Historiae
ΑΓΑΘΙΟΥ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΩΝ Α ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ
Καλον μεν τι χρημα και ευδαιμον νικαι πολεμων και τροπαια πολεων τε ανοικισμοι
και αγλαΐσματα και απαντα οποσα μεγαλα τε και αξια γαστα εργα. ταυτα δε και τα
τοιαδε δοξαν μεν τινα και ηδονην τοις κτησαμενοις επαγει, αποβιουσι δε αυτοις και
εκεισε οιχομενοις ουτι μαλα εθελουσιν επεσθαι, αλλα και ληθη παρεμπεσουσα
επικαλυπτει και παρα τρεπει τας αληθεις των πραξεων αποβασεις· ηδη δε και των
επισταμενων αποβιουντων οιχεται και διαδιδρασκει η γνωσις συν αυτοις
σβεννυμενη. 2 ουτως αρα μνημη γυμνη ανονητον τι και ου μονιμον ουδε τωι μακρωι
συνεκτεινεσθαι πεφυκε χρονωι. και ουκ αν οιμαι η πατριδος προκινδυνευειν ενιοι
εγνωσαν η αλλους αναδεχεσθαι πονους, ευ ειδοτες, ως, ει και σφοδρα μεγιστα
δρασαιεν, συναπολειται το κλεος αυτοις και διαρρυησεται, μονωι τωι βιωι αυτων
εκμεμετρημενον, ει μη τις, ως εοικε, θεια προμηθεια το ασθενες της φυσεως
αναρρωννυσα τα εκ της ιστοριας επεισηγαγεν αγαθα και τας ενθενδε ελπιδας. 3 ου
γαρ οιμαι κοτινου γε ενεκα και σελινου οι Ὀλυμπιονικαι και Νεμεονικαι εν ταις
κονιστραις εναπεδυοντο, ουδ' αυ οι αγαθοι των πολεμων αγωνισται λαφυρων γε
μονον και του παραυ τικα κερδαλεου εφιεμενοι ες προυπτον τε και διαφανη
κινδυνον σφας αυτους αφιασιν· αλλα δοξης αμφοτεροι εκατι βεβαιας τε και
ακηρατου, 4 ην ουχ οιον τε αλλως καρπωσασθαι η της ιστοριας αυτους
απαθανατιζου σης, ουχ οια τα Ζαμολξιδος νομιμα και η Γετικη παραφροσυνη, αλλ'
ως αληθως τροπωι τινι θειωι τε και αθανατωι και ωι μονωι δυναται τα θνητα ες αει
διαβιωσκειν. 4 ραιδιον μεν ουν ηκιστα αν ειη απαντα διεξιεναι και απαριθμεισθαι,
οποσων αγαθων η ιστορια τον βιον εμπιπ λησι τον ανθρωπειον· ως δε συλληβδην
ειπειν, οιμαι γε αυτην φιλοσοφιας της πολιτικης ου μαλα μειονεκτεισθαι, ει μη τι
και μαλλον ονινησιν. 5 η μεν γαρ οια τις αστεμφης δεσποινα και αθωπευτος κελευει
και διαταττει, οποιων τε εχεσθαι και οποια διαφευγειν προσηκει, ωσπερ τωι πειθοντι
καταμιγνυσα το αναγκαζον· η δε τωι θελγοντι πλειστωι χρωμενη και οιον
καρυκευουσα τας απαγγελιας τηι ποικιλιαι των παραδειγματων και παριστωσα τωι
λογωι, εν οις τε ευδοκιμηκασιν ανθρωποι ευβουλιαι χρη σαμενοι και δικαιοσυνηι, και
ενθα διημαρτον του προσηκοντος, η γνωμης τινος εναντιας η τυχης ηγησαμενης,
λανθανει ταις ψυχαις ηρεμα τας αρετας εισοικιζουσα. το γαρ προσηνες αυταις και
αυθαιρετον μαλλον τι εμφυεται και προσιζανει. 6 εγω μεν ουν ταυτα εκ πλειστου
σκοπων τε και δια λογιζομενος, υπεραγασθαι μεν χρηναι ηγουμην και κοινους
ανυμνειν ευεργετας τους οποσοις ηδη αι τοιαιδε πραγματειαι διαπεπονηνται, ου μην
εγχειρητεα γ' εμοι τωιδε τωι πονωι εδοκει ουδε την αρχην αποπειρα τεα. 7 ετυγχανον
γαρ μαλλον δη τι εκ παιδων τωι ηρωωι ρυθμωι ανειμενος, και με ηρεσκε τα ηδυσματα
των της ποιητικης κομψευματων. και τοινυν πεποιηται μοι εν εξαμετροις βραχεα
αττα ποιηματα, α δη ∆αφνιακα επωνομασται, μυθοις τισι πεποικιλμενα ερωτικοις
και των τοιουτων αναπλεα γοητευματων. 8 εδοξε δε μοι προτερον κακεινο
αξιεπαινον τι ειναι και ουκ αχαρι, ει γε των επιγραμματων τα αρτιγενη και νεωτερα,
διαλανθανοντα ετι και χυδην ουτωσι παρ' ενιοις υποψιθυ ριζομενα, αγειραιμι τε ως
οιον τε εις ταυτο και αναγραψαιμι εκαστα εν κοσμωι αποκεκριμενα. και ουν δη και
τοδε μοι εκτετελεσται ετερα τε πολ λα αγωνισματα, του μεν αναγκαιου χαριν ου
μαλα πεποιημενα, αλλως δε ισως προσαγωγα και θελκτηρια. 9 και γαρ δητα η
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιησις ιερον τι χρημα και θεσπεσιον. ενθουσιωσι γουν εν αυτηι αι ψυχαι, ειποι αν ο
5 σοφος ο Ἀριστωνος, και λιαν ωδινουσιν επαφροδιτα, οσαι δη ως αληθως
μουσοληπτοι γινονται και τηιδε κατοχοι τηι βακχειαι. 10 εμοι μεν ουν τοισδε θαμιζειν
εδοκει και ου μηποτε εκοντι ειναι τα νεανικα ταυτα και επιτερπη σπουδασματα
μεθιεναι, αλλ' επεσθαι τωι ∆ελφικωι εκεινωι προ γραμματι και τα οικεια γιγνωσκειν.
επειδη δε εν τωι κατ' εμε χρονωι ξυνεβη μεγαλους μεν πολεμους πολλαχου της
οικουμενης απροσδοκητα ξυρραγηναι εθνων τε πολλων βαρβαρικων μεταναστασεις
γενεσθαι και πραξεων αδηλων τε και απιστων παραλογους αποβασεις και τυχης ατα
κτους αντιρροπιας γενων τε καταλυσεις και πολεων ανδραποδισμους και μεταβολας
οικητορων και οιον απαντα τα ανθρωπεια κεκινησθαι· επειδη ουν ταυτα και τα
τοιαδε ξυνεβη, δεδιεναι μοι πως επηλθε, μη τι αρα ουχ οσιον ειη εργα ουτω μεγιστα
τε και θαυματος αξια και τοις μετα ταυτα χρησιμα εσομενα και ονησιφορα
καταλιπειν αμνηστα το μερος και σεσιγημενα. 11 τοιγαρτοι εδοξε μοι ουκ απο
τροπου ειναι και του συγγραφειν αμωσγεπως αποπειρασθαι, ως αν μοι μη απας ο
βιος εν μυθολογιαι τε και περιττωι πονωι αναλωθειη, αλλα τι φεροιτο και αναγκαιον.
πολλοι δε με και των επιτηδειων επειγοντες και εγκελευομενοι εξηρεθισαν την
ορμην και επερρωσαν· εν τοις Ευτυχιανος ο νεος αρχηγος γε ην της παραινεσεως,
ανηρ τα πρωτα τελων εν τοις των βασιλεων υπογραφευσι και τα αλλα αγαθος και
αγχινουστατος παιδειας τε αποχρωντως εχων και του των Φλωριδων γενους
αριστον εγκαλλωπισμα γεγενημενος. 12 ουτος δη ουν ο ανηρ, περι πλειστου γαρ
ταμα εποι ειτο και ως αν μοι αμεινον τι εσται ευκλειας τε περι και της αλλης ωφε
λειας σφοδρα οι επεφροντιστο, ουκ ανιει επειγων και χρηστας υποφαινων ελπιδας.
