De synodis Arimini in Italia et Seleuciae in Isauria
Του αυτου, επιστολη περι των γενομενων εν τηι Ἀριμινωι της Ἰταλιας και
εν Σελευκειαι της Ἰσαυριας συνοδων
1.1 Ἔφθασε μεν ισως και παρ' υμας η ακοη περι της και νυν θρυλουμενης συνοδου·
και γαρ βασιλεως και των επαρχων εφοιτησε πανταχη γραμματα καλουντα τους εις
ταυτην συνερχομενους· επειδη δε και φιλομαθεις οντες ζητειτε γνωναι τα
πεπραγμενα ακολουθον ειναι νενομικα, απερ εωρακα και εγνων ακριβως ταυτα και
υμιν δηλωσαι, ινα μη παρ' ετε ρων ακουοντες αμφιβολον εχητε την διανοιαν,
μαλιστα οτι τινες ειωθασιν ετερως απαγ 1.2 γελλειν τα πραττομενα η ως γεγονεν. εν
μεν ουν τηι Νικαιαι, ωσπερ ην ορισθεν, ουκετι γεγονε το συνεδριον, αλλα δευτερον
προσταγμα πεφοιτηκεν, ωστε τους μεν εν τοις δυτικοις μερεσιν επισκοπους εν
Ἀριμινωι της Ἰταλιας συνελθειν, τους δε εν τοις ανατολικοις 1.3 μερεσιν εν τηι
λεγομενηι Τραχειαι Σελευκειαι της Ἰσαυριας συγκροτηθηναι. η δε προ φασις της
τοιαυτης συνελευσεως εθρυλειτο περι πιστεως της εις τον κυριον ημων Ἰησουν τον
Χριστον. οι δε ταυτην παρασχοντες εισιν απο μεν της Παννονιας Ουρσακιος και
Ουαλης και Γερμινιος τις, απο δε της Συριας Ἀκακιος, Ευδοξιος και Πατροφιλος ο
απο 1.4 της επωνυμου των Σκυθων πολεως τυγχανων. ουτοι γαρ αει της Ἀρειου
μεριδος οντες και μη «νοουντες μητε πως πιστευουσι μητε περι τινων
διαβεβαιουνται», απατωντες δε εκαστον ηρεμα και σπερματα της αιρεσεως εαυτων
επισπειροντες υφηρπασαν τινας «των δοκουντων ειναι τι » και αυτον τον βασιλεα
Κωνσταντιον αιρετικον οντα σχηματισα μενοι περι πιστεως, ωστε ποιησαι γενεσθαι
συνοδον, νομιζοντες δυνασθαι καλυψαι την εν Νικαιαι συνοδον και τους παντας
μεταπειθειν, ωστε την ασεβειαν αντι της αληθειας κρατησαι πανταχου.
2.1 Πρωτον μεν ουν εγωγε θαυμαζω (ηγουμαι δε και παντα οντιναουν
φρονιμον τουτο συνοραν) οτι καθολικης ορισθεισης συνοδου και ταυτην παντων
προσδοκωντων εξαιφνης διηιρεθη· και οι μεν εκει συνηλθον, οι δε ωδε
συνεκροτησαν εαυτους. ην δε αρα τουτο της προνοιας εργον, ινα εν εκαστηι των μεν
το αδολον και καθαρον της πιστεως δειχθηι φρο νημα, των δε το υποπτον και
αμφιβολον ηθος ελεγχθηι. επειτα κακεινο διενοουμην μετα των ενταυθα γνησιων
αδελφων και καθ' εαυτους ησχαλλομεν θεωρουντες το απρεπες της 2.2 τοσαυτης
συνδρομης. τι γαρ τοσουτον ηπειξεν, ωστε την οικουμενην διαταραχθηναι και τους
λεγομενους εν τωι καιρωι τουτωι κληρικους διατρεχειν ανω και κατω και ζητειν, πως
αρα μαθωσι πιστευειν εις τον κυριον ημων Ἰησουν Χριστον; ει γαρ επιστευον, ουκ
2.3 αν ως μη εχοντες εζητουν. τουτο δε τοις μεν κατηχουμενοις ουκ ολιγον
σκανδαλον, τοις δε Ἕλλησιν ου το τυχον, αλλα και πλατυν γελωτα παρεσχεν, ει
Χριστιανοι ωσπερ εξ υπνου νυν εγερθεντες ζητουσι, πως δει περι Χριστου πιστευειν.
οι δε λεγομενοι κληρικοι του των καιτοι τα πρεσβεια παρα των λαων εκδικουντες
ως διδασκαλοι νυν ηλεγξαν εαυτους 2.4 απιστους ζητουντες οπερ ουκ εχουσι. και
ηγνοησαν οι περι Ουρσακιον τουτων αιτιοι γενομενοι, οσην εαυτοις εθησαυρισαν
οργην λεγοντος του κυριου δια μεν των αγιων· «ουαι δι' ους το ονομα μου
βλασφημειται εν τοις εθνεσι», δια δε εαυτου εν τοις ευαγγελιοις· «ος ουν εαν
σκανδαλισηι ενα των μικρων τουτων, συμφερει αυτωι, ινα μυλος ονικος κρε μασθηι
εις τον τραχηλον αυτου και καταποντισθηι εν τωι πελαγει της θαλασσης, η ινα», ως ο
Λουκας προσεθηκε, «σκανδαλισηι των μικρων τουτων ενα».
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3.1 Τι γαρ ελειπε διδασκαλιας εις ευσεβειαν τηι καθολικηι εκκλησιαι, ινα νυν
περι πιστεως ζητωσι και την υπατειαν των παροντων χρονων προτασσωσι των παρ'
αυτων εκτιθε μενων ρηματων δηθεν περι πιστεως; Ουρσακιος γαρ και Ουαλης και
Γερμινιος και οι 3.2 συν αυτοις πεποιηκασιν ο μητε γεγονε μητε ηκουσθη πωποτε
παρα Χριστιανοις. Γραψαντες γαρ ως ηθελον αυτοι πιστευειν προεταξαν την
υπατειαν και τον μηνα και την ημεραν του παροντος χρονου, ινα δειξωσι πασι τοις
φρονιμοις οτι μη προτερον, αλλα νυν επι Κωνσταντιου αρχην εχει τουτων η πιστις.
παντα γαρ προς την ιδιαν αιρεσιν βλεποντες εγραψαν. προς τουτοις περι του κυριου
προσποιουμενοι γραφειν αλλον «δεσποτην» ονομαζουσιν εαυτοις Κωνσταντιον·
αυτος γαρ ην ο την δυναστειαν της ασε βειας αυτοις παρεχων· και «αιωνιον» δε
αυτον «βασιλεα» ειρηκασιν οι τον υιον αιδιον 3.3 αρνουμενοι· ουτως εισι προς
ασεβειαν χριστομαχοι. αλλ' ισως αυτοις εστι προφασις της υπατειας η των αγιων
προφητων χρονογραφια. αλλα καν τουτο τολμησωσιν ειπειν, πολυ την αμαθιαν
εαυτων εξαγγελλουσιν. αι μεν γαρ των αγιων προφητειαι χρονων εχουσι μνημην.
και Ἡσαιας μεν και Ὠσηε «εν ημεραις Ὀζιου και Ἰωαθαμ και Ἀχαζ καἘζεκιου»
γεγονασιν, Ἱερεμιας δε εν ημεραις Ἰωσιου, Ἰεζεκιηλ δε και ∆ανιηλ επι Κυροκαι
∆αρειου και αλλοι εν αλλοις χρονοις επροφητευσαν ου της θεοσεβειας αρχην
καταβαλλο 3.4 μενοι. ην γαρ και προ αυτων και αει ην και προ καταβολης κοσμου
ταυτην ημιν ο θεος εν Χριστωι προητοιμασεν. ουδε της αυτων δη πιστεως τους
χρονους εσημαινον· ησαν γαρ και προ τουτων των χρονων αυτοι πιστοι· αλλα της δι'
αυτων απαγγελιας ησαν οι 3.5 χρονοι. ην δε η απαγγελια προηγουμενη μεν περι της
επιδημιας του σωτηρος, επακολουθημα δε περι των εσομενων τωι Ἰσραηλ και τοις
εθνεσι. και ησαν οι χρονοι σημαινομενοι ουκ αρχης πιστεως, καθα προειπον, αλλ'
αυτων των προφητων, καθ' ους ουτοι γενο 3.6 μενοι τοιαυτα προεφητευον. ουτοι δε
οι νυν σοφοι ουχ ιστοριας εξηγουμενοι ουδε τα μελλοντα προλεγοντες, αλλα
γραψαντες «εξετεθη η πιστις η καθολικη» ευθυς προσεθηκαν και την υπατειαν και
τον μηνα και την ημεραν, ινα, ωσπερ οι αγιοι των ιστοριων και της εαυτων
διακονιας τους χρονους εγραφον, ουτως ουτοι της εαυτων πιστεως τον χρονον ση
μανωσι. και ειθε περι της εαυτων εγραφον «νυν γαρ ηρξατο» και μη ως περι της
καθολι κης επεχειρουν· ου γαρ εγραψαν «ουτω πιστευομεν», αλλ' οτι «εξετεθη η
καθολικη πιστις».
4.1 Το μεν ουν τολμηρον της προαιρεσεως ελεγχει την αμαθιαν αυτων, το δε
καινον επι νοημα της γραφης ισον εστι της αρειανης αιρεσεως. ουτω γαρ γραψαντες
εδειξαν, ποτε μεν ηρξαντο πιστευειν αυτοι, απο δε του νυν βουλονται την πιστιν
αυτων καταγγελ 4.2 λεσθαι. και ωσπερ κατα τον ευαγγελιστην Λουκαν «ετεθη
δογμα» περι της απο γραφης και τουτο το δογμα προτερον μεν ουκ ην, απο δε των
ημερων εκεινων ηρξατο, εν αις και ετεθη παρα του γραψαντος, ουτω και ουτοι
γραψαντες «εξετεθη νυν η πιστις» εδει 4.3 ξαν οτι νεωτερον εστι το της αιρεσεως
αυτων φρονημα και ουκ ην προτερον. ει δε προστιθεασι «της καθολικης», ελαθον
εαυτους πεσοντες εις την παρανοιαν των απο Φρυ γιας, ωστε και αυτους κατ'
εκεινους ειπειν· «ημιν πρωτον απεκαλυφθη και αφ' ημων η πιστις αρχεται των
Χριστιανων». και ωσπερ εκεινοι Μαξιμιλλαν και Μοντανον, ουτως 4.4 ουτοι αντι
του Χριστου Κωνσταντιον «δεσποτην» επιγραφονται. ει δε κατ' αυτους απο της νυν
υπατειας αρχην η πιστις εχει, τι ποιησουσιν οι πατερες και οι μακαριοι μαρτυ ρες, τι
δε και αυτοι ποιησουσι τους παρ' αυτων κατηχηθεντας και προ της υπατειας ταυ της
κοιμηθεντας, πως αυτους εγειρουσιν, ινα α μεν εδοξαν δεδιδαχεναι τουτους
απαλειψω σιν, α δε νυν ως εφευροντες εγραψαν επισπειρωσιν αυτοις; ουτως εισιν
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμαθεις μονον ειδοτες πλαττειν προφασεις και ταυτας απρεπεις και απιθανους
εχουσας εγγυς τον ελεγχον.
5.1 Ἡ μεν γαρ εν Νικαιαι συνοδος ουχ απλως γεγονεν, αλλ' ειχε την χρειαν
κατεπειγουσαν και την αιτιαν ευλογον. οι μεν γαρ απο της Συριας και Κιλικιας και
Μεσοποταμιας εχωλευον περι την εορτην και μετα των Ἰουδαιων εποιουν το πασχα,
η τε αρειανη αιρεσις επαναστασα ην κατα της καθολικης εκκλησιας και προστατας
ειχεν εις τε την υπερ 5.2 εαυτης σπουδην και εις την κατα των ευσεβουντων
επιβουλην τους περι Ευσεβιον. και αυτη αιτια γεγονεν οικουμενικην συναχθηναι
συνοδον, ινα πανταχου μια της εορτης ημερα επιτεληται και η παραφυεισα αιρεσις
αναθεματισθηι. γεγονε γουν, και οι μεν απο της Συριας επεισθησαν, την δε αρειανην
αιρεσιν απεφηναντο προδρομον του αντιχριστου και 5.3 κατ' αυτης γραψαντες
εκδεδωκασι καλως. και ομως γραψαντες και τοσουτοι οντες ουδεν τοιουτον
τετολμηκασιν οιον οι τρεις η τεσσαρες ουτοι. ου γαρ προεταξαν υπατειαν και μηνα
και ημεραν, αλλα περι μεν του πασχα «εδοξε τα υποτεταγμενα». τοτε γαρ εδοξε
παντας πειθεσθαι· περι δε της πιστεως εγραψαν ουκ «εδοξεν», αλλ' «ουτως πιστευει
η καθολικη εκκλησια» και ευθυς ωμολογησαν πως πιστευουσιν, ινα δειξωσιν οτι μη
νεωτερον, αλλ' αποστολικον εστιν αυτων το φρονημα και α εγραψαν ουκ εξ αυτων
ευρεθη, αλλα ταυτ' εστιν απερ εδιδαξαν οι αποστολοι.
6.1 Αι δε νυν κινουμεναι παρ' αυτων συνοδοι ποιαν εχουσιν ευλογον αιτιαν;
ει μεν γαρ καινοτερα τις αλλη γεγονεν αιρεσις μετα την αρειανην, ειπατωσαν τα της
επινοιας αυτης ρηματα και τινες οι ταυτην εφευροντες εισι, γραφοντες τε
αναθεματιζετωσαν τας προ της συνοδου ταυτης αιρεσεις, εν αις εστι και η αρειανη,
ωσπερ οι εν Νικαιαι πεποιηκασιν, ινα δοξωσι και αυτοι πιθανην τινα προφασιν εχειν
του καινοτερα λεγειν· ει δε μηδεν τι τοιουτον γεγονε, μηδε δυνανται δειξαι (αυτοι δε
μαλλον εχοντες την ασεβειαν Ἀρειου ταυτα φθεγγονται και καθημεραν ελεγχομενοι
μεταβαλλονται), τις η χρεια των συνοδων αρκουσης της εν Νικαιαι γενομενης προς
τε την αρειανην και 6.2 τας αλλας αιρεσεις, ας κατεκρινε πασας δια της υγιαινουσης
πιστεως. και γαρ και ο θρυλουμενος Ἀετιος ο επικληθεις Ἄθεος ουκ ιδιαν εφευρων
μανιαν θρασυνεται, αλλ' εις την αρειανην ετεροδοξιαν χειμαζομενος εναυαγησε και
αυτος μετα των απατηθεντων παρ' αυτου. ματην γουν περιτρεχοντες προφασιζονται
δια πιστιν ηξιωκεναι γενεσθαι τας συνοδους. εστι μεν γαρ ικανωτερα παντων η θεια
γραφη, ει δε και συνοδου χρεια περι τουτου, εστι τα των πατερων. και τουτου γαρ
ουκ ημελησαν οι εν Νικαιαι συνελθοντες, αλλα και εγραψαν ουτω καλως, ωστε τους
γνησιως εντυγχανοντας τοις εκεινων γραμμασι δυνασθαι παρ' αυτων
υπομιμνησκεσθαι την εν ταις θειαις γραφαις καταγγελλομενην εις Χριστον
ευσεβειαν.
7.1 Ουκουν, επειδη μηδεν ευλογον εστι παρ' αυτοις, απορουσι δε πανταχοθεν,
καιτοι και προφασεις πλαττοντες, τουτο λοιπον αυτοις περιλειπεται λεγειν· ημεις
αντιλεγοντες τοις προ ημων και παραβαινοντες τας των πατερων παραδοσεις
ηξιωσαμεν συνοδον γενεσθαι. αλλα παλιν φοβηθεντες μη παλιν εις εν συνελθοντων
ματαιος ημιν η σπουδη γενηται, ηξιωσαμεν εις δυο διαιρεθηναι την συνοδον, ινα εν
μερει γενομενοι δειξαντες απερ εγραψαμεν υφαρπασαι δυνηθωμεν το πλεον
απειλουντες τον προισταμενον της ασεβειας Κωνσταντιον, και ουτω τα μεν εν
Νικαιαι πραχθεντα σχολασαι ποιησωμεν 7.2 σχηματισαμενοι την απλοτητα των
γραφεντων παρ' ημων. ταυτα δε ει και μη τοις ρημασιν αυτοις ειρηκασιν, αλλα τηι
διανοιαι ταυτηι παντα πεποιηκασι τε και διεταραξαν. αμελει πολλα πολλακις
ειρηκοτες και γραψαντες εν διαφοροις συνοδοις ουδε πωποτε περι της αρειανης
αιρεσεως ως φαυλης εμνημονευσαν, αλλ' ει και ποτε παροντες τινες τας αιρεσεις
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διεβαλλον, αυτοι την αρειανην εξεδικουν, ην η εν Νικαιαι συνοδος 7.3 ανεθεματισε,
και μαλλον ουτοι τους τα Ἀρειου λεγοντας γνησιως εδεχοντο. μεγα μεν ουν και
τουτο τεκμηριον, οτι μη δι' αληθειαν, αλλ' επ' αναιρεσει των εν Νικαιαι πραχθεντων
η επινοια των νυν συνοδων ην· α δε και εν αυταις ταις συνοδοις παρ' αυτων και των
ομοιων πεπρακται, δεικνυσιν ουδεν ηττον ειναι ταυτα αληθη. λοιπον γαρ αναγκαιον
ως εκαστα γεγονε δηλωσαι.
8.1 Παντων προσδοκωντων εις εν συνερχεσθαι, ους εκαλει τα παρα βασιλεως
γραμματα, και μιαν γινεσθαι την συνοδον, επειδη διηιρεθησαν, και οι μεν εις
Σελευκειαν την λεγομενην Τραχειαν κατηλθον, οι δε εν τηι Ἀριμινωι συνηλθον. ησαν
δε οι εν αυτηι επισκοποι υʹ και πλεον· εις ταυτην ανηλθον και Γερμινιος και
Αυξεντιος και Ουαλης 8.2 και Ουρσακιος ∆ημοφιλος τε και Γαιος. αλλα των
επισκοπων παντων διαλεγο μενων απο των θειων γραφων ουτοι χαρτην
επεδεικνυον και την υπατειαν αναγινωσ κοντες ηξιουν ταυτα προκρινεσθαι πασης
συνοδου και τουτων μηδεν πλεον ζητειν παρα των αιρετικων μηδε ερευνασθαι την
εκεινων διανοιαν, αλλ' αρκεισθαι τουτοις μονοις. και εστι τα γραφεντα παρ' αυτων
ταυτα· 8.3 Ἐξετεθη η πιστις η καθολικη επι παρουσιαι του δεσποτου ημων του
ευσεβεστατου και καλλινικου βασιλεως Κωνσταντιου Αυγουστου του αιωνιου
Σεβαστου υπατειαι Φλαυιων Ευσεβιου και Ὑπατιου των λαμπροτατων εν Σιρμιωι τηι
προ ιαʹ καλανδων Ἰουνιων.8.4 Πιστευομεν εις ενα τον μονον και αληθινον θεον
πατερα παντοκρατορα και κτιστην και δημιουργον των παντων, και εις ενα
μονογενη υιον του θεου, τον προ παντων των αιωνων και προ πασης αρχης και προ
παντος επινοουμενου χρονου και προ πασης καταληπτης ουσιας γεγεννημενον
απαθως εκ του θεου, δι' ου οι τε αιωνες κατηρτισθησαν και τα παντα εγενετο,
γεγεννημενον δε μονογενη, μονον εκ μονου του πατρος, θεον εκ θεου, ομοιον τωι
γεννησαντι αυτον πατρι κατα τας γραφας, ου την γενεσιν ουδεις 8.5 επισταται ει μη
μονος ο γεννησας αυτον πατηρ. τουτον ισμεν του θεου μονογενη υιον, νευματι
πατρικωι παραγενομενον εκ των ουρανων εις αθετησιν αμαρτιας και γεν νηθεντα εκ
Μαριας της παρθενου και αναστραφεντα μετα των μαθητων και πασαν την
οικονομιαν πληρωσαντα κατα την πατρικην βουλησιν, σταυρωθεντα και
αποθανοντα και εις τα καταχθονια κατελθοντα και τα εκεισε οικονομησαντα, ον
«πυλωροι ᾅδου ιδοντες» εφριξαν και ανασταντα εκ νεκρων τηι τριτηι ημεραι και
αναστραφεντα μετα των μαθητων και πασαν την οικονομιαν πληρωσαντα και
πεντηκοντα ημερων πληρου μενων αναληφθεντα εις τους ουρανους και
καθεζομενον εκ δεξιων του πατρος και ελευ σομενον εν τηι εσχατηι ημεραι της
αναστασεως τηι δοξηι τηι πατρικηι αποδιδοντα εκαστωι 8.6 κατα τα εργα αυτου. και εις
το αγιον πνευμα, ο αυτος ο μονογενης επηγγειλατο πεμψαι τωι γενει των ανθρωπων,
τον παρακλητον, κατα το γεγραμμενον· «απερχομαι προς τον πατερα μου και
παρακαλεσω τον πατερα και αλλον παρακλητον πεμψει υμιν το πνευμα της
αληθειας, εκεινος εκ του εμου ληψεται και διδαξει και υπομνησει υμας 8.7 παντα».
το δε ονομα της ουσιας δια το απλουστερον παρα των πατερων τεθεισθαι,
αγνοουμενον δε υπο των λαων σκανδαλον φερειν, δια το μητε τας γραφας τουτο
περιε χειν ηρεσε τουτο περιαιρεθηναι και παντελως μηδεμιαν μνημην ουσιας επι
θεου ειναι του λοιπου δια το τας θειας γραφας μηδαμου περι πατρος και υιου ουσιας
μεμνησθαι. ομοιον δε λεγομεν τον υιον τωι πατρι κατα παντα ως και αι αγιαι γραφαι
λεγουσι τε και διδασκουσι.
9.1 Τουτων αναγνωσθεντων ου μακραν εγνωσθη των γραψαντων η
πανουργια. Των γαρ επισκοπων προτειναντων αναθεματισθηναι την αρειανην
αιρεσιν μετα και των αλλων αιρεσεων παντων τε επι τουτωι συνθεμενων Ουρσακιος
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και Ουαλης και οι συν αυτοις ανενευον. και λοιπον κατεγνωσθησαν ως ου γνησιως,
αλλ' επ' αναιρεσει των εν Νικαιαι πραχθεντων γραψαντες ταυτα, ινα την δυσωνυμον
αιρεσιν αντεισαξωσι. 9.2 θαυμασαντες γουν επι τοις δολιοις αυτων ρημασι και
πανουργωι προαιρεσει ελεγον· «ημεις ου δεομενοι πιστεως συνηλθομεν (εχομεν γαρ
εν εαυτοις υγιαινουσαν την πιστιν), αλλ' ινα τους αντιλεγοντας τηι αληθειαι και
καινοτομειν επιχειρουντας εντρεψωμεν. ει μεν ουν υμεις ως νυν αρχομενοι
πιστευειν εγραψατε ταυτα, ουπω εστε κληρικοι αρχην εχοντες του κατηχεισθαι, ει δε
τηι γνωμηι ηι συνηλθομεν ημεις ταυτην και υμεις εχοντες απηντησατε, εστω παντων
ομοφροσυνη και τας μεν αιρεσεις αναθεματι αναθεματισωμεν, τα δε των πατερων
φυλαξωμεν υπερ του μηκετι διατρεχειν προφασεις συνοδων απαξ προλαβοντων των
εν Νικαιαι συνελθοντων και παντα πραξαντων υπερ της καθολικης 9.3 εκκλησιας».
αλλα και ουτω των επισκοπων παλιν παντων συνθεμενων ανενευσαν οι
προειρημενοι, και λοιπον καταγνοντες αυτων ως αμαθων δολιων τε και μαλλον
αιρετικων τηι μεν εν Νικαιαι γενομενηι συνοδωι συνεψηφισαντο παντες και ταυτηι
παντες εκριναν αρκεισθαι, τους δε προειρημενους Ουρσακιον και Ουαλεντα
Γερμινιον Αυξεντιον Γαιον ∆ημοφιλον αιρετικους απεφηναν και καθελοντες αυτους
ως μη οντας αληθως Χριστια νους, αλλ' Ἀρειανους εγραψαν κατ' αυτων Ῥωμαιστι
μεν, ερμηνευθεντα δε Ἑλληνιστι κατα δυναμιν ταυτα·

