De sancta trinitate
∆ιαλεκτος ορθοδοξου και ανομοιου
Ἀνομοιος Ἐπειδη εν καιρωι του επενεχθεντος ημιν διωγμου υπο των χρονιτων τινες
των προειρημενων σφετερισαμενοι μετα και αλλων πολλων θεωρηματων
πονηματιον σπουδασθεν ημιν ιδιαζοντως περι αγεννητου θεου και γεννητου
παρενθηκαις τε και αφαιρεσεσι διαφθειραντες εξεδωκαν, την ακολουθον
αμειψαντες αγωγην, ηλθε δε μετα ταυτα τουτ' εις ημας τινος των σπουδαιων ημιν
αυτο προσκεκομικοτος· ηναγκασθην αυτο οια πατηρ αυθις διακαθαρας εκπεμψαι
υμιν το συγγραμμα, ω παντες ευσεβεις αθληται τε και αθλητριαι, οπως αν ειδεναι
εχοιτε κατ' εννοιαν των γραφων ειρησθαι ημιν το λογιδιον, δι' ου παντα ανθρωπον
αντιλεγειν υμιν επιχειρουντα περι γεννητου θεου και αγεννητου παυειν συντομοις
περι τροπαις δυνησεσθε, παντων δε μαλλον τους προ ειρημενους χρονιτας, εν ειδει
των στιχηρων επαπορησιν επαπορησεως διαστησας και λυσιν λυσεως δια το
ευπεριδρακτον και σαφες των επιχειφηματων ποιησαμενος την αρχην περι
αγεννητου θεου και γεννητου. Ὀρθοδοξος. Μη καυχω διωχθεις, ει γε εδιωχθης.
εδιωχθησαν γαρ παρα του υιου και οι ποιουντες τον οικον του πατρος αυτου οικον
εμποριου· ει δε τουτο, ουκ αρα το διωκεσθαι παντως επαινετον. τινας δε λεγεις χρο
νιτας; τους απο των αγιων αποστολων μεχρι και σημερον αινουντας πατερα και υιον
και αγιον πνευμα θεου η τους απο σου χθες και σημερον φα νεντας την αιρεσιν
εχοντας; μ28.1176 δωμεν δε οτι παρενθηκας και αφαιρεσεις τινες ποτε τηι παρα σου
γραφεισηι πονηριαι πεποιηκασιν. νυν τι λεγεις; η τι πλειον επιζητεις βλασφημιας
ανομοιον λεγων κατ' ουσιαν τον υιον; εχεις τι πλεον τουτου ειπειν, ου και Ἕλληνες
και Ἰουδαιοι ειναι λεγουσιν, οι μη πειθομενοι ειναι αυτον θεον; και δια τουτο ταυτα
λεγοντες περι αυτου, α συ λεγεις αγεννητον και γεννητον προβαλλομενος και εασας
πατερα και υιον, ο εστιν Ἰουδαιοις μεν σκανδαλον, εθνεσι δε μωρια; και πατερα
σεαυτον ειναι θελεις των αθλουν των υπερ γεννητου και αγεννητου θεου, μ28.1173
εασαντων το πα τρος και υιου και αγιου πνευματος τιμιον και αγιον ονομα και
επαιρομενων κατ' αυτου του διδαξαντος βαπτιζειν εις το ονομα πα μ28.1176 τρος και
υιου και αγιου πνευματος και νομιζοντων εαυτους ειναι σοφωτερους του τον
πατερα πατερα και εαυτον υιον διδαξαντος; εαν δε και συγχωρηθηι σοι εις το ονομα
του αγεννητου και γεννητου βαπτισαι, τι ποιησεις την του πνευ ματος ονομασιαν;
αρα ουτε γεννητον ουτε αγεννητον ονομασεις, η και αυτογεννητον; και πως εσται
κατα σε ετεροουσιον το γεννητον τωι γεννητωι, ειπερ ουσια το γεννητον; Ἀνομ. Ει
αδυνατον εστι τωι αγεννητωι θεωι το γεννητον αγεννητον ποιησαι, αδυνατον αν ειη
και το αγεννητον γεννητον ποιησαι. Ὀρθ. Καν ηι αυτωι αδυνατον το γεννητον
αγεννητον ποιησαι ως και το ψευδεσθαι, αλλ' ουκ αδυνατον αυτωι το γεννησαι, ουδε
γαρ το αληθευσαι αδυνατον· γεννων δε ουκ αγεννητον γενναι, αλλα θεον. θεον αρα
θεος γεννησας ουτε το γεννη τον αγεννητον εποιησεν ουτε το αγεννητον γεννητον.
Ἀνομ. Ει πασης αιτιας κρειττων υπαρχει ο αγεννητος θεος, δια τουτο και γενεσεως
κρειττων αν ειη. Ει δε κρειττων εστι πασης αιτιας, δηλονοτι και γενεσεως. ουτε γαρ
παρ' ετερας φυσεως ειληφε το ειναι, ουτε αυτος εαυτωι το ειναι παρεσχεν, ου δια το
ασθενες της φυσεως, αλλα δια το υπερβεβηκεναι πασαν αιτιαν. Ὀρθ. Ἀληθως
"φασκοντες ειναι σοφοι εμωρανθησαν" περι υμων ειρηται των κατα του υιου του
θεου στρατευομενων. ει γαρ επειδη πασης αιτιας κρειττων υπαρχει ο αγεννητος
θεος, δια τουτο και γενεσεως, η γενεσις αιτια και ουκ εστιν ουσια. ει δε η γενεσις ουκ
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουσια, αλλ' αιτια, ειπε την ουσιαν. τινα δε και αιτιαν ειναι θελεις του υιου; την
γενεσιν η αυτον τον πατερα; ει μεν ουν τον πατερα, εστι δε ο πατηρ, ως νομιζεις, η
αγεννησια, αυτη εσται του υιου η αιτια. ει δε ουκ αυτος ο πατηρ αιτια μ28.1177 του
υιου, αλλ' η γενεσις, ταυτης εσται ο υιος, και αυτη αυτου πατηρ. βαπτισθεις αρα εις
πατερα εις γενεσιν εβαπτισθης και εις τον ταυτης υιον, ταχα γαρ ουδε, ει εστι πνευμα
αγιον, ακηκοας. Ἀνομ. Ποθεν αν τις την υποστασαν προς την υπο στησασαν φυσιν το
απαραλλακτον εις ουσιαν εχειν συγχωρησειεν ου προσιεμενης της τοιαυτης υπο
στασεως γενεσιν; Ὀρθ. Ει μεν η υποστασα φυσις εξωθεν προσεγενετο, απαραλλακτος
ειναι ου δυναται· ει δε εξ αυτου γεγεννηται ως απαυγασμα δοξης και χαρακτης
υποστασεως, το απαραλλακτον εχει. "ο γαρ εωρακως εμε εωρακε τον πατερα" ουχ
εαυτον φησας ειναι πατερα, αλλα τοιουτον οιον τον πατερα. Ἀνομ. Ει ατελευτητως
διαμενει ο θεος εν αγεννητωι φυσει και ατελευτητως το γεννημα γεννημα εστιν, η
του ομοουσιου και ομοιοουσιου κακοδοξια παραφανισθησεται· εισαγεται δε το εν
ουσιαι ασυγκριτον εκατερας φυσεως απαυστως διαμενου σης εν τωι οικειωι της
φυσεως αξιωματι. Ὀρθ. Ει ομολογεις το γεννημα αληθως γεννημα, ομοουσιον μεν
εσται, ουκ αγεννητον δε· οτι γαρ το αγεν νητον φυσις ουκ εστι δεδεικται. ει γαρ το
αγεννητον φυσις, και το γεννητον φυσις. ει δε το γεννητον φυσις, παντα τα γεννητα
της αυτης εισι φυσεως. Ει δε ου παντα τα γεννητα της αυτης εισι φυσεως, το
γεννητον ουκ εστι φυσις. ει δε το γεννητον ουκ εστι φυσις, ουδε το αγεννητον
εστιφυσις. οτι δε ομοουσιος εστι τωι εαυτου πατρι ο μονογενης, ακουομεν αυτου
λεγοντος· "παντα οσα αν ποιηι ο πατηρ, ταυτα και ο υιος ομοιως ποιει", ων δε η αυτη
ενεργεια η αυτη ουσια. Ἀνομ. Ει αγεννητος εστι την ουσιαν, ουκ ουσιας διαστασει το
γεν νηθεν εγεννηθη, αλλ' εξουσιας υποστησασης αυτον. την γαρ αυτην ουσιαν και
γεννητην ειναι και αγεν νητον ουδεις λογος ευσεβης επιτρεπει. Ὀρθ. Ουκ ουσιας
διαστασει το γεννηθεν εγεννηθη, τουτο γαρ αν ην σωμα ειπειν την ουσιαν· αλλ' εκ
της ασωμα του ουσιας θεοπρεπως εγεννηθη ως απαυγασμα δο ξης. ει δε και αυτος
κατ' εξουσιαν καθαπερ οι δεξαμενοι αυτον, γεγραπται γαρ οτι "εδωκεν αυτοις
εξουσιαν τεκνα θεου γενεσθαι", πως αυτον μονογενη και φυσει θεον λεγεις πολλων
οντων των κατ' εξουσιαν υιων και θεων; την δε αυτην ουσιαν γεννητην και
αγεννητον ουδεις λεγει, δεδεικται γαρ οτι ουτε το γεννητον ουσια ουτε το
αγεννητον. Ἀνομ. Ει το αγεννητον εγεννηθη, τι κωλυει και το γεννητον αγεννητον
γεγονεναι; μαλλον γαρ του ανοικειου επι μ28.1180 το εαυτης οικειον επειγεται πασα
φυσις. Ὀρθ. Το αγεννητον ουτε εγεννησεν ουτε εγεννηθη, ουσια γαρ ουκ εστιν. ο δε
θεος εγεννησεν, καν μη θελωσι μετα σου Ἰουδαιοι. ει δε ουκ εγεννησεν, περιττη και
η του πατρος προσηγορια. το δε μαλλον γαρ επι το εαυτης οικειον επειγεται πασα
φυσις ειρηκως εδειξας οτι ου το αγεννητον φυσις· το γαρ επειγομενον αλλο προς
αλλο επειγεται. ει δε ουτε του οικειου εστιν υιος ουτε της φυσεως, ειπε τοις
Ἰουδαιοις, δωσεις γαρ αυτοις ευαγγελια, οτι τον μητε του οικειου οντα υιον μητε της
φυσεως εσταυρωσαν, λεγοντα εαυτου ιδιον πατερα τον θεον. Ἀνομ. Ει μεν ολος ο
θεος γεννητος εστιν, ου δεν κωλυει το γεγεννηκεναι ουσιωδως. ει δε ολος εστιν
αγεννητος, ουκ ουσιωδως εις γενεσιν διεστη, εξουσιαι δε υπεστησε το γεννημα. Ὀρθ.
