Fragmenta in Matthaeum
Mt 1, 16
Και Ἀπολιναριος δε την τελευταιαν μονην αποδεχομενος φησιν· η μεν του
Ματθαιου γενεαλογια φυσικην εχει την διαδοχην των γεννηθεντων, η δε του Λουκα
νομιζεται των επιγραφεντων υιων κατα τον νομον τοις μη γεννησασιν· ουτως γαρ
«Ἰωσηφ επιγραφει τωι Ἠλι» γενομενον εξ < Ἰακωβ , απογονου> Ἰεχωνιου. ουτως εκ
διαφορων αρχων αρξαμενοι ο μεν Ματθαιος απο του «Σαλομωνος», ο δε Λουκας απο
του «Ναθαμ» εις τον αυτον Ἰωσηφ ερχονται.
2 Mt 1, 16 Φησι γουν Ἀπολιναριος, οτι πατρι παις επιγραφεται. πατηρ δε
αυτου κατα χαριν ο Ἰωσηφ και αμα κατα σαρκα δια της γυναικος. και βεβαιον αυτωι
το ειναι πατερα Χριστου του εκ της ιδιας αυτου σαρκος γεννηθεντος ητις εστι Μαρια
, οπου γε και τωι τεθνεωτι βεβαιον ην το ιδιον ειναι αυτου παιδιον το γεννωμενον εκ
της γυναικος αυτου και του ζωντος αδελφου. ει γαρ ισχυρον το του νομου, πολλωι
μαλλον το της χαρι τος. ην δε και η εξ αρχης επαγ γελια προς ανδρα, ου προς
γυναικα. ουτος γαρ το προηγουμενον ζωιον και θεωι προσεχεστερον και ουτως ο κατ'
εικονα. Κατ' αμφοτερας τας γενεσεις του Χριστου πατηρ αναδεικνυται ο Ἰωσηφ ,
κατα τε χαριν και κατα σαρκα· κατα χαριν μεν δια της μνηστευθεισης αυτωι
παρθενου, κατα σαρκα δε δια το εκ της αυτης ειναι φυλης την τε παρθενον και τον
Ἰωσηφ . 3 μτ 1, 19 Ἀπολιναριος δε το δειγματισαι και αυτος παραθεμενος την του
μακαριου Ἰωαννου και Θεοδωρου εξηγησιν επηγαγεν.
4 Mt 2, 1®12 Πολλα τα μαρτυρουντα εξ αρχης την ημετεραν σωτηριαν, αλλα
του των απαντων αρχη φαινεται ειναι η των μαγων απαρχη. αυτη δε και των εθνων
απαντων απαρχη λεγεται ειναι. και ου τουτο μονον, αλλα και θεοθεν οδηγουμενοι
και υπο αστερος τα μελλοντα γενησεσθαι εδηλωσαν και την των Ἰουδαιων αποριαν
λυσαντες κατακριτους αυτους απεδειξαν μη πεισθεντας τοις σημειοις. 6 Mt 2, 18 Πως
εις τον Ἰσραηλ ειρημενην την λεξιν εις τους παιδας μετηγαγεν ο ευαγγελιστης; οτι
εν τυπωι του λαου τα βρεφη τα σφαγεντα υπο Ἡρωδου παρειληπται. η δε Ῥαχηλ ως
μητηρ του <πατρος του> Ἐφραιμ υπο του προφητου μνημο νευεται. εστι δε μητηρ και
του Βενιαμιν, ου μερους του κατα Ἰερουσαλημ και η λεγομενη Ῥαμα . ωσπερ ουν
τοις βρεφεσιν η ανα στασις αποκειται, ουτω δηλουται καθαπερ εκ θανατου
σωθησομενος ο λαος δια της πιστεως. Εις τυπον του λαου του Ἰσραηλ τα υπο
Ἡρωδου σφαγεντα παιδια παρελαβεν ο ευαγγελιστης αναγων εις αυτον την του
προφητου λεξιν.
9 Mt 3, 17 Τινες δε φασιν την λεγουσαν φωνην· ουτος εστιν ο υιος μου ο
αγαπητος η αγγελικην ειναι υπουρησασαν τωι προσωπωι του πατρος η ετεραν εκ του
παραχρημα κατασκευασθεισαν. το δε εν ωι ευδοκησα εν παραθεσει ετερων υιων
ειρησθαι ουτε αγαπητων γενομενων ουτε αρεσαι σφοδρα δυνηθεντων αυτωι·
υιοθεσιας γαρ ηξιωντο και οι εν τωι νομωι. δια δε της του πατρος μαρτυριας και της
του πνευματος καθοδου δεικνυνται της αγιας τριαδος αι υποστασεις.
10 Mt 4, 11 Ἀπολιναριος ο παραφρων τροφας φησιν εκ παραδεισου
διηκονουν αυτωι ινα ωσπερ ο μη αποσχομενος ου προσετετακτο Ἀδαμ την εκει
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τροφην απωλωλεκει, ουτως ο νεος Ἀδαμ και ων μη προσεταχθη αποσχο μενος καθ'
υπερβολην αρετης εις το εξ αρχης καλον αποκαταστηι.
11 Mt 5, 6 Παρα τωι Λουκαι μνημονευονται μακαριζομενοι απλως «οι πεινων
τες », νυν δε ο Ματθαιος διοριζει τους εκοντας και δια τον του καλου ποθον των
κατα σαρκα ηδεων απεχομενους. ομοιως ουν αμφοτερων ακουσομεθα. ο την
δικαιοσυνην του θεου ποθησας ευρε το αληθως ορεκτον, ου την επιθυμιαν ουχ ενι
τροπωι τωι κατα την ορεξιν ενεργου μενωι επληρωσεν· ου γαρ μονον ως βρωσιν την
του δικαιου μετουσιαν εποθησεν· ημιτελης γαρ ην. νυν δε και ποτιμον το αγαθον
τουτο εποιησεν, ινα το ενθερμον τε και διακαες της επιθυμιας το παθος της διψης
ενδειξηται. ο τοιουτος φησιν εμπλησθησεται. η δε πλησμονη ουκ απο στροφην, αλλ'
επιτασιν ποιει της ορεξεως. 12 Mt 5, 8 Καρδια θεον οραι· ασωματωι γαρ το ασωματον
καταληπτον· τελειω θεισα δε η καρδια την ενδεχομενην τελειωσιν ουτως οψεται το
τελειον. τουτο δε αυτηι γινεται εκ καθαρσεως των εμποδιζοντων, ωσπερ και ο
οφθαλμος εκκαθαιρομενος εκ των εμποδιων της ορασεως οραι το φως. πως ουν η
θεια φησι γραφη, οτι «θεον ουδεις εωρακεν πωποτε » και «ουδεις οψεται το
προσωπον μου και ζησεται » και «ον ειδεν ουδεις ανθρωπων ουδε ιδειν δυναται »; 13
Mt 5, 8 οτι αυτοι τον θεον οψονται . πως ουν φησιν, οτι τον «θεον ουδεις εωρακε
πωποτε »; λεγομεν, οτι λογωι οραται και καταλαμβανεται· η εκ της θειας γραφης τοις
της γνωσεως οφθαλμοις ορωμεν θεον η εκ της εμφαινομενης τωι παντι σοφιας εστι
τον πεποιηκοτα στοχαστικως ιδειν, καθαπερ και επι των ανθρωπινων
δημιουργηματων οραται τροπον τινα τηι διανοιαι ο δημιουργος του προκειμενου
εργου. οραται δε ουχ η φυσις του τεχνιτευσαντος, αλλα μονη η τεχνικη επιστημη.
ουτως και ο εν τηι κτισει βλεπων τον θεον ου την ουσιαν, αλλα την σοφιαν του τα
παντα πεποιη κοτος ανατυπουται. ουκουν και ο κυριος αληθευει οφθησεσθαι τον
θεον τοις καθαροις τηι καρδιαι , επαγγειλαμενος και η γραφη ου ψευδεται μητε
εωρακεναι τινα τον θεον μητε ιδειν δυνασθαι. 14 Mt 5, 10 ο δε δια την δικαιοσυνην
αφαιρεθεις τα παροντα τα μελλοντα αντι τουτων καρπωσεται, οτι ουκ αδικος η
δικαιοσυνη προς τους εαυτης. 15 Mt 5, 15 Σπουδαζειν γαρ χρη την δοθεισαν ημιν
λαμπροτητα φυλαττειν εν υψηλωι και μη συγκαλυπτειν αργιαι, ης συμβολον η κλινη
αναπαυουσα το σωμα ταις σαρκικαις ηδοναις· ου γαρ φυσικως ημιν, αλλ' εκ δοσεως
το καλον. το δε τοιουτον αμελουμενον αφισταται. απαγει δε ημας της ιδιας
φιλοδοξιας την του θεου δοξαν τελος των εργων προτιθεις. 17 Mt 5, 16 Φως εστιν η
εναρετος πολιτεια. 19 Mt 5, 21®22 Ὁ νομος σαρκικα προσταττων τα δια σαρκος
πραττομενα δικαζει, ο δε κυριος πνευματα αγιαζων πνευματος απαιτει μακαριοτητα.
αδελφον ουν λεγει του πνευματικου τον κατα πνευμα οικειον ονομαζομενον
αδελφον. δια τουτο ο Παυλος αμαρτανοντων αγανακτησει *** ει δε μη ειρηται εικηι,
ως τινες βουλονται μη ειναι *** καθο γαρ αμαρτανει, ουκ εστιν πνευματικος· ο δε μη
πνευματικος ουδε αδελφος αληθως. τον φονεα παραδιδωσι τηι κρισει του νομου, τον
δε οργιζομενον τηι αιωνιαι κρισει . Θεοδωρος δε και Θεοδωρος παραγραφονται το
εικηι ως ουκ ειρημενον. Mt 5, 22 Τωι των αγιων συνεδριωι ενοχος εστιν ο τον
αδελφον καλεσας ρακα. αμαρτανει γαρ εις το κοινον ο το μερος βλασφημων. ρακα
μεν ουν καλει τον καταπτυστον, ως αλλος φησιν· ουτω γαρ και παρα Συροις ο
πτυελος καλειται. το δε ειπηι επι της κατα την ψυχην μαλλον λεγει κρισεως τε και
δοκιμασιας· ου γαρ δη, ει ταυτα τις μονον ειποι, υπευθυνος εσται τηι κολασει,
ανευθυνος δε πολλωι βαρυτερα ειπων ετερα. 23 Mt 5, 29®30 Περι των σωματικων μεν
λεγει μελων , υπερβολικως δε, ουχ οτι τωι οντι εκκοψαι δει τα μελη , αλλ' οιονει
νεκρωσαι και αργα κατα στησαι προς αμαρτιαν ως ο απο στολος ειρηκεν· και μη
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φεισασθαι μηδε των αναγκαιοτατων, ει δι' αυτων τις ενεργεια φαυλη κινδυ νευσαι
γινεσθαι. Ου δει τα μελη εκκοψαι , αλλ' οιον νεκρωσαι ταυτα και αν ενεργητα
ποιησαι προς αμαρτιαν. 24 Mt 5, 34 Θρονος τοινυν ο ουρανος του θεου , επειδη αγιος
ο θεος και «εν αγιοις αναπαυομενος »· ου περιεχεται δε τωι τοιουτωι θρονωι, αλλα
διηκει απαντων τηι δημιουργικηι και εποπτικηι και αγιαστικηι δυναμει. 25 Mt 5, 48
Τελειος εστιν ο ανθρωπος εν μιμησει του θεου εν τοις ιδιοις μετροις.
26 Mt 6, 1®2 Ἐν αλλοις την δικαιοσυνην φησιν ουτως την ελεημοσυνην
καλων. σκοπον δε της ελεημοσυνης προτιθησιν ημιν την παρα θεωι δοξαν, ου την
παρα ανθρωποις · οις γαρ τις αρεσκειν βουλεται, παρα τουτων μισθον εχει τον
επαινον. ου μην ο θεαθεις ηδη προς το θεαθηναι πεποιηκεν, αλλ' ο θεωρεισθαι
βουλομενος και τουτο ποιων. 28 Mt 6, 11 Σημερον την επιουσαν και μελλουσαν
τροφην την ζωοποιον δος ημιν και εν τωι παροντι αιωνι ως εν αρραβωνι χορηγων το
πνευμα το αγιον. 29 Mt 6, 34 Ει το περι μιας ημερας φροντιζειν βαρυ και κακωτικον,
πως το περισσον ουκ αφορητον; Ει το περι μιας ημερας φροντιζειν βαρυ τε και
επαχθες υπαρχει, πολλωι αν ειη <μαλλον> το περι πολλων μεριμναν κα κωτικον τε
και ανοητον.
31 Mt 7, 6 Ἅγιον και μαργαριτης ο λογος, κυνες και χοιροι οι αιρετικοι,
καταπατησις του λογου η περι αυτον ερις και λογομαχια, ρηξις των λεγοντων η
καταφρονησις και ατιμια.
