Fragmenta in Psalmos
Ps 7,8. 9a
Παραγενομενου του κριτου, φησιν, κυκλουσιν αυτον εθνη πολλα
συγκροτουμενα· την εκκλησιαν δηλων και διαγγελλων φησιν ο κυριος
συναχθησεσθαι προς αυτον, τουτου δε γενομενου ανω και προς το υψος επιστρεψειν
τον κριτην παραδοντα την βασιλειαν. 2 Ps 8,1 Ληνον δε καθαπερ και θερισμον εν τω
Ευαγγελιωι την επι συντελειαι συναγωγην των καρπων ο λογος δηλοι, καρποι δε
ανθρωπων εργα και λογισμοι κατα τον Ἡσαΐαν Καγω, φησιν, τα εργα αυτων και
τους λογισμους αυτων ερχομαι συναγαγειν. 3 Ps 8,5®9 Ἀλλ' ο των τηλικουτων, φησι,
ποιητης εργων μικρου παντελως οντος ανθρωπου φροντιζεις, και μνημην εποιησω
μεταπεσοντος απο σου και επεσκεψω κατενεχθεντα εις αρρωστιαν· ην δε σοι και απ'
αρχης τιμια η ποιησις αυτου, και της αγγελικης δοξης ολιγον ηλαττωτο κατα το
σωμα το γηινον. δοξα γαρ αυτωι περιην οιονει βασιλευοντι κατα γην εργων των υπο
σου πεποιημενων και την αλογον απασαν φυσιν υφ' εαυτωι κατεχοντι, ου μονον την
χερσαιαν και ραδιως ληπτην αλλα και την αεριον και την ενυδρον, οπερ εκατερον
μεν εκφευγει τας ανθρωπου χειρας, το μεν δια την εν υψει φοραν, το δε δια την εν
βαθει κατακρυψιν και δι' υδατων πορειαν, αλισκεται δε σοφιαι και νωι και ο γηινος
αιρει τα εν ουρανωι και υδασιν· εξ ων αναφαινεται κατα το νοερον υπερβαλλων μεν
την ζυων αλογον και ανοητον φυσιν, εφαμιλλος δε τηι νοεραι και αγγελικηι
κοινωνος ων τοις αλογοις κατα το σωματικον.
4 Ps 15,4cd Τον τροπον λεγει της καινης θεοσεβειας τον ανευ αιματων, και
την εξαλλαγην δηλοι την εν αγιωι πνευματι καθ' ην ουκετι εσμεν οι προτεροι ουδε
επι των αυτων ονοματων ουκεθ' υιοι ανθρωπων αλλ' υιοι θεου. 5 Ps 16,6 Και
προτερον γαρ εισακουσθεις, φησιν, αυτωι και νυν εισακουσθηναι δεομαι.
προσευχομενοι γαρ φησιν ο Παυλος μετ' ευχαριστιας· η γαρ των προτερων μνημη
χαριτας παρασκευαζει τας εφεξης.
6 Ps 16,10®12 Ἔργον και σχημα των επιτιθεμενων αυτωι διηγειται, εργον μεν
επιβουλην φονικην και ρηματα κολακεστικα προς ενεδραν, ειναι δ' αυτους
λιπαρωτατους μεν το σωμα στεατι περιπεφραγμενους, λοξον δε τοις οφθαλμοις
υποβλεποντας λεοντι παραπλησιως επι θηραν ορμωντι και λαθραιως υποκαθημενωι.
τοιουτος ην προς τον ∆αυιδ ο Σαουλ, λεγων μεν αυτον ευρηκεναι χαριν εν
οφθαλμοις αυτου και παριστασθαι κελευων και παρεστατην εχων, υφορωμενος δε
και εξ ενεδρας αποκτειναι επιχειρων. 7 Ps 16,14c Παρεσκευασται, φησιν, αυτοις
αποκρυφος κολασις ητις εισω της εκεινων χωρησει γαστρος κατα το λεγομενον επι
του Ἰουδα Εισελθοι η καταρα ωσει υδωρ εις τα εγκατα αυτου και ωσει ελαιον εν τοις
οστεοις αυτου.
8A Ps 26,4 Παλιν την προς θεον αγαπην δια της προς τον αφιερωμενον αυτωι
ναον αφοριζει. ο γαρ τον θεον αγαπων τοις αφιερωμενοις αυτωι τοποις
επευφραινεται, ουκ εις την τουτων θεαν απολαυων τον ποθον (μικρον γαρ το
χειροποιητοις εργοις επιτερπεσθαι), αλλ' ωσπερ τις και ιματιον του ποθουμενου και
βιβλιον ασμενως οραι ως εις την εκεινου μνημην δια τουτων ανεγειρομενος, ουτως ο
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλοθεος και δι' οικου και σκευους ανακειμενου θεωι προς θεον ανεγειρεται. εν ουν
τουτο και μονον εζητησα τον θεον ναον οικειν, οπερ η Ἅννα ποιει, και τωι καλλει
της οικοδομιας αγαλλεσθαι προς ταυτην οραν. οικος μεν ουν ουπω θεου
κατεσκευαστο. οτε ταυτα ηιδεν ο ∆αυιδ, ανηγαγε δε τον λογον εις την σκηνην και
κατελιμπανεν τοις πνευματικως ακουειν δυναμενοις επι τον πνευματικον οικον
αναβιβαζειν τον λογον.
9 Ps 32,6 Ἐν τοις τοιουτοις εμφαινεται η του ενος θεου θεολογια την τριαδα
περιλαμβανουσα. ειτα θεολογειται μεν ως δημιουργος ο θεος, η δε δημιουργια του
λογου ενεργημα και του πνευματος· και δηλον μεν οτι ανθρωπιναι μεν αι φωναι
οπου και στομα ειρηται αφ' ου λογος και πνευμα, ετερως δε επι θεου νοουμεναι κατα
το ασυνθετον και παντηι ασωματον, τουτεστιν ων ο λογος παρα τωι θεωι οντι και ον
το πνευμα, ο μεν εκφανσις ων του πατρος (κατα τουτο λογος ονομαζομενος), το δε
του λογου μεταληψις ως πνευμα εκ στοματος. ουρανους δε ειπων και δυναμεις
ουρανων ουκ εκεινων μεν τωι λογωι, τουτων δε τωι πνευματι την δημιουργιαν μεριζει
(αμεριστα γαρ τα επι της τριαδος ενεργουμενα), αλλα διαφορως φραζει ταυτον, ως
εν τωι Εισηλθεν Ἰακωβ εις Αιγυπτον και Ἰσραηλ παρυκησεν εν γηι Χαμ ου διαιρειται
εισοδος μεν ως ετερωι τωι Ἰακωβ, κατοικησις δε ως ετερωι τωι Ἰσραηλ· εκ παραλληλου
γαρ ταυτον δηλοι, και τουτο εν πολλοις το εθος ευροιμεν αν. 10 Ps 33,7 Ἑαυτον
επιδεικνυς λεγει πτωχευσαντα, τηι φυγηι αγωνιασαντα, τον κινδυνον αποφυγοντα
τουτον βουλησει θεου, ως ουκ αλλως ισχυσαντος αν του της μανιας τεχνασματος ει
μη κατα θεου βουλησιν.
11 Ps 33,9 Γευσιν λεγει την πειραν των πραγματων, ητις και αυτωι παρην
τοτε. το ουν διαγεγονος εν αυτωι κατα χρηστοτητα θεου, το μη περιοφθηναι
διωκομενον υπο βασιλεως αλλοτριου αλλ' εκ δυο χαλεπωτατων πολεμιων και
δυνατωτερων σωθηναι, τουτο εις κοινον απασιν προστιθησιν ως ουκ επ' αυτου
μονου γινομενον αλλα και επι των αλλων εσομενον, οσοι τηι προς θεον ελπιδι
συναπτουσιν εαυτους τωι θεωι. εν τουτωι δει ειναι το μακαριον, ουκ εν ετερωι τινι,
οπερ ο ∆αυιδ λεγει εν τωι Ἵνα τι αγαπατε ματαιοτητα και ζητειτε ψευδος; και γνωτε
οτι εθαυμαστωσεν κυριος τον οσιον αυτου. 12 Ps 33,20 Εις το τελος αφοραν κελευει
και θαρσειν τηι εκ των θλιψεων απαλλαγηι, μη την αρχην αυτοθεν δυσχεραινειν,
επειδαν θλιβεσθαι συμβαινηι. ουτω γαρ δει παρασκευασθαι την ψυχην, ουχ ως μη
πονησουσαν αλλ' ως μη των πονων ηττηθησομενην.
13 Ps 34,1®3 Εις ολην ομοιωσιν ανθρωπου τον περι θεου σχηματιζει λογον
καθα και Ἡσαΐας, ινα το εν αυτωι αδυνατον θεωι δυνατον επιδειξηι πολεμειν αξιων
και οπλιζεσθαι ασπιδι τε και λογχηι και τας εφοδους των πολεμιων αποκλειειν
τειχισματι μεσωι. και τουτο δε εν Χριστωι δεικνυσιν Ἡσαΐας, εκ τιμωριας των αδικων
ερχομενον προορων ηιμαγμενον τε το ιματιον εκ της των αλλοφυλων σφαγης (Τις
ουτος ο παραγενομενος εξ Ἐδωμ, ερυθημα ιματιων εκ Βοσορ, και τα εξης;), ωστε τα
εις πατερα θεικως αναγομενα σαφες εστιν υιου τε ειναι και εις υιον πληρουσθαι. 14
Ps 34,5 Εις εκεινους το αφανεις γενεσθαι περιισταται, ωσπερ ο ανεμωι διωκομενος
χους, εξωθεισθαι δ' αυτους ουκ ανθρωπινηι χειρι οτι δικαιοι τουτο μαλλον υπ'
αδικων πασχουσιν αλλα δι' αγγελων τουτο γινεσθαι, καθα φησιν ο κυριος οτι
Ἐξελευσονται οι αγιοι και εκλεξουσιν εκ μεσου των δικαιων τους αδικους και
αφοριουσιν αυτους. νυν μεν γαρ αναμεμικται τα ασυμφωνα, τοτε δε διαιρεθησεται
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα το διαλλαττον του τροπου κατα το ρηθεν και παλιν παρα του σωτηρος οτι Και
πολλαι μοναι παρα τωι πατρι μου. 15 Ps 34,6 Αι οδοι, φησιν, των ασεβων σκοτειναι,
ουκ οιδασι πως προκοπτουσιν. τουτο δε επιτελεσθηναι αξιοι, σκοτωι κατασχεθηναι
την πραξιν των αδικων ευχομενος, ατε δη και σκοτωι προσηκουσαν, και καταπεσειν
αυτους ολισθοντας, οτι και ολισθηραν οδον πορευονται (ουδεν γαρ εν αδικιαι
στηριγμου εχομενον), αφανεις δε αυτους υπ' αγγελων γενεσθαι διωκομενους οπερ
αυτοι κατα των δικαιων ποιουσιν. 16 Ps 34,13 Ἐπι την εαυτου ισχυν, φησιν,
καταφευγει, ητις εστι θεος. θεον γαρ τις εκζητει νηστειαις και ταπεινωσεσιν,
επιστρεφων την ολην ψυχην εις επικλησεις θεου κατα την απο σωματικων ηδονων
ευσχολιαν, οτε ενσχολαζουσι τηι διανοιαι κατα της ευχης και εν τωι κολπωι της ψυχης
παρεισδυονται.
17 Ps 35,6 Βεβαια γαρ και ασαλευτα τα παρα θεου τεταγμενα οιον το προς
Νωε ρηθεν το μηκετι κατακλυσμον επαξαι εις διαφθοραν ζυων ο συμβαινει τωι περι
ανεξικακιας θεου λογωι. ωρισται γαρ και η βεβαιοτης του λογου δια παντος, μεγαλη
τις ουσα και επιφανης. ουτω δε και οσα αλλα τετακται και ωρισται κατα
δικαιοσυνην και αγαθοτητα θεου, στερρον και ασαλευτον εχει το διαμενειν εις αει·
οιον εστιν και το Ἅπαξ ωμοσα εν των αγιωι μου ει τωι ∆αυιδ ψευσομαι. εις τουτο και
το Ἀμεταμελητα γαρ τα χαρισματα του θεου τεινει. 18 Ps 35,7a Παλιν το της
δικαιοσυνης υψηλον ορεσι παραβαλλει. τουτο δε απειλην εχει των ανταποδοσεων,
οτι αδυνατον δικαιοσυνης ουσης εφορου των γινομενων γενεσθαι τι παρα το
δικαιον, ωστε και οι νυν διαφευγοντες τας κολαστικας ανταποδοσεις η των
ανταποδοσεων ου τυγχανοντες παντως εις υστερον κομιουνται· και τουτο ατρεπτον
παρα θεωι, ως θαρρων ο Παυλος ελεγεν οτι αυτωι τον στεφανον της δικαιοσυνης
αποδωσει θεος εν εκεινηι τηι ημεραι, ο δικαιος κριτης. 19 Ps 35,10a Τα γαρ εις ζωην
αφθονα χορηγειται παρα θεου, ων μη χορηγουμενων διαφθειροιτο η ζωη. 20 Ps
35,10b Καταλαμπεται, φησιν, τωι εξ ουρανων φωτι υπο του θεμενου τον ηλιον εις
φως ημερας· αλλα ταυτα μεν εις κοινον δικαιοις τε και αδικοις εφ' οις και το της
φιλανθρωπιας εθαυμαζεν μη χωριζομενων των αχαριστων της απολαυσεως των
παρα θεου, το δε εξαιρετον ηδη και ιδιον των οικειων θεου.
21 Ps 36,7 Ἡσυχαζοντας εκδεχεσθαι θεον παρακελευεται μη ταραττομενους
τοις παρουσιν αλλ' ελπιζοντας τοις μελλουσι κατα το αποστολικον Τηι ελπιδι
χαιροντες, τηι θλιψει υπομενοντες, και του Ἱερεμιου το Ἀγαθον ανδρι οταν αρηι
ζυγον εν νεοτητι αυτου. καθησεται κατα μονας και σιωπησεται, δωσει τωι πταιοντι
αυτον σιαγονα, εμπλησθησεται ονειδισμων. 22 Ps 36,9 Μακραν αφοραν κελευει και
μη τοις παρουσιν εκπληττεσθαι, και απωλειαν μεν προοραν των πονηρων, κρατησιν
δε των αγαθων· ταυτα δε και επι τελους δηλαδη και εν ετετωι αιωνι, ως ο γε παρων
ουκ εχει τας τουτων εκβασεις, αλλ' επικρατειται μαλλον τοις πονηροις τα εν τηι γηι.
διο και Ὅλος, φησιν, ο κοσμος εν τωι πονηρωι κειται. 23 Ps 36,14ab Αυτους φησι καθ'
εαυτων κινειν τους πονηρους α κατα των δικαιων παρασκευαζονται, ωσει ξιφος τις
σπασαμενος τουτωι σφαγειη, ματαιον τε εσεσθαι την επιβουλην ωσπερ τοξον χειρι
τοξοτου συντριβομενον. επι δε του ∆αυιδ και σωματικως τουτο πεπληρωται το τηι
ιδιαι μαχαιραι παισειν τον ∆αυιδ ην κατα του ∆αυιδ εσπασαντο. 24 Ps 36,27
Παραινεσις εκ της προρρησεως η τοιαυτη παλιν το φευγειν μεν απο κακου, ασκειν δε
πραξιν την του αγαθου επ' ελπιδι της αιωνιου ησυχιας, και λογισμος επι τωι
πραγματι οτι δικαιος ο εποπτης και τους οικειους ουχ υπερορων.
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25 Ps 37,4a Σωματι διολου κακουμενωι παραβαλλει το πολυπονον και
πολυπαθες αυτου, οιον και παρα τωι Ἡσαΐαι το Ἀπο ποδων εως της κεφαλης ουκ
εστιν εν αυτωι ολοκληρια αλλα τραυμα και μωλωψ η απειλης φλεγμαινουσα· οργης
ουν ειναι ταυτα τα σημεια, της δ' οργης προφασιν τας αμαρτιας, ωστε εις αισθησιν
αγει των αμαρτιων τα παθηματα και κατα τουτο ωφελει τας ψυχας ωσπερ και τα
σωματα εξ αναισθησιας εις αισθησιν αγομενα. 26 Ps 37,12 Φιλων αποστασιν οδυρεται
και εχθρων επαναστασιν, απερ και εν τοις του σωτηρος παθημασι θεωρειται, φοβωι
μεν των μαθητων σκεδασθεντων, πικριαι δε πασηι και κακοηθειαι των πονηρων επ'
αυτον κεχρημενων προς ους και την σιωπην την ενταυθα προλεγομενην επληρωσεν.
27 Ps 37,14 Ἔχων μεν, φησιν, τα δικαια αντειπειν προς τους συκοφαντουντας, ειδως
δε ουκ επ' ωφελειαι τον λογον εσομενον ανεξικακως εφερον τας ψευδολογιας. και
ως ουκ ακουων εσιωπων και ως ουκ εχων ελεγχειν· τι γαρ αν και ελεγον και
απεκρινομην; εις ουδεν δε ως και ελεγεν ο κυριος Ἐαν υμιν ειπω, ου μη πιστευσητε·
εαν δε ερωτησω, ου μη αποκριθητε. ανθρωπων δε ουκ ακουοντων προς μεν εκεινους
ο λογος αχρειος, χρησιμος δε προς τον ακουοντα θεον. 28 Ps 37,22.23 Ἄνθρωποι μεν
ου ταυτα λεγοιεν υπερ εαυτων, Χριστος δε αντ' ανθρωπων ανθρωποις και πασχων
δικαιος απο περ αδικων τα εκεινων εις εαυτον αγων αν λεγοι· οπου μεν το Ἵνα τι
εγκατελειπες με; οπου δε το Μη εγκαταλειπηις με, και το Μη αποστηις απ' εμου, ως
επ' αυτου γε τουτο αδυνατον. Ου γαρ ειμι, φησιν, μονος, επει ο πατηρ μου μετ' εμου
εστιν. την σωτηριαν γε των ανθρωπων ως ιδιαν αιτειται, εχων μεν τι και προς την
αιτησιν οικειον οσον προς το ανθρωπινον εν συμμιξει θεοτητος (τουτο δε ην το
παθητικον το σαρκι συμφυες), εχων δε και το της υπερανεστηκυιας αξιωμα φυσεως
ωι και τα της αιτησεως εξεπληρου.
29 ps 38,4 Και ακουων, φησιν, και αναλογιζομενος τα θρασεα και λοιδορα του
εχθρου και ορων, οσηι τηι εξουσιαι των λογων χρηται ωι μηδε φθεγγεσθαι προσηκον
ην, εξηπτομην υπερ της ατιμαζομενης δικαιοσυνης. 30 Ps 38,8a Ου δη εν εμαυτωι,
φησιν, εχω τι προσδοκιας αξιον, αλλα παρα σοι και τα σα προσδοκων αναμενω,
διακαρτερων εν τοις παρουσι πονοις επ' ελπιδι μελλοντων αγαθων. 31 Ps 38,9b
Φερω, φησιν, ονειδιζομενος νυν και ουδε αντιφθεγγομενος, ουτω πως ειδως
βουλομενου με του θεου τοις ονειδεσιν εκγυμναζεσθαι. ουτως ηνεγκεν αυτος ο
∆αυιδ υπο του Σεμεει λοιδορουμενος λεγων οτι κυριος ειπεν αυτωι καταρασθαι τον
∆αυιδ.
32 Ps 39,2®4b Την εξ αιωνος αναμονην των δικαιων εφ' εαυτου λεγει και τας
δεησεις, δι' ων ακουσονται τον θεον επιτελεσαι την ανοδον την εξ ᾅδου και την
βεβαιαν εις αιωνα ζωην και τον εν ταυτηι στηριγμον εν ευφροσυνηι και φαιδροτητι
και υμνοις θεου, οια ην και εν ΚΘ το Ἐκεκραξα προς σε, και ιασω με και ανηγαγες εξ
ᾅδου την ψυχην μου, εσωσας με απο των καταβαινοντων εις λακκον, και τα εξης· εν
οις σαφως τα του Ἀδαμ εις εαυτον ανεφερε. και την αναστασιν επαγαγων εν τελει
φησιν Ὅπως αν ψαληι σοι η δοξα μου και ου μη κατανυγω. 33 Ps 39,4cd Εις γαρ την
των απαντων σωτηριαν διατεινει τα Χριστου ουτε δι' αυτον γεγενημενα ουτε εν
αυτωι μονωι ισταμενα. διο ο Παυλος φησιν Ει μη νεκροι εγειρονται, ουδε Χριστος
εγηγερται. ει γαρ μη το τελος ου χαριν το αιτιον αν ην γεγονος η Χριστου αναστασις,
φοβερον δε το μυστηριον θανατου καταλυσις και η εξ ᾅδου των ψυχων αναβασις η
και τας αληθεις εις θεον ελπιδας υπαρχουσα· περι ης ελπιδος ο Παυλος λεγει,
συναπτων αυτηι την πιστιν και την αγαπην επιφερων την προς τον ουτω μεγαλα
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κεχαρισμενον και εις αιωνα παρατεινων τα αγαθα Ταυτα μενει, φησιν, τα τρια·
πιστις ελπις αγαπη. 34 Ps 39,5 Ἐν τουτωι φησι το μακαριον ανθρωπον εν τωι θεωι
ελπιδα ποιεισθαι και τα αιωνια ζητειν, μη τοις προς βραχυ φαινομενοις δελεαζεσθαι
μηδ' αποκλινειν εις ψευδος εκ του αληθως αγαθου. ψευδος γαρ απαν ο νομιζουσιν
ανθρωποι δι' εαυτων ποριζεσθαι, μονον δε αληθες το παρα θεου ο δη και επεδειξε δι'
ολης των ανθρωπων οικονομιας παντα μεν ελεγξας τα ανθρωπινα, το δε παρ' αυτου
τελεον αγαθον επαγαγων. 35 Ps 39,12 Ἑαυτον λεγων την εκκλησιαν δηλοι, ελεου δε
ημας δεομενους παριστησιν, ιν' εν τηι χαριτι μενωμεν· και ισχυρα του ελεου η
αιτησις, οτι ουκ εις ανθρωπους αλλ' εις αυτον χωρειν λεγεται. ουτω γαρ ανθρωποι
των παρα θεου τυγχανομεν, οτι Χριστος ανθ' ημων ο το εις ημας αγαθον
υποδεχομενος, ωσπερ φησιν Και εγω διατιθεμαι υμιν διαθηκην καθως διεθετο μοι ο
πατηρ μου. 36 Ps 39,14 Ουδεμια γαρ δυναμις εις σωτηριαν τηι Χριστου εκκλησιαι πλην
η παρα θεου, οτι μηθ' οπλα μητε χρηματα μητε τειχων περιβολαι μητε γης κρατησις
μητε τι τοιουτων εν ημιν οιον εν Ἰουδαιοις, ωστε θαυμασιον και ουδενος των
αλλων θαυματων ελαττον πολεμουμενους υπο μυριων εθνων αοπλους ανθρωπους
και απαρασκευους και μη αμυνομενους διαμενειν τε και επαυξεσθαι· οιον ην το του
βατου θαυμα του καιομενου και μη κατακαιομενου, και τουτο εκτυπωσις Χριστου
δια παθους νικωντος. η γαρ πασχουσα εκκλησια και μη καταλυομενη παντα φερει εν
εαυτηι της σοφιας τα δειγματα και της ανωθεν επικουριας προφανη τα γνωρισματα.
37 Ps 39,18 Εις δε ταυτα τα τελη, φησιν, προβησεται η εκκλησια, πτωχευσασα
προτερον και δια πενιας πολλης ελθουσα της εν κοσμωι και τηι παρα σου πλουτησασα
δυναμει και τηι παρα σου δοξασθεισα επικουριαι ην αιτει μη χρονιζειν. και δια την
αιτησιν ου χρονιει, καθα λεγεται το Ὁ ερχομενος ηξει και ου χρονιει. 38 Ps 40,1
Ἐπισυναπτεται και ουτος εις την αυτην υποθεσιν. του γαρ σωτηρος το προσωπον και
του παθους η μνημη και της αναστασεως η προρρησις και της εις ουρανον επανοδου.
αρτι μεν ουν ελεγεν το Ἐγω πτωχος και πενης, επαγοιτο δ' αν ακολουθως ως
εξαιρετως υπ' αυτου λεγομενον εις αυτον.
39 Ps 40,2a Ει και οτι μαλιστα περι παντας τους εν κοσμωι πτωχευοντας δια
δικαιοσυνην αγαθον η συνεσις, συνεσις δε εν τωι πλουσιους ηγησασθαι τους
τοιουτους πενητας, τον δε δη οντως πλουσιον, δι' ημας δε πτωχον ο γινωσκων και
συνιεις μακαριος αληθως· τηι γνωσει δε θεου πασα μακαριοτης ακολουθει. 40 Ps 40,5
Παλιν τας ανθρωπων αμαρτιας ιδιας ο υπερ ανθρωπων πασχων λεγει και τον επι
ταυταις ελεον εις ημας εφ' εαυτου ζητει, ος λυει την των αγνοουντων επ' αυτωι
καταφρονησιν εκφαινων την δοξαν, επ' αυτου μεν κατα την ιδιαν δυναμιν, εφ'
ημων δε κατα την Χριστου χαριν. 41 Ps 40,6 Τουτο γαρ ην δια σπουδης, φησιν,
προηγουμενως μεν τοις αορατοις, επειτα δε τοις ορατοις Ἰουδαιοις της κατα φυσιν
αρχης εκβαλειν τον αληθη βασιλεα λογισαμενοις εν κατασχεσει γενεσθαι της μη
προηκουσης κληρονομιας· διο και ελεγον ∆ευτε αποκτεινωμεν αυτον, και ημων
εσται η κληρονομια. 42 Ps 40,9 Σπευδουσι, φησιν, επι τωι θανατωσαι τον δικαιον, ουκ
ειδοτες υπνον οντα τον εκεινου θανατον επ' αναστασει γινομενον και ουκ αναιρεσιν
της ζωης αλλα μεταστασιν εις ουρανον παρεισαγοντα κατα το Ἤρθη απο γης η ζωη
αυτου. 43 Ps 40,10 Ἔσται, φησιν, η αναστασις διαλυουσα την των εχθρων εφ' ημιν
συγκροτησιν και των φιλων την προδοσιαν. ηδη γαρ επανεστη και μαθητης, ειρηνης
αξιουμενος της παρ' εμου και εν τοις πιστευομενοις αριθμουμενος και τροφης
κοινονων, οφις δε ων εξηλεγχθη, πτερνης επιλαβεσθαι βουλομενος. τουτου δε και
αυτος ο κυριος εμνημονευσεν ως εις αυτον ειρημενου λεγων Ἀλλ' ινα η γραφη
πληρωθηι, ο εσθιων αρτον μου επηρκεν επ' εμε την πτερνην αυτου. 44 Ps 40,13
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐξαιρετως επι Χριστου την ακακιαν ακουομεν την πασης κακιας καθαροτητα, ην
εζητει μεν παρα ανθρωπων ο δημιουργος επι τουτωι γεγενημενων ως ειναι του
ποιησαντος αξιους και διαμενοντας εν τωι καλωι οτι παντα τα του θεου ποιηματα
καλα λιαν, ζητων δε ευρεν εν ουδενι των εξ Ἀδαμ, εν δε τωι κατα σαρκα εξ Ἀδαμ οντι
μονωι και μη διαδεδειγμενωι τα ομοια της εκεινου παραβασεως αλλ' εχοντι την θειαν
μορφην διαμενουσαν και μετα της σαρκικης περιβολης, καθο και η ουρανιος φωνη
μαρτυρει το Ουτος εστιν ο υιος μου ο αγαπητος εις ον ευδοκησα. η δη εμπροσθεν
θεου διαμονη και βεβαιωσις αιωνιος εστιν η εν ουρανωι, η και εν πεντεκαιδεκατωι
προειρηται μετα την αναστασιν εν τωι Πληρωσεις με ευφροσυνης μετα του προσωπου
σου. αναβεβηκεν γαρ εις ουρανον εμφανισθηναι τωι προσωπωι του θεου υπερ ημων,
εν εαυτωι προσαγων το χωρισθεν και απαλλοτριωθεν εξ αρχης.
45 Ps 41,3 Ἐκ τουτου συνιεναι εστι τωι συνετωι ον η επιγραφη παρακαλει, οτι
εκτος προσωπου θεου γεγονεν ανθρωπος, ιν' επι θεου μησηι την εις θεου προσωπον
αποκαταστασιν. εικοτως δη τον ισχυρον επιζητει, περιπεσων ασθενειαι κατα το
Ἐλεησον με, κυριε, οτι ασθενης ειμι· οθεν αναγκαιον το τηι νυν ασθενειαι
περιπεπτωκεναι. μη τηι μικραι γαρ ισχυι τηι εαυτου αγαπων διαρκεισθαι μητε
δυναμενος ζητει μη της οντως ισχυος απολειπεσθαι. 46 Ps 41,4 Των επιλελησμενων,
φησιν, πανταπασι της εις θεον επανοδου ματαιαν ηγουμενων την επιζητησιν του
θεου και ονειδιζοντων τους τουτο ποιουντας, εις δακρυα προηγομην εγω αντι της
ηδειας τροφης αηδεστατηι λυπηι συνων κατα το εν Θρηνοις λεγομενον Ἐψωμισε με
σποδον, της μεν επιθυμιας ουκ αφισταμενος δια τον χωρισμον και τον ονειδισμον,
υπερ δε της δικαιοσυνης ονειδιζομενης αχθομενος. αναγκαιως αρα και η των
πονηρων παρενοχλησις και τα ονειδη, επειδη τα εκ τουτων δακρυα τοις δικαιοις ου
βλαβερα. επι γαρ τουτοις ο μακαρισμος το Μακαριοι οι πενθουντες οτι αυτοι
παρακληθησονται. ευθυς ουν και το της παρακλησεως. 47 Ps 41,6 Μη σε λυπειτω,
φησιν, τα παροντα, ω ψυχη, μηδε ταρασσετω, αλλ' η ελπις η εις θεον παραμυθεισθω
οτι τευξομεθα των ευχαριστιας αξιων αγαθων και σωτηριας εξομεν τας εν επιφανειαι
αυτου, οπερ κατα τον Παυλον εστι το προσδεχεσθαι την επιφανειαν του κυριου και
το βασιλειον αυτου. ταυτα δη συνετα περι των μελλοντων και των κατα νομον
επαγγελιων, ανωτερω χωρουντα και το μετα ταυτα ρηθεν υπο Παυλου † προφητας
ων το κρεισσον το αναλυσαι και συν Χριστωι ειναι· τα δε μετα τουτο διηγησις των ετι
λυπουντων. 48 Ps 41,7 Τηκει ψυχην επιθυμουσαν ο του επιθυμουμενου χωρισμος.
κεχωρισθαι δε θεου φησιν, εως ουπω παραδεισον οραι την ιδιαν πηξιν την απ' αρχης,
αλλ' ετι την Ἰορδανου γην οικει και το Ἑρμωνιειμ ορος μικροτατον ως προς εκεινο
και οιονει καταιγισιν ανεμων και κυματων εμβολαις θορυβειται ταις επ' αλληλοις
συμφοραις κρουνηδον επιφερομεναις. 49 Ps 41,9 τα μεν αγαθα του μελλοντος
αιωνος ειναι διδασκει, τουτον ημεραν καλων εις ον επηγγελται ο θεος θησειν τον
ελεον αυτου κατα το ρηθεν εν ΠΘ Ἔμπλησον ημας το πρωΐας ελεος σου· το δε νυν
φησιν εις ευφροσυνην, οτε νυξ και σκοτος η δι' υμνων ομιλια προς θεον και η δι'
ευχων αποτασις. 50 Ps 41,10 ∆εησεως τα ρηματα λεγεται μεν ουν και τα της δεησεως
εν ωιδαις. επει δε συν ευχαριστιαι την δεησιν προσαγεσθαι χρη, προκειται της
προσευχης η ωιδη. ουδεις γαρ επι τοις προσθεν αχαριστος ων ισχυρος εν ταις των
μελλοντων αιτησεσιν. η δε αιτησις θειαν αναμνησιν επιζητει παρα θεου. ου γαρ εν
μνημηι γε, φησιν, ων παρα σοι σκυθρωπος αν διηγον και υπο των αδικων εθλιβομην.
δηλον δε οτι ληθη θειας φυσεως ουχ απτεται, μεταβολη μνημης ουσα, οτι το θειον
αμεταβλητον. δια τουτο και ερωται το ∆ια τι επελαθου μου; ουδεις γαρ περι ακουσιου
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παθους της ληθης λεγει το ∆ια τι, αλλ' εκουσιον ληθην παριστησι την περι
ανθρωπον αφροντιστιαν τον της παρα θεου αναξιον επιμελειας.
51 Ps 42,1 Ἀχωριστος ουτος ο ψαλμος του προτερου μηδ' επιγραφηι
διαιρουμενος, της τε αυτης εχομενος δυναμεως της εις θεον επανοδου, προστιθεις
και την οδηγιαν την δια του επιλαμψαντος φωτος του λεγοντος Ἐγω φως εις τον
κοσμον εληλυθα, ινα πας ο ακολουθων με εν τηι σκοτιαι μη μεινηι, και ταυτηι τηι
επιλαμψει παραμυθιαν τωι λυπουμενωι παρασκευαζων, ωσπερ ο προ αυτου τηι των
μελλοντων προσδοκιαι την παραμυθιαν των λυπηρων εποιειτο. επει ουν κατα εθνος
και κατα ανδρα πολεμειται των δικαιων η μερις, και των κατ' αξιαν ου δυναται
τυχειν ει μη τον ουρανιον λαβοι κριτην και προστατην ωσπερει δικης της προς τους
εναντιους εκεινωι μελουσης τωι και δικαιως απαντας κρινοντι. αυτον και επικαλειται
ατε δη ουκ εξ ακροασεως δικαζοντα αλλ' εξ επιστημης το δικαιον επιφεροντα. δια
τουτο και εξ εθνους και εξ ανδρος αδικου την αποφυγην αιτειται. 52 Ps 42,2a Ὡς ουχ
ετερον τι προς ισχυν εχων τουτο λεγει και τυγχανει θεου, οιον εστι και το Ἀγαπησω
σε, κυριε η ισχυς μου· ειτα λεγει και ενταυθα περι των αντιστατουντων. 53 Ps 42,2 Ει
παρα θεου το κρατειν, εικοτως το μη κρατεισθαι απωσμον ειναι φησιν απο θεου
λυπηροτατον ον τωι μονην ταυτην επικουριαν προβαλλομενωι, το δε Ἵνα τι ουχ ως
αναιτιως η ματην τι ποιουντος του θεου (προς αγωνα γαρ ημετερον τουτο γινεται)
αλλ' ως περας εχειν του αγωνος οφειλοντος δια τον ελεον και τοις πενθουσι
παρακλησεως οφειλουσης αποδιδοσθαι παρα του τους πενθουντας παρακαλουντος.
τον γαρ θεον υπεριδειν τους δικαιους ουκ εχει λογον, οθεν τα παρα θεου ζητων το
Ἵνα τι λεγει οιον οτι Σοι πρεπει το αντιλαβεσθαι των σων και μη τοις εναντιοις
επιτρεπειν ηδονην· Ἵνα τι ουν το σον ουκ επιτελειται, αλλα το εξ ημων πλεοναζει,
ωσπερ λεγεται και το Ἕως ποτε, κυριε, επιλησηι μου εις τελος; και το Τις ωφελεια εν
τωι αιματι μου, εν τωι καταβηναι με εις διαφθοραν; ει γαρ και επι τινα χρονον η
κακωσις αναγκαια, αλλ' ουκ εις απαν, και ει το καθ' ημας αυτους ευλογως
κακουμεθα, αλλα το γε κατ' ελεον θεου βοηθειας τυγχανειν οφειλομεν, ωστε την
παιδειαν τοις δι' αυτην γεγυμνασμενοις καρπον ειρηνικον αποδουναι τον δια
φιλανθρωπιας θεου. Ἐπι δε του κυριου παντελως το Ἵνα τι εγκατελιπες με λεγεται,
οταν και το κατ' αυτον ουκ αξιον εγκαταλειψεως· διο και ταχεια η της ουρανιου
βοηθειας επιφανεια περι τωι πασχοντι σωματι δι' εκεινο περι ημας. 54 Ps 42,4c Την
φαιδροτητα δεδειχε τηι της κιθαρας προσθηκηι και την αγαπην εν τηι προσφωνησει τηι
δις επαναλαμβανομενηι. 55 Ps 42,5 Αυτη της παραμυθιας η υπομνησις. ει γαρ και τοις
παρουσιν αχθομεθα, φησιν, αλλ' επι τοις μελλουσιν ευχαριστησωμεν, και ηδη τηι
προσδοκιαι το λυπηρον αφιστασθω προσδοκωντων ημων τον θεον σωτηριαν του
προς αυτον αφορωντος ανθρωπου. 56 Ps 43,5 Σε, φησιν, εχομεν βασιλεα τον θεον
τον προνοουντα της σωτηριας του ημετερου λαου, και ισμεν οτι μελλει σοι ταυτης,
και τηι σηι βουλησει θαρρουμεν.
57 Ps 43,6 Σε, φησιν, ωσει κερας εχομεν εις το αμυνεσθαι παντας εχθρους, και
το σον ονομα το εφ' ημιν δωσει πατημα τους επανισταμενους και κρατειν ημων
ελπιζοντας. 58 Ps 43,7 Ου γαρ παρασκευαζομαι, φησιν, τοξωι και δορατι. δια τουτο
τοις οπλοις ου θαρσω, επει μηδε τοις πατρασι ταυτα ηρκεσε μηδε κατα την τουτων
ισχυν το κατορθωμα πεπεραιωται αλλα πασης επεκεινα παρασκευης ανθρωπινης το
εργον. 59 Ps 43,8 Τα προτερα φησι διδαγματα προς τα υστερον συμβαινοντα.
δεδιδαγμεθα δε ως υπο σου γεγονεν ημιν η εκ των εναντιων αει σωτηρια, και την
εκεινων δυναμιν εις αισχυνην μεταπεπτωκυιαν ειδομεν. 60 Ps 43,9 ∆ια τουτο, φησιν,
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καθαπαξ αυχουμεν επι σοι δι' ολου του χρονου και τωι ονοματι σου χαριτας
αναφερομεν ωι σωιζομεθα, ωσπερ και λεγεται δια του Ἱεζεκιηλ ∆ι' υμας εγω ου ποιω
νικος Ἰσραηλ αλλα δια το ονομα μου. 61 Ps 43,10.11 Ἀλλ' αι μεν ελπιδες, φησιν,
αυται βεβαιοι και αμετακινητοι ων ουκ αποστησομεθα δια τα συμβεβηκοτα, τα γε
μην συμβεβηκοτα τουτοις εναντια νυν. απολελειμμεθα γαρ φησιν σου απωσθεντες
και ου παροντος ημων ταις στρατιαις, και περιεστηκεν εις ημας η τοτε κατασχουσα
τους πολεμους αισχυνη, και γεγοναμεν ηλαττωμενοι παρ' εκεινοις ων εκρατουμεν
το προτερον, και διηρπασθημεν υπ' αυτων ους διηρπαζομεν. εν τουτωι γαρ και
μαλλον αποδεδεικται παρα θεου το κρατος υπαρξαν Ἰσραηλιταις εν ωι
καταλειφθεντες ηττωνται, καθα και τωι ανθρωπωι το καταλειφθηναι θανατου
προφασις γεγονεν επιδεικνυον το μη ειναι την αναστασιν αλλως η παρα θεου. 62 Ps
43,12 ∆ειλιαι κατεσχημεθα, φησιν, ου δυναμενηι αμυνεσθαι τους κατεσθιοντας ημας
ως προβατα, δειλιαν ην και Μωυσης ηπειλησεν επι ταις παρανομιαις καθεξειν
αυτους οτι διωξει αυτους φωνη φυλλου φερομενου· και γεγοναμεν, φησιν,
αιχμαλωτοι και διεσπαρημεν εις τα εθνη οι προτερον εξαχθεντες εκ των εθνων και
γην αγιαν σχοντες. αναλυσις αυτη της τιμης ωσπερ ανθρωπωι της πλασεως το Γη ει
και εις γην απελευσηι, ουτω δη και περι του λαου φησιν Ἡσαΐας Ἐγενομεθα ως το απ'
αρχης, οτε ουκ ηρξας ημων ουδε εκληθη το ελεος σου εφ' ημας. 63 Ps 43,13a ∆ωρεαν
επραθησαν, ως και ο Ἡσαΐας λεγει, λεγει δε και ως επραθησαν ταις αμαρτιαις αυτων,
ως και επ' ανθρωπου Παυλος φησιν Ἐγω δε σαρκινος ειμι, πεπραμενος υπο την
αμαρτιαν. πρασις δε η απαλλοτριωσις και το υπ' ανθρωποις γενεσθαι δεσποταις αντι
θεου, οπερ και ηπειλησατο Ἱεροβεαμ και τωι μετ' αυτου λαωι δια Σεμεει του
προφητου, οτι τωι Αιγυπτιωι βασιλει γενησονται, τωι Σουσακειμ, εις δουλους και
γνωσονται την δουλειαν του θεου και την δουλειαν των βασιλεων των γεων. 64 πς
43,15 Παραβολη γαρ το τοιουτο το επι ταις αραις μνημονευεσθαι αυτους, ωσπερ ο
Ἱερεμιας φησι κατα των ψευδοπροφητων Ληψονται επ' αυτωι καταραν εν τηι
αποικιαι, Ἰουδα, εν Βαβυλωνι λεγοντες Ποιησαι σοι κυριος ως Σεδεκια εποιησε και
ως Ἀχιαθ ους απετηγανισε βασιλευς Βαβυλωνος εν πυρι δι' ην εποιησαν ανομιαν εν
Ἰσραηλ. Παρασχου δη ταυτα νυν και μαλιστα δικαιως· ως προβατα μεν κατ
εσθιομενοι οτε Χριστον ως προβατον ηγαγον επι σφαγην, πεπραμενοι δε τοις
εθνεσιν ως τον κυριον αργυριου προδοθεντα και τινα τροπον παραθεντα εις
θανατον εξωνησαντο, γελωμενοι δε καθαπερ επι τωι κυριωι σταυρωθεντι γελωτα
εποιουντο και κινησιν κεφαλων. 65 ps 43,18®21 Τουτο μονον υπολειπεται τωι
Ἰσραηλ εις ελπιδα της ανακλησεως των υπολειπομενων, οπερ η προφητεια
προορωμενη λεγει, το μη μεταβαλλεσθαι προς τα Ἑλληνων εθη κατα την
ειδωλολατρειαν ην συνεθεντο μηδ' ωσπερ οδου της επιταχθεισης αποκλιναι της
προς ενα θεον ευσεβειας καιτοι ταπεινωθεντας ουτω και εξοικισθεντας και υπ'
εξουσιαν των θανατουντων θεντας· οπερ εξαιρετως τοις περι τον Ἀνανιαν και
Ἀζαριαν και Μισαηλ εφυλαχθη και πυρ υπεμεινασιν υπερ του μη προσδεξασθαι
προσκυνησιν. ουκ ευσεβη προσεστι δη πως και τοις υπολειπομενοις Ἰουδαιων κατα
τον παροντα χρονον· αυτο γουν το μη φοιταν εις ειδωλα η και την περι επωδας
Ἑλληνικας νοσον ου παντελως απολειπουσιν, η δε εις Χριστον ασεβεια και ουτως
ελεγχεται βλαβερωτατη οτι και μη ειδωλολατρουντες ως προτερον δεδουλωνται ως
ουδεποτε προτερον.
66 Ps 44,2 Των Ἰσραηλιτικων προ τουτου μνησθεις κακων και καταλιπων
την λυτηριον των κακων χαριν αρχομενην μεν απο εθνων, προσλαμβανουσαν δε και
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινων ουχι μικραν μεριδα (πολλοι γαρ και οι εξ Ἰουδαιων πεπιστευκοτες),
προοιμιον τι της περι τουτων μυσταγωγιας ποιειται, λογον αγαθον επαγγελλομενος
περι της του βασιλεως επιδημιας εφορωντος τα των δικαιων εργα εις την εποπτειαν
αυτου και οιον ακροασιν υπ' αυτων αναγομενα και τουτοις αποδιδοντος την θειαν
πληρωσιν, οτι πληρωτης ηκει των μη πληρουμενων αληθως εν ανθρωποις, νομιμον
τηι θειαι καθαροτητι και παρ' αυτου αγιαστικηι μεταληψει. πολλα τε και ταχεως ερειν
υποφαινει, καλαμωι γραμματεως οξυτατου την ταυτα δηλουσαν ομοιων. 67 Ps 44,3ab
Ὁ μεν Ἡσαΐας το εξωθεν αυτου ειδος προοραι εκλειπον παρα τους υιους των
ανθρωπων την κατα σαρκα προφητευων αδοξιαν, ο δε ∆αυιδ το θεικον ερμηνευει
καλλος, οπερ και αυτο παρα Ἡσαΐαι δεδηλωται δια του βασιλεα μετα δοξης οψεσθαι.
και τουτο μεν της απορρητου δοξης δηλωτικον και καλλους του αορατου, την δε του
καλλους εκφανσιν δια τε λογων και εργων γινομενην προαγορευει, χαριν εν
χειλεσιν αυτου φασκων εκκεχυσθαι, καθα και εν τοις Ευαγγελιοις δηλουται παντας
θαυμαζειν επι τοις λογοις της χαριτος τοις εκπορευομενοις δια στοματος αυτου. 68
Ps 44,8bc Ὡς ουν εν καθαρωι, φησιν, δεκτηριωι το θειον επικεχρισται μυρον φυσει και
ου μετοχηι δια την οικειοτητα συναπτομενον (ου χαριτι δεδομενον ωσπερ και τοις
μετοχοις σου), και θεον μεν προσφωνει τον Χριστον, θεον δε αυτου λεγει τον
χριοντα, ουκ αναιρων την ανθρωπινην συστασιν και την προς σαρκα σχεσιν του
λογου καθ' ην και πνευματος χρισις, προηγιασμενης τε και εφηγιασμενης της σαρκος
δια του και απ' αρχης παροντος πνευματος και παλιν παραγενομενου. και γαρ εξ
αρχης Πνευμα αγιον επελευσεται επι σε και δυναμις υψιστου επισκιασει σοι· και
παλιν Ἰησουν τον απο Ναζαρετ ος εχρισεν αυτον ο θεος πνευματι αγιωι και δυναμει.
ει δε μη ως φυσικωι καλλει συναπτομενου του πνευματος κατ' οικειοτητα ειρηται,
τουτο δι' ασκησιν αν η χρισις λεγοιτο. και που την ασκησιν εχει τις επιδειξαι; τις δε
μαθησεως πονος παρα Χριστωι, ινα και πονων αντιδοσις ηι αγιασμος; και τηι μεν
φιλοπονωι μαθησει το της σοφιας επιγενηται πνευμα, τηι δε προς τα ηδεα μαχηι το
καρτερον και δυνατον δια πνευματος επισφραγισθηι; δηλον αρα οτι ως επομενον
φυσει και ουχ ως αντιδεδομενον πονωι το της χρισεως ειρηται και ουχ ως ανθρωπωι
μισθος το πνευμα εδιδοτο (καιτοι και τουτο δυνατον· χαριτι γαρ και ου μισθωι το
πνευμα διδωσιν ο θεος) αλλ' ως θεωι αμα και ανθρωπωι το οικειον παρ' αυτου τε και
εις αυτον εξεφαινετο, καθαπερ θεωι ανθρωποι το οικειον προσαγοντες λεγομεν ∆ια
τουτο εξομολογησομαι σοι εν εθνεσι, κυριε. Τους δε μετοχους ειπων εδειξεν αμα και
της χρισεως την προφασιν· ινα γαρ η κατα μετουσιαν προχωρησηι χρισις, δια τουτο
και η κατα μετουσιαν προσεληλυθεν. επει οσον γε επι τωι κυριωι χρισεως ουκ εδει
αυτοφυως αγιωι οντι και αγιωι γενομενωι και την αγιοτητα τωι σωματι εμφυτον
εντεθηκοτι και ταυτηι το ανθρωπειον ειδος προς την ηλικιαν τελειουντι, αλλ' επει
τουτο ουκ ην εν ημιν ουδε δυνατον εν ανθρωποις το εκ φυσεως αγιον, δωρεας δε δει
και χαριτος ουρανιου, δια τουτο επι Χριστον το πνευμα, ινα εις ημας εξ αυτου προς
την μετοχην του πνευματος αγομενους δειξηι δια της κατα σωμα συγγενειας. 69 Ps
44,12a Ἡ των πονηρων αποστασις εθνων καλην αποδεικνυσι την νυμφην και
επιθυμητην τωι βασιλει. τουτο γαρ ημων το καλον και τουτωι καλλωπιζομεθα και
τουτωι προς θεον οικειουμεθα, και ουτω σφοδρα θεωι περισπουδαστοι γενομεθα ως
κατ' επιθυμιαν αυτου λεγειν, οποια αν ερων τις περι του καλλους λεγοι των
ερωμενων. 70 Ps 44,15 Ἡ μεν νυμφη πλησιον του βασιλεως, παρθενοι δε ταυτης
πλησιον και ταυτης ακολουθοι και δια ταυτης οικειουμεναι τωι βασιλει και ως επι
νυμφης αβραι συνακολουθουσαι νεανιδες. ταυτηι κατα το Σολομωντειον αισμα και
προσφυεστατα ειεν αν αι Ἰουδαιων συναγωγαι, δευτεραι ουσαι και επομεναι κατα το
Ἔσονται οι πρωτοι εσχατοι και οι εσχατοι πρωτοι, και το Ὁ προσηλυτος εν σοι εσται
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις κεφαλην, και συ εσηι εις ουραν. οτι δη οι το παλαιον επηλυδες νομου γενομενοι
προς το οικειουσθαι θεωι νυν αυτοι της προς θεον συνοδου καταρχουσιν, δηλον δε
τουτο ετι εκ των επιφερομενων. 71 Ps 44,16b.17 Αυτη μεν γαρ η βασιλις παραστατις
εστι Χριστου και εις τον αγιον αυτωι συνεισερχεται ναον, την δε κοσμου
κληρονομιαν και βασιλειαν την επαγγελθεισαν τωι Ἀβρααμ αποδιδωσι τοις εξ
εκεινου κατα γενος σωματικον, του βασιλεως του βουλομενου και της βασιλιδος
επινευουσης. ουκουν ας ειπεν νεανιδας πατερας ειναι, νυν υιους λεγει ταξιν υιων
ειληφοτας και ως υιους παρα μητρος κληρονομιας αξιουμενους.
72 Ps 45,6 Ἀκαθαιρετον εσεσθαι φησι την πολιν, ωστε εσται θεος εν αυτηι, του
δε περιορθρου παυομενης της παρουσης νυκτος. εστι γαρ νυξ, εως ουπω το σκοτος
ανηιρηται παντηι ουδε κατηργηται πασα εξουσια και δυναμις αλλ' ετι πολεμων
εγχειρησεις κατα δικαιων κινουσιν. 73 Ps 45,11 Ουδ' οτε, φησιν, εξεδοθητε τοις
εθνεσιν εαθεντες υπο θεου, ματην εξεδοθητε, αλλ' ινα γνωτε του θεου το δυνατον
τα εθνη παντα προσ κτησαμενου προς τον υμετερον ελεγχον και αντι μιας χωρας
πασαν χωραν υπο τωι σεβασμωι τωι εαυτου κτησαμενου, οτι εν τωι αυτωι παραπτωματι
κατα τον αποστολον η σωτηρια τοις εθνεσιν εις το παραζηλωσαι αυτους.
74 Ps 46 arg Εις τον Ἰσραηλ ο προ τουτου ψαλμος, ουτος δε εις τα εθνη
συναναβαινοντα εις την Ἱερουσαλημ και συναπτομενα τοις εκ γενους Ἀβρααμ.
χαραν ουν τοις εθνεσι προαγγελλει και κροτους επινικιους και αλαλαγμους
υμνητικους δι' επιφανειαν κυριου την εξ υψους την συν φοβωι μεγαλωι
γενησομενην, οτι κρατησει της γης κατα την οπτασιαν του ∆ανιηλ παραδιδους τοις
αγιοις αυτου την βασιλειαν, καθα και των διαδοχων τις των αποστολων ειρηκεν οτι
Ὀφθησεται τωι βασιλει του κοσμου εν τωι Ἰησου ουκ αυτου βασιλειαν τινα ταυτην εις
δοξαν προσλαμβανοντος εις εαυτον αλλ' εις τους ιδιους τους δια της εκλεκτης
νυμφης της βασιλιδος εις την βασιλειαν καθισταμενους, ως εν τωι ∆αυιδ προειρηται
Καταστησεις αυτους αρχοντας επι πασαν την γην. 75 Ps 46,4.5 Βασιλειας, φησιν,
απεδειξας ημας παντων εθνων. και τον κληρον απεδωκεν ημιν τον εκ πατερων
ημετερον την Ἰσραηλιτικην χωραν την παρ' αυτωι τιμιαν. ιδιαν δε κληρονομιαν
λεγουσι την Ἰσραηλιτικην χωραν οι εξ Ἰσραηλ προφηται και αποστολοι και κατα
γενος αυτοις αποδιδομενην, ωσπερ και αυτος ο κυριος ουκ εξω της του σαρκικου
γενους διαδοχης ην. ηγαπημενην δε την γην εκεινην φασιν, ουχ οτι παρα θεωι
διαλλαττειν ετερας δυναται ωι μηδεν τιμιον μηδε καλον μηδε τιμιωτερον η καλλιον,
αλλ' οτι τους οικητορας ηγαπησεν απαρχην ευσεβειας οντας εν κοσμωι και την
αγαπην φυλαττει προς αυτους και προς ην ᾤκησε γην ουδεν παυομενον εχων αλλ'
αιωνια παντα. 76 Ps 46,9 Ἀδιαστολως εν τωι υιωι σημαινει την θεοτητα. ουτος γαρ
δηπουθεν ο αναβαινων, ουτος ο βασιλευων, ουτος ο καθημενος εν ουρανιωι θρονωι,
καθεσθεις δε και επι γης προ της αναβασεως συναθροιζων περι εαυτον και τους
εθνων ηγεμονας και παν το κρατιστον εξ ανθρωπων και υψουν εις δοξαν ουρανιον.
77 Ps 47,11c.12 Αυτη δικαιοσυνη σου, φησιν, ουκ εχουσα προσωποληψιαν· και
ο Πετρος λεγει της εθνων αισθανομενος κλησεως Ἐπ' αληθειας καταλαμβανομαι οτι
ουκ εστιν προσωποληπτης ο θεος. προσαχθεντα δε ιδων τα εθνη και τον ελεον
συνιεις ο σοφος Ἰσραηλ ου φθονησει, αλλ' ευφρανθησεται τωι θεου κριματι, ωσπερ ο
Πετρος και οι αποστολοι τοτε.