10.t Ἀντιγραφον επιστολης παρα της συνοδου προς τον
Αυγουστον Κωνσταντιον
10.1 Ἔκ τε της του θεου κελευσεως και του της σης ευσεβειας προσταγματος
τα παλαι δογματισθεντα γεγενησθαι πιστευομεν. εις γαρ Ἀριμινον εκ πασων των
προς δυσιν πολεων εις το αυτο παντες οι επισκοποι συνηλθομεν, ινα και η πιστις της
καθολικης 10.2 εκκλησιας γνωρισθηι και οι ταναντια φρονουντες εκδηλοι γενωνται.
ως γαρ επι πλειστον διασκοπουντες ευρηκαμεν, αρεστον εφανη την πιστιν την εκ
παλαιου δια μενουσαν, ην και οι προφηται και τα ευαγγελια και οι αποστολοι δια
του κυριου ημων Ἰησου Χριστου εκηρυξαν, του και της σης βασιλειας φρουρου και
της σης ρωσεως προστα του, ινα ταυτην κατασχοντες φυλαξωμεν και φυλαττοντες
μεχρι τελους διατηρησωμεν. 10.3 ατοπον γαρ και αθεμιτον εφανη των ορθως και
δικαιως ωρισμενων τι μεταλλασσειν και των εν Νικαιαι κοινηι μετα του ενδοξοτατου
Κωνσταντινου του σου πατρος και βασιλεως εσκεμμενων, ων η διδασκαλια και το
φρονημα διηλθε τε και εκηρυχθη εις πασας ανθρωπων ακοας τε και διανοιας, ητις
αντιπαλος μονη και ολετηρ της Ἀρειου αιρεσεως υπηρξε, δι' ης ου μονον αυτη, αλλα
και αι λοιπαι αιρεσεις καθηιρεθησαν, εν ηι οντως και το προσθειναι τι σφαλερον και
το αφελεσθαι τι επικινδυνον υπαρχει, ως, ειπερ τι θατερον γενοιτο, εσται τοις
εχθροις αδεια του ποιειν απερ βουλονται. οθεν Ουρσακιος τε και 10.4 Ουαλης, επειδη
εκπαλαι μετοχοι τε και συμφωνοι του αρειανου δογματος ησαν καθε στηκοτες και
της ημετερας κοινωνιας χωρισθεντες απεφανθησαν, ης ινα μετασχωσιν εφ' οις
εαυτοις συνεγνωκεισαν πλημμελησαντες μετανοιας τε και συγγνωμης ηξιουν
τυχειν, ως και τα εγγραφα τα υπ' εκεινων γεγενημενα μαρτυρει, δι' ων απαντων
φειδω γεγενηται και των εγκληματων συγγνωμη (ην δε ο καιρος καθ' ον ταυτα
επραττετο, οτε εν Μεδιολανωι το συνεδριον της συνοδου συνεκροτειτο,
συμπαροντων δε και των πρεσβυτερων της των Ῥωμαιων εκκλησιας), εγνωκοτες δε
αμα και τον μετα τελευτην αξιον μνημης Κωνσταντινον μετα πασης ακριβειας και
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξετασεως την συγγραφεισαν 10.5 πιστιν εκτεθεικοτα. επειδη δε ως εξ ανθρωπων
εγενετο βαπτισθεις και προς την οφειλομενην ειρηνην ανεχωρησεν ατοπον, ειναι
ενομισαμεν μετ' εκεινον τι καινοτομειν και τοσουτους αγιους ομολογητας,
μαρτυρας, τους και τουδε του δογματος συγγραφεις τε και ευρετας υπεριδειν, οιτινες
κατα τον παλαιον της εκκλησιας θεσμον απαντα φρονουντες διαμεμενηκασιν, ων ο
θεος την πιστιν και εις τους σους χρονους της βασιλειας μετεδωκε δια του δεσποτου
ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου σοι και το βασιλευειν ουτως 10.6 υπηρξεν, ως και της
καθ' ημας οικουμενης κρατειν. παλιν γουν οι ελεεινοι και οικτροι τωι φρονηματι
αθεμιτωι τολμηματι της δυσσεβους φρονησεως κηρυκας εαυτους ανηγγειλαν και
επιχειρουσιν ανατρεπειν παν αληθειας συνταγμα. ως γαρ κατα το σον προσ ταγμα το
συνεδριον της συνοδου συγκεκροτητο, κακεινοι της ιδιας απατης εγυμνουν την 10.7
σκεψιν. επειρωντο γαρ πανουργιαι τινι και ταραχηι προσφεροντες τι καινοτομειν της
τοιαυτης εταιριας τους συναλισκομενους ευροντες Γερμινιον, Αυξεντιον και Γαιον
τους την εριν και διχοστασιαν εμποιουντας, ων η διδασκαλια μια μεν ουσα παν
πληθος βλασφημιων υπερβεβηκεν. ως δε συνειδον ουχι της τοιαυτης προαιρεσεως
οντας ουτε ομογνωμονουντας εφ' οις κακως εφρονουν, εις το συμβουλιον ημων
μετηγαγον εαυτους ως δοκειν ετερον τι γραφειν· ην δε ο καιρος βραχυς ο και τας
γνωμας αυτων εξελεγχων. 10.8 ινα ουν μη τοις αυτοις αει τα της εκκλησιας
περιπιπτηι και ταραχη και θορυβος καλιν δουμενος απαντα συγχεηι, βεβαιον εφανη
τα παλαι διωρισμενα εννομα και αμετακινητα διαφυλαττειν, τους δε προειρημενους
της ημετερας κοινωνιας αποκεχωρισθαι, δι' ην αιτιαν τους αναδιδαξαντας πρεσβεις
προς την σην επιεικειαν απεσταλκαμεν την γνωμην 10.9 του συνεδριου δια της
επιστολης μηνυσοντας. τοις δε πρεσβεσι προ γε παντων τουτο παρεκελευσαμεθα το
την αληθειαν πιστωσασθαι εκ των παλαι αρχαιων και δικαιων ορμωμενους· οι και
την σην αναδιδαξουσιν οσιοτητα οτι ουχ ωσπερ εφησαν Ουρσακιος τε και Ουαλης
εσται ειρηνη, ειπερ τι των δικαιων ανατραπειη. πως γαρ ειρηνην οιον τε αγειν τους
την ειρηνην καταλυοντας; μαλλον γαρ ερις και ταραχη εκ τουτων συν ταις λοιπαις
πολεσι και τηι των Ῥωμαιων εκκλησιαι γενησεται. 10.10 ∆ιο δη ικετευομεν την σην
επιεικειαν, ινα προσηνεσιν ακοαις και γαληναιωι βλεμματι τους ημετερους πρεσβεις
αθρησειας μητε προς υβριν των τετελευτηκοτων καινον τι μεταλλαττειν
επιτρεψειας, αλλ' εασηις εμμενειν ημας τοις παρα των προγονων ορισθεισι τε και
νενομοθετημενοις, ους απαντα μετα αγχινοιας τε και φρονησεως και πνευματος
αγιου 10.11 πεποιηκεναι φησαιμεν αν. τα γαρ νυν παρ' εκεινων καινοτομουμενα
τοις μεν πιστευσασιν απιστιαν εμποιει, τοις δε απιστουσιν ωμοτητα. ικετευομεν δε
ετι, ινα κελευ σηις τους επισκοπους τους εν ταις αλλοδαπαις διατριβοντας, ους και το
της ηλικιας επιπονον και το της πενιας ενδεες τρυχει, την εις τα οικεια ανακομιδην
ραιδιαν ποιησα 10.12 σθαι, ινα μη ερημοι των επισκοπων αφωρισμενων, αι εκκλησιαι
διαμενωσιν. ετι δε προς απασι και τουτο δεομεθα, ινα μηδεν μητε ελλειπηι των
προυπαρξαντων μητε πλεοναζηι, αλλα παντα αρρηκτα διαμεινηι εκ της του σου
πατρος ευσεβειας και εις τον νυν χρονον διαφυλαττομενα, μητε λοιπον ημας
μοχθειν και των οικειων παροικησεων αλλοτριους επιτρεψειας γινεσθαι, αλλ' ινα οι
επισκοποι συν τοις ιδιοις λαοις μετ' ειρηνης εις ευχας τε και λατρειας σχολην αγοιεν
ικετευοντες υπερ της σης βασιλειας και σωτηριας και ειρηνης, ην η θειοτης σοι εις το
διηνεκες χαριειται. οι δε ημετεροι πρεσβεις τας τε υπογραφας και τας των
επισκοπων προσηγοριας κομιζουσιν, οιτινες και εξ αυτων των θειων γραφων την
σην αναδιδαξουσιν οσιοτητα.

