γεννησαι. Ἐπικινδυνον τον μη δια
πρακτικου βιου αχθεν τα, διδασκειν επιχειρειν. Ὥσπερ γαρ αν, ει τις οικιαν εχων
σαθραν, ξενους υποδεξαμενος, βλαψει τηι πτωσει του οικηματος· ουτω και ουτοι, μη
προτερον εαυτους ασφαλως οικοδομησαντες, και τους προσελθοντας συν αυτοις
απωλεσαν. Τοις μεν γαρ λογοις προεκαλεσαντο εις σωτηριαν, τηι δε του τροπου
κακιαι, τους συλλεγεντας μαλλον ηδικησαν. Ἡ μεν γαρ ψιλη των λογων εκθεσις
εοικε γραφαις δια χρωματων ευαπο πτωτων συνιστασαις, αστινας σμικροτατος
χρονος διελυσεν ανεμων ριπαις και υετων σταγοσι· την δε εμπρακτον διδασκαλιαν
ουδ' ο πας αιων διαλυσαι δυ νηθειη. Τα γαρ στερεα της ψυχης εκκολαπτων ο λογος,
αιωνιον αγαλμα Χριστου τοις πιστοις δω ρειται. ∆εον ουν και ημας μη επιπολαιον
της ψυχης ποιεισθαι την θεραπειαν, αλλ' ολην αυτην δι' ολου κοσμειν, μαλιστα του
βαθους μη αμελουσας. Τριχων εποιησαμεθα την αφαιρεσιν· συναφελωμεν και τους
εν τηι κεφαληι σκωληκας· μονασαντες γαρ ουτοι, επι πλειον ημας οδυνησουσι. Το μεν
γαρ τριχωμα ημων ην ο κατα τον βιον κοσμος, τιμαι, δοξαι, χρηματων κτησις,
λαμπραι εσθητος στολαι, λουτρων χρησεις, βρωματων απολαυσεις. Ταυτα εδοξαμεν
αποβαλλειν· αλλα τους ψυχοφθορους σκωληκας μαλλον εξωσωμεν. Τινες δε εισιν
ουτοι; καταλαλια, επιορκια, φιλαργυ ρια. Ἡ ουν κεφαλη ημων εστιν η ψυχη· και εως
μεν εν ταις υλαις των κοσμικων πραγματων εσκε ποντο τα θηρια, εδοκουν
λανθανειν· νυν δε, γυμνω θεντα, πασιν εστιν εκδηλα· δια τουτο εν παρθενωι η εν
μοναχωι προφανη τυγχανει και τα ευτελεστερα αμαρτηματα· ωσπερ γαρ εν καθαρωι
οικηματι κατα φανες πασι γινεται το οφθεν θηριον, καν βραχυτατον τυγχανηι· εν δε
τοις κοσμικοις ωσπερ εν ακαθαρτοις σπηλαιοις εμφωλευοντα τα μεγιστα των
ιοβολων λαν θανει, υπο της συνεχους υλης καλυπτομενα. ∆εον ουν εφ' ημων
καθαιρειν τον οικον διηνεκως, και περιβλε πεσθαι μη τι των ψυχοφθορων ζωυφιων
παρεισδυηι εν τοις της ψυχης ταμειοις· και θυμιαιν δε τους το 28.1536 πους τωι θειωι
θυμιαματι της προσευχης. Ὥσπερ γαρ τα ιοβολα ζωα τα δριμυτερα των φαρμακων
απελαυ νει, ουτω λογισμον ρυπαρον ευχη μετα νηστειας εκδιωκει. Ἓν δε των
ψυχοφθορων εστι θηριων και το υποσυρηναι παρα των λεγοντων ειναι ειμαρμενην,
ηνπερ και γενεσιν καλουσι. Κεντρον δε εστι και τουτο του διαβολου δεινοτατον. Και
ταις μεν σπουδαιαις ψυχαις πολλακις κατα νουν μονον φαντασιαν λοιμι κην
κινησαν, αφιπταται· των δε αμελεστερων και δεσποζει. Ουδεις γαρ των κατ' αρετην
βιουντων εμπι στευει η παραδεχεται το φρενοβλαβες και ματαιον τουτο φρονημα·
 
 
 
 
 

18

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεον γαρ αρχην παντων τιθεται των γενομε νων και γινομενων αγαθων· και
δευτεραν την οικειαν γνωμην ηγεμονα και κριτην καθιστησιν αρετης τε και κακιας.
Ὅσοι δε εξ αβουλιας τα εκ ραιθυμιας πεπον θασιν, ευθυς εκεινωι τωι δαιμονιωι
προσερχονται. Ὥσπερ γαρ παιδες λειποτακτουντες και μη φεροντες την των γονεων
προς ωφελειαν παιδευσιν, αποφοι τωντες, τους ερημους καταλαμβανουσι τοπους,
και αγριοις και μαρμαρωδεσι συναπτονται δαιμοσιν· αιδουμενοι γαρ την γνωμην
την αιτιαν τιθεναι των παρ' αυτοις πραττομενων, συκοφαντουσι τα μη παροντα. Ἔτι
γε μην και του θειου εαυτους απωσαμενοι, εκ της γενεσεως αυτοις φασκουσι τα καθ'
ηδονην προσ γινεσθαι. Πορνευοντες γαρ και κλεπτοντες, φιλαρ γυριαν τε νοσουντες
και δολοφροσυνην, αιδουμενοι τας σφων αυτων πραξεις, εξεκλιναν απο της
αληθειας. Το γαρ τελος αυτων του σκοπου η ολεθροφορος αυτοις εστιν απογνωσις.
Ἀναγκη γαρ εκ τουτων των λογισμων αναιρεισθαι παρ' αυτων τον Θεον, και προσετι
την κρισιν. Φησι γαρ, ως Ει τουτο μοι κεκριται, πορ νευειν η πλεονεκτειν, περιττη η
κρισις. Ἡ μεν γαρ δικαια τιμωρια εκουσιων εστι πταισματων· η δε ως εκ τινος αρχης
ακουσια πραξις αναιτιον ποιειται τον δρασαντα· και εκ τουτου αναιρειται μεν η
κρισις. Πως δε και το θειον παρ' αυτοις εκβαλλεται, ακουστεον. Φησουσι γαρ αυτο η
πρωτον, η δευτερον, η αει συνον τηι αυτων ματαιοτητι. Ει μεν ουν πρω τευειν ειπωσι
τον Θεον, αναγκηι ακολουθησει παντα δι' αυτου γεγενησθαι· και γαρ αυτος εν πασιν·
ουκ ουν αυτος της ειμαρμενης κυριος. Ει δε πλεο νεκτης, η πορνοκοπος εκ της
γενεσεως, αναγκαιον δια μεσου της γενεσεως τον Θεον αιτιον της κακιας υπαρχειν·
οπερ ατοπον. Ει δε δευτερον αυτο παλιν φησουσιν, εικος αυτο υποδουλον γενεσθαι
τωι πρωτωι· και οπερ βουλεται το ηγουμενον, τουτωι αναγκαιως ακολουθησει το
επομενον· και παλιν των κακων παρ' αυτοις αιτιος ο Θεος· οπερ αθεμιτον. Ει δε και
συναΐδιον αυτο εθελουσιν ειναι, παντως μαχην προς εαυτα κινησουσιν εναντιας
εχοντα φυσεις. Ἐκ τουτων ουν των λογισμων, ως εν κεφαλαιωι ανηιρηται αυτων η
ματαια υπονοια. Περι τουτων ειρηκεν η Γραφη, ως φησιν· Ειπεν αφρων εν καρδιαι
αυτου· Ουκ 28.1537 εστι Θεος· και, Εις το υψος ελαλησαν ανομιαν. Και
προφασιζονται δε εαυτοις προφασεις εν αμαρτιαις. Ἀκρωτηριαζουσι γαρ τας Γραφας,
τυ φλωττοντες, εξ αυτων την κακοφροσυνην αυτων πλη ροφορειν βουλομενοι. Και
πρωτον μεν εκ του Ευαγ γελιου τον εαυτων ιον εξεμειν πειρωμενοι, εκβιαζον ται·
φησι γαρ, ως Του δε Χριστου η γενεσις ουτως ην. Την γεννησιν γαρ αυτου γενεσιν η
θεια Γραφη ωνομασεν. Ἔτι γε μην και το προς ανθρωπους αυτον οικονομικως
γενεσθαι ακολουθως γενεσις ωνομασται. Ει δε και περι του αστερος τι
ψευδολογουσι, κακει παλιν την ενδοξον αυτου παρουσιαν μανθανετωσαν. Εις ημιν
αστηρ φωτεινοτατος κηρυξ γεγονε της αλη θειας· η δε εκεινων ματαια γνωμη
πολλους παρεισ φερει εις θηραν ανθρωπινης γενεσεως. Και εκ τουτου δεδεικται, ως
πανταχου εαυτηι αντικειται η κακια. Και τον Ἡσαΐαν δε εις μαρτυριαν της εαυτων
ανοιας καλουσι. Φασκουσι γαρ αυτον ειρηκεναι το· Κυριος ο ποιων ειρηνην, και
κτιζων κακα. Ἡ μεν ουν ειρηνη παρα πασιν ωμολογηται ως Θεου εργον τυγχανουσα·
η δε κακια παρ' αυτοις μεν αλη θως πολιτευεται, κακια της ψυχης υπαρχουσα· παρα
δε ημιν η εκ του Θεου γενηθεισα κακια ωφελιμωτατη εστι. Προς γαρ σωτηριαν
ψυχης και παιδειαν σωμα των γινονται λιμοι και ανομβριαι, νοσοι τε και πενιαι, και
αλλαι τινες περιστασεις. Τα γαρ σωτηρια φαρμακα, α εκεινοι κακιαν ψυχης και κακα
ουκ αληθως υπενοη σαν, ταυτα προς επιστροφην ημιν παρα του κρειττονος
προσφερεται· Τις γαρ εστιν υιος ον ου παιδευει ο πατηρ; Ἔτι δε και το, Ουκ εν
 