37 Mt 8, 17 Πως δε Ἠσαΐου εις τον σταυ ρον ανενεγκαντος το ρητον ο ευαγ
γελιστης εις τας ιασεις αναγει; οτι και το παθος αυτου ιασις ην αν θρωπων και ουδεν
μαλλον επασχεν ο κυριος ηπερ ενηργει δια των εις αυτον ατιμιων και δια του ιδιου
θανατου την των ανθρωπων ζωην κατασκευαζων και καταπολεμων τους κακως
εαυτους διατιθεντας. Ὁ Ἠσαΐας εις τον σταυρον ανηνεγκε το ρητον, ο δε Ματθαιος
εις τας των νοσηματων θεραπειας· τουτο δε εποιησεν, οτι και αυτο το παθος του
σωτηρος ιασις ην αν θρωπων και δηλονοτι και ο θανα τος αυτου την ζωην ημιν
εχαρισατο. 38 Mt 8, 29 Ἦλθες , φασιν, προ καιρου των προφητικων λογων
ακουοντες οι δαιμονες, οτι μελλει παραγενεσθαι εις τον κοσμον ο Χριστος δια σαρκω
σεως και οτι μελλει αυτους κρινειν εν τηι συντελειαι. ηλθες , φασιν, βασα νισαι ημας
προ καιρου , τουτ' εστιν προ της συντελειας. 39 Mt 8, 31®34 ∆ια τι δε αυτοι εις τους
χοιρους αξιουσιν εισελθειν; οταν κατα ανθρωπων μη δυνωνται, κατα αλογων
βουλονται των δι' ανθρωπον οντων, ωσπερ αυτον η τα αυτου κακουσιν οι
μισανθρωποι. ιδοντες δε τηλι κουτον σημειον οι Γεργεσηνοι παρακαλουσιν τον
Ἰησουν μεταβηναι απο των οριων αυτων , επειδη ποθον ουκ ειχον του αγαθου. και
γαρ ουχ ως αναξιους εαυτους κρινοντες τουτ' ειπον, αλλ' ως αναισθητοι και αγαν
απιστοι. 40 Mt 8, 34 Ἐπειδη ποθον ουκ ειχον του αγαθου, αλλ' αργως διεκειντο και
οκνηρως προς την του μεγαλου αγαθου καταληψιν.
41 Mt 9, 16®17 Παλαιον ιματιον ειπεν τον παλαιον ανθρωπον· ρακος δε
αγναφον τον καινον λογον, ενωσιν δε τουτων μη γινεσθαι· αυτικα η νηστεια η
πνευματικη χαρα· πνευματος γαρ ευπαθεια εν σωματικωι ανθρωπωι ουκ εστιν· ζητειν
γαρ ειωθως τα σαρκος ουδεποτε εν τηι τουτων στερησει χαρησεται, αλλα σκληρον
αυτωι και αφορητον το πραγμα φανησεται και χωρισθησεται απ' αυτου μαλλον, οτι
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φερειν αυτου το επαχθες αναγ καζεται. ασκοι δε παλαιοι και οι παλαιοι ανθρωποι·
οινος δε νεος ο καινος λογος, ον ου χωρουσιν· ρηγνυται γαρ αυτων το σαθρον ου
φερον το δυνατον του πνευματικου βιου. και ουκ εις δεον εδοθη τοις τοιουτοις ο
λογος, αλλ' οσον επ' αυτοις εις ματην εχωρησεν. ταυτα ουν ο κυριος λεγων την
ανακαινωσιν προεδηλου των μαθητων την εσομενην εν τηι αναστασει αυτου, μεθ' ην
ηδη καιρος των πνευματικων επιτηδευσεων. 42 Mt 9, 27®31 Κομπος ουδεις, εαν η
δυναμις λεγηι περι εαυτης το δυνασθαι· κομπος δ' αν ην τωι μη φυσει το δυνασθαι
εχοντι, αλλα δια χαριτος λαμβανοντι λεγειν οτι δυναμαι . παρηγγειλε δε ο σωτηρ
τοις τυφλοις το μηδενι εξειπειν το γενομενον, το μη δειν επιδεικνυσθαι διδασκων
ημας· ου γαρ θεωι κομπος ην το την αληθειαν λεγεσθαι περι αυτου. η δε των
ιαθεντων ομολογια περι της ιασεως ουκ εγκλημα ηνεγκεν, αλλ' ευγνωμοσυνην
εμαρτυρησεν.
43 Mt 10, 5®6 Ου τελειως απεκοψεν τους απο των εθνων μελλοντας
πιστευειν ουτε τους Σαμαρειτας ο «παντας ανθρωπους » θελων «σωθηναι και εις
επιγνωσιν αληθειας ελθειν », αλλ' εδει πρωτον επι «τα προβατα τα απολω λοτα
οικου Ἰσραηλ » πορευεσθαι καθα και αυτος προς την Χαναναιαν φησιν· «ουκ
απεσταλην ει μη εις τα προβατα τα απολωλοτα οικου Ἰσραηλ », απερ ο θεος ζητησειν
επηγγειλατο δια Ἰεζεκιηλ του προφητου. απωλω λεσαν δε τον δοθεντα αυτοις νομον
ου φυλαξαντες. 45 Mt 10, 7 Ἠγγικεναι δε λεγει ουχ ως απουσαν· ην γαρ εγγισασα
του κυριου σαρκωθεντος, αλλ' οσον προς τους μηπω πιστευσαντας δοκει ο Χριστος
απειναι αυτων. 46 Mt 10, 9®10 Ἐλευθερους γαρ παντη και αφροντιδας αποδειξαι
<τους> του ευαγγε λιου διακονους βουλομαι μηδεμιαι σωματος ενεκα μεριμνηι
ταπεινουμενους. και ο μεν Ματθαιος φησιν και ο Λουκας «μητε υποδηματα » «μητε
» ιματιον «μηδε ραβδον» , ο δοκει παντων ευτελεστατον ειναι λαβειν, «εις οδον»
ελησθε. ο δε Μαρκος «ραβδον» δοκει επιτρεπειν αυτοις λαμβανειν και «υποδεδεσθαι
σανδαλια » εν τισι των αντιγραφων. εν αλλοις γαρ φησιν, οτι «παρηγγειλεν αυτοις
ινα μηδεν αιρωσιν εις οδον », μητε «ραβδον» μητε «πηραν» μητε «αρτον » μητε «εις
την ζωνην χαλκον » μητε «υπο δεδεμενους <σανδαλια> ». 47 Mt 10, 10 Μητε δυο
χιτωνας , αλλα τον «αρραφον » και «ανωθεν υφαντον » Χριστον Ἰησουν· «οσοι γαρ
εις Χριστον εβαπτισθητε, Χριστον ενεδυ-σασθε »· «τον » γαρ παλαιον ανθρωπον «
αποδυσασθαι δει » συν ταις πραξεσι « και ταις επιθυμιαις » αυτου . τουτον
καταλειψας Ἰωσηφ «εν ταις χερσι » Αιγυπτιας γυμνος εξηλθεν. 48 Mt 10, 10 Μηδε
υποδηματα . αποστολωι πρεπον εν ταις πορειαις μη εχειν νεκρωσιν, ζωσι δε ποσιν
οδευειν τον ειποντα· «εγω ειμι η οδος », και εκβαινειν αγιας γης μηδεν υφορωμενον
χαλεπον· ου γαρ εισιν «οδοι οφεως επι πετρας », ταχα δε ουδε αλλου θηριου. 49 Mt
10, 10 Ὅσον γαρ εχεις τον σωτηρα φωτιζοντα το σκοτος σου και φυλασ σοντα «την
εισοδον σου και την εξοδον σου », ουκ εχεις χρειαν υποδη ματων. 50 Mt 10, 10 Ὅπου
ουκ εστιν αταξια, αλλ' ημεροτης, ου χρεια ραβδου, ινα μη εν αρχηι δοξηι εκφοβειν δια
της ραβδου· τα γαρ καλα προβατα δια μονης φωνης επιστρεφουσι του ποιμενος,
ωστε ει εχεις το πραον, μη φοβου την ραβδον, ην Κορινθιοις επανατεινεται ο
Παυλος. 51 Mt 10, 11®15 Ταυτα φησιν ωστε μη ευκολου και προχειρου γνωμης
αποφερεσθαι δοξαν παρα τοις την πολιν οικουσιν. ισορροπον δε τοις Σοδομιταις την
τιμωριαν τοις μη δεξαμενοις επαγει, επειδηπερ οι μεν επι ξενιαν ελη λυθεναι
δοκουντας τους αγγελους ενυβρισαν, οι δε επι βασιλειαν καλουν τας παρηιτουντο. 52
Mt 10, 16 Ὥσπερ ο οφις υποχωρει τοις διωκουσι και κατακρυπτει εαυτον, ουτω και
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υμεις υποχωρουντες τοις διωκουσι διαρκησετε τον του ευαγγε λισμου χρονον μη
προαναιρουμενοι. 53 Mt 10, 19®22 Προπαρασκευαζει τους αποστολους ωστε ετοιμους
γενεσθαι προς τα συμβησομενα και μη θορυβεισθαι, αμα δε και την του θεου δυναμιν
<δεικνυς> την επικουρουσαν αυτοις και αυτου του κηρυγματος και την των
Ἰουδαιων μανιαν τε και απιστιαν μη φεισομενων μηδε των οικειο τατων.
μισουμενοι δε εσεσθε , φησιν, υπο πολλων· τουτο γαρ εστιν το υπο παντων · και γαρ
πολλοι υπηρχον οι παραδεχομενοι αυτους εν ταις οικιαις αυτων και φιλουντες. και
ο μεχρι τελους υπομεινας, ουτος σωθησεται , φησιν· ο γαρ εν τηι αρχηι μονον
θαρρησας και πιστευσας, μη μεντοι γε μεχρι τελους, ουκ εστιν ουτος μετοχος των
επηγγελμενων αγαθων· παντος γαρ πραγματος αγαθου τε και φαυλου το τελος εστιν
ενδεικτικον. 55 Mt 10, 29 Ει γαρ και μη ταυτα εκ του θεου, αλλ' ουκ ανευ θεου
συγχωρησεως προς τι χρησιμον τελος επιτρεποντος και ταυτα τωι εργαζεσθαι αυτα
προαιρουμενωι ωσπερ επι του Ἰωβ εφηνεν. ιστεον δε και το των στρουθιων εξ
υπερβολης ειρημενον, ατε μη πανυ τωι θεωι διαφερουσης της περι ταυτα προνοιας
κατα τον αποστολον ειρηκοτα «μη των βοων μελει τωι θεωι »· ανθρωπων γαρ ενεκα
ταυτα προνοιας τωι δεδοσθαι αυτα τοις ανθρωποις εις χρησιν, το δε ασσαριον
ευωνιας συμβολον. 56 Mt 10, 32®33 Ὑπερεχει ως παρα θεου το επαθλον· ουδε γαρ
ισον επ' ανθρωπων ομολογησαντας επι θεου ομολογηθηναι. εξ αντιστροφου δε ο
φοβος τοις αρνουμενοις· μεγα γαρ και φοβερον το επι του πατρος τον κυριον αρνη
σασθαι τους δοξαντας ειναι δουλους ως ματην επιγραψαμενους το ονομα. δει δε τον
πιστευοντα καρδιαι και στοματι ομολογειν. «καρδιαι γαρ πιστευ εται εις δικαιοσυνην,
στοματι δε ομολογειται εις σωτηριαν ». 57 Mt 10, 34 Το των απιστων ασυμφωνον
προς τους πιστους αιτιον της εσομενης εσται διαφορας. επει ουν πρεπωδες αυτων
ειναι δοκει το ειρηνοποιον, δια τουτο φησιν· μη νομισητε αυτο και επι παντων
προσηκειν συζεσθαι· το μεν γαρ εξ υμων ειρηνευειν προς παντας οφειλετε. εισι δε οι
προς ειρηνην την υμετεραν αντιταττομενοι, ων την ειρηνην υμιν ου παρα δεκτεον·
μονη γαρ η κατα θεον προς ειρηνην συμφωνια· τουτο γαρ μαλιστα ειρηνη. 58 Mt 10,
34 Ει ουν ημας δει φιλειν τους πιστους δια την του Χριστου αγαπην, καν αλλοτριοι
τυγχανωσι κατα συγγενειαν, δικαιον αν ειη τους απιστους μισειν, καν ωσιν
οικειοτατοι.
