Sermo major de fide
Του αυτου αγιου Ἀθανασιου αρχιεπισκοπου Ἀλεξανδρειας και
ομολογητου εκ του περι πιστεως μειζονος λογου
Το εγειρομενον εκ νεκρων ανθρωπος ην η θεος; ερμηνευει Πετρος ο αποστολος
ημων μαλλον γινωσκων και λεγει· καθελοντες αυτον απο του ξυλου εθηκαν εις
μνημειον, ο δε θεος αυτον ηγειρεν εκ νεκρων το γουν απο του ξυλου καθαιρεθεν
σωμα νεκρον του Ἰησου και εις μνημειον τεθεν ενταφιασθεν τε υπο Ἰωσηφ του απο
Ἀριμαθειας, αυτο ηγειρεν ο λογος λεγων· λυσατε τον ναον τουτον και εν τρι σιν
ημεραις εγερω αυτον. ο και παντας τους νεκρους ζωοποιων και τον εκ Μαριας
ανθρωπον Χριστον Ἰησουν εζωο ποιησεν, ον ανειληφεν: – 2 Του αυτου εκ του αυτου
λογου Ζωη αποθανειν ου δυναται, μαλλον δε τους νεκρους ζωοποιει. εστιν τοινυν
και πηγη ζωης τηι εκ πατρος θεοτητι, ανθρωπος δε ο αποθανων, μαλλον δε και
εγερθεις εκ νεκρων, ος και εντυγχανει υπερ ημων, ο εκ παρθενου Μαριας, ον η του
λογου θεοτης δι' ημας ανειληφεν. το γουν γεγραφθαι εν αρχηι ην ο λογος φανερως
την θεοτητα δηλοι, το δε ο λογος σαρξ εγενετο το ανθρωπινον του κυριου δεικνυσιν:
– 3 Του αυτου εκ του αυτου λογου Ἡ θεοτης γουν εστιν του Ἰησου η τιθεισα και
λαμβανουσα την ψυχην ου εφορεσεν ανθρωπου. πληρη γαρ ανειληφε τον
ανθρωπον, ινα πληρη αυτον και συν αυτωι τους νεκρους ζωοποιησηι: – 4 Και παλιν
Ὁ δε κυριακος ανθρωπος ουκ ασθενησας ουδε ακων απεθανεν, αλλ' αφ' εαυτου ηκεν
επι την του θανατου οικονομιαν, στερεοποιουμενος υπο του εν αυτωι ενοικησαντος
θεου λογου του ειποντος ουδεις αιρει την ψυχην μου απ' εμου· απ' εμαυτου αυτην
τιθημι· εξουσιαν εχω θειναι αυτην και παλιν εξουσιαν εχω λαβειν αυτην : – 5 Ἐκ του
αυτου λογου Αυτος γαρ δυνατος ων και δημουργος των ολων εν τηι παρθενωι
κατασκευαζει αυτωι ναον το σωμα και ιδιοποιειται τουτο ωσπερ οργανον, εν αυτωι
γνωριζομενος και ενοικων: – 6 Του αυτου εκ του αυτου λογου Τουτου ινεκεν το
δυναμενον αποθανειν εαυτωι λαμβανει σωμα, ινα τουτο του θεου λογου μεταλαβον
αντι παντων ικανον γενη ται τωι θανατωι και δια τον ενοικησαντα λογον αφθαρτον
διαμεινηι: – 7 Και μετ' ολιγα Ὑπερ παντας γαρ ων ο λογος του θεου εικοτως τον
εαυτου ναον και το σωματικον οργανον προσαγαγων αντιψυχον υπερ παντων,
επληρου το οφειλομενον εν τωι θανατωι. και ως συνων δε δια του ομοιου τοις πασιν
ο αφθαρτος του θεου υιος εικοτως τους παντας ενεδυσεν αφθαρσιαν εν τηι της
αναστασεως επαγγελιαι. και αυτη γαρ η εν τωι θανατωι φθορα κατα των ανθρωπων
ουκετι χωραν εχει δια τον ενοικησαντα λογον εν τουτοις δια του ενος σωματος. και
ωσπερ μεγαλου βασιλεως εισελθοντος εις τινα πολιν μεγαλην και οικησαντος εις
μιαν των εν αυτηι οικιων παντως η τοιαυτη πολις πολλης τι μης αξιουται και ουκετι
τις εχθρος αυτην η ληιστης επιβαινων καταστρεφει, πασης δε μαλλον επιμελειας
αξιουται δια τον εις μιαν αυτης οικιαν οικησαντα βασιλεα, ουτω και επι του
ημετερου σωτηρος γεγονεν. ελθοντος γαρ αυτου εις την ημετεραν χωραν και
οικησαντος εις εν των ομοιων σωματων λοιπον πασα κατα των ανθρωπων επιβουλη
πεπαυται: – 8 Και παλιν μετ' ολιγα Ου γαρ περικεκλεισμενος ην εν τωι σωματι ουδε
εν σωματι μεν ην, αλλαχοσε δε ουκ ην, ουδε εκεινο μεν εκινει, αλλα δε της αυτου
προνοιας εστερειτο, αλλα, το παραδοξοτατον, λογος ων ου συνειχετο μεν υπο τινος,
συνειχε δε τα παντα μαλλον αυτος: – 9 Και μετ' ολιγα Τηι δε του λογου εις αυτο
 
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιβασει ουκετι κατα την ιδιαν φυσιν εφθειρετο το σωμα, αλλα δια τον ενοικουντα
του θεου λογον εκτος εγινετο φθορας: – 10 Ἐκ του αυτου λογου Πασχον μεν γαρ το
σωμα κατα την των σωματων φυσιν επασχεν, ειχεν δε της αφθαρσιας την φυσιν εκ
του συνοικη σαντος αυτωι λογου: – 11 Ἐκ του αυτου λογου Αυτος ο του θεου υιος εν
τριημερωι διαστηματι νεκρον γενομενον το σωμα εδειξεν αθανατον και αφθαρτον.
και εδειχθη πασιν οτι ουκ ασθενειαι φυσεως του ενοικουντος λογου τεθνηκεν το
σωμα, αλλ' επι τωι τον θανατον εξαφανισθη ναι εν αυτωι τηι δυναμει του σωτηρος:
– 12 Του αυτου εκ του αυτου Ποιον εδει τελος γενεσθαι του σωματος, επιβαντος
αυτωι του λογου; μη αποθανειν μεν γαρ ουκ ηδυνατο ατε δη θνη τον ον και υπερ
παντων προσφερομενον εις τον θανατον, ου χαριν και ο σωτηρ κατεσκευασεν αυτο·
μειναι δε νεκρον ουχ οιον τε ην δια το ζωης αυτο ναον γενεσθαι. οθεν απεθανεν μεν
ως θνητον, ανεζησεν δε δια την εν αυτωι ζωην: – 13 Του αυτου εκ του αυτου λογου
Τι απιστον λεγεται παρ' ημων, ει πλανωμενης της αν θρωποτητος καθισας ο λογος
επ' αυτην ανθρωπος επεφανη, ινα χειμαζομενην αυτην περισωσηι δια κυβερνησεως
και αγαθοτητος; 14 Και μετ' ολιγα Ψυχης μεν εργον εστιν θεωρειν τα εσω του ιδιου
σωματος τοις λογισμοις, ου μην και τα εξωθεν του ιδιου σωματος ενερ γειν η τα
τουτου μακραν τηι παρουσιαι κινειν. ουδεποτε γουν ανθρωπος διανοουμενος τα
μακραν, ηδη ταυτα κινει και μετα φερει ουδε ει επι της ιδιας οικιας καθεζοιτο τις και
λογιζοιτο τα εν ουρανωι, ηδη και τον ηλιον κινει και τον ουρανον περι στρεφει, αλλ'
οραι μεν κινουμενα και γινομενα, ου μην ωστε και εργασασθαι, δυνατος τυγχανει.
ου δη τοιουτος ο του θεου λογος εν τωι ανθρωπωι· ου γαρ συνεδεδετο τωι σωματι,
αλλα μαλλον αυτος εκρατει τουτο, ωστε και εν τουτωι ην και εν τοις πασιν
ετυγχανεν και εξωθεν των ολων ην και εν μονωι τωι πατρι: – 15 Ἐκ του αυτου
λογου Σκοπει, παρακαλω, ει μη την χλευην καθ' εαυτων κινουν τες αγνοουσιν. τον
κοσμον σωμα μεγα φασιν ειναι οι των Ἑλληνων σοφοι και αληθευουσι λεγοντες.
ορωμεν γαρ αυτον και το τουτου μερος οτι ταις αισθησεσιν υποπιπτει. ει τοινυν και
εν τωι κοσμωι σωματι οντι ο του θεου λογος εστι και εν ολοις και εν τοις κατα μερος
αυτου πασιν επιβεβηκεν, τι θαυ μαστον η τι ατοπον, ει και εν ανθρωπωι φαμεν
αυτον επι δεδημηκεναι;: – 16 Και παλιν Ει δε και γενητης ουσης της κτισεως ουκ
ατοπον εν αυ τηι τον λογον ειναι, ουκ αρα ουδε εν ανθρωπωι αυτον ειναι ατοπον: –
17 Και μετ' ολιγα Ουκουν ολως ουκ απρεπες το εν ανθρωπωι ειναι τον λογον και
παντα υπ' αυτου και εν αυτωι φωτιζεσθαι και κι νεισθαι: – 18 Του αυτου Περι της
του Χριστου κατα σαρκα γεννησεως Ἐκ της απολογιας της υπερ ∆ιονυσιου
αρχιεπισκοπου Ἀλεξανδρειασ Ὅτε γαρ ελαβεν–αι τοιαυται λεξεις: – 19 Του αυτου εκ
του περι πιστεως λογου του μειζονοσ Ἀπατηθεντα γαρ τον Ἀδαμ υπο του διαβολου
παραβηναι την του πλασαντος αυτον εντολην και υπο καταραν και κατοχην
θανατου γενομενον ορων ο του παντος κτιστης θεος λογος εκ της απογονου του
Ἀδαμ παρθενου Μαριας πλασας εαυτωι το χωρησαι δυναμενον αχραντον σωμα παν
το πληρωμα της θεο τητος σωματικως και τα παθη τα ανθρωπεια , υπερ παντος του
κοσμου αυτο εκουσιως παραδεδωκεν, ινα τον ποτε βασι λευοντα του θανατου
διαβολον θανατωσηι τωι του ιδιου σωμα τος θανατωι: – 20 Ἐκ του αυτου λογου Περι
ενδυματοσ Αιμα δε ουκ εκ πνευματος της του λογου θεοτητος εκ πορευεται, αλλ' εξ
ου εφορεσεν ανθρωπου: – 21 Ἐκ του αυτου Το εγω ειμι η αμπελος και ο πατηρ μου
μειζων μου εστι και το εκτισεν με και εγω ειμι σκωληξ και ουκ ανθρωπος και οσα εν
τοις ευαγγελιοις και εν τοις προφηταις ειπεν ταπεινα περι αυτου εις το ο εφορεσε
 
