Expositiones in Psalmos
ΨΑΛΜΟΣ Αʹ. Ὑποθεσις.
Την αρχην της προφητειας τωι εξ αυτου τεχθησομενωι Χριστωι ανατιθησιν ο ∆αυΐδ.
∆ιο εν πρωτοις μακαριζει τους εις αυτον ηλπικοτας. [Μακαριους δε καλει τους μη
πορευθεντας εν βουληι ασεβων, μητε μην σταντας εν οδωι αμαρτωλων, μητε επι
καθεδραν λοιμων καθεστηκοτας. Τρια γαρ ην τα ταγματα παρα Ἰουδαιοις κατα του
Σωτηρος επανασταντα, γραμματεις, Φαρισαιοι, και νομικοι· οι και κληθειεν εικοτως
ασεβεις και αμαρτωλοι και λοιμοι. Ὁδος μεν ο βιος ειρηται δια την προς το τελος
των γεννωμενων επαξιν.] Μακαριος ανηρ ος ουκ επορευθη εν βουληι ασεβων.
∆υνατον δε βουλην ασεβων ειπειν την συνοδον και την συνελευσιν των πονηρων.
Και επει βλαβερον το τοις αθροισμασι των ασεβων παραβαλλειν, μακαριζει τον μηδε
κατα ποσον εις το αυτον αυτοις ερχομενον. Τοιουτος υπηρχεν ο Ἰωσηφ ο απο
Ἀριμαθιας, ο το σωμα του Κυριου και Θεου θαψας. Ειρηται γαρ περι αυτου, ως ουκ ην
συγκατατιθεμενος τηι βουληι των Ἰησου προδοτων. Και επι καθεδραν λοιμων ουκ
27.61 εκαθισε. ∆ια της καθεδρας την διδασκαλιαν δηλοι, ως φησιν· Ἐπι της καθεδρας
Μωσεως. Καθεδρα τοι νυν λοιμων η διδασκαλια των πονηρων. Ἡμερας και νυκτος.
Το συντονον δηλοι. Ου γαρ ημελημενως δει μελεταιν τον νομον του Κυριου. [Ἀλλ' η
εν τωι νομωι Κυριου το θελημα αυτου, και εν τωι νομωι αυτου μελετησει ημερας και
νυκτος. Τωι νομωι, τωι αγγελικωι δηλονοτι. Το συντονον δηλοι· ου γαρ ημελημενως
δει μελεταιν τον νομον του Κυριου. Ου γαρ ποτε δει τοις μελεταιν, ποτε δε ου, αλλ' αει
και διαπαντος τοις θειοις λογιοις προσηλωσθαι· τουτο γαρ δηλοι το, ημερας και
νυκτος. Κα λος του κατορθωματος ο μισθος· ο γαρ τωι θειωι σχολαζων νομωι και τοις
εκ τουτου ναμασιν αρδευομενος. Και υδωρ και ο Χριστος την εαυτου διδασκαλιαν αν
εκαλεσεν ειπων· Ει τις διψαι, ερχεσθω προς με, και πινετω. Τωι παρ' υδασι δενδρωι
απεικασται αει τεθηλοτι, αει βριθοντι τοις ωραιοις. Οι γαρ της αρετης αθληται τους
μεν των πονων καρπους κατα το μελλον κομισονται· οιον δε τισι φυλλοις
καντευθεν τηι αγαθηι ελ πιδι κατασκιαζονται, και κλεπτουσι τηι ψυχαγωγιαι την των
πονων βαρυτητα. Τωι τοιουτωι παντα ευοδωθησεται. Ουδεν γαρ εναντιον τοις θειοις
νομοις διενεργησει, τωι του νομου βουληματι συναρμοττων το θελημα· προτερον
απαντα της κακιας απαγορευσας τα ειδη, και των θειων νομων υποδειξας την
τελειοτητα, ουτως επηγαγε· Παντα οσα αν ποιηι.] Και εσται ως το ξυλον το
πεφυτευμενον παρα τας διεξοδους των υδατων. Ἐξομολογησεως, ητοι παραβολης
ξυλον ο Χριστος αναγεγραπται εν τηι θεο πνευστωι Τραφηι, κατα το ειρημενον· Ξυλον
ζωης εστι πασι τοις αντεχομενοις αυτης. Λεγει ουν, οτι οι πιστευσαντες τωι Χριστωι
σωμα αυτου εσονται· μετασχηματισει γαρ το σωμα της ταπεινωσεως ημων προς το
γενεσθαι συμμορφον τωι σωματι της δοξης αυτου. ∆ιεξοδους δε των υδατων τας
θειας φησι Γραφας· εν αις απανταχου εστιν ευρειν Χριστον κη ρυσσομενον. [Ξυλον
ζωης ο Χριστος, κλαδοι οι απο στολοι, καρπος αιμα και υδωρ εκ της πλευρας· ων το
μεν εις υποτυπωσιν μαρτυριου, το δε βαπτισματος. Φυλλα οι λογοι· καρπον του
ξυλου νοησεις την ορθην πιστιν· φυλλα δε αυτου την πληρωσιν των εντολων.
Καρπος και οι σωζομενοι, ριζα το βαπτισμα· γεωργος ο Πατηρ.] Ὃ τον καρπον αυτου
δωσει εν και ρωι αυτου. Καρπον του ξυλου νοησεις την πιστιν· φυλλα δε αυτου την
πληρωσιν των εντολων. Και το φυλλον αυτου ουκ αποῤρυησεται, ουκ αποπεσειται.
Και παντα οσα αν ποιηι κατευοδωθησεται. Ου γαρ εστι πραξις των κατα Θεον
γινομενων ανωφελης. [Καιρος του διδοναι η του λαμβανοντος επιτηδειοτης εστιν.]
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆ια τουτο ουκ αναστησονται ασεβεις εν κρισει. ∆ια τουτο μεν, δια το μη εχειν ριζαν,
αλλ' ομοιους ει 27.64 ναι χοι γης υπο ανεμου ριπιζομενωι· ανεμον δε νοησεις την
απειλην του Θεου την λεγουσαν· Πορευεσθε απ' εμου, οι κατηραμενοι, εις πυρ το
αιωνιον. Οι την αυτην ακουσαντες φωνην καταπεσουνται δικαιως· ου γαρ
εστηκασιν εις Χριστον, ος εστι πιστευοντων στηριγμα και θεμελιος· το γαρ εις κρισιν
φησιν, ουκ εις ερωτησιν. Ἐν τηι συναγωγηι δικαιων, λεγει· αφοριζει γαρ τους
δικαιους απο των αμαρτωλων Ὅτι γινωσκει Κυριος οδον δικαιων. Το, γινωσκει, αντι
του, τιμαι, κατα το ειρημενον υπο Θεου εις Μωσην· Γινωσκω σε παρα παντας· αντι
του τιμω σε, και ευρες χαριν εν εμοι.

ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυιδ ανεπιγραφος παρ' Ἑβραιοις.
Βʹ. Ὑποθεσις. Ἐν τωι πρωτωι ψαλμωι ασεβεις τε και αμαρτωλους και λοιμους
αποφηναμενος τους αρχοντας του Ἰου δαιων εθνους, εν τουτωι παλιν δεικνυσι τας
πραξεις δια των τοιουτων ονοματων, ων γεγονασι μετοχοι. [Μνημηι των ασεβων
συμπερανας τον πρωτον ψαλ μον, εκ ταυτης παλιν του βʹ την αρχην εποιησατο,
διδασκων, οτι το προειρημενον των ασεβων τελος και τους κατα του Σωτηρος
λυττησαντας υποδεξε ται.] Ἵνα τι εφρυαξαν εθνη και λαοι εμελετησαν κε να;
Φρυαγμα το αλογον φρονημα. Ἀπο κοινου το, ινα τι, τουτεστι· ∆ια τι οι λαοι
εμελετησαν κενα; Πως γαρ ου κενα γεγονεν αυτοις η μελετη μη δεξαμενοις τον
Σωτηρα του γενους; [Τις, φησιν, η αιτια τοσουτου μισους εις ταυτο συνδραμειν εθνη
και λαους; Το γαρ, εφρυαξαν, κατα τοσουτο υπερηφανευσαντο, σημαινει το μετ'
επαρσεως και μεγαλαυχιας τινος ταρασσεσθαι και θορυβεισθαι. Μετενεχθεν απο της
αλογου των ιππων ορμης επ' ουδενι των δεοντων· ο συνεβη τοις Ἰουδαιοις επι
Χριστου. Τι το αιτιον εις ταυτο συνδραμειν εθνη και λαους; Ειτε γαρ τους
Ἰσραηλιτας φησι εθνη και λαους, ειτε τους περι Ἡρωδην και Πιλατον ως εθνι κους,
και λαους τους Ἰουδαιους.] [Παρεστησαν οι βασιλεις της γης. Το, παρ εστησαν, αντι
του, εαυτους προς τουτο αφωρισαν βασιλεις Ἡρωδης τε και Ποντιος Πιλατος. Ουτως
και οι αγιοι αποστολοι εν ταις Πραξεσιν ηρμηνευσαν.] Και οι αρχοντες συνηχθησαν
επι το αυτο. Τα προλεχθεντα ταγματα· γραμματεις και Φαρισαιοι και νομικοι. Κατα
του Κυριου και κατα του Χριστου αυτου. Ἡ γαρ εις τον Χριστον επιβουλη και εις αυ
τον ανατρεχει τον Πατερα. Ει γαρ ο Πατηρ εν τωι Υιωι και ο Υιος εν τωι Πατρι, πως ου
και μια η εις αυτους υβρις γενοιτ' αν; 27.65 ∆ιαῤρηξωμεν τους δεσμους αυτων.
Λειπει το, λεγοντες· ινα ηι η διανοια αυτη· Συνηχθησαν κατα του Κυριου και κατα
του Χριστου αυτου, λεγοντες· ∆ιαῤρηξωμεν τους δεσμους αυτων. Ου γαρ ηθελον ει
σω της ιερας γενεσθαι σαγηνης, περι ης γεγραπται· Ὁμοια εστιν η βασιλεια των
ουρανων σαγηνηι. Και αποῤριψωμεν αφ' ημων τον ζυγον αυτων. Την βαρυτητα του
νομου, περι ου ειρηκε· Ὁ γαρ ζυγος μου χρηστος, και το φορτιον μου ελαφρον εστιν.
[Τον ζυγον αυτων· η γαρ εις τον Χριστον επιβουλη και εις αυτον ανατρεχει τον
Πατερα. Ει γαρ ο Πατηρ εν τωι Υιωι, και ο Υιος εν τωι Πατρι, πως ουκ αν μια τις ειη η
εις αυτους υβρις;] Ὁ κατοικων εν ουρανοις εκγελασεται αυτους. Ὡς ανοητα
βουλευσαμενους· ο γαρ υπ' αυτων προσηλωθεις, και θανατωι παραδοθεις, εν
ουρανοις ων και τα παντα περιεχων, κενας αυτων και ματαιας δεικνυσι τας βουλας.
Και ο τουτου δε Πατηρ και των απαντων ∆εσποτης την αξιαν αυτου εισπραξεται
δικην. Και ο Κυριος εκμυκτηριει αυτους. Ἐξουδενωσει γαρ αυτους, φησι, και μισησει
και αποστραφησεται. [Καταγελασει, αντι του, μισησει και αποστραφη σεται. Ἀλλ' ο
των επιβουλευοντων, φησιν, υψηλοτερος καταγελασει, ητοι γελωτα την εκεινων
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιβουλην αποφανει, ως ανοητοις επιχειρουντων. Και γαρ μυ κτηρισμος εστι πνευμα
δια ρινων αφιεμενον εις εξου δενωσιν των μεγαλα φρυαττομενων. Και το μετα των
προθεσεων δε ταυτα ειρησθαι επιτατικωτερον εχει τον γελωτα. Και ου μονον, φησι,
τουτο, αλλα και ορ γης πειραθησονται.] Τοτε λαλησει προς αυτους εν οργηι αυτου.
Τοτε, ποτε, η οτε ελεγον· ∆ιαῤρηξωμεν τους δεσμους αυτων; Τι δε εστι τα εν οργηι
παρ' αυτου λαληθεντα; η το· Ουαι υμιν, γραμματεις και Φαρισαιοι· και το· Ἀρθησεται
αφ' υμων η βασιλεια· και το· Και υμιν ουαι τοις νομικοις. [Στρατια γαρ αυτους
Ῥωμαικη εξηνδραποδισατο. ∆ιαφερει δε θυμος οργης, τωι θυμον μεν ειναι οργην
αναθυμιωμενην και ετι εκκαιομενην, οργην δε ορεξιν αντιλυπησεως. Ἀτελεστερος
ουν της οργης ο θυμος, αποτελεσμα τε η οργη. Και τοιουτων δε των ρημα των την
ερμηνειαν διδασκει το τελος των πραγματων. Στρατια γαρ αυτοις επιστασα Ῥωμαικη
την τε πολιν επορθησε και ενεπρησε τον νεων, και αυτων τους μεν πλειστους
θανατωι παρεπεμψε· τους δε την σφαγην εκφυγοντας εξανδραποδισασα, δουλειαι
παρεδωκεν. Ἐπιστησαι δε προσηκει τον πιστον, ως δυο προσωπων εφεξης μεμνηται,
και πρωτον μεν Κυριου του Χριστου· Κατα του Κυριου γαρ, εφη, και κατα του
Χριστου αυτου· ειτα κατοικουντος εν ουρανοις και Κυριου· Ὁ κατοικων εν ουρανοις
εκγελασεται αυτους, και ο Κυριος εκμυκτηριει αυτους· και αυθις δε το αυτο
διετηρησε σχημα.] Ἐγω δε κατεσταθην βασιλευς υπ' αυτου επι Σιων. Ὡς
αποβληθεντος του εξ Ἰσραηλ λαου, την εις 27.68 τα εθνη γενομενην αυτος πιστιν
αυτοις διηγειται· Σιων δε την Ἐκκλησιαν δηλοι. [Κυριος ειπε προς με, Υιος μου, και
τα εξης· αντι του, Ἀπεφηνατο με η του Πατρος φυσις Υιον· ου προσταγματος
ενεργησαντος· αλλα της ουσιας αποδειξασης εμε χαρακτηρα της του Πατρος
υποστασεως. Καλως γαρ προσκειται το, ει, την προ αιωνων δηλουν γεννησιν· ην γαρ
αει Υιος. Ἐπηνεγκε δε το, σημερον γεγεννηκα σε, ινα την κατα σαρκα γεννη σιν
δειξηι· το γαρ, σημερον, χρονου εστι· διο και τεθειται περι της χρονικης γεννησεως.
Ἀκολουθως δε τωι ανθρωπινωι και τα επαγομενα, γεγεννηκα σε. Ὅρα πως την κατα
σαρκα γεννησιν οικειουται ο Πατηρ του μονογενους του Χριστου.] Και την
κατασχεσιν σου τα περατα της γης, ποιμανεις αυτους εν ραβδωι σιδηραι. Τουτεστιν εν
τωι σταυρωι· η μεν γαρ υλη ξυλου, η δε ισχυς σιδηρου. Τινες δε την των Ῥωμαιων
αρχην δηλουσιν. Και νυν, βασιλεις, συνετε. Τουτεστι, νοησατε, προς μετανοιαν
επιστραφητε. Παιδευθητε, παντες οι κρινοντες την γην. Την μεν προκοπην δια του,
παιδευθητε παρισται, την δε τελειωσιν δια του, ∆ρα ξασθε παιδειας. ∆ραξασθε
παιδειας. Της ευαγγελικης δηλονοτι. Και απολεισθε εξ οδου δικαιας. Του ειρηκοτος·
Ἐγω ειμι η οδος.

ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυιδ οποτε απεδιδρασκεν απο του Ἀβεσσαλωμ του υιου
αυτου.
Γ ʹ. Ὑποθεσις. Ἡ του ψαλμου προκειμενη επιγραφη περιεχει ουτως. Τουτο γαρ εστιν
ο λεγει ο ψαλμος, οτιπερ ο χορος των προφητων διωκεται υπο του λαου των Ἰου
δαιων. ∆αυιδ γαρ ερμηνευεται πεποθημενος· οπερ εστιν ο χορος των προφητων.
Ὥσπερ ουν ο Ἀβεσ σαλωμ ανταρσιαν διεζητει κατα του ιδιου Πατρος, τουτεστι του
∆αυιδ, ουτω και οι Ἰουδαιοι επαν εστησαν κατα των πατερων αυτων προφητων, μη
δεχομενοι τα προσταγματα του Θεου, αλλα ανθ ισταμενοι αυτοις. Κυριε, τι
επληθυνθησαν οι θλιβοντες με; Το, τι, αντι του σφοδρα κειται. Ουκ εστι σωτηρια
αυτωι εν Θεωι αυτου. Ὁ Θεος, φησιν, αυτου ου σωσει αυτον· εις γαρ μονην την
αμαρτιαν εβλεπον η επεποιηκει, αγνοουντες αυτου την μετανοιαν. Τουτο δε
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φανερωτερον δεικνυσιν επι του ∆αυιδ λεγεσθαι τον ψαλμον. Το γαρ επανιστασθαι
κυριως λεγεται επι των προτερον μεν εν υπηκοων ταξει καθεστηκοτων, μετα δε
ταυτα πολεμον αραμενων. Συ δε, Κυριε, αντιληπτωρ μου ει, δοξα μου. Ἐπειδη
ελεχθη, ως εκ προσωπου Κυριου ο ψαλμος απαγγελλεται, ρητεον ως και αυτου
υψουται η 27.69 κεφαλη, ο Θεος ουσα, οταν η θεοτης αυτου φανερα δι' αποδειξεως
τοις πιστοις γενηται. [Συ δε, Κυριε, αντιληπτωρ μου ει. Πρεπουσα τηι πιστει του
προφητου φωνη, ασειστως φεροντος τηλι καυτας περιστασεις, και πεποιθοτος μη
εγκαταλειφθησεσθαι· αλλα προς το βοηθηναι και υψωθησεσθαι και την βασιλειαν
αποληψεσθαι· τουτο γαρ ειπον τι νες, υψων την κεφαλην. ∆οξα τοινυν του δικαιου ο
Θεος, ωι πεποιθεν· ωι δε δοξα ο Θεος, ουτος υψουται την κεφαλην.] Φωνηι μου προς
Κυριον εκεκραξα. ∆ιδασκει ο λογος, ως εν ταις περιστασεσι ουκ αλλωι η Θεωι μονωι
προσιεναι δει. [Φωνηι μου προς Κυριον εκεκραξα. Προεταξε μεν την ευχην, ειτα μετα
το διαψαλμα την ευχαρι στιαν, επι το τετυχηκεναι ων ᾔτησε. Νυν μεντοι απο
στρεφει το προσωπον προς ημας, και διηγειται πως ευξαμενος επηκουσθη, και φησι·
Φωνηι μου προς Κυριον εκεκραξα. Και φωνην μεν υποληπτεον την νοεραν της
διανοιας προς τον των ολων Θεον ικεσιαν· ου γαρ την κραυγην λεγει, αλλα την
αυδαιαν της διανοιας ευχην. Το δε· επηκουσε μου εξ ορους, κατα την κατεχουσαν
ειρηται δοξαν. Ἐνομιζετο γαρ εν τηι Σκηνηι κατοικειν, επειδη εκειθεν και οι χρησμοι
τοις ιερευσι εδιδοντο. Ἢ το, εξ ορους αγιου, αντι του, εξ ουρανου· ως και το· Ἐν ορει
αγιωι σου· και, Ἐγγισατε ορεσιν αιωνιοις, δυναται ορος αγιον ειναι Θεου εξ ου
εισακουει των ευχομενων ο Θεος ο μονογενης αυτου, περι ου ειρηται· Ἔσται
εμφανες το ορος του Κυ ριου επ' εσχατωι των ημερων· δηλουσης της λεξεως ταυτης
την γενομενην αυτου φανερωσιν, κατα την επιδημιαν επι συντελειαι των αιωνων· η,
εξ ορους αγιου, εκ του ουρανου. Ὄρος αγιον Θεου η υπερφυης γνωσις αυτου. Το
διαψαλμα, μουσικου μελους η τροπης γενομε νης η διανοιας και δυναμεως λογου
εναλλαγης. Το, εξηγερθην, τουτο δηλοι, οτι, της θειας απολαυ σας τροπης, κρειττων
εγενομην των προσπεσοντων κακων.] Ἐγω εκοιμηθην και υπνωσα. Τον περι του νου
υπνον φησι, δι' ου και εις την αμαρτιαν κατεπεσεν. [Ὅτι συ επαταξας παντας τους
εχθραινοντας μοι. Παταξον, συντριψον, η παταξεις. Ἐπισπευδει την εξαναστασιν την
κατ' αυτων του Θεου, ητοι την αμυναν. Ματαιως εχει τους εχθρους ο μη παρεχων
προφασιν μισους. Ὀδοντας δε αμαρτωλων η την ισχυν λεγει των εις αυτον
αμαρτανοντων, η τους λο γους τους κατ' αυτου, και τας βλασφημιας· η οδον τες
αμαρτωλων εισι λογισμοι αλογοι παρα φυσιν ημιν επισυμβαινοντες. Τοις γαρ
λογισμοις ως οδουσι χρω μενοι πολλακις αντικειμενοι προσεγγιζουσιν ημιν, του
φαγειν τας σαρκας ημων, τουτεστι τα εκ της σαρκος φυομενα. Φανερα δε, φησιν, εστι
τα εργα της 27.72 σαρκος, ο θειος Ἀποστολος. Ὀδοντας λεγει· απο μεταφορας των
θηριων τουτο φησιν, α μαλλον τοις οδου σιν ισχυει, και συνθλωμενων,
ευκαταφρονητα γινον ται. Και γαρ οι φονεις και αιμοχαρεις και αυτων των
αιμοβορων θηριων χειρους εισιν, η τουτοις παρισουνται.] Του Κυριου η σωτηρια.
Σωσον με, φησιν, Κυριε. Ευχομαι δε και τουτο εις παντα εξενεχθηναι τον λαον.
Ἰστεον δε, ως απας ο ψαλμος αναφοραν εχει εις την ανθρωποτητα, αμαρτουσαν μεν
και δι' αυτο τουτο παραδεδομενην τοις νοητοις εχθροις, βοωσαν δε εν θλιψει και
επακουσθεισαν παρα του Θεου, και μην και σωθεισαν δια του αναστηναι αυτον εκ
νεκρων δη λονοτι, και παταξαι τους εχθραινοντας ημιν δαιμο νας. Αυτος γαρ, ο τας
μυλας των λεοντων συν θλασας Κυριος. Και αυτου [αυτος, Ambr.] εστιν, ητοι παρ'
αυτου, η σωτηρια. [Του Κυριου η σωτηρια. Ουκ εχω, φησιν, εις ανθρωπον την
ελπιδα, αλλα παρα σου την σωτηριαν προσμενω, και ο σος λαος συν εμοι
πολεμουμενος.]
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Εις το τελος ΨΑΛΜΟΣ ωιδης τωι ∆αυΐδ. ∆ʹ. Ὑποθεσις. Τουτον τον ψαλμον μετα το
νικησαι τον πολεμον ανατιθησι τωι νικοποιωι [Ἀντι του, εις το τελος, ο Ἀκυλας και ο
Θεοδοτιων, τωι νικοποιωι, ηρμηνευσαν· ο δε Συμμαχος, Ἐπινικιον.] Ἐν τωι
επικαλεισθαι με εισηκουσε μου ο Θεος της δικαιοσυνης μου. Ὅμοιον τωι, Ἔτι
λαλουντος σου, ερει· Ἰδου παρειμι. Ἐν θλιψει επλατυνας μοι. Ου μονον, φησι, των
περιστασεων εξηγαγες, αλλα και εις ευρυχωριαν πολλην στηναι παρεσκευασας.
[Σιβας και Βερζελ τροφας πολλας και ταπητας προσηγαγον τωι ∆αυιδ, οτε δη, φυγων
τον Ἀβεσσαλωμ, διετριβεν εν τοις ερημοις και εν τοις ορεσιν, ωσπερ τους τρεις
παιδας εν τηι καμινωι, και ∆ανιηλ εν τοις λεου σιν. Ὅταν θλιψεων και των
πειρασμων τους λογους επιγινωσκωμεν, τοτε μαλιστα πλατυνομεθα. Ἔστι δε και
ετερως ευρυχωριαν ειπειν.] Οικτειρησον με, και εισακουσον της προσευχης μου.
Ἐπειδη εξ ηκουσθη, εφη, εκ της δικαιοσυνης αυτου, τουτου χα ριν επι τους
οικτιρμους ανατρεχει του Θεου. Υιοι ανθρωπων, εως ποτε βαρυκαρδιοι. Ταυτα ως
προς τους πιστευσαντας τωι πληθει του στρατου ελειν τον δικαιον. Αυτη δε η ελπις,
φησι, ματαια και ψευδης εστιν. Και γνωτε, οτι εθαυμαστωσε Κυριος τον οσιον αυτου.
Ἀντι του, Γνωτε τοιγαρουν, οι πεποιθοτες επι πληθει, ως θαυμαστον απεδειξε τον
πεποιθοτα επ' αυτωι. Κυριος εισακουσεται μου εν τωι κεκρα γεναι με. Χρονος αντι
χρονου ειληπται· αντι του, εισηκουσε, γαρ εφη το, εισακουσεται, ρημα Ὀργιζεσθε και
μη αμαρτανετε. α λεγετε εν ταις καρδιαις υμων, επι ταις κοιταις υμων κατανυγητε.
Ὡς προς τους ιδιους αυτου ταυτα φησιν, 27.73 ως προς παντας ανθρωπους. Ει και
δεξησθε, φησι, την οργην, αλλ' απρακτον απεφηνατε τηι εν ησυχιαι κατανυγηι. Τουτο
γαρ εστι το, Ἐν ταις κοιταις υμων κατανυγητε. Θυσατε θυσιαν δικαιοσυνης, και
ελπισατε επι Κυριον. ∆ιδασκει πως περιεσομεθα των εχθρων. Πως δε περιεσομεθα; ει
δικαιοπραττοντες, και τουτο ωσπερ θυσιαν αναπεμποντες τωι Θεωι. Πολλοι λεγου σι·
Τις δειξει ημιν τα αγαθα; Ταυτα των περι τας διοικησεις του Θεου ολιγωρουντων τα
ρηματα. Ἐσημειωθη εφ' ημας το φως του προσωπου σου, Κυριε. Το φως του κοσμου
ο Χριστος εστι, ο και διδαξας ημας τα οντως αγαθα, δι' α και την νοητην ευφροσυνην
εσχηκαμεν την εις νουν και καρδιαν.
ΨΑΛΜΟΣ Εʹ. Ὑποθεσις. Κληρονομουσα εστιν η θεοφιλης ψυχη, ητοι η Ἐκκλησια. Τι
δε εστιν α κληρονομει; α οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν
ανθρωπου ουκ ανεβη. Ευχεται δε και τι αν ποιουμενη εισακουσθηναι, εαυτης το τε
ευθες παριστωσα, και των αιτιων διαβαλλουσα την πονηριαν. [Ὅτι προς σε
προσευξομαι. Ἐν απολαυσει, φησι, του νοητου γενομενη φωτος, προσευξομαι σοι·
διο και εισακουσθηναι πιστευω.] Τα ρηματα μου ενωτισαι. Το πρωι παραστησομαι
σοι. Μεγα αγωνιας [μεγα εις αγνειας Ambr.] καυχημα το εκ της κοιτης αυτης
παριστασθαι τωι Θεωι και φθανειν εν ευχαριστιαι τον ηλιον. Ουτω γαρ, φησιν,
εποψομαι τα θεια και αγια σου μυστηρια α ητοιμασας τοις αγαπωσι σε. Ὅτι ουχι Θεος
θελων ανομιαν συ ει. ∆ια τουτο, φησιν, εισακουσθησεσθαι θαῤρω, οτι των τοιουτων
ουκ επι τηδευσα ουδεν ων μεμισηκας. Ταυτα δε εστιν ανομια, και πονηρια, και
παρανομια, και ψευδος, και φθονος, και δολος. Ἐμισησας παντας τους εργαζομενους
την ανο μιαν, απολεις παντας τους λαλουντας το ψευδος. Τους μεν εν τηι πολιτειαι
πταιοντας εργαζομενους την ανομιαν ωνομασεν· τουτους δε μισει ο Θεος· τους δε
αποπεσοντας της αληθειας ετεροδοξους λαλουντας ψευδος ειπεν, ους απολει ο Θεος.
Και τηρει διαφο ραν του, εμισησας, και, απολεις. Πρωτον μεν ει χειρον το, απολεις,
του, εμισησας· δευτερον δε δια τι το μεν εις παρεληλυθοτα εκλινε χρονον, το δε εις
μελλοντα. [Λαλουντας ψευδος, και τους τα ειδωλα λεγοντας θεους, και αυτους τους
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δαιμονας, τους εν τοις ειδω λοις λεγοντας λογους ψευδεις και λοξους και χρη
σμους.] Ἄνδρα αιματων και δολιον βδελυσσεται Κυ ριος. Μισει γαρ τον τοιουτον ο
Θεος και αποστρεφε 27.76 ται. Ἐγω δε εν πληθει του ελεους σου εισελευ σομαι εις
τον οικον σου. Την επουρανιον Ἱερουσαλημ την πρωτοτοκων μητερα. Προσκυνησω
προς ναον αγιον σου εν φοβωι σου. Ναος Θεου η εναρετος και αγια καταστασις, ην οι
εχοντες μετα παῤρησιας φησι. Χριστος δε ως Υιος επι τον οικον αυτου
επαναπαυσεται, ου οικος εσμεν ημεις. Της γαρ σης απολαυουσα φιλανθρωπιας και
τηι σηι δεξιαι φρουρουμενη την διηνεκη σοι προσφερω προσκυνησιν εν τωι
αφιερωμενωι της σης δοξης ναωι, φησιν η αγια και καθαρα ψυχη· τον σον γαρ αει
περιφερουσα φοβον, ουκ ανεξομαι τουτον αποβαλειν τηι φιλανθρωπιαι σου
θαῤρουσα. Ἕνεκα των εχθρων μου κατευθυνον ενωπιον σου την οδον μου. Των
νοητων δηλονοτι. Ἡ καρδια αυτων ματαια. Των σοφων του αιωνος τουτου, η και
των αιρετικων. Ουτοι γαρ αληθειας λογον ουκ ισασιν. Ταφος ανεωιγμενος ο λαρυγξ
αυτων· ταις γλωσ σαις αυτων εδολιουσαν. Την γλωσσαν αυτων λεαι νουσι, και τα
νεκρα ερευγονται δογματα. Ἀποπεσετωσαν απο των διαβουλιων αυτων. Ταυτα γαρ,
φησι, τα διαβουλια παντα κατ' εμου εποιουντο τηι κατα Θεον μου προκοπηι
εναντιουμενοι. [Κατα το πληθος των ασεβειων εξωσον αυτους, ευσεβεις αυτους
εργασαμενος. Οι γαρ διωκοντες την φιλα τωι Θεωι πραττουσαν ψυχην Θεον
πικραινουσι θεομαχουντες σαφως.] Και κατασκηνωσεις εν αυτοις. Αυτος γαρ ελευ
σεται και ο Πατηρ, και μονην παρ' αυτωι ποιησονται. Και καυχησονται εν σοι οι
αγαπωντες το ονομα σου, οτι συ ευλογησεις δικαιον, Κυριε. Της γαρ σης ευλογιας τε
και προνοιας τοις σοις χορηγουμε νης θεραπευταις, οι, σφας αυτους εραστας του σου
ονοματος καταστησαντες, επι τηι σηι κηδεμονιαι με γαλα φρονησουσι την σην
διηγουμενοι δυναμιν. Ουτω και ο μακαριος λεγει Παυλος· Ὁ καυχωμενος εν Κυριωι
καυχασθω. Ὡς οπλον ευδοκιας εστεφανωσας ημας. Στεφανος, φησιν, ημων των
πονων χαρισηι το τελος, τουτωι καθαπερ οπλωι τινι περιφραττουσα ημας. Εις το τελος,
εν υμνοις, υπερ της ογδοης,
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. S ʹ. Ὑποθεσις. Και τις αν ειη η ογδοη, η η του Χριστου
αναστασιμος ημερα, καθ' ην των ημετερων κοπων αποληψομεθα καρπους; των
εχθρων δηλαδη αποστρεφομενων εις τα οπισω, μετ' αισχυνης δηλονοτι και ταραχης.
Ἄδει δε τον ψαλμον ως μακρον χρονον εχων εν τηι μετανοιαι, ην υπερ αμαρτιας
προσεφερεν. Κυριε, μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με. Ου τον ελεγχον παραιτειται, αλλα
τον μετα θυμου· ουδε την παιδειαν, αλλα την μετ' οργης. Ἐλεησον με, Κυριε, οτι
ασθενης ειμι. Πασα γαρ ψυχη ου προτερον εις αμαρτιαν πιπτει πριν της ισχυος ενδωι.
[Ἀσθενειαν αινιττεται την απο της αθυμιας και των οδυρμων εγγινομενην.] Και η
ψυχη μου εταραχθη σφοδρα. Αι της ψυ 27.77 χης δηλονοτι δυναμεις. Και συ, Κυριε,
εως ποτε; Της πολυχρονου μετανοιας το ρημα παραστατικον. Ἐπιστρεψον, Κυριε,
ρυσαι την ψυχην μου. Ὡς απεστραμμενου αυτου δηλονοτι δια την αμαρτιαν. Σωσον
με ενεκεν του ελεους σου. Παν γαρ το της σωτηριας ημων τωι ελεωι αναθετεον του
Θεου. Ὅτι ουκ εστιν εν τωι θανατωι ο μνημονευων σου. Ἐπειδη μακρος μοι γεγονε,
φησιν, ο της μετανοιας καιρος, δεδοικα μη φθασηι τον παρα σου ελεον ο θανατος, εν
ωι τα της εξομολογησεως ουκ εστι. Τουτου χαριν επιταχυναι τον ελεον αιτω.
Ἐκοπιασα εν τωι στεναγμωι μου. Ἀκουσωμεν οιαν ο βασιλευς μετανοιαν επεδειξατο.
Ουχ απλως εκαμεν, αλλ' εκοπιασε στεναζων· ουχ απλως εδακρυ σεν, αλλα την
κλινην ελουσε, και καθ' εκαστην νυκτα. Και ου το παρελθον σκοπει, αλλα και
επαγγελλεται τοις προς το μελλον δια πασης της ζωης· και ον οι πολλοι ποιουνται
αινεσεως [ανεσεως] καιρον, τουτον εκεινος εξομολογησεως. Λουσω καθ' εκαστην
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νυκτα την κλινην μου. Ἀντι μιας, φησι, νυκτος, καθ' ην την αμαρτιαν εποιησα,
πολλας διετελεσα νυκτας δακρυσι βρεχων την στρωμνην μου. Ἐταραχθη απο θυμου
ο οφθαλμος μου. Ὀφθαλμον δε τον νουν λεγει, επειδη ο οφθαλμος της ψυχης εστιν
ο νους. Ἐπαλαιωθην εν πασι τοις εχθροις μου. Ἐνταυθα τον χρονον δηλοι της
κακοπαθειας. [Ὃν και εν ταξει κατορθωματος κεκτηται, δια το πολυν ειναι.] Ὅτι
εισηκουσε Κυριος της φωνης του κλαυθμου μου. Ὡς ηδη εισακουσθεις μακρον κατα
των εχθρων συνειρει λογον. Ου μικρα δε και αυτη προς αρετην οδος, το φευγειν και
διακρουεσθαι τας των πονηρων συνουσιας. Ουτος γαρ της μετανοιας καρπος και των
δακρυων το κερδος. Ἢ ελλιπως τουτο, αντι του· ∆ος ειπειν τοις επεμβαινουσιν
εχθροις· Ἀποστητε, οτι εισηκουσθην, οτι προσεδεχθην ο δια της αμαρτιας απωσθεις.
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ, ον ηισε τωι Κυριωι υπερ των λογων Χουσι υιου Ἰεμινει.
Ζʹ. Ὑποθεσις. Ἀρχιεταιρος του ∆αυιδ ο Χουσι, ος αποστελλεται παρα του ∆αυιδ προς
Ἀβεσσαλωμ επι τωι αντιπραξαι τωι Ἀχιτοφελ βουλας εισηγουμενωι κατα του ∆αυΐδ· ος
και απελθων, και προδοσιαν υποκρινα μενος, βουλης προστεθεισης παρα του
Ἀβεσσαλωμ, αυτωι τε τωι Χουσι και τωι Ἀχιτοφελ· και του μεν κελευοντος επιδιωκειν,
του Ἀχιτοφελ, του δε μη, του Χουσι· ου γαρ δει απρακτως, φησιν, επιεναι ανδρι
επισταμενωι τα πολεμια· και τουτωι τωι λογωι διασωσαντος τον ∆αυΐδ· ως αν μη
ανθρωπινης επι κουριας σωζομενος, τωι Θεωι την υπερ τουτων ευχαριστηριον ωιδην
αναπεμπει, το παν εκεινου τηι χαριτι ανατιθεις, ανθρωπων δε ουδενι. Κυριε ο Θεος
μου, επι σοι ηλπισα. Ἐπειδη ανθρωπωι, φησι, περι σωτηριας ου θαῤρω, ει και του
Χουσι οι λογοι καλοι, σωσον με και εκ των παροντων μεν εχθρων, μαλιστα δε απο
του εφεδρευοντος νοητου λεοντος τηι ημετεραι ψυχηι. 27.80 Ει ανταπεδωκα τοις
ανταποδιδουσι μοι κακα. Το αμνησικακον προβαλλεται εκκαλουμενος δι' αυτου εις
ελεον τον Θεον. Ἀποπεσοιμι αρα απο των εχ θρων μου κενος. Ὁ μεν δικαιος νικησας
πληρης απο των εχθρων εξερχεται· ο δε φαυλος και νικηθεις αποπιπτει αυτων
κενος, και ουδεν εχων πληρωματος. Καταδιωξαι αρα ο εχθρος την ψυχην μου. Ὃ
λεγει τοιουτον εστιν· Ἐμπεσω εις τας χειρας του διαβολου, ει τοιουτον τι εποιησα
των προλεχθεντων· ει και το και το εποιησα, μη ελευθερωθειην της αμαρ τιας προ
του θανατου. Ὑψωθητι εν τοις περασι των εχθρων μου. Τουτεστιν, εν τοις κραταιοις
των εχθρων μου. Περατα γαρ τα ακρα δηλοι. Και εξεγερθητι, Κυριε ο Θεος μου, εν
προστα γματι ωι ενετειλω. Σαφως περι της θεοφανειας του Σωτηρος δια των
παροντων ευαγγελιζεται. Και συναγωγη λαων κυκλωσει σε. Σαφως δια των
παροντων της Ἐκκλησιας την εις αυτον πιστιν δηλοι. Και υπερ ταυτης εις υψος
επιστρεψον. Ταυτης μεν της συναγωγης δηλονοτι. Το δε, εις υψος, η τον τιμιον
αινιττεται σταυρον, εις ον ανηνεγκεν ημων τας αμαρτιας, η την εις ουρανον
αναφοιτησιν. Ἐπορευθη γαρ εμφανισθηναι τωι προσωπωι του Πατρος υπερ ημων.
Κρινον με, Κυριε, κατα την δικαιοσυνην μου Ἀξιοι παλιν απο των εχθρων σωθηναι,
αφ' ων επρα ξαν τον ελεον εκκαλουμενος. Του σωζοντος τους ευθεις τηι καρδιαι.
Ἐπειδη οιδας, φησι, της ημετερας καρδιας τα νοηματα, του του χαριν την βοηθειαν
εξαιτω. Ὁ Θεος κριτης δικαιος και ισχυρος και μακροθυμος. Σαφως δια των
τοιουτων παριστησι το μα κροθυμον του Θεου, αναβολην μεν εχοντος της ημε τερας
κολασεως, ου μην παντελη συγγνωμην. Τα βελη αυτου τοις καιομενοις εξειργασατο.
Βελη μεν την τιμωριαν φησιν, καιομενοις δε τοις αξιοις πυρος. Ἰδου ωδινησεν
αδικιαν. Ὁ εχθρος της ημετερας ζωης. Συνελαβε πονον και ετεκεν ανομιαν. Τουτ
εστι και βεβουλευται και εις εργον εξηγαγε τα σκεμματα. Λακκον ωρυξε και
ανεσκαψεν αυτον. Θανατον γαρ κατασκευασας κατα του Σωτηρος Χριστου, θα νατωι
παραδιδοται. Εις το τελος, υπερ ληνων,
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. Ηʹ. Ὑποθεσις. Παλαι μεν εν τηι νομικηι λατρειαι ην εν προληνιον,
το θυσιαστηριον δηλονοτι το εν τωι ναωι· μετα δε την των εθνων κλησιν πολλοι
ληνοι· αυται δε αν ειεν αι Ἐκκλησιαι, αι τους των κατορθουντων εν θεο σεβεια
δεχομεναι καρπους. [Εις το τελος ειρηται, δια το επι τελει των αιωνων περας σχειν
τα προφητευομενα. Περι Χριστου γαρ και των μετα την ενανθρωπησιν λεγει
Ἐκκλησιων. Ἐπει γε και ο Μονογενης αμπελος κεκληται, οι 27.81 δε πιστοι κληματα.
Ει δε βιαζεται ο Ἰουδαιος, εις τον κοινον τον ψαλμον λεγεσθαι ανθρωπον· και ουτως
γνωστον εστω, ως δια τουτο παντα αυτωι υπεταγη, ως εν εικονι Θεου γεγονοτι του
μελλον τος ενανθρωπησαι.] Κυριε ο Κυριος ημων, ως θαυμαστον το ονομα σου εν
πασηι τηι γηι! Ἐκπληττεται την εις ανθρω πους δοθεισαν γνωσιν του ονοματος του
Θεου. Ουκ ετι γαρ μονοις τοις εν τηι Ἰουδαιαι γνωστος ο Θεος. Ἐκ στοματος νηπιων
και θηλαζοντων κατηρ τισω αινον. Των κατα Θεον νηπιαζοντων τηι κακιαι. Τουτο δε
και εν τοις Ευαγγελιοις σαφως αναγεγρα πται ειρηκως ο Σωτηρ, οτε τους παιδας οι
Φαρισαιοι επεστομιζον ευλογουντας αυτον. Ἕνεκα των εχθρων σου του καταλυσαι
εχθρον και εκδικητην. Ἢ τον αισθητον, η τον νοητον, η τον λαον τον Ἰουδαικον·
ηλαυνον γαρ ως εχθρον τον Χριστον· προσεποιουντο δε τον Πατερα εκδικουντες
τουτο ποιειν. ∆ια τουτο, ανω και κατω ταυτης αυτους αποστερων της απολο γιας,
ελεγεν· Ὁ εμε μισων και τον Πατερα μου μισει. Ἐχθρον και εκδικητην, τον διαβολον
δηλον οτι. Ἐπειδη, μετα το αναγκασαι πληρωσαι την αμαρτιαν, και τιμωρειται τους
αμαρτανοντας, το μεγεθος αυτοις του αμαρτηματος εν οφθαλμοις παρ ιστων. Ἢ τον
λαον των Ἰουδαιων, εχθρον μεν της αληθειας, εκδικητην δε τωι δοκειν εκδικειν τον
νομον. Ὅτι οψομαι τους ουρανους εργα των δακτυλων σου. Ἐκεινοι μεν
αγανακτουσι των νηπιων καταρ τιζοντων αινον· εγω δε το ουτω μεγα και περικαλ
λες, τους ουρανους φημι, μικρον τι εργον της σης δημιουργιας, θεωρω. Τι εστιν
ανθρωπος, οτι μιμνησκηι αυτου; η υιος ανθρωπου, οτι επισκεπτηι αυτον; Ἠλαττω σας
αυτον βραχυ τι παρ' αγγελους. Ταυτα του Παυλου σαφως επι τον Σωτηρα ημων
εξειληφοτος, αρκεισθαι τηι εκδοσει χρη. Παντα υπεταξας υποκατω των ποδων αυτου.
Ειπων ο Θεος· Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν και ομοιωσιν, επηγαγε·
Και αρχετωσαν των ιχθυων της θαλασσης, και τοις λοιποις κατα μερος επεξερχεται,
οις επιλεγει· Αυξανεσθε και πληθυνεσθε και πληρωσατε την γην, και κατα
κυριευσατε αυτης· τηι γαρ λογικηι φυσει, ως αν ωμοιωμενηι Θεωι, την κατα παντων
αρχην εδωρησατο. Και δυναμιν ο ανθρωπος λαβων της θεικης εικονος, ως βασιλευς
απαντων εστιν ο Θεος, ουτως αρχων κατεστη των επι γης. Ει δε καθολικως ειρηται·
Και κατεστησας αυτον επι τα εργα των χειρων σου, λεγει δε αλλαχου, Και εργα των
χειρων σου εισιν οι ουρανοι· δηλον ως επι τους ουρανους κατεστησεν αυτον, και
μηποτε αποῤρητως την εν ουρανοις ση μαινει διατριβην των απο γης εκεισε
μεθισταμενων, οτε μελλουσι βασιλειαν ουρανων κληρονομειν, ως επηγγελται. Λεγει
δε και Παυλος· Κληρονομοι μεν 27.84 Θεου, συγκληρονομοι δε Χριστου. Ουτως και
το, Παντα υπεταξας υποκατω των ποδων αυτου, νοη τεον. Νυν μεν τα ζωα· επειδη δε
βιος ισαγγελος απο κειται τοις ανθρωποις εν ουρανωι, εκει καταστας επι τα εργα των
χειρων αυτου, θεωρος ουρανων εσται και των εν αυτοις. Ὁ δε μακαριος Παυλος και
τουτο περι του Σωτηρος εξελαβεν εν αιωνι τωι μελλοντι γε νησομενον. ∆ιο φησι
προς αυτον ο Πατηρ· Καθου εκ δεξιων μου, εως αν θω τους εχθρους σου υπο ποδιον
των ποδων σου. Προβατα και βοας απα σας. Τους εξ Ἰσραηλ πιστευοντας αινιττεται.
Ἔτι δε και τα κτηνη του πεδιου. ∆ια τουτων τα εθνη δηλοι. Τα πετεινα του ουρανου,
τους επηιρμενους κατα τον βιον και τα υψηλα φρονουντας, τους αλογω τατους.
Κυριε ο Κυριος ημων, ως θαυμαστον το ονομα σου εν πασηι τηι γηι! Ἀναλαμβανων
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναδιπλασιαζει το θαυμα εκπληττομενος, ως εφην, επι τηι γενομενηι των ανθρωπων
θεογνωσιαι. Εις το τελος, υπερ των κρυφιων του υιου,
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. Θʹ. Ὑποθεσις. ∆ια τουτου του ψαλμου τα κρυφιως πεπραγμενα
τωι Σωτηρι δηλοι. Πολλα δε ην αυτωι τα κρυφιως πρατ τομενα· η τε εκ Παρθενου δια
Πνευματος αγιου κατα σαρκα γεννησις, αι τε παραδοξοι και θαυμα τουργοι δυναμεις,
ο τε θανατος αυτος, και η εις ᾅδου καθοδος, και η εκ νεκρων αναβιωσις. Ταυτα γαρ
παντα κρυφιως αυτωι πεπρακται. Ἀπεκρυψε γαρ αυτα και τους αρχοντας του κοσμου
τουτου. Ὑπερ δη τουτων των κρυφιων ο προφητης εκ προσ ωπου της ανθρωποτητος
εισερχεται ευχαριστων και λεγων· Ἐξομολογησομαι σοι, Κυριε. (Alius autem codex)
Ἐπισφραγισμα δε των κρυφιων ο θανατος και τα εν ᾅδου πραχθεντα, η αναστασις τε
και η αναληψις. Ἐξομολογησομαι σοι, Κυριε, εν οληι καρδιαι μου ... εν τωι
αποστραφηναι τον εχθρον μου εις τα οπισω. Ἐπι τισιν η εξομολογησις δηλοι.
Ἐχθρον δε αυτου τον θανατον ειναι φησι τον εις τα οπισω αποστρεφομενον,
τουτεστιν εις το μη ειναι. Ἀσθενησουσι και απολουνται απο προσωπου σου. Ἐπειδαν,
φησιν, αποστραφηι εις τα οπισω ο θανατος, τοτε δη και πασα δυναμις αντικειμενη
κατ αργηθησεται· ει γαρ εσχατος εχθρος καταργειται ο θανατος, δηλονοτι
προαναιρεθεισων των αντικειμενων δυναμεων. Ὅτι εποιησας την κρισιν μου και
την δικην μου. Την αιτιαν της ευχαριστιας ανταποδιδωσι· το, Ἐκαθισας επι θρονου
την εις το κρινειν επισκοπην δηλοι του Θεου. Ἐπετιμησας εθνεσι, και απωλετο ο
ασεβης. Τους νοητους εχθρους δηλονοτι. Το ονομα αυτου εξηλειψας εις τον αιωνα.
Τον δρακοντα φησι τον νοητον, ος εστιν ο διαβολος. [Ἐπετιμησας εθνεσι, και
απωλετο ο ασεβης. Τον δρακοντα φησιν, η τον διαβολον· επειδη η επιτι μησις και
διορθωσιν σημαινει. Ειποι αν τις, διορ 27.85 θουμενων των εθνων υπο των
αποστολων, απολεσθαι τον ασεβη, σβεσθεισης αυτου της επιβωμιου κνισσης και
παυθεισης. Ἐπιτιμηθεντων γαρ των εθνων, και προς Κυριον επιστρεψαντων, ο εν
αυτοις ενεργων, ατε υιοις ουσιν απειθειας, διαβολος, απωλετο μετα των νεων των
ειδωλικων· οι ως πολεις συνειχον τους προς δυσσεβειαν αφορωντας. Και ουτως
απωλοντο, ως μηδε ιχνος υπολειφθηναι. Ἔστιν εκλαβειν τουτο και κατα την
τελευταιαν κρισιν· τοτε γαρ των αμαρ τωλων επιτιμωμενων, και ο διαβολος, ο
κυριως ασε βης, αφανιζεται. Αι πολεις, της εν αυταις παλαι πολιτευομενης ασεβειας
καταλυθεισης, την οικοδομιαν της ευσεβειας εδεξαντο.] Του εχθρου εξελιπον αι
ρομφαιαι εις τελος. Ῥομφαιας του διαβολου τας αντικειμενας δυναμεις φησι, δι' ων
ην ισχυρος, [Αι πολεις αι αντικειμεναι δυναμεις, αι, ωσπερ πολεις ισχυραι
τετειχισμεναι, τους αλοντας αυτων απατηι εν αυταις συλλαβουσαι κατειχον. Και
πολεις ποιας λεγει η ταυτας περι ων αλλαχου λεγεται· Ἔθηκας εις χωμα πολεις
οχυρας, του πεσειν αυτων τα θεμελια; αι εισιν, ως δεδη λωται, αι αντικειμεναι
δυναμεις.] Ἀπωλετο το μνη μοσυνον αυτων μετ' ηχου. [Ὥστε εξακουστον γενε σθαι
αυτων την απωλειαν. Ἢ την πανολεθριαν φησιν, η το διωλυγιον των κακων, και το
περιφανες της απωλειας.] Ἐξακουστος γαρ αυτων γεγονεν η απωλεια. Και εγενετο
Κυριος καταφυγη τωι πενητι. [Συν εχως εαυτον καλει πενητα και πτωχον, καιτοι γε
εν βασιλειοις. Ἤδει γαρ τα ανθρωπινα παντα σκιας αδρανεστερα. Ευκαιριαν λεγει
τον της θλιψεως και ρον· αει μεν γαρ της βοηθειας επιδεομεθα, και εν ευημεριαις·
αλλα πλεον εν θλιψει της συμμαχιας επαισθανομεθα.] Τωι πτωχωι, τωι πνευματικωι
λαωι φησι. Βοηθος εν ευκαιριαις εν θλιψεσιν. Ὡς· Ἐν καιρωι δεκτωι επηκουσα σου.
Ψαλατε τωι Κυριωι τωι κατοικουντι εν Σιων. Τηι επουρανιωι, φησι, Ἱερουσαλημ.
Ἀναγγειλατε εντοις εθνεσι τα επιτηδευματα αυτου. Ταυτα ως προς τους αποστολους
και τους των Ευαγγελιων κηρυκας φησιν. Τινα δε τα επιτηδευματα δια των εξης
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σημαινει. Ὅτι ο εκζητων τα αιματα αυτων εμνησθη. Τα αιματα, φησι, τα υπερ αυτου
εκκεχυμενα εκζητησει επι το εκδικιας αξιωσαι. [Ουκ επελαθετο της δεησεως των
πενητων. Πενητας παλιν τους δι' αυτον πτωχευοντας φησιν, οι και δια παντος τας
προς αυτον ικεσιας ποιουντες, εκδικησιν των κατ' αυτων γενομενων αδικιων παρα
των δαιμονων αιτουντες.] Ὁ υψων με εκ των πυλων του θανατου. ∆ια τουτο
εγειρεις εκ γης ταπεινωσεως, ινα τηι επουρα νιωι συγχορευσω Σιων. [Ἐν πυλαις της
θυγατρος Σιων. Ἐν τηι επουρανιωι Ἱερουσαλημ. Το, επαγγειλω, αντι του, χρο νιως
αισομαι.] Γινωσκεται Κυριος κριματα ποιων. Κριμα γαρ αληθως δικαιον το τους
κατασκευασαντας ανθρωπω 27.88 θανατον εν αυτωι περιληφθηναι. Ταχα επει και οις
το κριμα γινεται, γνωσονται τον κρινοντα εν καιρωι κρισεως. Ἀναστηθι, Κυριε, μη
κραταιουσθω ανθρωπος. Ἐπιλαμψειν τοις επι γης ευχεται τον Μονογενη· οπως ο
υψηλοφρων εκεινος διαβολος, ον και ανθρωπον επι του παροντος καλει, επι πλειω
μη επαιρηι την οφρυν. Κριθητωσαν εθνη ενωπιον σου. Την επι σω τηριαι γενομενην
των εθνων κλησιν επισπευδων ευχε ται. Καταστησον, Κυριε, νομοθετην επ' αυτους.
Και τις ο νομοθετης η ο τον της Καινης ∆ιαθηκης νομον ημιν εισηγησαμενος;
Γνωτωσαν εθνη, οτι ανθρω ποι εισι. Τηι υπερβοληι της των δαιμονιων απατης εις
κτηνων ησαν μετενεχθεντες τροπον· ως λεγεσθαι περι αυτων· Παρασυνεβληθη τοις
κτηνεσι τοις ανοητοις και ωμοιωθη αυτοις.
ΨΑΛΜΟΣ Ιʹ. Ἵνα τι, Κυριε αφεστηκας μακροθεν; Ἐπιταχυναι την μακρον υστερον
γενησομενην κλησιν των εθνων ευχεται. Τουτο δε αυτο πεποιηκεν η του δια βολου
υπεροψια. Ἐν τωι υπερηφανευεσθαι τον ασεβη εμπυριζε ται ο πτωχος. Ἡ υπεροψια,
φησι, του πονηρου, πυ ρωσις τωι πτωχωι σου γινεται λαωι· Συλλαμβανον ται εν
διαβουλιοις, οις διαλογιζονται. Ἀντι του, συλληφθησονται. Συ γαρ ει, φησιν, ο
δρασσομενος τους σοφους εν τηι πανουργιαι αυτων. Ὅτι επαινειται ο αμαρτωλος εν
ταις επιθυμιαις της ψυχης αυτου. Τοσαυτη, φησι, γεγονεν η αν εξικακια, ως και, δια
το ατιμωρητους μενειν τους ασεβεις, λοιπον και παρα τισι των ανοητοτερων απο
δεκτον αυτοις ειναι τον βιον. Παρωξυνε τον Κυριον ο αμαρτωλος. Παρωξυνε μεν
χλευαζων τους περι προνοιας και της κρισεως αυτου λογους. Πολλοι μεν γαρ
ακουοντες τοιουτον τι γελωσιν ευθεως· τουτο δε συναπτεται, το Κατα το πληθος της
οργης αυτου· ινα ηι το ολον ουτως· Παρωξυνε τον Κυριον, φησιν, ο αμαρτωλος,
πληθος οργης εαυτωι θησαυριζων. Το γαρ, αυτου, επι του παροξυναντος ληπτεον.
Ειτα το επιφερομενον τουτο, ουκ εκζητησει, καθ' υποστιγμην αναγνωστεον· ινα ηι το
νοουμενον ουτως· Ἆρ' ουν ο μεν παροξυνει τον Θεον, καιτοι πληθος αυτωι εκκαιων
οργης, ο δε ουκ εκζητησει; Καθ' υποστιγμην η αναγνωσις, ινα ηι· Ουκ εκζητησει,
φησιν, ο Θεος, και αποδωσει αυτωι κατα την οργην, ην εαυτωι εθησαυρισεν εν ημεραι
οργης αυτου; Ουκ εστιν ο Θεος ενωπιον αυτου. Ἀρχη πασης πονηρας πραξεως το μη
λογιζεσθαι κριτην τον Θεον· Ἀνταναιρεται τα κριματα σου απο προσωπου αυ του. Ὁ
γαρ μη επισταμενος, οτι εστι Θεος, ουδε οτι κριτης εστιν οιδε. Παντων των εχθρων
αυτου κα τακυριευσει. Ὅμοιον το, Την οικουμενην ολην καταληψομαι τηι χειρι μου
ως νοσσιαν. Ειπε γαρ 27.89 εν τηι καρδιαι αυτου· Ου μη σαλευθω. Ἀντι του· Ου μη
σφαλω, ου μη περιτραπησομαι εις γενεαν· ου γαρ εσομαι εν κακωσει. [Ουκ εστιν ο
Θεος ενωπιον αυτου. Ἐκβαλων τον θειον φοβον εκ της ψυχης, διαπαντος εν κακιαι
διατριβει. Ἀρχη πασης πονηρας πραξεως το μη λο γιζεσθαι κριτην τον Θεον.
Ἀνταναιρεται τα κριματα σου απο προσωπου αυτου. Ου βουλεται ειδεναι, οτι κριτης
ει δικαιος· ο γαρ μη επισταμενος, οτι εστι Θεος, ουδε οτι κριτης εστιν οιδε. Παντων
των εχθρων αυτου κατακυριευσει. Των πειρασμων οι μεν προσαγονται τηι ψυχηι, οι
δε τωι σωματι, οι δε τοις περιξ του σωματος. Και οι μεν ψυχηι προσαγομενοι λογισμοι
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακαθαρτοι λεγονται, αμαρτιας γεννωντες και δογματα ψευδη· οι δε τωι σωματι
προσφερομε νοι πληγων και στρεβλωσεων και διωγμων και φυ λακων και θανατων
αιτιοι γινονται· οι δε των περι του σωματος πειρασμοι περιεχουσι ζημιας χρημα των
και κτηματων και αποβολας τεκνων και γυναικων αφαιρεσεις. ∆ηλον ουν εστιν εκ
τουτων, οτι παντως δια τινος των κατειλεγμενων πειρασμων εκυριευσε παντος
δικαιου ο Σατανας· μονος γαρ Χριστος αμαρ τιαν ουκ εποιησε, και ουχ ευρεθη δολος
εν τωι στοματι αυτου.] Ου αρας το στομα αυτου γεμει. Παραμονον, φη σιν, εξειν την
ευημεριαν λελογισται. ∆ιο και πικριας και δολου το στομα πεπληρωται· και μην
ενεδρευει πτωχους προς το αποκτειναι δια των ιδιων παγιδων. Το δε, μετα
πλουσιων, τι αν ετερον νοηθειη η των πλουτουντων εν κακοις; Ουτοι γαρ τωι
διαβολωι κατα των πτωχων τωι πατρι αυτων συμπραττουσιν Ἐγκαθηται εν ενεδραι
μετα πλουσιων. Ἐν συλλογοις δε και εν συνεδριοις καθημενος, ενεδρας τινας και
μηχανας τοις αναιτιοις κατασκευαζει. Κυψει και πεσειται. Ὅταν ειπηι [αμβρ. αδδ. ο
διαβολος]· Νενικηκα, τοτε πεσων αισχυνεται. Ειπε γαρ εν καρδιαι αυτου·
Ἐπιλελησται ο Θεος. Λεγει ταυτα ο διαβολος ουχ ουτως εχων, αλλ' ημας απατησαι
βουλομενος, ινα σκελισθωμεν, αμε λειν τον Θεον των ανθρωπινων νομιζοντες.
Ἀναστηθι, Κυριε ο Θεος μου. Ευχεται την αν οχην του Θεου και την χρηστοτητα
κινησαι· μη υψου μενης γαρ επι τηι μωριαι των ασεβων της χειρος του Θεου,
προπετεστεροι γινονται. [Ὑψωθητω η χειρ σου. Ἔπαρον την χειρα σου, και διδαξον
αυτους, ως των αδικουμενων προνοηι· και ως εξ υπνου αναστας, ανωτεραν δειξον
της εκεινων γνωμης την απο σου τιμωριαν. Και κολασον μεν εκεινους, φεισαι δε τον
αδικουμενον, σφοδροτερον αχθεσθεις ταις εκεινων τολμαις και βλασφημιαις.
Ἕνεκεν τινος, φησι, παρωργισεν ο ασεβης τον Θεον;] Ειπε γαρ εν καρδιαι αυτου· Ουκ
εκζητησει. Τουτο αιτιον και του επαρθηναι και του πεσειν αυτον. 27.92 Βλεπεις, οτι
συ πονον και θυμον κατανοεις. Συ, φησιν, ω Κυριε, παντα γινωσκεις, και ουδεν σε
των πραττομενων λανθανει, ουδε των εν διανοιαι και λογισμοις ανιοντων. Ἀλλα και
τους πονους αυ των και τους θυμους των επηρεαζοντων και τους παροργισμους των
ανθρωπων οιδας ακριβως. Ἐπειδη παντων τους λογισμους κατανοεις, και συ ο
εταζων καρδιας και νεφρους. Και ταυτα παντα εφορων μα κροθυμεις, ειδως, οτι υπο
τας σας χειρας οι παντες τυγχανουσι, και ουκ εστι που ουδενι εκτος διαδραναι. Σοι
εγκαταλελειπται ο πτωχος, ορφανωι συ ησθα βοηθος. Τουτεστι την παρα σου μενει
βοηθειαν. Συντριψον τον βραχιονα του αμαρτωλου και πονηρου. Ἀντι του, την
δυναστειαν του εχθρου. Ζητηθησεται η αμαρτια αυτου, και ου μη ευρεθηι. ∆ι' αυτην
μεν την αμαρτιαν. Το δε ολον ουτως· Ἐαν, φησιν, εκζητησηις την αμαρτιαν του
πονηρου, ου μη ευρεθηι· τουτεστιν, απολειται ο πονηρος δι' αυτην. [Ευρισκονται οι
σωζομενοι παρα του Θεου, ως το· Ευρον ∆αυιδ τον δουλον μου, και, Ευρεθη η απολ
λυμενη δραχμη· και επει μη ευρεθη, απωλετο αν. Οι απολλυμενοι ουχ ευρισκονται
εις τον αιωνα· μενει γαρ ο δικαστης, και βασιλευει διαπαντος εν τωι μελ λοντι και
νεωι αιωνι.] Κυριος βασιλευσει εις τον αιωνα. Ἐν τωι μελ λοντι και νεωι αιωνι.
Ἀπολεισθε, εθνη, εκ της γης αυτου. Ἐν γαρ τηι βασιλειαι αυτου βληθησονται εις το
πυρ το αιωνιον. [Ἔθνη καλει τους αδικους, ως μη κατα νομον ζωντας, αλλα και
εθνικην και βαρβαρικην ωμοτητα. Τουτων αιτει εκκοπην, Ἀπολεισθε, λεγων, και
πανωλεθριαν αυτοις απειλων· ωστε και τουτους ανα πνευσαι, κακεινους
σωφρονισθηναι.] Την επιθυμιαν των πενητων εισηκουσας, Κυριε. Αυτη γαρ ην
αυτων η επιθυμια, και ουτος ο ποθος το των μελλοντων αξιωθηναι αγαθων. Την
ετοιμασιαν της καρδιας αυτων προσεσχε το ους σου. Εις τουτο γαρ ετοιμαζομενοι,
παντα υπομενειν τηι καρδιαι ευτρεπιζονται. [Ἑτοιμασια καρδιας η οιον υποσχεσις των
της ψυχης κινηματων προς συνακολουθησιν του Θεου.] Κριναι ορφανωι και ταπεινωι,
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ινα μη προσθηι ετι. Ὅτε, φησι, την εκδικησιν των πτωχων ποιησει, τοτε ουκ ετι
προσθησει του μεγαλαυχειν αν θρωπος. Εις το τελος,
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. Ιʹ. Ὑποθεσις. Και τουτον μετα το περιγενεσθαι των εχθρων αιδει
τον ψαλμον. Ἔστι δε φρονηματος αγιοπρεπους παραστατικον. 27.93 Ἐπι τωι Κυριωι
πεποιθα, πως ερειτε τηι ψυχηι μου; Πως μοι ερειτε, φησι, φευγειν επι τα ορη δι κην
στρουθιου, καιτοι πεποιθοτι επι Θεωι; Μετα ναστευου επι τα ορη ως στρουθιον.
Μετοικει, μετ ερχου, φευγε επι τα ορη, τουτεστι τας αρετας. Ὅτι ιδου οι αμαρτωλοι
ενετειναν τοξον, ητοιμα σαν βελη εις φαρετραν. Τουτοις τοις λογοις εις φυγην
ηρεθιζον φασκοντες, ει μη φευγηι κατατο ξευειν αυτον τους αμαρτωλους. ∆ηλοι ουν
τους πονηρους λογισμους βελη ειναι του πονηρου. Του κατατοξευσαι εν σκοτομηνηι
τους ευθεις τηι καρδιαι, αντι λεληθοτως. Τοιαυτα γαρ των νοητων εχθρων τα
τοξευματα. Ὅτι α συ κατηρτισω αυτοι καθειλον. Κατ ηνεγκε, φησιν, ο εχθρος τον
ανθρωπον εις φθοραν, καιτοι επι αφθαρσιαι κατηρτισμενον. Ὁ δε δικαιος τι
εποιησεν; Ει και οι εχθροι, φησι, τα τοιαυτα εδρασαν, αλλ' ο Κυριος ο ναον εχων τον
ουρανον, εξετασιν των δικαιων και των ασεβων ποιουμενος, τοις μεν απονεμει τα
αγαθα, τους δε ταις αιωνιαις παραπεμπει κολασεσι. Κυριος εν ναωι αγιωι αυτου. [Ὅτι
α συ κατηρτισω αυτοι καθειλον. Ἀντι του, τα σα εργα καταλυειν σπευδουσι δι' εμου·
ον γαρ εχρισας βασιλεα σπουδαζουσιν ακυρωσαι κατα της σης οπλιζομενοι ψηφου.
Και ταυτα δρωσι τας κατα φυσιν ορθας εννοιας καθελοντες εξ εαυτων, ας δηθεν
κατηρτισατο.] Οι οφθαλμοι αυτου εις τον πενητα αποβλεπουσιν. Το αλαθητον
σημαινει του Θεου· οφθαλμους δε την ευεργετικην επισκοπην. Τα βλεφαρα αυτου
εξεταζει τους υιους των ανθρωπων. Βλεφαρα δε την κριτικην αυτου προνοιαν και
των πραγματων εξεταστικην. Εις το τελος, υπερ της ογδοης,
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΙΑʹ. Ὑποθεσις. Ειρηται περι της ογδοης εν τωι εκτωι ψαλμωι.
Ευχεται δε ρυσθηναι της γενεας της πονηρας. Αυτη δε αν ειη γενεα η επι του
Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου· περι ης αυτος ελεγεν· Ἄνδρες Νινευῗται
αναστησονται, και κατακρινουσι την γενεαν ταυτην. Σωσον με, Κυριε, οτι
εκλελοιπεν οσιος, οτι ολιγωθησαν αι αληθειαι απο των υιων των αν θρωπων. Τας
κατα του Σωτηρος ημων συναγων επι βουλας. Ἀφεντες γαρ την αληθειαν οι
Ἰουδαιοι ψευδος κατα του Χριστου επετελεσαν. Χειλη δολια εν καρδιαι. Ὅτι,
διδασκαλον αυτον αποκαλουντες και αγαθον, ετερα εβουλευοντο περι αυτου.
Ἐξολοθρευσει Κυριος παντα τα χειλη τα δο λια, γλωσσαν μεγαλοῤρημονα. Πως γαρ
ου μεγα λοῤρημων η γλωσσα εκεινη η τολμησασα τωι Σωτηρι λεγειν· Ἐν ποιαι
εξουσιαι ταυτα ποιεις; και τις σοι εδωκε την εξουσιαν ταυτην; Τους ειποντας· Την
γλωσσαν ημων μεγαλυνου 27.96 μεν· τα χειλη ημων παρ' ημιν εστι. Τις ημων Κυριος
εστιν; Ὡς τουτο διανοουμενων, το εξουσιαν εχειν παν ο τι αν βουλοιντο ειπειν κατα
του Σωτηρος Τουτο δε· Τις ημων Κυριος εστι; ομοιον τωι Τουτον δε ουκ οιδαμεν
ποθεν εστιν. Ἕνεκεν της ταλαιπωριας των πτωχων. Πτωχους δε και πενητας τους
κατα πνευμα λεγει· ων και του στεναγμου ακουσας, Ἀναστησομαι, φησι. Θησο μαι εν
σωτηριωι, παῤρησιασομαι εν αυτωι. Τουτεστι, Φανερον πασι καταστησω το σωτηριον,
ο και εξακουστον παρασκευασω γενεσθαι. Ἐκηρυχθη γαρ εις πασαν την γην. Τα
λογια Κυριου λογια αγνα, αργυριον πεπυρω μενον. Ἀληθεις, φησιν, οι λογοι οι περι
του σωτη ριου επηγγελμενοι, ωσπερ και το αργυριον το πολλακις χωνευθεν. Το δε,
επταπλασιως, αντι του πολυπλασιως τεθεικε· τουτο γαρ συνηθες τηι θειαι Γραφηι. Συ,
Κυριε, φυλαξεις ημας. ∆ια τουτο, φησι, φυλαξεις ημας, επειδη κυκλουντες ημας οι
ασεβεις επιβουλευοντες τηι ημων σωτηριαι. Ουτοι δ' αν ειεν αι αντικειμεναι και
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πονηραι δυναμεις. Κατα το υψος σου επολυωρησας τους υιους των ανθρωπων.
Ὕψος μεν την δυναμιν λεγει· πολυωριαν δε την πολυχρονιοτητα. Ἵνα ηι το λεγο
μενον τοιουτον· ∆ια της σης ισχυος, πολυχρονιοτητα και αιωνιον ζωην ημιν
δεδωκας. Μετα γαρ την σωτηριον αναστασιν εις απεραντους αιωνας τα της ζωης
ημιν εκτεινεται. Ἢ υψος λεγει, οτι ομοιους σου εποιησας, ως ανθρωπωι δυνατον· η
οτι πολλης φρον τιδος ηξιωσας. Εις το τελος,
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΙΒʹ. Ὑποθεσις. Τουτον τον ψαλμον αιδει εις μετανοιαν του
αμαρτη ματος γεγονως, αμα δε και το σωτηριον ημιν ευαγγελιζομενος. ∆ι' ου
ελαβομεν υπογραμμον, πως δει ημας εν αμαρτιαις γενομενους προσιεναι Θεωι. Ἕως
ποτε, Κυριε, επιλησηι μου εις τελος; Ὡς μακρας ουσης της γινομενης αυτωι δια την
αμαρ τιαν εν τηι μετανοιαι προς Θεον προσοδου. Ἕως ποτε αποστρεφηις το προσωπον
σου απ' εμου; Τουτου το προσωπον οι αγγελοι βλεπουσι διαπαντος. Ἕως τινος
θησομαι βουλας εν ψυχηι μου; Ἀνιωμαι γαρ, φησι, βουλευομενος κατα ψυχην μη πως
αρα εν τηι αμαρτιαι αποθανουμαι, και τουτο εστιν ο μαλιστα οδυνας μου τηι ψυχηι
παρασκευαζει. Ὀδυνας εν καρδιαι μου ημερας και νυκτος. Μεριμναιν εν τηι καρδιαι
καθ' ημεραν. Ἕως ποτε υψωθησεται ο εχθρος μου επ' εμε; Ει γαρ θεοσεβουντων
ημων ταπεινουται ο εχθρος ημων διαβολος, δηλον οτι αμαρτανοντων υψουται.
Ὕψος γαρ τωι Σαταναι η των ανθρωπων ταπεινωσις· επειδη, καθαπερ ο Θεος εν τηι
σωτηριαι υψουσθαι τηι 27.97 ημετεραι, ουτως ο διαβολος εν τηι απωλειαι επαιρε σθαι
λεγεται. Φωτισον τους οφθαλμους μου. Ὀφθαλμους τους της διανοιας δηλοι.
Φωτισατε γαρ εαυτους φως γνωσεως. Ἐγω δε επι τωι ελεει σου ηλπισα. Θαῤρω,
φησιν, αμαρτιας αφεσιν δεξασθαι τωι ελεει προσαν εχων τωι σωι, δι' ου και το
σωτηριον δεδωκας πα σιν ανθρωποις· οπερ σωτηριον αγαλλιασθαι πα ρασκευασει
μου την καρδιαν, την παλαι οδυνωμενην δια την αμαρτιαν. Εις το τελος,
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αβιδ. ΙΓʹ. Ὑποθεσις. ∆ιαῤρηδην εν τωι παροντι ψαλμωι σαφηνιζει των
ανθρωπων την εις το παντελες των επιτηδευμα των ασεβειαν και παρανομιαν, ινα
το αναγκαιον της επιφανειας κηρυξηι Χριστου. Ειπεν αφρων εν καρδιαι αυτου· Ουκ
εστι Θεος. Ἐπειδη, μη λογισαμενοι, φησιν, ειναι Θεον εφορωντα τα ανθρωπινα και
κρινοντα κρισει δικαιαι, πασαν αθεμιτουργιαν ειργασαντο· τουτου δη χαριν ο Κυριος
εκ του ουρανου διεκυψε. Τουτο γαρ σαφως την εις ανθρωπους του Κυριου προοδον
κατασημαι νει. Ουκ εστι ποιων χρηστοτητα, ουκ εστιν εως ενος. Ἐλθων, φησιν, ο
Κυριος ουδ' ενα ευρε χρηστοτητος εργατην, αλλα γαρ υπευθυνον πασηι πραξει
ατοπωι. Ταφος ανεωιγμενος ο λαρυγξ αυτων. Ἑαυτων γαρ τωι φαρυγγι οι δαιμονες
ωσπερ βρωσιν ειχον τον ανθρωπον, μη ειναι νοουντες, οτι ο Θεος επιλαθεσθαι του
πλασματος αυτου ου δυναται. Ουχι γνωσονται παντες οι εργαζομενοι την ανομιαν;
Καθ' υποστιγμην αναγνωστεον, και εξω θεν τον Κυριον προληπτεον· ινα ηι ουτως το
σημαινο μενον· Και παντες εξεκλιναν, και τουτο εποιησαν. Ου μελλουσι γινωσκειν
τον Κυριον. Κυριον ου προσ εκαλεσαντο οι εσθιοντες τον λαον μου εν βρω σει αρτου.
Κατησθιον γαρ τον λαον αυτου ανα πειθοντες προσκυνειν την κτισιν παρα τον
κτισαντα. Και ουτοι, φησιν, ετεροις κακων εισηγηται γενομενοι, τον Κυριον ουκ
επικαλεσονται. Ουτω γαρ ανα γνωστεον μελλοντα αντι του παρεληλυθοτος. Ἐκει δε
εδειλιασαν φοβωι, ου ουκ ην φοβος. Ὁ Μωσεως νομος, φησι, κολασιν εποιει· ο δε του
Χριστου φοβος αγνος εστιν· ως υιους γαρ φοβεισθαι Πατερα παρεσκευαζε. Κατα τον
καιρον εκεινον, φησι, καθ' ον δε δηλονοτι η επιφανεια, φοβον φοβηθησονται ου ουκ
εστι φοβος. Ουκ εκ νομικης απειλης δηλονοτι, αλλ' η πρεπουσα μαλλον ελευθεροις
ευλαβεια. Ὅτι Κυριος εν γενεαι δικαιων. Των δικαιουμενων δια της επιφανειας
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου. Βουλη πτωχου καταισχυνεται. Ταυτα ως προς τους απομειναντας τηι απιστιαι
και διωξαντας τους πιστευσαντας εις Χριστον. Τις δωσει εκ Σιων το σωτηριον του
Ἰσραηλ; Τουτο δε διπλην εχει την προφητειαν· ου γαρ μονον τηνικαδε γενομενην
τοις πολιορκηθεισι προσαγορευει σωτηριαν, αλλα και την πολλοις υστερον χρονοις
του Σωτηρος ημων γενομενην εκειθεν σωτηριον επιφανειαν. Ἀγαλλιασεται Ἰακωβ.
Τους αγιους πα 27.100 τριαρχας και προφητας φησι, τους χαραι χαιροντας επι τωι τας
προλεχθεισας αυτων επαγγελιας αποπλη ρωσαι τον Χριστον. Αυται δε ησαν αι την
των εθνων απαντων σωτηριαν κατασημαινουσαι. Εις το τελος
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. Ι∆ʹ. Ὑποθεσις. Τουτον αιδει τον ψαλμον, διδασκων τι αν
ανθρωπον παρασκευασηι της μακαριας εκεινης τυχειν ληξεως· διο αρχομενος φησιν·
Κυριε, τις παροικησει εν τωι σκηνωματι σου; Παροικια εστι διαγωγη προσκαιρος, ουχ
ιδρυμενην ζωην, αλλα παροδικην επ' ελπιδι της επι τα κρειττονα μεταστασεως
υποφαινουσα. Ἁγιου γαρ ανδρος παροδευειν τον βιον τουτον, επαγεσθαι δε προς ετε
ραν ζωην. ∆ιο και ο ∆αυιδ περι αυτου φησι· Παρ οικος εγω ειμι παρα σοι και
παρεπιδημος, καθως παντες οι πατερες μου. Τις, φησιν, αξιος εσται εν εκειναις ταις
ουρανιαις γενεσθαι σκηναις; Ἢ τις κατασκηνωσει εν ορει αγιωι σου; επειδη αν γαρ
τις αξιωθηι της μακαριας εκεινης σκηνης, εις απε ραντους αιωνας εξει την
μακαριοτητα. Πορευομενος αμωμος, και τα εξης. ∆ιδασκει δι' ων τευξομεθα του
μακαριου εκεινου περατος· και πρωτον μεν ει την αμωμον οδευσωμεν οδον, ητις
εστιν ο Χριστος· επειτα ει εργασωμεθα δικαιοσυνην· τριτον, ει αληθειας οικον την
καρδιαν ποιησωμεν· τεταρτον, ει δολιαν γλωσσαν μη κτησωμεθα· πεμ πτον το μη
κακον τωι πλησιον εργαζεσθαι· εκτον το μη ονειδισαι τον πλησιον
υπερηφανευομενον· εβδομον μη προσωπον θαυμαζειν· ογδοον το μη παραβαινειν
ορκου πιστιν· εννατον το μη εκτοκιζειν· δεκατον, ο και τελος εστι παντος αγαθου,
αδωροδοκητον ειναι. Τουτων ο εκμαθων την κατορθωσιν ασαλευτον εξει των
αγαθων την δοσιν. Στηλογραφια τωι ∆αυΐδ.
ΙΕʹ. Ὑποθεσις. Ἡ εν χερσι προφητεια περιεχει την των εθνων κλησιν, και τα επι ταις
απειθειαις του Ἰσραηλ εγκληματα, και μην και αυτο το της αναστασεως του παντων
ημων Σωτηρος Ἰησου Χριστου μυ στηριον· οθεν οιμαι και στηλογραφιαν ωνομασθαι
την ωιδην, αναθεντος αυτην του προφητου ∆αυιδ ωσπερ εν στηληι τοις μετ' αυτον.
Ἄδονται δε οι εν αυτωι λογοι ως εκ προσωπου του Χριστου. Ουτως γαρ ημας ο
Πετρος εδιδαξε φρονειν. Φυλαξον με, Κυριε, οτι επι σοι ηλπισα. Το κοινον ωσπερ
προσωπον της ανθρωποτητος αναλα βων τους προς Θεον και Πατερα ποιειται
λογους· ουχ υπερ γε μαλλον εαυτου, δι' ημας δε και υπερ ημων ως εις εξ ημων δια
την οικονομιαν. Κυριον ουν ονομαζει τον Πατερα δια το εν τηι του δουλου γενεσθαι
μορφηι. Φυλαχθηναι δε αυτον αιτει δια την Ἐκκλησιαν, η εστιν η σαρξ αυτου. Ἡ σαρξ
γαρ 27.101 αυτου η Ἐκκλησια· φυλαχθηναι δε ταυτην αιτει. Εικοτως ουν και εις το
αυτου προσωπον αναφεροιτ' αν η φυλακη. Ειπα τωι Κυριωι, Θεος μου ει συ. Παλιν και
τουτο προτρεπων τηι του δουλου μορφηι· δηλοι δε αμα και την εν πιστει δι'
ομολογιας δικαιοσυνην. Ὅτι των αγαθων μου ου χρειαν εχεις. Ἀγαθας φησιν εν
τουτοις τας κατα νομον προσφερομενας θυσιας· το γαρ της πιστεως ρημα εκεινο
αναιρει· Μη φα γομαι γαρ, φησιν, κρεα ταυρων, και αιμα τραγων πιομαι; Τοις αγιοις
τοις εν τηι γηι αυτου εθαυμαστωσεν ο Κυριος παντα τα θεληματα αυτου εν αυτοις.
Ἁγιους ειναι φησι τους ηγιασμενους εν Πνευματι· Χριστου δε γην την Ἐκκλησιαν· το
δε εθαυμαστωσεν αντι του, εδιδαξεν· το δε, αυτου, του Πατρος· ιν' ηι το ολον ουτως·
Τοις ηγιασμενοις εν πιστει γνωστον εποιησε το θελημα του Πατρος· διο και καλειται
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της μεγαλης βουλης αγγελος. [Τοις αγαθοις εν τηι γηι εθαυμαστωσεν ο Θεος. Τοις
ηγιασμενοις εν πιστει γνωστον εποιησε το θε λημα του Πατρος, εν αυτοις, τοις εν τηι
γηι του Θεου, ητοι τηι Ἐκκλησιαι· η τινων των εν τηι αγιαι γηι, η οτι, εν ουρανωι οι αγιοι
το πολιτευμα εχοντες, εν τηι γηι αυτου διατριβουσι, καν εν ταυτηι ωσιν ετι τηι γηι.
Θεληματα δε Θεου αι κατ' ειδος αρεται, ας θαυμαστοι ο Θεος εν τοις αγιοις αυτου,
πλεον τι τουτων εχοντων των αλλων ανθρωπων εν τωι κατ' αρετην ενεργειν. Ου γαρ
η αυτη ανδρεια αποστολων και μαρτυρων τηι των αλλως ανδριζομενων, ουδε η
σωφροσυνη Ἰωσηφ κατα τας ετερων. Ουτως δε τις θαυμαστωθεις αισθανεται της
ιδιας ασθενειας, ως πολυ της θειας ισχυος και του μεγεθους απολιπομε νος. Ὅταν
γαρ πληθυνθωσιν αι ασθενειαι των δικαιων, ταχυνουσι προς τον Θεον
μετανοουντες.] Ἐπληθυνθησαν αι ασθενειαι αυτων· οτε ειδωλολατρουν. Μετα ταυτα
εταχυναν. Καν ησθενουν, φησι, το προτερον εν αμαρτιαις οντες, αλλ' ουν
ακουσαντες του κηρυγματος, ωκεως υπηκουσαν. Τουτο γαρ εστι το· Ἐταχυναν μετα
ταυτα, δηλονοτι εις το υπακουσαι τωι κηρυγματι. Ου μη συναγω τας συναγωγας
αυτων εξ αιματων. Συναγων, φησι, συναγωγας εκ των εθνων, ου δι' αιματων αυτας
συναξω, τουτεστιν ου παρασκευασω δια της νομικης μοι προσερχεσθαι λατρειας, δι'
αινεσεως δε μαλλον και της αναιμακτου θυσιας. Ουδε μη μνησθω των ονοματων
αυτων δια χειλεων μου. Ουκετι κλη θησονται, φησιν, ειδωλολατραι και αθεοι, αλλα
κλητοι και εκλεκτοι. Παλαι μεν, φησιν, επαξιας των πρα ξεων επηγοντο
προσηγοριας, ειδωλολατραι, πολυθεοι ονομαζομενοι· νυν δε ουκετι μνησθησομαι
των ονομα των εκεινων, ευσεβεις αυτους και αγιους κλητους και εκλεκτους
ονομαζων. 27.104 [Ἐπληθυνθησαν αι ασθενειαι αυτων. Ὅτε ειδωλολατρουν. Ει και
πληθυνονται, ου παραμενουσι· μεχρι γαρ αισθησεως και μονον ειχον παραμενουσας,
δια το ισχυειν τωι ενδυναμουντι Χριστωι. Ἢ τους αποστολους εοικε λεγειν, και τους
δι' εκεινων πε πιστευκοτας, εν οις και διαφανη γεγονε τα θεια θαυμασια, ως παντα
τετηρηκοσι τα θεια προσταγμα τα. Ἐπληθυνθησαν δε αυτων αι ασθενειαι, η ως
ετερως, τα διαπονηματα, πολλων επανασταντων δημων, δημηγορων, στρατηγων,
βασιλεων, ων παν των περιγενομενοι, τον δρομον ετελεσαν· η το βραχυ και
προσκαιρον των θλιψεων, τον απειρον αιωνα δεικνυσιν. Ου μη συναγωγας.
Ἐταχυνον εις το υπακουσαι τωι κηρυγματι· καθαρους ειναι δει απο φονων και
αιματων τους μελλοντας συναγεσθαι υπο Χριστου. Συναγων, φησι, συναγωγας εκ
των εθνων, ου δι' αιματων αυτας συναξω, ουδε παρασκευασω δια της νομικης μοι
προσερχεσθαι λατρειας, αινεσεως δε μαλλον και της αναιμακτου θυσιας.] Κυριος
μερις της κληρονομιας μου και του πο τηριου μου. κ.τ.λ. Ὡσει σαφεστερον ελεγεν· Ὁ
Πατηρ μου εις κληρον μοι και μεριδα τα εθνη δεδωρηται, ωι και γεγονα υπηκοος
μεχρι θανατου. Το γαρ ποτη ριον τον θανατον σημαινει, κατα το ειρημενον· Πα τερ,
ει δυνατον, παρελθετω απ' εμου το ποτηριον τουτο. [Κυριος μερις της κληρονομιας
μου και του ποτηριου μου. Κληρονομιαν καλει την των εθνων βασιλειαν. Και της
εμης Ἐκκλησιας, ητις εστιν η κληρονομια μου, μερις εστιν ο Κυριος ο Πατηρ, ο αυτος
δε και του ποτηριου μου μερις εστι, τουτεστι του θανατου. Και η Ἐκκλησια
εκληρονομησε τον Πατερα, κατορθωσασα τας εντολας αυτου· και αυ τος ο θανατος ο
εμος εκληρονομησε τον Πατερα κατα τον λεγοντα· Κληρονομε Θεου, συγκληρονομε
Χριστου.] Σχοινια επεπεσαν μοι εν τοις κρατιστοις μου· και γαρ η κληρονομια μου
κρατιστη μοι εστι. Τους δεσμους της αγαπης φησιν, ους εσχεν προς την Ἐκκλησιαν,
ητις και κρατιστη εστι, τουτεστιν αρεσκουσα αυτωι. Ευλογησω τον Κυριον τον
συνετισαντα με. Τουτου η ερμηνεια κειται εν ταις Πραξεσι των αποστολων. Ἔτι δε
και εως νυκτος επαιδευσαν με οι νεφροι μου. Ἔθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι νεφρους
ονομαζειν τους κεκρυμμενους και εν βαθει λογισμους· νυκτα δε το αφανες.
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Προεωρωμην τον Κυριον ενωπιον μου διαπαν τος, οτι εκ δεξιων μου εστι, ινα μη
σαλευθω. Καθο μεν νοειται Θεος, αυτος εστιν ο παντα στηρι ζων και ανεχων· καθο
δε γεγονεν ανθρωπος, πρεποι αν αυτον και το λεγειν εκ δεξιων εσχηκεναι τον
Κυριον, ινα μη σαλευθηι. Συμπλαττεται γαρ πανταχου 27.105 τοις της ανθρωποτητος
μετροις, και το τηι κενωσει πρεπον ουκ αισχυνεται δια την οικονομιαν. Ὅρα γουν
οπως γεγονεν η φυσις ημων ευδοκιμος εν Χρι στωι. Και προσηνεχθημεν εις
προσωπον του Πατρος οι εκβεβλημενοι δια την εν Ἀδαμ παραβασιν, και εσχηκαμεν
αυτον επαμυνοντα και στηριζοντα. [Ἐκ δεξιων μου εστι. Προφανη ελεγχον εχει της
Ἰουδαιων εμβροντησιας. Και Πετρος γαρ ο κορυφαιος εν ταις Πραξεσιν εις Χριστον
ταυτα προσηρ μοσεν. Καθο μεν γαρ Θεος, αυτος εστιν ο παντα στηριζων και ανεχων·
καθο δε ανθρωπος, πρεποι αν αυτωι και το εκ δεξιων εχειν τον Κυριον, ινα μη
σαλευθηι. Ουκ εγκαταλειψεις την ψυχην μου. Αυτος ων ζωη και ζωοποιος,
εζωοποιησθαι λεγεται παρα του Πατρος δια την οικονομιαν. Ἐγνωρισας μοι οδους
ζωης, ο της ανθρωποτητος εχων προσωπον, ως καθ' ημας γεγονως, τους ημιν
μαλλον και ουχ εαυτωι πρεποντας, καθο νοειται Θεος, αναπεμπει λογους.] Τερπνοτης
εν τηι δεξιαι σου εις τελος. Τουτο σημαινει, εν τερψεσι και ευφροσυναις εσονται οι
αγιοι μετα το αναβιωναι κατα τον της αναστασεως καιρον. Ταυτην δε την τερψιν και
την ευφροσυνην, ητις εστιν η αφθαρσια, ληψεσθαι λεγουσι παρα Χριστου, ος εστιν
εν ημιν και δεξια του Πατρος. Και ως αληθης ο λογος, δηλον εκ του φησαντος
λογιου· Ὃς μετασχηματισει το σχημα της τα πεινωσεως ημων συμμορφον τωι σωματι
της δοξης αυτου.
Προσευχη τωι ∆αυΐδ. IS ʹ. Ὑποθεσις. Ἄδεται ο ψαλμος εκ προσωπου του κατα Θεον
τελειου. Εισακουσον, Κυριε, δικαιοσυνην μου. Πολλης πεποιθησεως ο λογος μεστος·
το γαρ της δικαιοσυ νης ενταυθα ουχ ως καυχωμενος, ουδ' ως δικαιον εαυτον
αποφαινων· αλλ' αντι του, ∆ικαιως αιτουν τος την παρα σου βοηθειαν, και
αξιουντος απαλ λαγηναι ων αδικως υπομενει, ματην υπο του Σαουλ διωκομενος, και
εξακουσον και παρασχου την αι τησιν. Ἐνωτισαι την προσευχην μου ουκ εν χειλεσι
δολιοις. Προσευχης γαρ ου δια χειλεων δολιων, δια δε γλωττης κεκαθαρμενης, και
τα θεια λογια μελε ταιν ειθισμενης ενωτιζεται ο Θεος. Ἐκ προσωπου σου το κριμα
μου εξελθοι. Σαφως ευχεται τον Μονογενη κριτην εαυτωι καταστη ναι. Οι οφθαλμοι
σου ιδετωσαν ευθυτητας. Το δικαιον κριμα εξαιτει του Υιου, ο εκρινεν ημιν.
Ἐδοκιμασας την καρδιαν μου, επεσκεψω νυ κτος, επυρωσας με, και ουχ ευρεθη εν
εμοι αδι κια. Ἀδικιαν ειωθεν η θεια Γραφη καλειν την κατα του Θεου βλασφημιαν·
Ἀδικιαν γαρ, φησιν, εις το υψος ελαλησαν. Ὅπως αν μη λαλησηι το στομα μου τα
εργα 27.108 των ανθρωπων. ∆ιδασκει, ως και τουτο παραφυλαττεσθαι προς το μηδεν
θνητον μηδε ανθρωπινον φθεγ γεσθαι. ∆ια τους λογους των χειλεων σου εγω
εφυλαξα οδους σκληρας. ∆ια τα σα προστα γματα, φησι, την στενην και τεθλιμμενην
εισηλασα πυλην. Καταρτισαι τα διαβηματα μου εν τοις τριβοις σου. ∆ιδασκει ο λογος
μη πεποιθεναι εφ' εαυτοις, επι δε τωι Θεωι επιστηριζεσθαι. [Τριβοι δε Κυριου των
εντολων αι τηρησεις.] Ἐγω εκεκραξα, οτι εισηκουσας μου, ο Θεος. Το εισηκουσας,
αντι του, εισακουσηι. Ου ματην τοισδε τοις λογοις εχρησαμην, αλλα πειραν της σης
εχων φιλανθρωπιας· ηκουσας γαρ μου παρακαλουν τος πολλακις. Κλινον το ους σου
εμοι. Ὅλος ο Θεος ους εστιν, ως τα παντα ακουων. [Ἐγω εκεκραξα, και τα εξης. Ου
ματην κραζω, αλλ' επει πολλακις ηκουσας, αιτω και νυν ακουσθη ναι. Κραυγη δε
εστι προς Θεον και η επιτεταμενη νοησις.] [Το στεαρ αυτων συνεκλειον. Στεαρ την
σφο δροτατην ευημεριαν των εχθρων σημαινει.] Τους οφθαλμους αυτων εθεντο
εκκλιναι εν τηι γηι. Εις σκοπος, φησι, γεγονεν αυτοις, οιονει κατε νεγκαι εις γην, και
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα σαρκος πεισαι φρονειν. Ῥομφαιαν σου απο εχθρων των χειρων σου. Ἑκαστη των
δικαιων ψυχη και μαλιστα των ελκον των τους αμαρτωλους εξ ασεβειας εις
θεοσεβειαν, οιονει πως ρομφαια εστιν ηκονημενη κατα των πνευματων της
πονηριας. Ταυτην ουν την ρομφαιαν, ω ∆ε σποτα, φησιν, ην αυτος κατα των σων
εχθρων ηκο νησας, ρυσαι απο των εχθρων της σης χειρος. Τινες δ' αν ειεν οι της
χειρος του Θεου εχθροι η οι ανθισταμενοι τηι εις τον Μονογενη αυτου πιστει, οστις
εστι και χειρ αυτου; Κυριε, απο ολιγων απο γης διαμερισον αυτους. Χωρισθηναι τους
ασεβεις των ολιγων ευχεται, οιονει πως διαμερισθηναι. Τινες δε οι ολιγοι η περι ων
λελεκται· Πολλοι μεν κλητοι, ολιγοι δε εκλεκτοι; Και των κεκρυμμενων σου
επλησθη η γαστηρ αυτων. Παντων, φησι, των τιμιων απελαυσαν· διο και
απελακτισαν ουτως, ως και παρανομειν. Των δε κεκρυμμενων σου αντι του, ων εν
αποκρυφωι τιμω ριων εχεις την γνωσιν, εγω αγνοω, τουτων εμπλησον τας γαστερας
αυτων, περιφραστικως αντι, αυτους. Ἐχορτασθησαν υιων, και αφηκαν τα καταλοιπα
τοις νηπιοις αυτων. Πασης, φησι, παρανομιας επλησθησαν, και εις παιδας δε ταυτην
παρεπεμψαν. [Και ταυτην κατελειψαν τοις νηπιοις των υιων αυτων, ηγουν μεχρι
εκγονων.] Ἐγω δε εν δικαιοσυνηι οφθησομαι τωι προσω 27.109 πωι σου. Ουχ
ομοιωθησομαι εκεινοις, ουδε των αυ των, φησι, χορτασθησομαι· αλλα της σης δοξης
εμ πλησθησομαι δια δικαιων εργων. Εις το τελος τωι παιδι Κυριου τωι ∆αυιδ, α ελα
λησε τωι Κυριωι τους λογους της ωιδης ταυτης εν ημεραι ηι εῤρυσατο αυτον Κυριος εκ
χειρος παντων των εχθρων αυτου και εκ χειρος Σαουλ, και ειπεν.
ΙΖʹ. Ὑποθεσις. Περιεχει ο ψαλμος επαναστασιν εχθρων και επικλη σιν εις συμμαχιαν
Θεου, και καθοδον του Μονο γενους και αναληψιν, και μετα την αναληψιν τα κατα
των δαιμονων πραχθεντα, και του Ἰσραηλ εκβολην, και των εθνων κλησιν. Το δε, εκ
χειρος των εχθρων αυτου, και εκ χειρος Σαουλ, ανα φεροιτ' αν εις τους νοητους
εχθρους και τον του των αρχοντα. Ἀγαπησω σε, Κυριε, ισχυς μου· Κυριος στε ρεωμα
μου και καταφυγη μου. Των ευεργεσιων αισθομενος του Θεου, οπερ εστι μεγιστον
δωρον, ανατιθησιν αυτωι, την αγαπην φημι· ην και πρωτην ο Σωτηρ εν εντολαις
εταξεν. Αινων επεκαλεσαμην τον Κυριον και εκ των εχθρων μου σωθησομαι.
Ἐνταυθα διδασκομεθα χαριν μεν ομολογειν υπερ των υπηργμενων αγαθων· αιτειν
δε παλιν τα ενδεοντα. Ειτα διηγειται τας παν τοδαπας των πολεμιων επαναστασεις.
Περιεσχον με ωδινες θανατου. Ουδενος, φησιν, ενταυθα πολεμου θνητου μεμνηται,
αλλα δυναμεων αφανων, ενδον την ψυχην αυτου κυκλουσων. Και χει μαῤροι
ανομιας εξεταραξαν με. Ὠδινες ᾅδου περιεκυκλωσαν με· προεφθασαν με παγιδες
θανα του. Χειμαῤροι ανομιας εισιν οι παρανομοι λογισμοι· ουτοι δε αυτοι και ωδινες
καλουνται χρονιζον τες εν ημιν, και παλιν παγιδες, θανατουντες ημας δια της κατ'
ενεργειαν αμαρτιας. Και εσαλευθη και εντρομος εγενηθη η γη. Τα παραχθεντα τοτε
επι τηι καθοδωι του Κυριου εισηγειται· παντες γαρ οι την γην οικουντες εκινηθη σαν·
πασα τε χωρα επληρουτο της περι αυτου φη μης. Και τα θεμελια των ορεων
εταραχθησαν. Ὄρη δυναμεις εισι πονηραι αι επαιρομεναι κατα της δοξης του Θεου.
Θεμελια δε αυτων τους εν βαθει λο γισμους φησιν. Και εσαλευθησαν, οτι ωργισθη
αυτοις ο Θεος. ∆ιοτι εν μακρωι αιωνι τους επι της γης ηπατησαν δια της πολυθεου
δεισιδαιμονιας. Ἀνεβη καπνος εν οργηι αυτου. Ὀργισθεις, φησι, κατεσβεσεν αυτων το
πυρ δι' ου παλαι τους ανθρω πους κατεφλεγον. Και τουτου συμβολον τον καπνον
τιθησι. Και πυρ απο προσωπου αυτου καταφλε γησεται. Ταυτα γαρ ο του Θεου Υιος
ενεργει αφανως κατα των αντικειμενων δυναμεων το πυρ αυτων σβεν νυς ετερωι
πυρι κρειττονι και δυνατωτερωι. [Ὁρωντες γαρ οι δαιμονες τον Κυριον, εν τηι
παρουσιαι αυτου εκαιοντο απο προσωπου αυτου.] Ἄνθρακες ανηφθησαν απ' αυτου.
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Οι κατα μετουσιαν του θειου πυρος φωτισθεντες. 27.112 Και εκλινεν ουρανους, και
κατεβη. Λευκοτατα προφητευει την καταβασιν του Κυριου. Ειη δ' αν ση μαντικον
του· Ἐταπεινωσεν εαυτον μεχρι θανα του. Και γνοφος υπο τους ποδας αυτου. Το κρυ
φιον της εν τηι οικονομιαι πορειας δηλοι και το αορα τον του Θεου· ινα μη δι' ων
ειπεν εις σωματικας ελκυσθωμεν εννοιας. Ἐπεβη επι χερουβιμ και επετασθη,
επετασθη επι πτερυγων ανεμων. Την αναληψιν αυτου δια τουτων δηλοι· χερουβιμ
και πτερυγας ανεμων την νεφελην φησι [ητις αυτον υπελαβεν· η το της επι φανειας
οξυ, το της παρουσιας και βοηθειας ταχος] περι ης εν ταις Πραξεσι γεγραπται· Και
ταυτα ειπων βλεποντων αυτων επηρθη, και νεφελη υπελαβεν αυτον απο των
οφθαλμων αυτων. Και εθετο σκοτος αποκρυφην αυτου. Την αφανη και
λανθανουσαν του Σωτηρος συν ανθρωποις δια τριβην. Κυκλωι αυτου η σκηνη αυτου.
Σκηνην αυ του την αγιαν Ἐκκλησιαν σημαινει, εν ηι κατασκηνωσαι επηγγελται.
Κυκλωι δε αυτου, φησι, κατα το ειρημενον· Ὅπου δυο η τρεις εισι συνηγμενοι εν τωι
εμωι ονοματι, εκει ειμι εν μεσωι αυτων. Σκτεινον υδωρ εν νεφελαις αερων. Τουτο
φησι δια το αμαυρως τους περι αυτου λογους εν τοις προφηταις κεισθαι, οιτινες και
νεφελαι προσηγορευθησαν. Ἀπο της τηλαυγησεως ενωπιον αυτου αι νεφελαι
διηλθον. Το φως, φησι, της επιφανειας αυτου φανερας τας προφητειας εποιησεν.
[Ἐπειδη δε και απειλαι τοις προφητικοις εγκεινται λογοις, και ταυτας δια της
χαλαζης και ανθρακων ηινιξατο. Ἢ ουτως, απο της του κηρυγματος εκλαμψεως
εμπρο σθεν αυτου διελθοντες οι αποστολοι νεφελων δικην τον κοσμον
κατηρδευσαν. Αι δε χαλαζαι κολασεων ειδη τους απιστουντας αμυνομεναι.] Χαλαζα
και ανθρα κες πυρος. ∆ια τουτων σημαινει τα μετα την ανα ληψιν αυτου
συμβεβηκοτα τοις εχθροις, τοις νοητοις φημι. Ὥσπερ δε τον Ἰσραηλ εξ Αιγυπτιων
ελευθερων χαλαζαν και πυρ εβρεξεν, ουτω και παντα τα εθνη της των δαιμονων
δουλειας ελευθερων χαλαζαν εβρεξε και ανθρακας πυρος. Ταυτα δε ειεν αν τιμω
ρητικαι δυναμεις, δι' ων τας νοητας αιγυπτιας κα θειλεν. Και ωφθησαν αι πηγαι των
υδατων. Μετα την καθαιρεσιν των εχθρων ωφθησαν αι πηγαι των υδατων· δηλαδη ο
σωτηριος του Ευαγγελιου λογος, οστις και θεμελιος της οικουμενης γεγονεν· επ' αυ
τον γαρ επωικοδομηθημεν. Ἢ και ουτως· πηγας νοησεις τους αγιους προφητας, ατε
δη τον σωτηριον αναβλυζοντας λογον. Ουτω γαρ γεγραπται περι αυ των· Και
αντλησετε υδωρ μετ' ευφροσυνης εκ πηγων του σωτηριου. Θεμελια δε της
οικουμενης την Μωυσεως του πανσοφου Γραφην. Κρηπιδ γαρ πιστεως και
θεογνωσιας εν αυτηι και πρωτηι τεθει μενην ευρηκαμεν το Χριστου μυστηριον εν
τυποις ωδινουσαν αμα τοις προφηταις. Ὤφθησαν τοινυν αντι του, εφανερωθησαν.
Ἤγουν πηγας νοησεις και 27.113 θεμελια της υπ' ουρανον, τους αγιους αποστολους·
αναπηγαζουσι γαρ και αυτοι τον σωτηριον λογον και κρηπιδα τηι υπ' ουρανον
κατεβαλοντο την πιστιν. Πηγας δε υδατων και θεμελια της οικουμενης νοη σεις
παλιν το σωτηριον βαπτισμα. Ἀπο επιτιμησεως σου, Κυριε. Προσυπακου στεον το,
ανηιρεθησαν οι προλεχθεντες εχθροι. Ἀπο εμπνευσεως πνευματος οργης σου. Ου
παραυτα Θεος κολαζει τους αμαρτανοντας· η γαρ αν αρδην απωλοντο· προαναφωνει
δε της οργης τας κολασεις· Παιδευσω γαρ αυτους εν τηι οργηι της θλιψεως αυτων. Και
τουτο εστι το εμπνεειν αυτον πνευμα της οργης αυτου. Προσελαβετο με εξ υδατων
πολλων. Ὕδατα τους πειρασμους φησι. [Ἐξ υδατων πολλων. Ὕδατα τους
πειρασμους φησι. Λεγει ο ∆αυΐδ· Ἔλαβε με, ητοι την ανθρω πειαν φυσιν·
εβαπτισθησαν γαρ εν τηι ημεραι της Πεντηκοστης ωσει ψυχαι τρισχιλιαι υπο των απο
στολων.] Ῥυσεται με εκ των εχθρων μου δυνατων, και εκ των μισουντων με. Εις τα
πεπραγμενα αυτωι επι τηι αμαρτιαι και τηι μετανοιαι μετεβη. Ὃ δε λεγει τοιουτον
εστιν. Ἤδη μεν, της εξομολογησεως μου επακουσας ο Κυριος, γεγονε μοι
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αντιστηριγμα, μελ λοντος μου περιτρεπεσθαι και μεγα πτωμα υπομε νειν, ει μετα
την αμαρτιαν εις παντελη εξεπιπτον αποστασιαν. Πλην αλλα και παντελως ρυσεται
με διδους αφεσιν της αμαρτιας κατα τον προφητευομενον καιρον της αυτου
παρουσιας, και τουτο ποιησει ευεργετων με ο Κυριος, Ὅτι ηθελησε με. Ει μη γαρ
ηθελησε με, ουκ αν τον προφητην αυτου προς με απεστειλε. Και ανταποδωσει μοι
Κυριος. Πεπεισμαι, φησιν, οτι κατα τον καιρον της δικαιοκρισιας αυτου, ου μνη
μονευσας μου τας αμαρτιας, κατα την δικαιοσυνην μου ανταποδωσει. Τας γαρ αλλας
μου πραξεις τας εν δικαιοσυνηι ωσπερ ζυγωι αντιπαραβαλλων και αν τιστησας τωι
αμαρτηματι μου, κατα πολυ πλεονα ζουσας ευρησει του γενομενου μοι
αμαρτηματος. ∆ιδασκει δε ο λογος το δυνασθαι τον κατα τινα ασθε νειαν
ωλισθηκοτα αναλαμβανειν εαυτον δια δευτερων κατορθωματων. [∆ικαιοσυνην την
καθολου αρετην λεγει· την πρα κτικην καθαροτητα χειρων τας πρακτικας ενεργειας
αμολυντους γενομενας το απο βελτιστης εξεως απο τελεισθαι.] 27.116 [Ὅτι παντα τα
κριματα, και τα εξης. Ὠλισθηκοτας αναλαμβανειν δει εαυτους δια δευτερων κατορ
θωματων. Ει και ανεξερευνητα δε και τα κριματα και αβυσσωι εοικοτα δια το
ακαταληπτον, αλλ' ουν παντα ενωπιον εστι του θεοφιλους.] Μετα οσιου οσιος εσηι.
Εικοτως κατηξιωσας με της σης ευεργεσιας· επειδηπερ, δικαιος ων, οιδας μετα οσιου
οσιουσθαι. Ει γαρ ημην εναπομεινας τηι αμαρτιαι και παντελη διαστροφην υπομεινας,
οιδα, οτι και συ αυτος ο μεγας κριτης τηι εμηι αμαρτιαι κα ταλληλον επηγαγες το
σαυτου κριμα. Ἐπειδη δε εφυλαξα τας οδους σου, τουτου χαριν ο μετα οσιου
οσιουμενος και μετα αθωου αθωουμενος, ου κατα την εν καιρωι τινι γεγενημενην
μοι διαστροφην ηρ μοσω, κατα δε την μετα ταυτα ζωην, και τον εν δικαιοσυνηι μου
βιον την αμοιβην μοι παρεξεις εν τωι σωι δικαστηριωι Ὅτι συ λαον ταπεινον σωσεις.
Ἐπι τον χορον αναπεμπει των αποστολων. Και οφθαλμους υπερη φανων
ταπεινωσεις. Τουτο εις τους Φαρισαιους και γραμματεις τεινει. Ὅτι συ φωτιεις
λυχνον μου, Κυριε. Τον νουν φησιν. Ὁ Θεος μου, φωτιεις το σκοτος μου. Την
αγνοιαν, φησι, την εν εμοι διασκεδασεις. Ὅτι εν σοι ρυσθησομαι απο πειρατηριου,
και εν τωι Θεωι μου υπερβησομαι τειχος. Ὅτι περιελαβον με οι εχθροι μου, φησιν, εις
το αποκλεισαι. [Πειρατηριον δε και λεγει τας ηδονας, και τειχος τον διαβολον.] Ὁ
Θεος μου αμωμος η οδος αυτου. Ἐνταυθα, φησι, την αγνωμοσυνην και την κακιαν
και την απει θη γνωμην και την σκληροτητα των αγνωμονων και αχαριστων και
σκληροκαρδιων Ἰουδαιων καταμεμ φεται. Ἐπειδη επελαμβανοντο του Σωτηρος
ημων Χριστου, ως παρα τον θειον πραττοντος νομον. Και μην και των λογων αυτου
ελοιδορουν και διεβαλλον 27.117 ως βλασφημων, λεγοντες προς αλληλους, οτι Βλασ
φημει. Τις γαρ δυναται αφιεναι αμαρτιας; Ἐκ πονηρας συνειδησεως και κακου
λογισμου ταυτα προς τον των ολων Κυριον και Θεον διανοουμενοι, και λο γιζομενοι
α διελογιζοντο. [Τα λογια αυτου πεπυρωμενα. Και τα περι του του λογια αυτου ως το
πεπυρωμενον αργυριον, κα θαρα πασης μεμψεως, βεβασανισμενα, δεδοκιμα σμενα.
Ὅτι τις Θεος πλην του Κυριου; η τις Θεος πλην του Θεου ημων; Ὁ γαρ του Θεου
Λογος μο νος Θεος αληθης, διο και Μονογενης, δια το μονος ειναι Θεος ως ο Πατηρ.
Ειπων δε περι Χριστου, ως φυσει Θεος, νυν λεγει, Ἢ τις Θεος; μονον ειναι λεγων,
κατ' αυτον, τον Πατερα. Ἡμιν δε εις Θεος ο Πατηρ· ου γαρ εστι Θεος ετερος, ινα ο μεν
τουτωι, ο δε εκεινωι παρασχηι την αιτησιν. Ἴσως δε και εκ παραλληλου τους δυο
προηνεγκατο στιχους· ουτω, φησιν, ο αληθης Θεος, ως επεποιθειν, εν μεν τωι νικαιν
δυναμιν περιεζωννυε, και αβλαβη μοι την περι τα πρακτεα ετιθει οδον.] Ὁ Θεος ο
περιζωννυων με δυναμιν. Ὅμοιον το ειρημενον· Ἕως ου ενδυσησθε εξ υψους δυνα
μιν. Και εθετο αμωμον την οδον μου. Τουτεστι δια των ευαγγελικων θεσπισματων
αμωμον με πα ρεσκευασε τρεχειν οδον. Και επι τα υψηλα ιστων με. Τουτεστι τα ανω
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διδασκει φρονειν. [Καταρτιζομενος τους ποδας μου. Ἀναλωτι κοι γαρ οι αγιοι των
ιοβολων παθων· ελαβον γαρ δυναμιν κατα των νοητων οφεων, και δια τουτο ελα
φοις παρεικαζονται· και αυται γαρ αναλωτικαι των αισθητων υπαρχουσιν οφεων·
Ὡσει ελαφου· ελαβον γαρ εξουσιαν πατειν επανω οφεων και σκορ πιων και επι
πασαν την δυναμιν του εχθρου.] ∆ιδασκων χειρας μου εις πολεμον. Εις ευχην γαρ
αυτας εκτεινων περιγινομαι των δυσμενων. Και εθου τοξον χαλκουν τους βραχιονας
μου. Τας δυναμεις της ψυχης ανδρικας δικην τοξου χαλκου κατασκευασας. ∆ια μεν
του χαλκου το ευτονον δει κνυσι και το ατρωτον, δια δε του τοξου το υπο των
ημετερων συμβολικως βραχιονων αφιεσθαι βελη. [∆ιδασκων χειρας μου εις
πολεμον. Ἐπιτευ κτικον ειναι κατα την μαχην διδασκων, και τιθεις τους βραχιονας
ως τοξον, ωσανει χαλκους ποιων κατα την ισχυν τουτους. Ἢ λεγει τας δυναμεις της
ψυχης ανδρικας δικην τοξου χαλκου κατεσκευασεν. Ὁ χαλκος συμβολον εστι
πρακτικης· ∆ιεφθειρε γαρ, φησι, τον χαλκον σου, φησιν ο Ἰεζεκιηλ προς την
Ἱερουσαλημ.] Και εδωκας μοι υπερασπισμον σωτηριας. Ὑπερ ησπισας μου, φησι, δια
του σωτηριου σου. Τουτο δε εστιν η της οικονομιας επιδημια 27.120 [Και η παιδεια
σου ανωρθωσε με. Παιδειαν την ευαγγελικην λεγει· η παιδειαν την εκ νομου φησι
παιδευσιν· οιον δια παντων με, φησιν, ευεργετων δεδωκας και νομους, δι' ων
επαιδευομην το δεον. Μανθανων γαρ εκειθεν ως ου δει αδικειν, απειχο μην τουτου.
Ἀλλ' ινα μη βλαπτωμαι παλιν εκ της τοιαυτης επιεικειας, ικανην περιεχηις βοηθειαν,
πλα τυσμον παρεχομενος, η παιδειαν την παιδευτικην λεγει διδασκαλιαν, κατα το·
Ἐπιλαβου παιδειας· η την επιπονον αγωγην, κατα το· Μη ολιγωρει παι δειας
Κυριου.] Και δεξια σου αντελαβετο μου. ∆εξια του Πατρος ο Υιος. Και η παιδεια σου
ανωρθωσε με εις τελος. Ἡ ευαγγελικη δηλονοτι διδασκαλια. Και η παιδεια σου αυτη
με διδαξει. Το, Και η παιδεια σου αυτη με διδαξει, Θεοδοτιωνος εστιν, αντι του, Ἡ
παιδεια σου ανωρθωσε με εις τελος, ειρημενου τοις Ἑβδομηκοντα. Ἐπλατυνας τα
διαβηματα μου. Ἔστησας γαρ επι πετραν τους ποδας μου, ητις εστιν η πιστις ημων.
Και ουκ ησθενησαν τα ιχνη μου. Περιε λων γαρ τα σκανδαλα και τας παγιδας, ας κατ
εσκευαζον οι εχθροι, κατηρτισεν ημιν την πορειαν. [Ἐπλατυνας τα διαβηματα μου.
Περιελων φησι τα σκανδαλα και τας παγιδας ας κατεσκευαζον οι εχθροι, ελευθεραν
μοι την πορειαν εποιησας. ∆ιαβη ματα λεγει καθο εκ κακιας προς αρετην διαβαινει
τις, α κατ' αρχας μεν επιπονα εστι τωι την τεθλιμ μενην οδευοντι· τηι δε προκοπηι
πλατυνεται. Τωι γαρ μετα τους της αρετης πονους αναπαυλαν δεχεσθαι
ισχυροποιειται τα ιχνη· εστησε γαρ επι πετραν τους ποδας ημων.] Καταδιωξω τους
εχθρους μου. Ὡς κατεσκευα σμενος δια της θειας χαριτος εις δρομον, περι της νικης
θαῤρει. Ἐκθλιψω αυτους, και μη δυνωνται στηναι. Ἔκθλιψιν των εχθρων η απαθεια
κατεργαζεται. Και περιεζωσας με δυναμιν. Παλιν το παν της νικης τωι δεδωκοτι την
ισχυν ανατιθησι. Και τους εχθρους μου εδωκας μοι νωτον. Ἀντι του εις φυγην
ετρεψας. Ἴδιον γαρ των φευγοντων νωτα διδοναι. Νωτα δε διδοασιν οι εχθροι ημων
δαι μονες μηκετι λογισμους εμπαθεις εμβαλειν δυναμενοι τηι ψυχηι. Και τους
μισουντας με εξωλοθρευσας. Τον Σαουλ, τον Ἀχιτοφελ, τον Ἀβεσσαλωμ, και μυριους
ετερους. Ἐκεκραξαν, και ουκ ην ο σωζων. Ταυτα περι των αισθητων εχθρων φησιν
ως εκ προσωπου του Κυριου. Ουτε γαρ αλλοφυλοι τους οικειους καλουν τες εις
επικουριαν θεους της παρ' αυτων προνοιας απελαυσαν, ουτε ο Σαουλ και
Ἀβεσσαλωμ και ο Σε 27.121 μεει και οι λοιποι των Ἰσραηλιτων πολεμιοι τον Θεον
εσχηκασι συμμαχον. Και λεπτυνω αυτους ωσει χουν. Φρουδοι, φησι, γενησονται
παντελως της σης μοι χαριτος συνερ γουσης. Ῥυσαι με εξ αντιλογιων λαου. Ἔτι του
Κυριου το προσωπον αποστρεφομενου μεν δι' απειθειαν των Ἰουδαιων, αιτουντος δε
τα εθνη εις κληρονομιαν αυτου. Καταστησεις με εις κεφαλην εθνων. Ἀλλ' ουκ ισμεν
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον ∆αυιδ των εθνων βασιλευσαντα· ου κουν δια του εξ αυτου κατα σαρκα
τεχθεντος η προφη τεια πληρουται. Ὁ γαρ εκ ∆αυιδ κατα σαρκα τεχθεις, ∆αυιδ και
αυτος ονομαζομενος κατα τον θειον Ἰεζεχιηλ, ο ∆εσποτης, λεγω, Χριστος, παντων
εβασι λευσε των εθνων· αει μεν ως Θεος των απαντων δεσποζων, μετα δε την
ενανθρωπησιν και την εθε λουσιον των εις αυτον πεπιστευκοτων δουλειαν δεξα
μενος. Λαος ον ουκ εγνων εδουλευσε μοι. [Του αυτου του Χριστου· αποστρεφομενος
γαρ τους απειθεις Ἰουδαιους, αιτει τα εθνη εις κληρονομιαν.] Ουκ αγνοι ας εστι
σημαντικον, παντα γαρ οιδεν ως Θεος· αλλ' οτι οι κατα καιρους την οικειοτητα την
προς εμε μη λαχοντες αλλοτριοι αν ειεν και ξενοι και ποῤρω της εμης απεχοντες
οικειοτητος. Υιοι αλλοτριοι εψευσαντο με. Ὁ κληθεις υιος πρωτοτοκος Ἰσραηλ
αλλοτριος εκληθη δια την απι στιαν υιος. Υιοι αλλοτριοι επαλαιωθησαν. Παν το
παλαιουμενον εγγυς αφανισμου. Ζηι Κυριος, και ευλογητος ο Θεος μου. Ευκαι ρως το,
Ζηι Κυριος επεφωνησεν. Ἐπειδη εμνημονευσεν της αντιλογιας του λαου, εν ηι εβοων
λεγοντες Αιρε, αιρε· σταυρωσον αυτον. Και υψωθητω ο Θεος της σωτηριας μου. Ει
και εταπεινωσεν εαυ τον, φησι, λαβων την του δουλου μορφην, αλλ' υψηλος εστιν.
Ὅμοιον δε τωι ειρημενωι το, Ὁ Θεος αυτον υπερυψωσε, και εχαρισατο αυτωι ονομα το
υπερ παν ονομα. Ὁ Θεος ο διδους εκδικησεις εμοι. Ἐκ του απιστου λαου των
Ἰουδαιων δηλονοτι. Και υποταξας λαους υπ' εμε. Τα εθνη, φησιν, υπεταγησαν τωι
Χριστωι. Ὁ ρυστης μου εξ εχθρων μου. Των αρχοντων του εξ Ἰσραηλ λαου φησιν.
Ἀπο των επανισταμενων επ' εμε. Του Ἰουδα λεγει. [Ὁ ρυστης μου εκ των εχθρων
μου οργιλων. Ἐκ του λαου απιστου. Ὀργιλοι εχθροι ο Ἰουδαικοςλαος Σαμαρειτην
αυτον κερτομουντες. Ἀνηρ δε αδικος ο Ἰουδας, η Πιλατος, αναιτιως κολασας. ∆ια
τουτο η δια τας εις εμε ευεργεσιας ευχαριστησω σοι επι παντων ειτε Ἰουδαιων ειτε
εθνων, και εν υμνοις εξω το ονομα σου.] ∆ια τουτο εξομολογησομαι σοι εν εθνεσι,
Κυ ριε. Ἐπειδη τα και τα ειργασω, εγω, φησιν ο προφητης, επειδαν συ αυτος ο Κυριος
τα εθνη καλεσηις, 27.124 δι' αυτων σοι εξομολογησομαι, ᾀδοντων αυτων ους
πεποιηκα υμνους. Ου μονον δε τουτο, αλλα και με γαλυνω, φησι, τας σωτηριας του
βασιλεως αυτων των εθνων· ην εποιησε σωτηριαν εν μεσωι της γης. Μεγαλυνω,
τουτεστι τοις πασι διαβοησω λαμπρως. Ἐπειδη και ταυτην ειργασατο, φησι, ποιων
ελεον επι τον χρισθεντα αυτου λαον· εις βασιλειον γαρ ιερατευμα εχρισθημεν.
Ποιων δε τωι λαωι το ελεος και μοι τωι ∆αυιδ, παρασκευασεις γενεσθαι αυτωι και τωι
σπερματι μου. Σπερμα γαρ του ∆αυιδ και ο εξ εθνων λαος· ατε δη γεγονως τεκνον
του εκ σπερματος κατα σαρκα γεννηθεντος ∆αυΐδ. Εις τελος, ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΙΗ.
Ὑποθεσις. Εισαγωγικην διδασκαλιαν περιεχει ο παρων ψαλμος εκ προσωπου των
αποστολων προς τα εθνη. ∆ιο και ουρανον, και ηλιον, και τα ετερα στοιχεια, ους και
μεγαλους ενομιζε θεους ταυτα ανυμνειν τον ποιητην αυτων λεγουσιν. Οι ουρανοι
διηγουνται δοξαν Θεου. Ὅμοιον το ειρημενον· Τα γαρ αορατα αυτου απο κτισεως
κοσμου τοις ποιημασι νοουμενα καθοραται, η τε αΐδιος αυτου δυναμις και θειοτης.
Ἡμερα τηι ημεραι ερευγεται ρημα και νυξ ... Ἡ ημερα, φησι, και η νυξ ευτακτως και
ευαρμοστως αντιπαραχωρουσαι τους δρομους αλληλαις, δι' αυτων των πραγματων
τον δημιουργον αυτων ανακηρυττουσιν. Ουκ εισι λαλιαι ουδε λογοι. Καθ'
υποστιγμην η αναγνωσις. Ἀντιπιπτων δε, υποτεμνεται· το δε αν τιπιπτον εστι· Και
μην ου φθεγγονται; ∆ιο λεγει· Ἆρα ουκ εισι τινα πραγματα α, και μη αφιεντα φωνην,
τον τεχνιτην ανακηρυττουσι; Ναι μην και γαρ εκ της καλως ηρμοσμενης νηος η
τεχνη του ναυπη γου φαινεται· και επι των αλλων δε ωσαυτως. Ουκ ουν και τα
ποιηματα τα προειρημενα ουτω κηρυττει απο μεγεθους και καλλονης και
ευαρμοστιας τον δημιουργον· ως εις πασαν αυτων την οικουμενην διαδραμειν το
κηρυγμα. Ἐν τωι ηλιωι εθετο το σκηνωμα αυτου. Τωι ηλιωι, φησιν, εθετο το σκηνωμα,
 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ητοι οικον. Που δε εθετο η εν τωι προειρημενωι ουρανωι και στερεωματι; Τουτον δε
τον οικον και παστον ωνομασεν. Ὥσπερ δε ημερα και νυξ τηι ευτακτωι συμφωνιαι
κηρυττουσι τον δημιουργον, ουτω και ο ηλιος, το τον δρομον μετα τινος
ευαρμοστιας ποιεισθαι, δηλοι του προσταττοντος την δυναμιν. Ὁ νομος Κυριου
αμωμος επιστρεφων ψυχας. Ὁ ευαγγελικος δηλονοτι. Ὡς ηδη δε απο των προειρη
μενων στοιχειων παιδαγωγηθεντες οι εξ εθνων, ενα ειναι τον δημιουργον,
διδασκονται λοιπον και τον ευαγγελικον νομον, ως και επιστρεψαι των εθνων
απαντων τας ψυχας εις αληθειαν. Ἡ μαρτυρια Κυριου πιστη σοφιζουσα νηπια. Ἣν
εμαρτυ ρησεν περι εαυτου ο Μονογενης το· Ἐγω φως εις τον κοσμον εληλυθα· και,
Ἐγω εκ του Πα τρος εξηλθον, και ηκω· και, Ἐγω ειμι η ζωη. 27.125 [Σοφιζουσα
νηπια, βεβαιουσα τους αποστολους, η νηπια τους εν Χριστωι γενομενους νηπιους
φησι και αφρονας, και τους ανθρωπους σοφιας απειρους.] Τα δικαιωματα Κυριου
ευθεα ευφραινοντα καρ διαν. Ἀντι του, η δικαιωσις η γενομενη εν τηι ημε τεραι
κρισει. Κρινας γαρ ημων την κρισιν, εξεβαλε τον αρχοντα του αιωνος, διδους ημιν
ευφροσυνην εν καρδιαι. Ἡ εντολη Κυριου τηλαυγης φωτιζουσα οφθαλμους. Τους της
διανοιας φησιν οφθαλμους ποῤρωθεν την αυγην αναπεμπουσα. Ὁ φοβος Κυριου
αγνος διαμενων εις αιωνα αιωνος. Ὡς προς αντιδιαστολην του νομικου φοβου το
τοιουτον· εκεινος γαρ κολαστης. Ἡμων αγνεια εστιν αμαρτηματων αποχη. ∆ιο και
αγνος ειρηται ο φοβος, ως αγνους ποιων· τωι γαρ φοβωι Κυριου, φη σιν, εκκλινει τις
απο κακου. Αιωνιος δε ων ο φοβος, εν οις αν γενηται και αυτους αιωνιους ποιει. Ἐν
τωι φυλασσειν αυτα ανταποδοσις πολλη. Μισθος γαρ φυλακης γινεται α οφθαλμος
ουκ οιδε, και ους ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη. [Και γαρ ο
δουλος σου φυλασσει αυτα. Ὁ μυ σταγωγηθεις τωι ευαγγελικωι νομωι νεος λαος, και
τα κριματα αληθινα φυλαττειν ειπων, ευχην αναπεμ πει, και τον κατα διανοιαν
λογισμον καθαρος ευρε θηναι ωσαυτως και των εκτος ρυσθηναι δαιμονων.] Εις το
τελος.
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΙΘʹ. Ὑποθεσις. Λεγεται μεν ο ψαλμος ως εκ προσωπου των περι
τον ∆αυιδ εταιρων, αυτωι τωι ∆αυιδ επευχομενων ποιουντι θυσιαν. Ἀναφερεται δε
και εις προσωπον των αποστολων, ως εν ημεραι του σταυρου ρη θεντος. Ἐπακουσαι
σου ο Κυριος εν ημεραι θλιψεως. Προστεθειη σοι· Σκεπασαι σε, φυλαξαι σε.
Ἐξαποστειλαι σοι βοηθειαν εξ αγιου, και εκ Σιων αντιλαβοιτο σου. Λεγοι δ' αν ταυτα
προς την του αθυμουντος παραμυθιαν η ο ενυπαρχων τηι ψυχηι Λογος, η το αγιον
Πνευμα. Ευχης δε δει τωι θλιβο μενωι, και του μη καταβαλειν τας ελπιδας· ουτω γαρ
Θεος επηκοος γινεται. Ἀγαλλιασομεθα επι τωι σωτηριωι σου. Σωτη ριος του Πατρος εν
κοσμωι ο Υιος· σωτηριον του Υιου εν κοσμωι ο σταυρος. [Ἀγαλλιασομεθα εν τωι
σωτηριωι σου. Το σω τηριον, φησιν, ο δεδωκας τωι ανθρωπινωι γενει, δια της σης
αναστασεως πασι φανερον κατεστησας.] 27.128 Πληρωσαι Κυριος παντα τα αιτηματα
σου. Τινα ην τα αιτηματα, η το, Πατερ αγιε, τηρησον αυτους εκ του κοσμου· ∆ηλον
δε, οτι τους πιστευοντας εις αυτον. [Ἢ τον ∆αυιδ η τον Ἐζεκιαν· εφ' ιερεων γαρ και
βασιλεων, η δια την κατα σαρκα του Κυριου οι κονομιαν και αναστασιν· η και οτι
σωζομενων ημων, αυτος λεγει σωζεσθαι, ου και μελησει μεν σωματος οντες ενος.
∆ιο και νυν ειπεν· Ἐν γαρ τωι παροντι γινωσκομεν σωζομενον τον Χριστον, τωι
απεντευθεν αῤραβωνα ημας δεχεσθαι σωτηριας. Ἔσωσας δε δια της δυναστειας της
δεξιας σου. ∆εξιαν τας πραξεις, τας μεγαλας δυναμεις, την βοηθειαν ειπων· η τας
θεοσημειας προαναφωνει του Χριστου.] Νυν εγνων, οτι εσωσε Κυριος τον Χριστον
αυτου, ως ηδη φωταγωγηθεις δια του Πνευματος τα περι της αναστασεως. Ἐν
δυναστειαις της σωτηριας της δεξιας αυτου. Ἔσωσεν ημας, φησι, δυναμεις μεγαλας
 
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εργασαμε νος. Τας πραξεις γαρ ενταυθα σημαινει δια τας δε ξιας δυναμεις τοις
προσιουσιν ορεγειν. [Ἐκεινοι μεν, φησι, πεποιθοτες επι τουτοις, επεσον· ημεις δε, εν
ονοματι Κυριου καθωπλισμενοι, εσωθημεν.] ∆εξιαν δε παλιν ενταυθα ανθρωπινως
ειπε, την θειαν ουτως ονομαζων ενεργειαν. Ουτοι εν αρμασι, και ουτοι εν ιπποις.
Ὥσπερ των αισθητων Αιγυπτιων σωζων τον Ἰσραηλ, αρμα τα Φαραω και την
δυναμιν αυτου εῤριψεν εις θαλασσαν, ουτω και παντων ανθρωπων σωζων το γενος
των νοητων Αιγυπτιων, συνετριψε τα αρματα. Κυριε, σωσον τον βασιλεα. Τοιγαρτοι
τοσαυτης απολαυσαντες αντιληψεως ικετευομεν, ∆εσποτα, και ημας αυτους και τον
ημετερον βασιλεα ταυτης μετα λαγχανειν διηνεκως. Εις τελος,
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. Κʹ. Ὑποθεσις. Και τουτον τον ψαλμον οι προδηλωθεντες εταιροι
του βασιλεως αναπεμπουσιν, ως ηδη αυτου ευφραινο μενου δια το εκ σπερματος
αυτου γεγεννημενον τωι κοσμωι σωτηριον. Τουτο γαρ ην ο επεθυμει κατα ψυχην, και
εδεετο λαβειν. Ὅπερ και δοθεν γεγονεν αυτωι οια τις στεφανος εκ λιθου τιμιου την
κεφαλην δοξαζων· δοξαζεται γαρ εν πασι τοις εθνεσιν ο ∆αυιδ μετα του Κυριου
εαυτου και υιου το κατα σαρκα. Ου μονον δε στεφανος αυτωι γεγονε το σω τηριον,
αλλα και ζωη, και μακροημερευσις, και δοξα, και μεγαλοπρεπεια, και ευφροσυνη,
και χα ρα, και ελπις, και ελεος ου σαλευομενον. Κυριε, εν τηι δυναμει σου
ευφρανθησεται ο βασιλευς. Ὅτι δυης αυτωι ευλογιαν εις αιωνα αιωνος. Ἐν απασαις,
φησι, ταις γενεαις αοιδιμος εσται και πολυ θρυλλητος, τοσαυτην εσχηκως παρα σου
παῤρησιαν. Το γαρ μετα του προσωπου σου, παρα τωι προσ ωπωι σου, τεθεικεν ο
Συμμαχος. Ευφροσυνην τοι 27.129 νυν εξει, φησι, και διηνεκη θυμηδιαν του
προσωπου, τουτεστι της σης ευμενειας τυγχανων. Αιτιον δε του των αυτωι γεγονε το
επι σοι πεποιθεναι. Ευφρανεις αυτον εν χαραι μετα του προσωπου σου. Προσω πον
του Πατρος ο Υιος. Ὁ εωρακως, φησιν, εμε, εω ρακε τον Πατερα. Μετα τουτου
ευφραινεσθαι κατ' ουρανον ως νυμφαγωγοι μετα του νυμφιου μελλομεν. Ὅτι ο
βασιλευς ελπιζει επι Κυριον, και εν τωι ελεει. Κρειττων εστι των πολεμουντων της
σης χα ριτος απολαυων. Ἀπολαυει δε ταυτης ανθρωπων μεν ουδενι θαῤρων, τηι δε σηι
ελπιδι χρωμενος μονηι. Ευρεθειη η χειρ σου πασι τοις εχθροις σου. Ὡς προς αυτον τον
Κυριον ο λογος δια τα γεγονοτα κατ' αυτου παρα του Ἰουδαιων λαου. [Λεγει δε, οτι
θηρευσει τους αμαρτησαντας. Ει γαρ εν τωι τηρουντι τας εντολας η αγαπη του Θεου
τελει ουται, δηλον, ως ο μη τηρων μισει· ος και απολωλε κεναι λεγεται.] Ὅτι θησεις
αυτους ως κλιβανον πυρος εις και ρον του προσωπου σου. Ἀντι του, Πυρος αποδει
ξεις μετοχους. Τουτο γαρ εαυτοις εθησαυρισαν εν τηι δευτεραι σου επιφανειαι, οταν
και αποδιδωις εκαστωι κατα τα εργα αυτου. Κυριος εν οργηι αυτου συντα ραξει αυτους,
και καταφαγεται αυτους πυρ. Ὀργην φησι την τιμωριαν την γενησομενην αυτοις δια
την εις αυτον υβριν. Τον καρπον αυτων απο γης απολεις. Τους λογους τους
πονηρους και τα ενθυμηματα. Ταυτα δε εισιν επιβουλαι αι παρ' αυτων, αι και
ανηιρηνται δια της αναστασεως. [Τας διδασκαλιας και τα αθεα δογ ματα, α μετα την
τελευτην αυτων, ως αγαθος ο Θεος απωλειαι παραδιδωσι.] Και το σπερμα αυτων απο
υιων ανθρωπων. Ευεργεσια εστιν αμαρτιων εκπε σειν και εννοιων πονηρων. Σπερμα
γαρ αμαρτιας λογισμος πονηρος. Ὅτι θησεις αυτους νωτον. Ὁ δε Συμμαχος ουτως
ηρμηνευσεν· Ὅτι θησεις αυτους αποστροφους, τουτεστιν οπισω και παρακολουθημα
των εθνων. Ἐν τοις περιλοιποις σου ετοιμασεις το προσωπον αυτων. Καταλελοιπας
αυτοις, φησιν, επιστροφης καιρον προς το μετανοησαι. Αυτη δε εστι μετα το
πληρωμα των εθνων κλησις και επιστροφη. [Ποιησεις τους απιστησαντας Ἰουδαιους.
Ους δε ο Θεος αποστρεφεται, τιθησι νωτον μη δυναμενους ειναι προσωπον, προς το
τα οπισθια κατανοουντας δια των ποιηματων παλιν προς αυτον αναφερεσθαι. Τους
 
 
 

23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ μη οιους τε οραιν το προσωπον, τωι μη εχειν καρδιαν καθαραν, τιθεται κατανοειν
τα οπισθια αυτου, τα μετ' αυτον οντα δημιουργηματα· ινα την κτισιν θεωρουντες
εννοιαν αυτου λαβωσι, και προσβαλοντες τωι Θεωι αυτων, το του Θεου προσωπον
ιδωσι. Περι λοιπα δε του Θεου τα ανωτερω των κτισματων των αισθητων. Ὑψωθητι,
Κυριε, εν τηι δυναμει σου. Ὅμοιον τωι· Ἐλθετω η βασιλεια σου. Την δευτεραν δε σα
27.132 φως παρουσιαν ευχεται δια τουτο γενεσθαι· Ἄσο μεν και ψαλουμεν τας
δυναστειας σου. Τοτε γαρ πασα δικαιων ψυχη, εν ταις ανω γενομενη μοναις, τας
πνευματικας αναπεμπει λατρειας.] Εις το τελος, υπερ της αντιληψεως της εωθινης,
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΚΑʹ. Ὑποθεσις. Ἄδεται ο προκειμενος ψαλμος υπερ της
αντιληψεως της εωθινης. Τουτεστιν οτι νυκτος και αχλυος δια βολικης
ηλευθερωσεν ημας, επιλαμψας ο μονογενης του Θεου Λογος ανατολη εξ υψους κατα
το γε γραμμενον. Ἢ και αντιληψιν εωθινην τον της ανα στασεως του Σωτηρος
ονομαζει καιρον. Ἐγηγερται γαρ ορθρου βαθεος, οδοποιησας τηι ανθρωπων φυ σει
την εις αφθαρσιαν οδον. Ἄδει δε τον ψαλμον ο Χριστος εκ προσωπου της
ανθρωποτητος. Σαφως δε και τα συμβαινοντα αυτωι παρα των Ἰουδαιων εν τωι
καιρωι του σταυρου εξηγειται ημιν Ὁ Θεος ο Θεος μου, προσχες μοι· ινα τι εγκατε
λιπες με; Αιτει την εποπτειαν την παρα του Πα τρος, τα ημων εις εαυτον μετατιθεις
ινα [αμβρ., ημεις γαρ ημεν οι εγκαταλελειμμενοι προτερον, νυν δε προσειλημμενοι
και σεσωσμενοι. Ταυτα λεγει ινα, και τα εξης] παυσηι την αραν, και εφ' ημας
μεταγαγηι το προσωπον του Πατρος. Ἡμεις γαρ εσμεν οι γεγονοτες αποστροφη και
εγκαταλειψις δια την εν Ἀδαμ παραβασιν. Μακραν απο της σωτηριας οι λογοι των
παραπτωματων μου. Σκοπει μοι παλιν το της ανθρωποτητος προσωπον εν Χριστωι
παρακαλουν απαλ λαττεσθαι των πταισματων ητοι των παραπτωματων και των επ'
αυτοις λογων. ∆ηλον δε, οτι της εκαστωι πρεπουσης δικαιοσυνης. [Ὁ Θεος, ο Θεος
μου. Ταυτα λεγει ο Σωτηρ εκ προσωπου της ανθρωποτητος αντι του· Θεε μου, Θεε
μου.] Ὁ Θεος μου, κεκραξομαι ημερας, και ουκ εισα κουσηι, και νυκτος, και ουκ εις
ανοιαν εμοι. Καθ' υποστιγμην αναγνωστεον. Σημαινει δε ημιν, οτι ουκ ανονητος της
προσευχης ο καρπος. Φησι γαρ· Ουκ εις ανοιαν εμοι. Τουτεστιν, οιδα σαφως, ως
κεκραξομαι μεν εγω, εισακουσει δε αυτος. Ὅτι γε και, κατοικων εν αγιοις τοις εις σε
τον νουν εχουσιν, επαινος και δοξα αυτων γιγνηι. Συ δε εν αγιωι κατοικεις, ο επαινος
του Ἰσραηλ. Ὁ επαινουμενος υπο του Ἰσραηλ· η ο αυτος επαινος ων. Ἐπι σοι
ηλπισαν οι πατερες ημων, ηλπισαν και εῤρυσω αυτους. Πατερας εαυτου κατα σαρκα
τους πατριαρχας και τους προφητας φησι. ∆εικνυσι δε και της ελπιδος το κερδος.
[Ἐπι σοι ηλπισαν οι πατερες ημων. Ἀλλα και οι κατα σαρκα προ εμου, τουτεστιν οι
προφηται, επι σοι προσεδοκων, την εμην επιλαμψιν αναμενοντες, και της ελπιδος ου
διεψευσθησαν· ωσαυτως και οι πατριαρχαι.] Ἐγω δε ειμι σκωληξ, και ουκ ανθρωπος.
Τα 27.133 πεινοφρονας ειναι διδασκει, και μαλιστα προσιοντας Θεωι. Ὄνειδος
ανθρωπων και εξουδενωμα λαου. Ταυτα σαφως ο ευαγγελιστης πεπραχθαι εις αυτον
κατα τον καιρον του σταυρου φησιν· καθ' ον επεσειον αυτωι οι παραπορευομενοι τας
κεφαλας, και εβλασφη μουν εις αυτον λεγοντες· Ει Υιος ει του Θεου, σω σον
σεαυτον. Ὅτι συ ει ο εκσπασας με εκ γαστρος. Τουτο φησιν, επειδη κατ' ευδοκιαν του
Πατρος ενηνθρω πησεν. Ὅτε γαρ, φησιν, ηλθε το πληρωμα του χρο νου,
εξαπεστειλεν ο Θεος τον Υιον αυτου γεννω μενον εκ γυναικος. Ἐπιγραφεται γαρ και
ελπιδα τον εαυτου Πατερα, και τουτο λεγων ως ανθρωπος· επειδη γαρ τον Χριστον
μονον εκ της Μαριας εξεσπασεν ο Θεος, των αλλων ανθρωπων ουκ εκσπωμενων,
αλλ' εξερχομενων. Ἐξηλθε γαρ, φησιν, Ἡσαυ, ωι η δορα δασυς. Ἐπι σε επεῤριφην εκ
μητρας απο γαστρος, κ.τ.λ. Ευχεται παλιν ως εκ προσωπου της ανθρωποτητος. Και
 
 
 

24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ ο των μαθητων αυτον καταλελοιπε χορος. Ειτα προλεγει τα της θλιψεως ειδη.
Περιεκυκλωσαν με μοσχοι πολλοι. Των Ἰουδαιων τους αρχοντας φησιν. Ὡσει υδωρ
εξεχυθην, και διεσκορπισθη παντα τα οστα μου. Ὀστα αυτου φησι τους αγιους μυστα
γωγους· ει γαρ σωμα αυτου η Ἐκκλησια, εικοτως και οι συνεχοντες αυτην νοηθειεν
αν οστα. Ἠκουσα μεν δε του ευαγγελιστου, ως, συλληφθεντος αυτου πα ρα της
σπειρας των στρατιωτων, διεσκορπισθησαν οι μαθηται. Και αλλως· Τα οστα της
σοφιας, τα αγια δογματα της Ἐκκλησιας εστιν, απερ εν τωι Πασχα μη συντριβειν τοις
Ἰουδαιοις νενομοθετηται· Ὀστουν γαρ αυτου, φησιν, ου συντριβησετε. Ἐγενηθη η
καρδια μου ωσει κηρος τηκομενος. Ἴδιον λυπης το ειρημενον· γεγραπται γαρ·
Ἤρξατο λυπεισθαι και αδημονειν. Ἐλυπειτο δε υπερ τε του Ἰουδαιων εθνους και του
προδοτου, οτι δη απωλειαι παρελαμ βανοντο δια την εις αυτον ασεβειαν. [Και
διεσκορπισθη παντα τα οστα μου. Ἐσκεδα σται, φησι, και διεσκορπισθη τα τεως εν
οστων ταξει την περι τον διδασκαλον συμπληρουντα συνταξιν· αφεντες γαρ αυτον
οι μαθηται εφυγον, το κατα πεδιον αφιεμενον υδωρ μιμησαμενοι.] Ἐξηρανθη ως
οστρακον η ισχυς μου, και η γλωσσα κεκολληται τωι λαρυγγι μου. Σημαινει δια
τουτων την επι τωι τιμιωι σταυρωι συμβασαν αυτωι διψαν, οτε και αιτησαντι πιειν,
οξος προσηνεγκαν αυτωι μετα χολης. [∆ιο λεγει· Και η γλωσσα μου κεκολληται τωι
λαρυγγι μου.] Και εις χουν θανα του κατηγαγες με. Χαριτι γαρ Θεου υπερ παντος
εγευσατο θανατου. Ου γαρ εις θανατον, αλλ' εις χουν θανατου κατηχθη ο Χριστος·
ουκ εγκατελειφθη γαρ η ψυχη αυτου εις τον ᾅδην, ουδε σαρξ αυτου ειδε δια φθοραν.
Ὅτι εκυκλωσαν με κυνες πολλοι. Παλιν τους αρχοντας σημαινει. Ὤρυξαν χειρας
μου και ποδας μου. ∆ια τους εν σταυρωι ηλους φησιν. 27.136 Ἐξηριθμησαν παντα τα
οστα μου. Ψηλαφωντες κατα το εικος απαν αυτου το σωμα, και αναμετρουν τες
εκαστον των οστεων, ινα ιδοιεν ου τους ηλους πη ξαι χρη. Αυτοι δε κατενοησαν και
επειδον με. Ἀντι του, επεγελασαν. Ταυτα δε φησι δια την κοκ κινην χλαμυδα και τον
εξ ακανθων στεφανον, και τον αντι σκηπτρου καλαμον. ∆ιεμερισαντο τα ιματια μου
εαυτοις. Σαφως ταυ τα εν τοις Ευαγγελιοις εγραφη. Συ δε, Κυριε, μη μακρυνηις την
βοηθειαν σου απ' εμου. Μεθιστησι τους λογους εις προσευχην. [Σου, φησι,
βοηθουντος και αντιλαμβανομενου, τρι ταιος αναστας, ματαιαν αυτων την
επιβουλην απο δειξω.] Ὑποτυπωσις ημιν γενομενος, ως δει εν τοις πειρασμοις
επικαλεισθαι Θεον, και μη καταπιπτειν εις ακηδιαν, μηδε εκλυεσθαι υπο των
θλιψεων. Ῥυσαι απο ρομφαιας την ψυχην μου. Την κα κιαν των Ἰουδαιων και την
ανοιαν δια τουτων σημαι νει δια ρομφαιας και χειρος κυνος και λεοντος και
κερατων μονοκερωτων. Και εκ χειρος κυνος την μονογενη μου. Τα εκ τουτου του
κυνος γενομε να χειρα, και αυτον κυνα ονομαζει· Ου καλον γαρ, φησιν, εστι λαβειν
τον αρτον των τεκνων και βαλειν τοις κυναριοις. [Ῥομφαια δε ειη αν και ο
διαβολος, αει τιτρω σκειν επιχειρων. Μονογενη δε λεγει αυτου την ψυχην, δια το
μεμονωσθαι και κεχωρισθαι των αλλων ψυχων· πασαι μεν γαρ εκειναι εγνωσαν
αμαρτιαν, εκεινη δε ου· και δια το μονην αει του Θεου Λογου ενωσιν εχειν καθ'
υποστασιν μετα της σαρκος. Εις γαρ εστιν ο Χριστος εκ δυο των εναντιων, τελειος
Θεος και τελειος ανθρωπος. Ἐκειναις δε εκ διαλειμματων επιφοιται. Ταχα δε και την
παραστασαν Ἐκκλη σιαν αυτωι λεγει μονογενη, δια το μη εχειν σπιλον η ρυτιδα εκ
των αμωμων συμπληρουμενην κατα προ κοπην εκ των εξηκοντα βασιλιδων και
ογδοηκοντα παλλακων.] Σωσον με εν στοματος λεοντος, και απο κερα των
μονοκερωτων την ταπεινωσιν μου. ∆ιηγησο μαι το ονομα σου τοις αδελφοις μου· εν
μεσωι Ἐκκλησιας υμνησω σε. Ἐδιδασκε γαρ ημας τον φυσει και αληθειαι Θεον και
ομοουσιον αυτου Πατερα. Παλιν ως ανθρωπος ηνωται δια της Ἐκκλησιας. Οι
φοβουμενοι τον Κυριον, αινεσατε αυτον· απαν το σπερμα Ἰακωβ, δοξασατε αυτον.
 