59 Mt 11, 2®3 Τινες φασιν, οτι ουδε τοις αποστολοις εξ αρχης η οικονομια
προ δηλος ην, αλλ' επι τωι τελει των πραγματων γινωσκεται. ουδεν ουν θαυ μαστον,
ει και Ἰωαννης ηγνοει και οτι προσεδοκησε μεν ηκειν λυτρωτην τον κυριον, ουχ
εωρα δε την λυτρωσιν, αλλ' ην αυτος πρωτος εν δε σμωτηριωι . δια τουτο <δια των
μαθητων ειπε> μη παντη μεν απολυειν την ελπιδα, δισταζειν δε και ωσπερ
επιστηριζεσθαι βουλεσθαι και δια τουτο ερωταν, ει τωι οντι, καθαπερ ωιηθη μεν
αυτος, ειη παραγεγονως η ετερος προσδοκητεος . 60 Mt 11, 10®13 Σαφως εξηγησατο
την Ἰωαννου προς τους αλλους διαφοραν, οπερ ην το ειναι αυτον ακροτελευτιον
νομου και προφητων και συναπτειν προς το κηρυγμα της βασιλειας των ουρανων, ο
δη και εξης ταις ημεραις αυτου <παραγενεσθαι> ο κυριος φησιν. επακολουθει εως
αρτι το κη ρυττομενον, τουτ' εστιν εως του διηνεκους· το γαρ εως αρτι συμπαρα
πεμπτεον τωι παντι χρονωι. βιαι δε την βασιλειαν των ουρανων παρα γινεσθαι φησιν
οις παραγινεται, διοτι βιας δει προς το κρατησαι φυσεως σωματικης και πνευματι
συγκραθηναι, κοσμωι μεν αποθανοντας, ζωντας δε τωι θεωι, οπερ ουπω νομος εχει και
προφηται. 62 Mt 11, 14 Ἠλιαν δε λεγει τον Ἰωαννην κατα την δυναμιν και το
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πνευμα του Ἠλιου. και επει ην το λεγομενον ασαφες, τοις δυναμενοις συνιεναι την
γνωσιν κατελιπεν. 63 Mt 11, 14 Τουτο δε και ο αγγελος ειπεν περι αυτου Γαβριηλ·
«και αυτος προελευσεται » εμπροσθεν «αυτου εν πνευματι και δυναμει Ἠλιου »
δεικνυς αυτον τουτον οντα, ει και παρ' εκεινον ετερος ην ο ορωμενος. 64 Mt 11, 19
Ἀντι του απεφανθη παντα δικαιως γεγενημενα· αφ' ων γαρ ωνησεν τινας, εδεικνυτο
ουκ αργως ουδε εικη και ματην πεπληρωσθαι τα γεγενη μενα· τουτο γαρ το
δικαιωσαι την σοφιαν, το τους οικειους αυτης καθα περ παιδας αποδεχεσθαι την
παρουσιαν αυτης. δικαιουται δε και απο εργων σοφια κατα σοφιαν επιτελουμενων η
απο λογων. 65 Mt 11, 23 Και συ , φησιν, Καπερναουμ , αντιρροπον τηι τιμηι και την
κατα κρισιν υπομενεις. 66 Mt 11, 25®26 Την επι τα εθνη μεταβασιν του λογου
προορων δια την του Ἰσραηλ απειθειαν υπερ ημων των ευεργετηθησομενων υμνει
και δοξαζει τον πατερα. ευχαριστει δε πατρι μεν εαυτου, κυριωι δε ουρανου και γης ,
συσχη ματιζομενος τοις δουλοις ο κυριος και τας υπερ δουλων προς δεσποτην
αναφερων ευχαριστιας. λεγει δε κατα την του πατρος ευαρεστησιν κε κρυφθαι μεν
απο Ἰσραηλ του σοφου εθνους το κατ' αυτον μυστηριον, τοις δε πρωτον ασυνετοις
εθνεσιν αποκαλυφθησεσθαι. δι' ων αποδεικνυται μεν ως ου διελαθεν θεον το
εσομενον ουδε απετυχεν η Χριστου παρουσια του προκειμενου σκοπου, αλλα
προειδοτος θεου ταυτα εγενετο και προ τεταχοτος την της χαριτος μεταβολην. το δε
δικαιον της ευδοκιας ενταυθα παρασιωπαται, ετερως δε δεικνυται. ου γαρ αλογος
ευδοκια θεου, ουδ' ετερως η δι' εαυτους αποτυγχανουσι γνωσεως και σοφιας
ανθρωποι. 67 Mt 11, 30 Ει χρηστος ο ζυγος και το φορτιον ελαφρον , πως «στενην »
εκαλεσεν «την οδον »; στενη εστι τοις ραιθυμοις, τοις γαρ σπουδαιοις ελαφρα τα του
κυριου επιταγματα· ει γαρ και προς ολιγον εχει σωματικον πονον, αλλ' ο νυν ελπισιν
αγαθαις τρεφομενος ο θεοσεβης κουφως φερει ταυτα.
68 Mt 12,7 Πικρους εξετασας αποδεικνυσιν αυτους και ου φιλανθρωπους
κατα των ουδεν αδικουντων. διο και μεμνηται της προφητικης λεξεως, η το ελεειν
και του θυειν προτιμαι. 69 Mt 12,13 Και συ ανθρωπε, εαν εχηις χειρα ξηραν, ακουσας
παρα του σωτηρος· εκτεινον την χειρα σου επι εργοις αγαθοις ενεργουντος του
Ἰησου, και αποκατασταθησεται υγιης ως η αλλη. 71 Mt 12,19®21 Οι εν ταις πλατειαις
διδασκοντες ουκ ωφελειας ενεκα τουτο ποιουσιν, αλλ' υπερηφανιας αμα και
αλαζονειας. διο προς τωι διαβαλλε σθαι υπο παντων και του σκοπου της διδασκαλιας
αποτυγχανουσιν. ταυτα ουν ο σωτηρ ου λογωι μονον, αλλα και τροπωι διδασκει ημας
μητε κραυ γαζειν μητε φανητιαν και δημοσιευειν τα κατορθωματα· τοσουτον γαρ
βλαβερον το ουτως ημας διακεισθαι, οσον το εναντιον χρησιμωτατον τε και
ωφελιμωτατον. 72 Mt 12,28 Παλιν το εν πνευματι <εκβαλλειν αυτον τα δαιμονια>
δυνατον ως ανθρωπον ατρεπτως δυναμενον εχειν κατα την οικονομιαν. ει δε πνευ
ματος ενεργεια βασιλεια εστι θεου, μηδαμως επεισακτον τηι θεοτητι το πνευμα
νομιζωμεν απο της δουλικης κτισεως επεισαγομενον εις την της θειας βασιλειας
κατασκευην. 73 Mt 12,31®32 Την εις θεον βλασφημιαν ασυγγνωστον ειναι φησιν τωι
του πνευ ματος ονοματι, ασυγχωρητον δε ειναι λεγει λοιδοριαν θεου συγγνωμην
ουκ εχουσαν· την γαρ εις εαυτον εχειν προς συγκρισιν εκεινης, καθο νενομισται και
εωρατο ανθρωπος ων και δι' ευτελειας ελθων και γενους ευκαταφρονητου. το δε
μητε επι του παροντος αιωνος μητε επι του μελ λοντος αφεθησεσθαι την κατα νομον
ερμηνευει κρισιν και την μελλουσαν· οτε γαρ νομος τον καταρωμενον θεον
θανατουσθαι κελευει και ο κυριος επιψηφιζεται τωι νομωι συγγνωμην επι τωι
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοιουτωι μη διδους. παρα σεσιωπημενη δε εν τοις τοιουτοις η δια βαπτισματος αφεσις
ειη, επει μηδε καιρος ην πω περι ταυτης Ἰουδαιοις διαλεγεσθαι· μεταξυ γαρ πως
ευρισκεται της εν τωι αιωνι τουτωι και της μελλουσης κατακρισεως, οτι ο
βαπτιζομενος εξεισιν απο του αιωνος τουτου· και μεταξυ πως της παρουσης και της
μελλουσης ζωης εξεταζεται και ουτως παραιτησιν της εκ νομου εξετασεως ισχει
κατα τον λεγοντα Παυλον «θεος ο δικαιων· τις ο κατακρινων ». ουκουν το τα
θαυματα και την των δαιμονων κατα λυσιν, α μονου του πνευματος ποιειν, ταυτα
τωι δαιμονι περιτιθεναι ουδεμιαν υμιν συγγνωμην της βλασφημιας καταλιμπανει.
ταυτα λεγει ουτε την εις εαυτον βλασφημιαν αφεθησεσθαι αποφαινομενος ουτε τοις
βλασφημουσι κατα του πνευματος χωραν μετανοιας, ει βουλοιντο, μη αφιεις, αλλ'
εν παραθεσει την εις αυτον βλασφημιαν ως εις ανθρωπον τοτε γινεσθαι μονον
δοκουσαν ελαττονα φασκων ειναι, οταν τηι βλασφημιαι του αγιου συγκρινηται
πνευματος, μετα δε την εκ νεκρων αναστασιν και την εις ουρανον ανοδον και
σαφως αποδειχθηναι, οτι εστιν αληθως υιος θεου και θεος. ει και ατρεπτως γεγονεν
ανθρωπος, ουδε η εις αυτον αφε θησεται βλασφημια , ει μη δια πταισματος τε
ειλικρινους μετανοιας. 74 Mt 12,43®45 Ἐκ τουτου μανθανομεν, οτι μη κρατησει
δαιμων ανθρωπου τα καλλιω προαιρουμενου, αλλ' ανεπιβατος ο τοιουτος εσται
αυτωι εμφραγμα της εισοδου την αρετην προισχομενος και τοπον αυτου μηδενα
αφιεις, ως ο Ἐκκλησιαστης παραινει. τουναντιον δε ο κακος και ραιθυμος περι το
αγαθον ιππηλατος εστι τωι πονηρωι πνευματι. μανθανομεν δε, οτι και παραμυθιαν
τινα την εις τους εαυτοις επιτηδειους ενοικησιν οι δαιμονες ισχουσιν, ει γε οτε μη
δυνανται τουτο ποιειν ουκ αναπαυονται, ωσπερ εκ των εναντιων λεγεται και του
θειου πνευματος αναπαυσις η προς αυτο των ανθρωπων επιτηδειοτης· «αγιος » γαρ
«εν αγιοις αναπαυομενος » ο θεος. το δε μετα πλειονων επεισιεναι το απαξ εξελθον
αιτιαν εχει την του ανθρωπου αμεταβλητον πονηριαν. επτα δε πνευματα λογιστεον
τα πολλα· επι γαρ πληθους πολλακις τα επτα παρα τηι θειαι γραφηι. κατ' αρχην μεν εν
τοις Ἰουδαιοις ενυκησε το πνευμα το πονηρον, οτε κατ' Αιγυπτον ειδωλολατρουν,
εξηλθε δε οτε προσεκληθησαν υπο θεου· μετα ταυτα δε οτε εξημαρτον εις τον
προσκαλεσαμενον, τοτε μετεβαινεν η χαρις επι τα εθνη, οι δε εξεδιδοντο. και η μεν
εν τοις εθνεσιν ωσπερ εν ανυδροις τισι τοποις κατοικησις εγενετο των πονηρων
χαλεπη τε και δυσβατος θεον υποδεξαμενων των εθνων. η δε εις τον Ἰσραηλ
επανοδος ραιον η προτερον και μετα πολλου πληθους της εφοδου. διο κακιον νυν
διαγουσιν η εν Αιγυπτωι παραταττομενοι μεν εις τας κατα Χριστου βλασφη μιας αει,
την δε προς Ἀβρααμ διαθηκην ουκ εχοντες κατα το δικαιον προσδοκαν καν ωσπερ
τοτε, αλλα αποκοπτομενοι της ελπιδος, οτι τον πληρωτην ταυτης ηθετηκασιν.
δεδηλωκεν ουν εν τοις προς αυτους λογοις ο κυριος και την εσο μενην αποβολην
αυτων και την επικρισεως της μελλουσης αισχυνην και την ηδη κρατησιν υπο του
πονηρου. 75 Mt 12,46 Ὅτι δε μηπω επεπιστευκεσαν εις αυτον «οι αδελφοι αυτου » ,
μανθανομεν παρα Ἰωαννου, παρα δε του Μαρκου και τι πλεον ακηκο αμεν· ως γαρ
εξεστηκοτα κατεχειν επεχειρουν. επι τηι τοιαυτηι διανοιαι και ο κυριος ουχ ως
οικειων αυτων εμνησθη, αλλ' αντεπιδεικνυσι τους υπηκοους, τουτοις τα της
συγγενειας προγραφων απαντα τα ονοματα, οι κατ' οικειοτητα της υπακοης αυτωι
συνηπτοντο. ει δε και προσκαιρον εσχε την Μαριας αντιλογιαν, καθα και προειπεν ο
Συμεων λεγων· «και σου δε αυτης την ψυχην » και τα εξης, εικοτως επανηλθεν επι
ταυτα και ο κυριος αυτης ευμενως επι του παθους μνησθεις και συνεστησεν αυτην
τωι αγαπητωι μαθητηι.
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76 Mt 13, 18®23 Ἐν τουτοις επιζητειται, πως ου τον λογον ειρηκεν σπειρεσθαι
κατ' αρχην ουδε ειπεν το παρα την οδον σπερμα σπαρεν, αλλ' ουτος εστιν ο παρα την
οδον σπαρεις , καιτοι γε μετ' ολιγον τον λογον εδηλωσεν οντα το σπερμα εν οις
λεγει συμπνιγεσθαι τον λογον και ακαρπον γινεσθαι. λεγει δε και εν τηι των
ζιζανιων παραβοληι το «καλον σπερμα » ειναι «τους υιους της βασιλειας » ου το εν
αυτοις σπειρομενον δηλων, αλλ' αυτους. φαμεν ουν, οτι και ο λογος σπερμα και ο
τον λογον δεξα μενος δια την προς αυτον συγκρισιν τε και ομοειδειαν. δια τοι τουτο
μορφουται Χριστος εν ημιν και ημεις κατα Χριστον μορφουμεθα. 77 Mt 13, 47®50
Θαλαττηι τον κοσμον αφο μοιοι δια την εν αυτωι πικριαν και τους κλυδωνας της
ταραχης, σα γηνην δε επιβαλλομενην τωι κοσμωι την του λογου δυναμιν εκ ποικιλων
νοηματων παλαιας και καινης γρα φης συναγουσαν εξ Ἑλληνων τε και βαρβαρων,
σοφων τε και ανοητων, ανδρων τε και γυναικων, ελευθερων τε και δουλων,
δικαιων τε και πο νηρων. πληρουται δε η σαγηνη τοτε, ηνικα ο δεσποτης ο
επιβαλλων αυτην οιδεν· ου γαρ ανθρωπου το τουτο επιγνωναι. οταν δε ηδη το
μετρον εχηι της πληρωσεως ο της διδα σκαλιας λογος, τοτε ου παντες οι την του
λογου μαθητειαν υπελθοντες ευρεθησονται δοκιμοι τωι της σα γηνης δεσποτηι, αλλα
διακρισις τοτε γενησεται πονηρων τε και αγαθων και τοις μεν αχρειοις φανεισι το
τελος ολεθρος, τοις δε αγαθοις η παρα τωι κυριωι μονη κατατιθεμε νοις εις αγγεια
διαφορα· «πολλαι » γαρ αι παρα τωι πατρι «μοναι ». οι δε πονηροι και τεως μετα των
δι καιων αριθμουμενοι ουκετι τοτε την αδιακριτον εξουσιν συν αυτοις δια τριβην
τον τε ηδυν αυτοις απολει ποντες βιον, ωσπερ ιχθυες τον εν τηι θαλαττηι, την
οδυνηροτατην υπο στησονται εν πυρι κολασιν, ενθα μηδεν εις παραμυθιαν κακου
λειπε ται. Τηι θαλαττηι παρεικασεν ο σωτηρ τον κοσμον δια την εν αυτωι ταραχην τε
και ζαλην, σαγηνην δε επιβαλλομενην τωι κοσμωι την του λογου δυναμιν εκ
ποικιλων νοηματων παλαιας τε και νεας συγκειμενην και εκ παντος γενους
Ἑλληνων τε και βαρβαρων, σοφων τε και ανοη των πληρουμενην
78 Mt 14, 17 Πλειστων θαυματων και μεγιστων γεγονοτων παρα του σωτηρος
ημων ουκ ελαττον εστι το μη αει τηι εξουσιαι χρησθαι προς την ευποριαν της τροφης,
αλλα δεισθαι πολλακις και απορειν.