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωμα δι' ημας, ειρηται: – 22 Ἐκ του αυτου Ουτε το παθητον σωμα ο εφορεσεν δια την
του παντος σωτηριαν, ανατιθεμεν τωι πατρι. τα παντα γαρ εκτισθη υπο του πατρος
δια του υιου, ο δε υιος μονος υπο του πατρος εγεννηθη. δι' ο πρωτοτοκος εστι πασης
κτισεως ο θεος λο γος· ατρεπτος γαρ εξ ατρεπτου. εστι τοινυν το ο δι' ημας εφορεσεν
σωμα κτισμα[ εστιν]: – 23 Ἐκ του αυτου λογου Τον γαρ Ἀδαμ ενδυσαμενος συν τοις
παθημασι κατα παντα χωρις αμαρτιας, τον κεκλημενον Ἰησουν, ινα δι' αυτου το
απολομενον προβατον προσαξηι τωι πατρι, ως προβατον επι σφαγην ηχθη και ως
αμνος εναντιον του κειραν τος αυτον αφωνος, περι ου Παυλος γραφει· ανθρωπος
Χριστος Ἰησους ο δους εαυτον αντιλυτρον υπερ ημων . και εν ετερωι τοπωι φησιν·
δι' ανθρωπου ο θανατος και δι' ανθρωπου η ζωη. ωσπερ γαρ εν τωι Ἀδαμ παντες απο
θνηισκουσιν, ουτως και εν τωι Χριστωι παντες ζωοποιηθησονται : – 24 Ἐκ του αυτου
λογου ∆ι' αυτου γαρ του λογου παντα εγενετο και εκτισθη, ουκ αυτος δε εγενετο,
αλλ' ονπερ δι' ημας εφορεσεν ανθρωπον γε γονοτα και κτισθεντα, δηλουσιν αι
γραφαι: – 25 Ἐκ του αυτου λογου Φησιν γαρ ο κυριος· παν κλημα μενον εν εμοι
καρπον φερει. και εν ωι εφορεσεν ανθρωπωι τωι εκ του γηγενους Ἀδαμ,
εζωοποιησεν το εκ του γενους Ἀδαμ: – 26 Ἐκ του αυτου λογου Ὅρα οτι εως του νυν
ουδεις ειδεν τον υιον του θεου ως εστι, αχρι του φανερωσαι εαυτον ημιν· ον δε
εφορεσεν δι' ημας υιον του ανθρωπου, ειδομεν, ον ειπεν ο Παυλος· κατανοη σατε
τον αποστολον και αρχιερεα της ομολογιας ημων Ἰησουν πιστον οντα τωι ποιησαντι
αυτον , ον και Στεφανος λεγει· θεωρω τον υιον του ανθρωπου εκ δεξιων εστωτα του
θεου . ουκ ειπεν τον λογον η την σοφιαν του πατρος εωρακεναι, αλλα τον υιον του
ανθρωπου, το εκ Μαριας κυριακον σωμα: – 27 Του αυτου εκ του αυτου λογου Περι
του ο δε Ἰησους προεκοπτεν ηλικιαι και σοφιαι και χαριτι. Λεγεται δε ο κατα τον
σωτηρα νοουμενος ανθρωπος ο αυτος ποτε νηπιος ων και ποτε προκοπτων ηλικιαι
και σοφιαι και χαριτι αρχομενος τε ων ωσει ετων τριακοντα , ως ο ευαγγελιστης
Λουκας φησι. το δε προκοπην και ηλικιαν επιδεχομενον σωμα, αυτο εστιν κτισμα και
ποιημα: – 28 Ἐκ του αυτου λογου Ἰησους δε ο Χριστος ο κατα τον σωτηρα νοουμενος
αν θρωπος αυτος εστιν ο προκοπην ηλικιας επιδεχομενος, ποτε νηπιος τυγχανων,
ποτε ανηρ αρχομενος τε ωσει ετων τρια κοντα, ως φησιν ο Λουκας: – 29 Ἐκ του
αυτου Ὁ τοινυν μεθηλικιουμενος ανθρωπος Χριστος Ἰησους, ος εγενετο πιστος
αποστολος και αρχιερευς τωι ποιησαντι αυτον, αυτος εστιν ο την προκοπην
υπομενων: – 30 Του αυτου Περι του βαπτισματος του δεσποτου Χριστου Ἐκ του προς
Ἀρειανους λογου Και μη τις νομισηι––εις την ανθρωποτητα αυτου: – 31 Του αυτου
Περι των προς τον διαβολον αγωνων του δεσποτου Χριστου Ἐκ του λογου του εις
τον διαμερισμον των ιματιων Ουτω και ο κυριος ανθρωπινηι ασθενειαι––κατα του
εχθρου: – 32 Του αυτου Περι του δοξασθηναι τον δεσποτην Χριστον Ἐκ του περι
πιστεως λογου Στεφανος λεγει· θεωρω τον υιον του ανθρωπου εκ δεξιων εστωτα της
δυναμεως του θεου . ουκ ειπεν τον λογον η την σοφιαν του πατρος εωρακεναι, αλλα
τον υιον του ανθρωπου, το εκ Μαριας κυριακον σωμα, οπερ ο Παυλος λε γει καθισαι
εκ δεξιων του θεου. περι ου σωματος ∆αυιδ φη σιν προφητικως εκ προσωπου του
πατρος· καθου εκ δεξιων μου εως αν θω τους εχθρους σου υποποδιον των πο δων
σου , επει προεγινωσκεν εχθρους εσομενους τον διαβολον και τας συνεργους αυτου
αντικειμενας ενεργειας, αιτινες ηχ θρευον τωι κυριακωι ανθρωπωι, γινωσκουσαι
δια του θανατου αυτου καταργουμενας αυτας και τον το κρατος εχοντα του θανα
του τον διαβολον: – 33 Ἐκ του αυτου λογου Οι γαρ την θεοτητα του λογου
 
 
 
 
 

