Epistula ad episcopos Aegypti et Libyae
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΕΙΑΣ, ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ ΚΑΙ ΛΙΒΥΗΣ
ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΚΑΤΑ ΑΡΕΙΑΝΩΝ.
Παντα μεν οσα ο Κυριος ημων και Σωτηρ Ἰησους Χριστος, ως εγραψεν ο Λουκας,
πεποιηκε τε και εδιδαξεν, εις την ημετεραν φανεις σωτηριαν διεπραξατο· ηλθε γαρ,
ως ο Ἰωαννης φησιν, ουχ ινα κρινηι τον κοσμον, αλλ' ινα σωθηι ο κοσμος δι' αυτου.
Ἔστι δε μετα παντων και τουτο θαυμασαι της αγαθοτητος αυτου, οτι και περι των
προς ημας μαχομενων ου παρεσιωπησεν, αλλα και μαλα προειρηκεν, ινα, επειδαν
εκεινα παραγενηται, ευθεως ευρεθωμεν ησφαλισμενην εχοντες την διανοιαν εκ της
εκεινου διδασκαλιας, λεγοντος· Ἐγερθησονται ψευδο 25.540 προφηται και
ψευδοχριστοι, και δωσουσι σημεια μεγαλα και τερατα, ωστε πλανασθαι, ει δυ νατον,
και τους εκλεκτους· ιδου προειρηκα υμιν. Τα μεν γαρ εν ημιν αποτεθεντα μαθηματα
τε και χαρισματα παρ' αυτου πολλα και υπερ ανθρωπον εστιν· ουρανιου γαρ
πολιτειας τυπος, και δυνα μις κατα δαιμονων, υιοποιησις τε και το υπερ παν χαρισμα
και εξαιρετον, η περι του Πατρος γνω σις και αυτου του Λογου, και δωρεα
Πνευματος αγιου. Ἡ δε των ανθρωπων διανοια επιμελως επι τα πο νηρα εγκειται·
και μην ο αντιδικος ημων διαβο λος, φθονων επι τοις τοσουτοις ημιν αγαθοις
γενομε νοις, περιερχεται ζητων αρπασαι τα εις ημας του Λογου σπερματα. ∆ια τουτο
γουν, ωσπερ ιδια κειμηλια τα μαθηματα σφραγιζων εν ημιν δια της προῤρησεως,
ελεγεν ο Κυριος· Βλεπετε μη τις υμας πλανησηι. Πολλοι γαρ ελευσονται επι τωι
ονοματι μου, λεγοντες· Ἐγω ειμι· και ο καιρος ηγγικε, και πολλους πλανησουσι· μη
ουν πορευθητε οπισω αυτων. Μεγα τι χαρισμα δεδωκεν ημιν ο Λογος, ωστε μη εκ
των φαινομενων απατα σθαι, αλλα και μαλλον, καν ταυτα κεκαλυμμενα τυγχανηι,
διακρινειν τηι του Πνευματος χαριτι. Ἐπειδη γαρ ολος εστι μισητος ο της κακιας
ευρετης και με γας δαιμων ο διαβολος, μονον τε φαινομενος βαλλεται παρα παντων,
ως οφις, ως δρακων, ως λεων ζη των τινας αρπασαι και καταπιειν· δια τουτο ο μεν
εστιν αυτος, υποκρυπτει και σκεπει, το δε παρα παντων ποθουμενον ονομα
υποκρινεται πανουργως, ινα, απατησας τηι φαντασιαι, λοιπον τους πλανηθεντας τοις
ιδιοις περιπειρηι δεσμοις. Και ωσπερ αν ει τις, ανδραποδισασθαι θελων αλλοτριους
παιδας, αποδημουντων των γονεων, υποκρινηται τας εκεινων οψεις, και ποθουντας
τους υιους απατησηι, και λοιπον απαγαγων αυτους μακραν, απολεσηι· τον αυτον
τροπον και ο κακοδαιμων και σκολιος διαβολος, ουκ εχων μεν αυτος παῤρησιαν,
ειδως δε τον εις την αληθειαν ερωτα των ανθρωπων, υποκρινεται μεν ταυτην τηι
φαντασιαι, τον δε ιδιον ιον επιβαλλει τοις επακολουθησασιν αυτωι. Ουτως και την
Ευαν ηπατησεν, ου τα ιδιαι λα 25.541 λων, αλλ' υποκρινομενος μεν τα του Θεου
ρηματα, την δε διανοιαν αυτων παραποιων· ουτω και την γυναικα του Ἰωβ υπεβαλε,
πεισας αυτην υπο κρινασθαι μεν φιλανδριαν, διδαξας δε βλασφημειν εις τον Θεον·
ουτως τους ανθρωπους ο δολιος παιζει ταις φαντασιαις, υποκλεπτων και συρων
εκαστον εις τον ιδιον της κακιας βοθρον. Παλαι μεν ουν απατησας τον πρωτον
ανθρωπον τον Ἀδαμ, και νομισας δι' εκεινου υποχειριους εσχηκεναι τους παντας,
ενηλλετο θρασυνομενος και λεγων· Την οικουμενην ολην καταληψομαι τηι χειρι ως
νοσσιαν, και ως καταλελειμμενα ωα αρω, και ουκ εστιν ος δια φευξεται με, η
αντειπηι μοι. Ὅτε δε ο Κυριος επ εδημησε, και πειραν εσχεν ο εχθρος της ανθρω πινης
οικονομιας αυτου, μη δυνηθεις απατησαι την υπ' αυτου φορουμενην σαρκα, τοτε δη
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο την οικου μενην ολην επαγγελλομενος καταλαμβανειν λοιπον εξ εκεινου και δι'
εκεινον παιζεται και υπο παιδιων, ως στρουθιον, ο υπερηφανος. Παιδιον γαρ νυν
νηπιον εις τρωγλην ασπιδων βαλλον την χειρα, γελαι τον απατησαντα την Ευαν· και
παντες δε οι ορθως πιστευοντες εις τον Κυριον πατουσι τον ειποντα· Θησομαι τον
θρονον μου επανω των νεφελων, αναβησομαι, ομοιος εσομαι τωι Ὑψιστωι. Ουτω μεν
ουν πασχει μετ' αισχυνης εκεινος· ομως δε, ει και τολμαι παλιν ο αναισχυντος
σχηματιζεσθαι, αλλα γινωσκεται και νυν μαλλον ο ταλας υπο των το ση μειον εν τωι
μετωπωι φορουντων, και δεινοτερον αποστρεφεται τεταπεινωμενος και
κατηισχυμμενος. Καν τε γαρ ως οφις νυν ερπων μετασχηματισηται εις αγγελον
φωτος, αλλ' ουκ εις ονησιν εξει την υποκρι σιν· πεπαιδευμεθα γαρ, οτι καν αγγελος
εξ ου ρανου ευαγγελισηται ημας παρ' ο παρελαβομεν, αναθεμα τουτον ειναι. Ἐαν δε
και παλιν το ιδιον κρυψηι ψευδος, και λαλειν υποκρινηται δια χειλεων την
αληθειαν· αλλ' ουκ αγνοουντες αυτου τα νοηματα, δυναμεθα λεγειν τα υπο του
Πνευματος εις αυτον ειρημενα· Τωι 25.544 δε αμαρτωλωι ειπεν ο Θεος· Ἵνα τι συ
εκδιηγηι τα δικαιωματα μου; και, Ουχ ωραιος αινος εν τωι στοματι του αμαρτωλου.
Ουδε γαρ την αληθειαν λεγων αξιοπιστος εστιν ο πανουργος. Και τουτο εδειξε μεν η
Γραφη διηγουμενη την εν τωι πα ραδεισωι προς την Ευαν αυτου κακοτεχνιαν· ηλεγξε
δε αυτον και ο Κυριος, πρωτον μεν εν τωι ορει, διαιρων την πτυξιν του θωρακος
αυτου, και δεικνυς οστις εστιν ο δολιος, και ελεγχων, οτι μη των αγιων εις εστιν,
αλλα Σατανας εστιν ο πειραζων, εν τωι λεγειν· Ὕπαγε οπισω μου, Σατανα· γεγραπται
γαρ· Κυριον τον Θεον σου προσκυνησεις, και αυτωι μονωι λατρευσεις· και οτε δε
κραζοντας απο των μνημειων εφιμωσε τους δαιμονας. Ἦν μεν γαρ αληθες το παρ'
αυτων λεγομενον, και ουκ εψευδοντο τοτε λεγοντες, οτι Συ ει ο Υιος του Θεου, και ο
αγιος του Θεου· αλλ' ουκ ηθελε δι' ακαθαρτου στο ματος την αληθειαν προφερεσθαι
και μαλιστα δι' εκεινων, ινα μη, προφασει ταυτης επιμιξαντες το ιδιον θελημα της
κακιας, επισπειρωσι τουτο καθευδουσι τοις ανθρωποις. ∆ια τουτο ουτε αυτος ην
εσχετο τοιαυτα λαλουντων αυτων, ουδε ημας ανασχε σθαι των τοιουτων
βουλομενος, παρηγγειλε δι' εαυτου μεν, Προσεχετε, λεγων, απο των ψευδο
προφητων, οιτινες ερχονται προς υμας εν ενδυ μασι προβατων, εσωθεν δε εισι λυκοι
αρπαγες· δια δε των αγιων αποστολων· Μη παντι πνευματι πιστευετε. Τοιουτος γαρ
ο τροπος της αντικειμενης ενεργειας εστι· τοιαυτα δε τα των αιρεσεων
συγκροτηματα τυγχανει· πατερα γαρ εκαστη της ιδιας επινοιας εχουσα τον εξ αρχης
τραπεντα και γε νομενον ανθρωποκτονον και ψευστην τον διαβολον, και
αισχυνομενη το τουτου μισητον ονομα προφερειν, υποκρινεται το καλον και υπερ
παν ονομα του Σωτηρος, τας τε των Γραφων λεξεις πε ριβαλλεται. Και λεγει μεν τα
ρηματα, κλεπτει δε την διανοιαν την αληθη· και λοιπον, ην επλασεν ιδιαν επινοιαν
ως εν δολωι τινι σκεπασασα, ανθρωποκτονος και αυτη γινεται των πλανωμενων.