Ἐαν ολος ο θεος γεννητος ηι, ουδεν κωλυει γεγεννηκεναι αυτον ουσιωδως, ολος δε ο
υιος κατα σε γεννητος εστιν. ειπε, τινα εγεννησεν ουσιωδως; ει δε ουδενα εγεννη
σεν ο υιος ουσιωδως γεννητος ων, ουκ αρα ηι γεννητος εστι γενναι ουσιωδως. ει δε
ουχ ηι γεννητος εστιν ο υιος γενναι ουδε ο πατηρ ηι αγεννητος εστι γενναι, αλλα θεος
ων και αυτοδοξα απαυγασμα εχει γεννημα θεον ενυποστατον. ει γαρ μη εκ της
ουσιας εγεννησεν, ουδε πατηρ εστι κατ' ου σιαν. και ινα τι βαπτιζεις εις ονομα του
πατρος του μη κατ' ουσιαν πατρος; γεννησας δε εκ της ουσιας ου διεστη ως ενομισας,
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου γαρ σωμα εστιν η ουσια. Ἀνομ. Ει ολος εστι γεννητικος ο αγεννη τος θεος, ουκ
ουσιωδως το γεννηθεν εγεννηθη, ολης εχουσης της ουσιας αυτου το γενναιν, αλλ' ου
το γεν νασθαι. Ὀρθ. Κατα την σην σοφιαν ει ολον εστι γεν νητικον το φως, ουκ
ουσιωδως το απαυγασμα γενναι, αλλ' εξωθεν αυτο προσλαμβανει, ολης εχουσης της
ουσιας αυτου το γενναν, αλλ' ου το γεννασθαι. ει δε ου προσλαμβανει το φως
εξωθεν το απαυγασμα, αλλ' εκ της ουσιας αυτο γενναι, ουδε ο θεος επεκτησατο
εξωθεν υιον, αλλ' εκ της ουσιας γεννησας αμεριστος μενει, ασωματος γαρ. Ἀνομ. Ει
δε μετασχηματισθεισα η ουσια του θεου γεννημα λεγεται, ουκ αμεταβλητος η ουσια
αυ του της μεταβολης εργασαμενης την του υιου ειδοποιησιν. Ὀρθ. Ει
μετασχηματισαμενον το φως μ28.1181 απαυγασμα γινεται, ουκ αμεταβλητον το φως
της μεταβολης εργασαμενης την του απαυγασματος ειδοποιησιν. ει δε ου
μεταβληθεν το φως απαυγασμα γε γονεν, αλλα και το φως μενει φως και
απαυγασμα τος εστιν αιτιον, και ο θεος μενει θεος και απαυ γασματος ιδιου εστι
πατηρ ουκ εξωθεν αυτο προσλαβων, αλλ' εκ της ουσιας γεννησας. διο και αληθως
εστι πατηρ. Ἀνομ. Ει δε ειη και γενεσεως κρειττων η ουσια του θεου, τα κατα τον
υιον εως ψιλης προσηγοριας ομολογηθησεται. Ὀρθ. Ει ᾔδεις οτι η γενεσις ουκ εστιν
ουσια, εγι νωσκες αν, οτι και ο υιος και πασα αλλη ουσια γενεσεως εστι κρειττων. ει
γαρ η γενεσις ουσια, παντα τα γεννητα ομοουσια. ει δε ου παντα τα γεννητα
ομοουσια, ουκ αρα η γενεσις ουσια. ει δε ουκ εστιν η γενεσις ουσια, ουδε κρειττων
εστιν ουσιας. ει γαρ κρειττων εστιν ουσιας η γενεσις, εσται κατα την σην σοφιαν και
του υιου κρειττων. ει δε τουτο ατοπον, δηλονοτι η ουσια κρειττων εστι γενεσεως·
ουδεν αρα μεγα επι του πατρος ενομισας, ει κρειττων εστι γενεσεως. πως δε και εις
ψιλην προσ ηγοριαν βαπτισθεις νομιζεις εχειν ασφαλες το βα πτισμα; ουχι δε και
αυτο εν ψιληι προσηγοριαι κεκτησαι; ει γαρ το υιος ψιλη προσηγορια και το πατηρ, εις
το ονομα του πατρος και του υιου βα πτισθεις εις ψιλην προσηγοριαν εβαπτισθης.
Ἀνομ. Ει σπερματικως εν τωι αγεννητωι το γεννημα, μετα την γενεσιν εξωθεν
προσλαβον ως αν ειποι τις ηνδρωθη. τελειος εστιν ο υιος ουκ εξ ων εγεννηθη, αλλ'
εξ ων προσελαβε τα γαρ συγγενικως προσλαμβανοντα ως εξ εκεινων εστωτα το του
τελειου ονομα διαφορως προσιεσθαι πεφυκεν. Ὀρθ. Ει σπερματικως εν τωι φωτι το
απαυγασμα, ειπε και σπερματικως τον υιον εν τωι πατρι. ει δε μωρον το λεγειν
σπερμα τικως εν τωι φωτι το απαυγασμα, και ασεβες το λεγειν σπερματικως εν τωι
πατρι τον υιον. τελειος δε εστιν ο υιος ου προκοπηι τελειουμενος, αλλ' εκ τελειου
τελειος γεγεννημενος. δια γαρ τουτο ου μονον ειρηται απαυ γασμα, αλλα και
χαρακτηρ της υποστασεως, ουχι δε της ενεργειας. ο δε χαρακτηρ της υποστασεως
ουκ εκ προκοπης τελειουται, αλλ' εν αυτωι τωι ειναι εχει το τελειον, ως ανθρωπος
ανθρωπου χαρακτηρ της υπο στασεως ουκ εκ προκοπης, αλλ' εξ αυτης της
ταυτοτητος. Ἀνομ. Ει τελειον ην γεννημα εν αγεννητωι, εξ ων ην εν αγεννητωι
γεννημα εστι και ουκ εξ ων ο αγεννητος αυτος εγεννεσε γεννητην γαρ φυσιν εν
αγεννητωι ουσαν ειναι ουκ ενδεχεται, το γαρ αυτο ειναι τε εστι και μη ειναι. γεννημα
γαρ αγεννητον ουκ εστι, και αγεννητον ον γεννημα ουκ ην του ανομοιομερους επι
θεου βλασ μ28.1184 φημιας υβριν επεχοντος. Ὀρθ. Ει ᾔδεις την δωρεαν του θεου και
τις εστιν ο εντειλαμενος βαπτιζεσθαι παντα τα εθνη εις το ονομα του πατρος και του
υιου και του αγιου πνευματος, ουκ αν επεχειρεις παρακρου εσθαι το του πατρος και
του υιου ονομα εν εθελο θρησκειαι εικηι, φυσιουμενος κατα του διδαξαντος την
καλην ομολογιαν. επειδη δε οιομενος ειναι σοφος τον πατερα ου θελεις ειναι
πατερα, ινα μη δοξηις παρα σεαυτωι ειναι φρονιμος, παρ' ημων ακουε οτι τελειος ην
και εστι και εσται ο υιος εν τωι πατρι. "εν αρχηι γαρ ην ο λογος, και ο λογος ην προς
τον θεον, και θεος ην ο λογος· ουτος ην εν αρχηι προς τον θεον", καν μη θεληις,
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀετιε. και ου προτερον ην και τοτε εγεννηθη ουδε μη ων γεγεννηται, αλλα
συναΐδιον εστι γεννημα ως απαυγασμα φωτος αιδιου. γεννητη δε φυσις και
αγεννητος φυσις ουκ εν τηι φυσει εχει το διαφορον, αλλ' εν τωι γεγεννησθαι και μη
γεγεννησθαι. ιδου γαρ και ο Ἀδαμ ου γε γεννηται δια γυναικος, ημεις δε
γεγεννημεθα και ουκ εν τηι φυσει εχομεν το διαφορον, αλλ' εν τωι γεγεννησθαι και
μη γεγεννησθαι δια γυναικος. Ἀνομ. Ει αγεννητου φυσεως υπαρχων ο θεος ο
παντοκρατωρ γεννητης φυσεως ουκ οιδεν εαυτον, ο δε υιος γεννητης φυσεως
υπαρχων τουτο γινωσκει εαυτον, οπερ εστι, πως ουκ αν ειη το ομοουσιον ψευδος
του μεν γινωσκοντος εαυτον αγεννητον, του δε γεννητον; Ὀρθ. Ει το αγεννητον και
το γεννητον νομιζεις ειναι τας φυσεις, οιδε δε εαυτον και Γαβριηλ γεννητης φυσεως,
πως ουκ αν ειη και Γαβριηλ ομοουσιος τωι υιωι; ει δε γεννητης φυσεως ων ο Γαβριηλ
ουκ οιδεν εαυτον ομοουσιον τωι υιωι, ουκ εστι το γεννητον φυσις. ει δε ουκ εστι το
γεννητον φυσις, ουδε το αγεννητον εστι φυσις. [γενητον δε μη λεγε τον υιον, τον
γενε σιουργον των απαντων, αλλα γεννητον ειπε ως γε γραπται. γεννητον γαρ εστι
το πατερα εχον, γενητον δε το γενεσιουργον εχον.] ημων ουν γενεσιουργος ο θεος
δια του υιου, του δε υιου πατηρ ουκετι δε γενεσιουργος, ουδεις γαρ του εαυτου υιου
γενεσιουργος εστιν, επει ουκετι πατηρ, αλλα γενεσιουργος. γενεσιουργος δε εστιν ο
εξωθεν τι εις γενεσιν αγων, πατηρ δε ο εξ εαυτου γεννων. γενεσιουργον δε ακουων
τον θεον μη υπονοει κοπον και μοχθον, και πατερα ακουων μη ζητει ρευσιν, αλλα
θεοπρεπως νοει, ινα θεος γενηι και μη ως ανθρωπος αποθανηις. Ἀνομ. Ει μη το
αγεννητον την υποστασιν του θεου παριστησιν, αλλ' επινοια εστιν ανθρωπινη το
ασυγκριτον ονομα, χαριν τοις επινοησασι γινωσκει ο θεος δια το αγεννητον την
υπεροχην του ονοματος ου φερων εν ουσιαι. Ὀρθ. Ει το αγεννητον την υποστασιν
του θεου παριστησι και τουτο εστι το ασυγκριτον του θεου ονομα, πως ουκ εδιδαξαν
ημας τουτο αι θειαι γραφαι; αλλ' εσφαλη Παυλος, το σκευος της εκλογης, το
αφθαρτον και αορατον αυτωι μονωι προσ ειναι διδαξας και μη το αγεννητον. επειδη
δε συ μ28.1185 σοφωτερος θελεις ειναι των θειων γραφων, ειπε ει μη το αφθαρτον
και το αορατον και το αψευδες την υποστασιν του θεου παριστησιν. ει γαρ ου
παριστησιν, εσφαλη ειρηκως "αφθαρτωι αορατωι μονωι σοφωι θεωι". ει γαρ ουκ εχει εν
αυτοις το ασυγκριτον, ουκ εστι μονος αφθαρτος και αορατος· ει δε μονος εχει το
αφθαρτον και το αορατον, εν τουτοις το ασυγκριτον και ουκ εν τηι σηι επινοιαι. Ἀνομ.
Ει εξωθεν επιθεωρειται τωι θεωι το αγεννητον, οι επιθεωρησαντες του
επιθεωρηθεντος εισιν αμεινους κρειττον ονομα της φυσεως αυτωι πορισαμενοι. Ὀρθ.