3

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελαττουντες ως μη δυνα μενου του κυριου δι' εαυτου τους εχθρους αμυνασθαι
οιονται ειρηκεναι τον πατερα τωι υιωι καθου εκ δεξιων μου εως αν θω τους εχθρους
σου υποποδιον των ποδων σου . τουτο ουν γινωσκετωσαν οι απαιδευτοι εις τον κατα
σαρκα νοουμενον ανθρωπον γεγραφθαι. εν γαρ τωι αυτωι ∆αυιδ περι του κυριακου
ανθρωπου γεγραπται· εχθρος ουκ ωφελησει εν σοι: – 34 Ἐκ του αυτου λογου Το
σωμα τοινυν εστιν ωι λεγει καθου εκ δεξιων μου , ου και γεγονεν εχθρος ο διαβολος
συν ταις πονηραις δυναμεσιν και Ἰουδαιοι και Ἕλληνες: – 35 Του αυτου εκ του προς
Ἀρειανους λογου Και οταν λεγηι ο Πετρος–περι της ανθρωποτητος: – 36 Και μετ'
ολιγα Ὁ γαρ λογος––κυριον και θεον: – 37 Ἐκ του αυτου λογου Ἐκ γαρ των παλαιων
πεπαιδευμενος ο αποστολος νομομαθης τε ων τας τε παροιμιας του Σολομωντος
ακριβως φιλολογησας 38 Του αυτου Ὁρατε οτι εως του νυν ουδεις ειδεν τον υιον
του θεου ως εστιν, αχρι του φανερωσαι εαυτον ημιν· ον δε εφορεσεν δι' ημας υιον
του ανθρωπου, ειδομεν, ον ειπεν ο Παυλος· κατα νοησατε τον αποστολον και
αρχιερεα της ομολογιας ημων. Ἰησουν Χριστον πιστον οντα τωι ποιησαντι αυτον : –
39 Και μετ' ολιγα Ὃ πολλαχου ειπον, και νυν ερω· Ἰησουν τον ανθρωπον του
σωτηρος τον πιστον οντα τωι ποιησαντι αυτον , ον ειπεν ημιν κατανοειν: – 40 Και
μετ' ολιγα Ου διαιρουσιν οι αμαθεις ποιον προσωπον του προφητικου πνευματος
περι του σωματος του κυριου βοαι και ποιον την αιδιον αυτου εκ πατρος γεννησιν
διδασκει, αλλ' ενα και τον αυ τον δηλουσιν τον απαθη λογον και τον παθητον
ανθρωπον του Ἰησου: – 41 Του αυτου Ὅταν τοινυν πασα η κτισις εν νεφελαις
απαντησηι τωι Ἰησου και υποταγηι αυτωι, τοτε αυτος ο υιος υποταγησεται τωι
πατρι, υπερ πασης της κτισεως [ο] γενομενος πιστος αποστολος και αρχιερευς, ινα ηι
ο θεος τα παντα εν πασιν, τουτεστιν πατηρ και υιος και αγιον πνευμα, η μια κυριοτης
και θεοτης και βα σιλεια. εαν δε τις λεγηι οτι ου τον Ἰησουν ειπεν υποτασσο μενον,
αλλα τον υιον, ακουσατω οτι Ἰησους υιος του θεου εχρηματισεν και εστιν δια τον εν
αυτωι κρυβεντα θεον λογον: – 42 Ἐκ του αυτου λογου Φανερως ο γενομενος εκ
σπερματος ∆αυιδ Ἰησους ωρισθη υιος θεου κατα πνευμα αγιωσυνης εξ αναστασεως
νεκρων, οντινα ο Παυλος υιον ειπεν μελλοντα υποτασσεσθαι τωι θεωι: – 43 Ἐκ του
αυτου λογου Αυτος γουν ο υιος υποταγησεται τωι πατρι . υπερ πασης της κτισεως
καθαπερ και υπερ παντων παθειν εαυτον παρεδωκεν ο εξ αχραντου παρθενου δι'
ημας γεννηθεις, ο μη γινωσκων την ημεραν της κρισεως: – 44 Ἐκ του αυτου λογου Ει
γαρ και μη ειπεν οτι ο υιος του ανθρωπου, αλλ' απλως ο υιος, δεικνυται μη τον θεον
λογον δηλων αγνοουντα, αλλα τον ανθρωπον: – 45 Ἐκ του αυτου λογου Ὁ γουν μη
γινωσκων την ημεραν της κρισεως ο εκ Μαριας γεννηθεις εστιν υιος. ουδεν γαρ
αγνοει ο εκ καρδιας του πατρος θεος λογος ο ειδως τα παντα πριν γενεσεως αυτων: –
46 Και μετ' ολιγα Συγκατεβαινεν γαρ η αληθεια τωι υπερ ημων αποθανοντι Ἰησου
εις την καρδιαν της γης, ινα τους υπο του ψευδους απα τηθεντας αληθεια ων
ελευθερωσηι: – 47 Ἐκ του αυτου λογου Ει δε Παυλος το σκευος της εκλογης ειπεν
ειναι τινα αρρητα ρηματα, α ουτε αυτον ουτε ετερον εξειναι λαλησαι, αναμφιβολως
ο τα αρρητα αυτωι δηλωσας ρηματα θεος λογος εν Χριστωι Ἰησου αρρητον εχει την
εκ πατρος γεννησιν: – 48 Και μετ' ολιγα: εκ του περι πιστεως μικρου λογου Του
αυτου Ὃς επι συντελειαι των αιωνων κατελθων εκ των κολπων του πατρος, εκ της
αχραντου παρθενου Μαριας τον ημετερον ανει ληφεν ανθρωπον Ἰησουν Χριστον,
ον υπερ ημων παρεδωκεν παθειν ιδιαι προαιρεσει: – 49 Ἐκ του αυτου λογου Ἡ δε
κτισθεισα εν ημιν εις καταφυτευμα σωτηρια καινη και ου παλαια ημιν τε και ου προ
 
 
 
 
 

4

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημων Ἰησους εστιν ο κατα τον σωτηρα νοουμενος ανθρωπος: – 50 Του αυτου αγιου
Ἀθανασιου εκ της προς Μαξιμον τον φιλοσοφον επιστολησ α γαρ δια του σωματος–
–προφασιν ευρηι: – 51 Του αυτου εκ της υπερ ∆ιονυσιου απολογιασ Τα δε περι της
θεοτητος––παρ' αυτου του λογου: – 52 Ἐκ της αυτης επιστολησ Ειρηκεν ο σωτηρ––
την αμπελον, ητις εστιν το κυρια κον σωμα: – 53 Ἐκ της αυτης απολογιασ Ἀναγκη
γαρ αμπελου––εστιν του θεου: – 54 Του αυτου αγιου Ἀθανασιου εκ του περι πιστεως
μειζονος λογου Παντα ειπων εν αυτωι κτισθεντα ο μακαριος Παυλος αυ τον μονον
ειπεν προ παντων. εκ γαρ των παλαιων πεπαι δευμενος νομομαθης τε ων τας τε
παροιμιας του Σολομωντος φιλολογησας και δυο ειδη περι του κυριου ευρων, εν μεν
περι ου εκ Μαριας εμελλεν αναλαμβανειν ανθρωπου, ετερον δε περι του προ παντων
αιωνων αιδιως εκ του πατρος γεννηθεντος λογου, και περι μεν του εκ Μαριας Ἰησου
γραφει Τιμοθεωι· μνημονευε Ἰησουν Χριστον εγηγερμενον εκ νεκρων εκ σπερματος
∆αυιδ κατα σαρκα· περι δε του αει συν τωι πατρι θεου λογου ειπεν οτι εστιν προ
παντων . ελεγχεσθωσαν τοινυν παρα παντων των αγιων οι λεγοντες τον του θεου
λογον αρχην των εργων κτισθεντα και παρα μεν του ∆αυιδ ακουετω σαν οτι ουκ
εστιν εργον, αλλ' εργων ποιητης, ως λεγει· εργα χειρων σου εισιν οι ουρανοι· αυτοι
απολουνται, συ δε διαμενεις : – 55 Ἐκ του αυτου λογου Ἰησους Χριστος χθες και
σημερον ο αυτος και εις τους αιωνας . λεγεται δε ο κατα τον σωτηρα νοου μενος
ανθρωπος ο αυτος ποτε νηπιος ων και ποτε προκοπτων ηλικιαι και σοφιαι και χαριτι
αρχομενος τε ων ωσει ετων τριακοντα , ως ο ευαγγελιστης Λουκας φησιν. το δε
προκοπην και ηλικιαν επιδεχομενον σωμα, αυτο εστιν το κτισμα και ποιημα: – 56 Ἐκ
του αυτου λογου Ἐλεγχομενοι τοινυν παρα των αγιων οι λεγοντες κτισμα τον εκ
πατρος λογον η πεπαυσθωσαν της δυσσεβους βλασφημιας η ως Χριστομαχοι παρα
παντων αποκηρυττεσθωσαν. εν ωι γαρ ηττωνται πεποιθασιν, εν ταις Παροιμιαις τωι
λεγοντι κυριος εκτισεν με αρχην οδων αυτου εις εργα αυτου , ολισθανουσιν.
προφητευων γαρ Σαλομων εις τον μελλοντα δια την παντος του κοσμου ευεργεσιαν
εκ Μαριας κτιζεσθαι κυριακον ανθρωπον, ειπεν εκ προσωπου αυτου το κυριος
εκτισεν με αρχην οδων αυτου εις εργα αυτου : – 57 Και μετ' ολιγα εκ του αυτου
λογου Ἀσφαλως ουν γινωσκετω πας οικος Ἰσραηλ οτι και κυριον αυτον και Χριστον
εποιησεν ο θεος, τουτον τον Ἰησουν ον υμεις εσταυρωσατε . αυτον γουν τον
σταυρωθεντα του κυριου ανθρωπον δεικνυντες δια δακτυλου οι αποστολοι ειπαν·
τουτον τον Ἰησουν Χριστον και κυριον εποιη σεν ο θεος. αυτος φανερως ο του
κυριου ανθρωπος και αρχη οδων εκτισθη των προγεγραμμενων εις ευεργεσιαν,
αρχων παντων των αγιων και χρηματιζοντων οδων και κυριος Ἰησους Χριστος ο
ποιηθεις και σταυρωθεις, περι ου και Ἱερεμιας ειπεν κατα την των εβδομηκοντα
ερμηνευτων εκδοσιν· κυριος εκτι σεν με σωτηριαν εις καταφυτευμα καινην, εν ηι σω
τηριαι περιελευσονται ανθρωποι , κατα δε τον Ἀκυλαν περι του αυτου ρητου λεγει·
εκτισεν κυριος καινον εν τηι θηλειαι . ην δε λεγει σωτηριαν καινην και ου παλαιαν
ημιν κτισθεισαν και ου προ ημων και ον λεγει καινον κτισθεντα εν τηι θηλειαι, τον
κατα τον σωτηρα νοει ανθρωπον Ἰησουν. ερ μηνευεται γαρ Ἰησους πηι μεν σωτηρ,
πηι δε σωτηρια (εκ του σωτηρος η σωτηρια ον τροπον εκ του φωτος ο φωτισμος), ον
τινα ειπεν ανθρωπον Ἰησουν σωτηριαν ημιν κτισθεντα καινον εν τηι θηλειαι, ο
εστιν εν τηι Μαριαι, μαλλον δε εκ της Μαριας: – 58 Και μετ' ολιγα Ὃν τοινυν ο
Σολομων ειπεν αρχην οδων κτισθεντα και ην Ἱερεμιας λεγει κτισθεισαν σωτηριαν
καινην και καινον εν τηι θηλειαι, τον ον υπερ ημων και δι' ημας η σοφια
 
