Sermo major
5 δημουργος δημιουργος; αυτωι εαυτωι 6 ινεκεν ενεκεν 7 προσαγαγων προσαγων; τηι
περι; πολλης τιμης :; αξιουται καταξιουται; καταστρεφει G; η ουτε; εις επι 8 αλλα τα
ολα; συνειχε 9 ενοικουντα ενοικησαντα 11 Fragm. 87, 18-21 12 Fragm. 88, 5-10
σωματος απαξ 13 επ' αυτην επι ταυτην; δια της 14 εσω εξω 18 Του αυτου περι της
του Χριστου κατα σαρκα γεννησεως. εκ της απολογιας της ∆ιονυσιου αρχιεπισκοπου
Ἀλεξανδρειας. Ὅτε γαρ ελαβεν οπερ ειχε προσενεγκειν υπερ ημων, ην δε τουτο το εκ
Μαριας της παρθενου σωμα, τοτε και το δεδημιουργησθαι και το γεγενη σθαι και το
πεποιησθαι περι αυτου γεγραπται· ανθρωποις γαρ αρμοττουσιν αι τοιαυται λεξεις. 22
παντος κοσμου; εκτισθη εκτισθησαν; υπο εκ; δι' δ διο G 26 εστωτα της δυναμεως 27
σαφης ελεγχος ταυτα του θεοκτονου. σημαινει; αρχομενος ερχομενος G1, αρχομενος
G2. 28 αρχομενος ερχομενος G. 30 Του αυτου περι του βαπτισματος του δεσποτου
Χριστου. εκ του προς Ἀρειανους λογου. Και μη τις νομισηι, οτι μη εχων ελαμβανε το
πνευμα. αυτος γαρ τουτο ανωθεν επεμπεν ως θεος και αυτος αυτο κατω υπεδεχετο
ως ανθρωπος. εξ αυτου εις αυτον κατηιει εκ της θεοτητος αυτου εις την
ανθρωποτητα αυτου. 31 Του αυτου περι των προς τον διαβολον αγωνων του
δεσποτου Χριστου. εκ του λογου του εις τον διαμερισμον των ιματιων. Ουτω και ο
κυριος ανθρωπινηι ασθενειαι προσκαλεσαμενος τον διαβολον· τηι εαυτου δυναμει
νικησας ενισχυσε τον ανθρωπον κατα του εχθρου. 32 συνεργους αυτου συνεργουσας
αυτωι; αυτας εαυτας 33 σαρκα σωτηρα 35 Του αυτου εκ του προς Ἀρειανους λογου.
Και οταν λεγηι ο Πετρος· «ασφαλως ουν γινωσκετω πας οικος Ἰσραηλ οτι και κυριον
αυτον και χριστον ο θεος εποιησε, τουτον τον Ἰησουν ον υμεις εσταυρωσατε.» ου
περι της θεοτητος αυτου λεγει, οτι «κυριον αυτον και χριστον εποιησεν ο θεος,»
αλλα περι της ανθρωποτητος. 36 Και μετ' ολιγα. Ὁ γαρ λογος, ο υιος του θεου, αει ην
κυριος και θεος και ου μετα το σταυρωθηναι εποιηθη κυριος και θεος, αλλ', ως
προειπον, την αν θρωποτητα αυτου εποιησεν η θεοτης αυτου κυριον και χριστον. 45
υιος Ἰησους 50 Του αυτου αγιου Ἀθανασιου εκ της προς Μαξιμον τον φιλοσοφον
επιστολης. α γαρ δια του σωματος υπεμενεν ο Χριστος, ταυτα ως θεος εμεγαλυνε·
και επεινα μεν σαρκι, θεικως δε τους πεινωντας εχορταζε. και ει σκανδαλι ζεται τι
επι τοις σωματικοις, πιστευετω εφ' οις ως θεος εργαζεται. πυνθα νεται γαρ
ανθρωπινως που Λαζαρος κειται, εγειρει δε τουτον θεικως, οθεν μη γελατω τις
λεγων παιδιον και ηλικιαν ονομαζων και αυξησιν και το φαγειν και το πιειν και το
παθειν, ινα μη τα ιδια του σωματος αρνουμενος αρνησηται. τελεον και την δι' ημας
επιδημιαν αυτου. και γαρ ωσπερ ουκ ακολουθιαι φυσεως ανθρωπος γεγενηται ουτως
ακολουθον ην σωμα αναλαβοντα αυτον δεικνυναι τα ιδια τουτου, ινα μη η φαντασια
του αθεου Μανιχαιου κρατησηι. ακολουθον δε παλιν ην σωματικως αυτον ελθοντα
μη κρυψαι τα της θεοτητος, ινα μη ο Σαμοσατευς προφασιν ευρηι. 51 Του αυτου εκ
της υπερ ∆ιονυσιου απολογιας. Τα δε περι της θεοτητος του Χριστου και της
ανθρωποτητος ειρημενα ιδιαν και καταλληλον εχει προς εκαστον των λεγομενων
την ερμηνειαν. και ο τα ανθρωπινα αυτου γραφων οιδε και τα περι της θεοτητος
αυτου και ο περι της θεοτητος εξηγουμενος ουκ αγνοει τα ιδια της σαρκος, αλλ'
εκαστον ως επιστημων και δοκιμος τραπεζιτης διακρινων κατ' ορθον της ευσεβειας
βαδιειται. οτε γουν αυτον κλαιοντα λεγει, οιδεν οτι ανθρωπος εστιν ο κυριος
δεικνυσιν οτι το μεν κλαιειν του ανθρωπου εστιν, εγειρει δε Λαζαρον ως θεος, και
 