Μη υψου ως ευρηκως το του θεου ονομα, μηποτε ακουσηις· "και συ Καπερναουμ, εαν
εως του ουρανου υψωθηις, αλλ' εως ᾅδου κατα βιβασθησηι". οτι δε υπερ ταυτην
υψηλοφρονεις, εντευθεν δηλον εκ του την μεν θεοπνευστον γραφην λεγειν
ειρηκεναι τον θεον· "ωφθην φησι προς Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ θεος ων αυτων
και το ονομα μου ουκ εδηλωσα αυτοις", σε δε λεγειν ευρηκεναι αυτο. οτι δε το
αγεννητον ουκ εστιν ονομα του θεου, δηλον εστιν εκ του λεγειν τον κυριον
"πορευθεντες μαθητευσατε παντα τα εθνη, βαπτιζοντες αυτους εις το ονομα του
πατρος και του υιου και του αγιου πνευματος", ο γαρ εαν ειπηις ονομα του πατρος
ειναι, τουτο και του υιου και του αγιου πνευματος αναγκασθησηι δουναι· ει γαρ αλλο
του πατρος και αλλο του υιου και αλλο του αγιου πνευματος, ευρες δε το του πατρος
ως ενομισας, ειπε και το του υιου, καν ειπηις το του υιου, ειπε και το του αγιου
πνευματος, ινα τοτε ακουσηις φασκων ειναι σοφος εμωρανθης· ο γαρ ουκ ειπεν η
γραφη ουχ ευρησεις. ει δε νομιζεις του πατρος ειναι το αγεννητον και του υιου το
γεννητον, ποιον αρα τουτων τωι πνευματι δωσεις; Ἀνομ. Ει και το γεννημα ατρεπτον
εστι την φυσιν, αλλα δια τον γεννησαντα· το δε αγεννητον ουσια εστιν ατρεπτος ου
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δια την γνωμην, αλλα δια το εν ουσιαι αξιωμα. Ὀρθ. Και ει μη εστιν ουσιας αξιωματι
ατρεπτος ο του θεου υιος, τινι διαφερει των αλλων λογικων δυναμεων και αυτων
εχουσων το ατρεπτον εν τηι γνωμηι του κτισαντος; πως δε και ακουεις αυτου
λεγοντος· "παντα οσα εχει ο πατηρ εμα εστιν", ειπερ ουκ εν τωι της ουσιας αξιωματι
εχει το ατρεπτον; Ἀνομ. Ει το αγεννητον ουσιας εστι δηλωτικον, εικοτως προς την
του γεννηματος ουσιαν αντι διαστελλεται· ει δε μηδεν σημαινει το αγεννητον,
πολλωι δη μαλλον ουδεν δηλοι το γεννημα, μηδενι δε μηδεν πως αντιδιαστελλειν; ει
δε η αγεννητος προ φορα προς την γεννητην προφοραν αντιδιαστελλεται σιωπης
μ28.1188 την προφοραν διαδεχομενης, γινεσθαι συμβαινει και απογινεσθαι την των
Χριστιανων ελπιδα εν διαφορωι προφοραι κειμενην, αλλ' ουκ εν φυσεσιν ουτως
εχουσαις, ως η των ονοματων βουλεται σημασια. Ὀρθ. Ὅταν σοι δοθηι λεγειν επι
θεου το αγεννητον, τοτε σημαινειν το αγεννητον λεγομεν το μη γεγεννησθαι την
ουσιαν, ως το αψευδες το μη ψευδεσθαι την ουσιαν, ουτε δε το αψευδες η ουσια ουτε
το αγεννητον· ει γαρ το αγεννητον η ουσια, και το αψευδες η ουσια. εστι δε και ο
υιος αψευδης, και αγεννητος αρα, αλλ' ουκ αγεννητος κατα σε, αψευδης δε. ουκ αρα
το αψευδες ουσια. ως ουν το αψευδες ουκ ουσια, ουτως ουδε το αγεννητον ουσια· ει
γαρ το αγεννητον ουσια, και το γεννητον ουσια· ει δε το γεννητον ουσια, παντα τα
γεννητα ομοουσια. το δε ουσιας δηλωτικον ειναι το αγεννητον και το γεννητον
παρα της σης ευρηται προφορας, ην δει ως θαλασσαν κυμαινουσαν επι τιμηθηναι. το
γαρ πνευμα της αληθειας πατερα και υιον ημιν εκηρυξεν των ονοματων τας σχεσεις
ημιν σημαινοντων, ουκ αντερεις δε ως θεος φυσει και αληθειαι πατηρ, πατηρ δε πως,
μη γεννησας φυσει και αληθειαι; ωστε και η σου του επινοησαντος το αγεννητον και
το γεννητον ουσιας ειναι δηλωτικον ελπις σιωπης την προφοραν διαδεχομενης εν
ημεραι κρισεως ουχ ευρισκεται εκεινων μονων ευρισκομενων, ων το πνευμα το
αγιον ειπεν. Ἀνομ. Ει μηδεν πλεον σημαινει εις υπεροχην ουσιας το αγεννητον προς
το γεννημα, προφοραι μονον υπερεχομενος ο υιος βελτιους εαυτου γνωσεται τους
προσαγορευσαντας αυτον, ου τον προσαγορευθεντα θεον αυτου και πατερα. Ὀρθ. Ὁ
προσαγορευσας τον πατερα αγεννητον και τουτο αυτου την ουσιαν ειναι
νομοθετησας τοις Ἰουδαιοις συ ει, ουδαμου γαρ το θειον πνευμα τουτο εδιδαξεν. οτι
δε συ του υιου βελτιων ουχ ευρεθησηι, αλλα του σε διδαξαντος διαβολου χειρων
ωμολογηται. Ἀνομ. Ει η αγεννητος ουσια κρειττων εστι γενεσεως οικοθεν εχουσα το
κρειττον, αυτο ουσια εστιν αγεννητος· ου γαρ βουλομενος οτι βουλεται γενεσεως
εστι κρειττων, αλλ' οτι αυτοουσια υπαρχουσα ο αγεννητος θεος ουδενι λογωι
επιτρεπει καθ' εαυτης γενεσιν επινοησαι, ωθουσα φερεσθαι κατα των γεννητων
πασαν εξετασιν και παντα λογισμον. Ὀρθ. Πασα ουσια κρειττων εστι γενεσεως. ου
γαρ ταυτον εστιν ουσια και γενεσις. οτι δε η γενεσις ουκ εστιν ουσια εντευθεν δηλον
εκ του μη ειναι τα γεννητα ομοουσια. ει δε τα γενητα ουκ εισιν ομοουσια, ουκ εστιν
αρα η γενεσις ουσια. ει δε η γενεσις ουκ εστιν ουσια, ουδε η αγεννησια εστιν ουσια. ει
δε η αγεννησια εστιν ουσια, η δε γενεσις ουκ ουσια, πως λεγεις ανομοιον; το γαρ ον
τωι μη οντι ουτε ομοιον ουτε ανομοιον. μ28.1189 Ἀνομ. Ει στερησεως εστι δηλωτικον
επι θεου το αγεννητον, μηδεν δε ειη το αγεννητον, ποιος λογος αν αφαιρησειε του
μηδενος το μηδεν; ει δε ον σημαινει, τις αν χωρισειεν οντος ον, οπερ εστιν αυτο
εαυτου; Ὀρθ. Ει το αφθαρτον και το αθανατον στερησεως εισι δηλωτικα, εστω και το
αγεννητον. τοις ουν αυτοις και ημεις χρησωμεθα λογοις· ει στερησεως εστι
δηλωτικον επι θεου το αφθαρτον, μηδεν δε εστι το αφθαρτον ποιος λογος αν
αφαιρησειε του μηδενος το μηδεν; ει δε ον σημαινει, τις αν χωρισειε οντος ον, οπερ
εστι στερησεως δηλωτικον, το αφθαρτον και το αθανατον και το αγεννητον; και ει
ταυτον σημαινει το αγεννητον και το αφθαρτον ειτ' ουν και το αθανατον, εστι δε και
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο υιος αφθαρτος και αθανατος, εστιν αρα και αυτος αγεννητος. ει δ' ουκ εστιν
αγεννητος αφθαρτος και αθανατος ων, ου ταυτον σημαινει το αγεννητον και το
αφθαρτον ειτ' ουν αθανατον. ει δ' ου ταυτον σημαινει, δικαιοις δε μαλλον αυτος το
αγεννητον ειναι την ουσιαν· εσται αρα κατα σε και κατα τους της σης σοφιας λογους
αγεννητος μεν η ουσια, ουκ αθανατος δε, ουτε μην αφθαρτος. Ἀνομ. Ει η στερησις
εξεων αφαιρεσις, το επι θεου αγεννητον ητοι στερησις εσται εξεως η εξις στερησεως.
αλλ' ει μεν στερησις εστιν εξεως, πως αν το μη προσον τωι θεωι συναριθμηθησεται; ει
δε εξις εστι το αγεννητον, αναγκη προυποθεσθαι γεννητην ουσιαν, ιν' ουτως εξιν
προσλαβουσα αγεννητος ονομαζηται. ει δε η γεννητη αγεννητου ουσιας μετεσχεν
εξεως υπομεινασα αποβολην γενεσεως εστερηται, ειη αν ουσια μεν η γεννητη, το δε
αγεννητον εξις. ει δε το γεννημα παρ' ουδεν εστι δηλωτικον, δηλονοτι εξεως εστι
σημαντικον, αν τε μεταπλασθηι εξουσιαι τινος, αν τε τουτο εστιν, ο λεγεται γεννημα
τινος. Ὀρθ. Παλιν τοις ισοις χρησομεθα λογοις· το γαρ αυτο και επι του αψευδους
και του αθανατου και του αφθαρτου ειποι τις αν· της γαρ αυτης εστι χρησεως το
αγεννητον, οταν σοι τεως συγχωρησωμεν λεγειν, ο το πνευμα της αληθειας ουκ
ειπεν. ερουμεν ουν και ημεις· ει η στερησις εξεων αφαιρεσις, το επι θεου αψευδες
ητοι στερησις εξεως η εξις στερησεως. αλλ' ει μεν στερησις εστιν εξεως, πως αν το
μη προσον τωι θεωι συναριθμηθησεται; ει δε εξις εστι το αψευδες, αναγκη
προυποθεσθαι ψευδος και ψευδη ουσιαν, ινα ουτως εξιν προσλαβουσα αψευδης
ονομαζηται. ει δε η ψευδης αψευδους ουσιας μετεσχεν, εξεως υπομεινασα αποβολην
ψευδους εστερηται, ειη αν ουν ουσια ψευδης, το δε αψευδες εξις, και σου η
μεγαλοφρων σοφια τοσαυτην ασεβειαν υλης ευρουσα. μ28.1192 Ἀνομ. Ει το
γεννητον εξις και το αγεννητον εξις, αι μεν ουσιαι των εξεων πρωται, αι δε εξεις
των ουσιων, ει και δευτεραι, αλλ' ουν γε προτιμοτεραι. ει δε το αγεννητον του
γεννητου αιτιον εστι του ειναι, σημαινομενον δε το γεννημα συνεισφερει της εαυτου
ουσιας το αιτιον, ουσιας εστι δηλωτικον το γεννημα, αλλ' ουχ εξεως της αγεννητου
φυσεως ουδεν εαυτηι συνεισαγουσης, πως ου αν ειη ουσια, αλλ' εξις η αγεννητος
φυσις; Ὀρθ. Ουσιας μεν ουδεν προτιμοτερον, σοφωτατε, ουτε δε εξιν ουτε ουσιαν
λεγομεν επι θεου το αγεννητον. το δε μη γεγεννησθαι αυτον δι' αυτου μεμαθηκαμεν,
και τουτο ουκ απο της θειας γραφης, αλλ' απο της ανθρωπινης φυσεως και εννοιας.