79 Mt 15, 2®6 Εις τα εναντια περιιστησιν ο κυριος την πονηραν καταστασιν
των Φαρισαιων· οι μεν γαρ των σωματικων φροντιζοντες κατεφρονουν των
πνευματικων, ο δε σωτηρ τα πνευματικα παρεισαγων παραιτειται τα σωματικα. 80
Mt 15, 8 80 Σφοδρα μετα την προκειμενην αποδειξιν η του προφητου φωνη καιριως
επηχθη πολλην εχουσα την συμφωνιαν. 81 Mt 15, 21®22 Ποθεν εξηλθεν η Χανανιτις;
απο της ειδωλολατριας Τυρου και Σιδωνος , απο του λαου αυτης και απο «του οικου
του πατρος » αυτης. ποι εξηλθεν; εις οσμην μυρου του σωτηρος· τυπον γαρ επεχει
της εξ εθνων εκκλησιας. αλλα και ο σωτηρ εξηλθεν «εκ της συγγενειας » του Ἰσραηλ
«και του οικου του πατρος » αυτου, της Ἰερουσαλημ. και υποδεχεται αυτον η
Χανανιτις, η και τον Ἡλιαν δεξαμενη χηρα· τι δε εβοα κραζουσα· κυριε, υιε ∆αβιδ ;
ποθεν ᾔδει ουτως καλειν, μητε νομον μητε προφητας μελετησασα; κυριον μεν κατα
την θεοτητα, υιον δε ∆αβιδ κατα την σαρκα. νοει μοι τον της χηρας υιον νεκρον
οντα, τουτ' εστιν το νενεκρωμενον σωμα, την δε ψυχην καθαρισθεισαν του
δαιμονιου. απεκατεστησε τα αμφοτερα σωα.
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82 Mt 16, 1®4 Ἀλλα γαρ ουτε ιατρος ακαι ρους επιθυμιας των νοσουντων εμ
πιπλησι το της νοσου λυτικον ζητων, ου το της ηδονης πληρωτικον, ουτε ο σωτηρ
επιθυμιαν αλογον πληροι προς το δειξαι την δυναμιν· ουδε γαρ αυξιμον τοις
τοιουτοις επιδαψι λευεσθαι τας χαριτας οι μη ταις δοθεισαις ικαναις ουσαις
αρκουνται. εξ ουρανου δε σημειον αιτουσιν οιον τροφας ωσπερ επι των πατερων η
στασιν στοιχειων ως επι του Ἰη σου του Ναυη. ειπων δε αυτους γενεαν πονηραν και
μοιχαλιδα καταλειπει ως νυμφιος την γενο μενην πορνην πολιν πιστην Σιων την
Ἰουδαιων συναγωγην. Ουτε ιατρος ακαιρον επιθυ μιαν διδωσι τοις νοσουσιν ως
λυου σαν αυτων την νοσον ουτε την ηδο νην αυτων εμπιπλησι βρωματων
βλαβερων, ωσαυτως και ο σωτηρ επιθυμιαν αλογον ου πληροι προς το δειξαι την
δυναμιν αυτου· πολλα γαρ εωρακασιν εξ ουρανου ση μεια· «πνευμα καταβαινον
ωσει πε ριστεραν », τους ουρανους ανεωιγ μενους και την πατρικην «φωνην
λεγουσαν· ουτος εστιν ο υιος μου ο αγαπητος ». 83 Mt 16, 23 Ουκ απολογιαν δε τοις
δρωσιν το παθος δια τουτων παρεχει· ου γαρ συνεπνει τηι του θεου βουληι το
Ἰουδαιων φρονημα και επιβουλευμα ουδε τοτε εσπευδον, οπερ ωικονομει θεος, ωστε
εκεινοις μεν κατα γνωμην το πραττομενον ασεβημα ην, θεωι δε και σοφον
οικονομημα και ανθρω ποις σωτηριον ευεργετημα. 84 Mt 16, 27 Το δε εν τηι δοξηι του
πατρος αυτου· τηι δοξηι φησι του θεου, διοτι και ανθρωπος γενομενος θεου υιος εστιν
ως δηλοι παραλληλα τιθεις εκατερα υιον του ανθρωπου λεγων και εν τηι δοξηι του
πατρος αυτου παρεσομενον. προσβεβαιοι δε το λεγομενον τωι και μετα των αγγελων
αυτου · θεου γαρ οι αγγελοι, ποιηματος δε ουδενος ουχ οπως ανθρωπου. δια τουτο
γουν και «κυριος των δυναμεων » ονομα θεωι. ονομα δε της ιδιοτητος γνωρισμα. τον
δε τοιουτον επιφανεντα φησιν αποδω σειν εκαστωι κατα την πραξιν αυτου . 85 Mt 17,
5 Πατηρ υιον μηνυων φαινεται της εκειθεν ηχουσης φωνης οιον εκτυ πουσης και
αυτης την ανωθεν ερχομενην παρα παντας μαρτυριαν· ου γαρ εξακουστον φωνην
θεου νομιστεον· ουδε γαρ αισθητον εξ ασωματου. και ωσπερ «ουδεις εωρακεν θεον
πωποτε », ουδε ακηκοεν θεον. το δε ακουετε αυτου διαστολης εχει δυναμιν
αναγκαιας· αυτου γαρ φησιν μαλλον η Μωσεως εισηγησαμενων προφητων, οτι
προελθειν ηδη καιρος και μετελθειν εκ της εισαγωγης επι την τελειοτητα, εκ των
τυπων επι την αληθειαν· νομου γαρ εισαχθεντος δια της ανωθεν επιφανειας ουχ
οιον τε ην το μειζον ισχυσαι παρα ανθρωποις μη ουχ υπο της ανωθεν επιφανειας
εισηγμενον.
86 Mt 17, 22®23 Λεγει τοινυν το συμβησομενον εν Ἰερουσαλημ ουπω
πλησιαζοντος ουδε του χρονου καθ' ον εδει παθειν, ινα και την προγνωσιν θειαν
ουσαν ανακαλυψηι και οτι εκουσιως πασχειν εμελλεν, ατε μη υπ' αγνοιας απιων
ενθα πεισεσθαι εμελλεν. και τοις μαθηταις δε προς ωφελειας εγινετο προς το μη
ταρασσεσθαι ως ανθρωπων ισχυσαντων κατ' αυτου. 87 Mt 17, 24 Νομικον ην τουτο
τελος των διδραχμων δια Μωυσεως ορισθεν λεγοντος· «δωσουσιν εκαστος λυτρα
της ψυχης της εαυτου κυριωι, το ημισυ του διδραχμου ». ταυτα δη συνελεγον οι
Ἰουδαιοι παρα παντων και εδιδοτο το διδραχμον δυο ψυχων λυτρωσις κατα τον
νομον ουτε του πλουτουντος προστιθεντος ωι ο νομος ειρηκεν ουτε του πενομενου
ελαττουν τος «απο του ημισεως του διδραχμου ». ο εστιν, φησιν, κατα το διδραχμον
το αγιον, ουδεν ετερον αινιττομενου του πραγματος η το λυτρον το αλη θινον,
επειπερ εσκιαγραφειτο παντα εις τουτο. το δε λυτρον το αληθινον ο κυριος ην
δυναμει τον πατερα εχων εν εαυτωι, καθο χαρακτηρ εστι θεικος, ου δη συμβολον το
διδοσθαι το διδραχμον, καιτοι δραχμης ουσης της λυτρουμενης και μη πλεον του
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημισεως εξον μηδενι καταβαλλειν μηδε ει πλουτοιη· το δε μυστηριον ην εις το μητε
μετα πατρος σεσαρ κωσθαι τον υιον μητε ενδεες τι της τελειοτητος εννοησαι
δυνασθαι περι τον Χριστον, οθεν ειρηται «παν το πληρωμα της θεοτητος εν αυτωι
κατ οικειν σωματικως ». 88 Mt 17, 27 Παριστησιν εαυτον και θαλασσης και των εν
αυτηι και παντος στοιχειου δημιουργον ειναι και κυριον ως υιον ιδιον του θεου και
πατρος· ο γαρ ιχθυς ουτος τυπον επειχε της εκκλησιας της παλαι τηι της απιστιας
αλμηι και δεισιδαιμονιας κατειλημμενης και βαθεως εν βυθωι κεκα λυμμενης και
ταραχηι και ζαληι των βιωτικων ηδονων καταβεβαπτισμενης, αναχθεισης δε τωι
αγκιστρωι των αποστολων τωι διδασκαλικωι και αλιευ τικωι και θηρωντι λογωι προς
την του θεου γνωσιν, «του εκ σκοτους ημας καλεσαντος εις το θαυμαστον αυτου
φως ».
89 Mt 18, 12®13 Κατα τουτο εικοτως και την εις κοσμον αυτου παρουσιαν τηι
προ κειμενηι παραβοληι προσαρμοζει ως επι το απολωλος γεγονυιαν προβατον, τουτ'
εστιν τον ανθρωπον απο των προβατων οντα των εκατον , απο του πληθους των
ουρανιων δυναμεων, ομοιογενη αυτοις οντα καθο λογικος, καθο προβατον εν
προβατοις αριθμουμενον, ελαχιστον δε ως προς το πολυ πληθος και δια τουτο εν
προβατοις εκατον . πλανη δε αυτου το πταισμα του Ἀδαμ. ζητειται δε εικοτως, οτι
και ομοιογενης τοις παρα θεωι μεινασι και προς αναπληρωσιν αυτων αναγκαιον, ινα
μη ενδεης ειη ποιμην και κολοβος ειη, καθο και ανακεφαλαιωσιν «των παντων »
ειπεν ο Παυλος «εν Χριστωι » την του περιρρυεντος μερους επαναληψιν ουκ
εντελους ουσης της των ολων εν Χριστωι συστασεως δια το εκλειπον και ελλειπον.
90 Mt 18, 25 Ἴδιον παραβολης το κελευσαι πραθηναι την γυναικα και τα τεκνα και
παντα οσα εχει και αποδοθηναι · επι μεν γαρ των ανθρω πινων πραγματων τουτο
δυνατον, επι δε της παρα Χριστωι κρισεως ουκ οικειων πιπρασκομενων ουδε
χρηματων η αποδοσις αν γενοιτο των οφειλο μενων. αλλ' υποδεικνυται η παντων
αφαιρεσις ων τις εχει τερπνων και καθ' ηδονην και η δια των παθηματων αποδοσις·
επι δε των εναντιων το εναντιον λυεται· τας ουν ηδονας οι πονοι λυουσιν. διο και ο
σωτηρ αποδουναι τας αμαρτιας του κοσμου βουληθεις πεπονθεν υπερ ημων. 91 Mt
18, 31 Οι συνδουλοι οι και μηνυοντες τον απηνως χρησαμενον τωι συν δουλωι
αγγελοι τε εισι και ανθρωποι την οικονομιαν εγκεχειρισμενοι οποιος ην Παυλος ο
τωι διαβολωι παραδους τον αισχιστα ηδικηκοτα. και ωσπερ ο το χρεος εκτεισας
ελευθερος γινεται, ουτως ο παθων υπερ ων ηδικησεν ελευθερουται προς σωτηριαν.
προσεκτεον δε κακεινωι, οτι περι του δειν συγχωρειν αλληλοις τοις ανθρωποις
διαλεγομενος και προς τουτο τηι παραβοληι κεχρημενος ουτως ηρξατο· «δια τουτο
ωμοιωθη η βασιλεια των ουρανων ». 92 Mt 18, 31®35 Ου φεροντες γαρ την πονηριαν
ημων οι ομοδουλοι ημων αγγελοι κατηγορουσιν ημων επι θεωι, ουχ ως αγνοουντι,
αλλ' ως αγανακτουντες κατα των τους φιλανθρωπιας πατουντων νομους.
βασανιστας δε τους επι των κολασεων τεταγμενους αγγελους λεγει. το δε εως ου
αποδωι παν το οφειλομενον , τουτ' εστιν διηνεκως αυτον παρεδωκεν εις το
βασανιζεσθαι· ου γαρ ηδυνατο αποδουναι ποτε· ενταυθα μεν γαρ επι στρεφων τον
ανθρωπον ο θεος πειρασμοις και νοσοις και βασανοις ετεραις παραδιδωσιν, εν δε τωι
μελλοντι ακαταπαυστως βασανιζεσθαι εις το διηνεκες. ουκ ειπε δε ουτως και ο
πατηρ υμων ποιησει υμιν , αλλ' ο πατηρ μου · αναξιοι γαρ οι τοιουτοι ονομαζεσθαι
υιοι θεου. διαγραφει τοινυν ως εν συντομωι ο λογος την αφατον του θεου φιλαν
θρωπιαν, ην ο μη μιμησαμενος κατα το δυνατον αποτομον υποστησεται τιμωριαν
παρα του δικαιου κριτου. ει δε και ειρηται· «αμεταμελητα τα χαρισματα » του θεου,
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα τοσουτον ισχυσεν η κακια ως τουτον ανα τρεψαι τον λογον. δυο ουν ημας
απαιτει ο λογος και μεμνησθαι τινα των εαυτου αμαρτηματων και αμνησικακειν τωι
πταιοντι.