 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11.t Ἀποφασις της συνοδου
11.1 Ἕως προσηκον ην και δυνατον, αδελφοι τιμιωτατοι, η καθολικη
συνοδος και η αγια εκκλησια τηι ιδιαι υπομονηι και ανεξικακιαι ηνεγκεν ουκ αγενως
Ουρσακιον και Ουαλην και Γαιον και Γερμινιον και Αυξεντιον, οιτινες αλλοτε αλλα
φρονουντες πασας τας εκκλησιας συνεταραξαν, οι και νυν επιχειρησαι τετολμηκασι
τον αιρετικον λογισμον τηι των ορθοδοξων πιστει συναψαι και διαλυσαι την εν
Νικαιαι συνοδον, ητις αντιμαχος υπαρχει τηι των Ἀρειανων αιρεσει, εξωθεν ιδιαν
τινα και αλλοτριωτατην της αγιω τατης εκκλησιας συγγραφεισαν πιστιν
προσφεροντες, ηντινα ημας δεξασθαι αθεμιτον 11.2 ηγησαμεθα. εκπαλαι γαρ ουτοι
αιρετικοι οντες και ταναντια φρονουντες και νυν απεδειχθησαν, ους προς την
ημετεραν κοινωνιαν συνελθειν ουκ επιτρεπομεν τηι ιδιαι φωνηι παροντας αυτους
κατακριναντες και καθαιρουντες. νυν τοινυν οπερ δοκει αποφηνασθε, 11.3 ινα ενος
εκαστου η γνωσις εκ της υπογραφης ειη βεβαιος. ομοθυμαδον οι επισκοποι
φασκομεν· «οι προειρημενοι εχθροι καθαιρεθωσιν, ινα η καθολικη πιστις εν ειρηνηι
διαμεινηι». Και τα μεν εν τηι Ἀριμινωι πραχθεντα ταχειαν και τοιαυτην εσχε την
διαλυσιν. ουδεις γαρ εκει διεφωνησεν, αλλα παντες συμφωνως εγραψαν τα δοξαντα
και τους Ἀρειανους καθηιρησαν.
12.1 Τα δε εν Σελευκειαι τηι Τραχειαι γενομενα ταυτα εστι. μην μεν ην ο κατα
Ῥωμαιους καλουμενος Σεπτεμβριος, κατα δε τους Αιγυπτιους Θωθ και κατα
Μακεδονας Γορπιαιος και ημερα ι ʹ του μηνος κατ' Αιγυπτιους, εις ην συνεδραμον
παντες οι κληθεντες 12.2 συνελθειν· ησαν δε κακει που ρξʹ. πολλων δε οντων των εν
αυτοις κατηγορουμενων και των κατηγορουντων βοωντων κατ' αυτων Ἀκακιος και
Πατροφιλος και Ουρανιος ο απο Τυρου και Ευδοξιος ο επεισπηδησας τηι Ἀντιοχεων
εκκλησιαι Λεοντιος τε και Θεοδοσιος και Ευαγριος και Θεοδουλος και Γεωργιος ο
διωχθεις απο της οικουμενης 12.3 πραττουσι τι κακουργον. φοβηθεντες γαρ τους
κατ' αυτων παρα των κατηγορων ελεγχους προσελαβοντο τους αλλους της Ἀρειου
μεριδος τους εις αυτο τουτο μισθωτους εις ασεβειαν γινομενους και κατασταθεντας
παρα Σεκουνδου του καθαιρεθεντος παρα της μεγαλης συνοδου, απο μεν της Λιβυης
Στεφανον και Σεραν και Πολυδευκην κατηγορου μενους επι διαφοροις εγκλημασι
και λοιπον Παγκρατιον και Πτολεμαιον Μελιτιανον τινα· και σχηματισαμενοι δηθεν
περι πιστεως ζητειν ουκ ελανθανον τους κατηγορους 12.4 δεδιοτες. και την αιρεσιν
εξεδικουν και λοιπον εσχισθησαν. και οι μεν μετα των περι Ἀκακιον ησαν υποπτοι
και ολιγοι παντελως, οι δε αλλοι το πληθος ησαν. οι μεν ουν περι Ἀκακιον
αποχρησαμενοι τωι της απονοιας θρασει τελεον ηρνουντο τα εν Νικαιαι γραφεντα και
την συνοδον διεβαλλον, οι δε αλλοι (το πληθος δε ησαν ουτοι) τα μεν αλλα παντα
της συνοδου απεδεχοντο, μονην δε την του ομοουσιου λεξιν ως εκ της 12.5 ασαφειας
υποπτον επροφασιζοντο. εγχρονιζοντων τοινυν εν τωι τοπωι και των μεν κατηγορων
επικειμενων, των δε κατηγορουμενων φευγοντων και δια τουτο πλεον εν ασεβειαις
εξαγομενων και βλασφημουντων εις τον κυριον ηγανακτησε το πληθος των
επισκοπων και καθηιρησαν μεν Ἀκακιον Πατροφιλον Ουρανιον Ευδοξιον και τον απο
υποδεκτων Γεωργιον και αλλους απο της Ἀσιας, Λεοντιον και Θεοδοσιον, Ευαγριον
και Θεοδουλον, ακοινωνητους δε πεποιηκασιν Ἀστεριον, Ευσεβιον, Αυγαρον και
Βασι 12.6 λικον και Φοιβον και Φιδηλιον και Ευσταθιον και Ευτυχιον και Μαγνον.
τουτο δε πεποιηκασιν, επειδη κληθεντες απολογησασθαι εφ' οις αυτων πλειστοι
κατηγορουν ουκ απηντησαν. και ωρισαν ουτω μενειν αυτους, εως αν
απολογησαμενοι δειξωσιν 12.7 εαυτους καθαρους απο των επιφερομενων αυτοις
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγκληματων. γραψαντες τε εις την εκαστου παροικιαν την κατ' αυτων γενομενην
κρισιν ανηλθον παρα τον ασεβεστατον Αυγουστον Κωνσταντιον απαγγελουντες
αυτωι τα πεπραγμενα· ταυτην γαρ ειχον προσταξιν. και τουτο τελος γεγονε και της εν
Σελευκειαι συνοδου.
13.1 Τις τοινυν ουκ αν αποδεξαιτο μεν την ευλαβειαν των εν τηι Ἀριμινωι
συνοδωι συνελθοντων επισκοπων; οι τοσουτον καματον οδου και θαλαττης
κινδυνους υπεμειναν, ινα τους μεν φρονουντας τα Ἀρειου καθελωσι, τους δε των
πατερων ορους ακεραιους φυλαξωσιν οσιως και κανονικως τουτο βουλευσαμενοι.
ηγειτο γαρ εκαστος αυτων, ει λυσαιεν τα των προ αυτων, προφασιν διδοναι τοις
μετα ταυτα, ωστε λυσαι τα παρ' 13.2 αυτων νυν γινομενα. τις δε ουκ αν καταγνοιη
της ευχερειας των περι Ευδοξιον και Ἀκακιον, οι την των εαυτων πατερων τιμην
προπινουσι τηι προς τους Ἀρειομανιτας σπουδηι και χαριτι; ποια γαρ πιστις τοις παρ'
αυτων γινομενοις, ει τα των προτερων καταλυεται; η πως «πατερας» ονομαζουσιν
ους διεδεξαντο, ων αυτοι της γνωμης κατ 13.3 ηγοροι γινονται; μαλιστα δε Ἀκακιος
τι αν ειποι προς Ευσεβιον τον εαυτου διδασ καλον, ος ου μονον υπεγραψεν εν τηι
κατα Νικαιαν συνοδωι, αλλα γαρ και δι' επιστολης εδηλωσε τοις υπ' αυτον λαοις
ταυτην ειναι πιστιν αληθη την ομολογηθεισαν εν τηι κατα Νικαιαν συνοδωι; ει γαρ
και ως ηθελησεν απελογησατο δια της επιστολης, αλλα γε τας λεξεις ουκ ηρνησατο,
αλλα και κατηγορησε των Ἀρειανων οτι λεγοντες· «ουκ ην 13.4 πριν γεννηθηι ο υιος,
ουδε προ Μαριας αυτον ηθελον ειναι». τι αρα και διδαξουσι τους λαους τους παρ'
εκεινων διδαχθεντας; οτι εσφαλησαν οι πατερες; και πως αυτοι πιστευθησονται παρ'
αυτοις ους διδασκουσι παρακουειν των διδασκαλων; ποιοις δε ομμασιν εμβλεψονται
και τοις μνημασι των πατερων ους ονομαζουσι νυν αιρετικους; τι δε τους απο
Ουαλεντινου και Φρυγιας και Μανιχαιους διασυρουσι, τους δε τα ομοια
φθεγξαμενους, ως υπονοουσιν αυτοι, «αγιους» ονομαζουσιν; η πως αυτοι ετι
δυνανται 13.5 ειναι επισκοποι, ει παρ' αιρετικων, ως αυτοι διαβαλλουσι,
κατεσταθησαν; ει δε και κακως εφρονησαν και γραψαντες επλανησαν την
οικουμενην, παυθητω τελεον και η περι τουτων μνημη. και ει τα γραμματα αυτων
εκβαλλεται, εκβαλλετε υμεις απελθοντες απο των κοιμητηριων τα λειψανα τουτων,
ινα γνωσιν απαντες εκεινους μεν πλανους, υμας δε πατροκτονους.
14.1 Ὁ μεν ουν μακαριος αποστολος αποδεχεται τους Κορινθιους λεγων· «οτι
παντα μου μεμνησθε, και καθως παρεδωκα υμιν τας παραδοσεις, ουτω κατεχετε»,
ουτοι δε τοιαυτα περι των προ αυτων ενθυμουμενοι ταναντια παντως τοις λαοις και
ειπειν τολ μησουσιν· «ουκ επαινουμεν υμας μνημονευοντας των πατερων, αλλ'
αποδεχομεθα μαλλον 14.2 υμας, οταν τας παραδοσεις αυτων μη κατεχητε.» και
λοιπον διαβαλλετωσαν την εαυτων δυσγενειαν και λεγετωσαν· «ημεις ουκ εξ
ευσεβων, αλλ' εξ αιρετικων γεγοναμεν.» τοιαυτα γαρ αρμοζει λεγειν τοις, ως
προειπον, προπινουσι την των πατερων τιμην και την εαυτων σωτηριαν τηι αρειανηι
αιρεσει και μη φοβουμενοις ακουσαι το εν τηι θειαι παροιμιαι γεγραμμενον «εκγονον
κακον πατερα καταραται» και την εν τωι νομωι 14.3 κατα των τοιουτων κειμενην
απειλην. εκεινοι μεν ουν δια την υπερ της αιρεσεως σπουδην τοιουτον φιλονεικον
εσχηκασι και το φρονημα, υμεις δε μη δια τουτο ταραχθητε μηδε την εκεινων
τολμαν αληθειαν ηγησησθε. και γαρ και προς εαυτους ανθιστανται και των πατερων
αποσταντες μιαν ουκ εχουσι την γνωμην, αλλα ποικιλαις και δια φοροις νηχονται
μεταβολαις. και προς την εν Νικαιαι συνοδον εριζοντες πολλας μεν συνοδους
πεποιηκασι και αυτοι, καθ' εκαστην δε πιστιν εκτιθεμενοι εν ουδεμιαι μεμε νηκασιν·
αλλα και ου παυσονται γε αει τουτο ποιουντες, οτι κακως ζητουντες ουχ 14.4
ευρησουσιν ην εμισησαν σοφιαν. υπεταξα τοινυν αναγκαιως απο μερους τα τε παρα
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀρειου γραφεντα και οσα συναγαγειν ηδυνηθην ων εν διαφοροις ουτοι συνοδοις
εξεθεντο, ινα γνωτε και θαυμασητε, τινος ενεκα προς οικουμενικην συνοδον και
προς τους εαυτων πατερας φιλονεικουντες ου καταδυονται.
15.1 Ἄρειος και οι συν αυτωι φρονησαντες και λεγοντες «εξ ουκ οντων
πεποιηκε τον υιον ο θεος και κεκληκεν εαυτωι υιον, και εν των κτισματων εστιν ο
του θεου λογος, και ην ποτε οτε ουκ ην, τρεπτος δε εστι δυναμενος, οτε βουλεται,
τραπηναι» εξεβληθησαν 15.2 της εκκλησιας παρα του μακαριτου Ἀλεξανδρου. αλλ'
εκβληθεις και επιτριβεις Ἄρειος παρα των περι Ευσεβιον συνεθηκεν εαυτου την
αιρεσιν εν χαρτηι και ως εν «Θαλιαι» ζηλωσας ουδενα των φρονιμων, αλλα τον
Αιγυπτιον Σωσατην εν τωι ηθει και τηι εκλυσει του μελους γραφει μεν πολλα, απο
μερους δε εστιν αυτου ταυτα· 15.3 Βλασφημιαι Ἀρειου Αυτος γουν ο θεος καθο εστιν
αρρητος απασιν υπαρχει. ισον ουδε ομοιον, ουχ ομοδοξον εχει μονος ουτος.
αγεννητον δε αυτον φαμεν δια τον την φυσιν γεννητον· τουτον αναρχον
ανυμνουμεν δια τον αρχην εχοντα, αιδιον δε αυτον σεβομεν δια τον εν χρονοις
γεγαοτα. αρχην τον υιον εθηκε των γενητων ο αναρχος και ηνεγκεν εις υιον εαυτωι
τονδε τεκνοποιησας, ιδιον ουδεν εχει του θεου καθ' υποστασιν ιδιοτητος, ουδε γαρ
εστιν ισος, αλλ' ουδε ομοουσιος αυτωι. σοφος δε εστιν ο θεος, οτι της σοφιας
διδασκαλος αυτος. ικανη δε αποδειξις οτι ο θεος αορατος απασι, τοις τε δια υιου και
αυτωι τωι υιωι αορατος ο αυτος. ρητως δε λεξω, πως τωι υιωι οραται ο αορατος· τηι
δυναμει ηι δυναται ο θεος ιδειν· ιδιοις τε μετροις υπομενει ο υιος ιδειν τον πατερα,
ως θεμις εστιν. ηγουν τριας εστι δοξαις ουχ ομοιαις, ανεπιμικτοι εαυταις εισιν αι
υποστασεις αυτων, μια της μιας ενδοξοτερα δοξαις επ' απειρον. ξενος του υιου κατ'
ουσιαν ο πατηρ, οτι αναρχος υπαρχει. συνες οτι η μονας ην, η δυας δε ουκ ην, πριν
υπαρξηι. αυτικα γουν υιου μη οντος ο πατηρ θεος εστι. λοιπον ο υιος ουκ ων (υπηρξε
δε θελησει πατρυαι) μονογενης θεος εστι και εκατερων αλλοτριος ουτος. η σοφια
σοφια υπηρξε σοφου θεου θελησει. επινοειται γουν μυριαις οσαις επινοιαις πνευμα,
δυναμις, σοφια, δοξα θεου, αληθεια τε και εικων και λογος ουτος. συνες οτι και
απαυγασμα και φως επινοειται. ισον μεν του υιου γενναν δυνατος εστιν ο κρειττων,
διαφορωτερον δε η κρειττονα η μειζονα ουχι. θεου θελησει ο υιος ηλικος και οσος
εστιν, εξ οτε και αφ' ου και απο τοτε εκ του θεου υπεστη, ισχυρος θεος ων τον
κρειττονα εκ μερους υμνει. συνελοντι ειπειν τωι υιωι ο θεος αρρητος υπαρχει· εστι
γαρ εαυτωι ο εστι τουτ' εστιν αλεκτος, ωστε ουδεν των λεγομενων κατα τε
καταληψιν συνιει εξειπειν ο υιος. αδυνατα γαρ αυτωι τον πατερα τε εξιχνιασει, ος
εστιν εφ' εαυτου. αυτος γαρ ο υιος την εαυτου ουσιαν ουκ οιδεν, υιος γαρ ων
θελησει πατρος υπηρξεν αληθως. τις γουν λογος συγχωρει τον εκ πατρος οντα αυτον
τον γεννησαντα γνωναι εν καταληψει; δηλον γαρ οτι το αρχην εχον, τον αναρχον,
ως εστιν, εμπερινοησαι η εμπεριδραξασθαι ουχ οιον τε εστιν.
16.1 α δε και δι' επιστολης εγραψαν προς τον μακαριτην Ἀλεξανδρον τον
επισκοπον, εστι ταυτα· 16.2 Μακαριωι παπαι και επισκοπωι ημων Ἀλεξανδρωι οι
πρεσβυτεροι και οι διακονοι 16.2 εν κυριωι χαιρειν. Ἡ πιστις ημων η εκ προγονων,
ην και απο σου μεμαθηκαμεν, μακαριε παπα, εστιν αυτη· οιδαμεν ενα θεον, μονον
αγεννητον, μονον αιδιον, μονον αναρχον, μονον αληθινον, μονον αθανασιαν
εχοντα, μονον σοφον, μονον αγαθον, μονον δυναστην, παντων κριτην, διοικητην,
οικονομον, ατρεπτον και αναλλοιωτον, δικαιον και αγαθον, νομου και προφητων
και καινης διαθηκης τουτον θεον γεννησαντα υιον μονογενη προ χρονων αιωνιων,
«δι' ου και τους αιωνας και τα ολα πεποιηκε», γεννησαντα δε ου δοκησει, αλλα
αληθειαι· υποστησαντα ιδιωι θεληματι ατρεπτον και αναλλοιωτον κτισμα του θεου
τελειον, αλλ' ουχ ως εν των κτισματων· γεννημα, αλλ' ουχ ως εν των
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγεννημενων, 16.3 ουδ' ως Ουαλεντινος προβολην το γεννημα του πατρος
εδογματισεν, ουδ' ως Μανιχαιος μερος ομοουσιον του πατρος το γεννημα
εισηγησατο, ουδ' ως Σαβελλιος την μοναδα διαιρων υιοπατορα ειπεν, ουδ' ως
Ἱερακας λυχνον απο λυχνου η ως λαμπαδα εις δυο, ουδε τον οντα προτερον υστερον
γεννηθεντα η επικτισθεντα εις υιον, ως και συ αυτος, μακαριε παπα, κατα μεσην την
εκκλησιαν και εν συνεδριωι πλειστακις τους ταυτα εισ ηγησαμενους απηγορευσας,
αλλ' ως φαμεν θεληματι του θεου προ χρονων και προ αιωνων κτισθεντα και το ζην
και το ειναι παρα του πατρος ειληφοτα και τας δοξας, 16.4 συνυποστησαντος αυτωι
του πατρος. ου γαρ ο πατηρ δους αυτωι παντων την κληρονομιαν εστερησεν εαυτον
ων αγεννητως εχει εν εαυτωι· πηγη γαρ εστι παντων. ωστε τρεις εισιν υποστασεις.
και ο μεν θεος αιτιος των παντων τυγχανων εστιν αναρχος μονωτατος, ο δε υιος
αχρονως γεννηθεις υπο του πατρος και προ αιωνων κτισθεις και θεμελιωθεις ουκ ην
προ του γεννηθηναι, αλλα αχρονως προ παντων γεννηθεις μονος υπο του πατρος
υπεστη. ουδε γαρ εστιν αιδιος η συναιδιος η συναγεννητος τωι πατρι, ουδε αμα τωι
πατρι το ειναι εχει, ως τινες λεγουσι τα προς τι δυο αγεννητους αρχας εισηγουμενοι,
αλλ' ως μονας και αρχη παντων, ουτως ο θεος προ παντων εστι. διο και προ του υιου
εστιν, ως και παρα σου μεμαθηκαμεν κατα μεσην την εκκλησιαν κη 16.5 ρυξαντος.
καθο ουν παρα του θεου το ειναι εχει και τας δοξας και το ζην και τα παντα αυτωι
παρεδοθη, κατα τουτο αρχη αυτου εστιν ο θεος. αρχει γαρ αυτου ως θεος αυτου και
προ αυτου ων. ει δε το «εξ αυτου» και το «εκ γαστρος» και το «εκ του πατρος
εξηλθον και ηκω» ως μερος αυτου ομοουσιου και ως προβολη υπο τινων νοειται,
συν θετος εσται ο πατηρ και διαιρετος και τρεπτος και σωμα κατ' αυτους και το οσον
επ' αυτοις τα ακολουθα σωματι πασχων ο ασωματος θεος.
17.1 Ταυτα απο μερους ων ημεσαν εκ της εαυτων αιρετικης καρδιας οι περι
Ἄρειον εστι· προ δε του γενεσθαι την εν Νικαιαι συνοδον εγραψαν και οι περι
Ευσεβιον Ναρ κισσον τε και Πατροφιλον και Μαριν Παυλινον τε και Θεοδοτον και
Ἀθανασιον τον 17.2 απο Ναζαρβων τα ομοια αυτοις. και ο μεν απο της Νικομηδειας
Ευσεβιος κατα περιττον εγραψεν Ἀρειωι οτι «καλως φρονων ευχου παντας ουτως
φρονειν· παντι γαρ» δηλον εστιν οτι το πεποιημενον ουκ ην πριν γενεσθαι. το
γενομενον δε αρχην εχει του 17.3 «ειναι»· ο δε απο Καισαρειας της Παλαιστινης
Ευσεβιος γραφων προς Ευφρατιωνα τον επισκοπον ουκ εφοβηθη φανερως ειπειν οτι
«ο Χριστος ουκ εστιν αληθινος θεος». 17.4 και Ἀθανασιος δε ο απο Ναζαρβων ετι
γυμνοτερον απεκαλυπτε την αιρεσιν ενα των εκατον προβατων λεγων ειναι τον
υιον του θεου. γραφων γαρ προς Ἀλεξανδρον τον επισκοπον απετολμησεν ουτως
ειπειν· «τι μεμφηι τοις περι Ἄρειον, ει λεγουσιν· εξ ουκ»οντων κτισμα πεποιηται ο
υιος του θεου και εν των παντων εστιν; εν εκατον γαρ προ «βατοις
παραβαλλομενων παντων των πεποιημενων εις εστι και ο υιος εξ αυτων. ει μεν»ουν
τα εκατον ουκ εστι κτισματα και γενητα η ενι πλεον τι των εκατον, δηλονοτι μηδε
«ο υιος εστω κτισμα και εις των παντων. ει δε τα εκατον παντα γενητα και ουδεν
εστιν εκτος» των εκατον πλην μονου του θεου, τι ατοπον λεγουσιν οι περι Ἄρειον,
ει εν εν τοις εκατον 17.5 «περιλαβοντες και αριθμουντες τον Χριστον ενα των
παντων αυτον ειρηκασι»; Γεωργιος δε ο νυν εν Λαοδικειαι, πρεσβυτερος ων τοτε της
Ἀλεξανδρειας και εν Ἀντιοχειαι διατριβων, προς μεν Ἀλεξανδρον τον επισκοπον
εγραφεν οτι· «μη μεμφου τοις περι Ἄρειον,» ει λεγουσιν· ην ποτε, οτε ουκ ην ο υιος
του θεου. και γαρ ο Ἡσαιας υιος γεγονεν Ἀμως, «και ομως ο μεν Ἀμως ην προ του
γενεσθαι τον Ἡσαιαν, ο δε Ἡσαιας ουκ ην προτερον,17.6» αλλα μετα ταυτα γεγονε.
προς δε τους Ἀρειανους εγραφε· «τι μεμφεσθε Ἀλεξανδρωι» τωι παπαι λεγοντι εκ του
πατρος τον υιον; και γαρ και υμεις μη φοβηθητε ειπειν και εκ του θεου τον υιον. ει
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ ο αποστολος εγραψε· «τα δε παντα εκ του θεου», και εστι δηλον «εξ ουκ οντων
πεποιησθαι τα παντα, εστι δε και ο υιος κτισμα και των πεποιημενων εις. λεχ 17.7»
θειη αν και ο υιος εκ του θεου ουτως, ωσπερ και τα παντα λεγεται εκ του θεου. εξ
εκεινου γουν εμαθον οι τα Ἀρειου φρονουντες υποκρινεσθαι την λεξιν την «εκ του
θεου», και λεγειν μεν την λεξιν, μη φρονειν δε καλως. αυτος δε ο Γεωργιος
καθηιρεθη υπο Ἀλεξαν δρου και δι' αλλα μεν, οτι δε και ασεβης εφανη· πρεσβυτερος
γαρ ην αυτος, καθα προ ειρηται.
18.1 Και ολως εγραφον ουτοι τοιαυτα ως εκαστον εριζειν και φιλοτιμεισθαι,
τις πλεον αυξησει την ασεβειαν της αιρεσεως και μαλλον αυτην δειξει γυμνοτερον.
και τας μεν επιστολας αυτων ουκ εσχον εν ετοιμωι, ωστε και αποστειλαι, ει δ' ουν,
και αντιγραφα και 18.2 αυτων υμιν επεμψα αν, του δε κυριου θελοντος, εαν
ευπορησω και τουτο ποιησω. και Ἀστεριος δε τις απο Καππαδοκιας, πολυκεφαλος
σοφιστης, εις ων των περι Ευσεβιον, επειδη θυσας εν τωι προτερωι διωγμωι τωι κατα
τον παππον Κωνσταντιου ουκ ηδυνατο παρ' αυτων εις κληρον προαχθηναι, ποιει
μετα γνωμης των περι Ευσεβιον συνταγματιον, 18.3 οποιον μεν ηθελον αυτοι, ισον
δε τωι της θυσιας αυτου τολμηματι. εν γαρ τουτωι την ακριδα και την καμπην τωι
Χριστωι συγκρινας, μαλλον δε προτιμησας αυτου, και λεγων αλλην ειναι παρα τον
Χριστον εν τωι θεωι σοφιαν την του Χριστου και του κοσμου δημι ουργικην
περιηρχετο τας εν τηι Συριαι και τας αλλας εκκλησιας κατα συστασιν των περι
Ευσεβιον, ινα απαξ αρνεισθαι μελετησας ουτω και νυν θρασυνηται κατα της
αληθειας. επεβαινεν ουν εις τους μη εξον αυτωι τοπους ο παντα τολμηρος, και εις
τον των κληρικων τοπον καθεζομενος ανεγινωσκε δημοσιαι το συνταγματιον, καιτοι
των αλλων δυσανασχε 18.4 τουντων επ' αυτωι. και το μεν συνταγματιον δια πολλων
εστι γεγραμμενον, μερη δε αυτου εστι ταυτα· «ου γαρ ειπεν ο μακαριος Παυλος
Χριστον κηρυσσειν την ιδιαν αυτου» δυναμιν η την σοφιαν αυτου, τουτεστι του
θεου, αλλα διχα της προσθηκης «δυναμιν» θεου και θεου σοφιαν, αλλην μεν ειναι
την ιδιαν αυτου του θεου δυναμιν, την εμφυτον «αυτωι και συνυπαρχουσαν αυτωι
αγενητως κηρυσσων, γεννητικην μεν ουσαν, δηλονοτι 18.5 «του Χριστου,
δημιουργικην δε του παντος κοσμου. περι ης εν τηι προς Ῥωμαιους 18.5 » επιστοληι
διδασκων ελεγε· «τα γαρ αορατα αυτου απο κτισεως κοσμου τοις ποιημασι νοουμενα
καθοραται η τε αιδιος αυτου δυναμις και θειοτης». ωσπερ γαρ την ειρημενην εν
«ταυθοι θεοτητα ουκ αν τις φαιη Χριστον ειναι, αλλ' αυτον υπαρχειν τον πατερα,
ουτως, οιμαι, και η αιδιος αυτου δυναμις ουχ ο μονογενης θεος, αλλ' ο γεννησας
υπαρχει πατηρ. αλλην δε δυναμιν και σοφιαν διδασκει θεου την δια του Χριστου
δεικνυμενην δηλονοτι 18.6 και δια των εργων αυτων της διακονιας αυτου
γνωριζομενην. και παλιν· καιτοιγε η μεν αιδιος αυτου δυναμις και σοφια, ην
αναρχον τε και αγεννητον οι της αληθειας αποφαινονται λογισμοι, μια αν ειη
δηπουθεν και η αυτη, πολλαι δε αι καθ' εκαστον υπ' αυτου κτισθεισαι, ων
πρωτοτοκος και μονογενης ο Χριστος· πασαι γε μην ομοιως εις τον κεκτημενον
ανηρτηνται και πασαι αι δυναμεις αυτου του κτισαντος και χρωμενου καλουνται
18.7 δικαιως. οιον ο μεν προφητης «την ακριδα» δικην των ανθρωπινων
αμαρτηματων θεηλατον γινομενην ου «δυναμιν» μονον θεου, αλλα και «μεγαλην»
φησιν υπ' αυτου προσαγορευεσθαι του θεου, ο δε γε μακαριος ∆αυιδ εν πλειοσι των
ψαλμων ουκ αγγελοις μονον, αλλα και «δυναμεσιν» αινειν παρακελευεται τον θεον·
και πασας γε επι τον υμνον παρακαλων και το πληθος παριστησι και «λειτουργους
θεου» καλειν ου παραιτειται και ποιειν «αυτου το θελημα» διδασκει.
19.1 Τοιαυτα τολμησας κατα του σωτηρος ουκ ηρκεσθη, αλλα και πλεον
επεκτεινει τας βλασφημιας αυτου λεγων οτι εις των παντων εστιν ο υιος· «πρωτον
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ εστι των γενη των και εις των νοητων φυσεων εστι, και ωσπερ ηλιος εν τοις
βλεπομενοις εις μεν εστι των φαινομενων, λαμπει δε παντι τωι κοσμωι κατα
προσταξιν του πεποιηκοτος, ουτως ο υιος εις ων των νοητων φυσεων φωτιζει και
λαμπει και αυτος πασι τοις εν τωι νοητωι κοσμωι». 19.2 παλιν τε φησιν· «ην ποτε, οτε
ουκ ην» ουτω γραφων· «και πριν της γενεσεως του υιου ο πατηρ προυπαρχουσαν
ειχε την του γενναν επιστημην, επει και ιατρος προ του ιατρευειν 19.3 ειχε την του
ιατρευειν επιστημην». και παλιν φησιν· «ευεργετικηι φιλοτιμιαι εκτισθη ο υιος, και
περιουσιαι δυναμεως εποιησεν αυτον ο πατηρ» και παλιν· «ει το θελειν του θεου δια
παντων εφεξης των ποιηματων διεληλυθε, δηλονοτι και ο υιος ποιημα ων βουλησει
γεγονε και πεποιηται. » ταυτα δε Ἀστεριος εγραφε μονος, οι δε περι Ευσεβιον
εφρονουν αυτα κοινηι μετ' αυτου.
20.1 Ταυτα εστιν υπερ ων αγωνιζονται, δια ταυτα μαχονται προς την αρχαιαν
συνοδον, οτι μη τα ομοια αυτων εγραψαν οι συνελθοντες εν αυτηι, αλλα μαλλον
ανεθεματισαν την αρειανην αιρεσιν, ην εσπουδαζον ουτοι συστησαι. δια τουτο και
Ἀστεριον τον θυσαντα, σοφιστην οντα, συνηγορον της ασεβειας εαυτων
προυβαλλοντο, ινα μη φειδηται μητε κατα 20.2 του κυριου φθεγγεσθαι μητε τους
ακεραιους τηι πιθανολογιαι πλαναν. και ηγνοησαν γε οι αμαθεις οτι καθ' εαυτων
ειργαζοντο τουτο. η γαρ δυσωδια της εις τα ειδωλα θυσιας του συνηγορου ετι πλεον
την αιρεσιν Χριστομαχον εδεικνυε. δια τουτο και νυν παντα κινουσι και θορυβουσι
νομιζοντες οτι, καν πλειονας αποκτεινωσι και συνοδους κατα μηνα συγ 20.3
κροτησωσι, παυσεται ποτε η κατα της αρειανης αιρεσεως αποφασις. εοικασι δε παλιν
αγνοειν η ειδεναι μεν, αποπροσποιεισθαι δε, οτι και προ της Νικαιας η αιρεσις ην
βδελυκτη, οτε ταυτην Ἀρτεμας κατεβαλλετο και προ αυτου το του Καιαφα και το
των τοτε Φαρι 20.4 σαιων συνεδριον. και αει δε το χριστομαχον εργαστηριον
βδελυκτον εστι, και ου παυ σεται του ειναι μισητον ερασμιου οντος του κυριακου
ονοματος και καμπτουσης πασης της κτισεως τα γονατα και εξομολογουμενης «οτι
κυριος Ἰησους Χριστος εις δοξαν θεου πατρος.
21.1 Πλην οτι συνοδους συνεχεις κατα της οικουμενικης ποιουντες ουδεπω
κεκμηκασι. μετα γαρ την εν Νικαιαι συνοδον οι περι Ευσεβιον καθηιρεθησαν. αλλα
μετα χρονον επι βαντες αναισχυντως ταις εκκλησιαις ηρξαντο τοις μεν
αντιλεγουσιν αυτοις επισκοποις επιβουλευειν, αντι δε τουτων τους της αιρεσεως
εαυτων καθιστανειν εις τας εκκλησιας, ιν' οτε βουλονται ποιησωσι τας συνοδους
εχοντες τους συντρεχοντας αυτοις, ους επιτηδες εις αυτο τουτο προεχειρισαντο.
συνερχονται τοινυν εν Ἱερουσαλημ και γραφουσι ταυτα· 21.2 Ἡ αγια συνοδος η εν
Ἱεροσολυμοις θεου χαριτι συναχθεισα τηι εκκλησιαι του θεου τηι εν Ἀλεξανδρειαι και
τοις κατα πασαν την Αιγυπτον και Θηβαιδα και Λιβυην και Πενταπολιν και τοις κατα
την οικουμενην επισκοποις και πρεσβυτεροις και διακονοις εν κυριωι χαιρειν. 21.3
Πασι μεν ημιν τοις επι το αυτο συνελθουσιν εξ επαρχιων διαφορων προς τηι μεγαληι
πανηγυρει, ην επι τηι αφιερωσει του σωτηριου μαρτυριου σπουδηι του θεοφιλεστατου
βασι λεως Κωνσταντινου τωι παντων βασιλει θεωι και τωι Χριστωι αυτου
κατασκευασθεντος επετελεσαμεν, πλειονα θυμηδιαν η του Χριστου χαρις παρεσχεν,
ην εποιησεν αυτος τε ο θεοφιλεστατος βασιλευς δια γραμματων οικειων τουθ', οπερ
εχρην, παρορμησας παντα μεν εξορισαι της εκκλησιας του θεου φθονον και πασαν
μακραν απελασαι βασκανιαν, δι' ης τα του Χριστου μελη παλαι προτερον διειστηκει,
ηπλωμενηι δε και ειρηναιαι ψυχηι δεξασθαι τους περι Ἄρειον, ους προς τινα καιρον ο
μισοκαλος φθονος εξω γενεσθαι της εκκλησιας 21.4 ειργασατο. εμαρτυρει δε τοις
ανδρασιν ο θεοφιλεστατος βασιλευς δια της επιστολης πι στεως ορθοτομιαν, ην παρ'
αυτων πυθομενος αυτος τε δι' εαυτου παρα ζωσης φωνης αυτων ακουσας απεδεξατο
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημιν τε φανεραν κατεστησατο, υποταξας τοις εαυτου γραμμασιν εγγραφον την των
ανδρων ορθοδοξιαν, ην επεγνωμεν οι παντες υγιη τε ουσαν και εκκλη 21.5
σιαστικην. και εικοτως παρεκαλει τους ανδρας υποδεχθηναι και ενωθηναι τηι
εκκλησιαι του θεου, ωσπερ ουν και αυτοι εκ των ισοτυπων εισεσθε της αυτης
επιστολης, ης προς 21.6 την υμετεραν ευλαβειαν διεπεμψαμεθα. πιστευομεν οτι και
υμιν αυτοις, ως αν τα οικεια μελη του υμετερου σωματος απολαμβανουσι, μεγαλη
χαρα και ευφροσυνη γενησεται τα εαυτων σπλαγχνα και τους εαυτων αδελφους τε
και πατερας γνωριζουσι τε και απολαμβανουσιν, ου μονον των πρεσβυτερων των
περι Ἄρειον αποδοθεντων υμιν, αλλα και παντος του λαου και της πληθυος απασης,
η προφασει των ειρημενων ανδρων μακρωι χρονωι 21.7 παρ' υμιν διειστηκει. και
πρεπει γε αληθως γνοντας υμας τα πεπραγμενα, και ως εκοινωνησαν οι ανδρες
παρεδεχθησαν τε υπο της τοσαυτης αγιας συνοδου, προθυμοτατα και αυτους
ασπασασθαι την προς τα οικεια μελη συναφειαν τε και ειρηνην, οτι μαλιστα τα της
εκτεθεισης υπ' αυτων πιστεως αναμφηριστον σωζει την παρα τοις πασιν
ομολογουμενην αποστολικην παραδοσιν τε και διδασκαλιαν.
22.1 Αυτη των συνοδων αυτων η αρχη γεγονεν, εν ηι και την προαιρεσιν
εαυτων ταχεως εξηγγειλαν και ουκ ηδυνηθησαν κρυψαι. ειρηκοτες γαρ εξηλασθαι
παντα φθονον και μετα το εξορισθηναι τον επισκοπον της Ἀλεξανδρειας Ἀθανασιον
γραφοντες δειν δεχθηναι Ἄρειον και τους συν αυτωι εδειξαν οτι δια τουτο αυτωι τε
τωι Ἀθανασιωι επεβουλευον και τοις αλλοις πασιν επισκοποις τοις αντιλεγουσιν
αυτοις επεβουλευσαν υπερ του τους περι 22.2 Ἄρειον δεξασθαι και την αιρεσιν εις
την εκκλησιαν εισαγαγειν. και ει και πασαν την 22.2 Ἀρειου κακοφροσυνην
επηινεσαν εν ταυτηι και εις κοινωνιαν προσεταξαν αυτους δεχθηναι, αυτοι προτερον
τουτο ποιησαντες, ομως ηγουμενοι λειπειν αυτοις ετι προς ο βουλονται
συγκροτουσιν εν Ἀντιοχειαι συνοδον προφασει των λεγομενων Ἐγκαινιων. και
επειδη αει υπο παντων κατηγορουντο περι της αιρεσεως γραφουσι διαφορως τα μεν
ουτως, τα δε εκεινως. και τα μεν εν μιαι επιστοληι γραφεντα παρ' αυτων εστι ταυτα·
22.3 Ἡμεις ουτε ακολουθοι Ἀρειου γεγοναμεν· πως γαρ επισκοποι οντες
ακολουθουμεν πρεσβυτερωι; ουτε αλλην τινα πιστιν παρα την εξ αρχης
παραδοθεισαν εδεξαμεθα. 22.4 αλλα και αυτοι εξετασται και δοκιμασται της πιστεως
αυτου γενομενοι μαλλον αυτον 22.5 προσηκαμεθα ηπερ ηκολουθησαμεν· γνωσεσθε
δε απο των λεγομενων. μεμαθηκαμεν γαρ εξ αρχης εις ενα θεον τον των ολων θεον
πιστευειν, τον παντων νοητων τε και αισθη 22.6 των δημιουργον τε και προνοητην,
και εις ενα υιον του θεου μονογενη, προ παντων αιωνων υπαρχοντα και συνοντα τωι
γεγεννηκοτι αυτον πατρι, δι' ου και τα παντα εγενετο, τα τε ορατα και τα αορατα,
τον και επ' εσχατων ημερων κατ' ευδοκιαν του πατρος κατελ θοντα και σαρκα εκ της
παρθενου ανειληφοτα και πασαν την πατρικην αυτου βουλησιν συνεκπεπληρωκοτα,
πεπονθεναι και εγηγερθαι και εις ουρανους ανεληλυθεναι και εν δεξιαι του πατρος
καθεζεσθαι και παλιν ερχομενον κριναι ζωντας και νεκρους, και διαμενοντα 22.7
βασιλεα και θεον εις τους αιωνας. πιστευομεν δε και εις το αγιον πνευμα· ει δε δει
προσθειναι πιστευομεν και περι σαρκος αναστασεως και ζωης αιωνιου.
23.1 α δε και εν ετεραι επιστοληι δευτερον εν τοις αυτοις Ἐγκαινιοις
εκτιθενται μεταγνοντες μεν επι τοις προτεροις, επινοησαντες δε καινοτερα τινα και
πλειονα εστι ταυτα· 23.2 Πιστευομεν ακολουθως τηι ευαγγελικηι και αποστολικηι
παραδοσει εις ενα θεον πατερα παντοκρατορα, τον των ολων δημιουργον τε και
ποιητην και προνοητην, εξ ου τα 23.3 παντα· και εις ενα κυριον Ἰησουν Χριστον, τον
υιον αυτου, τον μονογενη θεον, δι' ου τα παντα, τον γεννηθεντα προ των αιωνων εκ
του πατρος, θεον εκ θεου, ολον εξ ολου, μονον εκ μονου, τελειον εκ τελειου,
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλεα εκ βασιλεως, κυριον απο κυριου, λογον ζωντα, σοφιαν ζωσαν, φως
αληθινον, οδον, αληθειαν, αναστασιν, ποιμενα, θυραν, ατρεπτον τε και
αναλλοιωτον, της θεοτητος ουσιας τε και βουλης και δυναμεως και δοξης του
πατρος απαραλλακτον εικονα, τον πρωτοτοκον πασης κτισεως, τον οντα εν αρχηι
προς τον θεον, 23.4 λογον θεον κατα το ειρημενον εν τωι ευαγγελιωι· «και θεος ην ο
λογος», δι' ου τα παντα εγενετο, και εν ωι τα παντα συνεστηκε, τον επ' εσχατων των
ημερων κατελθοντα ανωθεν και γεννηθεντα εκ παρθενου κατα τας γραφας και
ανθρωπον γενομενον, μεσιτην θεου και ανθρωπων αποστολον τε της πιστεως ημων
και αρχηγον της ζωης, ως φησιν οτι «καταβεβηκα εκ του ουρανου, ουχ ινα ποιω το
θελημα το εμον, αλλα το θελημα του πεμψαντος με», τον παθοντα υπερ ημων και
ανασταντα τηι τριτηι ημεραι και ανελθοντα εις ουρανους, και καθεσθεντα εν δεξιαι του
πατρος και παλιν ερχομενον μετα δοξης και δυνα 23.5 μεως κριναι ζωντας και
νεκρους. και εις το πνευμα το αγιον, το εις παρακλησιν και αγιασμον και τελειωσιν
τοις πιστευουσι διδομενον, καθως και ο κυριος ημων Ἰησους Χριστος διεταξατο τοις
μαθηταις λεγων «πορευθεντες μαθητευσατε παντα τα εθνη βαπτι 23.6 ζοντες αυτους
εις το ονομα του πατρος και του υιου και του αγιου πνευματος», δηλονοτι πατρος,
αληθως πατρος οντος, υιου δε αληθως υιου οντος, του δε αγιου πνευματος αληθως
αγιου πνευματος οντος, των ονοματων ουχ απλως ουδε αργως κειμενων, αλλα
σημαινον των ακριβως την οικειαν εκαστου των ονομαζομενων υποστασιν τε και
ταξιν και δοξαν, 23.7 ως ειναι τηι μεν υποστασει τρια, τηι δε συμφωνιαι εν. ταυτην ουν
εχοντες την πιστιν και εξ αρχης και μεχρι τελους εχοντες ενωπιον του θεου και του
Χριστου πασαν αιρετικην 23.8 κακοδοξιαν αναθεματιζομεν. και ει τις παρα την υγιη
των γραφων ορθην πιστιν διδασκει λεγων η χρονον η καιρον η αιωνα η ειναι η
γεγονεναι προ του γεννηθηναι τον 23.9 υιον, αναθεμα εστω. και ει τις λεγει τον υιον
κτισμα ως εν των κτισματων η γεννημα ως εν των γεννηματων η ποιημα ως εν των
ποιηματων και μη ως αι θειαι γραφαι παραδε δωκαν των προειρημενων εκαστον αφ'
εκαστου, η ει τι αλλο διδασκει η ευαγγελιζεται, 23.10 παρ' ο παρελαβομεν, αναθεμα
εστω. ημεις γαρ πασι τοις εκ των θειων γραφων παραδεδομενοις υπο τε προφητων
και αποστολων αληθινως τε και εμφοβως και πιστευομεν και ακολουθουμεν.
24.1 Και Θεοφρονιος δε τις επισκοπος Τυανων συνθεις και αυτος εξεθετο την
πιστιν ταυτην εμπροσθεν των παντων, ηι και παντες υπεγραψαν αποδεξαμενοι την
του ανθρωπου πιστιν· 24.2 Οιδεν ο θεος, ον μαρτυρα καλω επι την εμην ψυχην, οτι
ουτως πιστευω· εις θεον 24.3 πατερα παντοκρατορα, τον των ολων κτιστην και
ποιητην, εξ ου τα παντα, και εις τον υιον αυτου τον μονογενη, θεον, λογον, δυναμιν
και σοφιαν, τον κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, δι' ου τα παντα, τον γεννηθεντα εκ
του πατρος προ των αιωνων, θεον τελειον εκ θεου τελειου και οντα προς τον θεον
εν υποστασει, επ' εσχατων δε των ημερων κατελ θοντα και γεννηθεντα εκ της
παρθενου κατα τας γραφας, ενανθρωπησαντα, παθοντα και ανασταντα απο των
νεκρων και ανελθοντα εις τους ουρανους και καθεσθεντα εκ δεξιων του πατρος
αυτου και παλιν ερχομενον μετα δοξης και δυναμεως κριναι ζωντας και 24.4
νεκρους και μενοντα εις τους αιωνας. και εις το πνευμα το αγιον, τον παρακλητον,
«το πνευμα της αληθειας», ο και δια του προφητου επηγγειλατο ο θεος εκχεειν επι
τους εαυτου δουλους και ο κυριος επηγγειλατο πεμψαι τοις εαυτου μαθηταις, ο και
επεμψεν, 24.5 ως αι Πραξεις των Ἀποστολων μαρτυρουσιν. ει δε τις παρα ταυτην την
πιστιν διδασκει η εχει εν εαυτωι, αναθεμα εστω. και κατα Μαρκελλου του Ἀγκυρας η
Σαβελλιου η Παυλου του Σαμοσατεως· αναθεμα εστω και αυτος και παντες οι
κοινωνουντες αυτωι.
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25.1 Ἦσαν δε οι συνελθοντες εν τοις Ἐγκαινιοις επισκοποι ενενηκοντα,
υπατειαι Μαρκελλινου και Προβινου, ινδικτιωνος ιδʹ, εκει οντος Κωνσταντιου του
ασεβεστατου. ταυτα πραξαντες εν Ἀντιοχειαι τοις Ἐγκαινιοις, νομισαντες δε μη