 
 
 
 

19

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωπωι αι οδοι αυ του, παλιν ομοιως προσφερουσιν εις την ιδιαν κατα στροφην·
οδους γαρ μη εχοντες, εξιχνιασαι βουλονται. Ὁδον ουκ εχει πλεονεξια,
γαστριμαργια, πορνεια· ανυποστατα γαρ ταυτα, καθ' εαυτα μη οντα. Ταυτα γαρ
εκεινοι οδους ειωθεσαν λεγειν. Ὁδους δε ημιν η Γραφη λεγει τας κοινας πασι, την τε
ζωην και τον θανατον. Ἀληθως γαρ πορειαι εισι της τε ενταυθα εισαγωγης και της
εκ των αισθητων τουτων μετ αναστασεως. Παντα ουν ποιουσιν οι κακοδαιμονες,
ωστε του αυτεξουσιου εαυτους απωσασθαι· και ταυτην σπουδην τιθενται του
αντικαταλλαξαι της ελευθεριας την δου λειαν. Και γαρ τουτο της κακιας εργον, το
παντοτε τοις χειροσιν εαυτην συγκαθελκειν· εαυτων γαρ γι νονται μαρτυρες, ως τηι
κακιαι εαυτους πεπρακοτες. Και τουτο ουν του διαβολου το απατηλον τεχνασμα· τας
γαρ αμελεις ψυχας δια της κακοδοξιας κατω κεκυφεναι παρασκευαζει, μη συγχωρων
αυτας ανα νηψαι προς επιγνωσιν της αληθειας. Ὥσπερ γαρ ναυς εκτος πηδαλιων
πλεουσα αει χειμαζεται, ουτω τουτοις παντοτε ο κινδυνος επιπνει· ουδε γαρ προς
τον σωτηριον λιμενα ορμησαι δυνανται, τον κυβερ νωντα Κυριον καταλιποντες. Και
τας μεν εκδεδομε νας αυτωι ψυχας ουτως πλαναι. Πολλακις δε και τας 28.1540
σπουδαιας παρυφιζανει δια τουτων ο εχθρος, τον αγα θον αυτων δρομον εκκοψαι
βουλομενος. Κατ' εννοιαν γαρ εμβαλλει, ως και το ευ πραττειν παρα της κινη σεως
των αστρων γινεται. Τουτον δε τον λογισμον ο εναντιος προσαγει τοις εκ σοφιας
κοσμικης επι τον μονηρη βιον τραπεισι· φρονιμος γαρ εν τοις κακοις τυγχανων ο
διαβολος, προς τας φυσεις των ανθρωπων τας παγιδας υποτιθησι. Τοις μεν γαρ δια
της απογνω σεως ενδελεχει· τινας δε δια της κενοδοξιας καθελκει, και ετερους δια
της φιλοχρηματιας κατορυττει. Ὥσπερ γαρ θανατηφορος ιατρος προσαγει τοις αν
θρωποις τα δηλητηρια· και τον μεν εκ του ηπα τος αναιρει, προσαγων αυτωι το της
επιθυμιας τοξικον· αλλον δε καρδιοτρωτον ποιει, τον θυμον αυτου προς οργην
εξαπτων· τινων δε και την ηγε μονικην αμβλυνει δυναμιν, η αγνοιαι αυτους περι
βαλλων, η δια περιεργιας αυτους στρεβλων. Τινας ουν εκ ζητησεων ουκ ορθων
παρετρεψε. Περι γαρ Θεου και της αυτου ουσιας διαλαβειν θελη σαντες, εναυαγησαν.
Τον γαρ πρακτικον βιον ακο λουθως μη ηνιοχησαντες, προς θεωριαν ωρμησαν, και
ιλιγγιασαντες πεπτωκασι. Του γαρ πρωτου ως προς την ταξιν μη επιλαβομενοι, του
δευτερου ηστο χησαν. Ὥσπερ γαρ οι τωι αλφα στοιχειωι εντυγχα νοντες, πρωτον
αυτου το σχημα ορωσι, και δευτερον το ονομα διδασκονται, και ουτως τον αριθμον
μανθα νουσι, και το τελευταιον τους τονους παραλαμβανου σιν. Ει ουν επι του
πρωτου στοιχειου τοσαυτη χρεια τριβης και τεχνης, ποσωι μαλλον επι του
∆ημιουργου οφειλει πονος και χρονος προηγεισθαι εις την του αξιουμενου θεωριαν
της ανεκφραστου δοξης; αλλα μη τις γαυριατω προς καταληψιν των θειων εκ των
εξωθεν μαθηματων ορμωμενος. Φρεναπαται γαρ εαυ τον ο τοιουτος, υπο του
δαιμονος φανταζομενος. Φησι γαρ ο Ὑμνωιδος· Ἐκ του στοματος νηπιων και
θηλαζοντων κατηρτισω αινον. Και ο Κυριος δε εν τωι Ευαγγελιωι· Ἄφετε τα παιδια
ελθειν προς με· των γαρ τοιουτων εστιν η βασιλεια των ουρανων. Και αλλαχου
φησιν· Ἐαν μη γενησθε ως τα παιδια, ου μη εισελθητε εις την βασιλειαν των ου
ρανων. Ταυτα επαιδευθης δια τον κοσμον· μωρος γενου δια τον Θεον· εκκοψον τα
παλαια, ινα νεα φυ τευσηις· τους σαθρους θεμελιους καθελε, ινα την αδαμαντινον
του Κυριου βασιν επιθηις· ινα και συ ως Ἀποστολος επι την στερεαν πετραν
οικοδομηθηις. Ου δει ουν φιλονεικον ειναι· δια την πολυλο γιαν μη πολλα
ασχοληθηις. Και γαρ δια της ακαιρου φλυαριας δυναται βλαπτειν ο διαβολος. Πολλας
 