93 Mt 19, 4 Τουτο ανθρωπινωι τροπωι διειλεκται ο σωτηρ κατα το σχημα το
διδασκαλικον, ουκ αποκαλυπτων εαυτον ειναι τον δημιουργον λογον ουδε μην
χωριζων απο του κτιζοντος πατρος τον κτισαντα υιον, αλλ' εν πατρος ονοματι και
τον λογον εμπεριλαμβανων ειγε «παντα δι' αυτου εγενετο, και χωρις αυτου εγενετο
ουδε εν ». 94 Mt 19, 9 Μοιχειαν δε φησι το τηι ιδιαι μη συνειναι· ουκ ιδιαι δε συνεστιν ο
την ιδιαν απολιπων. δια τουτο « μοιχαται επ' αυτην », τουτ' εστιν επι την δευτεραν,
ην επεισαγει τηι κατα φυσιν αυτωι συνημμενηι, εαν τον ιδιον καταλιπηι. πως ουν ο
νομος ου συνεχωρει ο το «ου μοιχευσεις » λεγων; ερουμεν, οτι ο μεν νομος την
προφανη μοιχειαν απεκωλυσεν, οτε την συνοικουσαν ετερος τις διαφθειροι· ο δε
σωτηρ και την ουχ ομολογου μενην παρα πασιν ουδε γινωσκομενην τηι φυσει ουδε
διελεγχομενην, οτι μοιχεια εστιν, την μεντοι πορνευσασαν αποστησαι συγχωρει
Χριστος, οτι δη διελυσεν αυτη την φυσικην συζευξιν και ουκετι υπο του ανδρος
τουτο γινεται. 95 Mt 19, 10®12 Παρεστιν απο της του κυριου διαιρεσεως τοις μεν εν
<τωι> κατω βαδιζουσιν υπομενειν το εν κοσμωι λυπηρον μαλλον η του δικαιου κατα
φρονειν, τοις δε δυναμενοις υπερ βαινειν τον κοσμον οιον υπο πτε ρυγος φερεσθαι
προς την ανω δι καιοσυνην, αλυπους δε οντας και ελευθερους απο των εν κοσμωι λυ
πηρων. ουκ επιβαλλων ουν βροχον ειπεν· ου παντες χωρουσι τον λογον, αλλ' οις
δεδοται . το δε οις δεδοται χαρισματων φυσικων εστι δηλωτικον, οπερ αν τις και
φυσεως επιτηδειοτητα λεγοι και την απο γεννησεως ευφυιαν εις το της σωφροσυνης
κατορθωμα· εισι γαρ τινες και εκ φυσεως διαφοραι προς εκαστην αρετην, των μεν
μαλλον, των δε ηττον προς αυτην πεφυκο των. ει και οτι μαλιστα μη εντελη τα
φυσικα, μηδ' αν αμετακινητα και ακατορθωτα παντελως, αλλα και το επιτηδειον εις
αγαθον ασκησει τελειουται και το μη επιτηδειον αγωνι πολλωι θεραπευεται. Ου
παντες φησιν χωρουσι τον λογον, αλλ' οις δεδοται . το δε οις δεδοται χαρισματων
φυσι κων εστι δηλωτικον και της απο γεννησεως ευφυιας εις το της σω φροσυνης
κατορθωμα. 96 Mt 19, 14®15 Μονη κακια και διαφθορα της δημιουργιας αποκωλυει
προσελθειν τωι δημιουργωι, το δε της φρονησεως ενδεες ου κωλυτικον της προσοδου·
πληρωσιν γαρ επιζητει, ταυτηι δε η προσοδος χαριζεται. διο και ακριβης η λεξις των
τοιουτων εστιν η βασιλεια των ουρανων · ου γαρ τουτων ειπεν, αλλα των τοιουτων ,
επειδη προσεστιν και το της φρο νησεως ενδεες τοις παισιν ουπερ αποτρεπων ο
αποστολος ελεγεν· «μη παιδια γινεσθε ταις φρεσιν, αλλα τηι κακιαι νηπιαζετε ». ο δε
Μαρκος και επεξηλθε την αιτιαν λεγων και οιον ερμηνευων· «των τοιουτων εστιν η
βασιλεια » των ουρανων· «αμην λεγω υμιν, ος αν μη δεξηται την βασι λειαν του
θεου ως παιδιον, ου μη εισελθηι εις αυτην ». το δε αυτο και ο Λουκας και ανωτερω δε
ελεγεν ο Ματθαιος· «οστις ουν ταπεινωσει εαυτον ως το παιδιον τουτο, ουτος εστιν
ο μειζων εν τηι βασιλειαι των ουρανων »· απερ γαρ εκεινα εχει τηι φυσει, ταυτα ημας
ο θεος θελει εχειν τηι προαιρεσει, την απλοτητα, την αμνησικακιαν, το αγαπαν τους
γονεας, καν τυπτηται υπ' αυτων. επετιθη δε τας χειρας τοις παιδιοις της επι θεσεως
των χειρων διδασκουσης την της θειας δυναμεως οπλισιν. 97 Mt 19, 17 Καλη η του
νομου προπαιδεια και ουκ αναιρει ο Χριστος αυτην, αλλ' ει θελεις, φησιν, εις την
ζωην εισελθειν , τηρει τας εντολας αρχην της οδου ταυτης επιδεικνυων, ου
συμπληρωσιν· και το μη αλλο τριον ειναι εαυτου τον νομον δια τουτου μαρτυρων· η
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τελειοτης δε παρ' αυτου. 98 Mt 19, 23®26 Καλον το αποστολικον ενταυθα αρμοζει
τον «ογκον αποθεμενοι παντα »· τον γαρ ογκον εδηλωσεν η προς καμηλον ομοιωσις·
«στενη γαρ και τεθλιμμενη η οδος η απαγουσα εις την ζωην ». αρ' ουν και τα κακα;
οπου γαρ ο θεος, ειρηται, το καλον επεται και ουδ' αν εννοησαι τις υγιαινων, οτι τα
κακα θεωι δυνατα ουδε αδυναμιαι ειποι αν τα καλα μη ποιειν· ασθενεια γαρ
τουναντιον η των κακων ποιησις και ασθενειας τας αμαρτιας ο Παυλος καλει λεγων·
«ετι γαρ οντων ημων ασθενων κατα καιρον Χριστος υπερ ασεβων απεθανεν » και ο
ψαλμωιδος· επλησθησαν φησιν «αι ασθενειαι αυτων »· τας αμαρτιας ασθενειας καλει
λεγων. αλλ' ουδ' εκεινο τις αν εγκαλεσειεν τωι λογωι τωι λεγοντι παντα θεωι δυνατα
οιον λεγειν ειωθασιν. αρ' ουν και το γενος ποιησαι μη γεγονεναι θεωι δυνατον εστιν;
αχρειον γαρ αυτωι παλιν το τοιουτον· ουδεν δε αχρειον επι θεου δυναμεως
παραλαμβανεται. ωστε περισσαι πασαι αι κατα του λογου συκοφαντιαι. ειπων δε ο
Μαρκος, οτι «Ἰησους εμβλεψας αυτωι ηγαπησεν αυτον » ζητησιν κινει, πως ηγαπηθη
ο μη μελλων ακολουθειν επι «την ζωην ». εστι δε επι μεν τοις προτεροις αγαπης
αξιος ο τα του νομου φυλαξας και ταυτα εκ νεοτητος, τηι δε περι το τελειον ολιγωριαι
την επι τοις προσθεν αγαπην τελειαν ουκ ειασε γενεσθαι, ωσπερ ουδε την
τελειοτητα εδειξατο. διοπερ ο Παυλος ατελες απαν το εν νομωι κατα λαβων επι την
τελειοτητα εσπευσεν. 99 Mt 19, 27 Ουχ ως μεγαλα τινα καταλελοιποτες, αλλ' αυτων,
ων ειχον, εκ σταντες και την προαιρεσιν επιδειξαντες την απαντων προτιμωσαν
Χριστον. 100 Mt 19, 28®29 Κρινουσιν οι αποστολοι τηι αρετηι την κακιαν ελεγχοντες.
εστι δε «νυν » η των πολλαπλασιων απολαυσις κατα την κοινωνιαν, ου κατα την
κτησιν· ωσπερ δε προτεθεικεν ο σωτηρ τα των αδελφων απαντα τοις υπερ του
ευαγγελιου στρατευομενοις ουτως και οικιας πολλας και αδελφους και αδελφας και
μητερας και τεκνα και αγρους υπαρξιν τοις τα ιδια καταλειπουσιν, οτι η αγαπη
πασαν επληρωσεν οικειοτητα και πασαν χρειαν. προστεθεικεν δε ο Λουκας και περι
γυναικος· τουτο δε κατα τον Παυλον κελευοντα τιμαν «πρεσβυτερας » μεν «ως
μητερας, νεωτερας δε ως αδελφας εν πασηι αγνειαι ». ωσπερ γαρ αδελφους διδωσι
τους ουκ αδελφους και γονεις τους ου γονεις, τεκνα τα ου τεκνα, ουτως και γυναικα
την ου γυναικα ετερωι τροπωι δηλαδη τας οικειοτητας εκ πληρων, ου σωματικως.
απολειπειν δε ουν κατα σαρκα γενος αγαθον εστι δια την πνευματικην ζωην, καθα
και παλαι περι της Λευι φυλης ελεγεν Μωυσης· «ο λεγων τωι πατρι και τηι μητρι ουχ
εορακα σε, και τους υιους αυτου, εφυλαξεν τα λογια σου και την διαθηκην σου δι
ετηρησεν. δηλωσουσιν τα δικαιωματα σου τωι Ἰακωβ και τον νομον σου τωι Ἰσραηλ·
επιθησουσι θυμιαμα εν οργηι σου δια παντος επι το θυσι αστηριον σου »· εκει τε γαρ
δια την θειαν σπουδην του γενους αποστασις και ενταυθα το ισον· ουδε γαρ ως
αλλοτριων οντων θεου τον χωρισμον αποδεχεται, αλλ' ως ου σχολην ουσαν περι
ταυτα διατριβειν τον ανακεισθαι μελλοντα τηι του ευαγγελιου λειτουργιαι. ουτως
τοινυν ουδε τον απο γυναικος και γαμου χωρισμον ως απο τινος πονηρου νομιστεον
επαινεισθαι, αλλ' ωστε μηδε τουτο εμποδιον ειναι τωι λειτουργωι και καθαπαξ η των
πνευματικων προτιμησις ουκ αλλοτρια δεικνυσι τα σαρκικα ως επιχειρουσιν οι
Μανιχαιοι την του θεου κτισιν αθετουντες. αδιαφορον δε το λεγειν ενεκεν του εμου
ονοματος η «ενεκεν του ευαγγελιου » ως ο Μαρκος η «ενεκεν της βασιλειας του
θεου » ως ο Λουκας. το τε γαρ ονομα του Χριστου δυναμις εστι του ευαγγελιου και
της βασιλειας, το τε ευαγγελιον εις ονομα ανηρτηται του Χριστου και η βασιλεια του
θεου δια του ονοματος αυτου χαριζεται.

 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

102 Mt 20, 10®12 Το ενομιζον οι πρωτοι, οτι πλειονα ληψονται την του πραγ
ματος ενδεικνυται φυσιν, ου την των αγιων ανδρων διανοιαν· ουδε γαρ εκεινοι
τουτο νομιουσιν εν τωι καιρωι της αναστασεως ουδε εγκαλεσουσι τοτε. πλειον τι τοις
προτεροις οφειλεται, οτι θανατου και διαβολου κρα τουντος επολιτευοντο· τουτο
γαρ εστιν το βαρος της ημερας και ο καυσων , οτε μηδε η του πνευματος δροσος
παρην επικουρουσα προς δικαιοσυνην ανθρωποις. 103 Mt 20 , 22 Ποτηριον δε και
βαπτισμα τον θανατον λεγει· ποτηριον μεν εκπιειν λεγων ωσπερ οινου καθα εν τωι
Ἰερεμιαι λεγεται την τιμωριαν «οινου ποτηριον » ειναι καρωσαι και καταβαλειν
δυναμενου· βαπτισμα δε δια την καθοδον ειρηκεν την εις ᾅδου, ο την εκειθεν
ανοδον εσχεν, ωσπερ ο βαπτιζομενος καταδυεται εις υδωρ και παλιν αναδυεται·
υδωρ δε ειπων το ταραχωδες των εν ᾅδου δεδηλωκεν.