δειν γαρ ουκ εφασκεν ουτω χαλεπον ηγεισθαι μοι και ανηνυτον το εγχειρημα ουδε
τωι μηπω ες πειραν ελθειν, ωσπερ ναυτιλιαν οι αθα 6 λαττωτοι, καταπεπληχθαι·
οιεσθαι δε μαλλον ου πορρω τεταχθαι ιστοριαν ποιητικης, αλλα αμφω ταυτα ειναι
αδελφα και ομοφυλα και μονωι ισως τωι μετρωι εστιν ηι αλληλων αποκεκριμενα. ως
δη ουν οικοθεν οικαδε ουσης της μεταστασεως θαρρουντα τε ιεναι εκελευε και
σθενει παντι εχεσθαι εργου. 13 αλλα γαρ τοιαυτα επαιδων ηδη μοι και αυτωι
βουλομενωι κατεκηλησε γε ραιδιως και επεισεν. και τοινυν ες ταδε αφιγμαι. αλλα μοι
ειη αξιον τι δρασαι της προθυμιας και του μεγεθους των εργων ως εγγυτατω
ικεσθαι. 14 ∆ηλωτεον δε προτερον οστις τε ειμι και οθεν, τουτο δη το τοις
ξυγγραφευσιν ειθισμενον. εμοι Ἀγαθιας μεν ονομα, Μυρινα δε πατρις, Μεμνονιος δε
πατηρ, τεχνη δε τα Ῥωμαιων νομιμα και οι των δικαστηριων αγωνες. Μυριναν δε
φημι ου το Θραικιον πολισμα ουδε ει τις ετερα κατα την Ευρωπην τυχον η Λιβυην
τωιδε κεκληται τωι ονοματι, αλλα την εν τηι Ἀσιαι παλαι υπο Αιολεων απωικισμενην
αμφι τας εκβολας του Πυθικου ποταμου, ος δη ρεων εκ Λυδιας της χωρας ες τον
εσχατον αυλωνα του κολπου του Ἐλαΐτου εμβαλλει. 15 γενοιτο μεν ουν εμοι γε
τελεωτατα τηιδε τα τροφεια ως οιον τε αποτισαι και απαντα τα κλεινα και πατρια
εργα ες το ακριβες αναγραψαι. νυν δε η μεν ευμενης και ιλαος και της προθυμιας
ημας αποδεχεσθω· εμοι δε επι τα κοινα και μεγιστα των πραγματων ιτεον. 16
Ποιησομαι δε την ξυγγραφην ουχ ηιπερ και ετεροις εν τωι παροντι πεποιηται. ηδη γαρ
που και αλλοι τα νυν ες τοδε πονου αφικοντο, αληθειας μεν ως τα πολλα ηκιστα
μελον αυτοις και του τα γεγενημενα ως εχουσι τυχης διεξιεναι, ουτω δε διαφανως
κολακευειν πολλους των δυνατων και υποθωπευ ειν ελομενοι, ως ει ποτε αρα και
αληθη φησαιεν, απιστεισθαι. 17 καιτοι εγκωμιωι μονωι προσηκειν οι ταυτα δεινοι
φασι τα προσοντα οτωιουν αγαθα κατα το μαλλον εξαιρειν· ιστορια δε επαινειν μεν
και ηδε τους ευ τι δρασαντας ου παμπαν αναινεται, ου μην τουτο γε σκοπον, οιμαι,
2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και γνωρισμα εχειν εθελει· αλλ' ει που η των πραξεων απεργασια επαινον η ψογον
επαγοι, ου βιαζεσθαι αυτηι θεμις ουδε μεταποικιλλειν τα γεγενημε να. 18 οι δε
ιστοριαν μεν ποιεισθαι ομολογουσι, και το της επιγραφης επαγγελμα τουτο αυτοις
υποφαινει, πεφωρανται δε ομως τηι πειραι κομψευομενοι την επωνυμιαν. τους μεν
γαρ ετι περιοντας, ειτε βασιλεις 7 ειεν ειτε και αλλως επισημοι, ου μονον τηι
αφηγησει των εξειργασμενων εγκωμιαζουσιν (η γαρ αν ολιγα ημαρτανον), ενδηλοι
δε απασι γιγνον ται, οτι δη αυτοις ουδεν τι αλλο διεσπουδασται η μονον επαινειν τε
και αγασθαι και περα του αναγκαιου· τους δε ηδη τεθνηκοτας, οποιοι τινες και
ετυγχανον οντες, η κακιστους αποκαλουσι και τα κοινα λυμηνα μενους η, το γουν
ελαττον δεινον, κατολιγωρουσιν αυτων, ως μηδε μνημης τινος μεταδιδοναι. 19
ταυτηι τε οιονται τα παροντα ευ τιθεναι και το αει κρατουν εκθεραπευοντες
ωφελειαν σφισι ποριζεσθαι, κακως επισταμενοι, ως και αυτους δηπου τους προς
αυτων επαινουμενους ου μα λα τα τοιαδε αρεσκει, λογιζομενους, ως ουχ ικανον
εσται το της κολακειας αριδηλον την περι αυτων δοξαν βεβαιωσαι. 20 ουτοι μεν ουν
ξυγγρα φοντων, ως πηι φιλον αυτοις και ειθισμενον, εμοι δε το αληθιζεσθαι περι
πλειστου εκτεον, ες ο τι χωρησει. μεμνησομαι δε των οσα παρα τε Ῥωμαιοις και των
βαρβαρων τοις πλειστοις ες τοδε του καιρου επραχθη αξιαφηγητα, ου μονον υπο
ανδρων ετι βιουντων τυχον, μαλλον μεν ουν και των ηδη αποιχομενων, και ουδεν ο
τι παρησω των λογου αξιων. 21 Τοιγαρτοι ει και μη προτερον ες το ξυγγραφειν
προηγμαι η μονον εξ οτου Ἰουστινος ο νεος την αυτοκρατορα μετηλθεν αρχην,
Ἰουστινιανου τεθνηκοτος, αλλ' εγωγε και επι τους ανωτερω χρονους αναδρα μουμαι
και οποσα ουπω ετερωι τωι εκπεπονηται, ταυτα δε οικειον ποιησομαι εργον. 22 τα μεν
γαρ πλειστα των κατα τους Ἰουστινιανου χρονους γεγενημενων επειδη Προκοπιωι
τωι ρητορι τωι Καισαρειαθεν ες το ακριβες αναγεγραπται, παριτεον εκεινα εμοιγε, ατε
δη αποχρωντως ειρημενα· τα δε μετ' εκεινον, ως οιον τε, διεξιτεον. 23 προοιμια μεν
γαρ αυτωι της ιστοριας Ἀρκαδιος αποβιους εποιηθη και τωι εκεινου παιδι Θεοδοσιωι
Ἰσδιγερδης ο Περσων βασιλευς κηδεμων γεγενημενος τα τε Ουαραρανηι και Περοζηι
ξυνενεχθεντα και οπως Καβαδης βασιλευς καταστας αφηιρηται την αρχην και ειτα
θαττον αυτην ανεκομισατο, οπως τε Ἄμιδα ηλω προς αυτου, Ἀναστασιου Ῥωμαιων
βασιλευοντος,και οσους αυθις μετ' εκεινον Ἰουστινος ο πρεσβυτης εν τωιδε τωι εργωι
διεδεξατο πονους. 24 εξης δε τους Περσικους πολεμους οποσοι δη προς τε Καβαδην
και Χοσροην αμφι Συριαν και Ἀρμενιαν και μεν δη και τα Λαζων ορια Ἰουστινιανωι
τωι Ῥωμαιων αυτοκρατορι διαπεπολεμην 8 ται, τουτους δε απαντας εκ των
Προκοπιου λογων αριστα αν διαγνοιης, Γελιμερα τε τον Βανδιλον και Καρχηδονα
την πολιν και την ξυμπασαν χωραν των Ἄφρων απο Βονιφατιου τε και Γεζεριχου
και της εν τωι τοτε αποστασεως πολλοις υστερον χρονοις Ἰουστινιανωι δουλωθεισαν
και παλιν της Ῥωμαιων επικρατειας μερος γεγενημενην. 25 μετα δε την των
Βανδιλων καταλυσιν, και οσα οι Μαυρουσιοι το εθνος εδρασαν τε και πεπονθασι
πολλαχου της Λιβυης κατα Ῥωμαιων παραταττομενοι, οτι τε Στοτζας και Γονθαρις
Ῥωμαιων μεν ηστην, τυραννω δε κατασταν τε μεγιστων συμφορων τε και στασεων
αιτιωτατω τηι Λιβυηι γεγονατον, και ως ου προτερον ελωφησε τα δεινα, πριν εκεινω
τω ανδρε διαφθαρηναι, αλλα και ταδε αμελει απαντα ευροις γε αν εν εκεινοις· 26
οπως τε η στασις η εμφυλιος εν Βυζαντιωι κατα του βασιλεως αρθεισα και επι μεγα
κακου αφιγμενη τα κοινα εδηλησατο, τας τε των Ουννων επιδρομας, οι δη εν τωι
τοτε τον Ἴστρον ποταμον περαιωθεντες μεγιστα οια την Ῥωμαιων αρχην
ελυμηναντο, Ἰλλυριους τε και Θετταλους και τα πλειστα της Ευρωπης ληισαμενοι,
μερος δε τι και της Ἀσιας, τον Ἑλλησποντον διαβαντες. 27 Σουρων δε η πολις η εν
3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Συριαι και Βερροια και Ἀντιοχεια η προς Ὀροντηι ποταμωι οπως οικτροτατα υπο
Χοσροου πεπορθην ται, την τε Ἐδεσσης πολιορκιαν και οπως ενθενδε αποκρουσθεις
επειτα απιων ᾤχετο, παρεστι και ταυτα εν τοισδε θεασασθαι τας τε των Αιθιοπων και
Ὁμηριτων παραταξεις και οτου δη χαριν αμφω εκεινω τω φυλω ες τοδε δυσμενειας
ηλθετην. 28 ειρηται δε αυτωι πολλα και του μεγιστου λοιμου περι, οπως τε την αρχην
κατ' εκεινο του καιρου ες το ανθρωπειον γενος εισηρρησε και οποια αττα παραλογα
εν αυτωι ξυνηνεχθη. 29 αλλα γαρ και οποσα υστερον τωι Ῥωμαιων στρατωι ανα τα
Λαζων πολισματα και Πετρας το φρουριον προς τε Χοριανην και Μερμεροην και τα
Περσικα εξειργασται πληθη, και ταυτα εκειθεν αναλεκ τεον. 30 μεταβαντι δε οι επι
της Ἑσπερας, οπως τε Θευδεριχος ο των 9 Γοτθων βασιλευς απεβιω και
Ἀμαλασουνθα η τουδε παις υπο Θευδατου ανηιρηται και απαντα ων δη ενεκα ο
Γοτθικος πολεμος ανερραγη, ουδε ταυτα εκεινωι παρειται, ου μεν ουν αλλ' ουδε
οπως Ουιττιγις ο μετα Θευδατον του Γοτθικου γενους κρατησας υπο Βελισαριου του
στρατη γου μετα γε πλειστους οσους αγωνας δορυαλωτος ες το Βυζαντιον ηκται,
