Scholia in Job
27.1344 ἈΘΑΝΑΣΙΟΥ. Το γε μην λεγειν την Γραφην· Ἐγενοντο δε αυτωι επτα υιοι, και
προς τους Ἀρειομανιτας ημιν συμβαλειται· οι ως μεγα βοηθημα της αιρεσεως αυτων
κατεχουσι το περι του Μονογενους παρα του Ἀποστολου λεγομενον· Πιστον οντα τωι
ποιησαντι αυτον· και φιλονεικουσι ποιημα ειναι τον του Θεου Υιον. Ἔστι δε αυτοις
καλαμος τεθλα σμενος τουτο το ερεισμα. Ὅταν μεν γαρ η ουσια ποιημα ηι και κτισμα,
τηνικαυτα το, εποιησε, και το, εκτισε, κυριως επι αυτων λεγεται, και σημαινει το
ποιημα· οταν δε η ουσια γεννημα ηι και υιος, το τε, εποιησε, και το, εγενετο, και το,
εκτισεν, ουκ ετι κυριως επ' αυτου κειται, ουδε ποιημα σημαινει, αλλ' αντι του
εγεννησε τωι εποιησεν αδιαφορως τις κε χρηται ρηματι. Ὥστε καταγνωσονται
εαυτων οι Ἀρειανοι, ει μαθοιεν το της Γραφης ιδιωμα· και γαρ ει ποιουμενους, και
γινομενους, και κτιζομενους τους εξ αυτων φυομενους λεγοιεν οι γονεις, ουδεν
ηττον ουκ αρνουνται την φυσιν. Ὁ γουν Ἐζεχιας, ως εν τωι Ἡσαΐαι γεγραπται,
ευχομενος ελεγεν· Ἀπο γαρ της σημερον παιδια ποιησω, αντι του, γεννησω, το
ποιησω ειρηκως, και τους εξ αυτου φυομενους ειπων. Και ου διαφερεται. Κανταυθα
δε περι του Ἰωβ ειρηται· Ἐγενοντο δε αυτωι υιοι επτα· ωσπερ και Μωυσης εν τωι
νομωι φησιν· Ἐαν γενωνται. Χρη προτερον ζητειν, ει υιος εστιν. Τουτου γαρ
αποδεικνυμενου, παυεται η περι του ποιηματος και κτισματος υπονοια, και φανερα
πασιν αποδειξις, ως η λεξις η λεγουσα, τωι ποιησαντι αυτον, ουκ εις ονησιν εστι τηι
αιρεσει αυτων, αλλα μαλλον εις κατα γνωσιν. ∆εδεικται γαρ, οτι η του, εποιησε,
λεξις και επι των γνησιων και των φυσει τεκνων εν τηι θειαι κειται Γραφηι. Ὅθεν του
Κυριου αποδεικνυμενου φυσει και γνησιου υιου, καν λεγηται επ' αυτου (sic) το,
εποιησεν, η εγενετο, ουχ ως ποιηματος οντος αυτου λεγεται, αλλ' αδιαφορως τηι
λεξει χρωνται οι αγιοι. 27.1345 Και ειπεν ο Θεος τωι διαβολωι· Ποθεν παραγεγονας;
Ἀθανασιου. Ἅμα δε εν τουτοις παρισταται, ει και τα γενητα παντα εν μεμερισμενοις
τοποις εισι, φωστηρες μεν εν τωι στερεωματι, νεφη δε εν τωι αερι. Και τοις ανθρωποις
εστησεν ορια εθνων· οι δε αγγελοι αποστελλονται εις διακονιας, και αναβαινουσι
και καταβαινουσιν επι της κλιμακος. Κανταυθα, Ἦλθον, φησι, παραστηναι ενωπιον
Κυριου. Και πευσις γινεται προς τον διαβολον· Ποθεν παραγεγονας; Ὥστε εν τοπωι
εισι, και ενθα αποστελλονται, εκει παρεισι· μονος δε ο Θεος απεριγραπτος· τον παντα
χου παροντα ζητουσιν, ιν' ευροιεν εν χωριωι τινι συγ κλειομενον τον αοριστον.
Ἀλλα το παραστηναι, τουτο εστι το τοις θελημασιν αυτου τυπωθηναι, και το προς
αυτον ολικως ανατεινεσθαι. Θεου μεν γαρ ενωπιον εστι πασα η κτισις, και αυτη η
αποστατικη και πο νηροτατη, κατα το απεριγραπτον της ουσιας εκεινης· ιδιως δε οι
αγγελοι παρεισι τωι Θεωι, κατα τον της θειας αγαπης ακορεστον ερωτα. Ἀθανασιος.
Ἠγωνιζετο μεν ουν ο Ἰωβ, και μεγας ην ο πειρασμος· μειζων δε εφαινετο ο αθλητης