το τοινυν αγεννητον του γεννητου αιτιον ουκ εστιν· ου γαρ το μη γεγεννησθαι τον
θεον του υιου αιτιον, αλλ' η ουσια της ουσιας ως το φως του απαυγασματος. αλλ'
ουτε μην το γεννημα συνεισφερει την εαυτου ουσιαν, η γαρ αν παντα τα γεννητα
την αυτην συνεισεφερον ουσιαν, και αγγελος και ιππος και κυων και ανθρωπος,
παντα γαρ ομοιως εισι γεννητα, αλλ' ου της αυτης ουσιας. ει δε τουτο, ουκ αρα το
γεννητον ουσια. καν μη ουν εισαγηται τι το αγεννητον, αλλ' ου παρα τουτο ουσια,
και γαρ και το αψευδες ουδεν εισ αγει και ουκ εστιν ουσια· ει γαρ το αψευδες ουσια
και το αγεννητον ουσια, ταυτον εστι το αψευδες τωι αγεννητωι. αψευδης δε ο υιος
αληθεια ων, αγεννητος αρα· ουκ αγεννητος δε κατα σε, αψευδης δε. ου ταυτον αρα
σημαινομενον εστι το αψευδες τωι αγεννητωι. ει δε ουκ εστι ταυτον σημαινομενον,
ουκ αρα ουσια το αγεννητον, επειδη μηδε το αψευδες. Ἀνομ. Ει πασα ουσια εστιν
αγεννητος, οια η του θεου του παντοκρατορος, πως την μεν παθητην ερεις, την δε
απαθη; ει δε φυσεως αποκληρωσει αγεννητου η μεν διαμενει ποσοτητος και
ποιοτητος και απλως ειπειν πασης μεταβολης αμεινων, η δε παθους εστιν υπευθυνος
συγχωρηθεισα, το απαραλλακτον εις ουσιαν εχειν τωι αυτοματωι επιτρεψαι οφειλεται
κατα τας προειρημενας· η το γ' ουν ακολουθον την ποιουσαν αγεννητον ειπειν,
γεννητην δε την μεταβαλλομενην. Ὀρθ. Ἔδει μεν ουν ημας προς το ανακολουθον
των προτασεων και των επαγωγων μητε αποκρινασθαι, ινα δε μη δοξηις φρονιμος
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρα σεαυτωι ειναι, μανθανε μη βλασφημειν. παθητην λεγων την του υιου ουσιαν
μη προσδοκησηις παρ' αυτου την απαθειαν κληρονομησαι, ει γαρ μετοχοι αυτης
γεγοναμεν, απαθεις διαμενομεν, απαθης αρα εστιν η παρεχουσα αλλοις την
απαθειαν. ο δε λεγων πασαν ουσιαν ειναι αγεννητον μετα σου ουκ εστι χριστιανος,
ου γαρ τον αυτον λογον του ειναι εχομεν τα ποιηματα τωι πεποιηκοτι. δια γαρ τουτο
και τον υιον απαυγασμα ειναι λεγομεν, ινα μη τον αυτον μ28.1193 λογον του ειναι
εχειν νομισωμεν αυτον, ον εχομεν ημεις, οι εξ ουκ οντων κατ' εντολην υπαρχοντες.
Ἀνομ. Ει της γιγνομενης η αγεννητος φυσις εστιν αιτια, το δε αγεννητον μηδεν ειη,
πως αν ειη αιτιον το μηδεν του γεγονοτος; Ὀρθ. Αιτια εστιν η του θεου φυσις και του
υιου και του αγιου πνευματος και της κτισεως πασης, αλλα του μεν υιου ως λογου,
"εν αρχηι γαρ ην ο λογος", του δε πνευματος ως πνοης, "πνοη γαρ παντοκρατορος η
διδαξασα με", της δε κτισεως ως ποιηματος, "εκ γαρ μεγεθους και καλλονης
κτισματων αναλογως ο γενεσιουργος αυτων θεωρειται". ουτε δε λογος προ φορικος
δια των φωνητικων οργανων εκπεμπομενος, ουτε πνοη τις διαχεομενη και δια των
αναπνευστικων οργανων εκπεμπομενη, αλλα και λογος ζων και ενεργης, "παντα
γαρ δι' αυτου εγενετο", και πνευμα ζων και ενεργον, "παντα γαρ ταυτα ενεργει το εν
και το αυτο πνευμα διαιρουν ιδιαι εκαστωι καθως βουλεται". το δε αγεννητον ουκ
εστιν αιτιον του γεννητου, ου γαρ το μη γενεσθαι τον θεον των ουσιων αιτιον, αλλ'
η ουσια των ουσιων αιτια ως ειρηται. ει γαρ το αγεννητον αιτιον, αιτιος δε και ο υιος
των κτισματων, αγεννητος αρα· αλλ' ουκ αγεννητος κατα σε, αιτιος δε· ου το
αγεννητον αρα αιτιον. Ἀνομ. Ει το αγεννητον στερησις, η δε στερησις εξεως
αποβολη εστιν, η δε αποβολη παντελως απολλυται η μεθισταται εφ' ετερον, πως
οιον τε εξει μεθισταμενηι η απολλυμενηι κατωνομασθαι την ουσιαν του θεου
αγεννητου φυσεως προσηγοριαι; Ὀρθ. Ει αψευδης ων κατα στερησιν ψευδους εστιν
αψευδης και αφθαρτος ων κατα στερησιν φθορας εστιν αφθαρτος, ειπε και το
αγεννητον κατα στερησιν. ο δε κατ ονομασας την του θεου ουσιαν συ ει, ο τοιαυτα
τολμων κατα θεου μαχομενος, αυτου γαρ λεγοντος καθως προειρηται· "ωφθην προς
Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ, τους πατερας υμων, θεος ων αυτων και το ονομα μου
ουκ απεκαλυψα αυτοις", συ σαυτωι απο διδως μεγαλα· η γαρ ως εκεινων
υπεραναβεβηκως εξ αποκαλυψεως εχεις του ονοματος την γνωσιν η και μη
βουλομενου θεου κατειληφας αυτου της ουσιας το ονομα; Ἀνομ. Ει το αγεννητον
δηλοι στερησιν μη προσουσαν τωι θεωι, πως αγεννητον ειναι λεγομεν, γεννητον δε
μη ειναι; Ὀρθ. Ει το αφθαρτον δηλοι στερησιν μη προσουσαν τωι θεωι, πως αφθαρτον
μεν λεγομεν, φθαρτον δε ου λεγομεν; ει δε το αφθαρτον ουκ εστι στερησεως
δηλωτικον, ουτε το αγεννητον, ουτε μην ουσιας. ει γαρ το αγεννητον ουσιας εστι
δηλωτικον, και το αφθαρτον εσται ουσιας δηλωτικον, και ει το αγεννητον και το
αφθαρτον εσται ουσιας δηλωτικον, και το αψευδες και το αφθαρτον ταυτον αν ειη
τωι αγεννητωι· αψευδης δε και αφθαρτος ο υιος και αγεννητος αρα. αλλ' ουκ
αγεννητος κατα σε, ουκ αρα ταυτον εσται σημαινομενον το αψευδες και αφθαρτον,
αλλα το μεν αγεννητον το μη γεγεννησθαι τον θεον σημαινειν λεγομεν, το δε
αφθαρτον το μη φθειρεσθαι, το δε αψευδες το μη ψευδεσθαι. μ28.1196 Ἀνομ. Ειψιλον
ονομα εστιν επι θεου το αγεννητον, μ28.1196 η δε ψιλη προφορα την υποστασιν
επαιρει κατα παντων των γεννητων, τιμιωτερα εστιν η ανθρωπων προφορα της του
παντοκρατορος υποστασεως ασυγκριτωι υπεροχηι καλλωπισασα τον θεον τον
παντοκρατορα. Ὀρθ. Ουτε ψιλην προφοραν το αγεννητον λεγομεν ουτε ουσιαν. ει
γαρ το αγεννητον ουσια, και το γεννητον ουσια, ει δε το γεννητον ουσια, παντα τα
γεννητα ομοουσια· ουκ αρα το γεννητον ουσια. ει δε ουκ ουσια το γεννητον, ουδε το
αγεννητον ουσια, ουκ εστι δε ψιλη προφορα το αγεννητον, σημαινει γαρ το μη
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγεννησθαι τον θεον, ως το αψευδες το μη ψευδεσθαι και το αφθαρτον το μη
φθειρεσθαι. Ἀνομ. Ει παντι γεννητωι αιτια συγκεκληρωται, αναιτιος δε η αγεννητος
φυσις, ουκ αιτιαν δηλοι το αγεννητον, αλλ' ουσιαν σημαινει. Ὀρθ. Ει ουσιαν
σημαινει το αγεννητον και ουσιαν το γεννητον, ουσια δε ουσιας ουδεν διαφερει, ηι
ουσια εστιν· ουδεν αρα διαφερει το αγεννητον του γεννητου. Ἀνομ. Ει τηι του
γεννηματος ουσιαι συνεμφαινεται ως αιτια η αγεννητου υποστασις, κατα πασης
αιτιας το απαραλλακτον εχουσα, αυτοουσια εστιν ασυγκριτος ουκ εξωθεν
εμφαινουσα το απροσιτον αυτη δε υπαρχουσα ασυγκριτος και απροσιτος επειδη
αγεννητος. Ὀρθ. Ει δια την του αγεννητου προσηγοριαν ασυγκριτον λεγεις την του
θεου ουσιαν και απροσιτον, ο υιος κατα σε μη ων αγεννητος ουτε ασυγκριτος ουτε
απροσιτος, ουκ αρα δια το αγεννητον ασυγκριτος. πως δε και ασυγκριτος εστιν ο
πατηρ τωι λεγοντι· "ωσπερ ο πατηρ εγειρει τους νεκρους και ζωοποιει, ουτως και ο
υιος ους θελει ζωοποιει", η πως ασυγκριτος τωι λεγοντι· "παντα γαρ οσα αν ποιηι ο
πατηρ, ταυτα και ο υιος ομοιως ποιει"; η πως ασυγκριτος τωι λεγοντι· "παντα οσα
εχει ο πατηρ εμα εστιν", και εν αλλοις· "τα εμα σα και τα σα εμα"; και πως
ασυγκριτος τωι λεγοντι· "ινα τιμωσι τον υιον καθως τιμωσι τον πατερα"; Ἀνομ. Ει
υπερεχει πασης φυσεως ο παντοκρατωρ, δια το αγεννητον υπερεχει, οπερ εστιν
αιτιον τοις γεννητοις διαμονης. ει δε μη εστιν αιτιας δηλωτικον το αγεννητον,
ποθεν αν η των γεννητων φυσις εξει το διασωζεσθαι; Ὀρθ. Ει δια τουτο υπερ εχει
πασης φυσεως ο παντοκρατωρ, δια το αγεννητον ο υιος, κατα σε μη ων αγεννητος,
ουχ υπερεχει πασης φυσεως, ουκ αρα δια το αγεννητον υπερεχει ο πατηρ πασης
φυσεως, αλλ' ωι λογωι ο πατηρ υπερεχει πασης φυσεως, τουτωι τωι λογωι και ο υιος
υπερεχει πασης φυσεως· υπερεχει δε ο πατηρ τηι φυσει της θεοτητος, ταυτηι και ο υιος
υπερεχει πασης φυσεως. Ἀνομ. Ει ουδεν των αορατων αυτο εαυτου σπερματικως προ
μ28.1197 υπαρχει, διαμενει δε εν φυσει αποκεκληρωμενηι, πως αν ο αγεννητος θεος
ελευθερος αποκληρωσεως υπαρχων νυν μεν την εαυτου ουσιαν δευτεραν εν γεννη
ματι οραι, νυν δε προτεραν εν αγεννητωι κατα την πρωτου και δευτερου ταξιν; Ὀρθ.