 
 
 
 

20

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ εχει παγιδας, και δεινος εστι θηρευτης· και τοις μεν βραχυτατοις στρουθιοις
μικρα τιθησι σκανδαλα· τοις δε μεγαλοις ορνεοις ισχυρους ευτρεπιζει τους βρο χους.
Βαρυς και θανατηφορος εστι βροχος το πι στευειν ειναι γενεσιν. Φευκταιος ο προς
τουτο λογι σμος. Ἀλλα πειθει σε δια πραγματων και προγνω σεων; Στοχαστικος ο
τροπος· αβεβαιος η γνωμη. 28.1541 Ουδε γαρ αναγκαιως ακολουθει τα παρ' αυτων
λεγο μενα· ωσπερ γαρ τοις ιδιωταις και τοις ναυτιλοις εκ της των νεφων ιδιοτητος
εστι τις αμυδρα γνωσις ανεμων η υετων· ουτω τουτοις εκ δαιμονων η σαθρα
προγνωσις. Και γουν τινα και αυτοι λεγουσι στοχα στικως, ως και οι εγγαστριμυθοι·
και τουτο δ' αν αυτων μαλλον διασκεδασαι δυνηθειη την φαυλην δια νοιαν· ει γαρ
εκ δαιμονων αι στοχαστικαι αυται ψευδολογιαι συνεστησαν, ματαια των
ψηφιζοντων η τεχνη. Ει δε επι πλειον ενδελεχει περι αυτων δικαιο λογουμενος ο
εχθρος, εκ τουτου αυτον ελεγξεις, εκ του αλλοτε αλλοις λογισμοις τηι ψυχηι
πολεμειν. Το γαρ αστατον αβεβαιον· το δε αβεβαιον απωλειας εγγυς. Ουδε γαρ τηι
πρωτηι αυτου κακιαι επαρκειται ο δια βολος· αλλα γε και αυτοματισμον υποβαλλει τηι
ψυχηι· και ανθος φυσεως τον ηγεμονα ημων νουν υπογρα φει· και οτι, διαλυομενου
του σωματος, συμφθειρεται και η ψυχη. Ταυτα δε ημιν παντα υποβαλλει προς το
αμελειαι την ψυχην διαφθειραι. Ἀλλα προσγινομε νων τουτων των σκιωδων
φαντασματων, μη ως αλη θεσιν αυτοις συνθωμεθα. Ταυτα γαρ αυτων την κα κιαν
δεικνυσιν, αλλοτε αλλως προσερχομενα, και ριπηι οφθαλμου αφιπταμενα. Και γουν
οιδα τινα Θεου δουλον κατ' αρετην βιουντα, οστις, καθεζομενος εν τωι κελλιωι,
επετηρει των λογισμων τας παρεισ αγωγας, και εμετρει ποιος πρωτος, και ποιος
δευτε ρος, και εκαστος αυτων ποσον χρονον κατειχε· και ει υστερησεν η προεφθασεν
της παρελθουσης ημερας· ουτως ακριβως ηπιστατο την τε του Θεου χαριν και την
οικειαν καρτεριαν τε και δυναμιν· ετι γε μην και την του εχθρου καθαιρεσιν. ∆εον
ουν ημας τουτους τους κανονας υποδεξα μενας φυλαττειν. Ει γαρ οι εμπορευομενοι
τας προσ καιρους πραγματειας καθ' εκαστην ημεραν ζυγοστα τουσι τα κερδη· και
ασμενως μεν τα πλειονα υποδε χονται, προς δε τας ζημιας απεχθανονται· πολυ
πλεον τουτων αγρυπνειν προσηκει τους τον αληθινον θη σαυρον εμπορευομενους·
και των μεν πλειονων αγα θων εφιεσθαι· ει δε και μικρα τις κλοπη του εχθρου
γενοιτο, βαρεως μεν φερειν δια το κρινεσθαι, αλλ' ου μην απογικωσκειν εαυτους,
και παντα ριπτειν δια το ακουσιον πταισμα. Ἔχεις τα ενενηκοντα εννεα προβατα,
ζητει και το απολωλος. Μη πτοηθηις δια το εν, μη αποφυγηις τον ∆εσποτην, και ο
αιμοβορος δια βολος πασαν σου την αγελην των πραξεων αιχμαλω τισας απολεσει.
Μη ουν λειποτακτησηις δια το εν· αγαθος γαρ εστιν ο ∆εσποτης· φησι γαρ δια του
Ψαλμωιδου, ως Ἐαν πεσηι, ου καταῤραχθησεται· οτι υποστηριζει Κυριος χειρα αυτου.
Ὅσα γαρ εαν πραξωμεν η κερδανωμεν ενταυθα, μικρα ηγησωμεθα προς τον
μελλοντα αιωνιον πλου τον. Ἐν γαρ τηι γηι ταυτηι ως εν δευτεραι μητρυαι κοιλιαι
τυγχανομεν. Ὥσπερ γαρ εν εκεινοις τοις μυχοις ου τοιαυτην ζωην ειχομεν· ουτε γαρ
των τοιουτων στερεμνιων τροφων απελαυομεν εν εκεινοις 28.1544 τοις χωριοις ως
νυν· ουτε μην ουτως ενεργειν ηδυνα μεθα ως ενταυθα· και γαρ του ηλιακου φωτος
και πασης αυγης εκτος υπηρχομεν· ωσπερ ουν εν εκει νοις τοις ταμιειοις ουσαι,
πολλων των ενταυθα ελει πομεθα· ουτως και εν τωι νυν κοσμωι πλεονεκτου μεθα
προς την των ουρανων βασιλειαν. Ἐλαβομεν πειραν των ενταυθα τροφων, των
θειων ορεχθωμεν. Ἀπελαυσαμεν του ενταυθα φωτος, τον ηλιον της δι καιοσυνης
ποθησωμεν. Την ανω Ἱερουσαλημ ηγησω μεθα εαυτων πολιν τε και μητερα· πατερα
 
 
 
 
 