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεινωντα μεν και διψωντα οιδε σωματικως. θεικως δε χορταζοντα απο πεντε αρτων
πεντακισχιλιους και κειμενον μεν εν μνημειωι οιδε σωμα ανθρωπινον, εγειρομενον
δε ως θεου σωμα παρ' αυτου του λογου. 52 Ἐκ της αυτης επιστολης. Ειρηκεν ο
σωτηρ· «εγω η αμπελος, υμεις τα κληματα, ο πατηρ ο γεωργος.» ημεις γαρ του
κυριου κατα το σωμα συγγενεις εσμεν και αυτος δια τουτο ειπεν· «απαγγελω το
ονομα σου τοις αδελφοις μου.» και ωσπερ εστι τα κληματα ομοουσια της αμπελου
και εξ αυτης, ουτως ημεις ομογενη σωματα εχοντες τωι σωματι του κυριου εκ του
πληρωματος αυτου λαμβανομεν, κακεινο ριζαν εχομεν εις την αναστασιν και εις την
σω τηριαν. ο δε πατηρ ειρηται ο γεωργος· αυτος γαρ ειργασατο δια του λογου την
αμπελον, ητις εστι το κυριακον σωμα. 53 Ἐκ της αυτης απολογιας. Ἀναγκη γαρ
αμπελου λεγομενου του κυριου ειναι και γεωργον και ευχομενου αυτου ειναι τον
υπακουοντα και αιτουντος αυτου ειναι τον διδοντα. τα δε τοιαυτα μαλλον
ευκολωτερον την των Σαβελλιανων μανιαν δεικνυσιν, οτι ετερος ο ευχομενος,
ετερος ο υπακουων και αλλος η αμπελος και αλλος ο γεωργος. οσα γαρ ως
αποξενουντα τον υιον απο του πατρος λεγεται ρητα, ταυτα δια την σαρκα, ην δι'
ημας εφορεσε, λεγεται περι αυτου. ξενα γαρ τα γενητα κατα φυσιν εστι του θεου. 59
ηναινετο ιμειρετο γ 63 λογον λογο G; αρχερεα αρχιερεα G 67 δυξαν δοξαν G 78
Σαλομων Σολομων G 79 Του αυτου αγιου Ἀθανασιου εκ της εις τον Γολγοθα
ομιλιας, ης η αρχη· το μεν αναγνωσθεν ρητον εστιν ευαγ γελικον. Ἀποστολικος
κηρυττει λογος· δια τουτο και σταυρουται, ινα την καταραν εξαγορασηι και ημεις την
ευλογιαν κληρονομησωμεν. πασχων μεν αυτος εβλαπτετο μεν ουδεν εχαριζετο δε
μαλλον και αποθνηισκων ουκ εμενε νεκρος, αλλα μαλλον και τους νεκρους
εζωιοποιει. και σφαγιαζομενος δε ουκ απολλυτο, αλλα τωι αιματι της σφαγης παντας
απλως ελυτρουτο και αυτος εμενεν απαθης. Πως δε τουτο γεγονεν, ει τις εροιτο,
ακουετω. δυο πραγματων εν ταυτωι γεγονε συνοδος. πραγματων δε λεγω ουκ ισων,
αλλα και κατα παντα συγκρισιν ουκ εχοντων. θνητον γαρ αθανατωι συμπεπλεκτο και
φθαρτον σωμα αφθαρτωι λογωι συνεληλυθει. και το μεν θνητον ουκ εβλαπτε το
αθανατον. απαθες γαρ ην, αλλ' εμεινε μαλλον απαθες και αυτο τηι του θανατου
επικρατειαι. τα γαρ κρατουντα των κρατουμενων αει κυρια τυγχα νει. δια γουν αυτον
τον συνοντα αθανατον λογον και ο θανατος εξηφανιζετο παραδοξως εν αυτωι ως
απο πυρος αφανιζεται καλαμη. ο δε λογος αφθαρτος ων ωφελει μαλλον το φθαρτον
συνων αυτωι. το γαρ σκοτος υπο του φωτος καταυγαζεται και το ελαττον υπο του
κρειττονος ευλογειται. 82 Ἐκ του περι πιστεως λογου, ου η αρχη· αυταρκως μεν τοις
προ τουτων εκ πολλων ολιγα διαλαβοντες. Και ωσπερ μεγαλου βασιλεως,
εισελθοντος εις τινα πολιν μεγαλην, και οικησαντος εις μιαν των εν αυτηι οικιων
παντως η τοιαυτη πολις τιμης πολλης καταξιουται, και ουκετι τις εχθρος αυτην ουτε
ληιστης επιβαινων καταστρεφει, πασης δε μαλλον επιμελειας αξιουται δια το εις
μιαν αυτης οικιαν οικησαι τον βασιλεα. ουτω και επι του παντων σωτηρος γεγονεν.
ελθοντος γαρ αυτου επι την ημετεραν χωραν και οικησαντος εις εν των ομοιων
σωματων λοιπον πασα η κατα των ανθρωπων επιβουλη πεπαυται και η του θανατου
ηφανισται φθορα η παλαι κατ' αυτων ισχυουσα. 83 Του αυτου αγιου Ἀθανασιου εκ
του αυτου λογου. Ου γαρ περικεκλεισμενος ην εν τωι σωματι ο του θεου λογος. ουδε
εν σωματι μεν ην, αλλαχοσε δε ουκ ην. ουδε εκεινο μεν εκινει, τα ολα δε της τουτου
ενεργειας και προνοιας κεκενωτο· αλλα το παραδοξοτατον, λογος ων. ου συνειχετο
μεν υπο τινος, συνειχε δε τα παντα μαλλον αυτος. και ωσπερ εν πασηι τηι κτισει ων
 