 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78 Ps 48,4.5 Λογου, φησιν, αψομαι σοφου κεκρυμμενου, μιγνυς ωιδηι το
αινιγμα. πως ουχι το στομα ειπεν ανοιγειν εις παραβολην αλλα το ους κλινειν; η οτι
δεικνυειν εαυτον βουλεται μαλλον ακροατην οντα πνευματος λαλουντος η αυτον
εξηγητην η και δια στοματος αυτου λαλει τα λεγομενα. και γαρ Ἀκουσομαι τι
λαλησει εν εμοι ο θεος εν Π∆ λεγεται ψαλμωι. 79 Ps 48,10a Ἀλλα θανατον μεν φησιν
εκων οσον προς τον αιωνα τουτον υποστησεται κοσμωι τελευτων, αιρομενος απο γης
της ζωης αυτου, θεωι δε ζων. 80 Ps 48,13 Το δε του θανατου παθος, φησιν, ου
γενομενωι τωι ανθρωπωι συνηπτο, αλλ' εξ ατιμιας επισυμβεβηκεν, οτι τηι προς
αθανασιαν αυξησει τετιμημενος ουκ ᾔσθετο, μειζον εχων της φυσεως το εκ τιμης
αγαθον, οθεν αποπεσων της του θεου ομοιωσεως της εν αθανασιαι κτηνεσιν
ομοιουται κατα τον θανατον. Ὡς γαρ ο θανατος τουτου, ουτως ο θανατος τουτου,
φησιν ο Ἐκκλησιαστης, και πνευμα εν τοις απασιν· και τι επερισσευσεν ο ανθρωπος
παρα το κτηνος; ουδεν, οτι παντα ματαιοτης. τα παντα εις τοπον ενα· τα παντα
εγενετο απο του χοος, και τα παντα επιστρεφει εις τον χουν. 81 Ps 48,15bc Του δε
μελλοντος αιωνος, φησιν, ενσταντος, οπερ εστι πρωι της μελλουσης ημερας, των
αγαθων η βασιλεια εσται, πασης ανθρωπινης δυναμεως πεπαυμενης, της δε παρα
θεου κρατουσης, οτε το μεν των αγαθων γενος ενδοξον και βασιλικον, το δε των ουκ
αγαθων υπηκοον και δουλον, επειδη παρεληλυθεν η κατα πλουτον ισχυς, μενει δε η
κατ' αρετην και παν το υπολειπομενον ανθρωπων εν γηι τοις αγαθοις υπακουσεται
βασιλευουσι κατα θεον. 82 Ps 48,17 Μηδεν τοινυν λογιζεσθω μεγα πλουτος και δοξα·
τα γε μη συναπιοντα τωι κτησαμενωι, ωσπερ η δικαιοσυνη συναπερχεται, και
επαναγει τους καταχθεντας.
83 Ps 49,6 Ἐφυμνησει δε, φησιν, τηι του θεου δικαιοσυνηι τα τελεια γενη τα
ουρανια, τοις τελειοις επευφημουντα λογοις τοις το δικαιοτατον εχουσιν και
κριτικωτατον, τωι μη θυμασιν αλλα κρισει θεον ευφραινεσθαι και ταυτην εχειν την
εις αει διαθηκην. 84 Ps 49,13 Μη γαρ ενδεης εδεσματων, φησιν, ο θεος και ποτων,
ινα προσεχηι κρεασιν ως εδεσμασι και ως ποτωι αιματι. ειτα αντεισαγων την αληθη
θεου τιμην τωι της θυσιας ονοματι τα εχομενα προστιθησι. 85 Ps 49,14 Ταυτην,
φησιν, ηγου θυσιαν την των ευεργεσιων αισθησιν και την εκ καρδιας ομολογιαν και
την των ευχων πληρωσιν χρεος οφειλομενον παρα ανθρωπων θεωι. 86 Ps 49,15 Και
ταυτα ποιων, φησιν, ευελπις εσο τευξεσθαι θεου βοηθουντος εν θλιψεσιν, ινα και
δοξασηις αυτον ευεργετουμενος, απαυστως αναγων ευχαριστιας. 87 Ps 49,17®19
Παραλυσις ταυτα του νομου, του μεν Ου κλεψεις το κλεπτηι συντρεχειν, του δε Ου
μοιχευσεις το μετα μοιχων συντεταχθαι, του δε Ἀγαπησεις τον πλησιον σου ως
σαυτον και Ου πορευσει δολωι εν τωι εθνει σου το λαλειν επιβουλευτικα και δολερα
και κατηγορειν και μηχανασθαι τωι πλησιον προσπταισματα. 88 Ps 49,21c Ἀλλ' η
κρισις επιδειξει την γνωσιν οτι και αυτον σε ποιησω σεαυτωι θεωρεισθαι. τοιουτον
γαρ εαυτον εκαστος οψεται των καρδιων απο καλυπτομενων, οιος εκ της καρδιας
ετυπωθη. Το δε Προσθησω Στοιβασω Θεοδοτιων ερμηνευσας την αθροαν των
πραξεων εδηλωσεν αθροισιν υπ' οφθαλμους τωι πραξαντι γινομενην. 89 Ps 50,5
Τουτο ην το ∆ικαιος εαυτου κατηγορος. ου γαρ αναμενω, φησιν, τον παρ' ετερου
ελεγχον, ει και ο προφητης ηλεγξεν. εκεινος μεν γε εις απαξ, εγω δε δια παντος ορω
το πταισθεν, αλλ' ουκ απογινωσκω την ιασιν δια τον ελεον.
90 Ps 50,7 Συγγνωμης αιτησις οτι συμπεφυκεν ημιν η αμαρτια κατα την
πρωτην γενεσιν εκ μητερων των κυουσων εφ' ημας παραπεμπομενη. οτι ∆ι' ενος
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωπου η αμαρτια εις τον κοσμον εισηλθεν, και ερριζωται το κακον εν τηι πρωτηι
γυναικι και εξ εκεινης δια των τοκετων επι τα τικτομενα διαβαινει. οικειοτερον δε
επι της μητρος τουτο λεγεται, καιτοι και απο του πατρος διηκουσης της αμαρτιας, οτι
σπερματικως μεν εκ πατρος, εντελως δε εκ μητερων εσμεν αποκυουμενοι και δια
των τοκετων εις φως προιοντες. 91 Ps 50,8a Ἡμεις μεν, φησιν, εν ανομιαις
ερριζωθημεν και εν αμαρτιαις γεννωμεθα, σοι δε αρεσκει το αληθως καλον και
μηδαμως παρατετραμμενον. πως ουν εστιν ανθρωπους παρα τωι τοιουτωι κριτηι
δοξασθηναι αλλ' ουκ αισχυνην απενεγκασθαι κατακρινομενους; 92 Ps 50,8b.9 Ἐκ της
προυπαρξασης εις αυτον χαριτος αξιοι και την νυν γενεσθαι φειδω. ταις γαρ αρχαις
ταις παρ' εαυτου θεος επαγει τα εφεξης ενεκα της ιδιας προθεσεως και βεβαιοτητος,
ει και τα παρ' ημων μη πανταπασιν αξια ειη, ωσπερ και της διαθηκης ενεκα της προς
Ἀβρααμ οικτειρει το εξ αυτου γενος κακουμενον, τηι αρχηι τα εφεξης επιφερων και
το της επαγγελιας βεβαιον υπερ το της εξουσιας ισον φυλαττων. επει τοινυν σοφιας
οιδεν παρα θεου τετυχηκως και ταυτηι τετιμημενος ως και τα κεκρυμμενα συνιεναι
περι ων ηυχεται Ἀποκαλυψον τους οφθαλμους μου, και κατανοησω τα θαυμασια
σου εκ του νομου σου, δια τουτο χαριτας μεν ομολογει τηι της σοφιας δωρεαι, αξιοι δε
τον επιγεγονοτα ρυπον αφελειν αυτου προστιθεντα, και τουτο τηι χαριτι. 93 Ps 50,10
Ὁ μεν σωτηρ τον Ἀβρααμ εφη προσδοκωντα τε την ημεραν αυτου προ ηγαλλιασθαι
και παραγενομενης αυτης ιδειν και χαιρειν Ἀβρααμ, λεγων, ο πατηρ υμων
ηγαλλιασατο ινα ιδηι την ημεραν την εμην, και ειδεν και εχαρη· ο δε ∆αυιδ αντι της
οψεως ακοην λεγει, ακουσεσθαι λεγων εν ᾅδου την αιτιαν ευφροσυνης μεγαλης την
της παρουσιας υπο του πνευματος αυτωι σημαινομενην και ευφρανθησεσθαι μεν εν
ᾅδου τωι πνευματι, συναγαλλεσθαι δε αυτου και τα εισω μνηματων οστεα τηι αμαρτιαι
και τωι θανατωι τεταπεινωμενα, συνταφεντος αυτοις του της αναστασεως αιτιου
σωματος.
94a Ps 70,7 Ἀσθενες η αμαρτια και ασθενειας αιτιον, ισχυρον δε δικαιοσυνη
και ο ταυτης προστατης θεος· τοιαυτη και η θεου προσδοκια και μαλιστα η διηνεκης·
και ωσπερ εκ πρωτης γενεσεως νοουμενης ως ουκ αν υπηρξεν ανευ θεου,
ανθισταμενη δε προς λυπηρων εναντιοτητα μαλλον γυμναζεται. 95a Ps 70,9 Ἐπειπερ
εν τωι νεωι της ηλικιας καιρωι την σην βοηθειαν, ου την σωματος ρωμην, ισχυν
υπελαβον, δια τουτο μοι και ληγουσης της νεοτητος η ισχυς αυτη παραμεινατω και
παρελθουσης πανταπασι της ανθρωπινης ισχυος το παρα σοι δυνατον παρεστω, οιον
τι τωι ∆αυιδ υπηρξεν αυτωι κατα το γηρας. νεωι μεν γαρ ο υιος επανεστη, πρεσβυτηι δε
ουδεις· αλλ' εψυγμενος τε ηδη υπο του γηρως και απρακτος επ' ευνης κειμενος ηρχε
του Ἰσραηλ και επεταττε τωι εθνει. [... ηρχε του Ἰσραηλ και καθιστη διαδοχον
Σολομωνα τον παρα γνωμην αυτου πειραθεντα βασιλευειν εκβαλων Ἀδωνιαν.] 96a
Ps 70,10.11 Ἁρμοζοι αν εις τον καιρον ταυτα τον της επαναστασεως Ἀβεσαλωμ εις ον
κακεινα ειρηται δια του Γ ψαλμου· Πολλοι λεγουσι τηι ψυχηι μου Ουκ εστι σωτηρια
αυτωι εν τωι θεωι αυτου. κοινωνιαι δε τηι περι τους δικαιους και ο κυριος πεπονθε την
τοιαυτην των εχθρων επαναστασιν λεγοντων Ῥυσασθω αυτον οτι θελει αυτον, και
οιομενων εγκαταλελειφθαι τον κατα βουλην πασχοντα την πατρος. Σφαλητωσαν
ουν, φησιν, της προαιρεσεως οι πονηροι, και κατ' ελπιδα την εμην μη καθ' υποληψιν
την εκεινων εχον φαινεσθω το πραγμα. 97A Ps 70,12 Μη γαρ μοι γενηι μακραν, αλλ'
επισπευσον την βοηθειαν και μεταβαλε το καυχημα το εκεινων εις αισχυνην, ιν' επι
πλειον εμοι τα της ελπιδος αυξηται και τα των υμνων των σων. 98a Ps 70,15 Ὁ δε
Συμμαχος Ουκ οιδα εξαριθμησαι. επειδη γαρ υπεσχετο διηγεισθαι την του θεου
δικαιοσυνην και την εις αυτον γεγενημενην σωτηριαν, μειζον δε η κατα ανθρωπον η
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υποσχεσις επηγαγε ταυτα. 99A Ps 70,19.20 Αυτοθεν αρχεται του υμνου οθεν
επηγγελται παραχρημα ποιων, το υψηλον των του θεου τεραστιων μεγαλοφωνως
αναβοων, το δια πολλων κακωσεων αχθεντας ανθρωπους τυγχανειν αγαθων εν
αιωνιωι ζωηι εκ νεκρων ανασταντας· ο δη των θειων υμνων κεφαλαιον και θεου
μαλιστα δεικτικον, καθο μηδεις των λεγομενων ειναι θεων αμιλλησαιτο αν. θεος
γαρ ο παντα ζωογονων εν ωι γινωσκεται Χριστος υιος ων θεου αναστασιν τε και
ζωην ειναι λεγων εαυτον και τουτο εργωι δεικνυς, ωστε, ει και παρα Χριστου ταυτα
ως ανθρωπου προς τον πατερα λεγομενα, προσηκει και προς αυτον λεγεσθαι παρα
ανθρωπων ως προς υιον τε και εικονα θεου· πρωτοτοκος γαρ εστιν εκ νεκρων
ανθρωπου τροπωι κατελθων, ανελθων δε δυναμει θεου αυτουργος ων της ανοδου,
ως λεγει προς Ἰουδαιους, εν ωι το της θεοτητος εξαιρετον δεικνυται. 100α πς 70,21 Ει
και εμφανη σου την μεγαλην κατεστησας δυναμιν παραδους την ανθρωπινην φυσιν
εις θανατον, αλλα τωι παρα ανθρωποις απελπισθεντι την νεαν απεδωκας και
μακαριαν ζωην.
101a Ps 71,1.2 Ἡ Χριστου δοξα μετα το παθος υμνειται. τυπος δε ο Σολομων
και η της εκεινου βασιλειας ειρηνη και η του δικαιου προστασια και το της σοφιας
ενδοξον και η παρα παντων ανθρωπων τιμη, υπερ δε τον τυπον το μεχρι συντελειας
διαμενειν τας ημερας του βασιλεως και την ειρηνην αυτου και τον καρπον αυτου
διαφανεστατον γινεσθαι. ταυτα γαρ ουδαμως ηρμοσε Σολομωνι τωι βραχυν μεν
διαγενομενωι χρονον, εσχηκοτι δε και τους εναντιουμενους, καρπον δε ουδενα εξ
αυτου καταλιποντι αλλ' ενα παιδα και τουτον ου διαφυλαξαντα την παραδοθεισαν
αυτωι βασιλειαν· Χριστου δε το διενεκες και ασαλευτον κρατος και καρπος
επιφανεστατος οι πιστευσαντες· τελεωτερα δ' εν αυτωι και τα λοιπα τα τυπικως επι
του Σολομωνος πεφθακοτα γενεσθαι α καθ' εκαστον επιων ο λογος εξηγησεται. Ὁ
θεος, το κριμα σου τωι βασιλει δος και την δικαιοσυνην σου τωι υιωι του βασιλεως
κρινειν τον λαον σου εν δικαιοσυνηι και τον πτωχον σου εν κρισει. Και βασιλευς εστι
και υιος βασιλεως του ∆αυιδ ο δεσποτης Χριστος κατα την σαρκα και δια τουτο εκ
γενους αναστας του βασιλικου, ινα την πατρυαν κατορθωσειε βασιλειαν κατα την
Ἡσαΐου προφητειαν και θειαν αυτην αντ' ανθρωπινης ποιησειεν και, οπερ ουκ ην εν
ανθρωπινηι βασιλειαι, το της δικαιοσυνης ακριβες εφαρμοσειε τοις υπηκοοις και τοις
αδικουμενοις αποδοιη το μη αδικεισθαι· ουδε γαρ επ' αυτου τουτο εφυλαχθη του
∆αυιδ· ει και τα μαλιστα δικαιος και αρεσκων θεωι παρα τους αλλους, αλλα και
αυτουργος αδικιας εγενετο της προς τον Ουριαν. το γαρ του Σολομωνος και μειζων
αδικιας ην εις ασεβειαν τεινον η των ειδωλων κατασκευη· αλλ' ουτως εστιν ο και
δια Ἡσαΐου και δια Ἱερεμιου προειρημενος βασιλευς δικαιος καθημενος επι θρονου
μετ' ελεους κατορθουμενου, κρινων και ζητων κριμα και σπευδων δικαιοσυνην ως ο
Ἡσαΐας φησιν, συνιεις δε και ποιων κριμα και δικαιοσυνην ως ο Ἱερεμιας λεγει. 102a
Ps 71,5 Ὁ δε Συμμαχος εξεδωκε Και φοβηθησονται αυτον εφ' οσον ο ηλιος·
συμφωνον τωι προς την αγιαν παρθενον υπο του Γαβριηλ Και δωσει αυτωι κυριος τον
θρονον ∆αυιδ του πατρος αυτου και βασιλευσει επι τον οικον Ἰακωβ εις τους
αιωνας. 103A Ps 71,10.11 Προς δε την Ἱερουσαλημ ταυτα και Ἡσαΐας φησιν Ὅτι
μεταβαλει εις σεπλουτος θαλασσης και εθνων και λαων· και ηξουσιν αγελαι
καμηλων και καλυψουσι καμηλοι Μαδιαμ, και ελεφαντες εκ Σαβα ηξουσι φεροντες
χρυσιον και λιβανον οισουσι και το σωτηριον του θεου ευαγγελιουνται. και δια
Ἁγγαιου δε λεγεται Ἔτι εγω απαξ σεισω τον ουρανον και την γην και την θαλασσαν
και την ξηραν και συσσεισω παντα τα εθνη· και ηξει τα εκλεκτα παντων των εθνων,
και πλησω τον οικον τουτον δοξης, λεγει κυριος παντοκρατωρ. 104 Ps 71,16 Κομαι
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ και τεθηλεν οικουμενη πασα τωι Χριστου καρπωι και πληθος αναριθμητον των
εφ' εκαστης πολεως αναφαινομενων Χριστου παιδων ως απο της γης ποα. 105 Ps
71,20 Ἐνταυθα τοινυν πληρουνται του ∆αυιδ αι ευχαι ας υπερ της εις αιωνα μονης
του θρονου πεποιηται λεγων Κυριε, ο λογος ον ελαλησας επι τον οικον του παιδος
σου και επι τον παιδα σου πιστωθητω εως αιωνος και ποιησον καθως ελαλησας και
υψωθητω το ονομα σου εως αιωνος λεγοντων Κυριος παντοκρατωρ θεος Ἰσραηλ,
και ο οικος ∆αυιδ του παιδος σου ανωρθωμενος. Ἀλογως ουν τωι εξης εγραφη
ψαλμωι το Ἐξελιπον οι υμνοι ∆αυιδ του υιου Ἰεσσαι· τελος γαρ εστι τουτου και της
ευχαριστιας μερος επι τηι πληρωσει των ∆αυιδ προσευχων.
106a Ps 72 arg. Κατεληξε και η δευτερα των ψαλμων βιβλος εις ευλογιαν την
επιφωνουσαν το Ἀμην, ωσπερ και η πρωτη Γενοιτο δηλοι Καθα ειρηκεν. εκεινης μεν
γαρ ην τελος ο Μ εις Χριστον ειρημενος, ταυτης δε τελος ο νυν προειρημενος ΟΑ·
καταληγει δε η τριτη, ιν' ηδη και περι εκεινης προειπωμεν εις τον ΠΗ ψαλμον, ως
ειναι παντας ψαλμους ΙΖ ων ΙΑ μεν εισι του Ἀσαφ, ειτα των υιων Κορε ∆ και του
∆αυιδ Α και Αιμαν του Ἰσραηλιτου τελευταιος. 107 Ps 72,7b®9 Ἀντι δε του
∆ιηλθοσαν εις διαθεσιν καρδιας ο Ἀκυλας ηρμηνευσεν Παρηλθον σκοπιας καρδιας,
αντι του ουδεν των κατα φυσιν εννοηματων επιτελειν εθελουσιν ουδ' α νοουσιν ευ
εχοντα πραττουσιν αλλ' αφιστανται τουτων. γελως δε αυτοις η αρετη, συκοφαντια
κατα των υποδεεστερων ευκολος· ετοιμος η κατα θεου βλασφημια, προχειρος κατα
ανθρωπων η γλωσσα. και τουτο εστι Και η γλωσσα αυτων διηλθεν επι της γης. 108
Ps 72,11®13 *λους κακο.......... δικαιοι εν τηι μελλουσηι καταστασει, οποιον τι και
Ἱερεμιας λεγει το Ἐαν επιστρεψηις, και αποκαταστησω σε προ προσωπου μου. εκει δε
φησιν Και μεταγνωσονται παντες κακως βουλευσαμενοι οι το κακον προελομενοι.
αναφαντων γαρ των αγαθων εν τωι γενει των δικαιων ερουσιν Ἔστιν αρα προνοια
θεου· και πως γινωσκει τα πραττομενα; η φωνη δε απολωλεκοτων τον κατα φυσιν
λογισμον υπο των ασυμφορως υπαρξαντων αυτοις αγαθων επι τας αδικιας. το γαρ
μη κατα λογον ευπραγειν παριστησι λογισμους ως μη κατα λογον διεξαγομενου του
κοσμου μηδε δυσκολ.. τερας ημων γνωσεται· της δε προνοιας εφεστωσης τοις ολοις
αλλ' ομως, φησιν, οι δυσσεβεις ουτοι οι και εν ευθυμιαις αφορητοι τωι φρονηματι
και τοις κατα θεου λογοις και εν ταις των δικαιων ευδοκιαις ουπω πειθομενοι
.............. των απαν... * * και τον χειρων καρτερον ματαια καρτερια χλευαζομενου και
κακως ακουοντος επι τωι δικαιοσυνην αιρεισθαι. τουτο του ανθρωπειου λογισμου το
χαλεπον το μεταγνωναι της επ' αρετηι σπουδης ως ουκ αγαθης ουδε λυσιτελους.
επεισερχεται δε πολλοις πολλακις ενθυμηματα τοιαυτα α δη και θεραπευειν μελλει
τωι λογωι. [Εις αναιρεσιν δε του δυσσεβους λογισμου τον ευσεβεστερον βεβαιοι δια
προσωπου του θεου· θεου γαρ ως αληθως εγγυητου το λεγομενον δειται το
μακαριωτερους ειναι τους ευσεβεις εν τηι μελλουσηι καταστασει δυσπραγουντας νυν,
των δια τελους ασεβων ευπραγουντων. τοιουτον παρ' Ἱερεμιαι το Ἐαν επιστρεψηις,
και αποκαστησω σε προ προσωπου μου. το δε Και ειπον Πως εγνω ο θεος;
απολωλεκοτων τον κατα φυσιν εστι λογισμον υπο τρυφης ασυμφορου· προνοιας γαρ
ουσης, μη αν εαυτους ευπραγειν των αγαθων δυσκληρουντων.] 109 Ps 72,24 Παρα
μεν *** 110A Ps 72,24 Ὁ δε Συμμαχος υστερον εφη Τιμη διεδεξατο. και αλλως δε·
ανεπαυσαμην συνειδων σιωπαν και σοι πιστευειν ως καλως διοικουντι τα καθ' ημας
και ουτω σοι συνειναι δια παντος· διο μου αντελαβου· δοξαν ενεθηκας αγαθην, εις
δοξαν μακαριαν προσηγαγες.
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