21

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε τον Θεον καλεσωμεν εαυτων. Ζησωμεν ενταυθα σωφρο νως, ινα της αιωνιου
ζωης τυχωμεν. Ὥσπερ γαρ τα εν μητραι βρεφη, τελειωθεντα εξ ελαττονος τροφης τε
και ζωης, δια τουτου και προς την μειζονα φερονται σωτηριαν· ουτως και οι δικαιοι
εκ της του κοσμου διαγωγης προς την ανω πορειαν αναχωρουσι κατα το
γεγραμμενον· Ἐκ δυναμεως εις δυναμιν. Οι γε αμαρτωλοι, ωσπερ τα κατα γαστρος
εμβρυα εν τηι μητραι τελευτησαντα, εκ σκο τους σκοτει παραδιδονται. Και γαρ εν τηι
γηι νε κρουνται τωι πληθει των αμαρτηματων κεκαλυμμε νοι· και απαχθεντες δε του
βιου, εις ζοφωδεις και ταρταρωδεις τοπους καταφερονται. Τριτον τωι βιωι τικτομεθα·
ων η μεν πρωτη εστιν η εκ των μητρυων κολπων προοδος, οπηνικα εις γην
απαγωμεθα εκ γης· αι δε λοιπαι δυο εκ γης ημας εις ουρανους αν αγουσιν· ων η μεν
μια εστιν εκ χαριτος, η δια του θειου λουτρου ημιν προσερχομενη· και γαρ ταυτην
αληθως παλιγγενεσιαν καλουμεν· η δε τριτη εκ της μετανοιας ημιν και των αγαθων
πονων προσγινεται. Ἐν ταυτηι νυν ημεις εστηκαμεν. Ὀφειλομεν νυν, τωι αληθινωι
νυμφιωι προσελ θουσαι, ευπρεπεστερον κοσμηθηναι. Γινεσθω ημιν οικοδομη η θεα
του κοσμικου γαμου. Ει γαρ εκειναι, προς τον ευαλωτον συναπτομεναι ανδρα,
τοσαυτην τιθενται σπουδην λουτρων τε και μυραλοιφιων, και ποικιλης κοσμησεως
(εκ γαρ τουτων δοκουσιν εαυτας ερασμιους μαλλον παρασκευαζειν), και ει τοσαυτη
τοις κατα το σωμα πολιτευομενοις φαντασια εντε τεκται· ποσωι μαλλον δεον ημας
επαναβηναι εκεινας τηι γνωμηι, τωι ουρανιωι νυμφιωι μνηστευθεισας, και
απολουσασθαι μεν των αμαρτιων τον ρυπον τηι επι πονωι ασκησει, αντικαταλλαξαι
δε των σωματικων ενδυματων τα πνευματικα. Ἐκειναι το σωμα τοις κοσμικοις και
γηΐνοις ανθεσι κοσμουσιν· ημεις την ψυχην ταις αρεταις φαιδρυνωμεν· και αντι μεν
λιθων πολυτελων τηι κεφαληι περιθωμεν τον τριπλοκον στε φανον, πιστιν, ελπιδα
και αγαπην· τωι δε τραχηλωι την τιμιαν κοσμησιν περιθωμεν, την ταπεινο φροσυνην·
αντι δε ζωνης την σωφροσυνην περιζω σωμεθα· λαμπρα δε ημιν περιβολη η
ακτημοσυνη γινεσθω· προσαγεσθω δε τωι δειπνωι τα μη φθειρομενα οψα, ευχαι τε και
ψαλμοι. Ἀλλ' ως ο Ἀποστολος φησι, μη μονον την γλωτταν κινει· αλλα γε και
28.1545 τωι πνευματι νοει τα λεγομενα. Πολλακις γαρ το μεν στομα φθεγγεται, η δε
καρδια περι λογισμους ασχο λειται. Προσεχειν δε δει, μη, τοις θειοις γαμοις προσ
ελθουσαι, πενιαν λαμπαδων, τουτεστιν αρετων, νοση σωμεν. Μισησει γαρ ημας ο
μνηστηρ, και ουδ' ολως προσδεξεται, εαν μη τας υποσχεσεις λαβηι. Τινες δε εισιν
αυται; του μεν σωματος ηττω φροντιζειν, επι πλειω δε την ψυχην αρδευειν· αυται
γαρ εισιν αι προς αυτον συνθηκαι. Ὥσπερ δε ουκ εγχωρει δυο καδους κατα το αυτο
αναγειν πεπληρωμενους υδατος· δια γαρ του στρεφομενου αξωνος, ο μεν εις κουφος
καταγεται, ο δε ετερος μεστος αναγεται· ουτως και εφ' ημων εστιν· οταν γαρ την
πασαν κηδεμονιαν τηι ψυχηι προσοισωμεν, πληρωθεισα των καλων αναγεται, των
μεταρσιων εφιεμενη. Το δε σωμα ημων, δια της ασκησεως κουφον γενομενον, ου
βριθει την ηγεμο νουσαν δυναμιν. Και τουτου μαρτυς ο Ἀποστολος, φησι γαρ· Ὅσον
ο εξωθεν ημων ανθρωπος φθει ρεται, τοσουτον ο ενδον ανακαινουται. Ἐν μονηι
κοινοβιου τυγχανεις; μη μεταλλαξηις τον τοπον· βλαβησηι γαρ μεγαλως. Ὥσπερ γαρ
ορνις, εξανισταμενη των ωων, ουρια ταυτα και αγονα παρα σκευαζει· ουτως
παρθενος η μοναχος ψυχρουται και νεκρουται της πιστεως, τοπον εκ τοπου μετα
βαινων Μη σε δελεασηι η των κατα τον κοσμον πλου σιων τρυφη, ως τι χρησιμον
εχουσα. Ἡδονης ενεκεν την οψαρτυτικην τιμωσι τεχνην· νηστειαι και αυτος δια των
ευτελων την εκεινων ευποριαν των τροφων υπερβαλλου. Φησι γαρ, ως Ψυχη, εν
 
 
 
 
 