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκτος μεν εστι του παντος κατ' ουσιαν, εν πασι δε εστι ταις εαυτου δυναμεσι, τα
παντα διακοσμων, και εις παντα εν πασι την εαυτου προνοιαν εφαπλων και εκαστον
και παντα ομοιως ζωιοποιων, περιεχων τα ολα και μη περιεχομενος, αλλ' εν μονωι
τωι εαυτου πατρι ολος ων κατα παντα, ουτω και εν τωι ανθρωπινωι σωματι ων, και
αυτος αυτο ζωιοποιων, εικοτως εζωιοποιει και τα ολα και εν τοις πασιν εγινετο και
εξω των ολων ην. και απο του σωματος δε δια των εργων γνωριζομενος ουκ αφανης
ην. 84 Ἐκ του αυτου λογου. Ὅταν τοινυν εσθιοντα και πινοντα και τικτομενον
αυτον λεγωσιν οι περι τουτου θεολογοι, γινωσκεν οτι το μεν σωμα ως σωμα
ετικτετο και καταλ ληλοις ετρεφετο τροφαις, αυτος δε ο συνων τωι σωματι θεος
λογος τα παντα διακοσμων και δι' ων ειργαζετο εν τωι σωματι ουκ ανθρωπον
εαυτον, αλλα θεον λογον εγνωριζεν. 85 Ἐκ του αυτου λογου. 85 Τουτου ενεκεν μετα
τας περι θεοτητος αυτου εκ των εργων αποδειξεις, ηδη λοιπον και υπερ παντων την
θυσιαν ανεφερεν, αντι παντων τον εαυτου ναον εις θανατον παραδιδους, ινα τους
μεν παντας ανυπευθυνους και ελευθερους της αρχαιας παραβασεως ποιησηι. δειξηι δε
εαυτον και θανατου κρειττονα, απαρχην της των ολων αναστασεως το ιδιον σωμα
αφθαρτον επιδεικνυμενος. το μεν γαρ σωμα ως και αυτο κοινην εχον την ουσιαν·
σωμα γαρ ην ανθρωπινον. ει και καινοτερωι θαυματι συνεστη εκ παρθενου μονης,
ομως θνητον ην κατ' ακολουθιαν των ημετερων και απεθνησκε. τηι δε του λογου εις
αυτο επιβασει. ουκετι κατα την ιδιαν φυσιν εφθειρετο, αλλα δια τον ενοικησαντα
του θεου λογου εκτος εγινετο φθορας. και συνεβαινεν αμφοτερα εν ταυτωι γενεσθαι
παρα δοξως, οτι τε ο παντων θανατος εν τωι κυριακωι ανθρωπωι επληρουτο και ο
θανατος και η φθορα δια τον συνοντα λογον εξηφανιζετο· θανατου γαρ ην χρεια και
θανατον υπερ παντων εδει γενεσθαι, ινα το παρα παντων οφειλομενον γενηται.
οθεν, ως προειπον, ο λογος, επει ουχ οιον τε ην αυτον αποθανειν. αθανατος γαρ ην
ελαβεν εαυτωι σωμα το δυ ναμενον αποθανειν, ινα ως ιδιον αντι παντων αυτο
προσενεγκηι. 86 in the margin in a late hand: ορα το· ου δωςεις τον οσιον; σου ιδειν
διαφθοραν; ωσπερ ειπον ως προειπον 87 Ἐκ του αυτου λογου. Ἠδυνατο μεν γαρ και
παρ' αυτα του θανατου διεγειραι και παλιν δειξαι ζων. αλλα και τουτο καλως
προιδων ο σωτηρ ου πεποιηκεν. ειπε γαρ αν τις μηδολως αυτο τεθνηκεναι, η μηδε
τελεον αυτου τον θανατον εψαυ κεναι, ει παρ' αυτα την αναστασιν ην επιδειξας.
ταχα δε και εν ισωι του διαστηματος οντος του τε θανατου και της αναστασεως
αδηλον εγινετο το περι της αφθαρσιας κλεος. οθεν, ινα δειχθηι νεκρον το σωμα και
μιαν υπεμεινε μεσην ο λογος και τριταιον τουτο πασιν εδειξεν αφθαρτον. ενεκα μεν
ουν του δειχθηναι τον θανατον εν τωι σωματι τουτο τριταιον ανεστησεν. ινα δε μη
επι πολυ διαμεινηι και φθαρεν τελεον υστερον αναστησας απιστηθηι ως ουκ αυτο
αλλ' ετερον σωμα φερων. εμελλε γαρ αν τις και δια τον χρονον απιστειν τωι
φαινομενωι και επιλανθανεσθαι των γενομενων. δια τουτο ου πλειω των τριων
ημερων ηνεσχετο ουδε επι πολυ τους ακουσαντας αυτου περι της αναστασεως
παρειλκυσεν. αλλ' ετι των ακοων εναυλον εχοντων τον λογον και ετι των
οφθαλμων αυτων εκδεχο μενων και της διανοιας αυτων απηρτημενης και ζωντων
επι γης ετι και επι τον τοπον οντων των θανατωσαντων και μαρτυρων του θανατου
του κυριακου σωματος. αυτος ο του θεου υιος εν τριταιωι διαστηματι το γενομενον
νεκρον σωμα εδειξεν αθανατον και αφθαρτον. και ανεδειχθη πασιν, οτι ουκ
ασθενειαι φυσεως του ενοικουντος λογου τεθνηκεν το σωμα αλλ' επι τωι τον
θανατον εξαφανισθηναι εν αυτωι τηι δυναμει του σωτηρος. 88 Ἐκ του αυτου λογου.
 