111a Ps 73,4a Ἀναγκαιως η των τοπων μνημη δια την του λαου παρανομιαν.
οτι κατα των τοπων ουκ ην αγανακτησεως προφασις, και οιονει δια την του τοπου
φειδω κατασκευαζει προς τον λαον γενεσθαι φιλανθρωπιαν. τουτο δε ουχ ως
χωριου τινος θεοφιλους ειναι δυναμενου· θεος γαρ ου τοπων αλλα δικαιοσυνης.
112a Ps 73,15b [Ὁ δε Συμμαχος ουτως· Συ εξηρανας ποταμους αρχαιους. το γαρ
πηγας τε αναβλυστανεσθαι και ποταμους εξ αυτων προχεισθαι, ετερωθι δε
ξηραινεσθαι ποταμων αρχαιων ρευματα, τουτο εστι την των θαυμασιων εργατιν
παρεστησε δυναμιν. τουτο και εν ετερωι λεγει ψαλμωι· Ἔθετο ποταμους εις ερημον
και διεξοδους υδατων εις διψαν. ραδιον γαρ αυτου ως βουλεται μετοχετευσαι των
υδατων την ρευσιν. δια μεντοι τουτου και ετερον ο λογος παραδηλοι· ως Ἰουδαιοις
μεν δια την παρανομιαν των προφητικων ποταμων ου προσοισει τα ναματα, τα δ'
εθνη τα παλαι ερημα τοις απο της πετρας καταρδευσει κρουνοις· Ἡ δε πετρα, φησιν ο
θειος αποστολος, εστιν ο Χριστος, και απαντα δε τα ειρημενα απο του Ειργασατο
σωτηριαν εν μεσωι της γης ημετερων ευεργεσιων περιεχει τον τυπον. και ταυτα μεν
ουτως. Ἰσιδωρος δε ο Πηλουσιωτης εν επιστοληι φησιν ως Ἠθαμ τοπος ην ουτω
καλουμενος ου πορρω διεστηκως της Ἱερουσαλημ ενυδρος τε και αμφιλαφης και
συσκιος· τουτον εξηρανθαι κατα θεου μηνιν επι του Ῥωμαικου λεγεται πολεμου,
καθως και ο Ἰωσηπος εν τηι Ἀρχαιολογιαι φησιν.] 113A Ps 73,20–22 Μνησθητι σου της
συνθηκης και τους εις τοπους σκοτεινους απαχθεντας εις οικησιν [εις] την
πεφωτισμενην σου παλιν επαναγαγε, χωραν δεξαμενος δεησιν ταπεινωθεντων
κακοις και κατηισχυμμενων και διδους υμνησαι μετ' ευφροσυνης.
114a Ps 74,2–4 Λεγει τωι προφητηι τα λεγομενα νυν ο της αφθαρσιας αιτιος
και δημιουργος Χριστος, ο συζων ως θεος και χαριν αναφερων της σωτηριας ως
ανθρωπος τωι πατρι. σοι τοινυν φησι τας υπερ της σωτηριας ανοισομεν
εξομολογησεις και ευχαριστιας, τα σα θαυμασια διηγησομεθα, πατερ. οτ' αν η εκ
παντων ανθρωπων εκκλησια συνελθουσα, λεγων, ακουειν δυνηται των περι σου,
και προσαγονται παντες ανθρωποι προς το δουλευειν σοι. εμη δε φησι και η
διακρισις εφ' απασι τους αξιους σωτηριας εκ των απολομενων διασυζουσα, των μεν
τα γηινα πεφρονηκοτων συνδιαλυομενων τηι γηι, των δε ουρανια φρονησαντων
μενοντων ωσπερει στυλων εις την της νεας ιδρυσιν κτισεως. 115a Ps 74,5®8 Ου δει
κατατολμαν θεου ουδε σοφιας υποληψει θρασυνεσθαι η υψουσθαι, δεινα και αδικα
κατα θεου λεγοντας ως ου προνοουντος ουδε δικαιως εκαστωι βραβευοντος αλλ'
ανατολαις τε και δυσεσιν αστρων αφιεντος τα πραγματα και ως των αστρων η
καλως η κακως τα περι ανθρωπους διατιθεντων, ηδη δε και ουκ αστρων μονον αλλα
και των εν υψεσιν οριων θρησκευομενων δαιμονων. εχει γαρ ουχ ουτως ταυτα ουδ'
εγγυς αλλα κρισει θεου δικαια τα συμπαντα περιειληπται, ταπεινωσεως τε περι και
υψωσεως ανθρωπων των μεν καθαιρουμενων, των δ' επαιρομενων. [ομοιως και
∆ιδυμος φησιν.] 116A Ps 74,10.11 Ἐπι τωι τοιουτωι τελει, φησιν, εν ωι συναπολουντες
τηι κακιαι οι κακοι την διηγησιν ποιησομαι των θεου θαυμασιων, και καθαιρισω τα
των ασεβων ισχυρα καθαπερ κερατα περικοψας· τα δε των δικαιων υψωθησεται
κερατα την ακαθαιρετον κομησαμενων παρα θεου δυναμιν. τοτε δε υψωθησονται
επειδ' αν συμβασιλευσωσιν τωι εαυτων βασιλει.
117a Ps 75 arg. Τελος αγαθον και νικη δικαιων κατα θεον εσομενη
προφητευεται, προ αχθεισης επι το σαφεστερον τε και λαμπροτερον της εν τωι προ
τουτου δεδηλωμενης προφητειας. 118A Ps 75,5®7 Ὄρη θηρας τα ηγιασμενα καλει
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτεστιν ορη τροφης. την γαρ τροφην θηραν και εν τωι ΡΛΑ κεκληκε λεγων Την
θηραν αυτης ευλογων ευλογησω, ο δη Σιτησιν εν εκεινωι Συμμαχος ειρηκεν. εν δε τωι
Τροφην εδωκε τοις φοβουμενοις αυτον εν ΡΙ θηραν Ἀκυλας εφη και Συμμαχος. τα
ουν ορη της γης της ρεουσης γαλα και μελι θηρας και τροφης ορη καλει εξ ων
επιφανη και υπερ μεγεθη τον θεον οφθησεσθαι φησιν. και τοτε τους υπερηφανους
παθειν τα προκειμενα μηδε εις το ποιειν τι τας χειρας ευρησοντας οιονει νυσταγμωι
καταφερομενους. εξεπληξας γαρ αυτους του σου λαου και των σοι καθιερωμενων
υπερασπιζων χωριων ως αρμοσαι το Ψευδης ιππος εις σωτηριαν, και το Ουτοι εν
αρμασι και ιπποις, ημεις δε εν ονοματι κυριου θεου ημων επικαλεσομεθα· αυτοι
συνεποδιστησαν και επεσαν, ημεις δε ανεστημεν και ανωρθωθημεν. ταυτον δε τωι
συμποδισμωι και τηι πτωσει δια της καταφορας και καρωσεως ενταυθα δεδηλωται.
119a Ps 75,11 Ὁ δε Συμμαχος ουτως ηρμηνευσεν· Θυμος γαρ ανθρωπου
εξομολογησεται σοι, λειψανον θυμου περιζωσθεν. επει ο γε θυμωδης και οργιλως
και προς οργην απαντα πραττων ου προς το δικαιον, εξομολογησιν υποκειται και
μεταγνωσεσιν περι ων εξαμαρτανει. ευκολον γαρ εις αμαρτημα θυμος, μεχρι και
αυτου φονου τολμηρος, ωστε ο μετ' αυτον υπολειπομενος εν τηι ψυχηι λογισμος
ισχυρας επιφερει μετανοιας περιβαλλουσας απασαν την ψυχην επι τοις ουκ ορθως
δια του θυμου πεπραγμενοις και ειρημενοις.
120a Ps 76 arg. Ἀπο του προκειμενου μεχρι του ΠΒ τα χαλεπα και τα οδυνηρα
περι του λαου διεξεισιν ο λογος και ουτως εις φαιδροτερα καταλεγει τα εξης. λεγει
δε εν τωι νυνι ψαλμωι χρονον ειναι πολυν εν ωι το εθνος υπερωπται ικανον περιελειν
και την ελπιδα της παρα θεου βοηθειας, ει μη των προτερων τις μνημονευσας εις την
ελπιδα των μελλοντων αγαθων επιρρωσθειη. 121A Ps 76,2.3 Ουτω δη καν τωι ΟΒ
προευφημησας ευσεβως, ουτως εισαγει λογισμους ασθενεις επιοντας ανθρωποις εν
ταις μακροτεραις κακωσεσιν. και νυν γαρ χαριν πρωτον ομολογει τωι τας ικετειας
δεξαμενωι θεωι, την επιμονον ευχην διηγουμενος και την δι' ολων νυκτων εκτασιν
των χειρων. 122a Ps 76,17®19 Της σης δυναμεως, φησιν, επιφαινομενης εκινειτο το
παν υδατα τε ωδινεν εν φοβωι και τας αβυσσους ειχεν αγων ταραχωδης. ηφιετο δε
και ανωθεν εκ νεφων υδατα και νεφη δι' αιθερος ετρεχεν συν ηχωι πολλωι και τα εξ
ουρανου βελη κατεφερετο· και βροντης ηχοι κατα τον αιθεριον κυκλον εγινοντο
των νεφελων διατρεχουσων, και αστραπαι την οικουμενην κατηυγαζον και σεισμον
ανεκινει την γην. ταυτα δε των τε κατ' Αιγυπτον και των κατα την ερημον και των
εν Ἰουδαιαι φανεντων φοβερων θαυματων εστι μηνυτικα. επει και Αιγυπτος εβληθη
χαλαζηι μετα πυρος καταφερομενηι, και της ερυθρας θαλασσης ειξεν υδατα καθαπερ
ει φοβωι τινι συστελλομενα. βρονται δε ερραγησαν εν αιθερι και χαλαζαι
κατηνεχθησαν και κατα Χαναναιων εν τωι προς Ἰουδαιους πολεμωι. προδηλον δε οτι
και αστραπαι συνεξελαμπον. το δε την βροντην εν τροχωι λεγειν ηχεισαι αλλος μεν
φησιν ηνικα Συνεδησεν τους αξονας των αρματων και κατηγαγεν εις θαλασσαν μετα
των προστατων αυτων. 123a Ps 76,19 Κυκλον ημιν αιθεριον υποβαλλει καθ' ον τα
αστρα υποδινειται καθαπερ αλωνα βοες περιελιττοντες. σφαιροειδη γαρ ουρανον
κατα τον Ἑλληνων λογον ουκ εστιν εν τοις θειοις λογιοις ευρειν, ιν' υπερ γης τε και
υπο γης την τροχοειδη περιφοραν εννοησωμεν. υδωρ γαρ υπο γην, ουκ ουρανον, αι
θειαι γραφαι παριστασι και υπερ ουρανον δε υδατα τελους δικην υποκειμεναι.
Ἐκτεινων γαρ φησι τον ουρανον ωσει δερριν ο στεγαζων εν υδασι τα υπερωια αυτου.
απ' ακρου τε εις ακρον ηλιον διαθειν, απ' ανατολης εις δυσιν, λεγεται και ουχι μερος
ελαχιστον αυτου της ημερας εκ δυσεως ανατρεχειν· και Ὁ στησας φησιν ουρανον
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