 
 

25
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐπειδη γαρ η Ἐκκλησια και εξ εθνων και εξ Ἰουδαιων συνεστηκε, και τουτους και
εκεινους εις τον υμνον εγειρει· τους μεν απο του προπατορος ονομαζων Ἰα κωβ τε
και Ἰσραηλ, τους δε απο της αρετης, ως αρ κουσης αντι γενους κοσμησαι. Ουτω και
Ἰουδαιους τους εξ εθνων τωι νομωι προσιοντας εθος ην ονομαζειν. Και τουτο ημας η
των Πραξεων ιστορια διδασκει δημηγορων γαρ ο θειος Ἀποστολος ουτως εφη·
Ἄνδρες Ἰσραηλιται, και οι εν υμιν φοβουμενοι τον Κυριον. 27.137 Ὅτι ουκ
εξουδενωσεν. α κατωρθωσεν ημιν δι' εαυτου ο Μονογενης εκδιδασκει σαφως. Παρα
σου ο επαινος μου Ἔπαινον την δοξολογιαν φησιν· εστι δε ταυτην παρα του Πατρος
γενομενην ιδειν, οτε ηλθε φωνη ανωθεν λεγουσα· Και εδοξασα, και παλιν δοξασω.
[Ἢ οτι ωσπερ εγω σε δηλον τοις ανθρωποις εποιησα, ουτω και συ παντως την αυτην
μοι προσαγεις τιμην, νυν μεν λεγων· Ουτος εστιν ο Υιος μου· νυν δε αποκαλυπτων
Πετρωι και τοις λοιποις.] Τας ευχας μου αποδωσω. Ευχη η επαγγελια παρα τηι θειαι
ονομαζεται Γραφηι. Ουκουν της υπακοης εκπληρωσις η γενομενη παρα του Υιου τωι
Πατρι μεχρι θανατου ωσαυτως αν νοηθειη, αποδο θεισης της ευχης παρ' αυτου τωι
Πατρι. [Ευχη μεν η επαγγελια παρα τηι θειαι ονομαζεται Γραφηι· Ουκουν η της
υπακοης εκπληρωσις η γενομενη παρα του Υιου Πατρι, και τουτο μεχρι του θανατου
σαρκος. Ὡσαυτως αν νοηθειη αποδοθεισης της ευχης παρ' αυτου τωι Πατρι.]
Φαγονται πενητες, και εμπλησθησονται. Προσαγορευσις της των εθνων κλησεως δια
τουτων ση μαινεται. Και προσκυνησουσιν ενωπιον αυτου πασαι αι πατριαι των
εθνων. Βασιλευσαι λεγεται των επι γης, καιτοι βασιλευς παντων ων καθο Θεος, δια
το επιστρε ψαι αυτους εκ της των δαιμονων πλανης εις την αυ του πιστιν, και
ευγνωμοσυνην και δικαιοσυνην. Ὅτι του Κυριου η βασιλεια, και αυτος δεσπο ζει των
εθνων. Ου γαρ μονον Ἰουδαιων Θεος ο Θεος, ως εκεινοι νομιζουσιν, αλλα πασης της
ανθρωπινης φυσεως ποιητης. Τουτο και ο Ἀποστολος φησιν· Ἧ Ἰουδαιων ο Θεος
μονον; Ουχι και εθνων; Ναι και εθνων. Ἐπειπερ εις ο Θεος, ος δικαιωσει περιτο μην
εκ πιστεως, και ακροβυστιαν δια της πιστεως. Ἔφαγον, και προσεκυνησαν παντες οι
πιονες της γης. Την πνευματικην δηλονοτι τροφην. Πιονας δε αυτους καλει δια το
ευτραφες των θειων λογιων. Ἐνωπιον αυτου πεσουνται παντες οι καταβαι νοντες
εις γην. Τουτο φησι, δια το κλινειν αυτωι γο νυ τους πιστευοντας. Ουτοι δε οι
πιστευσαντες παλαι ησαν. Οι καταβαινοντες εις την γην· τουτεστιν οι πεσοντες εις
ολεθρον και φθοραν, δια το μη ειδεναι αυτους τον Κυριον. Και η ψυχη μου αυτωι ζηι,
και το σπερμα μου δουλευσει αυτωι. Ἁγια γαρ και αμωμος η Χριστου γεγονε ζωη, ην
πεποιηται μετα σαρκος επι γης. Μο νος γαρ αυτος ουκ εποιησεν αμαρτιαν, καιτοι
καθ' ημας γεγονως, και σαρκα λαβων την φιλαμαρτημονα. Σπερμα δε Θεου νοηθειεν
αν οι δι' αυτου κεκλημενοι δια της πιστεως. Ἀναγγελησεται τωι Κυριωι γενεα η
ερχομενη. Και ταυτα περι των εθνων ση μαινει. 27.140 Λαωι τωι τεχθησομενωι, ον
εποιησεν ο Κυριος. Ὅμοιον το, Ουκ εξ αιματων, ουδε εκ θεληματος σαρκος, αλλα εκ
Θεου εγγενηθησαν.
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΚΒʹ. Ὑποθεσις· Ἄδεται ο προκειμενος ψαλμος εκ προσωπου των
εθνων αγαλλομενων επι το ποιμαναι αυτους τον Κυριον. Και μην και μυστικην
εξηγουνται ευωχιαν, ην παρ εθηκεν αυτοις αυτος ο ποιμαινων αυτους. Κυριος
ποιμαινει με. Μεγα επι τωι Κυριωι φρο νουσιν οι παρ' αυτου ποιμαινομενοι. Εις τοπον
χλοης εκει με κατεσκηνωσεν. Ἐν ωραιοτητι ποας κατεσκηνωσε με, την νοητην ποαν
φησιν. Ἐπι υδατος αναπαυσεως εξεθρεψε με. Ὕδωρ αναπαυσεως νοηθειη αν το του
αγιου βαπτι σματος, ατε δη το φορτιον εξαλειφον των αμαρτιων. [Ταυτα παρεσχε
μοι, φησι, προτερον της ψυχης επι μεληθεις, και εκ της ανοδιας επιστρεψας προς το
την ευθειαν οδον οδευειν.] Την ψυχην μου επεστρεψεν. Ἐκ της αιχμαλω σιας του
 
 
 

26
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαβολου επιστρεψας προς εαυτον την ψυχην μου, ωδηγησεν επι τας εντολας αυτου
εκ θανατου εις ζωην. [Ὡς παρεκλειπων παλαι την ιδιαν ψυχην, δια της ειρημενης
τροφης αναλαβων εαυτον, και επι στρεφων εκ θανατου, φησι· Την ψυχην μου επ
εστρεψε επι τριβους δικαιοσυνης· τα ευαγγελικα φησι δογματα. Ἐαν πορευθω εν
μεσωι σκιας θανα του, ως προς τον Πατερα. Αυτον δε τον Χριστον φησι ραβδον
δυναμεως, και ραβδον ευκλεη, και ραβδον μεγαλοτητος. Ὥσπερ ραβδος παιδευει,
ουτω και πρακτικη μετριοπαθειν εκδιδασκει.] Τα ευαγγε λικα φησι δογματα. Ἡ
ραβδος σου και η βακτηρια σου, αυτα με παρεκαλεσαν. Αυτον τον Χριστον φησιν. Και
το· Ῥαβδον δυναμεως εξαποστελει σοι Κυριος εκ Σιων. Και ραβδος ευκλεης, και
ραβδος μεγαλωτα τος. Ῥαβδος η παιδευτικη δυναμις· βακτηρια δε η δια της
παρακλησεως αντιληψις. Ἐλιπανας εν ελαιωι την κεφαλην μου. Και τουτο το χρισμα
το μυστικον. Και το ποτηριον σου μεθυσκον με. Παλιν την μυστικην ευφροσυνην φη
σιν. Και το ελεος σου καταδιωξει με πασας τας ημερας. Οι γαρ των προλεχθεντων
απαντων μετα λαβοντες εσονται διαπαντος εν τωι ελεει του Θεου· και μην και
κατοικησουσιν εν τωι οικωι αυτου. [Ἡτοιμασας ενωπιον μου τραπεζαν. Τραπεζαν την
μυστικην λεγει, και το ελαιον το χρισμα μυστι κον, και το ποτηριον λεγει.] Εις τελος
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυιδ τηι μιαι των Σαββατων. ΚΓʹ. Ὑποθεσις. Την αναληψιν του Κυριου
ο παρων ημιν κηρυττει ψαλμος και των εθνων διδασκαλιαν· πως αν και αυτοι αξιοι
γενωνται των επουρανιων σκηνων. 27.141 Του Κυριου η γη και το πληρωμα αυτης.
Την βασιλειαν ην εβασιλευσε των εθνων επιδημησας ο μονογενης του Θεου Λογος,
δια των παροντων κη ρυττει. Αυτος επι θαλασσων εθεμελιωσεν αυτην. Ἵνα μη τις
των εχθρων δοξηι ειναι μεν την γην του Σα τανα, νυνι δε αυτης βασιλευσαι τον
Χριστον, τουτου χαριν τον Χριστον αυτης ποιητην αποδεικνυσιν, αμα δε και την
δυναμιν αυτου δηλοι, ωστε τοσουτον με γεθος της γης επι υδατων στηριχθηναι. Και
επι ποταμων ητοιμασεν αυτην. Ἀντι του, διεκο σμησεν. [Τοτε γαρ εδραν η Ἐκκλησια
λαμβανει, οταν τρι κυμιων προσβαλουσων, ασειστος διαμεινηι κατα την πιστιν, Και
επι ποταμων· ωστε και ποταμους τας διεξοδους ακωλυτως ποιεισθαι, ορη τε και
αλση ζωης απονεμεσθαι, χωρας και πεδιαδας εις οικιας και γεωργιας ανθρωποις
αφωρισθαι.] Τις αναβησεται εις το ορος του Κυριου; Μετα το εκθεσθαι την πιστιν,
και εργων διδασκαλιας εξηγειται, ινα δι' αμφοτερων της οντως κληρονομιας
επιτυχωμεν οι ακουοντες. Ἀθωος χερσι και καθαρος τηι καρδιαι. Περι του του ειρηται
εν τωι τεσσαρεσκαιδεκατωι ψαλμωι. Ὃς ουκ ελαβεν επι ματαιωι την ψυχην αυτου. Μα
ταιωσιν την υψηλοφροσυνην φησι. Και ουκ ωμοσεν επι δολωι τωι πλησιον αυτου.
Ουτος ληψεται ευλογιαν. Τον τοιουτον γενομε νον αθωον χερσι και καθαρον τηι
καρδιαι, και επι δολωι μη ωμοκοτα, υπισχνειται τας παρα Θεου ληψο μενον δωρεας,
ητοι ευλογιαν και ελεος. Αυτη η γενεα ζητουντων τον Κυριον. Ἡ τα προειρημενα
φυλαξασα γενεα φησιν. Ἄρατε πυλας, οι αρχοντες, υμων. Οι διακονουν τες τωι
Σωτηρι επι γης αγγελοι, αναλαμβανομενου αυτου, ταις ουρανιαις δυναμεσι
δηλουσιν ανοιγειν τας πυλας. [Κυριος κραταιος και δυνατος. Ξενιζονται δε αι
δυναμεις, ορωσαι μετα σαρκος αυτον εμψυχωμενης ψυχης νοερας. διο και
πυνθανονται.] Τις εστιν ουτος ο βασιλευς της δοξης; Ἐρω τωσιν αι ανω δυναμεις, το
παραδοξον της οικονομιας εκπληττομεναι. Κυριος των δυναμεων αυτος εστιν ο
βασιλευς της δοξης. Μυσταγωγουσι τους ανω οι συν αυτωι ανελθοντες αγγελοι το
μυστηριον, οτι ο καταπατησας τους εχθρους τους νοητους δηλονοτι, αυτος εστιν ο
των δυναμεων Κυριος. 27.144 ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυιδ. ΚΛʹ. Ὑποθεσις. Ἐν τωι προκειμενωι
ψαλμωι το εκαστου των κεκλη μενων εισφερεται προσωπον· ηγουν αυτων των
συνειλεγμενων εις την πνευματικην απευθυνεσθαι ζωην. Ἐν καιρωι δε μαρτυριου
 
 
 

27
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεκτεον τουτους τους λογους. Προς σε, Κυριε, ηρα την ψυχην μου. Ὡς απο
στραφεντες ηδη της ειδωλολατρειας φασιν. Μηδε καταγελασατωσαν μου οι εχθροι.
Οι νοη τοι δηλονοτι. Ἐχθρος δε ο διαβολος μετα δαιμονιων και των ασεβουντων
ανθρωπων. Ἴσως δε και προοραι του Σωτηρος την ενανθρωπησιν, μεθ' ην και των
εχθρων πεπαυται λογος [γελως]. [Ἐγενηθην τοις ανομοις ως ανομος. Αυτη γαρ η
ανομια ου διακενης εγενετο.] Και γαρ παντες οι υπομενοντες σε ου μη κατ
αισχυνθωσιν. Ἀπο των ηδη πεποιθοτων επι Θεωι και γενομενων λαμπρων, δια το την
πεποιθησιν εχειν της ευχης επιτευξασθαι, διισχυριζεται. Αισχυνθητωσαν οι
ανομουντες διακενης. Ταυτα περι των ηδη κατεχομενων εν ειδωλολατρειαι φησιν.
[Αισχυνθητωσαν οι ανομουντες, απο των ηδη πεποιθοτων επι Θεωι και γενομενων
λαμπρων, δια το την πεποιθησιν εχειν της ευχης επιτευξασθαι. Ἰσχυ ριζονται οι
ανομουντες διακενης. Ταυτα περι των ετι κατεχομενων εν ειδωλολατρεια.] Τας
οδους σου, Κυριε, γνωρισον μοι. Τα ευαγγελικα δογματα φησιν. Ὁδηγησον με επι
την αληθειαν. Ὡς μηδε φθασας επι την αληθειαν ταυτα φησιν. Και διδαξον με, οτι συ
ει ο Θεος ο Σωτηρ μου. Του προφητου, μη δεπω εγνωκοτος τας οδους Κυριου, μηδε
διδαχθεντος πορευεσθαι τριβους αυτου, και ως μηδεπω οδηγη θεντος επι την
αληθειαν του Θεου, μηδε διδαχθεντος περι Θεου ως Σωτηρος, ουτως ευχομενου, τις
ουκ ευλαβηθησεται το, Ουαι οι σοφοι εν εαυτοις, και ενωπιον αυτων επιστημονες;
Ἁμαρτιας νεοτητος μου και αγνοιας μου μη μνησθηις. Νεοτητα την αφροσυνην
φησιν. Ἀφροσυνη δε σαφης ο της ειδωλολατρειας αυτων καιρος. Και αλλως
αμαρτιας του λαου τας εν Αιγυπτωι· και γαρ ειδωλολατρευσαν εκει. Μη ουν εκεινων
των αμαρτη ματων νυν μνησθηις, αλλα της φιλανθρωπιας, δι' ης και τοτε
αγνοουντας εφιλανθρωπευσαι και ηλεησας. Ἕνεκεν της χρηστοτητος σου, Κυριε. Ου
γαρ δια την εμην αξιαν, αλλα δια την σην φιλανθρωπιαν τουτου τυχειν ικετευω. ∆ια
τουτο νομοθετησει αμαρτανοντας εν οδωι. Φωτισει αμαρτωλους· υποδειξει
αμαρτανουσιν οδον. Πασαι αι οδοι Κυριου ελεος και αληθεια. Οι γαρ διηνεκως τοις
θειοις εντρεφομενοι λογοις μαν θανουσιν ακριβως δι' εκεινων, ως πασαι του Σωτη
ρος Χριστου Θεου ημων οικονομιαι ελεωι και αληθειαι 27.145 συγκεκρανται· τοις γαρ
μεταμελομενοις εφ' οις επλημμελησαν τον ελεον και την συγγνωμην ορεγει τους δε
αηττητους της αρετης αθλητας ανακηρυττει και στεφανοι συν αληθειαι την ψηφον
εκφερων· και μεντοι και τοις παρανομιαι συνεζηκοσι, και μεταμε λειαι μη
χρησαμενοις κατα τους της αληθειας ορους επιφερει τας τιμωριας. [Και το σπερμα
αυτου κληρονομησει γην. Αι πραξεις, φησιν, αι γενομεναι προξενοι αυτωι του
κληρονομησαι την νοητην γην γενησονται γε σπερμα των αγαθων ανδρων, δι' ων
τους κατα Θεον γεννω μενους φησιν. Ἐπιβλεψον επ' εμε. ∆ει γαρ μη υπτιους ειναι
και αναπεπτωκοτας, θαῤρουντας τωι ελεει του Θεου, αλλα και ημας εισφερειν τον
δια των εργων πονον.] Κραταιωμα Κυριος των φοβουμενων αυτον· και διαθηκη
αυτου δηλωσει αυτους. Ἡ ευαγγε λικη. Τι δε δηλωσει; η την σωτηριας οδον. Πασα
γαρ, φησι, νομοθεσια του Θεου προς τουτο βλεπει, προς το εν απολαυσει τους
αγαθους ποιειν ων προει λαντο. Τουτο γαρ λεγει· ∆ηλωσει αυτοις, αντι του, εν
απολαυσει αυτους καταστησει ων προειλαντο. Αι θλιψεις της καρδιας μου
επληθυνθησαν. Πολλοις, φησιν, αλγεινοις πανταχοθεν περιστοιχιζο μαι. Ταυτην μου
τοινυν την ταπεινωσιν και την τα λαιπωριαν ταις εμαις αντιταλαντευσας
παρανομιαις, δος την αφεσιν, και την συγγνωμην παρασχε. Ἐκ των αναγκων μου
εξαγαγε με· εκ των συνεχων μου. Ἴδε την ταπεινωσιν μου και τον κοπον μου. ∆ει
γαρ μη υπτιους ειναι και αναπεπτωκοτας, θαῤ ρουντας τωι ελεει του Θεου· αλλα γαρ
εισφερειν τον δια των εργων πονον. Ἴδε τους εχθρους μου, οτι επληθυνθησαν. Και
απο της αδικιας των εχθρων εις ελεον εκκαλειται τον Θεον. Ἄκακοι και ευθεις
 
 
 

28
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκολλωντο μοι. Και τουτο ιδιον αρετης, το μισειν μεν των φαυλων τας συν ουσιας,
τους δε την ισοτητα τιμωντας και ευθυτητι χρωμενους συνηθεις εχειν και φιλους·
τουτο γαρ και ο προφητης εφη πεποιηκεναι, ατε δη θεραπευειν τουτο τον ∆εσποτην
ηγουμενος. Εις το τελος
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΚΕʹ. Ὑποθεσις. Των πεπιστευκοτων εις Χριστον εισφερεται το
προσ ωπον αρνουμενων και διισχυριζομενων επι τηι κα ταστασει της κοινωνιας των
Ἰουδαιων των συν εληλυθοτων κατα του Κυριου και κατα του Χριστου αυτου.
Κρινον με, Κυριε, οτι εγω εν ακακιαι μου επο ρευθην. Ἀκακιαν καλει το μη μετασχειν
της φαυλο τητος και της απονοιας των Ἰουδαιων. Και επι τωι 27.148 Κυριωι ελπιζων
ου μη ασθενησω. Βεβαιαν, φησιν, εξω την στασιν εις σε τας ελπιδας της σωτηριας
απογραψαμενος. ∆οκιμασον με, Κυριε, και πειρασον με. Ει εξ ετασηις της ψυχης μου
τα βαθη, φησιν, επι τωι σωι μονωι ευρησεις ελεει παντα μου της διανοιας τον πο νον
επανεχοντα. Τουτο δε ποιων ευαρεστος εσομαι παρα σοι την σην αγαπησας
αληθειαν. Ουκ εκαθισα μετα συνεδριου ματαιοτητος. Σαφως επι του ειδοτος τας
καρδιας εταζειν το των παρανομωτατων αρχοντων του Ἰουδαιων εθνους αρνει ται
συνεδριον. Νιψομαι εν αθωοις τας χειρας μου. Καθαρος εσομαι, φησι, των
μιαιφονων αυτων πραξεων. Και κυκλωσω το θυσιαστηριον σου, Κυριε. Σαφως εν
τουτοις την λογικην ανακηρυττει λατρειαν. Κυριε, ηγαπησα ευπρεπειαν οικου σου.
[Ποθω, φησι, τον θειον οικον ιδειν, τον την σην αποστιλβοντα χαριν.] Ευπρεπεια του
οικου οι διαπρεποντες εν τηι Ἐκκλησιαι δια θεοσεβειας. Μη συναπολεσηις μετα
ασεβων την ψυχην μου. Ἔξω της κολασεως γενεσθαι ευχεται της αποκειμε νης τοις
Ἰουδαιοις. Ὧν εν χερσιν αι ανομιαι, η δεξια αυτων επλη σθη δωρων. Ἢ ως και
αυτων δωροις παρακρινοντων το δικαιον, η δια το δωροις τον προδοτην
εξωνησασθαι· η επειδη ηρπαζοντο ανομιαν· δια τουτο την δεξιαν αυτων επληρουν
δωρων.
ΨΑΛΜΟΣ του ∆αυιδ προ του χρισθηναι. Κ ʹ. Ὑποθεσις. Περιεχει ο ψαλμος κατηχησιν
κατ' εχθρων, αφ' ων ηδη εδεξατο παρα Θεου γινωσκομενην, και αιτησιν δευτερων
αγαθων μετ' εξομολογησεως. Το δε, προ του χρισθηναι, εκεινο σημαινει, οτι, τωι
Πνευματι τωι θειωι προεωρακως, ως χρισθησεται μεν εις βασιλεα, περιπεσει δε τοις
πειρασμοις, ανδρειαι περιζωσαμενος την οσφυν ευ μαλα περι τους κινδυνους
αντισουσθαι διαβεβαιουται. Κυριος φωτισμος μου και Σωτηρ μου, τινα φο
βηθησομαι; Κατευμεγεθει των αντικειμενων δυνα μεων τωι φωτι του Κυριου
θαῤρησας. Ὑπο σου, φησι, φωτιζομενος παντων ομου των πολεμουντων
καταφρονω. 27.149 Ἐν τωι εγγιζειν επ' εμε κακουντας. Προσηλθον μεν, φησι,
διαφθειραι θελοντες πεπονθασι δε ο δρα σαι ηλπισαν. Του κατοικειν με εν οικωι
Κυριου. Και γαρ αγιοπρεπης η αιτησις γεγονε, και Θεωι δουναι αξια. Τωι θεωρειν με
την τερπνοτητα Κυριου. Ἐν ταυτηι, φησιν, ευχομαι διαπαντος οικειν, εν ηι και της
σωτη ριας επετυχον. Ἐν πετραι υψωσεν με. Σαφως ο Παυλος την πετραν ειναι τον
Χριστον διισχυριζεται. Ἄσω και ψαλω τωι Κυριωι. Σαφως την του, Ἅγιος, αγιος,
αγιος, ανακηρυττει λατρειαν. Εισακουσον, Κυριε, της φωνης μου. Ἀντι του,
Ευχαριστω σοι υπερ των παρεληλυθοτων, δεηθησομαι δε υπερ των εξης.
Νομοθετησον με, Κυριε, εν τηι οδωι σου. Τον ευαγγελικον νομον ευχεται γυμνωθηναι
αυτωι· αυτος δε γαρ ην και η ευθεια οδος. Και εψευσατο η αδικια εαυτηι. Τουτεστιν
ησθε νησεν η καθ' ημων αδικια. Πιστευω του ιδειν τα αγαθα Κυριου εν γηι ζωντων.
Την ανω Ἱερουσαλημ φησιν.
 
 
 

29
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΚΖʹ. Ὑποθεσις. Ἄδει τον παροντα ψαλμον εκ προσωπου των
πιστευ σαντων εις Χριστον, δια δεησεως εις επικουριαν καλων τον Θεον· αμα δε και
της Ἰουδαιων απο νοιας καταρασιν εχει και ευχην του χωρισθηναι της χειρονος
εκεινων μεριδος. Προς σε, Κυριε, κεκραξομαι ... και ομοιωθησομαι τοις
καταβαινουσιν εις λακκον. Ἔθος τηι θειαι Γραφηι λακκον ονομαζειν τον ᾅδην. Μη
συνελκυσηις με μετα αμαρτωλων. Ἁμαρτωλους το των Ἰουδαιων εθνος φησι, κατα
το ειρημενον αυτοις υπο του Σωτηρος· Ἐαν μη πιστευσητε, οτι εγω ειμι, εν ταις
αμαρτιαις υμων αποθανεισθε. Αυτοι δε και εργαζομενοι την ανομιαν, οτι τον αθωον
και δικαιον απεκτειναν, ον ουκ αποκτειναι ο νομος εκελευσεν. Των λαλουντων
ειρηνην μετα των πλη σιον αυτων. Τουτο φησιν, οτι, διδασκαλον και αγαθον
αποκαλουντες τον Σωτηρα, κακα διελογιζοντο κατ' αυτου. Ὅτι ου συνηκαν εις τα
εργα Κυριου. Ἀντι του, Ουκ ηθελησαν, φησι, την οικειαν παραδεξασθαι σωτηριαν.
Και ανεθαλεν η σαρξ μου. Σαφως την αναστασιν εν τουτοις κηρυττει.
27.152 Και υπερασπιστης των σωτηριων του Χριστου. Χριστον ενταυθα τον
χρισθεντα λαον εις βασιλειον ιερατευμα φησιν. Αυτος ουν, φησιν, ο Κυριος υπερ
ασπιζει εις το σωσαι τον χρισθεντα δι' αυτου και εις αυτον λαον. Και ποιμανον
αυτους, και επαρον αυτους εως του αιωνος. Αυτος γαρ ημας ποιμανει, πεμψας ημιν
αντ' αυτου και ως εαυτον τον Παρακλητον. Και μην και επαιρει, τουτεστιν υψηλους
αποφαινει εις τους μελλοντας και ατελευτητους αιωνας.
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυιδ εξοδου Σκηνης. ΚΗʹ. Ὑποθεσις. Ὁ παρων αιδεται ψαλμος,
εκβαλλομενων μεν των εξ Ἰσραηλ, αντεισαγομενων δε των εθνων. Τουτο δε δηλοι
και η επιγραφη η λεγουσα, Ἐξοδου Σκηνης, σαφως την εξοδον αυτων ημιν
κατασημαινουσα. Ἐνεγκατε τωι Κυριωι, υιοι Θεου. Υιους Θεου τους αγιους
αποστολους καλει εδιδαξε γαρ αυτους λεγειν· Πατερ ημων ο εν τοις ουρανοις.
Ἐνεγκατε τωι Κυριωι υιους κριων. Υιους κριων τους κληθεντας δι' αυτων εκ του
Ἰουδαιων εθνους εις την πιστιν την εν Κυριωι σημαινει· η και τους εξ εθνων
πεπιστευκο τας, ατε δη φυντας εξ αλογων πατερων. Ἐνεγκατε τωι Κυριωι δοξαν και
τιμην. ∆οξαν μεν φερει τις τωι Κυριωι αγαθοεργων, κατα το ειρημενον· Ὅπως ιδωσι
τα καλα εργα υμων, και δοξασωσι τον Πα τερα υμων. Τιμην δε παλιν, αγαθας
επιτηδευων πραξεις, κατα το ειρημενον· Τιμα τον Κυριον απο σων δικαιων πονων.
Προσκυνησατε τωι Κυριωι εν αυληι αγιαι αυτου. Σαφως δια τουτων ημιν
παρακελευεται, ως εξω της εκκλησιας ου δει προσκυνειν. Τουτο δε φησι δια τας των
ετεροδοξων συναγωγας. [Προσκυνησις δε ου χρη εξω της εκκλησιας, αλλ' εν αυτηι τηι
αυληι του Θεου τελουμενη. Μη μοι, φησιν, ιδιας αυλας και συναγωγας επινοειτε· μια
εστιν αυλη η αγια Θεου.] ∆υνατον δε αυλην επαναβεβηκοτας νοησαι την επ
ουρανιον διαγωγην. Φωνη Κυριου επι των υδατων. Ὕδατα φησι των δια τουτων
σωζομενων τα πληθη. Ὕδατα οι αγιοι, διοπερ ποταμοι ρευσουσιν εκ της κοιλιας
αυτων· τουτεστι πνευματικη διδασκαλια, δι' ης αρδουσι τους ακουοντας. Ἐπι των
τοιουτων ουν υδατων ο Κυριος. Ἀλλα καθ' ιστοριαν Ἠλιας μετα την αβροχιαν ηκουε
φωνην υδατων πολλων. Την γενομενην φησιν εν τωι Ἰορδανηι του Θεου και Πατρος,
και λεγουσαν· Ουτος εστιν ο Υιος μου ο αγαπητος, ην και βροντηι παρει καζει Φωνη
Κυριου συντριβοντος κεδρους. Κεδρους εν τουτοις τας αντικειμενας δυναμεις φησιν.
Και συντριψει Κυριος τας κεδρους του Λιβανου. Κε δρους Λιβανου τους υψηλους του
Ἰουδαιων λαου φησιν, δια το ωνομασθαι πολλακις εν τηι θειαι Γραφηι Λιβανον την
Ἱερουσαλημ. Και λεπτυνει αυτας ως τον μοσχον τον Λιβα νον. Ὁ μοσχος το
θυσιαστηριον δηλοι. Και ο ηγα πημενος ως υιος μονοκερωτων. Ὁ ηγαπημενος,
27.153 φησι, των αποστολων χορος υιος γεγονε μονοκερω των. Μονοκερωτες δε οι
 
 
 

30
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγιοι προφηται και πατρι αρχαι, ων υιοι οι αγιοι αποστολοι· δια το επι μονωι Θεωι το
κερας και την ισχυν εχειν. Φωνη Κυριου διακοπτοντος φλογα πυρος. Αυ την την
επαγγελιαν σημαινει, ην τοις αγιοις επηγγειλατο λεγων· Και εαν εν μεσωι πυρος
διελθηις, πυρ ου κατακαυσει σε. Φωνη Κυριου συσσειοντος ερημον. Το, συσσειων
ενταυθα ειρηται επι του εξακουστου παλιν, ως το, Εισελθοντος του Ἰησου, εσεισθη
πασα η πολις. Ἔρημον δε την εξ εθνων Ἐκκλησιαν λεγει, την παλαι ερημον ουσαν
της του Θεου γνωσεως. Και συσσεισει Κυριος την ερημον Καδης. Καδης αγια
ερμηνευεται. Ἁγια δε η Χριστου Ἐκκλησια νοειται Φωνη Κυριου καταρτιζομενη
ελαφους, και αποκαλυψει δρυμους. Ἔλαφοι μεν οι αγιοι· καταρτιζομενη δε αντι του,
ευτρεπιζοντος. Αυτος γαρ τους αγιους αποστολους ευτρεπισας εξεπεμψε, κατα το,
Πορευθεντες, μαθητευσατε παντα τα εθνη. ∆ρυ μους την Ἐκκλησιαν αποκαλει, δια
το παλαι ξυλων ακαρπων ειναι μητερα. [Και εν τωι ναωι αυτου πας τις λεγει δοξαν. Ὁ
Κυριος, τους αγιους αποστολους ευτρεπισας εξ επεμψεν, ωστε τους δαιμονας
αποσοβησαι, και τα εθνη εις επιγνωσιν Θεου αγαγειν.] Κυριος τον κατακλυσμον
κατοικιει. Κατακλυ σμον το πληθος των πιστευσαντων λεγει κατα το ει ρημενον, οτι
Ἡ συμπασα γη ενεπλησθη του γνω ναι τον Κυριον, ως υδωρ πολυ κατακαλυψαι
θαλασ σαν. Και καθιειται Κυριος βασιλευς εις τον αιωνα· ομοιον τωι, Ὅτι αυτωι
καμψει παν γονυ. Κυριος ισχυν τωι λαωι αυτου δωσει. Ὅμοιον τωι· Παντα ισχυω εν τωι
ενδυναμουντι με Χριστωι. Κυριος ευλογησει τον λαον αυτου εν ειρηνηι. Ὅμοιον τωι,
Ειρηνην την εμην διδωμι υμιν, ειρη νην την εμην αφιημι υμιν. ΨΑΛΜΟΣ ωιδης του
εγκαινισμου του οικου εις το τελος τωι ∆αυΐδ. ΚΘʹ. Ἐγκαινισμος του οικου εστιν, ητοι
της Ἐκκλησιας, η οτε του εξω ανθρωπου ημων φθειρομενου ο εσω ανακαινουται.
Ὑποθεσις. Τουτον αιδει τον ψαλμον μετα το ρυσθηναι της αμαρ τιας, ωσπερ
ανακαινισθεισης αυτου της ψυχης δια της μετανοιας, η και οικος παλαι του αγιου
Πνευματος. Ψαλλει δε και υπερ της αφεσεως, ευ χαριστιας ανατιθεις, και περι των
μελλοντων ασφαλη μενειν εαυτον ευχομενος, και τοις αλλοις παρεχων
διδασκαλιαν, ει ποτε αρα τι τοιουτον συμβηι, ευχας επι τον Θεον ανατεινειν. Ὑψωσω
σε, Κυριε, οτι επελαβες με ... Ἔσωσας με απο των καταβαινοντων εις λακ κον.
Λακκον τον ᾅδην φησιν. 27.156 Και εξομολογεισθε τηι μνημηι της αγιωσυνης αυτου
Προσηκει, φησιν, επιτεινειν τους υμνους, με μνημενους της του Θεου φιλανθρωπιας.
Ὅτι οργη εν τωι θυμωι αυτου. Ουκ αυτου τουτο βουλομενου ποιειν· αλλ' εκαστωι δια
της αμαρτιας εαυτωι ταυτην επεισαγοντος. Το γαρ αυτου θελημα ζωη εστιν. Το
εσπερας αυλισθησεται κλαυθμος. Το ευκατορθωτον της μετανοιας δια τουτων σημαι
νεται. Ουδεν γαρ τοσουτον πληθος αμαρτιων, ο μη ταχεως η μετανοια εις
αγαλλιασιν εκφερει. Ἐγω δε ειπα εν τηι ευθηνιαι μου· Μη σαλευθω εις τον αιωνα. Το
αιτιον λεγει της πτωσεως. Ἐπειδη μεγα, φησιν, εν τηι ευημεριαι πεφρονηκα, τουτου
χα ριν τεταραγμαι. Γεγονε δε μοι τουτο, ου σου με προσωθησαντος, αλλα
αποστρεψαντος μονον το προσ ωπον. Ἐπειδη τοινυν ανευ της ισχυος της σης ουδε
στηναι δυναμεθα, το σον παλιν επιτελων θελημα, το καλλος μου της ψυχης
διαλαμπειν παρασκευασον. Τουτο και ο Ἀδαμ ηλπισεν επι του παραδεισου προ της
απατης πολιτευομενος, και ο Ἐζεκιας νενικηκως τον Ἀσσυριον, και διδασκει τουτο
σαφως των Παρα λειπομενων η βιβλος, υψωθηναι λεγουσα την καρδιαν Ἐζεκιου
του βασιλεως. Προς σε, Κυριε, κεκραξομαι ... Τις ωφελεια εν τωι αιματι μου, εν τωι
καταβαινειν με εις δια φθοραν; ∆εομαι, φησιν, αναχθηναι εκ του λακκου, επειδη ουκ
εξομολογειται σοι χους. Ἐν δε τωι κατα βηναι με εις διαφθοραν ουτε μια τις ωφελεια
ουτε εμοι, ουτε ετεροις. Ἐγω τε γαρ απεστερουμην της παρα σου ζωης· αλλοι δε
ουδαμως ετυγχανον της παρ' εμου σωτηριας. Ἐν δε τωι εισακουσαι σε της φωνης, και
μεταβαλειν τον κοπετον εις χαραν, και περιζωσαι με ευφροσυνην, ουχ η τυχουσα μοι
 
 
 

31
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενησεται ωφελεια. Ἀπολαβων γαρ την προτεραν εμαυ του δοξαν, δι' αυτης σοι
λαλω, ου μετα τινος φαυλης συνειδησεως· τουτο γαρ δηλοι το· Ου μη κατανυγω.
∆ιεῤρηξας τον σακκον μου, και περιεζωσας με ευφροσυνην. Σακκον ειπε το πενθος,
επειδη εθος τοις εν πενθει και σακκωι κεχρησθαι. Ὁ γαρ σακκος κακιαν και αγνωσιαν
σημαινει· επειδη και τριχες των εριφων εισι των ισταμενων εξ ευωνυμων, και του
αποπομπαιου χιμαρου. Εις το τελος
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυιδ εκστασεως. Λʹ. Ὑποθεσις. Ἄδει τον προκειμενον ψαλμον ως ετι
εν τηι μετανοια τηι δια την αμαρτιαν ων, και αξιων αυτης ελευθε ρωθηναι. Ου μην
αλλα και ως ηδη εισηκουσμενος ευχαριστιαν αναφερει· και μην και τα συμβαντα
αυτωι εν τωι της μετανοιας καιρωι διηγειται. Το δε, εκστασεως, ουδεν ετερον η αυτην
την αμαρτιαν ημιν κατασημαινει, δι' ην ωσπερ αγαθων φρενων εξιστατο η ψυχη· και
ως μη ελπιζειν ετι την αναληψιν, φασκειν τε σαφως· Ἐγω δε ειπα εν τηι εκστασει
μου· Ἀπεῤριμμαι αρα απο προσωπου των οφθαλμων σου. Ἐπι σοι, Κυριε, ηλπισα ...
Κλινον 27.157 προς με το ους σου. Ἐπει μη φθανει η ημετερα κραυγη εις το υψος,
κλινον το ους σου προς εμε, δια του συγκαταβαινειν μοι. Ἐξαξεις με εκ παγιδος
ταυτης ης εκρυψαν μοι. Ἐφεδρευσαντες γαρ αυτου την ψυχην, συνελαβοντο αυτον.
Ἐν τινι; εν τηι αμαρτιαι. Ἐλυτρωσω με, Κυριε, ο Θεος της αληθειας. Ὡς ηδη
εισακουσθεις τοιαυτα φησιν. Ἐμισησας τους διαφυλασσοντας ματαιοτητας διακενης.
Ματαιοτητας φησι του παροντος βιου τους περισπασμους· ους και εργαζομενοι
ματαιοτητα πονουμεν. Παρεπεται το, διακενης, τωι φυλασσοντι ματαιοτητας.
Ἀγαλλιασομαι, και ευφρανθησομαι. Λυπην και τα λοιπα παθη καταπατησας. Και ου
συνεκλεισας με εις χειρας εχθρων. Ἀντι του, ου παραδεδωκας. Ἔστησας εν
ευρυχωρωι τους ποδας μου. Ἀπαλλαξας με θλιψεως, κατεστησας εν ανεσει και
ευρυχωριαι. Ἐταραχθη εν θυμωι ο οφθαλμος μου, η ψυχη μου και η γαστηρ μου.
Ὥσπερ οφθαλμον τον νουν της ψυχης φησιν, ουτω και γαστερα φησι της ψυ χης την
μνημην· εν ηι ωσπερ εν γαστρι τας λογικας αποτιθεμεθα τροφας. Ἡ ψυχη μου και η
γαστηρ μου. Ἀπεστησα τον οφθαλμον μου απο του λαου των Ἰουδαιων εν θυμωι και
οργηι μεγαληι. Ὅτι εξελιπεν εν οδυνηι η ζωη μου. Το επιτετα μενον της διανοιας
δηλοι. Και τα ετη μου εν στε ναγμοις. ∆ιετελεσα, φησι, στεναζων απο των κακων.
Ἠσθενησεν εν πτωχειαι η ισχυς μου. Πτωχευ σας, φησι, της παρα σου βοηθειας δια
την αμαρτιαν, ησθενησα. Και τα οστα μου εταραχθησαν. Ὀστα τας της ψυχης
δυναμεις φησιν. [Ὅτι εξελιπεν εν οδυνηι η ζωη μου. Ἡ ενδεια, φησι, των αναγκαιων
κατετηξε μου το σωμα, οτι ο Σιφει και ο Βερσελει ηνεγκαν τωι ∆αυιδ πυρους και
κριθας, και αλευρα, και κυαμον, και φακον, και μελι, και ετερα τινα· και ταπητας,
και στρωματα· και προσηνεγκαν τωι λαωι ταυτα, και τας τροφας· οτι ελεγον τον λαον
πειναιν, και εκλελυσθαι διψησαντα εν τηι ερημωι.] Παρα παντας τους εχθρους μου
εγενηθην ονει δος. [Νεκρος μεν απο καρδιας εστιν ο εστερημενος αρετων.] Και οι
εχθροι μου, φησιν, ωνειδιζον με, και οι γνωστοι μου εφοβουντο με, και οι
θεωρουντες απεφευγον δια την υπερβολην ης υπερεδεικνυμην μετανοιας· σακκωι δε
και σποδωι κατατρυχομενος, και ημερας και νυκτος κλαιων. ∆ιο και φευγοντων αυ
των, εν ληθηι γεγενημαι, ωσπερ αμελει και νεκρος εδοκουν σκευει εοικεναι
απολωλοτι. Το δε, παρα παντας, ουχ υπερ παντας ειπειν βουλεται, αλλ' αντι του,
παρα παντας· τουτεστιν παρα των εχθρων ωνειδισθην. Ουτω γαρ λεγει και Ἀκυλας·
Παρα παντων των εχθρων μου εγενηθην ονειδος. Ὅτι ηκουσα ψογον πολλων
παροικουντων κυ κλοθεν. Ψογον την επιβουλην φησιν. Λεγει δε, ως οι εχθροι
εκυκλουν επιβουλευοντες. Του λαβειν την ψυχην μου εβουλευσαντο. Ἐγω δε επι
σοι, Κυ 27.160 ριε, ηλπισα. ∆ια της ψυχης την καρδιαν λαμβανου σιν· δια γαρ θυμου
 
 
 

32
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και επιθυμιας τον νουν θανα τουσιν. Ἐν ταις χερσιν σου οι κληροι μου. Ει και επι
βουλευουσιν οι εχθροι, επιβουλευοντες την ψυχην μου λαβειν, αλλα οι κληροι μου
πεφυλαγμενοι εισιν εν ταις χερσι σου, ους αποδωσεις μοι κατα καιρον, δια το επι σοι
με ελπιζειν. ∆ιο και δεομαι επι του παρ οντος ρυσθηναι εκ των εχθρων μου. Ἐκεινοι
μεν ουν αθροισθεντες τον εμον καττυουσι θανατον· εγω δε σε Θεον οιδα και
πρυτανιν. Ῥυσαι με εκ χειρος εχθρων μου και εκ των καταδιωκοντων με. Φευγε την
πονηριαν, φησιν ο Ἀποστολος· ει και διωκει η πονηρια, διωκει δηλονοτι και η
μοιχεια, και η πλεο νεξια, και ο θυμος, και η οργη· τα δε λοιπα απολε λειπτο.
Ἐπιφανον το προσωπον σου επι τον δουλον σου· σωσον με εν τωι ελεει σου. Της γαρ
σης μοι γενομενης επιφανειας, τα σκυθρωπα παραυτικα λυ θησεται. Ουτος μοι, φησι,
μονος τροπος της σωτη ριας, ει το σον επιφανηις προσωπον. Κυριε, μη
καταισχυνθειην, οτι επεκαλεσαμην σε. Ἐντευθεν μανθανομεν ως πολλην διαφοραν
αμαρ τια προς ασεβειαν εχει. ∆ιο και ο μεγας παρακαλει ∆αυιδ αυτον μεν της δια την
αμαρτιαν γεγενημενης αισχυνης απαλλαγηναι, τους δε εν δυσσεβειαι συζων τας μετ'
αισχυνης τωι θανατωι παραπεμφθηναι Ἄλαλα γενηθητω τα χειλη τα δολια. Ευχομαι,
φησιν, αποκωφωθηναι τους εχθρους· τουτο δε εσται, ει επιφανηις το προσωπον σου.
Ὡς πολυ το πληθος της χρηστοτητος σου, Κυριε! Ὡς ηδη δια του Πνευματος
φωταγωγηθεις, Κυριε! Ὡς ηδη δια του Πνευματος φωταγωγηθεις, τωι ∆αυιδ επι
εκπληξεως πολλακις λαμβανειν την, ως, φωνην, αντι του, σφοδρα. Πολλη σου εστιν
η χρηστοτης, ην ταμιευεις και φυλαττεις ημιν· το γαρ, εκρυψας, αντι του, εφυλαξας,
ως και το· Ἔκρυψε με εν σκηνηι αυτου. Κεχρηται δε τωι, εκρυψας, αντι του,
εφυλαξας, επειδη το κεκρυμμενον φυλατ τεται. Ἐξειργασω τοις ελπιζουσιν επι σε.
Ἀντι του, εξειργασω εν καιρωι τωι προσηκοντι. Κατακρυψεις αυτους εν αποκρυφωι
του προσ ωπου σου. Το προσωπον σου, φησι, σκεπη τοις ελπι ζουσιν επι σε γενηται.
Ἀπο ταραχης ανθρωπων σκεπασεις αυτους εν σκηνηι απο αντιλογιας γλωσσων.
Καθαπερ, φησιν, σκεπη σκεπασεις αυτους, ωστε μητε υπο των λογοις αυτοις
επιχειρουντων κα ταβλαπτειν, μητε υπο των εργοις πολεμουντων αλι σκωνται.
Ευλογητος Κυριος, οτι εθαυμαστωσε το ελεος αυτου εν πολει περιοχης. ∆ι' εμου,
φησιν, ο Θεος εδοξασθη· οτι, μυριων πολεμιων περι εμε συσταν των, και δικην
μεγαλης πολεως την εμην ψυχην πολιορκειν πειρωμενων, ο εμος φυλαξ, φραγμον
εμοι περιβαλων, το ελεος αυτου θαυμαστον εδειξεν. Ἐγω δε ειπον εν τηι εκστασει
μου· Ἀπεῤριμμαι. Ὁπηνικα, φησιν, εταπεινουν εμαυτον εν τηι 27.161 γενομενηι μοι
εκστασει, οτε και εταραχθη εν θυμωι ο οφθαλμος μου, επετριβον εμαυτον ως
απεῤριμμενος δια την εμην αμαρτιαν. Ἀλλ' εγω μεν ταυτα, φη σιν, ελεγον, συ δε ο
φιλανθρωπος ουκ απεῤριψας τον σον οικετην. Ἀγαπησατε τον Κυριον, παντες οι
οσιοι αυ του. Τρεπει τον λογον εις την ετερων παραινεσιν αφ' ων ευηργετηθη, τους
αλλους επι το εξομολογει σθαι παρακαλων. Και ανταποδιδωσι τοις περισσως
ποιουσιν υπερηφανιαν. Μακροθυμει μεν ο Κυριος επι τοις υπερηφανοις, τοις δε
περισσως ποιουσιν υπερηφανιαν και ανταποδιδωσιν.
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυιδ, συνεσεως. ΛΑʹ. Ὑποθεσις. Την κακοπαθειαν αυτου την πολλην
προβαλλομενος ο ∆αυιδ, ην εν τηι μετανοιαι υπεμεινεν, μακαριζει τους της αφεσεως
τετυχηκοτας δια του λουτρου της παλιγγενεσιας. Συνεσεως δε επιγεγραπται ο ψαλ
μος, δια το ταυτης μαλιστα δεισθαι τους ανθρω πους· οτι δη σφοδρα εκνενευκοτες
επι τα παθη, ιπποις και ημιονοις απεικασθησαν. Μακαριοι ων αφεθησαν αι ανομιαι,
και ων επεκαλυφθησαν αι αμαρτιαι. Ἀφιενται μεν αι ανο μιαι δια βαπτισματος,
επικαλυπτονται δε αμαρτιαι δια της πικρας μετανοιας. Μακαριος ανηρ ου ου μη
λογισηται ο Κυριος αμαρτιαν, ουδε εστιν εν τωι στοματι αυτου δολος. Ουτος γαρ
 
 
 

33
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθως μακαριος, ο οληι καρδιαι προσερχομενος τωι αγιωι βαπτισματι. [Ὁ γαρ μετα
δολου βαπτιζομενος, προς τωι μη τυχειν της αφεσεως, και κριμα εξει.] Του αυτου· το,
οτι, τωι, επαλαιωθη, συναπτεον, ιν' ηι· Ὅτι επαλαιωθη τα οστα μου, απο του κραζειν
με ολην την ημεραν. Ἐσιγησα μηκετι φωνην αφειναι δυναμενος. Τι δε εκραξεν, η
την συγγνωμην της αμαρτιας αιτων; Ὅτι ημερας και νυκτος εβαρυνθη επ' εμε η χειρ
σου. Ἀγαθος, φησιν, ων επαιδευσας σφοδρως δια της παιδειας επιστρεφων εις
σωτηριαν. Ἐστρα φην εις ταλαιπωριαν εν τωι εμπαγηναι μοι ακαν θαν. Ἄκανθαν την
αμαρτιαν φησιν. Ὁ δε νους ουτος· Ἐπειδη ενεπαγη, φησι, τηι ψυχηι μου η αμαρτια,
εταλαιπωρησα. Την ανομιαν μου εγνωρισα. Τον τροπον της εξομολογησεως
σημαινει. Ειπα εξαγορευσω κατ' εμου την ανομιαν. ∆ικαιος εαυτου κατηγορος εν
πρωτολογιαι. Και λεγε συ, φησι, τας αμαρτιας σου πρωτος. Ὑπερ ταυτης προσευξεται
προς σε πας οσιος. Ὑπερ της εμοι, φησι, συγχωρηθεισης αμαρτιας εκαστος των οσιων
σοι ευξεται. ∆υο δε δια τουτων σημαινει· η οτι υποδειγμα πασι μετανοιας εσομαι, η
προφητικωτερον, δια το εξ αυτου του προσωπου ∆αυιδ παντα τα εθνη κατα καιρους
εξομολογεισθαι υπερ της αμαρτιας αυτου. Πλην εν κατακλυσμωι υδατων πολλων
προς αυτον ουκ εγγιουσιν. Τον μετανοουντα, φησι, πληθος πειρασμων ουκ επι
κλυσει. 27.164 Συ μου καταφυγη. Ἐκεινα περι της αμαρτιας ειρηκως, ικετευει των
δια ταυτην επενεχθεντων απαλλαγηναι κακων. Και μεντοι και τυγχανει της
αποκρισεως· λεγει γαρ προς αυτον φιλανθρωπος Κυριος· Συνετιω σε και συμβιβω σε
εν οδωι ταυ τηι. Ευξαμενωι λυτρωσιν εχθρων αντιφθεγγεται Θεος, οδηγησειν
επαγγελλομενος εν ευθειαι οδωι. Μη γινεσθαι ως ιππος και ημιονος, οις ουκ εστι
συνεσις. Εισηγειται τοις αμαρτανουσι, τοις αλογοις μη εκδιδοναι αυτους παθεσι. Ἐν
κημωι και χαλινωι τας σιαγονας αυτων αγξεις. Ὡς προς τον Κυριον ο λογος. Ὃ δε
λεγει, τοιουτον εστι· Τους μη βουλομενους μετανοειν οια τινι χαλινωι επιστρεψον
προς εαυτον.
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυιδ ανεπιγραφος παρ' Ἑβραιοις. ΛΒʹ. Ὑποθεσις. Ἐν τουτωι διδασκει
τους ηδη πιστευσαντας εις Χρι στον, αινειν τον εαυτων ∆εσποτην, διδασκων αυτους
αμα της δυναμεως αυτου την υπεροχην, οτι αυτος ρυστης των ολων, αυτος Κυριος,
αυτος τους μεν πονηρους εξουθενει, και διασκεδαννυσιν αυτων τας βουλας, τους δε
ελπιζοντας επ' αυτον σωζει. Ἀγαλλιασθε, δικαιοι, εν Κυριωι ... εν ψαλτηριωι
δεκαχορδωι ψαλατε αυτωι. ∆εκαχορδον ψαλτηριον το σωμα φησιν, ατε πεντε
αισθησεις εχον, και πεντε ενεργειας ψυχης, δι' εκαστης αισθησεως γινομενης
ενεργειας εκαστης. Ἄσατε αυτωι ᾆσμα καινον. Σαφως τον δια Μω σεως νομον τελος
εσχηκεναι φησιν. Ὅτι ευθυς ο λογος του Κυριου. Ὁ ευαγγελικος δηλονοτι. Και παντα
τα εργα αυτου εν πιστει. Πι στευειν δει, φησι, τοις δι' αυτου θεοπρεπως ενεργου
μενοις. Ἀγαπαι ελεημοσυνην και κρισιν ο Κυριος. Ταυτα, φησιν, απαιτει τους εις
αυτον πιστευοντας. Του ελεους Κυριου πληρης η γη. Ἄρχεται του και ποιητην οντα
αυτον της πασης κτισεως δεικνυ ναι, και προ γε της γης ην και ελεους πληρωσαι
φησιν· και ουκ αν αλλως συνεστηκεναι μη τουτου γε μουσα. Ἀμελει και οι ουρανοι
ουκ αν ποτε συν εστησαν, ει μη τωι λογωι αυτου διεκρατουντο, και μην και αι
δυναμεις αυτων, τουτεστιν αι θειαι και λο γικαι. [Ἀγαπαι ουν ελεημοσυνην επι των
μετανοουντων· αγαπαι δε κρισιν επι των ανενδοτων. Τοιουτον δε και ο Ἡσαΐας λεγει
τωι Θεωι· Ὅτι η ελεημοσυνη σου εις σταθμον· και γαρ κακεινος την μετα κρισεως
ελεημοσυνην παριστησι, ζυγωι και αριθμωι κατα την εκαστου αξιαν
αντιμετρουμενος.] Τωι λογωι Κυριου οι ουρανοι εστερεωθησαν. ∆ηλωσις κανταυθα
της αγιας Τριαδος. Και τωι πνευ ματι του στοματος αυτου πασα η δυναμις αυ των.
Στομα Θεου το Πνευμα το αγιον λεγει· οι γαρ προφηται δι' αυτου λαλουντες ελεγον·
 
 
 

34
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὅτι το στομα Κυριου ελαλησε ταυτα. Συναγων ωσει ασκον υδατα θαλασσης. Προσ
27.165 καλουμενος, φησι, το υδωρ της θαλασσης, καθαπερ εν ασκωι τινι, ταις
νεφελαις επισυνεχει· ως και αλλαχου φησιν· Ὁ προκαλουμενος το υδωρ της θα
λασσης, και εκχεων αυτο επι προσωπον πασης της γης· και παλιν· Ἀναγων νεφελας
εξ εσχατου της γης. Τιθεις εν θησαυροις αβυσσους. Και τας αβυσσους, φησι, καθαπερ
εν θησαυροις σφραγιζει, ινα μη αναβλυζουσαι επικλυσωσι την ξηραν. Φοβηθητω τον
Κυριον πασα η γη. Μηκετι, φησι, τοις δαιμονιοις προσαγετω η γη το σεβας. Ἀπ' αυ
του δε σαλευθητωσαν παντες οι κατοικουντες την οικουμενην. Ἀκουοντες, φησιν,
αυτου οι την οικουμενην οικουντες ανθρωποι, της προτερας στα σεως ης ειχον
ειδωλολατρουντες, δηλονοτι σαλευθη τωσαν τωι ιδιωι δημιουργωι υπακουοντες. Ὅτι
αυτος ειπε και εγενηθησαν, αυτος ενετει λατο, και εκτισθησαν. Ἡ μεν γενησις την
των λο γικων ουσιωδη δηλοι· η δε κτισις την απο του χειρονος επι το κρειττον
σημαινει μεταβολην. Ει τις γαρ εν Χριστωι καινη κτισις. Κυριος διασκεδαζει βουλας
εθνων. Των νοητων δηλονοτι. Ἀθετει δε λογισμους λαων, και αθετει βουλας
αρχοντων. Ἀπρακτους γαρ επιβουλας παν των εθηκε των Ἰουδαιων, τριημερος
αναστησας. Τουτο γαρ ην ο και βουλεται, οπερ και εις τον αιωνα μενει. Λογισμοι της
καρδιας αυτου εις γενεαν και γενεαν. Τα δογματα, φησιν, α βεβουλευται και εις τον
παροντα αιωνα και εις τον μελλοντα. Λογισμοι Θεου αι καταλληλοι διακοσμησεις·
καρδια δε το απο κρυφον της ουσιας. Μακαριον το εθνος ου εστι Κυριος ο Θεος αυ
του. Τους εις. Χριστον πιστευοντας εν τουτοις μα καριους αποκαλει. [Ἐξ ουρανου
επεβλεψεν ο Κυριος. Ειπεν, επ εβλεψεν, ινα μη τις αυτον αγνοειν οιηθηι τα παρα των
ανθρωπων τολμωμενα.] [Ἐξ ετοιμου κατοικητηριου αυτου. Ἤτοι ητοιμασμενου,
ευτρεπισμενου. Οικος γαρ] ωσπερ Θεου αποκεκληρωται ο ουρανος.] Ὁ πλασας
καταμονας τας καρδιας αυτων. Μο νος, φησιν, ο Θεος οιδε των ανθρωπων τας
καρδιας. ∆ιο και ο Σωτηρ τοις Ἰουδαιοις ελεγε· Τι διαλογιζεσθε πονηρα εν ταις
καρδιαις υμων; Ἰδου οι οφθαλμοι Κυριου επι τους φοβουμε νους αυτον. Ὀφθαλμοι
Κυριου η παντοπτικη αυτου δυναμις· η πολλακις ο Υιος και το Πνευμα, ως εν μεσωι
δυο φωτων ο Πατηρ των φωτων. Και διαθρεψαι αυτους εν λιμωι. Ἐν καιρωι, φησι,
διωγμου, μη συνισταμενων των νοητων τροφων, αυ τος ο Κυριος δια Πνευματος
αγιου θρεψει αυτους. Ἡ δε ψυχη ημων υπομενει τωι Κυριωι. Ὡς ηδη δεδειγμενοι την
εις αυτον πεποιθησιν προβαλλονται.
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυιδ οποτε ηλλοιωσε το προσωπον αυτου εναντιον Ἀβιμελεχ, και
απελυσεν αυτον, και απηλθεν. ΑΓʹ. Ὑποθεσις. Φευγων ο ∆αυιδ τον Σαουλ, ηλθε προς
Ἀβιμελεχ, και 27.168 της αφιξεως την αιτιαν ερωτωμενος παρ' αυτου, την φυγην
μεν ηρνησατο· απεσταλθαι δε ειπε παρα του Σαουλ, ως και την ρομφαιαν αιτησαι του
Γολιαθ. Ἐπει τοινυν αλλα μεν ειπεν, αλλα δε εφρο νει, αναγεγραπται το
ηλλοιωκεναι το προσωπον αυτου. Ἄδει δε τον ψαλμον τωι νεωι λαωι, διδασκαλιαν
εισηγησαμενος της πνευματικης και ευαγγε λικης λατρειας. Ευλογησω τον Κυριον
εν παντι καιρωι ... Ἐν τωι Κυριωι επαινεθησεται η ψυχη μου. Ει και αξιος επαινου
τυγχανω ευρεθεντος τινος καλου εν ταις εμαις πραξεσιν, τουτο ουκ εμοι, αλλα τωι
Θεωι αναθετεον· αυτος εμε και πεποιηκε περιφανη, και ποιησει περιβλεπτον.
Ἀκουσατωσαν πραεις, και ευφρανθητωσαν. Την εμοι γεγενημενην παρα του Κυριου
σωτηριαν πας δικαιος ακηκοως ευφρανθειη. Ὅτι δη σωζει τους ελπιζοντας επ'
αυτον, ουκ ανεχεται μονος υφηναι τον υμνον, αλλα τους κοινωνους της πραοτητος,
κοινωνους ποιειται της υμνωιδιας. Μεγαλυνατε τον Κυριον συν εμοι, και υψωσο μεν
το ονομα αυτου επιτοαυτο. Ὡς μη εξαρκων τα μεγαλεια εξαγγειλαι του Θεου, εις
τουτο αυτο ως περισυλλαμβανεσθαι και τους αλλους αξιοι και συμ πραττειν.
 
 
 

35
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Προσελθετε προς αυτον, και φωτισθητε. Ἀφ' ων εδεξατο πεποιθως, και τους αλλους
εις τουτο αναγει. Ουτος ο πτωχος εκεκραξε, και ο Κυριος εισ ηκουσεν αυτον. Μαθετε,
φησιν, εκ των κατ' εμε θαῤρειν τωι των ολων Θεωι. Ευτελη γαρ οντα με και προβατεα
της οικειας προμηθειας ηξιωσε, και κρειτ τονα των πολεμουντων απεφηνε.
Παρεμβαλει αγγελος Κυριου κυκλωι των φοβου μενων αυτον, και ρυσεται αυτους.
Τουτο συμφωνει και του Ἀποστολου τοις ρημασι· περι γαρ των αγ γελων ουτος
φησιν· Ουχι παντες εισι λειτουργικα πνευματα εις λειτουργιαν αποστελλομενα δια
τους μελλοντας κληρονομειν σωτηριαν. Ουτω και ο μακαριος Ἰακωβ προσευχομενος
φησιν· Ὁ αγγελος ο ρυσαμενος με εκ παντων των κακων μου. Ουτω και ο
πατριαρχης Ἀβρααμ προς τον θαυμασιον οικετην εφη· Κυριος ο Θεος αποστελει τον
αγγελον αυτου προ προσωπου σου, και ληψηι γυναικα τωι υιωι μου Ἰσαακ εκειθεν.
Ουτω και ο μακαριος λεγει Ζαχαριας· Ὁ αγγελος ο λαλων εμοι. Γευσασθε, και ιδετε,
οτι χρηστος ο Κυριος. Του αληθινου αρτου, φησι, γευσασθε, του καταβαντος εξ
ουρανου. Μακαριος ανηρ ος ελπιζει επ' αυτον· εξει γαρ την μελλουσαν ζωην.
Πλουσιοι επτωχευσαν και επεινασαν. ∆ηλονοτι ο των Ἰουδαιων λαος. Οι δε
εκζητουντες τον Κυ ριον ουκ ελαττωθησονται παντος αγαθου. Τον ετερον λεγει τον
των εθνων. ∆ευτε, τεκνα, ακουσατε μου· φοβον Κυριου δι δαξω υμας ... και χειλη
σου του μη λαλη σαι δολον. ∆ιδασκαλιαν εθνων παρατιθεται, ης πρωτον τον φοβον
του Θεου ειναι φησι· δευτερον το 27.169 μη καταλαλειν αδελφου· τριτον, δολου
παντος παυειν τα χειλη· τεταρτον, αποχην παντος κακου και επιτη δευσιν αγαθου εν
απασιν. Ἐφ' απασιν δε τουτοις. ειρηνην επιδιωκειν και αντεχεσθαι αυτης. Ειρηνη δε
ο Χριστος. Τουτων δε την επιτηδευσιν ζωην ειναι λεγει και ημερας αγαθας.
Ἔκκλινον απο κακου, και ποιησον αγαθον· ζητησον ειρηνην, και διωξον αυτην. Το,
εκκλινον απο κακου, ο φοβος διδασκει· το δε, ποιησον αγα θον, η αγαπη. ∆ιο μειζων
ο αγαπων του φοβουμενου. Ὀφθαλμοι Κυριου επι δικαιους, και ωτα αυτου εις
δεησιν αυτων. Μεγαν τηι επιτηδευσει της αρε της αποδεδωκε μισθον, το εποπτην
εχειν Θεον. Φυλασσει Κυριος παντα τα οστα αυτων. Ὀστα φησι τας της ψυχης
δυναμεις. Αυτα δε εισι δικαιοσυ νη, καρτερια, ευσεβεια και πασα, ως ειπειν, αρετη.
Θανατος αμαρτωλων πονηρος. Τον της ψυχης θανατον φησιν, ον και διαδεξεται πυρ
αιωνιον, σκο τος εξωτερον, ακοιμητος σκωληξ, κλαυθμος και οδυρμος των
οδοντων. Γεεννα γαρ αυτους και σκοτος διαδεχεται.
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. Λ∆ʹ. Ὑποθεσις. Ἐκ προσωπου του πεποιθοτος επι Θεον και
πολεμου μενου υπο των αφανων δυναμεων τα προκειμενα λεγεται, η και εκ του
χορου των αποστολων. Εισαγεται δε και προσωπον του Χριστου, τα επι τωι παθει
παρα των Ἰουδαιων εις αυτον γεγενημενα διηγουμενου, προς υπομονην και
καρτεριαν των πολεμουμενων δια Θεον. ∆ικασον, Κυριε, τους αδικουντας με,
πολεμη σον τους πολεμουντας με. Τωι προσωπωι των αποστολων αρμοσει η
προσοδος. Τους Ἰουδαιους φησιν, οι μη εχοντες εν εαυτοις ειρηνην, πολεμους
εχουσι, και πολεμουσι Χριστον, ος εστιν ειρηνη ημων. (Hactenus Graeca.) Ἐπιλαβου
οπλου και θυρεου, και αναστηθι εις την βοηθειαν μου. Ὅπλον και θυρεον και
ρομφαιαν τιμωρητικας δυναμεις αινιττεται, τας εκπεμπομενας παρα Κυριου προς
επικουριαν των δικαιων. Ειπον τηι ψυχηι μου· Σωτηρια σου ειμι εγω. Τουτο σε, φησιν,
αιτω ειπειν τηι ψυχηι μου, ως γε νησηι αυτηι βοηθος. Ἀποστραφητωσαν εις τα οπισω.
Ευεργετουνται οι απο της αρετης επι την κακιαν οδευοντες, εαν εις τα οπισω
επιστραφωσιν. Ἐλθετω αυτωι η παγις ην ου γινωσκει, και η θηρα ην εκρυψεν
συλλαβετω αυτον, και εν τηι παγιδι πεσειται εν αυτηι. Ἀντεστραφη γαρ εις κε φαλας
πονηρων η παγις. Θηρευσαντες γαρ, εις θανατον αντηγρευθησαν, και θανατωι
 
 
 

36
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραδιδονται. Ἡ δε ψυχη μου αγαλλιασεται επι τωι Κυριωι. Οι μεν ουν την παγην
εξηρτυκοτες, και το της δια φθορας κατα του παντων ημων Σωτηρος Χριστου
συνθεντες σκευωρημα, τας της εις αυτον παροινιας 27.172 εισπραχθησονται δικας,
κατα γε τους αρτιως ημιν ειρημενους τροπους· η δε γε εμη ψυχη, φησιν, εξω παντος
εσται δεινου διηνεκες· ηγουν ακαταληκτον εχουσα το χαιρειν επι Θεωι, και
κατευφραινεσθαι λιαν επι τωι σωτηριωι αυτου. Ἀνασταντες μοι μαρτυρες αδικοι, α
ουκ εγι νωσκον ηρωτων με. Ἐντευθεν εισαγεται το του Χριστου προσωπον παρα τηι
κρισει των αρχιερεων συκοφαντουμενου. Ἀνταπεδιδοσαν μοι πονηρα αντι αγαθων
και ατεκνιαν τηι ψυχηι μου. Τουτο φησι, δια το αν αξιους αυτους οφθηναι του
κληθηναι τεκνα Θεου· οπερ μαλιστα εγνωριζεν αυτος κατα το, Ποσακις ηθελη σα
επισυναγειν τα τεκνα σου! Ἐγω δε, εν τωι αυτους παρενοχλειν μοι, εν εδυομην
σακκον. Ἐπενθει γαρ αυτων την απωλειαν, ως και λυπεισθαι, και αδημονειν, και
δακρυειν, και προσευχεσθαι υπερ της αμαρτιας αυτων. Και εταπεινουν εν νηστειαι
την ψυχην μου. Βε βαιων την ενανθρωπησιν, και νηστειας ουκ απεσχετο. Και η
προσευχη μου εις κολπον μου αποστραφη σεται. Τουτο σημαντικον ειη του
εναπομειναι εκει νους τηι αμαρτιαι. Ουδεν γαρ ωφεληθησαν, φησι, τηι υπερβοληι της
αγνοιας, την προσευχην ωσπερ επανα καμψαι ποιησαντες. Ὡς πλησιον, ως αδελφον
ημετερον, ουτως ευ ηρεστουν. Ὥσπερ αδελφον, φησι, και φιλον, ουτως εσπουδαζον
ευεργετειν αυτους, βουλομενος θερα πευειν· διο και επενθουν υπερ αυτων. Και κατ'
εμου ευφρανθησαν, και συνηχθησαν. Ταυτα μοι, φησι, της υπερ αυτων οδυνης
απεδιδουν τα οψονια. Συνηχθησαν επ' εμε μαστιγες, και ουκ εγνων. Μαστιζοντες με,
φησι, ουκ εγινωσκον ουδε ευρισκον αιτιαν ουδεμιαν κατ' εμου. ∆ιεσχισθησαν, και ου
κατενυγησαν. Ἐμερισθη γαρ το πληθος, ως ο ευαγγελιστης φησι, των μεν αγαθον
ειναι λεγοντων, των δε πονηρον. Και τουτων γινομενων, φησιν, ου κατενυγησαν,
ουδε συνηκαν κατα τινος αι πραξεις. Τουτο δε ουκ εγκαλων ειπεν, αλλα ποθων την
βοηθειαν. Ποτε, φησιν, επιφαινηι και επ αμυνεις αδικουμενωι; Ἀποκαταστησον την
ψυχην μου απο της κα κουργιας αυτων. Παντα οσα πασχει η λεγει, υπερ της
ημετερας σωτηριας ποιει, δια το κατελθειν αυ τον, ηγουν τον Χριστον, και
σαρκωθηναι εξ ημων. Ἀπο λεοντων την μονογενη μου. Λεοντας φησι η τας πονηρας
και αντικειμενας δυναμεις, αι μονον ου χι κατεβρυχησαντο του Χριστου, η ταχα που
και αυ τους τους των Ἰουδαιων καθηγητας. Ουτω γαρ αυτων διαμνημονευει λεγων
δια φωνης Ἱερεμιας· Ἐγενηθη η κληρονομια μου ως λεων εν δρυμωι· δια τουτο
εμισησα αυτην. Μονογενη μεν την εαυτου ψυχην ονομαζει, το μονογενες τιθεις αντι
του ηγαπημε νην. Ἀει γαρ πως εστιν εν αγαπηι πλειστηι το μονο γενες εν τεκνοις.
27.173 Οι μισουντες με δωρεαν και διανευοντες οφθαλ μοις. Ἀντι του, συντιθεντες
δολους. Ὅτι εμοι μεν ειρηνικα ελαλουν, και επ' οργην δολους διελογιζοντο. Το,
∆ιδασκαλε αγαθε· και, Ὅτι οιδαμεν οτι την αληθειαν διδασκεις, και οτι ου λαμβανεις
προσωπον ανθρωπου. Και επλατυναν επ' εμε το στομα αυτων. Τας βλασφημιας τας
επι τωι σταυρωι γινομενας φησιν. Ειπον· Ευγε, ευγε, ειδον οι οφθαλμοι ημων. Ὡς κατ'
ευχην αυτοις του περατος εκβεβηκοτος, το κρε μασθηναι αυτον επι του ξυλου. Τουτο
δε ποιουσι και οι επαγαλλομενοι τηι θλιψει του δικαιου. Ειδες, Κυριε, μη
παρασιωπησηις, Κυριε, μη αποστηις απ' εμου. Ἄνθρωπος γενομενος ο μονογε νης του
Θεου Λογος, ουκ αποβαλων το ειναι Θεος, αιτει υπερ της εις ημας αδικιας γενομενης
υπο των δαιμονων δικαστην γενομενον τον Πατερα, αιτει απο σκορπισαι των
υπερηφανων την υβριν. Ουτω γαρ οι μεν εις αισχυνην αποστραφησονται, φησιν, οι
δε αγαλ λιασαιντο, τας επι τηι σωτηριαι ανατιθεντες ευχαρι στιας. Εις τελος τωι δουλωι
Κυριου τωι ∆αυΐδ.
 
 
 

37
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΨΑΛΜΟΣ ΛΕʹ. Ὑποθεσις. Κατηγοριαν περιεχει ο παρων ψαλμος της υπερηφανιας του
λαου των Ἰουδαιων, και της κακιας ελεγχον· και μην και υμνολογιαν των δικαιων
κρι ματων, δι' ων εποιησε την υπ' ουρανον· προς δε τουτοις και ευχαριστιας προς
τον Πατερα υπερ ων ευηργετησε δια Ἰησου· εφ' απασι δε τουτοις ευχην
ασφαλιζομενην του μη πεσειν εις υπερηφανιαν. Φησιν ο παρανομος του αμαρτανειν
εν εαυτωι. Οιεται, φησιν, ο κακιαι συντεθραμμενος μη δενα θεωρειν της ψυχης αυτου
κεκρυμμενα βουλευ ματα. Το γαρ, φησιν, αντι του, ηγειται η υπολαμβανει, τεθεικεν.
Αιτιον δε της τοιαυτης αναλγησιας το μη δεδιεναι τον παντα εφορωντα δεσποτην.
Ουκ εστι φοβος Θεου απεναντι των οφθαλμων αυτου. Ἅπαξ προθεμενος, φησι, του
παρανομειν, εξω των οφθαλμων αυτου τον του Θεου τιθεται φοβον. Τωι γαρ φοβωι
Κυριου εκκλινει πας απο κακου. Ὅτι εδολωσεν ενωπιον αυτου. Ἑκων δε ταυτην εχει
την αγνοιαν, ου βουλομενος λογιστευσαι τα πεπραγμενα, και μισησαι τα κακως
πεπραγμενα. Του ευρειν την ανομιαν αυτου και μισησαι. Ουδε του το, φησι,
λογιζεται, οτι ο Θεος ευρισκει την αμαρ τιαν αυτου, και ευρων αυτην, μισει και
αυτην και αυτον. Τα ρηματα του στοματος αυτου ανομια και δο λος. Ἀνομιαν μεν, δι'
ας επηγαγον υβρεις Χριστωι· δολον δε, οτι και παγιδευειν αυτον βουλομενοι, χρη
στοις προσιεσαν λογοις. Ουκ ηβουληθη συνιεναι του αγαθυναι. Ἑκων, φησιν, εαυτον
εξωσε του ευ πραγησαι. Ἀνομιαν διελογισατο επι της κοιτης αυτου· παρεστη πασηι
οδωι ουκ αγαθηι. Το αυπνον αυτων 27.176 της εις Χριστον επιβουλης σημαινει. Κακιαι
δε οι προσωχθησεν. Ἀντι του, την κακιαν ουκ εμισησε. Κυριε, εν τωι ουρανωι το ελεος
σου. ∆εικνυσιν ως τωι αυτου ελεει και τα ουρανια συνεστηκε, τουτ' εστιν αι λογικαι
δυναμεις. Και η αληθεια σου εως των νεφελων. Ἡ δικαιοσυνη σου ως ορη Θεου.
Ἀληθεις, φησι, και βεβαιας τας δια των προφητων επαγγελιας εδει ξας· νεφελαι γαρ
οι προφηται. Ἔδειξας δε ταυτας αληθεις, πληθος δικαιοσυνης χορηγησας τοσουτον,
ως ορεσι παραβαλλεσθαι Θεου. Τα κριματα σου αβυσσος πολλη. Τοσαυτην δε εχων
αληθειαν και δικαιοσυνην, τινος ενεκεν μακροθυμεις αγνοω· το της αβυσσου γαρ
αθεωρητον μιμειται σου τα κριματα· καθαπερ γαρ εκεινης ανθρωποις αθεωρητος ο
βυθος, ουτως ανεφικτος των σων κριματων κατανοησις. Ἀνθρωπους και κτηνη
σωσεις, Κυριε. Περι των δυο λαων ειρηκως ο Ἀποστολος, Συνεκλεισεν ο Θεος τους
παντας εις απειθειαν, ινα τους παντας σωσηι, επηγαγεν· Ὡς ανεξερευνητα τα κριματα
αυτου! Και ενταυθα ομοιον εστιν· επειδη γαρ εμελ λε των δυο λαων την σωτηριαν
διηγησασθαι, οι και σημαινονται δια των ανθρωπων και των κτηνων· αν θρωπων
μεν των εξ Ἰσραηλ ως κατηχουμενων εκ του νομου, και νοουντων τα διαφεροντα·
κτηνων δε ως αλογωτερων των εξ εθνων· παιδευθεντες γαρ οι εξ Ἰουδαιων το
μυστηριον δια νομου και προφητων, εξεπεσον· οι δε ουδεποτε ακηκοοτες οι εξ
εθνων προσεληφθησαν· τουτου χαριν προειρηκε· Τα κρι ματα σου αβυσσος πολλη.
Ἀνθρωπους λεγει παλιν, τους την λογικην αξιαν φυλαττοντας· κτηνη δε, τους εις
γην κατω νευοντας, και τα γηινα βοσκομενους φρο νηματα. Ου μονον ουν δικαιους,
αλλα και αμαρτωλους εις σωτηριαν εκαλεσεν. Οι δε υιοι των ανθρωπων εν σκεπηι
των πτερυ γων σου ελπιουσι. Τουτεστι, σκεπαστην και βοηθον σε εξουσι του
ευαγγελικου λογου, φησιν. Μεθυσθησονται απο πιοτητος οικου σου, και τον
χειμαῤρουν της τρυφης σου ποτιεις αυτους. Χειμαῤρους τρυφης εστιν ο Χριστος κατα
το ειρημε νον· Ἐκκλινω επ' αυτους ως χειμαῤρους επικλυ ζων δοξαν εθνων. Ἔστι δε
και πηγη ζωης και φως εκ φωτος. Μη ελθετω μοι πους υπερηφανιας. Ἔξω του πα
θους αξιοι γενεσθαι. Και χειρ αμαρτωλου μη σα λευσαι με. Μηδε μετακινησατω με,
φησι, της παρα σοι στασεως πραξις ατοπος.

 
 
 

38
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΛS ʹ. Ὑποθεσις. ∆ιδασκαλιαν περιεχει ο ψαλμος, εισηγουμενος
τωι νεωι λαωι αποχην μεν των πονηρων, επιτηδευσιν δε των αγαθων· εξ εκατερων
πειθων, εκ τε της τοις αγαθοις ηυτρεπισμενης ελπιδος, εκ τε της τοις πονη ροις
αποκειμενης κολασεως. Μη παραζηλου εν πονηρευομενοις, μηδε ζηλου 27.177 τους
ποιουντας την ανομιαν. Παραινει φευγειν την πονηριαν, ως εκπτωσιν ειναι παντος
αγαθου ταυτης υπογραφων το τελος. Και κατασκηνου την γην, και ποιμανθησηι επι
τωι πλουτωι αυτης. Γην λεγει την θεοπνευστον Γραφην, εν ηι ο πλουτος των αγιων,
τουτεστιν αι επαγ γελιαι. Παραινει διαπαντος των θειων προσχεσθαι λογιων, ερωτι
των εν αυτοις αποκειμενων τοις αγιοις αγαθων. Ἀποκαλυψον προς Κυριον την οδον
σου, και ελπισον επ' αυτον, και αυτος ποιησει. Ἔσηι, φησι, φανερως την αρεσκουσαν
αυτωι βαδιζων οδον. Και εξοισει ως φως την δικαιοσυνην σου. ∆ηλον γαρ εστιν, οτι
εν τωι μελλοντι αιωνι, ως αυτος ο Κυριος ειρηκεν, οτι οι δικαιοι εκλαμψουσιν ως ο
ηλιος. Φως δε δικαιοσυνης γνωσις· επειδη και η δικαιοσυνη κανων εστιν αρετων.
Και το κριμα σου ως μεσημβριαν. Ἀντι του· Κρινει σε αξιον οντα φωτος. Και αυτος
ποιησει. Ὅταν επ' αυτωι, φησιν, ελ πισηις, τοτε και αυτος ποιησει. Τι δε ποιησει δια
δεικνυσιν επενεγκων· Ἐξοισει ως φως την δικαιο συνην σου, και το κριμα σου ως
μεσημβριαν. Τοτε δε εξοισει, φησιν, αντι του εμφανη καταστησει, και οιον περιοπτον
αποφανει, λαθειν ουκ εων της ευζωιας το καλλος. Ἔσται γαρ απασιν εναργης η
δικαιοσυνη σου δικην φωτος αναλαμπουσα, φωτος μεσημβρινου. Μεσημβρια γε μην
ονομαζεται της ημερας αυτο το μεσαιτατον. Ου μονον, φησι, δικαιοι τον
εξομολογουμενον, και κριμα αυτωι προσφερει χρηστο τητος, αλλα και εις φως αυτου
προσφερει την δικαιοσυνην τουτεστι γνωριζει πασιν, οτιπερ αυτον εδι καιωσεν. Οιος
ην ο ληιστης, ου το κριμα εν μεσημ βριαι κατα το μεσον της ημερας σταυρουμενος ο
Ἰησους εξηγαγε, και την επ' αυτωι δικαιοσυνην εις φως, τουτεστιν εις παντων
γνωσιν ηνεγκεν. Ἡ γαρ επ' αυτωι φωνη, Ἀμην, αμην λεγω σοι, σημερον μετ' εμου
εσηι εν τωι παραδεισωι, εις φανερον τηι οικου μενηι, μαλλον δε φως τηι οικουμενηι
γεγενηται, προ τροπη πασι τοις εν μετανοιαι τυγχανουσιν. Ουκ εσται, φησι,
κεκαλυμμενον το της δικαιοσυνης λαμπρον, ωσπερ νυν, αλλ' επιφανες ωσπερ ηλιος
εν μεσημβριαι, ωσπερ ο Κυριος φησι· Τοτε οι δικαιοι λαμψουσιν ως ο ηλιος εν τηι
βασιλειαι του Πατρος αυτων. Ὑποταγηθι τωι Κυριωι και ικετευσον αυτον. Αυ τος μεν,
φησι, αξιον οντα φωτος αποδειξει εν τωι μελλοντι αιωνι· συ δε ενταυθα υποταγηθι.
Μη παραζηλου εν τωι κατευοδουμενωι εν τηι οδωι αυτου. Μη μιμησηι, φησιν,
ευδαιμονιαν εκ παρανομιας συγκροτουμενην. [Μη θαυμαζε ανθρωπον παρανομον
κατευθυνομε νον, μηδε μιμησηι ευδαιμονιαν εκ παρανομιας συγκρο τουμενην, μηδε
πραττειν ερεθιζου τα ομοια· αλλ' ει και κατα ρουν αυτωι φερεται παντα, μη δακνου
μη δε δυσφορει, οτι μη διδοασι δικην οι πονηροι, αλλ' εν ευθηνειαι διαγουσιν, ως μη
τινος την τισιν ευθυ νοντος. Κρεισσον ολιγον τωι δικαιωι· αντι του, μειζον 27.180 εστι
μικρον ελεος του Κυριου υπερ παντα τον πλου τον του κοσμου.] Παυσαι απο οργης,
και εγκαταλειπε θυμον. Μη ιδηις αυτων την ευημεριαν, αλλα προσμεινον το τε λος,
και οψει τον ολεθρον. Ὀργη δε εστιν ορεξις τι μωριας· τιμωρια δε εστι κακου
ανταποδοσις. Μη παραζηλου ωστε πονηρευεσθαι. Ευ ισθι, οτι οι μεν της θειας
ελπιδος σφας αυτους αναρτησαντες, και τον επιεικη προαιρουμενοι βιον, εν
απραγμοσυνηι και ειρηνηι διατελουσι, τρυφην εχοντες μονιμον του συνει δοτος την
καθαροτητα· οι δε τηι προσκαιρωι ευημεριαι θαῤρουντες ταχειαν δεξονται την
μεταβολην, και λη θηι παραδοθησονται παντελει. Και ζητησεις τον τοπον αυτου, και
ου μη ευ ρηις. Ὅμοιον τωι ειρημενωι· Οι δε ασεβεις ολοῤ ριζοι απολουνται. Και
κατατρυφησουσιν επι πληθει ειρηνης. Τρυ φη δικαιου, πληθος ειρηνης εστιν·
απαθεια δε ψυχης, μετα γνωσεως των οντων αληθους. Παρατηρησεται ο αμαρτωλος
 
 
 

39
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον δικαιον. Τουτο και επι του διαβολου ληφθηναι προσφορον, και δια του των
παραψυχην τοις αδικουμενοις προσφερει. ∆εικνυ σι γαρ τον μεν παρανομον
λυπουντα και μεμηνοτα κατα των απραγμονα βιον ασπαζομενων, τον δε δι καιον
κριτην καταγελωντα της εγχειρησεως, ατε δη την ταχειαν αυτου τελευτην
προορωντα. Ὁ δε Κυριος εκγελασεται αυτον. ∆ιαγελαι, φησι, τας κατα του δικαιου
επιβουλας του αμαρτωλου· ειδως, ως εστησεν ημεραν καθ' ην τωι μεν αποδωσει την
αιωνιον ζωην, τωι δε την αιωνιον κολασιν. Ῥομφαιαν εσπασαντο οι αμαρτωλοι,
ενετειναν τοξον αυτων ... η ρομφαια αυτων εισελθοι εις καρδιαν αυτων. Ταυτα,
φησι, πεπονθασιν οι πονηροι δαιμονες, α ποιησειν τοις αγιοις επεβουλευσαν.
Γινωσκει Κυριος τας οδους των αμωμων. Ἀντι του, αποδεχεται και τιμαι. Και η
κληρονομια αυτων εις αιωνα εσται. Ἄφθαρτοι γαρ και αιωνιοι των αγιων αι
ανταποδοσεις. Ου καταισχυνθησονται εν καιρωι πονηρωι. Ἐν τοις των διωγμων,
φησι, καιροις, εκλειποντων των διδασκαλων, αυτος ο Κυριος τωι εαυτου πνευματι
θρε ψει τους εις αυτον πιστευοντας. [Ου καταισχυνθησονται εν καιρωι πονηρωι.
Καιρος πονηρος ο της κατα των ασεβων οργης, εν ωι οι μεν της δικαιοκρισιας του
Θεου πειραθησονται· οι δε δοξαν και τιμην, και αφθαρσιαν, και ζωην αιωνιον
αποληψονται.] ∆ανειζεται ο αμαρτωλος, και ουκ αποτισει. Ουκ αντιδιδωσι, φησιν, ο
αμαρτωλος ευχαριστιαν υπερ ων ευεργετειται παρα Θεου. Ὁ δε δικαιος οικτειρει, και
διδωσιν. Ἀντιδιδωσι, φησιν, οικτιρμους, τον εαυτου ∆εσποτην μιμουμενος. 27.181
Ὅτι οι ευλογουντες αυτον κληρονομησουσι γην. Ὅμοιον το ειρημενον προς Ἀβρααμ·
Τους ευλογουντας σε ευλογησω, και τους καταρωμε νους σε καταρασομαι. Παρα
Κυριου τα διαβηματα ανθρωπου κατευθυ νεται. Ἀποδεχεται, φησιν, ην ποιειται κατα
τον βιον πρακτικην πορειαν. Ὅταν πεσηι ου καταῤραχθησεται. Ει και, φη σιν, συμβηι
ολιγον τι παρασφαληναι τον δικαιον, ουκ αδικηθησεται εχων αντιστηριζοντα τον
Θεον. Ουδε το σπερμα αυτου ζητουν αρτους. Τους νοητους φησιν, οιτινες εισιν οι
θειοι λογοι. Και κατασκηνου εις αιωνα αιωνος. Και κληρονο μησεις, φησι, τας
αιωνιους σκηνας. ∆ικαιοι δε κληρονομησουσι γην. Πολλαχου της διδομενης γης τοις
πραεσιν εμνημονευσε, προτρεπο μενος εις επιθυμιαν αυτης. Στομα δικαιου
μελετησει σοφιαν. Προσηκει, φησιν, καν τηι γλωττηι, καν εν τηι διανοιαι τα θεια λογια
περιφερειν, και την τουτων μελετην ποιεισθαι διηνε κως· ουτως γαρ το πρακτεον
μανθανων ο της αρετης εραστης, ατρεμης μενει και ασαλευτος, των καταβαλ λειν
επιχειρουντων περιγενομενος. Ταυτα και εν τωι πρωτωι ψαλμωι εφη· Ἀλλ' εν τωι
νομωι Κυριου το θελημα αυτου, και εν τωι νομωι αυτου μελετησει ημερας και νυκτος,
και τα εξης. Και η γλωσσα αυτου λαλησει κρισιν. ∆ικαιοκρισιαν ου την δικα στικην,
αλλα την εξ απλανους και υγιους κριτηριου. Ὁ νομος του Θεου εν καρδιαι αυτου, και
ουχ υποσκελισθησεται τα διαβηματα αυτου. Κατανοει ο αμαρτωλος τον δικαιον. Ὁ
δε Κυριος. ∆ιαφορως τα αυτα λεγει, τηι πλειονι μελετηι μονιμωτεραν κατα σκευαζων
την μνημην. Λεγει δε· Ου περιοψεται τον δικαιον ο ∆εσποτης επιβουλευομενον υπο
των πονη ρων, ουδε συμψηφιειται αυτοις τα τοιαυτα τολμωσιν· αλλ' υπερπηδησαι
παρασκευασει τα δικτυα. Ταυτης απηλαυσεν Ἀβρααμ της προνοιας, δις αρπαγεισης
της Σαῤρας· ταυτης ο Ἰσαακ, αυτο τουτο παθων· ταυτης ο Ἰακωβ, υπ' αδελφου και
κηδεστου φθονουμε νος· ταυτης ο Ἰωσηφ, υπο φθονου και συκοφαντιας πολεμηθεις.
Και τι δει καταλεγειν απαντα; ραιδιον γαρ τοις φιλομαθεσι και τα παλαι συλλεξαι,
και θεω ρησαι τα νεα. Ουδε μη καταδικασεται αυτον οταν κρινηται αυτον. Ἀντι του,
εν τωι κρινεσθαι αυτον. Ἐν τωι εξολοθρευεσθαι αμαρτωλους οψει. Ἐκκοπτομενους,
φησι, τους αμαρτωλους θεασηι. Ειδον τον ασεβη υπερυψουμενον, και επαιρομε νον
ως τας κεδρους του Λιβανου. Κατα το ειρη μενον· Σκια ο βιος ημων. Και παρηλθον,
και ιδου ουκ ην. Θεασαμενος, φησιν, ανδρας πονηρους ευημερουντας, ενενοουν πως
 
 
 

40
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτου επετυχον· ειτα τοιαυτα εννοων και δευτερα βουλευομενος, θεωρησαι αυτους
ουκ ισχυσα· αλλ' ουδε τον τοπον, εν ωι εσταναι εδοκουν, ουκ ηδυναμην ευρειν.
Φυλασσε ακακιαν, και ιδε ευθυτητα, οτι εστιν 27.184 εγκαταλειμμα ανθρωπωι
ειρηνικωι. Και η τιμωρια, φησι, των πονηρων, και το εγκαταλειμμα, ητοι η
κληρονομια των αγαθων, παρασκευαζετω σε επιτηδευειν απλοτητα.
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυιδ εις αναμνησιν περι του Σαββατου. ΛΖʹ. Ὑποθεσις. Τουτον αιδει
τον ψαλμον, αναμιμνησκων εαυτον της συνεχουσης ταλαιπωριας, ης υπεμεινε δια
την αμαρτιαν. Ἀξιοι δε δι' εαυτου τον Θεον, σαββα τισμους αυτωι δουναι, ητοι
αναπαυσιν των συμφορων. Κυριε, μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με, μηδε τηι οργηι σου
παιδευσηις με. [Οι ταις κολασεσι διακο νουμενοι δαιμονες, και αι τιμωρητικαι
δυναμεις, του Θεου οργη και θυμος λεγονται. Ἱκετευει ουν μη δια πονηρων
δυναμεων ελεγχθηναι, μηδε δι' αποστολης αγγελων σκυθρωπων παιδευθηναι, αλλα
δια λογων σωτηριων.] Παιδευει ημας ο Κυριος, εις αναμνησιν αγων της αρετης. Ὁ δε
αγιος ου τον ελεγχον η την παιδειαν παραιτειται, αλλα την μετ' οργης και θυμου.
Ὅτι τα βελη σου ενεπαγησαν μοι. Βελη τας τι μωρητικας δυναμεις φησι. Και
επεστηριξας επ' εμε την χειρα σου. Καθηψατο μου, φησιν, η χειρ σου, υπερ της
αμαρτιας παιδευουσα. Ουκ εστιν ιασις εν τηι σαρκι μου απο προσ ωπου της οργης σου.
Λελωβημαι την σαρκα, επενη νεγμενης μοι της οργης. Ουκ εστιν ειρηνη εν τοις
οστεοις μου απο προσωπου των αμαρτιων μου. Ἐξησθενησε, φησιν, η δυναμις της
εμης ψυχης· η δε αιτια της ασθενειας, η αμαρτια. Ὅτι αι ανομιαι μου υπερηραν την
κεφαλην μου. Κατεκαμψε με, φησιν, το βαρυ της αμαρτιας φορτιον. Ἀνιαι δε με και
των σεσηποτων εκεινων τραυματων η δυσοσμια, α, την φρονησιν αποβαλων, και τηι
αφροσυνηι δουλευσας, εισεδεξαμην. Ου δη χαριν πασης θυμηδιας εστερημενος,
ασχαλλω και αλυω διηνεκως, και της σκυθρωποτητος μεταβολην ουχ ευρισκω. Ὡσει
φορτιον βαρυ εβαρυνθησαν επ' εμε. Βαρυτητα την της συνειδησεως εις απογνωσιν
ωθησιν μετ' επιτασεως φησιν. Προσωζεσαν και εσαπησαν οι μωλωπες μου απο
προσωπου της αφροσυνης μου. Πασα γαρ αμαρτια μυσαρα τε και δυσωδης· ει μη γαρ
εις αφρο συνην καταπεσοι η ψυχη, ουκ αν υπομενοι την αμαρ τιαν. Ἐντευθεν την
φυσιν της αμαρτιας γινωσκομεν. Ὁποια τις εστι, πλην οτι απο αφροσυνης ημιν συμ
βαινουσιν αι αμαρτιαι; Ὅλην την ημεραν σκυθρωπαζων επορευομην. Λεκτεον τουτο
προς τους γελωντας πολλα και τερπο μενους. [Ἐταλαιπωρησα και κατεκ., και τα
εξης. Βα ρυτητα της συνειδησεως ως εις απογνωσιν ωθησιν. Ὅτι αι ψοαι μου
επλησθησαν εμπαιγμων. Ἐπειδηπερ φησιν, επι το καταπαιζειν μου λοιπον τους
εχθρους μου εωρων· τους νοητους δε λεγει.] Ἐκακωθην και εταπεινωθην εως
σφοδρα. Ἐξ εκεινης, φησι, της επιθυμιας ετρυγησα το κυπτειν 27.185 εις γην, και
διηνεκως ολοφυρεσθαι δια τας πικρας της καρδιας οδυνας. Τουτου χαριν της
επιθυμιας μεταβα λων την ενεργειαν, υπουργον αυτην κατεστησα του θειου
βουληματος. Τουτο γαρ επηγαγεν· Ὠρυομην απο στεναγμου της καρδιας μου.
Μαστιζων το συνειδος, την καρδιαν μου στεναγμους αφιεναι εποιουν. Και ο
στεναγμος μου απο σου ουκ απεκρυβη. Της μετανοιας, φησιν, ο ποθος στητω
ενωπιον σου, ηι εχω επιθυμιαι σωθηναι βουλομενος. Και τις η επιθυμια του Χριστου;
το υπερ ημων επιτελεσαι Πασχα. Ἡ καρδια μου εταραχθη, εγκατελιπε με η ισχυς μου.
Το διαλογιστικον καρδιαν φησι. Και το φως των οφθαλμων μου, και αυτο ουκ εστι
μετ' εμου. Το φως των οφθαλμων το πνευμα το εκλαμ πον τοις της διανοιας αυτου
ομμασιν. Οι φιλοι μου και οι πλησιον μου εξ εναντιας μου ηγγισαν και εστησαν. Ἐν
τωι πεπληγεναι με, φησιν, αντεστησαν μοι. Ταυτα δε λεγει δια τον Ἀβεσ σαλωμ και
τον Ἀχιτοφελ. Και οι εγγιστα μου απο μακροθεν εστησαν. Οι γαρ συνυπουργουντες
 
 
 

41
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτωι αγγελοι εγκατελιπον αυτον δια την αμαρτιαν. Ταχα γαρ και αι δυναμεις αι
αγιαι υποχωρουσιν εν και ρωι πειρασμου προς δοκιμην του πειραζομενου, η προς
κολασιν. Και εξεβιαζοντο οι ζητουντες την ψυχην μου. Εικοτως, των αγγελων
καταλιποντων αυτον, σφοδρο τερον οι δαιμονες επετιθεντο. Και οι ζητουντες τα
κακα μοι, ελαλησαν ματαιοτητας. Ἐλαλουν, φησι, προς εαυτους, επιβουλην μοι
σκευαζοντες. Ἐγω δε ωσει κωφος ουκ ηκουον, και τα εξης. Ταυτα, φησιν,
λαλουντων αυτων, ουδε ακουειν εδο κουν, ουδε λαλειν της, παῤρησιας μου δια της
αμαρ τιας αφηιρημενης. Ὅτι επι σοι, Κυριε, ηλπισα ... οτι ειπα· Μη ποτε επιχαρωσι μοι
οι εχθροι μου. Των τοσουτων, φησι, συμβαντων κακων, μιαν εχω σωτηριας ελπιδα,
την εκ σου γενησομενην μοι επικουριαν. Και εν τωι σαλευθηναι ποδας μου επ' εμε
εμε γαλοῤρημονησαν. Μεγα, φησι, δεδωκε φρονειν αυ τους κατ' εμου η αμαρτια
σαλευσασα μου τους ποδας. Ὅτι εγω εις μαστιγας ετοιμος, και αλγηδων μου ενωπιον
μου εστι διαπαντος. Ἡδεως δεχεσθαι την επιστρεπτικην παιδειαν φησιν. Ὅτι την
ανομιαν μου εγω αναγγελω, και με ριμνησω υπερ της αμαρτιας μου. ∆ια δη τουτο
κατηγορος εμαυτου γινομαι, και πασαν φροντιδα της υγιειας ποιησομαι. Οι δε εχθροι
μου ζωσι, και κεκραταιωνται υπερ εμε. Καιτοι, φησι, μη ανεπαισθητως εχων της
αμαρ τιας, αλλα μεριμνων περι αυτης διαπαντος, ορω τους εχθρους μου
κραταιουμενους. Ουτοι δε οι εχθροι, μη δεν αδικον παρ' εμου πεπονθοτες,
διαβαλλοντες μου την αμαρτιαν, και προφασιν αυτην ποιουμενοι του 27.188 κατ'
εμου πολεμου, κατεδιωκον με, δικαια λεγοντες ποιειν. Τοιγαρουν και γεγενημαι
παρ' αυτοις ως νεκρος εβδελυγμενος· διο δη και δεομαι, σε τον Κυριον μη αποστηναι
απ' εμου· σπευσαι δε μαλλον εις την βοηθειαν την ημετεραν.
ΨΑΛΜΟΣ ΛΗʹ. Εις το τελος, Ἰδιθουμ ωιδη τωι ∆αυΐδ. Ὑποθεσις. Ἱεροψαλτης υπαρχων
Ἰδιθουμ, και προφητικηι χα ριτι κατεστεμμενος, ωιδην αναβαλλεται, προσωπο ποιιαν
εισφερων αυτου του ∆αυιδ εξομολογουμενου επι τηι αμαρτιαι. Ειπα· Φυλαξω τας
οδους μου. Ἀποδειξις σαφης ιδρυμενης καρδιας. Ἐθεμην τωι στοματι μου φυ λακην
εν τωι συστηναι τον αμαρτωλον εναντιον μου. Παρισταμενοι γαρ αυτωι οι νοητοι
εχθροι, ωνει διζον αυτου την αμαρτιαν. Ἐκωφωθην, και εταπεινωθην, και εσιγησα
εξ αγαθων. Λοιδορουμενος, φησιν, ουκ αντελοιδορουν, συνιδων την εκπτωσιν μου
των αγαθων. Και το αλγημα μου ανεκαινισθη. Ἀντι του λεγειν προς τους
λοιδορουντας, της αμαρτιας ανεμιμνησκον εμαυτωι. Ἡ δε μνημη της αμαρτιας οια
πυρ περι την καρ διαν μου εγενετο. Και εν τηι μελετηι μου εκκαυθησεται πυρ. Ἐν τωι
αναμιμνησκεσθαι με του αμαρτηματος, φησιν, εκαιομην πυρι. Ἐλαλησα εν γλωσσηι
μου· Γνωρισον μοι, Κυριε, το περας μου. Το, εν γλωσσηι, οιον ηρεμα και ψιθυριζων,
και μη εις πολλους εκφερων τον λο γον. Ὁ δε λογος ερωτησις ην περι των λοιπων
ημε ρων. Ἠρωτα δε, μαθειν βουλομενος ει εξαρκεσει αυτωι εις μετανοιαν ο λοιπος
των ημερων χρονος. Ἰδου παλαιστας εθου τας ημερας μου· και η υποστασις μου ωσει
ουθεν ενωπιον σου. Ει και εις μηκος, φησι, παρατεινει μοι ζωη, ως ουδεν εν ωπιον
σου λογισθησεται. Ει γαρ χιλια ετη εν οφθαλ μοις σου ως ημερα μια, τι αν ειη χρονος
ενος αν θρωπου; Τουτο παλιν ο Συμμαχος ουτως ηρμηνευ σεν· Ἰδου ως σπιθαμας
εδωκας τας ημερας μου, και η βιωσις μου ως ουδεν αντικρυς σου. Συ μεν γαρ
αναρχος και απεραντος· ο δε ημετερος βιος οιον τισι σπιθαμαις και παλαισταις
εκμεμετρηται. ∆ια τουτου παρεδηλωσε το ολιγοχρονιον της ανθρωπινης ζωης. Πλην
τα συμπαντα ματαιοτης, πας ανθρωπος ζων. Μεντοιγε εν εικονι διαπορευεται
ανθρωπος, πλην ματην ταρασσεται. Ει δε, φησιν, εν εικονι, και ουκ εν αληθειαι
πορευεται ανθρωπος, εικοτως ματαιοτητα προειπεν· επειδη ου την αληθινην ζωην,
αλλ' εν εικονι τινι· ουδε την σπουδην των οντων αγαθων ποιουμεν· διο και ματην
 
 
 

42
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταραττομεθα. Ὁ βιος, φησι, των επι γης, ατε περι φροντιδας στρε φομενος κοσμικας,
κριθειη αν ματαιοτης. Ἢ ουτως· 27.189 Συμπαντα τα ετη της ημετερας ζωης ατμις
εστιν 27.189 ενωπιον σου· αντι γαρ ματαιοτητος ο Συμμαχος ατμις εξεδωκε.
Θησαυριζει, και ου γινωσκει τινι συναξει αυτα. Ἐπειδη ου την αληθη ζωμεν ζωην
νυν, αλλα την ως εν εικονι· ουδε περι τα οντως αγα θα ποιουμεθα την σπουδην· διο
ματην ταρασσομε θα, περι τας κοσμικας επιθυμιας στρεφομενοι, συν αγοντες
θησαυρους, ων ουκ ισμεν διαδοχους. Και νυν τις η υπομονη μου; ουχι Κυριος; Ει
κοτως την ελπιδα επι Κυριον εχειν φησιν, ατε κα ταγνους των εν βιωι περισπασμων.
Και η υποστα σις μου παρα σοι εστιν. Ἡ προσδοκια, ητοι η υπομονη. Ὄνειδος αφρονι
εδωκας με. Μη παραδωις με, φησιν, εις ονειδισμον, δια το εις εμε ειναι σε τον
λοιδορουμενον. Ἐκωφωθην, και ουκ ηνοιξα το στομα μου, οτι συ εποιησας.
Λοιδορουμενος, φησιν, εσιγων, ειδως ακριβως περι αυτης, οτι συ ει ο τιμωριας ητοι
παι δειας χαριν ταξας με εις αυτο τουτο ονειδιζεσθαι. Ἀποστησον απ' εμου τας
μαστιγας σου. Τας γινομενας αυτωι παρα των δαιμονων τιμωριας λε γει, ου
συγχωρουντος αυτοις του Θεου. (Reg. 1 sic.) Τας γινομενας αυτωι παρα των
δαιμονων τιμωριας παρα του Θεου λεγει, ως συγχωρουντος αυτον δια την αμαρτιαν
παθειν. Ἀπο γαρ της ισχυος της χει ρος σου εγω εξελιπον. Πολλακις ηδη την
κολαζουσαν δυναμιν χειρα του Θεου λεγεσθαι εμνημονευσαμεν. Ὅταν αυτους
ισχυρως μαστιζηι, εκλειπει ο κολαζομενος, καθο τοιουτος εστιν, ασθενης δηλονοτι
και μη δυναμενος εφ' ικανον αντεχειν προς μαστιγας. [Πλην ματην ταρασσονται. Ὁ
εν ανομιαι ζων, ως και τοιαυτης παιδειας δεηθηναι.] Ἐν ελεγμοις υπερ ανομιας
επαιδευσας ανθρω πον. Ἐλεγχων με, φησιν, επι τηι αμαρτιαι, επαι δευσας. Της
δεησεως μου ενωτισαι. Ἀντι του, Εισακου σον, και συγχωρησον την αμαρτιαν προ
της τελευ της. [Τουτο γαρ σημαινει· Ὅτι παροικος ειμι.] Ἄνες μοι, ινα αναψυξω. Προ
της τελευτης μου, φησιν, αμαρτιων παρασχον αφεσιν, ινα θαῤρων εις ᾅδου
πορευσωμαι. Και ουκετι υπαρξω Ουχ υπαρξω τοιουτος οιος αν και γενοιμην εκ της
προς σου μοι γενομενης ανεσεως. Ἄνεσις δε Θεου εστιν απαθεια ψυχης μετα
γνωσεως των οντων αληθους. Εις το τελος
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΛΘʹ. Ὑποθεσις. Ἀναφερεται η ωιδη εκ προσωπου του νεου λαου
του ανακομισθεντος εκ λακκου ταλαιπωριας. Ειτα με ταξυ εισφερεται το του
Χριστου προσωπον, τους ευχαριστουντας διδασκων της οικονομιας τον τρο πον· ειτα
παλιν των πιστευσαντων εκ του Ἰσραηλ το προσωπον, αξιουντων ρυσθηναι της δια
την απει θειαν αμαρτιας, αμα δε και διηγουμενων αυτοις τα συμβεβηκοτα δια την
απιστιαν κακα. Ὑπομενων υπεμεινα τον Κυριον, και προσ εσχεν μοι. Ὅμοιον τωι· Ἐν
τηι υπομονηι υμων κτησασθε τας ψυχας υμων. 27.192 Και ανηγαγε με εκ λακκου
ταλαιπωριας. [Και τι σοι παρεσχεν; Εισακουσας ειπεν· Ἀνηγαγεν εκ βαθους της
αμαρτιας, και εκ της ηδυπαθειας του πη λωδους σωματος, η εκ των του θανατου
πυλων, και εκεισε φθορας, η εκ του κοσμου περισπασμων.] Και απο πηλου ιλυος. Ἐκ
βαθους αμαρτιας αι ιλυος δικην καταπασσουσι τους αλοντας εν αυταις. Λακκος γαρ
ταλαιπωριας, κακια και αγνωσια. Και εστησεν επι πετραν τους ποδας μου, και
κατευθυνε τα διαβη ματα μου. Φησιν ο αποστολος Παυλος, οτι Ἡ πε τρα ην ο
Χριστος· εμαθον γαρ την αρεσκουσαν Θεωι βαδιζειν οδον, ητοι δια της πρακτικης και
των ορθων δογματων. Και ενεβαλεν εις το στομα μου ᾆσμα και νον, υμνον τωι Θεωι
ημων. Τον νομον τον ευαγγε λικον· μετα γαρ την απαθειαν αιδομεν ασμα καινον
ανακαινισθεντος του οικου ημων. Ὄψονται πολλοι, και φοβηθησονται και
ελπιουσιν επι Κυριον. ∆ι εδοθη γαρ εις παντα κοσμον το κηρυγμα. Μακαριος ανηρ ου
εστι το ονομα Κυριου ελπις αυτου, και ουκ επεβλεψεν εις ματαιοτητας και μανιας
 
 
 

43
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψευδεις. Μονον τον την ελπιδα επιγραψα μενον εις Θεον μακαριον φησιν, ου τον
περισπασθεντα βιωτικαις μεριμναις, αιτινες και μανια και ψευδος εισιν. [Ἐλπις
αυτου. Ειτα και εις προτροπην ετερον επι φερει· Μακαριστος, φησι, τωι οντι, ος τον
Θεον μονον εσχεν ελπιδα, και ουκ επεβλεψεν εις τας περι τον παρ οντα βιον
σπουδας, αι ματαιοτητες εισι, και μανιαι ψευδεις, και εις κενον φροντιδες. Μανια δε
σωφρων η του παροντος βιου καταστασις, δι' ην και εξεστη κοτες τοις πολλοις
εδοκουν οι προφηται, εφ' ηι και σεμνυνομενος και ο δικαιος λεγει· Ειπα εν τηι εκ
στασει μου.] Πολλα εποιησας συ, Κυριε ο Θεος μου, τα θαυ μασια σου. α πεπραχας,
φησιν, εν τωι της οικονο μιας καιρωι, πολλα εστι και θαυμασια· α και ετε ροις
απηγγειλα. Ἡ δε επαγγελια ολην, φησι, διεδραμε την υπ' ουρανον, ως και
κρειττονας αριθμου γενεσθαι τους πιστευσαντας. Θυσιαν και προσφοραν ουκ
ηθελησας, σωμα δε κατηρτισω μοι. Ἐντευθεν εισφερεται το του Χριστου προσωπον
προς τον Πατερα λεγον. Ἐπειδη, φησι, θυσιαν και προσφοραν ουκ ηθελησας, ουτε
μην ηυδοκησας εν ολοκαυτωμασι τοις κατα τον νο μον· ηκω σωμα λαβων οπερ
αυτος μοι κατηρτισω. Πνευμα γαρ αγιον και Ὑψιστου δυναμις επεσκιασε τηι αγιαι
Παρθενωι. Ἥκω δε ινα το σον ποιησω θε λημα. Ποιον γαρ ην το θελημα του Πατρος,
η ο αυτος ο Κυριος εξηγησατο ειρηκως· Τουτο εστι το θελημα του πεμψαντος με, ινα
παν ο δεδωκε μοι μη απολεσω εξ αυτου, αλλα αναστησω αυτο τηι εσχατηι ημε ραι; Το
δε, εν κεφαλιδι βιβλιου, ταυτην εχει την ερμηνειαν. Κεφαλιδα οι Ἑβραιοι τον τομον
φασιν. Ἡσαΐας δε το της ενανθρωπησεως μυστηριον του 27.193 Μονογενους
διδασκομενος ηκουσε· Λαβε τομον και νον, και γραψον εν αυτωι γραφιδι ανθρωπου.
Συμβαινει ως ουκ εν πλαξι λιθιναις, αλλα σαρκιναις, γρα φησονται τα θεσπισματα
του καινου νομου, καθως φησι δι' Ἱερεμιου του προφητου· ∆ιδους δωσω νο μους μου
εις την διανοιαν αυτων, και επι καρ διας αυτων γραψω αυτους, ινα δηλοι, οτι τοις εν
δοτατοις και νοητοις της καρδιας ταμειοις η Ἐκκλη σια τον καινον παραδεξηται
νομον, και τας εντολας σφοδρα θελησηι. Ευηγγελισαμην δικαιοσυνην εν Ἐκκλησιαι
με γαληι. Ἐκκλησια μεγαλη η κατα παν εθνος πιστευ σασα τωι Σωτηρι ψυχη· η και
δεδικαιωται αυτον εχουσα τον δικαιουντα τον ασεβη. Την δικαιοσυ νην σου ουκ
εκρυψα εν τηι καρδιαι μου. ∆ικαιο συνην μεν την δι' αυτου κεκηρυγμενην φησι, την
υπερ νομον και σκιαν· το δε, εγνως, αντι του, ιδιο ποιησω. Την αληθειαν σου και το
σωτηριον σου ειπα. Ου σεσιγηκα, φησι, ουδε συνεσχον εν εμαυτωι την αληθειαν σου.
Ἀληθειαν δε φησι το ευαγγελικον κηρυγμα. Ἀλλ' ουδε εκρυψα το σωτηριον σου,
τουτ εστι της παρα σου δοθεισης σωτηριας την οδον, ητοι την δια της πιστεως χαριν.
Συναγωγην δε πολ λην, την εκ του Ἰσραηλ και των εθνων συνειλεγμε νην
Ἐκκλησιαν φησιν. Ἀποκαλυπτει γαρ ο Χριστος τους περι ελεους και αληθειας
λογους τηι φυσει τηι λογικηι, και τους περι σωτηριας. Και τους μεν περι αληθειας
λογους ευρησει εν τηι θεωριαι, τους δε περι σωτηριας εν τηι πρακτικηι. Συ δε, Κυριε, μη
μακρυνηις τους οικτιρμους σου απ' εμου. ∆ιδαξαντος του Χριστου το περι της
οικονομιας μυστηριον, εισκομιζεται του Ἰσραηλ το προσωπον του μειναντος εν
απειθειαι. Ὡς γαρ απει θησας τωι ελεει του Θεου, και δια τουτο παρεωρα μενος, και εν
παντι γεγονως κακωι, ανανηφει προς μεταγνωσιν, κατοικτειρεσθαι παρακαλων.
Σημαινε ται δε η επ' εσχατου καιρου γενησομενη κλησις αυ των. Το ελεος σου και η
αληθεια σου διαπαντος αντιλαβοιντο μου. Ὁμολογουμεν, φησιν, οτι αυτος εις ο
παλαι σωζων ημας και αντιλαμβανομενος. Και τυχουσα της σωτηριας η του Θεου
Ἐκκλησια, δειται παλιν της του Θεου προμηθειας δια τας παντοδαπας των
ανθρωπων και δαιμονων επαναστασεις, ων εν τοις εξης μνημην ποιειται. Ὅτι
περιεσχον με κακα ων ουκ εστιν αριθμος. Τα μετα την απιστιαν την εις Χριστον
συμβεβηκοτα αυτοις διηγειται κακα. Ἐπληθυνθησαν υπερ τας τριχας της κεφαλης
 
 
 

44
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μου, και η καρδια μου εγκατ ελιπε με. Ὅμοιον ωσει ελεγεν· Ἴσος γεγονα τοις ουκ
εχουσι νουν η καρδιαν· γεγονε γαρ λαος μωρος, και ουχι σοφος. Ἀποστραφειησαν εις
τα οπισω και καταισχυν θειησαν οι θελοντες μοι κακα. Ἢ των νοητων εχθρων
καταβοωσιν, η των Γραμματεων και Φαρι σαιων των επιβουλευσαντων τηι σωτηριαι
της ψυχης αυτου, λεγοντων αυτων περι Χριστου ποτε μεν· Ουκ εκβαλλει τα
δαιμονια ει μη εν Βεελζεβουλ· ποτε δε· ∆αιμονιον εχεις, τις σε ζητει αποκτειναι;
27.196 Ἐγω δε πτωχος ειμι και πενης· Κυριος φρον τιει μου. Ὁ πανυ θρασυς Ἰσραηλ,
εν μεταγνωσει γενομενος, πενητα και πτωχον εαυτον αποκαλει. Και μην και αυτον
εχειν τον Κυριον την ελπιδα επιγρα φεται. Βοηθος μου και υπερασπιστης μου ει συ· ο
Θεος μου, μη χρονισηις. Εις δε ταυτα τα τελη, φησι, προβησεται η Ἐκκλησια
πτωχευσασα προτε ρον και δια πενιας πολλης ελθουσα εν κοσμωι, και τηι παρα σου
πλουτησασα δυναμει, και τηι παρα σου δοξασθεισα επικουριαι, ην αιτει μη χρονιζειν,
και δια την αιτησιν ου χρονιει, καθα λεγεται το· Ὁ ερ χομενος ηξει, και ου χρονιει.
Εις το τελος
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. Μʹ. Ὑποθεσις. (Incerto auctore.) Ὁ προκειμενος ψαλμος
μακαριζει τους πιστευσαν τας εις αυτον τον Χριστον· και μην και αμοιβας αυτοις της
πιστεως διδωσι την παρ' αυτου επικου ριαν. Εισφερεται δε και αυτο του Σωτηρος το
προσωπον, καταλεγον των τε αρνοντων του Ἰουδαιων λαου και αυτου του προδοτου
εξαιρετως Μακαριος ο συνιων επι πτωχον και πενητα. Πτωχον και πενητα τον
Χριστον αποκαλει κατα το ειρημενον· Πλουσιος ων επτωχευσε δι' ημας. Ἠθικην
ενταυθα διδασκαλιαν της προφητειας προ εταξεν, ωφελησαι τον ψαλμον τα εξ
εκατερου βουλο μενος. Και τινα μακαριζει; τον επι πτωχον συνιεντα και πενητα·
τουτεστι τον νοουντα, οτι τουτου χαριν ο Χριστος πλουσιος ων επτωχευσε, ινα και
ημεις τους πτωχους ως αδελφους του ημετερου ∆ημιουρ γου και κριτου ελεησωμεν.
Και τι της φιλοπτωχιας το κερδος; Ἐν ημεραι πονηραι ρυσεται αυτον ο Κυριος. ∆ηλοι
δε την της κρισεως οδυνας τοις αμαρ τωλοις και πονους επιφερουσαν. Ῥυσεται φως
τους φιλοπτωχους ο Κυριος. Χρεωστει γαρ αυτοις φιλαν θρωπιαν, ως αυτος την
ελεημοσυνην παρ' αυτοις δα νεισαμενος· και δια μεν του Σολομωντος ειπων· Ὁ
ελεων πτωχον δανειζει Θεον· οικειαι δε γλωτ τηι· Ἐφ' οσον εποιησατε ενι τουτων των
ελα χιστων, εμοι εποιησατε. Ἐν ημεραι πονηραι ρυ σεται αυτον ο Κυριος. Ἡμεραν
πονηραν την των πειρασμων επιθεσιν φησι και τας διωξεις των εχθρων. Αινιττεται
δε, οιμαι, και την της κρισεως ημεραν φοβεραν ουσαν, και των παρανομων κακω
τικην. Ὑπισχνειται την ειλικρινη γνωσιν της πτωχειας εκεινης· των της φοβερας
αυτον ημερας απαλ λαξαι κακων. [Μακαριος ο ανηρ εκεινος ο εννοων α προσηκε
περι των πενητων, αντι του· Ὁ συνιεναι δυναμε νος την πτωχειαν, ην δι' ημας
ανειληφεν ο Χρι στος.] Κυριος διαφυλαξαι αυτον και ζησαι αυτον, και μακαρισαι
αυτον εν τηι γηι, και μη παραδωι αυ τον εις χειρας εχθρων αυτου. Ἐχθρων των νοη
των δηλονοτι. Ὅλην την κοιτην αυτου εστρεψας εν τηι αῤ 27.197 ρωστιαι αυτου. Προς
τα αμεινω μετενεχθησεται, φησι, και μεταβολην εξει προς ευρωστιαν. Ἔθος γαρ τηι
θειαι Γραφηι την στροφην αντι της μεταβολης τι θεναι, ως το· Ἔστρεψας τον κοπετον
μου εις χα ραν εμοι. Ἐγω ειπα· Κυριε, ελεησον με, ιασαι την ψυ χην μου. Και υπερ
της ιδιας αμαρτιας ο ∆αυιδ ευ χεται, ατε δη εν εαυτωι ειδως ενα των συνιεντων επι
πτωχον και πενητα. Παλιν τας ανθρωπων αμαρ τιας ιδιας ο υπερ ανθρωπων πασχων
λεγει, και τον επι ταυταις ελεον εις ημας εφ' εαυτου ζητει, ος λυει την των
αγνοουντων επ' αυτωι καταφρονησιν, εκφαι νων την δοξαν· επ' αυτου μεν κατα την
ιδιαν δυνα μιν, εφ' ημων δε κατα την Χριστου χαριν. Οι εχθροι μου ειπον κακα μοι.
Ἐντευθεν το προσωπον εισφερεται το του Χριστου, διηγουμενον τα παρα των
 