ουδε γε οπως Σικελια τε και Ῥωμη και Ἰταλια τους επηλυδας αποβαλουσα
βαρβαρους παλιν ηθεσι πατριοις μετεκοσμειτο. 31 λαβοι δε αν τις ενθενδε και οτι
Ναρσης ο τομιας ες Ἰταλιαν εσταλη, στρατηγος αυτοκρατωρ προς του βασιλεως
γεγενημενος, τους τε κλεινους εκεινους πολεμους, οι δη αυτωι προς Τωτιλαν αριστα
διαπεπονηνται, οτι τε αυθις μετ' εκεινον Τεΐας ο Φρεδιγερνου την Γοτθικην
ηγεμονιαν διαδεξαμενος ουκ ες μακραν και αυτος ανηιρεθη. 32 ταυτα δε παντα ες
εκτον τε και εικοστον ετος της Ἰουστινιανου βασιλειας γεγενηνται, και Προκοπιωι
μεν τωι ρητορι εν τοισδε οιμαι αυτωι τα της ξυγγραφης διηνυσται και ξυνετελεσθη·
εγω δε ες τα εχομενα τουτων, εφ' απερ και την αρχην ωρ μηθην ιεναι, και δη επι
ταυτα ειμι. και δη εχομαι των πραγματων. 1. Ἐπειδη Τεΐας ο μετα Τωτιλαν των
Γοτθων ηγεμων καταστας, ανακαλεσαμενος τας δυναμεις και ες πολεμον πανσυδι
προς τε Ναρσην και Ῥωμαιους παραταξαμενος ησσηθη τε κατα κρατος και αυτου
πολε μων διεφθαρη οι τε περισωθεντες των Γοτθων, εγκειμενων σφισι Ῥω μαιων
και ουκ ανιεντων, πιεζομενοι ταις τε επιδρομαις και οτι εν χωρωι ανυδρωι ετυγχανον
ξυνειλεγμενοι, σπονδας τιθενται προς Ναρσην, εφ' ωι την μεν οικειαν αδεως
νεμοιντο χωραν, βασιλει δε τωι Ῥωμαιων κατηκοοι το λοιπον οντες διατελοιεν·
επειδη ταυτα τηιδε εχωρει, εδοκει 10 μεν απασι περας εχειν τα των εν Ἰταλιαι
πολεμων· τα δε ην αρα προοι μια. 2 οιμαι γαρ ουδε επιλειψειν ποτε τον αιωνα ημων
τα τοιαδε, μενειν δε ες αει και ακμαζειν, εστ' αν η αυτη φυσις ανθρωπων ηι, επει και
ανωθεν ημιν, ως επος ειπειν, συνεισηλθε τωι βιωι. και ουν μεστη μεν η ποιησις,
πληρης δε ξυμπασα ιστορια πολεμων τε και παραταξεων, και ουκ αν αλλο τι ευροις
εν τοισδε κατα το μαλλον αναγεγραμμενον. 3 αιτι ον δε οιμαι τουτων ουχ, οπερ οι
πολλοι φασιν, αστερων τε πορειας και το μεμορμενον και τινας παραλογους
αναγκας· ει γαρ τα της πεπρω μενης εν πασι νικυη, αφαιρεθειη δε των ανθρωπων το
προαιρετον και εκουσιον, παραινεσεις μεν απασας και τεχνας και διδασκαλιας κενα
και αχρηστα νομιουμεν, οιχησονται δε φρουδοι και ακαρποι αι των αριστα βιουντων
ελπιδες. 4 ου μεντοι αλλ' ουδε το θειον αιτιον, ως γε εμε γι γνωσκειν, φονων τε και
συμπλοκων ηγεισθαι προσηκει. το γαρ αγαθον εκεινο και αλεξικακον φονιον τε και
φιλοπολεμον ουτ' αν εγωγε φησαιμι ουτε ειποντι πιστευσαιμι. 5 ες δε πλεονεξιαν τε
και αδικιαν αι των ανθρωπων ψυχαι αυθαιρετα κατολισθαινουσαι πολεμων και
ταραχων απαντα εμφορουσιν, ενθενδε τε ολεθροι ξυμβαινουσι πολλοι και γενη
ανθρωπων αναρπαστα γιγνεται και μυριαι αλλαι ωδινονται κηρες. 6 ουτω γαρ δη
και τοτε οι Γοτθοι επειδη τας σπονδας θεμενοι και δια κριθεντες οι μεν αυτων εισω
4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του Παδου προτερον διαιτωμενοι ποταμου ες τε Τουσκιαν και Λιγουριαν και οθι
εκαστωι θυμηρες τε ην και ειθισ μενον, εχωρουν· οι δε εκτος διαβαντες αμφι
Βενετιαν και τα τηιδε φρουρια και πολισματα, ηιπερ και εν τωι προ του, εσκεδαννυντο·
επειδη ουν εν τοισδε ετυγχανον οντες, προσηκον αυτους τα μεν ομωμοσμενα τοις
εργοις αυτοις εμπεδωσαι, τα δε σφετερα εν τωι ασφαλει κατεχοντας κινδυνων
απηλλαχθαι χρονιων και μολις γουν των δεινων αναπνευσαι, οι δε ελαχιστον
επισχοντες νεωτερων αυθις εφιεντο πραγματων και ες αρχην ετερου πολεμου
καθισταντο. 7 επει τε αυτοι κατα σφας ουκετι προς Ῥωμαιους αξιομαχοι ᾤοντο
ειναι, αυτικα παρα τους Φραγγους ετραποντο, αμεινον σφισιν αυτοις τα παροντα
εσεσθαι κρινοντες και την ωφελειαν ες ο τι μαλιστα διαρκεστατην, ει γε εξ ομορων
τε και αστυγει τονων ξυμμαχιαν επαγαγομενοι ειτα θαττον αναμαχεσοιντο. 11 2.
Προσοικοι τε γαρ εισι τηι Ἰταλιαι και αγχιτερμονες το γενος των Φραγγων. ειεν δ' αν
ουτοι οι παλαι ονομαζομενοι Γερμανοι. δηλον δε· αμφι Ῥηνον γαρ ποταμον οικουσι
και την ταυτηι ηπειρον, εχουσι δε και Γαλλιων τα πλειστα, ου προτερον προς αυτων
κατεχομενα, αλλ' υστερον επικτηθεντα, και την Μασσαλιαν πολιν, τους Ἰωνων
αποικους. 2 ταυ την γαρ δη παλαι Φωκαεις εξ Ἀσιας υπο Μηδων ανασταντες
κατυκισαν, ∆αρειου του Ὑστασπεω Περσων βασιλευοντος, και νυν εξ
Ἑλληνιδοςεστι βαρβαρικη· την γαρ πατριον αποβεβληκυια πολιτειαν τοις των
κρατουντων χρηται νομιμοις. φαινεται δε και νυν ου μαλα της αξιας των παλαιων
οικητορων καταδεεστερα. 3 εισι γαρ οι Φραγγοι ου νομαδες, ωσπερ αμελει ενιοι των
βαρβαρων, αλλα και πολιτειαι ως τα πολλα χρωνται Ῥωμαικηι και νομοις τοις αυτοις
και τα αλλα ομοιως αμφι τε τα συμβολαια και γαμους και την του θειου θεραπειαν
νομιζουσιν. 4 Χριστιανοι γαρ απαντες τυγχανουσιν οντες και τηι ορθοτατηι χρωμενοι
δοξηι· εχουσι δε και αρχοντας εν ταις πολεσι και ιερεις και τας εορτας ομοιως ημιν
επιτελουσι και ως εν βαρβαρωι γενει εμοιγε δοκουσι σφοδρα ειναι κοσμιοι τε και
αστειοτατοι και ουδεν τι εχειν το διαλλαττον η μονον το βαρβαρικον της στολης και
το της φωνης ιδιαζον. 5 αγαμαι γαρ αυτους ες τα μαλιστα εγωγε των τε αλλων ων
εχουσιν αγαθων και της ες αλληλους δικαιοσυνης τε και ομονοιας. πολλακις γαρ
ηδη και προτερον, και μεν δη και εν τωι κατ' εμε χρονωι, τυχον μεν ες τρεις, τυχον δε
και ες πλειους ηγεμονας της αρχης αυτοις μεμερισμενης, ουπωποτε πολεμον ηραντο
κατ' αλληλων ουδε αιματι εμφυλιωι την πατριδα εγνωσαν μιαι νειν. 6 καιτοι ενθα αν
μεγαλαι δυναμεις ισορροποι τε και αμφηριστοι αναφανειεν, ενταυθα αναγκη
φρονηματα φυεσθαι σκληρα και ογκωδη, φιλοτιμιαι τε, ωσπερ εικος, ωδινονται και
φιλοπρωτειαι και αλλα αττα μυρια ταραχων τε και στασεων γονιμωτατα παθη. ομως
παρ' εκεινοις, ει και ες πλειστας οσας αρχας τυχοιεν διηιρημενοι, ουδεν ο τι τοιονδε
ξυμφερεται. 7 αλλ' ειπερ αρα και τινα εριν τοις βασιλευσιν εγγενεσθαι ξυνενεχθειη,
παραταττονται μεν απαντες ως πολεμησοντες και τοις οπ 12 λοις διακριθησομενοι
και ειτα ομοσε χωρουσιν· ιδοντες δε αλληλους εκατερωθεν η πληθυς αυτικα το
χαλεπαινον αποβαλοντες ες ομοφροσυ νην μεταχωρουσι και τους ηγεμονας
κελευουσι δικηι μαλλον τα αμφιβολα διευκρινησασθαι, ει δε μη, μονους εκεινους
αγωνιζεσθαι και εν σφισιν αυτοις διακινδυνευειν, ως ουχ οσιον ον ουδε πατριον
ιδιας αυτων ενεκα δυσμενειας τα κοινα πημαινεσθαι και ανατετραφθαι· ευθυς δη
ουν τας τε φαλαγγας διαλυουσι και τα οπλα τιθενται, και το λοιπον ειρηνη αυθις και
ημεροτης φοιτησεις τε παρ' αλληλους αφυλακτοι και επιμιξιαι, και φρουδα οιχεται
τα δεινα. 8 ουτως αρα αυτοις το μεν υπηκοον δικαιον και φιλοπατρι, το δε γε αρχον
ευμενες εν δεοντι και πειθηνιον. ταυτα τοι και διατελουσι δυναμιν βεβαιαν εχοντες
και νομοις χρωμενοι τοις αυτοις και των μεν οικειων ουδεν ο τι αποβεβληκοτες,
5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλειστα δε οσα επικτησα μενοι. δικαιοσυνη γαρ και φιλοτης οις αν εντραφειη,
ευδαιμονα τιθησι πολιτειαν και μονιμον και ηκιστα πολεμιοις αλωσιμον. 3. Ουτω
μεν ουν οι Φραγγοι αριστα βιουντες σφων τε αυτων και των προσοικων κρατουσι,
παιδες εκ πατερων την βασιλειαν διαδεχομενοι. αλλα γαρ και ες εκεινο του καιρου,
οτε δη οι Γοτθοι ως αυτους επρεσ βευοντο, τρεις αυτοις ηγεμονες ετυγχανον οντες.