(ουχ ο κυκλωι περιαγων αυτον) και διατεινας αυτον ως σκηνην κατοικειν (ουχ ως
κυκλον περιελιττεσθαι)· και Ἀπ' ακρου θεμελιου ουρανου φησιν Ἡσαΐας ερχεσθαι
τους εκ γης πορρωθεν ερχομενους, ωστε τεθεμελιωμενου του ουρανου και εστωτος
αλλ' ουχι κυκλωι περιθεοντος. αλλα ταυτα μεν βραχειας υπομνησεως χαριν προς το
μη εκφερεσθαι ημας προς τα Ἑλληνων πλασματα των θειων αμελουντας γραφων.
124 Ps 76,20.21 Την θειαν οδον λεγει μηδεν ιχνος εχειν θεωρητον ωσπερ την
ανθρωπινην· διο και πορειαν αυτην ειπεν Ἐν θαλασσηι και υδασιν, επει μηδε τριβους
νηος ποντοπορουσης ο Σολομων επιγινωσκεσθαι λεγει ωστε παραβολικον το
λεγομενον. και ουκετι πορεια τις θεωι μεταβατικη· ουδε γαρ δια θαλασσης εβαδιζον
οι Ἑβραιοι, ινα και δια ταυτης αυτοις καθηγησαιτο, αλλα βραχυ μεν αυτοις το της
ερυθρας εγενετο κατα την πορειαν, πολυ δε και πολυχρονιον το δια γης. Ὡδηγησας
ως προβατα τον λαον σου εν χειρι Μωυση και Ἀαρων. Πλην καιτοιγε αθεατου της
σης πορειας ουσης, τουτο γνωριμον και εμφανες ανθρωποις εγενετο οτι καθηγησω
τωι λαωι την απ' Αιγυπτου πορειαν ως προβατοις υπο Μωυση και Ἀαρων αγομενοις.
ουτω δη παραγγελμα ο ψαλμος ... συμφοραις διαπρ... *
125 Ps 77,1 [Ἄλλοι δε ταυτα ουτως εξηγησαντο·] κατεληξε μεν εις σιωπην ο
προειρημενος ψαλμος ουτε αναζητησας ουτε εξειπων τας αιτιας δι' ας ο λαος επι
τοσουτον υπερωφθη παρα τωι κηδεμονι θεωι, ουτος δε ανωθεν της αποστροφης του
θεου την αιτιαν υποδεικνυσιν ηνπερ και μετα ταυτα δια του Ἡσαΐου θεος εξεφηνε
λεγων· Μη ουκ ισχυει η χειρ κυριου του σωσαι; η εβαρυνε το ους του εισακουσαι·
αλλα τα αμαρτηματα υμων διιστωσιν ανα μεσον υμων και του θεου, και δια τας
αμαρτιας υμων απεστρεψε το προσωπον αυτου αφ' υμων του μη ελεησαι, και τα
εξης. μνημη τοινυν εν τωι ψαλμωι γινεται της εν ερημωι δυσπιστιας και αντιλογιας
του Ἰσραηλ, οσον εις το δειξαι τους αφισταμενους θεου των κακων αιτιους εαυτοις
γινομενους αυτου τα πραγματα διηγουμενου σαφως του ∆αυιδ. και αρχεται γε
βασιλικως ευθυς λαον τον εαυτου κελευων προσεχειν τωι οικειωι νομωι, η ταις ιδιαις
υποδειξεσιν ως Συμμαχος ερμηνευει· οιον γαρ τινα νομον, φησι, την προκειμενην
προσφερω παραινεσιν. 126 Ps 77,38®39 Και ει γε φησιν μη φιλανθρωπια και οικτος
θεου και πολυς ιλασμος διεφυλαξεν αυτων την διαδοχην αλλ' ολωι θυμωι μετηλθεν
αυτους, απωλοντο αν και ανωνυμοι κατεστησαν, την μεν προαιρεσιν ουκ
αποδεξαμενου αυτων του θεου, την δε ασθενειαν αυτων οικτειραντος ως επι
σαρκων φθειρομενων και πνευματος εξιοντος.
127a Ps 78 arg. [∆ιαφορως την υποθεσιν τουδε του ψαλμου οι ερμηνευσαντες
εκδεδωκασιν. ο μεν γαρ φησιν αποδυρεσθαι τον προφητην απλως αιχμαλωσιαν και
τα επ' αυτηι γεγενημενα τηι Ἱερουσαλημ, μη διορισας ποιαν· ο δε την υπο Ῥωμαιων
φησι δηλουσθαι την γενομενην μετα την του σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου
προδοσιαν· αλλοι δε την επι Ἀντιοχου του επικλην Ἐπιφανους. διο ταυτην εασαντες
τινα των ρητων εξετασωμεν.] 128 Ps 78,1b®3 Κατα των εθνων η εντευξις οτι δη
δυσσεβησαντες και ακαθαρτοι γην αγιαν εχραναν και ναον ιερον εμολυναν, υπερ δε
της Ἱερουσαλημ η παρα κλησις οτι πολις αγια κληθεισα θεου χωμα γεγονε και λιθων
σωρος οπερ Θεοδοτιων φησιν Εις λιθολογιαν. Ἀναμνησις δε ταυτα δυναται της
εκλογης της περι Ἱερουσαλημ γεγονυιας. ετι δε και περι των οικητορων αυτων λεγει
το ελεεινον, οτι και μετα θανατον αταφοι και πτηνοις εξετεθησαν βορα, πολυ και
ωμον αποδεικνυς το των πολεμιων επι τοις ηλωκοσι και δουλους θεου καλων τους
ταυτα πεπονθοτας, οπερ οικειωσιν προς θεον και παρακλησιν δυναται προς τον
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεσποτην. ει γαρ και εγκληματα κατα των δουλων ειη δικαια, αλλα και φειδω περι
το οικειον εστιν απανθρωπως υπο του αλλοτριου πορθουμενον. λεγει δε και οσιων
σωματα θηριοις γεγενησθαι βρωματα και το αιμα αυτων αφειδως υδατος δικην
εκκεχυσθαι προ της Ἱερουσαλημ, ισως μεν που και δια την εξ αρχης εκλογην οσιους
καλων τους επταικοτας, ωσπερ αυ και ο αποστολος αγιας λεγει και τους δι' ασεβειαν
αποκεκλασμενους κλαδους (διοτι της ριζης ησαν αγιας), ισως δε και συναπολωλοτας
δηλοι τοις αδικοις οσιους, οπερ εν αλωσει και συντελειαι πολεως τε και εθνους
γινεται και δια του Ἱεζεκιηλ δεδηλωται γινομενον· ταδε γαρ λεγει· Φησιν κυριος
Ἰδου εγω προς σε και εκπετασω το εγχειριδιον μου εκ του κολεου αυτου και
εξολοθρευσω εκ σου, Ἀκυλας δικαιον και ασεβη, Ο και εκκοψω εκ σου δικαιον και
ασεβη. ο δη και αλληγορικωτερον προειρητο ουτως· Ἰδου εγω αναπτω εν σοι πυρ,
και καταφαγεται εν σοι παν ξυλον, Ἀκυλας υγρον, Ο και παν ξυλον ξηρον· υγρου
μεν αλληγορουμενου ξυλου του δικαιου ανδρος, ξηρου δε του ασεβους, οπερ και το
αληθες δικαιον ξυλον εαυτον ο κυριος εδηλωσε λεγων Ει εν τωι υγρωι ξυλωι ταυτα
ποιουσιν, εν τωι ξηρωι τι γινεται; ει δε ο κυριος εκοινωνησεν των επιφερομενων τωι
κοσμωι καθο της σαρκος εκοινωνησεν, αμαρτιας δε ουδεμιας, ουδεν θαυμαστον και
ανθρωπους δικαιους, μετοχους αμη γε πηι και αμαρτιας οντας, μετοχους και των εφ'
αμαρτιαις γινεσθαι συμφορων, εν ισωι μεν τοις αδικοις πασχειν φονευομενους
ωσπερ και αυτος εν ανομοις ελογισθη, παρα θεωι δε διακεκριμενους· οιον ην το του
Ἱερεμιου μεταξυ των ασεβων αιχμαλωτου λαμβανομενου, εχοντος δε τινα και παρ'
ανθρωποις διακρισιν μετα την αιχμαλωσιαν εν τηι τιμηι τηι παρα του
αιχμαλωτισαντος. ο δε και μεχρι θανατου κοινωνησειεν τοις αμαρτωλοις δικαιος
ων, τουτωι τα μετα θανατον ηδη χρηστα προς διακρισιν την απο πονηρων
αποκεισεται, καθαπερ Ἰωσιαι τωι βασιλει· δικαιοτατος γαρ δη και ουτος ων εν πολεμωι
τεθνηκεν επικρατουντος του Αιγυπτιου, της Ἰσραηλιτικης ασεβειας πολλης τε
προγεγενημενης και ου δεχομενης συγχωρησιν. αυτοις τε ουν τοις δικαιοις, ει μετα
των αμαρτωλων παθοιεν, αποκειται τα παρα του θεου μετα το παθος καλλιονα· και
δη και τοις δι' αμαρτιας πασχουσιν αδελφοις και ομογενεσι πολλη δι' αυτων
επικουρια, ωστε της εκεινων αναιρεσεως ενεκα γενεσθαι θεου τινα εις το γενος
επιστροφην, οπερ και νυν ο προφητης αξιοι. 129 Ps 78,4 Ταυτα δικαιολογιας ηρτηται
δεκτης παρα θεωι. ει γαρ και ημεις αξιοι, φησιν, ων πεπονθαμεν, αλλα το ονομα το
σον συνονειδιζεται, ωσπερ και αυτος ο θεος δια του Ἡσαΐου λεγει ∆ια παντος δι'
υμας το ονομα μου βλασφημειται εν τοις εθνεσιν. 130 Ps 78,7 Ὅτι θηριων δικην,
φησιν, ελυμηναντο το θεοσεβες εθνος και χωραν ηρημοσαν ιεραν.
131 Ps 79,3.4 Καθημενον επι των χερουβιμ ονομασας την εξουσιαν δηλοι την
ουρανιον δι' ην υποχειρια παντα αυτωι και ουδεν αντιστατειν δυναται, ει μονον
φανειη· και την δυναστειαν εξεγερθηναι παρακαλει δια το παρασιωπησαι και
ησυχασαι και περιιδειν τον λαον πασχοντα· οια πεπονθεν υπο Ἀσσυριων ελθειν
τεως, ου παροντα, αυτοις αξιοι δια την εγκαταλειψιν. πως δ' ελθειν η κατα την
ενεργειαν; δια τουτο φησιν Ἐλθε εις το σωσαι ημας, ωσπερ ει ελεγεν Ἐλθε κατα το
συζειν. το δε Ἐπιστρεψον ημας και επιφανον το προσωπον σου διοτι της επιφανειας
ουχ οιος τε τυχειν ο απεστραμμενος θεου, ει μη προτερον επιστραφειη προς αυτον·
Ἐπιστραφητε γαρ φησι προς με, και επιστραφησομαι προς υμας. αιτει δη τουτο παρα
της οδηγιας και συνεργιας του θεου, οιον εστι και το Κλινον την καρδιαν μου εις τα
μαρτυρια σου. θεωι γαρ οι ευσεβεις το συμπαν ανατιθεισιν. ει δε επιφανειη, φησι, το
προσωπον σου, και σωθησομεθα· επιφανεια γαρ θεου σωτηρια. 132 Ps 79,9®14 Τηι
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σκιαι μεν τα ορη εκαλυψεν η προειρημενη αμπελος δια το παν υψος και πασαν
δυναμιν την υπερ γης υπερβαλεσθαι, ταις δε των ακρεμονων εκτασεσι τας κεδρους
του θεου δια το ταις θειαις δυναμεσιν υπερειδεσθαι διηκειν τε εως θαλασσης και
ποταμου. διοτι και ορια της χωρας της Ἰουδαικης ουτως υπο θεου καλειται· Ἀπο
ερημου εως Ευφρατου και απο θαλασσης ερυθρας εως θαλασσης Φυλιστιειμ. ην ουν
αυτος, φησιν, εξηγαγες εξ Αιγυπτου και μεταφυτευσας αμπελον, ην ουτως εμφανη
κατεστησας και εις τοσουτον εξετεινας, δια τι περιειδες ουτως απογυμνωθεισαν της
ασφαλειας και τρυγωμενην υπο των παριοντων;
133 Ps 80 arg. Σαλπιγγες καταρχουσι ληνων κατα τον νομον. νουμηνιαι μεν
του εβδομου μηνος σαλπισμον επεταξε, πεντεκαιδεκατηι δε την των σκηνων εορτην.
αυτη δε ην συγκομιδης καρπων επ' εξοδωι του ενιαυτου εν τηι συναγωγηι των εργων
των εκ του αγρου, ως εν τηι Ἐξοδωι δεδηλωται. και ειη αν τωι πνευματικως
θεωρουντι τον νομον ο μεν σαλπισμος δηλωσις των ουρανοθεν ερχομενων
σαλπιγγων, η δε προς εξιλασμον ωρισμενη νηστεια τηι δεκατηι του αυτου μηνος
μηνυσις εκεινου του λεγομενου παρα τωι κυριωι· Μακαριοι οι πενθουντες οτι αυτοι
παρακληθησονται. εις γαρ την των σκηνων αναπαυσιν και την ευφροσυνην την εν
αυτωι παρασκευαστικον εποιησατο την νηστειαν ο νομος και την εν αυτηι ταπεινωσιν
προεισαγαγων τας σαλπιγγας αι τον φοβον δηλουσι της εξ ουρανου παρουσιας του
κριτου. ων προκαταγγελουσων την μελλουσαν κρισιν η προς εξιλασμον ταπεινωσις
επεται, και ουτως η προς αναπαυσιν εορτη γινεται. Ὁ δε ψαλμος επι ληνοις
ᾀδομενος εστω μεν και τωι καιρωι της εορτης διαφερων κατα την συνηθειαν του
νομου και δια τουτο σαλπιγγων εν αρχηι μεμνημενος ως προοιμιου της σκηνοπηγιας.
σημαινετω δε· το τελος περι ου και αιδεται αυτον η επιγραφη δηλοι· οτε συναγαγει ο
θεος καρπους απαντας, και τας αιωνιους διδωσι τοις εαυτου σκηνας. εν εκεινωι γαρ
τωι τελει τα αγαθα τοις σωιζομενοις αποκαθισταται και η εκ των νυν κακων σωτηρια
περι ων οι προειρημενοι ψαλμοι τας δεησεις εποιουντο προς θεον. [τα δ' εξης τωι προ
αυτου ακολουθως.] 134 Ps 80,7 Ἄρσεων τουτεστι των βασταγματων των επαρσεων·
οι γαρ τοις της πλινθειας υπηρετουντες πονοις κοφινωι τον πηλον εκβαλλοντες
φερουσι κατα νωτου. τον τοινυν νωτον αυτων, φησιν, απεστησεν απο αρσεων,
τουτεστιν ηλευθερωσε των βασταγματων.
135 Ps 82,4 [Ἄλλοι δε αποκρυφον εφασαν ειναι την του θεου γνωμην και τα
μυστηρια.]
136 Ps 83 arg. [Ἰστεον δε ως τινες εκ προσωπου των εν Βαβυλωνι λελεχθαι
τον ψαλμον εξειληφασιν επιποθουντων την Ἱερουσαλημ και τον εν αυτηι νεων και
το θυσιαστηριον θεασασθαι.] 137 Ps 83,5 [Οι δε λοιποι κατα την ιστοριαν αισθητως
τον εν Ἱερουσαλημ νεων εξειληφασιν.] 138 Ps 83,10 Την ευμενειαν αγει του θεου και
την δια παντος εσομενην επακοην των προσευχων περι ης εν προφητειαι Ἡσαΐου
λεγεται το Ἔτι λαλουντων αυτων ερω Ἰδου παρειμι, οτε της δια Χριστον
απολαυσομεν τιμης ουτως αφορωντος εις ημας του πατρος ως εις το του υιου
προσωπον, διοτι εσται Χριστος εν ημιν.
139 Ps 84,11 Ἔλεος και αληθεια συνηντησαν, επειδαν τωι ελεωι δι' ου τα εθνη
κεκληται συνελθηι και η αληθεια δι' ης ο Ἰσραηλ επαναχθησεται· Ὑπερ ελεους μεν
γαρ τα εθνη κεκληται, καθα φησιν ο αποστολος, υπερ αληθειας δε θεου ο Ἰσραηλ εις
το βεβαιωθηναι τας επαγγελιας των πατερων. νυν μεν ουν η αποβολη αυτων
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταλλαγη φησι κοσμου, υστερον δε η προσληψις ζωη εκ νεκρων, τελειας της
ευμενειας του θεου φανεισης ανθρωποις, επειδαν των επαγγελιων πληροι των προς
τους πατερας, το γενος το εξ αυτων προσαγομενοι ου δια την εκεινων αξιαν αλλα
δια την ιδιαν αληθειαν. τεως μεν γαρ οι δι' αληθειαν κληθεντες αντειπον και προς
την κλησιν ουχ υπηκουσαν αλλ' εφθασαν οι δι' ελεου κλητοι, τοτε δε αμφοτερα
συνδραμειται και ο ελεος και η αληθεια, και τοτε η αδικια πεσειται παντελως και οι
αδικοι της κατα των δικαιων ισχυος εξωσθησονται ωστε ειρηνης απολαυειν τον
δικαιον και οιονει φιληματι προς αλληλας ενωθηναι δικαιοσυνην τε και ειρηνην.
140 Ps 84,12.13 Τωι ανατειλαι την αληθειαν εκ της γης επιφανειται το δικαιον εξ
ουρανου και τα χρηστα παντα παρα θεου, και τα εκ γης υπαρξει παντα αγαθα. διοτι
την του θεου δικαιοσυνην ο κυριος υπερ ανθρωπων επηγαγετο, ουκ αλλως της
ουρανιου κρισεως μελλουσης τα κατ' ανθρωπους δικαζειν και διατιθεναι καλως ει
μη Χριστος υπερ της των πραγματων κατορθωσεως εγεννηθη κατ' ανθρωπους και το
ολον πραγμα της ανθρωπειας φυσεως εις εαυτον ανεδεξατο.
141 Ps 85,11–13 Ἄλλος εκ προσωπου του υιου τον ψαλμον ειρησθαι ειπων
φησιν· την εξαιρετον γαρ και θειαν αρετην εις ημας αιτει παρα του πατρος αφ'
εαυτου ταυτα λεγων απερ ημιν γενεσθαι βουλεται, ωστε θεον ειναι τον αγοντα ημας
κατα το λεγομενον υπο του Παυλου Ὅσοι πνευματι θεου αγονται ουτοι υιοι εισι
θεου, και πορευεσθαι ημας εν αληθειαι θεου την αληθη και οντως λατρειαν την του
πνευματος λατρευοντας και περι μονον τον θειον φοβον εχοντας την καρδιαν
αμεριστον εις ετεραν φροντιδα, ολοκληρον εις την ζητησιν του αληθους αγαθου.
ειτα τον υπερ της αναστασεως υμνον και την ευχαριστιαν αναφερει θεωι αυτος τε ο
κυριος, επει κατηλθεν εις τα κατωτατα της γης, ως γεγραπται, κακειθεν ανηλθεν
βουλησει πατρος και τηι της θεοτητος εξουσιαι, ημεις τε ακολουθως χαριτι τηι παρ'
αυτου την ανοδον ευρισκομενοι.
142 Ps 87 arg. Προειρηται μεν ημιν οτι του Κορε απογονος Αιμαν, ο δε Κορε
του Κααθ υιωνος του τιμιωτατου των Λευι παιδων, εξαρχου δε του ταγματος των
Λευιτων, ωιδην αιδει κυριωτατην. χορευει γαρ τωι Χριστωι καθα και επιγεγραπται η
ωιδη Ἐπι χορειαι· αιδει δε τα παθη του σωτηρος τα κοσμοσωτηρια, παραγων αυτο το
του κυριου προσωπον εν τωι λογωι, ως εκ των ειρημενων δηλον γινεται. 143 Ps 87,2
Και πολιτειαν επουρανιον υπογραφοντος προς την των ανθρωπων σωτηριαν
διδασκοντος τε, επειδαν ημας περιστηι τα κακα, μονην καταφυγην ηγεισθαι θεον,
ωσπερ και εκ των Ευαγγελιων εδιδαχθημεν ηνικα ηδη προσηει το παθος, συνεχεις
δεησεις αυτον και προσευχας ποιουμενον. 144 Ps 87,6 Ἐπιμενων τοις της ομοιωσεως
ρημασι λεγει οτι Ὡς οι ανηιρημενοι και εν ταφωι κειμενοι γεγονα οι τουτο πασχουσιν
οτι της σης εχωρισθησαν δυναμεως της ζωοποιου. δηλον γαρ οτι τουτο ουκ ην επ'
αυτου. της γαρ του θεου δυναμεως πληρες ην το Χριστου σωμα και μετα θανατον.
ταυτηι τοι και αιμα και υδωρ εξ αυτου εχειτο οπερ απο νεκρων σωματων ουδεν των
τοιουτων προεισιν. 145 Ps 87,9b®10a [Ἄλλος φησι το Ἔθου με βδελυγμα αυτοις
εξηγουμενος·] ωσπερ ηισχυνθησαν οι μαθηται επι τοις παθημασιν αυτου, ουκετι
σωτηρα ουδε λυτρωτην ελπισαντες οι γε δη και ελεγον οτι Παρεδωκαν αυτον οι
αρχοντες εις κριμα θανατου· ημεις δε ηλπιζομεν οτι αυτος εστιν ο μελλων
λυτρουσθαι τον Ἰσραηλ. δηλον δε οτι και συνεσχεθη ταις χερσι των εχθρων
παραδοθεις εκων μεν, κατεχομενος δε ομως. ενθα δη και εις κακωσιν ηλθε την υπερ
ημων· παντα γαρ οσα σωματι βαρεα και κακωτικα ταυτα ηνεγκεν. αντι γαρ του Οι
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οφθαλμοι μου ησθενησαν απο πτωχειας ο Συμμαχος Ὁ οφθαλμος μου εξερρευσεν
απο της κακωσεως εξεδωκεν. 146 Ps 87,13 Σωιζε ουν γενος υπο σου πεποιημενον
επιγνωσει τηι σηι και προς ζωην επαναγε τους εις θανατον εκατερον πεπτωκοτας
ανθρωπους, ους θεατας ειναι δει των σων θαυματων και της σης δυναμεως
εξηγητας· και μη μενετωσαν εν ληθηι παρεωραμενοι αλλα μνημονευθεντες παλιν
υπο σου εις το ζην επαναγεσθωσαν. ταυτα ο προστατης ανθρωπων υπερ του κοινου
παντων εντυγχανων γενους και την του κοσμου ζωην εξεργαζομενος βουλησει
πατρος. 147 Ps 87,14 Αυτον υπερ ημων παριστησιν ο πρεσβευτης τε και ιερευς
διηνεκει τηι παραστασει εξ εω και δια νυκτος μειλισσεται τε οργην θεου την καθ'
ημων ην τοις παθεσιν αυτος ανεδεξατο. 148 Ps 87,16β Ὕψωσιν λεγει την εν
τεραστιοις και σημειοις περι ης λεγει προς αυτον ο πατηρ οτι Ἐδοξασα, λεγοντος του
υιου ∆οξασον σου τον υιον. ταυτην εις ταπεινωσιν μεταβεβλησθαι φησιν, ηνικα εις
το παθειν εληλυθε πασχων τα υπερ ανθρωπων και υπ' αυτων υπερ ων επασχεν
εγκαταλιπομενος.
149 Ps 88,13β Κειται δε το Θαβωρ ορος εν τηι Γαλιλαιων χωραι, το Ἑρμωνιειμ
δε εν τηι ερημωι τηι προς το Σινα. υμνεισθαι δει τον θεον, φησιν, ου μονον ταις περι το
Θαβωρ ενεργειαις αυτου αλλα και τηι περι το Ἑρμωνιειμ επιφανειαι γενομενηι. 150 Ps
88,14.15 Ἡ ση, φησι, δυναμις επικρατει. φανειτω δη σου το καρτερον, επιφανες τε
και ενδοξον εν ανθρωποις γενεσθω. ταυτα δε παντα ως προς ενα λεγομενα θεον
εμπεριειληφε· την δυναμιν αυτου την μιαν και μονην και βραχιονα και χειρα
τελειαν ουσαν επισταμεθα· δι' αυτης απαντων και γενομενων και γινομενων, ωστε
αυτην και τελειαν ουσαν εφ' εαυτης συναριθμεισθαι θεωι κατα τον ενα της θεοτητος
αριθμον και μηδαμως περιπιπτειν τοις περι των πολλων υιων ειρημενοις ων ουδενα
ομοιουσθαι προς τον οντως ο λογος προειρηκεν. ου γαρ ουτως η μια και αληθης
δυναμις αλλ' εικων αληθινη και γνωρισμα του θεου μονον, παντα δι' αυτης
επιτελουντος θεου. διο και τηι εις ανθρωπους επιδημιαι αυτης ηρμοσε τα θεικα, και η
του θεου κρισις υπο Χριστου κρινεται. υπαρχουσα μεν ως δυναμει θεου, δοθεισα δε
ως ανθρωπωι, καθαπερ αυτος ειρηκε, διειλε δε τοις χρονοις τον ελεον και την κρισιν.
την μεν κρισιν εκτοτε προλεγων, επειδαν ελθων ο βασιλευς καθεσθηι επι θρονου
δοξης αυτου. εκεινος γαρ ο θρονος ωσπερει βασιν εχει την δικαιοσυνην, καθα και εν
Θ προειρηκε ψαλμωι Ἀκυλας Ἥδρασεν εν κρισει τον θρονον αυτου. προ δε της
επιφανειας εκεινης ελεος κατα γην πολυς ωσπερει προδρομος της κριτικης
παρουσιας ελεωι τους ανθρωπους εις σωτηριαν προευτρεπιζοντος του μελλοντος
επιφανησεσθαι φοβερου κριτου, μετα του ελεου τε η αληθεια οτι μη οιον τε γενεσθαι
τι των ουκ αληθινων ουδε ορθων εν τηι του θεου χρηστηι μακροθυμιαι, καν φαινηται
τοις αγνοουσι το μελλον ουκ ορθως επιτρεπεσθαι τοις φαυλοις ευπραγειν ουδε
εικοτως περιορασθαι τους αγαθους ελαττουμενους. 151 Ps 88,20®25 Ῥητως ηδη την
επαγγελιαν διεξεισι την γεγενημενην δια Ναθαν του προφητου, προφητας
πληθυντικως δηλων εξ ενος ους και Υιους θεου καλει η ως οι λοιποι ερμηνευουσιν
Ὁσιους θεου. φησι δη ειρηκεναι τον θεον οτι δυναμεως μετεδωκε τωι ∆αυιδ και εις
δοξαν προηγαγεν αυτον επιλεξαμενος κατα το Ἔλαβον σε εκ της μανδρας εξοπισθεν
των ποιμνιων του ειναι εις ηγουμενον επι τον λαον μου Ἰσραηλ, ευρων τε αυτον
αρεστον ελαιωι τωι αγιωι προς την βασιλειαν εχρισε παρην τε αυτωι
συγκατεργαζομενος απαντα και των εχθρων τας επαναστασεις ακυρους ποιων και
συγκοπτων τας εκεινων στρατιας και εις φυγην καθιστας κατα το Ἤμην μετα σου εν
πασιν οις επορευθης και εξωλοθρευσα παντας τους εχθρους σου απο προσωπου σου,
 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απερ ειρηται δια του προφητου Ναθαν. ελεωι δε τωι παρ' εαυτου και τηι προσηκουσηι
περι τον δικαιον σπουδηι φησιν υψουσθαι αυτον, καθα και παραδοξως ηρατο νικας
εν πολεμοις και αηττητος ην. 152 Ps 88,36 Καθ' εαυτου ομνυσι θεος, επει κατ'
ουδενος εχει μειζονος ομοσαι, καθαπερ ο Παυλος φησιν. Ὤμοσα γαρ φησιν εν τωι
αγιωι μου, η ως η Ε εκδοσις Κατα του αγιασμου μου αντι του Κατα της αγιωσυνης
μου. 153 Ps 88,39®46 [Ταυτα μεν ο Θεοδωρητος ομοιως Ἀπολιναριωι εξεθετο.] 154 Ps
88,49 Μειζον τι και υπερ ανθρωπον επιζητων φαινεται, τον μεν βιον ον ζωμεν
εξευτελιζων ως οντα ουδεν, εις ματαιον τι χωρειν φασκων ανθρωπους, ου μην εις
ματαιοτητα γενεσθαι οπερ λεγων αξιοι μη προσθηναι φθοραι ως τοτε και της
βασιλειας ανορθωθησομενης δηλαδη, επειδαν και φθοραι λυθηι και το εις αιωνας ζην
δοθηι. ποθεν δ' αν ημιν η θανατου γενοιτο αποφυγη; ποθεν δε ει μη παρα σου; ου γαρ
παρ' εαυτου αν τουτο γε υπαρξειεν ανθρωπωι· ουδεις εστιν ος ζησεται και ουκ
αποθανειται, ουδ' εαυτον εκ θανατου δυνησεται ρυσασθαι. ταυτα δε αντικρυς τον
ουρανιον επιζητει βασιλεα τον λυτηρα της ματαιοτητος τον αυτον τε θανατου
κρειττονα και ανθρωποις εκ θανατου σωτηρα και το ματαιον της νυν ζωης εις
αληθειαν μεταβαλλοντα και την βασιλειαν αιωνιον επ' αιωνιου ζωης
κατασκευαζοντα. 155 Ps 88,51®53a Ουκ απεγνω τον ελεον, αλλ' επιζητειν την
υποσχεσιν και το δικαιον επικαλειται του θεου κατα των ασεβων εθνων των
ονειδιζοντων τον δικαιον κακοπραγησαντα περι το εξ αυτου γενος και πεπτωκοτα·
ους θεου μεν ειναι φησιν εχθρους, ονειδιζειν δε το του δικαιου βασιλεως ιχνος ως
εξαληλιμμενον. ταυτα παρακαλεσας ευλογει. ελπιζοντος δε η ευλογια. τι δε
ελπιζοντος η τας ευχας περαιωθησεσθαι την επαγγελιαν και μη διαπεσεισθαι καθα εξ
αρχης πιστευων φαινεται, ως και ο Παυλος φησιν Ουχ οιον τε οτι εκπεπτωκεν ο
λογος του θεου;
156 Ps 89,4a Ει δε περι χιλιων ετων ουτως ειρηκεν, δηλον οτι βιος ανθρωπου
διαστημα εσται το λεπτοτατον και ωσπερ αμεριστον. 157 Ps 89,10 Ὅλος μεν ουν,
φησιν, ο ανθρωπινος βιος εν εβδομηκοστωι που περιγραφεται χρονωι. εκ του
πλειστου δε λεγει τουτο. ουδε ουτος δε εν ανεσει δοθεις αλλα σχεδον ολος εν
ταλαιπωριαι· η γαρ ως νηπιοι παιδευομεθα η ως νεανισκοι καμνομεν η ως γεροντες
ταλαιπωρουμεθα. καλως ουν ειπεν Και το πλειον αυτων κοπος και πονος. ουτως γαρ
της ταξεως της κατα την ηλικιαν εχουσης ολιγος αγαν ο υποκλεπτομενος εις
ευφροσυνην ευρισκεται χρονος. 158 Ps 89,17 Νυκτα μεν εικοτως τον χρονον
εκαλεσεν απαντα τουτον εν ωι καθευδει θανατουμενος ανθρωπος, πρωΐαν δε τον
επιοντα εν ωι ζησομεθα φανεντος κυριου και του ελεου κατελθοντος εξ ουρανου.
αξιοι δε παραγενεσθαι τον ηλιον και ημεραν διαλαμψαι και δοθηναι διηνεκη τοις
δικαιοις ευφροσυνην αντι των ημερων εν αις εκακωθημεν μυριοις κακοις
περιπιπτοντες. ουτοι δε ησαν οι Καιροι της αναψυξεως ους και Πετρος προλεγει, εις
ους αποσταλησεσθαι φησι τον προκεχειρισμενον Ἰησουν τον κυριον ημων.
159 Ps 90,7.8 Ἑξης χιλιαδα μεν εξ ευωνυμων πεσεισθαι φησιν, μυριαδα δ' εκ
δεξιων πριν και συνεγγισαι και κακον τι προστριψασθαι ωστε αυτον αδεως
εποψεσθαι πιπτουσι και απολλυμενοις ανταποδοσει τηι παρα του θεου, οιον τωι
Ἰωσαφατ υπηρξε κατ' επαγγελιαν ωστε μη διαπολεμησαντι ψαλλοντι δε και
αινουντι θεον δι' αλληλων ιδειν τους πολεμιους απολλυμενους· Ἦλθον γαρ φησιν
επι την σκοπιαν της ερημιας και επεβλεψαν και ειδον το πληθος, και ιδου παντες
νεκροι πεπτωκοτες επι της γης και ουκ ην σωιζομενος. παραπλησιον δε τουτωι και εφ'
 