Ουδεν μεν των αορατων αυτο εαυτου σπερματικως προυπαρχει, αλλ' εν τηι εξουσιαι
του δημιουργου κατα τας θειας γραφας "μη οντα ως οντα" εισιν. ο δε υιος εν τηι
ουσιαι του πατρος ων και εστι και εσται ως απαυγασμα δοξης και χαρακτηρ
υποστασεως συνεπιθεωρουμενος τωι γεννησαντι αυτον απαθως αχρονως αιδιως,
ουσιας και βουλης και δυναμεως και δοξης απαραλλακτος εικων προ των αιωνων
υπαρχων. ο δε αγεννητος θεος την εαυτου ουσιαν οιδεν αγεννητον ως και αψευδη
και αφθαρτον και ασωματον και αθανατον και ουχ οραι την εαυτου ουσιαν νυν μεν
αγεννητον, νυν δε γεννητην, αλλ' ο οραι εαυτον, τουτο οραι και την εαυτου εικονα.
τις δε εστι την ουσιαν ουτε ημιν απεκαλυψεν ουτε τοις προ ημων, λεγει γαρ καθως
προειρηται· "ωφθην προς Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ, τους πατερας υμων, θεος
ων αυτων και το ονομα μου ουκ εγνωρισα αυτοις". Ἀνομ. Ει διαμενει εν αγεννητωι
φυσει ο θεος, το εν γενεσει και αγεννησιαι εαυτον ειδεναι αφαιρεισθω·
συγχωρουμενου δε εν αγεννητωι και γεννητωι την εαυτου ουσιαν παρατεινειν αυτος
εαυτου αγνοει την ουσιαν περιαγομενος υπο γενεσεως και αγεννησιας. ει δε και το
γεννητον μετειληφεν ουσιας αγεννητου, εν δε γεννητου φυσει ατελευτητως
διαμενει, εν ηι μεν δια τελει φυσει γινωσκει εαυτον, αγνοων δηλονοτι την
αγεννητον ουσιαν· ου γαρ οιον τε αυτον περι εαυτου και αγεννητου ουσιας γνωσιν
εχειν και γεννητης. ει δε ευκαταφρονητον εστι το αγεννητον, δια μεταβολης
επιτηδειοτητα αξιωμα φυσεως εστιν η ουσια αμετα βλητος της αγεννητου ουσιας
πασης ουσιας κρειττονος ομολογουμενης. Ὀρθ. Ει και διαμενει αγεννητος ο θεος,
αλλ' ουκ εστιν αυτου τουτο φυσις, αλλ' οτι μη εγενετο τουτο εγνωμεν, τις δε εστιν η
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φυσις ουδεπω. και γαρ και ασωματος διαμενει και ουκ εστιν αυτου τουτο η φυσις,
αλλ' οτι μη εχει σωμα εγνωμεν. και αψευδης διαμενει, αλλ' ουκ εστιν αυτου τουτο η
φυσις, αλλ' οτι μη ψευδεται εγνωμεν. τις δε εστι φυσις, ουκ απεκαλυψεν. ει γαρ τα
προειρημενα εστι φυσις, εψευσατο ειρηκως· "ωφθην προς Ἀβρααμ και Ἰσαακ και
Ἰακωβ,τους πατερας υμων, θεος ων αυτων και το ονομα μου ουκ εγνωρισα αυτοις".
φαινονται γαρ ειδοτες τα προειρημενα, αλλ' αψευδης εστι και ου ψευδεται, ουκ αρα
απεκαλυψε το ονομα της αυτου φυσεως. πως ουν λεγεις το αγεννητον; ει δε το
ονομα ουκ απ εκαλυψε, πολλωι πλεον την φυσιν. μ28.1200 Ἀνομ. Ει το αγεννητον
πασης αιτιας εξηιρηται, ειη δε πολλα αγεννητα, απαραλλακτον εχουσι την φυσιν ου
γαρ αν ει αποκληρωσει φυσεως τινος κοινου και ιδιου μετειληφει, η μεν εποιει, η δε
εγιγνετο. Ὀρθ. Ἔστιν η καθολου προτασις επι τι ψευδης· ου γαρ παν αγεννητον, ω
Ἀετιε, πασης αιτιας εξηιρηται. αγεννητον γαρ εστι το γενεσιουργον μη εχον, ου
παντως δε το γενεσιουργον μη εχον απασης αιτιας εξηιρηται, δυνατον γαρ τι
γενεσιουργον μη εχειν, αιτιον δε εχειν η πατερα η χορηγον, ωστε καν δοθηι σοι
αγεννητον ειναι τον θεον δια το γενεσιουργον μη εχειν, τουτωι τωι λογωι και ημεις
λεγομεν αγεννητον τον υιον δια το γενεσιουργον μη εχειν, αλλ' ουκ αναιτιον· τον
γαρ πατερα ουχ ως γενεσιουργον, αλλ' ως πατερα εχει. και το πνευμα δε λεγομεν
αγεννη τον, ου γαρ εχει γενεσιουργον, αλλ' ουκ αναιτιον, εχει γαρ αιτιον τον θεον
ουχ ως γενεσιουργον, αλλ' ως πηγην εαυτου· καθαπερ γαρ η πηγη ου γενεσιουργει
εξωθεν ο χορηγει υδωρ, αλλ' εξ εαυτης πηγαζουσα εχει, ουτως και ο θεος πηγη του
πνευματος εστιν, ως ειρηται, και χορηγος αυτου, ουκ εξωθεν αυτο προσλαμβανων,
αλλ' εξ εαυτου πηγαζων. γεγραπται γαρ· "δυο και πονηρα εποιησεν ο λαος μου· εμε
εγκατελιπον, πηγην υδατος ζωντος, και ωρυξαν εαυτοις λακκους συντετριμμενους,
οι ου δυνησονται υδωρ συνεχειν", και ο αποστολος λεγει· "ο επιχορηγων υμιν το
πνευμα και ενεργων εν υμιν δυναμεις", οτι δε το υδωρ το ζων εστι το πνευμα, ο
Χριστος εδιδαξε λεγων· "ο πινων εκ του υδατος, ου εγω δωσω αυτωι, καθως ειπεν η
γραφη, ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου ρευσουσιν υδατος ζωντος", και επαγει ο ευ
αγγελιστης λεγων· "τουτο δε ελεγε περι του πνευματος, ου ημελλον λαμβανειν οι
πιστευοντες εις αυτον", ποθεν ουν τουτο το υδωρ; δηλον απο της πηγης της
λεγουσης· "εμε εγκατελιπον, πηγην υδατος ζωντος". Ἀνομ. Ει πασα ουσια εστιν
αγεννητος, ουδ' οποτερα διοισει της αλλης κατα το αδεσποτον. πως αν τις φαιη την
μεν μεταβαλλεσθαι, την δε μεταβαλλειν ουκ επιτρεποντων τωι θεωι υφισταν εκ μη
υποκειμενης ουσιας; Ὀρθ. Ει και ασαφως και απαιδευτως και συνεσκιασμενως
γραφεις, αλλ' ομως ημεις παλιν ερουμεν τα εαυτων· πασαν ουσιαν ο λεγων
αγεννητον μετα των ανομοιον λεγοντων τον υιον τωι πατρι μαινεται. πως γαρ
γενεσιουργος ο θεος μη ουσων των ουσιων; πατηρ δε και υιος και αγιον πνευμα
αγεννητος ουσια, καθως ειρηται, παρα της ημετερας λεγεται διανοιας. οτι δε ου το
αγεννητον εστιν ουσια και εξ ων αυτος γραφεις ευρισκεται. ει γαρ εαν ηι πασα ουσια
αγεννητος ουδ' οποτερα διοισει της αλλης, αναγκη πασα και τας γεννητας ουσιας μη
διαφερειν εαυτων. ει δε διαφερουσιν μ28.1201 εαυτων αι γεννηται ουσιαι, ουκ αρα η
γενεσις ουσια. ει δε ουκ εστιν η γενεσις ουσια, ουδε η αγεννησια εστιν ουσια. Ἀνομ.
Ει πασα ουσια εστιν αγεννητος, πασα εστιν απαραλλακτος, της δε ουσιας
απαραλλακτως εχουσης το ποιειν και τι πασχειν αυτοματισμωι αναθετεον. πολλων
δε οντων αγεννη των και απαραλλακτων αριθμητως διοισουσιν αλληλων, ου γαρ αν
ειη αριθμητα, μη διεστωτα η καθολου η κατα τι πασης διαστασεως αποκληρωσιν
εμφαι νουσης αιτιας αποτεταγμενης αγεννητου φυσεως. Ὀρθ. Ἀπαραλλακτος μεν ο
υιος τωι πατρι, καν μη θεληις. ου δια τουτο δε απαραλλακτος δια το αγεννητον, αλλα
δια το ταυτον της ενεργειας. το δε ταυτον της ενεργειας δεικνυ ται εκ του παντα
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενεργειν τον υιον οσα και τον πατερα. "παντα γαρ οσα αν ποιηι ο πατηρ, ταυτα και ο
υιος ομοιως ποιει" και το πνευμα απαραλλακτον. παντα γαρ α ενεργει ο πατηρ, και
αυτο ενεργει καθως βουλεται. ων δε η αυτη ενεργεια, απαραλ λακτος η φυσις. ει δε
νομιζεις δια το αγεννητον το απαραλλακτον, αναγκη και παν το γεννητον απαραλ
λακτον ειναι. ει δε ου παν το γεννητον απαραλλακτον, ουκ αρα δια το γεννητον
απαραλλακτον. ει δε το γεννητον ου δια το γεννητον απαραλλακτον, ουδε το
[αγεννητον δια το αγεννητον απαραλλακτον, αλλα καθως ηδη [εν τωι προλογωι
διελαλησαμεν, αετου πετομενου ζητουντος εστι βοραν και μη εχοντος ιχνος, ου γαρ
εχει που τους ποδας στησει, ινα και αυτος ακουσηι μετα του Μωυσεως· "συ δε αυτου
στηθι μετ' εμου", ου γαρ μετα του υιου του θεου στηκει ο λεγων γεννητον και
αγεννητον τον θεον, αλλ' ο βαπτιζων εις το ονομα πατρος και υιου και αγιου
πνευματος. αυτη γαρ ημων η στασις πεπιστευται και Ἀετιος πεταται ζητων ετι βοραν
και στασιν. μ28.1249τ [Του αγιου Ἀθανασιου προς Ἀπολιναριστην διαλεξις]
Ὀρθοδοξος· Σωμα ανθρωπινον εσχεν ο Χριστος η ου; Ἀπολιναριστης. Ου. Ὀρθ. Ἀλλ'
οποιον;Ἀπολ. Θεικον. Ὀρθ. Τηι φυσει η τηι ενωσει της οικονομιας; Ἀπολ. Τηι ενωσει
της οικονομιας. Ὀρθ. Ουκουν τηι φυσει ανθρωπινον, τηι δε οικονομιαι θεικον. Ἀπολ.