104 Mt 21, 2 Σημειον το γινομενον· ου γαρ απο του ορους των ελαιων εις
Ἰερου σαλημ εισιοντι τωι κυριωι χρεια τις επ' ονου καθεζεσθαι, ος την Ἰου δαιαν και
Γαλιλαιαν απασαν διηιει πεζος, αλλα το εποχον αυτον επι του πωλου θεωρεισθαι
δηλοι το επι του νεου λαου καθεζεσθαι τον ουρανιον ηγεμονα και βασιλεα της
Ἰερουσαλημ· το γαρ νεον της κλησεως εδη λωσεν ο πωλος, αλλα και το παλαι μη
καθαρον των νυν καλουμενων· ονος γαρ ου καθαρον κατα τον νομον, αλλ'
εκατεροις τοις γνωρισμασι της ακαθαρσιας κεχωρισμενον απο ζυων καθαρων, οτι
και μονωνυξ και μη μαρυκωμενος ο ονος. 105 Mt 21, 2 Ὁ αδαμαστος πωλος ο λαος,
εφ' ον ουτε νομος ουτε προφηται εκαθισαν, εκδεχομενος τον αυτων κυριον· τουτο
γαρ και ο σωτηρ ειπεν τοις αποσταλεισι μαθηταις· λυσαντες αγαγετε μοι . τινι ουν
εδεδετο η ονος; τηι αμπελωι κατα το ειρημενον· «δεσμευων προς αμπελον τον πωλον
αυτου και τηι ελικι την ονον». λυσαντες ουν απο της αμπελου, απο της πρωτης
διαθηκης, αγαγετε μοι, ινα πληρωθηι το ειρημενον· «εγνω βους τον κτησαμενον και
ονος την φατνην του κυριου αυτου ». 106 Mt 21, 12®13 Περι των χρονων ου πανυ
τοις τρισιν ευαγγελισταις εμελησεν εν τηι διηγησει της ανοδου εις την Ἰερουσαλημ· ο
γαρ Ἰωαννης ακριβεστερον τουτο προιστορησας εν τηι πρωτηι ανοδωι ταυτα
πεπραχθαι φησιν και εν τριτωι πασχα το παθος ιστορει. του ουν ιστορησαι το πραγμα
μονον εμελησεν αυτοις και τας διαφορους ανοδους μιαν πεποιηκασιν. 108 Mt 21, 17
Το καταλιπων την ως απο αναξιων αναχωρησιν δηλοι· ηκει γαρ επι το παθος δι'
αυτου την βασιλειαν αφαιρησομενος της Ἰερουσαλημ και εφ' ημας μετοισων την
χαριν καθα προελεγετο δια των προφητων ως ο Ἰερεμιας προφητευει·
«εγκαταλελοιπα τον οικον μου, αφηκα την κλη ρονομιαν μου » και τα εξης. ηλθεν
ουν ως επι κληρονομιαν ιδιαν, κατα λιμπανει δε αυτους ως αλλοτριους, ωστε το
αναχωρειν εις την Βηθα νιαν εις τυπον της μελλουσης αναχωρησεως εποιει και
ταυτα επραττε μετα και του οικτειρειν την πολιν. και τουτο φησιν Λουκας· «και ως
ηγγισεν, ιδων την πολιν εκλαυσεν επ' αυτην » και τα εξης. 109 Mt 21, 18®19 Συκην
δε νοητεον ωδε την των Ἰουδαιων συναγωγην και την εν τυποις και σκιαις λατρειαν
καρπον ουκ εχουσαν βρωσιμον και αρεσκοντα τωι θεωι, την εν πνευματι λατρειαν.
διο ως μη ποιουσαν καρπον γλυκυν εξηρανεν αυτην ο κυριος Ἰησους τροπον τινα
πεινων και τον εκ της ανθρω ποτητος ζητων καρπον. ουκουν εξ ων ειπεν, οτι ου μη
εκ σου καρπος γενηται , διδασκει, οτι ουκετι αι κατα νομον λατρειαι ωφελησαι δυ
νανται τους Ἰουδαιους. 110 Mt 21, 33®41 Οικοδεσποτην μεν λεγει τον των ολων
δεσποτην θεον, αμπελωνα δε τον δια της ευσεβειας κατασκευασθεντα λαον Ἰσραηλ,
λεγων και φραγ μον την υπο της του θεου βοηθειας ασφαλειαν παρασχεθεισαν
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτωι, καθ' ην των αλλοτριων απαλλαγεις της επιβουλης εμεινεν επι της οικειας
γης. πυργον δε τον ναον, εν ωι συνιοντας εχρην τους της ευσεβειας καρπους
προσκομιζειν τωι θεωι, απαντα πληρουντας εκει τα κατα νομον. αλλα μην και ληνον
τον βωμον, εφ' ου το των θυσιων εξεχειτο το αιμα, γεωργους δε το ιερατικον ταγμα
και απαντας τους τουτο εγκεχειρισ μενους, ωστε σκευαζειν τον λαον την απο της
του νομου διδασκαλιας επικαρπιαν τωι θεωι δι' «αγαθης » προσαγειν «συνειδησεως ».
αποστα λεντας δουλους τους κατα καιρον λεγει προφητας, οι απεστελλοντο προς το
ευγνωμονα γενεσθαι τον λαον περι τα οφειλομενα τωι θεωι η και τους ιερεας·
συνεχης γαρ αυτοις ο ελεγχος κατ' εκεινων μαλιστα εγινετο ως και τοις λοιποις
αιτιων της βλαβης· παθοντες δε οσα μυρια παρα των Ἰουδαιων κακα και μαλιστα
παρα των ηγεισθαι δοκουντων εν αυτοις διετελεσαν ανυοντες πλεον ουδεν· αφιξιν
δε λεγει του υιου την αυτου παρουσιαν παθοντος υπ' αυτων και ανασταντος και
κακως απ ολεσαντος αυτους·
111 Mt 22, 2®14 Γαμος ουτος εκκλησιας συναπτομενης τωι λογωι και
παρασκευη του γαμου δια της των πλουσιων χαρισματων δοσεως, απερ εικαζεται
ταυροις και σιτιστοις εν ευωχιαι πλουσιαι παρασκευαζομενοις· «εν παντι » γαρ
«πεπλουτισθαι» ημας εν Χριστωι ο Παυλος φησιν, «εν λογωι και γνωσει». πρωτοι δε
και δευτεροι δουλοι καλουνται, πρωτοι μεν οι κατα την του κυριου παρουσιαν
προσδραμοντες αποστολων συνεργοι και διαδοχοι. αμελεια δε κωλυει τους
καλουμενους· οι γαρ «κατα σαρκα περιπατουντες » ουχ επονται κλησει θειαι τηι κατα
Χριστον. ειτα λοιπον η κλησις των εθνων και ουκετι διακρισις γενους ουδε τωι
Ἰσραηλ η προνομια, αλλα και τοις ημελημενοις και τοις απερριμμενοις η χαρις,
«σοφοις τε και ανοητοις » ως ο Παυλος φησιν, πονηροις τε και αγα θοις ως η
παραβολη λεγει· τους γαρ ποσωσουν εαυτων επιμεληθεντας συγκρισει των εξ ολου
φαυλων ουτως καλει. και οι πονηροι δε προς μεταστασιν την εκ πονηριας, εανπερ
ολως υπακουσωσι τηι κλησει τηι αγαθοποιωι και «ενδυσαιντο τον καινον ανθρωπον»·
ει δε μη τουτο, εκληθησαν μεν, ουκ εξελεχθησαν δε, αλλα και η κλησις αυτων ανα
τρεπεται· ελεγχονται γαρ και την εισοδον ουκ αληθη πεποιημενοι. διακονοι δε οι
εκβαλλοντες τους τοιουτους αγγελοι εισιν. ποδων δε και χειρων δεσις η πασης
ενεργειας εποχη· ου γαρ ετι πραξις ουδε μια τοις πονηροις ενδιδοται πεπληρωμενου
του καιρου των ξενων εν ωι πεπραχασιν ουδεν αγαθον. σκοτος δε εξωτερον λεγων
τα πορρω τατω λεγει της θειας αρετης τε και δοξης. 112 Mt 22, 16 Ἀλλ' οτι οι τον
Ἡρωδην Χριστον ειναι λεγοντες, ως ιστορειται, τουτους δη ως εναντιωτατους τωι
αληθινωι Χριστωι και ως περι τον αρ χοντα οντας και δυναμενους κατηγορειν
μαρτυρας παρειναι βουλονται τηι ερωτησει των πειραζοντων. 113 Mt 22, 23®33
Ἴσμεν δε, οτι και προς την λεξιν ταυτην οι απο Ουαλεντινου και Μαρκιωνος ετι
διαμαχονται επι ψυχας αναγοντες τον λογον· ταυτας γαρ ζην και περι τουτων
ειρηκεναι τον κυριον ως τουτων οντος θεου του θεου. ου δηπου δε Σαδδουκαιοις
περι ψυχων ην η αντιλογια, αλλα περι σωματων, ωστε περι τουτων η αποκρισις.
λεγεται δε τοτε ανιστα σθαι ο νεκρος, οτε μετα σωματος η ψυχη, ουχ ως εν τωι
μεταξυ της ψυχης διαλελυμενης, αλλ' ως απρακτου ουσης και τα της ζωης ιδια οσα
μετα σωματος ουκ εχουσης· εν γαρ τι το συναμφοτερον εστιν ανθρωπος και η ζωη
κοινη και εκατερων δει προς το την εκ θανατου ζωην παλιν συστηναι. 114 Mt 22, 43
Ουκ ειπε δε του πνευματος κυριον , αλλα του ∆αβιδ · ου γαρ επειδη εν πνευματι
λαλων κυριον εκαλεσεν τον Χριστον, δια τουτο δουλοποιητεον τον πατερα ως
τολμωσιν οι εις το πνευμα ασεβουντες. λεγει γουν «και υιον » αυτον «της παιδισκης
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

» του θεου ο ∆αβιδ και ουδεπω τωι πνευματι τουτο αρμοζει, αλλ' εις το ιδιον πνευμα
ειρηται αυτο. εν πνευματι γουν ελαλει και οτε ελεγεν «το πνευμα σου το αγιον μη
αντανεληις απ' εμου ». και ουδεπω τωι πνευματι ηρμοζεν «μη αντανεληις απ' εμου το
πνευμα σου »· ου γαρ αυτο εαυτωι εμελλεν ανταν αιρεισθαι ουδε οτε αμαρτιας
εξωμολογειτο και αυται του πνευματος ησαν εξομολογησεις.
115 Mt 23, 15 Ὅρα, οτι ου φυσει τινες υιοι γεεννης · ζητητεον δε ει πριν ιου
δαΐσαι οι εθνικοι ουκ ησαν οι υιοι γεεννης . 116 Mt 23, 16®22 Ἐπειδη γαρ χρυσον
εθαυμαζον, τον εν τωι ναωι χρυσον υπερ τον ναον ετιμων δεον μη την υλην τιμαν,
αλλα το ονομα, οτι θεου ονο ματι ο ναος ανεκειτο και ο χρυσος δια το ονομα του
ναου τιμιος απε δεικνυτο. και επειδη των θυσιων ωρεγοντο δια τα εξ αυτων κερδη,
το δωρον του θυσιαστηριου μαλλον εδοξαζον ο πριν μεν επιτεθηναι τωι θυσιαστηριωι
προβατον ην η μοσχος η τι τοιουτον, δια δε την επι το θυσιαστηριον επιθεσιν θυμα
ηδη θεου ην και ωνομαζετο και αγιον επεδεικνυτο· και γαρ το μεν θυσιαστηριον
εχριετο τωι αγιαζοντι χρι σματι, το δε δωρον δι' εκεινου μετελαμβανεν αγιασμου. ου
μην επι γε των πνευματικων ουτως· χρυσος γαρ εν τωι νυν ναωι θεου τωι πνευμα τικωι
το πνευμα ην αυτο και δωρον επι του πνευματικου θυσιαστηριου το σωμα του
Χριστου. διοπερ τα ενοντα μειζονα νυν η τα δεχομενα· ταυτα μεν γαρ αγιαζει, εκεινα
δε αγιαζεται. 117 Mt 23, 25®26 ∆ια συμβολων ο νομος εδιδασκεν την εν τωι βιωι
καθαροτητα. και η κατα Ἰουδαιους συνηθεια τοιαυτη τις ην, εκ των αρχαιων
παραδοσεων αποκλυζειν τα ποτηρια και το του οψου σκευος, ινα καθαρον εκ της
των αμαρτωλων επαφης τουτο κατεχοιεν και ουτως την των αμαρτωλων φευγοιεν
κοινωνιαν, ως μηδε ων εφηψαντο σκευων εφαπτεσθαι. πολλωι δε μαλλον
παρεσκευαζοντο δια των τοιουτων εθων αυτην φευγειν την αμαρτιαν. οι δε τα μεν
εθη ταυτα εφυλαττον επιμελως, αυτοι δε αρπαζοντες και βιαιως κερδαινοντες
βδελυροι δια των εργων εγινοντο. ταυτην ουν, φησιν, αποφυγε την αδικιαν, ω
Φαρισαιε τυφλε και μηδε α πραττεις ορων· και καθαρα εστι σοι τα εν τωι ποτηριωι και
εν τηι παροψιδι μη εξ αδικιας λαμβανομενα. πολυ καλλιον καθαιρει το σκευος η
δικαιοσυνη παρα το υδωρ. 118 Mt 23, 34 Σοφους τους πνευματικην σοφιαν εχοντας,
ην ο Παυλος φησιν, και γραμματεις τους τα παλαια καινως ερμηνευοντας, ωστε τα
μεν ονοματα τα αυτα τοις παλαι προφηταις και σοφοις και γραμματευσιν, ου τα αυτα
δε πραγματα· ουδε γαρ περι των αυτων η προφητεια ουτε η σοφια ουτε η
γραμματεια. το δε αποστελω ειπων το θεικον εδειξεν· θεου γαρ το αποστελλειν
προφητας και σοφους και γραμματεις του δυναμενου το πνευμα διδοναι της
προφητειας και σοφιας και γνω σεως. 121 Mt 23, 37 Ὑπερ ου εμελλε πληγας αυτηι
επαγαγειν δια το ειναι αυτην μιαι φονον. αιτιαται τοινυν αυτην ως φονικην· η
αποκτεινουσα γαρ, φησιν, τους προφητας και λιθοβολουσα τους απεσταλμενους
προς αυτην και οτι πολλακις δυναμενη τυχειν ελεους ουκ ηθελησεν· το γαρ ποσακις
πολλους εδειξε χρονους και πολλας γενεας, οτε τον λαον εξ αιχμαλωσιας
επανηγαγεν. οι δε εσκορπιζον εαυτους δια των αμαρτιων. ειπων δε πτερυγας και
σκεπην διδασκει το θεοπρεπες αυτου και εν ανθρωπινηι μορφηι οιον το υπο Μωυσεως
εις θεον ειρημενον· «διεις τας πτερυγας αυτου εδεξατο αυτους »· και ο ∆αβιδ· «οι δε
υιοι των ανθρω πων εν σκεπηι των πτερυγων σου ελπιουσιν »· επειδη γαρ ο σατανας
διεσκορπιζεν αυτους πηι μεν εις ειδωλολατριαν, πηι δε εις φιληδονιας, απεστειλε
προφητας, ειτα και δι' εαυτου ηλθεν ωστε «συναγαγειν » αυτους «εις εν». οι δε ουκ
ηνεσχοντο υπο την σκεπην αυτου ειναι· εγω μεν γαρ, φησιν, ως ορνις φιλοστοργος
αει σε ειχον προσεπισπασθαι προς εμαυτον, συ δε ουκ ηθελες, αλλ' εσκορπιζες
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εαυτην δια του αμαρτανειν εξω ποιουσα εαυτην του θεου· η δε ορνις πολυτεκνος και
θερμη περι την αγαπην και κηδομενη των τεκνων και εαυτην παραδιδουσα υπερ
αυτων.