22

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλησμονηι ουσα, κηριοις εμπαιζει. Μη κορεσθηις αρτου, και ουκ επιθυμησεις οινου.
Τρια εστι του εχθρου τα πρωτα κεφαλαια, εξ ων πασα κακια καταγεται· επιθυμια,
ηδονη, λυπη. Ἓν εξ ενος ταυτα ηρτηται, και εν ενι ακολουθει· και ηδονης μεν
κρατησαι δυνατον μετριως, επιθυμιας δε αδυνατον. Το μεν γαρ της ηδονης δια του
σωματος τελειται· το δε απο ψυχης αρχεται· η δε λυπη εκ των αμφοτερων
κατασκευαζεται. Μη συγχωρησηις ουν την επιθυμιαν ενεργησαι, και τα λοιπα
αποσκεδα σεις. Ει δε συγχωρησηις προκυψαι το πρωτον, διανε μηθεν προς το
δευτερον, κυκλικην ανταποδοσιν ποιη σονται προς εαυτα, και ουδαμως συγχωρησει
τηι ψυχηι ανασφηλαι. Γεγραπται γαρ, ως Μη δος υδατι διεξοδον. Ου πασι παντα
συμφερει· εκαστος δε τωι ιδιωι νοι πληροφορεισθω. Ὅτι πολλοις εν κοινοβιωι συμφε
ρει, και αλλοις κατ' ιδιαν αναχωρειν ωφελιμον τυγ χανει. Ὥσπερ γαρ των φυτων τα
μεν εν τοις δι υγροις τοποις τυγχανοντα ευθαλεστερα γινονται, τα δε εν τοις
ξηροτεροις μονιμωτερα· ουτω και των αν θρωπων οι μεν εν τοις υψηλοτεροις τοποις
ευ πρατ τουσιν, οι δε εν τοις ταπεινοτεροις διασωζονται. 28.1548 Πολλοι ουν εν
πολει, τα της ερημου φανταζομενοι, εσωθησαν και πολλοι, εν ορει οντες, τα των
δημο των πραττοντες, απωλοντο. ∆υνατον μετα πολλων οντα μοναζειν τηι γνωμηι,
και μονον οντα μετα οχλων τηι διανοιαι συνδιαγειν Πολλα του διαβολου τα κεντρα.
∆ια πενιας ου μετεκινησε ψυχην; πλουτον προσαγει εις δελεαρ. ∆ι' υβρεων και
ονειδισμων ουκ ισχυσεν, επαινους και δοξαν προβαλλεται. ∆ια της υγειας ηττηθη;
νοσο ποιει το σωμα. Ταις γαρ ηδοναις μη δυνηθεις απα τησαι, δια των ακουσιων
πονων την παρατροπην της ψυχης πειραται ποιησαι απροαιρετον και αβουλητον.
Νοσους γαρ τινας και βαρυτατας εξ αιτησεως προσ αγει, προς το δια τουτων
ολιγωρησαντας επιθολωσαι αυτων την προς Θεον αγαπην. Ἀλλ' ει και κατα τεμνεται
το σωμα, και πυρετοις σφοδροτατοις κατα φλεγεται, ετι μην και διψει ανιατωι και
ασχετωι κατα θλιβεται· ει μεν αμαρτωλος ων ταυτα υφιστασαι, υπομνησθητι της
μελλουσης κολασεως, και του αιω νιου πυρος και των δικαστικων τιμωριων, και
ουκ ολιγωρησεις προς τα παροντα. Χαιρου, οτι επεσκο πησε σε ο Κυριος, και το
ευφημον δε εκεινο ρητον επι της γλωσσης εχε, ως Παιδευων επαιδευσε με ο Κυριος·
τωι δε θανατωι της αμαρτιας ου παρ εδωκε με. Σιδηρος ετυγχανες, αλλα δια του πυρος
τον ιον αποβαλληι. Ει δε και δικαιος ων αῤρωστεις, απο των μεγαλων επι τα μειζω
προκοπτεις. Χρυσος ει, αλλα δια του πυρος δοκιμωτερος γινηι. Ἐδοθη σοι αγ γελος
Σαταν τηι σαρκι, αγαλλιω, βλεπε τινι ομοιος γεγονας της γαρ Παυλου δωρεας
ηξιωθης. ∆ια του πυρετου δοκιμαζηι· δια ριγους παιδευηι· αλλα φησιν η Γραφη·
∆ιηλθομεν δια πυρος και υδατος. Λοι πον το αναψυκτηριον ητοιμασται. Ἔτυχες του
πρω του, προσδοκα το δευτερον. Πραττων [πασχων] βοα τα του αγιου ∆αβιδ ρηματα·
φησι γαρ, ως Πενης και πτωχος και αλγων ειμι εγω. Τελειος γενησηι δια της τριαδος.
Και γαρ φησιν· Ἐν θλιψει επλα τυνας με. Ἐν τουτοις μαλιστα τοις γυμνασιοις τας
ψυχας ασκηθωμεν· επ' οφθαλμοις γαρ ορωμεν τον αντιπαλον. Μη λυπηθωμεν, ως
δια την ασθενειαν και την πληγην του σωματος μη δυναμενοι εις ευχην στηναι, η
ψαλλειν μετα φωνης· παντα ημιν ταυτα ηνυτο προς καθαιρεσιν επιθυμιων. Και γαρ
νηστεια και χαμευνια δια τας αισχιστους ημιν ηδονας νενομοθετηνται. Ει ουν η
νοσος ταυτας ημβλυνε, περιττος ο πονος. Τι δε λεγω περιττος; ωσπερ γαρ μειζονι
τινι και ισχυ ροτερωι φαρμακωι τηι νοσωι τα ολεθροφορα συμπτω ματα κεκοιμηνται.
Και αυτη εστιν η μεγαλη ασκη σις, το εν ταις νοσοις εγκαρτερειν, και ευχαριστηριους
υμνους αναπεμπειν τωι κρειττονι. Ἀφαιρουμεθα οφθαλμων; μη βαρεως ενεγκωμεν·
 
 
 
 
 

23

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα γαρ της απλη στιας οργανα απεβαλομεν, αλλα τοις ενδον οφθαλμοις την δοξαν
Κυριου κατοπτριζομεθα. Ἐκωφευσαμεν; 28.1549 ευχαριστησωμεν την ματαιαν
ακοην τελεον αποβαλον τες. Τας χειρας πεπονθαμεν; αλλα τας ενδον εχομεν
ευτρεπισθεισας προς τον κατα του εχθρου πολεμον. Ἀῤρωστια καθ' ολον το σωμα
κρατει; αλλ' η κατα τον εσω ανθρωπον υγεια μαλλον αυξει. Ἐν κοινοβιωι ουσαι, την
υπακοην μαλλον της ασκησεως προκρινωμεν· η μεν γαρ υπεροψιαν δι δασκει, η δε
ταπεινοφροσυνην επαγγελλεται. Ἔστι δε και εκ του εχθρου επιτεταμενη ασκησις.
Και γαρ οι αυτου μαθηται τουτο ποιουσι. Πως ουν διακρινω μεν την θειαν και
βασιλικην ασκησιν της τυραννικης και δαιμονιωδους; δηλον, ως απο της
συμμετριας. Ἅπας σοι ο χρονος εις κανων νηστειας υπαρχετω. Μη τεσσαρας η πεντε
νηστευσηις, και την αλλην πληθει τροφων καταλυσηις την δυναμιν. Τουτο ηδυ τωι
εχθρωι. Πανταχου η αμετρια φθοροποιος τυγχανει. Μη υφ' εν σου τα οπλα
αναλωσηις, και γυμνος ευρε θεις εν τωι πολεμωι ευαλωτος γενησηι. Τα οπλα ημων εστι
το σωμα· η δε ψυχη ο στρατιωτης· και των αμ φοτερων επιμελου προς τας χρειας.
Νεος ων και υγιης, νηστευσον. Ἥξει γαρ το γηρας μετα ασθε νειας. Ὡς δυνηι,
θησαυρισον τροφας, ινα, μη δυνα μενος, ευρηις. Νηστευε μετα λογου και ακριβειας.
Ὅρα μη ο εχθρος επεισελθηι τηι εμποριαι της νη στειας· και ταχα οιμαι περι τουτου τον
Σωτηρα ειρηκεναι το· Γινεσθε δοκιμοι τραπεζιται· τουτεστι, το βασιλικον χαραγμα
ακριβως γινωσκετε· εισι γαρ και παραχαραγματα· και η μεν του χρυσου φυσις η
αυτη, διαφερει δε τωι χαραγματι. Ὁ μεν χρυσος εστι νηστεια, εγκρατεια, ελεημοσυνη·
αλλα και Ἑλληνων παιδες την τυραννικην αυτων εικονα του τοις εντιθενται, και
αιρετικοι δε παντες δια τουτων σεμνυνονται. Ὁραιν δε δει τουτους, και αποφευγειν
ως παραχαρακτας. Βλεπε μη, αγυμναστως περιπε σων αυτοις, ζημιωθηις. ∆εχου ουν
μετα ασφαλειας τον του Χριστου σταυρον διεντετυπωμενον ταις αρεταις· τουτεστι,
πιστιν ορθην μετα σεμνων πραξεων. ∆ει ημας πασηι διακρισει κυβερναιν την ψυ χην,
και εν κοινοβιωι ουσας, μη τα εαυτων ζητειν, μητε μην οικειαι δουλευειν γνωμηι,
αλλα τηι κατα πιστιν μητρι πειθαρχειν. Ἐξοριαι εαυτας παρεδωκαμεν· τουτεστι των
κοσμικων ορων εξω εγενομεθα· ουκουν εκβεβλημεθα· μη τα αυτα ζητησωμεν. Ἐκει
δοξαν ειχομεν, ωδε ονειδισμον· εκει δαψιλειαν τροφων, ωδε και του αρτου ενδειαν.
Ἐν τωι κοσμωι οι πταιοντες, και μη βουλομενοι εις φυλακην βαλλονται· και ημεις δια
τας αμαρτιας ημων εαυτας φυλακισωμεν, ινα το εκουσιον της γνωμης την
μελλουσαν κολασιν απο σοβησηι. Νηστευεις; μη προφασισηι νοσον. Και γαρ οι μη
νηστευοντες τοις αυτοις περιεπεσον νοσημασιν. Ἤρξω του καλου; μη αναχαιτισηις,
του εχθρου σε εγκοπτοντος. Αυτος γαρ τηι υπομονηι σου καταργειται· 28.1552 και γαρ
οι πλειν αρχομενοι, πρωτον μεν δεξιου πνευ ματος τυγχανουσι απλωσαντες τα ιστια·
αυθις δε αυτοις εναντιος ανεμος απανται· αλλ' οι ναυτικοι δια το παρεμπεσον πνευμα
ουκ αποσκευαζουσι την ναυν· μικρον δε ησυχασαντες η και απομαχησαμενοι τηι
ζαληι, τον πλουν ποιουνται· ουτω και ημεις, εναντιου πνευματος προσπεσοντος, τον
σταυρον αντι ιστιου τανυσασαι, αδεως τον πλουν εκτελεσομεν. Ταυτα της σεμνης
και παναρετου Συγκλητι κης τα διδαγματα· και μαλλον πραξεις η ρηματα· και αλλα
δε πολλα και μεγαλα υπ' αυτης εγνωρισθη προς ωφελειαν των ακουσαντων τε και
θεασαμενων. Τοσουτον δε πληθος εξ αυτης αγαθων εβλαστησεν, οσον ανθρωπινη
γλωσσα απορησειεν αν εκφρασαι Ὁ δε μισοκαλος διαβολος, μη φερων την τοσαυτην
των καλων αφθονιαν, εξετηκετο, και εις εαυτον εδραματουργει, οπως αν δυνηθειη
επιθολωσαι την των χρηστων ανατολην. Και λοιπον εξαιτειται προς τον τελευταιον
 