Ναι. Ὀρθ. Και ομοουσιον ημιν; Ἀπολ. Το εκ Μαριας σαρκιον ομοουσιον ημιν. Ὀρθ.
Συμφωνοι ουν ημιν εστε εν τουτοις; Ἀπολ. Ει ουτως, ναι. Ὀρθ. Ἴδωμεν ουν και περι
ψυχης. Ἀπολ. Ἴδωμεν. Ὀρθ. Ἔμψυχον ην το σωμα ημ28.1252 αψυχον; Ἀπολ.
Ἔμψυχον. Ὀρθ. Ψυχην εχονδηλονοτι; Ἀπολ. Ου. Ὀρθ. Και πως εμψυχον το μη εχον
ψυχην; Ἀπολ. Θειαι ην εμψυχιαι ψυχωθεν. Ὀρθ. Συ γαρ αθεει εψυχωθης; Ἀπολ.
Φυσικως εψυχωθην. Ὀρθ. Ἄνευ της του θεου δυναμεως; Ἀπολ. Ἀλλ' ουχ ουτως ο
κυριος. ενταυθα γαρ ψυχη λογικη σωματι ηνωμενη προσταγματι θεου ανθρωπον
αποτελει, επι δε του Χριστου ουχ ουτως, αλλα θεος λογος σαρκι ενωθεις ανθρωπον
απετελεσε θεον. Ὀρθ. Τουτο ουν λεγεις θειαν εμψυχιαν; Ἀπολ. Και πανυ. Ὀρθ. Ἀντι
ψυχης ουν ην ο λογος; Ἀπολ Ναι. Ὀρθ. Τις ουν ην ο λεγων· "την ψυχην μου ουδεις
αιρει απ' εμου· οτε θελω τιθημι αυτην, και οτε θελω λαμβανω αυτην" η σαρξ η ο
λογος; Ἀπολ. Ὁ λογος. Ὀρθ. Ποιαν ελεγε ψυχην, ηνειχεν η ην ουκ ειχεν; Ἀπολ. Την
ανθρωπινην ελεγε ζωην. Ὀρθ. ∆υνατον γαρ ανθρωπινην ζωην ειναι μη παρουσης
ψυχης; Ἀπολ. Και πανυ, ο γαρ θεος αυτος "επι της γης ωφθη και εν τοις ανθρω ποις
συνανεστραφη". Ὀρθ. Ὤφθη δε ο τηι φυσει αορατος πως; Ἀπολ. Σαρκι. Ὀρθ. Ὥσπερ
ουν σαρκος εστιτο φαινεσθαι, ουτω και ψυχης το συναναστρεφεσθαι. αδυνατον δε
τον τηι φυσει αορατον οραθηναι μη ενωθεντα σωματι τωι δυναμενωι οραθηναι, και
αδυνατον τον τηι φυσει απαθη παθειν και συναναστρα φηναι ανθρωποις μη
ενωθεντα σωματι εμψυχωι τωι δυναμενωι παθειν εκουσιως και συναναστραφηναι αν
θρωποις. σωμα δε εμψυχον ψυχην εχον εμψυχον εστιν, καν θεληις καν μη θεληις.
Ἀπολ. Ἄνθρωπος ουν επαθεν υπερ ημων; Ὀρθ. Μη γε νοιτο. αλλα θεος βουληθεις
οφθηναι ηνωσεν εαυτωι σωμα το δυναμενον οφθηναι και βουληθεις παθειν ηνωσεν
εαυτωι σωμα εμψυχον το δυναμενον παθειν εκουσιως, ου προτερον υπαρξαν και τοτε
κατ' αρε την ενωθεν, ουτε εξ ανθρωπου απλως της Μαριας, αλλα προτερον αυτης
αγιασθεισης και τοτε εξ αυ της μετασχοντος του θεου λογου της ανθρωποτητος και
ενωσαντος εαυτωι κατ' οικονομιαν εμψυχον σωμα, ως ειναι ενα τον αυτον θεον και
ανθρωπον. Ἀπολ. Το εμψυχον σωμα ανθρωπος εστιν; Ὀρθ. Ουχ απλως το εμψυχον
σωμα λεγω ανθρωπον, αλλα το ανθρω πινον σωμα εμψυχον ον ανθρωπος εστιν.
Ἀπολ. Ἄνθρωπος ουτος Ἰησους εστιν; Ὀρθ. Ἑνωθεις λογωι. Ἀπολ. Ουκ εστιν ουν
Ἰησους ανθρωπος; Ὀρθ.Ἄνευ του λογου ουτε ανθρωπον αυτον οιδα υποσταντα, την
γαρ υπαρξιν αυτου εν τηι ενωσει του λογου γνωριζω. Ἀπολ. Ουκουν αντι του
λογικου ην ο λογος; Ὀρθ. Ου, αλλ' εν τωι λογικωι ην ο λογος ενωσας αυτος εαυτωι δια
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του λογικου το εκουσιον παθος. Ἀπολ. Νουν ανθρωπου ειχεν ο Χριστος; Ὀρθ. Μη
λεγε, ο Χριστος διαιρων, νουν ειχεν· το γαρ συναμ μ28.1253 φοτερον, νους και
λογος, λεγεται ο Χριστος. ουτω δε νουν ανθρωπινον λεγω, εν ωι ην ο λογος, ως εν τηι
αρχηι του λογου ειπομεν σωμα ανθρωπινον τηι φυσει, τηι δε οικονομιαι θεου. ουτω και
ψυχην τηι φυσει αν θρωπινην, τηι δε οικονομιαι θεου, και νουν ανθρωπινον τηι φυσει,
τηι δε οικονομιαι θεου. και ωσπερ η σαρξ αυτου ουκ ειδε διαφθοραν, ουτως ουδε ο
νους αυτου εποιησεν αμαρτιαν· και ωσπερ αναγκη το τηι φυσει ανθρωπινον σωμα,
και εκ του Ἀδαμ, εκ σαρκος και αιματος εχειν την συστασιν, ουτως αναγκη την
ανθρωπινην ψυχην λογικην ειναι. και παλιν λεγω· ωσπερ το σωμα φυσει μεν εστιν
ανθρωπινον, τηι δε ενωσει της οικονομιας θεικον, ου τως και ο νους φυσει μεν
ανθρωπινος, τηι δε ενωσει της οικονομιας θεου νους. Ἀπολ. ∆υο ουν τελεια; Ὀρθ.
∆υο ουσιων τελειων ενωσις. Ἀπολ. ∆υο τελειων εν τελειον ου γινεται. Ὀρθ. Παρ'
ανθρωποις ισως αδυνατον γενεσθαι, παρα δε θεωι δυνατον. Ἀπολ. Πως; Ὀρθ. Ὡς το
παρθενον γεννησαι, ως το θυρων κεκλεισμε νων σωμα παχυμερες εισελθειν εκ
σαρκων και οστεων συμπαγεν, ως το περιπατησαι επι θαλασσης· ως γαρ ταυτα
δυνατα παρα θεωι κακεινο. Ἀπολ. Ἄνθρωπον ουν εγεννησε Μαρια; Ὀρθ. Ψιλον ου,
αλλα θεον ενανθρωπησαντα· πρωτον γαρ μετ' αυτης ο κυ ριος θεικως και τοτε εξ
αυτης οικονομικως παιδιον, διο και θεοτοκος η Μαρια. Ἀπολ. Ἄνθρωπος ουν
εσταυρωθη υπερ ημων; Ὀρθ. Ψιλος ου, αλλα θεος ων ο του θεου υιος, βουληθεις
σταυρωθηναι υπερ ημων ηνωσεν εαυτωι σωμα εμψυχον λογικον το δυναμενον
σταυρωθηναι μετα εκουσιου πα θους. Ἀπολ. ∆ια τι λεγεις σταυρωθηναι μετα πα θους
; αλλο εστι σταυρος και αλλο παθος; Ὀρθ. Ἑκουσιον και πανυ. Ἀπολ. Πως; Ὀρθ.
Ὅσωμα αψυχον σταυρωθηναι μεν δυναται, παθειν δε εκου σιως ου δυναται μη ον
εμψυχον λογικον. και τουτο εστι το ασεβημα των λεγοντων οτι ψυχην ουκ ειχεν·
του γαρ σωματος μη δυναμενου αισθηθηναι εκουσιου παθους ανευ ψυχης αναγκη
τον λογον αντι ψυχης οντα παθειν η μηδ' ολως ειναι αισθησιν παθους εκουσιου.
Ἀπολ. Ουκ επαθεν ουν ο λογος; Ὀρθ. Φυσικως μη γενοιτο. Ἀπολ. Πως επαθεν; Ὀρθ.
Ἑνωσας εαυτωι σωμα το δυναμενον παθειν, ως ειναι το παθος της οικονομιας και
ουχι της φυσεως του λογου· ως γαρ εκοπιασεν εκ της οδοιποριας ου φυσει θεοτητος,
αλλ' ενωσεως οικονομιαι, ουτως επαθεν ου φυσει θεοτητος, αλλ' ενωσεως
οικονομιαι. ει δε μη, ο ποιησας τον ουρανον και την γην ανευ κοπου και περιπατησας
επι πτερυγων ανεμων, πως αν εκοπιασεν, ει μη ηνωσεν εαυτωι το δυναμενον κοπια
σαι σωμα; σωμα δε αψυχον ου κοπιαι ουδε νηθει και ωσπερ μ28.1256 αυτου σωμα
εστιν, ο ηνωσεν εαυτωι εμψυχον σωμα, ου τηι φυσει, αλλα τηι οικονομιαι, ουτως αυτου
κοπος ο κοπος ου τηι φυσει, αλλα τηι οικονομιαι της ενωσεως, και αυτου παθος το
παθος ου τηι φυσει, απαθης γαρ φυσει, αλλα τηι οικονομιαι της ενωσεως. δια γαρ το
παθος και η ενωσις, και δια την σωτηριαν το παθος. σωσαι γαρ θελων επαθεν,
παθειν δε θελων ηνωσεν, ενωσας ουκ αφηκεν· "ουτω γαρ ελευσε ται, ον τροπον
εθεασασθε αυτον πορευομενον εις τον ουρανον", και "οψονται εις ον εξεκεντησαν".