ουκ απο τροπου δε μοι ειναι δοκει βραχυ τι ανωθεν αρξαμενωι του γενους και των
ξυνενεχθεντων εν τωι προ του ελαχιστα διεξελθοντι επειτα ες εκεινους, οι δη εν τωι
τοτε εκρατουν, την εκδρομην καταπαυσαι του λογου. 2 Χιλδιβερτος μεν γαρ και
Χλωθαριος, ετι δε Θευδεριχος και Χλωθομηρος αδελφοι εγεγενηντο. ουτοι δε επειδη
αυτοις Χλωθοαιος ο πατηρ ετεθνηκει, διενει μαντο τετραχα την βασιλειαν κατα τε
πολεις και εθνη, ες οσον οιμαι των ισων εκαστωι μετειναι. 3 ου πολλωι δε υστερον
Χλωθομηρος κατα Βουρ γουζιωνων επιστρατευσας (γενος δε τουτο Γοτθικον
αυτουργον τε περιφανως τα πολεμια), εν αυτωι δη τωι πολεμωι ακοντιωι τα στερνα
τυπεις ανηιρεθη. πεσοντος δε αυτου επειδη την κομην οι Βουργουζι 13 ωνες
καθειμενην και αφετον εθεασαντο και μεχρι του μεταφρενου κεχαλασμενην, αυτικα
εγνωσαν τον ηγεμονα των πολεμιων απεκτονο τες. 4 θεμιτον γαρ τοις βασιλευσι
των Φραγγων ουπωποτε κειρεσθαι, αλλ' ακειρεκομαι τε εισιν εκ παιδων αει και
παρηιωρηνται αυτοις απαντες ευ μαλα επι των ωμων οι πλοκαμοι, επει και οι
εμπροσθιοι εκ του μετωπου σχιζομενοι εφ' εκατερα φερονται, ου μην ωσπερ οι των
Τουρκων τε και Ἀβαρων απεκτητοι και αυχμηροι και ρυπωντες και ενερσει απρε πως
αναπεπλεγμενοι, αλλα ρυμματα γαρ επιβαλλουσιν αυτοις ποικιλα και ες το ακριβες
διαξαινουσι. τουτο δε ωσπερ τι γνωρισμα και γερας εξαιρετον τωι βασιλειωι γενει
ανεισθαι νενομισται, επει το γε υπηκοον περιτροχα κειρονται και κομαν αυτοις
περαιτερω ου μαλα εφειται. 5 τοτε δη ουν του Χλωθομηρου την κεφαλην οι
Βουργουζιωνες αποτε μοντες και τοις αμφ' αυτον στρατευμασιν αναδειξαντες
ψοφοδεεις αυτικα πεποιηνται απαντας και δυσελπιδας, και κατεαγη αυτοις αγεννως
τα φρονηματα κατεπτηχοτες τε ησαν και οιοι ουκετι εθελειν αναμαχεσασθαι. και δη
τοις μεν νενικηκοσιν, ηιπερ αριστα αυτοις εχειν εδοκει, και εφ' αις ᾤοντο χρηναι
ξυνθηκαις, ο πολεμος διελελυτο· του δε Φραγγικου ομιλου ο τι εσεσωστο, ασμενοι ες
τα σφετερα επανηιεσαν. 6 ουτω δε του Χλωθομηρου διαφθαρεντος αυτικα ες τους
αδελφους (ου γαρ δη παις αυτωι εγεγονει) η εκεινου αρχη εμεριζετο. ουκ ες μακραν
δε και Θευδεριχος νοσωι αλους απεβιω, καταλιπων Θευδιβερτωι τωι υιωι τα τε αλλα
αγαθα και μεν δη και το της ηγεμονιας αξιωμα. 4. Παραλαβων δε την πατρυαν
αρχην ο Θευδιβερτος τους τε Ἀλαμα νους κατεστρεψατο και αλλα αττα προσοικα
εθνη. τολμητιας τε γαρ ην ες τα μαλιστα και ταραχωδης και περα του αναγκαιου το
φιλοκινδυνον κεκτημενος. ηνικα γουν τοις Ῥωμαιοις ο προς Τωτιλαν τον ηγεμονα
των Γοτθων ωδινετο πολεμος, τουτωι δη τοτε τωι Θευδιβερτωι εβεβουλευτο οι και
διεσπουδαστο, εως εν Ἰταλιαι Ναρσης τε και τα στρατευματα εμοχθει και
ενησχολητο, αυτος πληθη αγειρας αλκιμα τε και μαχιμωτατα 14 ες τα επι Θραικης
αφικεσθαι χωρια απαντα τε τα τηιδε καταστρεψαμενος αμφι το Βυζαντιον την πολιν
την βασιλιδα τον πολεμον μεταστησαι. 2 ουτω δε ενεργον το βουλευμα εποιειτο και
την παρασκευην εμβρι θεστατην, ως και πρεσβευεσθαι προς τε Γηπαιδας και
Λαγγοβαρδους και αλλα αττα προσοικα εθνη, εφ' ωι και οιδε ξυλλαβοιντο του
πολεμου. 3 ου γαρ ᾤετο ανεκτα ειναι, οτι δη βασιλευς Ἰουστινιανος εν τοις προ
γραμμασι τοις βασιλειοις Φραγγικος τε και Ἀλαμανικος, ετι δε Γηπαι δικος τε και
Λαγγοβαρδικος και ετεροις τοιοισδε ονομασιν ανεκηρυττετο, ως δη τουτων αυτωι
των εθνων απαντων δεδουλωμενων. αυτος τε δη ουν χαλεπως εφερε την υβριν και
6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους αλλους ξυγχαλεπαινειν ηξιου ατε δη και ξυνυβρισμενους. 4 οιμαι μεν ουν, ει
και τηνδε την εκστρατειαν εποιησατο, απωνατο αν ουκ εν καλωι της προπετειας,
αλλα τυχον μεν εν Θραικηι, τυχον δε εν Ἰλλυριοις ταγμασι περιπεσων Ῥωμαικοις
ακλεως αν διεφθαρη. το γε μην ες εννοιαν ταυτα βαλεσθαι και ειτα θελησαι τε και
εφιεσθαι και το γ' εκεινου μερος απαντα ηδη πεπραχθαι, κρατιστον αν ειη τον ανδρα
τεκμηριωσαι, ως δεινος τε ην και αυθαδης και οιος το μανιωδες και εμπληκτον
ανδρειαν ηγεισθαι. ει γαρ μη εφθασεν η του βιου τελευτη το εγχειρημα, ισως αν και
ενηρξατο της πορειας. 5 νυν δε επι θηραν ιων, ταυρος αυτωι υπαντιαζει μεγας τε και
υψικερως, ου των τιθασων δηπου τουτων και αροτηρων, αλλ' υλονομος και ορειος
και τοις κερασι το αντιπαλον διαφθειρων· βουβαλους οιμαι τοδε το γενος καλουσι.