Ἐπει ποθεν Μαρκιωνι και Μανιχαιωι το Ευαγ γελιον, αρνουμενοις τον νομον; εκ γαρ
των παλαιων τα νεα, και τα νεα τοις παλαιοις μαρτυρει. Οι τοινυν αρνουμενοι ταυτα
πως ομολογησουσι τα εξ εκεινων; Παυλος γαρ αποστολος. Ευαγγελιου 25.545
γεγονεν, ου προεπηγγειλατο δια των προφητων αυτου εν Γραφαις αγιαις· Ὁ δε
Κυριος αυτος ελε γεν· Ἐρευνατε τας Γραφας, οτι αυται εισιν αι μαρτυρουσαι περι
εμου· Πως ουν ομολογησουσι τον Κυριον, μη προερευνωντες τας περι αυτου Γραφας;
Ὃν γαρ εγραψε Μωυσης και οι προφηται, τουτον ευρηκεναι λεγουσιν οι μαθηται. Τι
δε και Σαδδουκαιοις ο νομος μη δεχομενοις τους προφητας; Ὁ γαρ τον νομον
δεδωκως Θεος, αυτος εγειρειν εν τωι νομωι και προφητας επηγγειλατο, ωστε τον
αυτον ειναι Κυριον του τε νομου και των προφητων, και τον αρνουμενον θατερον
αυτων αρνεισθαι παντως και το ετερον. Τι δε και Ἰουδαιοις λοιπον η Παλαια, μη
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επεγνωκοσι τον εξ αυτης προσδοκωμενον Κυριον; Ει γαρ επιστευον τοις Μωυσεως
γραμμασιν, επιστευσαν αν τοις του Κυριου ρημασι. Περι γαρ εμου, φησιν, εκεινος
εγραψε. Τι δε και τωι Σαμοσατει τα των Γραφων, αρνουμενωι τον του Θεου Λογον,
και την εξ αμφοτερων της τε Παλαιας και Καινης ∆ιαθη κης σημαινομενην και
δεικνυμενην ενσαρκον του Λογου παρουσιαν; Τι δε και τοις Ἀρειανοις αι Γραφαι, και
τι ταυτας ουτοι προφερουσιν, ανθρωποι κτισμα λεγοντες ειναι τον Θεου Λογον, και
ως αν Ἕλληνες, λατρευοντες τηι κτισει παρα τον κτισαντα Θεον; Προς μεν γαρ την
ιδιαν της επινοιας ασεβειαν εκαστη τουτων των αιρεσεων ουδεν κοινον εχει προς
τας Γραφας· και τουτο ισασι και οι τα τουτων πρεσβευοντες, οτι πολυ, μαλλον δε το
ολον εισιν εναντιαι προς το εκαστης εκεινων φρονημα· απατης δε χαριν των
απλουστερων, οιοι εισι περι ων εν Παροιμιαις γεγραπται· Ἄκακος πιστευει παντι
λογωι· σχηματιζονται μελεταιν και λεγειν τας λεξεις, ως ο πατηρ αυτων διαβολος, ινα
εκ των λεξεων δοξωσιν ορθον εχειν και το φρονημα, και λοιπον πεισωσι παρα τας
Γραφας φρονειν τους ταλαιπωρους ανθρωπους. Ἀμελει εν εκαστηι των αιρεσεων
ουτω σχηματισαμενος ο διαβολος, λεξεις υπεβαλε μεστας δολιοτητος· περι γαρ
τουτων ο Κυριος ειρηκεν, οτι Ἐγερθησονται ψευδοχριστοι και ψευδοπροφη ται, ωστε
πλανησαι πολλους· τοιγαρουν ο διαβολος ηλθε, λεγων δι' εκαστης· Ἐγω ειμι ο
Χριστος, και παρ' εμοι το αληθες εστι· και πασας ιδιαι και κοινηι πεποιηκε ψευδεσθαι
ο συκοφαντης. Και το 25.548 γε παραδοξον, πασαι προς εαυτας αι αιρεσεις μαχομεναι
περι ων επλασεν εκαστη κακων, εν μονωι τωι ψευδεσθαι συνεδεθησαν αλληλαις· ενα
γαρ εχουσι πατερα τον πασαις επισπειραντα το ψευδος. Ὁ μεν ουν πιστος και του
Ευαγγελιου μαθητης, εχων χαριν του διακρινειν τα πνευματικα, και επι την πε τραν
οικοδομησας εαυτου την της πιστεως οικιαν, εστηκεν εδραιος και ασφαλης απο της
τουτων απατης διαμενων· ο δε απλους, ως προειπον, και μη κατηχηθεις ισχυρως, ο
τοιουτος τα λεγομενα μονον σκοπων, και μη την διανοιαν θεωρων, ευθυς
υποσυρεται ταις εκεινων μεθοδειαις. ∆ια τουτο καλον εστι και αναγκαιον ευχεσθαι
λαμβανειν χαρισμα διακρι σεως πνευματων, ινα εκαστος γινωσκηι κατα του
Ἰωαννου παραγγελιαν, τινας μεν αποβαλλειν οφει λει, τινας δε προσλαμβανεσθαι,
ως φιλους και της αυτης οντας πιστεως. Πολλα μεν ουν αν τις γραψειεν, ει βουλοιτο
περι τουτων επεξεργασασθαι πολλη γαρ και ποικιλη των αιρεσεων η ασεβεια και η
κακοφροσυνη φανησεται, και δεινη λιαν η των απατωντων πανουργια. Ἐπειδη δε η
θεια Γραφη παντων εστιν ικανωτερα, τουτου χαριν τοις βουλομε νοις τα πολλα περι
τουτων γινωσκειν συμβουλευσας εντυγχανειν τοις θειοις λογοις, αυτος νυν το
κατεπειγον εσπουδασα δηλωσαι, διο μαλιστα και ου τως εγραψα. Ἤκουσα εν τοις
μερεσι τουτοις διατριβων, αδελφοι γαρ γνησιοι και της ορθης δοξης οντες
απηγγειλαν, ως αρα τινες συνελθοντες των τα Ἀρειου φρονουντων εγραψαν δηθεν
περι πιστεως, ως ηθελη σαν, και θελουσιν αποστειλαι προς υμας, ινα η υπογραψητε
κατα το δοκουν αυτοις, μαλλον δε καθο ενεπνευσεν αυτοις ο διαβολος· η ο
αντιλεγων υπεροριος γενηται. Και γαρ και τους επισκοπους των μερων τουτων ηδη
διοχλειν αρχονται. Ἐντευθεν ουν ο τροπος των γραφοντων δηλος γινεται. Οι γαρ
25.549 ουτω γραφοντες, ωστε το τελος των γραμματων αυτων εξορισμον και αλλας
τιμωριας εχειν, τι αν ειεν οι τοιουτοι η Χριστιανων μεν αλλοτριοι, διαβο λου δε και
των εκεινου δαιμονων φιλοι; μαλιστα οτι, του θεοσεβεστατου βασιλεως
Κωνσταντιου φιλανθρωπου οντος, παρα γνωμην αυτου θρυλλουσιν α θελουσιν
αυτοι· και γαρ και τουτο ποιουσι μετα πολλης μεν πανουργιας, δυο δε τουτων
μαλιστα χαριν, ως γε μοι φαινεται· ενος μεν, ινα και, υμων υπογραψαντων, δοξωσι
παυειν μεν την Ἀρειου κα κωνυμιαν, λανθανειν δε αυτοι ως μη τα Ἀρειου
φρονουντες· ετερου δε, ινα ταυτα γραφοντες, δοξωσι παλιν επικρυπτειν την εν
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Νικαιαι γενομενην συνοδον, και την εκτεθεισαν εν αυτηι κατα της Ἀρειανης αιρεσεως
πιστιν. Ἀλλα και τουτο μαλλον ελεγχει αυτων την κακοηθειαν και την ετεροδοξιαν·
ει γαρ επιστευον ορθως, ηρκουντο τηι εν Νικαιαι εκτεθεισηι πιστει παρα πασης της
οικουμενικης συνοδου· και ει ενομιζον εαυτους συκοφαντεισθαι και ματην λεγο
μενους Ἀρειανους, εχρην αυτους μη σπουδαζειν εναλλαττειν τα κατα Ἀρειου
γραφεντα, ινα μη ως κατ' αυτων ηι ορισθεντα τα κατ' εκεινου γραφεντα. Νυν δε
τουτο μεν ου ποιουσιν, ως δε αυτοι οντες Ἄρειος υπερ εαυτων αγωνιζονται.