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετερων βασιλεων εις θεον ελπιζοντων γεγονεν, αληθευομενης της επαγγελιας του
θεου της λεγουσης Ἐχθρευσω τοις εχθροις σου και αντικεισομαι τοις αντικειμενοις
σου. ου δει δε παντως αει νομιζειν αμαχους τας νικας τοις δικαιοις περιγινεσθαι.
επει και δια μαχης ελθοντες πολλακις ενικησαν, αλλα την επιφανεστατην εν τουτοις
λεγει βοηθειαν εν ηι μαλιστα θεος ο βοηθων φαινεται. 160 Ps 90,9.10 Προσωπον το
του ελπιζοντος παρεισηγαγε λεγων παρ' εαυτου προς θεον οτι αυτον εθετο την
ελπιδα. και παλιν επιφωνει τωι τοιουτωι οτι Ἐπειδηπερ ειλου τον υψιστον ωσπερ
οικον ασφαλειας, προς ουδενος κρατηθησηι κακου ουδε οικος ο σος πληχθησεται
θεηλατοις πληγαις. δηλον γαρ ως, ει τι παθοι δικαιος, και οικος δικαιου αγωνισμα
τουτο εξ αδικων ανθισταμενων και ου κολασις παρα θεου. δηλον δε οτι μη κρατησηι
τα κακα του γυμναστικως πασχοντος αλλ' ωσπερ εξ υπνου διαναστησεται καθαπερ
εν τωι τριτωι ελεγετο ψαλμωι· καν επτακις πεσηι κατα την παροιμιαν, αναστησεται.
161 Ps 92,1b®d ∆υνατον ουν και οσον προς την εις ανθρωπους επιγνωσιν
λεγεσθαι το ενδυεσθαι δοξαν και περιζωννυεσθαι δυναμιν, οικειοτερον δε προς την
εν προτεραι παρουσιαι γενομενην αδοξιαν Χριστου και το ανθρωπινον ασθενες. αυτος
δη και εις αγαθα βεβαια την οικουμενην στηριζομενην προαγει εν αυτωι ην ουδενι
τροπωι μετακινεισθαι ετι δυνατον.
162 Ps 93,20®23 Μη ταις αδικοις φησι βασιλειας δυνατον μετειναι της σης
δυναμεως αι πονον επιφερουσι τοις νομον φυλαττουσιν, υφ' ων ο δικαιος εις
συλληψιν αγρευεται και ο μηδεν αδικων φονευεται. καθολου δη την καταλυσιν της
αδικιας εν τουτοις ενδεικνυται τηι του θεου δικαιοσυνηι συνισταμενηι. ου δωσεις ουν
εφη κακοις κρατος, αλλα τωι δικαιωι περιθησεις ασφαλειαν αντ' ερυματος αυτωι
καταστας και τας εις σε κρατυνας ελπιδας· και απερ ᾤοντο οι φαυλοι προχωρησειν
αυτοις κατα των δικαιων, ταυτα εις οπισω και επ' αυτους υποστρεψει· και ως
επονηρευσαντο τους δικαιους αφανεις καταστησαι, ουτως εις αφανες οιχησονται·
τουτο τελος της εκδικιας της παρα σου.
163 Ps 95,6 Γινωσκεσθω θεος ον ημεις σεβομεν, ο τον ουρανον και την δοξαν
εχων υπερουρανιον, ωι καλλονη παρεστιν, ωι δυναμις και σεμνοτης εν απορρητωι·
κατα την ασωματον δηλαδη και θειαν υπεροχην, επει τα γε σωματικα ναων μεγεθη
και καλλη τεχνικαις ακριβειαις και πλουτου πολυτελειαις επιτετη δευται και τοις
εθνεσι περι δαιμονας. εν Ἰσραηλ δε, ει και ταυτα προσην, κατα τυπον των αορατων
απ' αρχης εγεγονει και δια Μωσεως ειρηται και τοις αορατοις παραχωρει, μαλιστα
μεν νυν επι του παροντος ευαγγελισμου οτε η πνευματικη ζητειται και θεωρειται
σεμνοτης, ου μην αλλα και το παλαιον παρα γε τοις συνετοις ως και παρα τωι
Σολομωνι μεγιστον μεν και πολυτελεστατον ως αν μεγιστωι οντι τωι θεωι φησαντι
ναον οικοδομειν, λεγοντι δε οτι την θεου δοξαν ουδε ο ουρανος χωρειν δυναται. 164
Ps 96,1®6 Το Ὁ κυριος εβασιλευσεν ετερως αρτι και ετερως νυν ακουστεον·
και γαρ εκ της προτερας παρουσιας εβασιλευσεν ως εν κεφαλαιωι κατακρινας την
αμαρτιαν εν τηι αγιαι σαρκι και καταργησας τον θανατον, και εν τηι δευτεραι
βασιλευσει δια των καθ' εκαστον των μετοχων αυτου λελυκως το κακον και την
φθοραν, οτε δη και αφιξονται ανθρωποι θεασασθαι τον της αιωνιου ζωης ταμιαν
πληρουσθαι της παρ' αυτου ζωης ηδη δυναμενοι και την δοξαν της βασιλειας αυτου
θεωρειν εν αυτοις μεν εμφανιζομενης ως εν οικωι βασιλειωι, τους δ' εναντιους
αφανεις καθιστασης ως πυρ τηκει κηρον. Ἀγαλλιασθαι τε ουν παλιν την γην
 
 
 

23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φασκων και ευφραινεσθαι τας πολλας νησους τουτεστι τα εθνη, ειτα εξης ωδινειν
την γην και τα ορη τηκεσθαι· πηι μεν τους αγιους λεγει, πηι δε τους εναντιους ων και
το υψηλον δι' υπερηφανιας ορεσι απεικαζει και την καταλυσιν της υπερηφανιας
αυτων ορεων τηξει ομοιοι. Και τοις μεν αλλοτριοις νεφελην και γνοφον προ της του
κυριου θεας απαντωντα δεικνυσι τον φοβον και την συνοχην υποσημαινων, τοις δε
φωτος δεκτικοις αστραπας αυτου λεγει εμφαινουσας και δοξαν θεωρουμενην, ετι δε
και πυρ το δικαστικον καταφλεξειν τους ασεβεις, αποκαλυπτομενης της του κυριου
δικαιοσυνης απ' ουρανου καθα φησιν ο αποστολος· ο δε ψαλμωιδος το
αποκαλυπτεσθαι απ' ουρανου αναγγελλεσθαι φησιν υπο των ουρανων την
εκφανειαν αγγελιαν ονομαζων, ιδρυεσθαι δε αυτον τον ουρανον υπο δικαιοσυνης
και κριματος οιον επι τινος ερεισματος λεγων. σαφες ποιει μη σωματικον ειναι τον
θρονον αλλα θρονον την βασιλειαν καλεισθαι. 165 Ps 96,7ab Τους δια πολλην
αναισθησιαν και ηλιθιοτητα προσκυνουντας οις αυτοι εγλυψαν αγαλμασιν
αισχυνθηναι ευχεται αισθησιν ειληφοτας. προς καλου γαρ αυτοις εσται το τοιουτον.
αποστησονται γαρ αισχυνθεντες της μωρας ταυτης υποληψεως ης ωσπερει θεων
ειχον. 166 Ps 96,10a Ἐναντιον και εχθρον τωι θεωι το πονηρον, ουκ εναντιστασει
φυσεως ον. ου γαρ αντιδιαιρειται τηι αγαθηι φυσει πονηρον το παρα φυσιν, ουδε
φυσιν τινα δεικνυμενην υπολαβειν εστιν ην καλει πονηρον· ουδε γαρ εχομεν τινα
τοιαυτην εν γνωσει, ιν' ειδοτες μισησαιμεν, αλλα πονηρον απαν το κατα κακιαν
εργον επισταμεθα και το τουτου μισος, εανπερ ευ φρονωμεν, επιτηδευομεν ισον
τουτο νομιζοντες εκεινωι τωι Παυσασθε απο των πονηριων υμων.
167 Ps 98,5bc Το υποποδιον φησι προσκυνειν την παγκοσμιον εξουσιαν την
τοτε φανησομενην η μη μονου του ηγιασμενου γενους αλλα και παντων κρατει,
υποποδιον αλληγορουμενη θεου την πασαν επεχον γην οικουμενην ομωνυμως και
αυτην υποποδιον καλουμενην, ωσπερ και ο Ἰσραηλ εξουσια κεκληται. ο υπερ την
εξουσιαν ων θρονος δ' αν αλληγοροιτο η προς τα ηγιασμενα οικειοτης του θεου,
μαλιστα μεν προς τα ουρανια, ηδη δε και προς τα εν γηι. ομωνυμως δε ταυτηι κατα
τον Ἡσαΐαν αλληγορειται θρονος ο ουρανος, θρονος δε και η Ἱερουσαλημ δια τους
εν αυτηι αγιους εν τωι ουρανου τροπωι· ο δη τεκμηριον του μη σωματικως καλεισθαι
θρονον τον ουρανον μηδε σωματικως υποποδιον την γην, οποτε θρονον και
Ἱερουσαλημ το βραχυ γης μερος, υποποδιον δε την επουσαν τοις εξουσιαζομενοις
εξουσιαν φαμεν. ωσπερ και θρονος θεου εν ουρανωι ειναι λεγεται η οικειοτης η τοις
ουρανιοις ως αγιοις επουσα, ομωνυμως και του ουρανου θρονου θεου καλουμενου,
ουτω δε και ο κυριος τους δεξαμενους το καλον σπερμα το της βασιλειας καλει
σπερμα καλων ομωνυμως, ωστε ου την υπεξουσιον γην αλλα την εξουσιαν την επ'
αυτηι κελευει προσκυνειν αισθανομενοις αυτης εν τοις εργοις. Και το Ἅγιος εστιν
επιφερων των ουχ αγιων κατατρεχει ψευδωνυμων θεων· και το εικοτως αναιρειν εκ
της βασιλειας τους αναγνους ενδεικνυται, ινα της αγιοτητος δεκτικη γενηται. 168 Ps
98,9 Ου μονον το εξουσιαστικον του θεου προσκυνειν αλλα και το αγιαστικον
οικειοτερως ηδη παρακελευεται, συμβολον τουτου διδους την εν τωι ηγιασμενωι ορει
προσκυνησιν.
169 Ps 100,8 Ἡ πρωΐα δηλοι τον σπουδαιον ωσπερ θεος τηι σπουδηι πεμπειν
τους προφητας δηλων Ὀρθριζων φησιν αποστελλων. νομιμος δε η των πονηρων
εξαιρεσις· Ἐξαιρειτε τον πονηρον εξ υμων αυτων. και τουτο ουδ' εφ' ημων
πεπαυται, ει και κολαστικως γινεται. χωριζονται γαρ οι φαυλοι, και ει μη θανατωι,
μεχρι της μετανοιας.
 
 
 

24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

170 Ps 101,3 Ὅμοιον δυναμει το λεγομενον τηι Σαλομωνος ευχηι
προικετευοντος περι της μελλουσης τωι λαωι θλιψεως, ινα δη ακουσθειεν
ικετευοντες εν αυτηι, πλην οτι το λεγον προσωπον εφ' εαυτου λεγει τα παντων και
το μη περι οφθηναι υπο θεου οπερ εκινδυνευσε παθειν ενεκα της ιδιας κακιας ο
Ἰσραηλ, ετι δε και την εν μακρωι χρονωι κακωσιν. 171 ps 101,14 Ποιει τον καιρον η
των θεου δουλων ικεσια και ο του θεου οικτος, ουκ αλλη τις αιτια οια περι χρονων
ειρμαρμενων εν Ἕλλησι πεπλασται. ουτος δ' εστι περι ου αυτος δια Ἡσαΐου φησι
Καιρωι δεκτωι επηκουσα σου· τουτον δε και ο Παυλος πεπληρωσθαι τον καιρον
επιδημησαντος του σωτηρος γραφει φασκων Ἰδου νυν καιρος ευπροσδεκτος. κυριως
γαρ και η του σωτηρος καθοδος γεγονεν επιλαμψαντος επι συντελειαι των αιωνων.
επει γαρ αραι την αμαρτιαν του κοσμου εληλυθεν ο σωτηρ, ουκ εδει δε τον
τηλικουτον υπερ ολιγων αμαρτωλων ελθειν και παθειν. οτε διενεστηκεν ο χρονος
καθ' ον ειρηται Παντες ημαρτον και υστερουνται της δοξης του θεου, ουκετι δε
οντος επι γης δικαιου συνιεντος τε και εκζητουντος τον θεον, εληλυθεν ο υπερ
παντων αυτων χαριτι θεου υπερ παντος γευομενος θανατου. Ῥηθειη δ' αν και ταυτα·
του των ανθρωπων γενους εις κακιαν τραπεντος εδει τον προνοουμενον της
σωτηριας αυτων θεον κωλυσαι την κακιαν. και δη τουτο δια μηχανηματων πολλων
γεγενηται. αποσταλεντων πατριαρχων των δυναμενων τηι εαυτων πολιτειαι
ωφελησαι τον των ανθρωπων βιον, απειποντος δε προς την κακιαν και νομου του
δια Μωυσεως δοθεντος αυτοι μεν κατεφρονουν του δεδωκοτος θεου· προφητων τε
και αγγελων επιφανειας επιπεμπομενων αυτοις, ο δε θεος ουκ επαυετο της αυτων
προμηθουμενος σωτηριας. και ομως ουδεν μαλλον εγινετο η εις αυξησιν κακιας
επετριβοντο. επει ουν παν φαρμακον και βοηθημα δια των ομογενων προσαγομενον
αυτοις ητονησε προς τας ανιατους νοσους αυτων, μετα παντ' εκεινα εικοτως ο
σωτηρ εληλυθε, πασαν νοσον και πασαν μαλακιαν θεραπευων ως και την νεκροτητα
αυτων και τον θανατον ανελειν. δια ταυτην ουν την αληθειαν εν τοις Αυγουστου
χρονοις επελαμψεν ο σωτηρ, τοτε του καιρου πεπληρωμενου καθο καταλληλως
εγινετο τα της σωτηριας των ανθρωπων. περι τουτου και ο παρων λογος φησιν Ὅτι
καιρος του οικτειρησαι την Σιων, ω δεσποτα, και συ δια σεαυτου αναστας
οικτειρησεις αυτην.
172 Ps 102 arg. Ευχαριστιαν εχρην επεσθαι τηι προκειμενηι προφητειαι. αυτη
και συντετακται δια τουδε του αισματος· ελεος τε θεου και δικαιοσυνη η κριτικη
δοξαζεται οτι δι' ελεου τον λαον εξαιρησεται των αδικουντων, φθορας τε αφαιρεσις
και η εις διαδοχους φυλασσομενη χαρις και η επι παντα διαβησομενη βασιλεια
ουρανιος.
173 Ps 103,3a Ου σφαιρηδον ουρανος τωι παντι περικειται και περιθει αλλα
στεγαζει γην τεταμενος περι αυτην, μονιμωι και εδραιαι τηι στασει στεγαζομενος
ανωθεν υδασιν. 174 Ps 103,4a ∆ηλον δε οτι το Ἐκτεινων και Στεγαζων και Ποιων
αντι του εκτεινας εστι και στεγασας και ποιησας. ουτω δ' εχει και το Πλασσων
πνευμα ανθρωπου εν αυτωι· της πλασεως υπο θεου γεγονυιας εις απαξ γη και τα εξ
αυτης αποτελεσματα δια παντος γινεται, καθο λεγεται και το Ὁ πατηρ μου εως αρτι
εργαζεται, καγω εργαζομαι. συντεινοι δ' αν εις τουτο και το Ἐγω ειμι ο ων, ως των
ποιηματων ουκ οντων αλλα γινομενων των γενητην εχοντων φυσιν και δια τουτο
της ουσιας αυτων εν τωι γινεσθαι νοουμενης και ουκ οντως ουσης καθαπερ ο ποιων.
τουτο δε διηκει δια της αγιας τριαδος ποιητικης ουσης. 175 Ps 103,5.6 Το θαυμαστον
 
 
 

25
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγει της ιδρυσεως θεου δυναμεως δειγμα το γην ουσαν στοιχειον το βαρυτατον
υπερ υδατων πεπηχθαι και μενειν δι' αιωνος αμετακινητον, ου δη που της υπουσης
αβυσσου στηριζειν αυτην δυναμενης ουδε εδρασουσης αλλ' ιματιων τροπωι
σκεπουσης, ως ειναι την εδραν αρρητον και θεου δυναμεως, ου στοιχειων φυσεως.
176 Ps 103,10 Πηγας υδατος αναβλυστανουσας της αρχης και ταυτα θεου δυναμει η
γη διδωσι, ξηραινομενας τε πολλακις θεου φοβωι φησιν εις αφανες απιεναι οπερ εν
εβδομηκοστωι τριτωι σαφεστερον ειρηται Συ διερρηξας πηγας και χειμαρρους, συ
εξηρανας ποταμους ετερους. Θαυμαζει και των ορων την θεσιν αμεταστατων
εγηγερμενων υπερ τα πεδια και μη κατασυρομενων υπο της ταχθεισης ερεισεως εις
το καλυψαι τα υποκειμενα κατα το Ἐρουσι τοις ορεσι Συγκαλυψατε ημας. 177 Ps
103,13 Ὑπερωια θεου τον αερα καλει καθαπερ επι μιας οικιας του παντος κοσμου.
εργον δε του υιου λεγει τον υετον αφ' ου καρπουται πλησμονην η γη. εργον δε την
εκ θαλασσης αναγωγην των υδατων αν λεγοι. 178 Ps 103,17b Και περι του ερωιδιου
δε λεγεται δια Ἱερεμιου Και γε ο αρωιδιος εν τωι ουρανωι εγνω τους καιρους αυτου.
179 Ps 103,26b Καταπαιζειν δε αυτου λεγεται ο θεος τουτεστιν εν μηδενι τιθεσθαι
την πανουργιαν αυτου. παντα γαρ τον εναντιουμενον αυτωι γελαι θεος δια το
ματαιον και παιδιαν τιθεται δια το ευαλωτον, ως περι Αιγυπτιων φησιν Ὅσα
εμπεπαιχα τοις Αιγυπτιοις. 180 Ps 103,27.28 [Ἄλλοι δε περι της χορηγουμενης τοις
ζυοις τροφης εξειληφασι τα προκειμενα. ταυτης γαρ παρουσης ευθαλει και χαιρει,
απουσης δε ενδειαι πιεζεται και συγχειται τηι των αναγκαιων ελλειψει.] 181 Ps
103,29.30 Τουτο εργον Χριστου ος και φησιν αναστασιν ειναι και ζωην και
αναστησειν παντας επηγγελται και, οτε παρην, εζωοποιησεν ους εβουλετο, ωστε τα
λεγομενα πατρος μεν εστιν αρχικως, υιου δε εξεργαστικως και πνευματος δε
μετοχικως αυτου μετεχομενου και οιον εμβιβαζομενου δι' υιου εις την απαντων
ζωην κατα το Ζωοποιησει τα θνητα σωματα υμων δια του ενοικουντος πνευματος εν
υμιν. ζωοποιον μεν ουν το πνευμα δι' ης εργαζεται ζωης, θεοποιον δε δι' ης ενδιδωσι
μετοχης και ομωνυμον αυτωι το πνευμα ανθρωπινον κατα την υπ' αυτου μορφωσιν.
182 Ps 103,31 Αιωνιος η δοξα του φυλασσοντος εις αιωνα τα εργα· και επειπερ
αιωνιος η δοξα, αιωνια τα δοξαζοντα. 183 Ps 103,32 Το μεγεθος της δοξης δηλουται
τωι της κτισεως φοβωι, την δ' υποταξιν ο φοβος μηνυει. ουτω το θαλασσαν
υποταχθηναι φοβηθηναι φησιν ο ψαλμος. το γαρ φοβουμενον υποτασσεται· και γης
υποταξις ο τρομος της εποπτειας του θεου και ορων καπνισμος οιον καιομενων ο και
σωματικως επι του Σινα γινομενον ορους εωρατο. 184 Ps 103,33.34 Τουτο της ζωης
το κερδος, επι τουτο και ζην αξιον, δια τουτο δεινος ο θανατος ο κατασιγαζων τον
υμνητην· απωλεια τε ο θανατος διοτι Ουκ εστιν εν τωι θανατωι ο μνημονευων σου,
και μονη υπαρξις η ζωη οτι Οι ζωντες σε, φησιν, αινεσουσιν. εν γαρ τηι προς τον οντα
συναφειαι το ειναι εχομεν, και η διαστασις φθορα. Ἡδυνθειη αυτωι η διαλογη μου,
εγω δε ευφρανθησομαι επι τωι κυριωι· και ευχης δε αξιον, ινα τοις υμνοις ημων θεος
ευφρανηται, ημιν δε παντως ευφροσυνη δι' υμνων. καν ηι δι' ολου τουτο ωστε και
τας πραξεις απασας ημων υμνον ειναι θεου, ευφρανθησεται ημιν θεος οισπερ εξ
αρχης ηυφραινετο.
185 Ps 104,7 Ουκ αγνοητεον, φησιν, οτι αυτος εστι κυριος ο θεος ημων ου
προνοια τον συμπαντα κοσμον θειοις κριμασι διοικει ως μηδεν ακριτως μηδε ανευ
της αυτου προνοιας γιγνεσθαι. 186 Ps 104,15α Χριστοι ησαν την χρισιν λαβοντες την
δια πνευματος αορατον η και ως εκλεκτοι γενομενοι. 187 Ps 104,27®36 Ἀδιαφορως
τηι ταξει κεχρηται των πληγων και ουδε πασας καταλεγει, οτι, οιμαι, το δυνατον του
 
 
 

26
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεου και εκ των εκαστοτε λεγομενων τερατων δεικνυται· δει δε θεου γνωριζεσθαι
δυναμιν και ουχ ιστοριαν πραγματων απαραλειπτον παντως γινεσθαι. ουκ εις γην δε
απλως τους βατραχους γεγενησθαι φησιν αλλ' εις τους οικους και των οικων τους
επιφανεστατους και τα τουτων ενδοτατω, ως αν ακωλυτου της επιφορας αυτων
γινομενης και βιαιοτατης και μηδενος αποκωλυσαι δυναμενου μηδε των
δυνατωτατων. παραδοξον δε και το καθ' ολης της γης χυθηναι τον σκνιπα και την
κυνομυιαν και μεχρι των ορων ιστασθαι μη περαιτερω χωρουντας, ως αν κατα
μονης Αιγυπτου την δικην ενεργεισθαι τοτε φαινοιτο. διο και την εξαιματωσιν του
ποταμου μεχρι των οριων συνεβαινεν ιστασθαι, εις δε την πλησιοχωρον μηκετι τας
εκροας ειναι τοιαυτας, οτι κατ' Αιγυπτιων η κολασις ην την ευποριαν αφαιρουμενη
του ποταμου. 188 Ps 104,37 Προς τηι σωτηριαι τηι δοθεισηι και την ευποριαν λεγει την
εκ θεου δυναμεως η τους Αιγυπτιους απηγαγετο παρασχειν αιτουσι τοις εξιεναι της
χωρας μελλουσι πολλα τε και πολυτελη. μεγα δε και το εκ χωρας τα χειριστα
παθουσης απαθεις απαλλαττεσθαι μεχρις ενος.
189 Ps 105,14®18 Ὅτε μεν τον θεον επειρασαν εν ανυδρωι, απειραστος ων και
αμνησικακος ουκ αμειψαμενος αυτους Ἔδωκεν αυτοις το αιτημα αυτων, αλλα και
οτε Παρεπικραναν αναβαινοντες εν τηι ερυθραι θαλασσηι, και τοτε εγνωρισεν αυτοις
την δυναστειαν αυτου· οτε δε παρωργισαν τον Μωυσην και τον Ἀαρων εν τηι
παρεμβοληι, το τηνικαυτα Ἠνοιχθη η γη και κατεπιεν αυτους. εδει γαρ μη
καταφρονηθηναι τους θεραποντας. αλλα και επειπερ χρηστοτης εστι και αποτομια
παρ' αυτωι κατα το Ἴδε ουν χρηστοτητα και αποτομιαν θεου, πρωτα τα της
χρηστοτητος αυτοις παρεσχετο· ως δ' ουκ ωναντο δι' αυτης, ακολουθως καταλληλωι
μετερχεται αυτους φαρμακωι τωι κολαστηριωι. Μωυσην μεν ουν παρωργισαν οι περι
∆αθαν και Ἀβειρων ειποντες Μη Μωυσηι μονωι ελαλησεν ο θεος; ουχι και ημιν; τον
δε Ἀαρων Κορε και η συναγωγη αυτου πυρ αλλοτριον προσαγαγειν και θυσιας τωι
θεωι εν χωραι των ιερεων τολμησαντες. αλλα τους μεν καταλαλησαντες του
Μωυσεως, τον ∆αθαν παγγενει, διανοιχθεισα η γη κατεπιε και συνεκαλυψεν επι την
συναγωγην Ἀβειρων, τον δε Κορε και τους συν αυτωι μελλοντας προσφερειν τα
θυμιατηρια αυτων φλοξ απο της σκηνης προελθουσα κατεφλεξεν. 190 Ps 105,23
Κατα μεν το δικαιον ο της απωλειας ορος, κατα δε το φιλανθρωπινον η του
συζεσθαι συγχωρησις. τηι δε συγχωρησει χωραν η πρεσβεια δεδωκε δια τε την
οσιοτητα του πρεσβευοντος και την υπερ κοσμου προνοιαν καθ' ην ο πρεσβευτης
ικετευεν, ινα μη ατελης η χαρις του θεου νομισθειη περι τον Ἰσραηλ, και δια την
μνημην των πατερων και την επαγγελιαν την προς αυτους ης ο Μωυσης
απεμνημονευσεν ικετευων, επει κατα γε την ασεβειαν και την προγνωσιν της ολης
κακιας αυτων απωλοντο αν. 191 Ps 105,24®27 Και η περι της γης αντιλογια
πρεσβυτερα της Κορε και ∆αθαν στασεως αλλα μειζων και δυσσεβεστερα προς
επαγγελιαν θεου διαμαχομενη και ου περι θεραπειας θεου φιλοτιμουμενη, εικοτως
ουν τηι εις θεον ασεβειαι τηι προειρημενηι συντετακται δια δειλιαν γεγονυια καθαπερ
εκεινη δια μικροψυχιαν, δυσελπιστιαν του κατορθωματος της δειλιας επαγουσης
ωσπερ η μικροψυχια δια τον Μωυσεως χωρισμον δυσελπιστιαν εποιει της επανοδου
Μωυσεως. ου γαρ επιθυμιαι μονον αλλα και δειλιαι και μικροψυχιαι των προς θεον
οφειλομενων και των προς ανθρωπους την πληρωσιν αφαιρουνται, το καρτερικον
εν υπακοηι θεου και το ευτακτον εν ανθρωπων τιμαις εμποδιζουσαι, της κατα σαρκα
φυσεως την κατα πνευμα λυμαινομενης και τωι ιδιωι τερπνωι και απονωι το παρ'
εκεινηι καλον εξαφανιζουσης. θεος δε παιδευσεως τροποις επαγει τα πραγματα· της
 