πλειστοι δε ανα την εκεινηι ηπειρον νεμονται· αμφηρεφεις τε γαρ αι ναπαι και τα
ορη λασια και δυσχειμερα τα χωρια, απασι δε τουτοις το ζωιον ηδεσθαι πεφυκεν. 6
τουτον δη ουν ο Θευδιβερτος εκ τινος ναπης ιδων αναθοροντα και επερχομενον
ειστηκει ευ διαβας, ως τωι δορατι υπαντιασων· ο δε επειδη αγχου εγεγονει, τηι ροπηι
του δρο 15 μου φερομενος ες δενδρον τι των ου λιαν μεγαλων τωι μετωπωι κορυπ
τεται, και το μεν διεσεισθη τε απαν και επι θατερα κατεκλιθη, ξυμβεβηκε δε αθροον
ορπηκα μεγιστον των ενθενδε κεχαλασμενων βιαιοτερον προσ ραχθεντα την
κεφαλην του Θευδιβερτου παταξαι· ο δε, καιρια γαρ ην η πληγη και ανυποιστος,
αυτικα υπτιος επεπτωκει, και μολις φοραδην ες τα οικεια ηγμενος αυθημερον
απεβιω. 7 διαδεχεται δε την αρχην Θευ διβαλδος ο παις, ος δη ει και νεος ην κομιδηι
και ετι υπο παιδοκομωι τιθηνουμενος, αλλ' εκαλει γε αυτον ες την ηγεμονιαν ο
πατριος νομος. 5. Κατ' εκεινο δη ουν του καιρου, εν ωι Τεΐας μεν ετεθνηκει, τοις δε
των Γοτθων πραγμασιν οθνειας το λοιπον εδει επικουριας, τοτε δε βασιλεις παρα
Φραγγοις Θευδιβαλδος γε ην το μειρακιον και μεν δη Χιλδιβερτος τε και Χλωθαριος
οι του παιδος μεγιστοι θειοι, ως αν οι Ῥωμαιων ειποιεν νομοι. 2 αλλ' επι τουτους
μεν, πορρωτατω γαρ ετυγχανον απωικισμενοι, ου χρηναι ᾤοντο οι Γοτθοι ιεναι, προς
δε Θευδιβαλδον αναφανδον επρεσβευοντο, ου μην απαν γε το εθνος, μονοι δε οι
εκτος Παδου ποταμου ιδρυμενοι· οι γαρ δη αλλοι ηδοντο μεν και οι τωι νεωτερισμωι
και τηι των καθεστωτων κινησει, ετεθηπεσαν δε ομως αμφιγνοουντες τα εσομενα και
το ασταθμητον δεδιοτες της τυχης με τεωρους τε και αμφιβολους ειχον τας γνωμας,
καραδοκουντες μεν και διαπυνθανομενοι τα ποιουμενα, βουλευομενοι δε των
κρατουντων γενεσ θαι. 3 οι δε των ετερων πρεσβεις αφικομενοι ες οψιν τε τωι
ηγεμονι κατασταντες και απασι τοις εν τελει εδεοντο μη σφας περιιδειν υπο
Ῥωμαιων πιεζομενους, συλλαβεσθαι δε μαλλον του αγωνος και ανακα λεσασθαι
γενος προσοικον τε και φιλιον και αρδην οιχησεσθαι κινδυνευον. 4 εδιδασκον δε ως
και αυτοις ες τα μαλιστα συνοισει μη εφιεναι Ῥω μαιοις επι μεγα δυναμεως
αιρομενοις, αλλα παντι σθενει την αυξην κο λουειν· «ει γαρ απαν το Γοτθικον γενος
εκποδων ποιησονται, ουκ ες 16 μακραν» εφασαν οι πρεσβεις «και καθ' υμων αυτων
ηξουσι και ανανεω σονται τους προτερους πολεμους. 5 επιλειψει γαρ αυτους ουδ'
οπωσ τιουν ευπροσωπος αιτια ες προκαλυμμα της πλεονεξιας, αλλα συν δικηι γε
υμας δοξουσι μετιεναι, Μαριους τινας και Καμιλλους και των Καισα ρων τους
πλειστους απαριθμουμενοι, ως δη παλαι ποτε τοις ανω Γερ μανοις πολεμησαντας και
τα υπερ Ῥηνον απαντα κατασχοντας· ταυτηι τε ου βιαζεσθαι δοξουσιν, αλλ' οσιως
επιστρατευειν, ως ουδεν τι οθνειον μαστευσοντες, αλλα κτηματα των σφετερων
προγονων ανα κομιουμενοι. 6 τοιουτο γαρ δη τι και ημιν επαγαγοντες επικλημα, ως
δη Θευδεριχου παλαι του ημετερου ηγεμονος και οικιστου ου προ σηκοντως της
Ἰταλιας επιλαβομενου, αφηιρηνται μεν ημας τα οικεια, το δε πλειστον απεκτονασι
7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του γενους, γυναια δε και παιδας των παρ' ημιν ευδαιμονων ανδρων αφειδως
ηνδραποδισαντο. 7 καιτοι Θευδε ριχος ου βιαι ελων, αλλα Ζηνωνος προτερον του
σφων βασιλεως επι τρεψαντος προσηγαγετο την Ἰταλιαν, ουδεν Ῥωμαιους
αφελομενος, (ηδη γαρ αυτης απεστερηντο,) αλλ' Ὀδοακρον καθελων τον επηλυτην,
τον τυραννον, τακεινου απαντα κατεσχε τωι του πολεμου θεσμωι. 8 οι δε, επειδη
βιαζεσθαι αυτοις μαλλον εξην, ουδεν ενδικως πεπραχασιν, αλλα Θευδατωι προτερον
Ἀμαλασουνθης δηθεν εκατι χαλεπηναντες και ταυτην αρχην τε και προφασιν τωι
πολεμωι θεμενοι, ειτα μεχρι νυν ου μεθιασιν, αλλα φερουσι βιαιως απαντα ουτοι δη
οι σοφοι τε και δεισιδαιμονες και μονοι συν δικαιοσυνηι πολιτευεσθαι βρενθυομενοι.
9 ινα δη ουν μη ταυτα παθουσιν υμιν μεταμελησηι της ραιθυμιας υστερον ουκ εν
δεοντι, προτερητεον εν τωιδε τους πολεμιους και ου διαμαρτητεον του παρον τος
καιρου, αλλα στρατευμα τε στελλειν επ' αυτους αξιομαχον και στρατηγον εξ υμων
αυτων αγαθον τα πολεμια, ος δη τον προς Ῥωμαιους πολεμον αριστα διανυσας
απελασει τε αυτους ενθενδε ως τα χιστα και την χωραν ημιν ανασωσει. 10 ουτω γαρ
ποιουντες τωι τε Γοτθικωι γενει ες τα μαλιστα χαριεισθε, σωτηρες αναφανεντες και
αλεξι κακοι, τα τε υμετερα αυτων εν τωι ασφαλει θησεσθε, ει γε μηδεν υμιν ετι 17
πολεμιον εκ γειτονων παρειη· προς δε γε και χρηματα υμιν εσονται μυρια, ου μονον
τα Ῥωμαιων ληισαμενοις, αλλα γαρ δη και αυτοι ετερα καταθησομεν.» 6 Ταυτα επει
εφασαν οι πρεσβεις, Θευδιβαλδος μεν (ην γαρ μει ρακιον αγεννες και απολεμον ηδη
τε νοσωδης κομιδηι εγεγονει και το σωμα οι πονηρως διεκειτο,) τουτων δη ουν εκατι
ου μαλα ο γε των πρεσβεων ην ουδε ᾤετο χρηναι οθνειων ενεκα συμφορων οικειους
καρ πωσασθαι πονους. 2 Λευθαρις δε και Βουτιλινος, ει και τον βασιλεα σφων
ηκιστα ηρεσκεν, αλλ' αυτοι ανεδεχοντο την ξυμμαχιαν. τουτω δε τω ανδρε ηστην
μεν αδελφω και το γενος Ἀλαμανω, δυναμιν δε παρα Φραγγοις μεγιστην ειχετην, ως
και του σφετερου εθνους ηγεισθαι, Θευδιβερτου προτερον παρασχοντος. 3 οι δε
Ἀλαμανοι, ει γε χρη Ἀσινιωι Κουαδρατωι επεσθαι, ανδρι Ἰταλιωτηι και τα Γερμανικα
ες το ακριβες αναγεγραμμενωι, ξυγκλυδες εισιν ανθρωποι και μιγαδες, και τουτο
δυναται αυτοις η επωνυμια. 4 τουτους δε προτερον Θευδεριχος ο των Γοτθων
βασιλευς, ηνικα και της ξυμπασης Ἰταλιας εκρατει, ες φορου απαγωγην
παραστησαμενος κατηκοον ειχε το φυλον. ως δε ο μεν απε βιω, ο δε μεγιστος
Ἰουστινιανωι τε τωι Ῥωμαιων αυτοκρατορι και τοις Γοτθοις πολεμος ξυνερραγη, τοτε
δη οι Γοτθοι υποθωπευοντες τους Φραγγους, και οπως αν αυτοις φιλοι τε ες τα
μαλιστα και ευνοι γενοιντο μηχανωμενοι, ετερων τε πολλων εξιστανται χωριων και
μεν δη και το Ἀλαμανικον γενος αφιεσαν. 5 αγειρειν τε γαρ εν τωι τοτε πανταχοθεν
τας σφετερας ᾤοντο χρηναι δυναμεις και της υπηκοου οποσα περιττα και ου λιαν
επικαιρα μεθιεναι, ως ουκετι αρχης τε περι και δοξης αγωνιου μενοι, αλλ' ηδη τον
υπερ αυτης της Ἰταλιας και του μη παμπαν απο λωλεναι αναρριψοντες κινδυνον.