 
 
 
 

24

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγωνα την γενναιοτατην παρ θενον· και τοσουτον αυτηι τηι εχθραι αμυνεται, ως μηδε
των εξωθεν μελων εναρξασθαι της πληγης· αλλα, των ενδοσθιων αψαμενος, βυθιον
αυτηι την αλ γηδονα απενεμεν· ως απαραμυθητον αυτην εκ της ανθρωπων
επικουριας γενεσθαι. Και πρωτον μεν το αναγκαιοτατον εν ζωηι πληττει μοριον, τον
πνευμονα, και δια νοσων ολεθρο φορων κατ' ολιγον εξαπτει την κακιαν. Ἐνεχωρει
μεν γαρ και εν ολιγωι δια της εξαιτησεως συντεμειν αυτης την τελευτην· αλλ' ωσπερ
αιμοβορος δημιος, δια πληγων πολλων και χρονου μακρου την οικειαν δεινοτητα
ενδεικνυται. Κατα μικρον γαρ αναλυων τον πνευμονα δια των αναγομενων
πτυσματων, του τον απεβαλλε. Παρησαν δε και πυρετοι αδιαλειπτοι, ρινης δικην
αποδαπανωντες το σωμα. Ὀγδοηκοστον ηγεν ετος, οτε ο διαβολος τα του Ἰωβ αθλα
εις ταυτην μετεφερεν· αυταις μεν γαρ και τοτε εκεχρητο ταις μαστιξιν· αλλ' επι του
παρ οντος συντεμνει τον χρονον, φορτικωτερας ποιουμε νος τας αλγηδονας.
Πεμπτον μεν και τριακοστον ετος ο μακαριος Ἰωβ εν τηι πληγηι πεποιηκεν· ενταυθα
δε ο εχθρος, ωσπερ απαρχας τινας τους των δεκαδων χρονους αποσυλησας, προς τας
πληγας συναπτει τωι ιερωι ταυτης σωματι. Τρια γαρ ημισυ ετη δια των ευκλεων
τουτων πονων τωι εχθρωι απεμαχησατο. Ἐπι μεν ουν του Ἰωβ εκ των εξω τας αρχας
των τραυμα των εποιειτο ο διαβολος· επι δε ταυτης εκ των εσω προσεισι ταις
τιμωριαις. Τωι γαρ ενδοσθιων αυτης μελων απτεσθαι, μειζονας αυτηι και
χαλεπωτερας τας αλγηδονας απενειμεν. Ουχ ουτως οιμαι τους γενναιοτατους
ενηθληκεναι μαρτυρας, ως την αοιδι μον Συγκλητικην. Ἐκεινους μεν γαρ εκ των
εξω προσηιει ο παλαμναιος. Καν τε γαρ ξιφος, καν τε πυρ αυτοις προσεφερεν,
ηπιωτερον υπηρχε των παροντων αυτηι πειρατηριων. Ἀντι μεν γαρ καμινου πεπυρω
μενης τα σπλαγχνα αυτης υπεκαιεν, εκ των εσω το πυρ κατ' ολιγον εξαπτων· και
ρινης δικην δια μα κρου χρονου απεδαπανα το σωμα. Και εστιν αληθως βαρυ τουτο
και απανθρωπον ειπειν. Και γαρ οι τας 28.1553 δικαστικας εμπεπιστευμενοι αρχας,
οπηνικα αν βου ληθωσι τοις αμαρτησασι βαρυτερας επιθειναι τιμω ριας, δια
βληχροτατου πυρος τουτους αναλισκουσιν· ουτως ουν και ο εχθρος εκ των ενδον,
ωσπερ υποσμυχομενον τον πυρετον κινων, απαυστον εν νυκτι και μεθ' ημεραν
εποιειτο την τιμωριαν. Και ταυτην δε την πληγην γενναιως υποφε ρουσα ου
συνεπιπτε τωι φρονηματι· αλλα παλιν η μακαρια κατα του εχθρου ηγωνιζετο. Και
γουν πα λιν ταις αγαθαις διδασκαλιαις τους υπ' αυτου τραυ ματιζομενους ιατο· και
γαρ ωσπερ εκ λεοντος αιμο βορου τας ψυχας απληγους ανεσπα. Ἐθεραπευε δε τους
τραυματιας τοις σωτηριοις του Κυριου φαρμα κοις. Τινας δε και ατρωτους
διεφυλαττεν· υποδεικνυ ουσα γαρ αυτοις του διαβολου τας δολερας παγιδας,
ελευθερους εποιειτο της αμαρτιας. Ἔλεγε δε η θαυμασια, ως μη δειν αμεριμναιν ποτε
τας Θεωι ανακειμενας ψυχας. Ταυταις γαρ μα λιστα αντικειται ο εχθρος. Και γαρ,
ησυχαζουσων αυτων, βρυχει, και ηττωμενος ανιαται· και μικρον αποχωρησας,
επιτηρει· καν βραχυ τι αφυπνωσωσιν, ουτως επεισερχεται· και δι' ων νομιζει τις
εχειν το αμεριμνον, δια τουτων αυτων υποσκελιζει· ωσπερ γαρ αδυνατον τους πανυ
φαυλους μη εχειν και σπιν θηρα καλου, ουτω το εναντιον τοις χρηστοις προσεστι.
Των γαρ μαχομενων μοιρα τις εν τοις αντικειμενοις μερεσι τυγχανει. Πολλακις γουν
ανθρωπος παντι αισχιστωι περιεστοιχισται, και πασηι ακολασιαι συμ πεφυρται· αλλ'
ομως ελεημων τυγχανει· και εν σπουδαιοις πολλακις εμπολιτευεται σωφροσυνη, νη
στεια, επιπονος ασκησις· εισι δε φειδωλοι και κατα λαλοι. ∆ει ουν των σμικρων μη
αμελειν, ως μη δυ ναμενων βλαπτειν. Και γαρ υδωρ λιθον τωι χρονωι διελυσε. Τα μεν
 