122 Mt 24, 5®14 διο και δυο συντελειας προαναφωνει· μιαν μεν την των
Ἱεροσολυμων, δευτεραν δε την της οικουμενης πασης. και τινες ηλθον επι τωι
ονοματι αυτου; Σιμων ο μαγος λεγων εαυτον ειναι την δυναμιν την μεγαλην, ηλθεν
Μανιχαιος, ηλθεν ∆οσιθεος τις Σαμα ρειτης τον υπο Μωσεως ανακηρυχθεντα
προφητην λεγων εαυτον. Μον τανος ειπεν εν οικειοις συγγραμμασιν· εγω ειμι ο
λογος, ο νυμφιος, ο παρακλητος, ο παντοκρατωρ, εγω τα παντα. 123 Mt 24, 26 την
ερημον δε λεγει δια το τηνικαδε τον Ἰωαννην εν ερημωι διαγειν, εν δε τοις ταμειοις
δια το τον Χριστον εν τηι πρωτηι παρουσιαι εν σπηλαιωι και οικισκωι μικρωι
γεγεννησθαι. 124 Mt 24, 26 Τηι αοικητωι ερημωι αντιδιαστελλων την οικουμενην <ην>
δια των ταμιειων σημαινει, φησιν. 125 Mt 24, 27®28 Ὥσπερ γαρ επι νεκρωι ζυωι οι
αετοι καταρρασσουσιν, ινα τραφωσιν, ουτω και του Χριστου οφθεντος
συνενεχθησονται αυτωι οι αγιοι· ου γαρ ωσπερ επι τηι πρωτηι παρουσιαι απο τοπου εις
τοπον εποιειτο την μετα βασιν δια την σαρκα, ουτω και επι της δευτερας εσται, αλλ'
«εν ριπηι οφθαλμου » πασι καταδηλος εσται η παρουσια αυτου, ως αστραπη μη
δεομενη του μηνυοντος. και ευθεως προς αυτον συναγονται παντες οι αγιοι
πτεροφυησαντες ως αετοι· οπου γαρ το κατα την οικονομιαν του παθους πτωμα
πεσοντος Ἰησου, ινα τους πεσοντας στησηι, συνα χθησονται ουχ οι τυχοντες, αλλ' οι
πτεροφυουντες μαθηται και κατα τον Σολομωνα κατασκευασαντες πτερυγας. 126 Mt
24, 27®28 Καθ' ομοιωσιν τινα και παραβολην ειρηται και παραδειγμα· ωσπερ γαρ,
οταν πτωμα και σωμα νεκρον ευρεθειη παρακειμενον, απο των υψηλο τατων τοπων
δι' αερος φερομενοι και αετοι και αλλοι σαρκοφαγοι ορνιθων εκ του αφανους
αδοκητως υφιστανται τραφησομενοι, τον αυτον τροπον, φησιν, εσται και η παρουσια
του υιου του ανθρωπου · φαινο μενου γαρ αυτου παλιν επι της γης κατα την
δευτεραν και ενδοξον παρου σιαν επι τωι κριναι την οικουμενην και αγγελων
ταγματα δορυφορουντα φανησεται και παντες οι αγιοι διανασταντες «εν ατομωι, εν
ριπηι οφθαλμου » κατα την σαλπιγγα την εσχατην, ως φησιν ο αποστολος, καθαπερ
αετοι τινες πτηνοι και οξεις την κινησιν εκ του αφανους θαττον επιφανησονται,
μαλα εικοτως αετοις παρεικασθεντες δια το φρονειν τα υψηλα και ουρανια και
αξιως της βασιλειας των ουρανων πολιτευεσθαι. τινες δε το ρητον τουτο ουτως
επειραθησαν επεξηγησασθαι και εφασαν ως εν τηι παρουσιαι τηι δευτεραι του κυριου
παντες οι δικαιως πολιτευσαμενοι και κατα τους αετους υψηλοι και ουρανιοι τωι
φρονηματι τον παρα δεισον απολειψονται και κατ' εκεινον συναχθησονται τον
τοπον, οπου το πτωμα γεγονε του Ἀδαμ και της εντολης η παραβασις, δι' ης εις
αμαρτιαν κατεπεσεν. 127 Mt 24, 31 Ἀποστελει λεγων τους αγγελους αυτου ο υιος του
ανθρωπου θεον εδειξε τον υιον του ανθρωπου· θεου γαρ εισιν αγγελοι, και το
αποστελλειν αυτους ιδιον θεου. το δε απ' ακρων ουρανων εως ακρων αυτων
διδασκει ημας τα αυτα ειναι και γης και ουρανου ακρα, ωστε Χριστωι πιστευειν δει
και μη απατασθαι ως ελαχιστου μοριου της γης ουσης εν μεσωι του ουρανου απειροις
μεγεθεσιν υπερβαλλοντος αυτην. 128 Mt 25, 24 Σκληρον , φησιν, το επιταγ μα σου
συνειδον, το ζητειν παρα ανθρωπων υπακοην, οις ουκ ενε ποιησας δια του λογου το
ευηκοον. διο φοβηθεις μη απρακτος γενω μαι το κατ' εμαυτον εφυλαξα μονον, το δε
περι ετερους ουκ εσπουδασα. Σκληρον , φησιν, συνειδον το επιταγμα σου δια το
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ζητειν παρα των ανθρωπων υπακοην, οις ου δεδωκας δια του λογου σου το ευ
ηκοον. και δια τουτο φοβηθεις μη απρακτος γενωμαι το κατ' εμε εφυ λαξα μονον μη
εσπουδακως περι ετερους.
129 Mt 25, 34®46 Ἐπειδη δε υμεις εαυτους εμβαλλετε, το εγκλημα εις υμας
περιισταται. δηλοι δε των πραγματων την δυναμιν η των λογων υπο τυπωσις ως
ερουντων ταυτα των δικαιων και ως ακουσομενων απερ η του πραγματος εχει
φυσις· δηλον γαρ οτι ουκ ερουσιν αυτα τοτε και ου ζητησουσιν, οποτε λελυται εν τωι
ειρημενωι υπο Χριστου· αλλ' ουτω πολλακις εν ταις γραφαις ρημασι χαρακτηριζεται
τα εν τοις πραγμασι κειμενα.
130 Mt 26, 17®18 Μαρκος δε και ο Λουκας ουκ ειπον αυτον ειρηκεναι, οτι
εδομαι το πασχα ως ετερος φησιν, αλλα «που εστιν το καταλυμα, οπου το πασχα
μετα των μαθητων μου φαγω». δυναται δε ταυτα την «παρασκευην του πασχα »
δηλουν, ου την βρωσιν· ο γαρ Ἰωαννης δηλοι κατα την του πασχα ημεραν μηπω το
πασχα βρωθεν υπο Ἰουδαιων, επει δηπερ ως ελεγομεν εχρην κατα την αυτην ημεραν
και ωραν το τε τυπι κον πασχα και το αληθες επιτελεσθηναι. ουδεπω δε εμελλεν τωι
ανθρωπωι δηλουν, οτι παρασκευαζεται μεν το πασχα , προ δε της γνωσεως αυτου εδει
πασχα , ει μη τι και τουτο υπεσημηνεν ειπων ο καιρος μου εγγυς εστιν . δηλοι δε και
εν αυτωι <τωι> δειπνωι, οτι ο βεβρωκεν αυτος το δειπνον· λεγει γαρ ο Λουκας· «οτε
εγενετο ωρα, επεσεν, και οι ιβʹ αποστολοι συν αυτωι. και ειπεν προς αυτους· επιθυμιαι
επεθυμησα τουτο το πασχα φαγειν μεθ' υμων προ του με παθειν· λεγω γαρ υμιν ου
μη φαγω αυτο εως ου πληρωθηι εν τηι βασιλειαι του θεου »· ου γαρ ειπεν ουκετι μη
«φαγω αυτο », αλλ' «ου μη φαγω » δηλων μεν την συμπαθειαν αυτου την εις τους
μαθητας, οτι ᾤκτιρεν αυτους μελλοντας την εορτην ανεορταστον εξειν τηι απολειψει
αυτου· τουτο γαρ το «επε θυμησα μεθ' υμων φαγειν το πασχα προ του με παθειν »,
επιφερων δε, οτι λυπην εξουσιν και προτιμησει της εκεινων ευθυμιας το και αυτοις
και παντι κοσμωι συμφερον το μη φαγειν το πασχα , αλλ' αυτον πασχα γενεσθαι, ου η
πληρωσις εστιν «εν τηι βασιλειαι του θεου », οτε παντελως υπερβαινει θανατον·
τουτο γαρ η λεξις του πασχα δηλοι υπερβασιν σημαινουσα. 131 Mt 26, Ἡ μεν
ετοιμασια γεγονε του πασχα. δειπνον δε εστιν και ουπω του πασχα βρωσις· ουδε γαρ
ην σχημα των το πασχα εσθιοντων, αλλ' ανεκειντο δειπνουντες. και ο Ἰωαννης δε
δειπνον ειρηκεν ουδεμιαν μνη μην του πασχα ποιησαμενος λεγων· «προ δε της
εορτης του πασχα ειδως ο Ἰησους, οτι ηλθεν αυτου η ωρα, ινα μεταβηι εκ του κοσμου
τουτου προς τον πατερα, αγαπησας τους ιδιους τους εν τωι κοσμωι, εις τελος
ηγαπησεν αυτους» και τα εξης. «προ της εορτης του πασχα» λεγει, ουκ εν τηι εορτηι
του πασχα, ωστε και «την πρωτην των αζυμων » οικειως εδεξαμεθα την προ των
αζυμων νοησαντες. 132 Mt 26, 24 Το δε καλον ειναι το μη γεγεννησθαι προς την
κολασιν ειρηται· κακης γαρ υπαρξεως ανυπαρξια αιρετωτερα. 133 Mt 26, 26 Ὅτι
προεξηλθεν Ἰουδας, Ἰωαννης εδηλωσεν· ου γαρ αν εδεξατο της σωτηριου κοινωνιας
τυπον ο της χριστοκτονιας υπηρετης· καιτοι τα αλλα παντα ηνεγκεν αυτον ο κυριος,
αλλα τουτο ουκετι συνεχωρειτο. και ημιν ο τυπος εις το της αγιας κοινωνιας
απειργειν τους πονηρους, ει και εις τα αλλα παντα δι' ανεξικακιας φερομεν αυτους·
δηλον γαρ, οτι ολεσειν τον σωτηρα «εξηλθεν » παραδοθεις τωι διαβολωι· «μετα » γαρ
«το ψωμιον εισηλθεν », φησιν, «εις εκεινον ο σατανας », ωστε λαβων αυτον εκδοτον
απηγαγεν. 134 Mt 26, 26®28 Περι πολλων δε λεγων εκχυννεσθαι το αιμα περι
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντων λεγει δια του ενος δικαιου κατασταθησεσθαι τους πολλους. τουτο δη και
ενταυθα δηλοι, οτι εις υπερ πολλων πασχει. τυπον δε ποιει Ἀπολιναριος της μετοχης
του σωματος και αιματος της εν πνευματι τελουμενης εις τους πιστευοντας
εκτυπωσας και τωι αρτωι το σωμα και τωι οινωι το αιμα. επειδη και «αρτος επιουσιος »
το πνευμα τουτ' εστιν τροφη ζω οποιος εις τον επιοντα αιωνα «και ο αρτος, ον εγω
δωσω » υμιν «η σαρξ μου εστιν υπερ της του κοσμου ζωης », και το αιμα ζωτικον εν
σωματι, και δια τουτο Μωυσης «ψυχην πασης σαρκος » ειπεν «το αιμα » ως
ενουμενην αιματι δηλων· εναργως δε τον τυπον τωι της αληθειας ονοματι
προσηγορευσεν ειπων· τουτο εστιν το σωμα μου · και δια τουτο δε τοις της αληθειας
ονομασιν ωνομασεν τους τυπους, ινα μη προς το ορωμενον εξευτελιζωνται, αλλα
προς την δυναμιν θαυμαζωνται. η βρωσις ουν και η ποσις εδηλωσε την μετοχην την
ουκ ανευ σωματος γινο μενην· ει γαρ μη σωματι συνηφθη και αιματι ηνωθη η θεια
δυναμις, ουκ αν εσχομεν μετουσιαν δι' αυτης προς θεον.