 
 

45
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰουδαιων αυτωι γεγενημενα. Μεχρι μεν του παροντος στιχου περι πασης της
καθολικης Ἐκκλησιας ειρηκεναι τον προφητην υποληπτεον, ως εκαστωι των
σπουδαιων αρμοττειν μαλλον η τωι Κυ ριακωι ανθρωπωι. Ου γαρ, ως τινες
υπειληφασι, περι αυτου και μονου φασκει τα ειρημενα· ου γαρ εφησε μετα του
αρθρου· Μακαριος ο συνιων επι τον πτωχον και πενητα. Τουτο δε χωρις αρθρου
λεγο μενον τον τινα σημαινει και μερικον. Μετα δε ταυ τα μετεισιν απο των αλλων
της Ἐκκλησιας μελων επ' αυτον εκεινον τον Κυριον δηλονοτι Χριστον, οστις δη και
φησιν· Οι εχθροι μου, και τα εξης. Ποτε αποθανειται και απολειται το ονομα αυτου;
Βαρυς εστιν ημιν και βλεπομενος γαρ. Και ει εισεπορευετο του ιδειν, ματην ελαλει.
Ταυτα περι του Ἰουδα φησιν. Ὃ δε λεγει τοιουτονεστιν· Ἐσχηκως εισοδον προς με,
δια το τεταχθαι εν μαθηταις, διγλωσσος και πολυπραγμων ην· ελα λει γαρ ματην,
τουτεστιν ουκ αληθης ην. Ἡ καρδια αυτου συνηγαγεν ανομιαν εαυτωι. Ἐκεκρικει,
φησι, παραδουναι τοις φθονουσιν εμε. Ἐξεπορευετο εξω, και ελαλει επι το αυτο· το,
Τι θελετε μοι δουναι, καγω υμιν παραδωσω αυτον; Κατ' εμου εψιθυριζον παντες οι
εχθροι μου. Τα κατ' αυτου των Ἰουδαιων σκωμματα, τας κατ' αυ του των Ἰουδαιων
συσκευας σημαινει, και τα λελη θοτα σκεμματα, τους αρχιερεις τους συμφωνουντας
προς τον Ἰουδαν λεγων, οιτινες εψιθυριζον, τα περι του Ἰησου συμφωνα προς τον
Ἰουδαν τιθεμενοι. Ἐψιθυριζον· ουδε γαρ ετολμων φανερως ταυτα το πληθος
ευλαβουμενοι τιθεσθαι. Λογον παρανομον κατεθεντο κατ' εμου. Το, Ἆραι, αραι,
σταυρωσον αυτον. Ουτος δε οτι παρα νομος ην, δηλον εκ του ειρημενου· Ἀθωον και
δι καιον ουκ αποκτενεις. Μη ο κοιμωμενος, ουχι προσθησει του αναστηναι; ∆ιαγελαι
των Ἰουδαιων τα σκεμματα ως οιομενων δια του θανατου θραυ ειν αυτον ως ενα
των καθ' ημας. Ὁ δε φησι· Πως νομιζετε θανατωι περιβαλειν την ζωην; Ὕπνος γαρ
27.200 εστιν εμοι το παθειν. Ἀναγκαιως δε λεγει τηι κοι μησει την αναστασιν επεσθαι.
Ἡ δε κοιμησις εστιν ο θανατος· αναγκαιως τωι θανατωι ακολουθησει και η αναστασις.
Και γαρ ο ανθρωπος της ειρηνης μου εφ' ον ηλπισα, ο εσθιων αρτους μου,
εμεγαλυνεν επ' εμε πτερνισμον. Ἐμπαιγμον, επιβουλην, δολον. Ειρηνης ανθρωπον
τον Ἰουδαν φησι, δια το δοκειν εν τοις ευνοουσιν αυτωι τεταχθαι και φιλοις· τογε
ηκων εις το ειναι μαθητην. Συ δε, Κυριε, ελεησον με, και αναστησον με, και
ανταποδωσω αυτοις. Ἀνθρωπινως μαλλον δια την κενωσιν προς τον εαυτου Πατερα
ποιειται τον λογον, καιτοι αυτος ων το ελεος του Θεου και Πατρος, και η αναστασις
και η ζωη. Ἐν τουτωι εγνων, οτι τεθεληκας με. Λαλει πα λιν ως ανθρωπος, ινα
εαυτον παραθηι τωι Θεωι και Πατρι. Ὅτι ου μη επιχαρηι ο εχθρος μου επ' εμε. Ει μεν εκ
προσωπου της ανθρωποτητος ταυτα λεγει ο Χριστος, εχθρος αν νοηθειη ο τον
θανατον ημιν κα τασκευασας· ει δε ως εξ αυτου του Χριστου, των Ἰουδαιων τους
αρχοντας φησιν. Ὅτι γαρ λελυπηνται, δηλον εκ του συκοφαντησαι αυτου την
αναστα σιν. Ἐμου δε δια την ακακιαν αντελαβου. Ἡ παντων αντιληψις αντιληψεως
τετυχηκεναι φησιν· ουκ αυτος ταυτης δεομενος, καθ' ο νοειται Θεος, αλλα
γενομενος ανθρωπος, υπερ ανθρωπων ποιειται λο γους. Ευλογητος Κυριος ο Θεος
Ἰσραηλ απο του αιωνος. Σφραγιζει και νυν εις ευχαριστιαν την προκειμε νην ωιδην.
Ἀπο του παροντος, φησιν, εις τον μελ λοντα· ουκουν απο μεν του παροντος η
ευλογια παρ' ημων εις τον Θεον αρχεται, τελειουται δε εν τωι μελλοντι· εκ μερους
γαρ γινωσκομεν, και εκ μερους προφητευομεν, οθεν και εκ μερους ευλογουμεν·
Ὅταν δε ελθηι το τελειον, φησιν ο Παυλος, το εκ μερους κατ αργηθησεται. Τηι γαρ επι
το μειζον προκοπηι το απο μερους παυεται. ∆ια τουτο ο Ψαλμωιδος επηγαγε, Γε νοιτο,
γενοιτο, και διπλασιαζει την ευχην. Μακαριον γαρ εντευθεν της ευλογιας της εις τον
Θεον δια πιστεως και της των αλλων αγαθων κατορθωσεως αρξασθαι, ουτω τε
αυτην στεφανωσαι εις τον αιωνα τον μελ λοντα, ως οι γε ασεβεις και απιστοι
 
 
 

46
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευλογειν εκει τον Θεον ουκ επιτρεπονται. Ειδεναι δε δει, οτι την ψαλμικην ταυτην
προφητειαν εις πεντε τινες δι ελοντες βιβλους, μεχρι τουτου του ψαλμου την πρω
την νομιζουσιν· επειδη προς τωι τελει στεφανον ωσπερ την ευλογιαν την εις Θεον
κεκτηται. Ὅθεν ουτω διαιρουσι και τας υπαρξεις τας τεσσαρας. Εις το τελος εις
συνεσιν τοις υιοις του Κορε.
ΨΑΛΜΟΣ ΜΑʹ. Ὑποθεσις. Ἱεροψαλται μεν γεγονασιν οι του Κορε υιοι, αιδουσι δε την
ωιδην λαβοντες παρα των συνθεντων αυ την, τουτεστι του ∆αυιδ, τα επ' εσχατων
σημαι νοντες των καιρων. Εισφερουσι δε το αυτου του 27.201 Ἰσραηλ προσωπον
εξομολογουμενον Χριστωι δια της μεταγνωσεως, ης ποιησονται επι συντελειαι των
αιωνων. Ὃν τροπον επιποθει η ελαφος επι τας πηγας των υδατων, ουτως επιποθει η
ψυχη μου προς σε, ο Θεος. Αι λογικαι ελαφοι, διαλειπουσης αυτας δια τας ανομιας
της νοητης πηγης, απεκλαι οντο νυκτος και μεθ' ημεραν την απωλειαν εαυτων.
Ποτε ηξω, και οφθησομαι τωι προσωπωι του Θεου; Προσωπον του Θεου ο Λογος.
Σημαινει το λιαν επιθυμειν αυτους εις καιρον αφικεσθαι αυτους καθ' ον και η αυτων
εσται κλησις· ωστε και αυτους εμφανεις γενεσθαι τωι προσωπωι του Θεου και Πα
τρος. Ταυτο δε εστι και το του Υιου. Ἐν φωνηι αγαλλιασεως και εξομολογησεως
ηχους εορταζοντος. Προευαγγελιζεται εαυτον ως εν καιρωι τευξομενος της δια
Χριστου σωτηριας και ζωης, και ταις θειαις αυλαις ομου τοις αλλοις αγιοις
ενδιαιτησομενος. Ἵνα τι περιλυπος ει, η ψυχη μου, και ινα τι συνταρασσεις με;
Ἐπιτιμαι ταις λυπαις τηι εις Χριστον ελπιδι οχυρομενος. Ει τετηρηται, φησιν, ω ψυχη,
καιρος καθ' ον η δια πιστεως ημων κλησις εισαγοι ημας μετα των εορταζοντων εις
την σκη νην, δια τι περιλυπος ει, και κατατρυχηι ταις λυ παις; ∆ια τουτο
μνησθησομαι σου εκ γης Ἰορδανου και Ἑρμωνιειμ απο ορους μικρου. Ἐπειδη
εταραχθη, φησιν, η ψυχη μου, αναμνησαντος μου εμαυτον των σων θαυμασιων, ων
τε κατα τον Ἰορδανην ημιν εδειξας, ων τε κατα το ορος το Ἀερμων, παραμυθησο μαι
εμαυτον. Ἢ ουτως· Γενομενος, φησιν, εν τωι Ἰορδανηι, τουτεστιν αξιωθεις του αγιου
βαπτισματος, το τηνικαυτα σου μνησθησομαι δια του ρηματος της ομολογιας.
Μνησθησομαι δε και του Ἑρμωνιειμ. Ἑρμωνιειμ δε ερμηνευεται οδος λυχνου, ως
του αγιου βαπτισματος οδον αυτοις ανοιγοντος φωτισμου. Ἄβυσσος αβυσσον
επικαλειται εις φωνην των καταρακτων σου. Ἑτερων παλιν θαυμασιων αναμι
μνησκουσιν εαυτους. Ὅτε γαρ αλλοφυλοι κατεστρα τευσαν αυτων, γενομενης υπερ
αυτων θυσιας παρα του Σαμουηλ, κατηνεχθη κατα των πολεμιων χαλαζα τοσαυτη,
ως τους εχθρους σχεδον απαντας, ου δενος αυτοις ανθρωπων μαχομενου, πεσειν.
Ἄβυσ σον τοινυν επ' αβυσσωι τρεχουσαν καλει την της χα λαζης φοραν. Το δε,
επικαλειται, αντι του, εγκα λειται. Φωναι δε των καταρακτων αι των χαλαζων
φοραι νοηθειεν αν. Ἀλλαχου δε καταῤρακται οι του Θεου προφηται. Παντες οι
μετεωρισμοι σου και τα κυματα σου επ' εμε διηλθον. Ἑτερου παλιν εαυτον
αναμιμνησκει θαυματος. ∆ιηλθον γαρ δια θαλασσης 27.204 μεσον την του Φαραω
φευγοντες μοχθηριαν. Και εδοκουν μεν οι των κυματων μετεωρισμοι, τουτεστιν αι
υψωσεις, κατ' αυτων φερεσθαι· αλλ' ηδικουν ου δεν· επαγη γαρ ωσει τειχος τα
υδατα. [Ἄβυσσος αβυσσον επικαλειται. Ἄβυσσος ο Πατηρ, αβυσσος ο Υιος. Ἄβυσσος
η των αμαρτιων επικαλειται την αβυσσον της ευσπλαγχνιας του Θεου, εις το
καταῤραξαι την αμαρτιαν και τους ταυτης αι τιους και την φθοραν· οιον οτι Ἔθος
σοι τοις αμαρτω λοις δεομενοις σου επικαμπτεσθαι. Και ινα τι ημας παραβλεπεις
προσπιπτοντας σοι;] Ἡμερας εντελειται Κυριος το ελεος αυτου, και νυκτος ωιδη
αυτου. Ἑτερου παλιν μεμνηται θαυ ματος. Ὁ γαρ Ῥαψακης, περικυκλωσας την
Ἱερουσαλημ, ηπειλει μηδε τον Θεον ισχυειν εξελεσθαι αυ τους εκ χειρος Ἀσσυριων·
 
 
 

47
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλ' επηγγειλατο ο Θεος λεγων· Ὑπερασπιω υπερ της πολεως ταυτης. Ειτα την
επαγγελιαν πληρων εν μιαι νυκτι εκατον ογδοηκοντα πεντε χιλιαδας ανειλε των
Ἀσσυριων. Και τουτο εστιν· Ἡμερας εντελειται Κυριος το ελεος αυτου. Προσευχη τωι
Θεωι της ζωης μου. Ὡς ηδη πεπιστευκως τα τοις πιστευουσι πρεποντα αναφερει
ρηματα, αυτωι την οικειαν αναγραφομενος ζωην. Ἐρω τωι Θεωι, Ἀντιληπτωρ μου ει.
Ἐπαναλαμβανει την ικετηριαν ο μεταγινωσκων λαος, επι πλειον εκκαλουμενος εις
ελεον τον Θεον.
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυιδ ανεπιγραφος παρ' Ἑβραιοις. ΜΒʹ. Κρινον με, ο Θεος, και δικασον.
Την αυτην υποθεσιν τωι οπισω και ο παρων εχει ψαλμος. Προσ ερχονται γαρ παλιν οι
εξ Ἰσραηλ την δια Χριστου σωτηριαν εξαιτουμενοι. ∆ιο φησιν· Ἐξαποστειλον το φως
σου και την αληθειαν σου. Αυτος γαρ αυ τους και εις το αγιον ορος εισαγειν εμελλε,
τουτεστιν εις τον ουρανον και εις τας ανω μονας, ασπερ και σκηνωματα ονομαζει·
και εις το νοητον θυσιαστηριον· και αυτος αυτων εμελλεν ευφραινειν την νεοτητα.
Νεοτητα δε καλει την ευφροσυνην, την και ανανεου μενην αυτων την ψυχην. ∆ιο
και εν κιθαραι υπ ισχνουνται αυτωι προσφερειν την εξομολογησιν. Κιθα ραν δε
πολλακις το σωμα νοειν εδιδαξαμεν. Εις το τελος τοις υιοις Κορε εις συνεσιν.
ΨΑΛΜΟΣ ΜΓʹ. Ὑποθεσις. [Και ετι ουτος της αυτης υποθεσεως εχεται· τας πα λαιας
ευεργεσιας διηγουμενων, και προσληφθηναι αξιουντων δια του αυτον επιγραφεσθαι
την ελπιδα, και επι τωι ονοματι αυτου εξομολογεισθαι. Ἐταπεινωθη εις χουν η ψυχη
ημων. Ουτω φασιν επειδη, απωσαμενοι φρονειν τα Χριστου, εις φρονημα σαρκικον
κατεστησαν.] Ὁ Κυριος, εν τοις ωσιν ημων ηκουσαμεν. Νυνι δε απωσω, και
κατηισχυνας ημας. Και ουκ εξελευσηι, Θεος, εν ταις δυναμεσιν ημων. Παλαι, φη σιν,
συνεστρατηγεις ημιν· νυν δε ου μονον ου συνεξερχηι 27.205 ημιν, αλλα και
απεστρεψας ημας, ως και τοις μι σουσιν ημας γενεσθαι εις διαρπαγην. Ταυτα δε φη
σιν ο χορος ο προφητικος οικειουμενος του λαου τας συμφορας. Και οι μισουντες
ημας διηρπαζον εαυτοις. Ἐκ λαγμασιν, φησιν, ημας εις ατιμιαν. Και ουκ ην πληθος
εν τοις αλαλαγμασιν [αλλαγμασιν] ημων. Ἀλαλαγμος εστιν επινικιος ωιδη. Ὁ δε
νους ουτος· Ουτως, φησιν, απεῤριψας ημας ως και ολιγοις ημας ηττηθηναι, και τους
αλαλαζοντας καθ' ημων μικρους ειναι τινας. Ἔθου ημας ονειδος τοις γειτοσιν ημων.
Παντα οσα εποιησαν εις Χριστον αποδεδοται αυτοις· ωνει δισαν, ωνειδισθησαν·
εχλευασαν, αντεχλευασθησαν· εκινησαν επ' αυτωι τας κεφαλας, εκινησαν και ετε ροι
τας κεφαλας επ' αυτοις. Ὅλην την ημεραν η εντροπη μου κατεναντιον μου εστιν.
Μακρα, φησιν, και διηνεκης η καθ' ημων γεγονε αισχυνη. Ταυτα παντα ηλθον εφ'
ημας, και ουκ επελαθο μεθα σου. Ἤδη εφημεν, ως οι προφηται εισιν οι αναφεροντες
την ικετηριαν εκ προσωπου του λαου, οικειοποιουμενοι τα δια τας αυτων αμαρτιας
συμβαντα κακα. Και εξεκλινας τας τριβους ημων απο της οδου σου. Ταυτα φασιν,
οτι, ασεβησαντες εις Χριστον, και του τελειν την κατα νομον θυσιαν εξωσθησαν. Ὅτι
εταπεινωσας ημας εν τοπωι κακωσεως. Τουτο φησιν δια το μηδεν ετι δυνασθαι
φρονειν των επηρμενων· Και ηλεγξας ημας εν τωι κοσμωι ημαρ τηκοτας. Και
επεκαλυψεν ημας σκια θανατου. Τον σκοτον τον γενομενον εν ταις των
απιστησαντων καρδιαις κατασημαινει. Ει επελαθομεθα του ονοματος του Θεου
ημων. Τουτο φασιν, ως μηκετι μετα την τελευταιαν εκ πτωσιν ειδωλολατρησαντες,
η παλιν ως εκ προσωπου των προφητων. Ὅτι ενεκα σου θανατουμεθα ολην την
ημεραν. Ὅμοιον τωι ειρημενωι· Ἐλιθασθησαν, επρισθησαν, εν φονωι μαχαιρας
απεθανον. Ὥσπερ δε τα του λαου αμαρτηματα οικειοποιουνται, ουτω και τα εαυ των
αγαθα εις προσωπον ωσπερ του λαου αναφε ρουσιν, καθαπερ ενος οντος σωματος
 
 
 

48
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του παντος. Ἢ και ουτως· ∆ια την εις σε γεγονυιαν ημιν απιστιαν, φησιν, εις
τοσουτον ηκομεν κακον, ως εοικεναι αν θρωποις την επι θανατον φερουσιν ψηφον,
και μην και προβατοις εις σφαγην αγομενοις. Ἐξεγερθητι, ινα τι υπνοις, Κυριε; Την
πολ λην ανοχην του Θεου, ην εποιειτο δια τας αμαρτιας αυτων, υπνωι
παραβαλλουσιν. Ἀναστηθι, και μη απ ωσηι εις τελος. Ἀναστηθι, λεγει, ουχ οπως
εναλλαξηι το σχημα· το θειον γαρ ασχηματιστον, αλλ' ινα κι νησηι την εαυτου
δυναμιν εις ημετεραν βοηθειαν. Και μη απωσηι εις τελος μητε τους ποιουντας, μητε
τους πασχοντας, ινα μητε οι πασχοντες, ως ολοκλη ρως δοθεντες τοις πειρασμοις
ολισθησωσι, μητε οι 27.208 ποιουντες, τηι του κριτου μακροθυμιαι θαῤρησαντες, επι
πλειον ανομιας προκοψωσιν. ∆οθηναι αυτοις ευ χονται την επιφανειαν του Χριστου,
την επ' εσχα των των καιρων, ινα μη της παρ' αυτου αμοιρησωσι ζωης. Ἐκολληθη
εις χουν η γαστηρ ημων. Ταυτα φασιν, επειδη, απωσαμενοι το φρονειν τα Χριστου,
εις φρονημα κατεπεσον σαρκικον. Ἀναστα, Κυριε, βοηθησον ημιν. Ἀντιλαβου, φησιν,
ημων, και διδου το ευμενες και καιρον επι στροφης τοις την εις σε αληθινην πιστιν
ομολο γουσιν. Εις το τελος υπερ των αλλοιωθησομενων τοις υιοις Κορε εις συνεσιν,
ωιδη υπερ του Ἀγαπητου.
Μ∆ʹ. Ὑποθεσις. Την προκειμενην ωιδην ανατιθησι τωι Ἀγαπητωι ο ∆αυιδ, τουτεστι
Χριστωι, τωι επ' εσχατων των ημερων εληλυθοτι, και την αλλοιωσιν πεποιηκοτι,
τουτεστι, την μεταβολην την εξ ειδωλολατρειας εις θεοσεβειαν. Μεμνηται δε και
των υιων Κορε, εις τους αποστολους αναπεμπων το προσωπον. Ταυτα δε παντα
αναγκαιον συνιεναι ημας· διο και εις συνεσιν επιγεγραπται. Ἐξηρευξατο η καρδια
μου λογον αγαθον. Τουτο φησιν ο Πατηρ περι του Υιου· γεγενηται γαρ Θεος εκ Θεου.
Λεγω εγω τα εργα μου τωι βασιλει. Ὥσπερ βασιλευς υπαρχων ως Θεος εις βασιλειας
αρχην λεγεται ερχεσθαι δια το σεσαρκωσθαι αυτον· ουτω και απερ οιδε φυσικως ως
Θεος, ταυτα παλιν ακουειν λεγεται δια το ανθρωπινον οικονομικως. Ἡ γλωσσα μου
κα λαμος γραμματεως οξυγραφου. Ὃν ειρηκε λογον, τουτον και γλωσσαν αυτου
αποκαλει. Καλαμος δε γραμματεως οξυγραφου ωνομασται, δια το λεγειν τι και
ευθεως γινεσθαι, ως το· Θελω, καθαρισθητι· και ευθεως εκαθαρισθη· και, Νεανισκε,
σοι λεγω, εγερθητι· και ευθεως ανεστη. Ου μην αλλα και το· Λογον συντετμημενον
ποιησει Κυριος εν τηι οικουμενηι οληι. Ὡραιος καλλει παρα τους υιους των ανθρω
πων. Την συγκρισιν του αγαθου Πνευματος εστιν ιδειν αφ' ων ο Ἰωαννης φησιν, οτι
Ὁ νομος δια Μωσεως εδοθη, η δε χαρις και η αληθεια δια Ἰησου Χριστου εγενετο.
Καλαμος γαρ καλος και ο Μωσεως· εγραψε γαρ ημιν νομον παιδαγωγον· αλλα ου
τοιουτος ως και εγραψε τα ονοματα ημων εν ουρανοις. Ἐξεχυθη χαρις εν χειλεσι
σου. Γλυκυφωνος γαρ ο Κυριος ημων λεγων· Ἐγω ηλθον ινα ζωην εχωσι, και
περισσοτερον εχωσι και, Ἐγω ειμι ο αρτος ο εκ του ουρανου καταβας· και, διδους
ζωην τωι κοσμωι. Περιζωσαι την ρομφαιαν σου επι τον μηρον σου, δυνατε. Εις μαχην
την υπερ ημων διεγειρει τον Μονογενη. Ειτα και επειδη στρατιωτικον αυτωι σχημα
δεδωκεν, ρομφαιαν ειπων, και μηρον προσ επαγει. Αυτου γαρ ως Θεου, και ουκ
εξωθεν η ρομφαια· δυνατος γαρ εστι, τουτεστι των δυναμεων 27.209 Κυριος· και
τουτο κατα φυσιν αυτωι. Ἔστι δε και ωραιος μεν τοις επεγνωκοσι την επιφανειαν
αυτου, και το υπερκοσμιον καλλος κατανοειν δυναμενοις. Τωι δε μηρωι την
ρομφαιαν ενηρμοσεν προς την των απιστουντων απειλην και των αντικειμενων τας
φαλαγγας. Περι γουν των απειθουντων φησιν ο ψαλ μος· Ἐαν μη επιστραφητε, την
ρομφαιαν αυ του στιλβωσει. Τηι ωραιοτητι σου και τωι καλλει σου. Ὡραιο της δε και
καλλος του στρατευσαμενου η θεοτης αυ του και η κατα παντων υπεροχη. Και
εντεινον, και κατευοδου, και βασιλευε. Ἔντεινον τα τοξα σου, φησι, κατευοδου δε
 
 
 

49
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεδικαιωμενους υπο σου, ων βασιλευεις, φησιν, απαλλαξας αυτους του τυραν νου.
∆εικνυσι νοεραν ουσαν την νικην· οπλων γαρ μνημονευσας, μεμνηται και
πραοτητος. Πραου δε εστι τα μεν εις εαυτον αφειναι τοις αδικουμενοις. Και οδηγησει
σε θαυμαστως η δεξια σου. Ἐπειδη γαρ ρομφαιας εμνημονευσεν, ακολουθον και
δεξιας εποιησατο μνημην. ∆εξια δε αυτου τα δεξια βουλευ ματα, οις κεχρημενος την
της αμαρτιας ουκ εδεξατο προσβολην. Τα βελη σου ηκονημενα, δυνατε. Βελη τους
αγιους αποστολους φησιν, οι και εν καρδιαι καιριας δεδωκασι πληγας τοις εχθροις
του Βασιλεως των βα σιλευοντων. Ταυτα δε τα βελη, πληξαντα εις καρδιαν τους
νοητους εχθρους, ισχυσε προσενεγκαι την υπ' ουρανον υπο ποδας Χριστου, και της
αυτου βα σιλειας υποθειναι τοις ζυγοις. Ἐν υπερβατωι δε οι στιχοι, ινα ωσιν ουτως·
Τα βελη σου ηκονημενα, δυ νατε, εν καρδιαις των εχθρων του βασιλεως. Ὁ θρονος
σου, ο Θεος, εις τον αιωνα του αιωνος. Οι κεκλημενοι δια των αποστολων,
ομολογουντες του Μονογενους την θεοτητα, φασιν· Ὁ θρονος σου, ο Θεος εις τον
αιωνα του αιωνος. Ῥαβδος ευθυτητος η ραβδος της βασιλειας σου. Ἡ ευθυτης παρα
τηι θειαι Γραφηι δικαιοσυνην σημαινει. Λεγει τοινυν, ως οι βασιλευομενοι παρα
Χριστου, την της δικαιοσυνης μαθοιεν βαδιζειν οδον. Ἠγαπησας δικαιοσυνην, και
εμισησας ανο μιαν. Ἐπειδη, την τροπην παθουσα, η ανθρωπων φυσις καταλειψασα
την δικαιοσυνην ηγαπησε την ανομιαν, ταυτηι τοι γεγονεν ανθρωπος ο Μονογενης,
κατορθων εν εαυτωι τηι ανθρωπων φυσει το αγαπαιν δικαιοσυνην και μισειν ανομιαν·
και η της ενανθρω πησεως αυτη αιτια. ∆ιο φησιν· ∆ια τουτο εχρισε σε ο Θεος. ∆ια
τουτο δε, ποιον; η ωστε και τους εν μεθ εξει σου γενομενους αγαλλιασθαι· ατε δη ως
ηλεη μενους δια το κατωρθωσθαι αυτοις δια σου το αγα παιν δικαιοσυνην και μισειν
ανομιαν. ∆ια τουτο εχρισε σε ο Θεος, ο Θεος σου. Ἐπι τουτο ηλειψε σε ο Θεος, ο Θεος
σου, φησι· το γαρ εχρισεν, ηλει ψεν ερμηνευεται. Συνηπται δε η τουτου ερμηνεια
ανωθεν εις το, Ἠγαπησας δικαιοσυνην. Σμυρνα και στακτη και κασια απο των ιμα
τιων σου. Ἱματια του Μονογενους νοηθειεν αν δυ 27.212 ναμεις, μεγαλοπρεπεια,
δοξα, κατα το· Ὁ Κυριος εβασιλευσεν, ευπρεπειαν ενεδυσατο, ενεδυσατο Κυριος
δυναμιν και περιεζωσατο. Αυτη δη ουν η δοξα αυτου και η μεγαλοπρεπεια ευωδης
γεγονεν ημιν, και ως εν ταξει θυμιαματος παντος κατα το αλλαχου ειρημενον·
Μυρον εκκενωθεν ονομα σου· και το, Εις οσμην ευωδιας σου δραμουμαι. Ἔστιν η
στακτη σμυρνης ειδος λεπτοτατον· εκθλιβεντος γαρ του αρωματος, οσον μεν γαρ
αυτου ρυτον εις στακτην απομεριζεται· το δε παχυτερον απομενον σμυρνα
προσαγορευεται. Ἡ δε κασια φλοιος τις εστι λεπτο τατος και ευωδης, ξυλωδη καρφη
περιτεινομενος. Ἀπο βαρεων ελεφαντινων εξ ων ηυφραναν σε. Βαρεις μεν οι
πολυτελεις και εξαιρετοι οικοι, ητοι οι ναοι. Ἐλεφαντινας δε τας απεξεσμενας οιονει
και περικαλλεστατας φησιν. Βασιλεας δε ονομαζει τους αγιους αποστολους, οι και
συμβασιλευουσι τωι Χρι στωι. Θυγατερας δε αυτων τας δι' αυτων εις θεο γνωσιαν
αναγεγεννημενας ψυχας, αι και ναους τας εαυτων καρδιας αποτελουσι
περικαλλεστατους, εις τιμην του Θεου ευφραινουσας αυτον. Ὅμοιον ουν ως ει λεγηι·
Ευφρανθησηι, φησιν, ω ∆εσποτα, απο βα ρεων ελεφαντινων ων κατεσκευασαν εις
σην τιμην αι των βασιλεων θυγατερες. Παρεστη η βασιλισσα εκ δεξιων σου εν
ιματισμωι διαχρυσωι. Βασιλισσα μεν η Ἐκκλησια, ως νυμφη γενομενη του μεγαλου
βασιλεως· η δε στασις η εκ δεξιων την τιμην ση μαινει ης απολαυσει εν τωι μελλοντι
αιωνι· ιματι σμος δε αυτης ποικιλος πιστις, ελπις, αγαπη· εχει δε και ετερον ιματιον
λαμπροτερον, τον Χριστον αυ τον. Ὅσοι γαρ, φησιν, εις Χριστον εβαπτισθητε,
Χριστον ενεδυσασθε. Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε. Και παλιν ως προς την Ἐκκλησιαν
ο λογος ουτος. Και επιλαθου του λαου σου και του οικου του πατρος σου. Ουκ αν γαρ
τις καθαρος τηι δια Χριστου προσερχεται πιστει, μη παντελη ληθην των προτερων
 
 
 

50
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιησαμενος κα κων. Λαος δε παλαι της Ἐκκλησιας οι ειδωλολατραι. Οικος δε του
πατρος αυτης, οι σοφοι του αιωνος, εν οις κατοικει ωσπερ εν οικοις ο Σατανας. Και
θυγα τηρ Τυρου εν δωροις. Ἀπο ενος εθνους, του Τυ ριων φημι, την των εθνων
κλησιν κατασημαινει. Τους Τυριους δε ωνομασε, δια το μαλιστα αυτους εχθρους
ειναι του ευσεβους πολιτευματος. Το προσωπον σου λιτανευσουσιν οι πλου σιοι του
λαου. Τουτο φησιν ευαγγελιζομενος και αυτους τους βασιλεις, και τους εν υπεροχαις
οντας· Προσκυνησον την Ἐκκλησιαν, ητοι τον εαυτης Κυριον. Πασα η δοξα της
θυγατρος του βασιλεως εσωθεν εν κροσσωτοις χρυσοις. Το ευσεβες εσω θεν
σημαινει· νοητος γαρ ο κοσμος της Ἐκκλησιας· κροσσους δε τας πολυειδεις αρετας.
Ἀπενεχθησονται τωι βασιλει παρθενοι οπισω αυτης. Ὅμοιον το, Ἁρπαγησομεθα εν
νεφελαις εις απαντησιν του Κυριου εις αερα. Παλιν δε δια 27.213 της παρθενου την
Ἐκκλησιαν σημαινει· Ἡρμοσαμην γαρ υμας παρθενον αγνην παραστησαι τωι Θεωι. Αι
πλησιον αυτης απενεχθησονται σοι. Της γαρ παρθενιας πλησιον η εγκρατεια. Ὅσαι
τοινυν εγκρατευονται ψυχαι δηλονοτι απο πραξεων πονηρων, και αυται
συναπαχθησονται. Συμβαινει δε τας απαγο μενας ευφροσυνην και αγαλλιασιν
αιωνιον ευρειν. Ἀχθησονται εις ναον βασιλεως. Τον επουρανιον φησιν. Ἀντι των
πατερων σου εγεννηθησαν υιοι σου. Ἐπειδη ειπεν αυτηι, Ἐπιλαθου του πατρος σου,
φησιν, αντι των παλαι πατερων σου, τουτεστιν αντι των διδασκαλων, εσονται σοι
υιοι. Υιους δε τους αγιους αποστολους φησι, κατα το ειρημενον υπο του Κυριου· Οι
υιοι υμων εν τινι εκβαλουσι; Ἢ και τουτους των Ἐκκλησιων ηγουμενους, οι
γεγονασι μεν της Ἐκκλησιας υιοι, κατεσταθησαν δε αρχοντες επι πασαν την γην
παρα του Κυριου Ἰησου, κατα το ειρημενον· Πορευθεντες, μαθητευσατε παντα τα
εθνη. Καταστησεις αυτους αρχοντας επι πα σαν την γην· μνησθησονται του
ονοματος σου εν πασηι γενεαι και γενεαι. ∆ια των θειων συγγραμματων δηλονοτι· εν
ταις ιεραις συλλαβαις μνημο νευεται το του Θεου ονομα. ∆ια τουτο λαοι
εξομολογησονται σοι εις τον αιωνα. ∆ια το κηρυγμα· ως προς τον Χριστον δε ο
λογος. ∆ια το μνημονευειν αυτους δια των Γραφων των θαυμασιων του Θεου ων
εποιησεν απο γενεων αρχαιων, και διδασκειν τας ερχομενας γενεας. Εις τελος υπερ
των υιων Κορε υπερ των κρυφιων.
ΨΑΛΜΟΣ ΜΕʹ. Ὑποθεσις. Την των εθνων κλησιν ο παρων κατασημαινει ψαλ μος,
και των νοητων εχθρων εκβολην, και την καθειρξιν αυτων την εν τηι αβυσσωι.
Ἐπειδη δε ταυτα ωσπερ δια παραβολων ειρηται, εικοτως υπερ κρυφιων επιγεγραπται
ο ψαλμος. Ἄδουσι δε αυτον οι πιστευσαντες εις Χριστον, και προ γε παντων οι
αποστολοι αυτου. Ὁ Θεος ημων καταφυγη και δυναμις. Ταυτα φησι δια τους
επανασταντας αυτοις παρα των νοητων τε και αισθητων εχθρων διωγμους. ∆ια
τουτο ου φοβηθησομεθα εν τωι ταρασσεσθαι την γην. ∆ια το εχειν σε, φησιν, βοηθον,
πασης ταραχης επανιστα μενης ημιν καταφρονησομεν. Ἐταραττετο γαρ η πασα γη,
αρχομενου του κηρυγματος, των μενοντων εν απιστιαι επανισταμενων τοις
πιστευουσι τωι κηρυγ ματι. Και μετατιθεσθαι ορη εν καρδιαις θαλασσων. Καρδιας
θαλασσων τας αβυσσους φησιν· ορη δε τας αντινειμενας δυναμεις. Ὡς μελλοντες
ουν εις την αβυσσον εκβαλλεσθαι οι δαιμονες, διηγειρον τον κατ' αυτων πολεμον.
Ἀλλ' ου φοβηθησομεθα τους τοιουτους, φασιν. [Βοηθος εν θλιψεσι. ∆ια το εχειν σε,
φησι, βοη θον, πασης ταραχης επανισταμενης ημιν καταφρονη σομεν. 27.216 Ἢ ορη
τους δαιμονας φησι, τους παλαι υψηλους και περιφανεις, και ορεσι δια τουτο
ομοιουμενους.] Ἤχησαν και εταραχθησαν τα υδατα αυτων. Ὕδατα εν τουτοις τα
πληθη φησιν, α και συνεταραξε το ξενον του κηρυγματος. Ἐταραχθησαν τα ορη εν
τηι κραταιοτητι αυτου. Ἡ ισχυς, φησι, του κη ρυττομενου κατεσεισε τους ακαθαρτους
 
 
 

51
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δαιμονας τους παλαι υψηλους και περιφανεις, και ορεσι δια τουτο ωμοιομενους. Του
ποταμου ορμηματα ευφραινουσι την πο λιν του Θεου. Ποταμον τον ευαγγελικον
λογον φησιν, ος και ευφραινει την Ἐκκλησιαν. Ἡγιασε το σκηνωμα αυτου ο
Ὕψιστος. Ἅγιος γαρ εστιν εν αγιοις αναπαυομενος, κατασκηνων εν αγιοις· ητις
εστιν η Ἐκκλησια. Ὁ Θεος εν μεσωι αυτης, και ου σαλευθησεται, της Ἐκκλησιας
δηλονοτι. Βοηθησει αυτηι ο Θεος το προς πρωΐ. Το νευσαι πρωι περι τον ορθρον. Το
γαρ, βοηθησει αυτηι, και ενταυθα το προσωπον της Ἐκκλησιας νοηθειεν αν οι αγιοι
αποστολοι, και οι κατα διαδοχην ηγουμενοι αυτης, ους και νευροι συν τονως προς το
δυνασθαι αντιλαμβανεσθαι του κηρυ γματος. Ἐταραχθησαν εθνη, εκλιναν βασιλειαι.
Ἐπολεμησαν μεν, φησιν, κατα της Ἐκκλησιας τα εθνη· αλλ' ομως εκλιναν αυτων οι
βασιλεις, τουτεστιν ηττην ται και πεφευγασιν· αλλ' υστερον εκαμψαν και αυτοι τωι
Χριστωι αυχενα. Λεγει γαρ, οτι ταχυ οικοδομη θησηι υφ' ων καθηιρεθης. Ὕψωσαν γαρ
την Ἐκκλησιαν, παγκαλως δωρα προσφεροντες. Ἔδωκε φωνην αυτου ο Ὕψιστος,
και εσαλευθη η γη. Ὁ Χριστος επι σταυρου. Φωνην αυτου τον ευαγγελικον λογον
φησιν. Ἐαν γαρ ακουσηι φωνην Κυριου ψυχη λογικη, σαλευεται μεταβαινουσα απο
κακιας εις αρετην, και απο αγνωσιας εις επιγνωσιν Θεου. Κυριος των δυναμεων μεθ'
ημων, αντιληπτωρ ημων ο Θεος Ἰακωβ. Την νικην την γενομενην κατα των νοητων
εχθρων αυτωι τωι Κυριωι ανατιθησιν. Ευ καιρως δε του Ἰακωβ η μνημη δια την παλην
την γενομενην προς αυτον. ∆ευτε και ιδετε τα εργα του Θεου, α εθετο τε ρατα επι της
γης. Την γενομενην δια του κηρυγμα τος ειρηνην κατασημαινει, δια του παντα
πολεμον λεγειν πεπαυσθαι απο της γης. Τερατα δε τους αφανισμους, ητοι τας
καταργησεις, φησιν· κατηργησε γαρ παντα πολεμον. Τοξον συντριψει, και συνθλασει
οπλον, και θυρεους κατακαυσει εν πυρι. Τοξον νυν, και το οπλον, και ο θυρεος
καταστασιν χειριστην σημαινει, και λογισμους πονηρους. Σχολασατε, και γνωτε, οτι
εγω ειμι ο Θεος. Ει μη γαρ τις πασης κοσμικης φροντιδος γενηται εκτος, ου δυναται
γνωναι τον Θεον. Σχολης γαρ χρεια προς το γνωναι τον Θεον. Ὑψωθησομαι εν τοις
εθνεσιν, υψωθησομαι εν τηι γηι. Την επικρατησιν του κηρυγματος την κατα των
εθνων αυτοις επαγγελλεται. Κυριος των δυναμεων μεθ' ημων, αντιληπτωρ 27.217
ημων ο Θεος Ἰακωβ. Την ευχαριστιαν αναδιπλασιαζουσιν οι εις Χριστον
πιστευσαντες. Εις τελος υπερ των υιων Κορε.
ΨΑΛΜΟΣ ΜS ʹ. Ὑποθεσις. Ἄδεται ο ψαλμος εκ προσωπου των αγιων αποστολων
παραινουντων τοις εθνεσιν ανασκιρταιν δια πραξεων αγαθων επι τηι γενομενηι νικηι
κατα των αλιτηριων δαιμονων. Παντα τα εθνη, κροτησατε χειρας. Ἀντι του, Πραξεις
αγαθας επιτηδευσατε. Ἀλαλαξατε τωι Θεωι εν φωνηι αγαλλιασεως. Ἐπινικιος ωιδη
εστιν ο ψαλ μος. Ὡς ουν πεπτωκοτων των αντικειμενων δυναμεων, αιδειν τα εθνη
παρακελευεται. Ὅτι Κυριος Ὕψιστος φοβερος. Ὕψιστος μεν δια την Ἐκκλησιαν
γενομενος, φοβερος δε κατα των εχθρων. Βασιλευς μεγας επι πασαν την γην. Ουκ
ετι, φησιν, οι πονηροι των επι γης αρχουσιν. ∆ε δωκε γαρ αυτοις πατειν επανω
οφεων και σκορπιων, και αυτα τα εθνη των πονηρων δαιμονων υπεταξεν αυτων
τοις ποσιν. Ὑπεταξε λαους ημιν και εθνη υπο τους ποδας ημων. Χαιρουσιν επι τοις
δεδομενοις αυτοις παρα του Κυριου κληροις. Ἐξελεξατο ημιν την κληρονομιαν
εαυτωι. Και τις αν ειη η κληρονομια Κυριου η περι ης λελεκται παρα του Πατρος,
Αιτησαι απ' εμου, και δωσω σοι εθνη την κληρονομιαν σου; Την καλλο νην Ἰακωβ
ην ηγαπησεν. Την καλλονην Ἰακωβ φησι την προφητειαν την περι των εθνων, περι
ης ειπεν· Και αυτος εσται προσδοκια εθνων· Αυτη δε και ηγαπημενη εστιν. Και τινι
ηγαπημενη η τωι την ψυχην αυτου τεθεικοτι υπερ αυτης; Ταυτην ουν την
ηγαπημενην, φησιν, εξελεξατο. Ἀνεβη ο Θεος εν αλαλαγμωι. Ἡ εις ουρανους ανοδος
 
 
 

52
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δια τουτων του Κυριου σημαινεται. Κυριος εν φωνηι σαλπιγγος. Τας αινεσεις των
συναναβαινον των αυτωι σαλπιγγος ωνομασε φωνην. Ψαλατε τωι Θεωι ημων,
ψαλατε· ψαλατε τωι Βασιλει ημων, ψαλατε. Ἐπειδη οι αγγελοι, φησι, τον
αναβαινοντα υμνουσι, και υμεις, ω εθνη, την αυτην αποσωζοντες λειτουργιαν,
ψαλατε τωι βασιλευσαντι Θεωι της γης· των γαρ κατα Θεον ευθυμουντων εστι το
ψαλλειν. Ευθυμει, φησιν, εν υμιν τις; ψαλλετω. [Ψαλλετε συνετως. Μη δια κιθαρων,
ως οι πρωην· τουτο γαρ το, συνετως.] Ἐβασιλευσεν ο Θεος επι τα εθνη. Παρεδεξαντο
γαρ την εις αυτον πιστιν. Ὁ Θεος καθηται επι θρο νου αγιου αυτου. Την μελλουσαν
αυτου αφιξιν ση μαινει, δι' ης καθισει κριναι την οικουμενην. Ἄρχοντες λαων
συνηχθησαν μετα του Θεου Ἀβρααμ. Ὅμοιον το, Καθησεσθε επι δωδεκα θρονους
κρινοντες τας δωδεκα φυλας του Ἰσραηλ. Ὅτι του Θεου οι κραταιοι της γης σφοδρα
επηρ θησαν. Ἐν τηι γηι, φησι, των πραεων τηι αποδοθησο μενηι τοις αγιοις οι κραταιοι
του Θεου υπερυψωθη σαν, και υπερεδοξασθησαν, ως εδιδαχθημεν, εκ του φησαντος
λογου· Καθησεσθε επι θρονων δωδεκα. 27.220
ΨΑΛΜΟΣ ωιδης τοις υιοις Κορε δευτερα Σαββατου. ΜΖʹ. Ὑποθεσις. Και ουτος αιδεται
ο ψαλμος απο προσωπου των αγιων αποστολων, διηγουμενων τους δια το κηρυγμα
διωγμους, και τας νικας τας επι τουτων γινομενας. Μεγας Κυριος και αινετος
σφοδρα εν πολει του Θεου ημων, εν ορει αγιωι αυτου. Ουκ ετι, φησιν, επι την
Ἰουδαιαν μονην, αλλα και επι το ορος το ηγιασμενον. Ὄρος δε ενταυθα την
Ἐκκλησιαν φησι, δια το υψηλον των περι Θεου δογματων. Ευριζων αγαλλιαματι
πασης της γης. Ἐξετεινε, φησι, το αγαλλιαμα επι πασης της γης· εις πασαν γαρ την
γην το αγαλλιαμα της αυτου θεοφανειας και την χαριν επλατυνεν. Ὄρη Σιων τα
πλευρα του βοῤρα. Ἡ μεν Ἱερουσαλημ εν τωι νοτωι κειται, τα δε εθνη εν τωι βοῤραι.
Ἐπειδη δε μεγα εφρονουν οι Ἰουδαιοι ως μονοι την Σιων οικουντες, δεικνυσιν ο
λογος, οτι Σιων εστι τα εθνη τα παραδεξαμενα τον ευαγγελικον λογον. Το γαρ
εδραιωμα της Σιων το κλιμα εστι του βοῤρα, οπερ κλιμα του δια των πλευ ρων
δηλουται βοῤρα· αντι γαρ του ειπειν το κλιμα του βοῤρα, τα πλευρα ειρηκεν.
Προτερον μεν ην ο Παυ λος πλευρα του βοῤρα, εφ' ου εξεκαυθη παντα τα κακα επι
της γης· νυν δε γεγονεν ορη Σιων, εχων εν εαυτωι τον λαλουντα Χριστον, τον
ελθοντα εκ Σιων και αποστρεψαντα ασεβειαν απο Ἰακωβ. Ἡ πολις του βασιλεως του
μεγαλου. Ταυτα, φησι, τα πλευρα του βοῤρα, ητοι τα εθνη, η πολις κληθειεν αν, εν
οις γινωσκεται ο Θεος αντιλαμβανομενος και σωζων αυ τους εκ των πειρασμων. Ὁ
Θεος εν ταις βαρεσιν αυτης γινωσκεται, οταν αντιλαμβανηται αυτης. Αι βαρεις οι
μεγαλοι και εξαιρετοι της του Θεου πολεως οι εν αυτηι υπερεχον τες ειεν αν. Ὅτι
ιδου οι βασιλεις της γης συνηχθησαν. Ὁ πολεμος ο κατα των αποστολων δια το
κηρυγμα γε νομενος υπο των αισθητων βασιλεων των εθνων, και μην και των
αορατων δαιμονων των παλαι βασιλευοντων, διελυθη και ηφανισθη. Αυτοι ιδοντες
ουτως εθαυμασαν. Κατεπλαγησαν, φησι, και εξεστησαν την γενομενην βοηθειαν
παρα του Θεου τοις αγιοις θεωρουντες. Ἐταραχθησαν, εσαλευθησαν, τρομος
επελαβετο αυτους. Ἡ γαρ υπερβολη της ισχυος του σωζοντος, το θαυμα αυτοις και
την καταπληξιν ειργασται. Ἐν πνευματι βιαιωι συντριψεις πλοια Θαρσεις. Πλοιοις
Θαρσεις, οιονει πολυτιμοις και πολυφορτοις, τους βασιλεις παρεικαζει. Πνευμα δε
βιαιον, δι' ου αυτους συνετριψε, νοησεις τινας δυναμεις δι' ων τους εχθρους των
αποστολων κατεπολεμησεν Καθαπερ ηκουσαμεν, ουτως ειδομεν. Ἣν επηγ γειλω,
φησιν, ω ∆εσποτα, σωτηριαν ημιν, ταυτην δι' εργων τεθεαμεθα. Ἐν πολει Κυριου
των δυναμεων, εν πολει του Θεου ημων. Ὅπου την επαγγελιαν ειδον πληρωθεισαν
σημαινει. Που δε η εν τηι Ἐκκλη 27.221 σιαι, ητις εστι πολις του Θεου; Ὁ Θεος
 
 
 

53
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εθεμελιω σεν αυτην εις αιωνα. Ὅμοιον τωι ειρημενωι παρα του Κυριου Ἐγω επι την
πετραν οικοδομησω μου την Ἐκκλησιαν. Ὑπελαβομεν, ο Θεος, το ελεος σου εν μεσωι
του ναου σου. Ἀντι του, τεθεαμεθα, προσεδοκησαμεν, φησιν, εις απασαν την γην το
ονομα του Θεου δοξα σθησομενον, εκ του ελεου τεκμαιρομενοι μη περι οψομενους
τους ανθρωπους εκτος του Ἰσραηλ, αλλα και εγκαθιδρυμενοι τοπωι τε και ναωι, τον
παγκοσμιον ηλπισαμεν ελεον, ειδοτες το ονομα σου καθολικον και επι πασιν ον.
Κατα το ονομα σου, ο Θεος, ουτως και η αινε σις σου. Τουτο φησι, διοτι πασιν απλως
και απροσ ωποληπτως δεδωκε την χαριν, κατα το ειρημενον· Ἐν Χριστωι Ἰησου ουκ
ενι δουλος, ουδε ελευθερος. Ευφρανθητω ορος Σιων. Ὄρος Σιων, η Ἐκκλησια
δηλονοτι. Και αγαλλιασθωσαν αι θυγατερες της Ἰουδαιας. Θυγατερας της Ἰουδαιας
τας των αγιων αποστολων ειναι φησι ψυχας· ησαν γαρ εξ Ἰουδαιων. Ἕνεκεν των
κριματων σου, Κυριε. Κρινας την κρισιν των εθνων, εξηλασας τον κατ' αυτων
πολεμον των δαιμονων. Κυκλωσατε Σιων, και περιλαβετε αυτην. Ταυτα το Πνευμα
το αγιον τοις αποστολοις παρακελευεται, οιονει τειχος αυτους γενεσθαι της Σιων,
τουτεστιν του θεοσεβους πολιτευματος. ∆ιηγησασθε εν τοις πυργοις αυτης. Και τινες
αν ειεν οι πυργοι της Ἐκκλησιας η οι κατα καιρον αυτης ηγουμενοι και οι δικαιοι,
οις και διηγουνται τα μεγαλεια του Θεου οι αποστολοι; [Ταις την Ἐκκλησιαν και το
θεοσεβες πολιτευμα φρουρουσαις θειαις δυναμεσιν, αγγελοις τε αγιοις προσφωνει το
Πνευμα το αγιον λεγον· Κυκλωσατε τους πυργους. Τα γαρ κρειττονα της πολεως ως
αναγκαιοτερα προς παραφυλακην αριθμωι παραδεδο ται τοις φρουροις.] Θεσθε τας
καρδιας υμων εις την δυναμιν αυ της. ∆υναμις παλιν της Ἐκκλησιας οι υποστηριζον
τες αυτην λογοι, ους και εξ ολης καρδιας κελευει τους αγιους αποστολους νουθετειν.
Και καταδιελεσθε τας βαρεις αυτης. Ἕκαστος, φησι, μερους βασιλευετω των εθνων.
∆ιειλαντο γαρ, φησι, την οικουμενην οι δωδεκα. Ὅπως διηγησησθε εις γενεαν
ετεραν. Οι γαρ αποστολοι και ταις μετ' αυτους διηγουνται γενεαις, δι' ων
καταλελοιπασι συγγραμματων περι Χριστου. Ὅτι ουτος εστιν ο Θεος ημων εις τον
αιωνα. Της διανεμησεως την αιτιαν φησι. Τουτου χαριν δι δαξατε και διελεσθε, ινα
και ταις υστερον γενησομε ναις γενεαις ακουστον γενηται, οτι ουτος ο δικαιως
ποιμανας λαον (λεγει δε Κυριον) ουτος εστιν ο και εις τους μελλοντας και
ατελευτητους αιωνας μελλων ποιμαινειν. 27.224 Εις τελος τοις υιοις Κορε.
ΨΑΛΜΟΣ ΜΗʹ Ὑποθεσις. ∆ια του παροντος ψαλμου τα περι του θειου δικαστηριου
τοις πασιν ανθρωποις κηρυττεται, και η ημερα εκεινη, καθ' ην αξει ο Θεος παν το
ποιημα εις κρισιν. Ἔχοιεν δ' αν οι υιοι Κορε των αποστο λων το προσωπον, των
μυσταγωγησαντων την υπ' ουρανον. Ἀκουσατε ταυτα, παντα τα εθνη, ενωτισασθε
παντες οι κατοικουντες την οικουμενην. Ὥσπερ επι σωτηριαι παν γενος ανθρωπων
παρακαλει, τον αυτον τροπον και επι διδασκαλιαν της θειας κρισεως ομου παντας ο
λογος ανακαλειται. Οι τε γηγενεις και υιοι των ανθρωπων. Γηγενεις μεν τους
βαρυτερους των ανθρωπων καλει τους βαρβαρους, και εν ερημιαις οικουντας, και μη
νομι μως πολιτευομενους· υιους δε ανθρωπων τους ημε ρωτεραν πολιτειαν
μετερχομενους, και νομοις διοι κουμενους. Το στομα μου λαλησει σοφιαν. Ὥσπερ εις
ταγ ματα πλειστα τους ακροατας διειλεν, ουτως και την αυτου διδασκαλιαν εις
τροπους αφοριζει διαφορους. Ὁ χορος δε εστιν ο αποστολικος ο ταυτα φθεγγομε νος,
και επι στοματος φερων τον Χριστον, ος εστιν η σοφια του Πατρος. Ἅτε δη ουν τον
Χριστον επι στο ματος φεροντες, και τουτον εις νουν αει εκμελετων τες, συνεσιν
ειχον. Ουτω δε αυτων ηκονητο προς συνεσιν ο νους, ως και τας παραβολας του
Σωτηρος τας εν τοις Ευαγγελιοις φερομενας συνιεναι. ∆ιο λε γοντος αυτοις του
Χριστου· Συνηκατε ταυτα παντα; ελεγον αυτωι· Ναι. Κλινω εις παραβολην το ους
 
 
 

54
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μου. Ἐγω μεν, φησιν, ακονησας τον εμαυτου νουν εις συνεσιν των σωτηριων
παραβολων, δεδυνημαι επακολουθησαι τηι φερομενηι αυτοις διανοιαι· τοις δε μη
τουτο πραττειν δυναμενοις δια νηπιοτητα ανοιξω τα κεκλεισμενα, και διασαφησω
τα προβληματα και τας παραβολας. Και ταυτα πραξω δια του εμαυτου ψαλτηριου,
του σωμα τος δηλαδη, οργανου δικην επηχουντος, δι' ου προς υμνον τρεπεται η
ψυχη, δι' εκαστου αισθητηριου και μελους και μερους επιστημονως κινουμενη. Ἵνα
τι φοβουμαι εν ημεραι πονηραι; Ἐντευθεν αρχεται, της διδασκαλιας τα πρωτα ως εν
προοιμιοις διαλαλησας. Ἄρχεται δε κατ' ερωτησιν, ινα και αποκρισιν λαβοι. Ἡ δε
ερωτησις εστιν αυτη· Ἵνα τι φοβουμαι; μεχρι γαρ του φοβουμαι δει στιξαι, ινα ηι η
διανοια αυτη Ει τις ερωται, φησιν, Ἵνα τι φο βουμαι; την αιτιαν θελων γνωναι παρ'
εμου της συνεχουσης με αγωνιας, ακουετω μετα παῤρησιας, ως εστιν ημερα πονηρα,
ην αυτος φριττων φοβουμαι. Φριττω δε, οτι εν εκεινηι τηι ημεραι η ανομια της
πτερνης μου κυκλωσει με, τουτεστιν η παρεκτροπη της θειας οδου, ην πεποιημαι
κατα τον βιον, περι σπασμωι και απατηι τον θειον παραβας νομον. Αυτη ουν η ασεβεια
κυκλωσει με, φησιν· αντι του, Περι στησεται με τα εργα τα πονηρα α πεπραχα, κυ
27.225 κλουντα με πανταχου και πολιορκουντα, και μη εωντα με την κολασιν
εκφυγειν. Πονηραν την της κρισεως ημεραν φησιν, ατε δη πονηραν τοις
κολαζομενοις υπαρχουσαν. Ὁ δε Ἀποστολος και ημεραν της οργης αυτην εκαλεσεν,
ειρηκως· Θησαυριζεις σεαυτωι ορ γην εν ημεραι οργης. Οι πεποιθοτες επι τηι δυναμει
αυτων. Ἀπο κοι νου το, Ἀκουσατε ταυτα οι επι πλουτωι και τηι δυνα μει θαῤρουντες.
Τινα δε εστιν α οφειλουσιν ακουειν η εκεινα, ως ουδε αυτους κατ' εκεινην την
ημεραν ο πλουτος ονησει; Ουδεν γαρ λυτρωσεται αυτους της επαχθησομενης αυτοις
δια της αμαρτιας οργης· ωσπερ ουν ουδε αδελφος, φερε ειπειν, θεοφιλης, ουτε αλλος
τις ανθρωπων ισχυει λυτρωσασθαι εν τηι τοτε ημεραι τινα· και ει ο αδελφος ουκ
ισχυει, και ταυτα θεοφιλης, πολλωι πλεον ουκ ισχυσει ο πλουτος. [Ὁ αδελφος ου
λυτρουται· αδελφον θεοφιλη λε γει και τιμιον.] Και την τιμην της λυτρωσεως της
ψυχης αυ του. ∆ιδαξας, ως ουδεν ο πλουτος εν ημεραι κρισεως ωφελει, διδασκει και
το ωφελουν. Τι δε τουτο η το εγκοπον και επιπονον βιον κτησασθαι; Ουτοι γαρ και
της επηγγελμενης ζωης κατα τον μελλοντα αιωνα αξιωθησονται. Ὁ κοπιων δια της
πρακτικης ζησεται εις τελος δια της γνωσεως, και παυσεται εις τον αιωνα, και
ζησεται εις νικος. Και εκοπιασεν εις τον αιωνα, και ζησεται εις τελος. Ουκ οψεται
καταφθοραν, οταν ιδηι σοφους απο θνησκοντας. Εις τοσουτον γαρ μακραν εσονται
των ασεβων, ως μηδε πλησιαζειν αυτων τηι απωλειαι. Τινες δε αποθνησκοντες σοφοι
η περι ων λελεκται· Ἀπολω την σοφιαν των σοφων και την συνεσιν των συνετων
αθετησω; Παιδευει γαρ δια παντων η παρουσα Γραφη, ως κατα την ημεραν της
κρισεως ουτε πλουσιος εαυτον ρυεται, ουτε ο νενομισμενος σοφος. Μονος δε εκεινος
τευξεται της αιωνιου ζωης ο εν τωι παροντι βιωι κατατηξας. Ἐπι το αυτο αφρων και
ανους απολουνται. Ὁμου σοφοι, φησι, και αφρονες απωλειαι παραδοθησονται· ου
διενηνο χασιν γαρ αλληλων ουδεν, ομοιως ειδωλολατρουντες. Και καταλειψουσιν
αλλοτριοις τον πλουτον αυ των. Ου γαρ ηθελησαν αυτον οικειον ποιησασθαι δια της
εις τους δεομενους ευεργεσιας. Και οι ταφοι αυτων οικιαι αυτων εις τον αιωνα. ∆ια
των ταφων την νεκροτητα σημαινει ην ενεδυσαν την ψυχην αυτων, ουδεν ορθον
ουδε ευθες φρονησαν τες περι Θεου. Σκηνωματα αυτων εις γενεαν και γενεαν. Αι
σκηναι, φησιν, εν αις ζωντες ᾤκουν αφ' ετερων εις ετερους ηξουσι κατα γενεας·
τουτο γαρ και ανωτερω ειρηκεν, οτι καταλειψουσιν αλλοτρι οις τον πλουτον αυτων.
Ἐπεκαλεσαντο τα ονο ματα αυτων επι των γαιων. ∆εον, φησι, δια πι στεως και
πολιτειας λαμπρας παρασκευασαι γραφη ναι αυτων τα ονοματα εν τοις ουρανοις· οι
δε επι της γης αυτα επεκαλεσαντο επωνυμους αυτοις κτιζοντες πολεις. 27.228 Και
 
 
 

55
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωπος εν τιμηι ων ου συνηκε. Το αιτιον του εκπεσειν αυτους εις το μεγα φρονειν
τα σαρκος επιθυμηματα λεγει. Τουτο δε εστι το μη συνιεναι την τιμην αυτων, οτι δη
κατ' εικονα πεποιηνται Θεου. Ὁμοιως δε τοις κτηνεσι τοις ανοητοις γην οικειν αντι
των ουρανιων σκηνων κατηλλαξαντο, και ταφους αντι της παρα Θεου ζωης. Αυτη η
οδος αυτων σκανδαλον αυτοις. Ὁδον η θεια Γραφη τον εκαστου βιον οιδε καλειν,
και τον εκαστου της ζωης χρονον. Ταυτην ουν, φησι, την οδον τραχειαν και εχθραν
κατεσκευασεν αυτοις, ατε μηδεν ευθες πεφρονηκοτες. Ἀλλ' οτε μεν προσεκο πτον εν
αυτηι, ουκ ηισθανοντο των σκανδαλων. Μετα δε ταυτα εν τωι στοματι αυτων
ευδοκησουσιν, αντι του, Ὁμολογησουσι μετανοησαντες εφ' οις τοι αυτην ωδευσαν
τριβον, οτε ουχ εξουσι της μετανοιας καιρον. Ὡς προβατα εν ᾅδηι εθεντο. Ἐπειδη ουκ
ηθελησαν υπο τον αγαθον ειναι ποιμενα, αλλα την εαυτων τιμην απωσαμενοι,
παραπλησιως τοις κτηνεσι τα σωματα διεφθαρησαν· ταυτηι τοι και θρεμματα γεγο
νασιν ᾅδου, ως λοιπον αυτον ποιμαινοντα αυτους εις τας αυτου νομας απαξειν, τους
μεν εις το πυρ το αιωνιον, τους δε οπου ο κλαυθμος και βρυγμος των οδοντων, τους
δε εις το σκοτος το εξωτερον. Και κατακυριευσουσιν αυτων οι ευθεις το πρωΐ. Ουκετι
ωσπερ εν τωι παροντι βιωι οντες, κατεξαν ιστανται των ευσεβων· τουναντιον δε οι
του καιρου της πρωΐας αξιωθεντες και του νεου φωτος των ασεβων
κατακυριευσουσι. Και η βοηθεια αυτων πα λαιωθησεται εν τωι ᾅδηι. Πασα, φησιν, η
βοηθεια αυτων, ητοι η ισχυς ην εσχον εκ της δοξης, τωι θα νατωι διαλυθησεται. Το
γαρ, παλαιωθησεται, αντι του, διαλυθησεται, τεθειται. Πλην ο Θεος λυτρωσεται την
ψυχην μου εκ χειρος ᾅδου, οταν λαμβανηι με. Ἐμου, φησι, του ταυτα λεγοντος
λυτρωσεται ο Θεος την ψυχην, προς το μη συναπαχθηναι αυτην, και ερημωθηναι
μετα των του ᾅδου προβατων. Μη φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος. Μαθων, φησιν,
οιον εσται των ασεβων το τελος, μη μακαρι σηις τους εν τωι βιωι πλουτουντας, μηδε
φοβηθηις ως πασης αποκεκλεισμενος ελπιδος, μη αθυμηις δε ως μεγαλων αγαθων
των παροντων εστερημενος. Ευ ισθι, οτι σε μεν περιμενει η εκ θανατου λυτρωσις και
η αιωνιος ζωη· ο δε παρα τοις πολλοις ευδαιμο νιζομενος δια πλουτον και δοξαν, και
δια την ψευδωνυμον σοφιαν, ουδεν πλεον εξει· γυμνος γαρ παντων απαχθησεται
των του βιου. Ὅτι ουκ εν τωι αποθνησκειν αυτον ληψεται τα παντα. Τουτο, φησι,
μονον εδοξαν κερδαινειν οι αθεοι 27.229 απο του πλουτου, το ευλογηθηναι την
ψυχην αυτων εν τηι θνητηι και προσκαιρωι ζωηι. Ἐκεινων επαινουν των αυτους και
ευδαιμονιζοντων εφ' οις εδοξαν εχειν αγαθοις. Ουδε συγκαταβησεται αυτωι η δοξα
αυ του. Ἐπειδη παντα προσκαιρα, φησι, τοτε χαριν αποδωσει σοι τωι δημιουργωι ο
τοιουτος, οταν πληθυ νηις τα οντα αυτωι. Εισελευσεται εως γενεας πατερων αυτου.
Μι μησεται, φησι, των πατερων τον ζηλον, και εκ πονη ρων ων την πονηριαν
διαδεξεται. Ἕως αιωνος ουκ οψεται φως. Οι γαρ τοιαυτα φρονουντες τυφλοι ταις
ψυχαις γεγονασι, μητε εν τωι θνητωι βιωι τωι φωτι της γνωσεως φωτισθεντες, μητε εν
τωι μελλοντι του αιωνιου φωτος αξιωθησομενοι.
ΨΑΛΜΟΣ τωι Ἀσαφ. ΜΘʹ. Ὑποθεσις. Ἄδει τον ψαλμον ο Ἀσαφ του νομοθετου το
προσωπον εισφερων, τας παλαι μεν ανατρεπων θυσιας, εισφερων δε τας της Νεας
∆ιαθηκης, τας δι' αινε σεως δωροφοριας. [Οι Ἰουδαιων πρωτοι αρετης αμελουντες το
(sic) ενομιζον ειναι εν τωι τους νο μους αποστοματιζειν και διαγγελλειν, και θυσιας
προσφερειν. Νομου δε αναγνωσις, και θυσιων προσφορα της ενυπαρχουσης εισιν
αρετης καρπος· ανευ δε ταυτης εκεινα ποιειν μονον ομοιον εστιν αλειφεσθαι μεν επι
τωι παλαιειν, αυτων δε των παλαισματων καταμελειν, εξ ων ο στεφανος. Προς ουν
τους ουτω διακειμενους ελεγχον ποιειται ο μα καριος ∆αυιδ, τον Θεον εισαγων
ονειδιζοντα και δεικνυντα, οτι μη ουσης αρετης, τας θυσιας αποσ τρεφεται, ο και δια
 
 
 

56
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἡσαΐου ελεγεν· Ὁ ανομος ο θυων μοι μοσχον, ως ο τυπτων ανδρα, και τα εξης. Ἐν
εικονι ουν σχηματιζει τον Λογον, και εισαγει τον Θεον εξ ουρανου παραγινομενον,
και καθιζοντα κριτηριον, και τους των Ἰουδαιων κρι νοντα αρχοντας, Θεος θεων
ελαλησε.] Θεος θεων Κυριος ελαλησε, και εκαλεσε την γην. Θεοι μεν οι αγιοι παρα
τωι Θεωι· ∆εδωκα σε τωι Φαραω εις Θεον· και, Ἐγω ειπα· Θεοι εστε. Καλουνται δε υπο
του Θεου ποτε, η οτε ενανθρωπη σας ελαλησε, και πασαν συνεκαλεσε την γην; Τι δε
ελαλησεν η το, Πορευθεντες, μαθητευσατε παντα τα εθνη, και το· ∆ει κηρυχθηναι το
Ευαγγελιον τουτο εν οληι τηι οικουμενηι; Ἐκ Σιων η ευπρεπεια της ωραιοτητος αυτου.
Ἐκ γαρ της ανω Σιων και δευτεραν παρουσιαν ποιησεται. [Ἐκ Σιων η ευπρεπεια της
ωραιοτητος αυτου. Θεος εμφανως ηξει. Το μεν, εκ Σιων, την προτε ραν λεγει
παρουσιαν σημαινειν· το δε, εμφανως, δευτεραν. Κατα μεν ουν την πρωτην αυτου
παρουσιαν και την ενδοξον θεοφανειαν εσιωπα υπ' ανθρωπων κρινομενος, ουδε
εμφανη την εαυτου θεοτητα εδεικνυ· επειδαν δε το δευτερον αφικηται, ηξει
εμφανως, και ου παρασιωπησεται· αλλ' ελεγξει του κοσμου την αμαρτιαν. Ει γαρ ο
Θεος εμφανως ηξει, ο δε Χρι 27.232 στος Θεος εστι, το, εμφανως, αρα την σαρκα
δηλοι.] Ὁ Θεος εμφανως ηξει. Ου γαρ κατα την προτε ραν παρουσιαν λεληθοτως·
αλλ' ως αυτος φησιν, ως αστραπη πληρουσα απο ανατολων εως δυσμων. Ὁ Θεος
ημων και ου παρασιωπησεται. Ουχ ωσπερ το προτερον, φησιν, εσιωπα τοις ασεβεσιν,
ουτω και τοτε. Πυρ ενωπιον αυτου καυθησεται. Πυρ, ινα τους αξιους δια την
ασεβειαν αυτων παραδωι. Ὅμοιον δε το, Ἔμπροσθεν αυτου ειλκε ποταμος πυρος.
Σφοδρα ταυτα και ο μακαριος εθεασατο ∆ανιηλ. Ποταμος γαρ, φησι, πυρος ειλκεν
εμπροσθεν αυτου· ο θρονος αυτου φλοξ πυρος οι τροχοι αυτου πυρ φλεγον.
(Corderius sic.) Το δε πυρ η το φως ση μαινει το εξ αυτου· της γαρ γνωσεως του
Χριστου το δια πιστεως ηγειται φως νοητον, ου τυπος ο του Ἰσραηλ εν νυκτι
καθηγησαμενος στυλος πυρος· η οτι τους απεψυγμενους ημας εις απασαν αμαρτιαν
αν εζωπυρησεν ο Σωτηρ εις προθυμιαν παντος αγαθου· πυρ ωσπερ νοητον την του
αγιου Πνευματος μεθεξιν εμβαλων. Ἔφη γουν οτι· Πυρ ηλθον βαλειν επι την γην·
γεγοναμεν γαρ τωι πνευματι ζωντες, οσοι της τοιαυτης ηξιωμεθα χαριτος. ∆ιο και εν
τηι του αγιου Πνευματος χαριτι πυρος δηλωσις συνεισφερε ται· βαπτιζομεθα γαρ εν
Χριστωι κατα την Ἰωαννου φωνην εν Πνευματι αγιωι και πυρι. Ἔφη δε τις και των
προφητων· οτι Αυτος εκπορευεται ως πυρ χωνευτηριου, και ως ποα πλυνοντων· και
καθ ιειται χωνευων και καθαριζων ως το αργυριον και χρυσιον. Ἐκτηκει γαρ απαντα
ρυπον εν ημιν η του αγιου Πνευματος δυναμις. Ἀλλ' ουδεν ωνησε την Ἰουδαιων
Συναγωγην, οτι μη την χαριν προσ ηκαντο, περι ων εν Ἱερεμιαι φησιν ο Θεος·
Ἐξελειπε φυσητηρ απο πυρος, εξελειπε μολιβδος. Εις κενον αργυροκοπος
αργυροκοπει· πονηριαι αυ των ουκ ετακησαν. Προσκαλεσεται τον ουρανον ανω.
(Corderius.) Παλαι μεν οι επι γης μεριδες ησαν αλωπεκων, ως εν Ψαλμοις που φησι,
τοις ακαθαρτοις λατρευοντες πνευμασι, και κατα τοπον εκαστον Θεον ηγουμενοι το
δοκουν. Ἀλλ' επιφανεις ο Σωτηρ, ενηστραψεν ημιν της αληθους θεογνωσιας το φως,
επεστρεψε το πε πλανημενον, κατεδησε το ηῤρωστηκος, ως ποιμην αγαθος,
απεσοβησε τους θηρας της των προβατων αυλης· ηγιασε πνευματι, ησφαλισατο
δυναμεσιν αγ γελικαις, επεστησε τους ανα πασαν την γην αγιους μυσταγωγους.
Προσκαλεσεται τοινυν, φησι, τους εν ουρανοις αγγελους, και τους εξειλεγμενους εν
γηι προς αποστολην, ωστε τον λαον αυτου διακριναι. Οι γαρ αποστολοι τους μεν
πειθομενους προσηνεγκαν τωι Θεωι, απιστουντας δε τωι Σαταναι παρεπεμψαν,
μονονουχι λεγοντες· Πορευεσθε ουν, φησι, τωι φωτι του πυρος υμων και τηι φλογι ηι
εξεκαυσατε. Τοις γουν Ἰουδαιοις απιστουσι φασιν· Ὑμιν ην αναγκαιον πρωτον
λαλησαι τον λογον του Θεου· επειδη δε απωθεισθε αυτον, και αναξιους εαυτους κρι
 
 
 

57
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νετε της αιωνιου ζωης, ιδου στρεφομεθα εις τα εθνη. Ὅτι δε τοις μυσταγωγουσι και
τοις αυτων 27.233 μαθηταις συμπραττουσιν αγγελοι, δηλοι λεγων ο Παυλος· Ουχι
παντες εισι λειτουργικα πνευματα, εις διακονιαν αποστελλομενα δια τους
μελλοντας κληρονομειν σωτηριαν; Τουτο και η κλιμαξ εδη λωσεν, ην ειδεν Ἰακωβ
την εκ γης διηκουσαν εις τον ουρανον, εφ' ης επεστηρικτο Κυριος, ανω κατω
διαθεοντων αγγελων. Τοιουτον και το· Παρεμβαλει Κυριος κυκλωι των φοβουμενων
αυτον, και ρυσε ται αυτους· δι' ων ουν συμπραττουσι και αυτοι δια κρινουσι τον
λαον. Προσκαλεσεται τον ουρανον ανω. Τους δικαιους, φησι, τους ουρανιον
πολιτειαν επιτηδευοντας, συναξει εις τας ανω μονας. Και την γην του διακριναι τον
λαον αυτου. Τους αμαρτωλους φησι και παντας τους επι της γης συναξαι, επι το
χωρισαι τους δι καιους των μη τοιουτων. Συναγαγετε αυτωι τους οσιους αυτου. Ὡς
προς τους αγγελους ο λογος, κατα το ειρημενον υπο του Κυριου· Και αποστελει τους
αγγελους αυτου, και συναξουσι τους δικαιους εκ των τεσσαρων ανεμων της γης·
τους διαθεμενους την διαθη κην αυτου επι θυσιας. Θυσιας τας πνευματικας λεγει.
Και αναγγελουσιν οι ουρανοι την δικαιοσυνην αυτου. ∆οξασουσι, φησιν, οι ουρανοι
τον Θεον, οτι δη και ανθρωπους των ουρανιων διατριβων ηξιωσε. (Corderius.)
Βουλεται τους οσιους του προτερον λαου προ της μελλουσης κρισεως παυσαι της
θυσιας της δια των αλογων ζωων σφαγης, αναλαβειν την κατ' επιστημην και
γνωσιν. Ἐπι δε τουτοις τον κριτην αι ουρανιαι δυναμεις ανυμνουσιν, οτι απο των
οσιων κατηρξατο, και οι ουρανοι διαγγελλουσι την δικαιοσυνην αυτου,
συγχαιροντες αυτων τηι σωτηριαι. Το δε της γης οικητηριον τωι μη της ουρανιου
κλησεως ηξιωμενωι ταγματι καταληφθησεται (a). Ὅτι ο Θεος κριτης εστιν. Ἐνταυθα
προδηλως τον Χριστον λεγει Θεον· πασαν γαρ την κρισιν δεδωκεν ο Πατηρ τωι Υιωι.
Και ει πασαν την κρισιν δεδωκεν ο Πατηρ τωι Υιωι, ο δε Θεος κριτης εστι· Θεος εστιν ο
Χριστος. Ἄκουσον, λαος μου, και λαλησω σοι. Καινως νομοθεσιας εισαγωγην
ποιουμενος, ινα μη τις αν θρωπινον τον λογον η τινος αγγελικης δυναμεως
υπολαβοι, προταττει το, Ὁ Θεος ο Θεος σου ειμι εγω. Ἡ δε διανοια αυτη· Μη νομιζε
ετερον ειναι με, δια το ετερα νομοθετειν σημερον· αλλ' αυτος εκεινος ειμι ο παρα
Μωσηι τα περι θυσιων νομοθετησας. Μαρτυρομαι δε σε, ως ουκ εγκληθησηι παραβας
τους παρα Μωσηι νομους. Αυτος γαρ ειμι ο κακει διαταξα μενος τωι παιδι μου
συμφεροντως, και νυν ταδε μαρ τυρομαι, οτι μη αναγκη σοι τα περι θυσιων φυλατ
τειν νομιμα. Καν γαρ μη προσφερηις αυτα, ουτως προσενηνεγμενα εστι. Τα γαρ
ολοκαυτωματα σου ενωπιον μου εστι διαπαντος, καν μη προσφερη ται. Ει δε εξ
απαντος σπουδαζεις ωσπερ τινα τιμια και αναγκαια ταυτα προσαγειν, ακουε μετα
παῤ ρησιας, ως ουδεν τουτων παρα σου δεξομαι. Περιττα 27.236 γαρ μοι παντα·
επειδη και τα εν αγροις νεμομενα ζωα βοες και κτηνη, και τα πετεινα του ουρανου,
και η ωραιοτης του αγρου, παντα εμα τυγχανει, και ανενδεης παντος υπαρχω. Ει δε
και χρεια μοι γενοιτο ποτε τροφης, ουχ ουτως ενδεης εγω, ως παρα σου τα τοιαυτα
αιτειν· Ἐμη γαρ εστιν η οικουμενη. Τινας δε μοι προσηνεις θυσεις θυσιας; την
αινεσιν, τον υμνον, την θεολογιαν. Ἐπειδη δε ταυτα πληρωσεις, το τηνικαυτα ως αν
νομον πληρωσας θειον, αντιδοσιν ληψηι το επικαλουμενος εισακουσθηναι. Και
δεικνυς προς ποιον λαον διαλεγεται, επηγαγεν· Ἰσραηλ, και διαμαρτυρομαι σοι. Ειτα
την οικειαν δεικνυσι δεσποτειαν· Ὁ Θεος ο Θεος σου ειμι εγω, ο της Αιγυπτιακης σε
δουλειας ελευθερωσας, ο την θαλατ ταν οδον δωρησαμενος, ο εν ερημωι διαθρεψας,
ο τον νομον εκεινον σοι δεδωκως. Μη γαρ δη αλλον με νομοθετην νομισηις, των
νομων ορων το δια φορον. [Ὁ Θεος ο Θεος σου. Τουτεστιν, ο μεγαλα θαυ μασια
αρχηθεν μεχρι του νυν τωι γενει υμων ενδειξαμενος.] Ουκ επι ταις θυσιαις σου
ελεγξω σε. Ουκ αμελειαν σοι, φησιν, εγκαλω θυσιων· προσφερεις γαρ ταυτας
 
 
 

58
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διηνεκως· αλλα μη ταυταις ορισασθαι την δικαιοσυνην παρεγγυω. Τωι δε αμαρτωλωι
ειπεν ο Θεος· Ἵνα τι συ εκδιηγηι τα δικαιωματα μου; Ἁμαρτωλον ενταυθα τον
νομοθετην των θειων Γραφων φησιν. Ὅμοιον δε τωι ειρημενωι· Ουχ ωραιος αινος εν
στοματι αμαρ τωλου. Ει γαρ πασας παραβαινει τας εντολας και πασαν επιτηδευει
κακιαν, και δολιαν αποδιδωσι την γλωσσαν· τι και τας θειας επι στοματος φερει
Γραφας; Ὑπελαβες ανομιαν, οτι εσομαι σοι ομοιος. Παλαι μεν, φησιν,
εμακροθυμησα, αλλ' ου νυν τουτο ποιησω· παραστησω γαρ εις τον κατα σου ελεγχον
τα σα αμαρτηματα, α δη συ μεν υπελαβες μηκετι υφεσταναι, μηδε εις μνημην ηξειν
τινος· εγω δε ως Θεος εις φως παραξω, και προτεθησονται ενωπιον σου· ου κρυπτων
ωσπερ συ, και ωμοιωμενος σοι. Παραξω δε αυτα, οπως αυτα και γνωριζων αισχυνην
καταχεω. Ἐλεγξω σε, και παραστησω κατα προσ ωπον σου τας αμαρτιας σου. Συνετε
δη ταυτα, οι επιλανθανομενοι του Θεου. Ὡς φιλανθρωπος μετα τον ελεγχον
επιφερει και παραινεσιν, μετανοιας τοπον διδους. Συνετε, οτι μη χαιρων τοις υφ'
υμων γενομενοις μακροθυμω, καιρον δε μετανοιας διδους. Ει δε μη, αρπαζει ημας ο
ανο μος, ηγουν η ανομια, μηδενος ημας ρυομενου. Ῥυομαι γαρ τους νοουντας οι
κακων εισι, και παυ σαμενους και λεγοντας· Ἠνομησαμεν, ηδικησαμεν, ησεβησαμεν.
Ου γαρ εστιν εξομολογεισθαι τον ετι το κακον ενεργουντα. Μη ποτε αρπασηι, και μη
ηι ο ρυομενος. Μη ποτε, φησιν, αφεληται την ψυχην ο θανατος, μετανοησατε· ουκ
εστι γαρ ο ρυομε νος τους εν ᾅδου κατειλημμενους ταις αμαρτιαις. 27.237 Ἁρπαζεται
γαρ ψυχη, ως παντελως εκπεσουσα Θεου. Θυσια αινεσεως δοξασει με.
Ἐπαναλαμβανει τα ειρημενα, την λογικην επιτελειν λατρειαν παρακελευομενος.
Μετα την πολλην κατηγοριαν το φαρμακον της αμαρτιας εδειξε, των μυστηριων δη
λαδη την απολαυσιν. Ἐκεινη γαρ αληθως θυσια αινεσεως τον Θεον δοξαζουσα.
Ἐπειδη μετα των αγ γελων αινουντες τοτε και μετα της κτισεως ισταμεθα. Και εκει
οδος ην δειξω αυτωι το σωτηριον μου. Ἐν τηι θυσιαι, φησι, της αινεσεως οδος εστι της
παρα Θεωι σωτηριας. Εις το τελος
ΨΑΛΜΟΣ ωιδης τωι ∆αυΐδ. Νʹ. Ἐν τωι ελθειν προς αυτον Ναθαν τον προφητην, ηνικα
εισηλθε προς Βηρσαβεε. Ὑποθεσις. Τουτον αιδει τον ψαλμον εξομολογησιν δυο
εγκλημα των περιεχοντα, της τε μιαιφονιας Ουριου και μοι χειας προς Βηρσαβεε.
[Ὑποδεικνυσι και πασιν ανθρωποις σωτηριας οδον την μετανοιαν, οιον τινα τεχνην
της διηνεκους κατα του εχθρου νικης. Ὁ γαρ ταυτην αει μελετων και κατορθων
διαπαντος γινεται νικητης του αει προσπαλαιοντος. Εισαγει δε και την δια του
βαπτισματος απολυτρωσιν, Ῥαντιεις με, λεγων. Ναι μην και διδασκει, ως
πεφυλακται αυτωι το της προφητειας χαρισμα Ου γαρ αιτει ως εστερημενος αυτου,
αλλα μη αφαιρε θηναι ικετευει λεγων· Μη αντανεληις] Εισαγει δε και της καθ' ολου
γενησομενης των αμαρτη ματων λυτρωσεως την δια του αγιου βαπτισματος
προφητειαν, και της εν πνευματι λατρειας διδασκαλιαν. Πανταχου δε των δυο
παρανομηματων ευρησεις εξιλεουμενον. Ἐλεησον με, ο Θεος, κατα το μεγα ελεος
σου. Ὡς επι μεγαλου αμαρτηματος, του μεγαλου ελεου του Θεου δεεται τυχειν. Και
κατα το πληθος των οικτιρμων σου εξαλειψον το ανομημα μου. Μονων γαρ εστι των
του Θεου οικτιρμων της μιαιφονιας απολουσαι τας χειρας. [Σαφεστερον δε ο λεγει
ποιων φησιν· Ἐπι πλειον πλυνον με. Κανταυθα τον πλεονασμον ᾔτησε της
καθαρσεως, δια το δειξαι πανταχου το πλημμελημα μεγα· η, επει παρα Ναθαν ηκουσε
την συγχωρησιν, και αι παντοδαπαι δε συμφοραι το πολυ υπετεμνοντο της αμαρτιας,
φησι νυν, οτι ∆εομαι ρυμματων και εκπλυσεων, ινα τελεον ο προστετηκως αποξεσθηι
ρυπος.] Ἐπι πλειον πλυνον με απο της ανομιας μου, της επι τωι φονωι, φησι. Και απο
της αμαρτιας μου καθαρισον με, της επι μοιχειαι. Ὅτι την ανομιαν μου εγω γινωσκω.
 
 
 

59
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Και τουτο επι τωι φονωι ειρηκε. Και η αμαρτια μου ενωπιον μου εστι δια παντος. Ἄνω
και κατω περιστρεφει της αμαρτιας την μνημην της επι τηι μοιχειαι γινομενης, ως
ουκ εωσης αυτον ουτε αναχωρουσης, αλλα διαπαντος συνουσαν αυτωι και αγχουσαν.
27.240 [Ἐπι πλειον πλυνον με απο της ανομιας μου, και απο της αμαρτιας μου
καθαρισον με. Ἁμαρτιαν δε την μοιχειαν. Ἰστεον, ως αμαρτια μεν η του αγαθου
αποπτωσις εστιν· ανομια δε η περι τον θειον νομον πλημμελεια· και ταυτα εχουσιν
αρ χην εκατερον τουτων. Συμφερονται δε και κατα ταυ τον· οτε γαρ αμαρτανων του
κατα φυσιν και εν τηι φυσει απετυχε σκοπου τηι γαρ ανθρωπειαι φυσει σκο πος το
κατα τον λογον ζηιν της αλογιας ποῤρω απωικισμενη. Ὡσαυτως και ο ανομων
πλημμελει περι τον εν τηι φυσει δεδομενον νομον, διαγενομενος ακρατως. Καλως
ουν και αποστολος Ἰωαννης και μαθητης του Χριστου εις ταυτον αμφοτερα περιεστη
σεν ειπων· Πας ο ποιων την αμαρτιαν και την ανομιαν ποιει· αλλως· Ἡ αμαρτια
καταλληλος τηι ανομιαι. Πας γαρ ο ανομων αμαρτανει, ου παντος αμαρτανοντος
ανομουντος. ∆υναται δε και εκ παραλληλου ειρησθαι δια το· Πας ο ποιων την
αμαρτιαν και την ανομιαν ποιει.] Σοι μονωι ημαρτον, και το πονηρον ενωπιον σου
εποιησα. Ἀντι του· Τους παντων αποκρυψαμε νος οφθαλμους εν τωι παρανομηματι,
τους σους μονους ου διελαθον. ∆ιο φησι· Και το πονηρον ενωπιον σου εποιησα.
Πολλων γαρ απολαυσας παρα σου, τοις εναντιοις ημειψαμην. Και ου τουτο λεγει, ως
ουκ ηδικησε τον Ουριαν· πως γαρ; αλλ' οτι η μεγιστη παρανομια εις αυτον
τετολμηται τον Θεον τον εκλεξα μενον και βασιλεα εκ προβατεως πεποιηκοτα· η
επει τους παντων αποκρυψαμενος οφθαλμους, τους του Θεου ουκ ελαθεν, αλλ'
ηλεγχθη δια του προφητου· η ως μεν βασιλευς νομωι ανθρωπων ουχ υπεκειτο, ως δε
θεοσεβης τωι Θεωι μονωι· η επει ανθρωπων μεν ουδεις ηλεγχεν, Θεος δε διωρθωσατο
μονος. Σοι, φησι, μονωι ημαρτον. Ὅπως αν δικαιωθηις εν τοις λο γοις σου. Ἤλεγξας
με, φησι, δια του προφητου πα ρανομησαντα· και συ μεν δικαιος ων και των εχθρων
παντοτε ρυσαμενος, και βασιλειαι και προφητειαι τιμησας· εγω δε βεβηλος και
μιαιφονος. Και νικη σηις εν τωι κρινεσθαι σε. Ἀποδειξις ητοι ομολογια των
αμαρτηματων. Ἰδου γαρ εν ανομιαις συνεληφθην, και εν αμαρ τιαις εκισσησε με η
μητηρ μου. Ἐπειδη ο προ ηγουμενος σκοπος του Θεου ην του μη δια γαμου γενεσθαι
ημας και φθορας· η δε παραβασις της εν τολης τον γαμον εισηγαγε δια το ανομησαι
τον Ἀδαμ, τουτεστιν αθετησαι τον εκ Θεου δοθεντα αυτωι νομον. Παντες ουν οι εξ
Ἀδαμ γενομενοι εν ανομιαις συλλαμβανονται υποπιπτοντες τηι του προπατορος
κατα δικηι. Το δε, Και εν αμαρτιαις εκισσησε με η μητηρ μου, σημαινει οτι η Ευα,
απαντων ημων η μητηρ, πρωτη εκισσησε την αμαρτιαν, ωσπερ οργωσα την ηδονην.
∆ια τουτο και ημεις, τηι της μητρος κα ταπιπτοντες καταδικηι, κισσασθαι λεγομεν εν
αμαρ τιαις. ∆εικνυσιν, ως εξ αρχης η ανθρωπων φυσις υπο την αμαρτιαν πεπτωκεν
υπο της εν Ευαι παρα βασεως, και υπο καταραν η γεννησις γεγονεν. Ἄνω θεν δε
υφαινει τον λογον, το μεγεθος της του Θεου δωρεας δειξαι βουλομενος. 27.241 Ἰδου
γαρ αληθειαν ηγαπησας, τα αδηλα και τα κρυφια της σοφιας σου εδηλωσας μοι. Ὁ
νους ουτος· Συ, φησι, Κυριε, ο αληθεια ων, αληθειας αγαπων, βουλομενος ημας εν
αληθεια διαγειν, απο καθαριεις ημας της αρχαιας αμαρτιας· και ουτως αποκαθαριεις
ημιν δι' υσσωπου ως και υπερ χιονα λευκανθηναι. Ὑσσωπωι δε την του αγιου
Πνευματος ενεργειαν αφομοιοι, θερμην ουσαν και παντα τον εν ημιν ρυπον
αποσμηχουσαν. [Ἡ αποκαθαρσις δι' υσσωπου γενησεται, ητοι δια του αγιου
Πνευματος. Ὕσσωπος γαρ βοτανη καθαρτικη.] Το δε, Τα αδηλα και τα κρυφια σου
εδηλωσας μοι της σοφιας, δηλουντος εστιν, ως παντα αυτωι τα εσομενα οσα εν τηι
ιδιαι σοφιαι εθετο ο Θεος δια του αγιου Πνευματος απεκαλυψεν. Ῥαντιεις με υσσωπωι,
και καθαρισθησομαι. Ειπων, οτι ∆εδωκας νομους θειους και διαταξεις, λε γει το
 
 
 

60
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μειζον, οτι Καθαρμους τινας εν τωι νομωι εχα ρισω, και δι' υσσωπου ραντισματος·
κατα τουτον ουν τον σκοπον και ημιν νυν παρασχου τα ομοια, ο αυ τος ων Θεος. Ἢ
μυστηριον εοικε τι αινιττεσθαι. Ἐπει γαρ Μωσης εν Αιγυπτωι το αιμα του προβατου
δι' υσσωπου ταις φλιαις διεκελευετο επιῤραινεσθαι, τιμιωτερωι και ημεις
ηγορασθημεν αιματι. Ἐπει ουν φυλακτηριον εκεινο εγενετο μη τι παθειν τους
ενοικουντας υπο του ολοθρευοντος, εικοτως ο ∆αυιδ, την του αιματος εκεινου
μνημην εν αποῤρητωι ποιου μενος, Ῥαντιεις με υσσωπωι, φησι, και τα εξης·
αινιττομενος την δια του αιματος του αληθινου Χρι στου αμνου γενησομενην
απασιν αποκαθαρσιν, και γλιχομενος οιον ταυτης τυχειν, η μονη ακριβως ρυψαι
δυναται και χιονος θειναι λευκοτερον. Ἀκουτιεις με αγαλλιασιν και ευφροσυνην.
Ἀκουστην μοι γενεσθαι, φησι, παρασκευασεις παλιν δια του πνευματος την εν
εσχατοις καιροις εσομενην αγαλλιασιν και ευφροσυνην. Τις δε αν ειη αυτη η εκεινη
η γνωσις η περι αναστασεως, ην εδιδαξεν ει πων, Ἀγαλλιασονται οστεα
τεταπεινωμενα; Ποτε δε αγαλλιασονται τα σεσημμενα ημων οστα η κατα τον της
αναστασεως καιρον, καθ' ον, ως ετε ρος φησι προφητης, Τα οστα ημων ως βοτανη
ανατελει; Ἀγαλλιασεται οστεα τεταπεινωμενα. Ἀγαλλιασεται η ισχυς της ψυχης μου,
οτι προτερον υπο της αμαρτιας ασθενουσα. Ἀποστρεψον το προσωπον σου απο των
αμαρ τιων μου. Παλιν επι την εξομολογησιν ανατρεχει. Καρδιαν καθαραν κτισον εν
εμοι, ο Θεος. Την παλαιωθεισαν μου, φησι, ψυχην σεσαθρωμενην υπο της αμαρτιας
ανακαινισον. Και πνευμα ευθες εγκαινισον εν τοις εγκατοις μου. Ἀντι του, εδραι ον·
ομοιον ωσει λεγει· Ἀσφαλισαι τον νουν του μηκ ετι ειναι ευκολον καταπιπτειν εις
αμαρτιαν. Και το Πνευμα το αγιον μη αντανεληις απ' εμου. Ευχεται παλιν πνευμα εις
αυτον ελθειν το προφητικον. Καταλελοιπος γαρ ην αυτον δια την αμαρτιαν. 27.244
Ἀποδος μοι την αγαλλιασιν του σωτηριου σου. Εις απαν το των ανθρωπων γενος
αναφερεται. Ἀγαλλιασιν μεν σωτηριου την παρουσιαν του Κυριου φη σι, κατα το
ειρημενον υπο του Συμεων· Ὅτι ειδον οι οφθαλμοι μου το σωτηριον σου· ευχεται δε
και αυτος αυτου μεταλαβειν. Και πνευματι ηγεμονικωι στηριξον με. Ὅπερ ειπεν
ανωτερω πνευμα ευθες, ενταυθα ηγεμονικον καλει. ∆ιδαξω ανομους τας οδους σου.
Ἐπειδη αν, φησι, ρυσαμενος με της αμαρτιας, αυθις επιδωις με το σον αγιον Πνευμα.
Τοτε δη παλιν τας σας οδους βαδιζειν διδαξω τους παραβαινοντας. Ῥυσαι με εξ
αιματων, ο Θεος ο Θεος της σωτηριας μου. Παλιν ικετηριαν υπερ του του Ου ριου
φονου τιθεται, οπως αν ρυσθειη του εξ αυτου μιασμου· η μαλλον, εξ αιματων, των
δι' αιματος θυσιων, ως τα επαγομενα του ψαλμου διαδεικνυσιν ειποντος· Ὅτι, ει
ηθελησας θυσιαν, εδωκα αν, και τα εξης. Ἀγαλλιασεται η γλωσσα μου την
δικαιοσυνην σου. Τουτο ο Συμμαχος ουτως ηρμηνευσε· ∆ιαλαλησει η γλωσσα μου
την ελεημοσυνην σου· ου γαρ σιγησω της αφεσεως απολαυσας, αλλ' υμνων σε
διατελεσω και τας σας διηγουμενος χαριτας. Ἐπειδη τας εν νομωι, φησι, παρηιτησω
θυσιας, ου γαρ δυνανται αφιεναι αμαρτιας τουτου χαριν ην ηγαπησας σοι
προσηνεγκα. Αυτη δε εστιν η δια μετανοιας και καρδιας συντετριμ μενης. Ἀγαθυνον,
Κυριε, εν τηι ευδοκιαι σου την Σι ων. Σιων ενταυθα την Ἐκκλησιαν φησιν. Ὅταν γαρ
ηυδοκησεν ο Θεος και Πατηρ ανακεφαλαιωσαι τα παντα εν τωι Υιωι αυτου, τοτε και
τας αγαθας αυτου τηι Ἐκκλησιαι αυτου δεδωκεν επαγγελιας. Και οικο δομηθητω τα
τειχη Ἱερουσαλημ. Τειχη Ἱερουσαλημ τους αγιους φησιν ιερουργους τους περιφρατ
τοντας την Ἐκκλησιαν αυτου. Τοτε ευδοκησεις θυσιαν δικαιοσυνης. Ὅταν, φησιν,
αγαθυνεις την Σιων και οικοδομηθηι τα τειχη Ἱερουσαλημ, τοτε δη τοτε και
ανενεχθησονται θυ σιαι, ουχ αι δι' αιματων, αλλ' αι της δικαιοσυνης, αι της
αινεσεως δηλονοτι. Ἀναφοραν και ολοκαυτω ματα, και αυτα τα της δικαιοσυνης και
τα της αναι μακτου θυσιας δηλοι. Τοτε ανοισουσιν επι το θυ σιαστηριον σου
 
 
 

61
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μοσχους. Και αυτους δικαιοσυνης, ωστε ειναι παντα δικαιοσυνης, θυσιας, αναφορας
δικαιοσυνης, ολοκαυτωματα δικαιοσυνης, μοσχους δικαιοσυνης. εις το τελος,
συνεσεως τωι ∆αυιδ, εν τωι ελθειν ∆ωηκ τον Ἰδουμαιον και αναγγειλαι τωι Σαουλ και
ειπειν αυτωι. Ἦλθε ∆αυιδ εις τον οικον Ἀβιμελεχ.
ΝΑʹ. Ὑποθεσις. Ἡνικα εφυγε ∆αυιδ απο προσωπου Σαουλ, και κατηχθη φευγων
οικον Ἀβιμελεχ, των τε αρτων των ιερεων εγευσατο, την τε ρομφαιαν του Γολιαθ
δεδεκται· απελθων τις απαγγελλει ταυτα τωι 27.245 Σαουλ. ∆ωηκ δε ουτος ο Συρος ος
και τοσουτον εξεπολεμωσε την ψυχην του Σαουλ, ως αποστειλαντα πασαν την πολιν
των ιερεων ανελειν, και μηδε κτηνους αυτων φεισασθαι. Ταυτα ουν ακηκοως ο
∆αυιδ τα προκειμενα λεγει, εις προσωπον του Συρου αποτεινομενος. Ἔχει δε και
αναφοραν και εις το του Ἰουδαιων λαου προσωπον και του Ἰουδα. Περιεχει δε και
αγαθων επαγγελιαν των εσομενων, και την εν τωι οικωι του Θεου ιδρυσιν των αγιων
αυτου, δια του λεγειν· Ἐγω δε ωσει ελαια κατακαρπος εν τωι οικωι του Θεου. ∆ιο δη
και συνεσεως και εις το τελος επιγραφεται ο ψαλμος. Χρεια γαρ πολλης συνεσεως εις
το γνω ρισαι της οικονομιας του κατα σαρκα ∆αυιδ το μυστηριον. Τι εγκαυχαι εν
κακιαι, ο δυνατος; Ὡς προς αυτον τον Συρον, η τον ενεργησαντα εν αυτωι διαβολον,
αποτεινει τον λογον. Ὡσει ξυρον ηκονημενον εποιησας δολον. Τουτο φησι, δια το
ωσπερ ξυρησαι και εκκοψαι πα σαν των ιερεων την πολιν. Ἠγαπησας κακιαν υπερ
αγαθωσυνην. Ἠδικει γαρ καταψευδομενος του ιερεως και των λοιπων απαντων συν
αυτωι, και τα μη πραχθεντα κατ' αυτου λεγων· το γαρ ειπειν, ως επηρωτησε τον Θεον
περι του ∆αυΐδ, ψευδος ην, και ουκ αληθεια. Ἠγαπησας παντα ρηματα
καταποντισμου, γλωσσαν δολιαν. Παντα γαρ προς επιβουλην, και φθονον και
θανατον του ιερεως και των λοιπων απαντων των συν αυτωι τεθανατωμενων
διεπραξατο· διο ρηματα καταποντισμου οι λογοι της του ∆ωηκ ψευ δολογιας ειρηται.
Ἀθροως γαρ πασαν την πολιν των ιερεων ωσπερ εν βυθωι κατεποντισε τοις εαυτου
ρημασι. Λεγοιτο δ' αν ταυτα δικαιως και επι των αρχοντων των Ἰουδαιων, και αυτου
δε του Ἰουδα. Ἐκτιλαι σε και μεταναστευσαι σε απο σκη νωματος σου. Μετετεθησαν
γαρ της ιερας αυτων σκηνης, γεγονοτες αιχμαλωτοι δια τον κατα του Κυ ριου
σταυρον. Και το ριζωμα σου εκ γης ζωντων. Ὅμοιον το, Ἐξαλειφθητωσαν εκ βιβλου
ζωντων. [∆ια τουτο ο Θεος καθελοι σε εις τελος. Λεγοιτο δ' αν ταυτα δικαιως και επι
των αρχοντων Ἰουδαιων και αυτου του Ἰουδα, δια το ηγαπηκεναι τα βλαβερα εις
τελος, αντι του, παντελως. ∆ια τουτο καθελει σε, ως ου καλως οικοδομηθεντα, ο
καθαιρων υπερηφανους, και ως κακως φυτευθεντα, εκτιλαι σε, μεταστησαι, η
εκριζωσαι, και απο της κατοικησεως σου, τουτεστιν απο του συγκατοικειν, εκβαλοι.]
Ὄψονται δικαιοι, και φοβηθησονται. Των γαρ ασεβων αναιρουμενων, οι δικαιοι
περιφοβοι γινονται. Και συ μεν, φησι, ταυτα υπομενεις· οι δε δικαιοι, τουτεστιν οι
σου λαοι, θεασαμενοι την σην απωλειαν, φοβωι κατασχεθησονται. Ἱκανη γαρ η εις σε
τιμωρια κακεινους φοβησαι· καιτοι δια την εις εκεινους ευερ 27.248 γεσιαν τοιαυτα
σου πασχειν μελλοντος. Ἰδου ανθρω πος ος ουκ εθετο τον Θεον βοηθον αυτου, αλλ'
επηλπισεν επι τωι πληθει του πλουτου αυτου. Ἠγαπησε γαρ χρυσιον μαλλον ο
προδοτης λαβειν, η βοηθον εχειν τον Ἰησουν. Και ενεδυναμωθη επι τηι ματαιοτητι
αυτου. Ἀντι του· Και ενισχυσε πληρωσαι την ματαιαν αυτου καρδιαν, ου
μεταμεληθεις της ασεβειας επαυσατο. [Ἀλλ' επηλπισεν επι τωι πληθει του πλουτου
αυτου. Καλως δε τον πλουτον και την δυναστειαν ματαιοτητα εκαλεσεν απο του
πραγματος· ουτε γαρ τον ∆ωηκ ωνησαν, ουτε Ἀσσυριους, οποτε ενος αγγελου
παρουσια αυτους απεκτεινε, και αταφοι εκειντο.] Ἐγω δε ωσει ελαια κατακαρπος.
Ἀειθαλης γαρ των πιστευοντων εις Χριστον η δοξα. [Ὁ δε καρπος του Πνευματος
 
 
 

62
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν αγαπη, χαρα, ειρηνη, και τα εξης. Τουτον τοινυν τον καρπον εχων εν εαυτωι ο
αγιος ελεγεν· Ἐγω δε ωσει ελαια κατακαρπος· ελαιαι δε κατακαρπωι ομοιοι εαυτον,
επειδη, ελεημο συνης επικρατουσης εν αυτωι, ακολουθως ειποντο αι λοιπαι αρεται.
Ουτω και τον Ἰωβ ανδρειον μεν, και τον Ἰωσηφ σωφρονα, και τους λοιπους απο της
επικρατουσης αρετης ονομαζοντες αυτους.] Ἤλπισα επι το ελεος του Θεου εις τον
αιωνα. Ἔλεος του Θεου αι θειαι Γραφαι ονομαζουσι τον Κυριον, δια το γενεσθαι ημιν
δι' αυτου ελεος· αν εκεφαλαιωσατο γαρ εν εαυτωι τα παντα, και ανεστοιχειωσεν. Και
υπομενω το ονομα σου, οτι χρηστον εναν τιον των οσιων σου. Ἐν τωι ονοματι σου,
φησι, σχοιην πεποιθησιν, και ταυτην εναντιον παντων των σων αγιων εξαγγελω.
Ἔσται γαρ μοι το πραγμα χρηστον τε και αγαθον. Εις τελος υπερ Μαελεθ συνεσεως
τωι ∆αυΐδ.
ΝΒʹ. Ὑποθεσις. Ἄδει τον παροντα υπερ του χορου των αποστολων και πιστευσαντων
εις Χριστον· οι και ηγαλλιωντο και ηυφραινοντο. Μαελεθ δε ερμηνευεται χορος,
ητοι χορεια. Ἀναγκαιως δε τα προ της παρουσιας του Κυριου λεγει, ινα δειξηι οση της
παρουσιας ωφε λεια. Ἰστεον δε, ως και την αυτην διανοιαν πασαν ο τρισκαιδεκατος
ψαλμος περιεχει, και τας αυτας λεξεις σχεδον απασας· ωστε εξ εκεινου φανερον
γενεσθαι τοις επιζητουσι την ερμηνειαν. Ειπεν αφρων εν καρδιαι αυτου· Ουκ εστι
Θεος ... Ὁ Θεος εκ του ουρανου διεκυψεν επι τους υιους των ανθρωπων. Ἐπειδη, μη
λογισαμενοι τον Θεον εφορωντα τα ανθρωπινα, κρινοντα κρισει δικαιαι, και πασαν
αθεμιτουργιαν ειργοντα, τουτου χαριν ο Θεος εκ του ουρανου διεκυψε. Τουτο γαρ
σαφως την εις ανθρωπους του Κυριου παροδον σημαινει. Παντες εξεκλιναν, αμα
ηχρειωθησαν, ουκ εστι ποιων αγαθον, ουκ εστιν εως ενος. Ουχ υπερβολι κως ταυτα
ειρηται· ουδεν γαρ υπερβολικως, μετ' αληθειας δε παντα παρα τηι Γραφηι ειρηται.
Παντες 27.249 τοινυν Ἰουδαιοι εξεκλιναν την οδον την λεγουσαν· Ἐγω ειμι η οδος.
Ὅθεν και αχρειοι γεγονασι, ταυτην παραλαβειν ου βουληθεντες, ουδενος ποιουντος
το αγαθον. Ἐν αγνοιαι γαρ αυτου παντες ετυγχανον υπο του νομικου πεπωρωμενοι
γραμματος. Εις τελος εν υμνοις συνεσεως τωι ∆αυΐδ. Ἐν τωι ελθειν τους Ζιφαιους και
ειπειν τωι Σαουλ· Ουκ ιδου ∆αυιδ κεκρυπται παρ' ημιν;
ΝΓʹ. Ὑποθεσις. Φευγων ο ∆αυιδ τον Σαουλ εκαθισεν εν τηι ερημωι Ζηφ. Ειτα
απελθοντες οι Ζιφαιοι προς τον Σαουλ απηγγειλαν τον τοπον εν ωι ην
αποδιδρασκων. Ἠξιουν δε ελθοντα συλλαβεσθαι αυτον. Ὁ δε, μετα χειρας την λυραν
λαβων, ατε εγνωκως τωι προφη τικωι πνευματι, ως ουδεν δεινον πεισεται παρα του
Σαουλ, τα προκειμενα αιδει. Και γαρ απελθων εις συλληψιν αυτου Σαουλ, ηκουσεν
αγγελιαν των αλ λοφυλων, και υπεστρεψε σπευδων μετα των ανδρων αυτου. Ἔχοι
δ' αν τα παροντα αναφοραν και εις το προσωπον του αποστολικου χορου, ως τας
επανα στασεις τας παρα του εθνους των Ἰουδαιων, και βασιλεων δε των εθνων τον
θυμον διηγουμενος, τον Θεον αξιοι εξ απαντων σωθηναι δια του ονοματος αυτου.
Προφητικως τε αποφαινει, ως περιστρεψει τοις εχθροις εις κεφαλην ο Θεος τα κακα,
αυτος δε τας επινικιους προσαξει θυσιας. ∆ιο και συνεσεως επιγεγραπται, εις τον
ειρημενον νουν αναπεμπον τος ημας του ψαλμου. Ὁ Θεος, εν τωι ονοματι σου σωσον
με. Ουχι δι' αλλου τινος η δια του ονοματος αυτου σωθηναι αξιοι. [̓Επειδη δε, φησι,
το σον ονομα επικαλουμαι, εν αυ τωι τουτωι την σωτηριαν μου παρασχου. Και εν δυ
ναστειαι σου, τουτεστι τωι Υιωι σου, κρινεις με· αντι του· Ουκ αλλοις κριταις, αλλα τηι
δυναμει σου εις εξετασιν παραδοθηναι.] Και εν τηι δυναμει σου κρινεις με. Κρινας
γαρ την κρισιν αυτων, τους μεν απωλειαι παρεδωκε, τους δε εσωσεν απο των
εχθρων. Ὁ Θεος, εισακουσον της προσευχης μου. ∆εξαι μου τας ικετειας συν
 
 
 

63
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευμενειαι. Ἐνωτισαι τα ρηματα του στοματος μου. Ὅμοιον τωι· Και νυν, Κυριε, επιδε
επι τας απειλας αυτων. Εις τελος εν υμνοις συνεσεως τωι ∆αυΐδ.
Ν∆ʹ. Ὑποθεσις. Τωι Πνευματι θεωρησας ο Προφητης τα εσομενα κα τα Χριστου παρα
του Ἰουδαιων λαου και αυτου του Ἰουδα, λυπης πληρουμενος και αμηχανιας, ην και
αδολεσχιαν εν τωι παροντι ωνομασε, διατελει ταραττομενος και απορων εν τοις
τολμωμενοις, παρακαλει τον Θεον ενωτισασθαι την προσευχην αυτου, και τουτο
αυτωι παρασχειν· ειτα δευτερον γνωναι την δια της προσευχης αναπεμπομενην
δεησιν· και τριτον την καταστασιν θεασασθαι του την προσευχην αναπεμποντος· και
ουτως αυτον καταξιωσαι της εαυτου ακοης· διο επιλεγει· Προσχες μοι, και
εισακουσον μου. Ἐνωτισαι, ο Θεος, την προσευχην μου. ∆ια27.252φορους ικετειας
προσφερει δεχθηναι ταυτας αντιβο λων. Μη παριδηις γαρ με, φησι, ποτνιωμενον,
αλλ' ευ μενως μοι προσχες, και την βοηθειαν ωρεξον. Ἐλυπηθην εν τηι αδολεσχιαι
μου, και εταραχθην. Ἀμηχανιας γαρ επληρουτο, βλεπων την κατα του Σωτηρος
γινομενην παρανομιαν, ην και διδασκει εφεξης λεγων· Ἀπο φωνης εχθρου και απο
θλι ψεως αμαρτωλου. Ὁ δε πας νους ουτος· Προσχες οπως ελυπηθην, οπως
εταραχθην, οπως αδολεσχιαι πεπληρωμαι· αποδεξαμενος τε ταυτα, εισακουσον μου.
Ὅτι εξεκλιναν επ' εμε ανομιαι. Παντα γαρ τα κατα του Σωτηρος συμβαντα προς το
οικειον αναφε ρει προσωπον. [∆ια μνησικακιαν μοι ταυτα εποιουν τεχθεισαν εξ
οργης αλογου. Κοτος η επιμονος οργη. ∆ια ταυτην δε την αιτιαν περιδεης εγενομην
και τε ταραγμενος, ως επισταντος μοι ηδη του θανατου, και τοσαυτη μοι ηλθεν
αγωνια και φοβος, ως μηδε δοκειν την ακτινα φαινειν, αλλ' εσκοτισθαι· και
ελογισαμην την φυγην ειναι παντων αμεινω, και ηυχομην γενε σθαι μοι πτερυγας
επι τωι μεταστηναι και αλλαχου καταπαυσαι.] Ἡ καρδια μου εταραχθη εν εμοι, και
δειλια θανατου επεπεσεν επ' εμε. Ἰδου η καρδια μου, φησι, διεστρεψε τα ενδον μου·
αλλα και δειλια θανατου επεπεσεν επ' εμε. Ἤτοι δε του σωτηριου θανατου λεγει, εφ'
ωι δειλιας ο Προφητης επληρουτο ανθρωπινωι λογισμωι κινουμενος· η του των
ψυχων θανατου, των απολλυσθαι μελλοντων δια τα τοιαυτα τολμηματα. Ἀλλα
φοβος και τρομος επεπεσε τωι Προφητηι ορωντι τον αγαπητον του Θεου τοιαυτα υπο
των ασεβων πασχοντα, εκρυπτε δε αυτον σκοτος, ως αν σκοτου αληθως αξια τα κατα
του Σωτηρος δρω μενα. Ειτα, ωσπερ απολειφθεις εν μεσωι των ταυτα δρωντων, μητε
μιαν τε εχων αποφυγην, μηδε οποι κλινας εαυτον εκτος των κακων γενοιτο, ευχεται
μετεωρος επαρθηναι, και πτηνος γενομενος δι' αερος εκφυγειν. Προσεδεχομην τον
Θεον σωζοντα με, απο ολι γοψυχιας και απο καταιγιδος. Καταιγιδα ονομαζει την δια
του παθους αυτωι συμβασαν λυπην. Ὅτι ειδον ανομιαν και αντιλογιαν εν τηι πολει.
Αιτιαν παρατιθησι δι' ην και την προσευχην εποιη σατο. Ὅτι, ει εχθρος ωνειδισε με,
υπηνεγκα αν. Ταυ τα εις προσωπον του προδοτου αναφεροιτ' αν δικαιως. Συ δε,
ανθρωπε ισοψυχε, ηγεμων μου και γνωστε μου. Ἀντι του, Κατεσταθης ηγεμων υπ'
εμου, ο Ἰουδας δηλονοτι. Ὃς επι το αυτο εγλυκανας μοι εδε σματα. Ὅμοιον ωσει
λεγοι· Της αυτης τραπεζης πολ λακις ηξιωμενος. Ἐν τωι οικωι του Θεου επορευθη μεν
εν ομονοιαι. Τουτο φησι δια το συνεληλυθεναι αυτωι πολλακις εις το ιερον. Ἐλθετω
δη θανατος επ' αυτους, και καταβητω σαν εις ᾅδου ζωντες. Ἐπειδη ουκ εθελησαν σε
την ζωην παραδεξασθαι, ταυτηι τοι θανατος διαδεξεται αυτους. Το δε, Καταβητωσαν
εις ᾅδου ζωντες, οτι 27.253 δη, γινωσκοντες αυτον ειναι τον κληρονομον, ειπον·
∆ευτε, αποκτεινωμεν αυτον· την γαρ γνωσιν αντι της ζωης ετεθεικει. Ἐγω προς τον
Θεον εκεκραξα, και ο Κυριος εισηκουσε μου. Ἐγω προς τον Θεον εκεκραξα. Και τι
εκεκραξεν; η λυτρωθηναι την ψυχην αυτου απο των ζητουντων απολεσαι αυτην.
∆ιο δη και εισηκου σται. Ἑσπερας και πρωι και μεσημβριας διηγησομαι. Ἀντι του, Ου
 
 
 

64
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παυσομαι διηγουμενος, οτι δη εισακουσας λελυτρωσαι την ψυχην μου. Ὅτι εν
πολλοις ησαν συν εμοι. Ὅτι οι πολλοι συνιεσαν κατ' εμου βουλομενοι την ψυχην
μου εξαιρειν. Ου γαρ εστιν αυτοις ανταλλαγμα. Ταπεινωθη σονται, φησιν, επειδη
ουδε εχουσι της ψυχης αυτων ανταλλαγμα. Ἅπαξ γαρ αρνησαμενοι το τιμιον αιμα
Χριστου, το ειλημμενον ανταλλαγμα υπερ της του κοσμου ζωης, ουκετι ευπορουσι
λυτρου. Ἐξετεινε την χειρα αυτου εν τωι αποδιδοναι. Αυτος μεν εξετεινε την
παρεκτικην χειρα των αγα θων εις το μεταλαβειν αυτους της ευλογιας· οι δε ου
μονον ουκ εδεξαντο· αλλα και την διαθηκην εβεβηλωσαν, δηλονοτι την
ευαγγελικην. ∆ιεμερισθησαν απο οργης του προσωπου αυ του. Ἐπειδη κακουργοι
περι τον ευεργετην γεγονασι, ταυτηι τοι και εις παντα ανεμον αυτους διεσκορπισε.
Και ηγγισαν αι καρδιαι αυτων. Παλιν περι του Ἰουδα τον λογον αποτεινεται· Τηι
καρδιαι, φησι, κατ εδεξατο το προδουναι Χριστον. Και δη λογους προσεφερεν
απαλους τε και λειους, αλλ' ησαν κακιας πλη ρεις. Τινες δε οι λογοι η το, Χαιρε,
Ῥαββι, επι προ δοσιαι λεγομενον; Ἐπιῤριψον επι Κυριον την μεριμναν σου, και αυτος
σε διαθρεψει. Ὅμοιον το· Μη μεριμνησητε τι φαγητε, η τι πιητε, η τι ενδυσησθε. Ου
δωσει εις τον αιωνα σαλον τωι δικαιωι. Ἀντι του· Ἐκσπασει τους δικαιους εν παντι
καιρωι απο πασης επανα στασεως εχθρων. Συ δε, ο Θεος, καταξεις αυτους εις φρεαρ
δια φθορας. Τους επανασταντας δηλονοτι και σταυρωι παραδοντας. Φρεαρ γαρ
διαφθορας τον ᾅδην φησιν. Ἄνδρες αιματων και δολιοτητος ου μη ημισευσωσι τας
ημερας αυτων. Ἄνδρας αιματων τους τον αρχηγον της ζωης αποκτειναντας φησιν,
οι και της ζωης ου πεπληρωκασι τον χρονον, τηι Ῥωμαιων πα ραδοθεντες μαχαιραι.
Εις το τελος, υπερ του λαου απο των αγιων μεμακρυμμενου, τωι ∆αυιδ εις
στηλογραφιαν, οποτε εκρατησαν αυτον οι αλλοφυλοι εν Γεθ.
ΝΕʹ. Ὑποθεσις. ∆αυιδ φευγων τον Σαουλ εσχε τους συνακολουθουν τας αυτωι ανδρας
εξακοσιους. Ειτα παρερχομενος εις Γεθ τετιμηται παρα των αλλοφυλων· αφωρισαν
γαρ αυτωι οικητηριον την Σικελαν. Ἀναφεροιτο δ' 27.256 αν ο ψαλμος και εις
προσωπον της Ἐκκλησιας της παλαι μεν απο των αγιων μεμακρυμμενης, καθ' ον
ειδωλολατρει καιρον, και δουλευουσης δαιμοσι. Ῥυσθεισης δε των νοητων εχθρων
δια του γεγονο τος εκ σπερματος του κατα σαρκα ∆αυιδ, του και πολεμησαντος υπερ
ημων, και ωσπερ εν στηληι την υπερ ημων νικην γραψαντος. Τοτε γαρ και τιμης
αυτον οι αλλοφυλοι ηξιωσαν, τουτεστιν οι εξ εθνων πιστευοντες εις αυτον.
Ἐλεησον με, ο Θεος, οτι κατεπατησε με αν θρωπος. Ἢ περι του Σαουλ ο ∆αυΐδ φησιν,
η και αγιος πας, δια τας θλιψεις ας εχουσιν εν τωι κο σμωι. Πολλακις δε και ο καθεις
ημων ανθρωπος τον χαλεπον τουτον υφισταται πολεμον, ολην την ημεραν παρα του
Σατανα πολεμουμενος και παρ' αυ του πατουμενος. Ει γαρ και ανθρωπου ο ψαλμος
εμνημονευσεν, αλλ' ομως τον Σαταναν αυτον, εν τηι θειαι Γραφηι πολλακις
ονομαζομενον η τινα των εκει στρατευομενων αινιττεται. Πλην και τον λαον των
εθνων ταυτα υποψαλλειν αρμοδιον, χρονωι πολλωι υπο του Σατανα απατηθεντα, και
τον παρ' αυτου πο λεμον δια της των δαιμονων επιβουλης υπομειναντα, ους εν τοις
εξης σαφεστερον εφησεν αινιττομενος. Κατεπατησαν με οι εχθροι μου ολην την ημε
ραν. Ἤδει, οτι Σαουλ επεβουλευσεν αυτωι ενηχουμε νος παρα των αορατων
δαιμονων. Ἢ και το, Ουκ εστιν ημιν η παλη προς αιμα και σαρκα, δηλοι, αλλα προς
τα πνευματικα της πονηριας εν τοις επουρανιοις. Ὅτι πολλοι οι πολεμουντες με απο
υψους. Ει και επανιστανται, φησιν, αλλ' ηττησω παν τας ελπιζων επι σε. Αυτη γαρ
μοι η ελπις τοσαυτην ισχυν παρεσχεν, ως τους παλαι πολεμουντας μη δε δοικεναι
με. Ἐν τωι Θεωι επαινεσω τους λογους μου. Πολεμουμενος παρα των εχθρων, φησι,
καθοπλιζω εμαυ τον εις το μηδεν παθειν κακον, ολους τους λογους μου υμνους
 
 
 

65
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιων και ανατιθεις τωι Θεωι, και την ελπιδα επ' αυτωι ποιουμενος· διο και πασης
σαρκος εξω τον φοβον εποιουμην. Ὅλην την ημεραν τους λογους μου εβδελυσ
σοντο. Ἐγω μεν, φησιν, ολην την ημεραν ανετιθουν τους λογους μου τωι Θεωι· αυτοι
δε ου διελειπον πα σαν ημεραν κατ' εμου την σπουδην εαυτων συντιθεν τες εις
κακα. Παροικησουσι και κατακρυψουσιν, αυτοι την πτερναν μου φυλαξουσι. Το,
παροικη σουσι, αντι του, συναχθησονται, τεθειται. Ὁ δε νους ουτος· Ουτω, φησι, δια
πασης ημερας εσχολα ζον τους κατ' εμου λογους κινουντες, και πας ο δια λογισμος
αυτων κατ' εμου εγινετο, ως σπουδαζειν συναγεσθαι αυτους ομου και λαθραιας
ποιεισθαι τας κατ' εμου σκευας, και μη μεχρι τουτου χωρειν, αλλα και
περιεργαζεσθαι μου την πτερναν, τουτεστι την του βιου πορειαν, ει πως σκελισαντες
δυνηθειεν κα ταβαλειν με. Και τα ιχνη δε μου παρετηρουν οποια 27.257 βαδιζοιμι,
ινα επιλαβωνται μου. Και ταυτα μεν οι ματην διωκοντες κατ' εμου επραττον· συ δε,
Κυριε, η εμη ελπις, εμε μεν της αδικου αυτων κατασκευης ρυσαι· αυτους δε
μετελθων τηι σαυτου οργηι κατα βαλε. Ὁ Θεος, την ζωην μου επηγγειλα σοι. Παῤρη
σιαν αγων, φησι, και μη επαισχυνομενος τηι εμαυτου ζωηι, ταυτην σοι πασαν
εξηγγειλα. Συ δε αποδεχομε νος αυτην τα δακρυα μου ουκ απωσω· αλλα προ των
σων οφθαλμων εθου αυτα, πιστουμενος την σην επαγ γελιαν την λεγουσαν· Ἔτι σου
λαλουντος ερω· Ἰδου παρειμι. ∆ιο συνεβαινεν, εμου εισακουομενου, τους εχθρους
μου εις τα οπισω αναχωρειν· οθεν φη μι· Ἐν ηι αν ημεραι επικαλεσωμαι σε.
Ἐπιστρεψουσιν οι εχθροι μου εις τα οπισω. Αυ τοις εργοις, φησι, παρειληφα, και
εγνων ακριβως, οτι ουκ επι ματαιωι η ελπις· αλλα Θεον βοηθον εκτη σαμην. Ἐν εμοι,
ο Θεος, ευχαι, ας αποδωσω αινεσεως σου. Ἐπειδη της σης οικονομιας ηξιωσας ημας,
φη σι, και εσωσας, τι ανταποδωσομεν σοι, η θυσιας αι νεσεως; Ὅτι εῤρυσω την
ψυχην μου εκ θανατου. Του νοητου, φησι, τουτεστι της αγνωσιας της περι Θεου. Και
τους ποδας μου απο ολισθηματος. Της αμαρτιας λεγει, αυτη γαρ κατεφερεν εις
θανατον. Ευαρεστησω ενωπιον Κυριου εν φωτι ζωντων. Ὁ γαρ ρυσθεις της αμαρτιας
και καθαρος αποτελε σθεις, ουτος εν τωι μελλοντι αιωνι εν τηι των ζωντων χωραι
ευαρεστησει τωι Κυριωι. Του δε ρυσθηναι εκ θανατου και ελευθερωθηναι απο της
αμαρτιας, μερι δα δε σχειν και εν τηι των ζωντων χωραι, προξενος ημιν γεγονεν η του
Κυριου παρουσια. ∆ιο και στηλο γραφια τωι ∆αυιδ αναγεγραπται ο ψαλμος. Εις το
τελος, μη διαφθειρηις τον ∆αυιδ, εις στηλογραφιαν, εν τωι αποδιδρασκειν απο
προσωπου Σαουλ εις το σπηλαιον.
ΨΑΛΜΟΣ ΝS ʹ. Ὑποθεσις. Φευγων τον Σαουλ ο ∆αυιδ διωκοντα ηλθεν εις σπηλαιον
μετα ανδρων τετρακοσιων, οτε και την διπλοΐδα του πτερυγιου ετεμε του Σαουλ.
Τοτε δε και τον ψαλμον αιδει. Ἀναφερεται δε και εις τα πε πραγμενα υπερ ημων τωι
Χριστωι, οτε επ' εσχατων των ημερων οφθεις μετα σαρκος επι της γης απηλασεν
ημων την φθοραν. Ἐλεησον με, ο Θεος, ελεησον με. Ἐκ προσωπου της
ανθρωποτητος την εις αυτον υμνωιδιαν προσεφερεν. Ὅτι εν σοι πεποιθε η ψυχη μου,
και εν τηι σκιαι των πτερυγων σου ελπιω. Ἔθος τηι θειαι Γρα φηι πτερυγας καλειν την
επισκοπικην δυναμιν του Θεου, κατα το ειρημενον· Ποσακις ηθελησα επι συναγαγειν
τα τεκνα σου ον τροπον ορνις επι συναγει τα νοσσια αυτης υπο τας πτερυγας. Ἐπι τηι
σηι ουν βοηθειαι, φησι, την ελπιδα εχω. Ἕως ου παρελθηι η ανομια. Τουτεστιν, εως ου
εκ μεσου γε νηται ο Σατανας και αι συν αυτωι δυναμεις αι πονηραι. 27.260
Κεκραξομαι προς τον Θεον τον υψιστον, τον Θεον τον ευεργετησαντα με.
Ἐξομολογησομαι, φησι, και ευχαριστιας αναθησω σοι τωι ευεργετηι μου.
Ἐξαπεστειλεν εξ ουρανου, και εσωσε με. Σαφως την καθοδον του Κυριου κηρυσσει.
Ἔδωκεν εις ονει δος τους καταπατουντας με. Τας νοητας δηλονοτι και αντικειμενας
 
 
 

66
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυναμεις. [Παρασχου ουν την ευερ γεσιαν, ινα εξηι μοι λεγειν μετα παῤρησιας, οτι εξ
ουρανου επειδες τα καθ' ημας· και τα μεν ημετερα διωρθωσω, τα δε των εχθρων
προς ονειδισμον ηγαγες. Ἢ δη την σωτηριαν φησιν, ηι εσωθη εν τωι σπηλαιωι οτε
μαλλον υπεξουσιον ελαβε τον εχθρον, ει δε, εφεισατο. Ὃ δη και ονειδος ην τωι
σεσωσμενωι, ως μα την επιβουλευοντι τωι Σωτηρι.] Ἐξαπεστειλεν ο Θεος το ελεος
αυτου και την αληθειαν αυτου. Ἔλεος και αληθεια του Πατρος ο Υιος. Και εῤρυσατο
την ψυχην μου εκ μεσου σκυ μνων. [Μεσος δη απολειφθεις σκυμνων των της Τεθ
αλλοφυλων. Ἢ το οσον επ' εμε, και τηι ανθρωπινη ασεβειαι εκοιμηθην τεταραγμενος.
Ἀλλ' ο Ὕψιστος, τον Λογον αυτου αποστειλας, εῤρυσατο την ψυχην μου, ως μηδεν
αυτην εκ της ταραχης των σκυμνων βλαβηναι. Τινα δε τα θηρια ταυτα; υιοι των
ανθρω πων εισιν αν· οι οδοντες οπλα και αι βουλαι· αντι του, βλαπτικοι εισι δια
παντων. Ὥσπερ η μαχαιρα, ηκονημενη ουσα, ραιδιως αναιρει, ουτω και η γλωσσα,
τετηγμενη ουσα, ταις καταλαλιαις αναιρει.] Σκυμνων των νοητων δηλονοτι.
Ἐκοιμηθην τεταραγμενος. Ἐπειδη εῤρυσθην, φησιν, εκ των νοητων σκυμνων,
τουτου χαριν και αναπαυσομαι, καιτοι παλαι υπ' αυ των ταραττομενος. Υιοι
ανθρωπων, οι οδοντες αυ των οπλα και βελη. Ταυτα φησι κατασημαινων τα τωι
Σωτηρι συμβαντα κατα τον του παθους καιρον, ηνικα προς Πιλατον εκραζον οι
Ἰουδαιοι κατα Χρι στου το, Ἆρον, αρον, σταυρωσον αυτον, και οτι Ει μη ην ουτος
κακουργος, ουκ αν σοι παρεδω καμεν αυτον. Ὑψωθητι επι τους ουρανους, ο Θεος,
και επι πασαν την γην η δοξα σου. Ει και καθηκας, φη σιν, εαυτον δια την ημετεραν
σωτηριαν εις εκουσιον κενωσιν, και γεγονας υπηκοος μεχρι θανατου, αλλα και
παλιν ανελθε εις ουρανους, οτι και ανελθων της σης δοξης πληρωσεις πασαν την
γην. Παγιδα ητοιμασαν τοις ποσι μου. Τους κατα βαλλοντας με, φησι, δια των
παγιδων παρεσκευασας εις αυτον ον ωρυξαν βοθρον εμπεσειν. ∆ιο δη και ταυ τα
κατορθωσας επι τους ουρανους υψωθητι. Ἑτοιμη η καρδια μου, ο Θεος, ετοιμη η
καρδια μου. Παρακαλει δεξασθαι το Πνευμα το αγιον, ο επηγγειλατο ανερχομενος
πεμψειν ο Μονογενης, ετοιμην εις το δεξασθαι λεγων γεγενησθαι την εαυτου
καρδιαν. Ἐξεγερθητι, η δοξα μου. ∆οξαν εαυτου το πνευ μα το προφητικον φησιν.
Ἐξεγερθητι, ψαλτηριον και κιθαρα. Ψαλτηριον μεν την ψυχην φησι, κιθαραν δε το
σωμα καλει. Ἐξεγερθησομαι ορθρου. Ἐν αισθησει, φησι, του νοητου φωτος
γενομενος επι το υμνειν εξεγερθησομαι. 27.261 Ἐξομολογησομαι σοι εν λαοις, Κυριε,
ψαλω σοι εν εθνεσι. Την των εθνων απαντων επιστροφην ευαγγελιζεται δι' ων
εξομολογειται, ατε δη παντων των εθνων τους αυτου ᾀδοντων υμνους. Ὅτι εμεγα
λυνθη εως τον ουρανον το ελεος σου. Ὅμοιον τωι Ὅτι και αυτη η κτισις
ελευθερωθησεται απο της φθορας εις την ελευθεριαν των τεκνων του Θεου. Και εως
των νεφελων η αληθεια σου. Ἀληθεις, φησι, τας των νεφελων, τουτεστι των
προφητων, δια των πραγματων απεδειξας σου φωνας. [Ἕως των νεφελων η
αληθεια σου. Ἀληθεις, φησι, τας των νεφελων, τουτεστι των προφητων, δια
πραγματων επεδειξαντο φωνας. Ἕως των ουρανων, ομοιον τωι· Ὅτι και αυτη η
κτισις ελευθερωθησε ται απο της φθορας εις ελευθεριαν της δοξης των τεκνων του
Θεου.] Εις το τελος, μη διαφθειρηις, τωι ∆αυιδ εις στηλογραφιαν.
ΨΑΛΜΟΣ ΝΖʹ Ὑποθεσις. Την αυτην υποθεσιν εχει τωι προλαβοντι ο παρων ψαλμος,
μαλλον δε σαφως εξηγειται ποιον κατα των επανασταντων τωι Σωτηρι το τελος
γεγονεν. Ει αληθως αρα δικαιοσυνην λαλειτε. Ἐπειδη συνηγοντο κατα του Σωτηρος,
ως εκδικουντες τον νομον, εικοτως αυτοις το προφητικον εντελλεται πνευμα, ει γε
αρα του δικαιου φροντιζουσιν, ευθεα κρινειν, τουτεστι δικαια. Οι δε ουκ εκριναν
δικαια, τον αθωον και δικαιον αποκτειναι βουλομενοι. Και γαρ εν καρδιαι ανομιας
 
 
 

67
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εργαζεσθε εν τηι γηι. Ει και οι λογοι, φησι, χρηστοι, διεκδικειν προσποιουμε νοι τον
νομον· αλλ' η καρδια πικριας εστι πληρης, και αι πραξεις δε ομοιως ανομιας
πεπληρωνται. Ἀπηλλοτριωθησαν οι αμαρτωλοι απο μητρας. ∆εικνυσι το μηδεμιαν
αυτους το παραπαν εσχηκοτας αιτιαν εις σωτηριαν. [∆ια γαρ Ἡσαΐου του προφητου
προς Ἰουδαιους ο Θεος εφη· Ἔγνων, οτι αθετων αθετησεις, και ανομος ει, και εκ
κοιλιας κληθη σηι· κοιλιαν το αγιον βαπτισμα λεγων.] Θυμος αυ τοις κατα την
ομοιωσιν του οφεως. Θυμον φησι την ψυχην, ην και ομοιαν ειναι φησι του εν παρα
δεισωι οφεως· ος υποκριναμενος ρηματα φιλιας, τον θανατον εισηγαγεν. Ἐπειδη
τοινυν και ουτοι παρα πλησιως, Ῥαββι, και ∆ιδασκαλε, λεγοντες, και, Οι δαμεν, οτι
απο Θεου εληλυθας, και τα τοιαυτα προ φερομενοι ρηματα, εβουλευοντο
παραδουναι σταυρωι· τουτου χαριν τηι ομοιωσει του οφεως παρεβληθησαν. Ὡσει
ασπιδος κωφης και βυουσης τα ωτα αυτης. Ου μονωι τωι οφει, φησι, παρεικασθειεν
αν, αλλα και ασπιδι επι των οδοντων εχουσηι τον ιον, μη βουλομενηι τε επακουειν
των επωιδων εις το του θυμου παυεσθαι. Ταυτα δε φησιν, επειδη και αυτοι κατα την
Ἡσαΐου φωνην εβαρυναν τα ωτα, του μη ακουσαι τους παρα του Κυριου λογους. Ὁ
Θεος συντριψει τους οδοντας αυτων εν τωι στοματι αυτων. Ὀδοντας εν τουτωι τας
συκοφαντιας ας πεποιηνται κατα του Κυριου φησι, και μαλιστα τας επι της
αναστασεως· η οδοντας την δυναμιν φη 27.264 σιν, επειδη των λεοντων εν τοις
οδουσιν η δυναμις. Ἐξουδενωθησονται ωσει υδωρ διαπορευομενον.
Ευκαταφρονητοι, φησιν, εσονται υδατι παραπλησιως εσκεδασμενωι και παντελως
αχρηστωι. Ἐντενει το τοξον αυτου εως ου ασθενησωσι. Τοξον εν του τοις την
αποφασιν την εν τωι θειωι βηματι γενησομε νην φησι. Το δε, εως ου, αντι του, και,
κειται· ινα ηι, και ασθενησουσιν. Ἔπεσε το πυρ επ' αυτους, και ουκ ειδον τον ηλιον.
Ἐμβληθεντες, φησιν, εις το πυρ το αιωνιον, της δικαιοσυνης τον ηλιον ουκ
εθεασαντο. Ὅμοιον δε το· Ἀρθητω ο ασεβης, ινα μη ιδηι την δοξαν Κυριου. Προ του
συνιεναι τας ακανθας υμων την ρα μνον. Ῥαμνος ακανθωδες φυτον. Λεγει δε τον
ακαν θινον στεφανον. Πριν, φησιν, αυξησαι τας ακανθας υμων, τουτεστι τας
αμαρτιας, και γενεσθαι ραμνον, αντι του εξανθησαι και καρποφορησαι, μετελευσεται
υμας η θεια οργη. Ευφρανθησεται δικαιος, οταν ιδηι εκδικησιν. Οι δικαιοι, φησιν, εκ
μεσου γιγνομενους τους αλιτηριους θεωμενοι δαιμονας κατα τον της δικαιοκρισιας
καιρον, επι τωι δικαιωι κριματι του Θεου ευφρανθη σονται· ατε δη αθωοι αυτοι
ευρεθεντες της επι τωι θανατωι κολασεως. Το γαρ, νιψεται, επι του αθωου ληπτεον
κατα το· Νιψομαι εν αθωοις τας χειρας μου. Ἄρα εστιν ο Θεος κρινων αυτους εν τηι
γηι. Το, αρα, αντι του, οντως, τεθειται. Ἄρα εστιν ο Θεος κρινων αυτους.
Ὁμολογουσι, φησιν, οντως δικαιαν υπαρχειν την επ' αυτων εξενεχθεισαν κρισιν του
Θεου. Εις το τελος, μη διαφθειρηις, τωι ∆αυιδ, εις στηλογραφιαν, οποτε απεστειλε
Σαουλ, και εφυ λαξε τον οικον αυτου, του θανατωσαι αυτον.
ΨΑΛΜΟΣ ΝΗʹ. Ὑποθεσις. ∆ιαφθονησας τωι ∆αυιδ ο Σαουλ, καιτοι ευεργετην ον τα,
εζητει αποκτειναι, ποτε μεν ακοντιζων το δορυ κατ' αυτου, ποτε δε εν τωι οικωι
εκπολιορκων αυτον. Ἀναφερεται δε εις προσωπον του Σωτηρος, του ευεργετουντος
μεν τον αχαριστον Ἰσραηλ, ου και προσωπον ειχεν ο Σαουλ, επιβουλευομενου δε
παρ' αυτου. Ευαγγελιζεται δε και την των εθνων απαν των κλησιν, εκβαλλομενου
δηλονοτι δια την δυσσε βειαν της κατα Θεον πολιτειας του Ἰσραηλ. Ἐξελου με εκ
των εχθρων μου, ο Θεος. Ευχε ται αισθητων τε και νοητων απαλλαγηναι εχθρων.
Ουτοι γαρ δη ανομα πραττομενοι εφθονουν κατ' αυ του. Ουτε η ανομια μου, ουτε η
αμαρτια μου, Κυριε. Ὅμοιον τωι· Ὅτι ανομιαν ουκ εποιησεν, ουδε ευρεθη δολος εν
τωι στοματι αυτου. Προσχες του επισκεψασθαι παντα τα εθνη. Ευχεται επιστροφην
 
 
 

68
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενεσθαι επι την εις Χριστον πιστιν των ειδωλολατρων, αποβολην δε του Ἰσραηλ
δια την ανομιαν αυτων. Μη οικτειρησηις παντας τους εργαζομενους την ανομιαν.
Ἐπιστρεφουσιν εις εσπεραν. Την αιτιαν φησι δι' ης μη οικτειρεσθαι 27.265 αυτους
ηυξατο. Ἡ αιτια δε, οτι συστροφην κατα του Σωτηρος ποιησονται κατα τον καιρον
εκεινον, καθ' ον επ' εσχατου των ημερων επεδημησε τωι κοσμωι μετα σαρκος. Και
λιμωξουσιν ως κυων· λιμωξουσι μεν δια το μη δεξασθαι αυτους τον αρτον τον ζωο
ποιον· κυνας δε αυτους δια το αναιδες κατονομαζει της ψυχης. Το δε· Κυκλωσουσι
πολιν, οτι δη, εκ πεσοντες της πατριδος νομοις τε βασιλικοις ειργο μενοι αυτης,
εξωθεν κυκλωι περιερχονται, μολις μακροθεν ποθεν αυτην θεωμενοι. Ἰδου αυτοι
αποφθεγξονται εν τωι στοματι αυ των. Ἀντι του, βλασφημησουσι. Και ρομφαια εν
τοις χειλεσιν αυτων. Το· Αιρε, αιρε, σταυρωσον αυτον. Και συ, Κυριε, εκγελασηι
αυτους. Ἐβλασ φημουν, φησι, και μην και μεχρι σταυρου επεβου λευσαν λεγοντες,
ως ουκ οψεται ο Θεος τους λογους και τας πραξεις αυτων. Ἀλλ' ει και ταυτα διενοη
θησαν, συ, Κυριε, φησι, καταγελαστους αυτους πα ρασκευασεις εγγενεσθαι. Ἐκεινοι
μεν ουν εκεινα τολ μωσι, συ δε και ακουεις, και βλεπεις, και γελαις αυ των την
ματαιαν μανιαν. Ἐξουδενωσεις παντα τα εθνη. Τα νοητα δηλονοτι, τα και αυτους εις
τον κατα του Κυριου εγειραντα πολεμον. Ἄνω ειπε· Προσχες του επισκεψασθαι
παντα τα εθνη· εν ταυθα· Ἐξουδενωσεις παντα τα εθνη· πολληι δι' ολου τηι ταξει του
λογου και δια των εν μεσωι χρησαμενος. ∆εικνυς γαρ, οτι μη απλως αιτει την κατ'
αυτων τιμωριαν, προτερον ᾔτησεν επιδειν τε τον Θεον και εξετασαι τα γιγνομενα·
ειτα διηγησατο οια πραττουσιν, ουδε ειναι τινα τον προνοουντα νομιζον τες. Και
τοτε την τιμωριαν επηγαγεν, τουτο λεγων, οτι· Ἐπι τουτοις αξιως αυτους κολασεις,
και τηι παρα σου τιμωριαι το μηδεν αποφανεις. Το κρατος μου προς σε φυλαξω.
Ἐκεινοι μεν, φησι, τα τοιαυτα δεδυσσεβηκασι κατα σου, εγω δε ο προφητης ο ταυτα
λεγων, τωι πνευματι την ισχυν μου και την βασιλειαν μου δια σου φυλαχθησομενην
εξω· οτι δη και συναντελαβου μου, και προ των δεη σεων τωι ελεει σου περιεσφιγξας,
ως και την πτωσιν επιδειν με των εχθρων μου. Μη αποκτεινηις αυτους, μη ποτε
επιλαθωνται του νομου σου. Ευχεται μεν μη εις το παντελες εξ ανθρωπων
αφανισθηναι το γενος των επανασταντων κατα του Κυριου· διασκορπισθηναι δε
μαλλον και εν αιχμαλωσιαι ζηιν αυτους αξιοι δια την αμαρτιαν του στοματος αυτων,
και δια την υπερηφανιαν αυτων. Και εξ αρας και ψευδους διαγγελησονται εν
συντελειαι. Ἐξακουστος, φησι, γενοιτο αυτων η συντελεια δια τας καταρας ας
καταρωνται σε, κατα ψευδομενοι της σης δοξης. Συντελειαν δε ου την εις το
παντελες απωλειαν του εθνους φησιν, αλλα την καταστροφην της δοξης αυτων.
∆οξα δε αυτων αι κατα νομον λατρειαι, ο θειος ναος, οι προφηται, οι αρχιερεις, οι
νομοδιδασκαλοι, η επιφανεια των αγγε λων· απερ απαντα αθροως μετα την κατα
του Κυριου μιαιφονιαν συντετελεσται. 27.268 Και γνωσονται, οτι ο Θεος δεσποζει
του Ἰακωβ, και των περατων της γης. Ἁπασης της δοξης αφαιρεθεντες, φησιν, εργωι
γνωσονται, οτι δη συ ει ο ∆εσποτης του Ἰακωβ, και εις τα περατα της γης εκτεινας
την σην Ἐκκλησιαν. Ἐπιστρεψουσιν εις εσπεραν. Ἐπαναλαμβανει τα προειρημενα,
βεβαιοτεραν την κατ' αυτων προφη τειαν κατεργαζομενος. [Ἐπειδη ειπεν, Ἐν οργηι
συντελειας, και ου μη υπαρξωσιν, ινα μη τις εναντια ειρηκεναι νομισηι τον
προφητην τωι ειπειν, ∆ιασκεδασον αυτους εν τηι δυναμει σου· εικοτως τηι ταυτολογιαι
εχρησατο τωι, Ἐπιστρεψουσι· κατα το ρητον ασαφειαν εχουσιν οι στιχοι. Βουλεται
γαρ ει πειν το των κυνων υποδειγμα, οι, συνηγμενοι εν τινι τροφηι, αλληλους
κατεσθιουσι πριν του βρωματος αψα σθαι· διο και μεριζονται αποτυγχανοντες
τροφης πολλακις.] Αυτοι διασκορπισθησονται του φαγειν· εαν δε μη χορτασθωσι, και
γογγυσουσιν. Περιελθωσι μεν ζητουντες τον λογον του Κυριου, και ου μη ευ ρωσιν.
 