 
 
 
 

3

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἔοικε δε ο περι της αναστασεως του κυριακου σωματος απιστων αγνοειν δυναμιν
θεου λογου και σοφιας. ει γαρ ολως ελαβεν εαυτωι σωμα και τουτο ιδιοποιησατο
κατα την ευλογον ακολουθιαν ως ο λογος εδειξε τι εδει ποιειν τον κυριον περι
τουτου η ποιον εδει τελος γενεσθαι του σωματος, απαξ επιβαντος εν αυτωι του
λογου; μη αποθανειν μεν γαρ ουκ ηδυνατο, ατε δη θνητον ον, και υπερ παντων
προσφερομενον εις τον θανατον, ου χαριν και ο σωτηρ αυτο κατεσκευασεν εαυτωι
ναον. μειναι δε νεκρον ουχ οιον τε ην δια το ζωης αυτο ναον γεγενησθαι. οθεν
απεθανε μεν ως θνητον. ανεζησε δε δια την εν αυτωι ζωην και της αναστασεως εστι
γνωρισμα τα εργα. 89 Ἐκ του αυτου λογου. ∆ια τουτο εικοτως ενεδυσατο σωμα ο
σωτηρ, ινα συμπλακεντος του σωματος τηι ζωηι. μηκετι ως θνητον απομεινηι εν τωι
θανατωι, αλλ' ως ενδυσαμενος την αθανασιαν, λοιπον ανασταν αθανατον διαμεινηι.
απαξ γαρ ενδυσαμενος φθοραν ουκ αν ανεστη, ει μη ενεδυσατο την ζωην. και παλιν
θανατος καθ' εαυτον ουκ αν φανειη, ει μη εν τωι σωματι. δια τουτο ενεδυσατο σωμα,
ινα τον θανατον εν τωι σωματι ευρων απαλειψηι. πως γαρ ο κυριος αν ολως εδειχθη
ζωη, ει μη το θνητον εζωοποιησε. 90 Ἐκ του αυτου λογου. Ποτε δε καταγινωσκεσθαι
ηρξαντο οι παρα ποιηταις λεγομενοι θεοι και ηρωες, οντες ανθρωποι θνητοι, ει μη
αφ' ου ο του θεου λογος κατα του θανατου τροπαιον ειργασατο και ο ανελαβε σωμα
τετηρηκεν αφθαρτον, αναστησας αυτο εκ των νεκρων. 91 Του αυτου αγιου
Ἀθανασιου εκ της προς Γερμανον επιστολης, ης η αρχη· εντυχων τοις νυν γραφεισιν.
Πυνθανεται ανθρωπινως, που Λαζαρος κειται, –ανθρωπος γαρ ην– εγειρει δε τουτον
θεικως–ην γαρ και θεος. οθεν μη γελατω τις λεγων παιδιον και ηλικιαν ονομαζων
και αυξησιν και το φαγειν και το πιειν και το παθειν, ινα μη τα ιδια του σωματος