 
 

27
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε παιδευσεως το τελος η προς το ορθον του ανθρωπου κατορθωσις εν ηγεμονιαι
πνευματος, υπακοηι δε σαρκος. δια τουτο των τε ηδεων τας χορηγιας υπερετιθετο
παιδευων την τουτων επιθυμιαν υποτεταχθαι τηι κατα βουλησιν θεου διανοιαι, και
επι κινδυνους ηγε διαγυμναζων υπομενειν τα αλλως φευκτα δι' ελπιδα την προς
θεον η προσηκει τοις ορθως διανοουμενοις. και επειπερ ανθρωποι σαρκικωτεροι τηι
νυν καταστασει, τα μεν πρωτα και ανιει της δικης τους απειθεις και μικροψυχους,
υστερον δε προς επιστροφην εκολαζεν. επει γουν της ερυθρας θαλασσης δειλιωντας
και αντιλεγοντας μη κολασας, επι τηι επηγγελμενηι γηι κολαζει τους μη θαρρησαντας
επι ταυτην ακολουθειν αυτωι. απιστιας γαρ ην προφανως τεκμηριον. τους γαρ
τοσουτων και τοιουτων θαυματων αυτοπτας θαρρειν εις απαντα δικαιον ην τηι του
σεσωκοτος δυναμει. και μην επει της μοσχοποιΐας καιτοι δυσσεβεστερας ουσης
ελαττονως τιμωρησαμενος εν μερικοις, θανατωι του λαου χαλεπωτερον εκολασεν εν
τηι παντος του τοτε λαου απειθειαι τηι περι καθεξεως της γης, οτι δια της προτερας
δικης ουκ εσωφρονισθησαν και τωι πειραζειν θεον επι πλειστον υπεμειναν. 192 Ps
105,28 Ου το της ειδωλολατρειας αιτιον ειπεν οπερ ην η πορνεια εις κοινωνιαν του
σεβασματος αυτους επαγομενη (ην γαρ τουτο τηι γαστριμαργιαι συναφες), αλλα το
αποτελεσμα κατηγορει ου χαριν και την επιμιξιαν των αλλοφυλων γυναικων
απειπεν ο νομος, ως μη τηι συμπαθειαι των γυναικων εις κοινωνιαν της ασεβειας
υπαγοιντο, ο δη και γεγονεν. εις τοσουτον γαρ αυτους απονοιας προηγαγεν, ως
μυεισθαι τα του Βεελφεγωρ και θυσιαις νεκρων τελουμεναις συμμολυνεσθαι. 193 Ps
105,46.47 Την δι' ελεου των αιχμαλωτισαντων επανοδον ουκ ασαλευτον εσομενην
εν τουτωι δεικνυσιν ευχην επαγαγων περι της εξ εθνων επισυναξεως και εις ταυτην
καταληξας, ινα την βεβαιαν και αμετακινητον ευρωνται την παρ' αυτου του θεου
σωτηριαν και δια παντος ευχαριστωσι τωι σεσωκοτι και την εν θεωι καυχησιν εχωσι.
και χρη τον ελεον εκδεχεσθαι τον μετα την νυν απειθειαν, ως ο αποστολος φησιν,
ινα χορευσωσι θεωι πασας τας ημερας δεηθεντες, ως ο Ζαχαριας προαγορευει.
194 Ps 106,6®9 Περι των Ἰουδαιων ειρησθαι ταυτα φησι παλαι μεν
ελευθερωθεντων εκ της εν Αιγυπτωι διαγωγης εκ του κεκραγεναι προς κυριον, νυνι
δε το αυτο πεισομενων και της παντοδαπης πλανης απαλλαττομενων, ει προς
κυριον κεκραξοιντο και της δι' αυτου του Χριστου τελειας ελευθεριας ορεχθωσι
τυχειν. 195 Ps 106,10®12 Και αυτη περι των αυτων η αλληγορια οθεν ουχ ηκιστα και
αλληγορ ουμενα ταυτα φαινεται. κυριολογουμενα γαρ ου συναιδει το τους αυτους εν
ερημωι πλανασθαι και εν σκοτεινωι δεσμωτηριωι δεδεσθαι. δηλος δε κατα τον Ἡσαΐαν
ο λεγων τοις εν δεσμοις Ἐξελθατε και τοις εν τωι σκοτει Ἀνακαλυφθητε, περι ου και
Ζαχαριας οτι Αιματι διαθηκης αυτου εξαπεστειλε δεσμιους εκ λακκου ουκ εχοντος
υδωρ. Χριστος ουν παρα πατρος σωτηρ και πατηρ δια Χριστου. υπο θανατου δε
καλυπτομενος τα νυν ο Ἰσραηλ και ταπεινοτητι δεδεμενος και αναγκηι δουλειας.
σκια μεν γαρ το καλυπτον, πενια δε η ταπεινοτης, σιδηρος δε η αναγκη. εις αυτο δε
τοις εθνεσι καθιστασιν αποβληθεντες εις χωραν εθνων των εξ αρχης πενητων περι
ων ο ΚΑ ψαλμος το Φαγονται πενητες και εμπλησθησονται. 196 Ps 106,23®32
Πλανην και λιμον και διψαν και σκοτος και δεσμους αλληγορησας τα Ἰουδαιων
κακα χρηται και θαλαττιων νυν αλληγοριαι, τας εν θαλαττηι ταραχας και τας εκ
τουτων εις ευδιαν μεταβολας και αχρι λιμενος ευδιου σωτηριας εις ταυτον αγων
τοις τουτων πονοις· και τηι διαδεξομενηι τους πονους αναπαυληι ουκ ανευ θεου
ταραχθεισαν εις κλυδωνα την παλαι γαληνην αυτων αλλα θειωι προσταγματι
δεικνυσιν, ωσπερ καταιγιδα του προσταγματος εγειραντος και τοις κυμασιν
 
 
 

28
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανακινησαντος αυτων τον προτερον ευδιον πλουν, υφ' ων κορυφουμενων εις υψος
αναγομενους αυτους και αναρρεοντων καταγομενους, οιον εν θαλαττηι γινεσθαι
φιλει, ταπεινουσθαι τε και συγχεισθαι και ασυνετειν υπ' εκστασεως, ειτα τυγχανειν
μεταβολης υπεντος του πνευματος, ηνικα και τουτο θεος επιταξειε και το σφοδρον
των ανεμων εις αυραν πραειαν ανειη και των κυματων τον ηχον κοιμησειεν, ενθα
την εκ της ερημιας ευφροσυνην εξειν αυτους και ης ορεγονται τευξεσθαι καταγωγης
εις λιμενα, εφ' οις προσηκει χαριτας θεωι ομολογειν εν εκκλησιαι τε λαου και εν
καθεδραι πρεσβυτερων υμνειν τον ενεκα μεν αμαρτηματων, ως προειρηται, κλυδωνι
παραδοντα το εθνος, ελεωι δε εις αγαθα μεταστησαντα. ∆ηλοι δε και ο ελεος αυτος το
εξ αμαρτηματων προκεκομισθαι. ελεουνται γαρ οι μη αξιοι των αγαθων αλλ' επι
τοις κακοις ελεεινοι· ου δη κοινον το πραγμα ουχ οιον εν θαλαττηι πολλακις γινεται,
και τους αγαθους χειμαζεσθαι και ναυαγειν, ωσπερ και τον Παυλον, και τους
φαυλους εξ ουριων κομιζεσθαι, κοινων εφ' εκατεροις οντων των συμβαινοντων, ιν'
εν τοις αυτοις εξεταζομενοι πραγμασιν εν τηι γνωμηι το διαφορον εκφανοιε προς ην
υστερον ηξουσαν ανταποδοσιν ορθην και δικαιαν τοις εργοις αυτοις
προμεμαρτυρημενην. ου δη περι των πλεοντων θαλατταν ο λογος αλλα περι του
χειμαζομενου δι' αμαρτιας και δι' ελεον ηξοντος εις λιμενα λαου, ου και εκκλησια
προς εξομολογησιν και πρεσβυτερων καθεδρα προς υμνον θεου.
197 Ps 108,21 Ἔλεος το εις ανθρωπους ο υπερ ανθρωπων αιτει· ουκ ων κατα
γε εαυτον εν χρειαι ελεου ος τοις αξιοις επικουφιζει τα δεινα χρηστος ων εν τωι
χαριζεσθαι και ου το ισον αντιμετρων, αλλα γαρ ηκει τα παντα εις Χριστον και
ελεειται υπερ ημων· καθο αυτος εστιν ημεις και ως πενης και ταπεινος οικτειρεται,
και ως εν ταραχαις ων καθο μετειχε της ταραττομενης εν κακοις φυσεως, και ως εις
αφανες απιων καθ' οσον η σωματικη διελειπεν επιφανεια αυτου, και ως ανακινηθεις
και ανακουφισθεις οιον δη τι των κουφοτατων καθο τοις συναρπασασιν εξεδωκεν
εαυτον την τε εκ νηστειας ασθενειαν και το εξ αναλειψιας αυχμηρον εξ ημων εις
εαυτον αναφερει, μηδεν μεταξυ τιθεις ημων τε και εαυτου, χλευην τε επι τουτοις
λεγει την παρα των πολεμουντων ην δι' ημων νυν εχει των ονειδιζομενων εν
ονοματι αυτου.
198 Ps 109,1b®2 Ἐπι παντα τον κοσμον διαπεμφθησεσθαι δηλοι την δυνατην
εξουσιαν του θειου βασιλεως αρξαμενην απο της Ἱερουσαλημ κατα το Ἐγω
κατεσταθην βασιλευς υπ' αυτου επι Σιων ορος το αγιον αυτου, και παντας
υπακουσεσθαι και δουλευσειν. 199 Ps 109,3c.4a Ἀπολιναριος δε την Συμμαχου
παραθεις ερμηνειαν φησιν· το διηνεκες της ακμης και αμαραντον οικειον αιωνιον
ζωηι παραβαλλομενον δροσοις εωθιναις, ωσπερ η λυθεισα ζωη σκιαι παρεβαλλετο
κλινομενηι, Ὤμοσε κυριος και ου μεταμεληθησεται, και τα εξης. 200 Ps 109,4 Αιωνιος
ιερευς ο ζων αιωνιως, βεβαιος ιερωσυνη καθαπερ ορκωι βεβαιωθεισα, τυπος ο
Μελχισεδεκ ου μη δηλουται θανατος εις σημειον του μηδε οντος θανατου· αρτι δε
βασιλευς δηλωθεις, νυν και ιερευς επιδεικνυται οπερ αδυνατον εν Ἰσραηλ και νομωι.
υποτετυπωτο δε εν Μελχισεδεκ και τουτο. 201 Ps 109,7 ∆ηλον γαρ ως Χριστος και
προ του την εξ ανθρωπων υψωσιν υψωθηναι ην υψηλος, ατε δη ων εν μορφηι θεου
και καταβας εξ ουρανου. ταπεινοτητος δε συμβολον οδοιπορεια και ποτον υδωρ εκ
ποταμου· και ορωμεν γε πεζοπορουντα τον κυριον και ποτον υδωρ αιτουντα την
Σαμαρειτινι.
 
 
 

29
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

202 Ps 110 arg. Λεγεται εν τωι παροντι δια βραχεων ο υμνος, και δια των
εικοσι δυο στοιχειων των Ἑβραιων αι πρωται φωναι των στιχων προΐασι κατα την
Ἑβραΐδα απο πρωτου μεχρι τελευταιου τουτεστιν απο του Ἄλεφ εως του Θαυ,
γραμματικην ευπρεπειαν εχουσης της τοιαυτης συνθεσεως και προ καλουμενης εις
εμπειριαν γραμματων και βιβλιων μαθησιν, καθο και ευθυς εναργη προτρεπουσιν
επι την του νομου μελετην οι ψαλμοι, παραγγειλαντος ανωθεν και του Μωυσεως
ταυτον και γραμματοεισαγωγεις καταστησαι κελευσαντος και τους παιδας διδασκειν
τον νομον, οτι και δι' ακοης ειχον την μαθησιν, ου δια πνευματος την σοφιαν ως οι
κατα Χριστον τελειουμενοι.
203 Ps 111,9 Την δικαιοσυνην του μακαριζομενου μη σβεννυσθαι φησι μηδε
αχρι του παροντος ιστασθαι αλλα και παρεκτεινεσθαι και εις τον μελλοντα αιωνα·
εν ωι αιωνι Το κερας αυτου υψωθησεται εν δοξηι, τουτεστιν η βασιλεια ης
καταξιωθησεται τυχων των σωτηριων επαγγελιων. συνηθες γαρ τηι γραφηι την
βασιλειαν Κερας ονομαζειν.
204 Ps 113,16 Ἀλλα και δικαιον τους ως καλλιω σεβοντας και θεια
νομιζοντας τα αψυχα εις ομοιον αυτοις καταστηναι. και ουκ αν αυτοις τουτο
δικαιως φανειη καταρα αλλ' ευχης αξιον το θεους γενεσθαι, καθαπερ οιονται και
εχειν ο θαυμαζουσιν.
205 Ps 115,2 Κενον γαρ και διαψευσμα ο ανθρωπος εν τωι ειναι τε και μη
ειναι, οτι και ειναι δοκων ουκ εστιν αλλ' εν εικονι ζωης μαλλον η εν αληθειαι
στρεφεται. 206 Ps 115,7®10 Λυσεως δει των εν ᾅδου δεσμων, ιν' ο ζωντων θεος και
μη νεκρων θεος ημων ειη και ημεις αυτου λειτουργοι εν τηι επουρανιωι εκκλησιαι εις
ην επανερχομεθα τους θανατου δεσμους αποφευγοντες.
207 Ps 117,7®9 Θαρρει μεν ως επακουσθεις, ελπιζει δε ως της βοηθειας
τευξομενος· ρωννυται δε τηι ελπιδι προς το μη δεδοικεναι τας ανθρωπων επιβουλας
μηδε θαυμαζειν τας εκεινων δυναμεις αλλα προοραν την πτωσιν αυτων. ταυτα δε
παλαι μεν ην περι τον Ἰσραηλ επικειμενων αυτωι των αλλων εθνων (ειρηται δε
υπερβολικως ο λογος), μετα δε ταυτα περι την εξ εθνων εκκλησιαν πολεμουμενην
επαναστασεσι των απιστων. οι γαρ εν εκαστωι εθνει πεπιστευκοτες τους παρα των
απιστουντων θορυβους και κινδυνους υπεμενον, αλλ' ομως και ουτοι κακεινοι τωι
θεωι τεθαρρηκοτες τους αντιπαλους ενικησαν. 208 Ps 117,10.11 Οι μεν πολεμουντες
τοις θεωι δουλευουσιν ανθρωπινηι τε επαιρονται δυναμει και ανθρωπιναις
ηγεμονιαις, οι δε θεου σεβας ελομενοι τηι θεου βοηθειαι θαρσυνονται και ταυτην
απασης ισχυος ισχυροτεραν ευρισκουσι· και περιφανεστατα γε οι Χριστου δι'
ονοματος του κυριου μονον προς τοις ορατοις και τους αορατους πολεμιους
αμυνονται. 209 Ps 117,27a Την του κυριου σαφως επιφανειαν υμνει, δι' ης η σωτηρια
τοις πασιν αποκαθισταται, θεον τε ειπων κατα το πατρικον και κυριον κατα το υιου
ονομα, διοτι και ο κυριος θεος και ο θεος κυριος, επιφανεις τε ως κυριος εκυριευσεν
ημων τε αυτων εις ζωην κατα το Ἵνα νεκρων και ζωντων κυριευσηι, και των
εναντιων εις κολασιν κατα το καταργειν πασαν εξουσιαν και δυναμιν. 210 Ps
117,27bc Συστασιν εορτης προσταττει δια πληθους ιερειων επιτιθεμενων τωι
θυσιαστηριωι μεχρι των κερατων αυτου και των αλλων εξοχων. επι δε τα ημετερα
ιερεια προιων ο λογος δηλοις τους κατα τυπον Χριστου παρισταντας εαυτους θυσιαν
 
 
 

30
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ζωσαν την οντως ευαρεστον θεωι, ων και το πληθος ανα πληροι το θυσιαστηριον
αχρι προς το ακροτατον υψος το συναπτομενον τοις ουρανιοις αγγελοις, δια της
αυτης δυναμεως η τα τε ουρανια προς υψος ανεχει και τα επι γης ανυψοι
θυσιαστηριου τροπωι δεχομενη τους θεωι προσιοντας.
211 Ps 118,1bc Ουτοι δε ησαν οι μη πορευθεντες εν βουληι ασεβων και εν οδωι
αμαρτωλων μη σταντες αλλα τον νομον ελομενοι και την εν τουτωι πορειαν.
αμωμον δε ου το πανταπασιν απεριπτωτον μωμοις και αμαρτημασι λεγει. Χριστωι
γαρ τουτο απεκειτο και τοις Χριστου μετοχοις δι' αυτου, αλλ' εκεινοις το αμωμον εν
τοις κατα δυναμιν εκρινετο συγγνωμηι τηι παρα θεου και ουκ ακριβειαι τηι περι τα
προσταγματα. ου γαρ απαιτει ο θεος το μη δυνατον, αλλα νομοθετει διελεγχων το
ενδεες, συγχωρει δε το ασθενες εγνωκως και τηι τοτε ετι μελλουσηι μετουσιαι
Χριστου, του δυνατου θεου, ποριζων την σωτηριαν. ημιν ουν αρμοττει το αμωμον
βιουσι κατα Χριστον. 212 Ps 118,5 Ἐπειδη πλειστα ην προς αρετην εναντιωματα
εικοτως καθαπερ οδου πταισματα, την τουτων υφαιρεσιν αιτει. ουτω γαρ οδος
ευτρεπιζεται των εμποδισαντων αναιρουμενων κατα το ∆ιαρριψατε εκ της οδου του
λαου μου τα σκωλα· οιον εγενετο τωι θειωι ∆αυιδ σκωλον η γυνη και η του θεαματος
ουκ εν καιρωι περιπτωσις, αλλωι δε εδεσμα προς ηδονην οφθεν οιον τωι Ἡσαυ, αλλωι
δε δοξα ωσπερ τωι Σαουλ, αλλωι δε κτημα ωσπερ τωι Ἀχααβ· προς απερ απαντα θεου
του ετοιμαζοντος εις την οδον δει, ητις αποσκευαζοιτο ταυτα και την φιλοκαλον
προθυμιαν περιεποι † τα βιαιοτερα της προθεσεως εφελκοντα και οιον ανικμαζοντα
δια το της φυσεως επιρρεπες. 213 Ps 118,6 Ἡμιν δε προς το πνευμα το θειον
αφορωσιν εσται το μη αισχυνεσθαι, επειδαν συνηρμοσμενους αυτωι θεωρωμεν ημας
αυτους απανταχη και μηδαμηι μετατιθεμενους προς την σαρκα μηδε εκ μετεωρου
πτωσεως κατενεχθεντας. 214 Ps 118,7b.8a Ἐν τωι μεμαθηκεναι με τα κριματα της
δικαιοσυνης σου τα δικαιωματα σου φυλαξω. συνεσιν αιτει, φησι, και ταυτην ουκ
ακαρπον εξειν επαγγελλεται. ου γαρ μαθησομαι μονον, φησιν, αλλα και φυλαξω τα
δικαιωματα σου. 215 Ps 118,10 Ἀκυλας φησι Μη αγνοηματισηις με [προς οπερ
ερουμεν]. επιθυμιαι τηι περι τον νομον χρωμενος δεδοικε την ασυνεσιαν η πολλοις
την σπουδην εις τουναντιον περιιστησιν. και εν οις δοκουσι κατορθουν, εσφαλησαν
κατα το λεγομενον παρα Σολομωνι Ἔστιν οδος η δοκει παρα ανθρωποις ορθη ειναι,
τα δε τελευταια αυτης ερχεται εις πυθμενα ᾅδου. 216 Ps 118,12b Ου γαρ ευθυς απο
της μνημης η συνεσις αλλ' απο του θειου φωτισμου· δικαιωματα δε τα δικαιωσαι
δυναμενα. 217 Ps 118,21 Μητηρ παρανομιας υπερηφανια. δια γαρ ταυτην ουκ
ανεχονται υπακουειν προσταγμασι θεου, οιος εστιν ο απειθης λαος λεγων Ου
κυριευθησομεθα και ουχ ηξομεν προς σε ετι. τουτο δε λεγει την αυτου προθυμιαν
επιδεικνυς θεωι την προς υπακοην των εντολων. οτι συνιησιν ενοχους, επιτιμησει
τους δι' υπερηφανιας απειθεις και ανυποτακτους. 218 Ps 118,22.23 Ευχεται την
αληθη φυγειν αδοξιαν την παρα θεωι ην φοβερωτατην ο κυριος υποδεικνυσι λεγων
επαισχυνθησεσθαι τους επαισχυνθεντας αυτον· ου δη το εναντιον ενδεικνυμενος ο
νομιμος ουτος ανθρωπος ενταυθα λεγει χλευαζομενος υπο μεγαλων και
υπερηφανων μη αφιστασθαι της των ιερων λογιων μελετης και της υπ' αυτων
διορθωσεως, και μικρον υστερον Ἐλαλουν, φησιν, εν τοις μαρτυριοις σου εναντιον
βασιλεων και ουκ ηισχυνομην· οιος εστι και ο Παυλος λεγων Ου γαρ επαισχυνομαι το
ευαγγελιον. 219 Ps 118,25 Ὅπερ αυτος λεγει θυσιαν ειναι θεωι καρδιαν
συντετριμμενην και τεταπεινωμενην, τουτο νυν πεπληρωκεναι φησι καταγαγων
την ψυχην ωσπερ εις εδαφος και ταπεινωθεις εκουσιως, ως περι της ακουσιου λεγει
ταπεινωσεως το Ἐταπεινωθη εις χουν η ψυχη ημων, εκολληθη εις γην η γαστηρ
 
 
 

31
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημων. προσαγαγων ουν εαυτον ως προσηκει ταπεινον, αμοιβην ζητει παρα θεου την
επι βιον εννομον αγωγην και την κατα λογον θεου ζωην. ταπεινου δε και αυτο
τουτο το μη εφ' εαυτου τιθεσθαι την αγαθην ζωην αλλα παρα θεου ζητειν. 220 Ps
118,26.27 Μεγα το παντα πραττειν ως εν οφθαλμοις θεου και λεγειν ταυτα και
διηγεισθαι και την επι τουτοις αιτειν αποκαλυψιν διορθωτικην η βεβαιωτικην,
περιεσεσθαι δε αυτωι και την εις αλλους ωφελειαν εκ θειοτερας συνεσεως
διαλεγομενωι και την θαυμασιαν ευεργεσιαν εξαγγελλοντι την θεου την τοις οσια
πραττουσιν αποκειμενην. ο γαρ τα περι δικαιοσυνης διδασκων διδασκει και τα περι
του τελους, οπερ αποκειται αυτηι, θαυμασιου τινος οντος και παραδοξου οτι θεος
μεγαλως και υπερ την αξιαν αμειβεται. διελεγετο και Παυλος περι εγκρατειας και
δικαιοσυνης και του κριματος του μελλοντος ως εμφοβον γενεσθαι τον ηγεμονα.
Ἀντι δε του Ἀδολεσχησω ο μεν Ἀκυλας Ὁμιλησω, ο δε ΣυμμαχοςἘξηγησομαι. 221 Ps
118,36 Ἐγκειμενης της καρδιας του ανθρωπου επιμελως επι τα πονηρα εκ νεοτητος,
θεου δει του μετακινουντος αυτην επι τα δικαια προσταγματα, τουτεστιν εναξοντος
το προαιρετικον ημων οικονομιαις τε και πραγματων και θειου πνευματος
ελλαμψει. 222 Ps 118,37 Ματαιοτης εστιν η περι τας θεας μανια, η περι των μηδε
οντων θεωρια, και η κατα διανοιαν δε ατοπος φαντασια ην και σαφηνιζει ο Παυλος
λεγων Ἐν ματαιοτητι του νοος αυτων εσκοτισμενοι τηι διανοιαι οντες
απηλλοτριωμενοι της ζωης του θεου. ορα ματαιοτητα νοος λεγομενην οταν εχηι τις
νουν και τουτωι μη χρησηται προς την των αληθων θεωριαν, αλλα παρεχει αυτον τωι
δεσμευοντι σαταναι. τουτο τοινυν ευχομενος φησιν Ἀποστρεψον τους οφθαλμους
μου του μη ιδειν ματαιοτητας· τουτο γαρ χαρις θεου. ουτω γαρ δυνησεται της
τοιαυτης κατανοησεως αποστας εν τηι οδωι του θεου ζησαι, αυτην βαδιζων και προς
αυτην ζωοποιουμενος· αμα γαρ το οδος ειναι και ζωη εστιν. διο φησιν ο σωτηρ Ἐγω
ειμι η οδος και η ζωη. 223 Ps 118,40b Και επει δικαιοσυνη του πατρος ο υιος, ο εν υιωι
ζησαι βουλομενος τουτο φησι· ∆ικαιοσυνη γαρ θεου εν αυτωι αποκαλυπτεται εκ
πιστεως εις πιστιν. 224 Ps 118,50 Μονον φησιν ικανον ημας εν ταις κακωσεσι
παραμυθεισθαι το ζωης αληθινης εχειν επαγγελιαν· τουθ' ημιν επιτελεσον. Ει γαρ εν
τηι ζωηι ταυτηι μονον εν Χριστωι ηλπικοτες εσμεν, ελεεινοτεροι παντων ανθρωπων
εσμεν, οτι και κακουμεθα νυν και ουκ επ' ελπιδι μελλουσης ζωης. ζωη δε η
μελλουσα εστιν αναζωωσις, καθο την ψυχην ιδιαν ζωην ουδε αληθη ζωην ειναι
μανθανομεν, ειπερ ουκ ανθρωπος η ψυχη. ει γαρ εν τηι καθ' εαυτην ζωηι το αληθες
ειχε του ζην, ουκ αναζωωσεως το τεθνηκος εδειτο. διο και ο κυριος τους τεθνεωτας
θεωι ζην ειπεν ως ουπω το ζην εχοντας πλην οσον εν δυναμει θεου του
ζωοποιησαντος· και απολωλεναι φησιν εαυτους, ει μη της αναστασεως τυχοιεν,
λεγων αναστησειν τους εαυτου, ινα μη το εν εξ αυτου απωληται. και ο Παυλος
ομοιως φησιν Ει μη εστιν αναστασις νεκρων, αρα και οι κοιμηθεντες εν Χριστωι
απωλοντο. ου γαρ ασωματον απ' αρχης ζωην εδωκεν ο θεος τηι ψυχηι, αλλ' ευθυς την
εν σωματι, εις το σωμα την πνοην της ζωης εμφυσησας. 225 Ps 118,53 Τωι μεν
αμαρτωλωι γελοιον ηθος η θεοσεβεια, τωι δε θεοσεβει φρικτον παρανομια, διοτι
προοραι το φοβερον της τιμωριας. 226 Ps 118,54 Ἐμοι δε, φησι, και παραμυθια μονη
το προς τα σα βλεπειν κριματα και ευθυμια τα προσταγματα σου δι' ωιδης
αναλαμβανομενα και εις ευφροσυνην αγοντα τηι μελωιδιαι. και τουτο μονον αγαθον
οιησαμην ως εν ξενηι και αλλοτριαι κατοικησει και μηδεν αγαθον εχειν αληθες
δυναμενηι, διοτι τωι ξενωι τα οικοι ποθεινα και προ της εις ταυτα επανοδου παντα
λυπηρα. 227 Ps 118,73 Θεος δε ου πλαστου δικην ανθρωπου διαπλαττει καν πλαττειν
λεγεται, αλλ' οιον αν τις πλαττων εργασηται, τοιουτον αποτελει δυναμει τηι τον
τοιονδε σχηματισμον ενεργουσηι· και επ' εκεινην δε την πρωτην πλασιν
 