Σκοπειτε γαρ ως ουκ αληθειας μελει τουτοις, αλλα παντα δια την Ἀρειανην αιρεσιν
και λεγουσι και πραττουσιν. Οι γαρ τολμωντες διαβαλλειν τα καλως ορισθεντα, και
γραφειν επιχειρουντες αλλα παρ' εκεινα, τι ετερον ποιουσιν, η κατηγορουσι μεν των
Πατερων, προΐστανται δε της αιρεσεως, καθ' ης εκεινοι γεγονασι τε και απεφηναντο;
Και γαρ και νυν α γραφουσιν, ουκ αληθειας φροντιζοντες γραφουσι, καθα προειπον,
αλλα μαλλον παιζοντες και τεχνηι τουτο ποιουντες, προς απατην των ανθρωπων, ιν'
εν τωι διαπεμπεσθαι τας επιστολας, τας μεν των λαων ακοας απασχολεισθαι περι
ταυτα ποιησωσι, κερδανωσι δε τον χρονον του κατηγορεισθαι αυτοι, και λαθοντες
ως ασεβουντες, εχωσι χωραν επεκτειναι την αι ρεσιν, ως γαγγραιναν, εχουσαν
νομην πανταχου. Παντα γουν κινουσι και ταραττουσι, και ουδε ουτω τοις εαυτων
αρκουνται· κατ' ενιαυτον γαρ, ως οι τας διαθηκας γραφοντες, συνερχομενοι και
αυτοι, προσποιουνται περι πιστεως γραφειν, ινα και εν τουτωι γελωτα μαλλον και
αισχυνην οφλησω 25.552 σιν, οτι μη παρ' ετερων, αλλα παρ' αυτων τα αυτων
εκβαλλεται. Ει γαρ εθαῤρουν οις εγραφον προτεροις, ουκ αν δευτερα γραφειν
εζητουν· ουδε παλιν αφεντες εκεινα, ταυτα νυν εγραφον απερ, παντως τουτο
μελετησαντες, παλιν αλλαξουσιν, εαν ολιγος πανυ παρελθηι χρονος, και προφασιν
λαβωσι του συν ηθως τισιν επιβουλευειν. Τοτε γαρ, οταν επιβουλευσωσι, μαλιστα
προσποιουνται περι πιστεως γραφειν, ινα, ως ο Πιλατος ενιψατο τας χειρας, ουτω
και ουτοι δρακοντες αποκτεινωσι τους εις Χριστον ευσεβουντας· και ινα, ως περι
πιστεως οριζον τες δοξωσιν, ως πολλακις ειπον, φευγειν το της ετεροδοξιας
εγκλημα. Ἀλλ' ουτε λαθειν, ουτε φυγειν δυνησονται· εως γαρ εαυτοις
απολογουνται, εαυτων αει κατηγοροι γινονται, και δικαιως γε· ου γαρ τοις
ελεγχουσιν αυτους αποκρινονται, αλλ' εαυτους, ως βουλονται, πειθουσι. Ποτε ουν,
του υπευθυνου κρινοντος εαυτον, λυσις γινεται του εγκληματος; ∆ια τουτο γουν αει
γραφουσι, και αει τα ιδια μετα ποιουντες, αδηλον εχουσι την πιστιν, μαλλον δε φανε
ραν εχουσι την απιστιαν και την κακοφροσυνην. Πασχειν δε μοι τουτο δοκουσιν
εικοτως. Ἐπειδη γαρ, της αληθειας αποσταντες, και θελοντες ανατρεψαι την εν
Νικαιαι πιστιν γραφεισαν καλως, ηγαπησαν, κατα το γεγραμμενον, κινειν ποδας
εαυτων· δια τουτο και ουτοι, ως η ποτε Ἱερουσαλημ, κεκοπιακασι και καμνουσιν εν
ταις μεταβολαις, αλλοτε αλλα γραφοντες, μονον ινα τους χρονους κερδανωσι, και
διαμεινωσι χριστομαχοι τους ανθρωπους πλανωντες. Τις ουν, ωι μαλιστα μελει
αληθειας, ετι του των ανεχεσθαι θελησει; Τις γραφοντας αυτους ουκ
αποστραφησεται δικαιως· Τις ουκ αν καταγνωσε ται της τολμης αυτων; Ὀλιγοι γαρ
οντες τον αριθμον, θελουσι τα εαυτων υπερ παντων ισχυειν· τα τε εαυτων
συγκροτηματα εν γωνιαις γινομενα και υποπτα τυγχανοντα βουλομενοι κρατειν,
βιαζον ται λυειν και ακυρουν την οικουμενικην γενομε 25.553 νην αδολον και
καθαραν συνοδον· και ανθρωποι, δια το συνηγορειν τηι χριστομαχωι αιρεσει
προαχθεντες παρα των περι Ευσεβιον, τολμωσιν οριζειν περι πιστεως, και
οφειλοντες ως υπευθυνοι κρινεσθαι, κρι νειν, ως οι περι Καιαφαν, επιχειρουσι και
αυτοι· και Θαλιαν ποιουσι πιστευεσθαι θελοντες, οι μηδε πως πιστευουσι
γινωσκοντες. Τις γαρ ουκ οιδεν, οτι δια την του Ἀρειου μανιαν Σεκουνδος μεν ο
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πενταπολιτης, ο παλαι πολλακις καθαιρεθεις, εδεχθη παρ' αυτων, προεβληθησαν δε
Γεωργιος, ο νυν εν Λαοδικειαι, και Λεοντιος ο αποκοπος, και προ αυ του Στεφανος,
και Θεοδωρος ο εν Ἡρακλειαι; Και γαρ και προτερον απο του πρεσβυτεριου καθ
αιρεθεντες, υστερον δια την ασεβειαν εκληθησαν επισκοποι Ουρσακιος τε και
Ουαλης, οιτινες και την αρχην, ως νεωτεροι, παρ' Ἀρειου κατηχηθη σαν· Ἀκακιος τε
και Πατροφιλος και Ναρκισ σος, οι προς πασαν ασεβειαν τολμηροτατοι· ουτοι μεν
ουν και εν τηι κατα Σαρδικην γενομενηι με γαληι συνοδωι καθηιρεθησαν· Ευσταθιος τε
ο νυν εν Σεβαστειαι, ∆ημοφιλος τε και Γερμινιος, και Ευδοξιος, και Βασιλειος,
συνηγοροι της ασεβειας ον τες, εις τουτο προηχθησαν. Περι γαρ των νυν Κε κροπιου,
και του λεγομενου Αυξεντιου, και Ἐπικτητου του υποκριτου, περιττον εστι και
λεγειν, φανερου πασιν οντος, πως και δια ποιας προφα σεις και παρα τινων εχθρων
και ουτοι προεβληθησαν υποκρινασθαι τας κατα των επιβουλευθεντων επισκοπων
ορθοδοξων συκοφαντιας· οτι και ουτοι, καιτοι απο ογδοηκοντα μονων τυγχανοντες,
και μη γινωσκομενοι παρα των λαων, ομως δια την ασε βειαν επραγματευσαντο
εαυτοις το ονομα του επισκο που. ∆ια τουτο γουν και Γεωργιον απο της
Καππαδοκιας τινα μισθωσαμενοι, θελουσι νυν αποστειλαι προς υμας. Ἀλλ' ουδε περι
τουτου λογος ουδεις. Φημη γαρ εν τοις μερεσιν εστι τουτοις, 25.556 οτι μηδολως
Χριστιανος εστιν ουτος, αλλα μαλλον τα των ειδωλων εζηλωσε, και τον τροπον εστι
δη μιος· διο και τοιουτον αυτον οντα προσελαβοντο, ωστε αδικειν, αρπαζειν,
φονευειν δυνασθαι· ταυτα γαρ πλεον ησκησε, και ουδολως οιδε τα ιδια της εις
Χριστον πιστεως. Ἐκεινοι μεν ουν τοιαυτα μηχανωνται κατα της αληθειας· η δε
γνωμη τουτων εκδηλος εσται πασι, καν μυριακις ως εγχελυες εξειλειν επι χειρωσι
και λανθανειν ως χριστομαχοι. ∆ια τουτο παρακαλω, μηδεις υμων απατασθω, μηδεις
υμων υφαρπαζεσθω· αλλα μαλλον, ως Ἰουδαικης ασεβειας επιβαινουσης κατα της
εις Χριστον πιστεως, παντες ζηλωσατε τωι Κυριωι· και κατεχων εκαστος την εκ
Πατερων πιστιν, ην και οι εν Νικαιαι συνελθοντες υπεμνησαν γραψαντες, μη
ανασχεσθω των κατ' αυτης καινοτομειν επιχειρουντων. Καν γαρ τας απο των
Γραφων λεξεις γραφωσι, μη ανεχεσθε των γρα φοντων· καν τα ρηματα της
ορθοδοξιας φθεγγωνται, μηδ' ουτως τοις λαλουσι προσεχετε. Ου γαρ ορθηι διανοιαι
λαλουσιν, αλλ' ως ενδυμα προβατου τα ρηματα περιβαλλομενοι, ενδοθεν τα του
Ἀρειου φρο νουσιν, ως ο των αιρεσεων καθηγεμων διαβολος. Και γαρ κακεινος
ελαλει μεν τα εκ των Γραφων, εφιμωθη δε παρα του Σωτηρος. Ει γαρ α ελεγε, και
εφρονει, ουκ αν εξεπεσεν εκ των ουρανων· νυν δε, τωι φρονηματι πεσων,
υποκρινεται τοις ρημασιν ο παν ουργος· πολλακις δε και δι' Ἑλληνικης κομψο
λογιας, και τοις αυτης σοφισμασι πειραζει πλαναιν ο κακοθελης. Ει μεν ουν παρα
ορθοδοξων ην τα γραφο μενα, οια αν εγεγονει παρα του μεγαλου και ομολογητου
Ὁσιου, και Μαξιμινου του της Γαλλιας, η του διαδεξαμενου τουτον, η παρα
Φιλογονιου και Ευσταθιου των της Ἀνατολης, η Ἰουλιου και Λιβεριου των
επισκοπων Ῥωμης, η Κυριακου του της Μυσιας, η Πιστου και Ἀρισταιου των απο της
Ἑλλαδος επισκοπων, η Σιλβεστρου και Πρωτογενους του της ∆ακιας, η Λεοντιου και
Ευψυχιου των της 25.557 Καππαδοκιας επισκοπων, η Κεκιλιανου του της Ἀφρικης, η
Ευστοργιου του της Ἰταλιας, η Καπιτωνος του της Σικελιας, η Μακαριου του της
Ἱερουσαλημ, η Ἀλεξανδρου του της Κωνσταντινουπολεως, η Παιδερωτος του της
Ἡρακλειας, η των μεγαλων Μελετιου και Βασιλειου, και Λογ γιανου, και των συν
αυτοις των απο της Ἀρμενιας και του Ποντου, η Λουπου και Ἀμφιωνος των απο της
Κιλικιας, η Ἰακωβου και των συν αυτωι των απο της μεσης των ποταμων, η του
ημετερου του μακαριου Ἀλεξανδρου, και των ομοδοξων αυτοις, ουδεν ην εν τοις
γραφομενοις υποπτευειν· αδολος γαρ και απλους εστιν ο των αποστολικων ανδρων
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τροπος. Ἐπειδη δε παρα των συνηγορειν τηι αιρεσει χαριν μισθωθεντων εστι τα
γραφεντα, κατα δε την θειαν παροιμιαν, Οι λογοι των ασεβων εισι δολιοι, και, Στομα
ασεβων αποκρινεται κακα, και, Κυβερνωσιν ασεβεις δολους· γρηγορειν δει, ως ει πεν
ο Κυριος, αδελφοι, και νηφειν, μη τις εκ της κομψολογιας και πανουργιας απατη
γενηται, μη τωι ονοματι τις ελθηι λεγων, οτι Καγω τον Χριστον καταγγελλω, και μετ'
ολιγον Ἀντιχριστος γνωσθηι. Ἀντιχριστοι δε ουτοι τυγχανουσιν, οσοι δια την Ἀρειου
μανιαν ερχονται προς υμας. Τι γαρ λειπει παρ' υμιν, ινα εξωθεν τις υμιν επιδημησηι;
Ἢ τινος αι κατ' Αιγυπτον και Λιβυας και την Ἀλεξανδρειαν Ἐκκλησιαι χρειαν
εχουσιν, ινα, αντι ξυλων και φορτιων πραγματευομενοι την επισκοπην, επιβαινωσι
ταις μη προσηκουσαις αυτοις Ἐκκλησιαις; Τις ουκ οιδε, τις ου θεωρει λευκως, οτι
ταυτα παντα πραττουσι δια την υπερ της ασεβειας συστασιν; ∆ια τουτο, καν ενεους
εαυτους ποιωσι, καν μειζονα κρασπεδα των Φαρισαιων περιδησωσιν εαυτοις, και
πλατυνωσιν εαυτους τοις φθεγμασι, και τον τονον ασκησωσι της φωνης, ουκ
οφειλουσι πιστευεσθαι· ου γαρ η λεξις, αλλ' η διανοια και η μετ' ευσεβειας αγωγη
συνιστησι τον πιστον. ∆ια τουτο οι Σαδδου 25.560 καιοι και οι Ἡρωδιανοι, καιπερ
τον νομον δια χειλεων εχοντες ενετραπησαν παρα του Σωτηρος ακουσαντες·
Πλανασθε μη ειδοτες τας Γραφας μηδε την δυναμιν του Θεου. Και δεδεικται πασιν,
οτι και οι δοκουντες τον νομον λαλειν ηλεγχθησαν την διανοιαν οντες αιρετικοι και
θεομαχοι. Ἄλλους μεν ουν επλανησαν τοιαυτα λεγοντες· τον δε Κυριον γενομενον
ανθρωπον ουκ ηδυνηθησαν απατησαι· ο Λογος γαρ σαρξ εγενετο, ο γινωσκων τους
διαλο γισμους των ανθρωπων, οτι εισι ματαιοι· ουτω γαρ και Ἰουδαιους
υφαρπαζοντας ηλεγξε, λεγων· Ει ο Θεος Πατηρ υμων ην, ηγαπατε με αν· εγω γαρ εκ
του Πατρος εξηλθον, και ηκω προς υμας· Ουτω μοι και νυν ουτοι δοκουσι ποιειν· κρυ
πτουσι γαρ α φρονουσι, και λοιπον εις το γραφειν χρωνται παρα των Γραφων τας
λεξεις, ιν' εν αυταις δελεασαντες υποσυρωσιν εις την ιδιαν κακιαν τους αγνοουντας.