 
 

69
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐαν δε και ποτε, λεξεως τινος μετειληφοτες της θειας Γραφης, δοξωσιν εις κορον
απολαυσαι, και ουτω γογγυσουσιν, ατε αει γογγυσται οντες και του Θεου
καταλαλουντες. Ἐγω δε αισομαι την δυναμιν σου. Ἐκεινοι μεν ουτως, φησιν· εγω δε,
ο εξ εθνων δηλονοτι λαος, ατε την σην δυναμιν επιγνους, χαρησομαι επι τωι ελεει
σου τωι γενομενωι εν φωτι, και τηι αναστασιμωι σου ημεραι. ∆ι' αυτου γαρ και
αντελαβου ημων και κα ταφυγη εν θλιψει εγενου. ∆ιο και ψαλμους αναπεμπω σοι
τωι Θεωι τωι ελεησαντι με. Ὅτι εγενηθης αντιληπτωρ μου και καταφυγη μου.
Ἀπηλαυσα γαρ της σης επικουριας αει, και δια της σης προνοιας τας προσπεσουσας
διεφυγον συμφορας. Ου δη χαριν σε μονον οιδα Θεον, και σε πηγην ελεους και φιλαν
θρωπιας καλω. Ταυτα ο μακαριος ∆αυιδ ποῤρωθεν προφητικοις ιδων οφθαλμοις, και
τας Ἰουδαιων προ ειρηκε συμφορας, και αυτος υμνησειν αει τον ∆εσποτην υπεσχετο·
και πληροι γε τας υποσχεσεις, δια των ευσεβων την υμνωιδιαν προσφερων. Εις τελος.
Τοις αλλοιωθησομενοις, ετι εις στη λογραφιαν τωι ∆αυιδ, εις διδαχην, οποτε εν
επυρισε την Μεσοποταμιαν Συριας, και την Συριαν Σοβαλ, και επεστρεψεν Ἰωαβ, και
επαταξε την φαραγγα των Ἁλων· ιβʹ χιλιαδας.
ΨΑΛΜΟΣ ΝΘʹ. Ὑποθεσις. Σαφους ουσης της ιστοριας, δια το ακριβως αυτην
αναγεγραφθαι εν τηι δευτεραι των Βασιλειων, το εξ αυτης χρησιμον ερουμεν, ως
αναφερεται το μεν προσωπον του ∆αυιδ εις προσωπον του Κυριου, του και την
αλλοιωσιν και την καινοτητα των πραγματων επ' εσχατου δεδωκοτος των καιρων
και παταξαντος τα αλλοφυλα εθνη, τουτεστι τα νοητα. Ταυτα γαρ ημας η Γραφη
εκπαιδευει λεγουσα εις διδαχην. ∆ιδασκομεθα ουν, ως κατα τον καιρον καθ' ον τους
μεν εχθρους επαταξεν ο εκ σπερμα τος κατα σαρκα του ∆αυιδ, τα δε εθνη οικεια πε
ποιηται ο των Ἰουδαιων λαος, εν αισθησει της 27.269 δια Χριστον τιμωριας γεγονως,
επιστροφην τινα ποιειται, αιτων και αυτος της δια Χριστον χαριτος αξιωθηναι.
Ἀποκλαιεται δε πρωτον την γενομενην αυτωι δια την εις Χριστον δυσσεβειαν
καταστροφην, διο και φησιν· Ὁ Θεος, απωσω ημας, και καθειλες ημας, ωρ γισθης και
ωικτειρησας ημας. Ἐτιμωρησω ημας, φησι, δια την εις σε γεγενημενην δυσσεβειαν.
Ἀλλα και ωικτειρησας ημας· το γαρ, ωικτειρησας, αντι του, οικτειρησον, η αλλως το,
ωικτειρησας, ελεεινους και αθλιους απεφηνας, ως δια τας συμφορας καιρον ειναι
κατοικτειρεσθαι λοιπον. Συνεσεισας την γην, και συνεταραξας αυτην. Την
Ἱερουσαλημ φησι, δια το πολιορκηθηναι αυτην, και τον εν αυτηι κατα στραφηναι
νεων. Ἢ και την νοητην αυτων γην φη σιν, ητις δια την αποστροφην την γενομενην
κατ' αυτων κατακεκλονηται. Ἴασαι τα συντριμματα αυ της, οτι εσαλευθη. Παλιν τα
γεγενημενα διεξεισιν. Ἔδειξας τωι λαωι σου σκληρα. Τωι πληθει, φησι, των
συμφορων, καθαπερ οινωι τινι καρον ημιν εν εποιησας, και οδυνης ενεπλησας τας
ημετερας ψυχας. Ἐποτισας ημας οινωι κατανυξεως. Ουτω και ο Ἀκυλας ηρμηνευσεν·
Ἐποτισας ημας οινωι καρωσεως. Οινον κατανυξεως τας εν ταις θειαις Γραφαις
τιμωριας φησι, τας προανακηρυχθεισας αυτοις της εις Χριστον δυσσεβειας ενεκα.
Ἀναγινωσκοντες γαρ και τηι πειραι τα προηγορευμενα μανθανοντες, κατα νυττονται
το συνειδος. Ἔδωκας τοις φοβουμενοις σε σημειωσιν του φυγειν απο προσωπου
τοξου. Σημειωσις ο φωτισμος, καθ' ον δυναται τις διακρισιν εχειν πνευματων, και
αγαθου και κακου. Ταυτης γαρ της γνωσεως υπαρξασης, φευγομεν απο των
χειρονων, μακραν κακου εργου και πνευματος πονη ρου γινομενοι. Του αυτου.
Ἡμεις μεν, φησι, δι' ην επραξαμεν δυσσεβειαν τετιμωρημεθα· οι δε φοβου μενοι σε
σημειον εδεξαντο (δηλον δε, οτι εν ωι εσφρα γισθημεν), οπως αν εξω πασης
κολαστικης επηρειας γενοιντο. Τουτου δε του σημειου τυπος ην το εν ταις φλιαις
των προβατων εν Αιγυπτωι χριομενον αιμα. Ὁ Θεος ελαλησεν εν τωι αγιωι αυτου.
 
 
 

70
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὅμοιον τωι· Ἐπ' εσχατου των ημερων τουτων ελαλησεν ημιν εν Υιωι. Αυτος γαρ
εστιν ο αγιος του Θεου και Πατρος. Τι δε ελαλησε, και προς τινα ελαλησεν; Ἐπειδη
ηυξατο εν τωι προλαβοντι ψαλμωι λεγων· Ὑψωθητι επι τους ουρανους, ο Θεος, και
επι πασαν την γην η δοξα σου· τουτου χαριν αποκρι νεται, ως τα Σικημα μεν
διαμεριει, τουτεστι το βα σιλειον του Ἰσραηλ· εν Σικημοις γαρ ην. ∆εδωκε γαρ αυτο
αλλοφυλοις εθνεσι τοις πιστευσασιν εις αυ τον. Και την κοιλαδα των σκηνων
διαμετρησω. Κοιλαδα η θεια Γραφη το παντων ανθρωπων οικητη ριον φησι. Ταυτην
ουν, φησι, την κοιλαδα πασαν εις σκηνας εμαυτωι διαμετρησω· τουτεστιν εκκλησιων
πληρεστατην αποτελεσω. Ἐμος εστι Γαλααδ, και εμος εστι Μανασσης. ∆ια Γαλααδ
και Μανασση σημαινει, ως εν τηι επιφανειαι αυτου πρωτοις Ἰουδαιοις κηρυσσει την
χαριν. 27.272 Ἀλλα και Ἐφραιμ, φησι, και ο Ἰουδας, αι δυο βασιλειαι του Ἰσραηλ,
ομοιως δεξονται την χαριν. Το δε, Κραταιωσις της κεφαλης μου, αντι του, ισχυς της
αρχης μου. Της γαρ αρχης αυτου ης ηρχεν, τουτεστι του Ἰσραηλ, ο Ἐφραιμ ην η
ισχυς· εξ αυτου γαρ ην η βασιλεια του Ἰσραηλ. Μωαβ λεβης της ελπιδος μου. Λεβης.
μεν το δοχειον. Λεγει δε, ως και οι Μωαβιται, τουτεστι το πρωην αθεον εθνος
υποδεχεται την εις εμε ελπιδα. Ἐπι την Ἰδουμαιαν εκτενω το υποδημα μου. Και εν τηι
Ἰδουμαιαι, φησιν, εμπεριπατησω. Ἰδουμαια δε παλιν αλλοφυλων ην εθνος. ∆ηλουται
δε δια τουτων ημιν, ως την εις αυτον πιστιν και τα εθνη παραδεξονται· διο φη σιν·
Ἐμοι αλλοφυλοι υπεταγησαν. Τις απαξει με εις πολιν περιοχης; Ἀκουσας δια του
Πνευματος ο προφητης, ως τα εθνη δεχεται την χαριν, φησι· Τις με απαξει εις πολιν
της πε ριοχης; Πολιν δε περιοχης την Ἐκκλησιαν φησι, την περιπεφραγμενην τηι του
Θεου δυναμει. Ταυτα δε ο προφητης ως εκ προσωπου του μετανοουντος λαου των
Ἰουδαιων φησι, και αγαπωντος δεξασθαι την πιστιν την εις Χριστον. Ἢ τις οδηγησει
με εως της Ἰδουμαιας; ∆ηλοι τις εστιν η πολις της περιο χης. Τις ουν εστιν η η
Ἰδουμαια; Ἀπο δε της Ἰδουμαιας παντα τα εθνη σημαινει τα την χαριν υποδεξαμενα.
Ουχι συ ο Θεος ο απωσαμενος ημας; Τις αλλος, φησιν, ημας εις την πολιν αγαγοι της
περιοχης η συ αυτος, ο και δια τας ανομιας ημων της σης οικειωσεως εκβαλων; ∆ος
ημιν βοηθειαν εκ θλιψεων, και ματαια σωτηρια ανθρωπου. Ου δια ανθρωπινης,
φησι, συμ μαχιας των επελευσομενων ημιν θλιψεων ελπιζομεν ελευθερωθησεσθαι,
αλλ' η δια της σης μονης επι κουριας. Και ματαια σωτηρια ανθρωπου. Πας γαρ ο
ελπιζων επι σωτηριαν ανθρωπου εις ματαιαν ελ πιδα ηλπισε. Σαφεστερον ο
Συμμαχος ηρμηνευσε, προσθεις τον συνδεσμον και ειπων· ∆ος ημιν βοη θειαν εκ
θλιψεως· και γαρ ματαια σωτηρια αν θρωπου. Ἐν τωι Θεωι ποιησομεν δυναμιν.
Ἐπαμυνον, φησι, διακειμενοις κακως. Σοι μονωι δυνατον διαλυ σαι τας συμφορας. Αι
τε των ανθρωπων επικουριαι, σου μη νευοντος, ματαιαι. Την τοινυν αυτου επικα
λεσομεθα προνοιαν, και τηι αυτου δυναμει θαῤρησο μεν. Αυτη γαρ αρκει μονη λυσαι
τα χαλεπα, και των πολεμουντων ημιν καταλυσαι την δυναστειαν. Ἀλ ληλοις ωσπερ
επιφωνουσιν επι τωι Θεωι μονωι λοιπον τας ελπιδας εχειν της σωτηριας. ∆ιο φησιν·
Ὅταν επι τωι Θεωι δυναμουσθαι ελπισωμεν, τοτε και ουδεν οντας τους εχθρους ημων
ευρησομεν. Εις το τελος εν υμνοις τωι ∆αυΐδ.
ΨΑΛΜΟΣ Ξʹ. Ὑποθεσις. Ευχαριστιαν αναφερει Θεωι υπερ τε εαυτου και του σωθεντος
δια της πιστεως λαου. Ἐπαγγελλεται τε και εν ταις αιωνιοις γεγονως μοναις
ακαταληκτως αναπεμπειν την αινεσιν. Εισακουσον, ο Θεος, της δεησεως μου. Ἐπειδη
εις την καταδυναστειαν και εις την τυραννιδα των δαιμονων αφορων, ακηδιας
πεπληρωμαι· τουτου χαριν 27.273 ικετευω, οπως επιφανεις της των βιαζομενων
ημας εξεληι χειρος. Το δε, Ἀπο των περατων της γης, σημαινει υπερ πασης αυτον της
οικουμενης ποιουμενον τας λιτας. Ἀπο των περατων της γης προς σε εκεκραξα.
 
 
 

71
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐπειδη γαρ πολλοις σταθμοις η Βαβυλων της Παλαιστινης αφεστηκε, τας εσχατιας
υπελαμβανον της οικουμενης οικειν οι εξανδραποδισθεντες, κακεινην τεταγμενοι
την γην οικειν. Ἐν πετραι υψωσας με. ∆εικνυσιν ευθεως εισακουσθεις, κατα το· Ἔτι
σου λαλουντος, ερω· Ἰδου παρειμι. Σαφως τε κηρυττει δια τινος η σωτηρια· υψωσθαι
γαρ φησιν εν πετραι. Κρειττους γαρ και ανωτερω των επηρεαζοντων δαιμονων
γεγοναμεν δια Χριστου, ος πετρα παρα τωι μακαριωι Παυλωι κατωνομασται.
Ὡδηγησας με, οτι εγενηθης ελπις μου. Ει γαρ αυτος εστιν η οδος, και αυτος εστιν η
θυρα, δηλον, οτι την αγαθην ημας βαδιζειν διδαξει τριβον, εις αυ τον ελπιζειν
παρασκευασας. Πυργος ισχυος απο προσωπου εχθρου. Ὅμοιον ως ει λεγοι· Τειχος και
ασφαλεια γεγονας εις το μηδεν παθειν επηρεαζοντων των εχθρων. Παροικησω εν τωι
σκηνωματι σου εις τους αιωνας. Ἀφ' ων ηδη ειληφεν αγαθων, και περι των
μελλοντων ελπιζει· οτι δη, εις τας ανω σκηνας γεγο νως, υπο την αυτου διαπαντος
γενησεται σκεπην. Ἔδωκας κληρονομιαν τοις φοβουμενοις το ονο μα σου. Και τις η
κληρονομια η η βασιλεια των ουρανων; ∆ευτε γαρ, φησιν, οι ευλογημενοι του
Πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν απο καταβολης
κοσμου, και τα εξης· ωστε κληρονομειν την βασιλειαν. του Θεου, και λεγεσθαι επι
της γης Χριστιανους. Ἡμερας εφ' ημερας του βασιλεως προσθησεις. Σημαινει ο
λογος, ως και τουτο μερος της κληρονο μιας εστιν, η ζωη η αιωνιος. Τουτο γαρ εστι
το ημε ρας ημερων τοις ετεσι του βασιλεως προσθειναι. Σημαινει γαρ δια των
ημερων χρονους τινας και αιωνας. ∆ιαμενει εις τον αιωνα ενωπιον του Θεου· ελεος
και αληθειαν αυτου τις εκζητησει; Ἐξ αναστροφης ο λογος, ινα ηι τοιουτος. Ει τις
εκζητησει το ελεος αυτου και την αληθειαν αυτου, ουτος εν τοις ατελευτητοις αιωσι
διαμενει ενωπιον του Θεου. Ουτως ψαλω τωι ονοματι σου εις τους αιωνας. Ουτως,
πως; η διαμεινας ενωπιον σου εν τωι μελ λοντι αιωνι; Τοτε γαρ της μακαριας εκεινης
στασεως αξιωθεις, αδιαλειπτως αναπεμψω τους υμνους. Ουτως, και ουκ αλλως
δοξολογων ο ανθρωπος, ου παυσεται εις τον αιωνα του αποδουναι Κυριωι τας ευχας.
Οι πιστοι γαρ ου παυονται ημεραν εξ ημερας επιτε λουντες τα θεια μυστηρια. Εις το
τελος. Ὑπο του Ἰδιθουμ,
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΞΑʹ. Ὑποθεσις. Ὁ Ἰδιθουμ εις ην των χοροστατων των εν τωι
θειωι ναωι. Ουτος εις αμαρτιαν καταπεσων δεχεται παρα του ∆αυιδ τον ψαλμον,
ανακλησιν αυτωι παρασκευα ζοντα της αρετης. Προφητευει δε εν αυτωι και την
27.276 δια της του Σωτηρος οικονομιας παντι τωι των αν θρωπων γενει εσομενην
λυτρωσιν, και των νοητων εχθρων την ανατροπην· και παραινεσιν αποτροπην
κακιας περιεχουσαν τοις ανθρωποις εισαγει, τα περι της κρισεως αυτοις
υποτιθεμενος του Θεου. Ουχι τωι Θεωι υποταγησεται η ψυχη μου; Ει και σεσαλευσαι,
φησι, ω ψυχη, και της κατ' αρετην εξεπεσας στασεως, αλλ' υποταγηθι τωι Κυριωι. Ὅτι
δη αυτος σου και αντιληψεται, και σωσει του μη επι πλειον σαλευεσθαι. Και γαρ
αυτος Θεος μου. Και γαρ αυτος παρεξει την σωτηριαν αδικουμενωι παρ' υμων, και
απαλλαξει παντως υμων της μοχθηριας. Ἕως ποτε επιτιθεσθε επ' ανθρωπον; Των
αντι κειμενων δυναμεων καταβοαι· οτι δη νενευκυιαι τηι του ανθρωπου φυσει επι τα
πονηρα επιτιθενται, και ομοιαι πως ουσηι δια την φυσικην ασθενειαν κλιναντι τοιχωι
και καταπιπτειν μελλοντι, και φραγμωι ανα τετραμμενωι. Πλην την τιμην μου
εβουλευσαντο απωσασθαι. Μονον ουχι γαρ και αυτου του λογικου ημας απεστε
ρησαν, ξυλα και λιθους αναγκασαντες προσκυνειν, ως και λεγεσθαι περι ημων, οτι
Ἄνθρωπος εν τιμηι ων ου συνηκεν. Ἔδραμον εν διψει. Τουτον, φησι, τον δρομον
ετρεχον αι αντικειμεναι δυναμεις, διψω σαι του αποστερησαι με της τιμης. Τωι
στοματι αυ των ηυλογουν, και τηι καρδιαι αυτων κατηρωντο. Τουτο φησιν, επειδη, τα
 
 
 

72
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηδεα ημιν υποβαλλοντες, δι' αυτων καταρας ημας αποφαινουσι τεκνα. Πλην τωι Θεωι
υποταγηθι, η ψυχη μου. Παλιν τηι ψυχηι διαλεγεται, την υποταγην αυτης την προς
τον Θεον επιτεινων. Ἐνδεικνυται δε το μεγεθος των πειρασμων, και το του
Ἀποστολου λεγει· Ὅτι ουκ εασει υμας πειρασθηναι υπερ ο δυνασθε υπενεγ κειν. Ἐπι
τωι Θεωι το σωτηριον μου και η δοξα μου. Ἐπι αυτωι της σωτηριας και της δοξης εχω
την ελπιδα. Τουτεστιν, αυτος με και περισωσει και επιδοξον ποιησει, νικητην
τουτων εργασαμενος. [Πλην τωι Θεωι υποταγηθι, η ψυχη μου. Μονον ουχι γαρ και
αυτου του λογικου ημας απεστερησαν, ξυλα και λιθους αναγκασαντες προσκυνειν,
ως και λεγεσθαι περι ημων· Ἄνθρωπος εν τιμηι ων ου συνηκεν. Ἀλλ' εκεινοι μεν, ω
ψυχη, τοιουτοι· συ δε υποταγηθι της δουλειας αυτου. Ειτα επαγει, οτι Αυτο τουτο
παρ' αυτου ελπιζω, το σωτηριας τυχειν, αντιλαμβανομενου, και μη συγχωρουντος
μεταναστην γενεσθαι και φυγαδα απ' αυτου, ητοι δεσποτειαν ετε ραν αλλαξασθαι.
Ἐκειθεν γαρ προσδοκω και σωζε σθαι, και το βοηθεισθαι, εκ του επ' αυτον ελπιζειν.]
Ἐλπισατε επ' αυτον, πασα συναγωγη λαων. Ἐν αυτωι πρωτωι παρασκευασας τον εις
μετανοιαν δρομον, και τους αλλους εις τουτο παρακαλει, αμα δε και
προφητικωτερον την των εθνων παντων προανα φωνει κλησιν. Ἐκχεατε ενωπιον
αυτου τας καρ διας υμων. Ὅμοιον ωσει λεγοι· Μη προσελθητε αυτωι εν καρδιαι δισσηι·
αλλ' ως γεγραπται· Ἀγαπη σεις Κυριον τον Θεον σου εξ ολης της καρδιας σου και εξ
ολης της διανοιας σου. 27.277 Πλην ματαιοι οι υιοι των ανθρωπων. Ειδως, οτι
παντες δεξονται την δια του Ευαγγελιου κλησιν, τα λανιζει τους μη πιστευοντας, και
μαλιστα τους των Ἰουδαιων καθηγητας, οι και ψευδεις ησαν, ατε δη την αληθειαν
απωθουμενοι· και ου μονον ζυγωι και στα θμοις την αδικιαν επετηδευον, αλλα και
συνηγοντο επι ματαιοτητι. Ματαιος γαρ αληθως η παρ' αυτων κατα του Σωτηρος
επιβουλη. Μη ελπιζετε επ' αδι κιαν και επι αρπαγμα μη επιποθειτε. Τουτο φησι προς
αυτους, επειδη πλεονεξιας ενεκεν επεβουλευσαν αυτωι, ελπιζοντες τας εκ του νομου
καρποφοριας παρ' αυτων λαμβανειν. Ἅπαξ ελαλησεν ο Θεος, δυο ταυτα ηκουσα· οτι
το κρατος του Θεου. Ἀπεφηνατο, φησι, λογον περι της κρισεως ο Θεος, δι' ου ταυτα
τα δυο ακηκοα· εν μεν, οτι τοις μεν δεηθεισιν οργης δια την των αμαρτηματων
υπερβολην οργην αποδωσει· τοις δε αξια πεποιηκοσιν ελεου, απονεμοι ελεον. Το γαρ
κρα τος την οργην υποσημαινει, και την αποτομιαν την κατα των αξιων αυτης
γενομενην. Τωι ∆αυιδ εν τωι ειναι αυτον εν τηι ερημωι της Ἰουδαιας.
ΨΑΛΜΟΣ ΞΒʹ. Ὑποθεσις. Και τουτον μεν αιδει τον ψαλμον, φευγων απο προσωπου
Σαουλ, και δια της κατα τον βιον αρετης επικαλουμενος εις βοηθειαν τον Θεον.
Ἀναφερεται δε και εις την ψυχην την παλαι εν ερημιαι γεγο νυιαν παντος αγαθου,
ειτα επιστραφεισαν τηι Χρι στου χαριτι. Ὁ Θεος, ο Θεος μου, προς σε ορθριζω. Το σπου
δαιον της προσεδριας δια των παροντων κατασημαι νει. Προς σε, φησι, διανισταμαι
ορθρου, εις το σοι τους τε υμνους και τας ευχας αναπεμψαι. Ἐδιψησε σε η ψυχη μου.
Ου μονον, φησιν, η ψυχη του ερω τος εμπεπλησται του θειου· αλλα γαρ πλεον τι και
η σαρξ. Ου γαρ μονον την ευσεβειαν ημας επιτηδευειν δει, αλλα και δια του σωματος
αρεσκειν Θεωι, οιον δια νηστειας, δια συνεχους προσευχης, δια χαμευνιας, δια της
εργασιας των χειρων, εις το δεομενοις χορη γειν. Ἐν γηι ερημωι και αβατωι. Ουδεμιαν
απο της ερημιας βλαβην εισεδεξαμην, φησιν, αλλ' ως παρ' αυτην εστηκως την ιεραν
σου σκηνην, υμνωιδιαν προσφερω. Το γαρ, εν τωι αγιωι, την σκηνην λεγει. Ουπω γαρ
ο θειος νεως ωικοδομητο. Ουτως εν τωι αγιωι ωφθην σοι. Ουτως, πως η διψων και επι
ποθων την περι σε τον αγιον συναφειαν; Τις δ' αν ειη αγιος η ο Μονογενης; Ὅτι
κρεισσον το ελεος σου υπερ ζωας. Ὅτι οι τωι ελεει προσελθοντες του Θεου, τουτεστι
Χριστωι, ουδεν ηγουνται του παροντος βιου την ζωην, την τοι αυτην αναφθεγγονται
 
 
 

73
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φωνην· υπερ πληθους ζωης, της παρουσης δηλονοτι, λεγοντες ειναι το δεδομενον
αυτοις δια του Μονογενους ελεος. Ουτως ευλογησω σε εν τηι ζωηι μου. Τουτο δε παρα
παντα μου τον βιον διατελεσω ποιων, υμνων μεν τηι γλωττηι, τας δε χειρας
εκτεινων, και την σην φιλανθρωπιαν αιτων. Ἐν τωι ονοματι σου αρω τας χειρας μου.
Ουκετι, φησιν, ως και πρωην, προς Θεον αλλοτριον τας χειρας 27.280 εκτενω, αλλ' η
σοι μονωι, και το σον εν προσευχαις επικαλουμενος ονομα. Ὡς εκ στεατος και
πιοτητος εμπλησθειη η ψυχη μου. ∆εικνυσι ποσον το κερδος των επ' αυτωι μονωι τας
ελπιδας εχειν ηιρημενων. Και χειλη αγαλ λιασεως αινεσει το στομα μου. Ὅταν, φησι,
του σου εν μνημηι ονοματος γινωμαι, τοτε δη τοτε χαρας πληρουται τα χειλη μου. Ει
εμνημονευον σου επι της στρωμνης μου. Το, Ει εμνημονευον, αντι του, μνημονευων,
τεθειται· ινα ηι, μνημονευων σου, φησιν, αυπνος εγενομην περι τας σας αινεσεις, και
τας φωτεινας σου χορη γιας, ας τοις επικαλουμενοις σε διδως. Ὅτι εγενη θης βοηθος
μου, και εν τηι σκεπηι των πτερυγων σου αγαλλιασομαι. Ἐπειδη αυτος μοι βοηθεις τηι
φυλακηι της σης βοηθειας, την ευφροσυνην δεχομαι. Σκεπην γαρ πτερυγων καλει
την απο της βοηθειας φυλακην. Σκεπομενος, φησι, παρα σου χαραι χαρη σομαι.
Ἐκολληθη η ψυχη μου οπισω σου. Ουδε προς βραχυ τον εμον λογισμον, φησι, της
σης αποστησαι δυναμαι μνημης. Ἀλλα φιλτρωι θερμωι πυρσευομενος οιον τινι κολληι
τηι μνημηι, τωι σωι ποθωι προσδεδεμαι. Ειτα δεικνυσι τον του ποθου καρπον. Ἐμου δε
αντελαβετο η δεξια σου. Και τις αν ειη δεξια του Πα τρος η ο μονογενης αυτου Υιος;
Αυτοι δε εις ματην εζητησαν την ψυχην μου. Κατακραζει λοιπον των αντικειμενων
δυναμεων, ην υπεμεινε προβαλλομενος βιαν, ευχομενος ταις αιω νιοις αυτους
παραδοθηναι κολασεσιν. Ὁ δε βασιλευς ευφρανθησεται επι τωι Θεωι. Το τελος των εις
Χριστον ασεβησαντων διεξελθων, και δειξας, ως μερις και κληρος αυτοις γενησεται
τα κα τωτατα μερη της γης, επι το ετερον ταγμα τον λο γον μεθιστησι· τουτο δε ην το
των πιστευσαντων εις Χριστον, οι, και βασιλειας ηξιωμενοι των ουρανων, εικοτως
και βασιλεις ονομαζονται, κατα το ειρημε νον παρα τωι Ἀποστολωι· Και ωφελον γε
εβασιλευ σατε. Ουτος δε ην ο βασιλευων λαος, ος ευφραινεται την νοητην
ευφροσυνην, ην αυτος αυτωι κεχαρισται ο Θεος. Ἐγω, φησιν, ο παρα σου την
βασιλειαν λαβων, τηι σηι επικουριαι, ου τωι θανατωι εκεινων, εφηδομαι.
Ἐπαινεθησεται πας ο ομνυων εν αυτωι. Ουτως, φησι, και καυχημα αυτων εσται
Χριστος, των βασι λευσαντων δηλονοτι· ως και ορκιον αυτον ποιουμε νους
επαινεισθαι δικαιως. Ὀμουνται γαρ Θεον αλη θινον, κατα το γεγραμμενον· Ὅτι
ενεφραγη στομα λαλουντων αδικα. Και τινες ουτοι η οι τολμησαν τες ειπειν, Αιρε εκ
της γης τον τοιουτον· ου γαρ καθηκεν αυτον ζηιν; Τουτων δη ουν ενεφραγη το
στομα, πατησαντος του Κυριου τον θανατον, και τριη μερου ανασταντος. Και αυτων
δε των αντικειμενων δυναμεων ενεφραγη το στομα, ανηιρημενης της αμαρ τιας δια
της χαριτος, κατα το ειρημενον αλλαχου· Και πασα ανομια εμφραξει το στομα αυτης.
Θεος γαρ ο δικαιων, και τις ο κατακρινων; 27.281 Εις το τελος,
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΞΓʹ. Ὑποθεσις. Τουτον αιδει τον ψαλμον εκ προσωπου των αγιων
αποστολων, ευχομενων απαλλαγηναι των εχθρων του ευαγγελικου κηρυγματος,
διηγουμενων τε σαφως τα κατασκευασθεντα αυτοις παρα των αρχον των του λαου
των Ἰουδαιων, α τε υπομεμενηκασιν αυτοι, δηλον δε, οτι οι προλεχθεντες αρχοντες,
της εις Χριστον ασεβειας ενεκεν. Εισακουσον, ο Θεος, φωνης μου εν τωι δεεσθαι με.
∆εξαι μου, φησι, ∆εσποτα, την ικετειαν, και ρω σον μου την διανοιαν, ωστε μη
δεδιεναι τας προσβο λας. Ἀπο φοβου εχθρου εξελου την ψυχην μου. Ὅμοιον τωι· Και
νυν, Κυριε, επιδε επι τας απει λας αυτων, και δος τοις δουλοις σου μετα παῤρησιας
λαλειν τον λογον σου. Οιτινες ηκονησαν ως ρομφαιαν τας γλωσσας αυτων. Ταυτα
 
 
 

74
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησι, δια το βλασφημουντας αυτους τον Ἰησουν λεγειν τοις αποστολοις·
Παραγγελιαι παρηγγειλαμεν υμιν μηδενι λαλειν επι τωι ονοματι τουτωι. –Ἐνετειναν
τοξον αυτων πραγμα πικρον. Τοξου βοληι τα θανατοποια της γλωσσης αυτων
παραβαλλει ρηματα. Πως γαρ ου θανατοποια τα πειθειν επιχειρουντα μη Θεον
πιστευειν ειναι τον Ἰησουν; Ἐξαπινα κατατοξευσουσιν αυτον, και ου φο βηθησονται.
Λοχωντες, φησιν, εξαιφνης επιασιν, ου δεδιοτες τον εφορωντα Θεον. Ἐκραταιωσαν
εαυτοις λογον πονηρον· το διαβεβαιουσθαι· Ουκ ανεστη ο Κυριος εκ νεκρων.
∆ιηγησαντο του κρυψαι παγιδα. Ἄνω και κατω, φησιν, εβουλευοντο αποκτειναι
λαθρα των ευαγγελικων δογματων τους κηρυκας. Τις, ειπαν, οψεται αυτους; Ταυτα
επραττον, φησι, νομιζοντες μη απαιτειν αυτους τον Θεον της τοιαυτης ασεβειας τας
δικας. Προσελευσεται ανθρωπος και καρδια βαθεια. Οι μεν παρανομοι, φησιν, ου
διελιπον πονηρα κατα του Κυριου βουλευομενοι· τουτο γαρ εστι το· Ἐξ ηρευνησαν
ανομιαν· ο δε του Θεου ανθρωπος ο συνετα βουλευομενος (τουτο γαρ η βαθεια
καρδια δηλοι), ατε ακριβως νοησας το μυστηριον, τοις προσηκουσιν υμνοις
κεχρημενος, υψωσει τον Θεον, κατα το ειρη μενον αλλαχου Ὑψωσω σε, Κυριε ο Θεος
μου, ο βασιλευς μου. Βελος νηπιων εγενηθησαν αι πλη γαι αυτων. Ειπων αυτων το
κατα των αγιων κηρυ κων επαρμα, διεξερχεται και την εκπτωσιν. Και εφοβηθη πας
ανθρωπος. Τις γαρ ουκ αν φο βηθειη, επισκοπην εκ Θεου ορων γινομενην κατα των
ασεβων; Ευφρανθησεται δικαιος εν τωι Κυριωι, και ελπιει επ' αυτωι. ∆ιαφεροντως οι
των θειων νομων επι μελουμενοι θυμηδιας εμφορηθεντες, την εις τον Θεον ελπιδα
βεβαιαν εργασονται. Και επαινεθησονται παντες οι ευθεις τηι καρδιαι. Και την παρα
ανθρω πων καρπωσονται ευκλειαν οι προς Θεον διευθυνον τες, και της οδου της
ευθειας εξω βαδιζειν ουκ ανεχομενοι. 27.284 Εις το τελος,
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. Ὠδη Ἱερεμιου και Ἰεζεκιηλ του λαου της παροικιας, οτε εμελλον
εκπορευεσθαι. Ξ∆ʹ. Ὑποθεσις. Ἐν τουτωι τωι ψαλμωι εισαγει το προσωπον των εθνων
των πιστευσαντων εις Χριστον, καταβοωντων των σοφων του αιωνος τουτου,
αιτουντων τε της προ τερας ασεβειας αφεσιν. Ἔτι τε ευχην αναπεμπει υπερ αυτων,
οντων μεν παλαι ακαρπων γενομε νων δε ευφορων δια της εις Χριστον πιστεως. Σοι
πρεπει υμνος, ο Θεος, εν Σιων. Ουκετι, φησιν, οις ενομιζομεν θεοις τους υμνους
αναπεμψο μεν, ειδοτες ως εκεινοις μεν ου πρεπει ανυμνειν, ξυ λοις και λιθοις και
δαιμονιοις ουσιν· σοι δε μονωι το τοιουτον οφειλημα πρεπωδεστατον. Και σοι αποδο
θησεται ευχη εν Ἱερουσαλημ. Ἢ τηι επι γης φησιν, ητις εστιν η Ἐκκλησια, η τηι
επουρανιωι, οπου παρα γενομενοι τας αινεσεις αναπεμψομεν. Εισακουσον προσευχης
μου, προς σε πασα σαρξ ηξει. Ευαγγελιζεται δια τουτων την κλησιν απαντων των
εθνων, κατα το ειρημενον παρα του Ἰωηλ· Ἐκχεω απο Πνευματος μου επι πασαν
σαρκα. Λογοι ανομων υπερεδυναμωσαν ημας. Λογους ανομων φησι την σοφιαν των
σοφων του αιωνος του του, δι' ης και εξησθενησαν, της αληθους εκπεσοντες
γνωσεως. Και ταις ασεβειαις ημων ιλασηι. Ευχον ται της συμβασης εν τηι πλανηι
ασεβειας απαλλαγηναι. Μακαριος ον εξελεξω και προσελαβου. Τους τελειωθεντας
κατ' αρετην, και εις το βραβειον της ανω φθασαντας κλησεως, μακαριους
αποκαλουσι. Πλη σθησομεθα εν τοις αγαθοις του οικου σου. Ἀγαθα του οικου τα
διαφορα του Πνευματος λεγει χαρισματα. Ὧ μεν γαρ, φησι, διδοται δια του
Πνευματος λο γος σοφιας, αλλωι δε λογος γνωσεως, και τα ετερα των χαρισματων.
Ἅγιος ο ναος σου· η ο επουρα νιος, η ο επιγειος, κατα το ειρημενον· Ὁ γαρ ναος του
Θεου αγιος εστιν, οιτινες εστε υμεις. [Πληρεις αγιασμου· και την σην δικαιοσυνην
δια των σων λογιων τους προσιοντας παιδευει.] Ἐπακουσον ημων, ο Θεος ο Σωτηρ
ημων, η ελπις παντων των περατων της γης. Ουκουν επ ακουσον ημων, και ταυτα
 
 
 

75
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρασχου. Εις σε, φησι, τα περατα της οικουμενης ελπιουσι, και οι μακραν της
θαλασσης οικουντες. ∆ηλουται δε παλιν δια τουτων της οικουμενης τα περατα.
Ἑτοιμαζων ορη εν τηι ισχυι αυτου. Ἐνταυθα τας αντικειμενας δυναμεις φησιν.
Ἑτοιμαζων δε εις τιμωριαν· ητοιμασε γαρ αυτοις την αβυσσον. Τουτο δε ποιησεις
δυνατος ων. Ὁ συνταρασσων το κυτος της θαλασσης. Θαλασσαν ενταυθα το πληθος
των ακαθαρτων πνευματων φησιν, ο και συνταραττεται τηι του Χριστου παρουσιαι.
∆ιο και φοβουμενοι ελεγον· Ἦλθες προ καιρου βασανισαι ημας. Ταραχθησονται τα
εθνη, και φοβηθησονται οι κατοικουντες τα περατα, απο των σημειων σου. 27.285
Ὅτε, φησι, τα εθνη ταραχθησονται, τουτεστι των δαιμονων τα συστηματα, τοτε δη
τοτε και οι εν τοις περασι της οικουμενης ανθρωποι φοβηθησονται σε, τα μεγαλα
σημεια θεωρησαντες. Σημεια δε τα εν τηι παρουσιαι γεγενημενα λεγει. Ἐξοδους
πρωιας και εσπερας τερψεις. Ὅταν γαρ τα μεγαλα σημεια θεωρησαντες οι την
οικουμενην ανθρωποι κατοικουν τες, φοβηθωσι τον αγαθον φοβον, τοτε δη τοτε και
εις τας πρωιας και εις τας εσπερας εξοδους, τουτεστιν εν παντι καιρωι, τερψις εσται
αυτοις, αγαλλιωμενοις εφ' οις κατωρθωσεν η ση παρουσια. Ἐπεσκεψω την γην, και
εμεθυσας αυτην. ∆ει κνυσιν επι τισι των εθνων απαντων η τερψις. Ἐπι τισι δε η επι
τωι της επισκοπης αξιωσαι την γην, και μεθυσαι αυτην των παρ' αυτου δηλονοτι
χαρισματων; Ὁ ποταμος του Θεου επληρωθη υδατων. Ποταμον ενταυθα τον
ευαγγελικον λογον φησι· πεπληρωσθαι δε αυτον υδατων· τινων η των θειων
επαγγελιων, φησιν, ων τοις αξιοις της βασιλειας των ουρανων επηγγειλατο; Ειεν δ'
αν αι επαγγελιαι το· Μακαριοι οι πτωχοι τωι πνευματι, και οι εξης των μακαρισμων.
Ἡτοιμασας την τροφην αυτων. Τροφην μεν την πνευματικην φησιν. Ἡτοιμασθαι δε
αυτην λεγει, διοτι προ καταβολης κοσμου ωρισται το περι Χριστου μυστηριον, ος
εστιν αρτος εκ του ουρανου καταβας, και ζωην διδους τωι κοσμωι. Τους αυλακας
αυτης μεθυσον, πληθυνον τα γεννηματα αυτης. Αυλακας φησι τα βαθη των καρ
διων, γεννηματα δε τους ευσεβεις λογισμους. Ἐν ταις σταγοσιν αυτης
ευφρανθησεται ανατελ λουσα. Και τα μικρα, φησι, των θειων χαρισματων των
διδομενων αυτηι ευφραινειν αυτην, και ανα τελλειν παρασκευαζει, τον νοητον
δηλονοτι καρπον. Νοησεις δε τας σταγονας αυτης απο του ειρημενου περι Χριστου·
Καταβησεται ως υετος επι κοκκον, και ως η σταγων η σταζουσα επι την γην.
Ευλογησεις τον στεφανον του ενιαυτου της χρηστοτητος σου. Ἐνιαυτον φησι τον
του μελλον τος αιωνος καιρον, και στεφανον χρηστοτητος απο καλει, δια το εν
πολληι χρηστοτητι τους αγιους εν αυτωι στεφανουσθαι. Και τα πεδια σου πλησθησον
ται πιοτητος. Πεδια παλιν τας των εις αυτον πεπι στευκοτων ψυχας καλει.
Πιανθησονται τα ωραια της ερημου. Ὄρη μεν τους αγιους αποστολους και
ευαγγελιστας φησι, τους ευτραφεις γεγενημενους τοις πνευματικοις χαρισμασιν·
ερημον δε την εξ εθνων Ἐκκλησιαν αποκαλει, την παλαι ερημον ουσαν της περι
Θεου γνωσεως. Και αγαλλιασιν οι βουνοι περιζωσονται. Βουνους τους των
Ἐκκλησιων προεδρους φησιν. Ἐνεδυσαντο οι κριοι των προβατων. Κριους μεν των
προβατων τους αρχοντας των λαων φησι. Τι δε ενδυ σονται η το της αφθαρσιας
ιματιον και τον της ευφρο συνης χιτωνα; Κριους ονομαζει προβατων και τους αγιους
αποστολους, ως προκυψαντας και τους εχθρους κερατιζειν ισχυοντας. καθως ο
Κυριος εφη· Ἰδου εγω αποστελω υμας ως προβατα εν μεσωι λυκων. 27.288 Και αι
κοιλαδες πληθυνουσι σιτον. Αι παλαι, φησιν, απορωτατοι και αγονοι των εθνων
ψυχαι πνευ ματικων καρπων εσονται πληρεις. Κεκραξονται· και γαρ υμνησουσιν.
Ἐπι το βελτιον μεταβαλουσαι, φησιν, αι κοιλαδες και πληθυνθεισαι νοητων καρπων,
εκτενως σοι τους υμνους αναπεμψουσιν. Εις το τελος ωιδη
 
 
 

76
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΨΑΛΜΟΥ αναστασεως. ΞΕʹ. Ὑποθεσις. Την κλησιν των εθνων δια του παροντος
ψαλμου κα τασημαινει, και την αναστασιν την γενησομενην των ψυχων αυτων
ευαγγελιζεται, κατα το ειρημε νον· Ὁ ανιστων απο γης πτωχον. Και μην και των
αποστολων εισφερει το προσωπον, διδασκον των οσα υπερ του κηρυγματος
πεπονθασι του ευαγ γελικου, και οσαι θλιψεις εις αιωνιους ευφροσυνας εξηγαγον
αυτους. Ἔτι μην και του Ἰουδαιων λαου σημαινεται η αποβολη. Ἀλαλαξατε τωι Θεωι
πασα η γη, ψαλατε δη τωι ονοματι αυτου. Ἀλαλαγμος εστιν επινικιος υμνος,
ᾀδομενος επι πεπτωκοσιν εχθροις. Ὡς ουν ανηιρημενων των αρχοντων του αιωνος
τουτου, δια της παρουσιας δηλονοτι Χριστου, παντα τα εθνη τους επινι κιους υμνους
αναπεμπειν παρακελευονται. Ειπατε τωι Θεωι· Ὡς φοβερα τα εργα σου. Και ποια εργα
η τας θεοσημειας φησι, και το εκποδων γενεσθαι των ακαθαρτων δαιμονων τα
πληθη; Ἐν τωι πληθει της δυναμεως σου ψευσονται σε οι εχθροι σου. Της Ἰουδαιων
αποπληξιας ενταυθα κατηγορει, ως μηδε των θαυματων της υπερβολης
παρενεγκουσης αυτους εις το πειθεσθαι. Πασα η γη προσκυνησατωσαν σοι και
ψαλατωσαν σοι. Ἐπειδη Ἰουδαιοι, φησι, καιτοι υπερβολας ορωντες πραττομενας
σημειων, εψευσθησαν σοι. Ἀλλ' ουν αντ' εκεινων προσκυνησει σοι πασα των εθνων
η πληθυς. ∆ευτε και ιδετε τα εργα του Θεου. Των αποστολων ενταυθα εισαγεται το
προσωπον, διδασκοντων τα εθνη, ως αρα αυτος ουτος ο εν τηι κατα σαρκα παρ ουσιαι
τας θεοσημειας εργαζομενος αυτος εστι και ο παλαι την Ἐρυθραν ξηρανας
θαλασσαν, και μην και του Ἰορδανου ποταμου ανακοψας τα ρευματα, ως ποδι
παρελθειν τους υιους Ἰσραηλ. Ὁ μεταστρεφων την θαλασσαν εις ξηραν. Και τουτου
αποδειξις τα ηδη γενομενα, οπως την θαλασ σαν μετεβαλεν εις ξηραν. Συμμαχος
ουτως λεγει· Μετεβαλε θαλασσαν εις ξηραν· ποταμον διεβησαν ποδι. Ουτος γαρ
εστιν ο Θεος, φησιν, ο και ημιν την επανοδον και ημιν σωτηριαν δωρουμενος· ο
παλαι και θαλατταν και ποταμον διαστησας, και τους ημετερους προγονους
ακινδυνως διαβηναι κελευσας. Ἐκει ευφρανθησομεθα επ' αυτωι. Το εκει χρονου εστι
σημαντικον. Λεγει ουν, οτι κατα τον καιρον εκεινον καθ' ον του νεου αιωνος
βασιλευσει, εκει συν αυτωι συμβασιλευσομεν, και τηι χαραι τηι ανεκλαλητωι
ευφρανθησομεθα. Οι οφθαλμοι αυτου επι τα εθνη επιβλεπουσι. Πασι προσεχει, και
παντα εξεταζει τα γενομενα. Οι 27.289 παραπικραινοντες μη υψουσθωσαν εν
εαυτοις. Και τινες αν ειεν οι παραπικραινοντες η περι ων ειρη ται, Υιε ανθρωπου,
πορευθητι προς τον οικον τον παραπικραινοντα με; Και μην παρεπικραναν αυ τον εν
τηι ερημωι· και παλιν· Μη σκληρυνητε τας καρδιας υμων ως εν τωι παραπικρασμωι.
Ευλογειτε, εθνη, τον Θεον. Παντες δε κατα ταυ τον γενομενοι, μαλλον αυτον
επαινειτε και θαυμα ζετε. [Του θεμενου την ψυχην μου εις ζωην. Ευφρανθησομαι δε
εν τοις τοιουτοις θαυμασιοις, και τωι ταυτα πεποιηκοτι, ος, ατε ∆εσποτης και παντα
εφ ορων, διακρισιν ποιειται των επι γης, και τιμωριαις περιβαλλει τους αναξιους.
Ὀφθαλμους τους αποστο λους λεγει.] Ὅτι εδοκιμασας ημας, Θεος, επυρωσας ημας.
Τας θλιψεις τας γενησομενας δια το κηρυγμα τοις αποστολοις προαναφωνει το
Πνευμα το προφητικον· εκ προσωπου αυτων καταλεγον και τας παγιδας, ητοι τα
δεσμωτηρια, τους τε πειρασμους τους δια πυρος και υδατος κατασημαινει.
Εισελευσομαι εις τον οικον σου εν ολοκαυτω μασι. Τον επουρανιον δηλονοτι· ολους
γαρ εαυτους ανεθηκαν τωι Θεωι εν ταξει ολοκαυτωματων. [Ὁλο καυτωμασι δε
νοητοις. Ἀλλα τα μεν σα, φησι, ∆ε σποτα, τοιαυτα· τα δε ημετερα, το οια εισελθειν εις
τον ναον και θυσαι σοι χαριστηρια, το αυτο δε λεγει διεστειλε και ελαλησε. Τουτο δε
λεγει οσα ηυξαμην.] Ἀποδωσω σοι τας ευχας μου. α ηυξαμην, φησι, θλιβομενος
αποδωσω σοι. Ηυξαμην δε, ως της θλι ψεως της παρουσης ρυσθεις διαπαντος
αναπεμψω σοι τας αινεσεις. Ὁλοκαυτωματα μεμυαλωμενα ανοισω σοι. Ὁποσα σοι
 
 
 

77
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσφερειν προσεταξας, ιερευσω προθυμως. Μεμυαλωμενα δε κεκληκε τα ευτραφη
και πιονα· ουτω γαρ και ο νομος προσφερειν εκελευσεν αμωμα τε και αρτια.
Ἐπαραται δε και ο προφητης Μαλα χιας τοις τα τοιαυτα μεν εχουσιν, αναπηρα δε
προσ φερουσιν. Αυτη δε και τωι Καιν εγενετο των κακων εκεινων η αρχη.
∆ιδασκομεθα δε και ημεις τοις τιμιω τεροις ων εχομεν το θειον γεραιρειν. Ἀνοισω
σοι βοας μετα χιμαρων. Πνευματικα δε παντα, ως εφην, και τα ολοκαυτωματα και οι
βοες και οι χιμαροι, ους αποδωσειν επαγγελλεται. ∆ευτε, και ακουσατε, και
διηγησομαι. Και τινα ετερα διηγειται η α φθασας εξηγησατο, το, οτι Ἐδο κιμασας
ημας, και τα λοιπα; Ἀδικιαν ει εθεωρουν εν καρδιαι μου, μη εισακουσατω μου Κυριος.
Ἤδειν δε, οτι ουκ αν, εμου περι αδικιαν εχοντος, ακουσαι μου της προσευχης ο Θεος
ανεχοιτο. Ἀκυλας· Ἀνωφελες ιδων εν καρδιαι μου, ουκ εισακουσεται Κυριος.
Βουλεται δε ειπειν, οτι, τας αιτησεις τωι Θεωι προσαγων, επεμελουμην του
πρεποντος, ειδως, ως ουδεν μοι της αιτησεως οφελος, μη ποιουντι τα δεοντα. Και
ετερον τι καυ 27.292 χημα προσφερει τωι Θεωι το εξω πασης αδικιας γενεσθαι· διο και
εισακουεσθαι θαῤρει. Εις το τελος, εν υμνοις
ΨΑΛΜΟΣ, τωι ∆αυΐδ. Ξ Sʹ. Ὑποθεσις. Παλιν κανταυθα των αποστολων το προσωπον
εισαγεται, διδασκαλιαν ποιουμενον των εθνων, ρυσθηναι τε ευχομενον των
αντιλεγοντων τηι διδασκα λιαι αυτων. [Ἀκολουθος και ουτος τωι προ αυτου· ιδιωμα
γαρ εχει της των ιερων ευλογιας, και κειται εν τοις Κριταις η ευχη πασα σχεδον. Ὡς
ουν μελ λοντος και τουτου γινεσθαι, μετα την επανοδον προεφητευθη, κηρυττει δε
και την θειαν ανθρω πησιν και επιφανειαν, και την των εθνων σωτη ριαν. Ἐν
υμνοις δε επιγεγραπται, επει Θεου το υμνεισθαι, ανθρωπων δε το δι' επαινων
εγκωμια ζεσθαι.] Ὁ Θεος οικτειρησαι ημας και ευλογησαι ημας. Των σων οικτιρμων
δεομεθα, φησι, ∆εσποτα, και της επιφανειας του προσωπου σου, προς το δυ νασθαι
φανεραν την οδον του αγιου σου Ευαγγελιου πασι τοις εθνεσι κηρυξαι. Σωτηριον
γαρ πανταχου την παρουσιαν αυτου φησιν. Ἐξομολογησασθωσαν σοι λαοι, ο Θεος.
Παντων των εθνων την εις Χριστον ομολογιαν προφητευει. Ευφρανθητωσαν και
αγαλλιασθωσαν εθνη. Ἡδο μενον το προφητικον Πνευμα τηι σωτηριαι της
οικουμενης, πολλακις τα αυτα φθεγγεται, τηι συν εχει διηγησει ευφροσυνης
απολαυον. Ἐξομολογησασθωσαν σοι λαοι, ο Θεος, εξ ομολογησασθωσαν σοι λαοι
παντες. Ουχ απλως την ταυτολογιαν τεθεικεν, αλλα προθυμοτερους τους ακουοντας
εργαζομενος. Γη εδωκε τον καρπον αυτης. Ἡ νοητη δηλονοτι. Καρπος δε αυτης αι
κατ' ευσεβειαν προκοπαι. [Ἐξομολογησασθωσαν σοι οι λαοι, ο Θεος. Ὥσπερ δις τα
εθνη προς υμνωιδιαν διηγειρεν, ουτω δις αυτοις την ευλογιαν εζητησεν·
απολαυσαντα δηλονοτι και αυτης ευλογιας. Ἢ οτι επει ουκ αγνοουσιν οι εξ αυ της
τον επι παντων Θεον, αλλα τον ηδιστον αυτωι προσφερουσι της ευσεβειας καρπον·
ον ει προσφερομεν σοι, ητοι την της αρετης επιτηδευσιν, ευλογου μεθα παρα σου]
[Ευλογησαι ημας ο Θεος. Ειδεναι μεν προσηκει, ως, ευλογουντες ανθρωποι τον Θεον,
λογους αυτωι προσ φερουσι μονους, εργωι δε αυτον ευεργετησαι ου δυνανται. Ὁ δε
Θεος, ευλογων, βεβαιοι τους λογους τωι εργωι, και παντοδαπων αγαθων παρεχει τοις
ευλο γουμενοις φοραν. Ειτα διδασκει πως.] Εις το τελος, της ωιδης ∆αυιδ
ΨΑΛΜΟΣ. ΞΖʹ. Ὑποθεσις. Ἐν τουτωι τωι ψαλμωι την παρουσιαν του Κυριου σημαινει,
και των νοητων εχθρων καθαιρεσιν, και της νοητης αιχμαλωσιας την απολυσιν. Ἔτι
γε μην 27.293 διδασκει, ως αυτος ειη ο και παλαι τους υιους Ἰσραηλ εξ Αιγυπτου
εξαγαγων. Προς δε τουτοις, υποδεξαμενοις το κηρυγμα, Πνευματος αγιου δοσιν
επαγγελλεται. Και μην και τοις αποστολοις εισαγει παρακλησιν, εκ πασης θλιψεως
 
 
 

78
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ρυεσθαι επαγγελ λομενος, της γενομενης δηλονοτι δια το κηρυγμα. Ἀλλα μην και
επιστρεφειν εκ των παραπικραι νοντων υπισχνειται πολλους, και μην και εκ των
καταπεσοντων εις το των ηδονων πελαγος. Ουδεν δε ηττον και των αποστολων
κηρυττει την αναδει ξιν, και τινες και ποθεν ησαν. Παντων τε των εθνων την εις τον
Κυριον πιστιν ευαγγελιζεται. Ἐφ' απασι δε τουτοις την εις ουρανους ανοδον του
Κυριου εκδιδασκει σαφως. Ἔξεστι δε ταυτα παντα κατα μερος τοις στιχοις
επιβαλοντα θεωρειν. Ἀναστητω ο Θεος, και διασκορπισθητωσαν οι εχθροι αυτου.
Την εις το κρινειν τους ακαθαρτους δαιμονας παρορμην του Θεου ο λογος σημαινει.
Τηι γαρ αυτου παρουσιαι της των ανθρωπων τυραννιδος εξηλαθησαν. Ὁδοποιησατε
τωι επιβεβηκοτι επι δυσμων. Ευπρεπεις γενεσθε, φησιν, εις το ταις οδοις εκεινου
πορευεσθαι, του επ' εσχατου των χρονων οφθεντος εν σαρκι τοις επι γης. Ἢ, τωι
επιβεβηκοτι επι δυ σμων, τωι μεχρις ᾅδου πεποιημενωι την καθοδον. Τα ραχθητωσαν
απο προσωπου αυτου. Τα εθνη των δαιμονων δηλονοτι. Του πατρος ορφανων και
κρι του των χηρων. Ὀρφανων μεν των απροστατευτων λεγει, χηρων δε των ψυχων,
των μη εχουσων τον νυμφιον Λογον. Προστατης γαρ εστι των ασθενων και την
ανθρωπινην ουκ εχοντων βοηθειαν, οιον ημεις. Τις δε ουτος και οιος; Ὁ Θεος εν
τοπωι αγιωι αυτου. Ἐπειδη ειπεν αυτον επιβεβηκοτα ταις δυσμαις, τουτεστι μεχρι των
ᾅδου μυχων, διδασκει παλιν, ως ανελθων εις ουρα νους εν τοις ιδιοις γεγονε τοποις·
ει και τα μαλιστα ουδεποτε αφειστηκει αυτων τηι της θεοτητος φυσει. Ὁ Θεος
κατοικιζει μονοτροπους εν οικωι. Μονο τροπους φησι τους αυτωι και μονωι
αναθεντας την ιδιαν ζωην, και πασης διχοψυχιας και κοσμικης επιθυμιας αυτην
αλλοτριωσαντας. Τουτους δη ουν και εν τωι οικωι αυτου τηι επουρανιωι πολει
κατοικιζειν επαγγελλεται. Ἐξαγων πεπεδημενους εν ανδρειαι. Ὅμοιον τωι ειρημενωι·
Τοις εν δεσμοις, εξελθετε· και τοις εν τωι σκοτει, ανακαλυφθητε. ∆εσμους δε και
σκοτος την των δαιμονων λατρειαν φησιν. Ὁμοιως τους παραπικραινοντας τους
κατοικουντας εν ταφοις. Τουτο φησιν, οτι, και εν ᾅδου πορευθεις, και τοις εκει
πνευμασιν εκηρυξεν, απειθησασι ποτε. Το γαρ, παραπικραινοντας, αντι του,
παραπικραναντας, τεθεικεν. Ὁ Θεος, εν τωι εκπορευεσθαι σε ενωπιον του λαου σου,
εν τωι διαβαινειν σε εν τηι ερημωι. ∆ει κνυσιν, ως και ο μεχρις ᾅδου καταβας, αυτος
εστιν ο και παλαι δια Μωσεως εξαγαγων εξ Αιγυπτου τον Ἰσραηλ. Λεγει ουν, οτι, εν
τωι προπορευεσθαι σε του εξεληλυθοτος σου εξ Αιγυπτου λαου, γη εσεισθη, τουτ
27.296 εστιν εις πασαν την γην εξακουστος η εξοδος αυτου γεγενηται. Γη εσεισθη·
και γαρ οι ουρανοι εσταξαν. Ἔσταξαν οι ουρανοι την πνευματικην τρο φην
δηλονοτι· λεγει δε και το μαννα. Ἀπο προσωπου του Θεου του Σινα. Ἀντι του, εν ορει
Σινα τον νομον ορισαντος. Ἀπο προσωπου του Θεου Ἰσραηλ. Ἰσραηλ νους ορων
Θεον. Βροχην εκουσιαν αφοριεις, ο Θεος, τηι κληρονομιαι σου. Βροχην μεν τον
ευαγγελικον λογον φησι, κατα το· Καταβησεται ως υετος επι ποκον. Ἑκου σιον δε
προς αντιδιαστολην της νομικης λατρειας. Ἐκεινα γαρ ουκ ην αυτωι εκουσια κατα το
ειρημε νον· Τις γαρ εξεζητησεν αυτα εκ των χειρων υμων; και το· Τα ολοκαυτωματα
σου ουκ εισι δεκτα, και αι θυσιαι υμων ουχ ηδυναν μοι. –Και ησθενησε, συ δε
κατηρτισω αυτην. Ἠσθενησε μεν παλαι, οτε ειδωλολατρει· κατηρτισω δε αυτην, δια
του ευαγγελικου καλεσας κηρυγματος. Τα ζωα σου κατοικουσιν εν αυτηι. Ζωα
ενταυθα φησι τους της ζωοποιου τροφης μετειληφοτας. Ἐν αυτηι δε, τινι η τηι
κληρονομιαι αυτου; Ἡτοιμασας εν τηι χρηστοτητι σου τωι πτωχωι, ο Θεος. Και τι
ητοιμασεν η α οφθαλμος ουκ ειδε και ους ουκ ηκουσε; Τις δε ο πτωχος η περι ων
ειρηκε, Μακαριοι οι πτωχοι τωι πνευματι, οτι αυτων η βασιλεια των ουρανων;
Κυριος δωσει ρημα τοις ευαγγελιζομενοις δυ ναμει πολληι. Αυτος, φησι, τοις αγιοις
αποστολοις αυτου δωσει ρημα, εις το δυνασθαι κηρυξαι το Ευαγ γελιον. Ὅμοιον δε
 
 
 

79
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το· Μη μεριμνησητε τι ειπητε, η τι λαλησητε· δοθησεται γαρ υμιν εν εκεινηι τηι ωραι τι
ειπητε. Και ουχ υμεις εστε οι λαλουντες, αλλα το Πνευμα του Πατρος μου το λαλουν
εν υμιν. Το, δυναμει πολληι, προς το, Κυριος δωσει ρημα, ου προς το,
ευαγγελιζομενοις, ως τινες ενο μισαν. Βουλεται γαρ ειπειν, οτι μετα πολλης· ο Θεος
της ισχυος δωσει ρημα τοις ευαγγελιζομενοις, τουτ εστι, του διαγγελλειν τα ημετερα
αγαθα βουλομενοις, αυτος παρεχει τον λογον, ο και την αφορμην του ευαγ
γελισασθαι. Ὁ βασιλευς των δυναμεων του αγαπητου. Αυ τος Κυριος ο διδους ρημα
τοις μυσταγωγοις· αυτος γαρ εστιν ο βασιλευς του αγαπητου λαου· αυτος δε εστι
παλιν η δυναμις αυτου. Τηι ωραιοτητι του οικου διελεσθαι σκυλα. Οικος μεν οι
πιστευσαντες εις Χριστον· ωραιοτης δε του οικου οι αγιοι αυτου μαθηται και
αποστολοι. Λεγει ουν, οτι τηι ωραιοτητι του οικου, τουτεστι τοις ευαγγελισταις,
αυτος δωσει ρη μα, προς το διελεσθαι σκυλα, τουτεστιν ελκυσαι τα εθνη τηι πιστει,
και σκυλευσαι τον Σααναν. Ἐαν κοιμηθητε ανα μεσον των κληρων. Προς τους
αγιους αποστολους ο λογος. Ἐαν, φησι, δεξωνται υμας οι κληροι. Κληρους δε τους εκ
των δυο λαων πιστευσαντας εφη. Ἐαν ουν, φησιν, αναπαυσησθε εν αυτοις,
δοθησονται αυτοις πτερυγες περιστερας, τα μεταφρενα εχουσης περικεχρυσωμενα.
Λεγει δε, ως Πνευματος αγιου αξιωθησονται οι τους αγιους απο 27.297 στολους
δεξαμενοι. Μεταφρενα δε της περιστερας κεχρυσωμενα φησι, διοτι τιμιας ητοι σοφας
τας φρενας των δεξαμενων ποιει. Ἐν τωι διαστελλειν τον επουρανιον βασιλεις επ'
αυτης. Βασιλεις μεν τους αρξαντας αποστολους της κληρονομιας αυτου φησι.
Χιονωθησονται δε, αντι του, αποκαθαρθησονται. Ἐν Σελμων δε, εν αντ αποδοσει,
ερμηνευεται. Λεγει ουν, οτι οι δεξαμενοι τους αγιους αποστολους τας παρα του
επουρανιου βασιλεως ανταποδοσεις, ητοι αμοιβας, δεξονται της υποδοχης, τον
καθαρμον των αμαρτιων. Ὄρος του Θεου ορος πιον. Ὄρος μεν την Ἐκκλησιαν
ονομαζει, πιον δε, οτι ευτραφεις και λιπαρας των εν αυτηι τας ψυχας απεργαζεται.
Ὄρος τετυρωμενον; ορος πιον· ινα τι υπολαμβανετε ορη τετυρωμενα; Και μην και
τετυρωμενον, τουτεστι γαλακτος μεστον, απλουστερου δηλαδη λογου, κατα το· Γαλα
υμας εποτισα, ου βρωμα. Ἐπιτιμαι ουν τοις τας των αιρετικων εκκλησιας
υπολαμβανουσιν ειναι τετυρωμενας. Ουδεν γαρ εν αυταις το δυναμε νον τρεφειν εις
εξιν πνευματικην. Ἵνα τι τοινυν υπο λαμβανετε, ω ουτοι, ετερα ορη ειναι εξω της
Ἐκκλησιας τετυρωμενα, και μη μαλλον τουτο μονον το ορος, εν ωι ο Θεος ηυδοκησεν
κατοικησαι εν αυτωι; Ὅτι γαρ εν τηι Ἐκκλησιαι κατοικει, δηλον εξ ων αυτος εφη· Ὧδε
κατοικησω, οτι ηιρετισαμην αυτην. Το αρμα του Θεου μυριοπλασιον, χιλιαδες ευ
θηνουντων. Ἅρμα του Θεου τας επουρανιους και νοητας δυναμεις φησιν, αις
εποχειται ο Θεος. Ὅμοιον δε τωι ειρημενωι· Χιλιαι χιλιαδες ελειτουργουν αυ τωι, και
μυριαι μυριαδες παρειστηκεισαν αυτωι. Ουτοι δε εισι και ευθηνουντες, ατε
απηλλαγμενοι της αμαρτιας. Ὁ εν τουτωι ουν τωι αρματι εποχουμενος των μυριαδων
αυτος εστιν ο Κυριος, ο και εν τωι Σιναι τωι αγιωι ορει τον νομον δους. Αυτος δε παλιν
ο εις υψος αναβας, λεγει δε το του σταυρου, και αιχμα λωτευσας αιχμαλωσιαν,
τουτεστι τας αιχμαλωτισθει σας ψυχας παρα του διαβολου ανταιχμαλωτευσας.
Τουτο γαρ αυτος επηγγελλετο λεγων· Ὅτ' αν υψωθω εκ της γης, παντας ελκυσω
προς εμαυτον. Ἔλαβες δοματα εν ανθρωποις. Και παρα τινος ελαβε δοματα
ανθρωπων η παρα του Πατρος του ειρηκοτος· Αιτη σαι παρ' εμου, και δωσω σοι εθνη
την κληρονο μιαν σου; Και γαρ απειθουντας του κατασκηνωσαι. Ου τοι, φησιν, οι
ανθρωποι, ους ελαβες δοματα, παλαι ησαν απειθουντες. Ἀλλα και τουτοις, φησι,
κατεσκη νωσας. Ἔστι δε δι' υπερβατου η διανοια. Ἔλαβες δοματα εν ανθρωποις,
ωστε κατασκηνωσαι εν αυ τοις, δηλονοτι τοις διδομενοις. Αυτοι δε ουτοι, φησιν, ους
ελαβες, παλαι ησαν απειθεις. ∆ηλον δε, οτι, οτε τηι κτισει παρα τον κτισαντα
 
 
 

80
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελατρευον. Κυριος ο Θεος ευλογητος, ευλογητος Κυριος ημεραν καθ' ημεραν. Ἐπι
μεγαλωι κατορθωματι υμνον αναπεμπει τωι Θεωι, ο χορος δε δηλονοτι των
αποστολων Κατευοδωσει ημιν ο Θεος των σωτη 27.300 ριων ημων. Συ, φησιν, ω
∆εσποτα, ανοιξεις θυραν του λογου, εις το την οδον του κηρυγματος κατευοδω
θηναι ημιν. Ὁ Θεος ημων, ο Θεος του σωσαι, και του Κυ ριου Κυριου αι διεξοδοι του
θανατου. Θαρσει σα φως, ως και μεχρι θανατου ελθοντας δια το κηρυγμα εξαξει
γενναιως. Αυτου γαρ ειναι φησι τας εξοδους του θανατου. Πλην ο Θεος συνθλασει
κεφαλας εχθρων αυτου· αυτου μεν του αποστολικου χορου. Ῥυομενος γαρ αυτους
ρυσεται, των εχθρων δηλονοτι συνθραυων τας κεφαλας. Ἐληφθη δε η λεξις εξ
ομοιωσεως των οφεων, οι, επειδαν αρθωσι κατα τινος, τοτε επι τηι κεφαληι
πληττομενοι ολλυνται. Ἔχει δε ο λογος αναφοραν και εις τους αρχοντας του
Ἰουδαιων λαου. Κορυφην τρι χος διαπορευομενων εν πλημμελειαις αυτων.
Κορυφην μεν τριχος παλιν την κεφαλην φησι. Λεγει δε, ως τουτων συνθλασει τας
κεφαλας, των αμετανοη τα αμαρτανοντων. Ειπεν Κυριος· Ἐκ Βασαν επιστρεψω.
Βασαν ερμηνευεται πικρια, ητοι παραπικρασμος. Λεγει ουν, ως εκ του οικου του
παραπικραινοντος, τουτεστι του Ἰσραηλ, επιστρεψω προς εμαυτον. Ἐπιστρεψω εν
βυθοις θαλασσης. Και τους κατενεχθεντας, φησιν, εις τον των ηδονων βυθον
επιστρεψω προς εμαυτον. Ὅπως ον βαφηι ο πους σου εν αιματι. Πως επι στρεψουσι
διδασκει. Πως δε επιστρεψουσιν η αυτων αναιρεθεισων δηλονοτι των πονηρων
δυναμεων; Κατηγαγον γαρ αυτων το αιμα εις γην, κατα την Ἡσαΐου φωνην, ως και
τον ποδα αυτου βαφηναι εν αιματι. Ἱστορικωτερον δε τα τοιαδε γραφει ο λογος. Ἡ
γλωσσα των κυνων σου εξ εχθρων παρ' αυτου. Κυνας μεν τους της νοητης ποιμνης
φυλακας φησι, τους αγιους κηρυκας· ων δε και η γλωσσα μονονουχι του αιματος
των νοητων εχθρων απογευεται. Λεγει ουν, ως μονονουχι θανατου αιτια των
πονηρων δαιμονων γενησεται η των αποστολων φωνη. Ἐθεωρηθησαν αι πορειαι
σου, ο Θεος. Πορειας Θεου φησι τας εν τηι οικονομιαι πραξεις γενομενας· οιον την δια
Παρθενου αποτεξιν, την τε των σημειων εργασιαν, την τε αναβασιν την επι του
σταυρου, τον τε θανατον τον γενομενον οικονομικως, την τε εκ νε κρων αναβιωσιν,
και την εις ουρανους ανοδον. Ταυ τας τας πορειας φανερας γεγενησθαι φησιν· Αι πο
ρειαι του Θεου μου, του βασιλεως μου του εν τωι αγιωι. Ὅρα, ως σαφως τουτον τον
τας πορειας πεποιη μενον και Θεον ειναι φησι, και βασιλεα εαυτου. Και αυτον
κηρυττει οντα τον εν τωι αγιωι, τουτεστιν εν τωι ορει Σιναι, κατα το οπισω ειρημενον·
Κυριος εν αυτοις, εν Σιναι, εν αγιωι. Προεφθασαν αρχοντες εχομενοι ψαλλοντων.
Ἄρχοντας μεν τους αγιους αποστολους φησι, περι ων ειρηται· Καταστησεις αυτους
αρχοντας επι πασαν την γην· ψαλλοντας δε τους τας δι' αινεσεως αναπεμποντας
λογικας θυσιας. Λεγει ουν ως οι αρχοντες εφθασαν, ητοι ηρξαντο πρωτοι της εν
πνευ 27.301 ματι και αληθειαι λατρειας, της ευαγγελικης δηλον οτι. Ἐν μεσωι
νεανιδων τυμπανιστριων. Νεανιδας φησι τας δια του αγιου Πνευματος ισχυρας
γενομενας των πιστευσαντων ψυχας, τας κατακτυπουσας τωι ευαγγελικωι κηρυγματι
την υπ' ουρανον. Ὧν εν μεσωι γεγονασιν οι αγιοι αποστολοι, δηλονοτι της λατρειας
εξαρχοντες. Ἐν εκκλησιαις ευλογειτε τον Θεον Κυριον εκ πηγων Ἰσραηλ. Πηγαι μεν
του Ἰσραηλ ειεν αν οι μακαριοι προφηται, και προ γε τουτων ο νομος. Λεγει ουν, ως
αλλοθεν ου προσηκεν ημιν τον Θεον η εκ τουτων αυτων αρυομενους υμνολογειν.
Τουτο δε φησι δια τα ετεροδοξα των αιρετικων συγγραμματα. Ἐκ γαρ των νομικων
και προφητικων Γραφων ο Κυριος ευλογειται προς των δυναμενων αντλειν εξ
αυτων σωτηριου πηγην ουσων μετ' ευφροσυνης υδωρ, περι ου ελεγεν ο Σωτηρ· Ὃς
δ' αν πιηι εκ του υδατος ου εγω διδωμι αυτωι, εξει εν εαυτωι πηγην υδατος αλλομενου
εις ζωην αιωνιον. Ἐλεγκτεον δε τους διαιρουντας την Παλαιαν και Νεαν Γραφην, ως
 
 
 

81
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου δυνανται εν εκκλησιαις ευλογειν τον Θεον, ουκ εχοντες τας του Ἰσραηλ πηγας,
ουδε τον Κυριον αυτων· ατε και την θεοτητα διαιρειν τολμωντες. Ἐκει Βενιαμιν
νεωτερος εν εκστασει. Ἐκει, που, η εν μεσωι των ψαλλοντων; Τις δε ο Βενιαμιν η ο
μα καριος αποστολος Παυλος, ο εκ φυλης Βενιαμιν; Το δε νεωτερος, δια το υστερον
αυτωι των αποστολων οφθηναι τον Κυριον. Ἐν εκστασει δε δια τας υπερ βολας των
αποκαλυψεων φησι, κατα το παρ' αυτου ειρημενον. Ειτε εξεστημεν Θεωι, ειτε
σωφρονου μεν υμιν. Εικοτως δε αυτου πρωτου των αλλων εμνημονευσεν, ατε
περισσοτερον των αλλων κοπιασαντος. Ἄρχοντες Ἰουδα ηγεμονες αυτων. Ἄρχοντες
Ἰουδα αυτων των ψαλλοντων ηγεμονες, φησι, και αρχον τες εχειροτονηθησαν. Ἔκ
τε της Ἰουδα φυλης, εκ τε της Ζαβουλων, εκ τε της Νεφθαλειμ. Και εκ μεν Ζα
βουλων και Νεφθαλειμ Πετρος και Ἀνδρεας και Ἰακωβος και Ἰωαννης, καθο το
Ευαγγελιον δηλοι· εκ δε Ἰουδα ο Λευι, ητοι Ματθαιος, και οι ετεροι των αποστολων.
Ἔντειλαι, ο Θεος, τηι δυναμει σου. ∆υναμιν του Πατρος τον Υιον φησι, κατα το·
Χριστος Θεου δυναμις και Θεου σοφια. Παρακαλει τοινυν τον Πατερα ο αποστολικος
χορος, ινα δυναμωσηι αυτοις, ο κατηρτισεν αυτοις. Τι δε κατηρτισεν αυτοις η το
σωμα; Αιτουσιν ουν της φθορας απαλλαξαντα την αφθαρσιαν ενδυσαι, ο και ποιησει
ο Κυριος οτε κα ταβησεται εξ ουρανου, και οι νεκροι εγερθησονται αφθαρτοι. Ἀπο
του ναου σου επι Ἱερουσαλημ σοι οισουσι βασιλεις δωρα. Ναον μεν αυτου την
Ἐκκλησιαν φησι, βασιλεας δε τους πιστευσαντας εις Χριστον λεγει, κατα το
ειρημενον αυτοις· Ὑμεις δε βασι λειον ιερατευμα. Φησιν ουν, ως οι κεκλημενοι δια
της πιστεως απο του επιγειου ναου, τουτεστι της Ἐκκλησιας, εις την ανω
Ἱερουσαλημ δωρα αυτωι προσκομισουσι· δηλον δε, οτι νοητα. 27.303 Ἐπιτιμησον τοις
θηριοις του καλαμου. Ἐπειδη πολλοι οι τηι κατα Θεον πολιτειαι των αγιων δυσ
μεναινοντες, και μαλιστα οι ακαθαρτοι δαιμονες, τουτου χαριν ευχεται επιτιμηθηναι
αυτους θηρια οντας καλαμου. Καλαμος δε τοπος εστιν εν τηι Παλαιστινηι, ον
διωδευον οι ανιοντες εις Ἱερουσαλημ. Ουτος δε δη ο καλαμος και μεστος λεοντων
εστιν εμφωλευοντων παρα το ελος· οι και επεβουλευον τοις ανιουσιν εις
Ἱερουσαλημ. Ὥσπερ ουν τοις εν τηι Ἱερουσαλημ ανιουσιν επεβουλευον οι λεοντες,
ουτως και τοις εν τηι νοητηι Ἱερουσαλημ ανιουσιν επιβου λευουσιν οι νοητοι
λεοντες. Ἡ συναγωγη των ταυρων εν ταις δαμαλεσι των λαων. Ἑτερους εναν τιους
τωι κηρυγματι φησι. Τινες δε ουτοι, η οι αρχοντες του των Ἰουδαιων δημου, οι και
ταυροι προσηγορευθησαν; δαμαλεων ωνομασμενων του λαου. Ὅτι δε ταυροι
προσηγορευθησαν, δηλον εκ του· Περιεκυκλωσαν με μοσχοι πολλοι, ταυροι πιονες
περιεσχον με, οιτινες και το πληθος εις τον κατα των κηρυκων εγειραν πολεμον.
Του εκκλεισθηναι τους δεδοκιμασμενους τωι αργυριωι. Ἀργυριον μεν τα θεια λογια.
Λεγει δε· ∆ια τουτο επιτιμησον τοις νοητοις και αισθητοις εχθροις, οπως αν μη οι του
Ευαγγελιου κηρυκες συγκλεισθωσι του μη κηρυττειν ετι. Ἢ και ουτως· Ἐπιτιμησον,
φησι, τουτοις τε κακεινοις· οπως αν μη εκκλεισθωσι του κηρυττειν οι κηρυκες.
∆ιασκορπισον εθνη τα τους πολεμους θελοντα. Τα νοητα δηλονοτι· πολεμους δε
τους κατα των αγιων. Ἥξουσι πρεσβεις εξ Αιγυπτου, Αιθιοπια προ φθασει χειρα
αυτης τωι Θεωι. Ὡς διασκορπισθεν των και δεθεντων των εχθρων των νοητων,
λοιπον επι το κηρυγμα δραμουνται Αιγυπτιοι τε και Αι θιοπες. Σημαινει δε δια μεν
των Αιγυπτιων τους αγαν ειδωλολατρας και εναντιους τηι πολιτειαι του Ἰσραηλ, δια
δε των Αιθιοπων τα περατα της γης. Πως δε προσεδραμεν η Αιθιοπια εις το κηρυγμα,
εξεστιν απο του ευνουχου Αιθιοπος ιδειν. Αι βασιλειαι της γης, αισατε τωι Θεωι. ∆ηλοι,
ως και τα αλλα απαντα εθνη μετα των ιδιων βασι λεων πιστευσουσιν εις Χριστον.
Ψαλατε τωι Κυριωι τωι επιβεβηκοτι επι τον ουρανον του ουρανου. Ἐπειδη το παθος
εκηρυξεν εν τοις οπισω του Χριστου και την μεχρις ᾅδου κα ταβασιν, τουτου χαριν
 
 
 

82
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και την εις ουρανους αυτου κηρυττει αναφοιτησιν. Το δε, κατ' ανατολας, παρα
βολικον εστιν. Ὥσπερ γαρ ο ηλιος απο δυσμων επ' ανατολας ανεισι, τον αυτον
τροπον και ο Κυριος οιονει απο των του ᾅδου μυχων επεβη του ουρανου τον
ουρανον. Ἰδου δωσει τηι φωνηι αυτου φωνην δυναμεως. Φωνην δυναμεως φησι την
εγειρουσαν παντας τους νεκρους· καθο εν κελευσματι αυτου αναστησονται. ∆οτε
δοξαν τωι Θεωι. Ουτω και Παυλος· ∆οξασατε, φησι, τον Θεον εν τωι σωματι υμων, και
εν τωι πνευματι υμων· ατινα εστιν αυτου. ∆ικαιον γαρ τον ευεργετην δια παντων
δοξαζειν. Ἐπι τον 27.305 Ἰσραηλ η μεγαλοπρεπεια αυτου, και η δυναμις αυ του εν
ταις νεφελαις. Θαυμαστος ο Θεος εν τοις αγιοις αυτου, ο Θεος Ἰσραηλ αυτος δωσει
δυναμιν και κραταιωσιν τωι λαωι αυτου, ευλογητος ο Θεος. Ἐπειδη της δευτερας
αυτου παρουσιας μνημην ο λογος πεποιηται, καθ' ην παντας αναστησει τους
νεκρους, τουτου χαριν και τας διαφορως αποδοθησομενας τοις αγιοις τιμας ημας
διδασκει, και τα διαφορα των αγιων ταγματα. Και τα μεν ταγματα δια τε του Ἰσραηλ,
δια τε των νεφελων, δια τε των αγιων, δια τε του λαου κατασημαινει· τας δε τιμας
δια τε της μεγαλοπρεπειας, δια τε της δυναμεως, δια τε του θαυματος, δια τε του
κρατους διαδεικνυσιν. Ἐπι πασι δε τουτοις ευλογητον τον Θεον φησιν ειναι. ∆η λον
γαρ, οτι εν εκειναις γενομενοι οι αγιοι ταις μοναις, ταις επουρανιοις δε δηλονοτι,
αδιαλειπτως ευλογησουσι τον Θεον, την των ανω πνευματων ταξιν μιμουμενοι. Εις
το τελος υπερ των αλλοιωθησομενων, τωι ∆αυΐδ.
ΨΑΛΜΟΣ ΞΗʹ. Ὑποθεσις. Περιεχει ο ψαλμος προσευχην παρα του Σωτηρος εκ
προσωπου της ανθρωποτητος προσφερομενην, τας τε αιτιας δι' ας αυτωι τον επι του
σταυρου προσηνεγκαν θανατον. Ἔτι τε αυτο το παθος διηγειται σαφως, και τας μετα
το παθος τοις Ἰουδαιοις συμβησομενας συμφορας· προς δε του τοις και εισαγωγην
της ευαγγελικης πολιτειας, της τε εν πνευματι και αληθειαι λατρειας την διδασκα
λιαν, εις ην και περιγραφει τον ψαλμον. Ὅτι δε πασαν ην ηυξατο ο Σωτηρ
προσευχην, εκ προσωπου της ανθρωπου φυσεως ηυξατο, τουτο επισημαινει επι τωι
τελει του ψαλμου, και φησιν, Ὅτι εξη κουσε των πενητων ο Κυριος, και τους πεπεδη
μενους αυτου ουκ εξουδενωσεν. Σωσον με, ο Θεος, οτι εισηλθοσαν υδατα εως ψυχης
μου. Ἐπειδη τας αμαρτιας ημων ανελαβε, περι ημων οδυναται· εικοτως και
προσευχεται ρυσθηναι εκ των πειρασμων, χειμαῤρου δικην κυκλωσαντων αυτου την
ψυχην. Ἐνεπαγην εις υλην βυθου, και ουκ εστιν υπο στασις. Ταυτα γαρ η ανθρωπεια
φυσις επεπονθει, κατενεχθεισα υπο της αμαρτιας εις θανατον, και εις αυτον τον του
ᾅδου χωρον· ον και υλην βυθου και θαλασσης βαθος εν τοις παρουσιν ονομαζει.
Ἐκοπιασα κραζων, εβραγχιασεν ο λαρυγξ μου. Τινα ην α εκραξε, και επι τισιν, εν
τοις εξης σαφως εδιδαξεν, ειπων· Ῥυσθειην εκ των μισουν των με, και εκ του βαθους
των υδατων, και, Μη με καταποντισατω καταιγις υδατος, και τα εξης επιλεγομενα.
Ηυχετο γαρ, ως εφην, υπερ της αν θρωπου φυσεως· οπως καταργηθηι του θανατου το
κρατος, μη συγκλειοντος κατ' αυτης το στομα του ᾅδου· διο και λεγει· Μηδε συσχετω
επ' εμε φρεαρ το στομα αυτου. Ἐπληθυνθησαν υπερ τας τριχας της κεφαλης μου οι
μισουντες με δωρεαν. Πολλοι γαρ οι της ανθρωπειας φυσεως επιβουλοι δαιμονες, οι
μηδεν ηδικημενοι παρ' ημων, και σπευδοντες ανελειν. 27.308 Ἐκραταιωθησαν οι
εχθροι μου, οι εκδιωκοντες με αδικως. ∆εικνυσιν, ως αδικως η κατ' αυτου ψηφος
εξενηνεκται. Ὁ Θεος, συ εγνως την αφροσυνην μου. Ἀφροσυνην φησι την
νομισθεισαν παρα τοις ανθρωποις μωριαν, την του παθους φημι. Γεγονε γαρ, κατα
τον ιερον Ἀποστολον, ο του Κυριου σταυρος Ἰουδαιοις μεν σκανδαλον, εθνεσι δε
μωρια. Συ ουν, ω Πατερ, φησιν, εγνως την δια του σταυρου οικονομιαν. Τουτο δε
λεγει, επειδη γεγονεν υπηκοος τωι Πατρι μεχρι θανατου, θανατου δε σταυρου. Και αι
 
 
 

83
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλημμελειαι μου απο σου ουκ απεκρυβησαν. Ὅμοιον τωι· Τον μη γνοντα αμαρτιαν
αμαρτιαν υπερ ημων εποιησε. Και τουτο εστι το· Ἀπο σου ουκ εκρυβησαν. Μη
αισχυνθειησαν επ' εμε οι υπομενοντες σε, Κυριε, Κυριε των δυναμεων. Το μεν, επ'
εμε, αν τι του, δι' εμε, ητοι δια του εμου υπερ αυτων παθους· το δε, Μη
αισχυνθειησαν, αντι του, μηκετι αισχυνθειησαν, ως παλαι αυτων ηισχυνομενων δι'
ην υπεμειναν φθοραν. Ὁ δε νους ουτος· Ἐπειδη εγω, φησι, κατεδεξαμην υπερ αυτων
γευσασθαι θανατου, αναιρεθειη η παλαι κατ' αυτων γενομενη δια τον θανατον
αισχυνη. Αισχυνη γαρ ην του κατ' εικονα Θεου κτισθεντος ανθρωπου βασιλευων ο
θανατος. Ση μαινει ουν, ως δια της αυτου αναστασεως εκ μεσου γενησεται ο
θανατος. Συνηπται ουν εν ταυτηι τηι ερμηνειαι και ο ετερος στιχος, ο τουτου
παρομοιος· Μηδε εντραπειησαν επ' εμε οι ζητουντες σε. Καλως και ανω ειπε το, επ'
εμε, και ωδε. Ἐπειδη γαρ αυτος ην ο προτρεψας, ηττηθεις αισχυνην εφερε τοις
πεισθεισιν, ως απατηι και ευκολιαι τον κινδυνον ελομενοις. Ὅτι ενεκα σου υπηνεγκα
ονειδισμον. Αιτω, φησιν, εκποδων γενεσθαι τον θανατον· επειδη και σοι γεγονως
υπηκοος, αυτον αναδεδειγμαι. Ἀπηλλοτριωμενος εγενηθην τοις αδελφοις μου.
Τουτο φησι δια την γενομενην αυτωι επι του παθους παρα παντων εγκαταλειψιν.
Ὅτι ο ζηλος του οικου σου κατεφαγε με. Ἠρνησαντο με, φησιν, επειδη ηλεγχον
ασεβεις αυτους γε νομενους περι τον οικον τον σον. ∆ιηγειται δε την ιστοριαν
σαφως ο Ἰωαννης· οτε εξεβαλε μετα φραγγελιου εκ του ιερου. Και οι ονειδισμοι των
ονειδιζοντων σε επεπεσον επ' εμε. Ου μονον ξενος εγενηθην, φησι, και
απηλλοτριωμενος, αλλα και ωνειδιζομην εξ εκεινων των απο πονηρων πραξεων
ονειδιζοντων σε. ∆ι' ουδεν δε ετερον τα τοιαυτα επασχον η δια τον ζηλον του οικου
σου. Και συνεκαλυψα εν νηστειαι την ψυχην μου. Ἀλγων, φησι, δια την εσομενην
αυτων απωλειαν των ψυχων, το και το εποιουν. Οι δε υπερ ων τα τοιαυτα εδρων, εν
παντι καιρωι και τοπωι επι στομα τος εμε εφερον, ας υπερ αυτων εποιουμην κακοπα
θειας ονειδιζοντες με. Ἐγω δε τηι προσευχηι μου προς σε, Κυριε. Ει και πονηρα, φησιν,
ανταπεδιδοσαν μοι αντι αγαθων, αλλ' ουν τας υπερ αυτων εγω ου παυομαι ποιουμε
27.309 νος προσευχας. Και τουτο δηλον εξ ων παρεθηκεν αυτον ο ευαγγελιστης, και
παρα τωι σταυρωι υπερ των σταυρουντων ευχομενον. Καιρος ευδοκιας. Ὅτε ηλθε το
πληρωμα του χρονου, εξαπεστειλεν ο Θεος τον Υιον αυτου γενομενον εκ γυναικος,
γε νομενον υπο νομον, ινα τους υπο νομον εξαγο ρασηι. Ὁ εις τουτο ελθων φησι·
Καιρος ευδοκιας, ο Θεος. Σωσον με απο πηλου, ινα μη εμπαγω. Ταυτα ην α και
προσευχομενος υπερ της ανθρωποτητος εκραζεν, ως και λεγειν αυτον· Ἐβραγχιασεν
ο λαρυγξ μου. Το δε, εβραγχιασε, το εκτενες της προσευχης κατασημαινει. Μη με
καταποντισατω καταιγις υδατος, μηδε καταπιετω με βυθος. Ὅρου και καταρας
φρικτης προκειμενης, ινα καν αγγελος ευαγγελισηται, η δι δαξηι ημας παρ' ο ο
Παυλος εδιδαξεν, αναθεμα εστω. Τις εστιν ο υπερκεφαλησαι Παυλον, μαλλον δε τον
εν αυτωι λαλουντα Χριστον δυναμενος; Ουκουν και εις εαυτον την τοιαυτην ευχην
αναφερει, και μαρ τυρει λεγων εν τηι προς Ἑβραιους Ἐπιστοληι, οτι εν ταις ημεραις
της σαρκος αυτου, τουτεστιν επι τον σταυρον ερχομενος, δεησεις τε και ικετηριας
προς τον δυναμενον σωζειν αυτον εκ θανατου, τουτ εστι προς τον Πατερα, μετα
κραυγης ισχυρας και δακρυων προσηνεγκε, και εισακουσθεις απο της ευλαβειας·
καιπερ ων Υιος, εμαθεν αφ' ων επαθε την υπακοην. Ἐνταυθα Παυλος, μαλλον δε ο
εν αυτωι λαλων Χριστος, και τα σεσιγημενα και λειποντα τοις ευαγγελισταις ημας
εδιδαξε, μετα κραυγης ισχυρας και δακρυων λεγων γενεσθαι την προσευχην, του,
Πατερ, παρελθετω απ' εμου το ποτηριον τουτο, ουκ εν υποκρισει, ουκ επι το
δελεασαι τον Σαταναν, ου το του κοσμου οικειουμενος θελημα· αλλ' εξ οικειου
προσωπου ο Χριστος οικονομικως εκουσιως προσευ χεται μετα κραυγης, μετα
 
 
 

84
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δακρυων, μετα ιδρωτων και θρομβου αιματος, μετα αγγελου ενισχυοντος, και οιονει
παρακαλουντος και παρηγορουντος αυτον, και περ Υιος Θεου αληθως υπαρχων.
Ἀλλα και εν αγωνιαι γενομενος προσηυχετο, ως φησιν ο ευαγ γελιστης, αλλα και
εκτενεστερον, αλλα και δις, και τρις την ευχην τωι Πατρι προσαγει. Του ουν Παυλου,
μαλλον δε παλιν λεγω του Χριστου, του εν αυτωι τωι Παυλωι λαλουντος, εις εαυτον
αναφεροντος την τοιαυτην προσευχην· τις εστιν ο παραχαραξαι δυνα μενος, α αυτος
ο Χριστος περι εαυτου εμαρτυρησεν; Μη αποστρεψηις το προσωπον σου απο του
παιδος σου. Ἐπειδη αποστραφεις ην ο Θεος και Πατηρ δια την εν Ἀδαμ παραβασιν
την ανθρωπου φυσιν, τουτου χαριν παλιν αυτον επιστρεψαι προς αυτην το
προσωπον παρακαλει. Προσχες τηι ψυχηι μου, και λυτρωσαι αυτην· εκ του
κατασχοντος, δηλονοτι του θανατου. Ἕνεκα των εχθρων μου ρυσαι με. Ἐξ ης
πεπονθαμεν αδικιας παρα των νοητων εχθρων, απο ταυτης επι τον ελεον τον
ημετερον διεγειρει τον Πατερα. Συ γαρ γινωσκεις τον ονειδισμον μου. Ὅμοιον τωι
ειρημενωι· Ὅτι ενεκεν σου υπηνεγκα ονει 27.312 δισμον. Ὀνειδισμον προσεδοκησεν
η ψυχη μου. Ἐντευθεν ημιν το παθος διηγειται· ο σαφως και οι ευαγγελισται
διηγησαντο. Γενηθητω η τραπεζα αυτων ενωπιον αυτων εις παγιδα. Ἐντευθεν τα
συμβησομενα τοις Ἰουδαιοις μετα το παθος κατασημαινει. Ὅμοιον δε ωσει λεγοι· Τα
παραπλησια υπομεινοιεν ων πειραν παρ εσκευασαν με λαβειν. Ουαι γαρ πονηρωι, οτι
πο νηρα κατα τα εργα των χειρων αυτου συμβησεται αυτωι. Σκοτισθητωσαν οι
οφθαλμοι αυτων του μη βλεπειν. Πως γαρ ουκ εσκοτισθησαν, μη δεξαμενοι τον της
δικαιοσυνης ηλιον; Και τον νωτον αυτων διαπαντος συγκαμψον. Ου γαρ προσκαιρος
αυτοις, ωσπερ επι Βαβυλωνιων, γεγονεν η αιχμαλωσια. Γενηθητω η επαυλις αυτων
ηρημωμενη. Τουτο φησι δια την πορθησιν την συμβασαν τηι Ἱερουσα λημ. Και εν τοις
σκηνωμασιν αυτων μη εστω ο κατοικων. Ἐξ αυτων δηλονοτι· ου γαρ τις των
Ἰουδαιων ετι τας εν Ἱερουσαλημ κατοικει σκηνας. Ὅτι ον συ επαταξας αυτοι
κατεδιωξαν. Αιτιας παραθεσις δι' ην τα τοιαυτα πεισονται. Ὅμοιον δε τωι· Παταξω
τον ποιμενα, και διασκορπισθησονται τα προβατα. Τουτον ουν, φησι, τον κατα σην
ευδοκιαν εν παταγμωι δια το παθος γενομενον αυτοι ου παρα δεξαμενοι, εξω που της
εαυτων σωτηριας απηλασαν. Και επι το αλγος των τραυματων μου παρεθηκαν.
Τουτο φησιν, επειδη αυτος μεν εταπεινωσεν εαυτον, οι δε και θανατωι περιεβαλον.
Προσθες ανομιαν επι την ανομιαν αυτων. Και τουτο λεγει, επειδη μετα τον σταυρον
και την αναστασιν αυτον εσυκοφαντησαν. Και μη εισελθετωσαν εν δικαιοσυνηι σου.
Ποῤρω γενησονται, φησι, της τοις δικαιοις αποδοθησομενης τρυφης.
Ἐξαλειφθητωσαν εκ βιβλου ζωντων. Ει και ενεγραφησαν, φησι, κατα το αυτων ειναι
τας επαγ γελιας, αλλ' επειδη τα και τα εποιησαν, εικοτως εξαλειφθησονται. Πτωχος
και αλγων ειμι εγω, η σωτηρια σου, ο Θεος, αντελαβετο μου, κ.τ.λ. Ἐντευθεν η
ευαγγελικη πολιτεια κηρυττεται, ης ηρξεν ο κατα Θεον πτωχος· ωι και ειρηται·
Μακαριοι οι πτωχοι τωι πνευματι. Εισερχεται δε ουτος ο πτωχος χορος ευχαριστων
επι τηι γενομενηι αυτωι σωτηριαι παρα του Μονογενους. Αυτος γαρ εστι το προσωπον
του Πατρος. Ἐπαγγελλεται δε μηκετι τας δι' αιματων προσφερειν θυσιας· τας δι'
αινεσεως δε μαλλον και πνευματικης ωιδης. Ἰδετωσαν πτωχοι, και ευφρανθητωσαν
κ.τ.λ. Ταυτα γνοντες, φησιν, οι τωι πνευματι πτωχοι, αγαλ λιασθησονται. Λεγουσι δε
ταυτα οι αποστολοι δια τους δι' αυτων πιστευσαντας εις Χριστον. Ὅτι εισηκουσε των
πενητων ο Κυριος. Και ποιας ευχης, η ης υπερ αυτων ηυχετο ο Μονογενης; Περι
τινος δε ηυχετο, η ρυσθηναι αυτους εκ των του θανατου δεσμων; ∆ιο φησι· Και τους
πεπεδημενους 27.313 αυτου ουκ εξουδενωσε. ∆ιεῤρηξε γαρ παντων τα δεσμα,
ειρηκως τοις εν δεσμοις, Ἐξελθετε· και τοις εν τωι σκοτει, Ἀνακαλυφθητε. Και τους
πεπεδημενους αυτου ουκ εξουδενωσε. Και ου διεπτυσεν ημας εν συμφοραις οντας,
 
 
 

85
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καλως δε αυ τους πεπεδημενους ειπε δι' ων επασχον ταυτα. Αινεσατωσαν αυτον οι
ουρανοι και η γη. Ει χαρα γινεται εν ουρανωι επι ενι αμαρτωλωι μετα νοουντι, πολλωι
πλεον χαρησονται συμπασης ελευθε ρωθεισης της γης. Ει δε ουρανος επι τηι των αν
θρωπων χαιρει σωτηριαι, και αινει επι τουτωι τον Θεον· πολλωι μαλλον και αυτοι οι
σωθεντες επι της γης αινεσουσι τον σωσαντα· διο προσεθηκε· Θαλασσα και παντα τα
ερποντα εν αυτοις. Τουτο φησιν, επειδη και εν ταις νησοις εμελλον το σωτηριον του
Θεου παραδεχεσθαι. Το δε, εν αυτοις, και εν τηι γηι και εν τηι θαλασσηι. Ὅτι ο Θεος
σωσει την Σιων, και οικοδομη θησονται αι πολεις της Ἰουδαιας. Τινα φησιν ειναι την
Σιων η την αγιαν Ἐκκλησιαν, ης και αι πολεις ωικοδομηθησαν, αι διεγηγερμεναι
δηλονοτι των ανθρωπων ψυχαι; Πεσουσαι γαρ ησαν οτε ηγνοουν τον Θεον. Αυται δε
εισιν αι δια της εξομολογησεως ανεγερθεισαι. Ἰουδαια γαρ εξομολογησις ερμη
νευεται. Και κατοικησουσιν εκει, και κληρονομησουσιν αυτην. Οι νυν, φησιν,
αιχμαλωτοι, της επανοδου τυχοντες, και τας οικειας οικοδομησουσι πολεις, και
κατοικησουσιν αυτας. Ουκ αυτοι δε μονοι, αλλα και οι τουτων παιδες και οι εκγονοι·
τουτο γαρ επηγαγεν. Και το σπερμα των δουλων αυτου καθεξουσιν αυτην, και οι
αγαπωντες το ονομα σου κατα σκηνωσουσιν εν αυτηι. ∆ουλοι μεν αυτου οι αγιοι
αποστολοι, ως Παυλος, δουλος Ἰησου Χριστου· σπερμα δε αυτων οι δι' αυτων εις
Χριστον πιστευσαντες. Εις τελος,
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυιδ, ΞΘʹ. Εις αναμνησιν εις το σωσαι με Κυριον. Ὑποθεσις. Τουτον
αιδει τον ψαλμον εκ προσωπου της ανθρωποτη τος, αξιουσης εις το βοηθειν αυτηι
διαναστηναι τον Θεον. Ουτω γαρ συνεβαινεν εντραπηναι μεν τους αντικειμενους
αυτηι πολεμιους δαιμονας, ευφραν θηναι δε τους οσοι χαιρουσιν επι τηι σωτηριαι
αυτης. Ὁ Θεος, εις την βοηθειαν μου προσχες, κ.τ.λ. Αισχυνθητωσαν και
εντραπητωσαν. ∆ιαμαρ τοιεν, φησιν, οι της εμης σφαγης εφιεμενοι, και την
εντευθεν αισχυνην καρπωσαιντο. Ἀποστραφητωσαν εις τα οπισω, κ.τ.λ. Και παλιν
κανταυθα εν τοις παρουσι στιχοις επαραται μεν τοις αυτον επιβουλευουσι, και
θελουσιν αυτον κακως παθειν· και λεγει προς αυτους· Οι τοις εμοις κακοις
εφηδομενοι τραποιντο εις φυγην μετα αισχυνης, την εμην ορωντες μεταβολην.
Ἀποστραφητωσαν παραυτικα αισχυνομενοι. Οι επι τωι γενομενωι μοι παλαι πτωματι
δια την του θανατου καταραν επιχαρεντες 27.316 Ἐγω δε πτωχος ειμι και πενης.
Ἀντι του, Της των προειρημενων δικαιοσυνης εστερημαι, και πτω χιαι συζων, της
δικαιοσυνης ουκ εχω τον πλουτον· διο της σης επικουριας ικετευω τυχειν. Βοηθος
μου και ρυστης μου ει συ, Κυριε, μη χρονισηις. Της σης γαρ προμηθειας τετυχηκα.
Ἐπακουσον οτι τα χιστα, και μη αναβαληι την αιτησιν.
Τωι ∆αυιδ ΨΑΛΜΟΣ, εις το τελος, των υιων Ἰωναδαβ, και των πρωτων
αιχμαλωτισθεντων. Ἀνεπιγραφος παρ' Ἑβραιοις. Οʹ. Ὑποθεσις. Οι υιοι του Ἰωναδαβ
γεγονασιν ανδρες ευλαβεις τε και δικαιοι, και των του πατρος εντολων φυλακες
ακριβεις, και ουτω θεοσεβεις και το ηθος χρηστοι, ως και μαρτυρα της αυτων αρετης
γενεσθαι Θεον τωι προφητηι διαλεγομενον Ἱερεμιαι. Ἐπι τουτων δε και η πρωτη της
Ἱερουσαλημ υπο Χαλδαιων αιχμαλωσια γεγενηται. Σχοιεν δ' αν ουτοι προσ ωπον
του αποστολικου χορου, του και σφοδρα τας του επουρανιου Πατρος φυλαξαντος
εντολας, και τους επαινους ειληφοτος δια των προς αυτους ει ρημενων μακαρισμων.
Ὁμοιως γουν και επι του των των αποστολων, φημι, η πρωτη της Ἱερου σαλημ
αιχμαλωσια υπο Ῥωμαιων εγενετο. Εισ αγονται ουν ουτοι οι θεοφιλεις, τουτεστιν ο
αποστο λικος χορος, δια του προκειμενου ψαλμου ευχην τε και ευχαριστιαν υπερ
εαυτων αναφεροντες τωι Θεωι, εφ' οις θλιβομενους αυτους απο τε των διω κοντων
 
 
 

86
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δια του ευαγγελικου κηρυγματος, απο τε των νοητων επιβουλων της αυτων ψυχης
δαιμονων διεσωσεν· ετι τε υπισχνουμενοι μονας τας δι' αινεσεως αναπεμπειν
θυσιας, απηλλαγμενοι δηλονοτι της κατα νομον λατρειας. Ἐπι σοι, Κυριε, ηλπισα, μη
καταισχυνθειην εις τον αιωνα. Μεγα θαρσος της πεποιθησεως αυτωι προβαλλεται,
την επι τωι Θεωι ελπιδα. Ἐν τηι δι καιοσυνηι σου ρυσαι με. ∆ικαιοσυνη του Πατρος ο
Υιος, δι' ου εῤρυσθημεν της κατεχουσης ημας αμαρ τιας εις φθοραν. Γενου μοι εις
Θεον υπερασπιστην. Ειδως ο αποστολικος χορος, ως αυτος επηγγελται τοις εις αυτον
πιστευουσιν εσεσθαι τειχος πυρος κυκλοθεν, την τοιαυτην υποσχεσιν εργωι εις
εαυτον πληρουσθαι παρακαλει. Ὅτι στερεωμα μου και καταφυγη μου ει συ. Αυτος
γαρ εστιν η πετρα, εφ' ην οι οι κοδομηθεντες τον θεμελιον εχομεν· και αυτος το τει
χος το συνεχον ημας, προς το μηδεν παθειν εξ επι δρομης κακων. Ἀπαλλαξον με,
φησι, τουτων των κρατουντων, και υπο την δουλειαν ωσπερ χειρι τινι αγοντων
ανδρων, αμαρτιας πεπληρωμενων, ανομων τε και αδικων. Ὁ Θεος μου, ρυσαι με εκ
χειρος αμαρτωλου, και εκ χειρος παρανομουντος και αδικουντος. Του αμαρτωλου,
των Ἰουδαιων φησιν· αυτος γαρ ην ο και παρανομος και αδικος· παρανομος μεν, οτι
τους αθωους κατεκρινεν· αδικος δε, οτι ουδεμιαν εις αυτους ειχεν ευλογον
προφασιν. 27.317 Ὅτι συ ει η υπομονη μου, Κυριε, Κυριε, η ελ πις μου εκ νεοτητος
μου. Ῥυσαι με, φησιν, εξ αυτου του παρανομου λαου, διοτι και δια σε τα τοι αυτα
υπομενω και δια την εις σε ελπιδα, ην εδεξαμην εκ της πρωτης και εξ αρχης μου δια
σου γεννησεως, κατα το ειρημενον· Ὅσοι ελαβον αυτον, εδωκεν αυτοις εξουσιαν
τεκνα Θεου γενεσθαι. Ἐπι σε επεστηριχθην απο γαστρος. ∆εικνυ σιν, ως ο Χριστος δι'
ον τα τοιαυτα υπεμενον, αυτος εστιν ο και ετι κυομενους αυτους εν γαστρι τηι δη
μιουργικηι εαυτου προνοιαι εξαγαγων εις φως. Ἐκ κοιλιας μητρος μου συ μου ει
σκεπαστης. Ἐπει δη, φησι, συ αυτος ο Κυριος, και εν τηι κοιλιαι της μητρος μου ετι
οντα εσκεπες τηι θειαι σου δυναμει, και εῤρυσω εκ του παρανομουντος λαου· τουτου
χα ριν και αυτος εγω, ατε της ουτω συνεχους ηισθημενος ευεργεσιας, ου παυομαι
τους εις σε υμνους αναπεμπων διηνεκως. Ἐν σοι η υμνησις μου διαπαντος. Σε υμνων
και δοξαζων διατελω, και δια της σης προνοιας εγε νομην περιβλεπτος. Ὡσει τερας
εγενηθην τοις πολλοις. Τερας μεν το παραδοξον και μεγα τι φησιν· ο δε λεγει
τοιουτον εστιν· Ει και ηρθην υψου, φησι, και μεγας τις και εξαιρετος εν τοις πολλοις
τεθαρση μαι εθνεσιν· αλλ' ουκ οικειαι δυναμει το τοιουτον εσχον αγαθον. Συ γαρ ης
αυτος ο κρατιστον με και γενναιον δια της σαυτου βοηθειας ποιων. Πληρωθητω το
στομα μου αινεσεως, οπως υμνησω την δοξαν σου. Ἐπειδη των τοιουτων
υπαρχθεισων μοι ευεργεσιων, ανθρωπος ων, ου δυνα μαι τας αξιας αποδουναι
αμοιβας· τουτου χαριν εκ της σης σοφιας αινεσεως μου το στομα πληρωθηναι αξιω·
ουτω γαρ και μολις την σην δοξαν υμνησαι δυνησομαι. Ὅλην την ημεραν την
μεγαλοπρεπειαν σου. Ἐπειδαν, πληρωθεντος μου του στοματος αινε σεως, φησι, την
σην δοξαν αρξωμαι υμνειν, υμνησω και δια πασης ημερας την μεγαλοπρεπειαν σου.
∆ο ξαν δε ην επι γης εποιησατο οικονομιαν φησι, δι' ης επληρωσε την γην της δοξης
αυτου. Μεγαλοπρεπειαν δε την θεοτητα λεγει, δι' ης παντα εκεινα ανομαλως
ειργασατο. [Πληρωθητω το στομα μου αινεσεως. ∆υνατον μεν διαπαντος αινειν τον
Θεον, και διαπαντος ευλογειν, και διαπαντος σωφρονειν· πως δε δυνατον δια παντος
ελπιζειν; Ὁ γαρ ελπιζων διαπαντος, ουδεποτε τυγχανει του πραγματος εκεινου, ου
ελπιζει τυχειν. Και ο μεν ερει το, διαπαντος, ου κατα του πλατους των αιωνων
τεθεισθαι, αλλα κατα της ζωης της αισθητης· ετερος δε και κατα του πλατους των
αιωνων το διαπαντος εκληψεται, ινα ηι το περας της ελπιδος η γνωσις της αγιας
Τριαδος.] Μη αποῤριψηις με εις καιρον γηρως. Γηρας εν ταυθα την ασθενειαν φησι.
Λεγει ουν, οτι Μη γενοιτο, ω ∆εσποτα, καιρος καθ' ον ασθενης ων επιδειχθειην!
 