τελειως γεγραφεναι, ρεμβομενην δε την διανοιαν εχοντες αυθις παλιν συντιθεασιν
αλλο γραμμα δηθεν περι πιστεως μετα μηνας ολιγους, και αποστελλουσιν εις τας
Γαλλιας Ναρκισσον, Μαριν, Θεοδωρον και Μαρκον. κακεινοι ως απο συνοδου
πεμφθεντες επιδεδωκασι τωι της μακαριας μνημης Κωνσταντι τωι Αυγουστωι και τοις
εκει πασι ταυτα· 25.2 Πιστευομεν εις ενα θεον, πατερα παντοκρατορα, κτιστην και
ποιητην των παντων, 25.3 «εξ ου πασα πατρια εν ουρανοις και επι γης ονομαζεται».
και εις τον μονογενη αυτου υιον τον κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, τον προ παντων
των αιωνων εκ του πατρος γεννη θεντα, θεον εκ θεου, φως εκ φωτος, δι' ου εγενετο
τα παντα εν τοις ουρανοις και επι της γης, τα ορατα και τα αορατα, λογον οντα και
σοφιαν και δυναμιν και ζωην και φως αλη θινον, τον επ' εσχατων των ημερων δι'
ημας ενανθρωπησαντα και γεννηθεντα εκ της αγιας παρθενου, τον σταυρωθεντα και
αποθανοντα και ταφεντα και ανασταντα εκ νεκρων τηι τριτηι ημεραι και
αναληφθεντα εις ουρανον και καθεσθεντα εν δεξιαι του πατρος και ερχομενον επι
συντελειαι του αιωνος κριναι ζωντας και νεκρους και αποδουναι εκαστωι κατα τα
εργα αυτου, ου η βασιλεια ακαταλυτος ουσα διαμενει εις τους απειρους αιωνας·
εσται γαρ καθεζο 25.4 μενος εν δεξιαι του πατρος ου μονον εν τωι αιωνι τουτωι, αλλα
και εν τωι μελλοντι. και εις 25.5 το αγιον πνευμα, τουτεστι τον παρακλητον, οπερ
επαγγειλαμενος τοις αποστολοις μετα την εις ουρανους αυτου ανοδον απεστειλε
διδαξαι αυτους και υπομνησαι παντα, δι' ου και αγιασθησονται αι των ειλικρινως εις
αυτον πεπιστευκοτων ψυχαι. τους δε λεγοντας εξ ουκ οντων τον υιον η εξ ετερας
υποστασεως και μη εκ του θεου και «ην ποτε χρονος οτε ουκ ην» αλλοτριους οιδεν η
καθολικη εκκλησια.
26.1 Ἐπι τουτοις ωσπερ μεταγνοντες συλλεγουσι παλιν το συνεδριον εαυτων
μετα ετη τρια, και αποστελλουσιν Ευδοξιον, Μαρτυριον και Μακεδονιον τον απο
Κιλικιας και συν αυτοις ετερους τινας εις τα μερη της Ἰταλιας αποφεροντας πιστιν
δια πολλων γραφεισαν προσθηκας τε εχουσαν πλειστας παρα τας προτερας, ως γαρ
καινοτερα τινα επινοησαντες απεδημησαν εχοντες ταυτα· Πιστευομεν εις ενα θεον,
πατερα παντοκρατορα, κτιστην και ποιητην των παν 26,1.2 των, «εξ ου πασα πατρια
εν ουρανωι και επι γης ονομαζεται»· και εις τον μονογενη αυτου υιον τον κυριον
ημων Ἰησουν Χριστον, τον προ παντων αιωνων εκ του πατρος γεννηθεντα, θεον εκ
θεου, φως εκ φωτος, δι' ου εγενετο τα παντα τα εν ουρανοις και τα επι της γης, τα
ορατα και τα αορατα, λογον οντα και σοφιαν και δυναμιν και ζωην και φως αληθι
νον, τον επ' εσχατων των ημερων δι' ημας ενανθρωπησαντα και γεννηθεντα εκ της
αγιας παρθενου και σταυρωθεντα και αποθανοντα και ταφεντα και ανασταντα εκ
των νεκρων τηι τριτηι ημεραι και αναληφθεντα εις ουρανον και καθεσθεντα εκ δεξιων
του πατρος και ερχομε νον επι συντελειαι του αιωνος κριναι ζωντας και νεκρους και
αποδουναι εκαστωι κατα τα εργα αυτου, ου η βασιλεια ακαταπαυστος ουσα διαμενει
εις τους απειρους αιωνας· καθεζεται 26,1.3 γαρ εν δεξιαι του πατρος ου μονον εν τωι
αιωνι τουτωι, αλλα και εν τωι μελλοντι. πιστευ ομεν και εις το πνευμα το αγιον,
τουτεστι τον παρακλητον, οπερ επαγγειλαμενος τοις αποστολοις μετα την εις
ουρανον ανοδον απεστειλε διδαξαι αυτους και υπομνησαι παντα, δι' ου και
αγιασθησονται αι των ειλικρινως εις αυτον πεπιστευκοτων ψυχαι. 26,2.1 Τους δε
λεγοντας εξ ουκ οντων τον υιον η εξ ετερας υποστασεως και μη εκ του θεου και οτι
ην χρονος ποτε η αιων, οτε μη ην, αλλοτριους οιδεν η καθολικη και αγια εκ κλησια.
ομοιως και τους λεγοντας τρεις ειναι θεους η τον Χριστον μη ειναι θεον η προ των
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιωνων μητε Χριστον μητε υιον αυτον ειναι θεου η τον αυτον ειναι πατερα και υιον
η αγιον πνευμα η αγεννητον υιον η οτι ου βουλησει ουδε θελησει εγεννησεν ο πατηρ
τον υιον αναθεματιζει η αγια και καθολικη εκκλησια. Ουτε γαρ εξ ουκ οντων τον
υιον λεγειν ασφαλες, επει μηδαμου τουτο των θεο πνευστων γραφων φερεται περι
αυτου, ουτε μην εξ ετερας τινος υποστασεως παρα τον πατερα προυποκειμενης, αλλ'
εκ μονου του θεου γνησιως αυτον γεγεννησθαι διοριζομεθα. 26,3.2 εν γαρ το
αγεννητον και αναρχον τον Χριστου πατερα ο θειος διδασκει λογος. αλλ' ουδε το
«ην ποτε οτε ουκ ην» εξ αγραφων επισφαλως λεγοντας χρονικον τι διαστημα
προενθυμητεον αυτου, αλλ' η μονον τον αχρονως αυτον γεγεννηκοτα θεον· και
χρονοι γαρ 26,3.3 και αιωνες γεγονασι δι' αυτου. ουτε μην συναναρχον και
συναγεννητον τωι πατρι τον υιον ειναι νομιστεον· συναναρχου γαρ και
συναγεννητου ουδεις κυριως πατηρ η υιος λεχθη σεται. αλλα τον μεν πατερα μονον
αναρχον οντα και αγεννητον γεγεννηκεναι ανεφικτως και πασιν ακαταληπτως
οιδαμεν, τον δε υιον γεγεννησθαι προ αιωνων και μηκετι ομοιως τωι πατρι
αγεννητον ειναι και αυτον, αλλ' αρχην εχειν τον γεννησαντα πατερα· «κεφαλη γαρ
Χριστου ο θεος». 26,4.1 Ουτε μην τρια ομολογουντες πραγματα και τρια προσωπα
του πατρος και του υιου και του αγιου πνευματος κατα τας γραφας τρεις δια τουτο
τους θεους ποιουμεν, επειδη τον αυτοτελη και αγεννητον αναρχον τε και αορατον
θεον ενα μονον οιδαμεν, τον θεον και πατερα του μονογενους, τον μονον μεν εξ
εαυτου το ειναι εχοντα, μονον δε τοις 26,4.2 αλλοις πασιν αφθονως τουτο
χαριζομενον. ουτε μην ενα θεον μονον λεγοντες ειναι τον του κυριου ημων Ἰησου
Χριστου πατερα, τον μονον αγεννητον, δια τουτο αρνουμεθα και τον Χριστον θεον
ειναι προ αιωνων, οποιοι εισιν οι απο Παυλου του Σαμοσατεως υστερον αυτον μετα
την ενανθρωπησιν εκ προκοπης τεθεοποιησθαι λεγοντες τωι την φυσιν 26,4.3 ψιλον
ανθρωπον γεγονεναι. οιδαμεν γαρ και αυτον, ει και υποτετακται τωι πατρι και τωι
θεωι, αλλ' ομως προ αιωνων γεννηθεντα εκ του θεου θεον κατα φυσιν τελειον ειναι
και αληθη και μη εξ ανθρωπων μετα ταυτα θεον, αλλ' εκ θεου ενανθρωπησαι δι'
ημας, και μηδεποτε απολωλεκοτα το ειναι. 26,5.1 Βδελυσσομεθα δε προς τουτοις και
αναθεματιζομεν και τους λογον μεν μονον αυτον ψιλον του θεου και ανυπαρκτον
επιπλαστως καλουντας, εν ετερωι το ειναι εχοντα, νυν μεν ως τον προφορικον
λεγομενον υπο τινων, νυν δε ως τον ενδιαθετον, Χριστον δε αυτον και υιον του
θεου και μεσιτην και εικονα του θεου μη ειναι προ αιωνων θελοντας, αλλ' εκ τοτε
Χριστον αυτον γεγονεναι και υιον του θεου, εξ ου την ημετεραν εκ της παρθενου
σαρκα ανειληφε προ τετρακοσιων ουχ ολων ετων. εκ τοτε γαρ τον Χριστον αρχην
βασι λειας εσχηκεναι εθελουσι και τελος εξειν αυτην μετα την συντελειαν και την
κρισιν. Τοιουτοι δε εισιν οι απο Μαρκελλου και Σκοτεινου των Ἀγκυρογαλατων, οι
την προαιωνιον υπαρξιν του Χριστου και την θεοτητα και την ατελευτητον αυτου
βασι λειαν ομοιως Ἰουδαιοις αθετουσιν επι προφασει του συνιστασθαι δοκειν τηι
μοναρχιαι. 26,6.2 ισμεν γαρ αυτον ημεις ουχ απλως λογον προφορικον η ενδιαθετον
του θεου, αλλα ζωντα θεον λογον καθ' εαυτον υπαρχοντα και υιον θεου και Χριστον
και ου προγνωστικως συν οντα και συνδιατριβοντα προ αιωνων τωι εαυτου πατρι και
προς πασαν διακονησαμενον 26,6.3 αυτωι την δημιουργιαν ειτε των ορατων ειτε των
αορατων. ουτος γαρ εστι προς ον ειπεν ο πατηρ οτι «ποιησωμεν ανθρωπον κατ'
εικονα ημετεραν και καθ' ομοιωσιν», ο και τοις πατριαρχαις αυτοπροσωπως οφθεις,
δεδωκως τον νομον και λαλησας δια των προ φητων και τα τελευταια
ενανθρωπησας και τον εαυτου πατερα πασιν ανθρωποις φανε ρωσας και βασιλευων
εις τους ατελευτητους αιωνας. ουδεν γαρ προσφατον ο Χριστος προσειληφεν
αξιωμα, αλλ' ανωθεν τελειον αυτον και τωι πατρι κατα παντα ομοιον ειναι
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεπιστευκαμεν. 26,7.1 Και τους λεγοντας δε τον αυτον ειναι πατερα και υιον και
αγιον πνευμα, καθ' ενος και του αυτου πραγματος τε και προσωπου τα τρια ονοματα
ασεβως εκλαμ βανοντας εικοτως αποκηρυσσομεν της εκκλησιας, οτι τον αχωρητον
και απαθη πατερα χωρητον αμα και παθητον δια της ενανθρωπησεως υποτιθενται.
τοιουτοι γαρ εισιν οι 26,7.2 Πατροπασσιανοι μεν παρα Ῥωμαιοις, Σαβελλιανοι δε
καλουμενοι παρ' ημιν. οιδαμεν 26,7.2 γαρ ημεις τον μεν αποστειλαντα πατερα εν τωι
οικειωι της αναλλοιωτου θεοτητος ηθει μεμενηκεναι, τον δε αποσταλεντα Χριστον
την της ενανθρωπησεως οικονομιαν πεπλη ρωκεναι. 26,8.1 Ὅμως δε και τους ου
βουλησει ουδε θελησει γεγεννησθαι τον υιον ειρηκοτας ανευλαβως, αναγκην δε
δηλονοτι αβουλητον και απροαιρετον περιτεθεικοτας τωι θεωι, ινα ακων γεννησηι
τον υιον, δυσσεβεστατους και της εκκλησιας ξενους επιγινωσκομεν, οτι τε παρα τας
κοινας περι θεου εννοιας και δη και παρα το βουλημα της θεοπνευστου γρα 26,8.2
φης τοιαυτα τετολμηκασι περι αυτου διορισασθαι. αυτοκρατορα γαρ ημεις τον θεον
και κυριον αυτον εαυτου ειδοτες εκουσιως αυτον και εθελοντην τον υιον
γεγεννηκεναι ευ σεβως υπειληφαμεν. πιστευοντες δε εμφοβως και τωι περι εαυτου
λεγοντι· «κυριος εκτι σε με αρχην οδων αυτου εις εργα αυτου», ουχ ομοιως αυτον
τοις δι' αυτου γενομενοις κτισ 26,8.3 μασιν η ποιημασι γεγενησθαι νοουμεν. ασεβες
γαρ και της εκκλησιαστικης πιστεως αλλοτριον το τον κτιστην τοις δι' αυτου
κεκτισμενοις δημιουργημασι παραβαλλειν και τον αυτον της γενεσεως τοις αλλοις
τροπον εχειν και αυτον νομιζειν. μονον γαρ και μονως τον μονογενη υιον
γεγεννησθαι γνησιως τε και αληθως διδασκουσιν ημας αι θειαι γραφαι. 26,9.1 Ἀλλ'
ουδε τον υιον καθ' εαυτον ειναι ζην τε και υπαρχειν ομοιως τωι πατρι λεγοντες δια
τουτο χωριζομεν αυτον του πατρος τοπους και διαστηματα τινα μεταξυ της 26,9.2
συναφειας αυτων σωματικως επινοουντες. πεπιστευκαμεν γαρ αμεσιτευτως αυτους
και αδιαστατως αλληλοις επισυνηφθαι και αχωριστους υπαρχειν εαυτων, ολου μεν
του πατρος ενστερνισμενου τον υιον, ολου δε του υιου εξηρτημενου και
προσπεφυκοτος τωι 26,9.3 πατρι και μονου τοις πατρυοις κολποις επαναπαυομενου
διηνεκως. πιστευοντες ουν εις την παντελειον τριαδα την αγιωτατην, τουτεστιν εις
τον πατερα και εις τον υιον και εις το πνευμα το αγιον, και θεον μεν τον πατερα
λεγοντες, θεον δε και τον υιον, ου δυο του τους θεους, αλλ' εν ομολογουμεν της
θεοτητος αξιωμα και μιαν ακριβη της βασιλειας την συμφωνιαν, πανταρχουντος μεν
καθολου παντων και αυτου του υιου μονου του πατρος, του δε υιου υποτεταγμενου
τωι πατρι, εκτος δε αυτου παντων μετ' αυτον βασιλευοντος των δι' αυτου γενομενων
και την του αγιου πνευματος χαριν αφθονως τοις αγιοις δωρουμενου πατρικωι
βουληματι. ουτω γαρ τον περι της εις Χριστον μοναρχιας συνιστασθαι λογον
παρεδοσαν ημιν οι ιεροι λογοι. 26,10.1 Ταυτα ηναγκασθημεν μετα την εν επιτομηι
προεκτεθεισαν πιστιν πλατυτερον επεξεργασασθαι ου κατα περιττην φιλοτιμιαν,
αλλ' ινα πασαν την της ημετερας υπο ληψεως αλλοτριαν ανακαθαρωμεν υποψιαν
παρα τοις τα καθ' ημας αγνοουσι και γνωσιν οι κατα την δυσιν παντες ομου μεν της
συκοφαντιας των ετεροδοξων την αναιδειαν, ομου δε των ανατολικων το
εκκλησιαστικον εν κυριωι φρονημα, μαρτυρουμενον αβιαστως υπο των
θεοπνευστων γραφων παρα τοις αδιαστροφοις. Ἀλλ' ουδε τουτοις ενεμειναν· παλιν
γαρ εν Σιρμιωι συνελθοντες κατα Φωτεινου τοτε συνεθηκαν αυθις πιστιν ουκετι μεν
ουτω σχοινοτενη ουδε τοσαυτην τοις ρημασιν, αφελοντες δε τα πλειστα και
προσθεντες αλλα, ωσπερ εξ υποβολης παρα τινων ακου σαντες, εγραψαν ταυτα·
27.2 Πιστευομεν εις ενα θεον, πατερα παντοκρατορα, τον κτιστην και
ποιητην των παντων, «εξ ου πασα πατρια εν ουρανωι και επι γης ονομαζεται»· και
εις τον μονο γενη αυτου υιον τον κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον, τον προ παντων
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των αιωνων εκ του πατρος γεννηθεντα, θεον εκ θεου, φως εκ φωτος, δι' ου εγενετο
τα παντα τα τε εν τοις ουρανοις και τα επι της γης, τα ορατα και τα αορατα, λογον
οντα και σοφιαν και φως αληθινον και ζωην, τον επ' εσχατων των ημερων δι' ημας
ενανθρωπησαντα και γεννηθεντα εκ της αγιας παρθενου και σταυρωθεντα και
αποθανοντα και ταφεντα και ανασταντα εκ νεκρων τηι τριτηι ημεραι και
αναληφθεντα εις ουρανον και καθεσθεντα εν δεξιαι του πατρος και ερχομενον επι
συντελειαι του αιωνος κριναι ζωντας και νεκρους και αποδουναι εκαστωι κατα τα
εργα αυτου, ου η βασιλεια ακαταπαυστος ουσα δια μενει εις τους απειρους αιωνας·
εσται γαρ καθεζομενος εν δεξιαι του πατρος, ου μονον εν τωι αιωνι τουτωι, αλλα και
εν τωι μελλοντι. και εις το πνευμα το αγιον, τουτεστι τον παρακλητον, οπερ
επαγγειλαμενος τοις αποστολοις μετα την εις ουρανους αυτου ανοδον αποστειλαι,
διδαξαι και υπομνησαι αυτους παντα επεμψε, δι' ου και αγιαζονται αι των
ειλικρινως εις αυτον πεπιστευκοτων ψυχαι. 27.3,1 Τους δε λεγοντας εξ ουκ οντων
τον υιον η εξ ετερας υποστασεως και μη εκ του θεου και οτι ην χρονος η αιων, οτε
ουκ ην, αλλοτριους οιδεν η αγια και καθολικη εκκλησια. Παλιν ουν ερουμεν· ει τις
τον πατερα και τον υιον δυο λεγει θεους, αναθεμα εστω. Και ει τις λεγων θεον τον
Χριστον προ αιωνων υιον του θεου υπουργηκοτα τωι πατρι εις την των ολων
δημιουργιαν μη ομολογοιη, αναθεμα εστω. Ει τις τον αγεννητον η μερος αυτου εκ
Μαριας λεγειν γεγενησθαι τολμωι, αναθεμα εστω. Ει τις κατα προγνωσιν προ Μαριας
λεγοι τον υιον ειναι και μη προ αιωνων εκ του πατρος γεγεννημενον προς τον θεον
ειναι και δι' αυτου γεγενησθαι τα παντα, αναθεμα εστω. Ει τις την ουσιαν του θεου
πλατυνεσθαι η συστελλεσθαι φασκοι, αναθεμα εστω. Ει τις πλατυνομενην την
ουσιαν του θεου τον υιον λεγοι ποιειν η τον πλατυσμον της ουσιας αυτου υιον
ονομαζοι, αναθεμα εστω. Ει τις ενδιαθετον η προφορικον λογον λεγοι τον υιον του
θεου, αναθεμα εστω. Ει τις ανθρωπον μονον λεγοι τον εκ Μαριας υιον, αναθεμα
εστω. Ει τις θεον και ανθρωπον τον εκ Μαριας λεγων θεον τον αγεννητον ουτω
νοοι, αναθεμα εστω. Ει τις το «εγω θεος πρωτος και εγω μετα ταυτα και πλην εμου
ουκ εστι θεος επ' αναιρεσει ειδωλων και των μη οντων θεων ειρημενον επ'
αναιρεσει του μονογενους προ αιωνων θεου Ἰουδαικως εκλαμβανοι, αναθεμα εστω.
Ει τις το «ο λογος σαρξ εγενετο» ακουων τον λογον εις σαρκα μεταβεβλησθαι
νομιζοι η τροπην υπομεμενηκοτα ανειληφεναι την σαρκα λεγοι, αναθεμα εστω. Ει
τις τον μονογενη υιον του θεου εσταυρωμενον ακουων την θεοτητα αυτου φθοραν η
παθος η τροπην η μειωσιν η αναιρεσιν υπομεμενηκεναι λεγοι, αναθεμα εστω. Ει τις
το «ποιησωμεν ανθρωπον» μη τον πατερα προς τον υιον λεγειν, αλλ' αυτον προς
εαυτον λεγοι τον θεον ειρηκεναι, αναθεμα εστω. Ει τις μη τον υιον λεγοι τωι Ἀβρααμ
εωρασθαι, αλλα τον αγεννητον θεον η μερος αυτου, αναθεμα εστω. Ει τις τωι Ἰακωβ
μη τον υιον ως ανθρωπον πεπαλαικεναι, αλλα τον αγεννητον θεον η μερος αυτου
λεγοι, αναθεμα εστω. Ει τις το «εβρεξε κυριος πυρ παρα κυριου» μη επι του πατρος
και του υιου εκλαμβανοι, αλλ' αυτον παρ' εαυτου λεγοι βεβρεχεναι, αναθεμα εστω·
εβρεξε γαρ κυριος ο υιος παρα κυριου του πατρος. Ει τις ακουων κυριον τον πατερα
και τον υιον κυριον και κυριον τον πατερα και τον υιον, επει κυριος εκ κυριου, δυο
λεγοι θεους, αναθεμα εστω. ου γαρ συντασσομεν υιον τωι πατρι, αλλ' υποτεταγμενον
τωι πατρι. ουτε γαρ κατηλθεν επι Σοδομα ανευ βουλης του πατρος ουτε εβρεξεν αφ'
εαυτου, αλλα παρα κυριου αυθεντουντος δηλαδη του πατρος, ουτε καθηται εκ
δεξιων αφ' εαυτου, αλλ' ακουει λεγοντος του πατρος· «καθου εκ δεξιων μου». Ει τις
τον πατερα και τον υιον και το αγιον πνευμα εν προσωπον λεγει, αναθεμα εστω. Ει
τις το πνευμα το αγιον παρακλητον λεγων τον αγεννητον λεγοι θεον, αναθεμα
εστω. Ει τις, ως εδιδαξεν ημας ο κυριος, μη αλλον λεγοι τον παρακλητον παρα τον
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υιον· ειρηκε γαρ «και αλλον παρακλητον πεμψει υμιν ο πατηρ ον ερωτησω εγω»,
ανα θεμα εστω. Ει τις το πνευμα το αγιον μερος λεγοι του πατρος η του υιου,
αναθεμα εστω. Ει τις τον πατερα και τον υιον και το αγιον πνευμα τρεις λεγοι θεους,
αναθεμα εστω. Ει τις βουλησει του θεου ως εν των ποιηματων γεγονεναι λεγοι τον
υιον του θεου, αναθεμα εστω. Ει τις μη θελησαντος του πατρος γεγεννησθαι λεγοι
τον υιον, αναθεμα εστω. ου γαρ βιασθεις ο πατηρ υπο αναγκης φυσικης αχθεις, ως
ουκ ηθελεν, εγεννησε τον υιον, αλλ' αμα τε ηβουληθη και αχρονως και απαθως εξ
εαυτου αυτον γεννησας επεδειξεν. Ει τις αγεννητον και αναρχον λεγοι τον υιον, ως
δυο αναρχα και δυο αγεννητα λεγων και δυο ποιων θεους, αναθεμα εστω. κεφαλη
γαρ, ο εστιν αρχη παντων, ο υιος. «κεφαλη δε», ο εστιν αρχη, «του Χριστου ο θεος»,
ουτω γαρ εις μιαν αναρχον των ολων αρχην δι' υιου ευσεβως τα παντα αναγομεν.
Και παλιν συνδιακριβουντες του Χριστιανισμου την εννοιαν λεγομεν, οτι ει τις
Χριστον θεον υιον του θεου προαιωνιον οντα και υπουργηκοτα τωι πατρι εις την των
ολων δημιουργιαν μη λεγοι, αλλ' εξ ου εκ Μαριας εγεννηθη, εκ τοτε και Χριστον και
υιον κεκλησθαι και αρχην ειληφεναι του θεον ειναι, αναθεμα εστω.
28.1 Ταυτα παντα παρωσαμενοι, και ωσπερ βελτιονα επινοησαντες
δογματιζουσιν αλλην πιστιν και γραφουσι ταυτα εν Σιρμιωι Ῥωμαιστι μεν,
ερμηνευθεντα δε Ἑλληνιστι· 28.2 Ἐπειδη περι πιστεως εδοξε τινα διασκεψιν
γενεσθαι, παντα ασφαλως εζητηθη και διηρευνηθη εν τωι Σιρμιωι επι παρουσιαι
Ουαλεντος και Ουρσακιου και Γερμινιου και 28.3 των λοιπων. συνεστηκεν ενα θεον
ειναι πατερα παντοκρατορα, καθως και εν πασηι τηι οικουμενηι καταγγελλεται, και
ενα μονογενη υιον αυτου, τον κυριον ημων Ἰησουν 28.4 Χριστον, εξ αυτου προ των
αιωνων γεννηθεντα. δυο θεους μη χρηναι λεγειν, επειδη αυτος ο κυριος ειρηκε·
«πορευομαι προς τον πατερα μου και πατερα υμων και θεον μου 28.5 και θεον
υμων». δια τουτο και παντων θεος εστι, καθως και ο αποστολος εδιδαξεν· «η
Ἰουδαιων μονων ο θεος, ουχι και εθνων; ναι και εθνων· επειπερ εις ο θεος, ος
δικαιωσει 28.6 περιτομην εκ πιστεως και ακροβυστιαν δια πιστεως». και τα μεν
λοιπα παντα συμφωνει και ουδεμιαν εχει αμφιβολιαν. επειδη δε πολλους τινας κινει
περι της λεγομενης Ῥωμαιστι μεν «σουβσταντιας», Ἑλληνιστι δε λεγομενης
«ουσιας», τουτεστιν ινα ακριβεστερον γνωσθηι το ομοουσιον η το λεγομενον
ομοιοουσιον, ου χρη τινα τουτων παντελως μνημην γινεσθαι ουδε περι τουτων
εξηγεισθαι εν τηι εκκλησιαι δια ταυτην την αιτιαν και δια τουτον τον λογισμον, οτι εν
ταις θειαις γραφαις ου γεγραπται περι τουτων, και οτι ταυτα υπερ την ανθρωπων
γνωσιν και τον ανθρωπων νουν εστι, και οτι ουδεις δυναται την γενεαν του υιου
διηγησασθαι, καθως γεγραπται· «την γενεαν αυτου τις διηγησεται»; μονον γαρ
ειδεναι τον πατερα φανερον εστι, πως τον υιον εγεννησε, και 28.7 παλιν τον υιον,
πως αυτος γεγεννηται παρα του πατρος. ουδενι δε αμφιβολον εστι μειζονα ειναι τον
πατερα. ουδε γαρ διστασειεν αν τις τον πατερα τιμηι και αξιαι και θειοτητι και αυτωι
τωι ονοματι τωι πατρικωι μειζονα ειναι, διαμαρτυρουμενου αυτου του 28.8 υιου· «ο
εμε πεμψας πατηρ μειζων μου εστι». και τουτο δε καθολικον ειναι ουδεις αγνοει δυο
προσωπα ειναι πατρος και υιου, και τον μεν πατερα μειζονα, τον δε υιον 28.9
υποτεταγμενον τωι πατρι μετα παντων, ων αυτωι ο πατηρ υπεταξε, τον δε πατερα
αρχην μη εχειν και αορατον ειναι και αθανατον ειναι και απαθη ειναι, τον δε υιον γε
γεννησθαι εκ του πατρος, θεον εκ θεου, φως εκ φωτος, και τουτου την γενεσιν,
καθως 28.10 προειρηται, μηδενα γινωσκειν, ει μη μονον τον πατερα, αυτον δε τον
υιον και κυριον και θεον ημων σαρκα ητοι σωμα, τουτεστιν ανθρωπον, ανειληφεναι
απο Μαριας της παρθενου, καθαπερ και ο αγγελος προευηγγελισατο, καθως δε πασαι
αι γραφαι διδασ κουσι και μαλιστα αυτος ο αποστολος ο διδασκαλος των εθνων·
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωπον ανελαβεν 28.11 ο Χριστος απο Μαριας της παρθενου, δι' ου πεπονθε. το δε
κεφαλαιον πασης της πιστεως και η βεβαιοτης εστιν, ινα τριας αει φυλαττηται,
καθως ανεγνωμεν εν τωι ευαγ γελιωι· «πορευθεντες βαπτιζετε παντα τα εθνη εις το
ονομα του πατρος και του υιου 28.12 και του αγιου πνευματος». ακεραιος δε και
τελειος εστιν ο αριθμος της τριαδος. ο δε παρακλητος το πνευμα το αγιον δι' υιου
αποσταλεν ηλθε κατα την επαγγελιαν, ινα τους αποστολους και παντας τους
πιστευοντας αναδιδαξηι και αγιασηι.
29.1 Ταυτα γραψαντες και μεταγνοντες συνεθηκαν μεν εκεινην, ην μετα της
υπατειας επιδειξαντες ηρυθριασαν. συνηθως δε ωσπερ καταγνοντες και ταυτης
εποιησαν μεν αυτην αρπασθηναι απο των εχοντων αντιγραφα δια Μαρτινιανου
νοταριου. και ποιη σαντες τον βασιλεα Κωνσταντιον κατ' αυτης προθειναι διαταγμα
δογματιζουσι παλιν αλλην και προσθεντες, ως ειωθασι, λεξεις τινας, γραφουσι
ταυτα εν τηι Ἰσαυριαι· 29.2 Ου φευγομεν την εκτεθεισαν αυθεντικην πιστιν εν τοις
Ἐγκαινιοις τοις κατα Ἀντιοχειαν προκομιζοντες αυτην, ει και τα μαλιστα οι πατερες
ημων κατ' εκεινο καιρου προς 29.3 το υποκειμενον της ζητησεως συνεδραμον.
επειδη δε πολλους εθορυβησε το ομοουσιον και το ομοιοουσιον εν τοις
παρεληλυθοσι χρονοις και μεχρι νυν, αλλα και αρτιως λεγεται καινοτομεισθαι υπο
τινων το ανομοιον υιου προς πατερα, τουτου χαριν το μεν ομοουσιον και το
ομοιοουσιον εκβαλλομεν ως αλλοτριον των γραφων, το δε ανομοιον αναθεμα 29.4
τιζομεν και παντας, οσοι τοιουτοι τυγχανουσιν, αλλοτριους ηγουμεθα της
εκκλησιας. το δε ομοιον του υιου προς τον πατερα σαφως ομολογουμεν κατα τον
αποστολον τον λεγοντα 29.5 περι του υιου· «ος εστιν εικων του θεου του αορατου».
ομολογουμεν δε και πιστευο μεν εις ενα θεον, πατερα, παντοκρατορα, τον ποιητην
ουρανου και γης, ορατων παντων 29.6 και αορατων. πιστευομεν δε και εις τον
κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, τον υιον αυτου, τον εξ αυτου γεννηθεντα απαθως προ
παντων των αιωνων, θεον λογον, θεον εκ θεου μονογενη, φως, ζωην, αληθειαν,
σοφιαν, δυναμιν, δι' ου τα παντα εγενετο, τα 29.7 εν τοις ουρανοις και τα επι της γης
ειτε ορατα ειτε αορατα. τουτον πιστευομεν επι συντελειαι των αιωνων εις αθετησιν
της αμαρτιας σαρκα ανειληφεναι εκ της αγιας παρθενου και ενανθρωπησαντα,
παθοντα υπερ των αμαρτιων ημων και ανασταντα και αναληφθεντα εις ουρανους
καθεζεσθαι εν δεξιαι του πατρος, παλιν ερχομενον εν δοξηι 29.8 κριναι ζωντας και
νεκρους. πιστευομεν και εις το αγιον πνευμα, ο και παρακλητον ωνομασεν ο σωτηρ
και κυριος ημων επαγγειλαμενος μετα το απελθειν αυτον πεμψαι τοις μαθηταις
τουτο, ο και απεστειλε, δι' ου και αγιαζει τους εν τηι εκκλησιαι πιστευοντας 29.9 και
βαπτιζομενους εν ονοματι πατρος και υιου και αγιου πνευματος. τους δε παρα
ταυτην την πιστιν αλλο τι κηρυττοντας αλλοτριους οιδεν η καθολικη εκκλησια. οτι
δε ταυτηι τηι πιστει ισοδυναμει και η εν Σιρμιωι πρωην εκτεθεισα πιστις επι της
ευσεβειας του βασιλεως ημων γνωριζουσιν οι εντυγχανοντες.
30.1 Ταυτα γραψαντες εν τηι Ἰσαυριαι ανελθοντες εις την Κωνσταντινουπολιν
ωσπερ μεταγνοντες ηλλαξαν συνηθως ταυτα και προσθεντες λεξειδια τινα, ωστε
μηδε «υποστασιν» λεγειν επι πατρος και υιου και αγιου πνευματος, διεπεμψαντο
αυτα τοις εν Ἀριμηνωι και ηναγκαζον και τους εν τοις μερεσι τουτοις υπογραφειν,
τους δε αντιλεγοντας αυτοις εποιουν εξοριζεσθαι παρα Κωνσταντιου. εστιν ουν
ταυτα· 30.2 Πιστευομεν εις ενα θεον, πατερα παντοκρατορα, εξ ου τα παντα, και εις
τον μονογενη υιον του θεου, τον προ παντων αιωνων και προ πασης αρχης
γεννηθεντα εκ του 30.3 θεου, δι' ου τα παντα εγενετο, τα ορατα και τα αορατα,
γεννηθεντα δε μονογενη, μονον εκ μονου του πατρος, θεον εκ θεου, ομοιον τωι
γεννησαντι αυτον πατρι κατα τας 30.4 γραφας, ου την γενεσιν ουδεις γινωσκει ει μη
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μονος ο γεννησας αυτον πατηρ. τουτον οιδαμεν μονογενη θεου υιον πεμποντος του
πατρος παραγεγενησθαι εκ των ουρανων, 30.5 ως γεγραπται, επι καταλυσει της
αμαρτιας και του θανατου και γεννηθεντα εκ πνευματος αγιου, εκ Μαριας της
παρθενου το κατα σαρκα, ως γεγραπται, και ανα στραφεντα μετα των μαθητων και
πασης της οικονομιας πληρωθεισης κατα την πατρικην βουλησιν σταυρωθεντα και
αποθανοντα και ταφεντα και εις τα καταχθονια κατεληλυ 30.6 θεναι, οντινα και
αυτος ο ᾅδης επτηξεν, οστις και ανεστη εκ των νεκρων τηι τριτηι ημεραι και διετριψε
μετα των μαθητων, και πληρωθεισων τεσσαρακοντα ημερων ανεληφθη εις τους
ουρανους και καθεζεται εν δεξιαι του πατρος ελευσομενος εν τηι εσχατηι ημεραι 30.7
της αναστασεως εν τηι πατρικηι δοξηι, ινα αποδωι εκαστωι κατα τα εργα αυτου. και εις
το αγιον πνευμα, οπερ αυτος ο μονογενης του θεου υιος ο Χριστος ο κυριος και ο
θεος ημων επηγγειλατο πεμπειν τωι γενει των ανθρωπων παρακλητον, καθαπερ
γεγραπται· 30.8 «το πνευμα της αληθειας», οπερ αυτοις επεμψεν, οτε ανηλθεν εις
τους ουρανους. το δε ονομα της ουσιας, οπερ απλουστερον υπο των πατερων ετεθη,
αγνοουμενον δε τοις λαοις σκανδαλον εφερε, διοτι μηδε αι γραφαι τουτο
περιεχουσιν, ηρεσε περιαιρεθηναι και παντελως μηδεμιαν μνημην του λοιπου
γινεσθαι, επειδηπερ και αι θειαι γραφαι 30.9 ουδαμως εμνημονευσαν περι ουσιας
πατρος και υιου. και γαρ ουδε οφειλει υποστασις περι πατρος και υιου και αγιου
πνευματος ονομαζεσθαι. ομοιον δε λεγομεν τωι πατρι 30.10 τον υιον, ως λεγουσιν αι
θειαι γραφαι και διδασκουσι. πασαι δε αι αιρεσεις, αι τε ηδη προτερον κατεκριθησαν,
και αιτινες εαν καινοτεραι γενωνται, εναντιαι τυγχανουσαι της εκτεθεισης ταυτης
γραφης, αναθεμα εστωσαν.
31.1 Ἀλλ' ουδε τουτοις ενεμειναν. κατελθοντες γαρ απο
Κωνσταντινουπολεως εις την Ἀντιοχειαν μετεγνωσαν, οτι ολως εγραψαν «ομοιον
τωι πατρι τον υιον ως λεγουσιν αι γραφαι.» και συνθεντες απερ επενοησαν ηρξαντο
παλιν ανατρεχειν εις τα πρωτα εαυτων και λεγειν οτι «παντελως ανομοιος εστιν ο
υιος τωι πατρι και κατ' ουδενα τροπον ομοιος 31.2 εστιν ο υιος τωι πατρι.» τοσουτον
μετεβαλοντο ως και τους τα Ἀρειου γυμνοτερον λεγοντας προσδεχεσθαι και τας
εκκλησιας αυτοις παραδιδοναι, ινα επ' αδειας τα της 31.3 βλασφημιας προσφερωσι.
δια γουν την πολλην αναιδειαν της ασεβειας αυτων Ἀνομοιοι παρα πασιν
εκληθησαν εχοντες και την «εξουκοντιον» επωνυμιαν και τον αιρετικον
Κωνσταντιον προστατην της ασεβειας αυτων, ος μεχρι τελους διαμεινας εν ασεβειαι
και λοιπον αποθνησκων εδοξε βαπτιζεσθαι, ου παρα ευσεβων ανδρων, αλλ' υπο
Ευζωιου του δια την αρειανην αιρεσιν ουχ απαξ, αλλα και πολλακις καθαιρεθεντος,
και οτε διακονος ην, και οτε εν Ἀντιοχειαι εκαθεσθη.
32.1 Τεως μεν ουν αχρι τουτου φθασαντες εστησαν και καθηιρεθησαν οι
προειρημενοι. αλλ' ουδε ουτως ευ οιδα οτι στησονται, οσοι και νυν υπεκριναντο, αει
δε συστασεις ποιησουσι κατα της αληθειας, εως αν εις εαυτους ελθοντες ειπωσι και
ουτοι· «ανασταντες πορευσωμεθα προς τους πατερας εαυτων και ερουμεν αυτοις·
αναθεματιζομεν μεν την αρειανην αιρεσιν, επιγινωσκομεν δε την εν Νικαιαι
συνοδον». προς ταυτην γαρ εχουσι 32.2 την εριν. τις ουν ετι καν ολιγην αισθησιν
εχων ανεξεται τουτων; τις βλεπων καθ' εκαστην συνοδον τα μεν αφαιρουμενα, τα δε
προστιθεμενα ου συνοραι τουτους υποπτον και υπουλον εχοντας κατα Χριστου την
διανοιαν; τις ορων αυτους δια μακρων εκτεινοντας εαυτων την τε της πιστεως
συνθεσιν και την απολογιαν περι ων εγκαλουνται ουχ οραι τουτους
καταγινωσκοντας εαυτων και πολλα γραφοντας επιτηδες, ινα δοξωσι δια της
ακαιρου φιλοτιμιας και της τοσαυτης πολυλογιας υφαρπαζειν τους ακεραιους και
λαν 32.3 θανειν οιοι την αιρεσιν τυγχανουσιν οντες; αλλ' ωσπερ οι εθνικοι, ως ειπεν
 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο κυριος, βαττολογουντες εν ταις ευχαις ουδεν ωφελουσιν, ουτως ουτοι τοσαυτα
καταντλησαντες ουκ ηδυνηθησαν σβεσαι την κατα της αρειανης αιρεσεως κρισιν,
αλλα και μαλλον ελεγ χθεντες καθηιρεθησαν, και εικοτως γε. ποιαν γαρ αυτων ο
ακουων αποδεξεται συγ 32.4 γραφην; η ποια θαρρησαντες αυτοι κατηχησουσι τους
ερχομενους προς αυτους; ει μεν γαρ αι πασαι μιαν και την αυτην εχουσι συμφωνιαν,
τις η χρεια των πολλων; ει δε τοσουτων χρεια γεγονε, δηλον εστιν εκαστην ενδεη
και μη πληρη τυγχανειν. και τουτο μαλλον ημων αυτοι διελεγχουσιν εν τωι πασας
εναλλαττειν και μεταποιειν. το δε πληθος των συνοδων και η διαφορα των
γραφομενων δεικνυσι τους εν αυταις συνελθοντας μαχομενους μεν προς την εν
Νικαιαι συνοδον, ασθενουντας δε προς την αληθειαν.
33.1 Ἐπειδη δε ουτως αυτοι προς τε εαυτους και προς τους προ εαυτων
διετεθησαν, φερε λοιπον ημεις εξετασαντες μαθωμεν παρ' αυτων, ποιον ατοπον αρα
θεωρησαντες η τινα λεξιν αιτιωμενοι των εγγεγραμμενων απειθεις μεν γονευσι
γεγονασι, διαμαχονται δε προς οικουμενικην συνοδον. το εκ της ουσιας, φησι, και το
ομοουσιον ουκ ηρεσεν 33.2 ημιν· ταυτα γαρ τινας εσκανδαλισε και πολλους
εθορυβησεν. εκεινοι μεν ουν ουτω γραφοντες ειρηκασιν, απαντησειε δ' αν τις αυτοις
ευλογως ουτως· ει μεν ουν αυτα τα ρηματα καθ' εαυτα τυγχανει οντα αιτια τουτοις
εις σκανδαλον, εδει μη τινας σκαν δαλιζεσθαι μηδε πολλους θορυβεισθαι, αλλα και
ημας και τους αλλους παντας ταυτον εκεινοις πασχειν εξ αυτων· ει δε οι μεν παντες
αγαπωσι τα ρηματα, οι δε ταυτα γραψαντες ουχ οι τυχοντες, αλλ' οι εκ πασης της
οικουμενης συνελθοντες εισι και τουτοις επιμαρτυ ρουσιν οι νυν εν τηι Ἀριμηνωι
συνελθοντες επισκοποι υʹ και πλειους, πως ουκ αντικρυς ελεγχει τουτο τους κατα
της συνοδου λεγοντας, ως ου τα ρηματα εστιν αιτια, αλλ' η 33.3 κακονοια των
παρεξηγουμενων τα τοιαυτα; ποσοι κακως εντυγχανοντες ταις θειαις γραφαις και
παρανοουντες ταυτας κατηγορουσι των αγιων, οιοι γεγονασιν οι μεν τοτε Ἰουδαιοι
μη δεξαμενοι τον κυριον, οι δε νυν Μανιχαιοι βλασφημουντες τον νομον, και 33.4
ουχ αι γραφαι γεγονασιν αυτοις αιτιαι, αλλ' η σφων αυτων κακοφροσυνη. ει μεν ουν
αποδειξαι δυνασθε τα ρηματα φαυλα, τουτο ποιειτε, και λογος ηγεισθω της απο
δειξεως· και μη προφασιζεσθε τους σκανδαλιζομενους, ινα μη ταυτον παθητε τοις
τοτε Φαρισαιοις. και γαρ κακεινων προφασιζομενων σκανδαλιζεσθαι επι ταις του
κυριου διδαχαις ελεγεν αυτοις ο κυριος· «πασα φυτεια ην ουκ εφυτευσεν ο πατηρ
μου ο ουρανιος 33.5 εκριζωθησεται». τουτο δε λεγων εδεικνυεν ως ου τα του πατρος
δι' αυτου φυτευομενα ρηματα σκανδαλον ησαν αυτοις, αλλ' αυτοι κακως
εκδεχομενοι τα καλως λεγομενα εσκαν δαλιζον εαυτους. επει και οι αιτιωμενοι τοτε
τας επιστολας του αποστολου, ου του Παυλου, αλλα της εαυτων αμαθιας και
στρεβλης διανοιας κατηγορουν.
34.1 Ἐπει (καλον γαρ αυτους ερεσθαι τουτο) ειπατε, τινες εισιν ους
προφασιζεσθε σκανδαλιζεσθαι και θορυβεισθαι επι τουτοις; των μεν γαρ
ευσεβουντων εις τον Χριστον ου δεις, αυτα γαρ πρεσβευουσι και εκδικουσιν. ει δε
των Ἀρειανων εισιν οι τουτο πασχοντες, τι θαυμαστον, ει επι τοις αναιρουσιν αυτων
την αιρεσιν αχθονται; ου γαρ εστιν αυτοις σκανδαλον τα ρηματα, αλλα λυπη οτι
στηλογραφια κατα της ασεβειας αυτων εστιν. 34.2 ουκουν παυσασθε γογγυζοντες
κατα των πατερων και τοιαυτα προφασιζομενοι, επει ωρα υμας καταμεμφεσθαι και
τωι κυριακωι σταυρωι οτι «Ἰουδαιοις μεν σκανδαλον εστιν, εθνεσι δε μωρια», ως ειπεν
ο αποστολος. αλλ' ωσπερ ου φαυλος ο σταυρος· ημιν γαρ τοις πιστευουσιν εστι
«Χριστος θεου δυναμις και θεου σοφια», καν Ἰουδαιοι μαινωνται, ουτως ου φαυλα
τα των πατερων ρηματα, αλλ' ωφελιμα τοις γνησιως εντυγχανουσι και αναιρετικα
πασης ασεβειας εστι, καν οι Ἀρειανοι πολλακις διαρρηγνυωνται κατακρινομενοι
 