Θεασασθε δε, ει μη ουτως εχει. Ει μεν γαρ, μηδενος υποκειμενου, γραφουσι περι
πιστεως, περιτ τον το επιχειρημα, ταχα δε και επιβλαβες, οτι, μηδεμιας ζητησεως
ουσης, αυτοι προφασιν λογο μαχιας παρεχουσιν ανασκευαζοντες τας ακακους των
αδελφων καρδιας, και παρασπειροντες α μηδε εις νουν αυτων ποτε ανεβη· ει δε δια
την Ἀρειανην αιρεσιν απολογουμενοι γραφειν επιχειρουσιν, εδει των φυν των
κακων τα σπερματα προανελειν, και τους τα σπερματα παρασχοντας στηλιτευσαι,
και ουτως τα αντ' εκεινων γραφειν ορθως, η εκδικειν φανερως τα Ἀρειου, ινα μη
κεκρυμμενως, αλλα φανερως χριστομαχοι δεικνυωνται, και παντες αυτους
φευγωσιν ως απο προσωπου οφεως. Νυν δε κακεινα κρυ πτουσι, και περι αλλων
προσποιουμενοι γραφουσι· και ωσπερ ιατρος κληθεις προς πληγεντα και κα μνοντα,
και εισελθων περι μεν των τραυματων μηδεν λεγοι, περι δε των υγιαινοντων μελων
διαλεγοιτο, πολλης αν εμβροντησιας καταγνωσθειη, οτι ων μεν χαριν εισηλθε,
σιωπαι, των δε αλλων, ων ουκ εστι χρεια αυτου, διαλεγεται· τον αυτον τροπον και
ουτοι τα μεν της αιρεσεως αυτων αφιασιν, ετε ρα δε γραφειν επιχειρουσιν. Ἔδει δε,
ειπερ περι πιστεως εφροντιζον, και τον Χριστον ηγαπων, πρω 25.561 τον τα κατ'
αυτου βλασφημα ρηματα προαν ελειν, και ουτως αντ' εκεινων τους υγιεινους λεγειν
τε και γραφειν λογους. Ἀλλ' ουτε αυτοι τουτο ποιουσιν, ουτε τους θελοντας ποιειν
επιτρεπουσιν, η αγνοουντες, η τεχνηι πανουργιας χρωμενοι. Ει μεν ουν αγνοουντες
τουτο πασχουσι, προπετειας αν εγκαλοιντο, οτι περι ων ουκ ισασι, διαβεβαιουνται· ει
δε γινωσκοντες α προσποιουνται, μειζων κατ' αυτων η καταγνωσις, οτι περι μεν των
ιδιων βουλευομενοι, παρεργον ουδεν τιθενται· περι δε της εις τον Κυριον ημων
πιστεως γρα φοντες, παιζουσι, και παντα μαλλον η αληθευουσι· και κρυπτουσι μεν,
περι ων η αιρεσις αυτων εγκαλειται, λεγουσι δε τας απο των Γραφων λεξεις. Ἔστι δε
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο κλοπη της αληθειας αντικρυς, και πασης αδικιας μεστον· και τουτο ευ οιδ' οτι
και η υμετερα θεοσεβεια συνοραιν εκ τουτων καλως δυνησεται. Ουδεις γαρ
εγκαλουμενος περι μοιχειας απο λογειται περι κλοπης, ουδε φονου τις εγκλημα διω
κων ανεχεται των κατηγορουμενων, ει απολογοιντο λεγοντες, ουκ επιωρκησαμεν,
αλλα και την παρακα ταθηκην εφυλαξαμεν· μαλλον γαρ εστι τουτο παι γνιον η
λυσις εγκληματος και αληθειας απο δειξις. Τι γαρ φονος προς παρακαταθηκην; η τι
μοιχεια προς κλοπην; Ει γαρ και αλληλων εχονται αι κακιαι εκ της αυτης καρδιας
εξερχομεναι, αλλ' ως προς το λυσαι το πλημμεληθεν, ουδεμιαν εις τουτο προς
εαυτας εχουσι την κοινωνιαν. Ὁ ουν Ἄχαρ, ως εν τωι Ἰησου τωι του Ναυη γεγραπται,
εγκαλου μενος περι κλοπης, ου την εν τοις πολεμοις ευνοιαν προφερων απελογειτο,
αλλ' ελεγχθεις εν τωι κλεμματι, λιθοις εβληθη παρα παντων. Και Σαουλ δε
ολιγωριας και παρανομιας εγκαλουμενος, ουδεν ωνησεν εν αλλοις προφασιζομενος.
Ουδε γαρ η εν αλλοις απολογια λυσιν αλλων εγκληματων εργαζεται· αλλ' ει αρα δει
νομιμως και δικαιως παντα πραττειν, προσηκει περι ων εγκαλειται τις, περι τουτων
και απολογεισθαι, και η δεικνυειν, οτι μη πεποιηκεν, η ομολογειν, ει ελεγχοιτο,
μηκετι δραιν μηδε ποιησειν τα αυτα. Ἂν δε αρα πεποιηκε και δεδρακε, και 25.564
μητε ομολογοιη, αλλα και κρυπτων, ετερα ανθ' ετε ρων λεγοι· δηλος εστιν ουκ
ορθως πραξας, αλλα και συνειδως αυτος εαυτωι παρανομων. Τι δε δει λογων
μακρων, οπου γε και αυτοι ουτοι κατηγοροι της Ἀρειανης αιρεσεως εισιν; Ει γαρ ου
θαῤρουσιν ει πειν, αλλα μαλλον κρυπτουσι τα εκεινων της βλασφημιας ρηματα,
δηλοι εισι γινωσκοντες ξενην και αλλοτριαν της αληθειας ειναι την αιρεσιν ταυτην.
Ἐπειδη δε κρυπτουσιν αυτοι και φοβουνται λεγειν, αναγκαιον ημας αποδυσαι το
καλυμμα της ασε βειας, και δειγματισαι την αιρεσιν, ειδοτας α τοτε οι περι Ἄρειον
ελεγον, και πως εξεβληθησαν απο της Ἐκκλησιας, και καθηιρεθησαν απο του κληρου·
συγγνωμην μεντοι προτερον αιτησαμενους, εφ' οις μελλομεν προφερειν ρυπαροις
ρημασιν· οτι μη φρονουντες, αλλα ελεγχοντες τους αιρετικους, λεγομεν ταυτα. Ὁ
τοινυν μακαριτης Ἀλεξανδρος ο επι σκοπος εξεβαλε τον Ἄρειον της Ἐκκλησιας
φρονουντα και λεγοντα ταυτα· «Ουκ αει ο Θεος Πατηρ ην, ουκ αει ην ο Υιος· αλλα
παντων οντων εξ ουκ οντων, και ο Υιος του Θεου εξ ουκ οντων εστι· και παντων
οντων κτισματων, και αυτος κτισμα και ποιημα εστι· και παντων ουκ οντων
προτερον, αλλ' επιγενομενων, και αυτος ο του Θεου Λογος ην ποτε, οτε ουκ ην πριν
γεννηθηναι, αλλ' αρχην εχει του ειναι· τοτε γαρ γεγονεν, οτε βεβουληται αυτον ο
Θεος δημιουργησαι· εν γαρ των παντων εργων εστι και αυτος· και οτι τηι μεν φυσει
τρεπτος εστι, τωι δε ιδιωι αυτεξουσιωι, ως βουλεται, μενει κα λος· οτε μεντοι θελει,
δυναται τρεπεσθαι και αυτος ωσπερ και τα παντα. ∆ια τουτο γαρ ο Θεος, προγι
νωσκων εσεσθαι καλον αυτον, προλαβων ταυτην αυ τωι την δοξαν δεδωκεν, ην αν
και εκ της αρετης εσχε μετα ταυτα· ωστε εξ εργων αυτου, ων προεγνω ο Θεος,
τοιουτον αυτον νυν γεγονεναι.» Λεγουσι γουν, οτι «Ουδε Θεος αληθινος εστιν ο
Χριστος, αλλα μετοχηι και αυτος, ωσπερ και οι αλλοι παντες, λεγεται Θεος.»