 
 

87
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ευχεται ουν μηδεποτε της εις Χριστον ελπιδος εκπε σειν. Αυτος γαρ εστιν η ισχυς
ημων. Ἐν τωι εκλει 27.320 πειν την ισχυν μου μη εγκαταλιπηις με. Ει και συνεβη
ανθρωπον οντα, φησι, ποτε αμαρτειν, μη δια την αμαρτιαν εγκαταλιπηις με, Κυριε·
αλλα ανακα λεσαι παλιν ως φιλανθρωπος. Ὅτι ειπον οι εχθροι μου εμοι. Το, Ὅτι
ειπον, αντι του· Μηποτε ειποιεν οι εχθροι μου, Ἐπιθωμεθα αυτωι· εσται γαρ ημιν εις
προνομην, μη επικουρουν τος Θεου. Ὁ Θεος μου, μη μακρυνηις απ' εμου. Ἐπειδη
τοινυν εκεινοι ταυτα φασι, μη επιμηκιστον υπερθηις την βοηθειαν. Ὁ Θεος μου, εις
την βοηθειαν μου προσχες. Αισχυνθητωσαν και εκλειπετωσαν οι ενδιαβαλ λοντες
την ψυχην μου. Ἐπειδαν, εκεινων επιτιθε μενων, φησι, δια το δοξαι με
εγκαταλειφθηναι παρα σου, ει βοηθησηις αυτος, αυτοι εις αισχυνην αποστρα
φησονται, ατε ματαιας ευροντες, ας κατα της ψυχης μου εποιησαντο διαβολας. Τινες
δε αι διαβολαι η αι λεγουσαι· Ὁ Θεος εγκατελιπεν αυτον; Ἐγω δε διαπαντος ελπιω
επι σε. Ου παυονται γαρ δια των ιδιων συγγραμματων ομολογουντες την ελπιδα την
εις Χριστον. Και προσθησω επι πασαν την αινεσιν σου. ∆ια της υμνολογιας των δι'
αυτων σωζομενων. Το στομα μου αναγγελει την δικαιοσυνην σου. Ἐπι στοματος αει,
φησιν, ω ∆εσποτα, την σην φερειν δικαιοσυνην ου παυομαι. ∆ικαιοσυνη γαρ του
Πατρος ο Μονογενης αυτου. Ἐγεννηθη γαρ ημιν δικαιοσυνη απο Θεου κατα τον
ιερον Ἀποστολον. Ὅλην την ημεραν την σωτηριαν σου. ∆ιαπαντος μνη σθησομαι,
φησι, της οικονομιας δι' ης ημιν την σωτηριαν εχαρισω. Ὅτι ουκ εγνων
γραμματειας. Γραμματειας η τους ματαιους και πολυπλοκους του βιου περισπασμους
φησιν, η τας δια του νομου κε κελευσμενας πολυτροπους προσαγεσθαι θυσιας. Ἐπει
δη ταυτας συμπασας, φησιν, επεβαλομην, εις τας ανω εισελευσομαι μονας, εις τουτο
δυναμιν μοι του Κυριου παρεχοντος. Ὅμοιον δε τωι ειρημενωι· Ἰδουημεις αφηκαμεν
παντα, και ηκολουθησαμεν σοι· τι ημιν εσται; Ὅτε και της των ουρανων βασιλειας
την υποσχεσιν δια ταυτα εδεχοντο. Εισελευσομαι εν δυναστειαι Κυριου. Τηι σηι δυ
ναμει και βοηθειαι τευξομαι της εισοδου της εις την γην της επαγγελιας. Κυριε,
μνησθησομαι της δι καιοσυνης σου μονου. Παντα τα ειρημενα αφεις, φησι, μονης
μνημονευσω της δικαιοσυνης, δι' ης ημας της αμαρτιας ηλευθερωσας. Ὁ Θεος μου, α
εδιδαξας μοι εκ νεοτητος μου. Ἀπο γαρ πρωτης, ως ειπειν, ημερας, ης αυτους εξ
ελεξατο, παρεδωκεν αυτοις τα περι της βασιλειας των ουρανων. Και μεχρι του νυν
απαγγελω τα θαυμασια σου. Ουκ αμνημων, φησιν, ων εδιδαχθην γεγενημαι· αλλ'
απερ αυτος εμαθον, ταυτα και τοις αλ λοις απηγγειλα. Και εως γηρως και πρεσβειου.
Ἐπειδη αυτος ο Χριστος μετα την εκ νεκρων αναβιωσιν υπεσχετο λε γων αυτοις·
Ἰδου μεθ' υμων ειμι πασας τας ημε 27.321 ρας εως της συντελειας του αιωνος·
τουτου χαριν αιτει ταυτην αυτωι πληρωθηναι την υποσχεσιν. Ὁ Θεος μου, μη
εγκαταλειπηις με, εως αν απαγγει λω τον βραχιονα σου. Ἐαν μη εγκαταλειπηις με,
φησι, κατα την σην υποσχεσιν, ω ∆εσποτα, τοτε γε νησεται δυνατον τον σον
απαγγειλαι βραχιονα τηι εξ εθνων εσομενηι πιστηι γενεαι. Τις δε ο βραχιων επι φερει
λεγων· Την δυναστειαν σου και την δικαιο συνην σου. Και δυναστειαν μεν, δια το
δησαι τον ισχυρον φησι, και διαρπασαι τα σκευη αυτου· δικαιο συνην δε, οτι αδικως
ημας αιχμαλωσιαι κατεχομενους λελυτρωται. Ὁ Θεος εως των υψιστων. Ἀπαγγελω,
φησιν, οτι ου μονον τα επι γης, αλλα και τα εν ου ρανοις δια του ιδιου ελυτρωσω
αιματος. Ὅμοιον δε τωι· Ὅτι και αυτη η κτισις ελευθερωθησεται απο της δουλειας
της φθορας. Ὁ Θεος, τις ομοιος σοι; Ευχαριστει εφ' οις, καιτοι παλαι δια την
αμαρτιαν δικαιως καταδεδικασμενος θανατωι, ουκ εναπεμεινεν τωι θανατωι· αλλα τηι
του Θεου φιλανθρωπιαι απολελυ ται δια Χριστου της φθορας. Ὅσας εδειξας μοι
θλιψεις πολλας; Οιων γαρ με και οσων πειραν λαβειν εποιησας κακων; Και
επιστρεψας εζωοποιησας με, και εκ των αβυσσων της γης ανηγαγες με. Ἐπλεονασας
 
 
 

88
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επ' εμε την μεγαλοσυνην σου, και επιστρεψας παρεκαλεσας με. Ὁ διπλασιασμος
εοικε σημαινειν την επι τοις με τα το βαπτισμα πλημμελημασι γινομενην μετανοιαν
δεκτην υπαρχειν τωι, ως ειρηται, πλεονασαντι εφ' ημας την αυτου αγαθοτητα τε και
δικαιοσυνην. ∆ιο προτερον μεν το, εζωοποιησας με, ως επι αναγεν νησεως ειρηται·
δευτερον δε το, παρεκαλεσας, ως επι καταπονουμενου τηι των αμαρτηματων αθυμιαι.
Ἔστι μεντοι και επι της εξ Αιγυπτου μεν λυτρωσεως τα προτερα μεν εκδεξασθαι, επι
της του Κυριου δε παρουσιας τα δευτερα νοησαι, οτε και η παντελης ημιν γεγονε
παρακλησις. Οι γαρ εξ Αιγυπτου εξελη λυθοτες, ει και εῤρυσθησαν του προσκαιρου
θανατου, αλλ' υπεπιπτον τωι αιωνιωι, ως μηδεπω της αναστα σεως δεδωρημενης. Και
γαρ εγω εξομολογησομαι σοι εν σκευεσι ψαλμου την αληθειαν σου, ο Θεος. Ουτω,
φησιν, εμαυτον παρασκευασω δια της εξομολογησεως επι τηδειον γενηθηναι προς
το σκευος υμνολογιας κληθη ναι. Ει δε σκευος κληθηναι εκλογης λελεκται, δηλον
οτι και σκευος υμνολογιας. Ψαλω σοι εν κιθαραι. Τηι της ψυχης αρμονιαι φησιν· Ὅταν
γαρ μηδεν εναν τιον εαυτηι μητε κατα τον βιον μητε περι τα δογματα ποιηι η πασχηι η
ψυχη, τοτε δη τοτε νοητη κιθαρα κληθειη δικαιως. Ἀγαλλιασονται τα χειλη μου,
οταν ψαλω σοι. Τουτο προς αντιδιαστολην του νομου λελεκται· οτι εκεινα μεν τα
επιταγματα ην φορτικα, ως δυσκατορ θωτα, ταυτα δε χρηστα τε και ελαφρα, ως και
ηδο νης αποπληρουντα τους αξιωθεντας αυτων. Και η ψυχη μου ην ελυτρωσω, της
αμαρτιας της φθο ρας, της δουλειας του Σατανα, του θανατου αυτου. 27.324 Ἔτι δε
και η γλωσσα μου ολην την ημεραν μελετησει την δικαιοσυνην σου, οταν αισχυνθω
σι, και εντραπωσιν οι ζητουντες τα κακα μοι. Ὅταν εκ μεσου γενωνται, φησιν, οι
νοητοι μου εχθροι, και την αβυσσον οικουντες περιβαλωνται αισχυνην· τοτε δη, ως
μηδενος ετι παρεμποδιζοντος, ακαταληκτοις υμνοις αινεσω σε, ∆εσποτα.
Εις το τελος, ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυιδ εις Σαλομωνα. ΟΑʹ. Ὑποθεσις. Παρουσια Χριστου
δια των παροντων κατασημαινε ται, και κλησις εθνων. Εις Σαλομων δε επιγεγρα
πται ο ψαλμος. Ουτος γαρ εστιν αληθης Σαλομων ο ειρηναιος, διοτι και πεποιηκεν
εν αμφοτερα, και το μεσοτοιχον του φραγμου ελυσεν. Ὁ Θεος το κριμα σου τωι
βασιλει δος. Κεκριται σοι, φησιν, ω Πατερ, τον μονογενη σου Υιον επιλαμ ψαι τοις
επι γης. Τουτο ουν, φησι, το παλαι κριθεν, εις περας αγεσθω. Και την δικαιοσυνην τωι
υιωι του βασιλεως. Αυτος ων η δικαιοσυνη του Πατρος, δικαιοσυνην λεγεται
ειληφεναι δια το ανθρωπινον. Αυτος δε εστιν ο Χριστος και ο βασιλευς, και ο υιος
του βασιλεως. Κρινειν τον λαον σου εν δικαιοσυ νηι. Αυτη της ενανθρωπησεως η
αιτια το κριναι την καθ' ημων πλεονεξιαν του Σατανα· διο και μελλων σταυρουσθαι
εφασκε· Νυν η κρισις εστι του κο σμου τουτου· ο αρχων του κοσμου τουτου εκ
βληθησεται εξω. Ἀναλαβετω τα ορη ειρηνην τωι λαωι, και οι βουνοι δικαιοσυνην.
Ὄρη και βουνους ενταυθα τας ευαγγελικας δυναμεις φησι, τας παλαι μεν, δια την
κεχυμενην ασεβειαν, μη επιχωριαζουσας τηι γηι, νυν δε ειρηνην προς παντας
ανθρωπους αναλαμβανειν κε λευομενας. Κρινει τους πτωχους του λαου. Πενητας
των εξ ειδωλολατρων πατερων φησι των πτωχευοντων απο παντος καλου, και
καθολου παντων ανθρωπων το γε νος. Παντες γαρ εκκεκλικασι κατα την του
ψαλμου φωνην. Και ταπεινωσει συκοφαντην. Τον διαβολον φησιν. Και
συμπαραμενει τωι ηλιωι. Εις αιωνας, φησιν, η βασιλεια αυτου εκταθησεται. Και προ
της σεληνης γενεας γενεων. Ουτος, φησιν, ο βασιλευσας εν τηι παρουσιαι των επι της
γης, αυτος εστιν ο και προ αιωνων των ολων δημιουργος. Καταβησεται ως υετος επι
ποκον. Ἀψοφητι, φησι· τουτο δε ειπε δια την λαθραιαν αυτου παρουσιαν. Ἀνατελει
εν ταις ημεραις αυτου δικαιοσυνη. Κατα γαρ τον καιρον της παρουσιας αυτου απας
πο λεμος ανηιρηται [Ambros. ανηιρητο] των εθνων. Και πληθος ειρηνης εως ου
 
 
 

89
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανταναιρεθηι η σεληνην. Τοσουτον εσται, φησι, της ειρηνης το πληθος ο γενη σεται
εν τηι αυτου παρουσιαι, ως και εις τους μελλον τας εκταθηναι χρονους, καθ' ους ο
ηλιος σκοτισθη σεται, και η σεληνη ου δωσει το φεγγος αυτης. Και κατακυριευσει
απο θαλασσης εως θαλασ σης. Τουτο φησι δια το παντα τα εθνη παραδεξασθαι την
εις αυτον πιστιν· αντι του, Παντων κρατησει των 27.325 τερματων της οικουμενης.
Ἐπειδη γαρ περαν της γης τα μεγαλα και απλετα πελαγη, ατινα τινες Ἀτλαντικα
καλουσιν, Ὠκεανον, εσπεριον και εωιον· εικοτως της οικουμενης το κρατος ταις
εξωθεν κυ κλουσαις θαλασσαις εδηλωσε· και τουτο σαφεστερον ο μετα τουτων
εποιησε στιχος. Και οι εχθροι αυτου χουν λειξουσι. Σφοδρα υπο ταγησονται οι
πολεμιοι, ως μη ορασθαι μαχην προς αυτον, εκ μεταφορας των επι γης πιπτοντων
και την υποταγην σημαινοντων. Ὅτι εῤρυσατο πτωχον εκ δυναστου. Ἀπ' ακρων,
φησι, περατων της οικουμενης εως ακρων προσκυ νησουσιν αυτωι τα τε εθνη και οι
βασιλεις, ευχαρι στουντες εφ' οις της καταδυναστειας αυτους ελυτρω σατο του
Σατανα. Ἐκ τοκου και εξ αδικιας λυτρωσεται τας ψυχας αυτων. Ἐξαλειφων το κατ'
αυτων χειρογραφον και χαριζομενος και τωι τα πεντακοσια και τωι τα πεντηκοντα
οφειλοντι. Και εντιμον το ονομα αυτου. Σεβασμιος, φησιν, εσται παρα πασι και
ενδοξος. Και ζησεται, και δοθησεται αυτωι εκ του χρυσιου της Ἀραβιας. Ταυτα φησι
δια τον αποστειλαντα Ἡρωδην ανελειν τα βρεφη. Λεγει ουν, ως ου συμ
περιληφθησεται τοις αναιρουμενοις παιδιοις. Το δε, Και δοθησεται αυτωι χρυσιον
Ἀραβικον, δηλοι σα φως α προσηνεγκαν οι μαγοι δωρα. Και προσευ ξονται περι
αυτου διαπαντος. Αυτον ονομαζοντες εν προσευχαις, και δι' αυτου δουναι τον
Πατερα αυ τοις αξιουντες των αγαθων την δοσιν. Ἔσται στηριγμα εν τηι γηι. Της
Ἐκκλησιας, φησι, και της οικουμενης. Ἐπ' ακρων των ορεων, των αποστολων και
προφητων. Ὑπεραρθησεται υπερ τον Λιβανον ο καρπος αυτου. Λιβανος μεν η
Ἱερουσαλημ· καρπος δε αυτου ο ευαγγελικος λογος. Λεγει ουν, ως υπερ την κατα
νομον λατρειαν εσται το κη ρυγμα το ευαγγελικον. Και εξανθησουσιν εκ πο λεως
ωσει χορτος της γης. Πολιν την Ἐκκλησιαν σημαινει, περι ης γεγραπται·
∆εδοξασμενα ελαλη θη περι σου, η πολις του Θεου. Προ του ηλιου διαμενει το ονομα
αυτου. ∆εικνυ σιν, ως ουτος ο μη αποκτανθεις μετα των βρεφων εστιν ο προ
καταβολης κοσμου υπαρχων μετα του Πατρος. Ευλογητος ο Κυριος ο Θεος Ἰσραηλ, ο
ποιων θαυμασια μονος. ∆ιεξελθων παντα α κατορθωσει εν τηι οικονομιαι τοις επι της
γης, υμνον αναπεμπει αυτωι λεγων, ως αυτος ειη ο Θεος Ἰσραηλ, ο μονος δυνη θεις
ταυτα ποιησαι τα θαυμασια. Ποια δε θαυμασια, η το καταργησαι την δυναστειαν του
Σατανα, και εξελεσθαι τους επιβουλευομενους της των δαιμονων τυραννιδος;
Σκοπει δε, ως ουχ αρμοσει τωι Σολομωντι τωι εκ της του Ουριου ουδεν των
ειρημενων εν τωι ψαλμωι· ουτε το· Προ του ηλιου το ονομα αυτου· ουτε το· Παντα τα
εθνη δουλευσουσιν αυτωι· ουδε το· Προ της σεληνης γενεας γενεων. Ἐκ παντων ουν
τουτων δηλον, οτι εις τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον λελεκται. 27.328 Και
ευλογημενον το ονομα της δοξης. ∆ιο προσηκει παρα παντων αυτον υμνεισθαι. Ει
γαρ και την φυσιν αυτου ως ανεφικτον αγνοουμεν, αλλα το σωτη ριον αυτου
εδιδαχθημεν ονομα. Ἐξελιπον οι υμνοι ∆αυιδ του υιου Ἰεσσαι.
ΨΑΛΜΟΣ τωι Ἀσαφ. ΟΒʹ. Ὑποθεσις. Ἐν τουτωι τωι ψαλμωι την ανωμαλιαν των
ανθρωπων ην εχουσι περι τα του Θεου κριματα εξηγειται. Αυ τα μεν γαρ εστι βαθεα
τε και ανεξερευνητα, και ακαταληψιας γεμοντα πολλης· οι δε τους λογους της εν
εκαστωι γιγνομενης οικονομιας αγνοουντες εις αμηχανους εκπιπτουσι λογισμους.
∆ιο δη, προτερον αυτους προθεις ημιν τους λογισμους, ουτοι δε ησαν οι δια την
ευπραγιαν των ασεβων ανθρωπων επισυμβαινοντες· Ἰδου γαρ αμαρτω λοι, φησι, και
 
 
 

90
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευθηνουντες, διδασκει μετα τουτο και ποιον αυτων των ασεβων εσται το τελος·
οπως αν, τα τοιαυτα γνοντες σαφως, μη απορωμεν εν ταις ανωμαλιαις των εν τωιδε
τωι βιωι πραγματων. Ὡς αγαθος ο Θεος τωι Ἰσραηλ τοις ευθεσι τηι καρδιαι. Μελλων
διηγεισθαι την των εν ασεβειαι δι αγοντων ανθρωπων γινομενην ευημεριαν, και την
μετα ταυτα αυτοις αποκειμενην κολασιν πικραν, προταττει το τοις ευθεσιν αγαθον
ειναι τον Θεον· οπως αν γνοιεν οι την ευσεβη αιρουμενοι μεριδα, ως μονοις τοις
ευθεσι τηι καρδιαι εσται αγαθος ο Θεος· ου μην ετι και τοις φαυλοτατα αμαρτανουσιν.
Ὥστε, ει και δοκουσιν ευημερειν, φησι, ταραττεσθω μηδεις, το μικρον υστερον
αυτους εκδεξομενον κολαστηριον εν νοων. [Ἐμου δε παρα μικρον εσαλευθησαν οι
ποδες. ∆ιηγειται τοιουτον τους ευσεβεις υπομενειν τον θανα τον, ως μη τινα
ανανευειν ει τις αυτον εροιτο, ει βου λοιτο τοιουτου θανατου τυχειν.] Ὅτι εζηλωσα
επι τοις ανομοις, ειρηνην αμαρτωλων ορων, κ.τ.λ. Τα τον κλονον αυτωι ποιησαντα
της ψυχης αφηγειται. Ταυτα δε εστι, το πρωτον μεν εν ειρηνηι αυτους βαθειαι
διατελειν· επειτα διαπαντος ευημερειν του βιου, ως και μεχρι θανατου την ευ
ημεριαν συνεκτεινεσθαι, και τοιουτον τους ασεβεις υπομενειν αυτον, ως μη τινα
ανανευειν ει τις αυτον εροιτο, ει βουλοιτο του τοιουτου θανατου τυχειν· προς δε
τουτο και ει αρα συνεβη επι τηι αμαρτιαι αυτων μαστιξ επιστρεπτικη, ταυτην μη ειναι
χαλεπην, αλλ' ελαφραν τε και ευπαρακομιστον· εφ' απασι δε του τοις το μη των
ανθρωπινων συναπολαυειν κοπων, μηδε δεεσθαι της καθ' ημεραν εργασιας εις
διατρο φην αναγκαιων τροφων. Ουτος γαρ αυτων ο δια χει ρων κοπος οιον αντι
μαστιγων τοις ανθρωποις δεδο ται. ∆ια τουτο εκρατησεν αυτους η υπερηφανια, εις
τελος. Ἐπειδη παντων μεν απολαυουσι των αγαθων, κακου δε ουδενος, τουτου
χαριν περισσως επετηδευ σαν την υπερηφανιαν· ητις και αδικους και ασεβεις αυτους
απετελεσε, και επι τοσουτον, ως και τας ασεβειας αυτων παχεις ειναι και οιονει
ευτραφεις. 27.329 ∆ιηλθοσαν εις διαθεσιν καρδιας. Ἡ παρανομος ευημερια, φησιν,
εξιν αυτοις πονηραν ειργασατο περι την ψυχην. Και ποθεν δηλον η εκ του
διανοεισθαι αυ τους και λαλειν πονηριαν; Ἀδικιαν εις το υψος ελαλησαν. Ἐπιτασιν
της πονηριας αυτων σημαινει, ως λοιπον και εις αυτον τον Θεον αναφερειν την
βλασφημιαν. Ἔθεντο εις ουρανον το στομα αυτων. Βλασφημα, φησι, προ εφερον
κατα του Θεου ρηματα, και ταυτα ταπεινοι οντες και την γλωσσαν επι γης εχοντες.
∆ια τουτο επιστρεψει ο λαος μου. ∆ια τουτο μεν τοι επαρθεντας αυτους
καταβληθηναι. Ὁ δε νους ουτως· Ὠφελεια τις, φησι, και επιστροφη τωι εμωι λαωι
γενησεται, η τουτων τιμωρια. Ἑωρακοτες γαρ οιον τους ασεβεις διαδεξεται τελος,
ουκ αν ποτε εις τουτο ελθοιεν, εφοραιν τα ανθρωπινα σαφως εγνωκοτες Θεον. Και
ημεραι πληρεις ευρεθησονται εν αυτοις. Ὅταν, φησι, την τοιαυτην κτησωνται
γνωμην, τοτε δη τοτε της ζωης αυτων τον χρονον καλως ανα πληρωσουσι, κατα το
ειρημενον οτι· Ἐκοιμηθη πληρης ημερων· τουτεστι πληρεις αι ημεραι αυτων παντος
γεγονασιν αγαθου. Και ειπαν, πως εγνω ο Θεος; Ὁ μεν εμος λαος, φησιν, εκ του
καταβληθηναι τους ασεβεις ωφεληθη σεται. Οι δε προλεχθεντες δυσσεβεις και αθεοι
ουτως ησεβουν, ως σκανδαλον γενεσθαι τοις ορωσι τον βιον αυτων, και αμηχανειν
και λεγειν· Ει αρα εφοραι τα ανθρωπινα ο Θεος; Το γαρ, Πως εγνω, αντι του, Πως
γινωσκειν τα καθ' ημας και διοικειν λεγεται, και πως γνωσιν εχει των ημετερων;
Ἰδου ουτοι αμαρτωλοι και ευθηνουντες εις τον αιωνα κατεσχον πλουτου. Το αιτιον
του σκανδαλου των ορωντων ευθηνουμενους τους ασεβεις παρατιθεται. Τουτο δε
εστι το διαιωνιζειν αυτους κατα τον παροντα βιον τηι ευημεριαι. Και ειπα· αρα
ματαιως εδικαιωσα την καρδιαν μου. Καγω, φησι, ταυτα ορων, εθορυβουμην τοις
λογισμοις, κατ' εμαυτον εν νοων, μηπως αρα ο υπερ αρετης πονος εσται μοι ματαιος.
Ἦν δε ο πονος το δικαιοσυνην ασκειν, και το καθαρευειν αδικου πραξεως, και το
 
 
 

91
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπερ των προτερων αμαρτηματων εαυτον μαστιζειν τηι εξομο λογησει, και εις τουτο
ωσπερ εκ κοιτης διανιστασθαι εις το υπερ των αμαρτηματων κακουν εαυτον. Ει
ελεγον· ∆ιηγησομαι ουτως· ιδου τηι γενεαι υιων σου ησυνθετηκα. Ταυτα, φησιν,
ενενοουν κατ' εμαυτον, ως, ει τουτους τους υπεισελθοντας μοι λογισμους ετεροις
επαγγειλω (ουτοι δε ησαν το· Ἆρα ματαιως εδικαιωσα την καρδιαν μου), παντος
σκανδαλου αυτοις γενοιμην αιτιος. Τουτο δε ποιων παρεβαινον των σων υιων τας
συνθηκας, των δι καιων ανδρων δηλαδη. Αυται δε ησαν των αγιων αι συνθηκαι, το
μη αλληλοις σκανδαλου αιτιος γινεσθαι. Και υπελαβον του γνωναι τουτο, κοπος
εστιν ενωπιον μου. Ὑπονοησας, φησι, τα ουτω βαθεα γνωναι κριματα, εν κοπωι
ενεβαλλον εμαυτον, ατε 27.332 βαθεων οντων και ανεξερευνητων. Πλην τον δεοντα
εις την τουτων γνωσιν πεπορισμαι εμαυτωι καιρον· ουτος δε ην ο του θειου
δικαστηριου καιρος, οτε απο δωσεις εκαστωι κατα τα εργα αυτου. Πλην δια τας
δολιοτητας αυτων εθου αυτοις κακα, κ.τ.λ. Ἐγω μεν, φησιν, επιτηδειον της ακριβους
περι τουτων γνωσεως εθεμην εμαυτωι τον μελλοντα καιρον· οπως, τωι προφητικωι
πνευματι γνους τα εσο μενα, φημι, ως αιτια πικρων κολασεων αυτοις η του τροπου
δολιοτης γενησεται. Ἔσται γαρ αυτων εις πτωσιν το υψωμα. Και ουτος ο παρων
αυτοις κριθειη πλουτος ωσπερ αν και των ονειρωττοντων τα φασματα ανυποστατα
και πασης σκιας ασθενεστερα. Και εν τηι πολει σου την εικονα αυτων εξου δενωσεις.
Πολις μεν του Κυριου η ανω Ἱερουσαλημ, εικων δε αυτων η του χοικου. Ὃ δε λεγει
τοιουτον εστιν· Ἐπειδη την του χοικου, φησι, πεφορηκασιν εικονα, και ου την του
επουρανιου, ταυτηι τοι και εξουδενωθησονται· ακουσονται γαρ κατ' εκεινο και ρου·
Ουκ οιδα υμας· ατε μη φορουντες την αυτου του επουρανιου εικονα. Ὅτι εξεκαυθη η
καρδια μου, και οι νεφροι μου ηλλοιωθησαν, καγω εξουδενωμενος, και ουκ εγ νων,
κ.τ.λ. Ἐπειδη ζηλων εζηλωκα τωι Κυριωι, ως και την καρδιαν και τους νεφρους
πληρωθηναι ζηλωι πυ ρος, τουτου χαριν ηξιωθην φωτισθηναι και γνωναι τα περι της
σης πολεως πεποιημενα, και τα περι της εικονος των ασεβων. Ἀλλα δικην κτηνους
αλογου διετελεσα προτερον, μη δυναμενος επιβαλειν τοις της Προνοιας λογοις.
Ὅμως ουκ απελιπομην σου του Θεου, ουδε εξεπιπτον της επι σε ελπιδος συνημην δε
σοι διαπαντος. Και τουτο επραττον ουκ εξ εμης δυναμεως, αλλ' εκ της σης χαριτος.
Συ γαρ αυτος, τηι σαυτου φιλανθρωπιαι της εμης δεξιας επιλαβομε νος, συνειχες και
συνεκρατεις προς το μη διασεισθη ναι μου τα διαβηματα, μηδε τους ποδας μου
σαλευε σθαι της παρα σοι στασεως. Τι γαρ μοι υπαρχει εν τωι ουρανωι, και παρα σου τι
ηθελησα επι γης, κ.τ.λ. Ἐπειδη ουδεν μοι, φησιν, υπαρχει εν τωι ουρανωι, πλην σου
μονου, αναγκαιως ουδε τι των επι γης ηθελησα δεξασθαι ατε φθαρτων οντων
απαντων και προσκαιρων. Ἑνος δε μονου ηυ χομην τυχειν, και τωι τουτου ποθωι
κατετρυχον εμαυ τον επι της γης· τουτο δε εστι το σε μεριδα μοι και μονην γενεσθαι.
Ἰδου οτι οι μακρυνοντες εαυτους απο σου απ ολουνται, κ.τ.λ. Της σης αντεχομην, ω
∆εσποτα, συναφειας, φησι· και τουτο καλω, ειδως, ως των εξω σου τυγχανοντων
ολεθρος εσται το περας. Οι δε συνοντες αγαθην εξουσι μεριδα. Συμβησεται γαρ
αυτοις, εν τηι επουρανιωι γενομενοις Ἱερουσαλημ, την καλην μεριδα κληρονομειν.
Αυτη δε εστι το τοις σοις υμνοις εντρυφαιν αει. Συνεσεως τωι Ἀσαφ.
ΟΓʹ. Ὑποθεσις. Ἱκετηριαν εν τουτοις ο προφητης αιδει, την εσχατον ορων
αιχμαλωσιαν του Ἰσραηλ· οπως αν μη εις το παντελες αυτους εξεληι της προς αυτον
οικειωσεως, 27.333 καταλειπηι δε τινα αυτοις εις σωτηριαν αφορμην. ∆ιαγραφει δε
και την αλωσιν την συμβασαν αυτηι τε τηι πολει και τωι θειωι ναωι. Ἵνα τι, ο Θεος,
απωσω εις τελος; Ὅμοιον τωι· Ἔφθασεν επ' αυτους η οργη ηδη εις τελος. Ου γαρ ετι
αναπαυλαν εξονται των κακων. Μνησθητι της συναγωγης σοι ης εκτησω απ' αρχης.
 
 
 

92
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆ια των Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ.Ἐλυτρωσω ραβδωι την κληρονομιαν σου. Ἀπο
κοινου το· Μνησθητι ης ελυτρωσω ραβδωι κληρονομιας σου· τουτεστι κληρονομιας
εις βασιλειον ηυτρεπισμενης, καθ' ο προς αυτους ειρηται· Ἔσεσθε μοι εξ απαντων
των εθνων γενος εκλεκτον, βασιλειον ιερατευμα. Ὄρος Σιων τουτο ο κατεσκηνωσας
εν αυτωι. ∆ια το επιφαινεσθαι εν τωι θειωι ναωι τον Θεον. Ἔπαρον τας χειρας σου επι
τας υπερηφανιας αυτων εις τελος. Των καταστρατευσαμενων κατα του θειου ναου.
Και ενεκαυχησαντο οι μισουντες σε εν μεσωι της εορτης σου. Ἐπειδη εν τωι Πασχα τηι
εορτηι τον κατα του Κυριου ηραντο πολεμον, τουτου χαριν εν αυτωι τωι καιρωι τοις
πολεμιοις παρεδοθησαν. Τωι γαρ Πασχα συνηγμενων κατα τον νομον των Ἰου δαιων
απαντων, η πολιορκια γεγενηται δικαιως εν ωι καιρωι και τωι σταυρωι τον Σωτηρα
προσηλωσαν. Ἔθεντο τα σημεια αυτων σημεια. Τα συμβολα φησι του πολεμου· λεγει
δε τα καλουμενα παρα τοις στρατευμασι σιγνα, οτι εθεντο εις την οδον της πο λεως.
Και ου μεχρι τουτων εστησαν· αλλα και υπερηλαντο, φησι, τουτεστι και εις αυτον
τον θειον ναον εισεπηδησαν, ου γινωσκοντες, οτι Θεος ην ο παραδιδους την πολιν
αυτοις δια την των ενοικουν των ασεβειαν. Ἅτε δη τουτο αγνοησαντες, την μεν
οικειαν απεθαυμασαν δυναμιν, ασθενειαν δε κατεψη φιζοντο του εν τωι θειωι ναωι
προσκυνουμενου Θεου. ∆ιο προιων φησιν· Ἕως ποτε, Κυριε, ονειδιει ο εχθρος; Το δε
αναδιπλασιασαι εν τωι κατονομαζειν τα σημεια αποθαυμαζοντος ειη πως ο θειος
ναος ταις των πολεμιων παρεδοθη χερσιν. Ὡς εν δρυμωι ξυλων αξιναις εξεκοψαν
τας θυρας αυτης, κ.τ.λ. ∆ιαγραφει εν τοις προκειμενοις της τε πολεως του τε θειου
ναου την καταστροφην. Ὑλοτομικοις και τεκτονικοις οργανοις χρωμενοι, και τους
περιβολους κατελυον, και των οικιων τας θυρας συνεκοπτον, τα ευ και καλως
ησκημενα ως δρυμον διαφθειροντες. Ἐνεπυρισαν εν πυρι το αγιαστηριον σου, κ.τ.λ.
Μετα πολλης επελθοντες ημιν της συμφορας, ενα σκοπον ειχον, τον υπο σου
δεδομενον καταλυσαι νομον. ∆ια γαρ των εορτων την κατα νομον λατρειαν
εδηλωσε. Ταυτα δε, φησιν, ετολμων, μητε τας επι των προγο νων ημων ορωντες
θαυματουργιας, μητε υπο προ φητικης ελεγχομενοι χαριτος. Τουτων γαρ απαντων
εξαιφνης κατεστησαν ερημοι. Παλαι γαρ και μετα την επανοδον εσχον προφητας,
τον Ἀγγαιον, τον Ζα χαριαν, τον Μαλαχιαν. Και οι τουτων δε πρεσβυτε 27.336 ροι
προφηται τωι λαωι και τοις βασιλευσι προυλεγον τα εσομενα, και των πολεμιων τας
επιβουλας κατα δηλους εποιουν. Και τουτο εκ της ιστοριας καταμα θειν ευπετες. Τα
σημεια ημων ουκ ειδομεν. Ἐκεινοι μεν παρωξυνον αλληλους, εις το παυσειν ετι
τελουμενας τας εορτας του Κυριου, και δη τοις λογοις προσηγα γον τα εργα· ημεις δε
καθ' ον ταυτα επραττετο, ου γεγοναμεν θεαται των σημειων εκεινων ων πολλακις
επι προτεροις πολεμοις αυτοπται γεγενημεθα. Ταυτα δε ην τα σημεια, επικουρια των
συνεχοντων δεινων. ∆ιο δη ως τουτων μη γενομενοι θεαται φαμεν· Ἵνα τι ο Θεος
απωσω εις τελος; Ουκ εστιν ετι προφητης, και ημας ου γνωσεται ετι. Και τουτο ημας
μαλιστα απευδοκειν της σωτηριας ποιει, το μηκετι εν τωι εθνει προφητην οραιν τον
δυναμενον υπερ ημων εκδυσωπειν τον Θεον. Ἕως ποτε, ο Θεος, ονειδιει ο εχθρος;
Πληρωσας την διαγραφην της αλωσεως απο του προσωπου των εχθρων, εις ελεος
εκκαλειται τον Θεον, και θεαν, πως τα γινομενα παντα εις υβριν του Θεου· τωι τε
ειπειν· Ἐν μεσωι της εορτης σου, και το, Ἁγιαστηριον σου, και το, Σκηνωμα του
ονοματος σου, και, Τας εορτας του Κυριου, και Το ονομα σου εις τελος. Ἵνα τι
αποστρεφεις την χειρα σου, κ.τ.λ.; Ἵνα τι, φησιν, ανακοπτεις των αγαθων την δοσιν,
ων παλαι ωσπερ εκ κολπου παρειχες ημιν. Ὁ δε Θεος βασιλευς ημων προ αιωνος.
Νυν μεν, φησιν, ανακοπτεις εξ ημων των αγαθων την αναφοραν· παλαι δε, και Θεος
ημων αξιων προσαγο ρευεσθαι και βασιλευς, τοιαυτην ημων εποιησω την σωτηριαν
ως μηδενα λαθειν των επι γης. Ειργασατο σωτηριαν εν μεσωι της γης. Ἐντευθεν
 
 
 

93
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαβοντες τινες απεφηναντο τα Ἱεροσολυμα οφθαλμον ειναι της γης. Συ
εκραταιωσας εν τηι δυναμει σου την θα λασσαν, συ συνετριψας τας κεφαλας των δρα
κοντων επι του υδατος. ∆ιαγραφει τωι λογωι τινι τροπωι την παλαι αυτων σωτηριαν
ειργασατο. Και πρωτον μεν το παγηναι ωσει τειχος της θαλασσης τα υδατα, οτε εξ
Αιγυπτου εξηιεσαν· και τουτο εστι το, Ἐκραταιωσας την θαλασσαν· δευτερον δε, το
συντριβηναι την Αιγυπτιων επι των υδατων κεφαλην, ους και δρακοντας δια το
πονηρον της γλωσσης ονομαζει· ειτα μετ' αυτων και αυτου του εξαρχοντος αυτων
βασιλεως, ον και αυτον ομοιως δρακοντα προσ αγορευει. [Συ εκραταιωσας εν τηι
δυναμει σου την θαλασ σαν. Τον Φαραω συν τρισταταις και αρμασι συντριψας ως
δρακοντειας κεφαλας, δια το πονηρον της γνωμης, επι του υδατος· ως τους
Αιγυπτιους πλησιοχωρους Αιθιοψιν οντας παρεδωκας αυτοις εις καταβρωμα, αυτους
και τον βασιλεα αυτων ηττησας απο προσ ωπου Αιθιοπων.] Ἔδωκας αυτον βρωμα
λαοις Αιθιοψιν. Αυτον τον Φαραω, μετα της στρατειας δε δηλονοτι. Λαους δε
ενταυθα τας των παρα Ἰνδοις ορνεων αγελας φησιν· αι και των Αιγυπτιων
κατησθιον τα σκηνω ματα εκριφεντα απο της θαλασσης εν τηι γηι. 27.337 Συ
διεῤρηξας πηγας και χειμαῤρους. Τα εν τηι ερημωι φησιν, οτε εποτισε τον λαον εκ
πετρας. Συ εξηρανας ποταμους Ἠθαμ. Ἠθαμ ερμηνευεται νοτος· εις νοτον γαρ της
Ἰουδαιων χωρας ο Ἰορδανης κειται. Ση εστιν η ημερα και ση η νυξ. Ου μονον, φησι,
των εν Ἐρυθραι θαλασσηι και των εν τηι ερημωι γεγονας ημων χορηγος· αλλα και
συμπαντι των αν θρωπων γενει αγαθων γεγενησαι προξενος· τουτο μεν ημεραν και
νυκτα δημιουργησας, τουτο δε ηλιον και σεληνην, τουτο δε θερος και εαρ, τουτο δε
πηξας ορια εν τηι γηι. Ταυτα δε νυν φησι και εις την νυν επικου ριαν αυτον
επικαλουμενος. ∆ιο φησι· Μνησθητι ταυ της της κτισεως σου. Ει δια τους
ανθρωπους, φησι, την κτισιν εποιησας, παρασχου την επικουριαν δι' ους η κτισις
εγενετο. Μνησθητι ταυτης, ο εχθρος ωνειδισε σε, Κυ ριε. Ἐπικαλεσαμενου δια της
κτισεως εις οικτον του λαου τον Θεον· παλιν ετερωι τροπωι αυτον εις οικτον
επικαλειται. Ουτος δε εστιν ο τροπος το μεγα φρονειν τον εχθρον. Και λαος αφρων
παρωξυνε το ονομα σου. Ὅρα παλιν ετερον οικτιρμου τροπον, δια το τους εχθρους
παροξυναι το ονομα αυτου. Μη παραδωις τοις θηριοις ψυχην εξομολογουμενην σοι.
Ἐπανετεινε τον τροπον των οικτιρμων, θηρια τους εχθρους αποκαλεσας· ως εχοντας
τι τους ημαρτηκοτας συγγνωμης δια της εξομολογησεως. Τουτο δε ευχεται μη
ομοτροπως απολεσθαι τον Ἰσραηλ, ο γεγονε. Πολλαι γαρ και των σταυρωσαν των
μυριαδες επιστευσαν, και εσωθησαν. Ἐπιβλεψον εις την διαθηκην σου. Ἕτερος
παλιν οικτιρμου τροπος· αφ' ων γαρ αγαθος περι αυ τους εγενετο διαθεμενος
διαθηκην αυτοις, απο του των επισπωνται τον ελεον. Ὅτι επληρωθησαν οι
εσκοτισμενοι της γης οικων ανομιων. Ὃ λεγει τοιουτον εστιν· Ει και πληρεις
σκοτους γεγονασιν οικοι πολλοι δια τας εις σε, Κυριε, γεγενημενας παρ' αυτων
ανομιας· αλλα μη πας ο λαος αποστραφηι, μηδε αισχυνηι παραδοθηι. Ειχον γαρ τινες
εν εαυτοις σωτηριας ελπιδα, οι και δια των αποστολων εσωθη σαν, και μαλιστα δια
Πετρου εν ταις πρωταις δημηγοριαις, ως κατα τρισχιλιους και πεντακισχιλιους και
μυριαδας αυτους γενεσθαι. [Πτωχος και πενης αινεσουσι το ονομα σου. Σωθεντων,
φησι, των σωτηριας αξιων, ο πτωχος πνευματι, τουτεστιν ο των αποστολων χορος,
κατα το, Μακαριοι οι πτωχοι τωι πνευματι, τας σοι πρε πουσας αναπεμπουσι
δοξολογιας.] Ἀναστα, ο Θεος, δικασον την δικην σου. Εις την των απατησαντων τον
λαον τιμωριαν ικετευων διανιστησι τον Θεον. Μνησθητι του ονειδισμου σου. Παλιν
δια του αυτον ονειδιζεσθαι εις οικτον επικα λειται τον Θεον. Εις το τελος, μη
διαφθειρηις, τωι Ἀσαφ.
 
 
 

94
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΨΑΛΜΟΣ. Ο∆ʹ. Ὑποθεσις. Ἐν τουτωι το προσωπον των αποστολων εισφερεται, 27.340
παραινουν τους ανθρωπους της ασεβειας παυεσθαι, υποτιθεμενον αυτοις το φοβερον
εκεινο και θειον δικαστηριον. Ἐξομολογησομεθα σοι, ο Θεος ... ∆ιηγησομαι παντα τα
θαυμασια σου. ∆ιηγεισθαι του Θεου τα θαυμασια υπισχνειται ο αποστολικος χορος,
των διωκοντων απαλλαγεις. Ἐγω ευθυτητας κρινω. Ταυτα ο Σωτηρ φησιν
υπακουων αυτων τηι υποσχεσει. Ἐτακη η γη και παντες οι οικουντες εν αυτηι. ∆ικαια,
φησι, κρινων κατετηξας την γην, δηλαδη την Ἱερουσαλημ, και παντας τους εν αυτηι
κατ οικουντας. ∆υναται δε τουτο διττως νοεισθαι και επι αγαθου, το, ετακη, αντι
του, υπενδεδωκε τηι πονηριαι· και επι κακου, ινα δηλωσηι την τιμωριαν την
γενομενην κατ' αυτων. Ἐγω εστερεωσα τους στυλους αυτης. Στυλοι της Ἱερουσαλημ
οι αγιοι αποστολοι, κατα το ειρημενον· Στυλος και εδραιωμα της αληθειας. [Φησιν ο
Ἀποστολος· Και γνοντες την δοθεισαν μοι Ἰακωβος και Κηφας και Ἰωαννης, οι
δοκουντες στυλοι ειναι.] Ειπα τοις παρανομουσι· Μη παρανομειτε. Ἐν τευθεν των
αποστολων το προσωπον παραινουν της ασεβειας τοις ανθρωποις παυσασθαι.
[Ταπεινοι δε Ἰουδαικον λαον δια την υπερηφανιαν αυτου· υψοι δε τον εξ εθνων δια
την ταπεινοφροσυνην αυτου.] Μη επαιρετε εις υψος το κερας υμων. Και γαρ τα
κερασφορα ζωα σφοδρα επι τοις κερασι γαυριαι. Παρεγγυαι δε αυτοις ο λογος μη
αυξειν τηι αλαζονειαι την ανομιαν, μηδε κατα του Θεου γλωτταν κινειν. Ὅτι ουτε εξ
εξοδων, ουτε απο δυσμων, ουτε απο ερημων ορεων. ∆ια τουτων τον παντα κοσμον
της οικουμενης δηλοι· εξοδον μεν την ανατολην, αφ' ης ο ηλιος εξεισι, δυσμας δε
την εσπεραν· ορη δε ερημα τα τε αρκτωια και τα νοτια· ταυτα γαρ δι' αμετριαν κρυους
τε και καυσωνος αοικητα εστι. Μη παρανομειτε τοινυν, φησιν, οτι ουδεις εν πασηι τηι
οικουμενηι λαθοι τον Θεον βλασφημον τι λεγων κατ' αυτου. Τουτον ταπεινοι, και
τουτον υψοι. Κριτης, φησιν, υπαρχων αγαθος, ταπεινοι μεν τους ασεβεις, υψοι δε
τους ταπεινους την καρδιαν. Ἐκληπτεον δε ταυτα και επι τους δυο λαους, των
Ἰουδαιων τε φημι και τον εξ εθνων· ο μεν γαρ τεταπεινωται δια την αλαζονειαν· ο
δε υψουται δια την ταπεινοφροσυ νην. (Corderius.) Αυτος γαρ καθισται βασιλεις, και
μεθισται, εγειρει απο γης πτωχον, και απο κοπριας ανιστησι πενητα. Ἀλλα και
ταπεινωσας τους εκ πε ριτομης, τους απο των εθνων υψωσεν. Ὅτι ποτηριον εν χειρι
Κυριου οινου ακρατου πληρες κερασματος. Ποτηριον, φησιν, εστιν εν τηι του Κυριου
χειρι, εις ο εκαστου ανθρωπου τους καρπους και τους αγαθους και τους πονηρους
οιονει εκπιεζων, και τα αγαθα τοις πονηροις ανακιρνων, πληρες αυτο αποτελει. Ειτα
ων ουκ εκχειται ο τρυ γιας, τουτεστιν ων εναπομενουσιν αι αμαρτιαι, ουτοι αυτο
εκπιονται· τουτεστι τοις ιδιοις μεθυσθησονται 27.341 κακοις· ωσπερ αμελει και οι
αγιοι πιονται το ποτη ριον της ζωης εν τηι βασιλειαι των ουρανων μετα του Κυριου
Ἰησου κατα την του Κυριου αυτου φωνην· μεθ' υμων. Ἐγω δε αγαλλιασομαι εις τον
αιωνα, ψαλω τωι Θεωι Ἰακωβ. Ἐπειδη αν, φησι, του ποτηριου μεταλαβω της ζωης,
ευφροσυνη μοι γενησεται εξ αυτου. Και παντα τα κερατα των αμαρτωλων συν
θλασω. Ει, ταπεινουμενων των αμαρτωλων εις υψος αιρεται το κερας, δηλονοτι και
υψουμενων αγιων, συντριβησονται των αμαρτωλων τα κερατα. Τινες δε αν ειεν οι
αμαρτωλοι η οι αντικειμενοι τοις του Θεου ανθρωποις πονηροι δαιμονες; Και
υψωθησεται το κερας του δικαιου. Κερας μεν την βασιλειαν φησιν, ητοι την
δυναστειαν. Ἐπειδη αν ουν, φησι, την ισχυν λαβωσιν οι δικαιοι, ανηιρημενων
δηλαδη των πονηρων δυναμεων, τοτε δη τοτε και του Θεου δειχθησονται τα
θαυμασια. ∆ιο και αρχομενος του ψαλμου ελεγεν· ∆ιηγησομαι τα θαυμασια σου, οτ'
αν λαβω καιρον. Εις το τελος, εν υμνοις,

 
 
 

95
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΨΑΛΜΟΣ τωι Ἀσαφ, ωιδη προς τον Ἀσσυριον. ΟΕʹ. Ὑποθεσις. Και ουτος ο ψαλμος της
αυτης εχεται υποθεσεως τωι οπισω· και αυτος γαρ τα περι του θειου δικαστη ριου
διηγειται. Γνωστος εν τηι Ἰουδαιαι ο Θεος, και εν Ἰσραηλ μεγα το ονομα αυτου.
Ἰουδαιαν ενταυθα και Ἰσραηλ την εγνωκυιαν τον Θεον ψυχην φησιν· αυτη γαρ
εστιν η αληθης Ἰουδαια και ο αληθης Ἰσραηλ. Ἐγενηθη εν ειρηνηι ο τοπος αυτου. Ει
γαρ περι της ανω Ἰουδαιας γεγραπται, ενθα απεδρα οδυνη, λυπη και στεναγμος,
δηλονοτι ειρηνης εσται τοπος. Και το κατοικητηριον αυτου εν Σιων. Τηι νοητηι
φησιν, ητοι τηι ανω, η τηι των αγιων ψυχηι. [Ἐγενηθη εν ειρηνηι ο τοπος αυτου. Τηι
των αγιων ψυχηι. Το Ἑβραικον Σαλημ εχει, και οι λοιποι ουτως ηρμηνευσαν· ο εστιν
ειρηνη. Ἐν ταυτηι ουν η τηι ψυχηι, η τηι Ἐκκλησιαι τα πεπυρωμενα βελη, α ο πονηρος
πεμπει, συντριβονται, η τηι ανω Ἱερουσαλημ.] Ἐκει συνετριψε τα κρατη των τοξων.
Σημαινει δια τουτων τας αντικειμενας δυναμεις· αι συντρι βονται, επειδη αν οι αγιοι
τας εκει λαχωσι κατοι κειν μονας. Φωτιζεις συ θαυμαστως απο ορεων αιωνιων. Ὄρη
αιωνια τους ουρανους φησι. Φωτιζει δε ημας ανωθεν ο Θεος, το Πνευμα ημιν
καταπεμψας εξ ουρα νων. Φωτισμος συ υπερμεγεθης απο ορεων αλω σεως. Φωτιζεις
συ θαυμαστως απο ορεων θηρας. Φοβερος ει θαυμαστως απο ορεων καρπιμων.
[Φωτιζεις συ θαυμαστως απο ορεων αιωνιων. Ἐκειθεν καταπεμπει το Πνευμα το
αγιον απο ορεων αιωνιων· την Σιων λεγει, αφ' ης ᾤοντο τον Θεον ορμω μενον
ταυτα ποιειν· ου και ναος αυτωι ωικοδομητο.] 27.344 Ἐταραχθησαν παντες οι
ασυνετοι τηι καρδιαι. Οι μη δεξαμενοι τον φωτισμον τον δια του Πνευματος, εν
ταραχωι και σαλωι γενησονται, του θειου επιφανεντος δικαστηριου. Ὕπνωσαν υπνον
αυτων, και ουχ ευρον ουδεν. Ἀμελειαι, φησι, και ραιθυμιαι παραδεδωκοτες τον βιον
κατα τον καιρον της θειας κρισεως, ως ουδεν ευρον εαυτους εις τας χειρας κατ
εχοντας, οι παλαι εν τωι θνητωι βιωι πλουσιοι. Πως γαρ και ειχον ευρειν α ουκ
ειργασαντο; Παντες οι ανδρες του πλουτου χερσιν αυτων. Ὁ δε Συμμαχος ουτως·
Παντες οι ανδρες οι ισχυροι τας χειρας αυτων. Ουδεν αυτους, φησιν, ωνησε των
χειρων η ρωμη, δι' ης των απαντων αρπασειν προσεδοκησαν πλουτον. Και διδασκων
τι δηποτε ουδεν εντευθεν απωναντο, επηγαγεν· Ἀπο επιτιμησεως σου, ο Θεος Ἰακωβ,
ενυσταξαν οι επιβεβηκοτες τοις ιπποις. Ἐξενεχθεισης, φησι, της κατ' αυτων δικαιας
ψηφου, οιονει υπνωι και καρωι παραδεδονται· τουτεστιν ανανευειν ουκ ισχυσαν.
Τινες δε ουτοι η οι επιβεβηκοτες τοις ιπποις; Ἵππους δε η θεια Γραφη εξ εθους καλει
τους ασχε τως εκκεκλικοτας προς ηδονας· κατα το, Ἵπποι θη λυμανεις εγενηθησαν·
εκαστος επι την γυναικα του πλησιον αυτου εχρεμετιζεν. Συ φοβερος ει, και τις
αντιστησεται σοι; Ἐαν γαρ κλεισηι κατα ανθρωπου, τις ανοιξει; κατα την Ἡσαΐου
φωνην. Ἐκ του ουρανου ηκουτισας κρισιν. Ουδεμιαν, φησιν, απολογιαν εξουσι
κολαζομενοι· προεκηρυξε γαρ αυτοις τα περι του θειου δικαστηριου. Γη εφο βηθη,
και ησυχασε. Γην ενταυθα πασαν των αν θρωπων την φυσιν φησιν, η και δειλιασει
τοτε. Ουδεις γαρ εσται τοτε ος ου φοβηθειη, εκεινης επιστασης της ημερας.
[Ουρανιος γαρ, φησι, Θεος ων, εκρινας, και την κρισιν εποιησας ενδηλον, τιμωρησας
τους πολεμιους της Ἱερουσαλημ.] Εις το αναστηναι εις κρισιν τον Θεον, του σωσαι
παντας τους πραεις της γης. Το θειον, φησι, δικαστηριον τοις πραεσιν αποδωσει την
σωτη ριαν· ωσπερ αμελει και τοις αμαρτωλοις τας κολα σεις αποδιδωσιν. Ὅτι
ενθυμιον ανθρωπου εξομολογησεται σοι. Παραστησομεθα εν εκεινωι τωι φοβερωι
βηματι, ου μονον ων επραξαμεν, αλλα και ων βεβουλευμεθα ευθυνας απαιτουμενοι.
Και εγκαταλειμμα ενθυμιου εορτασει σοι. Ἐγκαταλειμμα ενθυμιου ο κεκαθαρ μενος
εστι λογισμος, κατα το λειμμα κατ' εκλογην χαριτος. Ἐπειδη αν ουν, φησιν, εν
εκεινωι τωι καιρωι καθαρος ευρεθη λογισμος, τοτε δη τοτε και της σης μεταλαβοι
εορτης. [Ὅτι ενθυμιον ανθρωπου εξομολογησεται σοι. Ὅτι πασα γλωσσα, και πας
 
 
 

96
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογισμος και ενθυμημα εξ ομολογησεται τωι Κυριωι εν τωι της κρισεως καιρωι, οτε και
τα κρυπτα θριαμβευονται.] Ευξασθε, και αποδοτε Κυριωι τωι Θεωι υμων. Ἐπι
παραινεσιν ο λογος τρεπεται. Ἐπειδη τα ειρη 27.345 μενα, φησιν, εσται εν τωι θειωι
δικαστηριωι, τουτου χαριν εως εστε εν τωι παροντι βιωι, ευξασθε τωι Κυ ριωι αγαθων
εργων ειναι επιμεληται, και τουτων μη βραδυνητε ποιησασθαι την αποδοσιν.
Κομιουσι δε τα δωρα, υπο των γεγενημενων εκδειματωθεντες θαυ ματων. Τωι
φοβερωι και αφαιρουμενωι πνευματα αρχον των. Ἐπαγγειλασθε, φησιν, αγαθοεργειν,
ειδοτες, ως δει υμας εν εκεινωι γενομενους τωι τοπωι, οιονει δωρα τας εαυτων
πραξεις προσαγαγειν τωι Θεωι. Ουτως δε ο Θεος φοβερος εστιν, ως και απο των πα λαι
αρξαντων και γενομενων πονηρων το πνευμα αφαιρεθησεται. Ἐν γαρ εκεινωι τωι
θειωι και φοβερωι βηματι εξ εκαστου των ημαρτηκοτων αφαιρειται το δοθεν δια του
βαπτισματος. Και τουτο εστιν ο ο Κυ ριος ελεγε· ∆ιχοτομησει τον δουλον τον
πονηρον ελθων ο κυριος αυτου, και το μερος αυτου μετα τον απιστον θησει. Εις το
τελος, υπερ Ἰδιθουμ,
ΨΑΛΜΟΣ τωι Ἀσαφ. ΟΣʹ. Ὑποθεσις. Ἀκουσας Ἰδιθουμ τα λεγομενα περι του λαου των
Ἑβραιων· ταυτα δε ην ταδε· Ἵνα τι ο Θεος απωσω εις τελος; υπερηλγει και
εταραττετο, την παν τελη αυτων αποβολην θρηνων. Ειτα συντιθησιν αυτωι ο Ἀσαφ
ψαλμον, διδασκων αυτον, ως εν τοις περι τουτων πραγμασι προς μονον τον Θεον
κατα φευγειν δει, κακειθεν την παραμυθιαν ευρισκεσθαι· διο και αρχομενος φησι·
Φωνηι μου προς Κυριον εκεκραξα, φωνηι μου προς τον Θεον, και προσεσχε μοι.
∆ιδασκει αρχο μενος του ψαλμου τωι Ἰδιθουμ, ως εγγυς Κυριος τοις επικαλουμενοις
αυτον. Ἐν ημεραι θλιψεως μου τον Θεον εξεζητησα ταις χερσι μου νυκτος εναντιον
αυτου, και ουκ ηπατηθην. Τοσαυτη, φησι, περιεκλυσε θλιψις την ψυχην μου, ως ου
μονον μεθ' ημεραν τας ικετειας ποιεισθαι, αλλα γαρ και αυτον τον καιρον των νυκ
των καταναλισκειν εις προσευχας. Ἀλλα ταυτα πρατ των, ουκ εις κενον εδραμον,
ουκ εις κενον εκοπιασα και τουτο εστι το, Ουκ ηπατηθην. Ἀπηνηνατο παρακληθηναι
η ψυχη μου, εμνη σθην του Θεου, και ευφρανθην. Ἀνθρωπων μεν πα ραμυθιας,
φησιν, ουδε μιας ηνεσχομην· μονη δε μοι η του Θεου μνημη ευφροσυνη καρδιας
εγενετο. Ἠδο λεσχησα, και ωλιγοψυχησε το πνευμα μου. Ὅτε, φησι, λογισμοις
ανθρωπινοις εχρωμην· τουτο γαρ εστι το, Ἠδολεσχησα, τοτε δη τοτε και εις ολιγω
ριαν κατεφερομην. Προκατελαβοντο φυλακας οι οφθαλμοι μου, εταραχθην και ουκ
ελαλησα. Τουτο γαρ, φησι, ταραττεσθαι ποιει των εχθρων προκαταλαβοντων των
ημετερων φυλακων τους τοπους· τουτεστι των τει χων τας επαλξεις. ∆ιελογισαμην
ημερας αρχαιας. Ἐκεινα, φησιν, ενενοουν κατ' εμαυτον, και εταραττομην πως παλαι
μεν ο Θεος εβοηθει τωι λαωι, νυνι δε απωσατο. Και 27.348 τουτο μοι την αθυμιαν
εκινει, το μη αρα εις το δι ηνεκες αυτων η αποστροφη γενηται. Ὑπεμιμνησκο μην
εκεινων των παλαιων ημερων. Αυτη η αλλοιωσις της δεξιας του Ὑψιστου. Κινων,
φησι, τους περι της αποβολης του εθνους λο γισμους, οψε ποτε συνηκα, ως η
μεταβολη αυτη η εξ αγαθων εις κακα γεγενημενη τωι εθνει δι' ουδεν ετερον
γεγενηται η δια την του Ὑψιστου δεξιαν. Ὡς ει σαφεστερον ελεγεν· ∆ια τα κατα του
Σωτηρος Χρι στου πεπραγμενα, ος εστι δεξια του Πατρος. Ὅτι μνησθησομαι απο της
αρχης των θαυμα σιων σου. Ἐνενοησα, φησιν, οσα αυτος αυτοις εν εδειξατο αγαθα,
οια δε αυτωι ανταπεδωκαν κακα. Και μελετησω εν πασι τοις εργοις σου. Ει και ουτως,
φησιν, εκεινοι, αλλ' εγω απο της αρχης ων εις ημας ηρξω ευεργεσιων, μεχρι τελους
διεξελθοιμι· τουτεστιν, ουδεν των εν ημιν γεγενημενων καλων ληθηι παραδω. Ὁ
Θεος, εν τωι αγιωι η οδος σου. Ἅγιον φησιν η τον ηγιασμενον των αποστολων χορον,
μεθ' ον ην επιτελων τας παραδοξους θεοσημειας· η οτι ουδεις δυναται ελθειν προς
 
 
 

97
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον Πατερα ει μη δια Χριστου, ος εστι κατα αληθειαν αγιος ως Θεος. Τις Θεος με γας
ως ο Θεος ημων; Παντων υπερεχεις, ∆εσποτα μονος γαρ απερ θελεις θαυματουργεις.
Ἐλυτρωσω εν τωι βραχιονι σου τον λαον σου, τους υιους Ἰακωβ και Ἰωσηφ. Αυτοις
γαρ πρωτοις εκηρυξε το Ευαγγελιον της βασιλειας των ουρανων. Ὁ βραχιων Κυριου,
τουτεστιν ο Χριστος. Ειδοσαν σε υδατα, ο Θεος, και εφοβηθησαν. Και ποτε αυτον
ιδοντα εφοβηθη τα υδατα, η οτε επ ετιμησε τηι θαλασσηι και πεφιμωτο; Φωνην
εδωκαν αι νεφελαι. Και γαρ τα βελη σου διαπορευονται. Νεφελας εν τουτοις τους
αγιους αποστολους φησι τους τον ουρανιον και ευαγγελικον διακονουντας λογον·
βελη δε τας ενεργειας του αγιου Πνευματος. Ὅμοιον ουν ωσει λεγοιεν· Αι ενεργειαι
αι εις τους αγιους σου μαθητας εξακουστοι πασηι τηι οικουμενηι γεγονασιν. Ἰστεον δε,
ως και αυτος βελος εκλεκτον παρα τωι προφητηι Ἡσαΐαι ωνομασται. Φωνη της
βροντης σου εν τωι τροχωι. Βροντην τον ευαγ γελικον λογον φησι, τον
κατακτυπησαντα την υπ' ουρανον. ∆ιο και τον ευαγγελιστην υιον απεκαλεσε
βροντης. Τροχον δε των ανθρωπων τον βιον φησιν· ως και εκ του Ἰεζεκιηλ εστι
μαθειν. Ὅμοιον ουν ωσει λεγοι· Ὁ λογος σου ο ευαγγελικος παντι διαδε δοται
ανθρωπινωι γενει. Ἔφαναν αι αστραπαι σου τηι οικουμενηι. Και τινες αν ειεν αι
αστραπαι η αι το νοητον ημιν αστραπτουσαι φως, οι αγιοι αποστο λοι και
ευαγγελισται; οις ελεγεν ο Σωτηρ· Ὑμεις εστε το φως του κοσμου. Ἐσαλευθη και
εντρο μος εγενηθη η γη. Ἀντι του, Ἐξακουστον τοις ανα πασαν την γην γεγονε το
σωτηριον κηρυγμα, δι' ου και φοβος αγνος παντας ελαβε, κατα το· ∆ουλευσατε τωι
Κυριωι εν φοβωι, και αγαλλιασθε αυτωι εν τρομωι. 27.349 Ἐν τηι θαλασσηι οδος σου, και
αι τριβοι σου εν υδασι πολλοις. Θαλασσαν μεν τον κοσμον, υδατα δε πολλα τα εν
αυτωι διαφορα των ανθρωπων γενη. Ἐπειδη δε ο Χριστος ενετειλατο λεγων τοις
αποστο λοις· Πορευθεντες, μαθητευσατε παντα τα εθνη. και, Ἰδου μεθ' υμων ειμι
πασας τας ημερας· διεδραμον δε την υπ' ουρανον, και εκηρυξαν εις παντα τα εθνη,
συνοντος αυτοις αορατως δηλονοτι του Κυ ριου, κατα τας αψευδεις αυτου
επαγγελιας· τουτου χαριν επηγαγε· Και τα ιχνη σου ου γνωσθησονται, δια το
αορατον της μετ' αυτων πορειας του Κυριου. Πλην και μονος αυτος ως Θεος
εποιησατο επι της αισθητης θαλασσης την πορειαν, ως φησιν ο ευαγ γελιστης.
Ὡδηγησας ως προβατα τον λαον σου. Και ωσ περ προβατα ουκ ειδοτα οποι τε απεισι
και οποι πορευεται, ουτως ημας αυτος διηγες, υπηρεταις προς τουτο τοις περι τον
Μωυσεα και Ἀαρων κεχρη μενος. Παντα μεντοι απο του· Ἐμνησθην των ερ γων
Κυριου, απεδωκε προς το· Ἐμνησθην του Θεου, και ευφρανθην. Τουτων γαρ, φησιν,
υπομιμνη σκομενος, παρεκαλουμην την διανοιαν και ευφραινο μην. Ἐννοων γαρ
οσα τε και οια ημιν υπηρξε τηι σηι βοηθειαι, επειθομην, ως ουκ αν ποτε τοσαυτα πε
ποιηκως επι τηι ημετεραι σωτηριαι και τηι των κατ εχοντων τοτε απαλλαγηι, νυν
ανασχοιο παντη υπεριδειν ημας εν δουλειαι τε οντας και αιχμαλωσιαι και συμ φοραι.
Ἐν χειρι Μωυσηι και Ἀαρων. Συ αυτος, φησιν, ω ∆εσποτα, ο μετα των αγιων
αποστολων συνων, και παλαι ποτε δια Μωυσεως εξηγαγες εξ Αιγυπτου τον λαον
σου, στρατηγουντος Μωυσεως και Ἀαρων. Συνεσεως τωι Ἀσαφ.
ΨΑΛΜΟΣ. ΟΖʹ. Ὑποθεσις. Τουτον αιδει τον ψαλμον Ἀσαφ, τωι νεωι λαωι παραινων τωι
νομωι προσεχειν τωι ευαγγελικωι, του τε παλαιου εκεινου των Ἰουδαιων δημου
κατηγορων, δι' ου πολλα ευεργετημενοι, ουδενος εμνημονευσαν, μαλλον δε και εις
τουναντιον ετρεψαν τας ευχαριστιας, αχαριστιαι τον ευεργετην αμειβομενοι.
Προσεχετε, λαος μου, τον νομον μου. Και ποιωι λαωι η τωι εξ εθνων παραινει; Και
ποιωι νομωι προσεχειν παρακελευεται η τωι ευαγγελικωι; Ὅτι δε λαος αυτου τα εθνη,
ο προφητης Ζαχαριας φησι· Και κα ταφευξονται εθνη πολλα επι τον Κυριον, και
 
 
 

98
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εσονται αυτωι εις λαον. Κλινατε το ους υμων προς τα ρηματα του στοματος μου.
Προθυμως γαρ, φησι, των παρ' εμου λεγομενων ακουσατε. Ἀνοιξω εν παραβολαις το
στομα μου. Σαφως τουτο ο ευαγγελιστης ηρμηνευσε πληρωθεν, οτε τας πολλας
παραβολας ειπεν ο Κυριος εν τοις Ευαγγελιοις. Και οι πατερες ημων διηγησαντο
ημιν. Ὅσα παρα των πατερων, φησι, δεδιδαγμεθα ακουσαντες, παντα ταυτα δια των
εργων και της αυτου παρου σιας εγνωκαμεν. Ουκ εκρυβη απο των τεκνων αυτων εις
γενεαν ετεραν. Ουχ ετεραι, φησι, γενεαι, αλλα τοις τεκνοις 27.352 αυτων παντα
πεπρακται τα παρα του Σωτηρος με γαλουργηματα· διο ουκ επαυσαντο αυτοις
προαγγελ λοντες τας αινεσεις του Κυριου και τας δυνα στειας αυτου. Και νομον
εθετο εν Ἰσραηλ. Νομον, φησιν, εδωκε τοις πατρασιν αυτων, και την σκηνην του
μαρτυριου, παιδαγωγων αυτους εις το γνωναι δια του νομου τον κατα καιρους
επιδημησαντα Σωτηρα τωι γενει των ανθρωπων. Υιοι τεχθησομενοι. Σημαινει δε δια
τουτων τους αγιους του Σωτηρος μαθητας, οιτινες τα θαυμασια α κατωρθωσεν ο
Χριστος, τοις υιοις αυτων απαγγελ λουσι· τουτεστι τοις προσελθουσι δι' αυτων τηι
πιστει. Και μη επιλαθωνται των εργων του Θεου. Ταυτα διηγησονται αυτοις, δι' ων
δυνησονται μονον ελπιδα τον Θεον επιγραψασθαι. Ἵνα μη γενωνται ως οι πατερες
αυτων. Ἀπαγγελουσι, φησι, τας αινεσεις του Θεου τοις δι' αυτου παιδαγωγουμενοις
οι αποστολοι· ινα και εκζητησωσι τας του Θεου εντολας, και μη την των πατερων κα
κοδαιμονιαν μιμησωνται. Ἐκεινη γαρ, φησιν, η γενεα ουκ εσχεν ευθη την καρδιαν
προς Θεον, ουδε πιστιν εσχε το πνευμα αυτης μετα του Θεου. Γενεα ητις ου
κατευθυνε την καρδιαν αυτης. Ἐκεινοι γαρ βεβαιαν την εις τον Θεον ουκ εκτησαντο
πιστιν, την ευθειαν ουκ εθελησαντες πορειαν οδευσαι, αλλα γνωμην εσχηκοτες τοις
θειοις εναντιουμενην θεσμοις. Υιοι Ἐφραιμ εντεινοντες και βαλλοντες τοξοις. Ἀπο
μονης της φυλης του Ἐφραιμ ολον τον λαον του Ἰσραηλ τον αποσχισθεντα του
Ἰουδα εδηλωσεν. Ουτοι γαρ και τας δαμαλεις εστησαν, και της κατα νομον λατρειας
απεστησαν. Ἁψαμενος της των πα τερων πονηριας, εφεξης καταλεγει πασαν την
κακιαν αυτων, την τε παρα του Θεου εις αυτους αγαθων δαψιλειαν, την τε προς τον
Θεον αυτων απιστιαν, τον τε διαδεξαμενον αυτους δια ταυτα ολεθρον· ινα δια
τουτων παιδαγωγηθεντες, τον πονηρον φυγωσι ζηλον. Λεγει δε, ως οι του Ἐφραιμ
υιοι, τουτεστιν απας Ἰσραηλ, οι δεδιδαγμενοι τοις πονηροις μαχεσθαι δαιμοσι, και
εις τουτο ωσπερ τοξον κατασκευασθεν τες, παρ' αυτον τον του πολεμου καιρον
μετεβληθη σαν, τον μεν ∆εσποτην και Θεον αρνησαμενοι, προσ κλιναντες εαυτους
τωι Βαραββαι, τουτεστι τωι Σαταναι. Ουκ εφυλαξαν την διαθηκην του Θεου. Την
καινην του Ευαγγελιου παραδοσιν φησι, και το· Ἰδου ημερα ερχεται, και διαθησομαι
αυτοις διαθηκην καινην. Αιτιας δε εστιν αποδοσις, οτι, ταυτην μη φυλαξαντες, ητις
εστι καινος νομος του Θεου, εστραφησαν εν ημεραι πολεμου. Ου γαρ επιστευον αυτωι
λεγοντι· Ἐγω εκ του Πατρος εξηλθον και ηκω. ∆εον γαρ βαλλειν και πολεμειν τους
Θεωι πο λεμουντας· οι δε κατα Θεου ηραντο πολεμον. Και επελαθοντο των
ευεργεσιων αυτου. Καιτοι, φησι, πολλα ευεργετημενοι, παντα απο της μνημης
ανεῤριπισαν. Και τουτου αποδειξις το παραδουναι Πιλατωι. Ἐπελαθοντο το πως
διηλθεν ευεργετων αυ 27.353 τους παντας, και ιωμενος τους καταδυναστευομενους
υπο του διαβολου. Ἐναντιον των πατερων αυτων α εποιησε θαυ μασια. Ουτω, φησι,
των ευεργεσιων και των θαυ μασιων επελαθοντο του Χριστου, ωσπερ αμελει και οι
πατερες αυτων των εν Αιγυπτωι γεγενημενων, οτε αυτους ηλευθερου ο Θεος.
Τοιουτον γαρ τι εοικεν υποσημαινειν το, Ἐναντιον των πατερων αυτων· ωσει
σαφεστερον ελεγεν· Ὁμοιοτροποι τωι ζηλωι των πατερων αυτων γεγονασι τωι
πονηρωι· και ωσπερ εκεινοι επελαθοντο του Θεου, ουτω και ουτοι. ∆ιεῤρηξε
θαλασσαν, και διηγαγεν αυτους. Και ου τουτο μονον φησιν, αλλα και θαλασσαν
 
 
 

99
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διελων απαντας διεβιβασεν. Ἐντευθεν αρχεται τα επι της προτερας λυτρωσεως
διηγεισθαι θαυμασια. Καταδιαιρεθεισης γαρ εις διαιρεσεις πολλας της Ἐρυθρας
θαλασσης, και των υδατων διοριζομενων και εξ εκα στου μερους μετεωριζομενων,
και αιρομενων εις υψος, ωσπερ εν ασκωι τινι συνεκλεισεν αυτα θειαι τινι δυναμει,
οπως μη διαχεομενα επικλυσηι το πληθος. ∆ια τουτο ηκουσε Κυριος και ανεβαλετο.
Ἀντι του· Ὑπερεθετο μικρον, και οιονει ανεκοψε την ευεργετικην χειρα. Και αρτον
ουρανου εδωκεν αυτοις. Ου μονον, φησι, τωι μαννα τα σωματα ετρεφεν, αλλα γαρ
και λογικηι τινι και ουρανιωι δυναμει διετρεφεν αυτων τας ψυχας· ωσπερ αμελει
διατρεφει και τους αγγε λους. Και τουτο εστι μεν και εκ του συνδεσμου ιδειν, τωι
ωσπερ εν επαγωγηι ειπειν το· Και αρτον ουρανου εδωκεν αυτοις. Ἔστι δε ουδεν
ηττον και του Ἀποστολου μαθειν, περι αυτων ειρηκοτος, ως πνευματικον εφαγον
βρωμα. Τουτο δε ην ο νυν αρτος αγγελων ονομαζομενος. Και ωσει αμμον θαλασσων
πετεινα πτερωτα. Την ορτυγομητραν φησιν ενταυθα. Ἔτι της βρωσεως ουσης εν τωι
στοματι αυτων. Γεγονε γαρ αυτοις εις χολεραν εξιν η τροφη, ατε ολον διολου
εκνενευκοτων εις την των κρεων πλησμονην. Και εμνησθη, οτι σαρξ εισιν, πνευμα
πορευο μενον και ουκ επιστρεφον. Ἠλεει αυτους, φησι, καιτοι ορων αυτους
ολοτροπως εκκεκλικοτας εις σαρ κας, αντι του εις το τα σαρκος φρονειν, και πνευμα
εχοντας, εις επιθυμιαν σαρκος αει πορευομενον, και ουκ επιστρεφον εις το
μετανοειν, και εκζητειν εξ ολης ψυχης τον Θεον. ∆ι' ουδεν ουν ετερον ηλεει και
εσωσεν, η δια την οικειαν μονον φιλανθρωπιαν. ∆ιο και προλαβων ειπεν· Αυτος γαρ
εστιν οικτιρμων και ελεημων. Ουκ εμνησθησαν της χειρος αυτου ημερας ης
ελυτρωσατο αυτους εκ χειρος θλιβοντος. Καταλεξας τα εν τηι θαλασσηι και εν ερημωι
αυτοις δεδομενα αγαθα, ετερον ευεργεσιας καταλεγει τροπον. Ταυτα δε εστι τα
περισταντα δεινα τους εχθρους· η τε εις αιμα μεταβολη του ποταμου, και η
κυνομυια, και ο βατραχος, και η ερυσιβη, και η ακρις, και η χαλαζα, και η παχνη, και
το πυρ, και η των πονηρων αγγε λων αποστολη· και τα λοιπα μεχρι της των πρωτο
τοκων απωλειας. 27.356 Ὡδοποιησε τριβον τηι οργηι αυτου. ∆εδωκως, φησι, του
αμνου το μυστηριον, διεξοδον δεδωκε τηι οργηι, οπως τον αυτου παρελθηι λαον, και
μη αψηται των αυτου τελουντων το μυστηριον. Ἀλλα φυλαξας τουτους δια του
εξοδον δουναι τηι οργηι, αυτων των ψυχων, δηλαδη των Αιγυπτιων, ουκ εφεισατο
απο θανατου· παρεδωκε γαρ τωι εξολοθρευτηι. Και εισηγαγεν αυτους εις ορος
αγιασματος αυ του. Ἱερουσαλημ φησι και τον μετα ταυτα οικοδομηθεντα εν αυτηι
ναον. Ὄρος τουτο ο εκτησατο η δεξια αυτου. Αυτος γαρ εστιν ο Χριστος η δεξια του
Πατρος, ο και παλαι προπορευομενος του λαου, και κατακληροδοτων αυτοις της
επαγγελιας την γην. Και εξεβαλεν απο προσωπου αυτων εθνη. Τον Ἀμοῤραιον και
τον Χετταιον, και τους εξης δηλου μενους. Και εκληροδοτησεν αυτους εν σχοινιωι
κληροδοσιας. Αυτων των εξελαθεντων και ανηιρη μενων επτα εθνων. Τας γαρ
πολεις αυτων των εκβε βλημενων και τους οικους εκληρονομησαν. Και επειρασαν
και παρεπικραναν τον Θεον τον υψιστον. Την επι των κριτων γενομενην ειδωλολα
τρειαν σημαινει, και την επι των βασιλειων. Και τα μαρτυρια αυτου ουκ
εφυλαξαντο. Και απεστρεψαν, και ηθετησαν, καθως και οι πατερες αυτων. Ὥσπερ οι
πατερες αυτων, φησιν, εν τηι ερημωι τον μοσχον πεποιηκασι, τον λυτρωτην
αρνησαμενοι· ουτω και ουτοι παλιν τας δαμαλεις αναθεντες εθυον, εγκαταλιποντες
Θεον. Και παρωργισαν αυτον εν τοις βουνοις αυτων. Ἐπι πασαν γαρ κορυφην ορους
τοις ακαθαρτοις εθυον δαιμοσιν, ως ο προφητης Ὠσηε φησιν. Ἤκουσεν ο Θεος και
υπερειδε, και εξουδενωσε σφοδρα Ἰσραηλ. Παρεδοθησαν γαρ εις διαφορους
αιχμαλωσιας. Και απωσατο την σκηνην Σηλωμ. Ἐν Σηλωμ γαρ ην το προτερον η
σκηνη, ηνικα ιερατευσαν Ἡλει και Σαμουηλ. Σκηνωμα ο κατεσκηνωσεν εν
 
 
 

100
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωποις. Σκηνωμα την κιβωτον φησιν, ηπερ απο των ανθρωπων εκεινων
αφηιρηται των πεντε σατρα πειων των λαβουσων αυτην. Και παρεδωκεν εις
αιχμαλωσιαν την ισχυν αυτων, και καλλονην αυτων. Ἰσχυς αυτων και μην και
καλλονη η κιβωτος ην η παραδεδοται Ἀζω τιων εις χειρας. Και συνεκλεισεν εις
ρομφαιαν τον λαον αυτου. Ἀγομενοι γαρ αιχμαλωτοι, απεθνησκον, ουδενος αυ τοις
επικουρουντος, δια το προδεδαπανησθαι πυρι τους επιτηδειους αυτων. Οι ιερεις
αυτων εν ρομφαιαι επεσον. Τους υιους Ἡλει του ιερεως λεγει. Και αι χηραι αυτων ου
κλαυθησονται. Συνδιολωλασι γαρ τηι αυτων απωλειαι, και τωι των ανδρων θανατωι
συνηφθησαν, μηδε των επι νεκροις αξιωθεισαι δακρυων. Και επαταξε τους εχθρους
αυτου εις τα οπισω. Τουτο φησι δια το Ἀζωτιους και Ἀσκαλωνιτας ειςτας εδρας
παταξαι, αχρις ου την κιβωτον απεστειλαν. Και απωσατο το σκηνωμα Ἰωσηφ. Τουτο
φησι 27.357 δια το την Σηλωμ εν τηι μεριδι ειναι του Ἰωσηφ· Ἐφραιμ δε υιος Ἰωσηφ.
Και εξελεξατο την φυλην Ἰουδα. Ἀπο γαρ ταυτης τους βασιλεας εποιησεν, ων
πρωτος ∆αυΐδ. Ἰστεον δε, ως φυλην αντι φυλης εξελεξατο, την Ἰουδα αντι της
Ἰωσηφ· και τοπον αντι τοπου, το ορος Σιων αντι της Σηλωμ. Και ωικοδομησεν ως
μονοκερωτος το αγιασμα αυτου. Ἁγιασμα μεν τον θειον εν Ἱερουσαλημ
ωικοδομηθεντα λεγει ναον· Μονοκερως δε θηριον εστιν ακαταμαχητον, δια το οξυ
κερας επι μετωπου φερειν, και παντα τουτωι αναιρειν τα θηρια. Λεγει ουν, Ὅτε
ουτως ο θειος ωικοδομηθη ναος, ως παντα τα εθνη της ενουσης εν αυτωι ισχυος
δευτερα φαινεσθαι. Ἐξοπισθεν των λοχευομενων ελαβεν αυτον. Τικτομενων και
γεννωμενων. Ἀπο της ποιμαντικης, φησιν, επιστημης, και του ειδεναι τα
λοχευομενα των προβατων διαφυλαττειν, καλως αναλαβων και των λογικων
θρεμματων ποιμενα πεποιηκε. Ποιμαι νειν Ἰακωβ τον δουλον αυτου. Τουτεστι,
διδασκα λος αυτοις αγαθων τροπων εγενετο, δι' ων επεδει κνυτο παιδευσας αυτους.
Και εν ταις συνεσεσι των χειρων αυτου ωδη γησεν αυτους. Συνεσιν χειρων πασαν
την εν τωι προσηκοντι πραξιν γινομενην φησιν.
ΨΑΛΜΟΣ τωι Ἀσαφ. ΟΗʹ. Ὑποθεσις. Τουτον αιδει τον ψαλμον υπερ των αναιρεθεντων
πι κρως κατα τους καιρους του Ἀντιοχου· αιτων τε δια της ικετειας εκδικησιν
γενεσθαι της εις το εθνος γινομενης μιαιφονιας, μεταστραφεισων δη λονοτι των
συμφορων εις αυτους τους επαγοντας αυτας. Ὁ Θεος, ηλθοσαν εθνη εις την
κληρονομιαν σου. Πολλους γαρ εισαγαγων ο Ἀντιοχος, εισηλθεν εις Ἱεροσολυμα και
ενεπρησε τον θειον ναον. Ἐμιαναν τον ναον τον αγιον σου. Ἰδου, φησι, των σων
εκρατησαν αλλοι, και τα σα υπο αλλοφυλων κατ εχεται. Ἔθεντο Ἱερουσαλημ εις
οπωροφυλακιον. Λιθολογιος τοπος οπου την σκηνην εχει ο τας οπωρας φυλασσων.
Ἔθεντο τα θνησιμαια των δουλων σου βρω ματα τοις πετεινοις του ουρανου. ∆ια
γαρ υπερ βολην απανθρωπιας ουδε θαπτειν τοις οικειοις επ ετρεπον οι πολεμιοι τους
νεκρους. Τας σαρκας των οσιων σου τοις θηριοις της γης. Πως γαρ ουχ οσιοι οι το
αιμα εκχυθεντες υπερ της του νομου φυ λακης, ων ησαν οι Μαχαβαιοι;
Ἐκκαυθησεται ως πυρ ο ζηλος σου. Ζηλωσον, φησι, δια το σον ονομα το
βλασφημουμενον παρα των εχθρων. Μη μνησθηις ημων ανομιων αρχαιων. Τας εν
Αιγυπτωι λεγει αμαρτιας αρχαιας. Μηποτε ειπωσι τα εθνη· Που εστιν ο Θεος αυ των;
Ει και εμποδιζει, φησι, τηι ημετεραι σωτηριαι το πληθος των ημετερων αμαρτιων·
αλλα δια το σον ονομα ποιησον ημιν δια τον ονειδισμον ον επιφερουσι 27.360 σοι,
δια το αιμα το εκχυνομενον των σων δουλων, δια τον στεναγμον των πεπεδημενων.
Κατα την μεγαλωσυνην του βραχιονος σου περιποιησαι τους υιους των
τεθανατωμενων. Τηι δυναμει, φησι, του βραχιονος σου σωσον τους κατα λειφθεντας
εκ των ανηιρημενων. Εις τελος υπερ των αλλοιωθησομενων, μαρτυριον του Ἀσαφ,
 
 
 

101
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΨΑΛΜΟΣ υπερ των Ἀσσυριων. ΟΘʹ. Ὑποθεσις. Κατα μεν το προχειρον της λεξεως
ελεηθηναι αξιοι τους υπο του Ἀσσυριου καταδουλωθεντας· κατα δε την υψηλοτεραν
διανοιαν, υπερ των υπομειναν των την αιχμαλωσιαν την νοητην, μετα τον κατα του
Κυριου σταυρον υπο των νοητων Ἀσσυριων, και αυτου του αρχοντος αυτων, φημι
δη του Σα τανα. Ἱκετειαν ουν προβαλλεται, αξιων επιφανειαν γενεσθαι του Σωτηρος
ημων, και ελευθερωσιν του παντος γενους του Ἰσραηλ. Ὁ ποιμαινων τον Ἰσραηλ,
προσχες. Σε, ∆εσποτα, τον ποιμενος δικην του λαου προμηθουμενον, δεξασθαι μου
την ικετειαν αντιβολω. Ὁ καθημενος επι των χερουβιμ, εμφανηθι εναντιον Ἐφραιμ,
και Βενιαμιν, και Μανασση. Ἐν τηι πορειαι της σκηνης εβαδιζον τρεις φυλαι, Ἰουδα,
και Ἰσαχαρ, και Ζαβουλων. Ἠκολουθουν δεκατα νοτον τρεις ετεραι· η του Ἐφραιμ, η
του Βεν ιαμιν και του Μανασση. Ἦν δε επι των χρυσων χερουβιμ των επανω της
κιβωτου δοξα Θεου· προ εβαδισε γαρ αυτων κατα την πορειαν. Συ ουν ο καθ ημενος
επι των χερουβιμ, και προπορευομενος της κιβωτου, ως ειναι εμπροσθεν του
Ἐφραιμ, Βενια μιν και Μανασση (το γαρ εναντιον σημαινει το εμπροσθεν), δια της
σαυτου δυναστειας την σωτηριαν επιδιδου. Ἄμπελον εξ Αιγυπτου μετηρας. Τον
Ἰσραηλ φησιν. Ἐξεβαλες εθνη, και κατεφυτευσας αυτην. Προπορευομενος γαρ,
εξεβαλες απο προσωπου αυτων τα εθνη. Ἐκαλυψεν ορη η σκια αυτης. Σκια μεν της
αμ πελου η κατα νομον λατρεια, δια το σκιαν εχειν τον νομον των μελλοντων
αγαθων· ορη δε το τε εν Σηλωμ και το εν Σιων φησιν. Ἐν τουτοις γαρ τοις δυσι το
ποις ιδρυτο η σκηνη. Ουδεν ουν ετερον σημαινει, η οτι τα εν νομωι, ατινα ην σκια
των μελλοντων αγα θων, εν τοις δυσι τουτοις ετελειτο ορεσι. Και ανα δενδραδες
αυτης τας κεδρους του Θεου. Κεδροι μεν αι ουρανιαι δυναμεις· αναδενδραδες δε της
αμ πελου οι εκ του λαου προφηται εις υψος ηρμενοι, και επαναπαυομενοι ταις ανω
και λογικαις δυναμεσιν. Ἐξετεινε τα κληματα αυτης εως θαλασσης. Κληματα και
παραφυαδες της αμπελου το παν πλη θος του λαου φησιν, ο κατεσχεν απο ποταμου
Ευ φρατου μεχρι θαλασσης της Ἰνδικης. Ἵνα τι καθειλες τον φραγμον αυτης;
Φραγμος ην αυτηι η των αγγελων φυλακη, ην απεστησεν απ' αυτων ο Θεος. Και
τρυγωσιν αυτην παντες οι παραπορευομενοι την οδον. ∆εδοται γαρ εις βοσκημα
27.361 τοις ακαθαρτοις δαιμοσιν, οιτινες και νεμονται αυ των τας ψυχας, της νοητης
ευκαρπιας απογυμνουντες. Ὁ Θεος δυναμεων, επιστρεψον. Ἱκετευω σε τοινυν τον
δυνατον ∆εσποτην ιδειν ανωθεν της αμπε λου την λωβην, και θεραπειας αξιωσαι το
παθος. Ἡ ση γαρ αυτη προνοια την προτεραν εδωκεν ευκλη ριαν. Και καταρτισαι
αυτην ην εφυτευσεν η δεξια σου. Ἐπειδη συ αυτην, φησι, κατεφυτευσας, ειτα
γεγονεν εμπεπυρισμενη και κατεσκαμμενη και απολωλε, σου αυτην επιτιμησαντος,
καταρτισαι αυ την και ετοιμην εις σωτηριαν παρασκευασον· παρα σκευασον δε δια
του υιου του ανθρωπου. Το γαρ, επι υιον ανθρωπου, δια του υιου ανθρωπου
σημαινει. Τις δε εστιν ο υιος του ανθρωπου η αυτος ο Κυριος ημων, ως αυτος περι
εαυτου εν τοις Ευαγγελιοις φησι; Γενηθητω η χειρ σου επ' ανδρα δεξιας σου. Αυτη,
φησιν, η πραξις η της σωτηριας του λαου, ητις και δια της χειρος σημαινεται, επ'
ανδρα δε ξιας σου γενηθητω, τουτεστι δια του ανδρος του οντος δεξιας σου. Και τις
ουτος η ο Υιος του ανθρω που, ος εστι δεξια του Πατρος, ει και γεγονεν αν θρωπος;
Ἐπειδαν δε τουτο γενηται, και σωσηι ημας, φησιν, η δεξια σου, ο χρηματισας ανηρ
και Υιος αν θρωπου, ουκ αν ποτε αποστωμεν απο σου, ατε της σης ζωης
μεταλαβοντες, και τωι σωι επικληθεντες ονοματι, τουτεστι Χριστιανοι. Κυριε ο Θεος
των δυναμεων, επιστρεψον ημας. Συνεχως την ικεσιαν προβαλλεται, επισπευδων
την επιφανειαν γενεσθαι του Μονογενους, δι' ου και σωθησονται. Εις τελος υπερ
των ληνων
 
 
 

102
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΨΑΛΜΟΣ τωι Ἀσαφ, αλληλουια. Πʹ. Ὑποθεσις. Ἤδη τον ογδοον ερμηνευοντες
αποδεδωκαμεν ειναι ληνους τας Ἐκκλησιας. Ἔστιν ουν και εκ τουτου του ψαλμου
ιδειν, ως καλει τα εθνη προς την πι στιν την εις τον Κυριον· αυτοις διδασκαλιαν
ποιου μενος του μηποτε αποστηναι αυτου, την του προτερου λαου δια την κακιαν
αποβολην λεγων. Ἀγαλλιασθε τωι Θεωι τωι βοηθωι ημων, αλαλαξατε τωι Θεωι Ἰακωβ.
Ἀλαλαγμος εστιν επινικιος υμνος. Παρακελευεται ουν τοις εθνεσι τωι βοηθησαντι
Θεωι, και εκ της των δαιμονων αυτους ρυσαμενωι καταδυναστειας, τας επινικιους
αιδειν ωιδας. Λαβετε ψαλμον, και δοτε τυμπανον. Ψαλμον εν τουτοις την θειαν
διδασκαλιαν φησι. Τυμπανον δε οργανον εστι εκ δερματων πεποιημενον. Λεγει ουν·
Ἐπηκοοι τοις θειοις λογιοις γενομενοι, παραστησατε τα σωματα υμων θυσιαν ζωσαν,
ευπροσδεκτον τωι Θεωι. Ψαλτηριον τερπνον μετα κιθαρας. Ψαλτηριον παλιν το σωμα
φησι, δια την γινομενην συμφωνιαν και συναρμονιαν προς αυτο της ψυχης· ιν'
αρτιοι γενωνται οι του Θεου ανθρωποι, και τας ψυχας ανατιθεντες τωι Θεωι, και το
σωμα, ου τωι κο σμωι, αλλα Κυριωι. Σαλπισατε εν νεομηνιαι σαλπιγγι. Ὥσπερ παλαι
27.364 ποτε ο Ἰσραηλ αισθητας λαμβανων σαλπιγγας εν τηι νεομηνιαι εσαλπιζε, τουτο
προσταγμα δεδωκοτος του Θεου, και μαρτυριον του ελευθερωθηναι αυτους της εξ
Αιγυπτου δουλειας· ουτω και ο νεος λαος, τηι ευαγγελικηι χρωμενος σαλπιγγι, ης ο
φθογγος εις πασαν την γην εξηλθεν, κελευεται εν ταις νεομηνιαις σαλπι ζειν,
τουτεστιν εν τηι ανακαινισει του νοος αυτου· ομολογων και αυτος και μαρτυρων, οτι
δη αυτον εκ της νοητης ηλευθερωσεν Αιγυπτου, τουτεστιν εκ της εξουσιας του
σκοτους. Γλωσσαν ην ουκ εγνω ηκουσεν. Ὁ λαος, φησιν, εξελθων εκ της Αιγυπτου,
ηκουσε γλωσσαν ην παλαι ουκ εγνω. Και ποια αυτη η η του Θεου προς τον λαον
γινομενη εν τωι ορει φωνη; Ἀπεστησεν απο αρσεων τον νωτον αυτου. Ἀντι του, εξ
αρσεων. Λεγει δε, οτι των βασταγματων αυ τους ηλευθερωσεν, ων επεφεροντο
οικοδομουντες τας πολεις τωι Φαραω. Αι χειρες αυτου εν τωι κοφινωι εδουλευσαν.
Τουτο φησι διοτι τον πηλον και τα αχυρα εν κοφινοις επι το εργον επεφεροντο. Ἐν
θλιψει επεκαλεσω με, και εῤρυσαμην σε. Ὅμοιον τωι, Ὅτι ηκουσα των στεναγμων
αυτων, και της φωνης αυτων ηκουσα, και κατεβην του εξελεσθαι αυτους. Ἐπηκουσα
σου εν αποκρυφωι της καταιγιδος. Ἀντι του, Ἐκ μεγαλης και υπερβαλλουσης
εῤρυσαμην σε θλιψεως. Ἐδοκιμασα σε επι υδατος αντιλογιας. Ὅτε διψησας ο λαος
ελεγε προς Μωσην· ∆ος ημιν υδωρ ινα πιωμεν, ελεγε· Τι λοιδορεισθε με και
πειραζετε τον Κυριον; Ἄκουσον, λαος μου. Τωι λαωι παραινεσιν εισφε ρει λεγων
παρεσκευασθαι επηκοον γενεσθαι αυτωι. Και γαρ, ει τουτο ποιησει, ουκ αν ετερωι
δουλευηι Θεωι, ουδε γενησεται αυτωι αυτος ο Κυριος εις Θεον προσφατον. Αυτος γαρ
εστιν ο και παλαι αυτους εξ Αιγυπτου λυτρωσαμενος. Πλατυνον το στομα σου, και
πληρωσω αυτο. Ὑπισχνειται τοις πειθαρχουσιν αυτωι και σαρκικας τροφας και
πνευματικας. Και ουκ ηκουσεν ο λαος μου της φωνης μου. Ἐπειδη ταυτα μεν
υπεσχομην εγω, αυτοι δε τα ωτα εκωφευσαν· τουτου χαριν απεβαλομην αυτους,
αξιαν των επιτηδευματων αυτοις την τιμωριαν διδους. Οι εχθροι Κυριου εψευσαντο
αυτωι, και εσται ο καιρος αυτων εις τον αιωνα. Ὡσει σαφεστερον ελεγεν· Ἀντι του
ψευσασθαι τωι Κυριωι τον λαον, εσται καιρος αυτωι τιμωριας· ουτος δε εστιν ο του
μελλοντος αιωνος. Και εψωμισεν αυτους εκ στεατος πυρου. Αυτοι μεν, φησιν,
εψευσαντο αυτωι· αυτος δε, ατε αγαθος υπαρχων, ενεπλησεν αυτους νοητης τροφης·
αυτη δε εστιν αυτος ο Κυριος, ο αρτος ο ζων, ο εξ ουρανου καταβας, και ζωην διδους
τωι κοσμωι. Και εκ πε τρας μελι εχορτασεν αυτους. Πετρα αυτος ο Κυ ριος, μελι δε τα
θεια αυτου λογια. Λεγει γουν, οτι των οσιων αυτου λογιων ενεπλησεν αυτους.
ΨΑΛΜΟΣ τωι Ἀσαφ. ΠΑʹ. Ὑποθεσις. Την αποβολην του λαου εν τωι προ αυτου
 
 
 

103
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψαλμωι, εν 27.365 ταυθα και τας αιτιας σαφεστερον εκδιδωσι, δι' ας αυτους ο Θεος
απεβαλετο. Ὁ Θεος εστη εν συναγωγηι θεων. Θεους τους αρχοντας των Ἰουδαιων
εκαλεσε, τους υιους κληθεν τας Θεου. Ἔστη ουν εν μεσωι αυτων ο Θεος, οτε την
σωτηριον παρουσιαν πεποιηται, οπως διακρινηι αυ τους, ελεγχον των αυτοις
πεπραγμενων ποιων. Ἕως ποτε κρινετε αδικιαν, Την αδικιαν την γι νομενην εις τον
λαον παρ' αυτων εις μεσον αγει. Σαλευθητωσαν παντα τα θεμελια της γης. Θε μελια
της γης τους αρχοντας του αιωνος τουτου φη σιν· οιτινες και προ γε του λαου των
Ἰουδαιων εδω καν δικην, εκβληθεντες της καθ' ημων τυραννιδος δια του λεχθεντος
προς ημας λογιου· Νυν ο αρχων του κοσμου τουτου εκβληθησεται εξω.
Ἐσαλευθησαν γαρ ης παλαι ποτε ειχον στασεως. Ἅτε δη ως πρω των αυτων
καταργηθεντων δια του σταυρου αυτου, ειτα της εκβολης γενομενης του Ἰσραηλ
μετα το κη ρυχθηναι εις παντα τα εθνη το Ευαγγελιον, επηγα γεν· Ἐγω ειπα· Θεοι
εστε. Ὑμεις δε ως ανθρωποι αποθνησκετε· πιπτετε δε και ως εις των αρ χοντων. Και
ποιων αρχοντων, η ων μικρωι προτερον εδηλωσε δια των σαλευομενων θεμελιων
της γης;
Ὠδη ΨΑΛΜΟΥ τωι Ἀσαφ. ΠΒʹ. Ὑποθεσις. Ευχην ενταυθα ανατεινει προς Θεον, της
αλαζονειας αξιων τα εθνη τιμωρησασθαι τα των Ἀσσυριων εις τον κατα της
Ἱερουσαλημ συμπραξαντα πολε μον. Ουτοι δε ησαν οι εξης εν τωι ψαλμωι δηλουμε
νοι. Ὁ Θεος, τις ομοιωθησεται σοι; μη σιγησηις μηδε καταπραΰνηις, ο Θεος. Σοι μεν,
φησιν, ουδεις εσται ομοιος, αμνησικακος και μακροθυμων επι ταις αδικιαις· εγω δε
ευχομαι μη σιγησαι επι ταις καθ' ημων παρα των εχθρων γενομεναις αδικοις
εφοδοις. Ὅτι ιδου οι εχθροι σου ηχησαν. Ἐξακουστος, φησιν, η καθ' ημων παρ'
αυτων αδικια γεγενηται. Ἐγενηθησαν εις αντιληψιν τοις υιοις Λωτ. Ἀντελαβοντο,
φησι, και συνεμαχησαντο εις τον καθ' ημων πολεμον οι προδηλωθεντες τοις υιοις
Λωτ. Υιοι δε Λωτ Μωαβιται και Ἀμμανιται. Ἐντευθεν δε γινωσκομεν, οτι
προσκαλουνται αλληλους οι δαιμονες επ' απωλειαι ψυχης, πανωλεθριαν ημιν
επαγειν, και ληθηι παραδουναι τον πολυθρυλλητον Ἰσραηλ. Ειτα καταλεγει ομορους,
υφ' ων συγκληθεντες και οι αλλοι συνηλθον. Ποιησον αυτοις ως τηι Μαδιαμ και τωι
Σισαρα. Ὥσπερ ποτε Μαδιαμ και ο Σισαρα, ετι τε και ο Ἰαβειν εξανασταντες κατα του
Ἰσραηλ εξωλοθρευθησαν, οι μεν εν τωι χειμαῤρωι Κισσων, οι δε εν Ἀενδωρ· τον
αυτον τροπον και οι επιθεμενοι ημιν μετα του Ἀσσουρ, της ομοιας τιμωριας τυχοιεν.
Σισαρα μεν αρχων της δυναμεως, Ἰαβειν δε βασιλευς Χανααν. Τροπουνται εν τωι
χειμαῤρωι Κισσων εν τοις Κριταις εν χειρι Βαραακ και ∆εβοῤρα γυναικος Ἰσραηλ.
27.368 Ἐξωλοθρευθησαν εν Ἀενδωρ. Ἐν ασχημωι τοπωι.Ἀενδωρ γαρ απρεπεια
δηλουται. Ἐγενηθησαν ωσει κοπρος τηι γηι. Ἄταφοι γαρ μενοντες διελυ θησαν, και
οιον τις κοπρος τηι γηι συνεμιγησαν. Θου τους αρχοντας αυτων ως τον Ὠρηβ. Των
Ἰδουμαιων και Ἰσμαηλιτων και Μωαβιτων και Ἀγαρηνων και των δηλωθεντων
εταιρων τα ισα παθειν παρασκευασον τωι Ὡρεβ και τοις ετεροις. Ουτοι δε και κακοι
κακως απολωλασιν. Ὁ Θεος μου, θου αυτους ως τροχον. Τουτεστι, Μη μεινοιεν εν τηι
αυτηι στασει, αλλα κυλιεσθωσαν εις τουμπαλιν. Ὡς καλαμην κατα προσωπον ανε
μου. Τουτεστιν ευριπιστοι γενησονται, ωσπερ αμε λει και η καλαμη του σταχυος.
Ὡσει πυρ ο διαφλε ξει δρυμον. Ἀπολαυετωσαν, φησι, του πυρος ο αυ τοι εξεκαυσαν,
και αυτο το πυρ αυτους καταφαγεται, ωσπερανει και αισθητον πυρ καταφαγει
δρυμον. Ὅμοιον δε τωι· Ἰδου παντες υμεις πυρ καιετε, πορευεσθε τωι φωτι του πυρος
υμων, και τηι φλογι ηι εξεκαυσατε. Ὡσει φλοξ κατακαυσαι ορη. Παρα βολικος ο
λογος. Ὥσπερ πυρ εμπεσον, φησι, καιει ορη, ουτω κατακαυθησονται υπο της παρα
σου επ ενεχθησομενης αυτοις τιμωριας, ηντινα και καταιγιδι παρεβαλε δια το
 
 
 

104
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σφοδρον και επιτεταμενον. Πληρωσον τα προσωπα αυτων ατιμιας. ∆ιαμαρ τοντες
γαρ ων βουλονται, και αισχυνης εμπλησθεντες, επιγνωσονται σου την δυναμιν. Και
ζητησουσι το ονομα σου, Κυριε. Τουτο λεγει, ως εσται αυτοις εκ των τιμωριων
ωφελεια. Το, ζητησουσιν, αντι του, γνωσονται. Εις το τελος υπερ των ληνων τοις
υιοις Κορε,
ΨΑΛΜΟΣ ΠΓʹ. Ὑποθεσις. Παλιν υπερ των Ἐκκλησιων και εν τουτωι τωι ψαλμωι
ποιειται τον λογον, και δηλον εκ του υπερ των λη νων αυτον επιγεγραφθαι. Ὡς
αγαπητα τα σκηνωματα σου, Κυριε των δυ ναμεων! Σκηνωματα φησι τας κατα τοπον
ιδρυνθει σας αγιας εκκλησιας του Θεου, εις ας και πασα θεοφιλης επισπουδαζει
ψυχη. Ἡ καρδια μου και η σαρξ μου ηγαλλιασαντο εις Θεον ζωντα. Ὅμοιον ωσει
λεγοι· Και τωι σωματι και ψυχηι παρεστησα εμαυτον εις το δουλευειν Θεωι ζωντι και
αληθινωι. Το δε, Θεωι ζωντι, προς αντιδιαστολην των ειδωλων ειρηται· ατε νεκρων
οντων εκεινων, και εξ υλης αψυ χου τυγχανοντων. Και γαρ στρουθιον ευρεν εαυτωι
οικιαν, και τρυ γων νοσσιαν εαυτηι, ου θησει τα νοσσια εαυτης, τα θυσιαστηρια σου,
Κυριε. Στρουθιον μεν την των ανθρωπων αινιττεται ψυχην, την υπο του νοητου
θηρευτου αγρευομενην, κατα το ειρημενον· Ἡ ψυχη ημων ως στρουθιον εῤρυσθη εκ
της παγιδος των θηρευοντων· τρυγονα δε την εν αγνειαι και σωφροσυνηι συζωσαν
ψυχην. Λεγει ουν, οτι πασα ψυχη ταυτην ευρησει καταφυγην, την εις τα θυσιαστηρια
εισοδον. 27.369 Μακαριοι οι κατοικουντες εν τωι οικωι σου· τωι επουρανιωι δηλονοτι.
Μακαριος ο ανηρ ου εστιν αντιληψις αυτωι παρα σοι· αναβασεις εν τηι καρδιαι αυτου
δι εθετο. Ὡς αντιληπτορα, φησιν, επιγεγραμμενος, αγαθους λογισμους εαυτωι καθ'
εκαστην οικοδομει, ουστινας και αναβασεις προς το παρον ειρηκε, δια το εν αυτοις
οιονει απο των γηΐνων αναβασιν ειναι εις επουρανια. Εις την κοιλαδα του
κλαυθμωνος. Κοιλαδα του κλαυθμωνος τον θνητον βιον φησι. Λεγει ουν· Ἐν τωι
θνητωι βιωι πλησεις αγαθων λογισμων αυτους καθεκαστην οικοδομων. Αισθησις
αυτοις γεγο νεν εκ της σης αντιληψεως. Και γαρ ευλογιας δωσει ο νομοθετων· πορευ
σονται εκ δυναμεως εις δυναμιν. Ἀμοιβας, φησι, των καλων λογισμων δωσει αυτοις
ο νομοθετων, τουτ εστιν ο τον νομον αυτοις της Καινης δεδωκως ∆ιαθη κης. Τινες δ'
αν ειεν αι ευλογιαι, η το εκ δυναμεως εις δυναμιν πορευθηναι; Λεγει δε απο της
ενταυθα πολιτειας της κατα Θεον εις την ανω Ἱερουσαλημ, ενθα και απελθοντες
οψονται τον Θεον καθως εστιν. Ἐπιβλεψον εις προσωπον του Χριστου σου. Χριστον
ενταυθα τον κεκλημενον λαον εις βασιλειον ιερατευμα φησι. Ὅτι κρεισσων ημερα
μια εν ταις αυλαις σου υπερ χιλιαδας. Ἡμεραν μιαν των αυλων του Θεου, τουτεστι
των εκκλησιων, την αναστασιμον ημεραν του Σωτηρος υποδηλοι. Χιλιαδας δε, ητοι
χιλιαδα, ουτω γαρ ευρηται εν τηι Ἑβραιων Γραφηι, την κατα νομον λατρειαν φησιν,
ητις εις χιλιαδα ετων κεκρα τηκεν, αρξαμενη απο των του Σολομωντος χρονων, αφ'
ου τεθεμελιωται ο θειος ναος, μεχρι της του Σωτηρος παρουσιας. ∆εικνυσιν ουν, ως
πολυ το μειζον της ευαγγελικης προς την νομικην λατρειαν. Ἐξελε ξαμην
παραριπτεισθαι εν τωι οικωι του Θεου μου. Οιον ως ει λεγοι· Μικρος τις και ευτελης
ειναι μαλ λον αν βουλοιμην των εν τηι Ἐκκλησιαι η μεγας των εν τωι αμαρτωλωι λαωι.
Ταυτα τοις εν Βαβυλωνι προσ φορα, και ημιν επιτηδεια. Και γαρ εκεινους εδιδασκεν
η χαρις του Πνευματος μη παραβλεπειν του θειου οικου την ερημιαν, και ημεις
παιδευομεθα τους τωι Θεωι αφιερωμενους σηκους αει ποθειν και αγαπαιν. Κυριος ου
στερησει τα αγαθα τοις πορευομενοις εν ακακιαι. Οι γαρ ταυτην εχοντες την
διαθεσιν, τουτων απαντων απολαυουσι των αγαθων. Ἔλεος γαρ εκ των θειων
αναβλαστανει σηκων, και πολλη εκειθεν αφθονος της αληθειας η χορηγια. Ἐκειθεν
γαρ των αγαθων δογματων την διδασκαλιαν δεχομεθα, και χα ριν δε θειαν εκ των
 
 
 

105
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του παναγιου Πνευματος κρουνων αρυομεθα· και μεντοι και περιβλεπτοι εντευ θεν
γινομεθα, και λιαν περιφανεις, και συλληβδην ειπειν, πασαν των αγαθων δεχομεθα
την απολαυσιν, κακιας μεν και πονηριας απαλλαττομεθα, απλοτητι δε και αληθειαι
συζηιν προαιρουμενοι. Εις τελος, τοις υιοις Κορε.
ΨΑΛΜΟΣ Π∆ʹ. Ὑποθεσις. ∆ια τουτου του ψαλμου την κλησιν των εθνων δηλοι,
27.372 και την γενομενην αυτοις δια της προς τον Θεον επιστροφης αφεσιν. Ἔτι τε
εισαγει τον Ἰουδαιων λαον μετα την των εθνων κλησιν εξομολογουμενον εφ' οις
ημαρτεν, αξιουντα και αυτον του δια του Χριστου ελεους τυχειν. Ευδοκησας, Κυριε,
την γην σου. Και γαρ αλη θως ευδοκησεν ο Θεος και Πατηρ ανακεφαλαιωσα σθαι τα
παντα εν τωι Χριστωι. Ἀπεστρεψας την αιχμαλωσιαν Ἰακωβ. Αυτοις γαρ πρωτον
κηρυξας τοις Ἰουδαιοις, λελυτρωται πολλους της καταλαβου σης αυτους νοητης
αιχμαλωσιας. Ἐδηλωσεν ο Σ τηρ μετα την Ἡσαΐου προφητειαν, την φησασαν·
Πνευμα Κυριου επ' εμε, ου εινεκεν εχρισε με, ευαγγελισασθαι πτωχοις απεσταλκε με,
κηρυξαι αιχμαλωτοις αφεσιν, και τυφλοις αναβλεψιν, ειπων· Σημερον πεπληρωται
η προφητεια αυτη εν τοις ωσιν υμων. Αυτος γαρ ο παυσας δουλευον τας ημας
πολυθεωι πλανηι και δαιμοσι, τας τε των αμαρτηματων λυσας σειρας. Ἀμφοτερα
ενταυθα προφητευεται η τε απο Βαβυλωνος των υιων Ἰσραηλ επανοδος και της
οικουμενης σωτηρια· και διττως ολον εξηγειται. Προς δε διανοιαν· Ευδοκει Κυριος
την αγαθην και σπουδαιαν καρδιαν, γην αυτου τυγχανουσαν, δια το δεχεσθαι τον
σπορον τον παρ' αυτου, και εκατονταπλασιονα καρποφορειν. Ἀφηκας τας ανομιας
τωι λαωι σου. Του δια της πιστεως γενομενου αυτου λαου· λεγει δε το εξ εθνων, κατα
το ειρημενον υπο Ζαχαριου του προ φητου· Ἐν εκεινηι τηι ημεραι καταφευξονται επι
τον Κυριον εθνη πολλα, και εσονται αυτωι εις λαον. Ἐπιστρεψον ημας, ο Θεος των
σωτηριων ημων. Ἐντευθεν ικετειαν αναπεμπει εκ προσωπου του λαου των
Ἰουδαιων, αξιουντων και αυτους τυχειν της χαριτος. ∆ειξον ημιν, Κυριε, το ελεος
σου. Κυρου του Περσων βασιλευσαντος, κατα την του Ἡσαΐου προφητειαν,
δεδωκοτος της επανοδου την εξουσιαν, επειγονται την ενεγκουσαν καταλαβειν. ∆ια
δη τουτο τον Θεον ικετευουσι, ταχειαν αυτοις δια φιλανθρω πιας παρασχειν
σωτηριαν. Ταχιστα, φησιν, ω ∆εσποτα, την σην ημιν αγαθοτητα δειξον, ινα τυχωμεν
της σης σωτηριας και της εντευθεν απαλλαγης. Ουτω την ικετειαν ως εξ εκεινων ο
προφητης προσενεγκων, δεχεται του Θεου την αποκρισιν και φησιν· Ἀκουσο μαι τι
λαλησει εν εμοι Κυριος ο Θεος. Παυσαμενος ο προφητης ικεσιας, την παρα του
Πνευματος αποκρισιν εκδεχεται σιωπων. Πλην εγγυς των φοβουμενων αυτον το
σωτη ριον αυτου. Ἐκδεχομενος ο προφητης την αποκρι σιν, ην ακουσομαι περι του
γενους μου παρα του Θεου, εκεινο εγνω, ως πασιν ετοιμος ειη γενεσθαι εγγυς, ει γε
τον αυτου φοβον ασπαζοιντο· συμβησεται δε τοις ασπαζομενοις το εν δοξηι
κακασκηνω σαι. Του κατασκηνωσαι δοξαν εν τηι γηι ημων. 27.373 Την μετα σαρκος
οικονομιαν του Μονογενους δια τουτων σημαινει. Γεγονε γαρ ημιν παρα του Θεου
και Πατρος δικαιοσυνη και ειρηνη και ελεος και αληθεια. Ἐλεησας δε ημας εδιδαξε
την αληθειαν· και μην και δικαιους απεφηνεν, ειρηνοποιησας τα παντα εν αυτωι τα
τε εν τωι ουρανωι και τα επι της γης. Ἔλεος και αληθεια συνηντησαν. Σαφως την δια
της Θεοτοκου και Ἀειπαρθενου ανατειλασαν τωι κοσμωι κηρυττει αληθειαν. Αυτος
γαρ εστιν η αλη θεια, ει και γεγενηται εκ γυναικος. ∆ικαιοσυνη γαρ και αληθεια
κατεφιλησαν σαφως δια την εκ της Ἀειπαρθενου Θεοτοκου ανατειλασαν τωι κοσμωι
αληθειαν. Και δικαιοσυνη εκ του ουρανου διεκυψεν. Ὅμοιον το ειρημενον προς την
Παρθενον· Πνευμα αγιον επελευσεται επι σε, και τα εξης. Και γαρ ο Κυριος δωσει
χρηστοτητα. Ὅταν, φησι, καθ' υπερβολην χρηστοτητος επιλαμψηι τοις επι της γης ο
 
 
 

106
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κυριος, τοτε και ημεις, νοητη υπαρ χοντες γη, τους πνευματικους καρπους
αποδωσομεν της δικαιοσυνης. ∆ικαιοσυνη ενωπιον αυτου προπορευσεται. Ειπων, ως
δωσει η νοητη γη τον καρπον, διδασκει πως δωσει. Πως δε δωσει, η οταν αυτου του
εργα ζομενου το αγαθον η δικαιοσυνη, προβαδισασα εις την ανω αγουσαν οδον,
κατευθυνηι του αυτην πορευομε νου τα διαβηματα; Προσευχη τωι ∆αυΐδ.
ΨΑΛΜΟΣ ΠΕʹ. Ὑποθεσις. Φωτισθεις δια του Πνευματος τα περι της παρουσιας του
Μονογενους ο μακαριος ∆αυιδ, και την εσο μενην παντι τωι καταφευγοντι προς
αυτον των αμαρτηματων αφεσιν, εικοτως αναπεμπει προσ ευχην, ενα και αυτον
αξιων ευρεθηναι των σωζομενων δια της χαριτος. Κλινον, Κυριε, το ους σου και
επακουσον μου. Μεγα γαρ ως αληθως εφοδιον προς το ευχομενον επακουεσθαι η
ταπεινοφροσυνη. Ὅτι πτωχος και πενης ειμι εγω. Ταπεινοφρονηματος της προσ
ευχης το προοιμιον. Της γαρ δικαιοσυνης αμφω κεκτημενοι τον πλουτον, ο τε ∆αυιδ
και ο Ἐζεκιας προς τουτον μεν ουχ εωρων, εις δε την της φυσεως πενιαν απεβλεπον,
και τον Θεον ηντιβολησαν οικτειραι ταυτην πτωχειαι συνεζευγμενην. Το δε, Κλινον,
Κυριε, το ους σου, εκ μεταφορας τεθεικεν αῤρω στου τινος υπο ασθενειας
γεγωνοτερον ου δυναμενου λαλειν, και τον ιατρον προσκλινειν τωι στοματι την
ακοην αναγκαζοντος. Φυλαξον την ψυχην μου, οτι οσιος ειμι. Ἀφ' ων κατωρθωσεν
αγαθων επακουσθηναι εξαιτει. Σωσον τον δουλον σου, ο Θεος μου, τον ελπιζοντα
επι σοι. Ἐπειδη οσιον εαυτον ανηγορευσεν, επι το ταπεινον παλιν καταφερει τον
λογον, δουλον εαυτον απογραφομενος του Θεου, και επ' αυτωι μονωι την ελπιδα της
σωτηριας εχειν επαγγειλαμενος. 27.376 Ἐλεησον με, Κυριε, οτι προς σε κεκραξομαι·
∆ιδασκει ημας ο λογος, ως τον βουλομενον τι παρα του Θεου λαβειν αγαθον,
αδιαλειπτον δει ειναι εν προσ ευχαις. Ὅτι συ, Κυριε, χρηστος και επιεικης. ∆ιδασκει
τους προσερχομενους Θεωι μη ακηδιαιν, ει και προς ολιγον την δοσιν αναβαλλεται.
Ἔσται γαρ παντως αυτοις επηκοος, ατε χρηστος ὣν και πολυ λιαν εις ελεος
πλουσιος. Ουκ εστιν ομοιος σοι εν θεοις, Κυριε. Θεους μεν γαρ τους αγιους προφητας
φησι, προς ους ο λογος του Θεου εγενετο. Λεγει δε, οτι ουδεις των προφητων
εξελεσθαι τους ανθρωπους της αμαρτιας ισχυσεν η μονος αυτος ο Κυριος, κατα το
ειρημενον αλλαχου· Ου πρεσβυς, ουκ αγγελος, αλλ' αυτος ο Κυριος εσωσεν ημας.
Ευφρανθητω η καρδια μου, του φοβεισθαι το ονομα σου. Ὁ την περι Θεον ευλαβειαν
κεκτημενος την εννομον ασπαζεται πολιτειαν. Μητηρ δε ευφρο συνης η τοιαυτη
ζωη. Εικοτως τοινυν ο προφητης τωι φοβωι την οικειαν ευφρανθηναι καρδιαν
υπωπτευ σεν. Ουτω γαρ και αλλαχου φησιν· Ευφρανθητω καρδια ζητουντων τον
Κυριον· και παλιν· Ἐμνη σθην του Θεου, και ευφρανθην. Ἐξομολογησομαι σοι, Κυριε
ο Θεος μου, εν οληι καρδιαι μου. Μεταβαλων την προσευχην ευθυς εις εξομολογησιν,
εφ' οις εῤρυσθη του ᾅδου, την αι τιαν εξαγορευει δι' ην ημαρτε, λεγων επιβουλην
πολ λων τε και κραταιων, αινιττομενος τας αορατους δυ ναμεις, μη θεμενας προ των
οφθαλμων τον Θεον. Συ δε, Κυριε, φησιν, απερ εκεινοι μη προσεδοκησαν
συνεχωρησας, ρυσαμενος την ψυχην μου εξ αιδου κατωτατου φιλανθρωπια τηι σηι.
Λεγει δε ταυτα Χρι στος, παρασταντων των βασιλεων της γης, και των αρχοντων
συναχθεντων επι το αυτο κατ' αυτου. Ὅτι το ελεος σου μεγα επ' εμε. Ὡς ηδη εις
περας αυτων αχθεισης της προσευχης, το μεγα ελεος του Θεου εις τους αιωνας
αινεσειν φησιν· οτι δη και αυτων εκ χειρος ᾅδου τας ψυχας ηλευθερωσεν. Ὁ Θεος,
παρανομοι επανεστησαν επ' εμε. ∆εικνυσι δια τουτων, ως εις την αμαρτιαν εκεινην
κατεπεσεν. Πως δε, η εκ του συναγωγην τινα πονηρων πνευμα των επαναστηναι και
υποσκελισαι αυτον του κατ' αρετην δρομου; Και συ, Κυριε ο Θεος μου, οικτιρμων και
ελεημων. Ει και, επανασταντων μοι των πονηρων πνευματων, φησι, κατηνεχθην εις
 
 
 

107
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμαρτιαν, και δι' αυτης εις τον προκειμενον κατωτατον ᾅδην· αλλα συ, Κυριε, αυτος,
τους οικειους οικτιρμους και επ' εμοι εφαπλωσας, εῤρυσω την ψυχην μου διο και πα
λιν ελεεισθαι εξαιτω. Ἔσται δε μοι ο ελεος δια του επιβλεψαι σε εις εμε. Ποιησον
μετ' εμου σημειον εις αγαθον. Ὥσπερ παλαι εν Αιγυπτωι τοις υιοις Ἰσραηλ σημειον
δε δωκεν ο Θεος, του μη αδικηθηναι αυτους παρα του 27.377 ολοθρευτου, ουτω και
αυτωι σημειον δοθηναι εξαιτει, οπως αν και φυλαχθηι δι' αυτου, και καταισχυνηι τους
εχθρους. Τοις υιοις Κορε .
ΨΑΛΜΟΣ ωιδης. Π ʹ. Ὑποθεσις. Ἄδουσι παλιν τον ψαλμον τουτον οι του Κορε υιοι εις
την Ἐκκλησιαν, δι' αυτου κηρυσσοντες των εθνων την κλησιν, και την γενομενην
επιλαμψιν τηι Ἐκκλησιαι του Μονογενους δια της μετα σαρ κος οικονομιας. Οι
θεμελιοι αυτου εν τοις ορεσι τοις αγιοις. Αυτου μεν του κληθεντος δια της πιστεως
λαου. Λε γει δε, οτι εξ εθνων λαος επωικοδομηθη επι τωι θεμε λιωι των αποστολων
και προφητων. Ἀγαπαι Κυριος τας πυλας Σιων υπερ παντα τα σκηνωματα Ἰακωβ.
Πυλας Σιων την εισαγω γικην και στοιχειωδη διδασκαλιαν της Ἐκκλησιας φησι·
σκηνωματα δε Ἰακωβ την κατα νομον λατρειαν. Φησιν ουν ως αιρετωτερα κεκριται
παρα τωι Θεωι η ευαγγελικη πολιτεια της κατα νομον λατρειας. Λεδοξασμενα
ελαληθη περι σου, η πολις του Θεου. Πολις μεν η Ἐκκλησια. Ποια δεδοξασμενα
ελαληθη περι αυτης, η το κατοικησαι εν αυτηι τον Μονογενη, κατα το ειρημενον·
Ὧδε κατοικησω, οτι ηιρετισαμην αυτην; Μνησθησομαι Ῥααβ και Βαβυλωνος. Των
επιστρεφοντων εις εμε, φησι, μνημην εις αγαθον ποιησομαι, η και των εκτοπως εις
φιληδονιαν εκ κεκλικοτων, και των αγαν ειδωλολατρουντων. Ταυτα γαρ ημιν
εσημανε δια της Ῥααβ και Βαβυλωνος. Και Ἰδου αλλοφυλοι και Τυρος και λαος των
Αιθιοπων. ∆ιδασκει ημας ο λογος σαφως, οτι δη εκ παντων των εθνων η Ἐκκλησια
συνεστηκεν. Μητηρ Σιων ερει· Ἄνθρωπος, και ανθρωπος εγεννηθη εν αυτηι. Μητερα
φησι, δηλον δε, οτι οι πεπιστευκοτες την Σιων ητοι την Ἐκκλησιαν επι γραψομεθα,
εν ηι ο ανθρωπος, η ο αυτος ο θεμελιωσας αυτην. Ουτος δε εστιν ο γενομενος δι' ημας
αν θρωπος, και επαγγελλομενος επι την πετραν θεμε λιωσαι την Ἐκκλησιαν. Κυριος
διηγησεται εν γραφηι λαων και αρ χοντων. Των λαων, φησι, και των αρχοντων των
εν αυτηι τηι Ἐκκλησιαι γενομενων, ο Κυριος διηγη σεται την γραφην. Και πως αν,
φησιν, η την απο γραφην την γενομενην εν τοις ουρανοις, ην αυτος αυτοις
διηγησεται λεγων· Χαιρετε, οτι τα ονοματα υμων εγραφη εν τοις ουρανοις; Ὡς
ευφραινομενων παντων η κατοικια εν σοι. Ὅταν, φησιν, εν σοι παντων η κατοικια
των εν τηι Ἐκκλησιαι γενηται, τοτε και ευφροσυνης εσονται πληρεις.
Ὠδη ΨΑΛΜΟΥ τοις υιοις Κορε. Εις τελος υπερ Μαελεθ του αποκριθηναι, συνεσεως
Ἐθαμ τωι Ἰσραηλιτηι. ΠΖʹ. Ὑποθεσις. Ἐν τουτωι τωι ψαλμωι ο του Χριστου εισφερεται
θανατος, ον υπερ ημων ανεδεξατο· οπως και τοις 27.380 εν ᾅδου κηρυξας πνευμασι
δωρησηται την αναστα σιν. Ἀποκλαιεται δε και την Ἱερουσαλημ, ατε δη
εκπεσουμενην της εις αυτον ελπιδος. Αυτη δε η Ἱερουσαλημ, ητοι ο λαος, παλαι οιον
τις χορος ην, καθο και μερις αυτου και κληρος προσηγο ρευετο· διο και προς Μαελεθ
επιγεγραπται ο ψαλ μος, ο εστι χορειας ητοι χορου. Ἐπειδη δε βαθυ το Χριστου
μυστηριον, και λιαν λεπτης διανοιας δει πνευματικης προς το συνιεναι αυτο· τουτου
χαριν Συνεσεως επιγεγραπται. Λεγεται δε του Αιμαν ειναι ο ψαλμος, εν Αιγυπτωι
προς Μωσεως πεποιημενος. Ουτος δε ο Αιμαν απογονος ην του Ἰσραηλ, ατε εκγονος
ων του Ζαρα, ος ην υιος του Ἰουδα, του υιου Ἰσραηλ. Κυριε ο Θεος της σωτηριας μου,
ημερας εκε κραξα. Ἅτε αγαθος ων, ειδως την εκπτωσιν του λαου και την του
μαθητου απωλειαν, τας υπερ αυ των αναπεμπεται προς τον Πατερα ευχας· οπως αν,
 
 
 

108
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της κακιας μη μεταλαβοντες, και αυτοι της δι' αυ του σωτηριας τυχοιεν. Ὅτι
επλησθη κακων η ψυχη μου. Ει και αυ τος τας αμαρτιας ημων εβαστασε, και περι
ημων οδυναται, εικοτως και κακων εμπεπλησται φησι. Και η ζωη μου τωι ᾅδηι ηγγισε.
Τουτο φησιν, επειδη υπερ παντος χαριτι Θεου εγευσατο θα νατου. Ἐγενηθην ωσει
ανθρωπος αβοηθητος εν νε κροις ελευθερος. Μονος Ἰησους και απεθανεν υπερ των
ανομιων του λαου αγομενος εις θανατον, κατα την Ἡσαΐου φωνην· και νεκρος αν
ελευθερος ην μο νος· ου γαρ ειχεν αμαρτιαν την κατοχον αυτον ποιουσαν θανατωι.
∆ιο και ελεγεν· Ἐξουσιαν εχω θειναι την ψυχην μου, και παλιν εξουσιαν εχω λαβειν
αυτην. Ὡσει τραυματιαι καθευδοντες εν ταφωι. Παρ ομοιος, φησι, γεγονα ανθρωποις
τετραυματισμενοις και κειμενοις εν μνημασιν, οι, της σης μη τυχον τες επικουριας,
ου τετυχηκασιν αναστασεως. Ἐγω δε τετραυματισμαι, φησι, δια τας αμαρτιας του
λαου, και εν ταφοις γεγονα, ου μην και απεμεινα· διοτι μου και μετα την τρωσιν και
την εν τωι ταφωι καταθεσιν εμνησθης. Ἀνεστην γαρ πατησας τον θανατον. Ἐπ' εμε
επεστηριχθη ο θυμος σου. Θυμον του Θεου φησι την επενεχθεισαν τωι των
ανθρωπων γε νει του θανατου καταραν. Ἐπειδη τοινυν γεγονεν υπερ ημων καταρα,
τουτου χαριν τον θυμον του Θεου επ' αυτον επεστηριχθαι φησι. Και παντας τους
μετεωρισμους σου επηγαγες επ' εμε. Μετεωρισμους την μετα σφοδροτητος επ
ενεχθεισαν τωι των ανθρωπων γενει υπερ της πα ραβασεως δικην φησι. Σημαινει δε
παλιν τον θα νατον. Ἐμακρυνας τους γνωστους μου απ' εμου. Τουτο φησιν, επειδη
παντες αυτον κατελιπον κατα τον του παθους καιρον. Ἔθεντο με βδελυγμα εαυ
27.381 τοις. Ὅρα πως και μεχρι νυν Ἰουδαιοι το Χριστου ονομα βδελυσσονται.
Παρεδοθην, και ουκ εξεπορευομην. Τουτο φησι, δια το κατακλειστον αυτον γε
νεσθαι εν τηι οικιαι του αρχισυναγωγου. Οι οφθαλμοι μου ησθενησαν απο πτωχειας.
Ἀπεκλαιομην, φησιν, υπερ του λαου, ιδων αυτους του κατα Θεον πλουτου
εκπεσουμενους και εις πτω χειαν κατενηνεγμενους εσχατην. Ἐκεκραξα προς σε,
Κυριε, ολην την ημεραν. Ἕνα τοινυν πορον δος της των δεινων απαλλαγης, την σην,
∆εσποτα, προμηθειαν. Ἐκτεινων γαρ αει τας χειρας αντιβολω σε. Την πικραν δε της
ψυχης οδυνην τουτο το σχημα δηλοι. Ὑπο γαρ της χρειας αναγκαζομενος,
σπουδαιοτερον τις ικετευει τον δουναι δυναμενον. Μη τοις νεκροις ποιησεις
θαυμασια; Ἰατροι αναστησουσι; Τας αιτιας ημας διδασκει της εις τον θανατον αυτου
καθοδου, μονονουχι λεγων· Ἐπειδη ουτε νεκροις δυνατον, φησι, ποιησασθαι
θαυμασια, ουτε ιατροις αναστησαι, ινα εξομολογησωνται σοι, ουτε μην οι εν τηι
απωλειαι δυνατοι ησαν γνωναι σου την αληθειαν· τουτου χαριν, ω Πατερ, και τοις εν
ᾅδου καταλελογισμαι· ινα ανασταντες οι εν τηι επι λελησμενηι γηι και των θαυμασιων
σου πειραν λα βοιεν, και διηγησωνται οι παλαι εν τωι σκοτει την αληθειαν σου. Μη
διηγησεται τις εν τωι ταφωι το ελεος σου; Μη δυνατον, φησι, τους εις κονιν
διαλυθεντας νεκρους και εν τωι ζοφωι του θανατου διαγοντας, και ληθηι
παραδεδομενους, της σης εσεσθαι φιλανθρωπιας, και των σων θαυματων θεατας
καταστησαι; Μη γνωσθησεται εν τωι σκοτει τα θαυμασια σου; Ὥσπερ εν τοις
απολωλοσιν ουκ εστιν αληθεια, ουτως εν τοις εσκοτισμενοις ουκ εστι θαυμασια. Γη
επιλελησμενη εστι ψυχη λογικη των του αγιου Πνευ ματος εστερημενη καρπων. Ἵνα
τι, Κυριε, απωθεις την ψυχην μου, απο στρεφεις το προσωπον σου απ' εμου; Ὁ μεν
υπερ του λαου προσηυχετο, οι δε αναξιους εαυτους της σωτηριας δι' υπερβολην
κακιας αποφαινονται· οιονει απρακτον αυτου την υπερ αυτων καθιστωντες ευχην.
Πτωχος ειμι εγω και εν κοποις εκ νεοτητος μου. Πτωχος μεν δια το δουλου λαβειν
μορφην· εν κοποις δε εκ νεοτητος, διοτι εκ σπαργανων αυτων επεβουλευετο παρα τε
Ἡρωδου και των ομοιων αυτωι. Ὑψωθεις δε εταπεινωθην και εξηπορηθην. Ὕψωσιν
μεν την επι του σταυρου ανοδον φησι, κατα το ειρημενον υπ' αυτου· Ὅταν υψωσητε
 
 
 

109
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον Υιον του ανθρωπου. Το δε, εταπεινωθην, δια την μεχρις ᾅδου καθοδον λεγει.
Ἐπ' εμε διηλθον αι οργαι σου. Πασαν, φησιν, εκινησας κατ' εμου την οργην· και ταις
φοβερωτα ταις με διεταραξας τιμωριαις, και ταυταις καθαπερ υδασιν υποβρυχιον με
πεποιηκας. Ἐμακρυνας απ' εμου φιλον και πλησιον και 27.384 τους γνωστους μου
απο ταλαιπωριας. Ταλαιπωριαν τον του παθους καιρον κατασημαινει. Λεγει ουν, ως
παρα το παθος αυτον και οι φιλοι και οι γνωρι μοι εγκατελιπον. Ἐπειδη δε γεγονεν
υπηκοος τωι Πατρι μεχρι θανατου, θανατου δε σταυρου, εν δε τωι σταυρωι
καταλελειπται παρα των μαθητων· του του χαριν τον Πατερα αυτου μακρυναι τους
φιλους και τους γνωριμους λεγει.
ΨΑΛΜΟΣ συνεσεως Αιθαμ τωι Ἰσραηλιτηι. ΠΗʹ. Ὑποθεσις. Ἐν τοις παρουσι την εκ
σπερματος ∆αυιδ γεννησιν του Χριστου, και την βασιλειαν αυτου θεσπιζει, και μην
και το παθος το σωτηριον ο υπεμεινεν υπερ ημων. Συνεσεως δε επιγεγραπται, επειδη
πνευματικου μαλιστα χρεια νου προς το νοησαι το βαθος των αυτου μυστηριων. Τα
δε περι του Αιμαν, ως και ουτος προφητης ην, εν τοις προλαβουσι σαφως
διηγορευται. Τα ελεη σου, Κυριε, εις τον αιωνα αισομαι. Και ποια τα ελεη του Κυριου,
α πεποιηκεν εις ημας, α και αιδειν οφειλομεν; η το καθελειν μεν τας αρχας και τας
εξουσιας, και αυτο του διαβολου το κρατος· ελευθερωσαι δε ημας αμαρτιας και
θανατου. Εις γε νεαν και γενεαν απαγγελω την αληθειαν σου εν τωι στοματι μου.
Ἀληθεια μεν του Πατρος ο Υιος, ον και εις γενεαν και γενεαν επι στοματος οι αγιοι
φε ρουσιν· εστι γαρ ο λογος ως απο του αποστολικου χορου. Ὅτι ειπας· Εις τον
αιωνα ελεος οικοδομηθησε ται. Συ, ω ∆εσποτα, φησιν, επαγγειλασθαι κατηξιωσας,
οτι εις τον αιωνα διηνεκως ελεος μεγα και θαυμα στον οικοδομηθησεται· ο εστι
κατασκευασθησεται, ηγουν εγερθησεται. Το γαρ οικοδομουμενον εγειρεται πως και
ανισταται. Ἔστι δε τουτο η δια Χριστου σω τηρια και χαρις. Το μεν ελεος του Θεου
τους ανθρω πους οικοδομει, η δε αληθεια ετοιμαζει τας αγιας δυναμεις.
Ἑτοιμασθησεται η αληθεια σου. Ὥσπερ η δια Χριστου σωτηρια ελεος και χαρις, ουτω
και η αληθεια παλιν καλειται, η και μεχρις ουρανων εγη γερται, φησι, δια του
αιματος, ειτε επι γης ειτε εν ουρανωι. ∆ιεθεμην διαθηκην τοις εκλεκτοις μου· Ἀβ
ρααμ, φησι, και Ἰακωβ· τουτοις γαρ δη τας περι Χρι στου επαγγελιας δεδωκε κατα το
ειρημενον· Και ενευλογηθησονται εν τωι σπερματι σου πασαι αι φυλαι της γης.
Ὤμοσα ∆αυιδ τωι δουλωι μου. Και που ωμοσεν η εν τωι ειπειν προς αυτον· Και εσται
οταν πληρωθωσιν αι ημεραι σου, και κοιμηθησηι μετα των πατερων σου·
αναστησεται εκ του σπερματος σου αλλος, ος εσται εκ της κοιλιας σου. Και ετοιμασω
εις τον αιωνα την βασιλειαν αυτου. Αυτος οικοδομησει οικον τωι ονοματι μου. Και
ανορθωσω την βασιλειαν αυτου εις τον αιωνα. Ἐγω εσομαι αυτωι εις πατερα, και
αυτος εσται μοι εις υιον. Ἐξομολογησονται οι ουρανοι τα θαυμασια σου. Τουτο φησι
δια του γεννηθεντος Χριστου, και ποιμεσι 27.385 τους αγγελους ευαγγελιζεσθαι
λεγοντας· Ὅτι ετε χθη ημιν σημερον Χριστος Κυριος εν πολει ∆αυΐδ. Και ετερας δε
επουρανιου στρατειας πληθος οφθηναι λεγοντων· ∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι γης
ει ρηνη. Ὅτι τις εν νεφελαις ισωθησεται τωι Κυριωι; Ει και γεγονεν ανθρωπος, φησιν,
ο Μονογενης, και καθ ηκεν εαυτον εις εκουσιον κενωσιν, και ελαβε την του δουλου
μορφην· αλλα και ουτως εστιν ασυγκριτος υπερ παντας και ουρανιους δυναμεις· αι
μεν γαρ οι κετικον εχουσι ταγμα· ο δε ∆εσποτης των ολων εστι και κυριος. Ἀλλα μην
ουδε εν υιοις Θεου ομοιος τις εστιν αυτωι. Και τουτο αυτοι μαρτυρουσι λεγοντες, οτι
Ἐκ του πληρωματος αυτου παντες ημεις ελαβομεν. Ουκουν ο μεν διδωσιν ως Θεος,
οι δε πλουτουσι τα παρ' αυτου. Ὁ Θεος ενδοξαζομενος εν βουληι αγιων, μεγας και
φοβερος. Ὥσπερ οι ασυνετοι σκανδαλιζονται ορωντες αυτον εν τηι του δουλου
 
 
 