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34.3 παρ' αυτων. οτε τοινυν η περι των σκανδαλιζομενων απιθανος δεδεικται
προφασις, ειπατε λοιπον υμεις, πως ουκ αρεσκεσθε τωι εκ της ουσιας ονοματι; τουτο
γαρ πρωτον αναγκαιον ανακριναι, καιτοι και υμεις εγραψατε εκ του πατρος
γεγεννησθαι τον υιον. 34.4 ει μεν ουν τον πατερα ονομαζοντες η το θεος ονομα
λεγοντες ουκ ουσιαν σημαινετε ουδε αυτον τον οντα οπερ εστι κατ' ουσιαν νοειτε,
αλλ' ετερον τι περι αυτον η το γουν χειρον, ινα μη παρ' εμου λεγηται, δια τουτων
σημαινετε, εδει μη γραφειν υμας «εκ του πατρος» τον υιον, αλλ' «εκ των περι αυτον
η των εν αυτωι», ινα φευγοντες λεγειν αληθως πατερα τον θεον συνθετον δε τον
απλουν και σωματικως αυτον επινοουντες καινοτερας βλασφημιας εφευρεται
γενησθε. ουτω δε νοουντες εξ αναγκης και τον λογον και το υιος ουκ ουσιαν, αλλ'
ονομα μονον νομιζετε και λοιπον αχρις ονοματων εχετε την εαυτων φαντασιαν· και
α λεγετε ουκ ειναι πιστευετε, αλλα μη ειναι φρονειτε.
35.1 Τουτο δε Σαδδουκαιων μαλλον και των παρ' Ἕλλησι λεχθεντων αθεων
εστι το τολ μημα. διο ουδε την κτισιν αυτου του οντος θεου δημιουργημα ειναι
φησετε, ει γε το πατηρ και το θεος ουκ αυτην την του οντος ουσιαν σημαινουσιν,
αλλ' ετερον τι οπερ υμεις 35.2 αναπλαττετε. αλλα τουτο δυσσεβες και λιαν απρεπες
εστι και μονον ενθυμεισθαι. ει δε οταν ακουωμεν «εγω ειμι ο ων» και «εν αρχηι
εποιησεν ο θεος τον ουρανον και την γην» και «ακουε Ἰσραηλ, κυριος ο θεος σου
κυριος εις εστι» και «ταδε λεγει κυριος παντοκρατωρ», ουχ ετερον τι αλλ' αυτην την
απλην και μακαριαν και ακαταληπτον του οντος ουσιαν νοουμεν, καν γαρ αδυνατως
εχωμεν καταλαβειν, ο τι ποτε εστιν, αλλ' ακουοντες το πατηρ και το θεος και το
παντοκρατωρ ουχ ετερον τι, αλλ' αυτην την του οντος ουσιαν 35.3 σημαινομενην
νοουμεν. ειρηκατε δε και υμεις «εκ του θεου τον υιον», δηλονοτι «εκ της ουσιας του
πατρος» αυτον ειρηκατε. επειδη δε και προ υμων λεγουσιν αι γραφαι τον κυριον
υιον του πατρος, και προ αυτων αυτος ο πατηρ ειρηκεν «ουτος εστιν ο υιος μου ο
αγα 35.4 πητος», υιος δε ουδεν ετερον εστιν η το εκ του πατρος γεννημα· πως ου
φαινονται καλως ειρηκοτες οι πατερες εκ της ουσιας του πατρος τον υιον
λογισαμενοι ταυτον ειναι το ειπειν ορθως εκ του θεου και το ειπειν εκ της ουσιας; τα
μεν γαρ κτισματα παντα, καν εκ του θεου λεγηται γεγενησθαι, αλλ' ουχ ως ο υιος
εισιν εκ του θεου· ου γαρ γεννηματα, 35.5 αλλα ποιηματα εισι την φυσιν. «εν αρχηι
γουν ο θεος» ουκ «εγεννησεν» αλλ' «εποιησε τον ουρανον και την γην και παντα τα
εν αυτοις» ειρηται. και ουχ «ο γεννων» αλλ' «ο 35.6 ποιων τους αγγελους αυτου
πνευματα και τους λειτουργους αυτου πυρος φλογα». ει δε ο αποστολος ειρηκεν·
«εις θεος, εξ ου τα παντα», αλλ' ου τον υιον συναριθμων τοις πασι τουτο φησιν. αλλ'
επειδη των Ἑλληνων οι μεν νομιζουσι κατα τυχην και εξ ατομων συμ πλοκης και
ομοιομερως εκ ταυτοματου συνεσταναι την κτισιν και μη εχειν τον αιτιον, οι δε εξ
αιτιου μεν αυτην γεγονεναι, ου μην και δια του λογου, των δε αιρετικων εκαστος ως
ηθελησεν ανεπλασατο και περι της κτισεως μυθολογει, τουτου χαριν ο αποστολος
35.7 αναγκαιως συνειρηκε το εκ του θεου· ινα και τον ποιητην γνωρισηι και την εκ
του βου ληματος αυτου των παντων δημιουργιαν αποδειξηι, ευθυς δ' ουν επιφερει
«και εις κυριος Ἰησους Χριστος, δι' ου τα παντα», ινα των παντων εξαρηι τον υιον. τα
γαρ «εκ του θεου» λεγομενα παντα ταυτα δι' υιου γεγονε και ουχ οιον τε ομοιαν
εχειν τα δημιουργουμενα τωι δημιουργουντι την γενεσιν, και ινα το «εκ του θεου»
λεγομενον ωδε αλλως επι των ποιηματων αυτο σημαινεσθαι διδαξηι, η ως επι υιου
λεγομενον νοειται. ο μεν γαρ γεννημα, τα δε ποιηματα εστι. διο και ο μεν υιος ιδιον
της ουσιας γεννημα, τα δε του βουληματος δημιουργηματα.
36.1 Ταυτα και η συνοδος συνορωσα και ειδυια την εκ της ομωνυμιας
διαφοριαν υπερ του μη τινας υπονοειν κατα την κτισιν ουτω λεγεσθαι και τον υιον
 