Προστιθεασι δε και τουτο, οτι «Ουκ εστιν αυτος ο εν τωι Πατρι φυσει, και ιδιος της
ουσιας αυτου Λογος, και η ιδια Σοφια, εν ηι και τουτον πεποιηκε τον κοσμον· αλλ'
αλλος μεν εστιν ο εν τωι 25.565 Πατρι ιδιος αυτου λογος, και αλλη η εν τωι Πατρι ιδια
αυτου σοφια, εν ηι σοφιαι και τουτον τον Λο γον πεποιηκεν· αυτος δε ουτος ο Κυριος
κατ' επι νοιαν λεγεται Λογος δια τα λογικα, και κατ' επινοιαν λεγεται Σοφια δια τα
σοφιζομενα.» Ἀμελει φασιν, οτι «Ξενων παντων και αλλοτριων οντων κατα την
ουσιαν του Πατρος, ουτω και αυτος ξενος μεν και αλλοτριος κατα παντα της του
Πατρος ουσιας εστι, των δε γενητων και κτισματων ιδιος και εις τυγχανει· κτισμα
γαρ εστι και ποιημα και εργον.» Παλιν τε φασιν, οτι «Ουχ ημας εκτισε δι' εκεινον,
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλ' εκεινον δι' ημας. Ἦν γαρ, φασι, μονος ο Θεος, και ουκ ην ο Λογος συν αυτωι·
ειτα θελησας ημας δημιουργησαι, τοτε πεποιηκε τουτον, και αφ' ου γε γονεν,
ωνομασεν αυτον Λογον, και Υιον, και Σοφιαν, ινα ημας δι' αυτου δημιουργησηι· και
ωσπερ τα παν τα βουληματι του Θεου ουκ οντα προτερον, υπεστη· ουτω και αυτος
τωι βουληματι του Θεου, ουκ ων προτερον, γεγονεν. Ου γαρ εστι του Πατρος ιδιον
και φυσει γεννημα ο Λογος, αλλα και αυτος χαριτι γεγονεν. Ὁ γαρ ων Θεος τον μη
οντα Υιον πε ποιηκε τηι βουληι, εν ηι και τα παντα πεποιηκε, και εδημιουργησε, και
εκτισε, και γενεσθαι ηθελησε.» Και γαρ και τουτο λεγουσιν, οτι «Ουκ εστιν ο Χριστος
η φυσικη και αληθινη δυναμις του Θεου· αλλ' ωσπερ η καμπη και ο βρουχος
λεγονται δυναμις, ουτω και αυτος λεγεται δυναμις του Πατρος.» Προς τουτοις ελε
γεν, οτι «Τωι Υιωι ο Πατηρ αῤρητος υπαρχει· και ουτε οραιν, ουτε γινωσκειν τελειως
και ακριβως δυ ναται ο Υιος τον Πατερα. Ἀρχην γαρ εχων του ειναι, ου δυναται τον
αναρχον γινωσκειν· αλλα και ο γινω σκει και βλεπει, αναλογως οιδε τοις ιδιοις
μετροις, και βλεπει, ωσπερ και ημεις γινωσκομεν και βλεπομεν κατα την ιδιαν
δυναμιν.» Προσετιθει δε και τουτο, οτι «Ὁ Υιος ου μονον τον Πατερα τον ιδιον ουκ
οιδεν ακριβως, αλλ' ουδε την ιδιαν εαυτου ουσιαν οιδεν.» Ταυτα και τα τοιαυτα
λεγων μεν ο Ἄρειος, αιρετικος απεδειχθη. Ἐγω δε και μονον γραφων, εκαθαιρον
εμαυτον ενθυμουμενος τα κατα του 25.568 των, και κρατων την της ευσεβειας
διανοιαν. Και 25.568 γαρ και εν τηι κατα Νικαιαν συνοδωι οι συνελθοντες παντες
πανταχοθεν επισκοποι τας μεν ακοας επι τουτοις εκρατουν, παμψηφει δε παντες και
δια ταυτα κατεκριναν την αιρεσιν ταυτην, και ανεθεματι σαν, ειποντες αλλοτριαν
ειναι και ξενην ταυτην της εκκλησιαστικης πιστεως. Ουκ αναγκη δε τους κριναντας
ηγεν επι τουτο, αλλα παντες προ αιρεσει την αληθειαν εξεδικουν· πεποιηκασι δε
τουτο δικαιως και ορθως. Ἀθεοτης γαρ εκ τουτων εισ αγεται, και μαλλον παρα τας
Γραφας Ἰουδαισμος, εχων εγγυς επακολουθουντα τον Ἑλληνισμον, ωστε τον ταυτα
φρονουντα μηκετι μηδε Χριστιανον καλεισθαι· ταυτα γαρ παντα των Γραφων εστιν
εναν τια. Ὁ μεν γαρ Ἰωαννης φησιν· Ἐν αρχηι ην ο Λογος· ουτοι δε φασκουσιν· Ουκ
ην, πριν γεννηθηι. Και αυτος δε παλιν εγραψε· Και εσμεν εν τωι αλη θινωι, εν τωι Υιωι
αυτου Ἰησου Χριστωι· ουτος εστιν ο αληθινος Θεος και η ζωη η αιωνιος· Ουτοι δε
ωσπερ αντιμαχομενοι φασκουσι μη ειναι τον Χριστον αληθινον Θεον, αλλα κατα
μετοχην και αυ τον ως τα παντα λεγεσθαι Θεον. Και ο μεν Ἀπο στολος αιτιαται τους
Ἕλληνας, οτι κτισματα σεβουσι, λεγων· Ἐλατρευσαν τηι κτισει παρα τον κτι σαντα
Θεον· ουτοι δε κτισμα λεγοντες τον Κυριον ειναι, και ως κτισματι λατρευοντες αυτωι,
τι διαφερουσιν Ἑλληνων; Πως γαρ, ει τουτο φρονουσιν, ουχι και κατ' αυτων εστι το
αναγνωσμα, και ως αυ τους μεμφομενος εστιν ο μακαριος Παυλος; Και ο μεν Κυριος
φησιν· Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν· και, Ὁ εμε εωρακως εωρακε τον Πατερα· και ο
παρ' αυτου δε κηρυττειν αποσταλεις Ἀποστο λος γραφει· Ὃς ὣν απαυγασμα της
δοξης, και χαρακτηρ της υποστασεως αυτου· ουτοι δε τολ μωσι διαιρειν, και
αλλοτριον αυτον της του Πατρος ουσιας και αιδιοτητος λεγειν, και τρεπτον εισ αγειν
οι αθεοι, ου βλεποντες, οτι, ταυτα λεγοντες, ουκετι ποιουσιν αυτον εν μετα του
Πατρος, αλλα μετα των κτισματων. Τις γαρ ουχ οραι, οτι αδιαιρετον εστι το
απαυγασμα προς το φως, και ιδιον αυτου συνυπαρχον τουτωι φυσει, και ουκ
επιγεγονεν υστε 25.569 ρον; Ειτα του Πατρος λεγοντος, Ουτος εστιν ο Υιος μου ο
αγαπητος, και των Γραφων λεγουσων τουτον ειναι τον του Πατρος Λογον, εν ωι και
οι ου ρανοι εστερεωθησαν, και απλως παντα δι' αυτου εγενετο· ουτοι, καινων
εφευρεται δογματων και πλασματων γενομενοι, ετερον επεισαγουσι λο γον, και
αλλην σοφιαν του Πατρος ειναι, τουτον δε κατ' επινοιαν δια τα λογικα λεγεσθαι
Λογον και Σοφιαν, ουχ ορωντες εκ τουτου το ατοπον. Ει γαρ δι' ημας λεγεται κατ'
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επινοιαν Λογος και Σοφια, τι αν ειη αυτος, ουκ αν ειποιεν. Ει γαρ ταυτα αυτον
λεγουσιν ειναι αι Γραφαι, ουτοι δε ταυτα ειναι τον Κυριον ου θελουσι, φανερως ουδε
υπαρχειν αυτον θελουσιν οι αθεοι και των Γραφων εναντιοι. Και τουτο οι μεν πιστοι
δυνανται παρ' αυτης τε της πατρικης φωνης, και παρα των προσκυνουντων αυτον
αγγελων, και των περι αυτου γραψαντων αγιων μαθειν· ουτοι δε, επει την διανοιαν
ουκ εχουσι καθαραν, ουδε δυνανται θειων επακουειν και θεολογων ανδρων,
δυνανται καν παρα των ομοιων αυτοις δαιμονων μαθειν, οτι μη ως πολλων οντων
ανεφωνουν, αλλα τουτον μονον ειδοτες ελεγον· Συ ει ο αγιος του Θεου, και ο Υιος
του Θεου. Και γαρ και ο την αιρεσιν αυτοις υποβαλων, πειρα ζων εν τωι ορει, ουκ
ελεγεν· Ει και συ Υιος ει του Θεου, ως οντων αλλων· αλλ', Ει συ ει ο Υιος του Θεου,
ως μονου οντος αυτου. Ἀλλ' οι θαυμαστοι, ωσπερ Ἕλληνες, εκπεσοντες της περι του
ενος Θεου εννοιας, εις πολυθεοτητα κατηλθον, ουτω και ουτοι, μη πιστευοντες ενα
ειναι τον του Πατρος Λο γον, εις πολλων επινοιαν πεπτωκασι· και τον μεν οντως
οντα Θεον και αληθινον Λογον αρνουνται, κτισμα δε αυτον καν ενθυμεισθαι
τετολμηκασιν, ου βλεποντες οσης ασεβειας μεστον εστι το φρονημα. Ει γαρ κτισμα
εστι, πως αυτος των κτισματων εστι 25.572 δημιουργος; η πως αυτος ο Υιος και
Σοφια, και Λογος; Λογος γαρ ου κτιζεται, αλλα γενναται· και το κτισμα ουχι υιος,
αλλα ποιημα. Και ει τα κτι σματα δι' αυτου γεγονε, κτισμα δε εστι και αυ τος· δια
τινος αρα και αυτος γεγονεν; Ἀναγκη γαρ τα ποιηματα δια τινος γινεσθαι, ωσπερ ουν
και γεγονε δια του Λογου, οτι μη αυτος ην ποιημα, αλλα Λογος του Πατρος. Και
παλιν, ει αλλη εστιν η εν τωι Πατρι σοφια παρα τον Κυριον, και η Σοφια εν σοφιαι
γεγονεν. Ει δε Σοφια εστιν ο του Θεου Λογος, ειη αν και ο Λογος εν λογωι γεγονως·
και ει ο Λογος του Θεου εστιν ο Υιος, ειη αν και ο Υιος εν τωι υιωι ποιηθεις. Πως
τοινυν ο Κυριος ελεγεν· Ἐγω εν τωι Πα τρι, και ο Πατηρ εν εμοι, οντος ετερου εν τωι
Πατρι, εν ωι και αυτος ο Κυριος γεγονε; Πως δε και ο Ἰωαννης, αφεις εκεινον, περι
τουτου διηγειται λε γων· Παντα δι' αυτου εγενετο, και χωρις αυτου εγενετο ουδε εν;
Ει δε παντα τα βουληματι γενομενα δι' αυτου γεγονε, πως και αυτος εις των
γενομενων εστι; Πως δε και του Ἀποστολου λεγον τος, ∆ι' ον τα παντα και δι' ου τα
παντα, ουτοι λεγουσιν· Ουχ ημεις δι' αυτον, αλλ' εκεινος δι' ημας γεγονεν; Ἔδει γαρ,
ειπερ ουτως ην, ειπειν αυτον, ∆ι' ους γεγονεν ο Λογος. Νυν δε μη τουτο λεγων,
αλλα, δι' ον τα παντα και δι' ου τα παντα, δεικνυσι του τους αιρετικους και
συκοφαντας. Ἄλλως τε, ει τε θαῤρηκασιν αλλον ειναι Λογον εν τωι Θεωι, επει μη
φανερας εχουσι τας εκ των Γραφων αποδειξεις, καν εν εργον αυτου δεικνυτωσαν, η
του Πατρος εργον χωρις τουτου του Λογου γεγονος, ινα τινα δο κωσι προφασιν εχειν
της εαυτων επινοιας. Του μεν γαρ αληθινου Λογου πασιν εστι φανερα τα εργα, ως
και εξ αυτων αυτον αναλογως θεωρεισθαι· ως 25.573 γαρ την κτισιν ορωντες,
διανοουμεθα τον ταυτην κτισαντα Θεον, ουτω βλεποντες μηδεν ατακτον εν τοις
γενομενοις, αλλα παντα ταξει και προνοιαι κινουμενα τε και μενοντα, ενθυμουμεθα
Λογον ειναι του Θεου τον επι παντων οντα τε και ηγεμονευοντα. Τουτο και αι θειαι
Γραφαι μαρτυρουσι, λεγουσαι αυτον τε ειναι τον του Θεου Λογον, και οτι δι' αυτου
τα παντα γεγονε, και χωρις αυτου εγενετο ουδε εν. Ἐκεινου δε, περι ου λεγουσιν,
ουδεν ουτε ρητον ουτε εργον υπ' αυτων δεικνυται. Και γαρ και αυτος ο Πατηρ
λεγων, Ουτος εστιν ο Υιος μου ο αγαπητος, ουδενα ετερον ειναι παρ' αυτον σημαι
νει. Ουκουν κατα τουτο και Μανιχαιοις οι θαυμα στοι λοιπον προσετεθησαν. Και γαρ
κακεινοι μονον αχρις ονοματος αγαθον Θεον ονομαζουσι, και εργον μεν αυτου ουτε
βλεπομενον ουτε αορατον δει κνυειν δυνανται· τον δε αληθινον και οντως οντα
Θεον, τον ποιητην ουρανου και γης, και παντων των αορατων αρνουμενοι,
παντελως εισι μυθολογοι. Τουτο δε και ουτοι πασχειν μοι δοκουσιν οι κακοφρονες.