 
 
 
 

5

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωικοδομησεν εαυτηι οικον Χριστον Ἰησουν, εκ των γραφων δειξαντες των εξης
εχωμεθα, εφ' οις η αγνοησαντες τινες η προληφθεντες εν πλανηι διαμεμενηκοτες
ουτε διδασκειν ορθως ουτε διδα σκεσθαι βουλονται: – 59 Ἐκ του αυτου λογου Ει
παντες χωρειν ηδυναντο πνευματικως τα θεια λογια, ουκ αν ηναινετο μεταδιδοναι
αυτοις το πνευματικον χαρισμα, ουδε γαλα αυτους εποτιζεν, ει την στερεαν τροφην
παντες μετα λαμβανειν ηδυναντο. αλλα τοις ετι νηπιαζουσιν περι αυτον τον της
θεογνωσιας λογον δικην νηπιων γαλουχουμενων τον της κατηχησεως επιτρεπει
δεχεσθαι λογον ουπω τον των αγγελων αρτον τρεφεσθαι δυναμενοις, τον εν σωματι
ανθρωπειωι κρυβεντα θεον λογον: – 60 Ἐκ του αυτου λογου Χρη τοινυν ημας ως
επιστημονας οικονομους μυστηριων θειων μεταδιδοναι τον λογον προς ο χωρειν
εκαστος δυναται. ρηγνυνται γαρ οι παλαιοι ασκοι μη χωρουντες τον νεον της
αληθινης αμπελου οινον, τουτεστιν τον λογον του κυριου ημων Ἰησου Χριστου. επει
τοινυν τινες, μαλλον δε και πολλοι οι μηπω μαθηται γενομενοι εκ προπετειας επι το
διδασκειν ελη λυθασιν ουκ ειδοτες ουτε α λεγουσιν, ουτε περι τινων διαβεβαιουνται,
τυφλωττοντες τους της διανοιας οφθαλμους, ουκ εχοντες νουν ορωντα τον θεον ως
ο Ἰακωβ ουτε καθαραν καρδιαν την οψομενην τον θεον, τα δια τον ανθρωπον του
σωτηρος ον δι' ημας εφορεσεν, γεγραμμενα ρητα και εργα ταπεινα και πτωχας
φωνας τηι θεοτητι του λογου συναπτοντες πλανωνται και πλανωσιν τους αμαθεις
και αστηρικτους, αναγκην εσχομεν, ως ο Ἰουδας γραφει, εκθεσθαι δια τησδε της
επιστολης ποια ρητα τηι θεοτητι του λογου αρμοζει και ποια τωι δι' ημας
αναληφθεντι ανθρωπωι. ως γαρ εν ενι βαλλαντιωι χρυσεα νομι σματα και αργυριον
αποκειται ενος βασιλεως εικονα και επι γραφην του ονοματος εκατερα εχοντα, αλλ'
οιδεν ο φυλαττων αυτα τραπεζιτης την του χρυσιου υπεροχην παρα την
υποβεβηκυιαν του αργυριου τιμην, ουτως καν εν μιαι γραφηι περι της θεοτητος του
υιου και περι ου εκ Μαριας δι' ημας εφορεσεν σωματος γεγραπται, αλλ' εκαστον
αυτων επιγνωσομεθα ως συ νετοι μαθηται του ενος και οντως διδασκαλου. οσαι
τοινυν ταπειναι λεξεις και εργα, εις το σωμα του Ἰησου γεγραμμενα νοει· οσα δε
ενδοξα γραμματα, εις την του λογου θεοτητα. οταν πεινασηι μετα το νηστευσαι, του
σωματος ελαττωμα· ηνικα δε εκ πεντε αρτων τους πεντακισχιλιους χωρις παιδιων
και γυναικων τρεφει και δωδεκα κοφινους κλασματων περισσευει, της θεοτητος του
λογου εργον. οταν επι το προσκεφαλαιον εν τωι πλοιωι κοιμαται, αναπαυσεως
σωματικης εργον· οταν περιπατων επι της θαλασσης απειληι τοις κυμασιν και τοις
ανεμοις σιωπα πεφιμωσο , ευθυς ακουει παρα των εν τωι πλοιωι μεθ' ορκου
ομολογουντων αληθως θεου υιος ει . οταν εστως προς τωι μνηματι Λαζαρου δακρυηι
και, οπηνικα πασχειν εμελλεν, λεγηι περιλυπος εστιν η ψυχη μου εως θανα του και
αδημονηι και το μεν πνευμα της θεοτητος προθυμον εις πασαν οικονομιαν λεγηι,
την δε σαρκα ασθενη, του σωματος ασθενεια το λυπεισθαι και αδημονειν· οταν
κελευστικως λεγηι Λαζαρε, δευρο εξω και αναστηι ζων ο νεκρος ο τεταρταιος ηδη
λελυμενος, ο ουκ εγενετο απ' αρχης κτισεως, της θεοτητος σημειον. οταν απο της
οδοιποριας υπερ ημων κεκοπιακως επι της πηγης καθεζηται, του σωματος το κοπιαν·
οταν λεγηι δευτε προς με παντες οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω
υμας , εργον της θεοτητος το και απο σωματικων νοσων και κοπων και των κατα
ψυχην κινδυνων ιασθαι. οταν βαπτιζηται υπο Ἰωαννου ος αμαρτιαν ουκ εποιησεν
ουδε ηυρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου , του σωματος υπερ ημων εξιλασμος· οταν
κελευηι τους αποστολους βαπτιζειν παντα τα εθνη εις ονομα πατρος και υιου και
 
 
 
 
 