 
 
 
 

25

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουν μεγιστα των εν ανθρωποις κα λων εκ θειας χαριτος αυτοις προσγινεται· τα δε δο
κουντα σμικρα τυγχανειν δι' εαυτων αποσοβειν δεδι δαγμεθα. Ὁ ουν τωι μεγαλωι δια
της χαριτος απομα χησαμενος, του δε σμικρου καταφρονησας, μεγαλως βλαβησεται.
Ὁ γαρ Κυριος ημων, ωσπερ γνησιος Πατηρ, αρτιως των παιδιων αυτου ορμωντων
προς βαδισιν, ορεγει την χειρα· και κατα παν οτιουν των μεγαλων ημας κινδυνων
ρυομενος, εις τα μικρα συγ χωρει ημιν αφ' εαυτων κινεισθαι, καθαπερ ποσι· τουτοις
την γνωμην δεικνυς ελευθεραν. Ὁ γαρ προς τα μικρα ευαλωτος, πως αν τα μειζω
φυλαξαι δυνη θειη; Παλιν ορων αυτην διισχυριζομενην καθ' εαυ του ο μισοκαλος,
ηχθετο. Και ορων εαυτου την τυ ραννιδα καθαιρουμενην, ετερον τινα μηχαναται κα
κιας τροπον· και πληττει τα φωνητικα οργανα, προς το τον προφορικον εκκοψαι
λογον, δοκων δια τουτου λιμαγχονησαι των θειων λογων τας συνερχομενας. Ἀλλ' ει
και την ακοην της ωφελειας εστερησεν, εν τωι μειζονι το κερδος δεδωρηται· τηι γαρ
οψει τοις παθεσιν ενατενιζουσαι, μαλλον εκραταιουντο την γνωμην. Τα γαρ εκεινης
του σωματος τραυματα τας πεπληγμενας ψυχας ιατο· και ην ιδειν προφυλα 28.1556
κην και θεραπειαν των θεωμενων την της μακαριας μεγαλοψυχιαν τε και
καρτεριαν. Προφασιν μεν ουν αυτηι της πληγης ποιειται ταυτην ο εχθρος· μιαν γαρ
μυλην οδυνησας, σηπει παραυτα το ουλον· και εκπιπτει μεν το οστεον· η δε νομη
διατρεχει εις απασαν την γενυν, και γινεται φθορα των επικειμενων σωματων· και
εν τεσσαρα κοντα ημεραις τερηδονιζεται το οστεον· και μετα διμηναιον χρονον,
γινεται εκτρησις. Μελανθεντες ουν ησαν απαντες οι περιξ τοποι. Το δε οστεον και
αυτο φθαρεν, κατ' ολιγον εδαπανατο· σηψις δε και βαρυτα τη δυσωδια καθ' ολον το
σωμα εκρατει· ως τας υπουρ γουσας πλεον αυτης πασχειν. Και τον μεν πλειονα
χρονον εχωριζοντο, μη φερουσαι την απανθρωπον οσμην· οτε δε χρεια εκαλει,
θυμιαματων υπεκκαιου σαι πληθος προσηιεσαν, και αυθις υπεχωρουν δια το της
δυσωδιας απανθρωπον. Ἡ δε μακαρια προφανως εθεωρει τον αντιπαλον, και ουδ'
ολως συνεχωρει αυτηι ανθρωπινον προσαχθηναι βοηθημα· δεικνυουσα και εν τουτωι
την οικειαν ανδρειαν. Αι δε συνελθουσαι παρεκαλουν καν μυροις τους τοπους
υπαλειφειν δια την εαυτων ασθενειαν, και ουκ επειθετο. Ἡγειτο γαρ δια της
συμμαχιας των εκτος καθαιρεισθαι του εν δοξου αγωνος. Και δη τινα ιατρον αι
συνελθουσαι με ταστελλονται, ως, ει γε δυνηθειη, καν αυτος πεισαι θεραπειας
τυχειν. Ἡ δε παλιν ουκ ηνειχετο, λεγου σα· Τι με της αγαθης παλης ταυτης
εγκοπτετε; Τι ζητειτε το φαινομενον, αγνοουσαι το κρυπτομενον; Τι
πολυπραγμονειτε το γινομενον, τον ποιουντα μη θεωρουσαι; Και προς αυτην φησιν
ο παρων ιατρος· Ουχ ενεκεν θεραπειας τινος η παραμυθιας προσφερομεν φαρμακον,
αλλ' ινα το ηλλοτριωμενον και νεκρον μοριον κατα την συνηθειαν θαψωμεν, προς
το μη τους παροντας συνδιαφθαρηναι. Ὅπερ γαρ τοις τεθνεωσι προσαγουσι, τουτο
και ημεις νυν ποιουμεν· αλοην αμα σμυρνηι και μυρσινηι οινωι δευσας προστιθημι. Ἡ
δε, αποδεξαμενη την συμβουλιαν ηνειχετο, τας συνελθουσας μαλλον ελεησασα·
εκαθαιρετο γαρ εκ τουτου η αμετρια της δυσωδιας. Τις ουκ εφριξε την τηλικαυτην
πληγην θεασαμενος; Τις ουκ ωφεληθη την καρτεριαν της μακαριας θεασαμενος, και
εν ταυτηι την καταπτωσιν του εχθρου εννοησας; Ἐκει μεν γαρ εστησε την πληγην,
οθεν η σωτηριος και γλυκυτατη των λογων προΐει πηγη, και το υπερβαλλον αυτου
της δεινοτητος πασαν παρακλησιν απεσκεδασεν. Ὥσπερ γαρ θηριον αιμοβορον,
πασαν των συνερχομενων την σπουδην απεσοβησε, προς το σπαραξαι το προσπεσον
θηραμα· και θοινην ζητων, βορα γεγονε. Ἐδελεασθη γαρ ωσπερ δι' αγκιστρου τηι του
 
 
 
 
 