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Του γαρ αληθινου Λογου και μονου ον τος εν τωι Πατρι τα εργα βλεπουσι, και τουτον
μεν αρνουνται, αλλον δε εαυτοις αναπλαττονται λο γον, ον ουτε εξ εργων ουτε εξ
ακοης αποδεικνυειν δυνανται· ει μη αρα συνθετον τον Θεον, ως ανθρω πον,
λαλουντα και αμειβοντα τους λογους, και παλιν ουτω νοουντα και σοφιζομενον
υπονοουντες μυ θολογουσιν. ουχ ορωντες εις οσην αλογιαν ταυτα λε γοντες
εκπεπτωκασιν. Ει μεν γαρ επισυμβαινοντας εχει τους λογους, πολυ τουτο ανθρωπον
νομιζουσιν· ει δε και εξ αυτου προφερονται και λοιπον αφανιζονται· μειζονως
ασεβουσιν, οτι τα εκ του οντος εις το μη ειναι αναλυουσιν. Ει γαρ ολως γενναιν
αυτον υπονοουσι, βελτιον εστι και ευσεβεστερον λεγειν ενος ειναι Λογου γεννητορα
τον Θεον, ος εστι το πληρωμα της θεοτητος αυτου, εν ωι και οι θησαυροι της
γνωσεως πασης εισιν αποκρυφοι, και 25.576 τουτον λεγειν ειναι τε και συνυπαρχειν
τωι εαυτου Πατρι, δι' ου και τα παντα γεγονεν· η πολλων μη φαινομενων Πατερα
νομιζειν τον Θεον, η ως εκ πολλων συγκειμενον, ως ανθρωποπαθη και ποικιλον,
τον απλουν οντα τηι φυσει φανταζεσθαι. Ειτα του Ἀποστολου λεγοντος· Χριστος
Θεου δυναμις και Θεου σοφια, ουτοι ταις πολλαις δυναμεσιν ενα και τουτον
συναριθμουσι, και το γε χειριστον, οτι τηι καμπηι και τοις αλλοις αλογοις, τοις δι'
επιτιμιαν πεμπομενοις δι' αυτου, παραβαλλουσιν αυτον οι παρανομοι. Ειτα, του
Κυριου λεγοντος· Ουδεις επιγινωσκει τον Πατερα ει μη ο Υιος, και παλιν, Ουχ οτι τον
Πατερα τις εωρακεν ει μη ο ων παρα του Πατρος· πως ουκ αληθως εισιν ουτοι
θεομαχοι, λεγοντες μητε ορασθαι μητε επιγινωσκεσθαι τον Πα τερα παρα του Υιου
τελειως; Ει γαρ ο Κυριος λε γει, Καθως γινωσκει με ο Πατηρ, καγω γινωσκω τον
Πατερα· ουκ εκ μερους δε γινωσκει ο Πατηρ τον Υιον· πως ου μαινονται
φλυαρουντες, οτι εκ μερους και ου πληρης γινωσκει ο Υιος τον Πα τερα; Ειτα ει
αρχην εχει ο Υιος εις το ειναι, αρχην δε εχει και τα παντα εις το γεγενησθαι· τι τινος
εστι πρωτον, λεγετωσαν. Ἀλλ' ουτε τι ειπειν εχουσιν, ουτε του Λογου τοιαυτην
αρχην δεικνυειν δυνανται οι πανουργοι. Του γαρ Πατρος εστιν αληθινον και ιδιον
αυτου γεννημα, και Ἐν αρχηι ην ο Λογος, και ο Λογος ην προς τον Θεον, και Θεος ην
ο Λογος. Περι γαρ του λεγειν αυτους μη ειδεναι τον Υιον την εαυτου ουσιαν
περιττον εστιν αποκρινασθαι, ει μη μονον μανιας αυτων καταγινωσκειν, ει γε
εαυτον ουκ οιδεν ο Λογος, ο τοις πασι την γνωσιν την περι του Πατρος και εαυτου
χαριζομενος, και μεμφομενος τους μη γινωσκοντας εαυτους. Ἀλλα γεγραπται, φασι·
Κυριος εκτισε με αρχην οδων αυτου εις εργα αυτου· απαιδευτοι και τας φρενας
εμβεβροντημενοι! Και δουλος εν ταις Γραφαις ελεχθη, και παιδισκης υιος, και
αρνιον και 25.577 προβατον, και οτι κεκοπιακε, και εδιψησε, και ετυ πτηθη, και
πεπονθεν. Ἀλλ' εχει την προφασιν και το αιτιον ευλογον εγγυς τα τοιαυτα παλιν εκ
των Γραφων σημαινομενα. Ἔστι δε τουτο, διοτι ανθρωπος και Υιος ανθρωπου
γεγονε, λαβων την του δουλου μορφην, ητις ην η ανθρωπινη σαρξ. Ὁ γαρ Λογος,
φησιν ο Ἰωαννης, σαρξ εγενετο. Ει δε ανθρωπος γεγονεν, ου δει τινας επι ταις τοιαυ
ταις φωναις σκανδαλιζεσθαι· ανθρωπου γαρ ιδιον εστι το κτιζεσθαι, το γινεσθαι, το
πλαττεσθαι, το κοπιαιν, το πασχειν, το αποθνησκειν, το εκ νεκρων εγειρεσθαι. Και
ωσπερ Λογος ων και σοφια του Πατρος, εχει παντα τα του Πατρος, το αΐδιον, το
ατρεπτον, το κατα παντα και εν πασιν ομοιον, το μη προτερον και υστερον, αλλα το
συνυπαρχειν τωι Πατρι, και αυτο το της θεοτητος ειδος αυτον ειναι, και το
δημιουργικον, και το μη κτιζεσθαι· ομοιος γαρ ων κατα την ουσιαν του Πατρος, ουκ
αν ειη κτιστος, αλλα κτιστης, ως αυτος ειρηκεν· Ὁ Πατηρ μου εως αρτι εργαζεται,
καγω εργαζο μαι· ουτως ανθρωπος γεγονως, και σαρκα φορεσας, εξ αναγκης
κτιζεσθαι λεγεται και ποιεισθαι, και παντα τα της σαρκος ιδια, καν ουτοι, ως
Ἰουδαικοι καπηλοι, τον οινον μισγωσιν υδατι, τα πεινουντες τον Λογον, και την
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεοτητα αυτου ταις των γεννητων εννοιαις υποβαλλοντες. ∆ια τουτο γαρ εικοτως
και δικαιως οι μεν Πατερες ηγανακτη σαν, και ανεθεματισαν την ασεβεστατην
ταυτην αιρεσιν, ουτοι δε ως ευελεγκτον και πανταχοθεν ουσαν σαθραν φοβουνται
και κρυπτουσι. Και γαρ βραχεα μεν ταυτα προς καταγνωσιν αυτων ημεις εγραψαμεν·
εαν δε τις θελησηι πλατυτερωι τωι κατ' αυτων ελεγχωι χρησασθαι, ευρησει την αιρεσιν
ταυ την Ἑλληνων μεν ου μακραν, των δε αλλων αιρεσεων εσχατην και τρυγιαν
τυγχανουσαν. Ἐκει ναι μεν γαρ η περι το σωμα και την ενανθρωπησιν 25.580 του
Κυριου πλανωνται, αι μεν ουτως, αι δε εκεινως καταψευδομεναι, η μηδολως
επιδεδημηκεναι τον Κυ ριον, ως Ἰουδαιοι νομιζοντες επλανηθησαν· αυτη δε μονη
μανικωτερον εις αυτην την θεοτητα κατα τετολμηκε, λεγουσα μηδολως ειναι τον
Λογον, μηδε τον Πατερα αει Πατερα ειναι. Ὅθεν ευλογως αν τις κατ' αυτων εκεινον
ειποι γεγραφθαι τον ψαλμον· Ειπεν αφρων εν καρδιαι αυτου, Ουκ εστι Θεος·
διεφθαρησαν και εβδελυχθησαν εν τοις επιτηδευμασιν αυτων. Ἀλλα και ισχυομεν,
φασι, και δυναμεθα ταις πανουργιαις προστηναι της αιρεσεως. Βελτιων δ' αν γενοιτο
αυτων η απολογια, εαν μη τεχνηι τινι μηδε σοφισμασιν Ἑλληνικοις, αλλ' απληι τηι
πιστει ταυτης προστηναι δυνανται. Ουκουν ει τεθαῤρηκασι και γινωσκουσιν
εκκλησιαστικην ειναι ταυτην, λεγε τωσαν φανερως το φρονημα· ουδεις γαρ αψας
λυχνον τιθησιν αυτον υπο τον μοδιον, αλλ' επι την λυ χνιαν, και λαμπει πασι τοις
εισερχομενοις. Ει τοινυν και ουτοι προστηναι δυνανται, γραψατωσαν τα προ
ειρημενα, και δειξατωσαν πασιν, ως λυχνον, γυ μνην την εαυτων αιρεσιν· φανερως
τε και κατηγορει τωσαν Ἀλεξανδρου του μακαριτου επισκοπου, ως αδικως
εκβαλοντος τον Ἄρειον λεγοντα ταυτα, και μεμφεσθωσαν την εν Νικαιαι συνοδον,
αντι της ασε βειας υπομνησασαν και γραψασαν την ευσεβη πιστιν. Ἀλλ' ου
ποιησουσιν, ευ οιδα, οτι ουχ ουτως εισιν αγνωτες ων επλασαντο και φιλονεικουσιν
επι σπειραι κακων· αλλα και μαλα γινωσκουσιν, οτι, καν κατα την αρχην τους