6

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγιου πνευματος, τηι θειαι δυναμει αυτου αρμοζει. οταν κλινηι τα γονατα και ως
ανθρωπος προσευχηται, του σωματος υπερ ημων εξομολογησις· οταν εν τωι ορει
μεταμορφουμενου αυτου την δοξαν μη δυναμενοι φερειν Πετρος και Ἰακωβος και
Ἰωαννης τα προσωπα και τα γονατα κλινωσιν επι την γην, της δοξης της θεοτητος
του λογου ισχυς. οταν στερεοποιηι τους αποστολους λεγων μη φοβεισθε απο των
αποκτεννοντων το σωμα, την δε ψυχην μη δυναμενων αποκτειναι , της θεοτητος η
αδηλος και ισχυρα παρακλησις· οταν παραιτηται το αποθανειν, του σωματος η
δειλια. προ γαρ του παραβηναι τον Ἀδαμ ουτε λυπη ουτε δειλια ου κοπος ου λιμος
ου θανατος ην: – 61 Ἐκ του αυτου λογου Ἐγω ειμι, φησιν, η των σωιζομενων οδος
και η των νεκρων ζωη και η των αποφευγοντων το ψευδος αληθεια , λεγων τοις εν
σκοτει· ανακαλυφθητε, εγω ειμι το φως του κοσμου . τον γαρ Ἀδαμ ενδυσαμενος συν
τοις παθημασιν χωρις αμαρτιας, τον κεκλημενον Ἰησουν, δι' αυτου το απολο μενον
προβατον προσηξεν τωι πατρι, ως προβατον επι σφα γην αχθεις και ως αμνος
εναντιον του κειραντος αυτον αφωνος , περι ου ο Παυλος γραφει· ανθρωπος Χριστος
Ἰησους ο δους εαυτον αντιλυτρον υπερ ημων και των αμαρτιων ημων. και εν ετερωι
τοπωι φησιν ο αποστολος· δι' ανθρωπου ο θανατος και δι' ανθρωπου η ζωη. ωσπερ
γαρ εν τωι Ἀδαμ παντες αποθνηισκομεν, ουτως και εν τωι Χριστωι παντες
ζωοποιηθησομεθα. και παλιν εν ετερωι τοπωι γραφει· ο πρωτος ανθρωπος εκ γης
χοικος, ο δευτερος ανθρωπος εξ ουρανου . τον τοινυν πρωτον Ἀδαμ τον
πρωτοπλαστον του κοσμου δηλοι, τον δε δευτερον Ἀδαμ τον κατα τον σωτηρα
νοουμενον ανθρωπον, ος καλειται υιος ανθρωπου προβατον αμπελος αρτος δενδρον
κοκκος σιτου και τα τουτοις παραπλησια, καλειται δε και Ἀδαμ, ει και πολλη η του
δευτερον διαφορα παρα τον πρωτον. ο μεν γαρ εκ γης γεγονεν, ο δε, λογος ων του
πατρος, σαρξ εγενετο, ου κενωθεις το ειναι λογος δια το σαρκα φορεσαι, καθ' ο ουδε
το χρυσιον κενουται της δοξης ενδον ξενου γλωσσοκομου τυγ χανον: – 62 Ἐκ του
αυτου λογου Ἐαν ουν λεγηι ο αποστολος το ρητον το λεγον· ο εγειρας Χριστον
Ἰησουν εκ νεκρων και ημας συν Ἰησου εγειρει, μηαισχυνου λεγων· ουκ ηδυνατο ο
κυριος το οικειον ανεγειραι σωμα, ει μη ο πατηρ αυτο ηγειρεν. λεγουσι δε τουτο οι
τον κυριον υβριζοντες. νοει τον εκ νεκρων εγειρομενον ανθρω πον, ον ερμηνευει
Πετρος ο αποστολος ημων μαλλον γινωσκων και λεγει· καθελοντες αυτον απο του
ξυλου εθηκαν εις μνημειον, ο δε θεος ηγειρεν αυτον εκ νεκρων . το γουν απο του
ξυλου καθαιρεθεν σωμα νεκρον του Ἰησου το και εις μνημειον τεθεν ενταφιασθεν τε
υπο Ἰωσηφ του απο Ἀριμαθειας, αυτο ηγειρεν ο λογος λεγων· λυσατε τον ναον
τουτον, και εν τρισιν ημεραις εγερω αυτον . ο και παν τας τους νεκρους ζωοποιων
και τον εκ Μαριας ανθρωπον Χριστον Ἰησουν εζωοποιησεν, ον αυτος ανειληφεν ο
του θεου λογος. ει γαρ επι του σταυρου ων τα προδιαλυθεντα νεκρα των αγιων
σωματα ηγειρεν, πολλωι μαλλον εγειραι ηδυνατο ο εφορεσεν σωμα ο αει ζων θεος
λογος, ως ο Παυλος φησιν· ζων γαρ ο λογος του θεου και ενεργης : – 63 Του αυτου
αγιου Ἀθανασιου εκ του αυτου λογου Ὅταν δε ο ημετερος διδασκαλος φασκηι εν
ετερωι τοπωι· κατανοησατε τον αποστολον και αρχιερεα της ομολογιας ημων
Ἰησουν πιστον οντα τωι ποιησαντι αυτον , μη δοξηις ποιημα ειναι τον απ' αρχης
προς τον πατερα θεον λογον. ου γαρ την αορατον θεοτητα λεγει κατανοειν, αλλα
τον κυρια κον ανθρωπον, ον ειπεν ο Παυλος μεσιτην θεου και ανθρωπων, ανθρωπον
Χριστον Ἰησουν τον δοντα εαυτον αντιλυτρον υπερ ημων, ον ειπεν κατανοειν,
Ἰησουν πιστον οντα τωι ποιησαντι αυτον , ως φησιν ο κυριος κατανοησατε τους
 
 
 
 
 

7

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κορακας πως ου σπειρουσιν και τα εξης, και παλιν κατανοησατε τα κρινα του αγρου
πως αυξανουσιν . τα ουν φαινομενα λεγει κατανοειν και ουκ αγγελους η ετερας
κτισεις αορατους. καν γαρ λεγηι Ἀμβακουμ ο προφητης κατενοησα τα εργα σου και
εξεστην, εργα λεγει κατενοησα και ου τον των εργων ποιητην και ο αποστολος το
φαινομενον του κυριου σωμα λεγει κατανοειν, ου την αορατον του λογον θεο τητα.
θεον γαρ ουδεις εωρακεν πωποτε ουτε ιδειν δυναται, καιπερ θεος ην ο λογος και
εστιν, ως φησιν ο θεο λογος Ἰωαννης. ον τοινυν κατανοειν ακουομεν ανθρωπον
Χριστον Ἰησουν, ος δεδωκεν εαυτον αντιλυτρον υπερ ημων, ον λεγει αποστολον και
αρχερεα πιστον οντα, το ποιημα νοειν λε γει· παντα ουν εκτισθησαν, κτισμα δε ουκ
εστιν ο του θεου λογος, ος εστιν υιος, αλλα γεννημα κατα φυσιν. τα γαρ παντα ο
πατηρ δια του λογου εκτισεν, ως φησιν ο Παυλος, εν ωι τα παντα εκτισθησαν, και ως
ο Ἰωαννης λεγει, παντα δι' αυτου εγενετο και χωρις αυτου εγενετο ουδε εν , αυτον
δε τον λογον ου κτιζει, αλλα γενναι. δι' αυτου γαρ του λογου παντα εγενετο και
εκτισθη, ουκ αυτος δε εγενετο, αλλ' ονπερ δι' ημας εφορεσεν ανθρωπον γεγονοτα
και κτισθεντα, δηλουσιν αι γραφαι:– 64 Ἐκ του αυτου λογου Φησιν γαρ ο κυριος· παν
κλημα το μενον εν εμοι καρπον φερει. και εν ωι εφορεσεν ανθρωπωι εκ του
γηγενους Ἀδαμ, ζωοποιησει το εκ του Ἀδαμ γενος, θανατωθεις σαρκι, ζωοποιηθεις
δε πνευματι , ως ο Πετρος γραφει οτι σαρκι θανατωθεντα αυτον υπερ ημων λεγει
και ου τηι αθανατωι ζωοποιωι θεοτητι. φησιν γαρ ο κυριος εγω ειμι η ζωη · η γουν
ζωη ουκ αποθνηισκει, τους νεκρους δε μαλλον ζωοποιει. ως γαρ το φως ου
βλαπτεται εν σκοτεινωι τοπωι, ουδε η ζωη παθειν τι δυναται επισκεψαμενη την
θνητην φυσιν. ατρεπτος γαρ και αναλλοιωτος η του λογου θεοτης: – 65 Ἐκ του
αυτου λογου Τις γαρ φησιν, εγνω νουν κυριου η τις συμβουλος αυτου εγενετο, ος
συμβιβασει αυτον ; μονος ο υιος συμβουλος εστιν του πατρος και τον νουν αυτου
εγνω ο λεγων ουδεις επιγινωσκει τον πατερα ει μη ο υιος, και τον υιον ουδεις
επιγινωσκει ει μη ο πατηρ και ωι εαν ο υιος αποκαλυψηι . λεγει τοινυν και Ἰωαννης
περι του κυ ριου· οταν φανερωθηι, ομοιοι αυτωι εσομεθα και οψο μεθα αυτον καθως
εστιν . ορα οτι εως του νυν ουδεις ειδεν τον υιον του θεου ως εστιν, αχρι του
φανερωσαι εαυτον ημιν· ον δε εφορεσεν δι' ημας ανθρωπον, ειδομεν, ον ειπεν ο
Παυλος· κατανοησατε τον αποστολον και αρχιερεα της ομολογιας ημων Ἰησουν
πιστον οντα τωι ποιησαντι αυτον , ον και Στεφανος λεγει· θεωρω τον υιον του
ανθρω που εκ δεξιων εστωτα της δυναμεως του θεου . ουκ ει πεν τον λογον η την
σοφιαν του πατρος εωρακεναι, αλλα τον υιον του ανθρωπου, το εκ της Μαριας
κυριακον σωμα, ο και Παυλος λεγει· ος εκαθισεν εκ δεξιων του θεου · περι ου
σωματος ο ∆αυιδ φησιν εκ προσωπου του πατρος προφητικως· καθου εκ δεξιων μου,
εως αν θω τους εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου , ους προεγινωσκεν εχθρους
εσομενους, τον διαβολον και τας συνεργουσας αυτωι αντικειμενας ενεργειας,
αιτινες ηχθρευον τωι κυριακωι ανθρωπωι γινωσκουσαι δια του θανατου αυτου
καταργουμενας εαυτας και τον το κρατος εχοντα του θανατου τον διαβολον και τους
εχθρευσαντας αυτωι Ἰουδαιους, εις ους το γεγραμμενον πληρουται οτι εμιση σαν με
δωρεαν , ανθ' ων τα προς ωφελειαν διδασκομενοι μαστιζειν και σταυρουν ετολμων,
Σαμαρειτην αυτον και δαι μονιζομενον και ανθρωπον αμαρτωλον λεγοντες, καιτοι
δι' αυτου της αμαρτιας κατακριθεισης. εις ον γεγραπται· οψονται εις ον εξεκεντησαν
, ονπερ εν τηι κρισει ορωντες κρινοντα ζωντας και νεκρους, ως φησιν Ἰωαννης περι
του κυριου, καθως εδωκεν αυτωι κρισιν ποιειν, οτι υιος ανθρωπου εστιν ,
 
 
 
 
 