 
 

32
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναφερεσθαι δει τας νυν λεγομενας πλασεις, οιον και το Προ του με πλασαι σε εν
κοιλιαι επισταμαι σε· καθο και Ἰωβ λεγει το Πηλον με επλασας, την εν τωι Ἀδαμ
πηλοπλαστιαν δηλων εφ' εαυτου. Αιτησις δ' επι της ποιησεως ευχαριστια, μαλ'
ακολουθως η της νοητικης δυναμεως της συνιεναι ποιουσης τας εντολας. περι
ταυτης και ο Παυλος φησι Νοει α λεγω· δωσει γαρ σοι ο κυριος συνεσιν εν πασιν.
ακολουθον δε ως προς δημιουργον το αιτημα οιονει· του σου φροντισον ποιηματος
και τελειωσον τηι νοησει το ζωιον το νοητικον· και ο προς οικειωσιν την σην
παρεσκευασας, τουτο δια της σης γνωσεως των βουληματων οικειωσαι. επει και εξ
αρχης προσταγματος ανθρωπος εδεηθη ο των πολλων επιταγματων αυτωι ανεπιδεη
καθισθη τον νουν, και δη αποσφαλεις εκεινου πλειονων δειται των την μειζονα
πληρουντων ενδειαν. 228 Ps 118,74®76 Χωρις γαρ της εν πολλοις πονηροις
γυμνασιας και παρ' ελπιδα γινομενης θεου βοηθειας ουκ εστι βεβαιως ανθρωπον εν
αρετηι παγηναι. ευσαλευτοι γαρ αγωνος επελθοντος οι αναγωνιστοι. την ουν εκ των
πολλων κακοπαθειων βεβαιωσιν εν αυτωι επιγνους, την βεβαιωτικην θεου προνοιαν
ανυμνει· ειτα δη την εκ των πονων αναπαυσιν αιτει λεγων Γενηθητω δη το ελεος
σου του παρακαλεσαι με κατα το λογιον σου τωι δουλωι σου. 229 Ps 118,83 Ἴσως
νεκροι μαλλον η ζωντες υπο των κακωσεων γινονται οι δικαιοι ως ασκοις εοικεναι
μαλλον η ανθρωποις αποψυχομενοι καθαπερ παχνη περιπηγνυμενη, το δε θερμον
και πρακτικον προαιρουμενοι, ως αλλαχου λεγει Ἐκαθισαν με εν σκοτεινοις ωσει
νεκρους αιωνος· αλλα και εν τοσουτοις γινομενος, φησι, της θεοδιδακτου
δικαιοσυνης ουκ αφισταμην, ωσπερ Ἰωσηφ την δικαιαν σωφροσυνην φυλαττων. 230
Ps 118,86.87 Ἐντολας τας επαγγελιας καλει. θαρρων, φησι, ταις σαις επαγγελιαις και
τηι τουτων αληθειαι ζητω την παρα σου του θεου μου βοηθειαν. 231 Ps 118,88 Μη
εκδοθηναι ταις των επιβουλευοντων χερσιν εις θανατον αξιοι, ζωην αιτων ουπω
την αιωνιαν αλλα την παρουσαν. ουχ ως τελος ταυτην αιτει αλλ' ως αγαθου τελους
συναιτιον εσομενην, οτι ζησας φησι Φυλαξω του θεου τα προσταγματα, δι' ων και
την αιωνιον εστι περιποιησασθαι ζωην. 232 Ps 118,93 Τοις σοις νομοις εψομαι,
φησιν. εξω γαρ εν αυτοις την ζωην, καθα δη μοι και ειρηκας οτι Ὁ ποιησας αυτα
ανθρωπος ζησεται εν αυτοις. ζων ουν μονος ο δικαιος καν τεθνηκεναι δοκηι, νεκροι
δε οι αδικοι καν ζην φαινωνται. οι μεν γαρ εχουσι την της ζωης συστασιν εν αυτοις
την δικαιοσυνην, οι δε ταυτην ουκ εχοντες τοις ου παρ' εαυτων αλλ' εξωθεν
κινουμενοις αψυχοις εοικασιν, οτι δη το ζωτικον αυτων εξωθεν, και ουδε μιαν ζωην
εχουσιν εν αυτοις. διο και ο κυριος αυτος ων η οντως δικαιοσυνη εαυτον τε
αποφαινει την ζωην, και τους μη μετεχοντας αυτου ζωην ουκ εχειν φησιν εν
εαυτοις· και ο γε θανατος του σωτηρος ου ζωη μονον εστιν αλλα και ζωοποιος
ανθρωπων επιλυσει θανατου γενομενος. 233 Ps 118,97 Οι μεν αδικοι και
τυφλωττουσι προς το της δικαιοσυνης καλλος και των περι αυτης λογων το σεμνον
και ευπρεπες ου καθορωσιν, ο δε τουτους ελομενος και τουτων ειναι βουληθεις,
ουτος και μονος εν συνεσει καθισταται, οτι και μονοις τοις ερασταις εαυτης η σοφια
το ιδιον καλλος αποκαλυπτει κατα το Ἐρασθητι αυτης, και τιμησει σε· τιμησον
αυτην, ινα σε περιλαβηι. 234 Ps 118,99.100 Παντα δια μελετης εν ανθρωπωι καλα,
οθεν και τηι της μελετης επιτασει συνεπεκτεινετο, ως δια ταυτης υπερβαινειν τον
πρεσβυτερον και τον νεον και τον μαθητην τους διδασκαλους. 235 Ps 118,107
Ταπεινον και υπηκοον εαυτον παριστας την επι τουτωι σωτηριαν αιτει παρα θεου του
ταπεινοις διδοντος χαριν και τοις αγαπωσιν αυτον επαγγειλαμενου τον ελεον. 236
Ps 118,109.110 Μειζων της προθυμιας αποδειξις το και δια κινδυνων ιοντα μη
αφιστασθαι του νομου και εν επιβουλαις οντα μη αφελκεσθαι των δικαιων οργηι και
 
 
 

33
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παροξυσμωι τωι προς τους επιβουλευοντας, ως ουκ επλανησε τον ∆αυιδ η του Σαουλ
επιβουλη προς το αμυνασθαι προς το προσηκον. 237 Ps 118,111 Ἐπετεινε την
ενδειξιν της περι νομον σπουδης, οποτε κληρον ιδιον εφη τεθεισθαι τον νομον, ου
προσκαιρον αλλ' εις απαν εν τουτωι προσελομενος ζην ως ουχ υπο τι ζυγον αναγκης
αλλ' αγιως εν ευφροσυνηι ψυχης. τουτο γαρ δη και μονιμον και δυσμεταστατον οπερ
ευφροσυνηι πραττεται. 238 Ps 118,113 Ει και μη μισητοι καθο ανθρωποι, καθο και
θεωι μισητους λεγεσθαι τους τοιουτους ουκ αναξιον θεωι κατα το Ἐμισησας παντας
τους εργαζομενους την ανομιαν, ωστε αποδειξις μεγιστη του τον νομον αγαπαν το
μισειν τους παρηλλαγμενους του νομου· διο και τωι Ἰωσαφατ η προς τον τοιουτον
φιλια μεμψις εγενετο δια του προφητου, οτι τον υπο θεου μισουμενον ηγαπα. 239 Ps
118,118.119 Θεου μιμησιν ενδεικνυται. ει θεωι τε εξευτεληται πας ο των
δικαιωματων αποστατων επι ματαιοις ενθυμημασι, και αυτωι καταφαινονται
στεμφυλων η σκωρεας ουδεν τιμιωτεροι· διο και προς αγαπην των θειων διαταξεων
επεγειρεται, το ματαιον των φαυλων εις προτροπην της περι το καλον επιμελειας
λαμβανων. Ἡ δε Ε εκδοσις Εις ουδεν ελογισθησαν. 240 Ps 118,122 Ἀνεξικακιαι θεου
το ελλειπον αναπληρουσθαι ποθει, περιμενοντος αυτου την ετι μελλουσαν
αγαθουργιαν οιον εγγυωμενου ταυτην ως εκπληρωθησο μενην, καθαπερ οι τους
οφειλοντας εγγυωμενοι προς το μη ταις απατησεσι χαλεπως υποπιπτειν. Συμμαχος
Ἀναδεξαι με τον δουλον σου εις αγαθον, ο δε Ἀκυλας και ο Θεοδοτιων Ἐγγυησαι
εκδεδωκασιν. 241 Ps 118,129 Οι μεν αλλοι, φησι, χρυσιον θαυμαζουσι και λιθους
τιμιους, εγω δε θαυμασιον και μονον καλον επισταμενος τα θεια προσταγματα
τουτον εχομαι και θησαυρου παντος μαλλον διαφυλαττω. 242 Ps 118,130 ∆ιανοιξεως
δειται τα λογια· διο και ο κυριος διηνοιξε τον νουν των μαθητων του συνιεναι τας
γραφας, και την δι' ηδονης η δοξης απατην αφιστησιν η δια των λογων ενδιδομενη
συνεσις. 243 Ps 118,134 Τουτο δε αιτει, επειδη και δυσκολος εν ταραχαις και λυπαις η
περι τον υγιη λογον ακριβεια. 244 Ps 118,139 Ὅρα την εχθραν ην εχουσιν οι δικαιοι.
αυτη δε ην προς την αδικιαν αυτων και την ληθην του νομου. 245 Ps 118,141
∆υναται μεν κατα την ιστοριαν αναφερεσθαι επι τον ∆αυιδ τα εγκειμενα λεγοντα
αυτα περι εαυτου. βραχυτατος γαρ ην παντων των Ἰεσσαι παιδων αλλα και
εξουδενωμενος. παντων γουν των αδελφων αυτου παραληφθεντων υπο του πατρος
εις ην ηυτρεπισε Σαμουηλ εστιαν, ο ∆αυιδ εν τοις προβατοις του πατρος ην ου
παραληφθεις εις την ευωχιαν· αλλα καιτοι νεωτερος ων και εξουδενωμενος την
βασιλειαν αυτος εσχε ψηφωι θεου, επει ουκ επελεληστο τα του θεου δικαιωματα.
νεωτερος δε και ο τοις θειοις λογοις στοιχειουμενος και εξουδενωμενος δια το
ταπεινουν εαυτον, και ο απο των εθνων δε λαος κληθεις μετα τον πρεσβυτην και
πρωτοτοκον Ἰσραηλ φθεγξαιτο το προκειμενον ρητον. εξευτελιζουσι γαρ αυτον οι
εκ περιτομης αληστωι μνημηι φυλαττοντα τα δικαιωματα του θεου. 246 Ps 118,162
Ἔχει μεν και το ιδιον του ∆αυιδ ο λογος, οτι ματην και κατα φθονον υπο του Σαουλ
διωκομενος φοβωι τωι προς θεον επεσχε το αμυνασθαι· διηκει δε και εις το κοινον,
οτι των αρχοντικων πολεμων ουκ εστιν ετερως αβλαβεις απαλλαττεσθαι μη ουχι
φοβωι θεου φρουρουμενους. 247 Ps 118,173 Μετα την της σοφιας δοσιν παλιν αυ την
εκ κινδυνων σωτηριαν αιτει· μισθον και τουτο της περι τον θειον νομον εκουσιου
σπουδης. 248 Ps 118,174.175 Ὄντως αρα την αιωνιον σωτηριαν αρτι μεν ελεγε
προσδοκαν, νυν δε και ποθων αυτης του νομου μελετης ταυτην πεποιησθαι σκοπον.
αναζησεσθαι γαρ δη και αινεσειν θεον λεγει τοις πανσοφοις αυτου κριμασιν εις
τουτο βοηθηθεις, ο δη εστι Χριστος αντ' ανθρωπων εις τον σωτηριον ανθρωποις
θανατον καταβαινων και τωι παθειν εξωνουμενος τους εν παθεσι και τους
 
 
 

34
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποθνηισκον τας δια του θανατου λυτρουμενος· ωι και ακολουθως επαγεται το
Ζησεται η ψυχη μου, και τα εξης.
249 Ps 119,2 Τουτο ην μεν ευθυς μετα πρωτην αποστασιν του ανθρωπου και
δολωι τον αδελφον ο Καιν κατεβαλεν, εστι δε και δια του παντος αιωνος του
παροντος, ως εν τοις αλλοις και εν τωι παροντι πραγματι δεικνυται. τουτ' ουν
καταπονουμενος και θλιβομενος ο προς θεον αφορων ανθρωπος της εξ αυτου
σωτηριαν αιτει. ου προοραι την παυλαν εσομενην τοτε, επειδαν αναβιβασθηι προς την
της ειρηνικης πολεως οικησιν και την συν αγαθοις και κακοις πολιτειαν. 250 Ps
119,5 ∆ηλοι δε αλλος και την αλλοφυλον χωραν εξ ενος μερους, εις ην εκπεσων
παρυκησεν ο Ἰσραηλ, και το γε επι μακροτατον παρατειναι την παροικιαν αυτου.
προφητευων εν οδυρμωι τουτο εκφερει ως εφικνεισθαι και της νυν καθεστωσης·
αυτη γαρ η μακροτατη. 251 Ps 119,7 Οι μεν γαρ αγαθοι και θεοσεβεις το εξ αυτων και
μετα παντων ανθρωπων ειρηνευουσιν, οποτε μη κριτικης δεοι τιμωριας ην κατα
Χαναναιων και Ἀμορραιων επεταττεν ο θεος την φιλιαν απαγορευων την προς
αυτους· οι δε φαυλοι και θεον αγνοουντες ουδε ποτ' αν αγαθοις εις φιλιαν συμβαιεν,
αλλα βδελυττονται θεοσεβειαν και το χρηστον τι παρα των θεοσεβων ουκ ευμενως
αποδεχονται ουδε ημερουνται τηι παρ' εκεινων φιλανθρωπιαι.
252 Ps 120,1b®2 Ὄρη λεγει ενταυθα τας αορατους και ουρανιους δυναμεις·
και την βοηθειαν δια τουτων περιμενων, ουκ εκ τουτων ορμασθαι την βοηθειαν
αλλα παρα του δημιουργου λεγει.
253 Ps 121,1b®4 Ευφροσυνη εστι το ακουσαι λεγομενον υπο των αγγελων
δηλαδη των λαλουντων προφηταις και οιον αγελης εξαρχοντων της Ἰσραηλιτικης,
οιος εστιν ο δια Ζαχαριου δηλουμενος πρεσβευων τε υπερ της πεπτωκυιας
Ἱερουσαλημ και την μελλουσαν αυτης λεγων κατοικησιν. ταυτα δη και ο υμνωιδος
ακηκοως ηυφρανθαι φησι και προεωρακως την βεβαιαν κατοικησιν εν τηι αγιαι πολει
και οιονει παροντος του πραγματος αισθομενος προφητικως. τουτο γαρ το Ἑστωτες
ησαν οι ποδες ημων εν ταις αυλαις Ἱερουσαλημ. στασις δε ποδων η αμετακινητος
εστι κατοικησις ην και οι αγιοι προφηται προαγορευουσιν, ου τουναντιον ην οτε
κατα την ιστοριαν εσαλευσεν ο θεος τον ποδα Ἱερουσαλημ απο γης της οικειας.
ανοικοδομιαν ουν λεγει της πολεως ο υμνωιδος, τεθεωρημενην αυτωι καθαπερ και
τωι Ἱεζεκιηλ, την δε οικοδομιαν ως πολεως ηνωμενης ειναι, ου κατα το συνηθες
δηλαδη περιβολων αυτην ενουντων αλλα των οικητορων προς αλληλους
ηνωμενων. διο και ου πολιν ειρηκεν αλλ' ως πολιν συναφειαν εχουσαν ομου. ουδε
γαρ υπο τειχεσιν αυτην ο Ἱεζεκιηλ οικηθησεσθαι προδηλοι ουδε Ζαχαριας αλλ'
ατειχιστον, τειχος δε αυτης τον κυριον εσεσθαι καθοτι της των αγιων ενοτητος
φυλαξ και συνοχευς ο θεος. ερμηνευει δη το δι' αυτων των οικητορων ειναι την
ενωσιν, λεγων Ἐκει γαρ ανεβησαν αι φυλαι, φυλαι κυριου μαρτυριον τωι Ἰσραηλ του
εξομολογησασθαι τωι ονοματι κυριου. Ουχ οτι τειχη περιεβαλλοντο, δια τουτο
ηνωθησαν, αλλ' οτι αυτοι δι' εαυτων. μαρτυριον μεν τωι Ἰσραηλ, την αληθειαν
δηλαδη των επαγγελιων μαρτυρουν, του εξομολογησασθαι δε τωι ονοματι κυριου,
οτι τωι πληρωσαντι δηλαδη την θαυμασιαν επαγγελιαν εξομολογησις χαριτων
οφειλεται παρα των ευεργετουμενων. Θρονους τε του οικου ∆αυιδ ιδρυθηναι επ'
αυτης φησιν, επει και βασιλειαν την παντων ο ∆ανιηλ προφητευει, ου μονον
αρχικην τινος ουδε ενος την αρχην αλλα κοινην υπερ των αριστων και
 
 
 

35
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεοσεβεστατων, δι' ων η βασιλεια ∆αυιδ ανορθουται χαριτι του Χριστου ος τοις
δωδεκα εδωκεν αποστολοις το επι δωδεκα θρονοις καθεζομενους κρινειν τον
Ἰσραηλ.
254 Ps 124,3 Ἀλλ' ουτε πονηροις δαιμοσιν εασει διαφθειρεσθαι τους αγαθους
υπηκοους, αλλ' ολιγον πονησαντας υπο τουτων τους αγαθους ελευθερωσει δουλειας
βλαβερας ου τολμωσης επελθειν τοις υπο θεου αρχομενοις.
255 Ps 126,1.2 Σαλομων επιγραφεται τωι αισματι, διοτι τον ναον ωικοδομησε.
σημαινει δε τον αληθη Σολομωνα κυριον ημων, αιτιον της αληθινης και ειρηνικης
οικοδομιας. διο και θεοποιητος η οικοδομια αυτη δηλουται και η φυλακη βεβαιος εν
τωι φυλαττεσθαι κατα θεον· και τουτο εικοτως οτι διεπεσον εις ματαιον αι δι'
ανθρωπων οικοδομιαι και φρουραι και αγρυπνιαι φρουρουντων εν νυκτι και το δι'
ημερας επιμελες και επιπονον. διο και προεισηλθε τα ανθρωπεια τοιαυτα οντα, ινα
επιγνωσθειη τα θεια μονα δη το βεβαιον και αμεταστατον εχοντα, ωσπερ και
δικαιοσυνη προσηλθε δια νομου, ιν' η θεου δικαιοσυνη μετ' αυτον οφθειη το
γνησιον και το μονον αληθινον εχουσα και ζωη γε αληθης μετα την εν σκιαι και εν
εικονι. Ὅταν δωι τοις αγαπητοις αυτου υπνον. την παρα θεου δεδηλωκεν αναπαυλαν
υπνωι εοικυιαν εξ αγαπης δοθησομενην. 256 Ps 126,4a Ἐνετεινα γαρ σε, φησιν,
Ἰουδα, εμαυτωι ως τοξον. και ενταυθα βελη του δυνατου τους καταλειπομενους
αγιους λεγει προς ητταν των ασεβων και συν αδικιαι βιαιων.
257 Ps 127,1 Πολλαι μεν και διαφοροι αι της εισαγωγης οδοι και πολυτροποι
των αρχομενων οι βιοι, μια δε η εις ακρον φθανουσα τελειοτης. χαρακτηριζει δε
τους φοβουμενους τον κυριον, οποιοι τινες εισιν εξης ειπων· Οι πορευομενοι εν ταις
οδοις αυτου. οι γαρ μη τουτο ποιουντες ου φοβουνται τον κυριον. φοβος μεν γαρ
κυριου κακων αποτροπη, ο δε των κακων αποτετραμμενος ετοιμος εις τας θειας
οδους. 258 Ps 129,1b.2 ∆υναιτο δε το εκ βαθους οιον υδατων των περικεχυμενων
θλιψεων, η δε υπομονη και η των αυτων επαναληψις εξεχομενου και εξηρτημενου
και μη θελοντος την ικεσιαν ανειναι δια την επιθυμιαν. δια τουτο Εισακουσον της
φωνης μου και γενηθητω τα ωτα σου προσεχοντα.
259 Ps 131,6 Ου προεννοησαντι τωι ∆αυιδ εκ του πραγματος αυτου καταφανης
ο τοπος εγενετο. διο και Ἠκουσαμεν και ευρομεν λεγει, οτι προσταγμα θεου την
αλωνα υπεδειξε την Ὀρνα εφ' ης το θυσιαστηριον ωικοδομησε προς αποτροπην του
φθειροντος θανατου την Ἑβραιων γενεαν. υπεραγαπησας τε την ευρεσιν ως αν το
παλαι ποθουμενον εγνωκως, χαιρει τωι πραγματι και την ενταυθα προσκυνησιν
αγαπαι. ενθα δη και θεου φησιν επιδημιαν γενεσθαι, διοτι και εκφανης η θεου δοξα
δια της του αγγελου παρουσιας εγενετο. 260 Ps 131,8 Ὁμοιως, φησι, τον καιρον
προλεγει τον επι Σολομωνος· εν ωι μεταγεται η κιβωτος απο της σκηνης και εις τον
ναον ιδρυται, θεια τε επεφαινετο δοξα και νεφελης εμπιπλα τον οικον. 261 Ps 131,9
Ταυτα, φησιν, ορωμεν επι Σολομωνος γεγενησθαι κατα τους ∆αυιδ λογους. 262 Ps
131,10 Προς γαρ ∆αυιδ το ευμενες. ει και εις τους μετ' αυτον η ευεργεσια ωσπερ και
αντικρυς λεγεται προς τον Σολομωνα δια τον ∆αυιδ μη αποπεσεισθαι παντηι της
βασιλειας αυτον, και δη και εις τους απογονους διαβεβηκεν η δια τον ∆αυιδ φειδω,
ωσπερ και προς τον Ἐζεκιαν λεγεται Ὑπερασπιω υπερ της πολεως ταυτης δια ∆αυιδ
τον δουλον μου. 263 Ps 131,15®17 Ταις προτεραις και βραχειαις δωρεαις την
 
 
 

36
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεγιστην επιφερει την απασων εκεινων περισωστικην. τροφης γαρ ευποριαν εδωκεν
εξ αρχης ην Θηραν καλει, σιτησιν δε ετερος ερμηνευει. και τους οικητορας ανενδεεις
καταστησειν επαγγελλεται, περι τε ιερεων και οσιων βουλην πεποιηται συζεσθαι τε
αυτους και τοις υμνοις τοις ιεροις προσεδρευειν. τουτων δε απαντων ηδη
διεφθαρμενων και μητε των της γης αγαθων απολαυειν δυναμενου του εθνους δια
το Ῥωμαιων εξουσιαι περιπεσειν της τε ιερατειας διαπιπτουσης και της ευφροσυνης
της εν τωι ναωι διαλελυμενης απασης, η μεγαλη δυναμις ανετειλεν αυτοθι το κερας
του ∆αυιδ ο πασαν εχθρων κερατιζει δυναμιν, λυχνος ευπρεπης ουρανιωι φωτι
καταλαμπων τωι ∆αυιδ και τωι εκεινου γενει ος και αυτοθι αρξαμενος επι παντα
κοσμον εκπεμπει την λαμπηδονα καθα φησιν ο προφητης Συμεων Φως εις
αποκαλυψιν εθνων και δοξαν λαου σου Ἰσραηλ.
264 Ps 132,3 Και θειου μεν πραγματος ην παραβολη και η του μυρου,
επιφανεστερον δε το εκ θεου κατα την της δροσου παραβολην γινεται την εξ
ουρανου κατιουσαν επι τα ορη. ουρανιον γαρ το δωρον και το αγαθον, ουκ
ανθρωπειον ουδε χωρις της ανωθεν δωρεας εν ανθρωποις φαινομενον.
265 Ps 133,1.2 Προσημαινει το των υμνων εργον εσομενον κατα την
επισυνοδον απαντων αγιων, ως μητε ημερας μητε νυκτος διαλιπειν ατε μηδε του
υπνου νικωντος εν τηι τοτε δυναμει των αφθαρτων και ακαματων σωματων.
266 Ps 134,1.2 Ὕμνοι μεν τελος των αγαθων, υμνων δε υποθεσις τα εργα του
θεου και δωρα και ευεργετηματα. οι δε υμνουντες ουχ οι ξενοι και μακραν εστωτες
αλλ' οι προσεδροι και παραμενοντες, ωσπερ και κατεστησεν επι τουτωι μενουντας
τους υμνωιδους ο ∆αυιδ. 267 Ps 134,3.4 Ειποι δ' αν τις ευεργεσιαν ειναι μεγαλην και
κεφαλαιον απαντων ευεργετηματων παρα θεου το προσοικειωσασθαι ανθρωπους,
καθαπερ τον Ἑβραιων προσωικειωσατο λαον και εξαιρετον εαυτωι παρα παντα τα
εθνη τοτε κατεστησε περισσον τι και υπερεχον θεμενος αυτους, καθο και ιδιος αυτου
θεος εν οικειοτητι ο παντων θεος εν δημιουργιαι. 268 Ps 134,6.7 Των περι τον Ἰσραηλ
παραδοξως γενομενων μνημονευων των ου φυσει τηι κατ' αρχην εκφανεισηι
πραχθεντων αλλα θεληματι τωι υπερ φυσιν (τουτο μεν ουρανιων οιον πυρος και
χαλαζης και σκοτους, τουτο δε επιγειων οιον δη βατραχοι και ακριδες και σκνιπες
και η κατα πρωτοτοκων τιμωρος ενεργεια, τουτο δε των εν θαλασσηι και βυθωι
πεπραγμενων οια τα κατα την ερυθραν), επαναφερει προς την δημιουργικην
εξουσιαν, συναπτων ταυτα εκεινοις ως εκ της αυτης γεγονοτα δυναμεως φασκων
οτι και καθαπαξ αυτος εστιν ο νεφελας μετεωριζων απ' ακρων γης και αστραπας
εκφαινων υετων προοιμια και ανεμους εξ αορατου της αρχης επιπεμπων· ου
προτερον γινωσκομενων ενθα εισι πριν η και πνευσωσι· θεου δε θησαυρον το της
των ανεμων γενεσεως αθεωρητον και αγνωστον ειναι λεγει, συνεχως αποκειμενους
νοεισθαι που τους ανεμους καθαπερ εν τοις σωματων εχει θησαυροις. 269 Ps 134,13
Ουχ υπερ του Ἰσραηλ μονον γεγενημενα τα τεραστια σημαινει αλλ' εις την δια πασης
γης και χρονου παντος επιγνωσιν θεου, ου μονον εως επραττετο τα εργα
γνωριζομενου του πραττοντος αλλα και εις υστερον δια μνημης. 270 Ps 134,15 Ἄνω
μεν ουν αυτους θεους ωνομασε κατα την των εθνων συνηθειαν τους ου θεους, νυν
δε επ' αισχυνηι των ψευδονυμων θεων ειδωλα ονομαζει τηι τε υληι διαβαλλων οτι
αργυριον και χρυσιον και τηι εργασιαι καθαιρων οτι υπο ανθρωπων και τωι αψυχωι
μετα του ματαιου των ψυχων ομοιωματος δια το μη ενειναι πνευμα ζωης επ' αυτοις·
οπερ απαντα του τε σεβασματος εχει την εξ εμφανους διαβολην και των δαιμονων
 
 
 