110
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μορφηι, ακουοντες δε λεγοντος αυτου· Ἐγω ειμι η αληθεια· και, Προ του Ἀβρααμ
γενεσθαι εγω ειμι· ουτως οι αγιοι τουμπαλιν δοξαζουσιν αυτον, και μεγαν και
φοβερον καλουσι. Και τουτο εκειθεν δηλον, εκ του τον μεν Πε τρον ωσπερ εκ
στοματος απαντων βοαιν· Συ ει ο Χριστος ο Υιος του Θεου του ζωντος· παλιν δε τους
παντας· Ἀληθως Θεου Υιος ει· οτε τηι θα λασσηι και τοις ανεμοις επετιμησεν. ∆υνατος
ει, Κυριε, και η αληθεια σου κυκλωι σου· συ δεσποζεις του κρατους της θαλασσης.
∆εικνυσιν ο λογος, ως αυτος ο εν τηι του δουλου μορ φηι εστιν ο και την υγραν εξ
αρχης παραγαγων ου σιαν· και αυτος εστιν ο τεθεικως αμμον οριον τηι θαλασσηι, και
ειρηκως αυτηι· Μεχρι τουτου ελευσηι, και ουχ υπερβησηι. Ἔδειξε δε τουτο υπαρχον
αληθες, επιτιμησας και τηι θαλασσηι και τοις ανεμοις, οτε μετα των μαθητων
συνεπλεε. Τον δε σαλον των κυματων αυτης συ καταπραΰνεις. Συ εταπεινω σας ως
τραυματιαν τον υπερηφανον. Αυτος γαρ εστιν ο δησας τον ισχυρον και τον
υπερηφανον, και δεδωκως τοις αυτου πατειν επανω οφεων και σκορ πιων και επι
πασαν την δυναμιν του εχθρου. Σοι εισιν οι ουρανοι, και ση εστιν η γη. Ὥσπερ της
θαλασσης ∆εσποτης εστιν, ουτω και των ουρανων ποιητης και γης απασης. Την
οικουμενην και το πληρωμα αυτης συ εθεμελιωσας. Τον βοῤραν και την θαλασσαν
συ εκτισας. Θαβωρ και Ἑρμων. Τα τεσσαρα μερη της οικουμενης δια τουτων σημαι
νει· δια μεν του βοῤρα τα αρκτωια μερη, δια δε της θαλασσης τα της εσπερας.
Θαλασσαν γαρ η Γραφη την εσπεραν καλει· δια δε του Ἑρμων ορους τον νο τον· δια
δε του Θαβωρ ορους παλιν την ανατολην. Σος ο βραχιων μετα δυναστειας. Ὁ σος, ω
∆ε σποτα, βραχιων, φησιν, επιδειχθειη τοις πασι μετα δυναστειας. Ει γαρ και γεγονεν
ανθρωπος και πεφηνε καθ' ημας, αλλ' εμφανης κατεστη η της μεγαλειοτη 27.388 τος
αυτου υπεροχη. Και τουτο εστι το· Κραταιωθη τω η χειρ σου· υψωθητω η δεξια σου.
Μακαριος ο λαος ο γινωσκων αλαλαγμον. Κη ρυξας την ενανθρωπησιν του
Μονογενους, εικοτως μακαριζει τους το αυτου εκμαθοντας μυστηριον. Τουτο δε εστι
το τους επινικιους αιδειν αυτωι. Ἀλαλαγμος γαρ εστιν η επι τοις πεσουσιν εχθροις
γινομενη ωιδη. Παρεταξατο δε υπερ ημων, και νενικηκε τας αντικειμενας δυναμεις.
Κυριε, εν τωι φωτι του προσ ωπου σου πορευσονται, και εν τωι ονοματι σου
αγαλλιασονται. Τους αγιους αυτου αποστολους μα καριζει, οτι δη τωι ονοματι αυτου
και τηι δυναμει αυτου εποιουν οσα εποιουν παραδοξα. Και εν τηι ευδοκιαι σου
υψωθησεται το κερας ημων. Κερας την δοξαν φησι. Λεγει ουν, ως προς τον Πατερα·
Ἐπειδη συ ηυδοκησας αποστειλαι τον Μονογενη, τουτου χαριν η δοξα ημων
διεγηγερται. Ἐδο ξασθημεν γαρ συνεγερθεντες Χριστωι, και συμβασι λευσαντες αυτωι.
Τοτε ελαλησας εν ορασει τοις υιοις σου. Τοτε, αντι του, παλαι, φησι, δι' ορασεων
προφητικων τοις υιοις σου, λεγει δε τοις κεκλημενοις εις το της υιοθε σιας αξιωμα,
ελαλησας. Τι δε ελαλησας η το· Ἐθε μην βοηθειαν επι δυνατον; Ὅμοιον δε ωσει
λεγοι· ∆εδωκα, φησι, βοηθειαν επι δυνατον τοις [ασθενεσι και πλεονεκτουμενοις
υπο του Σατανα, του καταφυ γειν επι δυνατον. Ὁ δε γε δυνατος, ον δεδωκεν ημιν εις
βοηθειαν ο Πατηρ, Χριστος που παντως εστι· και γαρ εστι δυναμεων Κυριος· Ὕψωσα
εκλεκτον εκ του λαου μου, ευρον ∆αυιδ τον δουλον μου. Ἐν νοει Χριστον τον εκ
σπερματος ∆αυιδ, εκλεκτον κε κλημενον, διο και ο Θεος αυτον υπερυψωσε. ∆αυιδ δε
παλιν αυτον ονομαζει, καθο εκ σπερματος ην ∆αυΐδ· και μην και δουλον, δια το εν τηι
του δουλου μορφηι πεφηνεναι. Ἐν ελαιωι αγιωι μου εχρισα αυ τον. Ὅτε Θεος ην ο
Λογος, εγεννηθη κατα σαρκα εκ γυναικος, και προηλθεν ανθρωπος, μενων ως ην
Θεος· τοτε, την κρισιν δια σε λαβων, ωνομασθη Χριστος. Θεος γαρ ων ο Λογος και
βασιλευς προ αιωνων υπαρ χων, ιδιοποιησατο τα ημετερα, ινα και ημεις τα αυ του
πλουτησωμεν. Ἡ γαρ χειρ μου συναντιληψεται αυτωι. Ὁ Σωτηρ εφασκε· Τα εργα α
δεδωκε μοι ο Πατηρ ινα ποιησω, αυτα τα εργα μαρτυρει περι εμου, οτι αυτος με
 
 
 

111
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απεσταλκε· και παλιν· Ἀπ' εμαυτου λαλω ουδεν. Ὁ δε Πατηρ ο εν εμοι μενων ποιει
τα εργα αυτος. Και τουτο εστιν ο λεγει νυν ο Πατηρ περι αυτου· Ἡ γαρ χειρ μου
συναντιληψεται αυ τωι, και ο βραχιων μου κατισχυσει αυτον. Ουκ ωφελησει εχθρος
εν αυτωι. Ει και ειρηκασι· ∆ευτε, αποκτεινωμεν αυτον, και σχωμεν αυτοις την
κληρονομιαν αυτου· αλλ' ην ανονητος τωι Σα ταναι και τοις Ἰουδαιοις η σκεψις, και
εις αφρακτον εκβεβηκεν αυτοις το εγχειρημα. Ἀνεβιω γαρ ο Σωτηρ τριημερος,
πατησας τον θανατον και σκυλευσας τον ᾅδην· και ανεβη προς τον εν ουρανοις
Πατερα και Θεον· και εστιν εν δεξιαι του θρονου της μεγα 27.389 λωσυνης εν
υψηλοις, παντων καταρχων μετα του ιδιου γεννητορος. Ουκουν αληθες το
ειρημενον, οτι Ουκ ωφελησει εχθρος εν αυτωι. Και συγκοψω απο του προσωπου
αυτου τους εχθρους αυτου. Παραδεδονται γαρ τηι Ῥωμαιων στρατειαι, και διολωλασι
παντελως. Και η αληθεια μου και το ελεος μου μετ' αυτου. Ἀληθειαν την εν
πνευματι και αληθειαι λατρειαν φη σιν, ην εισηγησατο ημιν ο Χριστος κατα το ειρημε
νον προς την εν τηι Σαμαρειαι γυναικα· Πνευμα ο Θεος, και τους προσκυνουντας
αυτον, εν πνευ ματι και αληθειαι δει προσκυνειν. Και το ελεος δε ου δι' αλλου
πεποιηκεν ο Θεος εις ημας η δια του μονογενους αυτου Υιου. ∆ι' αυτου γαρ μονου
και την εν πνευματι και αληθειαι εμαθομεν προσκυνησιν, και κατηλεηθημεν,
αναιρεθεντος θανατου, και της φθο ρας εκ μεσου γενομενης. Και εν τωι ονοματι μου
υψωθησεται το κερας αυτου. Τοις γαρ ονομασιν, οις μαλιστα πρεπουσι τωι Πατρι, και
αυτος ο Υιος δοξαζεται· οιον τι φημι· Θεος αληθινος ο Πατηρ· τουτο εστι και Υιος·
αυτος γαρ εστιν η αληθεια· και η ζωη κατα φυσιν ο Πατηρ εστι τε και ονομαζεται,
τουτο δε παλιν και ο Υιος· αυτος γαρ φησιν· Ἐγω ειμι η αναστασις και η ζωη. Τουτο
ελεγε προς τον εαυτου Πατερα, οτι Παντα τα εμα σα εστι, και τα σα εμα. Και θησομαι
εν θαλασσηι χειρα αυτου. Θαλασ σαν μεν, ως προειρηκαμεν, την εν δυσμαις χωραν
φησι· ποταμους δε την μεσην των ποταμων λεγει, ητοι την ανατολην. Φησιν ουν, οτι
εις πασαν την οι κουμενην η αυτου πραξις εκταθησεται. Και εν πο ταμοις δεξιαν
αυτου. Ἐν μεν τηι θαλασσηι τιθεται η χειρ του Χριστου, εν δε τοις ποταμοις η δεξια
αυτου. Πλην εαν θελησηι, η θαλασσα γινεται ποταμος· και παλιν ο ποταμος, εαν
τηρησηι τον εκ της κοιλιας αυ του ρεοντα ποταμον, του ζωντος υδατος γινεται θα
λασσα. Αυτος επικαλεσεται με· Πατηρ μου ει συ, Θεος μου. Παλιν ενταυθα
οικονομικως ο σεσαρκω μενος Θεον εαυτου τον Πατερα καλει, λεγων· Πορευο μαι
προς τον Πατερα μου και Πατερα υμων, και Θεον μου και Θεον υμων. Ὁ γαρ
προφητης φησι περι αυτου, παιδιον γεννωμενον προφητευων, Θεον ισχυρον ελεγεν
αυτον, Πατερα του μελλοντος αιωνος. Εις τον αιωνα φυλαξω αυτωι το ελεος μου και
διαθηκην μου. Αυτωι μεν τωι πεπιστευκοτι δι' αυτου λαωι φησιν. Ἔλεος δε την δια
πιστεως αφεσιν λεγει. ∆ιαθηκην δε την νεαν φησιν, ην και πιστην ειναι, αντι των,
ασφαλη και βεβαιαν και μενουσαν. Ἡ μεν γαρ πρωτη διαθηκη πεπαυται δια το αυτης
ασθενες και ανωφελες· ουδεν γαρ ετελειωσεν ο νομος. Και θησομαι εις τον αιωνα
του αιωνος το σπερ μα αυτου. Ου παυσεται γαρ το Χριστιανων ονομα, και της
ευαγγελικης λατρειας η δυναμις· διηνεκης δε μαλλον εσται και ακαταληκτος. 27.392
Ἅπαξ ωμοσα εν τωι αγιωι μου, ει τωι ∆αυιδ ψευ σομαι. Ὅμοιον τωι αλλαχου ειρημενωι·
Ὤμοσε Κυριος τωι ∆αυιδ αληθειαν, και ου μη αθετησει. Το σπερμα αυτου εις τον
αιωνα μενει. Σπερμα του ∆αυΐδ φησι τον εκ σπερματος ∆αυιδ κατα σαρκα γε
γεννημενον Χριστον. Ὃς και εις τον αιωνα μενει. Ου γαρ εστι των ενδεχομενων,
Θεον οντα και Θεου κατ' αληθειαν Υιον, μη παντη τε και παντων ειναι αιω νιον. Και
ο θρονος αυτου ως ο ηλιος εναντιον μου. Θρονον Χριστου εννοει την Ἐκκλησιαν·
επαναπαυεται γαρ αυτηι. Ἔσται ουν, φησιν, η Ἐκκλησια Χριστου καταστραπτουσα
και φωτιζουσα την υπ' ουρα νον, και μενουσα διηνεκως ο ηλιος και η σεληνη. Το
 
 
 

112
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ ρητον τουτο ουτω φησι· Και ο θρονος αυτου ως ο ηλιος εναντιον μου, και ως η
σεληνη κατ ηρτισμενη εις τον αιωνα, και ο μαρτυς εν ουρα νωι πιστος. Συ δε απωσω
και εξουδενωσας, ανεβαλου τον Χριστον σου. Τα συμβεβηκοτα επι τωι τιμιωι σταυρωι
οι μακαριοι προφηται φασι. Λεγουσιν ουν, ως προς τον Πατερα και Θεον·
Ἐπηγγειλω, φησιν, οτι εις τον αιωνα μενει το σπερμα ∆αυιδ, και ο θρονος αυτου ως
ο ηλιος και η σεληνη· αλλ' απωσω και εξουδενω σας· ανεβαλου τον Χριστον σου. Το
δε, απωσω και εξουδενωσας, αντι του, απωσθηναι, και εξου δενωθηναι
συγκεχωρηκας. Ου γαρ ο Πατηρ απωσατο και εξουδενωσε τον ιδιον Υιον· Ἰουδαιοι δε
μαλλον τουτο πεπραχασι· πλην κατα συγχωρησιν του Θεου και Πατρος. Και τουτο
εστι το ειρημενον· Ὅς γε του ιδιου Υιου ουκ εφεισατο, αλλ' υπερ ημων παρεδωκεν
αυτον. Κατεστρεψας την διαθηκην του δουλου σου. Ὑπερεθου πληρωσαι, φησι, τας
επαγγελιας τας περι αυτου· πεπονθε γαρ μεταξυ. Πως δε υπερεθετο, λεγει·
Κατεστρεψας φασκων την διαθηκην του δουλου σου. Ἐπηγγειλω γαρ, φησιν, οτι εις
τον αιωνα με νει· και αυτη γεγονεν η παρα σου περι αυτου δια θηκη. Ἀλλ'
εσταυρωσαν αυτον Ἰουδαιοι, και κατελογισθη μετα νεκρων. Πεπονθε γαρ, φησι, και
εσταυ ρωθη· ουκουν κατεστρεψας την διαθηκην του δου λου σου. Ἐβεβηλωσας εις
την γην το αγιασμα αυτου. Ἔῤριψας, φησιν, εις την γην την δοξαν αυ του· ως γαρ
ηκεν εις το παθειν, ψιλος ανθρωπος ενομισθη τοις παρανομοις Ἰουδαιοις. Ἀλλ' ου
μεμενηκε νεκρος, ο εν νεκροις ελευθερος κατα την του προφητου φωνην· ουτε μην
αδοξιαν τινα προσετρι ψατο το παθος αυτωι, αλλ' εδοξασθη μαλλον δια του
καταργησαι τον το κρατος εχοντα του θανατου, τουτεστι τον διαβολον, και
ελευθερωσαι των ανθρωπων το γενος. Πλην τα συμβεβηκοτα φασιν οι προφηται.
Καθειλες παντας τους φραγμους αυτου. Φραγμους αυτου και οχυρωματα τους αγιους
αποστολους φησιν, οι και, παντες αφεντες αυτον, εφυγον δειλια σαντες· και δια
τουτο φησιν· Ἔθου τα οχυρωματα αυτου δειλιαν. ∆ιηρπαζον αυτον ... Ευφρανας
παντας τους 27.393 εχθρους αυτου. Ἔχαιρον γαρ και επεσειον αυτωι τας κεφαλας,
ορωντες αυτον επι ξυλου κρεμαμενον. Ἀπεστρεψας την βοηθειαν της ρομφαιας αυ
του. Ἐπειδη αξιους οντας την εσχατην δικην αποτισαι τους σταυρωσαντας τον
μονογενη του Θεου και Πατρος Υιον ου τετιμωρηται παραχρημα, δια πολ λην
φιλανθρωπιαν καιρον μετανοιας, τον δια βαπτι σματος, και αυτοις χαριζομενος·
τουτου χαριν απο στρεψαι λεγεται την βοηθειαν της ρομφαιας αυτου. Το δε,
απεστρεψας, αντι, επεσχες. Κατελυσας απο καθαρισμου αυτου. Το, κατελυσας, αντι
του, κατηνεγκας. Κατηνεγκας ουν, φη σιν, ητοι παρεσκευασας εις το πιστευεσθαι, οτι
κα θαρος εστιν. Ἐπενοηθη γαρ ειναι πονηρος, και ως αμαρτωλος κατεκριθη, και εν
τοις ανομοις ελο γισθη. Τον θρονον αυτου εις την γην κατεῤραξας. Ἐπειδη πεπονθε
σαρκικως, και γεγονεν εν νεκροις ελευθερος· νομισαντες οι σταυρωσαντες, οτι
πεπον θως συνεσταλη, και πεπαυται του και ολως ειναι και ονομαζεσθαι· δια τουτο
τας των σταυρωσαντων υπο νοιας διερμηνευει λεγων· Τον θρονον αυτου εις την γην
κατεῤραξας. Ἕως ποτε, Κυριε, αποστρεφηι εις τελος, εκκαυθησεται ως πυρ η οργη
σου; Τουτεστι, Μεχρι τι νος ισχυσει τα των Ἰουδαιων τολμηματα, επισπου δαζοντων
την του Μονογενους και Σωτηρος ημων σταυρωσιν; Ὁ δε Συμμαχος· Ἕως τινος,
Κυριε, αποκρυβησηι εις τελος, φλεγησεται ως πυρ ο θυ μος σου; Μεχρι τινος, φησι,
∆εσποτα, ουκ εθελεις ιδειν τας ημετερας οδυνας, ουδ' επιφαινηι και λυεις τας
συμφορας· αλλα καθαπερ πυρ την οργην τηι μνημηι ημετερων αμαρταδων εκκαιεις;
Μνησθητι τις μου η υποστασις. Ἐπ' αφθαρ σιαι, φησι, τον ανθρωπον πεποιηκας, και
κατ' εικο να την σην επλασας αυτον· αλλα γεγονεν υπο φθο ραν εξ απατης, φησιν.
Ουκουν την αφθαρσιαν επιδος ινα σωζωνται, καθαπερ επλασθη το ποιημα. Τις εστιν
ανθρωπος ος ζησεται και ουκ οψεται θανατον; Ουδεις, φησιν, ουτε θανατου
 
 
 

113
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρειττων γε νησεται, ουτε μην εκ χειρος ᾅδου την ψυχην αυτου ρυσεται, ει μη συ,
φησιν, ω ∆εσποτα, την αναστασιν επιδωις. Που εισι τα ελεη σου τα αρχαια, Κυριε; Ἀρ
χαια ελεη του Θεου, φησιν, η προ καταβολης κοσμου ωρισμενη εις αφθαρσιαν
αναστοιχειωσις. Μνησθητι, Κυριε, του ονειδισμου των δουλων σου. Ἐπειδη
ωνειδισαν με, Κυριε, οι εχθροι σου, φασκοντες ψευδεις ειναι τας περι εμου τοις
εθνεσι δεδομενας επαγγελιας· αυται δε ησαν το σωθηναι αυτα, και απαλλαγηναι
θανατου και αμαρτιας· ωνει δισαν δε αφορωντες εις τον θανατον τον εμον· και
ματαιους αυτας ειναι απεφηναν· τουτου χαριν αιτω σοι μνησθηναι· το γαρ
ανταλλαγμα του Χριστου σου ωνειδισαν, φησιν. Ειη δε το ανταλλαγμα αυτου ο
θανατος αυτου και το αιμα, το αντιλυτρον δεδομε 27.396 νον της του κοσμου
σωτηριας· ο και ωνειδισαν, υπο λαμβανοντες αυτον κεκρατησθαι θανατωι. Ἀλλ' ουκ
απεμεινεν ο εν νεκροις ελευθερος· ανεστη δε μαλλον τριημερος. ∆ιο και
επισφραγιζει ο ψαλμος το· Ευλογητος Κυριος εις τον αιωνα, γενοιτο, γε νοιτο. Ὡς
ανασταντος ηδη αυτου και ανελθοντος εις τους ουρανους, και ευλογουμενου, ητοι
εξομολογου μενου εις τους αιωνας μετα του ιδιου Πατρος. Προσευχη Μωυσεως
ανθρωπου του Θεου.
ΠΘʹ. Ὑποθεσις. Ταυτην, φησι, την προσευχην εν αποῤρητοις αναγε γραφοτα τον
Μωσεα παραδουναι· οπως αν εχοιεν οι κατα καιρους ειδεναι, πως δει αυτους
εξομολο γεισθαι περιπεσοντας ταις συμφοραις, αι γεγονα σιν αυτοις επ' εσχατων
των χρονων μετα την κατα του Κυριου απειθειαν τε και μιαιφονιαν γενομενην.
Ὅπως δε μη ληθηι παραδοθηι τωι χρονωι, εντετακται εν τοις Ψαλμοις· και εικοτως
μετα τον πηʹ, ος και το παθος του Κυριου κατασημαινει. Κυριε, καταφυγη εγενηθης
ημιν εν γενεαι και γενεαι. Μελλων επικαλεισθαι τον Θεον εις ελεον, εικο τως εξ ων
ηδη πολλακις ευηργετησε ποιει το προοι μιον. Πως δε κατα γενεαν ευηργετησε,
τουτο ιδοι τις εις τε τα επι του Φαραω αποβλεψας εις τε τα επι Ἰησου, εις τε τα επι
Βαβυλωνος. Προ του ορη γενηθηναι, και πλασθηναι την γην. Ἐπειδη εις την σαρκα
ορωντες του Κυριου, ψιλον ανθρωπον ενομιζον λεγοντες· Ουπω τριακον ταετης
γεγονας, και Ἀβρααμ εωρακας; Και τουτο αυτοις μαλιστα αιτιον της εκπτωσεως
γεγονε, το αγνοειν την θεοτητα. ∆ια τουτο νυν εξομολογουμενοι, σαφως αυτον ειναι
λεγουσι τον προ πασης κτισεως συνοντα τωι Πατρι. Μη αποστρεψηις ανθρωπον εις
ταπεινωσιν. Ἐντευθεν η εξομολογησις. Ἀξιοι δε αφ' ων παντα τα εθνη εις επιγνωσιν
αληθειας εκαλεσε, και αυτος επιστραφηναι. Συ ειπας, φησιν, ω ∆εσποτα· Ἐπι
στρεψατε, υιοι επιστρεφοντες, και ιασομαι τα συν τριμματα υμων. Ἐπειδη τοινυν
επεστρεψαμεν, μη αποστρεψηις ημας εις ταπεινωσιν. Ὅτι χιλια ετη εν οφθαλμοις
σου, Κυριε. Τον καιρον της εν νομωι λατρειας φησι, καθ' ον μαλιστα επιτελεσθεντος
του θειου ναου ηνθησεν. Ἀπο γαρ Σολομωντος του τον οικον εγειραντος μεχρι της
πο λιορκιας της μετα τον τιμιον γενομενης σταυρον εις τουτο συντεινει ετη χιλια.
Ἀλλα ταυτα, φησι, τα χι λια ετη μια ημερα λογισθειη ενωπιον σου· μαλλον μεν ουν
μικρον ημερας μοριον. Εικοτως δε νυκτι παρεικαζει τον προ της επιδημιας του
Σωτηρος και ρον· ατε ως εν αωριαι και συγχυσει παντων ανθρω πων οντων, δια το
μηπω αυτοις ανατειλαι τον ηλιον της δικαιοσυνης. 27.397 Τα εξουδενωματα αυτων
ετη εσονται το πρωΐ. Ὡσει σαφεστερον ελεγε· Τα ετη αυτων, των αρνη σαμενων σε
δηλονοτι, εν εξουθενησει εσται πολληι. Γεγονασι γαρ καταπατημα και ανθρωπων και
δαιμο νων, ατε τον λυτρουμενον και σωζοντα αυτους αρνη σαμενοι. Το πρωι
ανθησαι και παρελθοι. Πρωΐ μεν τον καιρον της γενομενης αυτοις επιφανειας
Χριστου εν τωι ορει Σινα κατασημαινουσι. Χλοην δε την νομικην λατρειαν δηλοι, ατε
μικρον υστερον μαραινεσθαι μελ λουσαν. Το εσπερας αποπεσοι, σκληρυνθειη και
 
 
 

114
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ξηρανθειη. Ἑσπεραν φησι τον επ' εσχατων του αιω νος καιρον, καθ' ον και επεφανεν
ο Μονογενης· εν ωι δη και παρηλθεν η της κατα νομον λατρειας ανθη σις,
σκληρυνθεισα απατηι της απειθειας. Ὅτι εξελιπομεν εν τηι οργηι σου. Σαφως τας
επενεχθεισας αυτοις συμφορας δια τα ιδια αμαρτη ματα διαγορευουσι. Και Ἰουδαιοις
ταυτα, και πασιν ανθρωποις αρμοδια. Και γαρ των ανθρωπων η φυσις, παρανομιας
τινουσα δικας, υπεβληθη ταις συμφοραις, και ταις παντοδαπαις περικλυζεται
τρικυμιαις. Και Ἰουδαιοι, δια την πονηριαν της γνωμης, της ελευθε ριας εξεπεσον.
Ἔθου τας ανομιας ημων εναντιον σου. Ου παρ ηλθες, φησι, τας ανομιας ημων, ατε
ημων επικαλε σαμενων αυτας εις τας εαυτων κεφαλας, δια το ειρη κεναι· Το αιμα
αυτου εφ' ημας και επι τα τεκνα ημων. Ὁ αιων ημων εις φωτισμον του προσωπου
σου. Ὡσει ελεγεν· Ὁ βιος ημων και αι εν αυτωι πραξεις πονηραι φαινονται τωι
προσωπωι σου. Ουδεν γαρ ηγνοησας των εν ημιν πεπραγμενων απ' αρχης μεχρι
τελους. Ὅτι πασαι αι ημεραι ημων εξελιπον, και εν τηι οργηι σου εξελιπομεν. Ἡ
αμαρτια, φησι, την σην οργην εκινησε καθ' ημων· η δε οργη την τιμωριαν επηγαγεν·
η δε τιμωρια τας οδυνας επηνεγκεν. Ἐν οδυναις γαρ τον ολιγον ημων διετελεσαμεν
βιον. Τα ετη ημων ωσει αραχνη εμελετων. Ουδεν βεβαιον, φησιν, ουδε στατηρον η
ανθρωπεια φυσις εχει· δικην αραχνης διασπαται ραιδιως. Αι ημεραι των ετων ημων
εν αυτοις εβδομηκον τα ετη. Ἔοικε ταυτα τοις υπο του πατριαρχου Ἰακωβ
ειρημενοις· Αι ημεραι μου μικραι και πονη ραι ουκ εφθασαν εις τας ημερας των
πατερων μου. Εισι μεν ουν οι και πλειονα του ειρημενου διαβιουσι χρονον· αλλ'
εκεινο επ' ολιγων συμβαινει. Το δε κοι νον και ως επι των πλειστων κρατουν
ενταυθα διδα σκει. Ὥσπερ γαρ των προωρον δεχομενων την τελευ την ουκ
εποιησατο μνημην, ουτω των σφοδρα γερον των τωι μακροβιωι καταλελοιπεν. Ἀλλ'
ομως, φησι, και ο βραχυς ουτος χρονος οδυνης και πονων εμπε πλησται. Ὅτι επηλθε
πραοτης εφ' ημας, και παι δευθησομεθα. Ἐπειδη νεκρος τις και ευτελης ο βιος ημων,
και ου γινωσκομεν τι εσται ημιν μετα ταυτα απο του κρατους σου· τουτου χαριν
πραως, φησι, παιδευσον ημας. Το γαρ, επηλθεν, αντι του, επελ 27.400 θοι, φησι.
Αιτουσι δε της δια Χριστον παιδειας μετα λαβειν, ος εστι δεξια του Πατρος· διο φησι·
Την δεξιαν σου ουτως γνωρισον μοι. Ἀπο κοι νου το, γνωρισον, ινα ηι· Και γνωρισον
ημιν την δε ξιαν σου, τουτεστι Χριστον· γνωρισον δε ημιν τους τηι καρδιαι την σοφιαν
εχοντας· ουτοι δ' αν ειεν οι αγιοι αποστολοι και ευαγγελισται, δι' ων και εμαθομεν
της επιστροφης τους τροπους. Ἐνεπλησθημεν το πρωι του ελεους σου. Ὡς ηδη της
ευχης ευροντες το περας τα τοιαδε φασιν. Ἀνατελει γαρ και αυτοις ο Ἥλιος της
δικαιοσυνης επι συντελειαι του αιωνος τουτου. Και ιδε επι τους δουλους σου, και επι
τα εργα σου. Το, ιδε, παλιν αντι του, ιδες, ητοι επεσκεψω τους δουλους σου και τα
εργα των χειρων σου. ∆ι' ης επισκοπης την λαμπροτητα και το φως του Θεου ημων
εωρακοτες, και επιστρεψαντες, κατευθυνθειη μεν εφ' οις την της επιστροφης πραξιν
αποπληρου μεν. Και εστω η λαμπροτης Κυριου του Θεου ημων εφ' ημας. Και ημας
λαμπρους και περιφανεις απ εφηνε της θεογνωσιας το φως· και Ἰουδαιοι μετα την
επανοδον περιβλεπτοι παλιν εγενοντο. Και τα εργα των χειρων ημων κατευθυνον.
Ἔργα του νομου· εργον το εν τηι Νεαι τελουμενον Ἐν τηι γαρ Παλαιαι διαφοροι θυσιαι·
εν δε τηι Νεαι μονος ο Υιος θυεται. Και το εργον των χειρων ημων κατευθυνον. Ἔργα
μεν χειρων εστιν η καθ' εκαστην πραξις· εργον δε χειρων, εκ τουτων
επισυμβαινουσα γνωσις. Αινος ωιδης τωι ∆αυιδ, ανεπιγραφος παρ' Ἑβραιοις.
ʹ. Ὑποθεσις. Ἀκολουθως μετα το δηλωσαι του Ἰουδαιων λαου την αποστροφην εν
τωι ογδοηκοστωι εννατωι, εν τουτωι τωι ψαλμωι το προσωπον εισαγει των δια Χριστου
τελειουμενων, και νικωντων δι' αυτου τους νοητους εχθρους, αρχας δηλαδη και
 
 
 

115
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξουσιας, και τους κοσμοκρατορας του σκοτους τουτου, και τα πνευματικα της
πονηριας, και αυτον τον αλιτηριον Σαταναν· οι και πολυτροπως δια των
προκειμενων κατασημαινονται. Φοβος τε νυκτερινος και βελος σκοτει, και
συμπτωμα και δαιμονιον μεσημβρινον, και χιλιαδες και μυριαδες, και ασπις, και βασι
λισκος, και λεων, και δρακων. Κατα τουτων δη παντων την νικην αναγορευει τωι
του Θεου ανθρωπωι. Ὁ κατοικων εν βοηθειαι του Ὑψιστου. Το προφητικον πνευμα
τον ανθρωπον τον ποιησαμενον βοηθειαν και επικουριαν Χριστον, ος και εστιν
Ὕψιστος, μακαριζει. Πως γαρ ου μακαριος ο τον Θεον του ουρα νου σκεπαστην εχειν
αξιωθεις; Ἐν σκεπηι του Θεου του ουρανου αυλισθησεται. Ὁ μενων εν ταυτηι τηι
βοηθεια σκεπεται και φυλασσεται. Ἐρει τωι Κυριωι· Ἀντιληπτωρ μου ει. Και τις ο τωι
Κυριωι λεγων η ανθρωπος ο πεποιθως επ' αυτωι, και επι τηι σωτηριαι αυτου
επερειδομενος; 27.401 Ὅτι αυτος ρυσεται σε εκ παγιδος. Προεδιδαξεν, ως αι
αντικειμεναι δυναμεις δια τουτων κατασημαι νονται. Ἐν τοις μεταφρενοις αυτου
επισκιασει σοι. Ειρηκοτος του ανθρωπου του Θεου, ως Θεος αυτος ρυσεται εκ της
των θηρευτων παγιδος, εκ τε των ταραχωδων λογων, αποκρινεται το Πνευμα το
προφη τικον παραθαρσυνον αυτον και εις ανδρειαν υπαλει φον πνευματικην· Ἐν
τοις μεταφρενοις αυτου επι σκιασει σοι· ωσει σαφεστερον λεγοι· Καλυψει σε υπο την
σκιαν των πτερυγων αυτου· και μην και οπλωι σκεπασει σε. Ου δη γενομενου,
ουδεμια των αντικειμενων δυναμεων παραβλαψει σε. Ἀπο βελους πετομενου
ημερας. Ἀκαθαρτον τινα δυναμιν νυν βελος ωνομασεν. Ἀπο συμπτωμα τος και
δαιμονιου μεσημβρινου. Ου συγκριμα δαι μονιωδες μεσημβριας. Τον γαρ
μεσημβρινον δαιμονα φησιν ειναι της ακηδιας. Πεσειται εκ του κλιτους σου χιλιας.
Κλιτος το αριστερον μερος σημαινει, εικοτως μεν. Τουτωι δε τας χιλιαδας
επιβουλευειν φησι· τοις γε μην δεξιοις τας μυριαδας. Τα γαρ επιδεξια των
πραγματων ημων, και των αρετων και ισχυρα και θαυμαστοτερα, το πληθος των
πονηρων δυναμεων παραλυειν επιχει ρουσι. Πλην τοις οφθαλμοις σου κατανοησεις.
Βλαβησηι μεν ουδεν, φησιν, εκ των επιβουλευοντων· συμβησε ται δε σοι πεσοντας
ιδειν τους εχθρους. Τον Ὕψιστον εθου καταφυγην σου. Ἀντιφθεγγεται το του Θεου
ανθρωπου, το Πνευμα το προφητι κον, οσον της εις Θεον ελπιδος το κερδος εστιν. Ου
προσελευσεται προς σε κακα. Ἡ γαρ της κακιας φυσις εξωθεν επερχεται, της αρετης
οικοθεν την προφασιν εχουσης. Ευθη γαρ ο Θεος τον ανθρωπον πεποιηκεν, ος,
ζητησας λογισμους πονηρους, εξωθεν επεσπασατο την κακιαν. Και μαστιξ ουκ εγγιει
εν τωι σκηνωματι σου. Θαῤρειν αυτους και μηδεν αηδες πεισεσθαι παρακελευεται, εκ
του πι στευειν αγγελον βοηθον των εις Θεον πιστευοντων καταπεμπομενον. Ὅτι
τοις αγγελοις αυτου εντελειται περι σου. Τουτο και εν τωι λγʹ εφη ψαλμωι·
Παρεμβαλει αγγε λος Κυριου κυκλωι των φοβουμενων αυτον, και ρυσεται αυτους.
Ἀκουωμεν δε και Ἰακωβ του πατριαρχου λεγοντος· Ὁ αγγελος ο ρυομενος με εκ
παντων των κακων μου. Και ο μεγας Ἀβρααμ τον οικετην παραθαῤρυνων εφη· Ὁ
Θεος αποστελει τον αγγελον αυτου προ προσωπου σου, και ληψηι γυναικα Ἰσαακ τωι
υιωι μου εκειθεν. Πανταχοθεν τοινυν μανθανομεν, ως και δι' αγγελων φρουρει τους
εις αυτον πεποιθοτας ο των ολων Θεος. Του διαφυ λαξαι σε εν πασαις ταις οδοις σου.
Ὁ εν μηδενι πταιων, ουτος διαφυλασσεται εν πασαις ταις οδοις αυτου. Μηποτε
προσκοψηις προς λιθον τον ποδα σου. Ὁ πους μεν την ψυχην σημαινει, ο δε λιθος την
αμαρτιαν. 27.404 Ἐπι ασπιδα και βασιλισκον επιβησηι. Ου μονον ουδεν, φησιν,
υπομενεις δεινον, ω ανθρωπε του Θεου, αλλα και αυτα των πνευματων τα πληθη
υπο τους ποδας ιδοις επενηνεγμενα τους σους· ως και μετα πασης αδειας τας αυτων
πατησεις κεφαλας. Ὅτι επ' εμε ηλπισε, και ρυσομαι αυτον. Εισφερει το του Θεου
προσωπον, μισθον της πιστεως την σω τηριαν επαγγελλομενον. Ταυτα λοιπον ο των
 
 
 

116
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ολων εφη Θεος, διδασκων τις ο της ελπιδος καρπος. Ῥυ σομαι γαρ αυτον, φησιν, εκ
των ειρημενων ορατων τε και αορατων επιβουλων, τηι εμηι ελπιδι φραξαμενος· δια
τουτο αυτον φρουρησω, και καλουντος ακουσομαι, και την δεησιν δεξομαι. Σκεπασω
αυτον, οτι εγνω το ονομα μου. Ου μονον, φησι, των επιβουλευοντων τους εμαυτου
ρυσομαι, αλλα γαρ και την ατελευτητον αυτοις χαρισομαι ζωην· και μην και του
σωτηριου καταξιωσω του εμαυτου. Ειη δε το σωτηριον ημων Ἰησους Χριστος, ο και
εις τον νεον ημας αγωνα εισαγων, και συμβασιλευειν αυτωι παρασκευαζων.
Κεκραξεται προς με, και επακουσομαι. Κεκρα γως δε τηι της ψυχης μεγαλοφωνιαι
προς εμε, επ ακουοντα με, και επινευοντα αυτωι ευρησει. Ἀει γαρ αυτωι παρειμι, καν
εν περιστασει τυγχανηι. Μακροτητα ημερων εμπλησω αυτον, και δειξω αυτωι το
σωτηριον μου. Ειη δε τουτο το σωτηριον αυτος ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος, ο
και εις τον νεον ημας αιωνα εισαγαγων, και συμβασιλευσαι αυτωι και
παρασκευαζων.
ΨΑΛΜΟΣ ωιδης εις την ημεραν του Σαββατου. Αʹ. Ὑποθεσις. Ὁ Σαββατισμος, ητοι το
Σαββατον, ειη αν η μελ λουσα κληρονομια, οτι και αναπαυσις τους ενθαδε πονους
διαδεξεται, τας αμοιβας ημων δηλονοτι αποληψομενων. Αινει ουν εκεινην την
γενησομενην αναπαυσιν. Ἀγαθον το εξομολογεισθαι τωι Κυριωι. Αινεσιν
προβαλλεται, φησι, και ταυτην ημερας τε και νυκτος απαυστως υπισχνειται
καταλεγειν εφ' οις πεποιηκεν ο Μονογενης. Και τι πεποιηκεν η την αναστασιν ημιν
παρεσκευασεν; Του αναγγελλειν το πρωι το ελεος σου. Ἀπαγ γελλειν κατ' ορθρον το
ελεος σου, και την βεβαιοτητα σου κατα νυκτα. Ἐν δεκαχορδωι ψαλτηριωι, μετ' ωιδης
εν κιθαραι. ∆εκαχορδον ψαλτηριον το σωμα φησιν, ατε πεντε αισθησεις εχον και
πεντε ενεργειας ψυχης, δι' εκα στης αισθησεως γινομενης ενεργειας εκαστης. Ὅτι
ευφρανας με, Κυριε, εν τωι ποιηματι σου. Ὁρων γαρ σου τας δημιουργιας και τας
αῤρητους οικονομιας αγαλλομαι τε και γανυμαι, και τηι της ψυχης ηδονηι την
γλωτταν εις υμνωιδιαν κινω. Ὡς εμεγαλυνθη τα εργα σου, Κυριε! Ἐγω μεν, φησι, τα
σα εργα ανυμνων, και το βαθος των σων λογισμων εκπληττομαι, ων εν τηι οικονομιαι
ειργασω. Ἀλλ' οι αφρονες ου συνιασι του μυστηριου το βαθος. Ἀνηρ αφρων ου
γνωσεται. ∆ιαφορως ταυτα ει ρηκεν, οτι ο τας φρενας νοσων και συνεσεως ερημος
27.405 τουτων ουδεν γινωσκει, ουτε μην ακουσεται περι τουτων. Ἐν τωι ανατειλαι
αμαρτωλους ωσει χορτον. Οι μη συνιεντες, φησι, το μυστηριον δικην χορτου
εσονται, μη εχοντες το βαθος δηλαδη, και ταχεως πε σουνται και ξηρανθησονται.
Και υψωθησεται ως μονοκερωτος το κερας μου. Ὅταν, φησιν, απολουνται οι εχθροι
και διασκορπι σθησονται, τοτε δη τοτε το εμον κερας, τουτεστιν η βασιλεια η
ητοιμασμενη, περιφανης γενησεται. Ἡμεις δε οι την σην επιγνωσιν εχοντες, την των
εχθρων σου καταλυσιν θεασαμενοι, γαυριασομεν επι σοι και μεγα φρονησομεν· ατε
δη της πολυθεου πλανης απηλλαγμενοι, και σε τον οντα προσκυνουντες Θεον. Τον
γαρ μονοκερων ενταυθα παλιν παρηγαγεν, ινα δια του ενος κερατος τον ενα
παραδηλωσηι Θεον. Ὥσπερ γαρ εκεινο το ζωον εν ελαβε παρα της φυ σεως κερας·
ουτω της ευσεβειας οι τροφιμοι μιαν προσκυνησουσι θεοτητα. Και το γηρας μου εν
ελαιωι πιονι. Μετα τους πονους, φησιν, ους υπομενω, τοτε δη οιονει ελαιωι χρησομαι
εις βασιλειον ιερατευμα· και τουτο μοι εσται των μακρων πονων το γερας. Και
επειδεν ο οφθαλμος μου εν τοις εχθροις μου. Ἔσται μοι τουτο μετα των αλλων
καλων, το θεατην με γενεσθαι πιπτοντων των επιβουλων μου της ψυχης.
Πεφυτευμενοι εν τωι οικωι Κυριου. Ουτοι δε, φη σιν, οι τουτοις απεικασμενοι τοις
κεδροις, φυτουργον μεν εχουσι τον Θεον, παραδεισον δε τον θειον νεων. Ἐν ταις
αυλαις του Θεου ημων ανθησουσιν. Ἐν ταις ανω δηλονοτι μοναις, ας και αυλας
 
 
 

117
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειναι του Κυ ριου φησιν. Ἔτι πληθυνθησονται εν γηραι πιονι, και ευ παθουντες
εσονται. Το, ευπαθουντες, αντι του, ευ πασχοντες. Ἀποδοθησεται γαρ αυτοις α
οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσεν. Ὅτι ευθης ο Κυριος ο Θεος ημων. Ἐπειδαν
εν ταις ανω μοναις γενομενοι απολαυωσι τα ητοιμα σμενα αγαθα, τοτε δη τοτε και
ταυτην αναγγελουσι την φωνην, ως δικαιος και ευθης εσται ο Κυριος, ος τους μεν
παρανομους και ασεβεις δικην χορτου απο ξηρανθηναι παρεσκευασε· τους δε
δικαιους και ευσε βεις οια κεδρους και φοινικας εν ταις ανω κατεφυτευσε σκηναις.
Ἀδικια ουκ εστι παρα τωι Θεωι, δια το ειναι αυτον κακιας ανεπιδεκτον. Εις την
ημεραν του προ του Σαββατου, οτε κατ υκιστο η γη, αινος ωιδης τωι ∆αυΐδ. Βʹ.
Ὑποθεσις. Εις το Σαββατον εν τωι προλαβοντι ψαλμωι δηλουται η δευτερα παρουσια
του Κυριου, καθ' ην και βα σιλευσει του νεου αιωνος μετα των αγιων αυτου.
∆ηλονοτι το, προ Σαββατου, αν ειη η πρωτη αυ του παρουσια, οτε και η γη
κατυκισται, τουτεστιν οτε η Ἐκκλησια πασηι τηι οικουμενηι τεθεμελιωται, των αγιων
αποστολων δηλονοτι και ευαγγελιστων τον περι Χριστου καταγγειλαντων τηι γηι
λογον. 27.408 Ὁ Κυριος εβασιλευσεν, ευπρεπειαν ενεδυσατο. Ἐπειδη το ανθρωπινον
γενος, αποσταν της υπο Θεου βασιλειας, υπο την τυραννιδα γεγονε του Σατανα,
τουτου χαριν επεδημησεν ο Μονογενης, ινα παλιν αυτο τοις ιδιοις υποταξηι
σκηπτροις, ο και εγενετο· Θεου ευπρεπειαν δε την σωτηριαν αυτου του γενους
φησιν. Ει μη γαρ σεσαρκωται, την ημετεραν διχα της αμαρτιας λαβων φυσιν,
δηλονοτι ουκ αν ημιν η σωτηρια εγενετο. ∆ει γαρ αυτον βασιλευειν αχρις ου αν θηι
παντας τους εχθρους υπο τους ποδας αυτου. Ἐνεδυσατο Κυριος δυναμιν και
περιεζωσατο. ∆ια τουτων την καθαιρεσιν ημιν των αντικειμενων σημαινει
δυναμεων, ην πεποιηται, ωσπερ στρατιωτικον σχημα αναλαβων. Και γαρ εστερεωσε
την οικουμενην, ητις ου σαλευθησε ται. Ἐκεινους προανελων, τους αντικειμενους
δηλον οτι δαιμονας, εστησεν επι πετραν την Ἐκκλησιαν, ης ουδε αυται
κατισχυσουσιν αι του ᾅδου πυλαι. Ἕτοιμος ο θρονος σου απο τοτε. Τουτο φησι, δια
το προωρισασθαι απο καταβολης κοσμου την του αν θρωπινου γενους σωτηριαν
εσομενην δια της σωτη ριας αυτου. Θρονον γαρ την εις το κρινειν τους αδι κησαντας
ημας δαιμονας· αναστασιν δε σημαινει του Μονογενους. Συ ουν αυτος, φησιν, ω
∆εσποτα, ο νυν εις τουτο ωσπερ επι δικαστικου θρονου καθισας, εις το κρινειν
δηλονοτι και εκδικειν ημας, υπαρχεις ο προ των αιωνων Θεος. Ἐπηραν οι ποταμοι,
Κυριε, επηραν οι ποταμοι φωνας αυτων. Ποταμους ενταυθα τους αγιους απο
στολους και ευαγγελιστας φησιν, οι και την του Θεου Ἐκκλησιαν τοις πνευματικοις
κατευφραναν ναμασιν. Ειρηται γαρ προς αυτους· Ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου
ρευσουσιν υδατος ζωντος. Θαυμαστοι οι μετεωρισμοι της θαλασσης. Αι πολλαι, φησι,
μυσταγωγιαι, και τα νοηματα των αποστολων και ευαγγελιστων ναματα,
θαυμαστους πεποιηκε της θαλασσης τους μετεωρισμους. Θαλασ σαν δε λεγει των
εθνων των πιστευσαντων τα πληθη, ων και οι μετεωρισμοι, τουτεστιν αι υψωσεις
του φρονηματος, θαυμασται γεγονασιν. Ουκετι γαρ μι κρα και ταπεινα φρονουσι
περι Θεου, αλλα μεγαλα και θαυμαστα. Τα μαρτυρια σου επιστωθησαν σφοδρα. Μαρ
τυρια τας επαγγελιας φησιν ας δια των αγιων προ φητων τοις εθνεσιν επηγγειλατο,
ας και πιστας επ' εσχατων επεδειξατο των ημερων, τηι οικειαι παρουσιαι εργωι
πληρων. Τωι οικωι σου πρεπει αγιασμα, Κυ ριε. Οικος μεν αυτου η Ἐκκλησια, πρεπει δ'
αυτηι το αγια ειναι, ατε τον μονον αγιον εχουσα ενοικουντα· επειδαν δε τουτο
γενηται, και ατελευτητου μεταλα βουσα απολαυσει του αγιασματος. ΨΑΛΜΟΣ τωι
∆αυιδ τετραδι Σαββατων. Γʹ. Ὑποθεσις. Τον περι προνοιας εν τουτωι εισαγει λογον,
διδασκων μη θλιβεσθαι και αδημονειν, καν ει προς καιρον γενοιτο και τοις
αμαρτανουσιν ευημερια, και τοις ευσεβεσι διωγμος. Ουδεν γαρ τουτων ωσαυτως με
 
 
 

118
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27.409 νει, αλλα μεταβαλειται· τοις μεν η θλιψις εις αιω νιον απολαυσιν αγαθων,
τοις δε μετα το δοκουν τα χρηστα εις ατελευτητους αιωνας η κολασις. Τε τραδα δε
Σαββατων επιγεγραπται, δια το εν τωι τεταρτωι μηνι· αντι γαρ του μηνος την ημεραν
τεθεικεν εν ηι τηι του Θεου πολει την αρχην γενε σθαι των συμφορων, εν τουτωι
επιστρατευσαντων Βαβυλωνιων, ως Ἱερεμιας ιστορει. Θεος εκδικησεων Κυριος, ο
Θεος εκδικησεων επαῤρησιασατο. Ὥσπερ Θεος οικτιρμων εστι, και Θεος
παρακλησεων, ουτω και Θεος εκδικησεων. Και παλιν, τουτο δε εν προοιμιωι
παραμυθιαν μεγαλην τοις εκ των θλιψεων ακηδιασασιν απεργαζομενος. Το δε,
επαῤρησιασατο, την μετα ταυτα επι του θειου δικαστηριου γενομενην αποφασιν
κατα των ασεβων δηλοι, ηι φησι· Πορευεσθε απ' εμου, οι κατηραμε νοι. Ἀποδος
ανταποδοσιν τοις υπερηφανοις. Ευ χην υπερ των θλιβομενων αναπεμπει, αιτων
αυτοις επικουριαν την παρα του μονου ισχυοντος Θεου. Ἕως ποτε αμαρτωλοι
καυχησονται; Την σφο δραν αμνησικακιαν και υπερβαλλουσαν δια τουτων
κατασημαινει του Θεου. Τον λαον σου, Κυριε, εταπεινωσαν. Εις ζηλον τον κατα των
εχθρων διεγειρει τον Θεον, λαον αυτου και κληρονομιαν ειναι λεγων την
κακουμενην παρα των εχθρων. Χηραν και ορφανον απεκτειναν. Τουτων ειρηται η
ερμηνεια εν τωι ανωτερωι στιχωι, ομως λεχθησεται και αυθις. Χηραν ψυχην και
προσηλυτον νουν απο κτεινει ο κακως τας θειας Γραφας εξηγουμενος. Ὀρ φανος δε
εστι νους εστερημενος ουρανιου Πατρος. Κυριος γινωσκει τους διαλογισμους των
ανθρω πων, οτι εισι ματαιοι. Πως γαρ ουκ εισι ματαιο τητος πληρεις αι αισθησεις
εκειναι, αι της προνοιας το ωφελιμον εξοριζειν επιχειρουσαι του λογου; Μακαριος
ανθρωπος ον αν παιδευσηις, Κυριε. Ἐκεινοι μεν αθλιοι και ταπεινοι, φησιν, οι την
σην μη δεχομενοι παιδειαν. Μακαριοι δε οι παρα σου παιδευ θεντες, και εκ του σου
διδαχθεντες νομου. Ουτοι γαρ δη και εν ταις θλιψεσι πραυνθεντες κουφισθησονται
των ανιαρων, ειδοτες, οτι αι θλιψεις εις αγαθον τελευτωσαι εκβησονται. Ἡμερας
πονηρας τας ημερας της κρισεως λεγει. Ἕως ου ωρυγηι τωι αμαρτωλωι βοθρος. Μεχρι
τοσουτου, φησιν, οι παιδευθεντες θαῤρουντες υπομε νουσι τας θλιψεις, μεχρις ου τωι
αμαρτωλωι ωρυγηι βοθρος, τουτεστιν, εις το ητοιμασμενον αυτωι κολα στηριον ο
αμαρτωλος βαδισηι. Ἁμαρτωλον δε τον Σα ταναν φησιν, ητοι πασαν αντικειμενην
δυναμιν. Ὅτι ουκ απωσεται Κυριος τον λαον αυτου Τουτο εκεινου αν ειη αποδοσις
του ειρημενου εν τοις ανωτερω· Τον λαον σου, Κυριε, εταπεινωσαν και την
κληρονομιαν σου εκακωσαν. Και την κλη ρονομιαν αυτου ουκ εγκαταλειψει. Τουτο
του ανω 27.412 στιχου ηρτηται, του, Ὅτι ουκ απωσεται Κυριος τον λαον αυτου. Ὡσει
λεγοι· Φυλαξει, φησι, τον λαον αυτου παντα της θλιψεως τον καιρον. Και με χρι
τοσουτου διακυβερνησει και καθοδηγησει, εως το θειον καθισηι δικαστηριον.
Ἐπειδαν δε εις τουτο η δικαιοσυνη καθισηι, τουτεστι Χριστος, παντες πλη σιον αυτης
γενησονται οι ευθεις τηι καρδιαι, κατα το, Ὅτι ουτοι τον Θεον οψονται. Ουτω γαρ
δηλοι τα επομενα. Ἕως ου δικαιοσυνη επιστρεψηι εις κρισιν. Ἕως ου ο Χριστος
κρινει την οικουμενην. Αυτος γαρ ημιν εγενηθη σοφια απο Θεου, δικαιοσυνη τε και
αγια σμος και απολυτρωσις· και την κρισιν δε πα σαν αυτωι δεδωκεν ο Πατηρ. Τις
αναστησεται μοι επι πονηρευομενοις; Αυτη των θλιβομενων η φωνη. Λεγει δε· Τις
μοι γενηται συμμαχος κατα των εις εμε πονηρευομενων; Ειτα δεξαμενος αισθησιν
ταχεως του βοηθου, φησιν, ως παλαι αν αυτου εις ᾅδην κατηχθη η ψυχη, ει μη της
παρα Θεου αντιληψεως ετυχεν. Ει ελεγον· Σεσαλευται ο πους μου. Θλιβομενος,
φησιν, ορων εμαυτον ολισθαινοντα, ειπον· Ποτε ο πους μου σεσαλευται; τουτεστι,
της κατα Θεον εκ πεσουμαι στασεως· ευθυς την αντιληψιν και το ελεος σου ηισθομην
επικουρον εμοι. Αι παρακλησεις σου ευφραναν την ψυχην μου. Ουκ αφηκας, φησιν,
απαραμυθητον· αλλ' οσας θλι ψεις εσχον, τοσαυτας και παραμυθιας εδεχομην παρα
 
 
 

119
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σου. Αι και εις ευφροσυνην τας λυπας μετεβιβαζον. Μη συμπροσεστω σοι θρονος
ανομιας ο πλασ σων κοπον επι προσταγματι; ∆ια τουτο, φησι, παρεκαλεσας μου την
καρδιαν επι ταις θλιψεσιν. Ὅτι δη ουν ου προστεθησεται σοι θρονος ανομιας, τουτ
εστιν, οτι δικαιος ει κριτης ως Θεος, και ουκ εσται ανομια εν ταις κρισεσι σου· ο γαρ
θρονος την κρισιν σημαινει· ωσπερ δη και παρ' εκεινωι τωι κοπον συμ πλασσοντι επι
προσταγμα· ειη δ' αν ουτος ο αντικει μενος δαιμων, ος και ελαφρας ουσας τας του
Θεου εντολας βαρειας ποιει, κοπους δε αυτων τοις ανθρω ποις παρεχων. Θρονον
ανομιας ωνομασε τον διαβο λον· επειδη και θρονος δικαιοσυνης εστιν ο Χριστος,
οστις αντικειται τωι διαβολωι. Και αιμα αθωον καταδικασονται. Ουτοι, φησιν, οι
πονηροι και αντικειμενοι δαιμονες εκ παντος τρο που την του δικαιου ζητησουσι
θηρευσαι ψυχην. Ἀλλ' επι τουτο, φησι, κατακριθησονται. Τουτο γαρ σημαινει· Και
αιμα αθωον καταδικασονται. Λεγει γαρ, ως αντι του αθωως εκχεομενου παρ' αυτων,
εις κρισιν και κολασιν παραδοθησονται. Και εγενετο μοι Κυριος εις καταφυγην. Ἐγω
δε της παρα του ∆εσποτου προνοιας απηλαυσα, και αυ τον εχω περιβολον οχυρον.
27.413
Αινος ωιδης τωι ∆αυιδ, ανεπιγραφος παρ' Ἑβραιοις. ΨΑΛΜΟΣ ∆ʹ Ὑποθεσις. Ἐντευθεν
ο των αγιων χορος και τους απειθεις του Ἰσραηλ προτρεπεται επι την δια Χριστου
σωτηριαν ελθειν· δεικνυς, ως επακουσεται, ει προσπε σοιεν αυτωι, ατε αυτος ων
ποιητης, και το ιδιον εργον αγαπων. Εισφερεται δε μετα την των αγιων παραινεσιν
και αυτου του αγιου Πνευματος προσ ωπον, αυτοις τοις απειθεσι παρακελευομενον
μη την των πατερων μιμησασθαι απιστιαν. ∆ευτε αγαλλιασωμεθα τωι Κυριωι. Ὡς επι
εορτην ελθειν τους απειθεις παρακελευονται, εις αγαλλιασιν αυτους καλουντες, ινα
δια τουτων πεισωσι. Ἀλαλα ξωμεν τωι Θεωι τωι Σωτηρι ημων. Ευ το, αλαλαξω μεν,
λεγει, δη ηκοντες τους επινικιους αισωμεν υμνους. Ὁ γαρ αλαλαγμος υμνος εστιν επι
πεπτω κοσιν εχθροις. Σημαινει δε δια τουτων, ως τας αντικειμενας δυναμεις
πολεμησας υπερ ημων ο Χριστος, εκ μεσου πεποιηκεν. Προφθασωμεν το προσωπον
αυτου εν εξομολο γησει. Ὡσει λεγοι· Πριν εις κρισιν καθισηι, το προσ ωπον αυτου,
εστι δε ο υιος, τηι εξομολογησει προλα βωμεν, και ευμενες αυτοις καταστησωμεν.
Ουτω γαρ υμιν συμβησεται εις αγαθα τελευταιν· η γαρ εξομο λογησις αγαθον εχει το
περας· και τουτο δηλοι το εν Ψαλμοις· Ἀλαλαξωμεν αυτωι. Και βασιλευς μεγας επι
παντας τους θεους. ∆ηλαδη τους πιστευσαντας, και ωσπερ αντιμισθιαν τουτου
λαχοντας το ονομα, το καλεισθαι θεοι, κατα το ειρημενον· Θεον δεδωκα σε τωι
Φαραω. Ἐαν την εξομολογησιν προσενεγκωμεν, φησιν, ουκ αποτευξο μεθα·
οικτειρησει γαρ ως ιδιον αυτου λαον. Ὅτι αυτου εστιν η θαλασσα. ∆εικνυσιν, ως αυ
τος, ων δημιουργος πασης κτισεως ορατης τε και αορατου, ουκ αν παριδηι το ιδιον
ποιημα προσπιπτον δι' εξομολογησεως. ∆ευτε προσκυνησωμεν και προσπεσωμεν
αυτωι. Και εαυτους των προσκυνουντων και κλαιοντων ειναι φασιν, οπως αν
προθυμοτερους εις την εξομολογησιν παρασκευασωσι τους ακουοντας. Σημερον εαν
της φωνης αυτου ακουσητε. Ἐν τευθεν παραινουνται παρ' αυτου του Κυριου ευπει
θεις ειναι, και μη τοιουτοι οιοι εν τηι ερημωι οι πα τερες αυτων επεδειχθησαν. Κατα
την ημεραν του πειρασμου εν τηι ερημωι, ου επειρασαν με οι πατερες υμων.
Ἐξεπειρασαν γαρ τον Θεον αλλοτε αλλην πορευομενοι οδον, και ουκ ευθειαν την
του Κυριου. Ὡς ωμοσα εν τηι οργηι μου, ει εισελευσονται εις την καταπαυσιν μου.
Τρεις ημιν ο λογος καταπαυ σεις σημαινει· μιαν την σαρκικην την του Σαββατου, και
ετεραν την εισοδον την εις την γην της επαγγε λιας, ηι Ἰησους κατεπαυσεν αυτους·
και τριτην την επουρανιον, ην νυν ημιν ο λογος σημαινει· ουκ αν δε ετερας
εμεμνητο ενταυθα, ει αληθως εκεινη ενηι κατα 27.416 παυσις. ∆ηλουται ουν, ως
 
 
 

120
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθως καταπαυσις εστιν η μετα την τουδε του κοσμου απαλλαγη, η εν ταις ανω
μοναις κατοικησις.
ΨΑΛΜΟΣ Εʹ. Ὠδη τωι ∆αυιδ, οτε ο οικος ωικοδομηθη μετα την αιχμαλωσιαν.
Ὑποθεσις. Ἐν τωι προ τουτου ψαλμωι, την αποβολην των Ἰου δαιων θεσπισας, ει γε
επιμενοιεν τηι απιστιαι, εν τουτωι την των εθνων κλησιν εισαγει, την γενομε νην μετα
την λυσιν της νοητης αυτων αιχμαλωσιας, οτε και καθ' ολης της οικουμενης η
Ἐκκλησια τε θεμελιωται. Ἄσατε τωι Κυριωι ᾆσμα καινον. Τοις αποστολοις το Πνευμα
παρακελευεται το καινον ᾆσμα, τουτεστι την Νεαν ∆ιαθηκην, εξηγεισθαι τοις ανα
πασαν την οικουμενην εθνεσιν. Ἄσατε τωι Κυριωι, πασα η γη ... Ευαγγελιζεσθε
ημεραν εξ ημερας το σωτη ριον αυτου. Ου γαρ παυσονται μεχρι συντελειας κο σμου
τα της Νεας ∆ιαθηκης ημιν λαλουντες μυστηρια. Ὅτι μεγας Κυριος και αινετος
σφοδρα ∆ιδα ξατε, φησι, τα εθνη· και γαρ υπακουσαντα γνοιεν του κηρυττομενου
την θεοτητα και την μεγαλοσυνην, και γνοντα επαινεσουσι. Φοβερος εστιν υπερ παν
τας τους θεους. Τουτο μαλιστα τα εθνη επι τον του Κυριου φοβον προτρεπεται, τον
εμπρησμον εωρακοτα κατα των παλαι ονομαζομενων αυτων θεων. Ἔγνω σαν γαρ,
ως παντες εκεινοι ουκ ησαν θεοι, αλλα δαι μονια. Μονος δε ο Κυριος των ουρανιων
ποιητης. Ὅτι παντες οι θεοι των εθνων δαιμονια. Οι μεν γαρ καλουμενοι θεοι
δαιμονες ωφθησαν πονηροι, ο δε ημετερος Κυριος τους ουρανους εποιησεν.
Ἁγιωσυνη και μεγαλοπρεπεια εν τωι αγιασματι αυτου. Ἁγιασμα αυτου η Ἐκκλησια,
ητις και αγια εστι και μεγαλοπρεπης. Ὑψηλος γαρ ο κοσμος της Ἐκκλησιας.
Ἐνεγκατε τωι Κυριωι, αι πατριαι των εθνων. Πα τριας καλει τους των Ἐκκλησιων
ηγουμενους, ιερεας φημι και προεδρους. Και πρεπει δια των εργων των αγαθων
δοξαζειν τον Θεον, και μην και τιμαιν απο δικαιων πονων αυτων, ετι γε μην και
θυσιας αυτωι αναφερειν νοητας· αναφερειν δε εν ταις θειαις αυτου αυλαις, δηλαδη
ταις εκκλησιαις. Σαλευθητω απο προσωπου αυτου πασα η γη. Ἔμελλε γαρ εις πα σαν
την οικουμενην εξακουστον γενεσθαι κηρυγμα, και οιονει της προτερας στασεως
σαλευειν την γην. Και γαρ κατωρθωσε την οικουμενην ητις ου σα λευθησεται.
Ἐθεμελιωσε γαρ επι την πετραν την Ἐκκλησιαν, και πυλαι ᾅδου ου κατισχυσουσιν
αυτης. Κρινει λαους εν ευθυτητι. Ἦλθε γαρ και εδικασε την κρισιν ημων, και τους
πονηρους τυραννους εξ εβαλε, τους ακαθαρτους φησι δαιμονας. Ευφραινεσθωσαν οι
ουρανοι, και αγαλλιασθω η γη. Ἐπι γαρ τηι κατορθωσει της οικουμενης αι ουρανιαι
δυναμεις εφασκον χαιρουσαι· ∆οξα εν υψι στοις Θεωι και επι γης ειρηνη. Σαλευθητω
η θα λασσα και το πληρωμα αυτης. Θαλασσαν εν τουτοις. 27.417 των εθνων σημαινει
την πληθυν, ητις και σεσαλευται· τουτεστιν εις το υποδεξασθαι το κηρυγμα
κεκινηται. Χαρησεται τα πεδια και παντα τα εν αυτοις· τοτε αγαλλιασονται παντα τα
ξυλα του δρυμου. ∆ια των πεδιων και μην και των ξυλων αγιας ψυχας ειναι
σημαινει, αι επι τηι του κοσμου σωτηριαι ηγαλλιασαντο.
ΨΑΛΜΟΣ ∆αυιδ, οτε η γη αυτου καθισταται. ʹ. Ὑποθεσις. Παλιν και ενταυθα την
σωτηριαν του κοσμου ση μαινει, και των εθνων απαντων την εις αυτον πιστιν.
Κυριος εβασιλευσεν, αγαλλιασθω η γη, ευ φρανθητωσαν νησοι πολλαι. Νησους τας
Ἐκκλησιας φησιν, ατε δη ριπιζομενας υπο παντος πνευματος, και μην και
περιῤρεομενας ταις περιστασεσι ταις αλμυραις. Νεφελη και γνοφος κυκλωι αυτου.
Την λελη θυιαν αυτου εν ανθρωποις καθοδον σημαινει, οτε εν τηι του δουλου
πεφηνε μορφηι. ∆ικαιοσυνη και κριμα κατορθωσις του θρονου αυτου. Αυτη γεγονε,
φησι, της αφεσεως αιτια· το κριναι δικαιως την κρισιν ημων, ην εχομεν δηλαδη προς
τας πονηρας και αν τικειμενας δυναμεις. Πυρ ενωπιον αυτου προπορευσεται.
 
 
 

121
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἔκαυσε γαρ τηι θειαι αυτου δυναμει πασαν πονηραν και αντι κειμενην ενεργειαν.
Ἔφαναν αι αστραπαι αυτου τηι οικουμενηι. Ἀστραπας αυτου τους αγιους αποστολους
ειναι λεγει και ευαγγελιστας, οι φωτος δικην υπελαμψαν την υπ' ουρανον. Τα ορη
ετακησαν ωσει κηρος απο προσωπου Κυριου. Ὄρη τας αντικειμενας δυναμεις φησιν,
αι και κηρου δικην συνετακησαν απο του προειρημε νου δηλονοτι πυρος. Ὅπερ
πηγνυσιν ο βοῤρας, τουτο τηκει ο νοτος· διο καλως λεγει η νυμφη εν τοις Ἄσμασι
των ᾀσματων· Ἐξεγειρου, βοῤρα, και ερχου, νοτε, διαπνευσον κηπον μου, και ρευσα
τωσαν αρωματα μου. Αισχυνθητωσαν παντες οι προσκυνουντες τοις γλυπτοις·
ορωντες δηλονοτι ους παλαι ενομιζον θεους κηρου δικην λυομενους υπο του
Κυριου. Προσκυνη σατε αυτωι, παντες αγγελοι αυτου. Ἐφ' οις κατ ωρθωσε τηι υπ'
ουρανον, φησιν, ευχαριστησατε. Ἤκουσε και ευφρανθη Σιων. Σιων μεν η Ἐκκλησια.
Τι δε ηκουσεν, η του ευαγγελικου κηρυγμα τος, και ευφροσυνης αυτηι γεγονε
προξενον; Και ηγαλλιασαντο αι θυγατερες της Ἰουδαιας. Θυγα τερας της Ἰουδαιας
τας οσιας ψυχας φησι, τας δι' εξομολογησεως συνημμενας Θεωι, αι ηγαλλιωντο δια
τα του Θεου κριματα, ορωσαι δηλονοτι τους τυραν νησαντας εκβεβλημενους, τους
δε δουλειαι κατεχο μενους εις ελευθεριαν ενηνεγμενους. Οι αγαπωντες τον Κυριον,
μισειτε πονηρα. Παραινεσις εισαγεται τοις τηι ελευθεριαι λελυτρωμε νοις, διδασκουσα
παν ειδος πονηρον αποστρεφεσθαι. Φυλασσει Κυριος τας ψυχας των οσιων αυτου.
27.420 Οι αποστραφεντες τον πονηρον, οσιοι γεγενησθε· Τοτε δη συμβησεται υμιν
και της φυλακης της παρα του Κυριου τυχειν απο του πονηρου· ουτος γαρ κυ ριως
αμαρτωλος. Φως ανετειλε τωι δικαιωι. Το ευαγγελικον δη λονοτι. ∆ικαιωι δε, τωιδε
δικαιωι λαωι δια της πιστεως. Και τοις ευθεσι τηι καρδιαι ευφροσυνη· εις το, τοις
ευθεσιν, υποστιξαι δει, ινα τοις γινομενοις ευθεσιν εν τηι καρδιαι ανατειληι
ευφροσυνη. Ἀπο κοινου δε το, ανατελει, ληπτεον.
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. Ζʹ. Ὑποθεσις. Και ουτος ο ψαλμος την προτεραν παρουσιαν του
Κυριου σημαινει, και την των εθνων παντων εις αυτον πιστιν, ην εποιησατο κατα
τας επηγγελμενας τοις πατρασιν επαγγελιας. ∆ια τουτο τα εθνη παντα αλαλαζειν ο
λογος προτρεπεται τον επινικιον, ον υπερ αυτων πεποιηται. Ἄσατε τωι Κυριωι ᾆσμα
καινον, οτι θαυμαστα εποιησε. Θαυμαστον γαρ αληθως το καταργηθηναι θανατον,
και αναβιωναι παλιν το ανθρωπινον γενος. Ἔσωσεν αυτωι η δεξια αυτου. Προσηγαγε
γαρ τωι ιδιωι Πατρι την υπ' ουρανον ο Χριστος, ος εστι δεξια του Πατρος. Ου γαρ
εδεηθη ανθρωπινης βοηθειας. Ἐγνωρισε Κυριος το σωτηριον αυτου. Σωτηριον ουσαν
την ενσαρκον αυτου παρουσιαν σημαινει· κατα το ειρημενον υπο του Συμεων· Ὅτι
ειδον οι οφθαλ μοι μου το σωτηριον σου. Ἐναντιον των εθνων απεκαλυψε την
δικαιοσυνην αυτου. Ἐκβαλων μεν τον αρχοντα του αιωνος τουτου, δικαιωσας δε
τους παλαι τυραννηθεντας ημας. Ἐμνησθη του ελεους αυτου. Του Ἰακωβ· και γαρ εν
τωι σπερματι αυτου ευλογηθηναι παντα τα εθνη επηγγειλατο. Ειδοσαν παντα τα
περατα της γης το σωτηριον του Θεου ημων. Ουδεις γαρ το πος αμετοχος της
βασιλειας του Χριστου. Ψαλατε τωι Θεωι ημων εν κιθαραι. Κιθαραν την του σωματος
προς την ψυχην αρμονιαν φησι. Σαλ πιγξιν ελαταις, και φωνηι σαλπιγγος κερατινης,
Το πεπυρωμενον και εκτεταμενον του ευαγγελικου κηρυγματος δια των ελατων
σαλπιγγων σημαινει· δια δε των κερατινων το βασιλικον, καθο τωι κερατι εχριοντο
οι βασιλεις. Ου μονον αλλα και εν κερα τινηι της βασιλειας την εκφωνησιν
εποιουντο. Σαλευθητω η θαλασσα και το πληρωμα αυτης. Θαλασσαν τον βιον τον
παροντα σημαινει, δια το αλμυρον των εν αυτωι φροντιδων. Κεκινηται ουν εκ της
προτερας στασεως, τουτεστι της ειδωλολα τρειας. Ποταμοι κροτησουσι χειρι επι το
αυτο. Ποτα μους τους αγιους ειναι φησι μυσταγωγους, ων και το σπουδαιον του
 
 
 

122
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κηρυγματος δια του επι το αυτο κρο τειν σημαινει. Τα ορη αγαλλιασονται, οτι ηκει
κριναι την γην. Αι αγγελικαι δηλονοτι δυναμεις. Χαρα γαρ γινεται επι ενι αμαρτωλωι
μετανοουντι. 27.421
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. Ηʹ. Ὑποθεσις. Και ουτος την Χριστου βασιλειαν σημαινει και
την των αρχιερεων αυθαδειαν. Ὁ Κυριος εβασιλευσεν, οργιζεσθωσαν λαοι. Ὁ
Χριστος εστιν ου την βασιλειαν ου παραδεχονται Ἰουδαιοι οργιζομενοι. Ὁ
καθημενος επι των χερουβιμ, σαλευθητω η γη. Αυτος γαρ ουτος ο βα σιλευσων επ'
εσχατων των χρονων των επι της γης εστιν, ο και τοις χερουβιμ εποχουμενος, υφ'
ου και εσαλευθη η γη. Φησιν ουν· Συ ει επι των χερουβιμ, ο και την επι κακωι στασιν
μετακινησας της γης, γεγονως καθ' ημας. Στασιν ουν λεγει την της ειδω λολατρειας.
Κυριος εν Σιων μεγας. Σιων εστιν η Ἐκκλησια, εν ηι δοξαζεται και υψουται Χριστος,
κατα το ειρη μενον· Ὑψωσω σε, ο Θεος μου, ο βασιλευς μου. Ἐξομολογησασθωσαν
τωι ονοματι σου τωι με γαλωι. Μεγα αυτου το ονομα το, Ἰησους, καθο και σωτηρια
λαου ερμηνευεται. Μεγα παλιν το ονομα το υπερ παν ονομα, ωι μελλει καμψαι παν
γονυ, και πασα εξομολογησεται γλωσσα, οτι Κυριος Ἰησους Χριστος. Ὅτι φοβερον
και αγιον εστι. Φοβερον μεν κατα των οργιζομενων λαων και μη προσδεχο μενων
αυτου την βασιλειαν· αγιον δε τοις πιστευου σιν εις αυτον. Και τιμη βασιλεως κρισιν
αγαπαι. Ἐπειδη η τιμη ητοι η δοξα του βασιλεως αγαπαι την δικαιοσυνην, ητις δια της
κρισεως ερμηνευεται· τουτου χαριν τοις μεν απειθησασι το προσταγμα αυ του
φοβερον, τοις δε υπακουουσιν αγιον. Συ ητοιμα σας ευθυτητας. Ἐν δικαιοσυνηι γαρ
μελλει κρινειν την οικουμενην. Ὑψουτε Κυριον τον Θεον ημων. Ὁ υψηλος ως Θεος
και υπο ποδας εχων πασαν την κτισιν γεγονεν ατρεπτως ανθρωπος. Τουτον ουν,
φησι, τον γενο μενον ατρεπτως ανθρωπον υψουτε, προσκυνουντες αυτον μιαι
προσκυνησει μετα της ιδιας σαρκος. Μωυσης και Ἀαρων εν τοις ιερευσιν αυτου.
Ουτος, φησιν, ο νυν, καθο πεφυκεν ανθρωπος. βασι λευσας των επι γης ην· ον και
παλαι Μωυσης και Ἀαρων και Σαμουηλ επεκαλουντο. Ειπων ουν, οτι Προσκυνειτε
τωι υποποδιωι, και την ενανθρωπησιν και την οικονομιαν κηρυξας, παλιν
ασφαλιζομενος ημας, την θεοτητα σημαινει δια του δηλωθεντος ορους. Μεμενηκε
γαρ Θεος, ει και ελαβε την του δουλου μορφην δια την ημων σωτηριαν. Κυριε ο Θεος
ημων, συ επηκουσας αυτους. Ει και εδοξαν τι αμαρτανειν ως ανθρωποι, ου παρεω
ρακας, φησιν. Ἠλεγχετο ουν επι του μοσχου αμαρ τανων Ἀαρων και Μωυσης επι του
υδατος της αν τιλογιας. Και προσκυνειτε εις ορος αγιον αυτου. Ἢ την επι γης η την
επουρανιον Ἱερουσαλημ φησιν· η ορος παλιν αυτον νοητεον τον Μονογενη, κατα το·
Ἐτμηθη λιθος εξ ορους ανευ χειρων. 27.424
ΨΑΛΜΟΣ εις εξομολογησιν. Θʹ. Ὑποθεσις. Ἐν τουτωι τωι ψαλμωι τοις ηδη
προσελθουσι τηι πιστει παραινεσιν εισφερει, υπερ του αναφερειν υπερ των ηδη
γεγενημενων ευχαριστιας. Ἡ γαρ εξομολογη σις εν τουτωι την μετ' αινεσεως
ευχαριστιαν ση μαινει. Ἀλαλαξατε τωι Θεωι, πασα η γη. Τον επινικιον τους
λελυτρωμενους αιδειν παρακελευεται. Ἦσαν δε οι λελυτρωμενοι απαν το των
ανθρωπων γενος. Γην γαρ τους κατοικουντας την γην καλει. ∆ουλευσατε τωι Κυριωι
εν ευφροσυνηι. Ἡ δε των ανθρωπων δου λεια φοβον φθοροποιον εμποιει, η δε του
Κυριου δου λεια φοβον αγνον, εξ ου γινεται τηι ψυχηι ευφροσυνη. Εισελθετε ενωπιον
αυτου εν αγαλλιασει. Ὁ ηδη του αλαλαγμου την εις νουν δεξαμενος ευφροσυνην,
ουτος ωσπερ ενωπιον ισταμενος του Χριστου χαραι χαιρει, και τουτο εστιν
αγαλλιασις. Γνωτε οτι Κυριος αυτος εστιν ο Θεος ημων. Ουτος, φησιν, ο Κυριος ο τωι
ιδιωι αιματι πασαν λυτρωσαμενος την γην, αυτος εστιν ο και του ημε τερου
 
 
 

123
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιηματος δημιουργος. Ου γαρ αυτοματως συν εστημεν, αλλα των χειρων αυτου
εργον εσμεν. ∆ιο και λαος αυτου και προβατα αυτου τυγχανομεν· ως ειναι μεν ο
λαος λογικωτερος, προβατα δε οι την αλογωτεραν ταξιν επεχοντες, και μη εν πειραι
των θειων οντες λογιων, κατα το ειρημενον· Ἐπλανηθην ως προβατον απολωλος.
Ἡμεις δε λαος αυτου, και προβατα νομης αυτου. Ἄλλοι μεν ως λαος αυτου, οι
κρειττους· οι δε ως προβατα νομης αυτου, οι υποβεβηκοτες. Πλην αλλα, παντων
Θεος ων και ποιητης, παντας καλει και εξοικειουται. Ἀνθρωπους γαρ και κτηνη
σωζει Θεος· τους μεν ως λαον αυτου, τα δε ως προβατα νομης αυτου. Εισελθετε εις
τας πυλας αυτου εν εξομολογησει. Πυλας του Κυριου την επι γης Ἐκ κλησιαν φησιν,
εν ηι εξομολογεισθαι δει, ατε προ τερον εξαγγελλοντες τα αμαρτηματα, τας τε εις
ημας γενομενας αφηγεισθαι ευεργεσιας. Τωι ∆αυΐδ. ΨΑΛΜΟΣ Ρʹ. Ὑποθεσις. Ἐν τουτωι
τωι ψαλμωι τον τελειον ημιν διαγραφοι, τον κατα Θεον πολιτευομενον, διδασκων
ημας ποιαν δει πολιτειαν επιτηδευειν τους επιθυμουντας της των ουρανων
βασιλειας επιτυχειν. Ἔλεον και κρισιν αισομαι σοι, Κυριε. Ταυτα, φησιν, επι στοματος
φερων διαπαντος α οιδα εις ημας κατορθωθεντα, δοθησεται κρισις, τουτεστιν η
δικαιοκρισια. Ἐδικαιωσε γαρ εκ των εχθρων ημων την δικην ημων. Ψαλω και
συνησω εν οδωι αμωμωι. Το, ψαλω τον υμνον, φησιν, ωσει λεγοι σαφεστερον· Ὑμνων
ου παυσομαι και την εμην οδον παρασκευαζων αμωμον, την σην, ω ∆εσποτα,
παρουσιαν προσδοκων. ∆ει γαρ ηυτρεπισμενους ημας ειναι προς την του Κυριου
αφιξιν. Τοσαυτην γαρ ο θαυμαζομενος ου τος ανηρ εκτησατο καθαροτητα, ως μετα
παῤρησιας 27.425 βοησαι προς τον Θεον· Ποτε ηξεις προς με; Ἀντι του, Ευπρεπη σοι
τα βασιλεια κατεστησα, ποθω σου την παρουσιαν, ω ∆εσποτα, ιμειρομαι σου της επι
φανειας· αλλα δος το ποθουμενον. ∆ιεπορευομην εν ακακιαι καρδιας μου εν μεσωι
του οικου μου. Ουδενα, φησιν, εσχον αδικον συνοικουντα λογισμον· αλλ' ολως
εμαυτωι μετα καθαροτητος διεπορευομην. Ποιουντας παραβασεις εμισησα. ∆ει γαρ
μη μονον απεχεσθαι των πονηρων, αλλα και τους τα τοιαυτα ποιουντας
αποστρεφεσθαι. Ουκ εκολληθη μοι καρδια σκαμβη. Τα του διαβολου βουλευματα,
ατε μηδεν ευθες εχοντα, σκαμβα τε εισι και διεστραμμενα, απερ ουδεποτε εν τηι
καρδιαι εισδεδεγμαι. Ἐκκλινοντος απ' εμου του πονηρου ουκ εγινωσκον. Ουτω,
φησιν, εν ουδενι μερει εποιουμην τους πονηρους, ως και την παρ ουσιαν και την
απουσιαν αυτων αγνοειν· διο και απαιροντων ουκ εγινωσκον, ουκουν ουδε
παροντων ει παρησαν εγινωσκον. Γνωμης δε αποδειξις ανακει μενης Θεωι το των
κατω μηδενα ποιεισθαι λογον δια την ανωθεν προσοχην. Τον καταλαλουντα λαθρα
του πλησιον αυτου, τουτον εξεδιωκον. Τας δε λαθρα γινομενας κατ ηγοριας ου
προσιεμην, αλλα τους τουτο δραιν πειρω μενους εξηλαυνον. Ὑπερηφανωι οφθαλμωι
και απληστωι καρδιαι, τουτωι ου συνησθιον. Ουτε μην τους αλαζονειαι και πλεονεξιαι
χρωμενους εποιουμην συσσιτους. Οι οφθαλμοι μου επι τους πιστους της γης του
συγκαθησθαι αυτους μετ' εμου. Συνεδριων δε μοι και βουλης εκοινωνουν οι πιστει
κοσμουμενοι, και περι πολλου τα θεια ποιουμενοι. Οι δε μη ουτως διακειμενοι, αλλα
ταναντια φρονουντες υπερηφανειαι λεγω και αδικιαι και εξουδενωσει, ποῤρω
απεβαλον απ' εμου, ωστε μη οραιν αυτους. Εις τας πρωΐας απεκτεινον παντας τους
αμαρ τωλους της γης. Ἁμαρτωλους φησι τους πονηρους λογισμους, ους ταις
εωθιναις προσευχαις και τηι προς Θεον προσεδριαι εκολαζε. Του εξολοθρευσαι εκ πο
λεως Κυριου παντας τους εργαζομενους την ανομιαν. Πολιν Κυριου την αγιαν φησι
ψυχην, κατα το ειρημενον· ∆εδοξασμενα ελαληθη περι σου, η πολις του Θεου.
Προσευχη τωι πτωχωι, οταν ακηδιασηι, και εναν τιον Κυριου εκχεηι την δεησιν αυτου.
ΡΑʹ. Ὑποθεσις. Ὁ κατα Θεον πτωχος, τουτεστιν ο των προφητων χο ρος, ο λυπης
πεπληρωμενος επι τηι του πρωτου λαου καταστροφηι, προσερχεται τωι Κυριωι υπερ
 
 
 

124
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου, του λαου δηλονοτι, αναπεμπων δεησεις μετα νηστειας και δακρυων, οπως αν
και αυτος οικτει ρηθηι ο λαος. Κηρυττει δε και την των εθνων κλη σιν, την
γενομενην εν τηι επιφανειαι του Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου. Κυριε, εισακουσον
της προσευχης μου. Τα συμβαντα τωι λαωι οικειοποιειται ο προφητικος χορος. 27.428
Ὅτι εξελιπον ωσει καπνος αι ημεραι μου, και τα οστα μου ωσει φρυγιον
συνεφρυγησαν. Ταυτα μεν υπερανωθεν την ερμηνειαν ελαβον, ρηθησεται δε και
αυθις. Πασα γαρ δυναμις αυτων, δι' ης συν ειστηκει τα της κατα νομον λατρειας,
διεφθαρη και απολωλεν. Ἦν δε ταυτα η αρχιερωσυνη, ο ναος, αι δια των θρεμματων
θυσιαι, η αυτονομια του εθνους. Ἐγενηθην ωσει νυκτικοραξ εν οικοπεδωι. Τουτο
φησι δια τον κατειληφοτα σκοτον τον λαον· αγνωσιαν γαρ εσχε Θεου. Τι δε του
νυκτικορακος αλλ' η του βοαιν κατα τας νυκτας ιδιον, οθεν ταυτην την προσ ηγοριαν
ελαχεν; Ἐπειδη τοινυν παννυχιον εποιει προσευχομενος, αναγκαιως εαυτον
παραβαλλει τωι νυκτικορακι. Ἠγρυπνησα και εγενομην ως στρουθιον μο ναζον επι
δωματι. Ἐγω, φησιν, ο μη τωι καιρωι της αμαρτιας κατειλημμενος, τοσουτον
κατελειφθην, ως και ενι εοικεναι στρουθιωι· απο γαρ μυριαδων τοσουτων, ει και
πλειους ησαν οι σωζομενοι, ενι αν παρεβαλοντο ως προς τας μυριαδας. Ὅλην την
ημεραν ωνειδιζον με οι εχθροι μου. Καταγελαστος εγενομην τοις δυσμενεσιν· οι δε
πα λαι με ζηλουντες κατα των εμων ομνυουσι συμφο ρων, ευχομενοι μη ισα παθειν.
Το δε, μετα σποδου, αυτο παραπλησιον τωι εβδομηκοστωι εννατωι ψαλμωι· Ψωμιεις
ημας αρτωι δακρυων. Ει δε ο της τροφης καιρος οδυνης υπηρχε μεστος, σχοληι γ' αν
αλλος απηλλακτο παθους. Και οι επαινουντες με κατ' εμου ωμνυον. Και οι φιλοι,
φησιν, οι παλαι θαυμα ζοντες με, ορκον εποιουντο τας εμας συμφορας, λε γοντες·
Μη τα αυτα τωι Ἰσραηλ παθοιμι! Ὅτι σποδον ωσει αρτον εφαγον. Ἢ τας συμφορας
τας εν τηι αιχμαλωσιαι σημαινει, η την κακοπα θειαν ην εποιουντο υπερ του
οικτειρηθηναι τον λαον. Ὅτι επαρας κατεῤραξας με. Μονος γαρ εξ απαν των των
εθνων υψηλος ην ο λαος Ἰσραηλ, ατε και μονος γνωσιν εχων του αληθινου Θεου Αι
ημεραι μου ωσει σκια εκλιθησαν. Ἡμερας αυτου της νομικης λατρειας ειναι φησιν,
ητις και σκια των μελλοντων αγαθων ονομαζεται. Καγω ωσει χορτος εξηρανθην. Το,
εγω, αντι του, ο λαος. Οικειοποιειται γαρ, ως εφην, παντα τα του λαου. Ὅτι
ηυδοκησαν οι δουλοι σου τους λιθους αυτης, και τον χουν αυτης οικτειρησουσι.
Λιθους μεν τους πιστευσαντας εις Χριστον μετα την ανα στασιν φησι, και
γενομενους λιθους αγιους, κατα την Ζαχαριου φωνην· δουλους δε τους αγιους
αποστολους φησι, δι' ων εσωθησαν οι πιστευσαντες εις Χριστον. Χουν δε τους λαους,
τους ετι χοικωτερον ζωντας, και ετι νυν απιστουντας, και αυτους δε οικτιρμων
φησιν αξιους ειναι. Τηρειται γαρ εις την εσχατην ημεραν το λειψανον· σωθησονται
γαρ και αυτοι δια Ἠλιου του προφητου. 27.429 Και φοβηθησονται τα εθνη το ονομα
Κυριου. Εικοτως μεταξυ του ευδοκησαι τους λιθους του προ τερου λαου των εθνων
επισυναπτει την κλησιν. Και παντες οι βασιλεις της γης την δοξαν σου. Οι βασιλεις
αντι του, αι βασιλειαι. Ου γαρ εστι βασι λεια ουδε εθνος ο μη προσκυνει την δοξαν
Κυριου. Ὅτι οικοδομησει Κυριος την Σιων. Τουτεστι την Ἐκκλησιαν. Ἐπεβλεψεν επι
την προσευχην των ταπεινων. Ἔλεγον γαρ οι εαυτους ταπεινουντες προσευχομενοι
προφηται. Και συ, Κυριε ο Θεος Ἰσραηλ, προσχες του επισκεψασθαι παντα τα εθνη.
Γραφητω αυτη εις γενεαν ετεραν. Ἡ δια του ψαλμου προσευχη, και η περι των
εθνων επαγγελια προφητευομενη, καθαπερ εν στηληι τυπωθεισα δεδο ται τοις
Ἰουδαιοις, εις το φυλαττεσθαι τωι νεωι Ἰσραηλ και τηι κατα Χριστον γενεαι. Και λαος ο
κτι ζομενος αινεσει τον Κυριον. Ὅτι εξεκυψεν εξ υψους αγιου αυτου. Την αι τιαν
ημιν της κλησεως των εθνων παρατιθεται. Αυτη δε εστιν η επιφανεια του Σωτηρος
ημων Χριστου, ην εποιησε κλινας ουρανους. Του ακουσαι τον στεναγμον των
 
 
 

125
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεπεδημενων. Και τινες οι πεπεδημενοι, η ους σειραις αμαρτιας εσφιγξεν ο
μισοκαλος δαιμων; Του λυσαι τους υιους των τεθανατωμενων. Οι υιοι των
τεθανατωμενων ειεν αν οι εξ εθνων, καθην απεθανον οι πατερες αυ των ταις ιδιαις
αμαρτιαις ειδωλολατρουντες ετι. Του αναγγειλαι εν Σιων το ονομα αυτου. Και τουτο
φησι της καθοδου αιτιον, οπως η Ἐκκλησια αν υμνειν μαθοιεν το ονομα αυτου. Αυτη
γαρ εστιν η Σιων. Ἐν τωι επισυναχθηναι λαους επι το αυτο. Των εθνων εωρακοτες
δια του πνευματος την επι τον Κυριον συναγωγην οι προφηται, παρεκαλεσαν και
αυτοι καταξιωθηναι ταυτης της μακαριας θεας και της των πραγματων εκβασεως.
Ἀπεκριθη αυτωι εν οδωι ισχυος αυτου. Ὁ προφητικος χορος μεν εστιν ο
αποκρινομενος, ητοι ερωτων τον Θεον. Ὁδον ισχυος αυτου την επι γης παρουσιαν
φησιν. Ἦλθε γαρ ινα δησηι τον ισχυρον. Την ολιγοτητα των ημερων μου αναγγειλον
μοι. Οιος εστι, φησιν, ο ημετερος βιος αναγγειλον μοι. Ηυχετο γαρ ιδειν ει φθασει εις
εκεινας τας ημερας η ζωη αυτου, καθ' ας εμελλεν ενανθρωπησας επι γης φαινεσθαι
ο Μονογενης. Μη αναγαγηις με εν ημισει ημερων μου. Ἥμισυ των ημερων αυτου
ητοι της ζωης το τεως εν θεω ριαι γενεσθαι της επιφανειας φησιν. Ηυχετο ουν
πληρωθηναι αυτου τον ολον χρονον· και ει οιον τε παρεκταθηναι την ζωην αυτου,
οπως αν και αυτης της των πραγματων εκβασεως καταξιωθηι. Ουτω γαρ αν εμελλεν
η πασα αυτου ζωη πληρουσθαι. Ἐν γε νεαι γενεων τα ετη σου. Γνους ο προφητικος
χορος δια του πνευματος, ως ουκ αν φθασοι εις το των πραγματων περας, φησιν·
Ἐγω δε κοιμηθησομαι ατε θνητος ων· συ δε μονος, ω ∆εσποτα, και εις εκεινας 27.432
μενεις τας γενεας, ατε δη και συ αυτος ως Θεος, ο και τους ουρανους πεποιηκως εξ
αρχης. Αυτοι απολουνται, συ δε διαμενεις. Συ μονος, φησιν, ω ∆εσποτα, το αΐδιον
ατε Θεος εχεις· οι δε ουρανοι, ει και μεγα τι και εξαιρετον υπαρχουσι κτισμα, αλλ'
ομως και αυτοι υποβληθησονται φθοραι. Ἡ δε φθορα αυτη γενησεται αυτοις εις
ανακαινισμον· ελιχθησονται γαρ εις βελτιον σχημα μεταβαλλομενοι. Οι υιοι των
δουλων σου κατασκηνωσουσιν. Ὅταν γαρ ελιχθησονται οι ουρανοι, και καινη γε
νηται κτισις, τοτε δη τοτε εν ταις αιωνιοις σκηναις γενομενοι οι των σων δουλων
υιοι· ουτοι δ' αν ειεν οι δια των αγιων αυτου αποστολων πεπιστευκοτες. Και το
σπερμα αυτων εις τον αιωνα κατευθυνθησε ται. Σπερμα των αγιων αποστολων το
ευαγγελικον και σωτηριον κηρυγμα, οπερ εις τον αιωνα διαμενει.
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΡΒʹ. Ὑποθεσις. Ὁ νεος εξ εθνων λαος εν τουτωι διδασκεται
ανυμνειν τον Θεον τον τα μεγαλα ευηργετηκοτα. Ταυτα δε εστι τα ευεργετηματα η
τε της αμαρτιας αναιρεσις και της αναστασεως το καυχημα. Ευλογει, η ψυχη μου,
τον Κυριον. Αυτος εαυ τον επι τον υμνον διεγειρει, καλον εαυτου της σωτηριας
φαρμακον την εις Θεον ευλογιαν προβαλλομενος. Ἐφ' οις δε Θεος τον λαον ημελλεν
ελεειν δικαιοσυνηι δοξαζεται κριτικηι, φθορας τε απαλλαττων και βασιλειαν διδους
ουρανων· ως και πασιν αρμοττειν τον προκειμενον υμνον. Και παντα τα εντος μου
το ονομα το αγιον αυτου. ∆ια των εντος το εξ ολης καρδιας, και εξ ολης της ισχυος,
και εξ ολης διανοιας τον Θεον επικαλεισθαι δηλοι. Ευλογει, η ψυχη μου, τον Κυριον.
Ἐνδιατριβει τηι περι τον υμνον εαυτου προτροπηι, ειδως τουτο αντι των μεγαλων
αυτου ευεργεσιων εαυτον εποφειλοντα. Ὁ γαρ των θειων ευεργεσιων μεμνημενος
ου παυσεται τουτο υμνων. Και μη επιλανθανου πασας τας ανταποδοσεις αυτου.
Ἀνταπεδωκε γαρ ημιν αντι των μεγαλων αμαρτηματων ων ημαρτο μεν, χρηστοτητα,
ελεον, οικτιρμους. Ὧν δει μη επιλανθανεσθαι. Τον ευιλατευοντα πασαις ταις
ανομιαις σου. Αυται εισιν αι περι ημων ανταποδοσεις του Θεου· οτι πρωτον μεν
ιλασμον εθηκε των ημετερων αμαρ τιων· δευτερον δε τας ημετερας ασθενειας
ιασατο· τριτον εκ φθορας ημων την ζωην ελυτρωσατο, αν ελων την αμαρτιαν,
 
 
 

126
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τεταρτον οικειαι φιλανθρωπιαι και ελεωι και οικτιρμοις χρωμενος εστεφανωσεν ημας
τωι της υιοθεσιας χαρισματι· πεμπτον των πνευμα τικων ημας ενεπλησεν αγαθων,
εαυτον ημιν αρτον οντα ζωης επιδιδους. Ἀνακαινισθησεται ως αετου η νεοτης σου.
Του Θεου δια της παλιγγενεσιας ανακαινιζοντος ημων ως αετου την νεοτητα. Το της
αναστασεως ημιν κατασημαινει χαρισμα. Ἀετωι δε τους ανακαι νουμενους
παρεικασεν, ορνιθων απαντων οντι υψηλο πετεστατωι και βασιλικωτατωι, και ταις
του ηλιου μαρμαρυγαις μονωι λαμπρως ενατενιζειν δυναμενωι. 27.433 Ποιων
ελεημοσυνας ο Κυριος και κριμα πασι τοις αδικουμενοις. Ουτος, φησιν, ο Κυριος ο τωι
αυτου ελεει τα προειρημενα ημιν χαρισαμενος, αυ τος εστιν ο και παλαι δικαιον
κριμα κρινας, και λυτρωσαμενος εξ Αιγυπτου τους υιους Ἰσραηλ, και δους τωι τε
Μωυσηι και παντι τωι λαωι γνωσιν των αυτου εντολων. Οικτιρμων και ελεημων ο
Κυριος. Ταυτα γαρ και της τοιαυτης ευεργεσιας και παλαι και νυν γεγονεν αιτια,
φησαντος και Μωυσεως· Κυριος μακροθυμος, και πολυελεος, και αληθινος· ποιων
ελεος εις χιλιαδας. Ταυτας ουν αυτου τας δυναμεις εγνωρισε τωι Μωυσηι, λεγομενας
οδους, και τας αρετας καθ' ας τα παντα διεπει. Ουκ εις τελος οργισθησεται. Ει και
ωργισθη, φησι, δια την εν Ἀδαμ παραβασιν, και κατεδικασε θανατωι το γενος· αλλ'
ουκ εκτεινει εις τελος την οργην· επελαμψε γαρ επ' εσχατων των χρονων εις
αθετησιν της φθορας. Ὅτι αυτος εγνω το πλασμα ημων. Ὡς γαρ ιδιον πλασμα και
εργα των χειρων αυτου κατωικτειρησεν. Το δε ελεος Κυριου απο του αιωνος. Ὅμοιον
το· Και ποιων ελεος εις χιλιαδας τοις φοβουμενοις με. Και η δικαιοσυνη αυτου επι
υιους υιων τοις φυλασσουσι την διαθηκην αυτου. Ἅγιος γαρ ων, εν αγιοις
αναπαυεται, ταις αγγελικαις δηλονοτι δυ ναμεσιν. Κυριος εν τωι ουρανωι ητοιμασε
τον θρονον αυ του. Ἐπαναπαυεται μεν, φησι, τοις ανω πνευμα σιν· ου μην ουδε τα
επι γης· της αυτου βασιλειας αφεστηκεν. Αυτος γαρ εστιν ο κατεξουσιαζων των
ολων ως Θεος. Και η βασιλεια αυτου παντων δεσποζει. ∆εσποζειν δε παντων, αλλ' ου
βασιλευειν ειρηται, επει μη παντες αξιοι της αυτου βασιλειας. ∆ιο τοις τον
ευαγγελικον κατορθουσι βιον την των ουρανων βασιλειαν ο Σωτηρ επηγγειλατο.
Κρατει δε και των αξιων ο Κυριος. Ευλογειτε τον Κυριον παντες οι αγγελοι αυ του.
∆ιδασκει τον προσιοντα τηι πιστει λαον, ως ο τον υμνον επιτηδευων το αυτο τοις
αγγελοις εξει αξιωμα. Ει γαρ αυτη εκεινων η λειτουργια, το αινειν και δοξαζειν τον
Θεον· αυτο δε τουτο προστατ τεται ποιειν η ψυχη, αει δη λεγων και δοξολογειν,
δηλονοτι της αυτης αξιας τυχειν. Ὧν γαρ επιτηδευμα το αυτο, τουτων και το αξιωμα
το αυτο. Ευλογειτε τον Κυριον πασαι αι δυναμεις α του. Ου μονον αγγελοι εις τον
αινον καλουνται, αλλα και ει τι ετερον εστιν ουρανιον ταγμα, ειτε θρονοι, ειτε
αρχαι, ειτε εξουσιαι, ειτε κυριοτητες. Ταυτα δε παντα τα ταγματα δια των δυναμεων
ημιν κατεσημανεν. Του ∆αυιδ επι της του κοσμου γενεσεως. Ἀνεπιγραφος παρ'
Ἑβραιοις.
ΡΓʹ Ὑποθεσις. ∆ιδαξας δια του προλαβοντος ψαλμου τον προελθοντα 27.436 τηι
πιστει λαον τους υμνους αναφερειν τωι Θεωι, δια των παροντων διδασκει, και της
κατα παντων προνοιας αυτου οσον το χρημα δεικνυσιν. Ὅτι ου μονον των
επουρανιων και αεριων τιθεται προ νοιαν, αλλα γαρ και των επιγειων και των εν αυ
τοις σμικροτατων· ως μηδε των πανυ ευτελεστα των ζωων αμελειν, αλλα και
τουτων προνοειν. Ευλογει, η ψυχη μου, τον Κυριον. ∆ιδασκει και επι τηι μεγαληι
προνοιαι του Θεου ευλογειν τηι ψυχηι τον Θεον, ωσπερ και επι τωι προλαβοντι επι τηι
των αμαρτηματων απαλλαγηι. Κυριε ο Θεος μου, εμεγαλυνθης σφοδρα. Ἀφορωντες
εις την σην προνοι αν, ω ∆εσποτα, μεγαλυνομεν της σης προνοιας το μεγεθος
εκπληττομενοι. Ουτω γαρ την ημετεραν εξομολογησιν και ευπρεπειαν, τουτεστι τον
 
 
 

127
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετα δοξολογιας αινον, ωσπερ τι περιβολαιον αμφιεννυσιν. Ἀναβαλλομενος φως ως
ιματιον. Ἀπο του νοουμενου φωτος αρχεται τον υμνον αναπλεκειν αυ τωι. Ὥσπερ δε
εν ετερωι λελεκται φως οικειν απροσ ιτον, ενταυθα αυτο τουτο το φως
αναβαλλεσθαι λε γεται. Ἐκτεινων τον ουρανον ωσει δεῤριν. ∆ευτερον τουτο
προνοιας τιθεται εργον, το εκτεινεσθαι τον ουρανον ωσπερ τι εκταμα εν χερσι
τεχνιτου. Ὁμου και το σχημα παρεστησε και την ευκολιαν του δημιουργησαν τος.
Καθαπερ γαρ ανθρωπωι ραιδιον εκτειναι δεῤριν, ουτω και τωι Θεωι τον ουκ οντα
ποιησαι ουρανον. Ἅμα δε και τι ετερον ηινιξατο νοημα υψηλον, οτι προς ετε ρον βιον
οδευομεν, και τα παροντα σκια των μελλον των, και ουδεπω προς τα αδυτα
αφικνουμεθα, αλλ' ετι εν σκηνηι εσμεν τωι παροντι βιωι. Ἡ γαρ σκηνη των λυομενων.
Και μετ' ολιγα· Ουτω και του ουρα νου του αλλασσομενου ετερος εσται τροπος ζωης
και ληξις της παρουσης αμεινων. Ἔσται γαρ ο ουρανος καινος και η γη καινη. Ἀλλ'
ακουσωμεθα οσα περι ουρανου λεγουσιν οι προφηται, ινα τα στοματα των επι τωι
πωγωνι μεγα φρονουντων εμφραξωμεν· οι τα επελθοντα φθεγξαμενοι, και υπο γην
ουρανον ειναι λεγουσι· προς ους ισταμενος ο προφητης ελεγε· Ἐκ τεινων τον
ουρανον ωσει δεῤριν. Ἡ δεῤρις ου σφαιρα τις εστι κατα την εκεινων ληρωδιαν· αλλ'
ει μη κυκλιωι τινι και ημισφαιριωι προσεοικεν. Ὅπερ ουν ετερος προφητης δηλων
ελεγεν· Ὁ στησας ως καμαραν τον ουρανον, και διατεινας ως σκη νην κατοικειν επι
της γης. Και παλιν, οτι Ου περιδονειται· αλλ' εστηκε πεπηγως. Ουτω φησιν ο
προφητης, Ὁ πηξας τον ουρανον. Και την λεπτο τητα δε αυτου την εις ακρον
παριστων ελεγεν, οτι Ὁ ουρανος ωσει καπνος εστερεωθη. Ὁ στεγαζων εν υδασι τα
υπερωια αυτου· δεικνυσιν, ως ουκ εικη τα των υδατων συστηματα εν αερι
περιφερεται· αυτος εστεγασθαι τηι των νεφων ευαρμονιαι τα περι των Ὅτι θεις νεφη
την επιβασιν αυτου. Ὡσει σαφεστερον εδειξεν· Ὁ και μεχρι των νεφελων αυτων τα
της προνοιας εκτεινων. Την γαρ επιβασιν αντι της προνοιας τεθεικεν. Ὁ περιπατων
επι πτερυγων 27.437 ανεμων. ∆εικνυσιν, ως ουδε η των ανεμων φορα εικη φερεται·
αλλ' αυτος εστιν ωσπερ τις ηνιοχος αυτων γινομενος, δια του ταις αυτων επιβαινειν
πτερυξιν. Ὁ ποιων τους αγγελους αυτου πνευματα. Ὁ κουφους, φησι, και μεταρσιους
τους αγγελους ποιων. Και τους λειτουργους αυτου πυρ φλεγον. Ουτως ειδε Μωυσης
εν πυρι φλογος τον αγγελον λαλουντα αυτωι. Ὁ θεμελιων την γην επι την
ασφαλειαν. Μετα το δειξαι την εν τωι ουρανωι προνοιαν του δημιουρ γου, προεισι και
περι των εν τηι γηι προνοιαν αυτου. Αυτο τουτο το, στερεαν αυτην ουσαν και βαρειαν
εφ' υγρας εδρασθηναι ουσιας. Ἄβυσσος ως ιματιον το περιβολαιον αυτου. Αυτου μεν
του της γης στοιχειου φησι. Λεγει δε, οτι ωσπερ ιματιωι περιεβαλε τηι αβυσσωι την
γην, εξωθεν πασαν περικυκλων υδατι. Ἐπι των ορεων στησονται υδατα, κ.τ.λ. Ὡς
ορη, φησι, τα της αβυσσου αν ιστωνται υδατα υψουμενα, και οιονει απειλουντα κα
τακλυσαι την γην· αλλα τωι σωι νευματι και τηι σηι δυναμει, ητις και δια της βροντης
σημαινεται, ανα χωρουσι, φησιν· η ταχα και τας βροντας δια τουτο γεγενησθαι φησι,
προς το φοβον τινα λαμβανειν απο των γινομενων της αβυσσου τα υδατα. Ει δε
εκεινα τουτο υπομενει, πολλωι πλεον το τοιουτον δει ημας παθειν. Ἀναβαινουσιν
ορη και καταβαινουσι πεδια. Ὑψουμενα, φησι, τα υδατα παρεικασθειη αν ορεσιν·
αλλ' απλουμενα παλιν υπο του σου φοβου, οιονει πε διας και ομαλη γινεται γη.
Ἐθεμελιωσας γαρ αυ τοις τοπον ον ουχ οιον τε υπερβαινειν αυτα. Και τουτο εστι, το·
Ὅριον εθου ο ου παρελευσονται. ∆ιο ουδε επικλυσαι δυνανται την γην. Ὅμοιον δε
το προς την θαλασσαν ειρημενον δια του προφητου· Μεχρι τουτου στησηι, και ουχ
υπερβησηι. Ἀλλ' εν σεαυ τηι συντριβησονται σου τα κυματα. Ἀνα μεσον των ορεων
διελευσονται υδατα. Κατα μερος δοξολογων επερχεται τηι προνοιαι, και την μετα
σοφιας τεθαυμακεν αγαθοτητα, και της των αλογων ζωων πεφροντικοτος διαμονης
 
 
 

128
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του Θεου· ποιησας γαρ αυτα, και τρεφει και ποτιζει. ∆ιο τα ορη τεμων, παροδον τοις
υδασιν ετεκτηνατο. Ποτιουσι παντα τα θηρια του αγρου. Ουτω και των αλογων
ζωων και ερπετων και θηριων προνοει, ως και τουτοις το προς ζωην χρησιμον
επιχορηγειν. Προσδεξονται οναγροι εις διψαν αυτων. Και τουτο της σης προνοιας
εστιν εργον, το μη μονον δια τας περι χειμαῤρους ωρας εν ταις φαραγξι και τοις θαλ
πουσι τοποις υδατα διδοσθαι, αλλα γαρ και ανα με σον των ορεων, οπως αν των
αγριων ζωων τα ημερα διαδρασκωνται, εν ωραι διαναπαυσωνται. Ποτιζων ορη εκ
των υπερυων αυτου. Ποτιζει γαρ ορη και πεδια ουκ απο των εν ταις φαραγξι πηγων,
η των φερομενων κατα γης ποταμων, αλλ' ανωθεν τους αυταρκεις χορηγων υετους.
Ἀπο καρ 27.440 που των εργων σου χορτασθησεται η γη. Ὥσπερ των υδατων δεδωκε
την χορηγιαν, ουτως και απο γης τρεφεσθαι παρεσκευασεν. Ὁ εξανατελλων χορτον
τοις κτηνεσι, και χλο ην τηι δουλειαι των ανθρωπων. ∆ουλειαν των ανθρω πων τα
ημερα των κτηνων φησιν, οιον βους και ονος και τα ομοια. Του εξαγαγειν αρτον εκ
της γης. ∆ια τουτο, φησιν, εφροντισας των κτηνων, ινα δι' αυτων γεωργουντων τα
προς ζωην ευρωμεν. Παντα γαρ εκεινα ημων χαριν ευεργετει. Χορτασθησεται τα
ξυλα του πεδιου. ∆εικνυσι και τα εν δρυμωι αυξοντα ξυλα, οιον κεδρους και τα ετερα,
τοις αυτου νευμασιν αυξηθησονται. Γεγονε δε ταυτα και δι' ετερα μεν πλειστα, ων
και την πει ραν εχομεν, και των στρουθιων δε εις καλιας. Του ερωδιου η οικια
ηγειται αυτων. Αυτων μεν των στρουθιων ηγεισθαι φησιν ητοι την καλιαν του ερω
διου, δια το τα υψηλοτατα των δενδρων καταλαμβα νοντα νεοττευειν ως επιπαν εν
ελαταις ταις πασων υψηλοταταις των δενδρων Ὄρη τα υψηλα ταις ελαφοις. Και ταις
ελαφοις, φησι, δεδωκε τα ορη καταφυγην επι το εκφυγειν των ζωων τα αγριωτερα.
Πετρα καταφυγη τοις λαγωοις. Ὥσπερ τα ορη εις σωτηριαν ταις ελα φοις απεδωκεν,
ουτως και τας καταδυσεις των πε τρων τοις λαγωοις. ∆ιο δη και αυτοι εκ τουτων
σωζομενοι εν τοις οπισω ελεγον το· Ἐκ μεσου των πετρων δωσουσι φωνας.
Αινουντες δηλονοτι τον σωζοντα. Ἐποιησε σεληνην εις καιρους. Ἀνατρεχει παλιν
επι την εν τοις ουρανοις προνοιαν. ∆ι' ουδεν δε ετερον γεγενησθαι την σεληνην
φησιν η προς αριθμον και διαγνωσιν μηνων τε και ημερων. Ὁ ηλιος εγνω την δυσιν
αυτου. Θειωι και αυτος προσταγματι πειθο μενος. Ἔθου σκοτος και εγενετο νυξ.
Τουτο φησιν, ινα μη αλλον δημιουργον της ημερας, και αλλον της νυκτος
λογισωμεθα ειναι. Ἐξελευσεται ανθρωπος επι το εργον αυτου. Οι ανθρωποι εξιεναι
τε προς οδους και γης εργασιαν εκωλυοντο. Τανυν δε νυκτος εξεισι ζητουντες βρω
σιν παρα Θεου· επει μη και αυτοις εξανετειλεν η γη χορτον η χλοην. Ὡς εμεγαλυνθη
τα εργα σου, Κυριε. Τον περι της προνοιας διεξελθων λογον, επι υμνον του κτισαν
τος τον λογον μετεβαλε, διαναπαυων ωσπερ δια του του την ακοην. Ειτα παλιν εφ'
ετερον μερος της προνοιας ερχεται, την εν τηι υγραι πορειαν αναγγελλων ημιν· ητις
ουκ αν εγενετο ποτε, μη της του Θεου εν αυτωι διακυβερνωσης προνοιας. Παντα εν
σοφιαι εποιησας. Θαυμαστικον δη το, ως και σοφια εν ηι παντα εποιησεν ο Κυριος·
εστι γαρ Χριστος Θεου δυναμις και Θεου σοφια. ∆ρακων ουτος ον επλασας εμπαιζειν
αυτωι. Παρ ενεβαλε τωι της θαλαττης λογωι την περι του δρακοντος μνημην
γεγενησθαι· δι' ουδεν ετερον φησας παρηχθαι αυτον, η εις το καταπαιζεσθαι. Και
εικο τως εν τωι περι της θαλασσης λογωι τουτου εμνημο 27.441 νευσεν· ατε δη και
του βιου παντος του ημετερου αλμυρου τινος οντος, και πανταχοθεν ριπιζομενου,
και κυμασιν αγριοις συγκλονουμενου. Παντα προς σε προσδοκωσιν. Ειτε γαρ ανθρω
ποι, ειτε ζωων αγριων αγελαι, ειτε κτηνων, ειτε ερ πετων, αλλως ουκ αν τραφειεν
μη αυτου τα ζωαρκη χορηγουντος. Ἀντανελεις το πνευμα αυτων, και εκλειψου σιν.
∆εικνυσι δια τουτων, ως αυτος εστιν ο και θα νατου και ζωης δεσποτης.
Ευφρανθησεται Κυριος επι τοις εργοις αυτου. Και ποιον το εργον αυτου; Ὃ
 
 
 

129
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειργασατο ανακαινισας την ημετεραν φυσιν. Σημαινει γαρ δια τουτων την εσομενην
των ανθρωπων θεογνωσιαν, οτε Θεος ευφρανθησεται, ου προσκυνουμενος, αλλα
σωζομε νους ορων. Ὁ επιβλεπων επι την γην και ποιων αυτην τρεμειν. Την καθολου
κρισιν επισυναπτει, η και φο βον παρεξει πασι τοις επι γης. Ου γαρ εστιν ο μη
δεδοικως εκεινο το φρικτον και θειον δικαστηριον. Ὁ απτομενος των ορεων, και
καπνιζονται. Ὄρη τας αντικειμενας δυναμεις φησιν, ας και εγκαυσει κατα τον της
κρισεως καιρον, ου και συμβολον ο καπνος. Ἡδυνθειη αυτωι η διαλογη μου.
∆ιαλογη, αντι του, η εκλογη μου. Λεγει δε οπερ εξελεξατο, το μονον θελειν υμνειν
τον Θεον, ο και αρεσει αυτωι τωι υμνουμενωι. Ἐκλιποιεν αμαρτωλοι απο της γης. Ἐν
εκεινωι δηλονοτι τωι καιρωι. Ἀκουσονται γαρ· Πορευεσθε απ' εμου, κατηραμενοι, εις
το πυρ το αιωνιον, το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου. Και
ανομοι ωστε μη υπαρχειν αυτους. Ἐν τηι των ευλογουντων τον Θεον δηλονοτι μεριδι
εκλειψουσιν. Ευλογει, η ψυχη μου, τον Κυριον. Αυτος γαρ και του των πονηρων
αποστησει κληρου, και του των αγιων αξιουσθαι ποιει. Ἀλληλουια. Ρ∆ʹ. Ὑποθεσις.
Ἔστι δε το, αλληλουια, αινος τωι αορατωι. Λεγεται δε τους αγγελους ταυτηι τηι φωνηι
αινειν τον Θεον, ωσπερ τα χερουβιμ το· Ἅγιος, αγιος, αγιος. Και τουτο αγιοι
παραδεδωκασι πατερες, αυτηκοοι γενομενοι, ωσπερ Ἡσαΐας των σεραφιμ. ∆ιαιρειται
δε το αλληλουια ουτως, αλ, Θεος, ηλ, ισχυρος, ουια, κραταιος. Ἐξομολογεισθε τωι
Κυριωι, και επικαλεισθε το ονομα αυτου, απαγγειλατε εν τοις εθνεσι τα εργα αυτου.
Ἐν τουτωι τωι ψαλμωι προσταττει τοις αγιοις αποστολοις το Πνευμα το αγιον τωι εξ
εθνων λαωι φαν ερας ποιησαι πασας τας θαυματουργιας, ας πεποιηται επι της
παρουσιας αυτου ο Κυριος. Ἐπαινεισθε εν τωι ονοματι τωι αγιωι αυτου. Ἔπαινος γαρ
και δοξα τοις την αρετην του Θεου διηγουμενοις. Ευφρανθητω καρδια ζητουντων
τον Κυριον. Ποσον το εκ του εξομολογεισθαι οφελος γι 27.444 νεται διδασκει. Ει γαρ
ζητησητε, φησιν, αυτον, συμ βησεται υμιν και η περι τον νουν ευφροσυνη, και το
κραταιωθηναι και δοξασθηναι την ημετεραν κε φαλην. Μνησθητι των θαυμασιων
αυτου ων εποιησεν. Ὧν πεποιηται λεγει εν τηι παρουσιαι θεοσημειων, ειτε των εν τηι
Καινηι ∆ιαθηκηι, ειτε των εν τηι Παλαιαι παρα Μωυσηι και τοις προτερον αγιοις. Πολλα
γαρ εθαυματουργησαν και ουτοι δια του Υιου του Θεου. Ταυτα τοις εθνεσιν ως
αγνοουσι παραδουναι κελευει τους αυτων κηρυκας προς τοις εν τηι Καινηι παρα του
Σωτηρος γεγενημενοις, οσα τε κεκρικεν αυτου το στομα δια τε της Παλαιας και
Καινης. Ὡς αν βασιλικους νομους φυλαξαι κελευσατε. Τα τερατα αυτου και τα
κριματα του στοματος αυ του. Τερατα μεν τα γεγενημενα θαυματα, ως το πε
ριπατησαι επι της θαλασσης, και νεκρον αναστη σαι, και τα λοιπα· κριματα δε του
στοματος αυτου τους λογους ους ελεγεν, ελαυνων των ανθρωπων τους ακαθαρτους
δαιμονας· η και τας εντολας της Καινης ∆ιαθηκης. Σπερμα Ἀβρααμ δουλοι αυτου,
Υιου Ἰακωβ εκλεκτου αυτου. Ἔτι ως προς τους αποστολους ο λογος, ινα ηι· Ὡς
σπερμα μεν οντες του Ἀβρααμ και δουλοι αυτου, και υιοι οντες του Ἰακωβ και εκ
λεκτοι αυτου (αυτος γαρ αυτους εξελεξατο), απαγ γειλατε εν τοις εθνεσιν, ως αυτος
εστι Κυριος ο Θεος ημων. Και διηλθον εξ εθνους εις εθνος. Ἀπο του Βαβυλωνιων
εθνους εις το Παλαιστινων. Και ηλεγξεν υπερ αυτων βασιλεις. Τον Ἀβιμελεχ περι
της εις Σαῤραν παροινιας. Μη αψησθε των χριστων μου. Χριστοι και οι περι τον
Ἀβρααμ, δια το της του Θεου Λογου επιφανειας ηξιωσθαι εν ορασεσιν. Και εκαλεσε
λιμον επι την γην. Οικονομικως εποιησε γενεσθαι τον λιμον, ινα, δι' αυτον κατελ
θοντες εις Αιγυπτον και αυξηθεντες, την γην απο λαβωσι της επαγγελιας. Παν
στηριγμα αρτου συν ετριψε. Τουτο κατ' οργην Θεου εν τοις λιμοις ειωθε συμβαινειν,
το μη στηριζεσθαι τους ανθρωπους εσθιοντας. Μεχρι του ελθειν τον λογον αυτου. Τα
αποτε λεσματα των ενυπνιων φησι. Λεγει ουν, οτι μεχρι τουτου εκακοπαθησε τον
 
 
 

130
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπερ ψυχης αγωνα κλαιων, εως ο των ενυπνιων καιρος επηλθε του πληρωσαι αυτα.
Του παιδευσαι τους αρχοντας αυτου ως εαυ τον. Ὅμοιον το· Ουχι δια του Θεου η
διασαφησις αυτων εστιν; Ου γαρ ελυσε τους ονειρους τωι Φαραω, μη του Θεου
παρασχοντος το δυνασθαι συνιεναι αυτους. Και εισηλθεν Ἰσραηλ εις Αιγυπτον, και
Ἰακωβ παρυκησεν εν γηι Χαμ. Υιοι Νωε, Σημ, Χαμ, Ἰαφετ· του δε Χαμ παις Χανααν.
Τουτου δε Μεστραιμ ερμη νευεται Αιγυπτος, αφ' ου και η χωρα. Ὅτε τοινυν
εισηλθεν Ἰακωβ εις Αιγυπτον εικος ην τον Χαμ παππον οντα του Μεστραιμ εν
Αιγυπτωι κατωικηκε ναι, του Χανααν επι της Παλαιστινης οικουντος. ∆ια 27.445 δε
του Ἰσραηλ και Ἰακωβ, ος εισηλθεν εις Αιγυπτον, και οι τουτου παιδες δηλουνται.
Ἐν εβδομηκοντα γαρ ψυχαις κατεβη Ἰσραηλ εις Αιγυπτον, ειπεν η Γραφη. Και Ἰακωβ
παρυκησεν εν γηι Χαμ. Χαμ εγεννησε τον Χανααν, Χανααν δε τον Μεστραιμ, ος
ερμηνευεται Αιγυπτος. ∆ιο και Χαμ γην την Αιγυ πτον καλει, ως του απογονου
ουσαν του Χαμ. Και ηυξησε τον λαον αυτου σφοδρα. Ὥστε τον Φαραω λεγειν, ος ουκ
ᾔδει τον Ἰωσηφ· Ἰδου νυνπολυπληθει το εθνος, και ισχυει υπερ ημας. Ουκ αν δε
αυξηθεντες εκραταιωθησαν, ει μη της Ἰωσηφ ετυχον προστασιας και της του Φαραω
δεξιωσεως. Και μετεστρεψε την καρδιαν αυτου, του μιση σαι τον λαον αυτου. Ἐπειδη
εκ του τιμασθαι παρα των Αιγυπτιων αυτους εις την ομοιαν αυτοις ειδωλολατρειαν
εξεβησαν, τουτου χαριν παρεσκευασε μι σησαι αυτους και τα βαρεα των εργων
επιθειναι, ινα κακωθεντες καταφυγωσι προς τον Θεον, και ευ ροι χωραν
πληρωθηναι η επαγγελια η προς Ἀβρααμ. Ἐξαπεστειλε Μωυσην τον δουλον αυτου,
κ.τ.λ. Μονοις γαρ τοις περι τον Μωυσην και Ἀαρων απεκαλυψε τωι λογωι το, εις
αιμα, και τα ετερα των ση μειων. Ἐξαπεστειλε σκοτος και εσκοτασεν. Ἐπειδη
αφεντες τον δημιουργον Αιγυπτιοι τηι κτισει ελα τρευον, τουτου χαριν δι' αυτης
αυτους της κτισεως εκολαζεν, εξ αερος λεγω δη, και πυρος, και γης, και υδατος.
Μετεστρεψε τα υδατα αυτων εις αιμα. Ου γαρ την χροιαν των υδατων μονον, αλλα
και αυτην μετεβαλε της γευσεως την ποιοτητα· ωστε απαντα διαφθαρηναι των
ιχθυων τα γενη. Ἀλληλουια.
ΡΕʹ Ὑποθεσις. Ἐν τουτωι τωι ψαλμωι τας αμαρτιας καταλεγει του προτερου λαου,
διδασκων, ως και διαγεγονεν η αποβολη αυτων. Εισι δε αυται· πρωτον μεν παρ
επικραναν αυτον διαβαινοντες εν τηι Ἐρυθραι θαλασ σηι, ειποντες· Παρα το μη ειναι
μνηματα εν Αιγυπτωι, εξηγαγεν ημας ωδε απολεσαι· δευτε ρον επειρασαν τον Θεον
εν τηι ερημωι· τριτον παρ ωργισαν Μωυσην εν τηι παρεμβοληι· τεταρτον εποιησαν
μοσχον εν Χωρηβ· πεμπτον εξουδενω σαν γην επιθυμητην· εκτον ετελεσθησαν τωι
Βεελ φεγωρ· εβδομον παρωργισαν αυτον επι υδατος αντιλογιας· ογδοον τωι μη
εξολοθρευσαι τα εθνη, α ειπε Κυριος αυτοις, αλλα και προσκυνησαι τοις ειδωλοις, ως
και τα τεκνα αυτων εις θυσιαν αυ τοις εισαγαγειν. Ἐξομολογεισθε τωι Κυριωι, οτι
χρηστος ... Μακαριοι οι φυλασσοντες κρισιν, κ.τ.λ. Ουτοι γαρ αξιοι μονοι τας
δυναστειας λαλειν του Κυριου, οι τα εν ταις Γραφαις υπο Θεου κεκριμενα ποιουντες,
παντα τε κρισει και λογωι διαπραττομενοι, και δια παντος εχοντες του Θεου την
κρισιν προ των οφθαλμων. 27.448 Ουτοι γαρ ακολουθως και ποιηται δικαιοσυνης
εισιν, επιτελουντες εργωι το δικαιον. Μνησθητι ημων, Κυριε, εν τηι ευδοκιαι του λαου
σου. Ἐντευθεν το των Ἰουδαιων προσωπον εισαγεται, ευχομενων μεταλαβειν της
τοις εθνεσι διδομενης σωτηριας. Ἐκαλυψεν υδωρ τους θλιβοντας αυτους. ∆η λαδη
των θλιβοντων· ο γαρ συνεξελθων επιμικτος ου των θλιβοντων ην, αλλα των
πιστευσαντων. Και επιστευσαν τωι λογωι αυτου, και ηισαν την αινεσιν αυτου. ∆ι'
αγαθοτητα γαρ του Θεου προσ τεθεντων και των εν τηι θαλασσηι κυματων, παρα
χρημα μεν πιστευσαντες, ηισαν αυτωι την ωιδην την εν Ἐξοδωι κειμενην· ειτα παντα
 
 
 

131
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρεδωκαν ληθηι. Και ηισαν την αινεσιν αυτου. Ὅτε εξηλθον αι χορευουσαι μετα
Μαριαμ λεγουσαι· Ἄσωμεν τωι Κυριωι· ενδοξως γαρ δεδοξασται. Και επειρασαν τον
Θεον εν ανυδρωι. Το δε, και επειρασαν τον Θεον εν ανυδρωι· παρωργισαν γαρ αυτον
ευθεως μετα την Ἐρυθραν θαλασσαν. Και ηλλαξαντο την δοξαν αυτου εν ομοιωματι
μοσχου εσθιοντος χορτον. ∆οξα ην αυτοις ο Θεος, ον αφεντες προσεκυνησαν τωι
μοσχωι. Ει μη Μωυσης ο εκλεκτος εστη εν τηι θραυσει. Ὅτε ειπεν· Ει μεν αφεις αυτοις
την αμαρτιαν, αφες· ει δε μη, καμε εξαλειψον εκ της βιβλου σου ταυτης ης εγραψας
Και εξουδενωσαν γην επιθυμητην. Πεμπτον εγ κλημα τουτο μετα την Ἐρυθραν, και
την ερημον, και την εις Μωυσην παροινιαν, και τον μοσχον τον εν Χωρηβ.
Ἐπανελθοντες γαρ οι κατασκοποι, κα κως λεγοντες την γην, και τους αλλους
απεστρεψαν, χωρις Ἰησου του Ναυη και Χαλεβ του Ἰεφωνη. Και εγογγυσαν εν τοις
σκηνωμασιν αυτων. Ὅτε οι κατασκοποι ελθοντες διεστρεψαν την γνωμην του λαου.
Και ετελεσθησαν τωι Βεελφεγωρ. Ειδωλον τουτο Ἀμμανιτων, καλουμενον παρ'
Ἕλλησι Κρονος. Και εστη Φινεες και εξιλασατο. Ὅτε ανειλε την Μαδιανιτιν μετα του
πορνευσαντος. ∆ιδασκει δε ημας ο λογος ποσον δυναται ενος ανδρος ευσεβεια προς
Θεον. Και επορνευσαν εν τοις επιτηδευμασιν αυτων. Ταυτα διδασκουσι Κριτων τε
και Βασιλειων αι βιβλοι, ως παρεδοθησαν αλλοτε αλλοις, Μωαβιταις, Ἀμμανι ταις,
Ἀμαληκιταις, Μαδιαναιοις, αλλοφυλοις, τηι παραδοσει παιδευομενοι. Και εκυριευσαν
αυτους οι μισουντες αυτους. Βαβυλωνιοι και Ἀσσυριοι επεκρατουν τοις Ἰσραηλιταις
δια τας παρανομιας αυτων. Πολλακις εῤρυσατο αυτους. Αυτοι δε παρεπι κραναν
αυτον εν τηι βουληι αυτων. Ὁ μεν ην αυ τοις εκ φιλανθρωπιας γλυκυς, οι δε πικρον
εαυτοις ηναγκαζον φαινεσθαι. Και παλιν εσωσεν αυτον οια Σωτηρ· οι δε απωλοντο
εργοις απωλειας εαυτους πε ριπειραντες· μεχρι πολλακις αυτους ποιουντες τελος
απωλοντο. Το δε, πλεονακις, ομοιον τωι· Ποσακις 27.449 ηθελησα επισυναγαγειν τα
τεκνα σου; το δε· Και εταπεινωθησαν εν ταις ανομιαις αυτων, τωι, Ουκ ηθελησατε.
Ἐπαγων γαρ την παιδειαν, παλιν μετ εδιδου φιλανθρωπιας· οι δε αυτον τοις
πολεμιοις ημει βοντο. Και εδωκεν αυτους εις οικτιρμους εναντιον παντων των
αιχμαλωτευσαντων αυτους. Τουτο φησι δια Κυρον τον απολυσαντα αυτους της
αιχμα λωσιας, και ∆αρειον και Ἀρταξερξην, τους και χρηματα δοντας εις την
οικοδομην του ναου. Ἀλληλουια. Ρ ʹ. Ἐξομολογεισθε τωι Κυριωι, οτι χρηστος. Μετα
την αποβολην του Ἰουδαιων λαου εικοτως την κλησιν των εθνων κατασημαινει,
την γενομενην δια των αποστολων. ∆ιο και αινειν προσταττει τον Θεον, και εξ
ομολογεισθαι αυτωι επι τωι μεγαλωι αυτου ελεωι. Ἀπο ανατολων και δυσμων, και
βοῤρα και θα λασσης. Και τινες εκ των τεσσαρων της οικουμενης κλιματων
συναχθεντες η παντα τα εθνη τα παλαι ερημα θεοσεβειας τυγχανοντα, και μηδε
νοτιδος θειας μεταλαβοντα, αλλ' εν πολλωι διψει τυγχανοντα; Ὁδον πολεως
κατοικητηριου ουχ ευρον. Ου γαρ ην αυτοις πολιτεια χρηστη, αλλ' ησαν εν πλανηι
πολληι. Πεινωντες και διψωντες, η ψυχη αυτων εν αυτοις εξελειπεν. Ουδε γαρ ειχον
αρτον τον στηρι ζοντα καρδιαν ανθρωπου· ουδε το υδωρ το ζων, περι ου λελεκται· Ὁ
πινων εκ του υδατος ου εγω δωσω αυτωι, ου μη διψησει εις τον αιωνα. Και ωδηγησεν
αυτους εις οδον ευθειαν. Την εις εαυτον πιστιν δηλαδη. Αυτος γαρ ελεγεν· Ἐγω ειμι
η οδος. Του πορευθηναι εις πολιν κατοικη τηριου. Την Ἐκκλησιαν φησιν, η την
επουρανιον Ἱερουσαλημ. Ἐξομολογησασθωσαν τωι Κυριωι τα ελεη αυ του ... οτι
εχορτασε ψυχην κενην. Και τις εκεινη η ψυχη, η εκεινων περι ων λελεκται·
Πεινωντες και διψωντες, η ψυχη αυτων εν αυτοις εξελειπεν; Και ψυχην πεινωσαν
ενεπλησεν αγαθων. Του νοητου αρτου δηλονοτι. Καθημενους εν σκοτει και σκιαι
θανατου. Σκιαν θανατου ουκ αν αμαρτοις λεγων την ειδωλολατρειαν και τας εν
αθεοτητι πραξεις· αυται γαρ εισιν αι χω ριζουσαι ημας της αληθινης ζωης. Ἐν
 
 
 

132
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυταις δε ημεν προτερον, δια το παραπικραινειν τον Θεον, και την βουλην του
Ὑψιστου παροξυνειν. ∆εον γαρ εκ με γεθους και καλλονης κτισματων τον
γενεσιουργον των ολων θεωρειν, και την αΐδιον αυτου δυναμιν και θειο τητα απο
κτισεως κοσμου νοειν· ημεις οια τυφλοι, εν σκοτωι και σκιαι θανατου διαγοντες, και
τας λογι κας της ψυχης δυναμεις πεπεδημενοι και πεπηρω μενοι, ενηλλαττομεν την
δοξαν του αφθαρτου Θεου εν ομοιωματι εικονος φθαρτου ανθρωπου, και πετεινων
και τετραποδων. Πεπεδημενους εν πτωχειαι και σιδηρωι. Ταις σειραις των ιδιων
αμαρτιων εκαστος σφιγγεται, παντος πτωχευων αγαθου και καλου.
27.452 Ὅτι παρεπικραναν τα λογια του Θεου. Ουδα μως τον θειον παραδεχομενοι
νομον, αλλα τοις σοφοις του αιωνος τουτου προνεμοντες εαυτους. Και την βουλην
του Ὑψιστου παρωξυναν. Και ποια ην η βουλη του Ὑψιστου, η το θελειν αυτον
παντας αν θρωπους σωζεσθαι, και εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν; Ἠσθενησαν, και
ουκ ην ο βοηθων. Ου γαρ ισχυε τις της αμαρτιας ποιησασθαι την αναιρεσιν. Και εκ
των αναγκων αυτων εσωσεν αυτους. Τις γαρ μειζων αναγκη του δεδουλωσθαι
πνευμασι πονηροις εν αγνοιαι Θεου, και πτωχειαι ψυχης, και πενιαι κακιας; Και τους
δεσμους αυτων διεῤρηξε. Το, διεῤρηξε, την αθροαν της αμαρτιας καθαιρεσιν
καταδεικνυσιν. Ἐξομολογησασθωσαν τωι Κυριωι τα ελεη αυτου. Τα αυτα δευτερον
ειπεν επι ταις ευεργεσιαις αυτου. Ὅτι συνετριψε πυλας χαλκας. Την μεχρις ᾅδου του
Σωτηρος καθοδον σημαινει, ην ποιησαμενος, ανεπετασε του ᾅδου τας πυλας, παλαι
δεσμοις αῤρηκτοις κεκλεισμενας πασιν. Ου γαρ ην παλινδρομησαι βου λομενοις·
αλλ' αυτος ειρηκε τοις εν δεσμοις· Ἐξελ θατε, και τοις εν τωι σκοτει· Ἀνακαλυφθητε.
Παν βρωμα εβδελυξατο η ψυχη αυτων. Ου γαρ ην ο διατρεφειν αυτους δυναμενος
λογος. Πυλαι δε θανατου αι φερουσαι προς θανατον αμαρτιαι. Και θυσατωσαν αυτωι
θυσιαν αινεσεως. Ἐπι τους αγιους αποστολους μεταφερει τον λογον· αυτοι γαρ εισιν
οι τα μυστηρια της Καινης ∆ιαθηκης παραδοντες ημιν. Ἔθετο ποταμους εις ερημον.
Το των Ἰουδαιων ευρυτον αδοκιμον γενος φησι. Τους γαρ παλαι λιμωι τηκομενους
και της πνευματικης τροφης ενδεεις εν εκεινοις κατυκισε τοις ποταμοις. Γην
καρποφορον εις αλμην. Την των Ἰουδαιων φησι συναγωγην. Ἦσαν γαρ οι δαιμονες
οικητορες της γηΐνης πολιτειας· εκαρποφορει δε αυτην η ασεβεια. Ἐξηραναν δε
αυτην οι αποστολοι τωι αλατι της διδασκαλιας, περι ων φησιν· Ὑμεις εστε το αλας
της γης. Ἔθετο ερημον εις λιμνας υδατων. Τον εξ εθνων διασημαινει λαον·
συμμικτος γαρ η προφητεια, των δυο λαων εισφερουσα το προσωπον· του μεν την
απο βολην, του δε την εισβολην. Και συνεστησαντο πολεις κατοικεσιας. Ἀγαθην
δηλονοτι και ουρανιον πολιτειαν Και εσπειρεν αγρους και εφυτευσεν αμπελω νας.
Νοησεις τους αγρους απο του ειρηκοτος· Ἐξηλ θεν ο σπειρων του σπειραι τον σπορον
αυτου· τους δε αμπελωνας τας Ἐκκλησιας, καθο ειρηται· Αι αμπελοι εκυπρισαν,
εδωκαν οσμην. Και τα κτηνη αυτων ουκ εσμικρυνεν. Κτηνη τους αλογωτερους της
Ἐκκλησιας φησι, κατα το ει ρημενον· Κτηνωδης εγενηθην παρα σου· και, Ἀν
θρωπους και κτηνη σωσεις, Κυριε. 27.453 Και ωλιγωθησαν. Οι εν τωι προτερωι
δηλονοτι λαωι. Ἐξεχυθη εξουδενωσις επ' αρχοντας αυτων. Τους Γραμματεις και
Φαρισαιους φησι. Και επλα νησεν αυτους εν αβατωι, ουχ οδωι. Πλανωνται γαρ, φησιν,
αγνοησαντες τον ειποντα· Ἐγω ειμι η οδος. Και εβοηθησε πενητι εν πτωχειαι. Και τις
ο πε νης, η εκεινος περι ου ειρηται· Μακαριοι οι πτω χοι τωι πνευματι; Και εθετο ως
προβατα πατριας. Ἰδιας, φησιν, ελογισατο τας εκ των πατριων απαν των
συναγομενας αγελας. Ὄψονται ευθεις και ευφρανθησονται. Και τινες οι ευθεις, η
περι ων ειρηται· Ὑμων δε μακαριοι οι οφθαλμοι, οτι βλεπουσιν. Και πασα ανομια
εμφραξει το στομα αυτης. Θεος ο δικαιων, τις ο κατακρινων,
 