Ἀπολ. Ἄλλως γαρ ουκ ηδυνατο σωσαι; Ὀρθ. Ἀλλ' ουτως ηθελησε σωσαι δια της
μωριας του κηρυγμα τος. Ἀπολ. Ει νουν ανθρωπου ειχεν, ηδυνατο και αμαρτησαι;
Ὀρθ. Ει μη ηνωτο τηι θεοτητι ο νους, ναι. Ἀπολ. Τρεπτος ουν ην ο Χριστος; Ὀρθ. Μη
γενοιτο. Ἀπολ. Ει ηδυνατο αμαρτησαι, τρεπτος ην. Ὀρθ. Μνημονευε των ειρημενων,
ειπον γαρ ει μη ηνωτο, ναι . Ἰησους δε Χριστος ανευ ενωσεως ου νοειται Χριστος
Ἰησους, αλλα θεος λογος, υιος θεου ενυποστατος. ει δυνηι ευρειν το εμψυχον σωμα
ανευ ενωσεως, εννοει τροπην, ει δε αμα σωμα, αμα θεου λογου σωμα και αμα
εμψυχον λογικον, αμα θεου λογου σωμα εμψυχον λογικον, τι ζητεις τρο πην; Ἀπολ.
Ει νουν ανθρωπου ειχεν, και ληθην και αγνοιαν ειχε και αμαρτανειν ηδυνατο. Ὀρθ.
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ει μη ηνωτο τηι θεοτητι, ναι. και μη λεγε νουν ανθρωπου , ου γαρ αλλου τινος
ανθρωπου ειχε νουν, αλλ' ει αρα ειπε, ανθρωπινου νου μετειχεν ο λογος ως
ανθρωπινης σαρκος. Ἀπολ. Πως δυναται ανθρωπινος νους μη τρεπεσθαι; Ὀρθ. Ὡς το
θνητον τουτο ενδυθεν αθανασιαν ουκετι αποθνησκει, και το φθαρτον τουτο ενδυθεν
αφθαρσιαν ουκετι φθειρεται, ουτως και ο νους θεωθεις ενωσει θεου λογου ου
τρεπεται. Ἀπολ. Ουκουν και οι αγιοι ατρεπτον ειχον νουν; Ὀρθ. Ου. Ἀπολ. ∆ια τι; ουκ
ην και εν αυτοις ο λογος; Ὀρθ. Ἀλλ' εν τοις αγιοις ου καθ' ενωσιν ην, αλλα κατα την
του πνευ ματος χαριν διαφορως εν αυτοις ενεργουντος· εν ταυθα δε παν το πληρωμα
της θεοτητος· και οι μεν αγιοι μετοχοι του λογου ησαν, ενταυθα δε ο λογος μετεσχε
της ανθρωποτητος. Ἀπολ. Ειπε αιματος και σαρκος ως γεγραπται. Ὀρθ. Ἔθος τηι
γραφηι τον ολον ανθρωπον σαρκα και αιμα καλειν, ως οταν λεγηι· "ου προσανεθεμην
σαρκι και αιματι", και "εν ταις εσχαταις ημεραις εκχεω απο του πνευμα τος μου επι
πασαν σαρκα", και παλιν· "ου μη κατα μεινηι το πνευμα μου επι τους ανθρωπους
τουτους δια το ει ναι αυτους σαρκας" και οσα τοιαυτα. Ἀπολ. Τι εστιν· οι αγιοι
μετεσχον και ο θεος λογος μετεσχεν; τις η διαφορα; Ὀρθ. Ὅτι οι αγιοι προτερον
υπηρξαν και τοτε μετεσχον θεου λογου· ενταυθα δε ουχ ουτως, αλλα ο ων προ των
αιωνων θεος λογος, βουληθεις εν μ28.1257 ανθρωπησαι ηγιασε την παρθενον και
ηνωσεν εαυ τωι εξ αυτης σωμα ου προτερον υπαρξαν και τοτε ενωσας, αλλ' εν αυτηι
τηι υπαρξει ενωσας. Ἀπολ. ∆υο ουν ηγεμονικα εν τωι σωματι ησαν, ο θεος λογος και ο
ανθρωπινος νους· Ὀρθ. Ου, αλλ' αυτος ο λογος ηγεμονευε του νου. Ἀπολ. Πως οιον
τε μη ειναι δυο; Ὀρθ. Ὡς το λευκον της ερεας καταχρωσθεν χρωματι πορφυρας ου
διχρωμον εστιν, αλλ' εν, ουτως ο νους καταλαμπομενος και αποθεωθεις εν εστιν,
και ουκ εστι δυο ηγεμονικα. ου γαρ αλλο τι βουλεται ο νους και αλλο τι ο λογος,
αλλ' ωσπερ μουσικος και το οργανον ου δυο μουσικοι, ουτως θεος λογος και νους
ανθρωπινος ου δυο ηγεμονικα. αντι γαρ οργανου τωι νωι τωι ανθρωπινωι κεχρηται ο
λογος. Ἀπολ. Ἀλλα το οργανον του μουσικου ανουν εστιν. Ὀρθ. Και ο μουσικος
θνητος· ενταυθα δε ο λογος αθανατος ων τωι νωι κεχρηται οργανωι, και ωσπερ εν
ημιν ο νους τωι σωματι κεχρηται οργανωι εις τα δια του σωματος επιτελουμενα,
ουτως εκει ο λογος τωι νωι κεχρηται οργανωι εις τα δια του νου επιτε λουμενα. Ἀπολ.
Του σωματος τις η χρεια; Ὀρθ. ∆ια πολλα· οτι οφθηναι ηθελησε, και οτι το
συναμφοτερον ην απολομενον και δια του ομοιου το ομοιον σωσαι σταυρωι και
παθει εκουσιωι ηυδοκησεν. και εν μεν τωι εκουσιωι παθει τωι νωι κεχρηται, ως
προειπον, οργα νωι, εν δε τοις σωματικοις τωι σωματι· και ουτως ζητησας και ευρων
ηνωσε και εσωσε το απολωλος. Ἀπολ. Ποιοις λεγεις σωματικοις; Ὀρθ. Σταυρωι, ταφηι,
περιπατωι, αφηι, βρωσει, ποσει και οσα τουτοις ακολουθα. Ἀπολ. Θεος ην ο λογος ο
γεννηθεις εκ Μα ριας; Ὀρθ. Ὁ γεννηθεις εκ Μαριας. το εκ ταυτης ον της ουσιας ουκ
ην θεος ουσιωδως, αλλ' ενωσεως οικονομιαι. Ἀπολ. Και πως "ευλογημενος ο καρπος
της κοιλιας σου" λεγεται; Ὀρθ. Ἐπειδη εκ της ουσιας του πατρος ων θεος λογος, εκ
της ουσιας αυ της ελαβε μορφην δουλου "και σχηματι ευρεθεις ως ανθρωπος"
καρπος της κοιλιας αυτης ευρεθη. Ἀπολ. Συνηπται ουν ο λογος τωι γεννηθεντι
σωματι εξ αυτης ως ζωον; Ὀρθ. Ὡς ζωιον ου γεγραπται, αλλ' ως θεος εν ναωι ζωντι.
Ἀπολ. Και εν εκαστωι των αγιων ουτως εστιν ως εν ναωι ζωντι; Ὀρθ. Ουχ ουτως.
εκαστος γαρ των αγιων τοσουτον εγενετο ναος, οσον εδυνηθη εξ αρετης και
ασκησεως κατορθωσαι, ενταυθα δε "παν το πληρωμα της θεοτητος κατοικει"· και οι
μεν αγιοι μορφην θεου ειληφασιν εν αρετηι κατορθωσαν τες, ενταυθα δε ο λογος
μορφην δουλου ελαβεν. Ἀπολ. Ουτος ο εκ ψυχης και σωματος συνεστως ναος
ανθρωπος εστιν; Ὀρθ. Ει χωρις του λογου νοειτο, ναι· ει δε ουκ εστιν, οτε χωρις του
λογου νοειται, ουκ εστιν ανθρωπος ψιλος, αλλα θεος ενωσει του λογου. Ἀπολ. Ὁ
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεννηθεις εκ Μαριας ναος Ἰησους εστιν, δι'μ28.1260 ου τα παντα. Ὀρθ. Ὁ γεννηθεις
εκ Μαριας ναος ου κενος εγεννηθη και σεσαρωμενος, αλλα μετα του ενοικουντος,
διο και αυτος εστιν Ἰησους, δι' ου τα παντα. ουτε δε τον ναον καλω Ἰησουν χωρις
του λογου ουτε τον λογον χωρις του ναου Ἰησουν, αλλ' εκτοτε Ἰησους ο λογος
κεκληται, εξ ου ιασατο τα συντριμματα του λαου αυτου, τοτε δε ιασατο, οτε
κατηξιωσε μορ φην δουλου λαβειν· ουτος ουν ο λογος, ο νυν Ἰη σους δια την
οικονομιαν κληθεις, αυτος εστιν, δι' ου τα παντα. και ωσπερ τον καυτηρα πυρ και
σιδηρον νοω, ουτως Ἰησουν θεον λογον ενανθρωπησαντα. Ἀπολ. Ὁ ναος, δι' ου τα
παντα η ο εν τωι ναωι; Ὀρθ. Μη διαιρει τον ναον του ενοικουντος. ει γαρ "ο
κολλωμενος τωι κυριωι εν πνευμα εστιν", πολλωι πλεον οταν ο κυριος λεγηται και
πιστευηται ηνωσθαι μορφηι δουλου, εις εστιν ο αυτος θεος και ανθρωπος. Ἀπολ.
Ουκουν ουκ εστιν ανθρωπος ο γεγεννημενος εκ Μαριας; Ὀρθ. Μονον ανθρωπος ου.
Ἀπολ. Ἀλλα και τι; Ὀρθ. Και θεος· ως γαρ ουκ εστι μονον σαρξ Ἰσαακ γεγεννημενος
εκ του Ἀβρααμ ουδε αλλος τις των ανθρωπων, αλλα ανθρωπος εξ ανθρωπου
γεγεννηται εκαστος ημων ου γεννωμενης ψυχης λογικης εκ ψυχης λογικης,
καιτοιγε του αν θρωπου εκ ψυχης λογικης και σωματος συγκειμενου· ουτω θεον
λεγω τον εκ Μαριας γεγεννημενον, ψυχηι και σωματι ενωθεντα. καθαπερ γαρ
ενωθεισα ψυχη σωματι γενναται ανθρωπος δια γυναικος, ουτως ενω θεις θεος λογος
ψυχηι και σωματι εγεννηθη θεος και ανθρωπος δια γυναικος. Ἀπολ. Καιτοιγε "εκ
γυναικος" γεγραπται. Ὀρθ. Ἐκ γυναικος κατα σαρκα, δια της γυναικος κατα πνευμα.