και τοινυν το του μελλοντος σφαλερον τωι αυθαιρετωι δηθεν της γνωμης
προκαταλαβοντες εκουσιαν πεποιηνται την αναγκην. 6 ουτω δη ουν και το των
Ἀλαμανων εθνος υπο Γοτθων 18 αφειμενον Θευδιβερτος αυτος εχειρωσατο· εκεινου
τε διαφθαρεντος, ηιπερ μοι ηδη ερρηθη, επι τον παιδα Θευδιβαλδον τηι λοιπηι αμα
υπηκοωι και οιδε εχωρουν. 7. Νομιμα δε αυτοις εισι μεν που και πατρια, το δε γε εν
κοινωι επι κρατουν τε και αρχον τηι Φραγγικηι επονται πολιτειαι, μονα δε γε τα ες
θεον αυτοις ου ταυτα ξυνδοκει. δενδρα τε γαρ τινα ιλασκονται και ρειθρα ποταμων
και λοφους και φαραγγας, και τουτοις, ωσπερ οσια δρωντες, ιππους τε και βοας και
αλλα αττα μυρια καρατομουντες επιθειαζουσιν. 2 αλλα γαρ η των Φραγγων αυτους
επιμιξια, ευ ποιουσα, και ες τοδε μετακοσμει και ηδη εφελκεται τους
8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευφρονεστερους, ου πολλου δε οιμαι χρονου και απασιν εκνικησει. 3 το γαρ της
δοξης παραλογον τε και εμπληκτον και αυτοις οιμαι τοις χρωμενοις, ει μη παμπαν
ειεν ηλιθιοι, γνωριμον τε εστι και ευφωρατον και οιον αποσβηναι ραιδιως. ελεεισθαι
μεν ουν μαλλον η χαλεπαινεσθαι δικαιοι αν ειεν και πλειστης μεταλαγχα νειν
συγγνωμης απαντες, οσοι δη του αληθους αμαρτανουσιν. ου γαρ δηπου εκοντες
ειναι αλωνται και ολισθαινουσιν, αλλα του αγαθου εφιεμενοι, επειτα σφαλεντες τηι
κρισει το λοιπον εχονται των δοκηθεντων απριξ, οποια αττα και τυχοιεν οντα. 4 την
γε μην των θυσιων ωμοτητα και κακοδαιμονιαν ουκ οιδα ει οιον τε λογωι ακεσασθαι,
ειτε αλσεσιν επιτελοιντο ωσπερ αμελει παρα βαρβαροις, ειτε τοις παλαι νενομισμε
νοις θεοις, οποια αι των Ἑλληνων εθελουσιν αγιστειαι. 5 εγω μεν γαρ ηγουμαι
μηδεν τι ειναι το ηδομενον βωμοις αιματι μιαινομενοις και ζυων ολεθρωι
βιαιοτατωι· ει δε γε αρα και οτιουν τα τοιαδε προσιεσθαι πεφυκεν, αγαθον μεν ουκ αν
ειη ουδε ημερον, αγριον δε τι ισως και μα νιωδες, οποιον τον ∆ειμον αναπλαττουσι
ματην οι ποιηται και τον Φοβον Ἐνυω τε τινα και Ἄτην και Ἔριν, ως αν αυτοι
φαιεν, την αμαμακετον· προστιθει δε τουτοις, ει βουλει, και τον παρα Περσαις
καλουμε νον Ἀρειμανην και των αλλων χθονιων φασματων οποσα κακουργα και
μιαιφονα. 6 ταυτα μεν ουν ει και ισως αν τωι και δοκοιεν ου μαλα τηι επαγγελιαι
προσηκειν, ειναι δε περιττα και αλλοτρια των εφ' α ιεναι ημιν 19 διεσπουδασται,
αλλ' εμοιγε και λιαν αρεσκει απαντα ες μεσον αγειν τα εγνωσμενα και τα μεν
χρηστα των πραγματων εν επαινωι ποιεισθαι, των δε ουχι τοιωνδε κατηγορειν
αναφανδον και το αξυμφορον διελεγ χειν. 7 ει γαρ μη τουτο εχοιεν αι ιστοριαι, ως
ταυτηι γε και μαλλον χρησιμοι τε ειναι και βιωφελεσταται, μονη δε αφηγησις ειεν
των γεγενη μενων απλη τε και ανεξεταστος, κινδυνευσοιεν ισως αν παρ' ενιοις, ει
μη λιαν δεινον ειπειν, ου πολλωι ειναι αμεινους των εν τηι γυναικωνιτιδι παρα την
ταλασιαν ᾀδομενων μυθολογηματων. τουτων μεν ουν περι ως πηι εκαστωι φιλον ωδε
οιεσθω, εμοι δε ηιπερ ο προτερος εφερετο λογος, ταυτηι ιτεα. 8 Λευθαρις γαρ και
Βουτιλινος επειδη την αρχην κατα Ῥωμαιων επιστρατευειν ωρμηθητην, επηρμενω
γε ηστην αμφω ταις ελπισι και οιω ουκετι εν τωι καθεστωτι τροπωι βιοτευειν. Ναρσην
μεν γαρ τον στρατηγον ουδε την προσβολην υποστησεσθαι ᾤοντο, απασαν δε την
Ἰταλιαν οικειον αυτοις εσεσθαι κτημα και προς γε Σικελιαν καθεξειν. θαυμαζειν δε
εφασαν των Γοτθων, ει μαλα ουτω πεφρικασιν ανδραριον τι θαλαμηπολον
σκιατραφες τε και αβροδιαιτον και πορρω του αρρενω που τεταγμενον. 9 οι μεν δη
βρενθυομενοι τηι τοιαυτηι δοξηι και αγε ρωχον ποιουμενοι την παραταξιν εκ τε
Ἀλαμανων και Φραγγων στρα τευμα ες πεντε και εβδομηκοντα χιλιαδας αλκιμων
ανδρων αγειραντες παρεσκευαζοντο τα πολεμια, ως αυτικα μαλα ες την Ἰταλιαν και
δη εμβαλουντες. 8. Ναρσης δε ο των Ῥωμαιων στρατηγος, ει και ταδε ες το ακριβες
ουπω επεπυστο, αλλα προμηθειαι γε πλειστηι χρωμενος και φθανειν αει τας των
πολεμιων εθελων ορμας, αυτικα τα ες Τουσκιαν πολισματα, υπο των Γοτθων ετι
κατεχομενα, εγνω βιαιοτατα παραστησασθαι. 2 ουτε γαρ τηι νικηι περα του μετριου
φρυαττομενος ες απειροκαλιαν επηρτο 20 ουτε, οπερ ετερος αν επεπονθει, ες
ραιστωνην τε και ηδυπαθειαν μετα τους πονους εξεκλινεν, αλλ' ευθυς, οπως ειχεν
ορμης, κινησας τον στρατον επι την Κυμην εχωρει· πολισμα δε Ἰταλικον η Κυμη
εχυρωτατον και οιον ου ραιστα πολεμιοις αλωναι. 3 ιδρυται μεν γαρ επι λοφωι τινι
δυσπρο σοδωι τε και αναντει· εστι δε εν περιωπηι του πελαγους του Τυρσηνικου. επι
γαρ τηι ακτηι ο λοφος ανεχει, ως και αμφ' αυτον δηπου τον προποδα ροχθειν τε και
περικλασθαι το ροθιον, ανω δε ερυμα περιβεβληται πυρ γοις τε και επαλξεσι
καρτερωτατα εξειργασμενον. 4 Τωτιλαι τε ουν και Τεΐαι τοις βασιλευσι προτερον των
9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Γοτθων γεγενημενοις, οποσα επιτιμα τε ην και αξιαγαστα των κτηματων, εν τωιδε
τωι φρουριωι, ως βεβαιον ον, εφυλαττετο. 5 ενταυθα δη ουν ο Ναρσης αφικομενος
περι πλειστου εποιειτο ελειν τε ως ταχιστα το χωριον και των χρηματων κρατησαι,
ως μητε οι Γοτθοι ορμητηριον ασφαλες εχοιεν αυτωι τε τα της νικης τελεωτατα ες ο
τι μαλιστα εξεργασθειη. 6 Ἀλιγερνος γαρ ο Τεΐα νεωτα τος αδελφος του ηγεμονος
των Γοτθων γεγενημενου ενδον γε ην του περιβολου και στρατευμα, οποσον οιον τε
ην, αμφ' αυτον αγειρας ουδεν τι ειρηναιον εβουλευετο. και οτι μεν Τεΐας εν τωι
πολεμωι ανηιρητο και τα των Γοτθων πραγματα εκεκμηκει τε και διελελυτο, ηδη που
ες το ακριβες ηκηκοει, ο δε ουδ' ὣς ανιει, ουδε την ξυνενεχθεισαν εδειμαινε τυχην,
αλλα τωι τε χωρωι πισυνος και τηι των αναγκαιων ευποριαι θρασυς γε ην ετι και
υψαυχην και οιος αμυνεσθαι, ην τις επιοι. 9. Ευθυς δη ουν ο Ναρσης εγκελευσαμενος
προσηγε τον στρατον. οι δε ξυν πολλωι πονωι ες το γεωλοφον αναβαντες και τωι
φρουριωι πελα σαντες αυτικα τοις δορατιοις ηκοντιζον των εν ταις επαλξεσι φαινομε
νων, και τα τοξα επηχουν θαμα των βελων αναπεμπομενων σφενδοναι τε εφεροντο
μεταρσιοι και μηχανηματα οποσα προς τειχομαχιαν ανειται, απαντα εκινειτο. 2 οι δε
αμφι τον Ἀλιγερνον ανα τα μεταπυργια του τειχους ξυνειλεγμενοι ου σχολαιτερον
αντακοντιζοντες τε και αντιτο ξευοντες διεμαχοντο, λιθους τε εκ χειρων μεγαλους
επαφιεντες και φιτ ρους και πελεκεις και οπερ αν ου πορρω της χρειας εδοκει,
μηχαναις τε εχρωντο και οι αμυντηριοις, και ουδεν ο τι παρειτο. 3 τα γε μην
Ἀλιγερνου τοξευματα και μαλα τοις Ῥωμαιοις αριδηλα ην. ροιζωι τε 21 γαρ πολλωι
και ταχυτητι ου σταθμητηι τα εκεινου εφερετο βελη, ως ειπερ και ες λιθον τινα
εμπεσοιεν η ετερον τι σκληρον και ατεραμνον, διαρρηγ νυσθαι απαν τηι βιαι της
ρυμης. 4 Παλλαδιον γουν εκεινον (ην δε ου των ερραιθυμημενων παρα τωι Ναρσηι ο
Παλλαδιος, αλλα στρατευματος τε ηγειτο Ῥωμαικου και εν τοις μεγιστοις ταξιαρχοις
ετελει,) ιδων γουν αυτον Ἀλιγερνος σιδηρωι τεθωρακισμενον και φρονηματι ξυν
πολλωι τωι τειχει επιφερομενον αφιησι βελος αυτωι εκ του μετεωρου και αυτικα διε
περονησε τον ανδρα διαμπαξ αυτωι θωρακι και ασπιδι· ουτω δη τι δυναμει τε των
πολλων περιην και καρτεραι αυτωι ερυσαι τοξον αι χειρες. 5 πολλαις μεν ουν και
εφεξης ημεραις οι τοιοιδε ακροβολισμοι εγιγνοντο και ουδεν ουδε οποτεροις
προυχωρει των ελπισθεντων· τοις τε γαρ Ῥωμαιοις αισχρον εδοκει η αναχωρησις
πριν παραστησασθαι το χωριον και οι Γοτθοι ενδηλοι ησαν ως ουδεν τι μαλλον
ενδωσειοντες τηι πολιορκιαι. 10. Ναρσης δη ουν ο στρατηγος ησχαλλε τε αγαν και
εχαλεπαινεν, ει χρονος τοις Ῥωμαιοις πολυς εν ελαχιστωι πολιχνιωι τετριψεται.