37
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον κατα το εμφανες ελεγχον οτι μη θεοι ων τα τοιαυτα ομοιωματα. θειον γαρ το
ομοιωμα του θεου· διο και ανθρωπος εικων ο θειος, ουχ ο της θεοτητος
εστηρημενος.
271 Ps 135,16®22 Ουχ ηττον του υποταξαι τους πολεμουντας αυτοις το δι'
ερημης θρεψαι και ανενδεεις οδηγησαι και τας των Ἀμορραιων δε βασιλεων
αναιρεσεις ελεου θεου δειγμα τιθεται χωραν εις ενοικησιν αγαθην παρεχοντος
Ἑβραιοις την εκεινων. και τουτο ην το θησαυριζεσθαι δικαιοις πλουτον ασεβων.
ουδε γαρ αυ ετερως απωλοντο αν μη ουκ εις πληρωσιν ηκοντες των αμαρτιων,
ωσπερ θεος ειρηκε προς Ἀβρααμ· και Μωυσης γε φησιν ου δια τας αυτου
δικαιοσυνας τον Ἰσραηλ κεκρατηκεναι της γης αυτων αλλα δια τας εκεινων ανομιας
και δι' αγαπην θεου την προς τους πατερας, ωστε κατ' εκεινους μεν δικαιαν ειναι
την ολοθρευτικην κρισιν, προς δε τουτους φιλανθρωπινον την ευεργετικην δοσιν
εις δε την μετοχην της φιλανθρωπιας παρασκευην γεγενησθαι την των πατερων
ευσεβειαν. ουτω γαρ δικαιως και αγαθως και αρμοζοντως εις κοσμον εκφαινεται τα
παρα θεου. 272 Ps 136,1.2 Ἐν ερημιαι αυτους εσομενους δηλοι οια δη τα των
αιχμαλωτων μετα την εκ των ιδιων πολεων μεταναστασιν. τουτο γαρ το Ἐπι ταις
ιτεαις εκρεμασαμεν τα οργανα ημων. 273 Ps 136,4 Και κατα την πνευματικην δε
λατρειαν αλλοτριαν γην ηγουντο τας αλλοτριας ψυχας και φυλαττεσθαι δε εν
τουτοις εκφερειν τα θεια καθαπερ εις αλλοτριον εξ ιδιου τοπου μετοικιζομενα, ως
φησι το θειον στομα Χριστου Μη δοτε τα αγια τοις κυσι μηδε βαλλετε τους
μαργαριτας εμπροσθε των χοιρων. τοιουτος ην και ο τα σημεια του Χριστου
θεασασθαι βουλομενος Ἡρυδης, ουκ επι σεβασμωι τουτο ζητων αλλ' επι θεαι τερπνηι,
διοπερ ουδ' ετυγχανεν. 274 Ps 136,5 Ου χρησομαι, φησιν, ετεραι γηι καθαπερ σοι, ω
Ἱερουσαλημ, ουδ' εν ισωι θησω την ακαθαρτον τηι καθαραι ουδε το βεβηλον τωι ιερωι
παραπλησιον λογιουμαι, αλλα μοι και εκτος οντι της σης διατριβης ο σος εγγισεται
ποθος· και οποτε τουτου μετασταιην, μετασταιη μου δυναμις απασα. δια τοι τουτο
και τας ευχας προς την Ἱερουσαλημ αφορωντες εποιουντο και το δυνατον των
ευχων ενθα εκομιζοντο κατα τας Σολομωνος αιτησεις και τας θειας επαγγελιας,
ωσπερ ημιν την προς την ουρανιον Ἱερουσαλημ αφοραν αναγκαιον. 275 Ps 136,6a
Ουδε γαρ το των λογων οργανον ερρωσθαι δικαιον, οποτε μη εις α δει
παραλαμβανοιτο. διο και την ζωην απασαν οι μακαριοι ανδρες τηι περι τους υμνους
ανετιθεσαν φροντιδι λεγοντες Ἄισω τωι κυριωι εν τηι ζωηι μου, ψαλω τωι θεωι μου εως
υπαρχω. τιμιος δε και η πολις αυτοις δια την εν αυτηι καθεστηκυιαν λατρειαν θεου,
ωσπερ και προειρηται το Ἕνεκα του οικου του θεου μου εξεζητησα αγαθα σοι. 276 Ps
136,6b Το γαρ ακρον και καθαρον της ευφροσυνης εν τωι μεμνησθαι της ιερας
πολεως τιθεται. ουτω γαρ και τας επομενας ευφροσυνας αγαθας ειναι συμβησεται,
καθα ημιν ο κυριος τας ιερας τροφας προ των κοινων και σωματικων εισηγειται. 277
Ps 136,8.9 Το δικαιον ευχονται κομισασθαι Βαβυλωνιους απερ δεδρακασι. τουτο γαρ
το οσιον κριμα κατα το Γινωσκεται κυριος κριματα ποιων, εν τοις εργοις των χειρων
αυτου συνεληφθη ο αμαρτωλος. μακαριον δη και τον τουτο δυνησομενον
αποφαινεται δι' ου την δικαιαν κρισιν ο θεος εκφαινει και στρεψει κατα των
διαρπασαντων το διαρπαζεσθαι και κατα των ανηιρηκοτων το αναιρεισθαι. θεου γαρ
η λειτουργια, μακαριος δε ο θεωι λειτουργων. προσκεισθαι δε δει και το μετα
γνωσεως και της οικειας προαιρεσεως, ωστε ου Κυρον μακαριζει τον Περσων
βασιλεα Βαβυλωνιων κρατησαντα οτι μηδ' εγνω του χαριν την κατ' εκεινων ισχυν
ελαμβανε μηδε τον δεδωκοτα ταυτην θεον (Συ γαρ ουκ εγνως με, φησι) μηδε συνηκε
 
 
 

38
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δια την του Ἰσραηλ αφεσιν εις εξουσιαν προαγομενος, ως εχει τα δια του Ἡσαΐου
προφητευθεντα· αλλ' ο μακαρισμος εις εκεινους περιστησεται τους αποδιδοντας τα
αμοιβαια τηι Βαβυλωνι και τον τα νηπια αυτης προσαρασσοντα τηι πετραι και
αναιρουντα αυτα. και γαρ τωι οντι το μεν πρωτον μακαριον ην το μη θεασασθαι ποτε
την Βαβυλωνα μηδε εν τηι συγχυσει γενεσθαι των ταυτης κακων· ει δ' απαξ τις
γενοιτο εν αυτηι αποπεσων των κρειττονων, μακαριος αν ειη, ει α πεπονθε ποιησειε
και ανταιχμαλωτισειε τους Βαβυλωνιους και αυτας τας των Βαβυλωνιων ψυχας
μεταγαγοι επι τον του θεου φοβον· ει δε και τα νηπια αυτων μη συγχωρησειεν
αυξησαι αλλα και συντριψειε προς τηι πετραι, πολλων αν γενοιτο μακαριωτερος.
Βαβυλωνος δε νηπια τα σπερματα της κακιας και τας αρχας των συγχυτικων
αμαρτηματων ουκ αν αμαρτοις ειπων, α δη τωι λογωι τωι σωτηριωι (η πετρα γαρ ην ο
Χριστος) αναιρειν προς το μη αυξειν μηδε εις εργα προερχεσθαι σπουδασει ο εν
τουτοις μακαριζομενος.
278 Ps 137,1.2 Ἀποκειται μεν τωι Ἰσραηλ η των κατ' αυτον πραγματων
διορθωσις, ως αι προφητειαι λεγουσι, προεισερχεται δε η εξ απαντων εθνων
εκκλησια δευτεραν απολιπουσα χωραν τοις απο Ἱερουσαλημ επιστραφησομενοις.
ουτω δη και εν τοις προκειμενοις αιχμαλωσιαν μεν του εθνους αρτιως ηκουομεν και
δεησιν υπερ της τιμωριας των αιχμαλωτισαντων, ακολουθει δε το νυν ᾆσμα την του
λογου του θεου κατα πασαν οικουμενην επιφανειαν απαγγελλον, ωσπερ και εν
Ἡσαΐου τωι προφητηι προαποδυρομενου του λογου την Σιων οτι εγενηθη ερημος και
εις καταραν το αγιον ευθυς η παρα τοις αλλοις εθνεσι γνωσις του θεου
προαγγελλεται κατα το Ἐμφανης εγενηθην τοις εμε μη ερωτωσιν, ευρεθην τοις εμε
μη ζητουσιν. τοιαυτην ουν ειχε ταξιν και η τουτων συνθεσις των ᾀσματων, μετα την
υπερ Ἰσραηλ δεησιν ευχαριστιας ακολουθησης και υμνων προδηλουμενων και
προσκυνησεων των προς θεον, επει τε τωι ελεει αυτου και τηι αληθειαι δια την του
λογου του θεου υπερ απαν ονομα αυτου δοξαν (τουτεστι το νυν επιτετελεσμενον) το
δοξαζεσθαι τον θεον εν τωι του λογου ονοματι ως ου ποτε προτερον εδοξασθη, διοτι
γης μοριον κατειχεν η του θεου λατρεια προ της εκφανειας του λογου. και ποιητης
μεν απαντων ανυμνειτο και θεος Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ κατηγγελλετο, ταυτα
δεπαντα μεχρι του Ἑβραιων εθνους ειχε την γνωσιν και την τιμην· οποτε δε το ζων
λογιον αυτου πεφηνεν εξελθον παρα θεου και εις τον κοσμον δια σωματος
εκκαλυφθεν, τοτε παν εθνος και πασα η οικουμενη προς την του θεου λατρειαν
συντρεχει και τωι ονοματι του λογου δουλευει και τον θεον εν τηι του λογου
παρουσιαι δοξαζει, νυν μεν εν εθνεσι το σεβας πεπλεονακος κατα τον ελεον,
φυλαττομενον δε και τωι Ἰσραηλ κατα την αληθειαν την των επαγγελιων. 279 Ps
137,3 Μεγαλην δηλοι την ευμενειαν και ταχειαν την υπακοην εν ονοματι του
Χριστου και δυναμεως επιχορηγιαν εις ψυχας διδομενην. λεγει γαρ Χριστος Ἐαν τι
αιτησητε επι τωι ονοματι μου, εγω ποιησω· και του πνευματος επιχορηγιαν ο
αποστολος φησιν εις τους πιστευοντας γινεσθαι. 280 Ps 137,5 Ὑμνεισθω η θεου
προνοια διοτι μεγας θεος και το μεγαλειον αυτου δια της προνοιας εκφαινεται, καθα
και δια των σεραφιμ ανυμνειτο την εν τηι παρουσηι προνοιαι και οικονομιαι δοξαν
θεου βοωντων εν τωι λεγειν Ἅγιος αγιος αγιος κυριος σαβαωθ, πληρης πασα η γη της
δοξης αυτου. 281 Ps 137,6 Ὅτι, φησιν, απολαυει της του θεου δωρεας η ανθρωπινη
κτισις, και ταυτης γε η ελαττων και ατιμωτερα προτερον ουσα εθνικη ουδε αυτη νυν
υπεροφθεισα, διοτι θεωι παντα ταπεινα και τα υψηλοτατα, ως και ταυτα πορρωθεν
γινωσκεσθαι δια το μη δυνασθαι τωι ανεφικτωι υψει του θεου συνεγγιζειν. ατε ουν
παντων οντων μικρων προς θεον, ουδεν θαυμαστον, ει και επι τα μικροτατα διηκει
 
 
 

39
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταις ευεργεσιαις, τουτεστιν επι τους ελπιδα μη εχοντας και αθεους εν τωι κοσμωι ους
μηδε οντας ο αποστολος κεκληκεν. 282 Ps 137,7.8a ∆ευτερον επιφερει το του Ἰσραηλ
μερος θλιψεσι μεν εναποληφθεν, επισκευασθησομενον δε εις σωτηριαν· δι' ου σοι
πολεμιοι πλησσονται προς θεου, αυτοι δε σωτηριας της παρα θεου τευξονται. Κυριος
ανταποδωσει υπερ εμου· ανταποδωσει γαρ υπερ ηδικημενου του εθνους ωστε αυτους
εκ των βιαζομενων χειρων εξελεσθαι. 283 Ps 137,8c Ει και καρπους, φησιν, αξιους
της σης αγαπης ου παρεχομεθα, αλλ' οτι γε εσμεν εργα σα, μη παροφθηναι αξιουμεν.
284 Ps 138,5 Ἐνταυθα δε φαινεται και ψυχην και σωμα εις εν τιθεις και υπο
μιαν πλασιν εκατερα ταττων, οτι δη των ψυχικων ιδιωματων την γνωσιν απο της
διαπλασεως εχειν φησι τον θεον, καθα και ετερος ειρηκεν Ὁ πλασας πνευμα
ανθρωπου εν αυτωι. ου γαρ εν διαστασει το ποιημα, αλλ' ει και καλλιων η της ψυχης
ποιησις παρα την του σωματος, ουχ οιονει χειροποιητος ουσα κατα την της υλης
μορφωσιν αλλ' εμπνευστη κατα την εκ θειας δυναμεως υποστασιν. ολως γουν εις εν
εκατερα συντελει, καθα και ονοματος ενος κοινωνει ποτε μεν ψυχη το
συναμφοτερον, ποτε δε σαρξ ονομαζομενον· καθα και εικονα θεου τον ανδρα λεγων
ο αποστολος της εμπνευσεως ενεκα της εις αυτον γεγονυιας παρα θεου η μη γεγονεν
επι γυναικος, δηλος εστι συμπεριλαμβανων τηι ψυχηι και το σωμα καθο διακρινεται
το αρσεν του θηλεος. 285 Ps 138,9.10 Οιον δη και επι του Ἰωνα πεφηνεν εις
θαλασσαν αποφυγοντος και ως την δυναμιν ευροντος του θεου περι τε την υδατων
κινησιν κλυδωνας εγειροντων και περι την των ζυων φυσιν, κητους τε αυτον
υποδεχομενου και μη συντριβοντος, αυτου τε εν κητει φυλαττομενου και μηδεμιαν
φθοραν υπομενοντος. 286 Ps 138,15.16 Αυτην, φησι, την υποστασιν μου γινωσκεις,
και σον εργον η των εμων οστων συνθεσις· εν αποκρυφωι μητρωας γαστρος ωσπερ
εισω γης διαπεποικιλμενον εγνως με και πριν η μορφωθηναι· και γεγραμμαι παρα
σοι καθαπερ εν βιβλιωι, και πας ολως ανθρωπος ο δημιουργουμενος χρονωι
μεμετρημενωι ημερων ποσοτησιν· ο δη και θαυμασιον της ταξεως και της ακριβους
συμμετριας το μηδεμιας ενδεουσης ημερας την ζωογονιαν αποδιδοσθαι. 287 Ps
138,17.18 Και ουδε βραχεις ωιηθην, φησιν, ειναι τους δικαιους δια το καθ' εκαστον
καιρον ολιγους ευρισκεσθαι, αλλ' εις το παν πληθος απειδον το εξ αιωνος υπαρξαν
πολλους τε ειδον αυτους και αριθμωι πλειονας, ους η αναστασις αθροους επιδειξει
και μαλιστα γε νυν εις πληθος αυξηθεντας επι της Χριστου παρουσιας κατα το
Ἐπλησθη η γη συμπασα του γνωναι τον κυριον, και το Ἐξομολογησομαι σοι εν
εκκλησιαι πολληι, εν λαωι βαρει αινεσω σε. 288 Ps 138,23.24 Τιμιων οντων παρα σοι
των δικαιων ανδρων και εις δοξαν αιωνιαν κειμενων, εις απωλειαν δε των
πονηρων, ικετευω καθαρθηναι πονηριας απασης τηι παρα σου καθαρσει, ος και εν οις
αγνοουμεν κακιαι περιπιπτοντες καθαιρειν ημας δυνατως εχεις. παντος ουν με
κακου, φησι, καθηρας του προς ολεθρον αγοντος δι' αγαθων αγοις πραξεων εφ' αις
αιωνιος αποκεισεται ζωη.
289 Ps 139,9 Ἄξιον θεου το λεγομενον το μη δοθηναι τηι παρανομιαι φρονημα
μηδ' επαρσιν κατα της δικαιοσυνης μηδε το πικρον και ολεθριον αυτοις εις περας
εκβηναι και συγχωρηθηναι κρατησαι τουτων εφ' οις την πικριαν εχουσιν.
επιτυγχανουσα γαρ αδικια πολυ χαλεπωτερα και εις βλασφημιαν αυξεται την κατα
του θεου της δικαιοσυνης. 290 Ps 139,11 Και πεσουνται πτωσιν, ουχ οιαν οι δικαιοι
πιπτοντες και ανισταμενοι αλλα την ανιατον και μηκετι εις αναστασιν ερχομενην·
οιχησονται τε εις αφανες, ου δυνηθεντες επι γης εδραιοι γενεσθαι αλλ' εξωθεντες
απ' αυτης εν ταις φθοροποιαις τιμωριαις.
 
 
 

40
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

291 Ps 140,2 Ει πρωι τον επιοντα βιον συνιεμεν τον εν αναπαυσει και δοξηι
δικαιων, νυκτα και εσπεραν τον παροντα νοησωμεν, εσπεραν μεν ως εχοντα τι
φωτος δι' απολειπομενην γνωσιν του καλου και δωρων ενεκα των παρα θεου, νυκτα
δε κατα το σκοτωδες της πονηριας και την των κοσμοκρατορων του σκοτους
καταδυναστειαν. εντενους τοινυν βοησεως δειται νυν ανθρωπος, οτι πεπιληται
σκοτωι και βαρυνεται τοις ενεστωσι κακοις, προς τον μονον φωτισαι δυναμενον και
ορθρον εξ εσπερας και ημεραν εκ νυκτος επιδειξαι και των κακων εργασασθαι
μεταβολην. 292 Ps 140,4.5 Τον κατα κακιας τοινυν ποιειται λογον, καθαρος εξ αυτης
και αλλοτριος των εν ταυτηι ζωντων ειναι βουλομενος. Ἀξιοπιστοτερα γαρ τραυματα
φιλων η εκουσια φιληματα εχθρων. 293 Ps 140,6.7 Ὅτι, φησι, χλευαζουσι το καλον
και αυτο το ομολογουμενως καλλιστον, την προσευχην κατα το εαυτων βουλημα
διασυροντες. τουτο δε αυτους, φησι, και αναστατους εκ γης απολει καθαπερ
εξορυχθεντας δια πετρας ωθουσης και την ριζωσιν εκτοπουσης. και γελωτα εθεντο
και ηδονην λογους τους εμους, τα σεμνα γελωντες δια το τοις ασεμνοις χαιρειν και
χρονιαι τηι περι ταυτα συνηθειαι την αιτησιν εκκεκοφθαι την περι τα καλα και οντως
ποθεινα και τερπνα. δευτερον το περι του θανατου λεγει το λυπηρον της του
ανθρωπου διαλυσεως διηγουμενος οτι βωλου τροπωι διαλυομενου σκεδαννυται. 294
Ps 140,10 Ὁ Συμμαχος· Ἐμπεσοιεν εις τα δικτυα εαυτων παρανομοι. εις αυτους, φησι,
περισταιη μηχανηματα και μη εις τους αναιτιους ημας. εκκλινω δε, φησιν, εγω την
προς τους πονηρους αναμιξιν, εως αν αυτους και διαφυγειν δυνηθω. αυτη γαρ
ασφαλεια προς το μηδεν υπ' αυτων λυμανθηναι το μηδε πλησιαζειν μηδε
συμφυρεσθαι. τουτο και Ἱερεμιας φησιν Ἀγαθον ανδρι οταν αρηι ζυγον εν νεοτητι
αυτου· καθησεται κατα μονας και σιωπησεται. νυν δε ημιν πνευματικος ο εκ των
πονηρων χωρισμος οτι αδυνατος ο σωματικος, επει οφειλομεν αρα εκ του κοσμου
εξελθειν ως ο Παυλος λεγει.
295 Ps 141,2 Καλη μεν ουν και η της δυαδος ενοτης επι τοιουτου τιθεισα τον
κυριον και τον θεον, γνωριστικωτερα δε τοις τα τελεια μεμαθηκοσιν η της δυαδος εν
τηι ενοτητι καταληψις ην ο Παυλος παριστησιν, ενα μεν θεον ενα δε κυριον
εξηγουμενος, ους και δυο οντας ενοι τον θεον μεν εν κυριωι κυριον δε εν θεωι
νοεισθαι· καθο τα της θειας και κυριευτικης ουσιας εν ταυτοτητι θεωρειται, εκ
πατρος μεν εις υιον ορμηθεντα κατα το θεικον, εξ υιου δε εις θεον αναγομενα κατα
το κυριευτικον. 296 Ps 141,8 Ου τωι φυγειν δε την υπ' εχθρων πολιορκιαν τιθεται
τελος, αλλα το ετι καλλιον τωι θεωι χαριν ανενεγκειν· τουτο γαρ δη το ακροτατον
τελος.
297 Ps 142 arg. Ἄλλοι δε φασι μη ειναι ανεπιγραφον τον ψαλμον αλλ'
επιγεγραφθαι Ψαλμος τωι ∆αυιδ, οτε αυτον ο υιος κατεδιωκεν. ου δια πασων μεντοι
των ερμηνειων προσκειται τουτο. τα δε λεγομενα ουκ αλλοτρια· ουδεν δε κωλυει
περι της υπο Σαουλ διωξεως ειρησθαι αυτα. 298 Ps 142,8ab Κατα δε την ολην της των
δικαιων ζωης υποθεσιν η τον τελεον ελεον ουπω νυν επιδεχεται, αλλα την
μελλουσαν επιφανειαν την εξ ουρανου μηνυουσαν το πρωΐ, οτε καταυγασει δικαιους
ο δεσποτης εξ ουρανου φανεις. 299 Ps 142,11 Το της αγαθοτητος ονομα της του θεου
σωτηριας προφασιν εαυτωι γινεσθαι αξιοι κατα τον αποστολον λεγοντα Εις επαινον
της δοξης της χαριτος αυτου.

 
 
 

41
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

300 Ps 143,4.5 Παντα δε ομοια τα μεν ανθρωπινα, θειας δε ενεργειας φοβερας
τε και ισχυρας και ολοθρευτικης ανθρωπων ενδειγματα. 301 Ps 144,1 Κατα μεν τον
νυν βιον του κατα διαδοχην ενος ανθρωπου ταυτα αν ειναι δυναιτο, οτι των
προτερων απιοντων εις την εκεινων χωραν εισιν οι διαδεχομενοι· διο και τωι του
Ἀδαμ ονοματι καλουμεθα παντες ως εκεινος οντες αυτοι, και ο θεος Ἐγω, φησιν,
εποιησα γην και ανθρωπον επ' αυτης, ενα τους παντας λογιζομενος. κατα δε την
μελλουσαν ζωην και εφ' εκαστου ταυτα αληθινα διηνεκως και αιωνιως υμνουντος
θεον και ως ουκ εξαρκουντος προς ολιγον υμνησαι προστιθεται το Εις αιωνα και εις
τον αιωνα του αιωνος. 302 Ps 144,4 Ἐπει παντα α εποιησεν ο θεος μενει εις τον
αιωνα κατα τον Ἐκκλησιαστην, εκαστη γενεα βλεπουσα αυτου τα εργα επαινει αυτα,
υπερ παντα επαινον τυγχανοντα αυτα ορωσα. Και απαγγελλουσι την δυναμιν σου,
καθ' ην εις υπαρξιν ηγαγες αυτα. αυτη δε εστιν η σοφια καθ' ην παντα πεποιηκας,
δυναμις δε και σοφια σου το γεννημα το μονογενες σου· Χριστος γαρ θεου δυναμις
και θεου σοφια.
303 Ps 144,12 Γνωριζουσι δε οτι την επι πασιν εχει δυναστειαν, ει και μη
ταυτην εκφαινει ουπω των ανθρωπων εχοντων δεκτικως. μικροι γαρ οι ανθρωποι
προς το δηλωθηναι την μεγαλειοτητα της θειας βασιλειας εν αυτοις· διο επιφερει το
πρεπον θεωι. 304 Ps 144,16 Χειρων θεου λεγων ανοιξιν την των δημιουργουμενων
τροφων χορηγιαν δηλος εστιν ου σωματικας χειρας παριστας αλλα το δημιουργικον
ουτως ομοιων. 305 Ps 144,17 Ει γαρ μη δια παντων, φησι, θεωρειται το
φιλανθρωπον, αλλα προσεστι τοις τερπνοις και σωτηριοις πολλα και επιπονα και
φθαρτικα, οια δη καρπων τε αφορια και θηριων γενεσεις ολεθριων και νοσων
καταβολαι· αλλ' ουν ουδεν τουτων εκτος δικαιοσυνης καλως συμπεπλεγμενης τηι
αγαθοτητι προς το μη φθαρηναι την περι το καλον σπουδην δια την εν
παρανομησασιν ανεπιτιμητον ευθυμιαν. 306 Ps 144,21 Παλιν δ' επι το μακρον και
ανατεινει τας υμνησεις και ουκ εφ' ενος τε ιστησι και του ιδιου προσωπου, αλλα
παντας ανθρωπους το ισον ποιησειν *** εις τον απειρον αιωνα, ει και οψεται ποτε
συν δραμουμενοις, δηλων εις κοινωνιαν των δικαιων οι γεγονασιν αρχη θεωι κατα
τον αποστολον.
307 Ps 145,1.2 Ἔοικε διδασκειν οτι τουτο της ζωης εργον, τουτο του υπαρχειν
οφελος, ει προς την οντως ζωην συναπτομεθα και προς τον οντως οντα· τουτο γαρ
εφοδιον και εις την οντως ζωην και εις το αιδιως υπαρξαι, επειπερ εκ της νυν ζωης
εφοδιον προς την μελλουσαν επαγομεθα. 308 Ps 145,5 Ουτω μεν η εις ανθρωπους
ελπις αθλια, η δε εις θεον μακαρια. αληθης γαρ βοηθος, αιωνιος και των απαντων
κρατων· εν τουτωι η εξουσια ως εξ αφθονου πλουτου και απειρου μεγαλα ραιδιως
ευεργετειν.
309 Ps 146,4 Τοσουτος και τηλικουτος εστιν ως μηδε τους αναριθμους
αστερας εκτος ειναι της γνωσεως αυτου αλλ' υπ' αυτου ρυθμισθεντας αυτωι δη και
ακριβως εγνωσθαι την εκαστου φυσιν και δυναμιν διακρινοντι καθαπερ ονοματα
των διορισμων. 310 Ps 146,5 Ἰσχυν μεν ουν και συνεσιν, ει και ανθρωπινως
ακουομεν, μη ανθρωπινως νοωμεν οια εστιν ισχυς καθ' ην ο ισχυρος ανθρωπος
ενεργει και συνεσις καθ' ην ο σοφος βουλευεται προσγινομενον τε και απογινομενον
εχων το δυνατον και σοφον. ως θεος γαρ ουχ ουτω δυνατος και σοφος ος γε μηδ'
εχει τι καλλιον και ηττον εν εαυτωι, οιον την δυναμιν και το πεπληρωμενον
δυναμεως σοφιαν τε και σοφιας πληρες, ολως ων το τελεωτατον και δια τουτο ου
 
 
 

42
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πληρουσαν αυτον δυναμιν και σοφιαν εχων αλλα πληρη προελθουσαν εξ εαυτου,
καθα και Σολομων γεννημα την σοφιαν λεγει και εκ θεου προσεληλυθυιαν την
αυτοσοφιαν παριστησι, τηι δε σοφιαι γεγενησθαι τα δημιουργηματα φασκων μειζον τι
της αυτουργικης δημιουργιας τον της σοφιας γεννητορα ειναι διδασκει, ωι και η
μακρα προσηκεν υπεροχη η την προς τα ποιηματα συναφειαν υπεραναβεβηκυια τηι
προσουσηι τωι δημιουργουντι, αδυνατου οντος εννοηθηναι τι μειζον του μεγιστου
ωστε οπερ νοειται μεγιστον τωι πασαν εκβεβηκεναι την προς τα ποιηματα σχεσιν
τουτο εστι περι τον της σοφιας και δυναμεως πατερα· και ουτω μεγαλη η ισχυς
αυτου και η συνεσις ως εξ αυτου τε ουσα και συν αυτωι γεννημα και καρπος και υιος,
ουχ ως εν αυτωι συμβεβηκος, περι ης ειρηται Χριστος θεου δυναμις και θεου σοφια·
ειτ' επει και σοφια εστιν η δυναμις αυτη συνωνυμως εχουσα προς την συνεσιν εν ηι
τον ουρανον πεποιηκε κατα το λεχθεν Τωι ποιησαντι τον ουρανον εν συνεσει, προς
το ειναι ισχυς μεγαλη και συνεσις αυτου τυγχανει αριθμον ουκ εχουσα αναριθμητος
και ανεξιχνιαστος η θεου συνεσις, οθεν γεγραπται Ὦ βαθος πλουτου και σοφιας και
γνωσεως θεου. βαθυτατη γαρ ουσα η συνεσις αυτου δι' ακαταληψιαν αριθμον ουκ
εχει. ει δε και δια το υπερβαλλον πληθος των εν αυτηι θεωρηματων μη εχειν αριθμον
λεγεται, και συ αυτος επιστησεις.
311 Ps 148,2 Ἄγγελοι μεν αν ειεν οι εν ουρανοις, δυναμεις δε και τουτων
υπερανω τοις υψιστοις προσηκουσαι, υπερ το διαγγελλειν ανθρωποις ουσαι, εν δε
μονηι τηι παρα θεωι βεβαιοτητι διηνεκηι το μακαριον εχουσαι, οποιαι και αι
καλουμεναι παρα αποστολωι θρονοι ενδεικνυμενου του ονοματος το εφιδρυσθαι
αυταις τον θεον τας δε υποκεισθαι τηι θειαι και υπερ κτισιν μεγαλειοτητι, εν τουτωι δη
καθεστηκυιας αει και το στασιμον και πεπηγος εχουσας εν τηι της θειας δοξης
υποδοχηι. 312 Ps 148,3.4 *** φεγγη *** ουρανωι μεθ' ημεραν και νυκτωρ φωτιζοντα
αυτον τε τον ουρανον τον ανωτατω, τουτεστι το κατα Μωυσεα στερεωμα, και δη του
του δε ανωτερον υδωρ υμνειν τον θεον παρακελευεται. δηλον οτι παντα ταυτα εστιν
υμνος θεου καλλει και δυναμει και ενεργειαι τηι εαυτων το πανυμνητον εμφανιζοντα
του δημιουργησαντος. 313 Ps 148,14 Και πασι δε λεγων οσιοις τους εξ απαντος
εθνους υποδεικνυσι. προφητειαι τον δε Ἰσραηλ επεισαγων δια το εξ αρχης
πεπλησιακεναι επακολουθησιν αυτου δηλοι την μετα τα εθνη.
314 Ps 149,5 Των ουν κεκοιμημενων την μετα τον θανατον αναπαυλαν και
την εν τουτωι αγαλλιασιν αναγκαιως ο λογος εθεσπισε κατα το Ἐν ειρηνηι [επι το
αυτο] κοιμηθησομαι και υπνωσω.

 
 
 

43
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