 
 

23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

«εκ του θεου» λευκοτερον 36.2 εγραψαν «εκ της ουσιας» τον υιον. εκ μεν γαρ τουτου
το γνησιον αληθως υιου προς τον πατερα γνωριζεται, εκ δε του λεγεσθαι απλως «εκ
του θεου» το βουλημα της δημιουργιας του κτιζοντος σημαινεται. ει μεν ουν και
αυτοι τοιαυτην εχοντες διανοιαν εγραψαν «εκ του πατρος» τον λογον, μη
μεμφεσθωσαν την συνοδον· ει δε ως επι της κτισεως εστι γεγραμμενον, ουτω και επι
του υιου φρονουσι το εκ του θεου, εδει τα επι της κτισεως λαμβανοντας αυτους μη
λεγειν υιον, ινα μη δοκωσι φυρειν βλασφημιαν τηι ευσε βειαι και η τον κυριον μη
συναριθμειν τοις κτισμασιν η μη αναξια και μη αρμοζοντα περι του υιου γραφειν. ει
γαρ υιος εστιν, ουκ εστι κτισμα· ει δε κτισμα εστιν, ουκ εστιν 36.3 υιος. τοιαυτα δε
διανοουμενοι αρνησονται που και το αγιον λουτρον, οτι εις πατερα 36.4 και εις υιον
και ουκ εις κτιστην και κτισμα διδοται, ως αυτοι νομιζουσιν. «αλλ' ου γε γραπται
ταυτα», φησιν, «και ως αγραφους τας φωνας εκβαλλομεν». αλλα και τουτο παλιν
προφασις αυτοις εστιν αναισχυντος. ει γαρ εκβλητεα νομιζουσι τα μη γεγραμμενα,
δια τι των περι Ἄρειον εξ αγραφων επινοησαντων τοσουτων ρηματιων συρφετον το
«εξ ουκ οντων» και το «ουκ ην ο υιος πριν γεννηθηι και ην ποτε οτε ουκ ην και
τρεπτος εστι και αρρητος και αορατος ο πατηρ τωι υιωι και ο υιος ουκ οιδεν ουδε την
εαυτου ουσιαν» και οσα εν τηι γελοιωι και ασεβει Θαλιαι εαυτου φρονων εξημεσεν
Ἄρειος ουκ αντειρηκασιν, αλλα και μαλλον υπερ αυτων αγωνιζονται και δια ταυτα
προς τους πατερας εαυτων δια 36.5 μαχονται; εκ ποιας δε γραφης και αυτοι ευροντες
το αγενητον και το ουσιας ονομα και «τρεις εισιν υποστασεις» και «ουκ εστιν
αληθινος θεος ο Χριστος» και «εις εστι των εκατον προβατων» και «η μεν σοφια του
θεου αγεννητος και αναρχος εστι, πολλαι δε εισιν αι 36.6 κτισθεισαι δυναμεις, ων
μια εστιν ο Χριστος»; η πως εν τοις λεγομενοις Ἐγκαινιοις αγραφοις χρησαμενοι
λεξεσιν οι περι Ἀκακιον και Ευσεβιον και ειποντες «ουσιας τε και δυναμεως και
βουλης και δοξης απαραλλακτον εικονα τον πρωτοτοκον της κτισεως» γογγυζουσι
κατα των πατερων ως αγραφων αυτων μνημονευσαντων λεξεων και ουσιας
μνημονευσαντων; εδει γαρ αυτους η καθ' εαυτων γογγυζειν η μηδεν τους πατερας
αιτιασθαι.
37.1 Ει μεν ουν αλλοι τινες επροφασιζοντο τας της συνοδου λεξεις, ηδυναντο
πως η αγνοιας η ευλαβειας υπονοιαν εχειν. και περι μεν Γεωργιου του Καππαδοκος
του εκβληθεν τος απο της Ἀλεξανδρειας λογος ουδεις, ανθρωπου μητε εκ
προαγοντος βιου την μαρ τυριαν εχοντος μητε ολως Χριστιανου τυγχανοντος, αλλα
μονον υποκριναμενου δια τον καιρον το ονομα και «πορισμον ηγησαμενου την
ευσεβειαν». διο ουδε μεμψαιτο αν τις αυτον εικοτως πταιοντα περι την πιστιν,
ανθρωπον «μητε ειδοτα περι ων λεγει μητε περι ων διαβεβαιουται», αλλα πασι κατα
το γεγραμμενον ως κεπφον επακολουθουντα. 37.2 Ἀκακιος δε και Ευδοξιος και
Πατροφιλος ταυτα λεγοντες πως ουκ αξιοι πασης εισι κατα γνωσεως; γραψαντες γαρ
αγραφα και αυτοι και αποδεξαμενοι πολλακις ως καλον το της ουσιας ονομα,
μαλιστα και δια την επιστολην Ευσεβιου αιτιωνται νυν τους προ αυτων ως τοιαυταις
χρησαμενους λεξεσιν. αλλα και ειποντες αυτοι «θεον εκ θεου και λογον ζωντα, της
ουσιας του πατρος απαραλλακτον εικονα τον υιον» κατηγορουσι των εν Νικαιαι
ειπον 37.3 των «εκ της ουσιας και ομοουσιον τον γεννηθεντα τωι γεγεννηκοτι». τι δε
θαυμαστον ει τοις προ αυτων και τοις ιδιοις πατρασι διαμαχονται, οπου γε και αυτοι
εαυτοις εναντι ουμενοι τοις εαυτων προσκοπτουσιν; εκθεμενοι γαρ εν τοις
λεγομενοις Ἐγκαινιοις εν Ἀντιοχειαι «της ουσιας του πατρος απαραλλακτον εικονα
ειναι τον υιον» ομοσαντες τε ουτω φρονειν και αναθεματισαντες τους αλλως
φρονουντας, αλλα γαρ και εν τηι Ἰσαυριαι γρα ψαντες· «ου φευγομεν την εκτεθεισαν
αυθεντικην πιστιν εν τοις Ἐγκαινιοις τοις κατα Ἀντιοχειαν» (εν αυτοις δε εγραφη το
 
 
 

24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της ουσιας ονομα) ωσπερ επιλαθομενοι τουτων, μετ' ολιγον εν τηι αυτηι Ἰσαυριαι
ταναντια εγραψαν λεγοντες· «το ομοουσιον και το ομοιο ουσιον εκβαλλομεν ως
αλλοτριον των γραφων, και το της ουσιας ονομα περιαιρουμεν ως μη κειμενον εν
ταις γραφαις».
38.1 Τις ουν ετι τους τοιουτους Χριστιανους ηγησεται; η ποια πιστις παρα
τουτοις, παρ' οις ου λογος, ου γραμμα βεβαιον, αλλα παντα κατα καιρον αλλασσεται
και μετα 38.2 βαλλεται; ει γαρ, ω Ἀκακιε και Ευδοξιε, ου φευγετε την εκτεθεισαν εν
τοις Ἐγκαινιοις πιστιν, εν αυτηι δε γεγραπται· «ουσιας απαραλλακτος εικων εστιν ο
υιος», πως εν τηι Ἰσαυριαι γραφετε· «εκβαλλομεν το ομοουσιον»; ει γαρ ουκ εστι κατ'
ουσιαν ομοιος ο υιος τωι πατρι, πως «απαραλλακτος της ουσιας εικων» εστιν; ει δε
μετεγνωτε γραψαντες το «της ουσιας απαραλλακτος εικων», πως αναθεματιζετε
τους «ανομοιον» ειναι λεγοντας τον υιον; ει γαρ ουχ «ομοιος κατ' ουσιαν» παντως
«ανομοιος» εστι. το δε ανομοιον ουκ αν ειη 38.3 «εικων». ει δε ουτω καθ' υμας εστιν,
ουκ αρα «ο τον υιον εωρακως εωρακε τον πατερα « πλειστης οσης ουσης διαφορας,
μαλλον δε το ολον οντος τουτου προς εκεινον ανομοιου. το δε ανομοιον ουχ οιον τε
ομοιον λεγεσθαι. ποιαι τοινυν μηχανηι το ανομοιον ομοιον λεγετε και το ομοιον
ανομοιον φρονειτε και υποκρινεσθε λεγοντες «εικονα ειναι του πατρος τον υιον»; ει
γαρ ουκ εστι κατ' ουσιαν ομοιος ο υιος του πατρος, λειπει τι τηι εικονι και ουκ 38.4
εστι πληρης εικων ουδε τελειον απαυγασμα. πως ουν αναγινωσκετε το «εν αυτωι
κατοικει παν το πληρωμα της θεοτητος σωματικως « και «εκ του πληρωματος αυτου
ημεις παντες ελαβομεν «; πως τον Ἀρειανον Ἀετιον ως αιρετικον εκβαλλετε, καιτοι
τα αυτα εκεινωι λεγοντες; και γαρ σου μεν, ω Ἀκακιε, εταιρος εστιν, Ευδοξιου δε
διδασκαλος εις την τοιαυτην ασεβειαν γεγονεν, ης ενεκα και Λεοντιος αυτον ο
επισκοπος διακονον κατεστησεν, ινα ως εν ενδυματι προβατου τωι ονοματι της
διακονιας χρωμενος επ' αδειας εξεμειν δυνηται τα της βλασφημιας ρηματα.
39.1 Τι ουν υμας αρα τοιουτον επεισεν, ωστε και εαυτοις εις το εναντιον
περιπεσειν και το σαυτην αισχυνην απενεγκασθαι; αλλ' ουδεν ευλογον αν ειποιτε·
τουτο δε μονον περι λειπεται νοειν οτι παντα νυν υποκρινεσθε και παντα
προσποιουμενοι πλαττετε δια την 39.2 παρα Κωνσταντιου προστασιαν και το παρα
του τοιουτου κερδος. και κατηγορειτε μεν ευχερως των πατερων, προφασιζεσθε δε
απλως τας λεξεις ως αγραφους, και κατα το γεγραμμενον «διετεινατε τα σκελη
παντι παροδωι», ωστε τοσαυτακις υμας μεταβαλλεσθαι, οσακις αν υμας οι
μισθουμενοι και χορηγουντες υμιν βουλωνται. καιτοι καν αγραφους τις 39.3 λαληι
λεξεις, ουδεν διαφερει, εως ευσεβη την διανοιαν εχει. ο δε αιρετικος ανηρ, καν τας
απο των γραφων χρησηται λεξεις, ουδεν ηττον υποπτος ων και τον νουν
διεφθαρμενος ακουσεται παρα του πνευματος «ινα τι συ εκδιηγηι τα δικαιωματα μου
και αναλαμβανεις την διαθηκην μου δια στοματος σου». ουτως ο μεν διαβολος
καιτοι λαλων απο των γρα φων πεφιμωται παρα του σωτηρος· ο δε μακαριος
Παυλος καν εκ των εξωθεν λαληι· «Κρητες αει ψευσται», και «του γαρ και γενος
εσμεν» και «φθειρουσιν ηθη χρηστα ομιλιαι κακαι», αλλ' ομως αγιος ων εχει την
διανοιαν ευσεβη και «του Χριστου νουν εχων διδασκαλος εστιν 39.4 εθνων εν πιστει
και αληθειαι», και α λαλει μετ' ευσεβειας φθεγγεται. ποια τοινυν εν τοις αρειανοις
ρηματιοις καν πιθανοτης εστιν, εν οις προτιμαται του σωτηρος η καμπη και η ακρις
και λοιδορειται παρ' αυτων· «ουκ ης ποτε και εκτισθης ξενος τε κατ' ουσιαν του θεου
τυγχανεις» και ολως ουδεν δυσφημιας εν αυτοις παραλελειπται; τι δε προς ευφημιαν
παρηκαν οι πατερες; και ου μαλλον υψηλη διανοια και φιλοχριστος ευσεβεια παρ'
αυτοις 39.5 εστι; και ομως ταυτα μεν εγραψαν οτι «εκβαλλομεν», εκεινων δε των
κατα του κυριου λοιδοριων ανεχονται και φανερους εαυτους πασι καθιστωσιν, οτι
 
 
 

25
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δι' ουδεν ετερον μαχονται προς την συνοδον εκεινην την μεγαλην η οτι την
αρειανην αιρεσιν κατεκρινε. δια τουτο γαρ και την του ομοουσιου λεξιν διαβαλλουσι
κακως αυτοι φρονουντες και περι αυτης. 39.6 ει γαρ επιστευον ορθως και τον μεν
πατερα πατερα αληθως ωμολογουν, τον δε υιον γνησιον υιον και φυσει αληθινον
λογον και σοφιαν επιστευον ειναι του πατρος το τε «εκ του θεου» λεγειν τον υιον, ει
μη, ωσπερ λεγεται περι των κτισματων, ουτως ελεγον και περι αυτου, αλλα της
ουσιας του πατρος ιδιον αυτον ενοουν ειναι γεννημα ως εστι το απαυγασμα εκ του
φωτος, ουκ αν εκαστος αυτων κατηγορει των πατερων, αλλ' εθαρρουν, οτι καλως
εγραψεν η συνοδος και ουτως εστιν η ορθη περι του κυριου ημων Ἰησου Χριστου
πιστις.
40.1 Ἀλλ' «ασαφης», φησιν, «εστιν ημιν των τοιουτων λεξεων η διανοια».
και τουτο γαρ προεφασισαντο λεγοντες οτι «μη δυναμενοι καταλαβειν την
ερμηνειαν αυτων εκ 40.2 βαλλομεν ταυτας τας λεξεις». τουτο δε ει αληθως ελεγον,
ουκ εδει λεγειν αυτους «εκ βαλλομεν ταυτας», αλλ' αξιουν μαθειν παρα των
επισταμενων, επει οφειλουσι γε, και απερ αν εν ταις θειαις γραφαις μη νοησωσιν
εκβαλλειν και κατηγορειν τους γραψαντας αυτα. 40.3 αλλα τουτο μαλλον αιρετικων
και ουχ ημων των Χριστιανων το τολμημα. α γαρ αγνοουμεν εν τοις λογιοις, ουκ
εκβαλλομεν, αλλα ζητουμεν ους απεκαλυψεν ο κυριος και παρ' αυτων μανθανειν
αξιουμεν. επειδη δε και ουτω προφασιζονται την ασαφειαν των τοιουτων λεξεων,
ομολογειτωσαν γουν τα ευθυς επιφερομενα και αναθεματιζετωσαν τους
φρονουντας «εξ ουκ οντων ειναι τον υιον» και «ουκ ην πριν γεννηθηι» και οτι
«κτισμα και ποιημα εστιν ο του θεου λογος» και «τρεπτος εστι τηι φυσει» και «εξ
ετερας υποστασεως», και ολως αναθεματιζετωσαν την αρειανην αιρεσιν την
εφευρουσαν την τοιαυτην ασεβειαν. 40.4 και λοιπον μη λεγετωσαν «εκβαλλομεν τας
λεξεις», αλλ' οτι «ουπω νοουμεν αυτας», ινα ουτω πιθανην τινα προφασιν εχωσι
του παραιτεισθαι ταυτας. ευ δε οιδα και πεπεισμαι και αυτοι δε τουτο γινωσκουσιν
οτι ταυτα εαν ομολογησωσι και αναθεματισωσι την 40.5 αρειανην αιρεσιν ουκ
αρνησονται κακεινας τας της συνοδου λεξεις. δια τουτο γαρ και οι πατερες ειρηκοτες
«εκ της ουσιας γεννητον τον υιον ομοουσιον τωι πατρι» ευθυς επηγα γον· «τους δε
λεγοντας» τα προειρημενα, απερ εστι της αρειανης αιρεσεως, «αναθεματιζομεν» ινα
δειξωσιν οτι ως εκ παραλληλου λελεκται παρ' αυτων και αι λεξεις εκειναι ταυτα
σημαινουσι, και ος αν εκεινας ομολογησηι, παντως και ταυτα διανοηθησεται· οι δε
μητε ταυτα φρονουντες, αλλα κακεινα διαβαλλοντες οι τοιουτοι πανταχοθεν
ελεγχονται χριστομαχοι.
41.1 Και περι μεν των εξ ολου την συνοδον αρνουμενων αρκει προς ελεγχον
τα ολιγα ταυτα, προς δε τους αποδεχομενους τα μεν αλλα παντα των εν Νικαιαι
γραφεντων, περι δε μονον το ομοουσιον αμφιβαλλοντας χρη μη ως προς εχθρους
διακεισθαι. και γαρ και ημεις ουχ ως προς Ἀρειομανιτας ουδ' ως μαχομενους προς
τους πατερας ενισταμεθα, αλλ' ως αδελφοι προς αδελφους διαλεγομεθα την αυτην
μεν ημιν διανοιαν εχοντας, περι 41.2 δε το ονομα μονον δισταζοντας. και γαρ
ομολογουντες εκ της ουσιας του πατρος ειναι και μη εξ ετερας υποστασεως τον υιον
κτισμα τε μη ειναι μηδε ποιημα αυτον, αλλα γνησιον και φυσει γεννημα αιδιως τε
αυτον συνειναι τωι πατρι λογον οντα και σοφιαν ου μακραν εισιν αποδεξασθαι και
την του ομοουσιου λεξιν. τοιουτος δε εστι Βασιλειος ο απο Ἀγ 41.3 κυρας γραψας
περι πιστεως. το μεν γαρ «ομοιον» μονον λεγειν «κατ' ουσιαν» ου παντως σημαινει
και το «εκ της ουσιας», εξ ου μαλλον, ως και αυτοι ειρηκασι, σημαινεται το γνησιον
του υιου προς τον πατερα. και γαρ και κασσιτερος ομοιος εστι μονος τωι αρ γυρωι και
λυκος τωι κυνι και χαλκος χρυσιζων τωι αληθινωι χρυσωι, ουτε δε κασσιτερος εκ 41.4
 
 
 