 
 

133
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὠδη ΨΑΛΜΟΥ τωι ∆αυΐδ. ΡΖʹ. Ὑποθεσις. Και εν τουτωι η παρουσια του Κυριου η εις
τα εθνη γενομενη κηρυττεται. Ἤδη δε παντων των στιχων των εν τωι παροντι
ψαλμωι εν τοις οπισω ψαλμοις ερμηνευομενων, περιττον αν ειη παλιν τοις αυτοις
χρησασθαι εις ερμηνειαν των προκειμενων. Ἑτοιμη η καρδια μου, ο Θεος. Και εν
τουτωι τωι ψαλμωι η παρουσια του Κυριου η εις τα εθνη γενο μενη κηρυττεται. Ἤδη
δε των στιχων τουτων την ερμηνειαν εν τωι νθʹ ψαλμωι τεθεικαμεν. Ἐξεγερθητι. η
δοξα μου. ∆οξα δε αυτου η θεω ρητικη και πρακτικη εξις, καθ' ην διακειται προς την
ηθικην και διακονητικην αρετην. Ὅτι μεγα επανω των ουρανων το ελεος σου.
Τοσουτον σου το ελεος, ως υπερβαινειν υψος ουρα νιον, και πανταχου διαιττουσιν αι
της σης αληθειας ακτινες, προφητων και αποστολων και διδασκαλων ταις εκεινης
ρανισιν αρδευοντων την γην. Ὑψωθητι επι τους ουρανους, ο Θεος. Ἀπ' αρχης μεχρι
της παρουσης λεξεως ο αυτος εστι τωι πεντη κοστωι εκτωι ψαλμωι, και απο ταυτης
μεχρι τελους τωι πεντηκοστωι εννατωι. Και ειρηται τα εικοτα. Ὑψωθησομαι και
διαμεριω Σιχιμα. Τα των Ἰουδαιων εγκριτα και εξαιρετα διαμεριζειν τοις εθνεσι και
εις κληρονομιαν καταμετρειν μετα χαρας υπ εσχετο. Ὡς γαρ αγαθος πατηρ χαιρει
πολλους υιους προσλαμβανων και κτωμενος. Συμβολικως δε ταυτα και δι'
αινιγματος αινιττομενος φθεγγεται. Ἐπι γαρ τηι κοιλαδι των εθνων χωριον τουτο
της Σιχεμ και Σιχιμα λεγομενης ετυγχανεν. Ὁ Ἰακωβ, εκ Μεσοποταμιας αναβας μετα
των τεκνων, ᾤκησεν ενθα την ∆εινα θυγατερα του Ἰακωβ Ἐμωρ ο υιος του
Σιχεμερασθεις ηρπασε και εφθειρεν. Οι γαρ του Ἰακωβ παιδες αυτον μετα παντος
λαου κατεσφαξαν απαντη σαντες. Ουτω τα Σιχιμα, των σκηνων κοιλας, κτι σματα
του πατριαρχου γεγονε. Τουτο τοινυν το χωριον μεριζων Ἰακωβ τοις παισι, τον
κληρον εξαιρετον Ἰωσηφ απενειμεν· επειδη τοις αδελφοις νεος ων ουκ εκοινωνει
του δραματος. Και τουτου χαριν καταμε 27.456 τρειν και μεριζειν επαγγελλεται· ινα
την εξαιρετον του νεου Ἰωσηφ του Χριστου κληρονομιαν μεριζε σθαι συμβολικως
νοησηις τοις εθνεσιν. Εις το τελος,
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΡΗʹ. Ὑποθεσις. Ὁ παρων ψαλμος τα παθη του Χριστου
κατασημαι νει, τας τε εσομενας τιμωριας κατα τε του Ἰουδα και αυτου του Ἰουδαιων
λαου. Ὅσα δε ευκτικως λε λεκται εν τωι ψαλμωι, ιστεον, οτι προφητικως παντα
ειρηται. Οιον οταν λεγει· ∆ιαβολος στητω εκ δε ξιων αυτου, αντι του, στησεται,
λεγει. Ου γαρ ευχεται τουτο γενεσθαι· αλλ' ο μελει συμβηναι δια την εκεινου κακιαν
τουτο προαγορευει· και επι των αλλων δε ωσαυτως. Ἕξοιεν, φησι, και ουτοι τους
διαβαλλοντας, και μη αποσταιεν αυτων. Ει δε κρι νοιντο, προς αυτους κατακριθειεν.
Ἀλλα και ει επεκαλεσαντο σε, φησιν, εν τωι καιρωι της αναγκης, εις αμαρτιαν αυτοις
λογισθειη, μνημης γενομενης ων ημαρτον. Συντεμε δε τας ημερας αυτων, ινα,
ζωντων και ορωντων αυτων, την αξιαν, ην ουδε οντως ωνησαντο, ετερος
αφαρπασηι. Ἔπειτα δε και αυτους ανελε, ως διαβηναι την συμφοραν εις τους εξ
εκεινων· ωστε ορφανωθηναι μεν τους υιους αυ των, χηρειαι δε εκδοθηναι την
γυναικα· ωστε τους υιους βιαζομενους και συρομενους υπερ πατρυων
παρανομηματων δικας υφεξειν. Ὁ Θεος, την αινεσιν μου μη παρασιωπησηις. Ὅσον αι
Ἐκκλησιαι Χριστου συνεστωσιν αι ανατελλουσαι πανταχου, αινει ο Θεος εν αυταις
τον Υιον. Λεγει ουν ο Χριστος προς τον Πατερα· Ει και προδι δους με ο Ἰουδας, δοξει
εμποδιζειν τον αινον μου· ουτως δε αινεσον με, μαρτυρων μου τηι θεοτητι, ην μη
πιστευσας εν εμοι Ἰουδας, προδεδωκε με. Ὅτι στομα αμαρτωλου και στομα δολιου
επ' εμε ηνοι χθη. Ἁμαρτωλου του διαβολου· αυτος γαρ αμαρτω λος προς αληθειαν·
δολιου του Ἰουδα· αμφω γαρ κατα του Χριστου ελαλησαν. Ἀντι του αγαπαιν με
ενδιεβαλλον με ... και εθεντο κατ' εμου κακα αντι αγαθων, κ.τ.λ. Των λο γων οι μεν
 
 
 

134
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εισιν αγαπης, οι δε μισους, οι δε ουδ' ετερως εχοντες. Ἐκολακευε γαρ ως
διδασκαλον, και τωι δολωι ως εδοκει ηγωνιζετο εις προδοσιαν του διδασκαλου.
Καταστησον επ' αυτον αμαρτωλον. Ἁμαρτωλος μεν αυτος ο της αμαρτιας ευρετης ο
Σατανας· το δε, καταστησον, αντι του, μελλει καθιστασθαι. Ἐπ' αυτον δε τινα η τον
προδοτην Ἰουδαν; Και διαβολος στητω εκ δεξιων αυτου. Και εν τωι Ζαχαριαι δε φησι·
Και εδειξε μοι Κυριος Ἰησουν τον ιερεα τον μεγαν, εστωτα προ προσωπου αγγελου
Κυριου, και διαβολος ειστηκει εκ δεξιων αυτου, του αντικεισθαι αυτωι. Ουκ
αντικειται δε τωι Ἰουδαι. Ἐν τωι κρινεσθαι αυτον εξελθοι καταδεδικα σμενος. Ἐν τωι
μελλοντι, φησι, δικαστηριωι ουδενα εξει λογον απολογιας. Και η προσευχη αυτου γε
νεσθω εις αμαρτιαν. Εισι τινες ων αυτη η προσευχη εις αμαρτιαν γινεται, ως εθνων
προσευχομενων ει δωλοις, η τηι κτισει· και Ἰουδαιων ου δια Ἰησου Χρι 27.457 στου
προσευχομενων τωι Θεωι· και αιρετικων ευχομε νων Θεωι ουκ οντι· και
προσευχομενων δε μετα οργης και δια λογισμων, η διψυχιας, η προσευχη γινεται εις
αμαρτιαν. Γενηθητωσαν αι ημεραι αυτου ολιγαι. Ευθεως γαρ μετα την προδοσιαν
αγχονηι εαυτον μεταχειρισας απηλλαγη, και ουκ εφανη. Και την επισκοπην αυ του
λαβοι ετερος. Περι του Ματθιου φησιν· αυτος γαρ ελογισθη εις δικαιοσυνην εις τον
κληρον των απο στολων. Γενηθητωσαν οι υιοι αυτου ορφανοι. Υιοι οι λο γισμοι
αυτου· ορφανοι γαρ εγενοντο απο της χαριτος του Χριστου. Γυνη δε η ψυχη αυτου·
εχηρευσε γαρ και αυτη εκπεσουσα απο του Χριστου δια της παρα νομιας.
Σαλευομενοι μεταναστητωσαν οι υιοι αυ του και επαιτησατωσαν. Οι γαρ λογισμοι
αυτου, ους εφαμεν ειναι υιους, μετανασται γενομενοι απο του Χριστου, εις την
φιλαργυριαν χειρα εξετειναν εις το αργυριον, ως ενδεεις και προσαιται.
Ἀναμνησθειη η αμαρτια των πατερων αυτου εναντι Κυριου. Αυτου του λαου·
συναπτει γαρ τωι προδοτηι τον παρανομον λαον. Ἀνομιαν δε των πατε ρων λεγει το
αποκτειναι τους προφητας, κατα το ει ρημενον υπο του Κυριου· οτι παν αιμα δικαιον
εκ χυνομενον απο του Ἄβελ εως Ζαχαριου του προφητου εκδικηθησεται απο της
γενεας ταυτης. Και η αμαρτια της μητρος αυτου μη εξαλειφθειη. Μη τερα του
δυσσεβους λαου την πονηραν εκεινην νοη σεις συναγωγην, την πολλακις
παραπικρανασαν τον Θεον. Γενηθητω εναντιον Κυριου διαπαντος· και εξ
ολοθρευθειη εκ γης το μνημοσυνον αυτων. Ὅσα, φησιν, ετολμησαν αει θεωμενος ο
Θεος ουδεμιας αυ του αξιωσει φειδους· ως περι παντων δε των ηπι στηκοτων. Και ου
μονον λεγων Ἰουδαν, το μνημοσυνον αυτων, εφη πληθυντικως. Λεγοις δ' αν και
αλλως πατερας Ἰουδα τους κατα προδοσιαν αυτον γεν νησαντας. Ουτοι δ' αν ειεν οι
δια των αργυριων αυτον παρορμησαντες. Και πρωτος ο εμβαλων την καρδιαν αυτου
Σατανας, και οι εχοντες σοφιαν τουτου του αιω νος αρχοντες, περι ων ο Παυλος
φησιν· Ει γαρ εγνωσαν, ου Κυριον της δοξης εσταυρωσαν. Και εξ ολοθρευθειη εκ γης
το μνημοσυνον αυτου. Το μνημοσυνον αυτου του Ἰουδα φησιν· η και αλλως, των
αρχοντων εκεινων των κατα Χριστου συσταντων. Ουδε γαρ σπερμα αυτων εμεινεν
εις μνημοσυνον αυτων. Ἀνθ' ων ουκ εμνησθη ποιησαι ελεος. Το ελεος, φησιν, ουκ
ηθελησε δεξασθαι ο δεδωκεν ο Πατηρ τοις ανθρωποις, και προς τοις αυτοις τοις
απολωλοσι προ βατοις του Ἰσραηλ. Το γαρ, ποιησαι, αντι του, δε ξασθαι, τεθεικεν.
Και κατεδιωξεν ανθρωπον πενητα και πτωχον. Αυτον φησι τον Κυριον, ος
επτωχευσε πλουσιος ων, ιν' ημεις τηι αυτου πτωχειαι πλουτησωμεν. Και
κατανενυγμενον τηι καρδιαι του θανατωσαι. Ἀντι 27.460 του, λυπουμενον· ελυπειτο
γαρ ορων αυτων την απ ωλειαν. Τουτον ουν τον δι' αυτους λυπουμενον εδιωκον
θανατωσαι. Και ηγαπησε καταραν ... και ενεδυσατο καταραν ωσει ιματιον. Ἐπειδη,
φησιν, αφεντες το ευλογειν εμε, καθ' εκαστην ημεραν καταρωνται· του το γαρ μεχρι
της σημερον Ἰουδαιων παιδες ποιουσιν· τουτου χαριν παντα αυτοις τα
 
 
 

135
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προλελεγμενα γενησε ται. Και εισηλθεν ωσει υδωρ εις τα εγκατα αυ του. Ου γαρ
εξωθεν μονον, αλλα και ενδοθεν περικειν ται τα κακα περικλυζοντα. Και ωσει
ελαιον εν τοις οστεοις αυτου. Τουτο γαρ εχει μονιμον την υγρο τητα. Φοραν δε φησι
κακων, του μεν υδατος το σφο δρον δηλουντος, του δε ελαιου το μονιμον. Ὑφ' ων,
φησι, και ως εν εσθητι καλυπτεσθω, και ως ζωστηρι σφιγγεσθω. Τουτο το εργον των
ενδιαβαλλοντων και των λαλουντων πονηρα της ψυχης μου. Τουτους τρυ γησουσι
τους καρπους οι το προς εμε μισος αναδεξα μενοι, και ο τουτοις υπουργησας
προδοτης. Ἐπειδη γαρ αντιθεον αυτον και παρανομον εκαλουν, εικοτως ειπε· Των
ενδιαβαλλοντων με παρα Κυριου. Και συ, Κυριε, Κυριε, ποιησον μετ' εμου ενε κεν
του ονοματος σου. Και ταυτα ανθρωπινως ειρη κεν ο ∆εσποτης Χριστος. Παντα γαρ
τα ανθρωπινα πλην αμαρτιας πεπληρωκεν. Ἐτεχθη γαρ κατα νο μον φυσεως. Το μεν
γαρ εκ γυναικος, της ανθρωπι νης φυσεως· υπερ ταυτην δε, εκ Παρθενου. Ἐδεξατο
σπαργανα και περιτομην, και την εκ γαλακτος τρο φην· και θυσιας εξηνεγκεν,
ενηστευσε, και επεινησε, και εδιψησε, και εκοπιασεν· ουτω και προσευχομενος εν
τοις αγιοις Ευαγγελιοις διηνεκως αναγεγραπται. Και ενταυθα ανθρωπινως την θειαν
επικαλειται βοη θειαν. Ῥυσαι με, οτι πτωχος και πενης ειμι εγω. Τουτο και υπ' αυτου
εν τοις ιεροις Ευαγγελιοις ευρι σκομεν ειρημενον. Μελλων γαρ προσιεναι τωι παθει
ειπε· Νυν η ψυχη μου τεταρακται. Και τι ειπω; Πατερ, σωσον με εκ της ωρας ταυτης.
Ἀββα, δια τουτο εληλυθα εις την ωραν ταυτην. Ὡσει σκια εν τωι εκκλιναι αυτην
αντανηιρεθην. Σκιαι κλιθεισηι παραπλησιως εδεξαμην του βιου το τε λος· αλλα και
δικην περιφερομενων υπ' ανεμων ακρι δων διετελεσα ου πολιν εχων, ου κωμην,
ουκ οικιαν, αλλοτε δε αλλαχου και εις ορη μεταβαινων, εσθ' οτε και τρεχων εις
ερημον. Ειδοσαν με και εσαλευσαν κεφαλας αυτων. Τουτο φησι δια το επι τωι
σταυρωι οντι αυτωι κινειν τας κεφαλας, και λεγειν· Ὁ καταλυων τον ναον, σω σον
σεαυτον. Και γνωτωσαν, οτι η χειρ σου αυτη. Χειρας ενταυθα την πραξιν φησιν, ην
ειργασατο αναστησας εαυτον εκ νεκρων. Καταρασονται αυτοι, και συ ευλογησεις, οι
επανισταμενοι μοι αισχυνθητωσαν. Κατηισχυνθη σαν γαρ απαντες, ουκ οντος αυτοις
ιερεως, ουδε ουσης 27.461 θυσιας, ουτε ιερατειας, ουτε λογιου, κατα την του
προφητου φωνην. Ὁ δε δουλος σου ευφρανθησε ται. Ουδε τουτο ημας το ρημα
λαβειν εις ετεραν υπο θεσιν αναγκασει· Παυλου λεγοντος· Ἀλλ' εαυτον εκενωσε
μορφην δουλου λαβων· και Ἡσαΐου· Ουτως λεγει Κυριος ο πλασας με εν κοιλιαι δου
λον εαυτωι· και αυτος δε φησιν εν Ευαγγελιοις, ως Ὁ Υιος του ανθρωπου ουκ ηλθε
διακονηθηναι, αλλα διακονησαι. Ἐνδυσασθωσαν οι ενδιαβαλλοντες με εντρο πην.
Ποια γαρ ουκ εστιν Ἰουδαιοις αισχυνη; Τα μεν αγια τα εαυτων ορωσιν εκ βαθρων
ηφανισμενα· του το τε του παρ' αυτων ατιμασθεντος και σταυρωθεν τος
προσκυνουμενον μνημα· και τας Ἐκκλησιας αυτου πανταχου τοσουτον επιδιδουσας
εις τε πληθος και δοξαν. Ἐξομολογησομαι τωι Κυριωι σφοδρα εν τωι στο ματι μου. Ἡ
εξομολογησις την ευχαριστιαν σημαι νει, ην ποιειται δια των εθνων ο Υιος. Και εν
μεσωι πολλων αινεσω αυτον. ∆ια γαρ της Ἐκκλησιας αινει τον Πατερα. ΨΑΛΜΟΣ ΡΘʹ
Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων μου. Την κατα σαρκα γεννησιν του
Κυριου δια των παροντων κατασημαινει, και τον ευαγγελικον αυτου λογον, τον
παντων κατακυριευσαντα των εθνων, και την εις ουρανους αυτου ανοδον, ης καταρ
χεται ο ψαλμος λεγων· Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων μου. Ἕως αν
θω τους εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου. Και τινες αν ειεν οι εχθροι ο
Ἀποστο λος δηλοι βοων· Ὅταν καταργησηι τας αρχας και τας εξουσιας, και τους
κοσμοκρατορας, εσχατος εχθρος καταργειται ο θανατος. Ῥαβδον δυναμεως
εξαποστελει σοι Κυριος εκ Σιων. Τον ευαγγελικον φησι λογον τον απεσταλμε νον, ος
και παντων των εχθρων εκυριευσεν. Μετα σου η αρχη εν ημεραι της δυναμεως σου.
 
 
 

136
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἢ τον καιρον της κρισεως δια τουτων σημαινει, εν ωι δυναμει θειαι παντας κρινει
ελθων μετα των αγιων αγγελων αυτου· η τον καιρον της γεννησεως αυτου, ητις και
ημερα δυναμεως προσαγορευεται. Μετα σου γαρ εσται η αρχη. Κατεξουσιαζει γαρ
των ολων, ει και γεγονεν ανθρωπος. Ἐν ταις λαμπροτησι των αγιων σου. Το δε, Ἐν
ταις λαμπροτησι των αγιων σου, ουδεν ετερον η τας χορειας εκεινας των αγιων
αγγελων ημιν κατασημαινει, τας παρα την νυκτα εκεινην καθ' ην εγεννηθη ο
Χριστος βοωσας· ∆οξα εν υψιστοις Θεωι και επι γης ειρηνη. Ἐκ γαστρος προ
εωσφορου εγεννησα σε. Ὅρα πως οικειουται την κατα σαρκα γεννησιν του
Μονογενους ο Πατηρ. Φησι γαρ ο Πατηρ προς τον Υιον· Προ γαρ του ορω μενου
κοσμου τουτου και διαυγους φωτος γεννησεως, εγω γεγεννηκα σε. Ουχ οτι γαστερα
εχει ο Θεος· αλλ' επειδη τα γνησια, και ου νοθα, εκ γαστρος πρωτο τοκιων
πεφυκασιν. Ὤμοσε Κυριος, και ου μεταμεληθησεται. Ὁ 27.464 ορκος του Θεου ο
λογος αυτου εστι, πληροφορων τους ακουοντας, και πιστιν εκαστωι παρεχων, οτι ο
επηγγελται και λαλει, παντως γενησεται. Ου γαρ ως ανθρωπος ομνυει Θεος· αλλ'
ημιν ο λογος αυτου αντι ορκου προς αληθειαν γινεται, ως του αμεταμε λητου
παντος εσομενου, κατα την επαγγελιαν ορκου τυγχανοντος. Συ ιερευς εις τον αιωνα
κατα την ταξιν Μελχισεδεκ. Ὅτι ου δι' ελαιου εις ιερωσυνην εχρισθη ο Μελχισεδεκ,
ως Ἀαρων· και οτι ου τας δι' αιματων προσηγαγε θυσιας· και οτι των εθνων ην
αρχιερευς, και οτι δι' αρτου και οινου ηυλογησε τον Ἀβρααμ. Κυριος εκ δεξιων σου
συνεθλασεν εν ημεραι οργης αυτου βασιλεις. Ἡμεραν οργης τον της κρι σεως καιρον
φησιν, εν ηι τους παλαι βασιλευσαντας εξ απατης των δαιμονων ανθρωπους
συνθραυσει, εις την αβυσσον καθειρξας αυτους. Κρινει εν τοις εθνεσι, πληρωσει
πτωματα. Τα εθνη, φησι, των ακαθαρτων δαιμονων εν τωι της κρι σεως καιρωι
κολαζων, πτωματων αποδειξει πληρη, τουτεστι της εις τα κατωτερα μερη της γης
τιμωριας. Συνθλασει κεφαλας επι γης πολλων. Ὅμοιον τωι ειρημενωι παρ' αυτου δια
Ἡσαΐου· Και κατηγαγον το αιμα αυτων εις την γην. Ἐκ χειμαῤρου εν οδωι πιεται.
Χειμαῤρον η Γρα φη τον πειρασμον φησιν. Ὁδον δε την κατα γην αυ του πορειαν
σημαινει, εν ηι το παθος υπεμεινεν ο και δια του χειμαῤρου κατερχεται. ∆ια τουτο
υψωσει κεφαλην. ∆ια τουτο, ποιον η το παθειν αυτον εν σαρκι; Ὅμοιον δε το
ειρημενον, το, Ἐταπεινωσεν εαυτον γενομενος υπηκοος μεχρι θανατου.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΙʹ. Ἀλληλουια. Ἐξομολογησομαι σοι, Κυριε, εν οληι καρδιαι μου. Ἐκ
προσωπου των αποστολων ο παρων εισφερεται ψαλμος, διηγουμενων οσα του
Σωτηρος και οια γεγονε της οικονομιας τα εργα. ∆ιδασκουσι δε ταυτα και τον νεον
λαον, αμα ευχαριστουντες επι τηι αυτων σωτηριαι· διο και Ἀλληλουια επιγεγραπται.
Ἐν βουληι ευθεων και συναγωγηι. Βουλην ευθεων ειπε τον της νεας συναγωγης λαον
προς την της παλαιας δια στολην. Ἐκεινη γαρ ουκ ην ευθεια, ατε αει πλανωμενη τηι
καρδιαι. Μεγαλα τα εργα Κυριου, εξεζητημενα εις παντα τα θεληματα αυτου. Ἐν τηι
των ευθεων συναγωγηι παντα τα θεληματα του Θεου εισιν εξεζητημενα. Ου γαρ εστι
των παρ' αυτου δεδομενων εντολων ο μη εκζητει και κατορθοι η των ευθεων
συναγωγη, του αυτου θελημα διαπαντος σπουδαζουσα επιτελειν. Ἐξομολογησις και
μεγαλοπρεπεια το εργον αυτου. Ἔργα φησιν απερ εν τηι οικονομιαι διεπραξα το.
Ὑμνεισθω ατε μεγαλοπρεπη υπαρχοντα. Και η δικαιοσυνη αυτου μενει εις τον
αιωνα. ∆ικαιοσυ νην τον ευαγγελικον λογον φησιν· οτι δη επ' ισης πα σιν ανθρωποις
την σωτηριαν προυθηκεν. Ἐλεημων και οικτιρμων ο Κυριος. Παλαι μεν επηγγειλατο
δια των προφητων αυτου εν τωι της οικο 27.465 νομιας καιρωι ποιησειν θαυμασια· τα
αυτα εκεινα εκ πληρουν ηθελησε· ποια δε ην α επηγγειλατο, η, Τοτε ανοιχθησονται
οφθαλμοι τυφλων, και τα λοιπα των σημειων; ου μην αλλα και των εθνων απαντων
 
 
 

137
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

η κλησις, ην και λογωι και εργωι επετελεσε. Τροφην εδωκε τοις φοβουμενοις αυτον.
Τον νοη τον αρτον φησι, τον εξ ουρανων καταβαντα. Μνησθησεται εις τον αιωνα
διαθηκης αυτου. ∆ιαθηκης της προς τον Ἀβρααμ· οτι Ευλογηθησονται εν σοι παντα
τα εθνη. Ἰσχυν εργων αυτου. Ὁ αποστολικος, φησι, χορος τωι κληθεντι προς πιστιν
λαωι την ισχυν των εργων ανηγγειλε του Χριστου· αντι του· Αυτα τα εργα α αει
εργαζεται εν τηι ιδιαι ισχυι. Ἀλληλουια. Της επιστροφης Ἀγγαιου και Ζαχαριου.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΑʹ. Μακαριος ο ανηρ ο φοβουμενος τον Κυριον, εν ταις εντολαις αυτου
θελησει σφοδρα. Ἐν τουτωι διδασκεται ο αποστολικος χορος, ως η των εν τολων
εκπληρωσις, μακαριους τους εργαζομενους απο φαινουσα, αγαθας προσδοκιας εις
τον μελλοντα αιωνα παρεχεται. ∆υνατον εν τηι γηι εσται το σπερμα αυτου. Σπερμα
τας αγαθας πραξεις φησιν, αι και δυναμιν εξουσι πνευματικην εις εκεινην την
πραεων γην, εις το απολαβειν αυτους ων ειργασαντο τας αμοιβας. ∆οξα και πλουτος
εν τωι οικωι αυτου. Και η δο ξα και ο πλουτος μη των παρερχομενων λογιζεσθω·
ουδεν γαρ ομοιον παρα τοις αγιοις ευρισκεται. Ἐξανετειλεν εν σκοτει φως τοις
ευθεσι. ∆ια της γνωσεως και της διδασκαλιας. Τις δε, η ο απο στολικος χορος ο την
αγνωσιαν εξελασας των εθνων δια του ευαγγελικου κηρυγματος; Οικονομησει τους
λογους αυτου εν κρισει. Ου δει γαρ απλως και ακριτως πασι προθειναι της μυ
σταγωγιας τον λογον. Και τουτο ην ο ειπεν αυτοις ο Κυριος· Μη βαλετε τα αγια τοις
κυσιν. Ἀπο ακοης πονηρας ου φοβηθησεται. Ουδεν γαρ προς τους αγιους των
κολαζομενων ο φοβος. Ἐσκορπισεν, εδωκε τοις πενησι. Πενητας καν ταυθα τους
ενδεεις νοησεις του θειου λογου, τα εθνη δηλονοτι· οι γεωργων δικην τον νοητον
κατεσπειραν λογον. Ουδεν γαρ κωλυει και ιστορικως αυτο δεξασθαι. Ἡ δικαιοσυνη
αυτου μενει εις τον αιωνα, και τα εξης. Του διανειμαντος δηλονοτι τον ευαγγελικον
λογον. Ἁμαρτωλος οψεται και οργισθησεται. Ἁμαρτωλον τον διαβολον φησιν, ος και
σωζομενων των εθνων αγανακτησει, ατε την παντων διψησας απ ωλειαν.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΒʹ. Ἀλληλουια. Ὑποθεσις. Ἐν τουτωι διδασκεται ο νεος λαος αδιαλειπτον
υμνον προσφερειν τωι λυτρωσαμενωι· αμα δε και των εθνων απαντων κατασημαινει
την κλησιν. Αινειτε, παιδες, τον Κυριον, αινειτε το ονομα του Κυριου. ∆ιδασκεται ο
νεος λαος, ως, ει και αν 27.468 εληφθη ο Κυριος ημων, και εστιν εν δεξιαι του
Πατρος, αλλ' ουν και ουτως πληρης εστι πασα η γη, και απο λαυει της επισκοπης
αυτου. Ὁ εγειρων απο γης πτωχον. Τον των εθνων δηλονοτι λαον. Ὁ κατοικιζων
στειραν εν οικωι. Στειρα μεν η των εθνων πληθυς, ητις και οικος γεγονε
πνευματικος, ατε τον Κυριον ενοικον εχουσα. Γεγονε δε και πολ λων τεκνων μητηρ
μετ' ευφροσυνης. Ἐσωθη γαρ αυ της τα τεκνα δια της πιστεως της εις Χριστον. Ἔχει
δε τινα και αντιδιαστολην προς την συναγωγην, οτι εκεινη ουκ ευφρανθη επι τοις
τεκνοις, ατε απωλειαι παραδεδομενοις.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΓʹ. Ἀλληλουια. Ὑποθεσις. Και εν τουτωι η κλησις των εθνων
κατασημαινεται. ∆ιδασκαλια τε προς τουτο αυτοις τοις σωζομενοις επι τωι και την
Παλαιαν ειδεναι ∆ιαθηκην, ουσαν Θεου, και την προτεραν σωτηριαν του εκ περιτο
μης λαου, δια του Κυριου γεγενημενην. Ἐν εξοδωι Ἰσραηλ ... Ἐγενηθη Ἰοδαια
αγιασμα αυτου. Ὅτε, φησιν, απηλλαγη της των Αιγυπτιων δουλειας· τοτε η Ἰουδαια
αγιασμα αυτου γεγονεν. Ουκ αυτου δε Ἰσραηλ ηρξε μονου, αλλα νυν, φησιν, εις
παντα τα εθνη η χαρις διδοται. Τα ορη εσκιρτησαν ωσει κριοι. Του Θεου τας
επιφανειας εν αυτοις ποιουμενου, οιονει εσκιρτων επι τηι του Ἰσραηλ σωτηριαι. Τι
σοι εστι, θαλασσα, οτι εφυγες, και συ, Ἰορ δανη, οτι εστραφης εις τα οπισω; Ἐπειδη
αλογα ην εκεινα και αψυχα, αυτος ποιειται υπερ αυτων την αποκρισιν. Ἀπο
 
 
 

138
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσωπου Κυριου εσαλευθη η γη. Τουτο εκαστον, φησι, δια τον επιφανεντα
γεγενηται Κυριον. Ταυτην αιτιαν της γης ο κλονος και η της θαλασσης διαιρεσις.
Αυτος γαρ και την αγονον πετραν την πα σης ικμαδος εστερημενην, και μηδε τομης
δια το στερεμνιον ανεχομενην, τηι προσχυσει των υδατων επεκλυσε, πηγας εκειθεν
υδατων αφθονους αναδοθη ναι κελευσας. Ουδεν ουν, φησι, θαυμαστον γεγενη ται·
προσεταξε γαρ ο ποιητης, και διηιρεθη το πελα γος, και η ακροτομος εβλυσε πετρα,
και ο ουρανος εχορηγησε μαννα, οι ανεμοι την ορτυγομητραν συνηθροισαν· και
ταλλα παντα αυτου γεγενηται νευσαντος. Μη ημιν, Κυριε, μη ημιν, αλλ' η τωι
ονοματι σου δος δοξαν. Ἔοικεν αινιττεσθαι του εκ περιτο μης λαου την αποπτωσιν·
ευχην τε τουτοις παραδιδο ναι προς εξομολογησιν, ως μηκετι την επισκοπουσαν
θειαν εχουσι δυναμιν. ∆ιδασκει δη λεγειν ως ημεις μεν αναξιοι της χαριτος ης απαν
εθνος ηξιωται. Πλην δια το σον ονομα ποιησον το εξ αρχης επικληθεν εφ' ημας.
Ἀλλ' ου δικαιοσυνης διδους αμοιβας, Θεος ων αληθινος, αλλ' ουχ οια τα ειδωλα·
διοπερ επηγαγεν· 27.469 Τα ειδωλα των, εθνων αργυριον και χρυσιον, εργα χειρων
ανθρωπων. Τινων των αντιγραφων αρ χην εχει ταυτα ετερου ψαλμου, ως ειναι
τουτον εκα τοστον τεσσαρεσκαιδεκατον. Ἡμεις δε, τωι Ἑβραικωι παρεπομενοι μερει,
ειναι ταυτα τιθεμεθα του εκατο στου τρισκαιδεκατου. Παιδευονται γαρ οι παιδες οις
ελεγεν· Αινειτε, παιδες, Κυριον· τουτεστιν ο νεος λαος. Ποιον Κυριον προσηκον εστιν
αινειν; Αυτον δη τον επι των εξ Αιγυπτου τοσαυτα τερατουργησαντα, μετα του
μαθειν οποιοι τινες ησαν οι παλαι τουτων θεοι. Τα γαρ ειδωλα ου μονον ουδεν ειχον
ομοιον τωι παραδοξοποιουντι Θεωι, αλλ' ουδε τοις των εμψυχων εσχατοις, οις
αισθησεως μετεχει. Κακεινα μεν εργα Θεου, ταυτα δε τεχνης ανθρωπων.
∆ιδασκονται δε λε γειν· Ὅμοιοι αυτοις γενοιντο. Ουκ ανθρωποις επ αρωμενοι.
Μανθανομεν δε οιον το της ειδωλολατρειας τελος αποκειται. Οι γαρ αναισθητως
επανεχοντες ου δεν αυτων κατα γνωμην διοισουσιν. Τοσαυτην βλαβην αυτοις της
εμφωλευουσης δαιμονικης ενεργειας ποιου σης. Ὅμοιοι αυτοις γενοιντο οι
ποιουντες αυτα. Ἔσονται ουτως απολλυμενοι, ως τα χρηματα και οι θησαυριζοντες
αυτα. Οικος Ἰσραηλ ηλπισεν επι Κυριον. Ταυτα τα εθνη φασιν, οτι, ωσπερ παλαι
πιστευσαντα τον Ἰσραηλ εσωσεν, ουτω και νυν τα εθνη σωσει. Οι γαρ φοβουμενοι
τον Κυριον, τα εθνη ειεν αν. Ὑπεξαι ρουμενου γαρ του οικου Ἰσραηλ, τουτεστι
παντος του πληθους, και του οικου Ἀαρων και του οικου Λευΐ· τινας ετερους ειναι
συμβαινει τους φοβουμενους τον Κυριον, η τον εξ εθνων λαον; Προσθειη Κυριος εφ'
ημας, εφ' ημας και επι τους υιους ημων. Αυτος γαρ εστιν ου τους νομους
φυλαττομεν. Ἵνα γαρ μη νομισηι τις αλλου τινος ειναι την δια Μωυσεως
νομοθεσιαν, προ της τουτων δοσεως τα περι της κοσμοποιιας παρεδωκε· δι' ης ενα
Θεον ειναι διδασκει, τα δε λοιπα γενητα. Ουχ οι νεκροι αινεσουσι σε, Κυριε. Νεκρους
καλει τους των δαιμονων θεραπευτας, τους μη εχον τας εν αυτοις την ζωην,
τουτεστι την γνωσιν του μονου Θεου. Ἀλληλουια.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΙ∆ʹ. Ὑποθεσις. Ἐν τουτωι αγωνα των την ευαγγελικην πολιτειαν μετ
ερχομενων σημαινει, και την κατα Θεον αυτων νι κην, και τον εσομενον υπερ των
πονων στεφανον. Ἠγαπησα, οτι εισακουσεται Κυριος της φωνης της δεησεως μου.
Και τινα ηγαπησε; Κυριον τον Θεον εξ ολης καρδιας, και εξ ολης διανοιας, και εξ
ολης ισχυος· και της αγαπης μισθον εδεξατο την υπακοην. Και εν ταις ημεραις μου
επικαλεσομαι. Και ποιαις ημεραις, η ταις του αγωνος, οτε εκινδυνευσεν αυτου η
ψυχη; Περιεσχον με ωδινες θανατου. Την υπερβολην κατασημαινει των θλιψεων,
των γενομενων αυτωι δια 27.472 την ευσεβειαν, ην και ωδινας θανατου και
κινδυνους ᾅδου, και θλιψιν και οδυνην αποκαλει. Ἀλλα δια του επικαλεισθαι τον
 
 
 

139
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεον υψηλοτερος τουτων γεγονε, φησι. ∆ιο και εν προοιμιοις ελεγεν· Ἠγαπησα, οτι
εισακουσεται Κυριος της φωνης δεησεως μου. Ὦ Κυριε, ρυσαι την ψυχην μου.
Ἑνικως ανωτε ρω, οτι Και επεκαλεσαμην εν ταις ημεραις μου. Τις η επικλησις
διδασκει. Και ποια αυτη, η το, Ὦ Κυριε, ρυσαι την ψυχην μου; Ειπε δε ταυτα ειδως,
ως ελεημων επακουσεται. Και ο Θεος ημων ελεει. Ἔλεος εστι παθος επι τους παρ'
αξιαν τεταπεινωμε νους παρα των συμπαθως τεθειμενων γινομενον. Ἐπει ουν και
ημεις εξ ενδοξων γεγοναμεν αδοξοι, της εν τωι παραδεισωι διαγωγης εκπεσοντες, οιοι
ανθ' οιων γεγοναμεν ορων ημας ο Θεος, ελεει. Ἐλεου γαρ ανεκαλειτο φωνη τον
Ἀδαμ· Που ει; δηλον το, Ποθεν ποι πεπτωκας; Φυλασσων τα νηπια ο Κυριος. Νηπια
φησι τους δια Πνευματος αγιου εν Χριστωι αναγεννηθεντας, τους κατα την Ἰησου
εντολην νηπιους οντας, τωι επιστρε φθαι και γεγονεναι ως τα παιδια. Αυτους ο
Κυριος φυλασσει, ουκ εων προσβαλειν αυτοις τους πολεμιους, τωι μηπω καιρον εχειν
αγωνος. Νηπια γαρ φησι τους δια Πνευματος αγιου εν Χριστωι Ἰησου αναγεννηθεν
τας. Και κατα τον απλουν γαρ λογον, αυτος εν μη τραι φυλαττει τα βρεφη· εν ωι τωι
μορωι σμικρωι και τοσαυτης υγροτητος πληρης και μητε κινεισθαι μητ' αναπνειν
συγχωρουντα κωλυων αποπνιγηναι, και κινησιν διδους και τροφην, και
περιψυχομενα κωλυων αποθανειν, επειδαν εκ της εν μητραι θερμοτητος εις αηθη
τοπον προελθοι. Ἢ και ουτως· Ἐπειδη εταπεινωθην ως νηπιον, και ως παιδιον
εδεξαμην την βασι λειαν των ουρανων, ο φυλασσων τα νηπια Κυριος εσωσε με. Και
αλλως· Τους κατα την εντολην Ἰησου νηπιαζοντας, το στραφεντας και ως παιδια
γεγονεναι, αυτος ο Κυριος φυλασσει, το μηπω καιρον εχειν αγωνος, απειραστους
τηρων. Ἀλλ' εμε, ως υπεραναβεβη κοτα τους παιδας, δια μεγαλων ταπεινωσας
αγωνων, ακαταγωνιστον ομως ετηρησεν. Ἐπιστρεψον, η ψυχη μου, εις την
αναπαυσιν σου. Ἀναπαυσιν αυτου τας ανω λεγει μονας, ας αποληψεται των αγωνων
εις αντιμισθιαν. Ἀναπαυσις δ' αυ παλιν της ψυχης η των αμαρτηματων αποχη. Ὅτι
εξειλετο την ψυχην μου εκ θανατου. Θα νατου της αμαρτιας φησιν· ον και δεδοικως
μηπως αρα εις αυτον κατηνεχθη, ου διελειπε δακρυων, την εξ αυτου φυγην αιτων,
ου δη χαριν και οι ποδες αυ του, τουτεστι τα διαβηματα της ψυχης, εν τηι κατα Θεον
εστησαν στασει, παντος ολισθου κρειττους γενομενοι. Χωραν δε ζωντων την
επουρανιον φησι Ἱερουσαλημ, εν ηι οι κατα Θεον αγωνισαμενοι ως αρι στοι
νικηφοροι ακουσονται το, Ευ, δουλε αγαθε και πιστε. 27.473
ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΕʹ. Ἀλληλουια. Ἐπιστευσα, διο ελαλησα. Ειρηκως· Ἐπιστευσα, διο
ελαλησα, ως ευαρεστησας τωι Κυριωι, εν ταις ανω παραγενομενος μοναις, φησιν· ως
ουκ αν τουτον προσεφερε τον λογον, ει μη θαῤρησας ην ταις του Θεου επαγγελιαις·
αι δε ησαν ελεους γεμουσαι· Μα καριοι οι κλαιοντες νυν, οτι αυτοι χαρησονται. Ει δε
πληρεις ησαν οι οφθαλμοι δακρυων, δηλονοτι την αγαλλιασιν εν εκειναις
αποληψονται ταις μοναις. Την δε λεξιν ταυτην προσφερει Κορινθιοις ο Παυλος,
Ἔχοντες, ειπων, το αυτο πνευμα της πιστεως, κατα το, Ἐπιστευσα, διο ελαλησα.
Καρδιαι γαρ πιστευεται εις δικαιοσυνην· στοματι δε ομολο γειται εις σωτηριαν· και
ημεις πιστευομεν, διο και λαλουμεν. Πνευμα πιστεως λεγων, ητοι την εξιν την απ'
αυτης εγγινομενην, η το επιχορηγουμε νον εκ Θεου τωι πιστιν εχοντι πνευμα.
Συναιδει δε τωι· Ἐπιστευσα, διο ελαλησα, τοιουτον και το· Ἐαν μη πιστευσητε, ουδ' ου
μη συνητε. Πρωτον πιστευει τις, ειτα συνιει, και μετα ταυτα λαλει. Ὅτε δε, φησι,
πιστευσας ελαλησα μεγαλα, τοτε μηδεν εμαυτον ιδων εταπεινωθην σφοδρα.
Τοιουτον το του Ἰωαννου πε ρι του Ἰησου· Ἐκεινον δει αυξανειν, εμε δε
ελαττουσθαι. Ἠλαττουτο γαρ, ουκ αποβαλων τι ουπερ ειχε μεγεθους· αντιπαραθεσει
δε της καθ' υπεροχην Χριστου διδασκαλιας και πολιτειας. Ουτω νυν το, ετα
 
 
 

140
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεινωθην, ου κατα υψους αφαιρεσιν ειπεν, αλλ' εκ της μειζονος η καθ' εαυτον
θεωριας. Ἐγω δε ειπα εν τηι εκστασει μου· Πας ανθρω πος ψευστης. Γενομενος,
φησιν, υπερ ανθρωπον, παντα τα ανθρωπινα εξηυτελισα. Ἡ γαρ εκστασις την
αλλοιωσιν σημαινει. Ειρηκως, φησιν, ως Ευαρεστη σω Κυριωι, ειτα ειδως, ως πας
ανθρωπος ψευστης· λογισμοι γαρ ανθρωπων δολιοι· τουτου χαριν ετα πεινουν
εαυτον και εσκληραγωγουν ταις κακοπα θειαις, μηπως της τοιαυτης εκπεσω
στασεως. Τιμιος εναντιον Κυριου ο θανατος των οσιων αυτου. Ἄλλη, φησιν, ουκ
εσται ημιν αμοιβη ων ει ληφαμεν παρα Θεου, η υπερ αυτου υπομειναι θανα τον, και
ταυτηι μιμεισθαι τον εαυτων ∆εσποτην. Ου τος δε δη ο θανατος και των σφοδρα
τιμιων εσται παρα Θεωι. Ὦ Κυριε, εγω δουλος σος και υιος της παιδι σκης σου.
Θαῤρων δουλον εαυτον ειναι φησι κατα τον αποστολον· παιδισκης δε υιον, της
προτερας εισ αγωγης της δια νομου φησιν. ∆ιεῤρηξας τους δεσμους μου. Και τινες οι
δε σμοι η οι της αμαρτιας, κατα το ειρημενον· Σειραις γαρ εαυτου αμαρτιων εκαστος
σφιγγεται; Σοι θυσω θυσιαν αινεσεως. Ὡς εν προκοπηι γενομενος τας μεν δι' αιματων
παραιτειται, τας δε αινεσεως επιτελειν επαγγελλεται. Τας ευχας μου τωι Κυριωι
αποδωσω. Ευχας τας επαγγελιας φησι. Τι δε επηγγειλατο, η, το ποτηριον του Κυριου
λαβων, επικαλεισθαι αυτου το ονομα; Ὃ 27.476 και ποιησω, φησιν, επειδαν εν ταις
θειαις αυλαις γε νοιμην· την Ἐκκλησιαν Χριστου, η την επουρανιον Ἱερουσαλημ.
Ἀλληλουια.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΙS ʹ. Αινειτε τον Κυριον, παντα τα εθνη ... οτι εκρα ταιωθη το ελεος αυτου
εφ' ημας. Ουκ αν, φησι, της τοιαυτης μεταβολης ετυγχανε τα εθνη, ει μη επι
κρατεστερον των ημετερων αμαρτιων το ελεος εγε νετο του Θεου. Και η αληθεια
Κυριου μενει εις τον αιωνα· ην γαρ δια των αγιων προφητων υπεσχετο δεδωκε
σωτηριαν. Τουτο και ο μακαριος Παυλος, των προς Ῥωμαιους γραμματων
αρξαμενος· Παυλος δουλος Ἰησου Χριστου, κλητος αποστολος, αφ ωρισμενος εις
Ευαγγελιον Θεου, ο προεπηγγειλατο δια των προφητων αυτου εν Γραφαις αγιαις·
και παλιν δε· Λεγω Χριστον Ἰησουν διακονον γενε σθαι περιτομης υπερ αληθειας
Θεου, εις το βε βαιωσαι τας επαγγελιας των πατερων· τα δε εθνη υπερ ελεους
δοξασαι τον Θεον. Ἐπειδη τοινυν πε πληρωκε τας υποσχεσεις ο των ολων Θεος, και
ην υπεσχετο δεδωκε σωτηριαν, και ανεωιξεν απασι τας του ελεους πηγας, και υμεις
οι εξ Ἰουδαιων προσελη λυθοτες, και υμεις οι εξ εθνων πεπιστευκοτες, συμ φωνον
υμνωιδιαν κερασαντες, τον ευεργετην αμει ψασθε. Ἀλληλουια.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΖʹ. Ὑποθεσις. ∆ιδασκεται ο νεος λαος ο συνεστηκως εκ τε Ἰουδαιων και
των εθνων, ως ενα μονον δει επικαλεισθαι βοη θον, αυτον τον ενανθρωπησαντα του
Θεου Λογον, και εξ αυτου εν καιρωι διωγμου την επικουριαν ζη τειν πασαν, την εξ
ουρανου παραπεμπομενην βοη θειαν· αυτωι τε αναφερειν της νικης τα χαριστηρια·
αιτειν τε τας δια των αρετων οδους, και προς του τοις απασιν εξομολογεισθαι τωι
Κυριωι τωι ονομα ζομενωι λιθωι· απηγορευμενωι μεν παρα των οικο δομων, γενομενωι
δε εις κεφαλην γωνιας. Ἐξομολογεισθε τωι Κυριωι, οτι αγαθος, οτι εις τον αιωνα το
ελεος αυτου. Ειπατω δη οικος Ἰσραηλ. Πρωτους αυτους της εξομολογησεως
αρχεσθαι παρακελευεται, ατε πρωτους κεκλημενους δια του ευαγγελικου
κηρυγματος. Ἐκ θλιψεως επεκαλεσαμην τον Κυριον, και επηκουσε μου εις
πλατυσμον. ∆υο διδασκει ο παρ ων στιχος, ως και θλιψεως εχειν δει τους προσερχο
μενους τηι πιστει, κατα το, Προσερχηι δουλευειν τωι Κυριωι, ετοιμασον την ψυχην σου
εις πειρασμον. Και θλιβομενον μη ετερον επικαλεισθαι βοηθον η αυ τον τον Κυριον,
ος και την θλιψιν ημων εις ευρυχω ριαν αγει πολλην. Των μικρων γαρ πονων
 
 
 

141
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεγαλας αποληψομεθα τας αμοιβας. Παντα τα εθνη εκυκλωσαν με ... Ἐκυκλωσαν με
ωσει μελισσαι κηριον, και τωι ονοματι Κυριου ημυναμην αυτους. Ὁ μεν γαρ του Θεου
λαος μονον εκαλει τον Θεον, και το ονομα λεγων αυτου ημυνετο τους φαινομενους
και αφανεις πολεμιους· οι δε του 27.477 τοις επιβουλευοντες ανθρωποι μοναις
θαῤρουσιν αρ χαις τε και δυναστειαις ανθρωπων. Το δε, παντα τα εθνη,
υπερβολικον· την γαρ Ἰουδαιαν πασαν εκυ κλουν παντα τα εθνη. Ἢ παρεοικε τωι· Εις
τας πρωΐας απεκτεινον παντας τους αμαρτωλους της γης· δηλαδη τους εμπαθεις
λογισμους υπο δαιμονων επαγομενους, και λογους επαφειεν σοφιστικους. Ταυτα
γαρ ανατρεψει τα εθνη. Ἔσθ' οτε και αναιρειται τουτους επικλησει Θεου, τας
παθητικας εκκο πτων ορμας, και λογους ανατρεπων σοφιστικους. Οι δε κηφηνες,
ταις μελιτταις παρεοικοτες, ως και λαν θανειν τους αγνοουντας, ου κεντρον
εχουσιν, ουκ ερ γαζονται μελι· σωμα δε μειζον εχοντες, των μελιτ των το εργον
εσθιουσιν· ους και διαφθειρουσι μετ' αλληλων αι μελιτται συνισταμεναι. Ἔστιν ουν
η Ἐκκλησια μελισσα· μελιττουργος δε η την του Θεου προτιμωσα σοφιαν· ης τους
πονους βασιλεις και ιδιω ται προς υγειαν προσφερονται, καιπερ ασθενους ου σης·
κατα το, Μη εν πειθοι σοφιας ανθρωπινης εχειν το κηρυγμα. Ὅμως εχει το κεντρον
εν αποδει ξει πνευματος και δυναμεως Θεου, τον της πιστεως εχουσα λογον· ως και
αναιρειν τας αιρεσεις, καθαπερ κηφηνας, ελεγχωι ταυτας διχοτομουσα της αληθειας.
Μια μεν η τιμησασα την σοφιαν του Θεου μελισσα· πολλαι δε της του Θεου σοφιας
απεστησαν· ου μελισ σαι, αλλ' ως μελισσαι κηφηνες υπαρχουσαι· βουλο μενοι της
μιας αναλωσαι το μελι, και ωσει πυρ εν ακανθαις εκκαιονται· το γαρ αισχρον
επιθυμιων οι απο των αιρεσεων εκκαιουσι πυρ· καθως φησιν ο Παυλος· Τα γαρ
κρυφη γινομενα υπ' αυτων αι σχρον εστι και λεγειν. Ἀκανθας δε τας ηδονας ηρ
μηνευσε το Ευαγγελιον· ων τους λογους ο τον Θεον καλων ανατρεπει. Τα γαρ οπλα
αυτου ου σαρκικα, αλλα δυνατα τωι Θεωι καθαιρουντα παν υψωμα επαιρομενον κατα
της γνωσεως του Θεου. Φωνη αγαλλιασεως και σωτηριας εν σκηναις δικαιων. Ὡς
ηδη ανηιρημενων των νοητων εχθρων των κατα καιρους διωξαντων τον του Θεου
λαον, ει κοτως λοιπον της αγαλλιασεως αι φωναι ακουον ται, και ουχ ετερωθι που η
εν ταις των δικαιων σκηναις. ∆εξια Κυριου εποιησε δυναμιν. Αυτη η της
αγαλλιασεως φωνη η γενομενη παρα την Ἐκκλησιαν, το ομολογειν, οτι αυτη μονη η
του Κυριου δυνα μις τους αγωνιζομενους διεσωσε και υψηλοτερους απεδειξεν.
Ἀνοιξατε μοι πυλας δικαιοσυνης. Πυλας δι καιοσυνης τας κατ' αρετην νοησεις
προκοπας, ας και οδευουσιν οι τους καιρους των θλιψεων υπομει ναντες. Αυτη η
πυλη του Κυριου, δικαιοι εισελευ σονται εν αυτηι. Οι δια των αρετων περιπατουντες
εις εκεινην απαντησουσι την πυλην, την εις αυτην αγουσαν την του Κυριου
θεωριαν. Και ποια αυτη, η της καρδιας καθαροτης; Μακαριοι οι καθαροι τηι καρδιαι,
οτι τον Θεον οψονται. 27.480 Λιθον ον απεδοκιμασαν οι οικοδομουντες, ουτος
εγενηθη εις κεφαλην γωνιας. Σοι αυτωι τωι γεγονοτι δι' ημας λιθωι απηγορευμενωι
απεδοκιμασαν μεν οι οικοδομουντες· μετα δε την των εθνων μεταβολην ετερας
γωνιας κεφαλη γεγονας· και ποια αυτη; Συνηψε τους δυο λαους εις ενα καινον αν
θρωπον. Αυτη ημερα ην εποιησεν ο Κυριος. Και τις αν ειη, η η αναστασιμος του
Κυριου ημερα; Ποια δε αυτη ημερα αλλ' η η σωτηριος των εθνων απαντων, καθ' ην ο
αποβληθεις λιθος γεγονεν εις κεφαλην γω νιας; Σημαινει δε ο λογος την
αναστασιμον του Σω τηρος ημων, την γε επωνυμον αυτου γενομενην, δη λαδη
Κυριακην. Ὦ Κυριε, σωσον δη, ω Κυριε, ευοδωσον δη. Ευλογημενος ο ερχομενος εν
ονοματι Κυριου. Τουτο και η εν Ἱεροσολυμοις δοξολογια επι τινα φερεσθαι εδιδαξεν.
Το δε, Ευλογηκαμεν υμας εξ οικου Κυριου, ταυτα οι προφηται φασι προς τους
πιστευοντας τωι Χριστωι. Μακαριους, φασιν, αποκαλεσομεν υμας, οτι δη οικος
 
 
 

142
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγονατε πνευματικος· ενοικει γαρ εν υμιν ο Κυριος. Συστησασθε εορτην εν τοις
πυκαζουσι. Συστησασθε εορτην. Συνιεναι κελευει τους προσελθοντας τηι πιστει, και
πληρουν την θειαν σκηνην, ως και μεχρι των κερατων φθανειν του θυσιαστηριου
δια το πληθος. Πυκαζοντα δε τα χερουβιμ φησι, τα επισκιαζοντα το ιλαστηριον·
τουτο γαρ εστι το, πυκαζουσι. Πυκαζειν γαρ το σκεπειν. Τα χερουβιμ δε εσκεπον ταις
πτερυξι το ιλαστηριον. Θεος μου ει συ, και εξομολογησομαι σοι. Ταυτην αναφερειν
τωι Σωτηρι Χριστωι διδασκονται την φωνην. Ἀλληλουια.
ΡΙΗʹ. Ὑποθεσις. Ἐν τουτωι των αγιων διαγραφει την πολιτειαν, τους αγωνας, τας
θλιψεις, τα σκαμματα, τας των δαι μονων επαναστασεις, τους μυριους υποβαλλομε
νους λογισμους, τας παγιδας, τα θηρατρα· ου μην αλλα και τα δι' ων περιγενωνται,
τον νομον, τα λο για, την υπομονην, την ανωθεν συμμαχιαν· επειτα μετα τους
πονους, βραβεια, τους στεφανους, τας αμοιβας. Μακαριοι οι αμωμοι εν οδωι. Ὁ
μηδαμη μηδα μως αμαρτανων, ουτος αν ειη αμωμος και μην και μακαριος. Μακαριοι
οι εξερευνωντες τα μαρτυρια αυτου, εν οληι καρδιαι εκζητησουσιν αυτον. Ου γαρ δει
ποτε μεν κατορθουν τον νομον, ποτε δε παραβατην γενεσθαι. Τι γαρ κερδος του
εξερευνησαι τα μαρτυ ρια αυτου απλως, και εξ ολης δε καρδιας τον Θεον μη
εκζητειν; Ου γαρ οι εργαζομενοι την ανομιαν εν ταις οδοις αυτου επορευθησαν.
Ουκουν τον θειον νομον ουκ οιδεν ο αμαρτανων· το γαρ γινωσκειν εστι το
εργαζεσθαι αυτον. 27.481 Συ ενετειλω τας εντολας σου φυλαξασθαι σφο δρα.
Ὄφελον κατευθυνθειησαν αι οδοι μου του φυλαξασθαι τα δικαιωματα σου. Γνους,
ως της ανωθεν επικουριας χωρις ου δυνατον τινα φυλακα γενεσθαι του νομου, ευχηι
τουτο εαυτωι κατορθοι· το, οφελον, αντι του, γενοιτο, κειται. Ἐξομολογησομαι σοι εν
ευθυτητι καρδιας. Μετα την ευχην και το απο προαιρεσεως τιθησιν. Ἀρχη δε της
σωτηριας η εξομολογησις. Μη με εγκαταλειπηις εως σφοδρα. Παλιν την ανωθεν
συμμαχιαν επικαλειται. Ἐν τινι κατορθωσει νεωτερος την οδον αυτου; Πολλων,
φησιν, εστιν η νεοτης σκανδαλων μεστη. Πως ουν τις ταυτα υπερεβη, η δια του εχειν
την μνημην τους του Θεου λογους διαπαντος; η γαρ εννοια του θειου νομου και
καθαρτικη και φυλακτικη παντως εστιν. Ἐν οληι καρδιαι μου εξεζητησα σε. Ει η
μνημη του Θεου, φησι, τους Σατανικους εκδυναι παρα σκευαζει βροχους, εγω δε
εμαυτου ολην την διανοιαν ανεθηκα σοι τωι Θεωι· αξιος ειμι των σων εξω μη με νειν
εντολων. Ἅ φησι, μη απογνοημα τις ηι προς οπερ ερουμεν, επιθυμιαι τηι περι τον
νομον χρωμενοι, δεδωκε την ασυνεσιαν· η πολλοις την σπουδην εις τουναντιον
περιιστησι, και εν οις δοκουσι κατορθουν εσφαλησαν, κατα το λεγομενον παρα
Σολομωνι· Ἔστιν οδος η δοκει παρα ανθρωποις ορθη ειναι· τα δε τελευταια αυτης
ερχεται εις πυθμενα ᾅδου. Ουκ ουν οστις εξ ημισειας καρδιας τον Θεον επιζητει, νυν
μεν αυτωι, νυν δε τωι κοσμωι σχολαζειν βουλο μενος, τουτον αποβαλλει των οικειων
εντολων, ως στρατιωτην αδοκιμον. Ἐν τηι καρδιαι μου εκρυψα τα λογια σου. Ει μη
γαρ καθαπερ εν θησαυροις τις τηι καρδιαι εναπο κλεισηι τας του Θεου εντολας, ερχεται
ο κακουργος και αρπαζει αυτας. Ἁμαρτανει τωι Θεωι ο αξιωθεις λογιων
αποῤρητοτερων, και κρυπτεσθαι απο των πολλων αξιων, και μη κρυπτων αυτα αφ'
ων δει. Κινδυνος γαρ ου μονον το τα ψευδη λεγειν, αλλα και το τα αληθη, επαν
ολως α μη δει απαγγειληι τις· Ου γαρ δει τους μαργαριτας βαλλεσθαι εμπρο σθεν των
χοιρων, ουδε διδοναι τα αγια τοις κυσιν. Ευλογητος ει, Κυριε, διδαξον με τα
δικαιωματα σου. Αισθομενος της εαυτου προκοπης της απο του εν οληι καρδιαι
εκζητησαι τον Θεον, ευλογει αυτον, ευχαριστων ηδη εφ' οις ηξιωθη· και παρ' αυτου
ζη τει μαθειν τινα νουν εχει τα δικαιωματα αυτου. Ἐν τοις χειλεσι μου εξηγγειλα
παντα τα κρι ματα του στοματος σου. α μεν εχρην κρυπτειν εκρυπτον, φησιν, α δε
 
 
 

143
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξαγγελλειν εξηγγελλον· οτι τωι σωι κριτηριωι τους παντας παραστηναι δει· ινα
κομισωμεθα προς α επραξαμεν. Ἐν τηι οδωι των μαρτυριων σου ετερφθην, ως επι
παντι πλουτωι. Τις ο κατα Θεον πλουτος παι δευεται· διο φησιν· Ουδεν με ειλεν εν τωι
παροντι 27.484 βιωι, ου χρυσος, ουκ αξιωμα, ου δυναστεια· αντι δε παντων εμοι τα
μαρτυρια σου, ευφροσυνη και πλουτος. Ἐν τοις δικαιωμασι σου μελετησω· ουκ επι
λησομαι των λογων σου. Ου μεχρι λεξεως η με λετη· αλλα τον νενοηκοτα ποιει
αυτα. Ου γαρ ακροαται δικαιωματων Θεου δικαιοι παρα τωι Θεωι, αλλ' οι ποιηται
αυτων. Ουτω γαρ ουδεποτε τις αυτων επιλησεται. Ἀνταποδος τωι δουλωι σου, ζησον
με. Και τι βουλεται αντιδοθηναι αυτωι ανθ' ων εισενεγκατο, εις το φωτισθηναι αυτου
την διανοιαν, εις το γνωναι τα θαυμαστα εργα του Θεου; Ἀποκαλυψον τους
οφθαλμους μου, και κατανοησω τα θαυμασια εκ του νομου σου. Ουκ οικειαν, φησι,
την εν τωι βιωι πεποιημαι ματαιοτητα· διο αιτω γνωσιν των θειων δεξασθαι εντολων·
αι μεν γαρ γνωσται εισιν· αι δε αγνωστοι· γνωσται μεν ως το, Ου φονευσεις, και τα
ετερα· αγνωστοι δε το, τινος χαριν εν τηι ογδοηι ημεραι τα βρεφη περιτεμνεται· η,
τινος χαριν υπερ αρτιγεννητων αναφερονται θυσιαι. Ἐπετιμησας υπερηφανοις. Ὁ
αντιτασσομενος τοις υπερηφανοις, ουτος και υπερηφανοις επιτιμαι. Κυριος δε
υπερηφανοις αντιτασσεται, Κυριος αρα και τοις υπερηφανοις επιτιμαι. Περιελε απ'
εμου ονειδος και εξουδενωσιν. Οι ασεβεις εν καιρωι διωγμου ονειδιζοντες
εξουδενησουσι με. Αιτουμαι ουν ινα ματαια γενωνται κατ' εμου ονειδη. Και ει ποτε,
φησι, πεφρονηκα κατα της σαρκος, αλλ' επιστρεψας αιτω τοις θειοις ζωοποιηθη ναι
λογοις· ει ουτως εις εσχατην ηκον αποριαν, φη σιν, ελαυνομενος, εκ των
παρανομουντων αξιω σω θηναι κατα την επαγγελιαν σου. Και γαρ εκαθισαν
αρχοντες και κατ' εμου κατ ελαλουν. ∆ια τουτο, φησιν, ᾔτησα περιαιρεισθαι το
ονειδος, επει εργον ειχον το λαλειν κατ' εμου. Πλην και των αρχοντων της αδικιας
ταυτα ποιουν των, ο του Θεου δουλος ουκ αφισταται των δικαιωμα των αυτου· τους
του Θεου λογους, απερ εφη δι καιωματα, συμβουλους εχων προς τουτο. Ουδ' ενα δε
πονηρον ο τοιουτος επιδεχεται συμβουλον. Ἀλλα και οι αρχοντες τουτου του
αιωνος, καθαπερ επι Χριστου συνηχθησαν επι το αυτο κατα του Κυριου και κατα του
Χριστου αυτου. Ὧν εστιν η σοφια του αιωνος τουτου. Ἐκολληθη τωι εδαφει η ψυχη
μου. Εις εσχα την ηκον αποριαν, φησιν, ελαυνομενος υπο των πα ρανομουντων, και
αξιω σωθηναι κατα την επαγγε λιαν σου την λεγουσαν· Και χειμαῤροι ου συγκλει
σουσι σε. Τας οδους μου εξηγγειλα, και επηκουσας μου ... Ὁδον δικαιωματων σου
συνετισον με. Συνεσιν γαρ των εν αυτοις μυστηριων λαβων, ως και ταυτην οδευσαι,
δυνησομαι περι των εν αυτοις θαυ μασιων ομιλειν τε και λογον ποιεισθαι.
Ἐνυσταξεν η ψυχη μου απο ακηδιας. ∆ιδα σκει, ως το πνευμα της ακηδιας ουκ εστιν
αλλως εκβαλλειν η εκ της μελετης των θειων λογιων. Νη 27.485 φειν ουν και
γρηγορειν χρη δια τον ειποντα· Γρηγορειτε και προσευχεσθε. Ὁδον αδικιας·
αποστησον απ' εμου, και τωι νομωι σου ελεησον με. Ὁδον αληθειας ηιρετισα μην. Το
μεν αιτει παρα Θεου, το δε εαυτωι εισφερειν ομολογει. Ἀποστρεψον τους οφθαλμους
μου του μη ιδειν ματαιοτητα. Ματαιοτης εστιν η περι τας θεας μανια, η περι των μη
δεοντων θεωρια, και η κατα διανοιαν δε ατοπος φαντασια, ην και σαφηνιζει ο
Παυλος λεγων· Ἐν ματαιοτητι του νοος αυτων εσκοτωμενοι τηι διανοιαι οντες,
απηλλοτριωμενοι της ζωης του Θεου. Ὅρα ματαιοτητα νοος λεγομε νην, οτ' αν σχηι
τις νουν, και τουτου μη χρησηται προς την των αληθων θεωριαν, αλλα παρεχει
αυτον τωι δεσμευοντι Σαταναι. Τουτο τοινυν ευχομενος φησιν· Ἀποστρεψον τους
οφθαλμους μου του μη ιδειν ματαιοτητας. Και τουτο γαρ χαρις Θεου. Του αυτου. Τα
εν σωματι ωραια και σαρκος οφθαλμοις φαινομενα καλα, ματαιοτητα αποκαλει.
Στησον τωι δουλωι σου το λογιον σου εις τον φοβον σου. Ἐπειδη παιδαγωγου δικην
 
 
 

144
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναγκαιος ο φοβος του Θεου εν πασαις εντολαις· τουτου χαριν εφισταναι αυτωι
αυτον ευχεται τον Θεον. Το δε, Περιελε τον ονειδισμον μου, μετα το επιστησαι
ωσπερ τινα φυλακα των θειων νομων. Και περι ων ηδη προτερον συνεγνω εαυτον
ονειδων εξομολο γειται. Στησον τωι δουλωι σου το λογιον σου. Ἐπει δουλος σου
τυγχανων φοβουμαι σε, βουλομαι δε λο γικως και κατα τον λογον φοβον εχειν,
στησον το λογιον σου εις τον φοβον σου, τον οντα σον, ουκ αφ' ου φοβηι συ, αλλ' αφ'
ου εγω φοβουμαι σε. Ἵνα μη δε ανευ λογου φοβον, μηδε ανευ φοβου λογον εχωμεν·
ιστησι δε ο Θεος το λογιον αυτου εις τον φοβον αυ του, βεβαιων δι' αποδειξεως αυτο
τοις ευλαβεσιν. Ὥσπερ γαρ τινες εισιν εχοντες ζηλον, αλλ' ου κατ' επιγνωσιν, ουτως
εισι τινες εχοντες φοβον Θεου, αλλ' ου κατ' επιγνωσιν. Περιελε τον ονειδισμον μου
ον υπωπτευσα. Ποιησας ο προφητης ως ανθρω πος αμαρτιαν, παρακαλει, επει οραι
τον ονειδισμον παρακολουθουντα εν τωι θειωι δικαστηριωι μετα την αναστασιν, και
λεγει τον προκειμενον στιχον. Ουκ αν δε λεγοις τουτο λεγων· Περιελε τον
ονειδισμον σου. Ὅταν γαρ ονειδιζομαι δια τον Χριστον, εκεινος ο ονειδισμος ουκ
εστιν εμος, αλλα του Χριστου· οταν δε ονειδιζομαι δια τας εμας αμαρτιας, και μη
μετα νοω, ουκ οφειλω λεγειν· Περιελε τον ονειδισμον μου απ' εμου, ον υπωπτευσα,
οτι τα κριματα σου χρηστα. Ἰδου επεθυμησα τας εντολας σου, εν τηι δικαιο συνηι σου
ζησον με. Ἀμοιβην αιτει την δικαιαν ζωην και κατ' αρετην, ου μονον φυλαξας τας
εντο λας, αλλα και ερωτικως περι αυτας διακειμενος, και ουκ αλλων χαριν, αλλ'
αυτας και δι' αυτας εκτελων. Και επει δικαιοσυνη του Πατρος ο Υιος, ο εν Υιωι ζησαι
βουλομενος τουτο φησι. 27.488 Και ελθοι επ' εμε το ελεος σου, Κυριε. Ει του σου
ελεους τυχω, φησι, τουτο δε το ελεος δια του σωτηριου σου γενησεται μοι,
παῤρησιαν εξω προς τους ονειδιζοντας και επανισταμενους μοι. Και αποκριθησομαι
τοις ονειδιζουσι μοι λογον, οτι ηλπισα επι τοις λογοις σου. Ἐρω γαρ, ως ουκ αξιος
ονειδιζεσθαι τον τα τοιαυτα δογματα εχοντα, ατινα γελωσιν οι της πιστεως
αλλοτριοι οι μωροι. Ἐγω δε συνεσεως αποδειξω και σοφιας πεπληρω μενα.
Ἀποκριθησομαι δε λογον, επει εις τους λο γους σου επηλπισα. Και μη περιεληις εκ
του στοματος μου λογον αληθειας εως σφοδρα· οτι επι τοις κριμασι σου επηλπισα.
Μεχρι της εσχατης πνοης, φησιν. Ἐαν αναξιως ων καλως λεγομεν βιωσωμεν,
περιελει τον λογον της αληθειας εκ του στοματος ημων ο Θεος. Και φυλαξω τον
νομον σου δια παντος. Φυ λαξ, φησιν, εσομαι του νομου σου, ου ποτε μεν κατ ορθων,
ποτε δε ου· αλλα και εν τηι παρουσηι ζωηι, φησι, και εν τηι μελλουσηι τουτον
κατορθωσω. Και ελαλουν εν τοις μαρτυριοις σου εναντιον βασιλεων. Τοιουτος
γεγονεν ο Παυλος, τοιουτος ο Πετρος, τοιουτος των αποστολων ο χορος και των
μαρτυρων. Ἁρμοσει τουτο τωι μαρτυρι τωι επι ηγεμονας και βασιλεις αγομενωι δια
Χριστον· αρμο σει και τοις ανοιγουσι το στομα επι των βασιλικων τας ψυχας αγιων.
Αισχυνης γαρ αξιος ο μη προς το ευαγγελιζεσθαι δυναμει πολληι ρημα λαβων εκ
Θεου· η γαρ εννομος ζωη παῤρησιας δημιουργος. Και εμελετων εν ταις εντολαις σου,
αις ηγα πησα σφοδρα. Και ηρα τας χειρας μου προς τας εντολας σου. Χειρας ενταυθα
τας πρακτικας ενεργειας ειναι φησιν. Ἡ γαρ πραξις τελος μελετης εστιν εντολων·
μετα γαρ αναληψιν του των εντολων Λογου καλον το επαραι τας χειρας επι τας των
εν τολων πραξεις· μη εκ λυπης η εξ αναγκης, αλλα και διαθεσεως· και μετα ταυτα
συνεχως περι αυτων αδολεσχειν τε και διαλεγεσθαι. Μνησθητι τον λογον σου τωι
δουλωι σου. Και ποιος ο λογος ου μνησθηναι αυτον αξιοι, η το ειναι μετ' αυτων, καθ'
ην δεδωκεν αυτοις επαγγελιαν, ητις και παρακλησις αυτοις εν τοις διωγμοις εγι
νετο; Αυτη με παρεκαλεσεν εν τηι ταπεινωσει μου. Οι εβδομηκοντα· αναζωωσεις με.
Αυτη τις η ελπις, εγγινομενη μοι απο του σου λογου, παρεκαλεσε με, και
παρεμυθησατο με, εις το· ει ποτε περιστασεις η κινδυνος, η θανατου δοκιμη, νοσος
 
 
 

145
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χαλεπη, η απωλεια των υπαρχοντων, η διωγμου, η ει τι δη ποτε των νομιζομενων
χαλεπων κατελαμβανε με, η επι σε ελπις παρακλησις μου ην. Ὅτι το λογιον σου
εζησε με. Ουδεν αλλο ποιει ζηιν λογικην ψυχην την εαυτης ζωην ως το λογιον του
Θεου. Καθ' ο γαρ αυξει το λογιον του Θεου, και νοουμενον και παρα λαμβανομενον
εις την του ανθρωπου ψυχην, κατα τουτο αυξεται και τα της ζωης. Ταυτα δε εστι το
27.489 συν αρετηι ζηιν ενταυθα μετα ταυτα δε και την αιωνιον διδωσι ζωην.
Ὑπερηφανοι παρηνομουν εως σφοδρα, απο δε του νομου σου ουκ εξεκλινα. Ἐν αυτωι
γαρ επο λιτευομην τηρων το ηγεμονικον μου, ινα μη γενηται ρημα κρυπτον εν τηι
καρδιαι μου ανομιμον. Ἐκεινων γαρ λιαν παρανομουντων, ουδε κατα μικρον εγω
τον νομον σου παρεβαινον. Ἐμνησθην των κριματων σου απ' αιωνος, Κυριε, και
παρεκληθην. Μεμνημενος γαρ των απ' αιωνος και εως αιωνος αποδοθησομενων
εκαστωι, παρακαλειται και αλυπος ο δικαιος μενει λεγων· Ουκ αξια τα παθηματα του
νυν καιρου προς την μελλουσαν δοξαν αποκαλυφθηναι εις ημας. Ὧν εποιησας πα
λαι τοις αδικουσι τον Ἰσραηλ, μνημονευσας κριμα των, παρεκληθην· ειδως, ως ουδε
αυτος εν τοις διω γμοις εγκαταληφθησομαι, και ως παντα κατα Θεου κρισιν τοις
ανθρωποις συμβαινει. Ἀθυμια κατεσχε με απο αμαρτωλων των εγκα ταλιμπανοντων
τον νομον σου. Ἐπι των αμαρτω λων, οι μεν ανομως αμαρτανουσι, τωι μηδε την αρ
χην πειρασθηναι νομων· οι δε εν νομωι, τωι παρα βαινειν αυτον. Και μετ' ολιγα· Ει τι
γαρ πασχει εν μελος, συμπασχει παντα τα μελη· και εαν δοξα ζηται εν μελος,
συγχαιρει παντα τα μελη. Και επι τοις αδελφοις ουν ημων τοις αμαρτανουσι,
λυπεισθαι καθηκει, οτι τοιουτοι εισι, και ουτω διακεισθαι κατα τον αγιον τουτον.
Ψαλτα ησαν μοι τα δικαιωματα σου εν τοπωι παροικιας μου. Τοπον παροικιας τον
παροντα βιον φησι· κατα το· Ειδοτες, οτι ξενοι και παρεπι δημοι ησαν επι της γης. Ἐν
ωι ευρυθμως ευφραι νομην λεγων τα δικαιωματα σου· τουτο μεν θεωρων, τουτο δε
πραττων αυτα. ∆ιελογισαμην τας οδους σου, και επεστρεψα τους ποδας μου εις τα
μαρτυρια σου. Ἐπειδη πασαν την γνωμην εις τας σας, φησιν, ανεθηκα εν τολας,
τουτου χαριν των μαρτυριων επορευθην την οδον. Ἡτοιμασθην και ουκ εταραχθην.
Ειδως το ει ρημενον· Τεκνον, ει προσερχηι δουλευειν τωι Κυριωι, ετοιμασον την
ψυχην σου εις πειρασμον· και τουτο μελετων διαπαντος εν ταις εφοδοις ουκ
εταραττομην, ατε μεμελετηκως αυτας φερειν γενναιως. Σχοινια αμαρτωλων
περιεπλακησαν μοι. Και τινα ην τα σχοινια, η οι πονηροι λογισμοι, δι' ων της κατα
Θεον στασεως επεχειρουν καταβαλειν; Μεσονυκτιον εγεγειρομην του
εξομολογησασθαι σοι. Ου γαρ μεθ' ημεραν μονον, αλλα και νυκτωρ, κατ' αυτο της
νυκτος το μεσαιτατον, εν ωι μετα πλειονος ηδονης ο υπνος τοις ανθρωποις
επερχεται, υμνων σε διετελουν, και τας δικαιας σου ψηφους ανηυφημουν. Τουτο και
ο θειος Ἀποστολος μετα του Σιλα πεποιηκε, και τον ποδα κακει προσδεδεμενος, μετα
αικιας και μαστιγος τηι προσευχηι την υμνωιδιαν 27.492 εκερασε, και της καλης
αγρυπνιας ετρυγησε τον καρ πον. Της θειας γαρ φιλοτιμιας απελαυσεν. Μετοχος εγω
ειμι παντων των φοβουμενων σε. Ὁ μεν τελειος Χριστου αν ειη μετοχος, κατα το
ειρημενον· Μετοχοι γαρ του Χριστου γεγοναμεν. Ὁ δε παρων, ως εισαγομενος, των
φοβουμενων τον Κυριον μετοχον εαυτον ειναι λεγει· ουχ απλως δε των
φοβουμενων, αλλα των δια το φοβεισθαι φυλασ σοντων τας εντολας του Θεου.
∆ειγμα δε του θειου φοβου η των εντολων φυλακη. Του ελεους σου, Κυριε, πληρης η
γη. Τα δι καιωματα σου διδαξον με. Προφητικως τα εσομενα φησιν, ως εσται πασα η
γη πληρης των φοβουμενων τον Κυριον. Και ουκ εξ ετερας φησι τουτο χρειας γε
νησεται η εκ του σου ελεους· και αυτος γαρ τουτο ελεητικως ποιεις, επιδιδους
εαυτον των ανθρωπων ειναι διδασκαλον. Χρηστοτητα εποιησας μετα του δουλου
σου, Κυριε. ∆ιδασκεται ο τα θεια λογια πεπαιδευμενος μη αναισθητως εχειν τας του,
 
 
 

146
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεου ευεργεσιας. Ου γαρ αλλως απηλλακτο μεν της αμαρτιας, κατηριθμητο δε εν
δουλοις Κυριου, ει μη θεια τις χαρις τουτων αυτωι αιτια γεγονεν. Προ του με
ταπεινωθηναι εγω επλημμελησα. ∆ια τας προτερας μου, φησι, πραχθεισας αμαρτιας
παραδοθεις, εταπεινωθην, κρισει δικαιαι του Θεου τουτο παθων. Ου δη και χαριν
παιδειαι παραδοθεις, δεομαι διδασκαλιας ως αν γνω, οτι η ταπεινωσις η γενομενη μοι
κατα χρηστοτητα και παιδειαν εγενετο. Χρηστος ει συ, Κυριε. Ὁ δικαιος επι πασι, καν
ηι πικρα τα συμβαινοντα, λεγει τωι Θεωι· Χρηστος ει συ. Τοιουτον και το· Ευλογησω
τον Κυριον εν παντι καιρωι. Και εν τηι χρηστοτητι σου διδα ξον με τα δικαιωματα σου.
Και δειται το χρηστωι Θεου διδαχθηναι· οτι χρηστα τα δικαιωματα του Θεου προς την
αξιαν εκαστου γινομενα· εφ' οις λεγειν αξιον· Ἐδικαιωθη τα κριματα σου, ο Θεος.
Ἐπληρωθη επ' εμε αδικια υπερηφανων. Ἐπι τοσουτον, φησιν, ηλασαν υπερηφανιας,
ως γενεσθαι την καρδιαν εν αυτοις. Ἐτυρωθη ως γαλα η καρδια αυτων. Τοις
πονηροις και μοχθηροις πειρασμοις παραδοθησηι βιωι και πολιτειαι ταπεινουσι, και δι
δασκουσιν υποπιαζειν το σωμα και δουλαγωγειν, και μη οδευειν την πλατειαν και
ευρυχωρον την των υπερηφανων, αλλα την στενην και τεθλιμμενην· λεπτη μεν γαρ
η των αγιων, πιων δε η των υπερ ηφανων καρδια. Ἀγαθον μοι, οτι εταπεινωσας με.
Ὡσει ελεγεν· Ευδοκω εν ασθενειαις, εν υβρεσιν, εν αναγκαις, εν διωγμοις, εν
στενοχωριαις, αξιος οφθηναι των σων δικαιωματων, ζητων απερ ουκ εστιν αλλως
μα θειν. Ἀγαθος μοι ο νομος του στοματος σου υπερ χιλιαδας χρυσιου και αργυριου.
Ὅσης ηξιωται ανθρωπος διδασκεται εισαγομενος. Αι χειρες σου εποιησαν με. Ἕτερον
αξιωμα το 27.493 δεκτικον αυτον ειναι και χωρητικον της αυτου δια νοιας.
Συνετισον με, και μαθησομαι τας εντολας σου. Τηι επι της ποιησεως ευχαριστιαι λιαν
ακολουθως η της νοητικης δυναμεως της συνιεναι ποιουσης τας εντολας. Οι
φοβουμενοι σε, οψονται σε, και ευφρανθησον ται. ∆ιδασκει, ως ουκ αυτος μονος
καθεξει το χα ρισμα, φθασει δε και εις παντας τους φοβουμενους τον Κυριον. Τοις
γαρ ευσεβεσι μονοις εστιν ηδυς, αισθητως δε οραθεις και κατα τον λογον και κατα τα
νοηματα της σοφιας ην εχει· τοις δε αλλοις βαρυς εστι και βλεπομενος. Ὅτι
ανομοιος τοις αλλοις ο βιος αυτου και εξηλλαγμεναι αι τριβοι αυτου, δια τουτο δε
φησιν· Ευφρανθησονται, οτι εις τους λογους σου επηλπισα. Ἔγνων, Κυριε, οτι
δικαιοσυνη τα κριματα σου. ∆ιδασκομεθα, ως παντα ημιν ο Θεος δικαιως επιφε ρει·
ωστε αναγκαιον μη ολιγωρειν ημας εν ταις παιδειαις, προσπιπτειν δε μαλλον, και εκ
της του νομου φυλακης τον ελεον εξαιτειν. Γενηθητω δη το ελεος σου του
παρακαλεσαι με. Ἔλεος του Πατρος ο Υιος, ος και παρεκαλεσεν ημων τας καρδιας
τυραννουμενας υπο του Σατανα. Ἢ και ουτως· ∆εομαι κατα τον σον Λογον εμοι τωι
δουλωι σου επι παρακλησει και παραμυθιαι το ελεος σου γενεσθαι. Πολλοι γαρ
παρακλησεως τυχοντες απατωνται, ως εξ ιδιας φρονησεως τουτ' εσχηκεναι. Ὅπως
μη ωσαυτως τουτοις πλανηθω, εμοι τωι δουλωι σου το ελεος σου, κατα το λογιον σου,
γενεσθω. Ἐλθετωσαν μοι οι οικτιρμοι σου, και ζησομαι. Ὥσπερ υπεσχου, φησι, την
παρακλησιν ουτως ποιησον, τους σους οικτειρων οικετας. Αισχυνθητωσαν
υπερηφανοι, οτι αδικως ηνο μησαν εις εμε. Ει τυχοιμι, φησι, της παρα σου βοηθειας,
τοτε οι πονηροι δηλαδη δαιμονες και ανθρωποι της αληθειας εχθροι
αισχυνθησονται. Ἐγω δε, εκεινων αισχυνομενων, ουκ επαρθησομαι· αλλ' εν ταις
εντολαις σου αδολεσχησω. Ἐπιστρεψατωσαν μοι οι φοβουμενοι σε. Της παρα των
σων οικετων διδασκαλιας τυχοιμι. Ἔστα. δε τοιαυτη, οια και επιστρεφειν ειδυια
ψυχας, δια το πλουτειν τον φοβον τον σον. Γενηθητω η καρδια μου αμωμος. Ουκ αν
μετα τοσαυτα εχων καρδιαν αμωμον ελεγε· Γενηθητω η καρδια μου αμωμος. Τουτωι
παραπλησιον· Καρδιαν καθαραν κτισον εν εμοι, ο Θεος. Τοτε γαρ μονον ουκ
αισχυνθησομαι, οταν αμωμως τας του Θεου φυ λαξω εντολας. Ἐκλειπει εις το
 
 
 

147
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωτηριον σου η ψυχη μου, και εις τον λογον σου επηλπισα. ∆ιδασκει ημας ο
Προφητης επιθυμειν του λογου, και ερωτικως εχειν προς το σωτηριον του Θεου. Και
τι αν ειη ετερον το σωτηριον η η παρουσια του Κυριου; Εις τον λογον σου επηλπισα.
Νοει αντι του, την επαγγελιαν. Λεγεται δε λογιον και η θεοπνευστος Γραφη.
Ἐκλειπει τοινυν ου μονον ο την υποσχεσιν την θειαν αναμενων, 27.496 και την
λυσιν των επικειμενων κακων προσδεχομε νος, αλλα και ο τοις θειοις εντυγχανων
λογιοις, και την τουτων διανοιαν καταμαθειν ακριβως εφιεμενος, και παρακλησιν
και ψυχαγωγιαν υπολαμβανει την ευρεσιν. Ἐξελιπον οι οφθαλμοι μου εις το λογιον
σου. Εις τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, φησιν. Αυτον γαρ εχομεν παρακλητον
προς τον Πατερα, κατα την του αποστολου φωνην· και αυτος ιλασμος εστι περι των
αμαρτιων ημων. Λεγοντες, ποτε παρα καλεσεις με; Ὅταν γαρ επιδημησει μοι λογος,
τοτε παρακαλουμαι. Ὅτι εγενηθην ωσει ασκος εν παχνηι. Νεκροι μεν μαλλον οι
ζωντες υπο των κακωσεων γινονται οι δικαιοι, ως ασκοις εοικεναι μαλλον η
ανθρωποις απο ψυχομενοι καθαπερ παχνη περιπηγνυμενη, το θερμον και πρακτικον
προαιρουμενοι. Του αυτου. Ἀσκος εν παχνηι γινεται ο την εαυτου σαρκα κατατηξας,
και μηδεν εν αυτωι πυρωδες και επιθυμητικον εων, αλλ' αποψυξας ωσπερ αυτην.
Ποσαι εισιν αι ημεραι του δουλου σου; Ὀλιγαι γαρ αι των ανθρωπων ημεραι επι της
γης, εν αις ευχεται ευθεως συντριβηναι τον Σαταναν υπο τους ποδας αυτου, ως αν
υποτασσοιτο την ψυχην του θειου Λογου γεγονοτος εν αυτηι. ∆ιηγησαντο μοι
παρανομοι αδολεσχιας. Ἣ τους γραωδεις μυθους των Ἰουδαιων φησι τας διδα
σκαλιας, η και τα ενταλματα των ανθρωπων, και τας φλυαριας των σοφων του
αιωνος τουτου. Πασαι αι εντολαι σου αληθεια· αδικως κατε διωξαν με· βοηθησον
μοι. Ειδως, ως εν τωι θειωι δικαστηριωι αποληψεται υπερ ων πεπονθεν αδικιων,
επισπευδει ιδειν καιρον εκεινον. Παρα βραχυ συνετελεσαν με εν τηι γηι. Μικρου δειν
εκ του διωγμου αυτων. Κατα το ελεος σου ζησον με, και φυλαξω τα μαρτυρια του
στοματος σου. Στομα Θεου οι δια κονησαντες προφηται τοις μαρτυριοις, και
εντολαις, τοις δικαιωμασιν αυτου. Εις τον αιωνα, Κυριε, ο λογος σου διαμενει εν τωι
ουρανωι. Ἐν προκοπηι γινομενος, και υψηλοτερων απτεται δογματων, του τε αιδιου
Λογου του Πατρος μνημονευων, και μονονουχι το· Ἐν αρχηι ην ο Λογος, λεγων, και
της διακοσμησεως του παν τος, σαφως τε δουλην αυτου την συμπασαν κτισιν
αποκαλει. Εις γενεαν και γενεαν η αληθεια σου. ∆υο εισι γενεαι, αι χωρησασαι την
του Θεου αληθειαν, ο τε των Ἰουδαιων λαος εχων τον νομον και τους προ φητας,
και η Ἐκκλησια Ουκ εις γενεας ουν η αληθεια του Θεου, αλλ' εις γενεαν την
προτεραν και εις γενεαν την δευτεραν. Τα δε αλλα εθνη πεπλανηνται. Ὅτε δε και η
προτερα γενεα εξεβαλε την αληθειαν, και ειπεν· Αιρε, αιρε απο της γης τον τοιουτον,
μεταβεβηκεν η αληθεια απ' εκεινης της γενεας επι ταυτην την γενεαν. Ἐθεμελιωσας
την γην και διαμενει. Ταυτηι δε τηι αληθειαι η γη τεθεμελιωται. 27.497 Ἐπι τουτω γαρ
τωι ακρογωνιαιωι λιθωι καταβεβλημενωι θεμελιωι οικοδομουνται παντες οι εκ γης
σωζομενοι. Ὅθεν και διαμενει η γη, αῤραγη και ασφαλη κρη πιδα και θεμελιον
εχουσα. Ἀλλα και γην φωτισασα η αληθεια ημεραν εποιησε, Θεου επιλαμψαντος
αυτην. Τηι διαταξει σου διαμενει ημερα, οτι τα συμ παντα δουλα σοι. Ουκ
αλλαττομενη, ουδε τελος λαμβανουσα, ως ο κατα την Παλαιαν Γραφην φω τισμος.
Ἐπει και μεχρι καιρου διορθωσεως τεθειτο. Ταυτα δε παντα υπο Θεου υπηρκται.
Ἐπειπερ κτιστου και προνοητου οντος, δουλα τα συμπαντα εστιν αυτου. Ει μη ο
νομος σου μελετη μου εστι, τοτε αν απωλομην εν τηι ταπεινωσει μου. Εισβαλοντων,
φησι, των πονηρων λογισμων, και των αντικειμενων δυναμεων πολεμουντων εμοι,
ειχον αν απολεσθαι, ει μη ο σος νομος εις στηριγμα εγενετο. Εις τον αιωνα ου μη
επιλαθωμαι των δικαιωματων σου, οτι εν αυτοις εζησας με. Τοις σοις νομοις οψομαι,
 
 
 

148
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησιν· εξω γαρ εν αυτοις την ζωην, καθα δη μοι και ειρηκας, οτι ο ποιησας αυτα αν
θρωπος ζησεται εν αυτοις. Ζων ουν μονος ο δι καιος, καν τεθνηκεναι δοκηι· νεκροι δε
οι αδικοι, καν ζηιν φαινωνται. Ἐκεινοι μεν γαρ την της ζωης συ στασιν εν εαυτοις
εχουσι, την δικαιοσυνην· οι δε ταυ την ουκ εχοντες τοις ου παρ' εαυτων, αλλ'
εξωθεν κινουμενοις αψυχοις εοικασιν. Σος ειμι εγω, σωσον με. Προσυπακουεται τωι,
σος ειμι δουλος, σος ειμι κατα χαριν υιος, ειμι σος θεραπων. Ἐμε υπεμειναν
αμαρτωλοι του απολεσαι με· τα μαρτυρια σου συνηκα. Ἀντι του, εμελετησα, και δια
της σης μελετης απρακτον αυτων απεφηνα την επιβουλην. Πασης συντελειας ειδον
περας, πλατεια η εν τολη σου σφοδρα. Συντελειαν την επιβουλην φησι την παρα των
δαιμονων. Ταυτης ειδον το περας εκβαν εις ουδεν, οτε και πλατεια μοι γεγονεν η εν
τολη. Τουτο του· δια πασης προκοπης εις το τελος αφιγμενου της αρετης, επι το
τελειον αγαθον δια βαινοντος· πολλας αρχας και τελη καταβαλλομενου. Ἡ γαρ της
προτερας βελτιωσεως περιγραφη αρχη της εχομενης εστι, κατα το· Ὅταν συντελεσηι
αν θρωπος, τοτε αρχεται. Ὡς ηγαπησα τον νομον σου, Κυριε; ολην την ημεραν
μελετη μου εστιν. Ὁ παντα κατα τον νο μον και λεγων και πραττων μελεται τον
νομον του Θεου. Ἐν δε τωι πρωτωι ψαλμωι τηι ημεραι προς την μελετην και την νυκτα
προσεθηκε τωι μακαριωι γε νησομενωι. Ἐλεγομεν γαρ, ως μικτος εστιν ενταυθα των
ανθρωπων ο βιος. ∆ιο νυν εχομεν ημεραν και νυκτα· γενομενους δε αγιους ου
διαδεξεται νυξ. Ὁ τοινυν προκοπτων ημεραν μεν αγει κατα τον νομον βιους· νυκτα
δε, οτε μη μελεται εν οληι καρδιαι αυτου· Μη πραττηι τι κατα ... Ἐκ πασης οδου
πονηρας εκωλυσα τους ποδας 27.500 μου. Τουτο γαρ εστι το φυλαξαι τον θειον
νομον, το εργοις αυτον αποπληρωσαι. Ἀπο των κριματων σου ουκ εξεκλινα. ∆ιαπαν
τος εμεμνημην του θειου δικαστηριου. Ὡς γλυκεα τωι λαρυγγι μου τα λογια σου! Γλυ
κεα δια την επ' αυτοις λογικην τερψιν· αλλ' υπερ μελι, των παρ' ανθρωποις παντων
ηδεων δι' αυτου δηλουμενων. Λυχνος τοις ποσι μου ο νομος σου. Ὁ γαρ τωι φωτι του
θειου νομου περιπατων ορθην και απροσκο πον την πορειαν ποιειται του βιου.
Ἐταπεινωθην εως σφοδρα. Ἢ ταις των νοητων εχθρων επιθεσεσιν, η ταις ιδιαι και εκ
προαιρεσεως γινομεναις σκληραγωγιαις. Παρανομους εμισησα, τον δε νομον σου
ηγαπη σα. Τους σοφους του αιωνος φησι και τους των αι ρεσιωτων αρχοντας.
Ἐκκλινατε απ' εμου, πονηρευομενοι. Ἢ τους πονηρους λογισμους φησιν, η τους
προειρημενους διδασκαλους. Βοηθησον μοι, και σωθησομαι. Ει γαρ και, εφη, βοηθος
μου και αντιληπτωρ μου ει συ, αλλα δειται βοηθειας αδιαλειπτου. Ἐν οσωι γαρ εσμεν
ενταυθα, ουπω τελειον το, σωθησομαι· αλλ' οταν μετα των αγγελων ζησωμεν του
Θεου, τοτε γαρ και μελετη δι καιωματων προσωπον προς προσωπον, ου κατα την
σκιαν, αλλα κατα την αληθειαν. Ἐξουδενωσας παντας τους αποστατουντας απο των
δικαιωματων σου. Τουτο γαρ περιμενει το τελος τους τον νομον αθετουντας του
Θεου. Παραβαινοντας ελογισαμην παντας τους αμαρ τωλους της γης· δια τουτο
ηγαπησα τα μαρτυρια σου. Το πατησαι βουλεσθαι τον θειον νομον. Καθηλωσον εκ
του φοβου σου τας σαρκας μου. Το, καθηλωσον, αντι του, πηξον. Πηξον ουν, φησιν,
εις αγνειαν τας σαρκας μου. Ουτως γαρ μονως δυνη θειεν ειπειν Χριστωι·
Συνεσταυρωμαι· απο γαρ των κριματων σου εφοβηθην. Τον θειον δηλονοτι νομον.
Ου γαρ αλλως τις επιτελει την αμαρτιαν, μη εξω εαυτον προτερον καταστησας του
φοβου του Θεου. Οι οφθαλμοι μου εξελιπον εις το σωτηριον σου. Εις την θειαν
επιφανειαν, φησι, δι' ης ηλπιζε σωθη σεσθαι και αυτος και απαν των ανθρωπων το
γενος. Και εις το λογιον της δικαιοσυνης σου. Ει και παρανομουντες τινες, και τον
σον προ οφθαλμων ουκ εχοντες φοβον, τον σου εκ μεσου πεποιηνται νομον· αλλ'
εγω τον παντα καιρον ενα εποιουμην τουτον, εν μελετηι εχων διαπαντος. ∆ουλος
σου ειμι, συνετισον με, και γνωσομαι τα μαρτυρια σου. Ὁ μη δουλευων κατ' ουδεν τηι
 
 
 

149
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμαρτιαι λεγετω· ∆ουλος σου ειμι εγω. Μισθον δε δουλειας την συνεσιν απαιτει
διδομενην παρα Θεου, και παρ' αυτωι κειμενην ως εν θησαυροφυλακιωι. Πνευμα γαρ
σοφιας και συνεσεως και τα εξης των αγαθων τα χαρισματα. Προς ετεραν γαρ
αντιδιαστελλων, εν Παροιμιαι φησι· Συνεσις δε αγαθη διδωσι 27.501 χαριν. Ει γαρ
πασα συνεσις αγαθη, ουκ αν προσεθη κεν αγαθη. Καιρος του ποιησαι τωι Κυριωι,
διεσκεδασαν τον νομον σου. Ἐγω μεν εποιησα κριμα και δικαιοσυνην· εσται δε ποτε
και σοι καιρος τωι Θεωι του ποιη σαι δηλονοτι κριμα και δικαιοσυνην κατα των
διασκε δασαντων τον νομον σου. ∆ια τουτο ηγαπησα τας εντολας σου υπερ το
χρυσιον και τοπαζιον. Ταυτα συναιδει τωι· Ἀγα θον μοι ο νομος του στοματος σου
υπερ χιλιαδας χρυσιου και αργυριου· και τωι· Λαβετε παιδειαν, και μη αργυριον, και
γνωσιν υπερ χρυσιον δεδοκιμασμενον. Κρεισσων γαρ σοφια λιθων πο λυτελων· παν
δε τιμιον ουκ αξιον αυτης εστιν. ∆ια τουτο προς πασας τας εντολας σου κατωρ
θουμην. ∆ια τουτο, ποιον, η το μελετην εχειν δια παντος του νομου; Και συνετιει
νηπια. Νηπια νοησεις τους εν αγνοιαι κατεχομενους και βρεφεσιν εοικοτας. Τουτους
γαρ ο λογος σου, φησι, τωι σωι καταυγαζομενους φωτι συν εσεως εμφορει. Το στομα
μου ηνοιξα, και ειλκυσα πνευμα. ∆ιανοιξεως δε δειται τα λογια. ∆ιο και ο Σωτηρ διη
νοιξε τον νουν των μαθητων του συνιεναι τας Γρα φας. Και την δι' ηδονης η δοξης
απατην η δια των λογων συνεσις ενδιδομενη κωλυει. Ἐπιβλεψον επ' εμε, και
ελεησον με, κ.τ.λ. Ὡς κεκρικας, φησιν, επιβλεψαι, και πολλης επισκοπης αξιω σαι
τους αγαπωντας το ονομα σου· ουτω με της αυ της αξιωσον επισκοπης, του αυτου
ελεους. Τα διαβηματα μου κατευθυνον κατα το λογιον σου. Κατα το λογιον αυτου ο
Θεος κατευθυνει τα διαβηματα του απο κακιας και αγνοιας εις αρετην και γνωσιν
διαβαινοντος. Ὁ γαρ ορθος λογος των τοιουτων ηγειται· Οι μη ποιουντες την
αμαρτιαν ουκ εισι δουλοι της αμαρτιας. Λυτρωσαι με απο συκοφαντιας ανθρωπων.
Συ κοφαντιαν ανθρωπων την των αιρετικων διδασκαλιαν φησι, και την των σοφων
του αιωνος τουτου. Τουτου τετυχηκεν αισθητως Ἰωσηφ και Σωσαννα. Τροπικως δε
ανθρωπους τας πονηρας λεγει δυναμεις, αφ' ων της συκοφαντιας μονου λυτρουσθαι
Θεου. Το προσωπον σου επιφανον επι τον δουλον σου. Την παρουσιαν επιποθει του
Κυριου θεασασθαι. Αυτος γαρ εστιν ο χαρακτηρ του Πατρος. Και διδαξον με τα
δικαιωματα σου. Την Νεαν ∆ιαθηκην φησι, δι' ης δεδικαιωκεν ο Θεος και Πατηρ τους
επι της γης. ∆ιεξοδους υδατων κατεβησαν οι οφθαλμοι μου. Πληθος ηφιειν δακρυων
τους τον σον παραβαινοντας νομον αποθρηνων. ∆ικαιος ει, Κυριε, και ευθης η κρισις
σου. Την αιτιαν αποδιδωσι, δι' ην απεκλαιετο τους παραβαι νοντας τον του Θεου
νομον· οτι δη τοις τουτον παρα βαινουσιν εν τωι θειωι δικαστηριωι τιμωριαν
ηπειλησε, 27.504 και ταυτην εντευθεν ηδη διεμαρτυρατο. Ἐνετειλω δικαιοσυνην τα
μαρτυρια σου, κ.τ.λ. Τα μετα μαρτυρων ουρανου και γης τινων αλλων ενετειλω
μαρτυρια, δικαιοσυνην οντα και αληθειαν τρανωτατην; Ἀλλ' ουκ ημαυρους· ηγουν
ευθυτατοι των σων κριματων κανο νες την σην δικαιοσυνην μηνυουσι. Τα ουν σα
μαρ τυρια αι θειαι Γραφαι· δικαιοσυνη μεν κατα τα ηθι κα τυγχανουσι
παραγγελματα, αληθεια δε κατα την θεωριαν των λογων. Ἐξετηξε με ο ζηλος σου,
οτι επελαθοντο των λογων σου οι εχθροι μου. Οιον ζηλον ανελαμβανον, ει ποτε
εωρων τινα επιλελησμενον των σων λογων. Και ουχ απλως ζηλον, αλλα δια τον
τιθεντα μοι εκ τηκεσθαι απο του ζηλου του προς σε, ει εθεωρουν τι νας
επιλανθανομενους σου των λογων. Περι τουτου του ζηλου εμνησθησαν οι μαθηται,
εκ προσωπου του Κυριου εν ψαλμωι ειρημενου. Ὅτι ο ζηλος του οικου σου κατεφαγε
με. Πεπυρωμενον το λογιον σου σφοδρα. Το λογιον του Θεου πεπυρωμενον εστι
σφοδρα και εξισταμενον, και πασηι βασανωι ανελεγκτον. Και ει τις εχει πεπυ ρωμενον
τουτο το λογιον, ανακρινει μεν παντα, αυτος δε υπ' ουδενος ανακρινεται. Νεωτερος
 
 
 

150
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγω ειμι και εξουδενωμενος. Νεωτερος μεν ο τοις θειοις λογοις στοιχειουμενος,
εξουδενωμε νος δε δια το ταπεινουν εαυτον. Ἡ δικαιοσυνη σου δικαιοσυνη εις τον
αιωνα. Ἡ μεν γαρ παρ' ανθρωποις δικαιοσυνη προς ολιγον ψηφιζεται χρονον τωι
κρινομενωι το δικαιον, η δε του Θεου την κρισιν αιωνιον αποδιδωσιν. Θλιψεις και
αναγκαι ευροσαν με. Ουδε εν ταις περιστασεσι, φησι, του τον σον μελεταιν ημελησαν
νομον. ∆ικαιοσυνη τα μαρτυρια σου εις τον αιωνα. α δεδωκας μοι, φησι, μαρτυρια,
ου προς ολιγον ον τα ωφελιμα, δικαιοσυνη εις τον αιωνα τυγχανουσι, δικαιουντα
τον διαθεσει συνεγγιζοντα αυτοις. Συνετισον με, και ζησον με. Ἣν γαρ ασκουμεν επι
του παροντος δικαιοσυνην αποδιδοται ουκ εν ολιγαις ημεραις ημων, αλλ' εις τον
αιωνα. Ἀλλα και ζησο μαι, φησιν, εαν με συνετισηις· εις εκεινην γαρ την μακαριαν
ζωην ανοητος ουκ εισερχεται. Αιτητεον ουν συνεσιν παρα του διδοντος πασι τοις εξ
ολης ψυχης αιτουσιν αυτον. Ἐκεκραξα εν οληι καρδιαι μου. Προτερον· Ἐκεκραξα εν
οληι καρδιαι μου, επακουσον μου, Κυριε· τα δικαιωματα σου εκζητησω. ∆ευτερον·
Ἐκεκρα ξα σοι, σωσον με. Ὃ γαρ ελαλουν κατα το ηγεμο νικον, ουκ αλλο τι ην η ο
Θεος. Μεγαλως ουν σε κα λεσας, μεγαλως επαγγελλομαι τα σα φυλαξαι μαρ τυρια.
Προεφθασα εν αωριαι και εκεκραξα. Ἀωρια τον σκοτον, ητοι την συγχυσιν των
πραγματων φη σι. Ταυτα δε λεγει· Καιτοι των παρανομων εν συγχυσει παντα
ποιουντων, πολλα εν τωι σωι νομωι εστοι χουν. 27.505 Προσηγγισαν οι καταδιωκοντες
με ανομιαι. Συνηψαν οι πολεμουντες με τηι ανομιαι, φησιν. Ουδε γαρ τις διωκει τον
δικαιον μη ανομιαι συνειναι βου λομενος. Ἐγγυς ει συ, Κυριε. Ὁ Θεος αλλαχου φησι·
Θεος εγγιζων εγω ειμι, και ουχι Θεος ποῤρωθεν, λεγει Κυριος. Ἡ δυναμις γαρ του
Θεου πανταχου εστι, κατα τον της δημιουργιας και προνοιας λογον. Κρινον την
κρισιν μου, και λυτρωσαι με, δια τον λογον σου ζησον με. Λογον την επαγγελιαν
φησιν· επηγγειλατο γαρ ηξειν, και σωσειν ημας. Μακραν απο αμαρτωλων σωτηρια.
Ἣν επλεο νεκτησαν οι αρχοντες του αιωνος τουτου. Ὅτι δικαιω ματα σου ουκ
εξεζητησαν. Αυτη η αιτια του κατα διωκειν τον δικαιον, το μακραν εαυτους
αποστησαι του θειου νομου. Οι οικτιρμοι σου πολλοι, Κυριε. Ἔγνων, φησιν, ως
διεμαρτυρω τας εντολας ημιν, οτι βεβαιοι εισι και αμετακινητοι. Τουτο γαρ δηλοι
και εν τωι ανω στιχωι, το, Κατ' αρχας εγνων εκ των μαρτυριων σου. Ειδον
ασυνετουντας, και εξετηκομην. Ει τινα εωρακα μη συνιεντα εγω, επι τον τοιουτον
εξετηκο μην απο του ζηλου κατα την θεοσεβειαν. Ἰδε, οτι τας εντολας σου ηγαπησα,
Κυριε. Ὄψει γαρ εν εμοι των αγαθων εργων τους τυπους· ου γαρ απλως ετηρησα,
αλλ' ηγαπησα, μηδεν εχων προς ταυτας ηναγκασμενον. Ἀλλ' ουδεν ηττον ελεουν
τος σου δεομαι προς το ζησαι με. Ἀρχη των λογων σου αληθεια. Αυτη πρωτη των
σων δεδοται εντολων, το αληθευειν εν πασι, και πρα ξει, και λογωι, και διανοιαι.
Ἄρχοντες κατεδιωξαν με δωρεαν. Ἔθλιβον με, φησιν, οι κατα καιρους αρχοντες,
εχθροι οντες της αληθειας. Ἀλλ' ου δεδοικα τας εκεινων θλιψεις, τον σον λογον
δεδοικως. Και ποιος ουτος, η το· Μη φοβηθητε απο των αποκτεινοντων το σωμα, την
δε ψυχην αποκτειναι μη δυναμενων· φοβηθητε δε μαλλον τον δυναμενον και ψυχην
και σωμα απολεσαι εις γεεννην; Ἀγαλλιασομαι εγω επι τα λογια σου, ως ο ευρισκων
σκυλα πολλα. Ου φοβωι δε μονον την υπακοην την προς τους θειους λογους
πεποιησθαι φησιν, αλλα και χαραι, ητις επι πλουτωι χαιρει πολ λα. Βεβαιωτερα δε
τηρησις η εν χαραι γινομενη. Πολεμιων δε διωκοντων μνησθεις, και σκυλων εικοτως
εμνησθη. Ουκ αν γαρ, φησι, παντας ανελων και σκυλευσας, τοσουτον ωιηθην, ως επι
τοις λογοις τοις σοις. (Cord.) Ποιοις λογοις, η περι ων λεγει ο Παυλος· Πρωτοι γαρ
επιστευσαμεν τα λογια του Θεου, περι των Ἰουδαιων φασκων. Ἀδικιαν εμισησα,
κ.τ.λ. Ου γαρ κατ' εκεινους νε κρον ημυνα και σκυλα λαβων βδελυττομαι· μονον γαρ
ωφελιμον αδικιαν βδελυττεσθαι· διο σου και δεοντως τον νομον νοησας ηγαπησα,
 
 
 

151
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μηδαμως αυτον ελκων επι 27.508 τα γηινα. Ἡμεις γαρ ως συνεγερθεντες Χριστωι τα
ανω ζητουμεν, ου τα επι της γης. Ἑπτακις της ημερας ᾔνεσα σοι. Παρ' ολον τον βιον
αυτου ο δικαιος φωτιζομενος εν ημεραι εσται τε λειαι, ου μεσολαβουμενηι υπο νυκτος·
και αινει τον Θεον επτακις υπερκοσμιος γεγονως, του ανω κεχωρηκεναι του εν εξ
ημεραις γενομενου κοσμου· ατε και εν τωι παραδεισωι του Θεου γεγενημενος, τον της
δη μιουργιας και προνοιας Θεου λογον θεωρησας, εξ ομολογειται επι τα κριματα της
δικαιοσυνης του Θεου· καθ' α κριματα εκαστων ποικιλην δημιουργιαν και προνοιαν
εσχεν. Το αδιαλειπτον φησιν. Λεγει δε, οτι διαπαντος εμνημονευον των σων
κριματων, ων δι καιως επηγαγες· τους μεν πλεονεκτησαντας εκβα λων αρχοντας,
τους δε αδικηθεντας λυτρωσαμενος. Ἐγγισατω η δεησις μου ... Εισελ θοι το αξιωμα
μου ενωπιον σου, Κυριε. Ὅρα των θειων ρηματων το ευτακτον. Πρωτον γαρ το, εγγι
σατω· ειτα, το μειζον, το, εισελθοι το αξιωμα μου· προ γαρ του, εισελθοι, το, εγγισαι.
Ἐγγισας γαρ τις οικιαν, εαν ηι φιλος του οικοδεσποτου, εισερχεται. Ἣν δε κεκληκε
δεησιν, νυν ειπεν αξιωμα, παρα το αξιουν. Μηποτε ως εστι κοσμικα καθ' υπεροχην
αξιω ματα, ουτω και ψυχικα; Ἀξιωμα γαρ αποστολον ειναι Χριστου· αξιωματα και
ταγματα τα εκκλησια στικα. Ἀξιωμα δε ψυχης και το εχειν τας αρετας, η μιαν αυτων.
Ὁ τοιουτον εχων αξιωμα τα παροντα φησιν. Ἐξερευξοιντο τα χειλη μου υμνον. Ἡ
ερυγη ως επι παν γινεται τοις κεκορεσμενοις. Οιδεν ουν ο θειος λογος πνευματικην
τροφην. Αυτος ουν ο Λογος φησιν αρτος ειναι. Ἐγω γαρ ειμι ο αρτος της ζωης ο εξ
ουρανου καταβας· λεγει δε και· Ὁ τρωγων μου την σαρκα εχει ζωην εν εαυτωι.
Τουτον δη φαγοντες, υμνον ερευγομεθα. Τοιαυτης ευχομαι τυ χειν ερυγης. Ὅπερ
αδυνατον, εαν μη με διδαξηις τα δικαιωματα. Φθεγξοιτο η γλωσσα μου τα λογια σου.
Ευχε ται α δ' αν ειποι λογον ειναι Θεου, κατα το· Ἄνοιγε σον στομα λογωι Θεου. Ὁ δε
τοιουτος αργον ρημα ου λαλει. ∆ιο φησιν ο Παυλος· Το γαρ, Ου φονευ σεις, ου
μοιχευσεις, ου κλεψεις, και ει τις ετερα εντολη, εν τωι λογωι τουτωι ανακεφαλαιουται
το, Ἀγαπησεις τον πλησιον σου ως εαυτον. ∆ικαιο συνη γαρ τουτο εστι το· Ἀγαπησεις
τον πλησιον σου. Γενεσθω η χειρ σου του σωσαι με. ∆ηλοι γαρ ου την κατ' ουσιαν
γενεσιν αυτης, αλλα την προς τα σωζομενα σχεσιν. Ὁποιον και το· Γενου μοι εις
Θεον υπερασπιστην. Ἐπεποθησα το σωτηριον σου, Κυριε. Ἐαν θε ληις επαναβηναι τωι
λογωι, το σωτηριον σου ο Χριστος εστιν. Ἰησους γαρ ερμηνευεται Θεου σωτηρια
Ουτος ημιν επεμφθη. Ἔργον εστι το επιποθειν του Θεου 27.509 το σωτηριον. Οι γαρ
πολλοι το κατα σαρκα ποθουσι. Το δε του Θεου, το εν αυτωι σωθηναι, το εν αυτωι ανα
παυεσθαι, κληρονομησαι τα αγια. Τουτο γαρ εστι το σωτηριον του Θεου, η αιωνιος
ζωη. Ἀλλα και Ἰησους ερμηνευεται Θεου σωτηριον, πεμφθεις ημιν επι σω τηριαι· ου
προς τον ποθον ο θελων οδευσαι μελετησει τον νομον. Ζησεται η ψυχη μου, και
αινεσει σε. Περι μελλουσης λεγει ζωης. Ἡ γαρ ζωη ημων κεκρυπται συν τωι Χριστωι
εν τωι Θεωι. Τοτε κυριως αινεσω, τοτε βοηθησαι μοι· τα επιβοητα γενομενα των κρι
νομενων σοι κριματα τωι μεν δικαιωι χωρις βασανων, τωι δε δεομενωι δια βασανων.
Ἐπλανηθην ως προβατον απωλολος. Μετα το ειπειν περι αυτου εργα κατορθωκοτος,
παλιν προβα τον εαυτον πεπλανημενον ειναι λεγει, ταπεινοφροσυ νην επιτηδευων,
κατα το ειρημενον υπο Κυριου· Ὅταν παντα καθορθωσητε, λεγετε· ∆ουλοι αχρει οι
εσμεν .
Ὠδη των αναβαθμων. ΡΙΘʹ. Ὑποθεσις. Την πρωτην ωιδην των αναβαθμων αιδει τωι
Θεωι ο εν Βαβυλωνι λαος, αδημονων επι τωι μηκει της αιχμαλωσιας, και ευχομενος
ελευθερωθηναι. Προς Κυριον εν τωι θλιβεσθαι με εκεκραξα ... Κυριε, ρυσαι την
ψυχην μου απο χειλεων αδι κων και απο γλωσσης δολιας. Πως γαρ ουκ αδικα χειλη
των Βαβυλωνιων, τα την ειδωλολατρειαν ωμο λογηκοτα. Αυτη δε και γλωσσα
 
 
 

152
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κληθειη δολια, ατε μηδεν ευθες λαλουσα περι Θεου. Τι δοθειη σοι, και τι προστεθειη
σοι προς γλωσσαν δολιαν; Τα βελη του δυνατου ηκονημενα. Τι πλεον δοθηναι σοι
αιτεις, φησιν, η τι θε λεις ετερον προστεθηναι σοι του κατα των δολιων χειλεων;
Βελη πυρος μεστα εξαφθηναι παρα του δυνατου. Σημαινει δε την κατα των
Βαβυλωνιων οσον ουπω τιμωριαν εσομενην. Οι μοι, οτι η παροικια μου εμακρυνθη.
Ἑτεραν αιτησιν ευχεται παρα Θεου, της παροικιας ελευθε ρωθηναι. Κατεσκηνωσα
μετα των σκηνωματων Κηδαρ. Χωρα τις εστιν η Κηδαρ επι της ερημου της προς
ανατολας κειμενη, και μεχρι της Περσων παρατεινουσα, ην γενος Σαρακηνων οικει.
Πολλα παρ υκησεν η ψυχη μου. Μετα των μισουντων ειρηνην ημην ειρηνικος.
Κακια Βαβυλωνιων το πολεμειν αντ' ουδενος τοις ειρηνευουσιν. Ει μη τι δεοι
κριτικης τιμωριας, ην κατα Χαναναιων και Ἀμοῤραιων επεταττεν ο Θεος, την προς
αυτους απαγορευων φιλιαν. Οι δε φαυλοι προς τουτους ασυμβατοι, την θεοσεβειαν
βδελυττομε νοι. Ὅταν ελαλουν αυτοις, επολεμουν με δωρεαν.
Ὠδη των αναβαθμων. ΡΚʹ. Ὑποθεσις. Την δευτεραν ωιδην αιδει, προαπολυθεις μεν
της αι χμαλωσιας, εν οδωι δε οδευων της μακρας οδου της 27.512 μεταξυ Βαβυλωνος
και Ἱερουσαλημ. Ὃς, και με σος των ορεων αποληφθεις, ευχεται αυτωι βοηθειαν
γενεσθαι· ου και επακουσας, το Πνευμα το προφη τικον αποφθεγγεται· Κυριος
φυλαξει την εισ οδον σου και την εξοδον σου. Ἦρα τους οφθαλμους μου εις τα ορη ...
Ἡ βοηθεια μου παρα Κυριου του ποιησαντος τον ουρανον και την γην. Του Θεου
δεικνυντος το δυ νατον, Του ποιησαντος, φησι, τον ουρανον και την γην. Μη δυη
εις σαλον τον ποδα σου, μηδε νυστα ξηι ο φυλασσων σε. Ταυτην εχε την ελπιδα, και
σωζηι. Το δε, ου νυσταξει, ου το επιπονον απο των φυλαττοντων τας στρατιας και
πολεις και ποιμνια, αλλα το απαθες το Θειον δηλοι το, ου νυσταξει ουδε υπνωσει ο
φυλασσων Ἰσραηλ. ∆οκει δε νυσταζειν, επειδαν τοις αστατοις του βιου σαλευομεθα
πραγμασι, ταις καθ' ημων επιβουλαις. Κυριος φυλαξαι σε, Κυριος σκεπη σοι, επι χει
ρα δεξιαν σου. Τουτο και εν τωι ιεʹ εφη ψαλμωι Προεωρωμην τον Κυριον ενωπιον
μου διαπαντος, οτι εκ δεξιων μου εστιν, ινα μη σαλευθω. Και εν ταυθα παλιν φησιν,
οτι Παρα την δεξιαν σου χειρα γενομενος, και σκεπασει, και φρουρησει, και πασης
αξιωσει προνοιας.
Ὠδη των αναβαθμων. ΡΚΑʹ. Ὑποθεσις. Ἡ τριτη ωιδη τους ετι οδοιπορουντας
ευαγγελιζεται, την εις τον οικον του Θεου αφιξιν. ∆ιο και αναφθεγ γεται.
Ηυφρανθην επι τοις ειρηκοσι μοι· εις οικον Κυριου πορευσομεθα. Ἑστωτες ησαν οι
ποδες ημων εν ταις αυλαις σου, Ἱερουσαλημ. Αυτη των γεγηρακοτων η φωνη, των
και την αιχμαλωσιαν υπομειναντων, διηγουμε νων, ως αρα αυτων οι ποδες, οι νυν
την πορειαν ποι ουμενοι, παλαι εστησαν εν Ἱερουσαλημ. Ἱερουσαλημ
οικοδομουμενη ως πολις. Ουτω, φησιν, ην παλαι ως πολις, ου διεσπαρμενη ωδε κα
κεισε· αλλ' ουτως ην ηρμοσμενη, ως δοξαι ενα οικον ειναι τηι συναφειαι και τηι
αρμονιαι των οικοδομημα των. Ἐκει γαρ ανεβησαν αι φυλαι. Πασαι αι φυλαι, φησιν,
εξ Αιγυπτου δυναμει Κυριου εξελθουσαι, εις αυτην εσπευδον την πολιν μαρτυρησαι,
ητοι ευχαρι στησαι τωι Θεωι του Ἰσραηλ. Του εξομολογησασθαι τωι ονοματι Κυριου.
Ἐφ' οις επληρωσε την θαυμα σιαν υποσχεσιν, θρονους τε του οικου ∆αυιδ ιδρυνθη
ναι φησιν επ' αυτης· επει και βασιλειαν παντων ο ∆αυιδ προφητευει· ουχ ενος λεγων
αρχην, αλλα κοι νην, υπερ αριστων και θεοσεβεστατων· δι' ων η βα σιλεια ∆αυιδ
ανορθουται χαριτι του Χριστου, τοις δω δεκα δεδωκοτος αποστολοις, τοις επι
δωδεκα θρονοις καθεζομενοις κρινειν τον Ἰσραηλ. Ὅτι εκει εκαθισαν θρονοι εις
κρισιν. Και κατα την ιστοριαν εκει τα βασιλεια, και των ιερεων οι θρο 27.513 νοι·
 
 
 

153
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωσπερ τινι διπλωι στεφανωι και διαδηματι καλλω πιζομενης της πολεως. Νυν δε
παντων εκπτωσις, και της παλαιας ευδαιμονιας ελαχιστα λειψανα. Θρονοι επι οικον
∆αυΐδ. Ἐν ταυτηι, φησι, τηι πολει, τουτεστι τηι Ἱερουσαλημ, θρονοι ετεθησαν
βασιλικοι κριμα δι καιον κρινοντες· ων πρωτος κατηρξε ∆αυιδ, επειτα οι εξ αυτου
κατα σαρκα. ∆ιο και οικον αυτου ονομα ζει του ∆αυΐδ. Ἐρωτησατε δη τα εις ειρηνην
την Ἱερουσαλημ. Μαθοντες, ω ουτοι, τις ποτε ην Ἱερουσαλημ, ευχεσθε υπερ της
ειρηνης αυτης, μηδεν εκζητουντες ετερον η τα προς ειρηνην αυτης συντελουντα.
Γενεσθω δη ειρηνη εν τηι δυναμει σου, και ευ θηνια εν τοις πυργοβαρεσι σου. Ἀντι
του, εν τοις βασιλειοις σου. Ευχομαι σοι, φησι, τα αγαθα δια τους ενοικουντας εν σοι,
πλησιον οντας και αδελφους. Ταυ τα γαρ οι γεγηρακοτες ευχονται τηι Ἱερουσαλημ,
το εν τοις τειχεσιν αυτης ειναι ειρηνην. ∆υναμει γαρ τα τειχη φησιν· η καθ' ετερον
λογον τους εν αυτηι αγιους. Ἕνεκα του οικου Κυριου του Θεου ημων εξ εζητησα
αγαθα σοι. Ἐπει εν σοι εστιν, ω Ἱερουσαλημ, ο οικος του Θεου ημων, αμειβομενος σε
εξεζητη σα αγαθα σοι.
Ὠδη των αναβαθμων. ΡΚΒʹ. Ὑποθεσις. Ἡ τεταρτη ωιδη ευχην περιεχει των εν τηι
οδοιπο ριαι δια πολλων ετων την επανοδον ποιουμενων. Οι και, καμοντες κατα την
οδον, ελεους και οικτου δεονται τυχειν παρα του Θεου, ως εξουθενημενοι παρα των
εθνων. ∆ιο και αναφθεγγεται προς αυ τους παραμυθουμενον το Πνευμα, και λεγον·
Τοις ευθηνουσι το ονειδος. Προς σε ηρα τους οφθαλμους μου, τον κατοι κουντα εν
τωι ουρανωι. Ἰδου ως οφθαλμοι δουλων εις χειρας των κυριων αυτων. Των μεν
εχοντων το πνευμα της δουλειας εις φοβον οφθαλμοι εις χει ρας κυριων τε και
κυριας· του δε το πνευμα της υιοθεσιας εχοντος, προς Κυριον τον Θεον. Ἐλεησον
ημας, Κυριε, ελεησον ημας. Ὁ αναδιπλασιασμος δηλοι το θερμον της αιτησεως, ουχ
ως αξιοι τον ελεον αιτουμεν, αλλ' ως επονειδιστοι λιαν γενομενοι.
Ὠδη των αναβαθμων. ΡΚΓʹ. Ει μη οτι Κυριος ην εν ημιν. Ὑποθεσις. Την πεμπτην
ωιδην αιδοντες οι επιβαντες της Ἰουδαιας γης, ευχας αναπεμπουσιν, εφ' οις
εῤρυσθησαν απο της αιχμαλωσιας και των μεταξυ εχθρων.
Ὠδη των αναβαθμων. ΡΚ∆ʹ. Οι πεποιθοτες επι Κυριον ως ορος Σιων. Ὑποθεσις. Την
εκτην ωιδην αιδουσιν επ' αυτο το ποθουμενον ορος γενομενοι. Ειτα ορωντες την
πολιν ατειχιστον, τειχος αυτηι την του Κυριου επικουριαν ευχονται γενεσθαι, φησι,
και μην και των εχθρων θαῤρουσι διαφυγειν τας επιβουλας· εξ αυτης δε της επικου
27.516 ριας παλιν του Θεου, «μη αφιεντος την ραβδον των αμαρτωλων επι τον
κληρον των δικαιων και των αγιων αυτου.» Ειρηνη επι τον Ἰσραηλ. Ἡ γαρ
υπερεχουσα παντα νουν ειρηνη μονωι τωι νουν εχοντι διδοται. Ἀλλα και των
πολεμιων απολωλοτων, ουτοι της ειρηνης απηλαυσαν.
Ὠδη των αναβαθμων. ΡΚΕʹ. Ὑποθεσις. Την εβδομην αιδουσιν ωιδην οι το ασφαλες
εσχηκοτες της λυτρωσεως δια το εν αυτηι γεγενησθαι τηι πο λει. Παρακαλουσι δε
υπερ των λοιπων, των ετι οντων εν τηι Βαβυλωνι, οπως αν και αυτοι λυτρω θωσιν.
Ἐν τωι επιστρεψαι Κυριον την αιχμαλωσιαν Σιων εγενηθημεν ωσει παρακεκλημενοι.
Οι απο στολοι ταυτα προφητευονται περι εαυτων και των εν τοις εθνεσι. Κατα γαρ
τους του ∆αυιδ χρονους ουκ ην αιχμαλωσια. Ταχα ουν περι της νοητης ταυτα φησι.
Το γαρ, ερουσι, προφητικως το μελλον δη λουται. Τοτε ερουσιν εν τοις εθνεσιν·
Ἐμεγαλυνε Κυριος, κ.τ.λ. Τουτο δε ημας πολυθρηνητους παρα πασιν απεφηνεν.
Ἅπαντες γαρ την του Θεου μεγαλουργιαν θαυμαζουσιν, οτι της πικρας εκεινης ημας
 
 
 

154
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δουλειας απηλλαξε· και ημεις μεντοι βοωμεν, ου γαρ αναισθη τουμεν, ει και μη τους
λοιπους απειληφαμεν· περι ων ικετευομεν λεγοντες· Ἐπιστρεψον, Κυριε, την
αιχμαλωσιαν ημων ως χειμαῤρους εν τωι νοτωι. ∆ηλουσι το πολυ πληθος
εναπομειναν εν Βαβυλωνι, ως και την επιστροφην αυτου, παρεικαζειν αυτους τωι
ρευματι του Αιγυπτιου ποταμου. Νοτον γαρ την ερημον φησιν. Οι σπειροντες εν τοις
δακρυσιν εν αγαλλιασει θεριουσι. Πορευομενοι επορευοντο και εκλαιον. Τοις
ευξαμενοις περι των καταλοιπων αποκρινεται το προφητικον Πνευμα, και φησιν,
οτι, Ει κλαυσαιεν υπερ των εν Βαβυλωνι, εσται και αυτοις η επι στροφη.
Ὠδη των αναβαθμων τωι Σολομωνι. ΡΚ . Ὑποθεσις Ἡ ογδοη αιδεται ωιδη,
καταβεβλημενων ηδη των θε μελιων του ιερου· ελπιζοντων αδιασειστον ειναι το
τειχισμα. Λεληθοτως ουν προφητευει την εσο μενην αυτου πτωσιν παλιν επι της
Ῥωμαιων αρ χης. Συναπτει δε και προφητειαν περι της Χρι στου Ἐκκλησιας· Ἄδεται
δε προφητικως υπο του Σολομωνος· καθαπερ αμελει και Ζαχαριου εισι ψαλμοι και
Ἀγγαιου. Ἡ δε ογδοη εικοτως αρχη της Νεας ∆ιαθηκης. Ἐαν μη Κυριος οικοδομησηι
οικον, εις ματην εκοπιασαν οι οικοδομουντες. Ὡς μεγα φρονουντων των Ἰουδαιων
επι τωι στερεωι της οικοδομης, τα τοιαυτα φησιν. Ὅταν δωι τοις αγαπητοις αυτου
υπνον, ιδου η κληρονομια Κυριου, υιοι. Μη μεγα φρονειτε, φησιν, επι τωι ιερωι, ως εν
αυτωι της κληρονομιας 27.517 υμων διδομενης. Ου γαρ εστιν αυτη. Ἀλλ' οταν ανα
παυσηι τους ηγαπημενους αυτου εκ του προτερου λαου, τουτεστι τους προφητας·
τοτε τοις εκεινου υιεσι την κληρονομιαν δωσει. Τινες δ' αν ειεν ουτοι η οι μαθηται;
Cord. Ἡ γαρ θεια υποσχεσις, και η περι τους παιδας ευλογια, καθαπερ τις μισθος τοις
επ' αυτον ηλπικοσι δεδωρηται. Ὁ μισθος του καρ που της γαστρος. Ὁ καρπος της
γαστρος ειη αν η σωτηρια του πνευματος, κατα το· Ὠδινησαμεν και ετεκομεν πνευμα
σωτηριας, ο εποιησαμεν επι της γης. Τουτου του καρπου μισθος ωσπερ και
κληρονομια δοθησεται η υιοθεσια. Ὡσει βελη εν χειρι δυνατου, ουτως οι υιοι των
εκτετιναγμενων. Ἐκτετιναγμενους τους αποῤ ριφεντας φησι του προτερου λαου· ων
οι υιοι, τουτ εστιν οι αποστολοι, γεγονασι βελη του δυνατου. ∆ι' αυτων τας
αντικειμενας δυναμεις κατετοξευσεν. Μακαριος ος πληρωσει την επιθυμιαν αυτου
εξ αυτων. Ἐξ αυτων μακαριζει τους εκ της διδασκα λιας ωφεληθησομενους. Ου
καταισχυνθησονται, οταν λαλωσι τοις εχθροις αυτων εν πυλαις. Σαφως την
παρουσιαν του κηρυγματος δηλοι.
Ὠδη των αναβαθμων. ΡΚΖʹ. Ὑποθεσις. Ἡ εννατη ωιδη μακαριζει τον προσελθοντα
τωι φοβωι του Θεου. Εικοτως δε μετα την αναδειξιν των απο στολων μακαριζει τους
πιστευσαντας. Μακαριοι παντες οι φοβουμενοι τον Κυριον. Ἡ γυνη σου ως αμπελος
ευθηνουσα. Τωι φοβου μενωι τον Κυριον δωρον διδοται ουχ η τυχουσα γυνη, αλλ' η
καρποις αγαθοις κεκοσμημενη. Γυνη γαρ αγα θη μερις αγαθη. Και ιδοις τα αγαθα
Ἱερουσαλημ πασας τας ημερας της ζωης σου. Τα νοητα δηλονοτι· α οφθαλμος ουκ
οιδε, και τα εξης. Και ιδοις υιους των υιων σου, ειρηνη επι τον Ἰσραηλ. Τας
επαγγελιας λεγει. Ὥσπερ γαρ πρωτοι καρποι της θεοφιλους ψυχης εισι τα
γεννηματα, ουτως και δευτεροι αι επαγγελιαι.
Ὠδη των αναβαθμων. ΡΚΗʹ. Ὑποθεσις. Ἡ δεκατη ωιδη τους πολλους διωγμους τωι
Χριστου λαωι εκδιδασκει, και ωσπερ παντα υπερπηδησει κρειττων αει των
επιβουλευοντων γενομενος. Του το φησι δια το απ' αρχης του κηρυγματος γενεσθαι
τους διωγμους. Πλεονακις επολεμησαν με ... Κυριος δι καιος συνετριψεν αυχενας
αμαρτωλων. Παντες γαρ οι διωξαντες κακοι κακως απολουνται. Ὠδη των
 