αλυον τι δε οι και εκαστα γνωματευοντι εδοξε χρηναι αποπειρασθαι αμη γε πηι του
φρουριου τροπωι τοιωιδε. 2 εν τωι προς ηλιον ανισχοντα του λοφου τετραμμενωι
αγκωνι αντρον τι υπεστιν αμφηρεφες τε και γλαφυρω τατον, ως αδυτα τε εχειν
αυτοματα και κυτος ευρυ και βαραθρωδες· ενταυθα δη παλαι φασι την Σιβυλλαν την
πανυ την Ἰταλην ενδιαιτω μενην φοιβοληπτον τε ειναι και ενθουν και
προαγορευειν τα εσομενα τοις πυνθανομενοις. λεγεται δε και Αινειαν ποτε τον
Ἀγχισου αυτου αφι κομενον απαντα οι την Σιβυλλαν φαναι τα υστερον
ξυνενεχθεντα. 3 υπερ ταυτην δη ουν την σπηλυγγα μερος τι του περιβολου
ερηρειστο και εφειστηκει. Ναρσης δε τουτο επιφρασαμενος προς αυτου ειναι ωιηθη,
και ουν αυτικα ανδρας ως πλειστους υπο τα κοιλα εμβαλων του σπη λαιου, οργανα
φεροντας λιθοτομα και τοιχωρυχα, εξεκολαπτεν ηρεμα 22 και διετεμνε του αντρου
τον οροφον, ενθα το ερυμα ηδραστο, και ες τοσουτον εξεκοπτε και διεκαθαιρε την
βασιν της οικοδομιας, ες οσον ηδη την αρχην του θεμελιου απογυμνουσθαι. 4 τοτε δε
ξυλα ορθια εν κοσμωι υπεστηριζε ταυτηι τε ανειχεν απαν το αχθος του τειχους, ως μη
10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπορρεοι κατα βραχυ και διαλυοιτο η αρμονια συναισθησις τε του δρωμενου ταχεια
γιγνοιτο τοις Γοτθοις. η γαρ αν κατ' αρχας ευθυς επιβοηθουντες και το πεπονθος
ακεσαμενοι διεφυλαττον το λοιπον βε βαιοτατα. 5 ινα δε μη παμπαν τα ποιουμενα
επιγνοιεν μηδε του πα ταγου της λατομιας επαΐοιεν, τοτε δη ες ο τι μαλιστα
επεφεροντο ανωθεν τωι τειχει ο των Ῥωμαιων στρατος, αλαλαζοντες και
επικροτουντες· θορυβος τε ην περα του αναγκαιου πολυς και ταραχωδης η
πολιορκια. 6 επει δε απαν ηδη το τειχος, οποσον τωι αντρωι παρετετατο, εκκρεμες τε
ην και μετεωρον και μονοις επεβεβηκει τοις ξυλοις, α δη ορθοσταδην ετυγχανον
ερηρεισμενα, τοτε δη φυλλαδα νησαντες και ο τι της υλης ταχυδαες τε και αυον, και
ειτα υποθεντες πυρ τε εναυσαντες εκτος απεχω ρουν. 7 ουκ ες μακραν δε της φλογος
αρθεισης τα μεν στηριγματα ευθυς ανθρακουμενα κατεθραυετο και προς την
αντιθεσιν ενεδιδου· του δε ερυματος οποσον επ' αυτοις ηιωρειτο, υφιζανεν αθροον
και κατωλισθαινε τηι κενοτητι, πυργοι τε οι ενθενδε και προμαχεωνες εξαπιναιως
απορρα γεντες των αλλων ες το πρανες εξεκυλισθησαν· η τε πυλη η τωιδε τωι μερει
προσαραρυια ξυνεκεκλειστο μεν ευ μαλα βεβαιοτατα, ως δη πολεμιων παροντων,
και τα κλειθρα υπο των φυλακων κατειχετο, η δε αυτοις μοχλοις τε και βαλαναγραις
εκτιναχθεισα ες την ηιονα και τας σπιλαδας ερηριπτο αμα τε απαντα ξυμπεπηγοτα
ετι εκλυζετο, σταθμοι και γεισον και υπερθυριον και οι θαιροι τωι ουδωι
ενηρμοσμενοι. 8 τουτων δε γεγενημενων τοις Ῥωμαιοις ραιδιως το λοιπον εισιτητεα
ειναι εδοκει ανα το πολισμα και περιοπτεα των πολεμιων, ημαρτανον δε και ὣς της
ελπιδος. σηραγγες τε γαρ τινες και απορρωγες του τε λοφου και των ενδοθεν
περιαυλισματων επι μεγα εκτεινομεναι κρημνωδες ατεχνως και 23 δυσεμβολον ουχ
ησσον απεδεικνυσαν το χωριον. 9 και Ναρσης μεν θαρσαλεωτερον τωι φρουριωι αυθις
προσεβαλλεν, ως και αυτοβοει απαν αναρπασομενος· των δε Γοτθων ενταυθα
ξυνειλεγμενων και παντι σθε νει αμυνομενων απεκρουετο και ουδεν τι μαλλον
ειχεν ανυτειν. 11. Ἐπει δε πολεμωι τε και επιδρομαις ελειν δηπου το χωριον αδυ
νατα ην, εγνω μη απασηι τηι στρατιαι εν τοισδε διαπονεισθαι, αλλ' ες Φλωρεντιαν και
Κεντουκελλας και αλλα αττα πολισματα της Τουσκιας χωρας ευθυς αφικεσθαι
απαντα τε τα τηιδε καταστησαμενος προτερησαι την επηλυσιν των πολεμιων. 2 ηδη
γαρ αυτωι Λευθαρις και Βουτιλινος και τα Φραγγων δε και Ἀλαμανων στρατευματα
εισω του Παδου ποτα μου ηγγελλοντο παρειναι, ων δη ενεκα κινησας ως ταχιστα το
πλειστον του στρατου επι ταυτην εχωρει. 3 επει δε Φιλιμουθ ο των ξυνεπομενων
Ἐρουλων στρατηγος ου πολλαις προτερον ημεραις νοσωι αλους ετε θνηκει, εδει δε
αρα αυτους υπ' ιδιωι τινι ταττεσθαι ηγεμονι, αυτικα ο γε Φουλκαριν αυτοις τον
ομοφυλον επιστησας, τον Φανιθεου αδελφιδουν, εκελευσεν αμα Ἰωαννηι τωι
Βιταλιανου και προς γε Βαλεριανωι και Ἀρταβανηι και μεν δη και αλλοις στρατηγοις
και ταξιαρχοις ξυν τωι πλειονι και αλκιμωτατωι στρατωι τας Ἄλπεις το ορος
περιελθοντας, ο δη εν μεσωι Τουσκιας τε της χωρας και Αιμιλιας ανεχει, αμφι τον
Παδον ικεσθαι τον ποταμον αυτου τε στρατοπεδευσαμενους και τα ερυμνα των
χωριων προκαταλαβοντας αποκρουεσθαι και αναστελλειν τας των πολεμιων
εφοδους. 4 και ει μεν απωσασθαι αυτους τελεωτατα δυνη θειεν, χαριν ειδεναι τηι
τυχηι, ει δε γε βιαζομενοι τωι πληθει οιοι τε ουκ ειεν, αλλα σχολαιτεραν αυτοις
ποιησασθαι την πορειαν και ου μαλα θαρσαλεους ανα τα προσω φοιταν μεθιεναι,
δεδιττεσθαι δε αυτους ες τα μαλιστα και ειργειν ως πορρωτατω, εως αυτος τα εν
ποσιν απαντα ηι βουλοιτο διαθειη. οι μεν ουν κατα ταυτα εχωρουν. 5 κατελιπε δε και
εν Κυμηι δυναμιν αξιοχρεων, οπως δη προσκαθεζομενοι και ενδον τους δυσμενεις
εγκατειργοντες χρονιαι γουν αυτους παραστησοιντο πολιορ 24 κιαι. και οι μεν
11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χαρακωμα τε περιεβαλλοντο και τας εξοδους εφυλαττον, ει που τινα ελοιεν επι
χιλον ιοντα. ᾤοντο γαρ αυτοις ηδη που ες ενιαυτον πολιορκουμενοις απαντα
εξαναλωσθαι τα επιτηδεια. 6 Ναρσης δε ταις πολεσι προσβαλων ακονιτι τας