Ἀπολ. Ὁ ιδιος υιος του θεου, ον παρεδωκεν υπερ ημων, τις εστιν, ο λογος η ο
ανθρωπος; Ὀρθ. Ὁ ιδιος υιος του θεου αυτος εστιν ο ταπεινωσας εαυτον μορφην
δουλου λαβων και εν αυτηι τηι δουλικηι μορφηι παραδοθεις. Ἀπολ. Ουχ ο γεννηθεις
ουν εκ Μαριας Ἰησους, αλλ' ο γεννηθεις δι' αυτης λογος αυτος εαυ τον εταπεινωσε
μεχρι θανατου. Ὀρθ. Μη διαιρει την απαξ ενωθεισαν ενωσιν. ειπον γαρ οτι αυτος
εστιν ο ιδιος υιος ο και εξ αυτης κατα σαρκα και δι' αυτης κατα πνευμα. Ἀπολ. Ὁ δι'
αυτης ουν λογος εταπεινωσεν εαυτον μεχρι θανατου; Ὀρθ. Ὁ δι' αυτης θεος λογος
ου δυναμενος τηι φυσει της θεοτητος ταπεινω θηναι μεχρι θανατου ελαβεν εαυτωι εξ
αυτης εμψυχον σωμα το δυναμενον ταπεινωθηναι μεχρι θανατου, ο εστι μορφη
δουλου. Ἀπολ. Θεος ουν απεθανεν υπερ ημων; Ὀρθ. Θεος ενωσας εαυτωι σωμα
εμψυχον το δυναμενον απο μ28.1261 θανειν· ου γαρ φυσει θεοτητος υπερ ημων
απεθανεν, αλλ' ενωσεως οικονομιαι. Ἀπολ. Ει ψυχην λογικην ειχε το σωμα, ουχ ο
θεος, αλλ' ο ανθρωπος απεθανεν. Ὀρθ. Ὁ απο του σωματος χωρισμος της ψυχης
θανατος λεγεται η ου; Ἀπολ. Ναι. Ὀρθ. Ὥσπερ ουνουκ αν ηδυνατο λεχθηναι ο θεος
εν μνηματι και εν ταφηι γενεσθαι, ει μη ειχε το τιθεμενον σωμα, ουτως ουκ αν
ελεχθη κεχωρισθαι του σωματος, πανταχου ων και τα παντα περιεχων, ει μη ειχε
την χωριζομενην ψυχην, μεθ' ης και τοις εν ᾅδου ευηγγελισατο· δια γαρ αυτην και
αναχωρειν του σωματος λεγεται και εν ᾅδου γε γενησθαι. και τουτο εστι το τον θεον
υπερ ημων τεθηναι εν μνηματι δια το σωμα και εν ᾅδου γενεσθαι δια την ψυχην.
Ἀπολ. Ἐγω πεπιστευκα οτι ο θεος λογος τηι εαυτου παρουσιαι εμψυχοι το σωμα και
χρειαν ουκ ειχε ψυχης. Ὀρθ. Ὡς εις το κρατηθηναι και σταυρωθηναι και ταφηναι
χρειαν ειχε σωματος, ινα μη δοκησει ο σταυρος γενηται, αλλ' αληθειαι, ουτω και εις
το αποθανειν και εν ᾅδου γενεσθαι χρειαν ειχε ψυχης. περι τινος γαρ ειρηται οτι
"ηρξατο λυπεισθαι και αγωνιαιν εως θα νατου"; περι του σωματος του αναισθητου η
του θεου λογου; Ἀπολ. Και ημεις λεγομεν, οτι αισθη σιν ειχε το σωμα, εν ηι και
ᾔσθετο του παθους. Ὀρθ. Σωμα αισθησιν εχον εμψυχον εστιν, το γαρ αψυ χον και
αναισθητον εστιν, ωστε ο ταπεινωσας εαυτον μεχρι θανατου και αποθανων θεος
εστιν ου φυσει θεοτητος αποθνησκων, αλλ' ενωσεως οικονομιαι. της γαρ
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωποτητος τα παθη εαυτου παθη ελογιζετο, και ωσπερ αδυνατον ην
προσηλωθηναι σταυρωι και ταφηναι σινδονι και τεθηναι εν μνηματι ανευ σωμα τος,
ουτως αδυνατον ην αυτον αγωνιασαι ανευ ψυχης λογικης· αλογος γαρ ψυχη ουκ
αγωνιαι προγινω σκουσα θανατον, αλλ' ως βους επι σφαγην αγεται η και ως ετερον
τι των αλογων. Ἀπολ. Ουκουν ουκ εγενετο ανθρωπος ο υιος του θεου, αλλ' εν
ανθρωπωι; αδυνατον δε τον εν ανθρωπωι γενομενον, τουτον ειναι ανθρωπον. Ὀρθ.
Λεγεις γεγονεναι τον λογον σαρκα η ου; Ἀπολ. "̔Ο λογος σαρξ εγενετο" γεγραπται.
Ὀρθ. Τρα πεις εις σαρκα η εν σαρκι γενομενος; Ἀπολ. Ἐν σαρκι γενομενος. Ὀρθ. Ει
αδυνατον ην αυτον ανθρωπον γενεσθαι γενομενον εν ανθρωπωι, και αδυνατον ην
αυτον σαρκα γενεσθαι γενομενον εν σαρκι. ει δε εν σαρκι γενομενος σαρξ λεγεται
γεγενησθαι, ου τραπεις εις σαρκα, και εν ανθρωπωι γενομενος ανθρωπος λεγεται
γεγε νησθαι, ου τραπεις εις ανθρωπον. Ἀπολ. Τις ην ο λεγων· "θεε μου θεε μου, ινατι
με εγκατελιπες;" ο θεος λογος η ο ανθρωπος; Ὀρθ. Ὡς την ταφην του σωματος και τα
ενδυματα αυτου λεγω του λογου ου φυσει θεοτητος, αλλ' ενωσεως οικονομιαι, ουτω
και τας φωνας τας ψυχικας και τα παθη τα ψυ χικα αγωνιαιν, και οσα λεγεται περι
αυτου μ28.1264 εν ευαγγελιοις του θεου λογου λεγω ου φυσει θεο τητος, αλλ'
ενωσεως οικονομιαι, και γαρ αυτο το σωμα αυτου ου φυσει θεοτητος ην αυτου σωμα,
αλλ' ενωσεως οικονομιαι. ωσπερ ουν το σωμα ιδιοποιειται λεγων· "εαν μη φαγητε
μου το σωμα", ουτω και την ψυχην ιδιοποιειται λεγων· "την ψυχην μου ουδεις αιρει
απ' εμου", ουτω και τα παθη του συναμφοτερου οικειουται· ως γαρ αυτου σωμα
οικονο μικως, ουτως αυτου ταφη η ταφη του σωματος, και ως αυτου ψυχη
οικονομικως, ουτως αυτου φωνη η φωνη της ψυχης, ινα ηι και η ταφη του σωματος
αυτου του λογου οικονομικως, και η φωνη της ψυχης αυτου του λογου φωνη
οικονομικως· αυτος γαρ ην ο λογος φωνων τα της ψυχης ιδια. Ἀπολ. Ἡμεις λεγομεν
οτι ο φιλανθρωπος του θεου λογος ανθρωπος γενεσθαι κατηξιωσε σαρκα λαβων εκ
της αγιας παρθενου Μαριας και ην θεος σαρκωθεις ως ανθρωπος ευρεθεις. Ὀρθ. Μη
λεγε ο φιλανθρωπος του θεου λογος , αλλα μαλλον ειπε ο φιλοσαρκος· ει γαρ ου
κατηξιωσεν ενωθηναι ανθρωπωι, πως φιλανθρωπος; Ἀπολ. Φιλων τον αν θρωπον τηι
ανθρωπινηι σαρκι ηνωτο, ινα ηι ο αυτος θεος και ανθρωπος. Ὀρθ. Ουκ ετι ουδε
ανθρωπινη σαρξ εστιν η μη ουσα εμψυχος λογικη· πως γαρ η μη ψυχωθεισα ψυχηι
λογικηι σαρξ ανθρωπινη δυναται ειναι; η γαρ σαρξ σαρξ εστιν, και η ψυχη ψυχη
εστιν. τοτε δε ανθρωπος λεγε ται, οτε η λογικη ψυχη σωματουται και το σωμα
ψυχουται, ουκ αρα ανθρωπινη σαρξ η μη κοινωνησασα ψυχηι λογικηι. Ἀπολ. Των
γηινων σωματων οταν τι προσλαβηι ψυχην λογικην, ανθρωπος γινεται, εαν δε
αλογον ψυχην προσλαβηι, ζωον ετερον παρα τον ανθρωπον γινεται. εκ δε ταυτης της
υλης ο κυ ριος εαυτωι διαπλασαμενος σωμα και τουτο ζωωσας τηι ιδιαι ουσιαι, οπερ
πεφυκε μεν ψυχην εχον κοινον αποτε λειν ζωον, τουτωι δε και τας ιδιας ενεργειας
μεταδε δωκως εποιει ζωον θεον, θεον μεν κατα το ειδος, ανθρωπον δε κατα την
υλην. Ὀρθ. Το κατα το ειδος μ28.1264 ου νοω, θελεις ειπειν κατα θεοτητα; Ἀπολ.
Σωμα μεμορφωμενον, ταις θεικαις καταλαμπομενον ενεργειαις. Ὀρθ. Τας θεικας ουν
ενεργειας ειδος λεγεις; Ἀπολ. Ναι. Ὀρθ. Ει οταν τι των γηινων σωματων προσλαβηι
ψυχην λογικην, ανθρωπος γινεται, τοτε και ανθρωπινον σωμα ακουει και γινεται·
μη προσλαβον ψυχην λογικην ουδε ανθρωπινον εστι σωμα, το δε μη ον ανθρωπινον
σωμα, πως ανθρωπος λεγεις κατα την υλην , της υλης τοτε ανθρωπινης ουσης, οτε
ψυχης λογικης προσλαμβανει; εγω δε και ανεγνων του διδασκαλου υμων
Ἀπολιναριου ομολογιαν, εν ηι ομοουσιον λεγει το σωμα του κυριου ημων τηι Μαριαι,
Μαρια δε ημιν. Ἡμιν αρα ομοουσιον το κυριακον σωμα, επειδη και ανθρωπινον.
Ἀπολ. Πως λεγεις κυριακον σωμα, οποτε ανθρωπου κατασκευαζεις; Ὀρθ. Ἐγω και
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωμα κυμ28.1265 ριακον λεγω και ψυχην κυριακην και αιμα κυριακον και ταφην
κυριακην και ανθρωπον καθολου κυ ριακον ενωσει του θεου λογου, ουτως ως ειναι
ενα κυριον τον αυτον θεον και ανθρωπον· και ποτε αυτον ολον θεον και κυριον
ακουειν, και ποτε αυτον ολον ανθρωπον. αυτος γαρ λεγει περι εαυτου· "τι με ζητειτε
αποκτειναι ανθρωπον, ος την αληθειαν υμιν λελαληκα;" και Παυλος· "ανθρωπος
Ἰησους Χριστος χθες και σημερον ο αυτος και εις τους αιωνας", και αυτον τουτον
τον ανθρωπον ψηλαφησας ο Θωμας λεγει· "ο κυριος μου και ο θεος μου", και ομοιως
ο Παυλος λεγει· "ων οι πατερες, και εξ ων ο Χριστος το κατα σαρκα, ο ων επι παντων
θεος ευλογητος εις τους αιωνας"· θεος ουν και ανθρωπος ολος δια την εξ ευδοκιας
ενωσιν. ει γαρ "ο κολλωμενος τωι κυριωι εν πνευμα εστιν", πολλωι πλειον οταν ο
κυριος λεγηται και πιστευηται ανθρωπος γεγενησθαι ουκ απολεσας το ειναι θεος,
εστι θεος και ανθρωπος ο αυτος· θεος μεν δια την φυσιν, ανθρωπος δε δια την εξ
ευδοκιας μετοχην της ανθρωποτητος.

 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