αρνουμενος, αρνησηται τελεον και την δι' ημας οικονομιαν αυτου. και γαρ ωσπερ
ουκ ακολουθιαι φυσεως ανθρωπος γεγεννηται, ουτως ακολουθον ην σωμα
αναλαβοντα αυτον δεικνυναι τα ιδια του σωματος, ινα μη η φαντασια του αθεου
Μανιχαιου κρατησηι. 92 Του αγιου Ἀθανασιου εκ της εις τον σπορον ομιλιας, ης η
αρχη· εν ημεραι σαββατου συνηθημεν ου νοσουντες Ἰουδαισμον. Ἐπετιμων φησιν τωι
σωτηρι λεγοντες· «ιδε τι ποιουσιν οι μαθηται σου ο ουκ εξεστι ποιειν εν σαββατωι» ο
δε σωτηρ προς αυτους· ουδε τουτο ανεγνωτε μελεταν επαγγελλεσθε· την δε γνωσιν
ουκ εχετε ουδε τουτο ανεγνωτε, ο εποιησε ∆αυιδ· ο εκ ∆αυιδ μνημονευει του ∆αυιδ·
ο εκ ∆αυιδ κατα σαρκα, προ δε ∆αυιδ κατα πνευμα· ο κατα σαρκα μεν του ∆αυιδ υιος,
κατα δε πνευμα του ∆αυιδ δεσποτης. ο εκ ριζης Ἰεσσαι βλαστησας, η ραβδος η
θαυμασια, η το μεν γενος Ἰουδαιων συντριβουσα, των δε εθνων το γενος ως
ποιμνιον συναγουσα 93 G in the margin at the beginning σημαινει, at the end:
σημαινει 94 Του αυτου αγιου Ἀθανασιου εκ της ερμηνειας της εις το πασα ανομια και
ασεβεια αφεθησεται τοις ανθρωποις, ης η αρχη· περι ου γραφων εδηλωσας
ευαγγελικου ρητου συγγι νωσκε, αγαπητε, συνειδησιν εχων αγαθην. Παλιν γαρ
ασφαλειας ενεκεν τουτο ειπειν ουκ οκνητεον. το διψην, το κοπιαιν, το κοιμασθαι, το
ραπιζεσθαι, το εσθιειν, ανθρωπου εστιν ιδια· τα δε εργα α εποιει ο κυριος ουκετι
ανθρωπου αλλα θεου ην αυτα ποιειν. 95 Ἐκ του αυτου λογου. «Ἐαν ουν θεωρητε»,
φησιν. «τον υιον του ανθρωπου αναβαινοντα οπου ην το προτερον; το πνευμα εστι
το ζωιοποιουν, η σαρξ ουκ ωφελει ουδεν. τα ρηματα α εγω λελαληκα υμιν πνευμα
εστι και ζωη» και ενταυθα γαρ αμφοτερα περι εαυτου ειρηκε, σαρκα και πνευμα. και
το πνευμα προς το κατα σαρκα διεστειλεν, ινα μη μονον το φαινομενον αλλα και το
αορατον αυτου πιστευσαντες μαθωσιν, οτι και α λεγει ουκ εστι σαρκικα αλλα και
 