26
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του αργυρου τυγχανει ουτε λυκος ως υιος του κυνος αν νομισθειη. επειδη δε και «εκ
της ουσιας» και «ομοιοουσιον» αυτον ειρηκασι, τι ετερον σημαινουσιν εκ τουτων η
το ομοουσιον; και γαρ ωσπερ ο λεγων μονον «ομοιοουσιον» ου παντως και το εκ της
ουσιας γνωριζει ουτως ο λεγων ομοουσιον αμφοτερων του τε ομοιοουσιου και του
εκ της ουσιας 41.5 σημαινει την διανοιαν. και αυτοι γουν ενισταμενοι παλιν προς
τους κτισμα λεγοντας ειναι τον λογον, και μη θελοντας αυτον γνησιον υιον ειναι εξ
ανθρωπινων παραδειγματων υιου και πατρος ειληφασι τας κατ' αυτων αποδειξεις,
εξαιρουμενου τουτου οτι μη ως αν θρωπος εστιν ο θεος μηδε ως ανθρωπινη γονη
ουτως εστιν η του υιου γεννησις, αλλ' ως 41.6 η θεωι πρεπουσα και ημας αρμοζουσα
νοειν. και γαρ και πηγην ειρηκασι τον πατερα της σοφιας και της ζωης, τον δε υιον
απαυγασμα φωτος αιδιου και αυτον ειναι το εκ της πη γης γεννημα λεγοντα· «εγω
ειμι η ζωη» και «εγω ειμι η σοφια, κατεσκηνωσα βουλην». το δε εκ φωτος
απαυγασμα και εκ πηγης γεννημα και εκ πατρος υιον πως αν τις αρμοζοντως 41.7
ονομασειεν η ομοουσιον; αρ' ουν μη επειδη τα εξ ανθρωπων γεννηματα ομοουσια
εστιν, ευλαβεισθαι δει μη και ο υιος λεγομενος ομοουσιος νομισθειη και αυτος ως
ανθρωπινον γεν 41.8 νημα; μη γενοιτο· ουκ εστιν ουτως. αλλα και ταχειαν εχει την
λυσιν τουτο· λογος γαρ εστι και σοφια του πατρος ο υιος, εξ ων το απαθες και το
αμεριστον της εκ πατρος γεννησεως γνωριζεται. λογος γαρ ουδε ο των ανθρωπων
μερος εστιν ουδε κατα παθος εξ αυτων προερχεται, μητι γε ο του θεου, ον υιον ειναι
εαυτου ο πατηρ εδηλωσεν, ινα μη παλιν τις ακουων μονον λογον νομισηι τοιουτον
ειναι, οιος εστιν ο των ανθρωπων ανυποστατος, αλλ' ακουων οτι υιος εστι γινωσκηι
τουτον ειναι ζωντα λογον και ενουσιον σοφιαν.
42.1 Ἔπειτα ωσπερ το γεννημα λεγοντες ουκ ανθρωπινως νοουμεν και
πατερα τον θεον ειδοτες ου σωματικην τινα περι αυτου λαμβανομεν εννοιαν, αλλα
τα μεν παραδειγματα και τας τοιαυτας λεξεις ακουομεν, αρμοζοντως δε περι θεου
νοουμεν· ου γαρ ως ανθρωπος ο θεος· ουτως αρα και το ομοουσιον ακουοντες
υπερβαινειν οφειλομεν πασαν αισθησιν και κατα την θειαν παροιμιαν «νοητως
νοειν τα παρατιθεμενα ημιν», ωστε μεντοι γινωσκειν οτι μη θελησει αλλα αληθως
υιος εστιν εκ πατρος γνησιος ως εκ πηγης ζωη και φωτος απαυ 42.2 γασμα. η δια τι
το μεν γεννημα και το υιος ου σωματικως, το δε ομοουσιον ως επι σωματων
διανοουμεθα, και μαλιστα οτι ου περι αλλου και αλλου εστι τα λεγομενα, αλλα περι
ου το γεννημα, περι τουτου και το ομοουσιον ελεχθη, και πρεπει την αυτην διανοιαν
αμφοτερων των λεξεων επι του σωτηρος διασωζειν και μη το μεν γεννημα καλως
εξηγεισθαι, το δε ομοουσιον αλλως, επει ακολουθον εστιν ουτω διακειμενους υμας
και λεγοντας λογον και σοφιαν του πατρος τον υιον διαφορον εχειν και περι τουτων
την διανοιαν, και αλλως μεν τον λογον νοειν, ετερως δε την σοφιαν. αλλ' ωσπερ
ατοπον τουτο, λογος γαρ και σοφια του πατρος εστιν ο υιος και εν εστι το εκ πατρος
γεννημα και ιδιον της ουσιας αυτου, ουτως εις εστιν ο νους του γεννηματος και του
ομοουσιου και ο φρονων γεννημα τον υιον φρονει τουτον ορθως και ομοουσιον.
43.1 Αυταρκη μεν ουν ταυτα δειξαι των αγαπητων την διανοιαν μη
αλλοτριαν μηδε μακραν ουσαν του ομοουσιου. επειδη δε, ως αυτοι φασι (την γαρ
επιστολην ουκ εσχον εγω), οι τον Σαμοσατεα κατακριναντες επισκοποι γραφοντες
ειρηκασι μη ειναι ομοουσιον τον υιον του θεου τωι πατρι, και λοιπον αυτοι δια την
προς τους ειρηκοτας ευλαβειαν τε και τιμην ουτω περι την λεξιν διακεινται· καλον
μετ' αυτων μετ' ευλαβειας και περι 43.2 τουτου διασκεψασθαι. συγκρουειν μεν
τουτους προς εκεινους απρεπες· παντες γαρ εισι πατερες· διακρινειν δε παλιν ως
ουτοι μεν καλως, εκεινοι δε τουναντιον ειρηκασιν ουχ οσιον· οι παντες γαρ
εκοιμηθησαν εν Χριστωι. ου χρη δε φιλονεικειν ουδε των συνελθοντων τον αριθμον
 
 
 

27
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συμβαλλειν, ινα μη δοκωσιν οι πλειους τους ελαττονας επικρυπτειν, ουδ' αυ παλιν
τον χρονον αναμετρειν, ινα μη δοκωσιν οι προλαβοντες αφανιζειν τους μετα ταυτα
43.3 γενομενους. οι παντες γαρ, καθα προειρηται, πατερες εισι· και ομως ουδε οι τʹ
νεωτερον τι φρονησαντες εγραψαν ουδε εαυτοις καταθαρσησαντες αγραφων
προεστησαν λεξεων, 43.4 αλλ' εκ πατερων ορμωμενοι και αυτοι τοις εκεινων
εχρησαντο ρημασι. ∆ιονυσιοι γαρ δυο γεγονασιν εμπροσθεν πολυ των εβδομηκοντα
των καθελοντων τον Σαμοσατεα· του των ο μεν της Ῥωμης, ο δε της Ἀλεξανδρειας
ην επισκοπος. αλλα τινων αιτιασαμενων παρα τωι επισκοπωι Ῥωμης τον της
Ἀλεξανδρειας επισκοπον ως λεγοντα ποιημα και μη ομοουσιον τον υιον τωι πατρι η
μεν κατα Ῥωμην συνοδος ηγανακτησεν, ο δε της Ῥωμης επισκοπος την παντων
γνωμην γραφει προς τον ομωνυμον εαυτου. κακεινος λοιπον απο λογουμενος το
μεν βιβλιον επιγραφει «ελεγχου και απολογιας». γραφει δε ταυτα προς εκεινον·
44.1 «Και δι' αλλης επιστολης εγραψα, εν οις ηλεγξα και ο προφερουσιν
εγκλημα κατ' εμου» ψευδος ον ως ου λεγοντος τον Χριστον ομοουσιον ειναι τωι θεωι.
ει γαρ και το ονομα τουτο «φημι μη ευρηκεναι μηδ' ανεγνωκεναι που των αγιων
γραφων, αλλα γε τα επιχειρηματα» μου τα εξης α σεσιωπηκασι, της διανοιας ταυτης
ουκ απαιδει. και γαρ ανθρωπειαν γονην παρεθεμην δηλον ως ουσαν ομογενη, φησας
παντως τους γονεις μονον ετερους ειναι των τεκνων, οτι μη αυτοι ειεν τα τεκνα, η
μητε γονεις αναγκαιον υπαρχειν ειναι μητε τεκνα. 44.2 και την μεν επιστολην, ως
προειπον, δια τας περιστασεις ουκ εχω προκομισαι· ει δ' ουν, αυτα σοι τα τοτε
ρηματα, μαλλον δε και πασης ανεπεμψα το αντιγραφον· οπερ εαν ευπορησω,
ποιησω. οιδα δε και μεμνημαι πλειονα προσθεις των συγγενων ομοιωματα· και γαρ
και φυτον ειπον απο σπερματος η απο ριζης ανελθον ετερον ειναι του οθεν εβλασ
τησε, και παντως εκεινωι καθεστηκεν ομοφυες. και ποταμον απο πηγης ρεοντα
ετερον και σχημα και ονομα μετειληφεναι· μητε γαρ την πηγην ποταμον μητε τον
ποταμον πηγην λεγεσθαι και αμφοτερα υπαρχειν και την μεν πηγην οιονει πατερα
ειναι, τον δε ποταμον ειναι το εκ της πηγης γεννωμενον. ουτως ειρηκεν ο
επισκοπος.
45.1 Ειπερ ουν μεμφεται τις τοις εν Νικαιαι συνελθουσιν ως ειρηκοσι παρα τα
δοξαντα τοις προ αυτων, ο αυτος μεμψαιτ' αν εικοτως και τοις εβδομηκοντα, οτι μη
τα των προ αυτων εφυλαξαν· προ αυτων δε ησαν οι ∆ιονυσιοι και οι εν Ῥωμηι το
τηνικαυτα συνελθοντες 45.2 επισκοποι. αλλ' ουτε τουτους ουτε εκεινους οσιον
αιτιασασθαι· παντες γαρ επρεσβευον τα Χριστου και παντες σπουδην εσχηκασι κατα
των αιρετικων, και οι μεν τον Σαμοσατεα, οι δε την αρειανην αιρεσιν κατεκριναν.
ορθως δε και ουτοι κακεινοι και καλως προς την 45.3 υποκειμενην υποθεσιν
γεγραφασι. και ωσπερ ο μακαριος αποστολος Ῥωμαιοις μεν επιστελλων ελεγεν· «ο
νομος πνευματικος εστι» και «ο νομος αγιος και η εντολη αγια και δικαια και
αγαθη», και μετ' ολιγον· «το γαρ αδυνατον του νομου, εν ωι ησθενει», Ἑβραιοις δε
εγραφεν· «ο νομος ουδενα τετελειωκε», και Γαλαταις μεν· «εν νομωι ουδεις
δικαιουται», Τιμοθεωι δε οτι «καλος ο νομος, εαν τις αυτωι νομιμως χρηται», και ουκ
αν τις αιτιασαιτο τον αγιον ως εναντια και μαχομενα γραφοντα, αλλα και μαλλον
θαυμασειεν αρμοζοντως προς εκαστους επιστελλοντα, ινα οι μεν Ῥωμαιοι και οι
αλλοι μαθωσιν απο του γραμ ματος επιστρεφειν εις το πνευμα, οι δε Ἑβραιοι και
Γαλαται παιδευθωσι μη εις τον νομον, αλλ' εις τον κυριον τον δεδωκοτα τον νομον
εχειν τας ελπιδας, ουτως ει αμφοτερων των συνοδων οι πατερες διαφορως
εμνημονευσαν περι του ομοουσιου, ου χρη παντως ημας διαφερεσθαι προς αυτους,
αλλα την διανοιαν αυτων ερευναν, και παντως ευρησομεν 45.4 αμφοτερων των
συνοδων την ομονοιαν. οι μεν γαρ τον Σαμοσατεα καθελοντες σω ματικως
 
 
 

28
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκλαμβανοντες το ομοουσιον του Παυλου σοφιζεσθαι τε θελοντος και λεγοντος· «ει
μη εξ ανθρωπου γεγονεν ο Χριστος θεος, ουκουν ομοουσιος εστι τωι πατρι και
αναγκη τρεις ουσιας ειναι, μιαν μεν προηγουμενην, τας δε δυο εξ εκεινης», δια τουτ'
εικοτως ευλαβηθεντες το τοιουτον σοφισμα του Σαμοσατεως ειρηκασι μη ειναι τον
Χριστον ομοουσιον· ουκ εστι γαρ ουτως ο υιος προς τον πατερα ως εκεινος ενοει· οι
δε την αρειανην αιρεσιν αναθεματισαντες, θεωρησαντες την πανουργιαν του
Παυλου, και λογισαμενοι μη ουτως και επι των ασωματων και μαλιστα επι θεου το
ομοουσιον σημαινεσθαι γινωσκοντες τε μη κτισμα, αλλ' εκ της ουσιας γεννημα ειναι
τον λογον και την ουσιαν του πατρος αρχην και ριζαν και πηγην ειναι του υιου και
αυτοαληθης ομοιοτης ην του γεννησαντος, ουχ ως ετεροφυης ωσπερ ημεις εσμεν,
χωριζομενος εστι του πατρος, αλλ' ως εξ αυτου υιος αδιαιρετος υπαρχει ως εστι το
απαυγασμα προς το φως, εχοντες δε και τα των περι ∆ιονυσιον παραδειγματα την
πηγην και την περι του ομοουσιου απολογιαν, προ δε τουτων την του σωτηρος
ενοειδη φωνην, «εγω και ο πατηρ εν εσμεν» και «ο εωρακως 45.5 εμε εωρακε τον
πατερα», τουτου ενεκεν εικοτως ειρηκασι και αυτοι ομοουσιον τον υιον. και ωσπερ,
καθα προειπον, ουκ αν τις αιτιασαιτο τον αποστολον, ει περι του νομου Ῥωμαιοις
μεν ουτως, Ἑβραιοις δε ουτως εγραψε, τον αυτον τροπον ουτε οι νυν τοις προτεροις
εγκαλεσαιεν βλεποντες αυτων την ερμηνειαν, ουτε οι προτεροι τους μετ' αυτους
μεμψαιντ' αν ορωντες την ερμηνειαν αυτων και την χρειαν δι' ην ουτως εγραψαν
περι του κυριου. και γαρ και την αιτιαν εκαστη συνοδος ευλογον εχει δι' ην οι μεν
ουτως, 45.6 οι δε ουτως ειρηκασιν. επειδη γαρ ο Σαμοσατευς εφρονει μη ειναι προ
Μαριας τον υιον, αλλ' απ' αυτης αρχην εσχηκεναι του ειναι, τουτου ενεκεν οι τοτε
συνελθοντες καθειλον μεν αυτον και αιρετικον απεφηναν, περι δε της του υιου
θεοτητος απλουστερον γραφοντες ου κατεγενοντο περι την του ομοουσιου
ακριβειαν, αλλ' ουτως ως εξειληφασι περι του ομοουσιου ειρηκασι. την φροντιδα
γαρ ειχον πασαν, οπερ επενοησεν ο Σαμοσατευς ανελειν και δειξαι προ παντων ειναι
τον υιον και οτι ουκ εξ ανθρωπων γεγονε θεος, αλλα θεος ων ενεδυσατο δουλου
μορφην και λογος ων γεγονε σαρξ, ως ειπεν ο 45.7 Ἰωαννης και ουτω μεν κατα της
βλασφημιας Παυλου πεπρακται. επειδη δε και οι περι Ευσεβιον και Ἄρειον προ
χρονων μεν ειναι τον υιον ελεγον, πεποιησθαι μεντοι και ενα των κτισματων αυτον
εδιδασκον, και το εκ του θεου ουχ ως υιον εκ πατρος γνησιον επιστευον, αλλ' ως τα
κτισματα, ουτω και επ' αυτου το εκ του θεου ειναι διεβεβαιουντο, την τε της
ομοιωσεως ενοτητα του υιου προς τον πατερα ουκ ελεγον κατα την ουσιαν ουδε
κατα την φυσιν, ως εστιν υιος ομοιος πατρι, αλλα δια την συμ φωνιαν των
δογματων και της διδασκαλιας, αλλα γαρ και απεσχοινιζον και απεξενουντο
παντελως την ουσιαν του υιου απο του πατρος ετεραν αρχην αυτωι του ειναι παρα
τον πατερα επινοουντες και εις τα κτισματα καταφεροντες αυτον, τουτου χαριν οι εν
Νικαιαι συνελθοντες θεωρησαντες την πανουργιαν των ουτω φρονουντων και
συναγαγοντες εκ των γραφων την διανοιαν λευκοτερον γραφοντες ειρηκασι το
ομοουσιον, ινα και το 45.8 γνησιον αληθως εκ τουτου γνωσθηι του υιου και μηδεν
κοινον εχηι προς τουτον τα γενητα. η γαρ της λεξεως ταυτης ακριβεια την τε
υποκρισιν αυτων εαν λεγωσι το εκ του θεου ρητον, διελεγχει και πασας αυτων τας
πιθανοτητας, εν αις υφαρπαζουσι τους ακεραιους, εκβαλλει. παντα γουν δυναμενοι
σοφιζεσθαι και μεταποιειν ως θελουσι, ταυτην μονην την λεξιν ως διελεγχουσαν
αυτων την αιρεσιν δεδιασιν, ην οι πατερες ωσπερ επιτειχισμα κατα πασης ασεβους
επινοιας αυτων εγραψαν.
46.1 Πεπαυσθω τοινυν πασα φιλονεικια και μηκετι προσκοπτωμεν ημεις, ει
διαφορως εξειληφασιν αι συνοδοι την του ομοουσιου λεξιν. εχομεν γαρ εις
 
 
 

29
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απολογιαν ευλογους 46.2 περι αυτων αιτιας, τας προειρημενας μεν, και ταυτην δε.
το αγεννητον ει και μη παρα των γραφων τουτο μεμαθηκαμεν (ουδαμου γαρ
αγεννητον τον θεον ειρηκασιν αι γραφαι), ομως επειδη και πολλοι των δοκουντων
εμνημονευσαν του ονοματος, φιλοπευστησαντες εγνωμεν οτι και τουτο το ονομα
διαφορα εχει τα σημαινομενα. και οι μεν το ον μεν, μητε δε γεννηθεν μητε ολως
εχον τον αιτιον λεγουσιν αγεννητον, οι δε το ακτιστον. 46.3 ωσπερ ουν τουτων ουτω
σημαινομενων, ει μεν τις αποβλεπων εις το προτερον σημαινο μενον το «μη εχον
τον αιτιον» ελεγε «μη ειναι αγεννητον τον υιον», ουκ αν κατηγορει βλεπων ετερον
βλεποντα εις το μη ειναι ποιημα μηδε κτισμα, αλλ' αιδιον γεννημα και λεγοντα
αγεννητον τον υιον· αμφοτεροι γαρ προς τον ιδιον σκοπον ορωντες καλως
ειρηκασιν· ουτως ει και των πατερων οι μεν ουτως, οι δε ουτως ειρηκασι περι του
ομο ουσιου, μη φιλονεικωμεν ημεις, αλλ' ευσεβως τα παρ' αυτων δεχωμεθα, εως
μαλιστα την σπουδην ειχον εις ευσεβειαν.
47.1 Ἰγνατιος ουν ο μετα τους αποστολους εν Ἀντιοχειαι κατασταθεις
επισκοπος και μαρτυς του Χριστου γενομενος γραφων περι του κυριου ειρηκεν «εις
ιατρος εστι, σαρκικος και πνευματικος, γενητος και αγενητος, εν ανθρωπωι θεος, εν
θανατωι ζωη αληθινη, και εκ Μαριας και εκ θεου. » τινες δε και των μετα Ἰγνατιον
διδασκαλοι και αυτοι γραφουσιν «εν το αγενητον ο πατηρ και εις ο εξ αυτου υιος
γνησιος, γεννημα αληθινον, λογος και 47.2 σοφια του πατρος. » ει μεν ουν και προς
τουτους εναντιως διακειμεθα, εστω και προς τας συνοδους ημιν η μαχη· ει δε την εν
Χριστωι πιστιν αυτων γινωσκοντες πεπεισμεθα οτι και ο μακαριος Ἰγνατιος ορθως
εγραψε γενητον αυτον λεγων δια την σαρκα (ο γαρ Χριστος σαρξ εγενετο), αγενητον
δε, οτι μη των ποιηματων και γενητων εστιν, αλλ' υιος εκ πατρος, ουκ αγνοουμεν δε
οτι και οι ειρηκοτες εν το αγενητον τον πατερα λεγοντες ουχ ως γενητου και
ποιηματος οντος του λογου ουτως εγραψαν, αλλ' οτι μη εχει τον αιτιον· και μαλλον
αυτος πατηρ μεν εστι της σοφιας, τα δε γενητα παντα εν σοφιαι πεποιηκε· δια τι μη
και τους πατερας τους τε τον Σαμοσατεα καθελοντας και την αρειανην αιρεσιν
στηλιτευσαντας εις ευσεβειαν συναγομεν, αλλα διαστελλομεν ανα μεσον αυτων και
ου μαλλον ορθως περι αυτων φρονουμεν; οτι κακεινοι, καθαπερ ειπον, προς το
σοφισμα του Σαμοσατεως και την ερμηνειαν αυτου την διανοιαν εχοντες εγραψαν·
«ουκ εστιν 47.3 ομοουσιος», και ουτοι δε καλως νοησαντες ειρηκασιν ομοουσιον
ειναι τον υιον. και γαρ καγω τοιαυτα μεν νοων περι των ευσεβουντων εις τον
Χριστον δι' ολιγων εγραψα, ει δε δυνατον ην ευπορησαι και της επιστολης ην
λεγουσιν εκεινους γεγραφεναι, ηγουμαι πλειους ευρεθησεσθαι τας προφασεις, δι' ας
ηναγκασθησαν ουτω γραψαι οι μακαριοι 47.4 εκεινοι. δει γαρ ημας και πρεπει
τοιαυτα φρονειν τοιαυτην τε σωζειν αγαθην συνειδησιν προς τους πατερας, ειγε μη
νοθοι τυγχανομεν, αλλ' εξ αυτων εχομεν τας παραδοσεις και παρ' αυτων την της
ευσεβειας διδασκαλιαν.
48.1 Τοιαυτη μεν ουν η διανοια των πατερων λεγεσθω και πιστευεσθω. φερε
δε και μετ' αυτων παλιν εξετασωμεν το πραγμα πραως και μετα συνειδησεως αγαθης
μνημο νευσαντες και των προειρημενων, ει μη τωι οντι δεικνυνται καλως
φρονησαντες οι εν τηι 48.2 Νικαιαι συνελθοντες επισκοποι. ει μεν ποιημα εστιν ο
λογος και αλλοτριος της του πατρος ουσιας, ωστε και χωριζεσθαι αυτον απο του
πατρος τωι ετεροφυει χωρισμωι, ουκ αν ειη ομοουσιος τωι πατρι, αλλα μαλλον
ομογενης τηι φυσει τοις ποιημασι, καν υπερβαλληι τηι χαριτι· ει δε ομολογουμεν μη
ειναι αυτον ποιημα, αλλα γνησιον εκ της ουσιας του πατρος γεννημα, ακολουθον αν
ειη και αχωριστον αυτον ειναι του πατρος ομοφυη οντα δια το εξ αυτου
γεγεννησθαι. τοιουτος δε ων εικοτως και ομοουσιος αν 48.3 λεγοιτο. επειτα ει μη εκ
 
 
 