του πειρασμου. Και πολυς μεν εῤρεεν ο πειραζων, και χαλεπος ην ο μαχομενος·
ανδρειοτερος δε εφαι νετο ο πειραζομενος, νικων τας επιχειρησεις και προσβολας
του πονηρου τωι μεγεθει της διανοιας. Γνωρισμα της ανδρειας εστιν η υπομονη.
Ταυτηι γαρ εκαστος των αγιων φερων τα συμβαντα εν τωι βιωι επιπονα και λυπηρα,
ισχυε κατα του διαβολου· απερ το Πνευμα θελον ημας αμφοτερα κτασθαι,
προσταττει λεγον εν τωι ψαλμωι· Ἀνδριζου, και κραταιουσθω η καρδια σου, και
υπομεινον τον Κυριον. Ὁ γαρ υπομενων ανδρειος εστι, και ο ανδρειος υπομονητικος
αν ειη. ∆ιο και ο μακαριος Ἰωβ δια το υπομενειν εκραταιουτο, και δια το ανδρειως
φερειν τους πονους υπεμεινε, και την γυναικα διωθειτο, εξαπατηθεισαν υπο του
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οφεως, και φθαρεισαν τα νοηματα. Ἐπειδη γαρ ολως εστι μισητης ο της κακιας
ευρετης, και μο νον φαινομενος ζητων τινα αρπασει και καταπιει· δια τουτο ο μεν
εστιν αυτος υποκρυπτει και σκεπει· υποκρινομενος δε τηι φαντασιαι την πασι
ποθουμενην αληθειαν, τον ιδιον ιον επιβαλλει τοις ακολουθησασιν αυτωι. Ουτω και
την Ευαν ηπατησεν, ου τα ιδια λαλων, αλλ' υποκρινομενος τα του Θεου ρηματα, και
την διανοιαν αυτων παραποιων. Ουτω και την γυναικα του Ἰωβ υπεβαλε, πεισας
αυτηι υποκρινεσθαι φιλαν δριαν, διδαξας δε βλασφημειν εις τον Θεον. Ουτω τους
ανθρωπους ο δολιος παιζει ταις φαντασιαις υποκλεπτων και συρων εκαστον εις τον
ιδιον της κακιας βοθρον. Ει κατα παιδων αυτου ου πιστευει, κατα δε αγγελων αυτου
σκολιον τι επενοησεν. Ἀθανασιου. Ἡ δε των γεννητων και κτιστων φυσις 27.1348
τρεπτη εστι, ατε δη εξωθεν ουσα της του Θεου ου σιας, και εξ ουκ οντων υποστασα
∆ιο πας ανθρωπος ψευστης· και, παντες ημαρτον, και υστερουνται της δοξης του
Θεου. Ὁ δε διαβολος, εν μεσωι των χερουβιμ ων, και αποσφραγισμα ομοιωσεως
γενομενος, εξεπεσεν εκ των ουρανων ως αστραπη. Και αγγελους κρινουμεν, τους μη
τηρησαντας δηλαδη την εαυτων αρχην. Και ενταυθα, ει κατα παιδιων αυτου ου
πιστευει, και απλως τα κτισματα τοιαυτην εχει την φυσιν, και τρεπεται. Μονη δε η
θεια φυσις αναλλοιωτος. Παρα παπυρον, και καλαμον, και βουτομον. Ταχα δε δια
του καλαμου και του παπυρου την ευτελειαν και την πενιαν του διαβολου αινιττεται
η Γραφη. Τα εγκατα αυτου ασπιδες χαλκεαι. Ἀθανασιος. Παλαι μεν ουν πολυς ην ο
εχθρος πανουργευομενος κατα των ανθρωπων, και φαντασιαις αυτου πολλους
ηπατα, και δυσχερης ην η της απατης αυτου καταληψις· ωστε και το πνευμα λεγειν
περι αυτου· Τις αποκαλυψει προσωπον ενδυματος αυτου; και τα εξης. Ου γαρ οπερ
ην, τουτο και εφαινετο, αλλα προς ο επανουργευετο, προς τουτο και εφαντασιου
εαυτον. ∆ια τουτο και πολλοι ηπατωντο υπ' αυτου· οτε δε επεδημησεν ο Σωτηρ, τοτε
η πασα φαντασια αυτου εδειγματισθη· α γαρ ηγνοειτο παλαι ποιων, ταυτα τηι χαριτι
του Χριστου γινωσκεται, και εν οις ηπατα παλαι τους ανθρωπους, εν τουτοις υπ'
αυτων καταπατειται. Πασης γαρ διαβολικης επιθεσεως και μανιας δαιμονων
ισχυροτερα η πιστις.