8

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεταμελομενοι φυλη κατα φυλης ερουσιν· ουτος ην ον εσχομεν ποτε εις γελωτα
λεγοντες αυτωι· αλλους εσωσας, εαυτον ου δυνασαι σωσαι . εστιν τοινυν εις το του
κυριου σωμα το γραφεν δια του ∆αυιδ καθου εκ δεξιων μου, εως αν θω τους εχθρους
σου υποποδιον των ποδων σου . προ γαρ τησδε της δια ∆αυιδ προφητειας εν κολποις
του πατρος ην ο λογος· ουκ ειχεν εχθρους εν ουρανωι. ουδεις γαρ ην συν τωι πατρι
προ κτισεως, ει μη ο υιος και το πνευμα το αγιον· ο πατηρ γαρ δια του υιου εποιησεν
τους απειρους αιωνας αρχας τε και εξουσιας και πασαν κτισιν. ο τοινυν προς μηδενα
εχων κοι νον κτημα η χρημα, αλλα παντων κυριος ων θεος λογος, ωι ουδεις δυναται
αντιστηναι, πως ειχεν εχθρους; οι γαρ την θεοτητα του λογου ελαττουντες ως μη
δυναμενου του κυριου δι' εαυτου τους εχθρους αμυνασθαι οιονται ειρηκεναι τον
πατερα τωι υιωι καθου εκ δεξιων μου, εως αν θω τους εχθρους σου υποποδιον των
ποδων σου · τουτο δε καν νυν γινωσκετωσαν οι απαιδευτοι εις τον κατα τον σωτηρα
νοουμενον ανθρωπον γεγραφθαι. εν γαρ τωι αυτωι ∆αυιδ γεγραπται περι του
κυριακου ανθρωπου· εχθρος ουκ ωφελησει εν σοι, και παλιν· μαστιξ ουκ εγγιει τωι
σκηνωματι σου : – 66 Του αυτου εκ του αυτου λογου Κυριος , φησιν, εν τωι ουρανωι
ητοιμασεν τον θρονον αυτου . ετερον εστιν ο ουρανος μοι θρονος και ετερον εστιν
ετοιμαζεσθαι θρονον εν τωι ουρανωι ως επι τοπου τινος. πολυς μεν ο περι τουτων
λογος επι του παροντος εις διηγησιν, οι δε προδεδηλωμενοι θρονοι δηλουσιν την
υποταγην πασης κτισεως. ταυτα δε προεθεμεθα περι του καθου εκ δεξιων μου , οτι
εις τον κυριακον ανθρωπον λελεκται. ει γαρ τον ουρανον και την γην εγω πληρω,
λεγει κυριος , ως φησιν Ἱερεμιας, παντα δε χωρει ο θεος, υπ' ουδενος δε χωρει ται,
εις ποιον καθεζεται θρονον; το σωμα τοινυν εστιν ωι λεγει καθου εκ δεξιων μου , ου
και γεγονεν εχθρος ο δια βολος συν ταις πονηραις δυναμεσιν και Ἰουδαιοι και
Ἕλληνες, δι' ου σωματος αρχιερευς και αποστολος γεγονεν και εχρηματι σεν, δι' ου
παρεδωκεν ημιν μυστηριον λεγων· τουτο εστιν μου το σωμα το υπερ υμων και το
αιμα της καινης διαθηκης, ου της παλαιας, το υπερ υμων εκχυννομενον. θεοτης δε
ουτε σωμα ουτε αιμα εχει, αλλ' ον εφορεσεν εκ της Μαριας ανθρω πον, αιτιος
τουτων γεγονεν, περι ου ειπαν οι αποστολοι· Ἰησουν τον απο Ναζαρετ, ανδρα
αποδεδειγμενον απο του θεου εις ημας . Ναζαρεθ πολιν επιγειον λεγει και ουχι
ουρανιον ανδρα τε αυτον φασιν και ου θεον προς τους Ἰουδαιους και τους ομοιως
αυτοις κατα σαρκα φρονουντας εκτοτε και νυν και οι αποστολοι. και αυτος ο κυριος
περι εαυτου ανθρωπινως απεκρινατο λεγων· τι με ζητειτε αποκτειναι, ανθρω πον ος
την αληθειαν υμιν λελαληκα ; ουκ ειπεν ζητειτε με αποκτειναι θεον οντα· θεος γαρ
απαθης και αθανατος ων τον μεν θανατον καταργει, τους δε νεκρους ζωοποιει,
λεγων· εγω ειμι η ζωη . προς δε Φιλιππον αμα τωι ακουσαι πιστευοντα διδασκει συν
τοις λοιποις αποστολοις και τοις δυναμενοις ο μοιως πνευματικως χωρησαι λεγων·
ο εωρακως εμε εωρα κεν τον πατερα· εγω και ο πατηρ εν εσμεν και εγω εν τωι πατρι
και ο πατηρ εν εμοι : – 67 Ἐκ του αυτου λογου Ἔχεις τοινυν εξ αυτης της των
γραφων αποδειξεως τον ανθρωπον του σωτηρος, ον κατανοειν διδασκομεθα, αυτον
ειναι ποιημα· ου γαρ την αορατον θεοτητα του λογου την εν κολποις πατρωιοις
αποκεκρυμμενην, ην ουδεις εως του δευρο τεθεαται. και τουτο Παυλος οιδεν ημων
μαλλον, λεγων· περιηστραψεν με φως ικανον και επεσα εις το εδαφος και ηκουσα
φωνης λεγουσης μοι· Σαουλ Σαουλ, τι με διωκεις; σκληρον σοι προς κεντρα
λακτιζειν . καγω ειπον· τις ει, κυριε ; και ο κυριος φησιν προς με· εγω ειμι Ἰησους, ον
συ διωκεις . ομολογει δε απο της δοξης του φωτος του κυριου τετυφλωσθαι και μετα
 
 
 
 
 

9

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τρεις ημερας εξ αποκαλυψεως και προσταξεως αυτου ητενικεναι. ει δε Παυλος το
σκευος της εκλογης τετυφλωται μη δυναμενος οραν την του κυριου δυξαν, πως
ημας διδασκει την θεοτητα αυτου του λογου κατανοειν; αλλ' ο πολλακις ειπον, και
νυν ερω· Ἰησουν τον ανθρωπον του σωτηρος τον πιστον οντα τωι ποιησαντι αυτον
ειπεν ημιν κατανοειν: – 68 Ἐκ του αυτου λογου Μιμηται μου γινεσθε , φησι, καθως
καγω Χριστου . δηλον οτι του ανθρωπου λεγει του κειμενου θεμελιου. της γαρ
θεοτητος του λογου ουτε Παυλος ουτε ετερος τις γενεσθαι δυναται μιμητης ει μη εν
τοις παθημασιν και πραυτητι του Χριστου, περι ων ο Πετρος λεγει επακολουθειν
ημας τοις ιχνεσιν αυτου, καθως και ο Παυλος ειπεν τα υστερηματα των θλιψεων του
Χριστου αναπληρουν εν τηι ιδιαι σαρκι. αναντιρρη τως ουν ο προ του αιωνος
θεμελιωθεις εις τα αποκρυφα της πατρωιας διανοιας εν προγνωσει ην ον εμελλεν εκ
Μαριας κυριακον ανθρωπον κτιζειν: – 69 Του αυτου αγιου εκ του αυτου λογου Περι
δε το κυριακον σωμα φανερως προεφητευθη τωι Ἰουδαι· εκ σου εξελευσεται μοι
ηγουμενος και η αρχη αυτου απ' αρχης αφ' ημερων αιωνος , καιπερ επι συντελειαι
των αιωνων εκ φυλης Ἰουδα ανειληφεν ο θεος λογος τον ανθρωπον: – 70 Ἐκ του
αυτου λογου Ὅταν , φησιν, υποταγηι αυτωι τα παντα, τοτε και αυτος ο υιος
υποταγησεται τωι υποταξαντι αυτωι τα παντα. ζητησωμεν τοινυν τις εστιν ο μη
υποτασσομενος τωι θεωι ει μη προτερον τα παντα αυτωι υποταγηι. τι γαρ ουκ ειχεν
υποτεταγμενον ο εκ πατρος λογος πριν της δι' ου εφορε σεν ανθρωπου δι' ημας
οικονομιας; παντα γαρ τα ποιηματα τωι πεποιηκοτι υποτασσεται. τωι δε
αναληφθεντι ανθρωπωι εως νυν ου τα παντα υποτετακται· φησιν γαρ ο Παυλος·
ουπω βλεπομεν αυτωι τα παντα υποτεταγμενα . τοις γαρ Ἰουδαιοις σκανδαλον εστιν,
εθνεσιν δε μωρια, ημιν δε τοις εις αυτον πιστευουσιν Χριστος θεου δυναμις και θεου
σοφια. οταν τοινυν πασα η κτισις εν νεφελαις απαντησηι τωι υιωι και υποταγηι
αυτωι, τοτε και αυτος ο υιος υποταγησεται τωι πατρι, υπερ πασης κτισεως γενομενος
πιστος αποστολος και αρχιερευς, ινα ηι ο θεος τα παντα εν πασιν, τουτεστιν πατηρ
και υιος και αγιον πνευμα, η μια κυριοτης και θεοτης και βασιλεια. εαν δε τις λεγηι
οτι ου τον Ἰησουν ειπεν υποτασσομενον, αλλα τον υιον, ακουσατω οτι Ἰησους ο υιος
του θεου εχρηματισεν και εστιν δια τον εν αυτωι κρυβεντα λογον: – 71 Ἐκ του αυτου
λογου Ὡς ο Λουκας γενεαλογων ειπεν ην δε Ἰησους αρχο μενος ωσει ετων
τριακοντα, ων υιος, ως ενομιζετο, του Ἰωσηφ , και διελθων τους εφεξης
γενεαλογουμενους μεχρις επι τον Ἀδαμ ειπεν του Ἀδαμ του θεου , ινα δειξηι και το ο
εκ του Ἀδαμ εφορεσεν σωμα και την εκ του πατρος θεοτητα: – 72 Του αυτου αγιου
Ἀθανασιου εκ του αυτου λογου Ἔστιν δε εν των παντων ων εν τωι υιωι εργαζεται
και δεικνυει ο πατηρ, το γινωσκειν την ημεραν και ωραν της κρι σεως αυτωι τε και
πασαν την κρισιν παραδεδωκεν, ινα καθως τιμωσι τον πατερα, τιμωσι και τον υιον.
ει δε την κρισιν αυτωι πασαν παραδεδωκεν ποιεισθαι, δηλον οτι και την γνω σιν
αυτης ποτε και πως γινεται. ο γουν μη γινωσκων την ημεραν της κρισεως ο εκ της
Μαριας γεννηθεις εστιν Ἰησους· ουδεν γαρ αγνοει ο εκ καρδιας του πατρος θεος
λογος ο ειδως τα παντα πριν γενεσεως αυτων: – 73 Ἐκ του αυτου λογου Ει τοινυν
λεγει ο Ἰησους· ο πατηρ μου μειζων μου εστιν , λεγει δε και ισον εαυτον τωι θεωι,
μαθωμεν δια τι και μειζονα λεγει τον πατερα εαυτου και ισον. μειζων εστιν του υιου
δια το σωμα ο εφορεσεν παθητον, ισος δε καθ' οτι ολος ολον τελειον εγεννησεν ο
πατηρ αιδιως τον υιον: – 74 Ἐκ του αυτου λογου Ὡς και ο Ἔσδρας προφητευει εκ
προσωπου του Ζορο βαβελ λεγων περι του υιου του θεου· ζηι η αληθεια και νικαι και
 