30
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετουσιας εστιν ο υιος, αλλα τηι ουσιαι λογος εστι και σοφια του πατρος, η δε ουσια
αυτη της ουσιας της πατρικης εστι γεννημα και ομοιοτης αυτης ωσπερ και το
απαυγασμα του φωτος· λεγει δε ο υιος «εγω και ο πατηρ εν εσμεν» και «ο εμε
εωρακως εωρακε τον πατερα»· πως δει νοειν ταυτας τας φωνας; η πως αυτας εκλαμ
48.4 βανοντες σωσομεν το εν ειναι τον πατερα και τον υιον; ει μεν ουν τηι συμφωνιαι
των δογματων και τωι μη διαφωνειν προς τον πατερα, ως οι Ἀρειανοι λεγουσι,
φαυλος ο τοιουτος νους. και γαρ και οι αγιοι και μαλλον γε αγγελοι και αρχαγγελοι
την τοιαυτην εχουσι προς τον θεον συμφωνιαν και ουδεμια παρ' αυτοις εστι
διαφωνια. ο γαρ δια φωνησας διαβολος εθεωρηθη πιπτων εκ των ουρανων, ως ειπεν
ο κυριος. ουκουν ει δια την συμφωνιαν εν εστιν ο πατηρ και ο υιος, ειη αν και των
γενητων τα συμφωνουντα 48.5 ουτω προς τον θεον και ειποι αν εκαστος· «εγω και ο
πατηρ εν εσμεν». ει δε τουτο ατοπον· ατοπον γαρ εστιν αληθως· αναγκη λοιπον κατα
την ουσιαν νοειν και την υιου και πατρος ενοτητα. τα μεν γαρ γενητα, καν
συμφωνιαν εχηι προς τον πεποιηκοτα, αλλ' εν κινησει και μετουσιαι και νωι ταυτην
εχει, ηνπερ ο μη φυλαξας εκβεβληται των ουρανων, ο δε υιος εκ της ουσιας ων
γεννημα τηι ουσιαι εν εστιν αυτος και ο γεννησας αυτον πατηρ.
49.1 ∆ια τουτο γαρ και το ισαζον εχει προς τον πατερα ταις ενοειδεσι φωναις
και τα επι του πατρος λεγομενα ταυτα και επι υιου λεγουσιν αι γραφαι χωρις μονου
του λεγεσθαι 49.2 αυτον πατερα. αυτος γαρ ειπεν ο υιος· «παντα οσα εχει ο πατηρ
εμα εστι», τωι τε πατρι ελεγε· «παντα τα εμα σα εστι και τα σα εμα», οιον το θεος·
«θεος γαρ ην ο λογος», το παντοκρατωρ· «ταδε λεγει ο ων και ο ην και ο ερχομενος
ο παντοκρατωρ·», το ειναι φως· «εγω ειμι», φησι, «το φως», το δημιουργικον αιτιον·
«παντα γαρ δι' αυτου εγενετο» και «α βλεπω τον πατερα ποιουντα, ταυτα καγω
ποιω», το ειναι αιδιον· «η τε γαρ αιδιος αυτου δυναμις και θειοτης» και «εν αρχηι ην
ο λογος» και «ην το φως το αληθινον, ο φωτιζει παντα ανθρωπον ερχομενον εις τον
κοσμον», το ειναι κυριος· «εβρεξε γαρ 49.3 κυριος θειον και πυρ παρα κυριου». και ο
μεν πατηρ φησιν· «εγω κυριος» και «ταδε λεγει κυριος ο θεος ο παντοκρατωρ», περι
δε του υιου ο Παυλος φησιν· «εις κυριος Ἰησους 49.4 Χριστος, δι' ου τα παντα». και
τωι μεν πατρι λειτουργουσιν αγγελοι, ο δε υιος 49.4 προσκυνειται παρ' αυτων· «και
προσκυνησατωσαν γαρ αυτωι παντες αγγελοι θεου . λεγεται δε ειναι και κυριος
αγγελων· «διηκονουν γαρ αυτωι οι αγγελοι» και «αποστελει ο υιος του ανθρωπου
τους αγγελους αυτου », το τιμασθαι ως τον πατερα· «ινα γαρ», φησι, «τιμωσι τον
υιον, καθως τιμωσι τον πατερα», το ειναι ισα θεωι· «ουχ αρπαγμον ηγησατο το ειναι
ισα θεωι», το ειναι εξ αληθινου αληθειαν και εκ ζωντος ζωην ως πηγης οντος του
πατρος, το ζωοποιειν τον υιον και εγειρειν τους νεκρους ωσπερ ο πατηρ· ουτω 49.5
γαρ εν τωι ευαγγελιωι γεγραπται, και περι μεν του πατρος γεγραπται· «κυριος ο θεος
σου κυριος εις εστι» και «θεος θεων κυριος ελαλησε και εκαλεσε την γην», περι δε
του υιου· «θεος κυριος και επεφανεν ημιν « και «οφθησεται ο θεος των θεων εν
Σιων». παλιν τε περι μεν του θεου φησιν ο Ἡσαιας· «τις θεος ωσπερ συ εξαιρων
ανομιας και υπερβαινων αδικιας;» ο δε υιος ελεγεν οις ηθελεν· «αφεωνται σου αι
αμαρτιαι», οτε και των Ἰουδαιων γογγυζοντων εργωι την αφεσιν εδεικνυε λεγων τωι
παραλυτικωι· «εγειραι, αρον τον κραββατον σου και υπαγε εις τον οικον σου». και
περι μεν του θεου ελεγεν ο Παυλος· «τωι δε βασιλει των αιωνων», περι δε του υιου ο
μεν ∆αυιδ εψαλλεν· «αρατε πυλας οι αρχοντες υμων και επαρθητε, πυλαι αιωνιοι,
και εισελευσεται ο βασιλευς της δοξης», ο δε ∆ανιηλ ηκουσεν· «η βασιλεια αυτου
βασιλεια αιωνιος» και «η βασιλεια αυτου ου διαφθαρησεται». και ολως οσα αν
ευροις περι του πατρος λεγομενα, τοσαυτα αν ευροις και περι του υιου λεγομενα
χωρις μονου του ειναι αυτον πατερα, καθαπερ ειρηται.
 
 
 

31
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50.1 Ει μεν ουν αλλην αρχην ενθυμειται τις και αλλον πατερα δια το ισαζον
των λεγο μενων, μανικον το ενθυμημα, ει δε δια το εκ του πατρος ειναι τον υιον
παντα τα του πατρος ως εν εικονι και χαρακτηρι του υιου εστι, λογισωμεθα ευμενως,
ει ξενη ουσια της του πατρος ουσιας δεκτικη των τοιουτων εστι, και ει ο τοιουτος
ετεροφυης και αλλοτριοουσιος εστι, 50.2 και ουχ ομοουσιος τωι πατρι. ευλαβητεον
γαρ μη τα του πατρος ιδια μεταφεροντες επι το ανομοιοουσιον αυτωι και εν
ανομοιογενει και αλλοτριοουσιωι χαρακτηριζοντες την του πατρος θεοτητα, ξενην
μεν αλλην εισαξωμεν ουσιαν, δεκτικην των της πρωτης ουσιας ιδιωματων,
εντραπωμεν δε υπ' αυτου του θεου λεγοντος· «την δοξαν μου ετερωι ου δωσω» και
ευρεθωμεν προσκυνουντες τωι αλλοτριωι και νομισθωμεν ειναι τοιουτοι, οιοι ησαν οι
τοτε Ἰουδαιοι λεγοντες· «δια τι συ ανθρωπος ων ποιεις σεαυτον θεον», οτε και τα
του πνευ ματος μεταφεροντες εβλασφημουν λεγοντες οτι· «εν Βεελζεβουλ εκβαλλει
τα δαιμονια». 50.3 ει δε τουτο απρεπες, δηλον οτι ουκ ανομοιοουσιος αν ειη ο υιος,
αλλα ομοουσιος τωι πατρι· και γαρ ει τα του πατρος φυσικως του υιου εστιν, αυτος τε
ο υιος εκ του πατρος εστι και δια την τοιαυτην ενοτητα της θεοτητος και της φυσεως
αυτος και ο πατηρ εν εισι, και «ο εωρακως τον υιον εωρακε τον πατερα «, εικοτως
ελεχθη παρα των πατερων ομοουσιος, ου γαρ ετεροουσιου τα τοιαυτα εχειν εστι.
51.1 Παλιν τε ει, καθα προειπομεν, ουκ εκ μετουσιας εστιν ο υιος, αλλα τα
μεν γενητα παντα εκ μετουσιας εχει την παρα θεου χαριν, αυτος δε του πατρος σοφια
και λογος εστιν, ου μετεχει τα παντα, δηλον οτι αυτος ων το θεοποιον και
φωτιστικον του πατρος, εν ωι τα παντα θεοποιειται και ζωοποιειται, ουκ
αλλοτριοουσιος εστι του πατρος, αλλ' ομο ουσιος. τουτου γαρ μεταλαμβανοντες του
πατρος μετεχομεν δια το του πατρος ειναι 51.2 ιδιον τον λογον. οθεν ει ην εκ
μετουσιας και αυτος και μη εξ αυτου ουσιωδης θεοτης και εικων του πατρος, ουκ αν
εθεοποιησε θεοποιουμενος και αυτος. ου γαρ οιον τε τον εκ μετουσιας εχοντα
μεταδιδοναι της μεταληψεως ετεροις, οτι μη αυτου εστιν ο εχει, αλλα του 51.3
δεδωκοτος, και ο ελαβε μογις την αρκουσαν αυτωι χαριν ελαβε. και την αιτιαν δε
ομως, δι' ην τινες, ως λεγεται, παραιτουνται το ομοουσιον, εξετασωμεν αληθως, μη
αρα μαλλον εκ ταυτης ομοουσιος δεικνυται ο υιος τωι πατρι. φασι τοινυν, ως υμεις
εγραψατε, μη χρηναι λεγειν ομοουσιον τον υιον τωι πατρι, οτι ο λεγων ομοουσιον
τρια λεγει, ουσιαν τινα προυποκειμενην και τους εκ ταυτης γεννωμενους
ομοουσιους ειναι. και επιλεγουσιν· «εαν ουν ο υιος ομοουσιος ηι τωι πατρι, αναγκη
προυποκεισθαι αυτων ουσιαν, εξ ης και εγεν 51.4 νηθησαν, και μη ειναι τον μεν
πατερα, τον δε υιον, αλλ' αμφοτερους αδελφους.» ταυτα ει και Ἑλληνων εισιν
ερμηνειαι και ουκ αναγκαια ημιν τα παρ' εκεινων, αλλ' ιδωμεν τα ειρημενα τα
ομοουσια τα εκ της προνοουμενης ουσιας αδελφα, ποτερον εαυτων εισιν ομο 51.5
ουσια η της ουσιας εξ ης και εγεννηθησαν. ει μεν γαρ εαυτων ετεροουσια και
ανομοια εσται προς την γεννησασαν αυτα ουσιαν· αντικειται γαρ τωι ομοουσιωι το
ετεροουσιον· ει δε της γεννησασης αυτα ουσιας εστιν εκαστον ομοουσιον, δηλον οτι
το εκ τινος γεννω μενον ομοουσιον εστι τωι γεννησαντι. και ουκετι χρη ζητειν τρεις
ουσιας, αλλα μονον 51.6 ζητειν, ει τοδε αληθες εκ τουδε εστι. καν γαρ συμβηι μη
ειναι δυο αδελφους, αλλα και μονον ενα εξ εκεινης της ουσιας γενεσθαι, ου δια το
μη ειναι ετερον αλλοτριοουσιος αν λεχθειη ο γεννηθεις, αλλα και μονος ων ειη αν
και αυτος ομοουσιος τωι γεννησαντι. επει τι αν ειποιμεν περι της θυγατρος του
Ἰεφθαε οτι «μονογενης ην και ουκ ην», φησιν, «αλλο τεκνον αυτωι», και περι του
υιου δε της χηρας, ον ηγειρεν εκ νεκρων ο κυριος, οτι και αυτος ουκ ειχεν αδελφον,
αλλα μονογενης ην, αρα ουκ ην ομοουσιος εκαστος αυτων τωι γεννησαντι; και μην
ησαν· τεκνα γαρ ησαν· και τουτο τεκνων ιδιον εστι προς γονεας. 51.7 ουτω και τον
 
 
 

32
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του θεου υιον εκ της ουσιας ειποντες οι πατερες εικοτως και ομοουσιον ειρη κασι·
ταυτην γαρ εχει και το απαυγασμα δυναμιν προς το φως. επεται δε τουτοις μηδε την
κτισιν εκ του μη οντος γεγονεναι. οι γαρ κατα παθος γεννωντες ανθρωποι αυτοι και
την υποκειμενην υλην εργαζονται, και αλλως ουκ αν δυναιντοποιειν· ει δε το
κτιζειν ουκ ανθρωπινως νοουμεν επι θεου, πολλωι μαλλον ουδε το γενναν
ανθρωπινως πρεπει νοειν επι θεου ουδε το ομοουσιον σωματικως εκλαμβανειν, αλλ'
αναχωρειν δει απο των γενητων, και αποτιθεντας κατω που τας ανθρωπινας
εικονας και πασας απλως τας αισθησεις ανιεναι επι τον πατερα, μη λαθωμεν
αφαιρουντες τον υιον απο του πατρος και προστιθεντες τοις εαυτου κτισμασι.
52.1 Και αλλως δε, ει μεν πατερα και υιον ομολογουντες δυο τινας αρχας η
δυο θεους καθαπερ Μαρκιων και Ουαλεντινος λεγομεν η ετερον τινα τροπον
θεοτητος εχειν τον υιον και μη εικονα και χαρακτηρα του πατρος ειναι τον υιον δια
το εξ αυτου πεφυκεναι, εστω ανομοιος· ξεναι γαρ εισι πανταπασιν αλληλων αι
τοιαυται ουσιαι· ει δε μιαν οιδαμεν και μονην θεοτητα την του πατρος τουτου τε
λογον και σοφιαν ειναι τον υιον και ουτω πιστευοντες ου λεγομεν δυο θεους την τε
ενοτητα του υιου προς τον πατερα ουχ ομοιωσει διδασκαλιας, αλλα κατα την ουσιαν
και αληθειαι φρονουμεν, ωστε δια τουτο μη λεγειν δυο 52.2 θεους, αλλ' ενα θεον
ενος οντος ειδους θεοτητος ως εστι το φως και το απαυγασμα. τουτο γαρ ωφθη τωι
πατριαρχηι Ἰακωβ, και φησιν η γραφη· «ανετειλε δε αυτωι ο ηλιος, ηνικα παρηλθε το
ειδος του θεου». και τουτο θεωρουντες οι αγιοι προφηται και νοουντες, τινος εστιν
υιος και εικων, ελεγον· «εγενετο λογος κυριου προς με» γινωσκοντες τον εν αυτωι
θεωρουμενον και αποκαλυπτομενον πατερα εθαρρουν ειπειν· «ωφθη μοι ο θεος των
πα 52.3 τερων ημων, ο θεος Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ». τουτου δε ουτως οντος,
δια τιτον ενα οντα προς τον πατερα και φαινομενον ως εστι πατερα, κατα την
ομοιοτητα και μιαν θεοτητα ευλαβουμεθα ειπειν ομοουσιον; ει μεν γαρ, ωσπερ
ειρηται πολλακις, ουκ εχει την ιδιοτητα της πατρικης ουσιας ουδε την εμφερειαν ως
υιος, καλως ευλαβουμεθα, ει δε τουτο εστι το φωτιστικον και δημιουργικον το
ιδιαιτατον του πατρος, ου ανευ ουτε δη μιουργει ουτε γινωσκεται ( «παντα γαρ δι'
αυτου και εν αυτωι συνεστηκε»), δια τι το πραγμα νοουντες παραιτουμεθα την τουτο
σημαινουσαν λεξιν ειπειν; τι γαρ εστι το 52.4 ουτως ομοφυες τωι πατρι η ομοουσιον
αυτου; ου γαρ αλλοτριον ως υπουργου δεομενος προσελαβετο ο θεος τον υιον ουδε
τα ποιηματα ισαξια του κτισαντος, ωστε τιμασθαι ταυτα ως εκεινον η νομιζειν οτι
ταυτα και ο πατηρ εν εισιν. η τολμησατω τις διελειν και ειπειν δυο φωτα ειναι τον
ηλιον και το απαυγασμα η ετεραν τινα ειναι ουσιαν η οτι επισυμβεβηκε το
απαυγασμα και μη απλουν ειναι και καθαρον γεννημα εκ του ηλιου τουτο, ωστε δυο
μεν ειναι ηλιον και απαυγασμα, εν δε το φως δια το εκ του ηλιου ειναι τουτο
γεννημα. 52.5 τοιαυτης δε ουσης και μαλλον αδιαιρετου της φυσεως του υιου προς
τον πατερα και ουκ επισυμβασης της θεοτητος τωι υιωι, αλλα της πατρικης θεοτητος
ουσης εν τωι υιωι, ωστε τον εωρακοτα τον υιον οραν εν αυτωι τον πατερα, δια τι ο
τοιουτος μη αν λεγοιτο ομοουσιος;
53.1 Ἔστι μεν ουν ικανα και ταυτα πεισαι υμας μη κατηγορειν των
ειρηκοτων ομοουσιον ειναι τον υιον τωι πατρι, και αυτην δε ομως την του ομοουσιου
λεξιν καθ' εαυτην εξετασω μεν ινα γνωμεν, ει χρη λεγειν ολως ομοουσιον και ει
κυρια λεξις εστι και αρμοζοντως εστιν 53.2 αυτη επι υιου λεγομενη. οιδατε γαρ και
υμεις και ουδ' αν τις αμφιβαλλοι οτι το ομοιον ουκ επι των ουσιων, αλλ' επι
σχηματων και ποιοτητων λεγεται ομοιον· επι γαρ των 53.3 ουσιων ουχ ομοιοτης,
αλλα ταυτοτης αν λεχθειη. ανθρωπος γουν ανθρωπωι ομοιος λεγεται ου κατα την
ουσιαν, αλλα κατα το σχημα και τον χαρακτηρα· τηι γαρ ουσιαι ομοφυεις εισι. και
 
 
 

33
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παλιν ανθρωπος κυνι ουκ ανομοιος λεγεται, αλλ' ετεροφυης· ουκουν το μεν
ομοφυες και ομοουσιον, το δε ετεροφυες και ετεροουσιον. διο και ο λεγων ομοιον
κατ' ουσιαν εκ μετουσιας τουτο λεγει ομοιον. το γαρ ομοιον ποιοτης εστιν, ητις τηι
ουσιαι προσγενοιτ' αν. τουτο δε των ποιηματων ιδιον αν ειη· ταυτα γαρ εκ μετοχης
ομοιουται τωι θεωι. «οταν γαρ», φησι, «φανερωθηι, ομοιοι αυτωι εσομεθα» ομοιοι
δηλονοτι ου τηι 53.4 ουσιαι, αλλα τηι υιοτητι, ης μεταλαμβανομεν παρ' αυτου. ει μεν
ουν και τον υιον εκ μετουσιας λεγετε, λεγεσθω μεν παρ' υμων ομοιοουσιος. ουκ εστι
μεντοι λεγομενος ουτως αληθειαι ουδε ολως φως ουδε φυσει θεος. τα γαρ εκ
μετουσιας ουκ αληθειαι, αλλ' ομοιωσει της αληθειας λεγεται ομοια, ωστε και
μεταπιπτειν και αφαιρεισθαι δυνασθαι απο των μετ 53.5 εχοντων την μεταληψιν.
τουτο δε παλιν ιδιον των κτισματων και ποιηματων εστιν. ουκ ουν ει τουτο ατοπον,
ουκ αν ειη εκ μετουσιας, αλλα φυσει και αληθειαι υιος, φως, σοφια, θεος. φυσει δε ων
και ου μετοχηι ουκ αν κυριως λεχθειη ομοιοουσιος, αλλ' ομοουσιος. ο δε μηδε επ'
αλλων αν τις ειποι· εδειχθη γαρ το ομοιον μη επι των ουσιων λεγομενον· πως ουκ
ανοητον μεν η ταχα και χαλεπον τουτο προφερειν επι υιου και μη μαλλον το
ομοουσιον;
54.1 ∆ια τουτο γαρ και η εν Νικαιαι συνοδος καλως εγραψεν, οπερ επρεπεν
ειπειν, γεννη τον εκ της ουσιας του πατρος τον υιον ομοουσιον. ταυτα και ημεις
μαθοντες μη σκιαμαχω μεν και μαλιστα γινωσκοντες οτι και οι ταυτα γραψαντες
ουχ ως παρεξηγουμενοι την αληθειαν, αλλ' εκδικουντες μεν την αληθειαν και την
εις Χριστον ευσεβειαν, καθαιρουντες δε 54.2 τας κατ' αυτου των Ἀρειομανιτων
βλασφημιας ουτως ωμολογησαν την πιστιν. σκεπ τεον γαρ και κατανοητεον
ακριβως οτι λεγοντες μεν ανομοιοουσιον και ετεροουσιον ου σημαινομεν τον
αληθινον υιον, αλλ' εν τι των ποιηματων και τον εισποιητον και θεσει υιον, οπερ
τοις αιρετικοις δοκει· λεγοντες δε μη εριστικως το ομοουσιον υιον σημαινομεν
γνησιον εκ του πατρος πεφυκοτα, καν εν τουτωι διαρρηγνυωνται πολλακις οι
χριστομαχοι. 54.3 ταυτα μεν απερ εγνων εγω και διαλεγομενων ηκουσα φρονιμων
δι' ολιγων γεγραφα, υμεις δε μενοντες επι «τον θεμελιον των αποστολων» και τας
παραδοσεις των πατερων κατεχοντες ευχεσθε, ινα ηδη ποτε παυσηται πασα λοιπον
ερις και ζηλος, των τε αιρετικων αι μωραι ζητησεις καταγνωσθωσι και πασα
λογομαχια, και η μεν δυσωνυμος και ανθρω ποκτονος των Ἀρειανων αιρεσις
εξαφανισθειη, αναλαμψειε δε παντων εν ταις καρδιαις η αληθεια, ωστε παντας
πανταχου «το αυτο λεγειν» και το αυτο φρονειν, μηδεμιας δε ετι περιλειπομενης
αρειανης δυσφημιας λεγηται και ομολογηται κατα πασαν εκκλησιαν «εις κυριος, μια
πιστις, εν βαπτισμα», εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, δι' ου τωι πατρι η δοξα και το
κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. αμην. 55.1 Μετα το γραψαι με τα περι των
συνοδων εγνων γραψαντα τον ασεβεστατον Κων σταντιον προς τους εν Ἀριμηνωι
μειναντας επισκοπους. και σπουδην εσχον λαβειν τα αντιγραφα παρα γνησιων
αδελφων και αποστειλαι υμιν και τα παρα των επισκοπων αντιγραφεντα, ινα γνωτε
του μεν βασιλεως την ασεβη πανουργιαν των δε επισκοπων το εδραιον και ακλινες
της προς την αληθειαν γνωμης. 55.2τ Ἑρμηνεια της επιστολησ Κωνσταντιος Νικητης
και Θριαμβευτης Αυγουστος πασιν επισκοποις τοις εν Ἀρι μηνωι συνελθουσιν. Ἀει
μεν προηγουμενην ημας εχειν φροντιδα περι του θειου και προσκυνητου νομου ουδε
η υμετερα χρηστοτης αγνοει, αλλα νυν τους παρα της συνεσεως υμων αποσταλεντας
εικοσιν επισκοπους αναδεξαμενους την παρ' υμων πρεσβειαν τεως ουκ ηδυνηθημεν
αυτους ιδειν. αναγκαια γαρ τις ημας ηπειγεν η προς τους βαρβαρους οδος, και, ως
οιδατε, πρεπει την ψυχην καθαραν ουσαν απο πασης φροντιδος τα περι του θειου
νομου διαγυμναζειν. 55.3 τοιγαρουν τους επισκοπους διεκελευσαμεν εν τηι
 
 
 

34
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀδριανουπολει εκδεξασθαι την ημετεραν επανοδον, ινα, επειδαν παντα καλως
διατεθηι τα δημοσια, τοτε λοιπον απερ αν υπο βαλωσιν ακουσαι και δοκιμασαι
δυνηθωμεν. τηι μεντοι στερροτητι υμων μη βαρυ φαινεσθω, ωστε εκδεξασθαι την
αυτων επανοδον, ινα, επειδαν επανελθωσι κομιζοντες υμιν τας ημε τερας
αποκρισεις, δυνηθητε εις περας αγαγειν τα προς την λυσιτελειαν ανηκοντα τηι
καθολικηι εκκλησιαι. 55.4 Ταυτα εδεξαντο οι επισκοποι επαγομενων τριων.
Ἀντιγραφον των επισκοπων
Τα γραμματα της σης φιλανθρωπιας εδεξαμεθα, κυριε θεοφιλεστατε βασιλευ, τα
περιεχοντα δια την των δημοσιων αναγκην τεως μη δεδυνησθαι σε τους ημετερους
πρεσβεις θεωρησαι, ημας τε κελευεις εκδεξασθαι την αυτων επανοδον, εως αν τα
παρ' ημων 55.5 ορισθεντα ακολουθως τοις προγονοις ημων επιγνωι παρ' αυτων η ση
ευσεβεια. αλλα και νυν δια τουτων των γραμματων ομολογουμεν και
διαβεβαιουμεθα μηδαμως ημας αναχωρειν 55.6 της ημετερας προθεσεως· τουτο γαρ
και τοις πρεσβεσιν ημων ενετειλαμεθα. αξιουμεν τοινυν οπως γαληναιαι τηι
προσοψει τα τε νυν γραμματα της ημετερας μετριοτητος κελευσηις αναγνωσθηναι,
αλλα γαρ κακεινα, α δια των πρεσβεων ημων ενετειλαμεθα, ηδεως 55.7 υποδεξηι.
εκεινο μεντοι συνοραι μεθ' ημων και η ση ημεροτης, οση νυν εστι λυπη και κατηφεια,
οτι εν τοις σοις μακαριωτατοις καιροις τοσαυται εκκλησιαι χωρις επισκοπων εισι·
και δια τουτο και παλιν την σην φιλανθρωπιαν αξιουμεν, κυριε θεοσεβεστατε
βασιλευ, οπως προ της τραχυτητος των χειμωνων, ειπερ αρεσειε τηι σηι ευσεβειαι,
κελευσηις ημας εις τας ημετερας εκκλησιας επανελθειν υπερ του δυνασθαι ημας τωι
παντοκρατορι θεωι και τωι δεσποτηι και σωτηρι ημων Χριστωι, τωι υιωι αυτου τωι
μονογενει, υπερ της σης βασιλειας τας εθιμους ευχας μετα των λαων αποπληρουν,
καθως και αει επετελεσαμεν και νυν ποιουμεν ευχομενοι.

 
 
 

35
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