136 Mt 27,5 Ἰστεον, οτι ο Ἰουδας ουκ εναπεθανε τηι αγχονηι, αλλ' επε βιωσεν
κατενεχθεις προ του απο πνιγηναι. και τουτο δηλουσιν αι των αποστολων πραξεις,
οτι «πρηνης γενομενος ελακησεν » και τα εξης. τουτο δε σαφεστερον ιστορει Πα πιας
ο Ἰωαννου του αποστολου μαθητης λεγων· μεγα ασεβειας υπο δειγμα εν τουτωι τωι
κοσμωι περι επατησεν ο Ἰουδας· πρησθεις γαρ επι τοσουτον την σαρκα, ωστε μη
δυνασθαι διελθειν αμαξης ραιδιως διερχομενης, <λεγεται> υπο της αμαξης
πταισθεντα τα εγκατα εκκε νωθηναι. πρησθεις επι τοσουτον την σαρ κα ωστε μηδε
οποθεν αμαξα ραι διως διερχεται, εκεινον δυνασθαι δι ελθειν, αλλα μηδε αυτον
μονον τον της κεφαλης ογκον· τα μεν γαρ βλεφαρα των οφθαλμων φασι το σουτον
εξοιδησαι, ως αυτον μεν καθολου το φως μη βλεπειν, τους οφθαλμους δε αυτου
μηδε υπο ιατρικης διοπτρας οφθηναι δυνα σθαι· τοσουτον βαθος ειχον απο της
εξωθεν επιφανειας. το δε αιδοιον αυτου πασης μεν αισχυνης αηδε στερον και μειζον
φαινεσθαι, φε ρεσθαι δε δι' αυτου τους εξ απαντος του σωματος συρρεοντας ιχωρας
και σκωληκας εις υβριν δι' αυτων μο νων των αναγκαιων. μετα δε πολλας βασανους
και τιμωριας εν ιδιωι φασι χωριωι τελευτησαντος απο της ο σμης ερημον τε και
αοικον τουτο το χωριον μεχρι της νυν γενεσθαι, αλλ' ουδε μεχρι σημερον δυνασθαι
τινα εκεινον τον τοπον παρελθειν, εαν μη τας ρινας ταις χερσιν επιφραξηι. Ουκ
εναπεθανε τηι αγχονηι ο Ἰουδας, αλλ' επεβιω καθαιρεθεις προ του αποπνιγηναι. και
τουτο δηλουσιν αι των αποστολων πραξεις, οτι «πρηνης γενομενος ελακησε με σος,
και εξεχυθη παντα τα σπλαγχνα αυτου ». τουτο δε σαφεστερον ιστορει Παπιας ο
Ἰωαννου μαθητης λεγων ουτως εν τωι τεταρτωι της εξηγησεως των κυριακων
λογων· μεγα δε ασε βειας υποδειγμα εν τουτωι τωι κο σμωι περιεπατησεν Ἰουδας.
πρησθεις επι τοσουτον την σαρ κα, ωστε μηδε οποθεν αμαξα ραι διως διερχεται,
εκεινον δυνασθαι διελθειν, αλλα μηδε αυτον μονον τον ογκον της κεφαλης αυτου·
τα μεν γαρ βλεφαρα των οφθαλμων αυτου φασι τοσουτον εξοιδησαι, ως αυτον μεν
καθολου το φως μη βλε πειν, τους οφθαλμους δε αυτου μηδε υπο ιατρου διοπτρας
οφθηναι δυνασθαι· τοσουτον βαθος ειχον απο της εξωθεν επιφανειας. το δε αιδοιον
αυτου πασης μεν ασχημο συνης αηδεστερον και μειζον φαι νεσθαι, φερεσθαι δε δι'
αυτου τους εξ απαντος του σωματος συρρεον τας ιχωρας τε και σκωληκας εις υβριν
δι' αυτων μονων των αναγ καιων. μετα πολλας δε βασανους και τιμωριας εν ιδιωι
φασιν χωριωι τελευτησαντος και τουτο απο της δυσωδιας ερημον και αοικητον το
χωριον μεχρι της νυν γενεσθαι, αλλ' ουδε μεχρι της σημερον δυ νασθαι τινα εκεινον
τον τοπον παρ ελθειν, εαν μη τας ρινας ταις χερσιν επιφραξηι. τοσαυτη δια της
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σαρκος αυτου και επι γης εκρυσις εχωρη σεν. 137 Mt 27, 11®14 Καλη η αποσκοπησις
προς τους συκοφαντουντας· ου γαρ οι ακουον τες εζητουν το αληθες και κατα
κοινου η αποκρισις, ο και εδειξε κατα την ιστοριαν του Λουκα ειπων προς τους
ερωτωντας «ει συ ει ο Χριστος, ειπον ημιν· εαν υμιν ειπω, ου μη πιστευσητε· εαν δε
ερωτησω, ου μη αποκριθητε ». 138 Mt 27, 26 Αι μαστιγες αντι των αμαρτιων του
κοσμου, οτι πολλαι αι μαστιγες του αμαρτωλου και κατα την προφητειαν την
λεγουσαν «τον νωτον μου δεδωκα εις μαστιγας ». και πεπληρωται μεν το δικαιον
υπερ των αμαρτω λων, πεπληρωται δε το της αγαθοτητος ακρον, οποτε «δικαιος
υπερ αδικων » πεπονθε, ινα «τωι μωλωπι αυτου ιαθωμεν », ως Ἠσαΐας φησιν. 139 Mt
27, 28®29 Ουχ οτι εκεινοι ισχυον, αλλ' οτι θεωι εδοκει ταυτα γινεσθαι προς την των
ανθρωπων εκλυτρωσιν ατιμασθεντος υπερ ημων του «κυριου της δοξης » δια την
ημιν επιβαλλουσαν ατιμιαν και δοξαζοντος την ημεραν των δικαιων την αει
διαπαιζομενην υπο των απαιδευτων. επειδη χρω ματι αιματος η χλαμυς εκεχρωστο,
δια τουτο οι φονωντες κατ' αυτου ενεδυσαν αυτον μη νοουντες, ο εποιουν, μαλλον
δε του εν Ἰησου του Ναυη κοκκινου ραμματος και του ενδησαντος «την χειρα » ενος
των εκ της Θαμαρ Ἰουδα υιων συμβολον η χλαμυς αυτη τωι τα αιματα του κοσμου
και των εν αυτωι ανθρωπων ανειληφεναι υπερ σωτηριας παντων τον σωτηρα. οι δε
«υπο μεριμνων και πλουτου και ηδονων » συμ πνιγομενοι λαβοντες τον λογον του
θεου και μη τελεσφορουντες πλε κοντες ακανθας στεφανουσι τον Ἰησουν
ατιμαζοντες, ο δε τας ακαν θας ημων αναλαβων αναλισκει τηι εαυτου κεφαληι.
καλαμον δε εθηκαν εν τηι δεξιαι αυτου οι διακενον νομιζοντες αυτου ειναι την
βασιλειαν. 140 Mt 27, 28®30 Οι μεν Ἰουδαιοι διαπαιζοντες τον κυριον ως προς το
ονομα του προφητου την παιδιαν εποιουντο, ενθεν και ελεγον· «προφητευσον ημιν,
Χριστε, τις εστιν ο παισας σε », οι δε στρατιωται προς το ονομα του βασι λεως
διαπαιζουσιν· προς τουτο γαρ και χλαμυς αντι της πορφυρας κοκκινη και εξ
ακανθων στεφανος αντι χρυσου και ο καλαμος αντι σκηπτρου και το προσκυνειν ως
προς βασιλεα και λεγειν· χαιρε ο βασιλευς των Ἰουδαιων . εφ' οις ην και το εμπτυειν
και τυπτειν τωι καλαμωι στρατιωτων απαιδευτων εργον και αφρονος λαου του
παιζειν υποθεσιν ποιουντος, ωσπερ ειωθασιν αει τα σεμνα διαπτυειν πληρουμενης
εξαιρετως επι του κυριου της προφητειας της λεγουσης· «ονειδος αφρονι εδωκας με.
εκωφωθην και ουκ ηνοιξα το στομα μου, οτι συ ει ο ποιησας με ». 142 Mt 27, 45 Και
Φλεγων δε τις παρ' Ἕλλησι φιλοσοφος μεμνηται τουτου του σκοτους ως παραδοξως
γεγενημενου εν τηι τεσσαρεσκαιδεκατηι της σε ληνης, οτε ου πεφυκεν εκλειψις
γινεσθαι, οτε απεχει πολυ του ηλιου διαστημα, οσον απ' αρχης του ουρανου εως
τελους· τοτε γαρ γινονται εκλειψεις, οταν πλησιασωσιν αλληλοις οι δυο ουτοι
φωστηρες· γινεται γαρ ηλιου εκλειψις συνοδωι υποδραμουσης αυτον σεληνης, ου
πανσεληνωι, οτε διαμετρος εστι τηι σεληνηι. τουτο δε γεγονεν, ως πενθουσης της
κτισεως επι τωι γεγονοτι και δια τουτο δηλουσης, οτι της παροινιας ταυτης
πραχθεισης εκ Ἰουδαιων εσκοτισθη αυτων ο νους και απεστη απ' αυτων ο νοητος
ηλιος. ειτε γαρ αυτον ενομιζον–οργιζομενου γαρ ην το σκοτος εκεινο και δειγμα του
μελλοντος λαβειν τους μιαιφονους· δια τουτο γαρ μετα παντα τα της παροινιας
τουτο γινεται, οτε κορον ελαβον των σκωμματων και παντα εφθεγξαντο οσα
εθελησαν. 143 Mt 27, 50 Τουτο δε και αρχη της των ψυχων εις τα ουρανια
μεταθεσεως. οσαι δε ακολουθουσι Χριστωι, μεθιστανται, οπερ ενεφανισε Στεφανος
ειπων· «κυριε Ἰησου Χριστε, δεξαι το πνευμα μου » και ο Παυλος· «κρεισσον το
αναλυσαι και συν Χριστωι ειναι ». τουναντιον δε επι των παλαιων ελεγετο το
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προστιθεσθαι των αποθνηισκοντων εκαστον «προς τον λαον αυτου »· κατω γαρ ην η
χωρησις και η κατοχη των ψυχων και ταυτην την κατω πορειαν ο κυριος εις τα ανω
μεθιστησι δι' εαυτου. 144 Mt 27, 52 Το τα σωματα των αγιων ανιστασθαι εδηλου τον
θανατον του Χριστου ζωης αιτιον οντα· ου μην ενεφανισθησαν προτερον πριν τον
κυριον αναστηναι, επειδη πρωτην εδει την του σωτηρος γνωσθηναι αναστασιν και
τοτε τους δι' αυτου ανασταντας οφθηναι· δηλον δε, οτι και τεθνηκασι παλιν σημειου
χαριν ανασταντες· ουδε γαρ ενεδεχετο πρωτοτοκους των νεκρων επι τηι αιωνιωι ζωηι
τινας εγερθηναι, αλλ' ουτως ωσπερ οι λοιποι. λεγει δε ο Λουκας τους οχλους τους
παραγενομενους «τυπτοντας τα στηθη υποστρεφειν »· ουτως ουδε Ἰουδαιους ελαθεν
και εν αυτωι τωι παθει και τηι αδοξιαι του σωτηρος η θεια υπερβολη, αλλ' η συνηθης
τοις ανθρωποις ληθη κατεσκεν αυτους και η των διδασκαλων απατη παρηγεν
πολλους. 145 Mt 27, 54 Ἵνα μη νομισθηι φαντασια ειναι το γεγενημενον, πολλοις
ενεφανισθησαν. και ο κεντουριων επιστευσε και οι ουτω παιζοντες και χλευαζοντες
υπο των γεγενημενων μετεβληθησαν. τινες δε φασιν, οτι και μαρτυριον εστι του
κεντουριωνος τουτου ανδρισαμενου μετα ταυτα εν τηι πιστει. 146 Mt 27, 62 Και
κινουνται μεν εκ της εαυτων πονηριας, υπηρετουσι δε τωι συμφεροντι του
πραγματος μη βουλομενοι· ο γαρ αντιπραττων θεωι δι' ων αντιπραττει συνεργει ως
οι τον Ἰωσηφ πεπρακοτες δια της πρασεως κατεσκευασαν την προειρημενην δοξαν
ην κωλυσειν τηι πρασει προσεδοκησαν.
148 Mt 28, 9 Ὁ σωτηρ την μεν προσκυνησιν ουκ αποκωλυει, την δε επαφην
απεκωλυσεν, ως Ἰωαννης γραφει· το γαρ ομοιως αναμιγνυσθαι αυτωι καθα και
προτερον ουκετι δυνατον ην προ της ανακαινωσεως των ανθρωπων· καινοις γαρ
καινου απτεσθαι προσηκει. 149 Mt 28, 11®15 Και Ἰουδας μεν αργυριων προδιδωσι
τον Ἰησουν επιλαθομενος ων ειδεν σημειων, οι δε στρατιωται αργυρια ικανα
λαβοντες α μεν ιδοντες προαπηγγειλαν τοις αρχιερευσι τεραστια εσιωπησαν,
ειρηκασι δε τα μη γενομενα. 150 Mt 28, 11®15 Ου γαρ αν κλεψαντες το σωμα οι
μαθηται ως αυτοι διεφημισαν ουτω γνησιως αυτου τηι διδασκαλιαι συνηγωνιζοντο
ως και αδοξειν και αποθνηισκειν δι' αυτην. 151 Mt 28, 16®19 Και γαρ ουδε απο
σκοπου μοι δοκει το εν τωι ορει της Γαλιλαιας και μη ετερωθι που ταυτα ειρησθαι τα
ρηματα· Γαλιλαια γαρ η κατακυλιστη τηι Ἑλλαδι γλωσσηι ερμηνευεται. διο και
Γελγελ ο τροχος ονομαζεται. καθαπερ ουν εξ ορους υψηλου του σωτηριου στοματος
εξενεχθεντα ταυτα τα ρηματα δικην τροχου κατα της οικουμενης εκυλισθη και
πασαν επεδραμε, και εβαπτισθησαν απαντες και τα εθνη και πολεις εις το ονομα του
πατρος και του υιου και του αγιου πνευματος .

 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