EX COMMENTARIO IN JOB. Cap. I, v. 7.
Και ειπεν ο Κυριος τωι ∆ιαβολωι Ποθεν παραγεγονας; Ἅμα και εν τουτοις περισταται,
και οτι τα γενητα παντα εν μεμερισμενοις τοποις εισι, φωστηρες μεν εν τωι
στερεωματι, νεφη δε εν τωι αερι· και τοις ανθρωποις εστησεν ορια εθνων, οι δε
αγγελοι αποστελλονται εις διακονιας, και αναβαινουσι και καταβαινουσιν επι της
κλιμακος· κανταυθα ηλθον, φησιν, παραστηναι ενωπιον Κυριου, και πευσις γινεται
προς τον ∆ιαβολον· Ποθεν παραγεγονας; ωστε εν τοπωι εισι, και ενθα
αποστελλονται, εκει παρεισι, μονος δε ο Θεος απεριγραπτος. Ὅθεν ουχ ως εν τοπωι,
τον πανταχου παροντα ζητουσιν, ιν' ευροιεν εν χωριωι και συγκλειομενον τον
αοριστον· αλλα το παραστηναι τουτο εστι, το τοις θελημασιν αυτου τυπωθηναι, και
το προς αυτον ολικως ανατεινεσθαι· Θεου μεν γαρ ενωπιον εστι πασα η κτισις, και
αυτη η αποστατικη και πονηροτατη κατα το απεριγραφον της ουσιας εκεινης· ιδιως
δε οι αγγελοι παρεισι τωι Θεωι κατα τον της θειας αγαπης ακορεστον ερωτα. Cap. II, v.
10. Ει τα αγαθα εδεξαμεθα εκ χειρος Κυριου, τα κακα ουκ υποισομεν; Ἠγωνιζετο μεν
ουν ο Ἰωβ, και μεγας ην ο πειρασμος, μειζων και εφαινετο ο αθλητης του πειρασμου·
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και πολυς μεν ερρεεν ο πειραζων και χαλεπος ην ο μαχομενος· ανδρειοτερος δε
εφαινετο ο πειραζομενος, 22 νικων τας επιχειρησεις και προσβολας του πονηρου, τωι
μεγεθει της διανοιας· γνωρισμα της ανδρειας εστιν η υπομονη· ταυτηι γαρ εκαστος
των αγιων φερων τα συμβαινοντα εν τωι βιωι επιπονα και λυπηρα, ισχυε κατα του
∆ιαβολου· απερ το Πνευμα θελον ημας αμφοτερα κτασθαι, προσταττει λεγων εν τωι
ψαλμωι· Ἀνδριζου και κραταιουσθω η καρδια σου, και υπομεινον τον Κυριον. Ὁ γαρ
υπομενων, ανδρειος εστι, και ο ανδρειος υπομενητικος αν ειη. ∆ιο και ο μακαριος
Ἰωβ δια το υπομενειν εκραταιουτο, και δια το ανδρειως φερειν τους πονους
υπεμεινε, και την γυναικα διωθειτο, εξαπαταθεισαν υπο του οφεως, και φθαρεισαν
τα νοηματα· εκει γαρ ολως εστι μισητης ο της κακιας ευρετης, και μονον φαινομενος
ζητειν τινα αρπαζειν και καταπιειν, δια τουτο ο μεν εστιν αυτος, υποκρυπτει και
σκεπει, υποκρινομενος δε τηι φαντασιαι την πασι ποθουμενην αληθειαν, τον ιδιον ιον
επιβαλλει τοις ακολουθησασιν αυτωι· ουτω και την Ευαν ηπατησεν, ου τα ιδια
λαλων, αλλ' υποκρινομενος τα του Θεου ρηματα, την δε διανοιαν αυτων παραποιων
ουτω και την γυναικα του Ἰωβ υπεβαλε, πεισας αυτην υποκρινεσθαι φιλανδρειαν,
διδαξας δε βλασφημειν εις τον Θεον· ουτω τους ανθρωπους ο δολιος παιζει ταις
φαντασιαις, υποκλεπτων και συρων εκαστον εις τον ιδιον της κακιας βοθρον. Cap.
IX, v. 5. Ὁ παλαιων ορη, και ουκ οιδασιν, ο καταστρεφων αυτα οργηι. Ὄρη οι
προφηται, ο Μουσης και οι καθ' εξης. Και δηλοι η γραφη· Ἤρα τους οφθαλμους μου