 
 
 
 

10

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κραταιουται και μενει εις τους αιωνας των αιωνων, δηλων το ο υπερ ημων εμελλε
φορειν σωμα υπερ τε ημων απο θνηισκειν αυτο, και ου την εν αυτωι κρυπτομενην
αληθειαν τουτεστιν τον λογον του πατρος, συγκατεβαινεν μεν η αληθεια τωι υπερ
ημων αποθανοντι Ἰησου εις την καρδιαν της γης, ινα τους υπο του ψευδους
απατηθεντας αυτος αληθεια ων ελευ θερωσηι, ον δε τροπον ει τις βασιλευς εν
φυλακηι επισκεψασθαι τους εκεισε κατεχομενους δεσμωτας εισελθων βλαπτεται μεν
ουδεν, ωφελει δε τους υπο κατοχην τυγχανοντας, ουτως ο θεος λογος ουδεν
βλαπτομενος δι' ου εφορεσεν υπερ ημων θνητου σωματος ωφελησεν τους εν τηι του
αιδου φυλακηι εν τωι πνευ ματι της θεοτητος: – 75 Ἐκ του αυτου λογου Ευλογων δε
ο Ἰακωβ τον Ἰουδαν, εξ ου ο κυριος εμελλεν το ανθρωπινον αναδεχεσθαι σωμα,
λεγει· πλυνει εν οινωι την στολην αυτου και εν αιματι σταφυλης την περιβολην
αυτου . και τουτο κατα την ιστοριαν ου πεποιηκεν· ουδε γαρ εν οινωι επλυνεν την
εαυτου στολην. τι δε μετα το ειπειν αυτον οινωι πλυνειν την στολην αυτου λεγει και
εν αι ματι σταφυλης ; μη ετερος εστιν ο οινος και ετερον αιμα στα φυλης; μαλλον
ημων οιδεν Ἡσαιας λεγων το ενδυμα αυτου ως απο πατηματος ληνου, πληρης
καταπεπατημενης . ο τοινυν ενδυμα το εν οινωι και εν αιματι σταφυλης προφητευει
πλυνομενον, ου χιτων εστιν ον πλυνει ο χειροτεχνης· αλογον γαρ και ατακτον εν
οινωι το ιματιον πλυνειν αυτον, ο μηδε των αφρονων τις ανθρωπων δεικνυται
πεποιηκως· επειδη δε προεγινωσκεν εκ του αγιου πνευματος μελλοντα τον του θεου
υιον φορειν σωμα δι' ημας εκ του Ἰουδαικου λαου του χρηματιζοντος αμπελου και
αμπελωνος, δια τουτο ειπεν· εκ βλα στου ανεβης, υιε μου Ἰουδα, και το πλυνειν εν
αιματι την στολην το πλυνειν εν τωι ιδιωι αιματι το σωμα της περιβολης δηλοι, δι'
ου σωματος και αιματος αποπλυνας τας αμαρτιας των ανθρωπων παντας αυτους εν
τωι ιδιωι σωματι ενεδυσατο: – 76 Και παλιν Ἐντευθεν τοινυν εντρεπεσθωσαν οι
διοριζοντες τον υιον απο του πατρος ωσπερ την αμπελον απο του γεωργου,
πληροφορουμενοι εκ των γραφων εις το σωμα του κυριου την παρα βολην λελεχθαι
και ουκ εις την θεοτητα. επιτελων γαρ το αγιον μυστηριον ευλογησας ειπεν· πιετε εξ
αυτου παντες· τουτο μου εστιν το αιμα της καινης διαθηκης το υπερ υμων
εκχυννομενον . καιπερ ουκ αιμα του κυριου εστιν ο οινος, αλλα της αμπελου, δι' ο
ειπεν ο κυριος περι του ιδιου σωματος· εγω ειμι η αμπελος . αιμα δε ουκ εκ του
πνευματος της του λογου θεοτητος εκπορευεται, αλλ' εξ ου εφορεσεν ανθρωπου: –
77 Και μετ' ολιγα Φησιν ο θεος δια του προφητου Ἱεζεκιηλ· ω ποιμενες ποιμενες, μη
εαυτους βοσκουσιν οι ποιμενες, ουχι τα προβατα; υμεις δε το πεπλανημενον ουκ
επεστρεψατε, το απολωλος ουκ εζητησατε, το ασθενες ουκ εσωματοποιησατε, το
χωλον ου κατε δησατε, αλλα και το ισχυον κατειργασασθε μοχθωι. δια τουτο
αναστησω εμαυτωι ποιμενα πιστον τον δουλον μου τον ∆αυιδ και εσται ποιμην και
αρχων εις τον αιωνα. ηνικα δε Ἱεζεκιηλ ταυτα επροφητευσεν εν Βαβυλωνι, προ
δεκατεσσαρων γενεων ην ∆αυιδ κοιμηθεις, τον δε κυριακον ανθρωπον
επροφητευσεν εκ σπερματος ∆αυιδ εγειρομενον, περι ου Παυλος Τιμοθεωι γρα φει·
μνημονευε Ἰησουν Χριστον εγηγερμενον εκ νεκρων εκ σπερματος ∆αυιδ κατα σαρκα
: – 78 Ἐκ του αυτου λογου Ου βουλομενοι παιδευεσθαι οι σαρκοφρονες παρα των
πνευματικων πεπληροφορημενων την των γραφων επιγνωσιν, αλλα και τους
ακεραιοτερους δοκουντες διδασκειν εις βοθρον ελκουσιν (εφ' οις πληρουται το
γεγραμμενον· τυφλος τυφλον ο δηγων αμφοτεροι εις βοθρον εμπεσουνται, ο εστιν
εις τον αι δην, τυφλος δε κατα την ιστοριαν τυφλον οδηγησαι ου δυναται, αλλα
 
 
 
 
 