 
 
 
 

4

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πνευματικα. ποσοις γαρ ηρκει το σωμα προς βρωσιν, ινα και του κοσμου παντος
τουτο τροφη γενηται· αλλα δια τουτο της εις ουρανους αναβασεως εμνημονευσε του
υιου του ανθρωπου, ινα της σωματικης εννοιας αυτους αφελκυσηι και λοιπον την
ειρημενην σαρκα βρωσιν ανωθεν ουρανιον και πνευματικην τροφην παρ' αυτου
διδομενην μαθωσιν. «α γαρ λελαληκα», φησιν, «υμιν πνευμα εστι και ζωη.» ισον τωι
ειπειν· το μεν δεικνυμενον και διδομενον υπερ της του κοσμου σωτηριας εστιν η
σαρξ ην εγω φορω, αλλ' αυτη υμιν και το ταυτης αιμα παρ' εμου πνευματικως
δοθησεται τροφη, ωστε πνευματικως εν εκαστωι ταυτην αναδιδοσθαι πασι
φυλακτηριον εις αναστασιν ζωης αιωνιου. 96 Του αυτου αγιου Ἀθανασιου εκ του
κατα Ἀρειανων τριτου λογου, ου η αρχη· εγω μεν ᾤμην τους της Ἀρειου μανιας
υποκριτας. Ὁ μεν γαρ Μωσης φυσει ανθρωπος ων πιστος εγινετο πιστευων τωι δια
του λογου λαλουντι αυτωι θεωι. ο δε λογος ουχ ωσπερ τις των γενητων ην εν σωματι,
ουδε ως κτισμα εν κτισματι, αλλα θεος εν σαρκι και δημιουργος και κατασκευαστης
εν τωι κατασκευασθεντι υπ' αυτου. 97 Ἐκ του αυτου λογου. «Ἡ σοφια ωικοδομησεν
εαυτηι οικον·» δηλον δε εστιν οικον ειναι της σοφιας το ημετερον σωμα, οπερ
ανελαβεν ο κυριος. 98 Ἐκ του αυτου λογου. Ἐπειδη γαρ η πρωτη η δια του Ἀδαμ
οδος απωλετο και αντι του παρα-δεισου εξεκλιναμεν εις τον θανατον ηκουσαμεν τε·
«γη ει και εις γην απελευσηι.» δια τουτο ο φιλανθρωπος του θεου λογος βουλησει
του πατρος ενδιδυσκεται την κτισθεισαν σαρκα, ινα ην ενεκρωσεν ο πρωτος
ανθρωπος δια της παραβασεως, ταυτην αυτος εν τωι αιματι του ιδιου σωματος
ζωιοποιησηι και «ενκαινισηι ημιν οδον προσφατον και ζωσαν,» ως ειρηκεν ο
αποστολος, «δια του καταπετασματος, τουτεστι δια της σαρκος αυτου.» 99 Του αυτου