 
 

155
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναβαθμων. ΡΚΘʹ. Ὑποθεσις. Ἡ ενδεκατη ωιδη ευχην περιεχει μαρτυρων, και διδα
σκαλιαν εξομολογησεως τωι νεωι λαωι. Σαφως δε αρετης ιλασμον κηρυσσει, ος εστι
Χριστος. Πε ρι αυτου γαρ ειρηται· Και αυτος ιλασμος εστι περι των αμαρτιων ημων.
Ἐκ βαθεων εξεκραξα σοι, Κυριε ... 27.520 Γενηθητω τα ωτα σου προσεχοντα εις την
φω νην της δεησεως μου. Ὦτα επι Θεου, και τας αγ γελικας δυναμεις νοουμεν, δι' ων
αι δεησεις ημων προς Θεον εισερχονται. Ἐαν ανομιας παρατηρησηις, Κυριε, Κυριε, τις
υποστησεται; Ὁ δε του, Κυριε, Κυριε, διπλασιασμος θαυμαζοντος εστι της του Θεου
φιλανθρωπιας τον ογκον, παρ' ης και τον ιλασμον ειναι φησιν, αλλ' ουκ εν τοις
ημετεροις κατορθωμασιν. Ἕνεκεν του ονοματος σου υπεμεινα σε, Κυριε. Ταυτα των
μη δια χρειαν πνευματικην, δι' αυτο δε το σεπτον ονομα προσιοντων, ουτω και εν
υπο μονηι τρεχοντων τον προκειμενον αγωνα, και κατα μηδ' ενα καιρον
αφισταμενων Θεου και των αρεσκοντων αυτωι. Ἀπο φυλακης πρωΐας μεχρι νυκτος
ελπισατω Ἰσραηλ επι τον Κυριον. ∆ει γαρ και εν τοις σκυθρωποις προσδοκαιν επι
Κυριον. Ου γαρ μονον οτε φυλακη πρωι μη και λαμπρα τα παροντα, αλλα και μεχρι
των ζοφερων περιστασεων. Ἀλλα και ανα τελλοντος του αληθινου φωτος ο
διορατικος νους προσθηκην λαμβανει εκ Θεου των φαιδρων, και των σκυθρωπων
απαλλαγην· ελπισατω παρ' αυτωι γαρ ως εν πηγηι, και παρ' αυτου το ελεος, τωι αυτωι
οντι λυτρωσει, και τωι ιλασμωι, τωι ικανωσει πολληι τας αμαρτιας περικαθαιροντι.
Ὠδη των αναβαθμων. ΡΛʹ. Ὑποθεσις. Ἡ δωδεκατη ωιδη τον καταξιωθεντα του
ιλασμου δι δασκει μη επαιρεσθαι, τηι εαυτου βελτιωσει θαῤρουντα, αλλα
ταπεινοφρονειν. Κυριε, ουχ υψωθη η καρδια μου ... ουδε επορευθην εν μεγαλοις
ουδε εν θαυμασιοις υπερ εμε, κ.τ.λ. Προς δε το μη επαρθηναι φησι την εναντιαν
αρετην εις υπερβολην επιτηδειον, ην και ο Σωτηρ εδιδαξε λεγων· Ἐαν μη στραφητε
και γενησθε ως τα παιδια, ου μη εισελθητε εις την βασιλειαν των ουρανων.
Ἀπογαλακτισθεντα δε λεγει παιδια, την θλιψιν δηλων. Ου γαρ αφισταται της
μητρος, οδυνωμενον επι του στερηθηναι του γαλακτος. Ουτως ων εν συμφοραις
καγω, φησιν, ηυχομην αει του Θεου. Ει δε μη ουτως ειην, δικην δοιην εσχατην.
Ὠδη των αναβαθμων. ΡΛΑʹ. Ὑποθεσις. Ἡ τρισκαιδεκατη ωιδη ευχην περιεχει υπερ
του ∆αυΐδ. Του γαρ ιλασμου πασι προξενουντος αμαρτιων αφεσιν, αναγκαιως το
Πνευμα το προφητικον μετα των λοιπων των σωζομενων, και του ∆αυΐδ φησι·
«Κυριε, μνησθητι, κατα την πραοτητα αυτου αποδιδους αυτωι.» Ὡς γαρ αυτος πραος
ων ηφιει τωι Σαουλ τα εις αυτον αδικηματα, ουτω και αυτωι συγχωρη σον τας
πλημμελειας. Μνησθητι, Κυριε, του ∆αυιδ και πασης της πραοτητος αυτου. Ὡς ωμοσε
τωι Κυριωι, ηυξατο τωι Θεωι Ἰακωβ, και τα εξης. Μαθων γαρ εξ αγιου Πνευματος, ως
επιδημησει τοις ανθρωποις ο Κυριος, 27.521 αφεσιν διδους των πολλων
αμαρτηματων, και αυτος σωθησεσθαι δια ταυτης ελπισας, σπευδει μαθειν ποτε εσται,
και που γενησεται, τινα δε τροπον επι δημησει. Ταυτα γνωναι ποθων, εις τοσαυτην
εαυτον υπεβαλε κακωσιν, ως πασαν μεν παραιτεισθαι στρω μνην, αποταξασθαι δε
τωι οικωι, κεισθαι δε προ του Θεου κατα προσωπον του αγιασματος επ' εδαφους, ορκωι
βεβαιωσας μη αναστηναι πριν ταυτα μαθειν. Ἐπι δε τηι τουτου ευτονιαι λαβων οικτον
ο Θεος επι νευει· ως εν απαξ ωμοσας μη ψευσατο· οθεν επ ηνεγκεν· Ἰδου ηκουσαμεν
αυτην εν Ευφρανθα· αυτη εστιν η Βηθλεεμ. Τινα δε αυτην η την μελλουσαν εσεσθαι
Κυριου ελευσιν; Ευρομεν αυτην εν τοις πεδιοις του δρυμου. Το γαρ σπηλαιον εν ωι
γεγενηται ο Χριστος εν πε διοις εστιν, ητοι τοις αγροις. Εισελευσομεθα εις τα
σκηνωματα αυτου. Τας κατα καιρον εσομενας Ἐκκλησιας σημαινει. Προσκυνησομεν
εις τον τοπον ου εστησαν οι ποδες αυτου. Το ορος των Ἐλαιων φησιν, ενθα πας παρ
 
 
 

156
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ερχομενος προσκυνει. Ἀναστηθι, Κυριε, εις την αναπαυσιν σου. Την εις ουρανους
αναληψιν επισπευδουσιν αυτου. Συ και η κιβωτος του αγιασματος σου. Κιβωτον του
αγια σματος την αγιαν αυτου σαρκα φησιν. Οι ιερεις σου ενδυσονται δικαιοσυνην.
Ουκ ετι, φησι, κατα τον νομον στολας, αλλ' αυτην την δι καιοσυνην. ∆ικαιοσυνη δε
ο Χριστος. Ἕνεκεν ∆αυιδ του δουλου σου μη αποστρεψηις το προσωπον του Χριστου
σου. Μετα της εις παν τας ανθρωπους ευεργεσιας και του ∆αυιδ μνησθητι, ο ποιησας
αυτον επιστρεφειν δια την αμαρτιαν. ∆ουλος γαρ ο εξ αυτου κατα σαρκα λαβων την
του δου λου μορφην. Ὤμοσε Κυριος τωι ∆αυιδ αληθειαν. Και που το, ωμοσεν; εν τωι
ειπειν προς αυτον· Και εσται, οταν πληρωθωσιν αι ημεραι σου, και κοιμηθησηι μετα
των πατερων σου, αναστησεται εκ του σπερ ματος σου αλλος, ος εσται εκ της κοιλιας
σου. Και ετοιμασω εις τον αιωνα την βασιλειαν αυ του. Αυτος οικοδομησει οικον τωι
ονοματι μου· και ανορθωσω την βασιλειαν αυτου εις τον αιωνα. Ἐγω εσομαι αυτωι
εις πατερα, και αυτος εσται μοι εις υιον. Ἐαν φυλαξωνται οι υιοι σου την διαθηκην
μου. Την μελλουσαν σαφως ανακηρυττει διαθηκην, ην ει ησαν φυλαξαντες οι κατα
σαρκα υιοι του ∆αυιδ, εμελλον αν μη εκπεσειν της ητοιμασμενης βασι λειας. Αυτη η
καταπαυσις μου εις αιωνα. Ει γαρ ο παλαι ναος ερημος δια μανιαν των Ἰουδαιων,
αλλ' ουν εκει παλιν και του σταυρου, και της αναστασεως, και της αναληψεως τα
χωρια της θειας ηξιωται χα ριτος. Την θηραν αυτης ευλογων ευλογησω. Ἕκαστος
γαρ των τοιουτων, δικαιου σπερμα τυγχανων, ουκ 27.524 ελαττουται αρτοις.
Γραφεται δε και, Την χηραν αυ της, και δηλονοτι την απροστασιαστον. Τους
πτωχους αυτης χορτασω αρτων. Τους κατα Θεον μεν πτω χευσαντας· αρτων δε των
νοητων. Τους ιερεις αυτης ενδυσω σωτηριαν. Αυτος εστι παλιν ο Χριστος η σωτηρια,
ο και δικαιοσυνη εν τοις ανωτεροις ωνομασμενος. Ἐκει εξανατελω κερας τωι ∆αυΐδ.
Κατ' εκεινον τον χρονον καθ' ον επιφανει το σωτηριον, δηλονοτι η δοξα ανατελει
του ∆αυΐδ. Ἡτοιμασα λυχνον τωι Χριστωι μου. Τουτο περι Ἰωαννου φησι, κατα το
ειρημενον παρα του Κυριου· Ἐκεινος ην ο λυχνος ο καιο μενος και φαινομενος.
Ὠδη των αναβαθμων. ΡΛΒʹ. Ὑποθεσις. Ἡ τεσσαρεσκαιδεκατη ωιδη ακολουθως τηι
του Σωτηρος επιλαμψει το εξ αυτου δωρουμενον τοις ανθρωποις καλον φανερον
ποιει λεγουσα. Ἰδου δη τι καλον, η τι τερπνον. Ὡς μυρον επι κεφαλης το καταβαινον
επι πωγωνα. Ἐπει δαν, φησι, συναχθειη η Ἐκκλησια, και μιαν ωσπερ τινα αρμονιαν
ποιησηται, τοτε δη τοτε και χρισις του αγιου Πνευματος και ιερατευμα προσαχθηι
πρω τον μεν επι την κεφαλην της Ἐκκλησιας, ητις εστιν ο Χριστος, επειτα και εις
τον πωγωνα, ος εστιν ευ πρεπεια του προσωπου της Ἐκκλησιας. Νοουνται δε δια
τουτου οι αποστολοι. Το τελευταιον δε και εις ολον το σωμα μεταβεβηκε, τουτεστιν
εις απαντας τους εν τηι Ἐκκλησιαι ενδεδυμενους Χριστον. Ὅτι εκει ενετειλατο Κυριος
την ευλογιαν, και ζωην εως του αιωνος. Ἐκει, φησι· δηλον δε, οτι παρ' αυτοις τοις
κατοικουσιν αδελφοις επι το αυτο· και ζωην· ου την τυχουσαν, αλλα την αθανατον.
Ἐπι την Σιων γαρ η του παναγιου Πνευματος επι τους ιερους αποστολους ζωοποιος
κατεπεμφθη δρο σος, δι' ης απαντες οι πιστευοντες την αιωνιον ευ λογιαν
καρπουνται. Ἐκεινων γαρ ην η καρδια και η ψυχη μια.
Ὠδη των αναβαθμων. ΡΛΓʹ. Ἰδου δη ευλογειτε τον Κυριον, παντες οι δου λοι
Κυριου. Ὑποθεσις. Ἡ πεντεκαιδεκατη ωιδη τοις ετι κατηχουμενοις εν τηι Ἐκκλησιαι
αινειν τον Θεον παρακελευεται. ∆ουλους δε αυτους καλει, ατε μηπω της υιοθεσιας
ηξιω μενους. Ἐν ταις νυξιν επαρατε τας χειρας υμων εις τα αγια. Ἐν νυκτι ετι
εσταναι αυτους φησιν, ατε μη φωτισματος του αγιου Πνευματος ηξιω μενους.
Ευλογησαι σε Κυριος εκ Σιων. Ἐκ Σιων δε φησιν· επειδη και τουνομα ποθεινον
 
 
 

157
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπηρχεν αυτοις, ενθα πασης αγιστειας υποθεσις ην. Ειτα διδασκει πανταχοθεν
καλειν λεγων· Ὁ ποιησας τον ουρανον και την γην. Ἀλληλουια.
ΡΛ∆. Αινειτε το ονομα Κυριου, αινειτε, δουλοι, Κυ 27.525 ριον. Ἔτι και ουτος τοις
εισαγομενοις λεγεται ψαλμος, παρακελευομενος, Αινειτε τον Θεον. Το γαρ,
αλληλου, ερμηνευεται, αινειτε, το δε, ια, τον Κυ ριον. Αινειτε τον Κυριον, οτι αγαθος
Κυριος· ψα λατε τωι ονοματι αυτου, οτι καλον. Ψαλλειν αυ τους προτρεπεται, αφ' ων
ηδη και ετερον εν Αιγυπτωι ειδωλολατρησαντες. Ουτοι δε ησαν οι εξ Ἰακωβ.
Ἐκληθησαν δε εις το υμνειν τον Θεον. Ἰσραηλ εις περιουσιασμον εαυτωι. Ἀντι του,
εξαιρετον· ο γαρ διορατικος νους εστιν Ἰσραηλ. Ὅτι εγω εγνων, οτι μεγας Κυριος,
και ο Κυ ριος ημων παρα παντας τους θεους. Ἀπο της δη μιουργικης δυναμεως
εγνωκεν αυτον Κυριον. Ἐν ταις θαλασσαις και εν πασαις αβυσσοις. Ἀναγων νεφελας
εξ εσχατων της γης. Τουτο φη σιν, επειδη εξωθεν την γην περιεχουσιν αι θαλασ σαι,
αφ' ων τας νεφελας αναγει. Ἀστραπας εις υε τον εποιησε. Και τουτο συμβολον ειη
της θεοπρε πους δυναμεως, το εν τωι αυτου συμμιξαι το πυρ ωδες των αστραπων και
το υδωρ. Ὁ εξαγων ανεμους εκ θησαυρων αυτων. Το ακαταληπτον ανθρωποις της
των ανεμων εδηλωσε φυσεως δια των θησαυ ρων. Ὅμοιον δε Το ειρημενον παρα
Κυριου· Το Πνευμα οπου θελει πνει, και την φωνην αυτου ακουεις· αλλ' ουκ οιδας
ποθεν ερχεται, και που υπαγει. Ὃς επαταξε τα πρωτοτοκα Αιγυπτου απο αν θρωπου
εως κτηνους. Την τελευταιαν πληγην εθηκε πρωτην, επει μετ' αυτην εδεξαντο την
ελευθεριαν. Λεγει δε και κτηνων, επειδη δια τον ανθρωπον ταυτα γεγενηται, και δι'
αυτον και κολαζεται. Ὥστε προς αυξησιν φοβου δειχθηναι θεηλατον την πληγην. Τα
ειδωλα των εθνων αργυριον και χρυσιον, εργα χειρων ανθρωπων. Μετα το δειξαι
την θειαν προνοιαν και δοξολογησαι, ως ετι δουλοις τοις απο των εθνων αρτιως
προσελθουσι διαλεγομενος, παρα βαλλει των θεων ων ηγουντο παλαι τον ελεγχον
ακο λουθως· ως ειπεν· Ὅτι εγω εγνωκα, οτι μεγας ο Κυριος, και ο Κυριος ημων παρα
παντας τους θεους. Ὁ μεν γαρ τοσαυτα και τοιαυτα πεποιηκεν· οι δε προτερον υμων
θεοι μονον ειδωλα νεκρα και κωφα, οις ομοιοι γενοιντο οι ποιουντες αυτα. Πως γαρ
οι τοις αψυχοις προσκυνουντες ουκ απελιθωθη σαν τας ψυχας; και ους εφη κατα την
συνηθειαν ανωθεν θεους, νυν επαισχυνει και κεκληκεν ειδωλα, διαβαλλων τηι τε
υληι και τηι εργασιαι. Ἀλληλουια.
ΡΛΕʹ. Ἐξομολογεισθε τωι Κυριωι οτι αγαθος, οτι εις τον αιωνα το ελεος αυτου. Τωι
καταδιελοντι την Ἐρυθραν θαλασσαν εις διαιρεσεις. Λογος αρχαιος φησιν εις
δωδεκα τμη ματα διαιρεθεισαν την θαλασσαν, εκαστηι φυληι μιαν αποδουναι οδον.
Τωι διαγαγοντι τον λαον αυτου εν τηι ερημωι. Ουκ ελαττον της θαλασσης της ερημου
το θαυμα. 27.528 Πολλα γαρ τα θανατον απειλουντα, λιμος, αυχμος, διψα, πληθος
θηριων, απαντων επιτηδειων η ερη μια. Οι δε μηδενος φοβουντος εβαδιζον. Ἐκ δε
δυο δυνατων και βασιλεων, οι επι ρωμηι και δυναστειαι και μεγεθει σωματος
εσεμνυνοντο, εῤρυσατο αυτους. Ὢγ πηχων εχων εννεα το μηκος, και πεντε το
πλατος, και σιδηραν ειχε την κλινην. Τον Σηων βασιλεα των Ἀμοῤραιων. Ουχ απλως
δε τους αλλους παραλειπων βασιλεας τουτων διαφεροντως εμνησθη, αλλα τον λαον
της θεοδοτου νικης αναμιμνησκων. Ἐπι ρωμηι γαρ ουτοι και δυναστειαι και μεγεθει
σωματος εσεμνυνοντο. Ὅτι εν τηι ταπεινωσει ημων εμνησθη ημων ο Κυριος. Πλεον
αρμοσει ο λογος ο λεγων, Ὅτι εν τηι ταπεινωσει ημων εμνησθη ημων ο Κυριος, τοις
της νοητης δουλειας απαλλαγεισιν, ητοι, της αισθη της. Ὁ διδους τροφην πασηι
σαρκι. Ου γαρ μεχρι των ευσεβουντων η του φιλανθρωπου Θεου κηδεμο νια, αλλα
και μεχρι των αλογων, ως εκαστωι καταλ ληλον διδοναι τροφην, εκτεινεσθαι τε την
 
 
 

158
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προνοιαν απο των κατ' ουρανον θαυματων μεχρι των επι γης σμικροτατων·
εντευθεν δε παλιν διηκεν εις ουρανον. ∆ιο μετα το, πασηι σαρκι, επενηνοχεν·
Ἐξομολογεισθε τωι Θεωι του ουρανου. Και παντων ων ποιη της, ουρανου κατ'
εξαιρετον χρηματιζει Θεος, υπο των εκει διαιτωμενων θεραπευομενος. Καθαρον γαρ
αμαρτιας εστι χωριον. Τωι ∆αυιδ δια Ἱερεμιου.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΛ ʹ. Ἐπι των ποταμων Βαβυλωνος εκει εκαθισαμεν και εκλαυσαμεν.
∆ιδασκει ο λογος τους πολλοις υστερον χρονοις εσομενους εν Βαβυλωνι δια την ανο
μιαν κλαιειν, αδημονειν, επιζητουντας των οικειων αγαθων την αποληψιν. Ἐαν
επιλαθωμαι σου, Ἱερουσαλημ, επιλησθειη η δεξια μου. Ἤτοι, μη τυχοιμι της ανωθεν
βοηθειας. Κολληθειη η γλωσσα μου τωι λαρυγγι μου, εαν μη σου μνησθω. Τι γαρ
οφελος εῤρωσθαι λογου οργανον, προς το δεον μη κρουομενον; ∆ιο και την ζωην
απασαν οι μακαριοι ανδρες τηι περι τους υμνους αν ησαν φροντιδι λεγοντες· Ἄσω τωι
Κυριωι εν τηι ζωηι μου. Ἦν δε η πολις αυτοις τιμια δια την θειαν λατρειαν, ως
προειρηται το, Ἕνεκα Κυριου του Θεου ημων εξεζητησα αγαθα σοι. Ἐαν μη
προαναταξωμαι την Ἱερουσαλημ ως εν αρχηι της ευφροσυνης μου. Την σην, φησι,
μνη μην πασης ευφροσυνης προταξω. Ἀγαθας γαρ ουτω και τας λοιπας ημιν
ευφροσυνας γενεσθαι συμβαινει. Και ο Κυριος δε τας ιερας τροφας προ των σωματι
κων εισηγειται. Μνησθητι, Κυριε, των υιων Ἐδωμ. Οι υιοι Ἐδωμ οι απο Ἠσαυ
Ἰδουμαιοι, οι και αλουσης τηςἹερουσαλημ επεμβαινον πικρως, εως εκ θεμελιων
αυτην ανασπασθεισαν εγνωσαν. Θυγατηρ Βαβυλωνος η ταλαιπωρος. Προφητικος
27.529 ο λογος κακεινος της Βαβυλωνος σημαινει την πορ θησιν. Μακαριος ος
ανταποδωσει το ανταποδομα σου. Ἐκεινος, φησι, μακαριος ο ανταιχμαλωτευων σε.
Τωι ∆αυιδ δια Ζαχαριου.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΛΖʹ. Ὑποθεσις. Ὁ παρων ψαλμος προφητειαν περιεχει της απαντων
εθνων κλησεως· εφ' ηι και ευχαριστει, οτι ου μονος αυτος, βασιλευς ων, ηξιωται της
θειας θεοφανειας· αλλα και πολλους των εθνων βασιλεις φησι της αυτης
αξιωθησεσθαι χαριτος, οπερ μονον μετα την επιδημιαν γεγενηται. Ἐξομολογησομαι
σοι, Κυριε, εν οληι καρδιαι μου. Ταυτην τωι πλουσιωι δεδωκεν ο Σωτηρ την εν τολην,
ειπων· Ἀγαπησεις Κυριον τον Θεον σου εξ ολης της καρδιας σου και εξ ολης της
ισχυος σου. Και εναντιον αγγελων ψαλω σοι, προσκυνησω προς ναον αγιον σου. Ὡς
παροντων των αγγελων, και την κατα Θεον αυτου νικην αει επιθεωρουντων. Και
εξομολογησομαι τωι ονοματι σου επι τωι ελεει σου και τηι αληθειαι σου. Ευχαριστησω,
φη σιν, εφ' οις της μεν σκιας λελυτρωμαι, της δε αληθειας ηξιωμαι. Ὅτι εμεγαλυνας
επι παν το ονομα το αγιον σου. Ἐπι τηι των εθνων κλησει την ευχα ριστιαν
αναφερειν λεγει. Ουκ εφ' οις ευ επαθον μο νον ευχαριστω· αλλα και δι' ολου την
δοξαν την σην θεωρων, δημιουργησαντος, ευεργετουντος, κολαζον τος. Ουδεν γαρ
της κτισεως ο μη την σην μεγαλο συνην κηρυττηι. Πολυωρησεις με εν ψυχηι μου
δυναμει σου. Πολυωριαν την πολυχρονιοτητα φησιν. Ὁ δε νους· ∆υναμει τηι σηι
μεταποιησεις με εκ φθορας εις αφθαρσιαν. Και ᾀσατωσαν εν ταις ωιδαις Κυριου, οτι
με γαλη η δοξα Κυριου. Ὠδας Κυριου αναγεγραφεν, ας αιδειν τους εξ εθνων παντας
επαγγελλεται. Ὅτι υψηλος Κυριος και τα ταπεινα εφοραι. Μη θαυμασηις, φησιν, ει
ταυτα γενησεται εν ανθρωποις· ου γαρ απηλλοτριωται της του Θεου προνοιας τα αν
θρωπινα. Και τα υψηλα απο μακροθεν γινωσκει. Προωρισε γαρ απο καταβολης
κοσμου κατα τον θειον Ἀποστολον την κλησιν των εθνων, και την εις τα υψηλα
αναγωγην. Ἐαν πορευθω εν μεσωι θλιψεως, ζησεις με. Ὅμοιον το· Θλιψιν εξετε εν
τωι κοσμωι· αλλα θαρσειτε, εγω νενικηκα τον κοσμον. Ἐπ' οργην εχθρων μου
 
 
 

159
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξετεινας τας χειρας σου. Ἐπενηνε κται γαρ κατ' αυτων η δεξια του Πατρος,
τουτεστιν ο Υιος, ητις και εσωσεν ημας. Κυριος ανταποδωσει υπερ εμου. Κρινας γαρ
την καθ' ημων αδικιαν, εξεβαλε τον αρχοντα του κοσμου. Εις τελος τωι ∆αυιδ
ΨΑΛΜΟΣ δια Ζαχαριου εν τηι διασποραι. ΡΛΗʹ. Ὑποθεσις. Ἀναφερεται μεν ο ψαλμος
εις το του Ζαχαριου προσωπον, ετι οντων εν τηι αιχμαλωσιαι των υιων 27.532
Ἰσραηλ, και μην και αυτου του Προφητου συν αυτοις. Γραφει δε της περι Θεου εις
ημας κηδεμο νιας τον τροπον· και ως ου μονον των καθολου ποιειται προνοιαν,
αλλα γαρ και των κατα μερος· ως μηδε τας κινησεις, μηδε τας ενθυμησεις ημων της
αυτου λειπεσθαι προνοιας. Ἀποθαυμαζει γε μην και της οικονομιας το βαθος, την τε
των εθνων κλησιν κατασημαινει σαφως, και την γεγενημενην αντιλογιαν τωι
Σωτηρι Χριστωι παρα του εξ Ἰσραηλ λαου. ∆ια δη ταυτα παντα και εις το τελος επι
γεγραπται τωι ∆αυΐδ. Ειπομεν δε πολλακις, ως οι ουτω των ψαλμων επιγραφομενοι
εις τον της επι δημιας αναπεμπονται καιρον. Κυριε, εδοκιμασας με και εγνως με. Ὡς
θαῤρων βεβαιαν εχειν την πιστιν την εις Χριστον, και ως ουδεμια αυτωι κοινωνια
γεγονε τηι του φαυλου λαου παρανομιαι, αυτων των καρδιων τον πλαστην επικα
λειται μαρτυρα. Συ συνηκας τους διαλογισμους μου απο μα κροθεν, την τριβον μου
και τον σχοινον μου συ εξιχνιασας. Ει και των διανοηματων οιδε την κινη σιν ο
Θεος, πολλωι πλεον της κατα τον βιον πορειας εχει την γνωσιν. Την τριβον μου και
την σχοινον μου συ εξιχνιασας. Σχοινισμος μεν μετρον εστιν ωρισμενον οδου. Λεγει
δε, ως πασαν κινησιν λογι σμου επιστασαι· τας γαρ κινησεις δια των οδων ση μαινει.
Ὅτι ουκ εστι δολος εν γλωσσηι μου. Και τουτο μεγιστον των κατορθωματων τωι
∆αυιδ, μη αδικησαι την γλωσσαν μητε εν ψευδει, μητε εν επιορκιαι, μητε εν απατηι
και δολωι, και πασηι τοιαυτηι αλληι οδωι. Ἰδου, Κυριε, συ εγνως παντα τα εσχατα και τα
αρχαια. Τα μεσα παρασεσιωπηται, δια το την κακιαν ειναι εν τωι μεταξυ. Ου γαρ ην
εν αρχηι, ουδε εσται παλιν εν τελει. Συ επλασας με, και εθηκας επ' εμε την χειρα σου.
Ει και επλασας με, φησι, και γεγονοτα διακρατεις· η γαρ επιθεσις της χειρος του Θεου
την χορηγηθεισαν ημιν του Πνευματος δω ρεαν σημαινει· ως οι αποστολοι δια της
επιθεσεως των χειρων παρειχον Πνευμα αγιον. Ἐθαυμαστωθη η γνωσις σου εξ εμου,
εκρα ταιωθη, ου μη δυνωμαι προς αυτην. Ὃ λεγει τοιου τον εστιν· Ὅτι ετερα
πλειστα εστι τα απο του Θεου εις αυτον γεγενημενα, και ουχ οιος τε εστι διαγινω
σκειν. Ὑπερβαλλει γαρ την εμην δυναμιν, φησι, και επεκεινα εστι της εμης
καταληψεως η τουτων γνωσις, ως μη δυνασθαι με εξευρειν η εξειπειν αυτα. Ὅσα
γαρ ειπα σμικρα και ελαχιστα τυγχανει. Της γαρ θεικης δυναμεως η καταληψις την
εμην σμικρο τητα διαφευγει. Ἐαν αναβω εις τον ουρανον, συ εκει ει. Ὅμοιον το, Ὁ
ουρανος μοι θρονος. Ἐαν καταβω εις ᾅδην, παρει. Προφητευει την γενομενην εις
ᾅδου καθοδον του Κυριου. Ἐαν αναλαβοιμι τας πτερυγας μου κατ' ορ θρον, και
κατασκηνωσω εις τα εσχατα της θα λασσης. Τουτεστιν, ει λαβοιμι πτερυγας πτηνων
27.533 μηπω κεκμηκοτας· τουτο γαρ σημαινει το, κατ' ορ θρον, νεαρας εν τωι
πετασθαι και δυναμεως πεπλη ρωμενας. Ὁ δε πως νους ουτος· Παντα, φησι, περι
ειληφως Κυριος, και παντα προλαβων οιδας, και πανταχου παρει, και παντα πληροις
ως Θεος. Ειτα· Τις γενωμαι, αν τι συμβηι μοι αμαρτημα, και ει γενοιτο μοι χρεια
δρασμου και φυγης, σου του Κυ ριου παντα υπειληφοτος Και ειπα· Ἆρα σκοτος
καταπατησει με. Το, κα ταπατησει, αντι του, σκεπασει και αποκρυψει των σων
οφθαλμων. Ἀλλα και τουτο, φησι, το σκοτος ουτως εστιν εν τηι σηι γνωσει, ωσπερ αν
ειη και αυτο το φως. Ὡς το σκοτος αυτης, ουτω και το φως αυτης. Καθαπερ γαρ εμοι
ζοφωδης η νυξ, ουτως εστι σοι φωτεινη. Νεφρους δε φησιν ειναι τους φοβου ποιητι
κους. Λεγει δε, οτι Σε διαπαντος εφοβουμην, επει προ οφθαλμων ειχον αει την σην
 
 
 

160
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρισιν. Ἀντελαβου μου εκ γαστρος μητρος μου. Εικοτως, φησι, τον σον φοβον
εκτησαμην, επειδη κυομενον με η ση πε ριφρουρει προνοια. Ἐξομολογησομαι σοι,
οτι φοβερως εθαυμαστω θης. Ευκαιρως μετα την προειρημενην θεολογιαν την
εξομολογησιν αναφθεγγεται. Θαυμασια τα εργα σου, και η ψυχη μου γινωσκει
σφοδρα. Ἥτις εστι, φη σιν, εμοι δυναμις αποῤρητος, και αυτη σοι τωι Θεωι φανερα
τυγχανει. Ουκ εκρυβη το οστουν μου απο σου ο εποιη σας εν κρυφηι. Ουκ ελαθε, φησι,
της γυναικος ο ολισθος, ην εκ του οστεου μου λεληθοτως εποιησας, υπνωι βαρει
ευνασας με· αλλ' εγνως τα ημετερα κρυφια, ο εκεινην κρυφιως υποστησαμενος. Και
η υπο στασις μου εν τοις κατωτατοις της γης. Και ει διαλυθειην, φησι, και εις χουν
πορευθειην, σοι παλιν γνωστον το τοιουτον εστιν Το ακατεργαστον μου ειδον οι
οφθαλμοι σου. Πριν γενεσθαι, φησι, και πριν μορφωθηναι, οι σοι της προγνωσεως
οφθαλμοι εθεασαντο με και προει δον με, ουχ απλως, αλλ' ως ηδη εγκειμενον, και
συν ηριθμημενον, και εν τηι βιβλωι σου γεγραμμενον. Ἡμεραι πλασθησονται, και
ουδεις εν αυτοις. Κατα πασας της ζωης αυτων τας ημερας ευρυθμως και ευπλαστως
εαυτους διηγαγον, και μηδε μιαν ημεραν αυτους ατυπον η απλαστον εσχηκεναι.
Ἐμοι δε λιαν ετιμηθησαν οι φιλοι σου, ο Θεος· Ὅμοιον το· Ὁ δεχομενος προφητην
εις ονομα προφητου, μισθον προφητου ληψεται. Ἐξαριθμη σομαι αυτους, και υπερ
αμμον πληθυνθησονται. Ευελπις ειμι, φησι, τους φιλους τιμων τους σους, οτι δη εν
τηι αναστασει μετ' αυτων στησομαι, και δι' αυτους την παρα σου κτησομαι τιμην.
Τοτε δη, φησι, και οι αμαρτωλοι αποκτενοιντο, τουτεστι, τας προσ ηκουσας
αποληψονται δικας. Ἐαν αποκτεινηις αμαρτωλους, ο Θεος. Ειδως τας εσομενας κατ'
αυτων δικας, εξω που αφοριζει αυτους εαυτου. Ἄνδρες αιματων, εκκλινατε απ'
εμου, οτι ερισται εστε εις διαλογισμους. Την αι 27.536 τιαν φησι δι' ην απελαυνει αφ'
εαυτου τους αμαρτω λους. ∆ια τουτο, φησιν, ελαυνονται, οτι αντιφθεγγον ται και
αντιφιλονεικουσι Θεωι, και ματην επαιρομε νοι καταλαζονευομενοι του των
ανθρωπων βιου. Ουχι τους μισουντας σε, Κυριε, εμισησα; Ὅτι τους μεν σους ηγαπων
και απεδεχομην φιλους· τους δε εχθρους σου τελειως εμισουν. Ἐχθροι δε του Θεου
πρωτως μεν και κυριως οι ακαθαρτοι δαιμονες· δευτεροι δε μετ' εκεινους οι τε την
ειδωλολατρειαν πρεσβευοντες, και οι των αιρεσεων αρχηγοι.
Εις τελος ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΡΛΘʹ Ἐξελου με, Κυριε, εξ ανθρωπου πονηρου. Της
γενομενης αδικιας παρα των δαιμονων τηι ανθρωπου φυσει κεκραγεναι προς τον
Θεον ποιησαι την εκδι κησιν, και μεταστρεψαι εις κεφαλην των αδικουντων την
αδικιαν. Λεχθειη δε και επι αισθητων εχθρων τα λεγομενα. Οιτινες ελογισαντο
αδικιαν εν καρδιαι, ολην την ημεραν παρετασσον πολεμους. Ου γαρ μονον πονηροις
εχρησαντο λογισμοις, αλλα και τα εργα προσεθηκαν τοις λογισμοις. Το δε, ολην την
ημε ραν, ο Συμμαχος, κατα πασαν ημεραν, ερμηνευει. Ἐχομενα τριβους σκανδαλα
εθεντο μοι. Ταυτα παντα, φησιν, εποιουν, ινα τον δρομον στησωσι της κατα Θεον
πορειας, τους ποδας αυτου παγισι περι βαλλοντες, ινα της εν Θεωι στασεως αυτον
καταβα λωσιν. Μη παραδωις με, Κυριε, απο της επιθυμιας μου αμαρτωλωι. Ἐγω, φησι,
Κυριε επιθυμιαν επιθυμω σωτηριας· μη ουν εγκαταλειπηις με, ωστε ταυτης
παρατραπεντα παραδοθηναι αμαρτωλωι, ητοι τωι δια βολωι. ∆ιελογισαντο κατ' εμου·
μη εγκαταλειπηις με, μηποτε υψωθωσιν. Ἐν σκεπηι των πτερυγων αυτου αξιοι
σκεπασθηναι, και υπο την κραταιαν αυ του χειρα, αφ' ης ουδεις δυναται αρπασαι, ινα
μη ως επι τι αλλο τι μεγαφρονησωσιν. Ἡ κεφαλη του κυκλωματος αυτων. Ἐπ'
αυτους, φησιν, ελθοι ο εβουλευσαντο. Τουτο γαρ σημαι νει η κεφαλη του
κυκλωματος αυτων. Κεφαλη γαρ των αμαρτωλων ο λογισμος και η αισθησις. Της
ουν επιβουλης αυτων της κατ' εμου, δι' ης εκυκλωσαν με η αρχη και η κεφαλη, ου
 
 
 

161
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μην αλλα και ο κοπος αυ των, και ο μοχθος ο κατ' εμου, εις αυτους ελθοι. Ους και
δικηι παραδοθηναι τηι δια πυρος. Πεσουνται επ' αυτους ανθρακες εν πυρι. Οιον γαρ
τινι πυρι τηι οργηι καταναλωσεις αυτους. Κατα βαλεις αυτους εν ταλαιπωριαις, και ου
μη υπο στωσι. Περιπεσουνται συμφοραις, και ου περιεσον ται τουτων. Ταυτα δε
συμβαινει τωι Σαουλ εν τωι κατα τους αλλοφυλους πολεμωι. Ἐκει γαρ σφαγεις
εδεξατο το του βιου τελος. Ἀνηρ γλωσσωδης ου κατευθυνθησεται επι της γης.
Ἐκδεχεται μεν τους ασεβεις το αιωνιον πυρ. Και εν τουτωι δε τωι βιωι εις τελος ου
κατευθυνθησε ται γλωσσωδης. Ουδεις γαρ μαχιμος τε και λοιδορος, ος εστιν εν τηι
γεωδει προαιρεσει, κατευθυνεται, υπο του μαχιμος ειναι στρεβλουμενος.
Φιλαμαρτημονες γαρ οντες οι τοιουτοι, πως υπ' αρετης κατευθυνον ται; Ἄνδρα
αδικον κακα θηρευσει εις διαφθοραν. 27.537 Ὥσπερ γαρ υπο οικειας νοσου
διαφθειρεται ανευ της εαυτου κακιας, δικην δους την προσηκουσαν. Ἱκανη γαρ εστιν
αντι πασης τιμωριας την εχουσαν αυτην ψυχην η κακια διαφθειρειν.
ΨΑΛΜΟΣ τωι ∆αυΐδ. ΡΜʹ. Ὑποθεσις. Ὅμοιος και αυτος τωι οπισω κειται, πλην δογμα
τικωτερος. Κυριε, εκεκραξα προς σε, εισακουσον μου· προσχες τηι φωνηι της δεησεως
μου, εν τωι κεκρα γεναι με προς σε. Ἡ κραυγη το συντονον της δια νοιας παντως
δηλοι. Ευμενως, φησι, ∆εσποτα, δεξαι την εμην ικετειαν. Κατευθυνθητω η προσευχη
μου ως θυμιαμα ενωπιον σου. Τα απο διανοιας θυμιαμασι παρεικα ζει, ατε λεπτα
οντα, και τωι μονωι ανατιθεμενα τωι Θεωι. Ἔπαρσις των χειρων μου θυσια εσπερινη.
Τας πραξεις τας δια των χειρων δηλουμενας θυσιαι παρεικαζει, ατε παχυτερα οντα
παρα τας της δια νοιας αιρεσεις. Το δε εσπερινην φησιν, οτι χρη μεχρι τελους πραξεις
επιτηδευειν αγαθας. Θου, Κυριε, φυλακην τωι στοματι μου, και θυ ραν περιοχης περι
τα χειλη μου. Ἐπειδη μεγα οιδε το κατορθουν της γλωσσης την φυλακην, τον Θεον
αιτει ταυτης την εγκρατειαν αυτωι χαρισασθαι. Μη εκκλινηις την καρδιαν μου εις
λογους πο νηριας. Τουτεστι μη συγχωρησηις παρατραπηναι εις το εναντιον την απαξ
καλως κατασκευασθεισαν μου διανοιαν· ινα μη νοω, φησιν, εννοιας παρανομιας.
Παιδευσει με δικαιος εν ελεει, και ελεγξει με. Πασαν μεν παιδειαν δεξαιμην του
δικαιου, την ευλο γιαν δε και την κολακειαν του αμαρτωλου μη λα βοιμι, δι' ης
ωσπερ ελαιον την κεφαλην μου κατα χριουσιν. Ὅτι ετι και η προσευχη μου εν ταις
ευδοκιαις αυτων, κατεποθησαν εχομενα πετρας οι κριται αυτων. Ἐγγυς, φησι,
πετρας γενομενοι καταποντι σθησονται. Σημαινει δε, ως αυτος αυτους ο Χριστος
καταποντισει εις την αβυσσον. Ἀκουσονται τα ρη ματα μου, οτι ηδυνθησαν.
Ἔκβασις, φησι, της κατ' αυτων προλεχθεισης τιμωριας, πιστιν αληθειας και
ευπρεπειας τα εμα λαβοιεν ρηματα. Ὡσει παχος γης εῤραγη επι της γης. Παν, φησι, το
γεωδες ημων διεῤρηξαμεν, ταπεινουντες εαυτους δια σε· ουτως ως πασαν δυναμιν
ημων μεχρι αιδου κατενεχθηναι. Ὅμοιον δε τουτο τωι, Ἕνεκα σου θανατουμεθα ολην
την ημεραν. Ὅτι προς σε, Κυριε, Κυριε, οι οφθαλμοι μου. Ἐγω δε ουδενι των
ανθρωπινων θαῤρω· αλλα την σην προσμενω βοηθειαν, και παρακαλω ταυτης την
εμην μη γυμνωθηναι ψυχην. Ἐπι σοι ηλπισα, μη αντ ανεληις την ψυχην μου. Ἀντι
του· Μη εκχυσηις η εκκενωσηις της ελπιδος ης εχω προς σε. Πεσουνται εν
αμφιβληστρωι αυτων οι αμαρτω λοι. Ἐμπεσοιεν, φησιν, εις τα εαυτων δικτυα οι
αμαρτωλοι. Καταμονας ειμι εγω εως αν παρελθω. 27.540 Τοτε, φησι, παρελευσομαι
αφοβως και αμεριμνως, οταν αυτοι οι αμαρτωλοι τοις εαυτων περιπεσωσι δικτυοις.
Ἐγω δε τουτων κεχωρισμενως διατελεσω εως αν δεξωμαι του βιου το περας.
Συνεσεως τωι ∆αυιδ, εν τωι ειναι αυτον εν τωι σπηλαιωι, προσευχη.

 
 
 

162
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΡΜΑʹ. Ὑποθεσις. Προσευχη μεν εστι και ουδεν ετερον τα προκειμενα. Πλην αλλα
δειται συνεσεως· οπως αν ημεις μαθω μεν τινι τροπωι εν περιστασεσιν οντες
διαφυγειν δυνηθωμεν τα πονηρα. Φωνηι μου προς Κυριον εκεκραξα· φωνηι μου προς
Κυριον εδεηθην. Ἐκχεω ενωπιον αυτου την δεησιν μου. Ὅλην ωσπερ την διανοιαν
αυτου ανα τεθεικε, φησι, τωι Κυριωι. Την θλιψιν μου ενωπιον αυτου απαγγελω. Τον
περι αυτης, φησι, της ψυχης αγωνιζομενος δρομον, τας δεησεις αναφερω, τας
θλιψεις διαδουναι ευχομενος. Ὡς ου δικαιως διωκο μαι, επιστασαι, φησιν. Ἐν τωι
εκλειπειν εξ εμου το πνευμα μου. Ταυτα δε εδρων, την υπερβολην θεωμενος των
κακων· παρ' αυτον γαρ εσκηνουμην τον θανατον. Και συ εγνως τας τριβους μου,
θαῤρουντος τηι του βιου πορειαι και ταις πραξεσι το, Συ εγνως τας τριβους μου. Ὁρων
δε τους νοητους της ψυχης εχθρους παρασκευα σαντας εισελθειν τον Σαουλ εις το
σπηλαιον υπερ του συλληφθηναι τον ∆αυιδ, εικοτως ελεγετο· Ἔκρυψαν παγιδα μοι,
ην η παρουσα κατηργησε προσ ευχη. Το γαρ επ' ανθρωποις, συλληφθεις εν τωι σπη
λαιωι, δρασμου παντος αποκεκλειστο, και ουκ ην ο ρυομενος, η εκζητων αυτου την
ψυχην. Ἐν οδωι ταυτηι ηι επορευομην εκρυψαν παγιδα μοι. Ει τις τον εν τωι σπηλαιωι
λογισηται τοπον, ευ ρησει προσηκοντως τα ειρημενα. Κατενοουν εις τα δεξια και
επεβλεπον, και ουκ ην ο επιγινωσκων με. Παρατιθεντες τας αγχιθυρους κακιας τοις
ασκου μενοις αρεταις. Οιον οδευοντι επι σοφιαν, εκρυπτον παγιδα, σοφιαν ου Θεου·
και ζητουντι γνωσιν, παρ ετιθεσαν την ψευδωνυμον. Ἔχει δε τινα ομοιοτητα το
ρητον προς το, Ἐχομενα τριβου, σκανδαλα εθεντο μοι. ∆υνανται δε και αι υπερβολαι
δηλουσθαι παγιδες, εις ας εμπιπτει ο μη φυλαττομενος, περι ων λεγει· Κατενοουν εις
τα δεξια. Τοις γαρ φιλο τιμοτεροις εις δεξια παγιδες. Ἀπωλετο φυγη απ' εμου, και
ουκ εστιν ο εκ ζητων την ψυχην μου. Ου γαρ ην αποδιδρασκειν εκ του σπηλαιου των
εμπροσθεν κατεχομενων υπο του Σαουλ. Ουδεις, φησι, της εμης ψυχης την σωτηριαν
επιζητει Ἐκεκραξα προς σε, Κυριε. Ἐπ' αυτωι γαρ μονωι δειται τας ελπιδας της
σωτηριας. Ἐξαγαγε εκ φυλακης την ψυχην μου. Ταυτα φησιν ως προς τον του
σπηλαιου τοπον. Ὁ δε Συμ μαχος· Ἔξω ποιησον αποκλεισμου την ψυχην μου. Του
εξομολογησασθαι τωι ονοματι σου. Ἐπειδαν, φησι, ταυτης με της θλιψεως απελυσας
και της ειρκτης, ευχαριστηριους αναπεμψω ωιδας. 27.541 Ἐμε υπομενουσι δικαιοι
εως ου ανταποδωις μοι. Ἐαν εξαγαγηις με, φησιν, εντευθεν αμειψαμενος μου τας
αγαθας πραξεις, και οι λοιποι δικαιοι εμε υπο δειγμα προ οφθαλμων εχοντες, και εκ
των κατ' εμε τα κατ' αυτους αποταμιευομενοι, αποδωσουσι σοι τας λιτας και σοι
προσδραμουνται.
ΨΑΛΜΟΣ ωιδης τωι ∆αυιδ, οτε κατεδιωκεν αυτον ο υιος αυτου Ἀβεσσαλωμ. ΡΜΒʹ.
Ὑποθεσις. Και ουτος ομοιαν εχει του προ αυτου την υποθεσιν. Ευχεται γαρ απο των
διωκοντων ρυσθηναι, ως ο Ἀποστολος φησι. Τυπικως δε ταυτα συνεβη τοις
αρχαιοτεροις· εγραφη δε προς νουθεσιαν ημων. ∆ιδασκομεθα τοινυν εν περιστασεσιν
επι μονον κα ταφευγειν τον Θεον. Ἰστεον δε οτι αναφερεται εις το της
ανθρωποτητος προσωπον η προσευχη κατα διωκομενης και θλιβομενης υπο του
πλεονεκτησαν τος Σατανα, ου και ρυσθηναι ευχεται δια της παρ ουσιας του
Μονογενους. Κυριε, εισακουσον της προσευχης μου. Εισ ακουσθηναι, φησιν, αξιω δια
της σης αληθειας. Ὅμοιον δε ωσει λεγοι· Ἔσο μοι υπηκοος, τον Μονογενη σου
αποστειλας, ος εστιν αληθεια και δικαιοσυνη. Ἐκαθισε με εν σκοτεινοις ωσει
νεκρους αιω νος. Σκοτιαν την αγνωσιαν ην εσχε ποτε δηλοι. Ουδεν γαρ διεφερομην
νεκρου. Νεκρους αιωνιους τους πα λαι ειδωλολατρας φησιν. Ταχυ εισακουσον μου,
Κυριε, εξελιπε το πνευ μα μου. Ἐν ταις εσχαταις περιστασεσιν, επειδαν
ανακινδυνευει τινος η ψυχη, προσηκει τουτο λεγειν, ου μην εν ανθρωπινοις
 
 
 

163
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πραγμασιν αναγκαιως κε χρησθαι. Ἀκουστον ποιησον μοι το πρωι το ελεος σου. Την
πρωινην αναστασιν του Κυριου λεγει· η ταχα και την πρωινην αναστασιν ευχεται
παραγενεσθαι Χριστου, δι' ης ελεουμεθα. Γνωρισον μοι, Κυριε, οδον εν ηι
πορευσομαι. Της ευαγγελικης διδασκαλιας ευχεται τυχειν. Ἐξελου με εκ των εχθρων
μου. Των νοητων δηλονοτι. Τωι ∆αυιδ προς τον Γολιαθ.
ΡΜΓʹ. Ευλογητος Κυριος ο Θεος μου. Ἐκ περιχαρειας το προοιμιον. Ὁ διδασκων τας
χειρας μου εις πα ραταξιν. Χειρας τας πραξεις φησιν ειναι τας κατα θεοσεβειαν
γενομενας, δι' ων πολεμουμεν τον Σαταναν. Ἄνθρωπος ματαιοτητι ωμοιωθη.
Ἕκαστος των ανθρωπων τωι κοσμωι τουτωι ωμοιωθη. Ἄστραψον αστραπην, και
σκορπιεις αυτους. Ἀστραπην το ευαγγελικον κηρυγμα φησιν. Ἐξαποστειλον την
χειρα σου εξ υψους· εξ ελου με, και ρυσαι με εξ υδατων πολλων, εκ χει ρος υιων
αλλοτριων. Ὧν το στομα ελαλησε μα ταιοτητας. Των περικυκλωσαντων ημας
λογισμων υπο της των δαιμονων επιβουλης. Ἢ και υδατα τον των Ἰουδαιων φησι
λαον τον κυκλωσαντα τους απο 27.544 στολους, εν τωι συσχειν και απολεσαι. Και
ουτοι ειεν υιοι ηλλοτριωμενοι, οι και ματαια λαλουντες. Και ποια ματαια, η το
λεγειν τωι Χριστωι· Πως συ, αν θρωπος ων, ποιεις σεαυτον Θεον; Ὁ Θεος, ωιδην
καινην αισομαι σοι. Την ευαγγε λικην δηλονοτι Ἐξ αυτου δε του προσωπου του
∆αυιδ ο λογος εστιν. Ἐν ψαλτηριωι δεκαχορδωι ψαλω σοι. Ψαλτηριον δεκαχορδον το
σωμα εστιν, ατε πεντε αι σθησεις εχον, και πεντε ενεργειας ψυχης, δι' εκαστης
αισθησεως γιγνομενης ενεργειας εκαστης. Τωι διδοντι την σωτηριαν τοις βασιλευσιν
ημων. Τοις αγιοις αποστολοις, ους κατεστησεν αρ χοντας αυτων ο Χριστος. Τωι
λυτρουμενωι ∆αυιδ τον δουλον αυτου εκ ρομφαιας πονηρας· ρυσαι με και εξελου με
εκ χειρος υιων αλλοτριων. ∆ια γαρ τας προς εκεινους συνθηκας πασαν ημων
κηδεμονιαν ποιησον. Ῥομφαιαν γαρ πονηραν των επελθοντων το μανικον και
θηριωδες εκαλεσε· τους δε αυτους αλλο τριους, ως δυσσεβεις. Ὧν οι υιοι αυτων ως
νεοφυτα ιδρυμενα εν τηι νεοτητι αυτων. Του κατα σαρκα λαου υιοι, φησιν, ευθαλεις
εισι· του δε κατα πνευμα τεταπεινωμενοι. Ουτοι γαρ εισιν οι λεγοντες· Ει και ο εξω
ημων ανθρωπος διαφθειρεται, αλλ' ο εσω ανακαινου ται. Αι θυγατερες αυτων
κεκαλλωπισμεναι, περικε κοσμημεναι ως ομοιωμα ναου. Τωι επιγειωι κοσμωι. ∆ιο και
ου ναος Θεου γεγονασιν, ως αι αγιαι των πι στευσαντων ψυχαι, αλλ' ομοιωμα ναου·
προσεποιουν το γαρ την κατα νομον επιτηδευουσαι πολιτειαν. Ἀλλ' ουκ εσχον εν
αυταις τον Λογον, αλλα το πονηρον πνευμα. Τα ταμιεια αυτων πληρη εξερευγομενα
εκ του του εις τουτο. Ἐθησαυρισαν γαρ ου τον ουρανιον, αλλα τον επιγειον πλουτον.
Τα προβατα αυτων πολυτοκα, πληθυνοντα εν ταις εξοδοις αυτων. Πιονα δε αυτων
και πολυγονα τα κτηνη. Ουκ εστι καταπτωμα φραγμου ουδε δι εξοδος. Πολλην,
φησιν, εσχον την ευημεριαν· αλλ' ου μεχρι τελους αυτοις στησεται. Τουτο γαρ εν
αλλωι ψαλμωι εδιδαξεν ειπων· Κατεβαλες αυτους εν τωι επαρθηναι. Ἐμακαρισαν τον
λαον ωι ταυτα εστι· μακα ριος ο λαος ου Κυριος ο Θεος αυτου. Οι μη ορθως κρινοντες,
αλλα και αυτα φανταζομενοι τα σαρκος, το τουτων εν απολαυσει γενεσθαι πολληι
μακαριον ειναι νομιζουσιν. Ουκ εστι δε τουτο μακαριον· αλλα το επικαλεισθαι
Κυριον τον Θεον αυτου. Αινεσις τωι ∆αυΐδ.
ΡΜ∆ʹ. Ὑψωσω σε, ο Θεος μου, ο βασιλευς μου. Ουχ ως μη εχοντι δε διδωσιν υψος·
αλλα τοις αλλοις δει κνυσιν εχοντα. Ὁποιον· Πατερ, δοξασον σου το ονομα εν τηι γηι.
Ου γαρ ην μη ειχεν αιτει, αλλ' ην και ειχε δειχθηναι· ως δηλοι το· ∆οξασον με τηι δο
ξηι ηι ειχον παρα σοι προ του τον κοσμον γενε σθαι. 27.545 Καθ' εκαστην ημεραν
ευλογησω σε. Ἀρχη παρ' Ἑβραιοις του παροντος στιχου το Βηθ. ∆ιδασκει δε ως ου
 
 
 

164
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μιαν ημεραν παραπεμπτεον υμνων χωρις. Ὅληι μεν ουν ψυχηι και διανοιαι υψουν δει
και ευλογειν τον Θεον· το ονομα δε αυτου δοξαζειν θνητοις ονομασι τε και ρημασιν.
Γενεα και γενεα επαινεσει τα εργα σου. Την αμφοτερων φησι λαων συναχθεισαν
Ἐκκλησιαν εκ τε των εκ περιτομης και των εξ εθνων. Ἔργα δε αυτου, α πεποιηται εν
τηι επιδημιαι φησι· πολυτροπως δε αυτα υμνει· δυναμιν, και μεγαλοπρεπειαν, και δο
ξαν, και αγιωσυνην, και θαυμασια· και παλιν δυνα μιν και μεγαλωσυνην και
χρηστοτητα, και δικαιοσυ νην και οικτιρμους προσαγορευων. Και την δυναμιν των
φοβερων σου ερουσι. Πρακτικως ερουσι και μετα ορθου φρονηματος. Οιον εστι·
Φοβερον το εμπεσειν εις χειρας Θεου ζων τος. Και το, Ἀλαλαξατε Θεωι εν φωνηι
αγαλλια σεως· οτι Κυριος υψιστος φοβερος. Ταυτα γαρ ερουσι δι' αυτου του
φοβεισθαι και σεβας εχειν Θεου. ∆ιηγησονται δε και ως περας ουκ εχουσαν αυτου
την μεγαλωσυνην, ου περιγραψαντες γνωσει, αλλ' ως ου σαν ακαταληπτον· μονος
γαρ ο Υιος γινωσκει τον Πατερα, και ο Πατηρ τον Υιον. Ει δε και αποκαλυ πτει τον
Πατερα οις βουλεται, αλλ' ουν ως εφικτον γενητοις ιδειν, κατα αναλογιαν ης τις
εχει προπαρα σκευης. Μνημην του πληθους της χρηστοτητος σου εξερευξονται. Πασι
μεν αυτος, ατε Θεος ων αγαθος, επιδεδωκε την χρηστοτητα, και οικτειρει παντα τα
εργα αυτου. Σωζονται δε οι της χρηστοτητος αυτου απολαυειν εθελουσιν.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΕʹ. Αινει, η ψυχη μου, τον Κυριον· αινεσω τον Κυριον εν τηι ζωηι μου. Ἐν
εκεινηι τηι ημεραι απολουνται παντες οι δια λογισμοι αυτου. Ἐν τωι καιρωι του
θανατου, φησι, παντα οσα εφρονησεν ηχησονται, και ουδεν εσται ων εφανταζετο επι
γης. ∆ιδοντα τροφην τοις πεινωσι. Πνευματικην δη λονοτι τοις λιμωξουσι παντος
αγαθου.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΜ Sʹ. Αινειτε τον Κυριον, οτι αγαθον ψαλμος. Ἐν μεν τωι προλαβοντι
αυτος εαυτον παρηινει εις μονον τον Θεον εχειν την ελπιδα· εν δε τουτωι τον
αποστολι κον χορον δεικνυσι διδασκοντα το πληθος αινειν τον Θεον, εφ' οις το
γενος ευηργετησεν. Ἀναλαμβανων πραεις ο Κυριος. Πραεις μεν τους την πιστιν
αυτου δεξαμενους φησι, τους μιμησαμε νους τον ειποντα· Πραιος ειμι εγω. Ἐγω δε
τους αμαρτωλους μισω, φησιν, οιτινες εισιν οι ακαθαρτοι δαιμονες, οι τωι πυρι
ενοικουντες. Και χλοην τηι δουλειαι των ανθρωπων. ∆ουλειαν των ανθρωπων φησι
βους, και ημιονους και τα ετερα των κτηνων. 27.548 Ἔστι τοινυν το ψαλτηριον
οργανον μουσικον δεκα χορδον, εκ των ανωθεν μερων της κατασκευης απο τελουν
τον ηχον, εναρμονιως τους φθογγους προς την εκ της φωνης μελωιδιαν αποδιδον·
παρα μεν Ἑβραιοις ναυλα λεγομενον, παρ' Ἕλλησι δε κιθαρα ονομαζομε νον.
Κατεσκευαστο γαρ αυτοις ορθον ξυλον και απαρ εγκλιτον, χορδαι δε εν τουτωι δεκα
ετεινοντο. Ἑκαστη δε των χορδων εις το ακροτελευτιον του ψαλτηριου διηιρημενως
εναπεσφιγγετο· αι δε αρχαι των χορδων καθιεντο ανωθεν. ∆εκα γαρ κολλαβοι
ειτουν πασσαλισκοι, περι τον πηχυν του ψαλτηριου στρεφομενοι, ετεινον τε την
χορδην και εχαλων προς τε τον ρυθμον της αρμονιας και προς το του ψαλτωιδου
βουλημα. Και τουτο εστιν ο φησιν ο μεγας Βασιλειος, etc. 27.549 Ἀθανασιος. ∆ια τι δε
οι βασιλεις Ἡρωδης ο Ἀσκαλωνιτης και Πιλατος ο Ποντιος παρεστησαν, τουτεστι
παρεταξαντο και επηλθον κατα Χριστου; ∆ια τι δε οι αρχοντες των Ἰουδαιων οι
ασεβεις, και λοιμοι, και αμαρτωλοι, Γραμματεις, και Φαρισαιοι, και νομικοι, εις
ταυτον συνεδραμον, και κατα του Κυριου, τουτ εστι του Πατρος, και κατα του
Χριστου ελυττησαν, τουτεστι του Υιου αυτου; Ὁ γαρ μη τιμων τον Υιον ουδε τον
Πατερα τιμαι. Ταχα μεν ουν, επειδη τα παρ' εκεινοις τετολμημενα του Κυριου μαλλον
την δυνα μιν εδειξε, και εις τουναντιον αυτοις τα επιχειρηματα γεγονεν, οιονει
 
 
 

165
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μυκτηριζει αυτους ο ∆αυιδ, ως εις κενον παντα τολμησαντας· ταχα δε και μεμφεται.
Τι γαρ δηποτε αιτιωμενοι οι κατα Χριστου συνδραμοντες σταυρωι τουτον ανηρτησαν;
Ουχ ουτος εστιν ο τοις εθνεσι μεν δεδωκως την σοφιαν, τοις δε βασιλευσι το κρατος
παρασχων, και τοις αρχουσι την αρχην κρα τυνομενος, και τοις Ἰουδαιοις τα μεγιστα
τερατουρ γησας και βοωμενα θαυματα; Ἀθανασιος. Ἐνταυθα λειπει το, λεγοντες, ινα
ηι η διανοια αυτη· Συνηχθησαν κατα του Κυριου και κατα του Χριστου αυτου,
λεγοντες· ∆ιακοψωμεν τους δεσμους αυτων. Τινων; του Πατρος και του Υιου· ου γαρ
ηθελον εισω της ιερας γενεσθαι σαγη νης· Ἀποῤριψωμεν δε τον ζυγον, τουτεστι τον
ευ αγγελικον νομον και την εντολην, περι ου γεγραπται· Ὁ ζυγος μου χρηστος εστι.
Τουτο δε αυτος ονειδι ζων αυτοις δια Ἱερεμιου ελεγεν· Ειπας· Ου δουλευ σω σοι·
τουτεστιν, Ουτως επολιτευσω, ωστε αποσεισασθαι την εμην δουλειαν. Ἢ τοινυν
ταυτα εκ προσ ωπου των Ἰουδαιων ειρηται αθετουντων την εις τον Κυριον
υποταγην, και ουτε αυτωι ουτε τωι Πατρι υπο ζευχθαι θελοντων· η και τοις
πιστευσασι το Πνευμα παρεγγυαι και λεγει· Μη ομοιωθωμεν τοις επιβουλευ σασι τωι
Χριστωι, μηδε συνδεθωμεν αυτοις κατα την ομονοιαν· αλλα και τον βαρυν του
παλαιου νομου ζυ γον αποτιναξωμεθα, μηδεν ηγουμενοι τα εν τυποις, ει μη νοοιντο
πνευματικως. Ἀσυντελες γαρ προς ονη σιν η σκια, ει μη το Χριστου μυστηριον
ζωγραφει. Ἀθανασιου. Τοτε. Ποτε, η οτε ελεγον· ∆ιαῤρη ξωμεν τους δεσμους αυτων;
Τινα δε εστιν εν οργηι παρ' αυτου λαληθεντα; Ουαι υμιν, Γραμματεις και Φαρισαιοι,
οτι αρθησεται αφ' υμων η βασιλεια του Θεου. Και τοις νομικοις, ουαι. Ἢ το, Τοτε, εις
τον καιρον της κρισεως αναφερεται, οταν οψονται εις ον εξεκεντησαν. Τοτε γαρ
ταραξει αυτους λε γων· Πορευεσθε απ' εμου οι κατηραμενοι. Ἐπει ραθησαν δε θειας
οργης, και οτε η Ῥωμαικη αυτοις επιστασα στρατια την τε πολιν ενεπρησε, και τον
27.552 ναον επορθησε, και τους πλειονας αυτων θανατωι παρεπεμψεν. Ἡ του τριτου
ψαλμου επιγραφη προς την εν τηι δευτεραι των Βασιλειων ιστοριαν ημας παραπεμπει.
Τωι ∆αυιδ εκ διαφορων γυναικων παιδες εγενοντο πλειονες. Ἐν τουτοις και ο
Ἀμνων ην πρωτοτοκος· εξ ετερας δε ο Ἀβεσσαλωμ και η Θαμαρ, αμφω την οψιν
καλοι. Ταυτης ηρασθη ο Ἀμνων· και νοσειν υποκριναμενος, επειδη ο ∆αυιδ αυτον
επεσκεψατο, παρειναι ηξιου την αδελφην αυτον θεραπευσουσαν. Και διαφθειρας,
ειτα μισησας, ευθυς εξεπεμψεν. Ἡ δε τωι αδελφωι Ἀβεσσαλωμ την υβριν απηγγειλε.
Κακεινος αγανακτει μεν, κρυπτει δε την οργην. Μετα τινα δε καιρον τον Ἀμνων εις
δειπνον καλεσας, απεκτεινε, και φοβηθεις την οργην του πα τρος, απεφυγε· μετα δε
τρια ετη επανεισι, του θυμου κοπασαντος τωι ∆αυΐδ. Ου μην και οψεως αξιουται της
πατρικης αυτικα, αλλα μετα δυο ενιαυτους. Ἤρξατο δε επιβουλευειν τωι πατρι, και
αρματα εαυτωι και ιππεις εποιησε, και ιδιοποιειτο τους ερχομενους κριθηναι προς
τον βασιλεα, σχηματι επιεικειας υπ αγομενος τους υπηκοους, και πληθος αποστατων
συν αθροιζων, εις επιβουλην του πατρος. Και τελος απεστη, και βασιλεα εαυτον
ανηγορευσε. Προσελαβετο δε συν αλλοις πολλοις και τον Ἀχιτοφελ, ον ο ∆αυιδ ειχε
συμβουλον, ανδρα δεινον και δραστηριον. Και ο ∆αυιδ ακουσας, φευγει μετα των
περι αυτον γυμνοις τοις ποσιν· οτε και Σεμεει αυτωι κατηρατο. Ευχομε νος δε την του
Ἀχιτοφελ διασκεδασθηναι βουλην ο ∆αυιδ, πεμπει και τον εαυτου φιλον Χουσι τηι
εκεινου γνωμηι αντιταξομενον, και δια των ιερεων Σαδωκ και Ἀβιαθαρ δηλωσοντα
αυτωι παν ο αν βουλευσηται ο Ἀβεσσαλωμ. Ὁ δε Χουσι, επειδη προς τον πατραλοιαν
τουτον αφικετο, πιστευθεις ως ευνους αυτωι, αυτος τε και Ἀχιτοφελ προτρεπονται ο
τι δεον περι πολεμου ειπειν. Και ο Ἀχιτοφελ προτρεπεται, ταις του πα τρος τουτον
μιγεντα παλλακαις, οπισω διωκειν, και ασυντακτωι προσβαλειν. Ὁ δε Χουσι περι μεν
των παλλακων ουδεν απεφηνατο· εξορμαιν δε ευθυς κατα του πατρος ου συνεχωρει
τωι Ἀβεσσαλωμ· ινα μη, εν ορεσι, φησιν, εμπεσων και δυσφοριαις, το τε στρα τοπεδον
 
 
 

166
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαφθειρηις, και αυτος ταις του πατρος λη φθειης χερσι. Του δε πατραλοιου ειποντος·
Ἀγαθη βουλη Χουσι υπερ την βουλην Ἀχιτοφελ, λυπηθεις Ἀχιτοφελ απηγξατο. Ὁ δε
Χουσι τωι ∆αυιδ παντα δια των ιερεων εδηλωσε, και φευγειν ετι εκελευσεν. Ἐπει δε
παρασκευασαμενος ο Ἀβεσσαλωμ οπισω του πατρος κατεδιωξε, προτερον ταις
εκεινου παλ λακαις εν υπαιθρωι μιγεις, ο μεν ∆αυιδ ουκ εξηλθεν αυτος εις
αντιπαραταξιν, ηγεμοσι δε πιστευσας το στρατευμα, ενετειλατο αυτοις λεγων·
Φεισασθε μου του παιδαριου Ἀβεσσαλωμ. Του δε πολεμου συῤρα γεντος εν τωι δρυμωι
Ἐφραιμ, πιπτουσι μεν εικοσι χιλιαδες ανδρων απο του στρατευματος του Ἀβεσσα
27.553 λωμ· αυτος δε, ως ειχεν, εφευγε στρεψας τον χαλι νον. Βαθειαν δε την κομην
και πολλην τρεφων, εμ πλεκεται ταυτην δρυΐ· και η μεν ημιονος εκ των σκε λων
αυτου διωλισθησεν· ο δε μετεωρος επι του δεν δρου εκρεματο, εως, ιδων τις αυτον,
απαγγελλει τωι Ἰωαβ. Εις δε των του ∆αυιδ ηγεμονων ην ο Ἰωαβ. Και ουτος, τρια
βελη λαβων απο χειρος, εις την καρ διαν του Ἀβεσσαλωμ ενεπηξε, και ανειλεν
αυτον. Ὁ δε ∆αυιδ, ακουσας, πενθει· Υιε μου, λεγων, Ἀβεσ σαλωμ, υιε μου. Τις δυη
τον θανατον μου αντι σου; Και ουτω του τυραννου διαφθαρεντος, παλιν ο ∆αυιδ την
βασιλειαν αναλαμβανει. Ἀλλα τουτο μεν υστερον. Τον δε μετα χειρας ψαλμον
συνεταξεν ετι διωκομενος. ∆ιο και θρηνους εχει και ολοφυρμους. Ἀναχθησεται δε
και εις Χριστον ο ψαλμος, τον αλη θινον ∆αυΐδ· ∆αυιδ γαρ ερμηνευεται πεποθημενος
και ικανος χειρι. Τις δ' αν ειη ο φυσει και αληθως πεποθημενος η ο Χριστος, ο
ωραιος καλλει παρα τους υιους των ανθρωπων; Τις δε ικανος τηι χειρι, ει μη ο
ισχυρος Ἰησους, ο τηι δυναμει της θεοτητος παντας τους αλλοφυλους τροπωσαμενος
δαιμονας; Τουτον γαρ εδιωκεν, ως αλλος τις Ἀβεσσαλωμ, ο αισθητος και κατα σαρκα
Ἰσραηλ, οι Ἰουδαιοι. Περι ων λεγει δια Ἡσαΐου· Υιους εγεννησα και υψωσα· αυτοι δε
με ηθετησαν. Συνηργει δε προς την διω ξιν, οια τις Ἀχιτοφελ ο Ἰουδας· ον
συμβουλον ειχεν ο νοητος ∆αυιδ ο Χριστος. Περι αυτου γαρ ειρηται εν τινι των
ψαλμων· Συ δε, ανθρωπε ισοψυχε, ηγε μων μου, και γνωστε μου. Ἀλλα γαρ Ἰουδας
μεν παραπλησιως τωι Ἀχιτοφελ απελθων απηγξατο· ο δε Χριστος, αποστελλων τους
ηγεμονας αυτου μαθητας εις τον κατα των εχθρων αυτου πολεμον, ενετελλετο,
ωσπερ ο ∆αυιδ, ινα φεισωνται του Ἀβεσσαλωμ, ουτω και αυτος, ινα τους Ἰσραηλιτας
μη παροψωνται· Ἔσεσθε γαρ μοι, φησι, κηρυκες τε και μαρτυρες εν Ἱερουσαλημ, και
εν πασηι τηι Ἰουδαιαι, και Σαμαρειαι, και εως εσχατου της γης. Ὥσπερ δε και η ημιονος
και αι τριχες τον Ἀβεσσαλωμ τωι θανατωι παρεδωκαν, ουτω τους Ἰουδαιους η αλογια
και το μεγα φρονειν επι τοις εξω και σωματικοις της αλη θινης ζωης απεστερησε·
και ουτε της γης απολαυειν ειασεν, ουτε του ουρανου. Κατα δε τον μεγαν Ἀθανασιον
σαφως ο λογος ενταυθα την Ἰουδαιων απιστιαν ελεγχει. ∆ιο Μωσης προς αυτους
απετεινε φασκων· Υιοι ανθρωπων οις ουκ εστι πιστις εν αυτοις. Κυριλλου και
Ἀθανασιου. Τουτο και επι Ἰουδαιων αληθες· Ἕκαστος ελαλησε ματαια προς τον
πλησιον, τας κατα του Σωτηρος ημων συναγων επι βουλας. 27.556 Και οι παρ'
Ἕλλησι δε ποιηται και λογογραφοι, κατ' ουδενα τροπον του αληθεις ειναι
φροντισαντες, συν τεθεικασιν αβασανιστως το αυτοις δοκουν, σκοπον εχοντες ενα,
το επιδειξιν ποιησασθαι γλωττης. Ἀθανασιου. Κατα μεντοι αναγωγην, διαῤρηδην εν
τωι παροντι ψαλμωι σαφηνιζει των ανθρωπων την εις το παντελες των
επιτηδευματων ασεβειαν και παρανομιαν, ινα το αναγκαιον της επιφανειας ανα
κηρυξηι Χριστου. Και ουτως μεν ο θειος Ἀθανασιος· κατα δε τον μεγαν Βασιλειον,
etc. Ἀθανασιος δε και Βασιλειος, οι μεγαλοι Πατερες, φασιν· οτι τουτον αιδει τον
ψαλμον ο ∆αυιδ δι δασκων, τι αν ανθρωπον παρασκευασοι της μακα ριας εκεινης
τυχειν ληξεως. ∆ιο τον τελειον ημιν ο λογος υπογραψαι βουλομενος, τον των
μακαρισμων, επιτυγχανειν μελλοντα, ταξει τινι και οδωι των περι αυτον
 
 
 

167
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεωρουμενων χρησαμενος, απο των προσεχε στερων και πρωτων την αρχην
πεποιηται. Ἀρχομενος ουν φησι· Κυριε, etc. Ἀθανασιος. Ἁγιους ειναι φησιν ενταυθα
τους ηγιασμενους εν Πνευματι· Χριστου δε γην την Ἐκ κλησιαν· το δε,
Ἐθαυμαστωσας, αντι του, Ἐφανερωσας. Θεληματα δε αυτου του Πατρος· ιν' ηι το
ολον ουτω· Τοις ηγιασμενοις εν πιστει γνωστον εποιησε το θελημα του Πατρος.
Νοησεις δε τον στιχον και ουτως· Ἐθαυμαστωσε τους αγιους ο Θεος. ∆ια τι; ∆ιοτι τα
θεληματα αυτου παντα εν αυτοις ησαν, και παρ' αυ τοις εγινοντο. Ἀθανασιος.
Ἐνταυθα μεντοι ο ∆αυιδ, ως εν τωι εικοστωι τριτωι ψαλμωι, ψαλλων τα της γενε σεως,
αιτιαται τους αυτοματα λεγοντας υφεσταναι τα οντα και απρονοητα ειναι, και τους
λατρευοντας τηι κτισει παρα τον κτισαντα. Τι ουν αρα φησι τοις εξ εθνων
κεκλημενοις; Ὁ δε αγιος Κυριλλος και ο παμμεγας Ἀθα νασιος εν ερωτησει
αναγινωσκουσι το, Ουκ εισι λα λιαι, ουδε λογοι, ων ουχι ακουσονται αι φωναι
αυτων; τουτεστιν· Ἆρα ουκ εισι και των αφωνων, η πραγματων, η εργων, φωναι
χωρις λογου και γλωττης; Ναι, φαιη αν τις. Ὥσπερ γαρ του υφαν του την τεχνην η
πολυποικιλος εσθης αναβοαι, και τον ναυπηγον η αδιαβλητως εχουσα ναυς
ανακηρυτ τει, και τον σιδηρεα το εργον αυτου· ουτω και η κτι σις, ης αρτιως
διεμνημονευσαμεν, αφωνος μεν, ηγουν αλογος· λαλια δε ωσπερ αυτης το θαυμα
εστι, και 27.557 οιον φωνη το καλλος και ευταξια. Το γαρ διηγημα το ουρανιον και
το ρημα το παρα της ημερας βοωμε νον φωνη μεν εναρθρος ουκ εστιν, ουτε λαλια
δια στοματος· διδασκαλια δε θειας δυναμεως γινεται τοις επαΐειν επισταμενοις
σιωπωσης φωνης. Πλην αφωνον την κτισιν ειπων ο ∆αυιδ, απεφηνεν, οτι μητε εμ
πνους, μητε λογικη, κατα το δοκουν τοις Ἑλληνων σοφοις. Ζωον γαρ ειναι φασιν εν
τον συμπαντα του τον κοσμον· ζωα δε ομοιως και τα μερη, εξ ων συμ πληρουται. Εις
το τελος και ουτος ο ψαλμος επιγε γραπται, μελλοντων τινων εχων προαγορευσιν.
Κατα γαρ τον μεγαν Ἀθανασιον, λεγεται μεν ο ψαλμος ως εκ προσωπου των περι τον
∆αυιδ εταιρων, αυτωι τωι ∆αυιδ επευχομενων ποιουντι θυσιαν· αναφερεται δε και εις
προσωπον των αποστολων, ως εν ημεραι του σταυρου τωι Χριστωι συνευχομενων.
Κατα δε τον μεγαν Ἀθανασιον, κεδροι Λιβανου οι υψηλοι του των Ἰουδαιων λαου,
δια το ωνο μασθαι πολλακις εν τηι θειαι Γραφηι Λιβανον την Ἱερουσαλημ. Ὁ δε
μοσχος το θυσιαστηριον δηλοι. Συντριβονται ουν αυτοι τε και το παρ' αυτοις εις τε
λος θυσιαστηριον. Κατα δε τον θειον Ἀθανασιον, το αποστρα φηναι εις κολπον την
υπερ Ἰουδαιων του Χριστου προσευχην σημαντικον αν ειη του εναπομειναι εκει
νους τηι αμαρτιαι, και μηδεν ωφεληθηναι, τηι υπερ βοληι της απονοιας την προσευχην
ωσπερ ανακαμψαι ποιησαντας. Ὁ μεν γαρ Κυριος, θεωρων τον κατα ληψομενον
αυτους ολεθρον, και την εσχατην απ ωλειαν, επενθει υπερ αυτων· οι δε τοιαυτα
επρατ τον, ως την ευχην αυτου την υπερ αυτων μη παρα πεμπεσθαι εις τα ωτα του
Πατρος, αλλ' ωσπερ αν τικρουομενην υπο του μεγεθους της αυτων δυσσεβειας,
καθελκεσθαι και επαναστρεφειν προς αυτον. ∆ιο ελεγε· Και η προσευχη μου εις
κολπον μου αποστραφησεται, Ει γαρ σωζεσθαι εμελλον και με ταβαλειν των
ασεβηματων, ευθυδρομουσα η προσευχη του Σωτηρος ακωλυτως αν και
απαραποδιστως επι τα ωτα τα πατρικα παρηιει. Κατα δε τους πανυ Ἀθανασιον και
Κυριλλον· Ἐπειδη εν εικονι και ουκ εν αληθειαι νυν διαπορευε ται ο ανθρωπος· η γαρ
αληθης ζωη κατα τον μελ λοντα αιωνα εστιν· εικοτως ο ψαλλων την εικονα μα
ταιοτητα προσειπεν. Ἐπειδη ου την αληθινην νυν ζωμεν ζωην, αλλα την ως εν
εικονι, ουδε περι τα οντως αγαθα ποιουμεθα την σπουδην, διο ματηντα 27.560
ρασσομεθα περι κοσμικας επιθυμιας στρεφομενοι, και συναγοντες θησαυρους ων
ουκ ισμεν τους δια δοχους. Κατα δε τους μεγαλους Ἀθανασιον και Κυ ριλλον·
Ἐπειπερ εν τωι προ τουτου ψαλμωι εκ του Σωτηρος προς τον Πατερα ειρηται·
 
 
 

168
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀναστησον με, και ανταποδωσω αυτοις, νυν το των εσταυρωκο των υποκειται
προσωπον, οι πεπονθασιν ανηκεστα, προδηλου οντος, ως υστερον
προσληφθησονται, εγκεντρισθεντες, ως φησι Παυλος, τηι ιδιαι ελαιαι. Μετα γινωσκων
ουν ο Ἰσραηλ ταυτα φησιν. Ἀθανασιου και Κυριλλου. Ἀλγουντες επι τηι εκπτωσει οι
σταυρωται του Κυριου και μεταγινω σκοντες, διψηιν λεγουσι τον Θεον, και της παρ'
αυτωι πηγης επιθυμειν· περι ης ειρηται· Ὅτι παρα σοι πηγη ζωης. Και ποθουσιν εγγυς
γενεσθαι Θεου, κατα διαθεσιν και αγιασμον τον δια πιστεως της εν Χριστωι. Και ον
απεκτονασι, τον αρχηγον της ζωης ημων, και τωι θανατωι παρεδωκαν, τουτον Θεον
ονο μαζουσι ζωντα. Το δε, Ποτε ηξω; γλιχομενων επι της εις υστερον κλησεως, και
ζητουντων μαθειν τον καιρον, καθ' ον και αυτοι εμφανεις εσονται του προσωπου
του Θεου και Πατρος (ταυτον δε εστι και τωι του Υιου)· ει και νυν εισιν εν
αποστροφηι. Ἀπο στρεψω γαρ, φησι, τους οφθαλμους μου αφ' υμων. ∆ια τι; Αι γαρ
χειρες υμων αιματος πληρεις. Ἀθανασιος και Κυριλλος. Του Σωτηρος προειποντος·
Ὅταν ιδητε την Ἱερουσαλημ κυκλουμενην υπο στρατοπεδων· οτε προς εργον εξεβη
ο λογος, Ῥωμαιων αυτους πορθησαντων, εθρηνουν· πρωτον μεν ως
προσκεκρουκοτες Θεωι· ειτα ως της εξ αυτου σωτηριας εκπεπτωκοτες· και τριτον, οτι
περ αυτοις οι αστυγειτονες επεμβαινοντες το, Που εστιν ο Θεος σου; διασυροντες
ελεγον. Ἀθανασιωι δε τωι πανυ την αυτην υποθεσιν εχειν τωι προτεταγμενωι και ο
παρων δοκει ψαλμος. Προσ ερχονται γαρ παλιν οι εξ Ἰσραηλ την δια Χριστου
σωτηριαν αιτουμενοι. ∆ιο φασι προς τον Πατερα· Ἐξαποστειλον το φως σου και την
αληθειαν σου. Αυτος γαρ αυτους εις το αγιον ορος εισαξειν εμελλε· τουτεστιν, εις
τον ουρανον και εις τας ανω μονας (ας και σκηνωματα ονομαζει), και εις το νοη τον
θυσιαστηριον· και αυτος αυτων εμελλεν ευφραι νειν την νεοτητα. Νεοτητα δε καλει
την ευφροσυνην, την και ανανεουμενην αυτων την ψυχην. ∆ιο εν κι 27.561 θαραι
υπισχνουνται προσφερειν αυτωι την εξομολογη σιν. Κιθαραν δε πολλακις το σωμα
νοειν εδιδαξεν. Ἀθανασιος, Κυριλλος, Θεοδωρητος. Και οι εκ περιτομης
μεταγινωσκοντες κραταιωμα εαυτων τον Θεον επιγραφονται· και οι εξ εθνων
πιστευσαντες τουτον ισχυν εαυτων τιθενται· και οι αιχμαλωτοι παρ' αλλου
λυτρωθηναι ουκ ελπιζουσιν. Ἀθανασιος, Κυριλλος. Κιθαραν το σωμα λεγει, δι' ου
πεφυκεν ο νους ανακρουεσθαι, καθαπερ δια χορδων των αισθητηριων μελωιδιαν
αναπεμπων Θεωι. ∆ηλοι δε η κιθαρα και την νεκρωσιν του σωματος, και την
συμφωνιαν των αρετων. Την μεν γαρ νεκρωσιν αι νευραι, την δε συμφωνιαν αι
αρμονιαι αινιττονται. Ἔδειξε δε την μεν φαιδροτητα τηι της κιθαρας προσθη κηι, την
δε αγαπην εν τηι προσφωνησει τηι δις επαναλαμ βανομενηι· Ὁ Θεος γαρ, φησιν, ο Θεος
μου. Ἵνα μαθηις, οτι τον επι παντων Θεον, τουτον εξαιρετον Θεον δια ζη λον και
πιστιν οι εκ περιτομης μεταγινωσκοντες, και οι εξ εθνων πιστευοντες επιγραφονται·
οις και η πνευματικη νεοτης ευφραινεται, αντικειμενως εχουσα προς τον παλαιον
ανθρωπον. Μονος γαρ ο πνευματι και φρονηματι νεαζων συγγενως τωι καινωι
ανθρωπωι και τηι καινοτητι του πνευματος εισεισι προς τον Θεον, τον ευφραινοντα
την τοιαυτην νεοτητα. Κατα μεν τον μεγαν Ἀθανασιον, ετι και ου τος ο ψαλμος της
αυτης υποθεσεως εχεται, τας τε παλαιας ευεργεσιας διηγουμενων των εξ Ἰσραηλ,
μεταγινωσκοντων και προσληφθηναι αξιουντων παρα Χριστου, δια το αυτωι
επιγραφεσθαι την ελπιδα, και επι τωι ονοματι αυτου εξομολογεισθαι· κατα δε τον
χρυσολογον Πατερα, κ.τ.λ. Ἀθανασιος. Παλαι, φησι, συνεστρατηγεις ημιν· νυν δε ου
μονον ου συνερχηι ημιν, αλλα και απεστρε ψας ημας, και εσχατους εταξας παντος
εναντιου· ως και τοις μισουσιν ημας γενεσθαι εις διαρπα γην. Και περιεστηκεν ημας
η τοτε κατασχουσα τους πολεμιους αισχυνη, και γεγοναμεν ηλαττωμενοι παρ'
εκεινοις ων εκρατουμεν το προτερον, και διηρ πασθημεν υπ' αυτων ους
 
 
 

169
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διηρπασαμεν. Ταυτα δε φησιν ο χορος ο προφητικος κατα τον μεγαν Ἀθανασιον,
οικοιουμενος του λαου τας συμφορας· κατα δε τους αλλους, ο των Μακκαβαιων
στρατος. Ἀθανασιος. Ὕπνωι μεν ουν παραβαλλουσι 27.564 την πολλην ανοχην του
Θεου ην εποιειτο δια τας αμαρτιας αυτων. Ευχονται δε δοθηναι αυτοις την
επιφανειαν του Χριστου την επ' εσχατων των και ρων, ινα μη της παρ' αυτου
αμοιρησωσι ζωης· και φασιν· Ἵνα τι το προσωπον σου αποκρυπτεις, και επιλανθανηι
της κακωσεως ημων και θλι ψεως; Κρυπτεις μεν το σεαυτου προσωπον, ο Θεος, και
αποστρεφεις, προς το μη βλεπειν τα αισχρα και απρεπη, και της σης θεας αλλοτρια·
αλλ' επει ημεις επι τοις λεχθεισι κατορθωμασι παῤρησιαν αγομεν, ινα τι το
προσωπον σου κρυπτεις; Τοσαυτα δε πασχοντων και κακοπαθουντων της σης ενεκεν
ευσε βειας, ινα τι επιλανθανηι της κακωσεως ημων, ητοι της πτωχειας; Ει γαρ και
μεγαλα ταυτα ως προς ημας τα κατορθωματα, αλλ' ως προς σε παντα πτωχα και
σμικρα και ολιγιστα· πλην ως εξ ημων μεγαλα. ∆ιο ικετευομεν μη ληθην ποιησασθαι
της ημετερας πτωχειας· μνησθηναι δε και της θλιψεως ημων, ης υπεμειναμεν χαριν
σου, ω ∆εσποτα. Ἀθανασιος. Τεταπεινωσθαι δε αυτων την ψυχην φασι και Ἰουδαιοι·
επειδη, απωσαμενοι το φρονειν τα Χριστου, εις φρονημα κατεπεσον σαρ κικον.
Ἀθανασιος. Και την εν υστεροις δε καιροις εσομενην του Ἰσραηλ επιστροφην και
κλησιν οι στι χοι σημαινουσιν. Οι και φασιν· Ἀντιλαβου δη ημων, και διδου το
ευμενες. Και καιρον επιστροφης την εις σε αληθινην πιστιν ομολογουσιν· επαγοντες
το· Ἕνεκεν του ονοματος σου, διαῤρηδην ομολογου σιν, ως ουκ αξιοι του ελεεισθαι
εισιν οι κατα Χρι στου γενομενοι. Πρεπει γε μην το ελεειν αυτωι, και κατοικτειρειν
τοις ανθρωπινοις πταισμασι δι' εαυ τον. Φησι γαρ· Ου δι' υμας εγω ποιω, λεγει Κυ
ριος, αλλ' η δια το ονομα μου. Ἀθανασιος δε ο πανυ και ο θειος Κυριλλος ως εκ
προσωπου του Θεου και Πατρος λεγεσθαι ταυτα νοουσι περι του εν αρχηι οντος προς
αυτον Λογου, ον εκ της οιονει καρδιας η αυτων των σπλαγχνων, φασι, προηγαγε.
Περι ου και λεγει δια ∆αυΐδ· Ἐξηρευξατο η καρδια μου λογον αγαθον. Γεγεννηται
γαρ, ως λογος εκ νου, αγαθος εξ αγαθου, Θεος εκ Θεου. Ἄθρει δε ως περι
ενανθρωπησαντος του Υιου λεγοντα τον Πατερα· Λεγω εγω τα εργα μου τωι βα σιλει.
Μονονουχι γαρ καθυπισχνειται διδασκειν αυτον, 27.565 οποιοις τισι λογοις
χρησεται, εμβιβαζων ημας εις το δραιν τα εργα αυτου. Ἔργα δε Θεου φαμεν την
ευσεβη πολιτειαν, ητις δια των ευαγγελικων κηρυγματων γεγο νεν ημιν εμφανης.
Προσλαλων δε Χριστος Ἰουδαιοις τα χρησιμα προς σωτηριαν, τωι Πατρι τους εαυτου
λογους ανετιθει λεγων· Ἀπ' εμαυτου ποιω ουδεν· και παλιν· Ὁ Πατηρ αγαπαι τον
Υιον, και παντα δεικνυσιν αυτωι α αυτος ποιει. Καλει δε αυτον βασιλεα κατα καιρον
ο Πατηρ, ως αν μη τωι της ενανθρωπησεως μετρωι δοξηι της ενουσης αυτωι κατα
φυσιν αξιας αποφερεσθαι. Ἔμεινε γαρ και μετα την οικονομιαν ουδεν ηττον, εκ
βασιλεως ων του Πατρος, βασιλευς, και ωσπερ βασιλευς υπαρχων και Θεος, εις
βασιλεως αρχην λεγεται ερχεσθαι, δια το σεσαρ κωσθαι. Ουτω και απερ οιδε
φυσικως, ως Θεος, ταυτα παλιν ακουειν λεγεται δια το ανθρωπινον οι κονομικως.
Χριστος γαρ εστιν ο βασιλευς, ωι τα εργα λεγει ο Πατηρ. Ὃν δε ειρηκε Λογον, τουτον
και γλωσσαν αυτου αποκαλει· ως ουχ ετερον τι λαλουντα πλην ο τι εν αυτωι
πατρικον εστι βουλημα. Και παρ' ημιν γαρ γλωττα διαπορθμευει τοις εξω τον νουν.
Καλαμος δε γραμματεως οξυγραφου ωνομασται, δια το λεγειν τι και ευθεως
γενεσθαι, ως το· Λεγω· Καθαρισθητι, και ευθεως εκαθαρισθη· Νεανισκε, σοι λεγω,
εγερθητι, και ευθεως ηγερθη. Ἀλλα και ως καλαμος οξεως εγγραφει ταις καρδιαις
ημων το βουλημα του Πατρος. Βουλημα δε, φησιν αυτος, του Πατρος, Ἵνα παν ο
δεδωκε μοι, μη απολεσω εξ αυτου. Ὀξυς δε ο καλαμος του Πατρος. Ὁ μεν γαρ
Μωσεως νομος δια των κατα το γραμμα κυκλων αμυδρως εδηλου τα χρησιμα· ο δε
 
 
 

170
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κοινος Σωτηρ συντομως εδηλωσε το θελημα του Πατρος. Ἔστι γαρ Μεγαλης βουλης
αγγελος. Και λογον, φησι, συντετμημενον ποιησει Κυριος εν τηι οικουμενηι οληι.
Ἀθανασιος δε ο πανυ και τηι αγιαι Θεοτοκωι ανατιθησι το· Ἄκουσον, θυγατερ, και το·
Αυτος εστι Κυριος σου. Ὥσπερ ομοιον εστι το. Χαιρε, κε χαριτωμενη, ο Κυριος μετα
σου. Ειρηκως γαρ, φησιν, ο ∆αυιδ Χριστον τον Λογον του Θεου, ευθυς και την
ανθρωπινην γεννησιν δεδηλωκε, την εκ παρθενου. Και ο μεν Γαβριηλ
κεχαριτωμενην απλως καλει, ξενος ων αυτης κατα την γεννησιν· ο δε ∆αυιδ εκ του
σπερματος αυτου τυγχανουσαν θυγατερα προσ φωνει. Ἀθανασιος και Κυριλλος.
Κλησιν εθνων ο ψαλμος σημαινει, ᾀδομενος εκ προσωπου των αγιων αποστολων
παραινουντων τοις εθνεσιν ανασκιρταιν 27.568 δια πραξεων αγαθων επι τηι γενομενηι
νικηι κατα των αλιτηριων δαιμονων. Ἐπιγεγραπται δε Ὑπερ των υιων Κορε· ουχ ως
υπερ εκεινων παντως γεγε νημενης της ωιδης, αλλ' ως δι' αυτων υπηρετειν τε
ταγμενων τηι αναφοραι της ωιδης. Ἔστι δε, ως ειρη ται, των αγιων αποστολων το
προσωπον, ως κεκε λευσμενων παντα μαθητευσαι τα εθνη. Ἐπειδη δε πλειστων
οσων αυτοις και μεγαλων αγαθων προμνη στρια γεγονεν η πιστις· κεκληνται γαρ δι'
αυτης εις υιοθεσιαν Θεου, εις μεθεξιν τε αγιου Πνευματος, θειας τε φυσεως γεγονασι
κοινωνοι, τα τε εξ ουρα νου χαρισματα πεπλουτηκασι, και της των αγιων ελπιδος
συμμετοχοι καθεστηκασι· ταυτηι τοι και μαλα εικοτως πανηγυριζειν αυτοις
επιταττουσιν. Ὁ δε θειος Ἀθανασιος λαους και εθνη τον τε Σαταναν και τας συν
αυτωι πονηρας δυναμεις ειναι φησι· περι ων ελεγεν ο Σωτηρ· Ἰδου δεδωκα υμιν
πατειν επανω οφεων και σκορπιων. Τα γαρ εθνη των δαιμονων υπεταξε τοις των
αποστολων ποσιν. Ἀθανασιος. Ἄδεται μεντοι και ουτος ο ψαλμος εκ προσωπου των
αγιων αποστολων, διηγουμενων τους δια το κηρυγμα διωγμους, και τας νικας τας
επι τουτοις γενομενας. Ὠδη δε ψαλμου επιγεγραπται, ως της ηθικης φιλοσοφιας
προς την θεωρητι κην συνδραμουσης. Κατα δε τον μεγαν Ἀθανασιον, ο κατα των
αποστολων δια το κηρυγμα γενομενος πολεμος υπο τε των αισθητων βασιλεων των
εθνων, και μην και των αορατων δαιμονων των παλαι βασιλευοντων, ενταυθα
σημαινεται. Οι και κατεπλαγησαν και εξεστησαν, την γενομενην βοηθειαν παρα του
Θεου τοις αγιοις θεω ρουντες. Ἡ γαρ υπερβολη της ισχυος του σωζοντος το θαυμα
αυτοις και την καταπληξιν ειργασται. Ειτα εταραχθησαν, ως αν Θεου κατασταντες
πολεμιοι, και ησαν ως εν ωδισι. Το γε μην εξης ειρημενον επιστησας νοησεις, ως
νηες Θαρσεις ελεγοντο, πλουτον φερουσαι μεγαν τωι Σολομωντι, καθαπερ εν τηι των
Βασιλειων εγνωκαμεν ιστοριαι. ∆ιο και νυν δια των συντριβομενων πλοιων Θαρσεις
την απωλειαν του πλουτου και της δυναστειας των προλεχθεντων εδη λωσε
βασιλεων. Πνευμα δε βιαιον νοητας δυναμεις τινας νοησεις, δι' ων τους εχθρους
των αποστολων κατεπολεμησεν. Ἀθανασιου. Ὅτι κρινας την δικην των εθνων,
27.569 εξηλασας τον κατ' αυτων πολεμιον δαιμονα. Ει δε βουλει, ορος Σιων οι το
υψος της θεολογιας πεπιστευ μενοι· θυγατερες δε της Ἰουδαιας αι κατα την οι
κουμενην Ἐκκλησιαι, ως υπο των αποστολων παγει σαι, οι το γενος εξ Ἰουδαιων
κατηγον. Παρεγγυαι δε και τοις κηρυττουσιν ευφραινεσθαι ενεκα των δι καιων του
Θεου κριματων, οις χρησαμενος, την της οικουμενης σωτηριαν επραγματευσατο.
Κατα δε τον μεγαν Ἀθανασιον, εκ της ανω Σιων ο Κυριος την δευτεραν παρουσιαν
ποιησεται, την επιφανη και ενδοξον, ην και ευπρεπειαν ωραιο τητος κεκληκεν. Κατα
δε τον μεγαν Ἀθανασιον, Πνευμα τον νουν εκαλεσεν· ευθες δε αυτου το εδραιον·
ωσανει λεγοι· Ἀσφαλισαι μου τον νουν, του μηκετι ευκολον ειναι καταπιπτειν εις
αμαρτιαν. Ἀθανασιου και Ευσεβιου. Ἀκηδιαι δε αληθως και αδημονει πας θεοφιλης
τωι θνητωι ενδιατριβων βιωι· αδημονει δε και δια φιλανθρωπιαν, το πληθος των
απολλυμενων θεωρων. Ἐπειδη ουν και ∆αυιδ, εις την καταδυναστειαν και
 
 
 

171
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τυραννιδα των δαι μονων θεωρων, ακηδιας πεπληρωτο, τουτου χαριν ικετευει,
οπως, επιφανεις ο Κυριος, της των βιαζομενων ημας εξεληται χειρος. Το δε, απο των
περατων της γης, σημαινει υπερ πασης αυτον της οικουμενης ποιουμενον τας λιτας.
Ου μονον δε, αλλα και το μεσον Θεου και ανθρωπων ουσιας πολυ παρ ιστωντα, κατα
το εν τωι Ἐκκλησιαστηι· Ὁ Θεος εν τωι ουρανωι ανω, και συ εν τηι γηι κατω. Του μεντοι
Συμμαχου σαφεστερον ειποντος, εν τωι αδημονειν, εναργεστερον και
εμφαντικωτερον ειπον οι Ἑβδομηκοντα, Ἐν τωι ακηδιασαι. Ἀδημονειν γαρ και επι
τοις μικροις λεγεται· ακηδιαιν δε επι τοις μεγαλοις παντως, οταν δια το πληθος των
κακων λοι πον των εν μεσωι τις περιλαμβανεται, απαγορευηι προς αυτα και οιον
απογινωσκει, ριψας του νοος βου λευματα, ως μηκετι φερειν οιος τε ων. Ἀθανασιος.
Προς δε διανοιαν κρειττους γεγοναμεν των επηρεαζοντων δαιμονων δια Χριστου, ος
πετρα τωι μακαριωι κατωνομασται Παυλωι. Και ινα τον νουν απαντα της ψαλμωιδιας
ειπω, ευχαριστιαν ο λογος περιεχει. Ταυτα γαρ μοι, φησιν, υπηρξαν οσα προειρηκα,
επειδη συ αυτος, ο Θεος, επηρας με, 27.572 και υψωσας εν τηι παρα σοι πετραι, ητις
εστιν ο σος λογος· η πετρα γαρ ην ο Χριστος. Ἐπει τοινυν τωι λογωι σου υψωσας με,
και μετεωρον εποιησας, ως μηκετι κατοικειν τα μεσα της γης, αλλ' εν ακροις αυτης
γενεσθαι· ηδη δε και ωδηγησας με, ωστε πλησιον σου φθασαι, γεγονας τε ελπις μου,
δι' ην ελπιδα ου καταισχυνθησομαι· αλλα και πολλων επικειμενων νοητων εχθρων,
των ζητουντων την ψυχην μου, αντι παντων ηρκεσας συ μονος, πυργος ισχυος μοι
γενομενος· εικοτως τουτων απαντων τυχων, συ (forte σοι) τους υμνους αναπεμπω,
ως απαντων μοι των αγαθων γενομενωι αιτιωι. Ἀθανασιου και Κυριλλου. Ἐπει δε
των οδηγουντων ιδιον το δεικνυειν, ποια μεν ασφαλης οδος, ποια δε σφαλερα και
βλαβερα μαρτυρεσθαι· και τουτο Χριστος πεποιηκως ευρισκεται, εν τωι λεγειν· Ἐγω
ειμι η οδος και η θυρα. Το δε, πυργος ισχυος, ομοιον ωσει λεγοι· Τοιχος και ασφαλεια
γεγονας, εις το μηδεν παθειν επηρεαζοντων των εχθρων. Πυργος γαρ εδραιος,
ακατασειστος ο Χριστος. Ἀθανασιος, Κυριλλος. Προς δε νουν, αφ' ων ηδη ειληφεν
αγαθων, και περι των μελλοντων ελπιζει, οτι δη, εις τας ανω σκηνας γεγονως, υπο
την αυτου δια παντος γενησεται σκεπην. Ὥσπερ γαρ οι μελλοντες επιτελειν εορτην,
εγγυς τε και επι θυραις εχοντες αυτην, προαναπιμπλανται θυμηδιας, και την ουπω
παρουσαν ως ηδη παρουσαν ορωσιν· ουτω και οι αγιοι, χρηστας εχοντες ελπιδας επι
τηι μελλουσηι ζωηι, χαιρουσιν επ' αυτηι. Πτερυγας δε καλει τας του Θεου προνοητικας
δυναμεις· υφ' ας σκεπεται ο θεο φιλης, μηδεποτε της σκηνης αναχωρων του Θεου,
αλλα δι' αιωνος εν αυτηι κατοικων. Ευσεβιου και Ἀθανασιου. Ἰστεον μεντοι, οτι
ταυτα αινιγμα εχει και της αληθους κληρονομιας. Αυτη δε εστιν η αιωνιος ζωη.
Ἀλλα μην αυτη εν τωι μελλοντι αιωνι δοθησεται· πως ουν ειπε, ∆εδωκας; Ὅτι, ει και
προσδοκαται μετα την αναστασιν, αλλα γε τωι ηδη ευπρεπεσθαι, δεδοται τοις αυτην
κατα καιρον τον δεοντα ληψομενοις. Ὅρα δε, οτι και τοις φοβουμενοις τον Θεον
δεδοται η κληρονομια. Ει ουν αυτοις υποδεεστεροις ουσι, πολλωι πλεον τοις υπερ
αναβεβηκοσιν, ειτουν αγαπωσι τον Θεον. Ἀοριστως δε ειπων, τοις φοβουμενοις, και
ου προσθεις, Ἰουδαιοις, η Ἕλλησιν, ηπλωσε την χαριν επι παντας ανθρω πους·
μαλιστα δε τους εξ εθνων προσιοντας, φοβουμενους τον Κυριον, ειωθεν αποκαλειν ο
λογος.

Ποια 27.573 δε η κληρονομια αλλ' η η βασιλεια των ουρανων; ην εν τοις
μακαρισμοις ειρηκεν ο Σωτηρ. Ευσεβιου, Ἀθανασιου, Κυριλλου.

 
 
 

172
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Προς δε νουν σημαινει ο λογος, ως και τουτο μερος κληρονομιας εστιν η αιωνιος
ζωη. Τουτο γαρ εστι το ημερας ημερων τοις ετεσι του βασιλεως προσθηναι. Σημαινει
γαρ δια των ημερων χρονους τινας και αιωνας. Μη υπολαβηις δε, οτι περι ενος τινος
βασιλεως τα τοιαδε φησιν· ισθι δε μαλλον, οτι περι παντος του κεκλημε νου εις
βασιλειαν ουρανων· ον και διαμενειν φησιν εις τον αιωνα ενωπιον του Θεου. Οι γαρ
συμμορφοι γενομενοι των παθηματων αυτου και συμβασιλευ σουσιν αυτωι
διηνεκως. Προειπων μεντοι ο Προφητης, οτι Συ, ο Θεος, εισηκουσας των ευχων μου,
καθ' υπερβα τον συνηψε το· Ἡμερας εφ' ημερας του βασιλεως προσ θησεις. Ἤκουσας
γαρ, φησι, των ευχων μου· ημερας εφ' ημερας προσεθηκας. ∆ια μεσου δε ενεβληθη η
περι των φοβουμενων το ονομα Κυριου μνημη· επειδη και αυτοις επηγγελται την
κληρονομιαν η προφητεια. Ἦν δε η αιωνιος ζωη. Ἀθανασιος. Ἐξ αναστροφης δε ο
λογος, ινα ηι τοιουτος· Ει τις εκζητησει το ελεος αυτου και την αληθειαν, ουτος εν
τοις ατελευτητοις αιωσι διαμενει ενωπιον του Θεου. Τουτο δε σαφεστερον ο
Συμμαχος ηρμηνευσεν· Ἔλεος και αληθεια διατηρησουσιν αυτον. Ταυτα γαρ της
αθανασιας αυτωι εσται αιτια, το του Θεου ελεος και η αληθεια. Κατα δε τους Ἑβδο
μηκοντα· Τις, φησιν, ικανος τον κεκριμενον και δι καιον του Θεου ελεον καταμαθειν
ακριβως; Τα γαρ κριματα αυτου αβυσσος πολλη. Ἀθανασιος. Προς δε νουν ταυτα
φησι δια το βλασφημουντας αυτους τον Ἰησουν λεγειν τοις απο στολοις· Ου
παραγγελιαι παρηγγειλαμεν υμιν, μηδ ενι λαλειν επι τωι ονοματι τουτωι; Τους μεντοι
λογους της διαβολης ρομφαιαν ηκονημενην ωνομασεν, ινα δειξηι το οξυτερον προς
αναιρεσιν· και τοξωι την γλωσσαν του συκοφαντου παρεικασεν, οτι και τους ποῤρω
βλαπτει. Ουδενος γαρ ουτε παροντος ουτε αποντος ο λοιδορος και συκοφαντης
φειδεται. Ἀθανασιος. Οι θεωρουντες, φησι, τους τοιου 27.576 τους και τοσουτους
των εγχειρηματων διαμαρτοντας και αστοχησαντας θορυβου και δεους επλησθησαν,
και την θειαν εθαυμασαν προνοιαν. Ἐν περινοιαι γαρ της του Θεου κηδεμονιας
γενομενοι, το θειον κριτη ριον εδεισαν, και παντες συνηκαν, οτι παρα Θεου
κατεργαζεται το της αυτων δολιοτητος απρακτον, οτι τα κατ' εμου ματαια ηλεγχθη.
Ὡς παντας απαγγελ λειν, οτι Σον, ω ∆εσποτα, εργον τουτο, και σοι τα γε νομενα
επιγραφουσι. Τις γαρ ουκ αν φοβηθειη, επισκοπην εκ Θεου ορων γινομενην κατα
των ασεβων, και εκδικησιν υπερ των αδικουμενων; Ἀθανασιος. Ἀναμεμικται δε τηι
περι τουτων προῤρησει και της των εθνων σωτηριας η προ φητεια. Εισαγει γαρ ο
∆αυιδ ενταυθα τους εξ εθνων πιστευσαντας εις Χριστον, καταβοωντας των σοφων
του αιωνος τουτου, αιτουντας τε της προτερας ασε βειας αφεσιν· ετι τε ευχην
αναπεμπει υπερ αυτων, οντων μεν παλαι ακαρπων, γενομενων δε ευφορων δια της
εις Χριστον πιστεως. Ειρηται δε προτερον, ως πραξιν μεν ο ψαλμος, θεωριαν δε η
ωιδη δηλοι Ὅταν ουν δι' αμφοτερων ηι το αγαθον κατορθουμενον, της ηθικης
φιλοσοφιας προς την θεωρητικην συνδρα μουσης, ψαλμος ωιδης γινεται. Ὁ
θεωρητικος γαρ αμα τωι πρακτικωι κατορθουμενος βιωι ανδρα τελειον αποδεικνυσιν.
Ἀθανασιος. Προς δε διανοιαν αινιττεται τον λαον τον νεον, τον εξ εθνων εκλεγεντα
τωι Χριστωι εις κληρονομιαν. Αυλας δε τας κατα χωραν Ἐκκλησιας υποληπτεον.
Ἑτερως δε και τον τελειωθεντα εν αρεταις, τουτον και ο Προφητης μακα ριζει.
Ἐκλεγεται μεν γαρ ο Θεος τον αγωνιζεσθαι και δραμειν επιτηδειον· τον δε ηδη
νενικηκοτα, και καλωι τελει την ζωην περικλεισαντα, εις ουρανον προσλαμβανεται,
ενθα και σκηνην αυτωι ταις ιδιαις αυλαις αποκληροι· περι ων ειρηται· Πολλαι μοναι
παρα τωι Πατρι. Ὥστε τελειοτερον του εκλεγηναι το προσληφθηναι παρα του
εκλεξαμενου. Ὅταν γαρ ο εκλεγεις παντα κατα βουλησιν Θεου πραξηι, τοτε μετα
δοξης εις τας επαγγελιας προσλαμβανεται, και μετ οικισθεις του περι γην τοπου, εκει
κατασκηνοι, εν ταις αυλαις του εκλεξαμενου. Ὧν εντευθεν ετι ποθον τις εχων,
 
 
 

173
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειπεν· Ἐκλειπει η ψυχη μου εις τας αυλας του Κυριου. Ὥστε τας λεξεις ταυτας, φημι
δη το, Μακαριος, ον εξελεξω και προσελαβου, εικο τως προφερουσιν οι τους
απαλλαγεντας του βιου ζη λουντες και μακαριζοντες. Ἀθανασιου. Προς δε νουν·
Ἀγαθα του 27.577 οικου του Θεου τα του Πνευματος διαφορα χαρι σματα. Οικον δε
Θεου την Ἐκκλησιαν ο Παυλος καλει. Ἐν δε τουτωι θαυμαστως επιτελειται η αρετη,
καλουμενη δικαιοσυνη. Ὁ τοινυν πιστευων και εργων αγαθων πληρωθεις εχει τον
Κυριον εν εαυτωι. Ειρηται γαρ δια της πιστεως κατοικειν τον Χριστον εις τον εσω
ανθρωπον, και προς τον τηρουντα τον λογον αυτου μετα του Πατρος ερχομενος
μονην ποιειται. Και γινεται ο τοιουτος ναος, (κατα το· Ουκ οιδατε, οτι ναος Θεου
εστε;) ος και δικαιοσυνην θαυμαστως κατορθοι, την δια πιστεως συνισταμενην.
Ἅγιος μεν τοι εστιν ως καθαρος, θαυμαστος δε επι τηι δικαιο συνηι. Προς δε διανοιαν·
Συ, φησιν, ει ο τα ορη, ηγουν τας αντικειμενας δυναμεις, ετοιμαζων εις τιμωριαν
(ητοιμασται γαρ αυταις η αβυσσος)· τουτο δε ποιησεις, δυνατος ων. Ἀθανασιου και
Κυριλλου. Προς δε διανοιαν· Συνταρασσει Χριστος οιον τι κυτος και πλατος θαλασ
σης τα πληθη των εθνων, μη συγχωρησας αυτα ηρε μειν εν ταις αρχαιαις απαταις·
κεκινηκως δε μαλ λον εις επιγνωσιν της εαυτου δυναμεως, και ωσπερ τινας ηχους
κυματων, ανασαλευσας απαντων τας επ' αυτωι δοξολογιας. Ἢ θαλασσαν ενταυθα το
πληθος των ακαθαρτων πνευματων φησιν, ο συνταρασσεται τηι του Χριστου
παρουσιαι. ∆ιο και φοβουμενοι ελεγον· Ἦλθες ωδε προ καιρου βασανισαι ημας. Ἢ
θαλασσαν μεν το πληθος καλει των τυραννων δια το αλμυρον της ειδωλολατρειας
αυτων, ηχους δε κυμα των τας κατα των μαρτυρων επιβουλας και βασα νους. ας τις
υπεμεινεν, ει μη τηι δυναμει Χριστου ενεδυναμουτο και εστηριζετο; Ἀθανασιου.
Παρεδηλωσε δε και το των αγιων αποστολων κηρυγμα· οπερ δια το αηθες και δια το
καταλυεσθαι το πατρωιον των εθνων σεβας, και την πολιτειαν αυτων αμειβεσθαι,
ταραχην ευθυς και ζα λην τοις ανθρωποις εκινησε κατα την του Κυριου φωνην,
χωριζον νυμφην εκ πενθερας, και πατερα εξ υιου. Μετα δε την ζαλην κατεπαυσε, και
την ειρηνην απασιν επρυτανευσεν. Ὅτε ουν, φησι, τα εθνη ταρα χθησονται, τουτεστι
των δαιμονων τα συστηματα, τοτε δη τοτε και οι εν τοις περασι της οικουμενης
ανθρωποι φοβηθησονται σε, τα μεγαλα σημεια θεω ρησαντες, τα επι τηι σηι παρουσιαι
γεγενημενα. Ἀθανασιου, Ευσεβιου και Κυριλλου. Και μεν τοι οταν τα μεγαλα σημεια
θεωρησαντες οι την οικου 27.580 μενην οικουντες φοβηθωσι τον αγαθον φοβον,
τοτε δη και εις τας πρωΐας και εις τας εσπερας εξοδους, τουτεστιν εν παντι καιρωι,
τερψις εσται αυτοις αγαλ λιωμενοις, εφ' οις κατωρθωσεν η Χριστου παρουσια. Και
αυτου δε του Χριστου δυο εξοδοι, ηγουν προοδοι· η μεν πρωΐας, προ παντων των
αιωνων εκ Πατρος γενομενη, κατα το· Αι εξοδοι αυτου απ' αρχης εξ ημερων αιωνος·
η δε εσπερας, η εκ παρθενου, ητις επι συντελειαι των αιωνων απηντησεν. Ἑκατερα δε
τερψις εστι και αγαλλιασις. Ὁ μεντοι Συμμαχος ειπων, Τας προσελευσεις του ορθρου
και της εσπερας υμνολογουσι, τουτο δοκει λεγειν, οτι και αρχομενης και ληγουσης
ημερας την αρεστην τωι Θεωι προσοισουσιν υμνωιδιαν οι την πλανην καταλιποντες
τον δε φυσει γνοντες Θεον. Ἀθανασιος. Προς δε διανοιαν· Κατεκορεσας, φησι, των
ανωθεν αγαθων την συμπασαν γην· πε πληρωκας των πνευματικων χαρισματων
τους κατα πασαν οντας την υπ' ουρανον· ημας δε τους τοτε πλανωμενους, γην
ωσπερ τινα ξηραν οντας και αν υδρον, καρποφορον ανεδειξας, και γονιμωτατην, και
ιεραν αληθως. Ἀθανασιος. Προς δε νουν ποταμος Θεου ο Μο νογενης. Ὡς γαρ απο
πηγης ερχεται ποταμος, ουτω και αυτος εκ της του τεκοντος ουσιας, και εστιν ομο
ουσιος αυτωι· ος πληρης υδατων εστιν· επει το πλη ρωμα της θεοτητος εν αυτωι
κατοικει. Και εθεασα μεθα την δοξαν αυτου· πληρης χαριτος και αλη θειας. Νοηθειη
δ' αν ποταμος και το Πνευμα το αγιον, πληρες υδατων των διαφορων χαρισματων.
 
 
 

174
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἡτοιμασθαι δε φησι την πνευματικην τροφην, διοτι προ καταβολης κοσμου ωρισται
το Χριστου μυστη ριον, ος εστιν αρτος εκ του ουρανου καταβας, και ζωην διδους τωι
κοσμωι. Ὅτι ουτως, φησιν, η ετοι μασια της αληθινης τροφης, ως αυτος ητοιμασας,
και ουκ αλλως (φ. αλλος)· αντι του, προνοητικωτατα και θεοπρεπως. Θεωι γαρ
πρεπει τοιαυτα ετοιμαζειν, ων οι μεταλαμβανονται εις αξιαν Θεου δια της μετανοιας
αναβαινουσιν. Ἀθανασιου και Ευσεβιου. Θεωρητικως δε· Ἐπιμεινον, φησι, ∆εσποτα,
τα βαθη της καρδιας των αν θρωπων καθαπερ τινας αυλακας αρδων, και μεθυ σκων,
και εις καρπογονιαν διεγειρων· ωστε πληθυν θηναι τα γεννηματα της δικαιοσυνης
αυτων, ου μο νον δια του ποταμου (τουτεστι της του Πνευματος χαριτος), αλλα και
δια των φερομενων ψεκαδων, ως παρα τινων νεφελων των διδασκαλων, τουτεστι
δια των νοηματων των θειων Γραφων. Ἀθανασιος. Κατα μεν ουν το ρητον, ενιαυτον
χρηστοτητος ευλογουμενον τον της ευθηνιας ωνομα 27.581 σεν, ως τηι του Θεου
χρηστοτητι την ευετηριαν δε χομενον, και ευλογιας δια της ευθηνιας πληρουμενον·
προς δε νουν.

Sequentia Cyrilli sunt. Et paulo post, Θεοδωρητου και Ἀθανασιου.
Ειη δ' αν και ο μελλων αιων στεφανος χρηστοτητος, δια το εν πολληι χρηστοτητι
τους αγιους εν αυτωι στεφανουσθαι. Ἀθανασιου. Προς δε νουν πεδιοις και γαιαις
παρεικαζει τας των πιστευοντων ψυχας. ας τοις θειοις και πνευματικοις χαρισμασι
καταπιαινει Θεος, ινα δυνωνται φερειν τους της ευσεβειας καρπους. Ἀθανασιου.
Προς δε νουν ωραια τους αγιους αποστολους και ευαγγελιστας φησι, τους ευτραφεις
γεγενημενους τοις πνευματικοις χαρισμασιν. Ἔρημον δε την Ἐκκλησιαν αποκαλει,
την παλαι ερημον ουσαν της περι Θεου γνωσεως. Ἀθανασιου, Κυριλλου. Προς δε
νουν· Της του Θεου φανεισης χρηστοτητος, η παλαι ερημος καρποφορη σει, και οι
βουνοι, οι ταις ειδωλικαις θυσιαις μιαινομενοι, τους τον αγγελικον αιρουμενους
βιον δεξαμε νοι, ευφρανθησονται. Ἢ βουνοις απεικαζει τους κατα καιρους των
αγιων Ἐκκλησιων ηγουμενους, και λαων προεστηκοτας, ητοι ποιμενας και
διδασκαλους. Ὥσπερ γαρ της αλλης απασης γης υπερανεχουσι τα ορη και οι βουνοι·
τον αυτον τροπον και η των αγιων μυστα γωγων αξια υψηλοτερα των αλλων εστιν.
Ουτοι και αγαλλιασιν περιζωννυνται, τουτεστι την του πνευμα τος παρακλησιν.
Γρηγοριου Θεολογου και Ἀθανασιου. Αι μεν της γης τον αισθητον και εφημερον· αι
δε των ψυ χων των καλως τωι λογωι γεωργουμενων τον πνευματικον και αιωνιον.
Αι γαρ παλαι, φησιν, απορω ταται και αγονοι των εθνων ψυχαι πνευματικωι καρ πωι
εσονται πληρεις. Ἀθανασιος. Ἁπλως δε· Ἅπαντες, φησιν, οιπρολεχθεντες συν πασηι
προθυμιαι τον Θεον ανυμ νησουσι, την τοιαυτην μεταβολην τηι των ανθρωπων
δωρησαμενον φυσει. Ἀθανασιου. Κατα δε θεωριαν, αλαλα γμος εστιν επινικιος
υμνος επι εχθροις πεπτω κοσιν ᾀδομενος. Ὡς ουν ανηιρημενων των αρχοντων του
αιωνος τουτου δια της Χριστου παρουσιας, παντα τα εθνη τους επινικιους υμνους
αναπεμπειν παρακελευεται τωι της νικης αιτιωι Θεωι και τωι ονοματι αυτου, τουτεστι
τωι Υιωι. 27.584 Ὡς γαρ ημεις δια του ονοματος αυτου γνωριζομεθα, ουτω και ο
Πατηρ δια του Υιου. Κυριλλος, Ἀθανασιος. Και ουτω μεν προς ιστοριαν προς δε
πνευματικην εκληψιν λιαν φοβερα τα εργα Χρι στου, ειτουν αι θεοσημειαι, και το,
εκποδων γενεσθαι των ακαθαρτων δαιμονων τα πληθη. Πληθος δε και πε ριουσια
δυναμεως η αναστασις αυτου, καταστρεφουσα μεν του θανατου το κρατος, απασαν
δε την ανθρω που φυσιν εις αφθαρσιαν ανακαινιζουσα. Ἐπει δε Ἰουδαιοι, των
Χριστου θαυματων γενομενοι θεωροι, δεον εκπληττεσθαι, τον τερατουργον
 
 
 

175
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενδιεβαλλον, και πλανον εκαλουν, επιπληττων ο ψαλλων φησι· Παυσα σθε, ειπατε
δε μαλλον αυτωι, οτι Φοβερα τα εργα σου. Ειτα επει απειθουντας εωρα, αφεις το προς
αυ τους διαλεγεσθαι, τωι συκοφαντουμενωι Χριστωι προσ ομιλει, λεγων· Πολλη σου η
δυναμις, ει και οι εχθροι σου εψευσαντο σε, εκουσιως προς το φανεν τωι κοσμωι θειον
σου φως μυσαντες, και μηδε των θαυ ματων της υπερβολης παρενεγκουσης αυτους
εις το πειθεσθαι. Πληθει γαρ δυναμεως του Κυριου ημων εκτελεσαντος την οικειαν
εκ νεκρων αναστασιν κατα το ανθρωπινον, οι εχθροι αυτου Ἑβραιοι εψευσαντο
αυτον· τουτεστιν, ενδιεβαλλον την αναστασιν. Ἀθανασιος, Κυριλλος, Γρηγοριος
Νυσσης. Ει και Ἰουδαιοι, φησιν, αρνησονται σε, αντ' εκεινων υποκλιθησεται σοι και
προσκυνησει πασα η γη, ητοι τα εθνη τα κατοικουντα την γην. Ουκετι γαρ εν Ἱε
ρουσαλημ η προσκυνησις, της νομικης παυσαμενης σκιας, κατα το· Προσκυνησουσιν
αυτωι εκαστος εκ του τοπου αυτου, και της προσκυνησεως γενο μενης εν πνευματι
και αληθειαι, καταλληλων εργων γινομενων τηι προσκυνησει Θεου, της αυτου
προσηγο ριας επικληθεισης αυτοις. Προῤρησις δε ταυτα του παροντος καιρου, καθ'
ον εν απασι τοις εθνεσιν ο των ολων υμνειται Θεος, και ο ∆εσποτης Χριστος υψιστος
παρα παντων καλειται. Ἀθανασιος. Των αποστολων ενταυθα εισαγει το προσωπον,
διδασκοντων τα εθνη, ως αρα ουτος ο εν τηι κατα σαρκα παρουσιαι τας θεοσημειας
εργαζομε νος, αυτος εστιν ο παλαι την Ἐρυθραν θαλασσαν ξηρανας, και μην και του
Ἰορδανου ανακοψας τα ρευματα, ως ποδι παρελθειν τους υιους Ἰσραηλ. Φησιν ουν·
Ἐπιστησατε τον νουν και κατανοησατε των υπο του αγαθου Θεου γινομενων
εκαστων, οπως εστιν εν βουλαις ακαταληπτος· και την αῤρητον αυ του σοφιαν
θαυμασατε, δι' ης το των ανθρωπων γενος 27.585 ποδηγει προς ευσεβειαν. Φοβεραις
γαρ και θαυμασταις μηχαναις υπερ της των ανθρωπων κεχρηται σωτηριας.
Ἀθανασιου. Προς δε νουν· Ἐκει συν Χριστωι βασιλευσομεν, ηνικα του νεου αιωνος
βασιλευσει, και ευφρανθησομεθα επ' αυτωι. Ευφραινομεθα δε εν τωι ποιησαντι τα
δυσχερη ραιδια. Ἀθανασιος, Ευσεβιος. Κατα δε πνευματικην εκδοχην οφθαλμους
Θεου τους αποστολους νοησομεν· παραπικραινοντας δε τους Ἰουδαιους, ους και οι
προ φηται οικον εκαλουν παραπικραινοντα. Τις γαρ, φησιν, ο παραπικραινων αλλ' η
ο οικος Ἰσραηλ; Τωι γουν παραπτωματι του Ἰσραηλ επι τα εθνη επειδεν ο Κυριος.
Ὅθεν μη υψουσθωσαν οι ασεβεις, ως δυνα μενοι απολεσαι τους τωι Ευαγγελιωι
προσερχομενους· αλλα μηδ' ο υπεροπτης λαος, ηγουν ο Ἰσραηλ, μεγα φρονειτω,
μηδε κατα της των εθνων πληθυος υψη λην επαιρετω την οφρυν. Μη λεγετω καθ'
εαυτον· Ἐγω γεγονα πρωτοτοκος εν τεκνοις Θεου· ιστω δε μαλλον, οτι παρεπικρανε
τον κτισαντα. ∆ιο και μετ εστησεν απ' αυτου την επισκοπην. Ἀθανασιος. Προς δε
νουν οι αποστολοι τοις εξ εθνων φασιν· Ὅταν ακουσητε παρ' ημων, τινα τροπον
προσηκει δοξολογειν, τοτε μεθ' ημων ευλογησατε, ουκ ετι τους ψευδωνυμους θεους,
αλλα τον Θεον ημων τον της ζωης δοτηρα. Ζωη γαρ ην η του παραδεισου τρυφη, εν
ωι εθετο ο Θεος τον ανθρωπον εργαζεσθαι και φυλασσειν αυτον. Ἀθανασιου,
Κυριλλου. Προς δε νουν τας θλιψεις τας γενομενας δια το κηρυγμα τοις απο στολοις
το Πνευμα προαναφωνει, εκ προσωπου αυ των ταυτας καταλεγον. Ὥσπερ γαρ ο
αργυρος πυρι τηκομενος ευ μαλα διακαθαιρεται, ουτω και αι των αγιων ψυχαι
παντος απαλλαττονται ρυπου, ταις των πειρασμων εφοδοις προσβαλλουσαι
νεανικως. Και η αυτων ευδοκιμησις δια πυρωσεως γινεται, δοκιμαζο μενων ως δια
πυρος. Ταυτας τας φωνας τοις αγιοις μαρτυσιν ο Παυλος ανατιθησιν. Ἀλλα και οι δια
πυ ρος και υδατος του ζεοντος θυμου, και της διακεχυ μενης ηδονης και επιθυμιας
διελθοντες, και μη εναπομειναντες τουτοις τοις παθεσιν, ευρισκουσι την αναψυξιν.
Ἀθανασιος. Προς νουν φασιν οι αποστολοι· Εισελευσομεθα εις τον ναον τον
επουρανιον ουκ εν αισθητοις, αλλ' εν νοητοις ολοκαυτωμασιν. Ὅλους γαρ εαυτους
 
 
 

176
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανεθηκαν τωι Θεωι εν ταξει ολοκαυτω ματων. 27.588 Ἀθανασιος, Κυριλλος,
Βασιλειος. Προς δε δια νοιαν· Πνευματικα παντα και τα ολοκαυτωματα, και οι βοες,
και οι χιμαροι, ους αποδωσειν επαγγελλεται. Και μετα κριων δε προσφορα γινεται.
Εισι δε κριοι κινησεις και ορμαι απο του θυμικου της ψυχης την ορμην εχουσαι, η
λογισμοι ηγεμονικοι τα παθη κε ρατιζοντες. Βουν δε ιερουργει ο προσαγων θυσιαν
ζωσαν εαυτον δια πραξεως. Ἀναλογει γαρ τωι εκ της γης πλασθεντι σωματι,
γεωπονον υπαρχον το ζωον ο βους. Χιμαροι δε τα μετανοιας εργα· περι αμαρ τιας
γαρ προσεφεροντο. Θυμιαμα δε η αποπνεουσα των καθαρων ψυχων ευωδια.
Ἀθανασιος. Οι μεντοι αποστολοι ουκ αρχαιων διηγηματων ποιουνται μνημην· αλλα
τα νεα του Σω τηρος ημων θαυμαζουσι κατορθωματα, οσα ταις απαντων ημων
ψυχαις εχαρισατο. Ἀθανασιου. Ταχα δε αμαρτωλοι οι της αμαρτιας ευρεται δαιμονες·
οι και ως καπνος εκλειπουσι, τωι αγιωι Πνευματι ελαυνομενοι και σκεδαννυμενοι·
και ως κηρος τηκονται υποῤρεοντες τηι επιφανειαι του Χριστου, ος πυρ λεγεται
καταναλισκον την μοχθη ριαν. Και λοιπον οι δικαιωθεντες εκ πιστεως, κατα
λυθεισης της τυραννιδος των δαιμονων, ευφραι νονται. Ευσεβιου, Ἀθανασιου. Και ο
της δικαιοσυνης ηλιος, μορφην δουλου λαβων, και τας ακτινας της αυτου ωσπερ
συστειλας θεοτητος, και καταδυς εν τωι σωματι, η και εν αυτωι τωι θανατωι, το
κατακεχυμε νον των ανθρωπειων ψυχων σκοτος απηλασε. Πλην ει και της ημετερας
επεβη πτωχειας, και την οικειαν οικονομικως συνεσκιασε δοξαν, την εις ανθρωπους
ποιησαμενος παροδον και την ενσαρκον ενδημιαν, αλλ' ουν Κυριος ονομα αυτωι. Και
γαρ ανθρωπος γε γονως ουκ απεβαλε το ειναι Θεος. Παρακελευεται τοινυν ο λογος
τοις ιεροις αποστολοις μετα χορειας και υμνωιδιας εις τα εθνη δραμειν, και την οδον
των ψυχων αυτων ευτρεπισαι τωι των ολων παμβασιλει δια του κηρυγματος. Ειεν δ'
αν δυσμαι ειτουν νυκτες και αι του της δικαιοσυνης ηλιου εκπεσουσαι ψυχαι· ων
Χριστος τον της πλανης ζοφον εξηλασεν, ενοικησας αυταις δια πιστεως. Κατα δε τον
θειον Ἀθανασιον, υπονοησας, φησι, τα ουτω βαθεα γνωναι κριματα, εν κοπωι
ενεβαλον εμαυτον, ατε ανεξερευνητων οντων. Πλην τον δεοντα εις την τουτων
γνωσιν εμαυτωι πεπορισμαι καιρον. Ουτος δε ην ο του δικαστηριου καιρος, οτε
αποδωσεις εκαστωι κατα τα εργα αυτου. Τοτε γαρ ακριβως οι 27.589 μικροψυχοι
εισονται, οποιον μεν η αρετη, οποιον δε η κακια. Κατα δε τον ιερον Ἀθανασιον·
Ἐπειδη ουδεν μοι, φησιν, υπαρχει εν τωι ουρανωι πλην σου μονου, αναγκαιως ουδε τι
των επι γης ηθελησα δεξασθαι παρα σου, ατε φθαρτων οντων παντων και
προσκαιρων· ενος δε μονου ηυχομην τυχειν, και τωι τουτου ποθωι κατετρυχον
εμαυτον επι της γης. Τουτο δε εστι το σε μεριδα μοι και μονον γενεσθαι. Ἐξελιπε γαρ
η καρδια μου· τι επιζητουντος; τας ανω διατριβας.

 
 
 

177
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