ακεραιους δια κενης απατης υφαρπασωσιν, αλλ' ευθυς η εννοια αυτων ως φως
ασεβων σβεννυται, και στηλιτευονται παν ταχου, ως της αληθειας εχθροι. ∆ια τουτο
γουν παντα μωρως ποιουντες, και ως μωροι λαλουντες, τουτο μονον, ως υιοι του
αιωνος οντες τουτου, φρονι μως πεποιηκασι, κρυπτοντες υπο τον μοδιον τον εαυ
των λυχνον, ινα νομιζηται φαινειν, και μη φαινομε νος αποσβεσθηι
καταγινωσκομενος. Και γαρ και αυ τος Ἄρειος ο της μεν αιρεσεως εξαρχος, Ευ 25.581
σεβιου δε κοινωνος, κληθεις εκ σπουδης τοτε των περι Ευσεβιον παρα του μακαριτου
Κωνσταν τινου του Αυγουστου, και απαιτουμενος ειπειν εγ γραφως την εαυτου
πιστιν, εγραψεν ο δολιος, κρυ πτων μεν τας ιδιας της ασεβειας λεξεις, υποκρινο
μενος δε και αυτος, ως ο διαβολος, τα των Γραφων ρη ματα απλα, και ως εστι
γεγραμμενα. Ειτα λε γοντος του μακαριτου Κωνσταντινου· «Ει μηδεν ετε ρον εχεις
παρα ταυτα εν τηι διανοιαι, μαρτυρα την αληθειαν δος· αμυνεται γαρ επιορκησαντα
σε ο Κυριος·» ωμοσεν ο αθλιος μητε εχειν, μητε αλλα παρα τα νυν γραφεντα καν
ειρησθαι πω ποτε παρ' αυτου η πεφρονησθαι. Ἀλλ' ευθυς εξελθων, ωσπερ δικην
δους, κατεπεσε, και πρηνης γενομενος ελακησε μεσος. Πασι μεν ουν ανθρωποις
κοινον του βιου τελος ο θανατος εστι, και ου δει τινας επεμβαινειν, καν εχθρος ηι ο
τελευτησας, αδηλου οντος μη εως εσπερας και αυτους τουτο καταλαβηι· το δε τε λος
Ἀρειου, επει μη απλως γεγονε, δια τουτο και διηγηματος αξιον εστι. Των γαρ περι
Ευσεβιον απει λουντων εισαγαγειν αυτον εις την εκκλησιαν, ο μεν επισκοπος της
Κωνσταντινουπολεως Ἀλεξαν δρος αντελεγεν, ο δε Ἄρειος εθαῤρει τηι βιαι και ταις
απειλαις Ευσεβιου· σαββατον γαρ ην, και προσεδοκα τηι εξης συναγεσθαι. Πολυς
τοινυν ην αγων, εκεινων μεν απειλουντων, Ἀλεξανδρου δε ευ χομενου· αλλ' ο
Κυριος κριτης γενομενος εβρα βευσε κατα των αδικουντων. Ουπω γαρ ο ηλιος εδυ,
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και χρειας αυτον ελκυσασης εις τοπον, εκει κατ επεσε, και αμφοτερων της τε
κοινωνιας και του ζηιν ευθυς εστερηθη. Και ο μεν μακαριτης Κωνσταντι νος ευθυς
ακουσας εθαυμασεν, ιδων ελεγχθεντα τουτον επιορκον· πασι δε γεγονε τοτε
φανερον, οτι των μεν περι Ευσεβιον ησθενησαν αι απειλαι, και η ελπις Ἀρειου
ματαια γεγονεν. Ἐδειχθη δε παλιν, 25.584 οτι παρα του Σωτηρος ακοινωνητος
γεγονεν η Ἀρειανη μανια και ωδε και εν τηι πρωτοτοκων εν ου ρανοις Ἐκκλησιαι. Τις
ουν ουκ αν θαυμασειεν ορων τουτους αδικως φιλονεικουντας, ους ο Κυριος
κατεκρινε, και βλεπων αυτους εκδικουντας την αιρε σιν, ην ο Κυριος ακοινωνητον
ηλεγξε, μη αφεις τον ταυτης εξαρχον εισελθειν εις την εκκλησιαν, και μη
φοβουμενους το γεγραμμενον, αλλ' αδυνατοις επιχειρουντας; α γαρ ο Θεος ο αγιος
βεβουλευται, τις διασκεδασει· και ον ο Θεος κατεκρινε, τις ο δικαιων; Ἐκεινοι μεν
ουν, ως ιδιας φαντασιας εκδικουντες, γραφετωσαν α θελουσιν· υμεις δε, αδελφοι, ως
τα του Κυριου σκευη φεροντες, και τα της Ἐκκλησιας εκδικουντες δογματα,
παρακαλω, δοκιμασται γινεσθε του πραγματος· και ει μεν ετερας παρα τας
προειρημενας Ἀρειου λεξεις γρα φουσιν, εντευθεν ως υποκριτων τουτων
καταγνωτε, κρυπτοντων μεν τον ιον του φρονηματος, σαινοντων δε κατα τον οφιν
τοις απο χειλεων ρημασι. Και γαρ ταυτα γραφοντες εχουσι μεθ' εαυτων τους εκβλη
θεντας τοτε μετα Ἀρειου, Σεκουνδον τον Πεντα πολιτην, και τους εν Ἀλεξανδρειαι
ποτε ελεγχθεντας κληρικους, τουτοις τε γραφουσιν εν τηι Ἀλεξανδρειαι· και το γε
θαυμαστον, ημας μεν και τους μεθ' ημων εποιησαν διωχθηναι, καιτοι του
ευσεβεστατου βασιλεως Κωνσταντινου μετ' ειρηνης αποστειλαντος ημας εις την
πατριδα και την εκκλησιαν, και κηδομενου της ομονοιας των λαων· τουτοις δε
παραδοθη ναι νυν πεποιηκασι τας εκκλησιας, και πασιν εδειξαν, οτι τουτων χαριν η
πασα καθ' ημων εξ αρχης και κατα των ετερων γεγονεν επιβουλη. Πως ουν, ταυτα
ποιουντες, δυνανται ταυτα γραφοντες πιστευεσθαι; Ει γαρ εγραφον ορθως,
εξηλειφον ην εγραψεν ο Ἄρειος Θαλειαν, και 25.585 απεβαλλον αν τας της αιρεσεως
παραφυαδας· μαθη ται γαρ ουτοι και κοινωνοι της τε ασεβειας και της επιτιμιας
γεγονασιν Ἀρειου· ουκουν, μη απο βαλλοντες τουτους, εκδηλοι πασιν εισι μη
εχοντες ορθον το φρονημα, καν μυριακις γραφωσι. ∆ια τουτο γρηγορειν προσηκει,
μηποτε τηι περιβοληι των γραμματων απατη τις γενηται, και παρενεγκωσι τινας απο
της ευσεβους πιστεως. Ἐαν δε τολμησαν τες τα Ἀρειου γραψωσιν, ορωντες εαυτους
ευοδουμενους και ευθηνουμενους, ουδεν εστι λοιπον η πολληι τηι παῤρησιαι
χρησασθαι, μνημονευοντας των αποστολικων προῤρησεων, ας δια τας τοιαυτας
αιρεσεις προμηνυων εγραψε, και ημας ειπειν πρεπει· Οιδαμεν, οτι, ως γεγραπται, Ἐν
εσχατοις καιροις αποστησονται τινες της υγιαινουσης πιστεως, προσεχοντες
πνευμασι πλανης και διδασκαλιαις δαιμονων, αποστρεφομενων την αληθειαν· και·
Ὅσοι μεν θελουσιν ευσεβως ζηιν εν Χριστωι, διωχθησονται· πονηροι δε ανθρωποι και
γοητες προκοψουσιν επι το χειρον, πλανωντες και πλανωμενοι. Ἀλλ' ημας ουδεν τι
πεισει τουτων, ουδε χωρισει της αγαπης του Χριστου, καν οι αιρετικοι θανατον ημιν
απειλωσι· Χριστιανοι γαρ εσμεν, και ουχι Ἀρειανοι. Ειθε δε μηδε οι ταυτα γραψαντες
εφρονουν τα Ἀρειου! Ναι, αδελφοι, τοι αυτης παῤρησιας χρεια νυν· ου γαρ ελαβομεν
πνευμα δουλειας παλιν εις φοβον· αλλ' επ' ελευθεριαι κεκλη κεν ημας ο Θεος· και
εστιν αληθως αισχρον, και λιαν αισχρον, εαν ην παρα του Σωτηρος δια των
αποστολων εσχομεν πιστιν, ταυτην δια Ἄρειον η τους τα Ἀρειου φρονουντας και
πρεσβευοντας απολεσω μεν. Ἤδη μεν ουν πλειστοι και των μερων τουτων,
μαθοντες την των γραφοντων πανουργιαν, ετοιμοι μεχρις αιματος εισιν
αντικαταστηναι προς τας εκει νων μεθοδειας, ακουοντες μαλιστα περι της υμων
στεῤροτητος· επειδη δε αφ' υμων εξηχηται ο κατα της αιρεσεως ελεγχος, και ως οφις
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκ των φω λεων η αιρεσις αποκεκαλυπται· παρ' υμιν τετηρη ται το παιδιον, οπερ
Ἡρωδης ανελειν εζητει, και ζηι εν υμιν η αληθεια, και υγιαινει παρ' υμιν η πιστις.