εκ του κατα Ἀρειανων δ' λογον, ου η αρχη· οι Ἀρειομανιται, ως εοικε, κριναντες.
Σωματικως, ως φησιν ο αποστολος, κατυκησεν η θεοτης εν τηι σαρκι· ισον τωι φαναι
«θεος ων, ιδιον εσχε σωμα και τουτωι χρωμενος οργανωι, γεγονεν ανθρωπος», και
δια τουτο τα μεν ιδια ταυτης «αυτου» λεγεται, επειδη εν αυτηι, οια εστι το πειναιν, το
διψαιν, το πασχειν, το κοπιαιν και τα ομοια, ων εστιν η σαρξ δεκτικη· τα δε αυτου του
λογου ιδια εργα, οια εστι το εγειρειν νεκρους και τυφλους ποιειν αναβλεπειν και την
αιμορ-ροουσαν ιασθαι αυτον, δια του ιδιου σωματος αυτου εποιει. και ο μεν λογος
τας της σαρκος εβασταζεν ασθενειας ως ιδιας. αυτου γαρ ην η σαρξ και η σαρξ δε
υπουργει τοις της θεοτητος εργοις, οτι εν αυτηι εγινετο. θεου γαρ ην σωμα. 100 Ἐκ
του αυτου λογου. Ἵνα δε και το απαθες της του λογου φυσεως και τας δια την σαρκα
λεγομε-νας ασθενειας γινωσκειν τις ακριβεστερον εχηι, καλον ακουσαι του μακαριου
Πετρου. αξιοπιστος γαρ ουτος γενοιτ' αν μαρτυς περι του σωτηρος. γραφει τοινυν εν
τηι επιστοληι λεγων· «Χριστου ουν παθοντος υπερ ημων σαρκι.» ουκουν και οταν
λεγηται πειναιν και διψαιν και καμνειν και μη ειδεναι και καθευδειν και κλαιειν και
αιτειν και φευγειν και γεννασθαι και παραιτεισθαι το ποτηριον και απλως παντα τα
της σαρκος, λεχθειη αν ακολουθως εφ' εκαστου «Χριστου ουν πεινωντος και
διψωντος υπερ ημων σαρκι.» και μη ειδεναι λεγοντος και ραπιζομενου και
καμνοντος «υπερ ημων σαρκι». και υψουμενου παλιν και γεννωμενου και
αυξανοντος και φοβουμενου και κρυπτομενου «σαρκι» και λεγοντος· «ει δυνατον
παρελθατω απ' εμου το ποτηριον» και τυπτομενου και λαμβανοντος «υπερ ημων
σαρκι». «και ολως παντα τα τοιαυτα «υπερ ημων σαρκι».» και γαρ και αυτος ο
αποστολος δια τουτο ειρηκε «Χριστου ουν παθοντος» ου θεοτητι αλλ' «υπερ ημων
σαρκι», ινα μη αυτου του λογου ιδια κατα φυσιν, αλλ' αυτης της σαρκος ιδια φυσει
 
 
 
 
 