εις τα ορη, οθεν ηξει η βοηθεια 23 μου. Ὁ το διανοητικον επιδους τοις λογοις των
προφητων, ᾔρε τους οφθαλμους εις τα ορη, ορων οτι ηξει εκ των εν τοις προφηταις
νοηθεντων λογων η βοηθεια αυτου παρα Κυριου του ποιησαντος τον ουρανον και
την γην, πληρωσαντος μυστηριων την καθαραν των προφητων καρδιαν. Ὅσον ουν
η καινη διαθηκη ουκ ερχεται ουκ ησαν παλαιοι οι προφηται, ουδαμου γαρ παρα
διαθηκην, ειρηται προ τουτου· Χριστος δε εστιν ο παλαιων ορη, Μωσεα και τους
προφητας. Και ουκ οιδασι· Τινες ουν ουκ οιδασιν; εκεινοι προς ους ελεγεν· Ει
επιστευετε Μωσει, επιστευετε εν εμοι· περι εμου γαρ εκεινος εγραφη. Ει ειδησαν
Ἰουδαιοι οτι περιπαλαιωται τα ορη, καταλιποντες αν αυτα, τουτεστιν την του
γραμματος παλαιοτητα, διηλλανται και εληλυθησαν επι την καινην διαθηκην· και
ελατρευον Θεωι εν καινοτητι Πνευματος, και ου παλαιοτητι γραμματος· επαγει ουν·
ουκ οιδασιν ουν Ἰουδαιοι ουτε τον παλαιωσαντα, ουτε τα πεπαλαιωμενα. ∆ιο ο
καταστρεφων, φησιν, αυτα οργηι, τουτεστι την κατα το γραμμα Ἱερουσαλημ η του
γραμματος. Που το αισθητον θυσιαστηριον; Παραδοξον ο Ἰησους μου πεποιηκεν;
ελθων τους αυτου προφητας και πεπαλαιωκεν και ανεκαινισε, πεπαλαιωκε, πως; η
διακονια του θανατου του εν γραμματι εντετυπωμενη ην, φησιν· ανεκαινισε, πως; ο
μεν νομος, φησιν, αγιος και η εντολη αυτου αγια και δικαια και αγαθη· αλλ' ουκ
ηδεισαν ταυτα οι μη μαθοντες το ονομα πνευματικον. 24 v. 6. Ὁ σειων την υπ'
ουρανον εκ θεμελιων. Χριστος εστιν ο σεισας την υπ' ουρανον· πολλοι εκ μερους
γινονται σεισμοι· σεισμος γεγονεν ενθαδε· αλλ' οι εν τηι πλησιον πολει ουκ εγνωσαν·
επι δε του Χριστου ου γεγονε μερικως, δια τουτο ο σειων την υπ' ουρανον εκ
θεμελιων· οι δε στυλοι αυτης σαλευοντες, δηλονοτι οι αποστολοι εν τωι καιρωι του
παθους εσαλευθησαν Παντες υμεις, φησι, σκανδαλισθησεσθε εν εμοι εν τηι νυκτι
ταυτηι. ηι. 7. Ὁ λεγων τωι ηλιωι, και ουκ ανατελλει, κατα δε αστρων κατασφραγιζει.
Και τουτο εν τωι σταυρωι γεγονε· Κατα δε αστρων κατασφραγιζει· φερεται οτι ταις
τρισιν ωραις εν αις εξελιπεν ο ηλιος, αστερες εφανησαν εν ουρανωι ως εν νυκτι. v. 9.
Ὁ ποιων Πλειαδα, και Ἕσπερον, και Ἀρκτουρον, και Ταμεια Νοτου. Ταυτα υπερ εμε
εστι τα μαθηματα. Πολλων γαρ οντων των αστερων Πλειαδων, πλανητων και
 
 
 
 

3

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απλανων παραλεγομενων υπο των μη ειδοτων ως αυτοι νομιζουσιν (εστι και
Ἕσπερος, εστι και Φαετων, και Φαινων, και Στιλβων και Φωσφορος) τι δηποτε ουν ο
Ἰωβ εν Πνευματι φθεγγομενος απο τοσουτων αστερων των εν τωι απλανει την
Πλειαδα μονην ωνομασε; και απο τοσουτων πλανητων λεγομενων Ἕσπερον μονον
ειρηκε; και αλλον ενα τον Ἀρκτουρον τον εν τωι αρκτουν οντα, τον λεγομενον υπο
τινων αρκτοφυλακα;

 
 
 
 

4

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