26

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωματος ασθενειαι· γυναικα ορων, κατεφρονει· ηγνοει γαρ αυτης το ανδρειον
φρονημα. Νοσουντα τα μελη κατεμανθανεν· ετυφλωττε γαρ, τον ισχυροτατον αυτης
λογισμον κατοπτευσαι μη δυναμενος. Μησι μεν ουν τρισι και προς τουτον τον
αγωνα ενηθλησε. ∆υναμει δε θειαι το ολον παρεκρατειτο σωμα. Τα γαρ συντελουντα
προς την διαμονην αυτου εμεμειωτο. Ἀτροφια μεν ουν παρην· 28.1557 πως γαρ
ηδυνατο σιτιων μεταλαβειν, τοσαυτης σηψεως και δυσωδιας κρατουσης;
Ἀποκεχωριστο δε απ' αυτης και ο υπνος υπο των αλγηδονων εκκοπτομενος. Ὅτε δε
αυτης το περας της νικης και του στεφανου εγγυς εγενετο, και οπτασιας εθεωρησε
και αγγελων επιστασιας, και παρθενων αγιων προτροπας προς την ανοδον, και
ελλαμψεις ανεκλαλητου φωτος, και παραδεισου χωρον· και μετα την θεαν τουτων,
ωσπερ εις εαυτην γενομενη, κατηγγειλε ταις παρουσαις, γενναιως τε φερειν, και μη
ολιγωρειν προς το παρον. Ειπε δε αυταις, και ως οτι Μετα τρεις ημερας
χωρισθησομαι του σωματος. Ου μονον δε τουτο, αλλα και την ωραν της αφιξεως
των ενταυθα εδηλωσε. Και συντελεσθεντος του χρονου, απηλθεν η μακαρια
Συγκλητικη προς τον Κυριον, επαθλον των αγωνων παρ' αυτου δεξαμενη την των
ουρανων βασιλειαν· εις δοξαν και επαινον του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου
τωι Πατρι αμα τωι παναγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Κυριε ο
Θεος των δυναμεων, ταις πρεσβειαις της πανυμνητου Θεοτοκου της εμης βεβαιας
ελπιδος, και ων Πατερων ποθωι και κοπωι τους βιους συνελεξαμην, αξιωσον με τον
αμαρτωλον ευρειν χαριν ενωπιον σου οις οιδας κριμασιν. Ἕως ωδε πεπληρωνται οι
εκ της αγιας παρα του μακαριου Ἀρσενιου του Πηγαδων εξεληλυθοτες λογοι, καθως
καθ' ειρμον κεινται απαντες. 28.1565 Ἀγαπητωι παπαι, και τωι υπ' αυτον κληρωι τοις
την Περσων οικουσι χωραν, Ἀθανασιος εν Κυριωι χαιρειν. Ἡ αγια θεοπνευστος
Γραφη τας των αρχαιοτερων ημιν διηγειται πραξεις, ποδηγουσα ημας εξ αυτων επι
τα χρησιμα των πρακτεων, βδελυττομενους παν ειδος πονηριας και δυσσεβειας. Ἐν
γουν τοις Βασιλειοις φησιν ηνομηκεναι τον Ἰσραηλ, και προσκυνειν τηι κτισει παρα
τον κτισαντα. Ἴστε δε οσον κακον, τον ∆ημιουργον καταλιποντας και την αυτωι
οφειλομενην δοξαν, προσαπτειν ειδωλοις και κτισμασι. Τουτο δρασαντων εκεινων,
αφιστησιν ο Θεος την αυτου βοηθειαν εξ αυτων, και παραδιδονται εις δουλειαν τοις
υμετεροις βασιλευσιν. Αιχμαλωτοι δε γενομενοι, καταδικαζονται υπο
Σαλαμανασαρου βασιλεως Ἀσσυριων οικησιν αντι της αυτων γης, Παλαιστινης φημι,
την Ἀσσυριων εν Ἀλαε και εν Ἀμωρ, ποταμοις Γιζαν, και ορη Μηδων. Εισαγει αντ'
αυτων οικησιν την Σαμαρειαν, Βαβυλωνιους εκ Χουθαν, και απο Αιαν, και απο
Ἐμαθ, και Σεφαρουεμ, και κατωικισθησαν εν ταις πολεσι Σαμαρειας αντι των υιων
Ἰσραηλ. Και εγενετο εν αρχηι της καθεδρας αυτων, ουκ εφοβηθησαν τον Κυριον, και
απεστειλεν εις αυτους τους λεοντας, και ησαν αποκτεινοντες αυτους. Και ειπαν τωι
βασιλει Ἀσσυριων λεγοντες· Τα εθνη α απυκισας, και αντεκαθησας (sic) εν πολεσι
Σαμαρειας, ουκ εγνωσαν το κριμα (sic) του Θεου της γης, και απεστειλε τους λεοντας
εις αυτους, και ιδου εισι θανατουντες αυτους, καθοτι ουκ οιδασι το κριμα του Θεου
της γης. Και ενεστειλατο ο βασιλευς Ἀσσυριων, λεγων· Ἀπαγαγετε εκειθεν, και
πορευεσθωσαν, και κατοικειτωσαν εκει, και φωτιουσιν αυτους το κριμα του Θεου
της γης. Και ηγαγον ενα των ιερεων, ων απυκισαν απο Σαμαρειας, και εκαθισεν εν
Βαιθηλ. Και ην ο ιερευς φωτιζων αυτους, οπως φοβηθωσι τον Κυριον. Και
διδαχθεντες οι μετοικισθεντες τον δεδομενον νομον τοις υιοις Ἰσραηλ, ουκ
εφυλαξαν εις τελος· αλλ' ησαν και τωι νομωι δουλευοντες εκ μερους και τοις εθεσι.
 
 
 
 
 

27

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τουτοις κεχρηνται εκβεβλημενοι υπο του Θεου, δια το μη καθαραν, αλλα
μεμιγμενην εχειν τινα λατρειαν, ουτε τωι νομωι Μωσεως, ουτε τοις εθεσι τοις 28.1568
πατρυοις λατρευοντες εις τελος. Ταυτα γνοντες, αγαπητοι, καθαραν προσαγωμεν τωι
Θεωι λατρειαν, μη μεμιγμενον εχουσαν δυσσεβειας ειδος, αλλ' ασπιλον και ευσεβη, ηι
Θεος ηδεται. Ουδενα γαρ αποδεχεται, μαλλον δε κατακρινει δυσι κυριοις
δουλευοντα. Ἀποστραφητε την πατροπαραδοτον υμων ειδωλολατρειαν, αιρετικοις
μη συναπτεσθε. Κρεισσον γαρ τοις τοιουτοις μη επεγνωκεναι την αληθειαν, η
επιγνουσιν επι τα οπισω ανακαμψαι. Λεκτεον γαρ αυτοις· Κυων επιστρεψας επι το
ιδιον εξεραμα, και υς λουσαμενη εις κυλισμα βορβορου. Ἡμεις δε ουχ ουτως· Εις γαρ
Θεος ημιν, εξ ου τα παντα· Τριας τελεια, ομοουσιος, ισοδυναμος, ισοκλεης· Πατηρ η
παντων των αγαθων πηγη, εξ ου ο Υιος εγεννηθη, εξ ου το Πνευμα το αγιον
εκπορευεται κατα το γεγραμμενον· Μια θεοτης εν τρισιν υποστασεσι γνωριζομενη.
Ἀλλ' εν εσχατοις καιροις κατελεησας το ωλισθηκος εις ασεβειαν γενος των
ανθρωπων, το κτισθεν κατ' εικονα και ομοιωσιν Θεου, τραπεν εις προσκυνησιν των
εργων των χειρων αυτων, καθηκεν εαυτον εις εκουσιον κενωσιν ο μονογενης του
Θεου Λογος, ο ομοουσιος τωι Πατρι κατα την θεοτητα, και ομοουσιος ο αυτος ημιν
κατα την ανθρωποτητα· και σαρκουται εκ της αγιας και Θεοτοκου Παρθενου· και
ρυθμιζει τον ημετερον βιον, διδαξας πως δει βιουν δια της των ευαγγελικων
κηρυγματων διδασκαλιας· και πασχει τηι ιδιαι αυτου σαρκι, και σκυλευσας τον ᾅδην,
ανεβιω τριημερος, ανεληλυθε τε εις ουρανους, και εκαθισεν εν δεξιαι της
μεγαλωσυνης εν υψηλοις. Αυτον ηξειν προσδοκωμεν εν δοξηι του Πατρος κρινοντα
ζωντας και νεκρους· εκαστωι αποδιδοντα κατα τα εργα αυτου, τοις μεν ευσεβεσιν, α
οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη·
ασεβεις δε αποστελλοντα εις το πυρ το αιωνιον, οπου ο ατελευτητος σκωληξ, και ο
κλαυθμος και ο βρυγμος των οδοντων.

 
 
 
 
 

28

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