5

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα παθη επιγνωσθηι. μη τοινυν εκ των ανθρωπινων τις σκανδαλιζεσθω, αλλα
μαλλον γινωσκετω ως την φυσιν αυτος ο λογος απαθης εστι και ομως δι' ην
ενεδυσατο σαρκα λεγεται περι αυτου ταυτα, «επειδη της μεν σαρκος ιδια ταυτα,» του
δε σωτηρος ιδιον αυτο το σωμα. και αυτος μεν απαθης την φυσιν ως εστι διαμενει μη
βλαπτομενος απο τουτων, αλλα μαλλον εξαφανιζων και απολλυων αυτα. 101 Ἐκ
του αυτου λογου. Ταυτα αναγκαιως προεξητασαμεν, ιν' εαν ιδωμεν αυτον δι'
οργανου του ιδιου σωματος θεικως πραττοντα η λεγοντα, γινωσκωμεν οτι θεος ων
ταυτα εργαζεται. και παλιν, εαν ιδωμεν αυτον ανθρωπινως λαλουντα η πασχοντα,
μη αγνοωμεν οτι σαρκα φορων γεγονεν ανθρωπος και ουτω ταυτα ποιει και λαλει.
εκαστου γαρ το ιδιον γινωσκοντες και αμφοτερα εξ ενος πραττομενα βλεποντες και
νοουντες ορθως πιστευομεν και ουποτε πλανηθησομεθα. εαν δε τις θεικως τα παρ'
αυτου μονου γινομενα βλεπων αρνησηται το σωμα η και τα του σωματος ιδια
βλεπων αρνησηται την του λογου ενσαρκον παρουσιαν η και εκ των ανθρωπινων
ταπεινα του λογου φρονησηι, ο τοιουτος ως μεν Ἰουδαικος καπηλος μισγων τον
οινον υδατι, «σκανδαλον» νομισει τον σταυρον ως δε Ἕλληνων «μωριαν» ηγησεται
το κηρυγμα, οια δη και οι θεομαχοι Ἀρειανοι πεπονθασι. τα γαρ αν-θρωπινα
βλεποντες του σωτηρος ενομισαν αυτον ειναι κτισμα. ουκουν εδει και τα θεικα
βλεποντας αυτους εργα του λογου αρνησασθαι του σωματος αυτου την γενεσιν και
λοιπον και Μανιχαιους εαυτους συγκα-ταριθμειν. 102 Ἐκ του αυτου λογου. Και
ωσπερ πτυσαντος αυτου και εκτειναντος χειρας και φωνησαντος Λαζαρον ουκ
ελεγομεν ανθρωπινα ειναι τα κατορθωματα, ει και δια του σωματος εγενετο αλλα
θεου. ουτως εαν τα ανθρωπινα λεγηται περι του σωτηρος εν τωι ευαγγελιωι, παλιν εις
την φυσιν των λεγομενων ενορωντες και ως αλλοτρια τα του θεου τυγχανοντα μη
τηι θεοτητι του λογου ταυτα λογιζωμεθα, αλλα τηι ανθρωποτητι. 103 Ἐκ του αυτου
λογου. Ἀκουοντες δε το «εκλαυσε» και τα ομοια, ταυτα του σωματος ιδια λεγειν
μαλιστα οτι εν εκατερωι τουτων εχειν την αφορμην ευλογον, οτι το μεν ως περι θεου
γεγραπται, το δε δια το ανθρωπινον αυτου σωμα λεγεται. ουδε γαρ εν ασωματωι τα
του σωματος αν γενοιτο, ει μη σωμα λαβων ην φθαρτον και θνητον. θνητη γαρ ην η
αγια Μαρια, εξ ης ην και το σωμα. διο αναγκη εν πασχοντι σωματι, και κλαιοντι, και
καμνοντι γενομενου αυτου, αυτου λεγεσθαι μετα του σωματος και ταυτα, απερ εστιν
ιδια της σαρκος. ει τε τοινυν εκλαυσε και εταραχθη, ουκ ην ο λογος, ηι λογος εστιν, ο
κλαιων και ταραττομενος, αλλα της σαρκος ιδιον ην τουτο. ει δε και παρεκαλεσε
παρελθειν το ποτηριον ουκ ην η θεοτης η δειλιωσα, αλλα της ανθρωποτητος ην
ιδιον και τουτο το παθος και το λεγει «ινα τι με εγκατελιπες»;

 
 
 
 
 

6

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