25.588 ∆ια τουτο, παρακαλω, εχοντες μετα χειρας την εν Νικαιαι παρα των Πατερων
γραφεισαν πιστιν, και ταυτην εκδικουντες πολληι τηι προθυμιαι, και τηι εις τον Κυριον
πεποιθησει, τυπος γενεσθε τοις παν ταχου, δεικνυντες αγωνα προκεισθαι νυν προς
την αιρεσιν υπερ της αληθειας, και ποικιλας ειναι του εχθρου τας μεθοδειας. Ου γαρ
μονον το μη θυσαι λιβανον δεικνυσι μαρτυρας· αλλα και το μη αρνησασθαι την
πιστιν, ποιει το μαρτυριον της συνει δησεως λαμπρον. Και ουχ οι κλιναντες εις
ειδωλα μονον κατεκριθησαν ως αλλοτριοι, αλλα και οι προδεδωκοτες την αληθειαν.
Ἰουδας γουν ου θυσας απεβληθη της αποστολικης τιμης, αλλα προδοτης γε νομενος.
Και Ὑμεναιος δε και Ἀλεξανδρος ουκ εις ειδωλα τραπεντες απεπηδησαν, αλλ' οτι
περι την πιστιν εναυαγησαν. Παλιν τε Ἀβρααμ ο πατριαρχης ουκ αναιρεθεις
εστεφανωθη, αλλ' οτι πιστος γεγονε τωι Θεωι. Οι τε αλλοι αγιοι, περι ων ο Παυλος
φησι, Γεδεων, Βαρακ, Σαμψων, Ἰεφθαε, ∆αβιδ τε και Σαμουηλ, και οι συν αυτοις, ουχ
αιματος εκχυθεντος, ετελειωθησαν, αλλα δια πιστεως εδικαιωθησαν, και μεχρι νυν
θαυμαζονται, οτι και θανατον υπομενειν ησαν ετοιμοι δια την εις τον Κυριον
ευσεβειαν. Ει δε δει προσθειναι και το γενομενον εφ' ημιν, οιδατε πως ο μακαριτης
Ἀλεξανδρος μεχρι θανατου κατα της αιρεσεως ταυτης ηγωνισατο, και οσας θλιψεις
και πηλικους πονους, καιτοι γερων ων, υπομεινας, εν τηι πρεσβυτικηι ηλικιαι
προσετεθη και αυτος προς τους πατερας αυτου. Ποσοι δε και αλλοι ποσους καματους
εσχηκασι, κατα της ασεβειας ταυτης διδα σκοντες, και το καυχημα της ομολογιας
εχουσιν εν Χριστωι. Ουκουν και ημεις, ως του περι παντος οντος ημιν αγωνος, και
προκειμενου νυν η αρνησασθαι η τηρησαι την πιστιν, σπουδην ταυτην και προ θεσιν
εχωμεν, α μεν παρελαβομεν φυλαττειν, εχοντες προς υπομνησιν την εν Νικαιαι
γραφεισαν πιστιν· τας δε καινοτομιας αποστρεφεσθαι, και διδα σκειν τους λαους μη
προσεχειν πνευμασι πλανης, αλλα παντελως εκκλινειν απο της ασεβειας της των
Ἀρειομανιτων, και της των Μελιτιανων προς αυτους συνωμοσιας. 25.589 Ὁρατε γαρ,
ως το προτερον μαχομενοι προς εαυτους, νυν, ως Ἡρωδης και Ποντιος,
συνεφωνησαν εις την κατα του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου βλασφη μιαν· εφ' ωι και
μισησειεν αν τις αυτους δικαιως, οτι των μεν ιδιων χαριν απεχθανοντο προς
αλληλους, εις δε την κατα της αληθειας εχθραν και την εις τον Θεον ασεβειαν φιλοι
γεγονασι και αλληλους δεξιουνται, παντα τε παρα γνωμην πασχειν υπομενουσι, δια
την ιδιαν εκαστος της προθεσεως ηδονην· Μελιτιανοι μεν δια την προστασιαν και
την μανιαν της φιλαργυριας, Ἀρειομανιται δε δια την ιδιαν ασεβειαν, ιν' εν τηι
τοιαυτηι συνωμοσιαι και την ιδιαν αλληλοις κακονοιαν προσκιχραιν δυνωνται, και
αυτοι μεν την ασεβειαν τουτων υποκρινωνται, ουτοι δε τηι πονηριαι συντρεχωσιν
εκεινων τηι κακιαι, και λοιπον κοινηι τα ιδια εαυτων πονηρευματα, ωσπερ το της
Βαβυλωνος ποτηριον κερασαντες, επιβουλευσωσι τοις ευσεβουσιν ορθως εις τον
Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον. Ἦν μεν ουν η πονηρια και η συκοφαντια των
Μελιτιανων και προ τουτων πασι φανερα· ην δε και η ασεβεια και θεομαχος αιρεσις
των Ἀρειανων παλαι πανταχου και πασιν εκδηλος. Ου γαρ ολιγος εστιν ο χρονος·
αλλ' οι μεν προ πεντηκοντα και πεντε ετων σχισματικοι γεγονασιν· οι δε προ
τριακοντα και εξ ετων απεδειχθησαν αιρετικοι, και της Ἐκκλησιας απεβληθησαν εκ
κρισεως πασης της οικουμενικης συνοδου. Ἐξ ων δε νυν εδρασαν, δεδεικται λοιπον
και τοις δοκουσιν αυτων προσποιεισθαι φανερως, ως δι' ουδεν ετερον καθ' ημων και
κατα παντων των ορθοδοξων επισκοπων την εξ αρχης επιβουλην πεποιηκασιν, η δια
την ιδιαν εαυτων της ασεβειας αιρεσιν. Ἰδου γαρ το παλαι σπουδαζομενον τοις περι
Ευσεβιον γεγονε νυν· και αφ' ημων μεν αρπασθηναι πεποιηκασι τας εκκλησιας,
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επισκοπους τε και πρεσβυτερους μη κοινωνουντας αυτοις εξωρισαν, ως ηθελησαν,
και τους λαους 25.592 αποστρεφομενους αυτους εξεκλεισαν των εκκλησιων, τοις δε
Ἀρειανοις τοις προ τοσουτου χρονου καταγνωσθεισι παραδεδωκασιν αυτας, ινα,
συνουσης αυτοις και της των Μελιτιανων υποκρισεως, επ' αδειας εχωσιν εν αυταις
τα της ασεβειας αυτων αποπτυειν ρηματα, και προκατασκευαζειν, ως γε νομιζουσι,
τωι την αιρεσιν αυτοις επισπειραντι τωι Ἀντιχριστωι, την της απατης οδον. Ἐκεινοι
μεν ουν τοσαυτα νυσταζοντες φανταζεσθωσαν ματην· οιδαμεν γαρ, οτι και ο
φιλανθρωπος βασιλευς, ακουσας, κωλυσει τας πονηριας αυτων και ου χρονιουσιν,
αλλα κατα το γεγραμμενον, καρδιαι των ασεβων ταχεως εκλειψουσιν· ημεις δε ως
προς αποστατας και θελοντας μανιαν εν οικωι Κυριου καταπηξαι, ημφιεσμενοι, κατα
το γεγραμμενον, τοις λογοις των θειων Γραφων, αντικαταστωμεν, και μητε θανατον
σωματικον φοβηθωμεν, μητε τας τουτων οδους ζηλωσωμεν· αλλα παντων μαλλον
προκρινεσθω της αληθειας ο λογος. Και γαρ και ημεις, ως οιδατε παντες, αξιουμενοι
τοτε παρα των περι Ευσεβιον, η υποκρινασθαι συν αυτοις την ασεβειαν, η προσδοκαιν
επιβουλην παρ' αυτων, ουκ ηθελησαμεν αυτοις συγκαταθεσθαι, αλλα μαλλον
ειλομεθα διωκεσθαι παρ' αυτων, η τον του Ἰουδα μιμησασθαι τροπον. Ἀμελει
πεποιηκασιν οπερ ηπειλησαν, και μιμησαμενοι την Ἰεζαβελ, εγκαθετους εαυτοις
τους Μελιτιανους κατεσκευασαν· ειδοτες πως κατα του μακαριου Πετρου του
μαρτυρος, και μετ' αυτον του μεγαλου Ἀχιλλα, ειτα κατα του μακαριτου
Ἀλεξανδρου γεγονασιν, ιν' ουτως και καθ' ημων, ωσπερ τουτο μελετησαντες,
υποκρινωνται μεν ουτοι απερ αν αυτοις υποβληθηι, εκεινοι δε προφασιν λαβωσι
διωκειν και ζητειν ημας αποκτειναι. Τουτο γαρ διψωσι, και ου παυονται γε μεχρι
νυν το αιμα ημων θελοντες εκχεειν. Ἀλλα τουτων ουδεμια μοι φροντις· οιδα γαρ και
πεπεισμαι οτι τοις υπομενουσιν εσται μισθος παρα του Σωτηρος, και οτι και υμεις
υπομειναντες, ως οι πατερες, 25.593 τυποι γενομενοι τοις λαοις, και ανατρεποντες
την ξενην και αλλοτριαν ταυτην επινοιαν των ασεβων, εξετε μεν το καυχημα,
λεγοντες· Την πιστιν τετηρηκαμεν· αποληψεσθε δε τον στεφανον της ζωης, ον
επηγγειλατο ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον. Γενοιτο δε καμε μεθ' υμων τας επαγγελιας
κληρονομησαι, τας μη μονον τωι Παυλωι ρηθεισας, αλλα και πασι τοις ηγαπηκοσι την
επιφανειαν του Κυριου, και Σωτηρος, και Θεου, και παμβασιλεως ημων Ἰησου
Χριστου, δι' ου τωι Πατρι η δοξα και το κρατος εν Πνευματι αγιωι και νυν και εις τους
συμπαντας αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