11

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τυφλωττων περι την των θειων μυστηριων επιγνωσιν), εκαστωι λεγοντες των
αμαθων· ουκ αυτος ειπεν δια του Σαλο μων κυριος εκτισεν με αρχην οδων αυτου εις
εργα αυτου ; και δι' εαυτου λεγει ο υιος· ο πατηρ ο πεμψας με μειζων μου εστιν , και
παλιν ειπεν· απ' εμαυτου ουδεν λαλω, ο πατηρ μοι ενετειλατο τι ειπω και τι λαλησω,
και το ουκ ηλθον, ινα ποιησω το θελημα το εμον, αλλα του πεμψαντος με πατρος
ετερον εχει θελημα ο πατηρ και ετερον ο υιος, ως αυτοι φρονουσιν. ει γαρ
μεμερισμενον εχουσιν το θελημα, πως λεγει ποιησωμεν ανθρωπον και τα εξης; ου
διακρινουσιν δε ποια ρητα τηι θεοτητι αρμοττει και ποια ωι εφορεσεν ανθρωπωι: –
79 Του αυτου αγιου Ἀθανασιου εκ της εις τον Γολγοθα ομιλιας, ης η αρχη· Το μεν
αναγνωσθεν ρητον εστιν ευαγγελικον Ἀποστολικος κηρυττει λογος––υπο του
κρειττονος ευλογειται: – 80 Ἐκ του αυτου λογου Και παλιν εκ προσωπου του πατρος
ο ∆αυιδ προς τον υιον φησας υιος μου ει συ· εγω σημερον γεγεννηκα σε. αι τησαι
παρ' εμου και δωσω σοι εθνη την κληρονομιαν σου και την κατασχεσιν σου τα
περατα της γης , δια μεν του ονοματος της γεννησεως δηλοι την εξ αυτου ο πατηρ
θεολογιαν του λογου, δια δε του αιτεισθαι και περατα της γης λαμβανειν, απερ
αυτος ο λογος εποιησεν, δεικνυει ον εφορεσεν ανθρωπον: – 81 Του αυτου αγιου
Ἀθανασιου εκ του περι σαρκωσεως μικρου λογου, ου η αρχη· Ὁμολογουμεν τον υιον
του θεου τον προ αιωνων Ει τις την του κυριου ημων σαρκα ανωθεν λεγει και μη εκ
της παρθενου Μαριας η τραπεισαν την θεοτητα εις σαρκα η συγχυθεισαν η
αλλοιωθεισαν η παθητην την του κυριου θεοτητα η απροσκυνητον την του κυριου
ημων σαρκα ως ανθρωπου κοινου των καθ' ημας και μη προσκυνητην ως κυριου,
τουτον αναθεματιζει η αγια εκκλησια: – 82 Ἐκ του περι πιστεως λογου, ου η αρχη·
Αυταρκως μεν τοις προ τουτων εκ πολλων ολιγα διαλαβοντες Και ωσπερ μεγαλου
βασιλεως–η παλαι κατ' αυτων ισχυουσα: – 83 Του αυτου αγιου Ἀθανασιου εκ του
αυτου λογου Ου γαρ περικεκλεισμενος–ουκ αφανης ην: – 84 Ἐκ του αυτου λογου
Ὅταν τοινυν εσθιοντα–θεον λογον εγνωριζεν: – 85 Ἐκ του αυτου λογου Τουτου
ενεκεν μετα τας περι θεοτητος–αφθαρτον επιδεικνυμενος. το μεν γαρ σωμα ως και
αυτο κοινην εχον–οτι τε ο παντων θανατος εν τωι κυριακωι ανθρωπωι επληρουτο–
αυτο προσενεγκηι: – 86 Ἐκ του αυτου λογου ∆ια ταυτην τοινυν την αιτιαν, ου νοσωι
δια το απρεπες, ουκ ιδιαι δια το απιθανον, ουχ ον αυτος επενοησεν θανατον δια τας
των απιστων υπονοιας, αλλα τον εξ επιβουλης των εχθρων εδεχετο το σωμα
θανατον και υψηλως και επηρμενως εσταυρουτο, ινα του θανατου πασιν
φανερωθεντος φανερα πασιν και η τουτου αναστασις διαβοηθηι και πιστευθηι.
πασχον μεν γαρ το σωμα κατα την των σωματων φυσιν απεθνηισκεν, ειχεν δε της
αφθαρσιας την πιστιν εκ του συνοικησαντος αυτωι λογου. ου γαρ αποθνηισκοντος
του σωματος ενεκρουτο και ο λογος, αλλ' ην μεν αυτος απαθης και αφθαρτος και
αθανατος, οια δη θεου λογος υπαρχων, συνων δε τωι σωματι μαλλον διεκωλυεν απ'
αυτου την κατα φυσιν των σωματων φθοραν, ηι φησιν και το πνευμα προς αυτον· ου
δωσεις τον οσιον σου ιδειν διαφθοραν . το μεν ουν σωμα ατε δη σωμα ον
ανθρωπινον, ωσπερ ειπον, ενεκρουτο τηι του λογου διαλυσει, αυτος δε θεου δυναμις
και θεου σοφια και λογος ων και των παντων αυτος ζωη, ουδ' ουτως μεν αφανη
εαυτον ουδε εν τωι σταυρωι αφηκεν, αλλα κατα περιττον την μεν κτισιν εποιει
μαρτυρειν την του εαυτης δημιουργου παρουσιαν, τον δε εαυτου ναον το σωμα ουκ
επι πολυ μενειν ανασχομενος, αλλα μονον δειξας νεκρον τηι του θανατου προς
αυτον συμπλοκηι τριταιον ευθεως ανεστη σεν, τροπαια και νικας κατα του θανατου
 
 
 
 
 

12

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φερων την εν τωι σκηνωματι γενομενην αφθαρσιαν και απαθειαν: – 87 Ἐκ του
αυτου λογου Ἠδυνατο μεν γαρ–τηι δυναμει του σωτηρος: – 88 Ἐκ του αυτου λογου
Ἔοικεν δε ο περι της αναστασεως–γνωρισμα τα εργα: – 89 Ἐκ του αυτου λογου ∆ια
τουτο εικοτως ενεδυσατο–το θνητον εζωοποιησεν: – 90 Ἐκ του αυτου λογου Ποτε δε
καταγινωσκεσθαι–εκ των νεκρων: – 91 Του αυτου αγιου Ἀθανασιου εκ της προς
Γερμανον επιστολης, ης η αρχη· Ἐντυχων τοις νυν γραφεισιν Πυνθανεται
ανθρωπινως–Μανιχαιου κρατησηι: – 92 Του αγιου Ἀθανασιου εκ της εις τον σπορον
ομιλιας, ης η αρχη· Ἐν ημεραι σαββατου συνηχθημεν ου νοσουντες Ἰουδαισμον
Ἐπετιμων, φησιν, τωι σωτηρι λεγοντες–ποιμνιον συναγουσα: – 93 Του αυτου εκ του
εις το αισμα των αισματων, εστιν δε η αρχη αυτη· Οι λογοι και ερασμιοι και εις
ουρανους αναγοντεσ Ουτος ο κρεμαμενος–αρ' ουν εν τωι βορραι εκειτο το σωμα του
κυριου; ναι· γεγοναμεν γαρ εν τωι τοπωι εκεινωι εν ωι ην σταυρωθεις ο κυριος, και
ην εκ βορρα της Ἱερουσαλημ. δια τουτο ο ∆αυιδ παρατετηρημενως ελεγεν· ορη Σιων
τα πλευρα του βορρα, η πολις του βασιλεως του μεγαλου · δια τουτο και ημεις οτε
γεγοναμεν εν τωι τοπωι εκεινωι οπου εσταυρωθη ο Χριστος, και ημεν εστωτες εν τηι
ανατοληι και προσευχομενοι και ην βορρινος ο τοπος οπου ην σταυρωθεις ο κυριος·
δια τουτο ουν οι μαθηται εν τωι κελλιωι κρυπτομενοι λεγετωσαν· εξεγερθητι,
βορρα, και ερχου νοτε. εξε γερθητι ουν βορρα , τουτεστιν το εν τωι βορραι κειμενον
σωμα· το δε ερχου νοτε ερχου λογε εις τον βορραν, τουτεστιν εκ του νοτου εις το
σωμα. τουτο γαρ και εν τοις προφηταις γεγραπται οτι ο θεος εκ Θαιμαν ηξει .
τριημερου δε κει μενου του σωματος εν τωι βορραι, ερχεται ο σωτηρ εκ του νοτου
και λαμβανει το σωμα το εν τωι βορραι κειμενον: – 94 Του αυτου αγιου Ἀθανασιου
εκ της εις το πασα ανομια και ασεβεια αφεθησεται τοις ανθρωποις , ης η αρχη· Περι
ου γραφων εδηλωσας ευαγγελικου ρητου, συγγινωσκε, αγαπητε, συνειδησιν εχων
αγαθην Παλιν γαρ ασφαλειας ενεκεν–ην αυτα ποιειν: – 95 Ἐκ του αυτου λογου Ἐαν
ουν θεωρητε–εις αναστασιν ζωης αιωνιου: – 96 Του αυτου αγιου Ἀθανασιου εκ του
κατα Ἀρειανων τριτου λογου, ου η αρχη· Ἐγω μεν ωιμην τους της Ἀρειου μανιας
υποκριτασ Ὁ μεν γαρ Μωσης φυσει ανθρωπος ων πιστος εγινετο–εν τωι
κατασκευασθεντι υπ' αυτου: – 97 Ἐκ του αυτου λογου Ἡ σοφια ωικοδομησεν εαυτης
οικον · δηλον δε εστιν οικον ειναι της σοφιας το ημετερον σωμα οπερ ανελαβεν ο
κυριος: – 98 Ἐκ του αυτου λογου Ἐπειδη γαρ η πρωτη–τουτεστιν δια της σαρκος
αυτου: – 99 Του αυτου εκ του κατα Ἀρειανων ˉδ λογου, ου η αρχη· Οι Ἀρειομανιται,
ως εοικεν, κριναντεσ Σωματικως, ως φησιν ο αποστολος–θεου γαρ ην σωμα: – 100
Ἐκ του αυτου λογου Ἵνα δε και το απαθες–και απολλυων αυτα: – 101 Ἐκ του αυτου
λογου Ταυτα αναγκαιως προεξητασαμεν–εαυτους συγκαταριθμειν: – 102 Ἐκ του
αυτου λογου Και ωσπερ πτυσαντος αυτου–λογισωμεθα, αλλα τηι ανθρωποτητι: – 103
Ἐκ του αυτου λογου Ἀκουοντες δε το εκλαυσεν και τα ομοια–και το λεγειν ινα τι με
εγκατελιπες : –

 
 
 
 
 

13

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