πλειστας προσηγαγετο. Φλωρεν τιοι μεν γαρ υπαντιασαντες και τα πιστα
κομισαμενοι, ως ουδεν αχαρι πεισονται, σφας τε αυτους εθελονται και τα οικεια
παρεδοσαν. Κεντουκελ λαιοι δε ομοια επρασσον. Βουλοτερραιοι δε ουκ αλλως, ουτω
δε και Λουναιοι και μεν δη και Πισαιοι. ωδε πως αρα αυτωι εξ ουριας απαντα εθει, και
οδωι ιων τα εν ποσιν εχειρουτο. 12. Μονοι δε οι εν Λουκαι τηι πολει διαμελλειν
επειρωντο και ηκιστα εφιεναι. καιτοι προτερον ετυγχανον οιδε ξυνθηκας θεμενοι
προς Ναρσην ομηρους τε παρασχοντες και επομοσαμενοι, ως ει γε τριακοντα
παραδρα μοιεν ημεραι και μη τις αυτοις μεταξυ παραγενοιτο ξυμμαχια, οποση οια τε
ειναι αμυνασθαι και ες πολεμον εμφανη, ουκ εκ πυργων τε και περι βολων, αλλα
συσταδην παραταξασθαι· ει μη ταυτα ουτω ξυνενεχθειεν, η μην αυτικα την πολιν
εγχειριειν και παραδωσειν. 2 ᾤοντο γαρ ουκ ες μακραν παρεσεσθαι τους Φραγγους
και επαρηξειν τουτοις τε πισυνοι τας τοιασδε επεποιηντο ξυνθηκας. αλλα τοτε η μεν
κυρια παρωιχηκει, οι δε ουπω παρησαν, τοις δε και ὣς βουλομενοις ην περιοραν
αμελει και αναινεσθαι τα ξυγκειμενα. 3 Ναρσης μεν ουν εξαπατηθεις, ωσπερ εικος,
εχαλεπαινε και ες τειχομαχιαν παρεσκευαζετο. ενιοις δε των αμφ' αυτον και χρηναι
εδοκει τους ομηρους απαντας διαφθαρηναι, ως αν οι εν τωι αστει ανιαθειεν και
ταυτηι ποινας υφεξοιεν της απιστιας. 4 ο δε στρατηγος, γνωμηι γαρ απαντα επρασσε
και ου λιαν τηι οργηι ξυνεχωρει, ουκ ες τοδε ωμοτητος ᾔει, ως αποκτειναι τους μηδεν
ο τι ηδικηκοτας, ανθ' ων ετεροι επλημμελουν, δολον δε ομως τοιονδε τινα
εμηχανατο. 5 παρηγε γαρ ες μεσον αυτους εναλλαγδην μεν τω χειρε 25 υπο την ιξυν
περιεσφιγμενους, κατω δε το καρα επινενευκοτας, επεδεικνυε τε τοις ομοφυλοις
ουτω πως οικτροτατα διακειμενους και ηπειλει θαττον αυτους αναιρησειν, ει μη
ταχιστα φθασαιεν εκεινοι διαπραξαμενοι τα οποσα ετυγχανον ωμολογηκοτες. ξυλα
δε αυτοις βραχεα εκ του μεταφρε νου επι τους τενοντας υπεβεβληντο, ρακεσι πως
κεκαλυμμενα, ως μη διορωιεν και πορρωθεν οι πολεμιοι. 6 επει δε ουκ επειθοντο,
αυτι κα εκελευε δηθεν στοιχηδον απαντας καρατομεισθαι. και οι δορυφοροι
σπασαμενοι τα ξιφη βιαιοτατα επαιον τε και επεφεροντο, ως δη τους αυχενας
αποτεμουντες· η δε πληγη τοις ξυλοις εγχριπτουσα ουδεν τι αυτους μαλλον εσινετο,
κατεπιπτον δε ομως πρηνεις εκεινοι, προστεταγ μενον αυτοις, ησπαιρον τε
εθελουσιοι και ιλυσπωντο, υποκρινομενοι το διολωλεναι. 7 ιδοντες δε οι εν τωι αστει
και τωι διεσταναι ως πλεισ τον ου τα αληθη διασκοπουντες αλλ' η τα φαινομενα,
ωλοφυροντο τε αθροον και ξυμφοραν εποιουντο τα γεγενημενα. ησαν γαρ οι ανδρες
οι ομηρευοντες ου των πολλων τε και αγεννων, αλλ' επισημοι εν τοις μαλιστα και
ευπατριδαι. 8 ως δη ουν τοιουτων αυτους αποστερεισθαι οιομενους κωκυτος επειχε
μυριος, οιμωγαι τε ηκουοντο θαμιναι και φθεγμα θρηνωδες και διωλυγιον, γυναια
δε πολλα διαπληκτιζομενα και τας εφεστριδας περιρρηγνυντα ανα τους
προμαχεωνας εφοιτα, τυχον μεν μητερες ουσαι των απολωλεναι δοκουντων, τυχον
δε επικληροι, τυχον δε αλλωι οτωιουν τροπωι μελον αυταις. 9 και δη τωι Ναρσηι
απαντες αναφανδον ελοιδορουντο αλαζονα τε αποκαλουντες και ατασθαλον και
εργωι μεν αυτον ειναι λεγοντες βιαιον τε και μιαιφονον, την δε του ευσε βειν αει και
το θειον θεραπευειν δοξαν αλλως αυτωι κεκομψευσθαι. 13. Ταυτα δε αυτων
επιβοωντων, «αρα ουν ουχ υμεις» εφη ο Ναρσης «τοισδε τε αιτιοι ολεθρου
γεγενησθε περιφρονησαντες γε αυτους και καταπροεμενοι; υμιν τε αυτοις ου τα
χρηστα βουλευσαμενοι φανεισθε ορκον επιορκον ομωμοκοτες και ανεδην
12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρασπονδησαντες. 2 αλλ' ει 26 γε και νυν εθελησοιτε μεταμαθειν το συνοισον και
εργωι τα ξυγκειμενα διανυσασθαι, ουδεν τι ελαττον εξετε. ουτοι τε γαρ αυθις
αναβιωσονται και την πολιν υμων ηκιστα πημανουμεν. ει δε μη, ου τωνδε περι υμιν
το λοιπον αλγητεον, αλλ' ηδη φραζεσθε, οπως μη και αυτοι απαντες ομοια
πεισεσθε». 3 ταυτα δε επει ηκουον οι Λουκανοι, εξαπαταν γε αυτον ηγουντο και
φενακιζειν επι τηι των κειμενων αναζωγρησει· και ησαν γαρ ως αληθως απατη οι
λογοι, ου μεντοι γε ηιπερ εκεινοι ᾤοντο. προθυμοτατα δε ομως ανωμολογουν αυθις
και επωμνυντο σφας τε αυ τους και την πολιν αυτικα παρεξειν αυτωι ες ο τι βουλοιτο
χρησθαι, ει γε τους ομηρους ιδοιεν περιοντας· ατε δη γαρ αυτοις αδυνατον ειναι
δοκουν τους τεθνεωτας αναβιωναι ευπρεπεστατα ηγουντο ταυτηι γουν αποσεισασθαι
το επικλημα και επι σφας αυτους τα δικαια μεταθειναι. 4 τοτε δη ουν ο Ναρσης
εγκελευσαμενος ανιστησι τε αυτους αθροον και επεδεικνυντο τοις ομοφυλοις σωοι
τε και αδηλητοι. οι δε εσιδοντες αυτους κατεπληττοντο μεν ωσπερ εικος τωι
παραλογωι της θεας, ου μην ουδε ὣς απαντες εκτελειν τα ομωμοσμενα ᾤοντο
χρηναι, αλλ' ησαν οι και ανηινοντο. 5 επειδη γαρ αυτοις περιησαν οι ανδρες και το
αλγουν της γνωμης και ανιωμενον ες το ευελπι μετεβεβλητο, παλιν, ατε δη ομιλος,
ες τα προτερα επανηιεσαν, και τα της απιστιας ενικα. ες τουτο δε αυτων αβελτεριας
εληλακοτων Ναρσης ο στρατηγος πολληι χρωμενος τηι με γαλοφροσυνηι αφιησι
τουτους ευθυς και ες τα οικεια εκπεμπει, ουτε λυτρα κομισαμενος ουτε αλλο τι την
πολιν ομολογειν αναγκασας. 6 θαυ μαζοντων δε των Λουκανων και οτου δη ενεκα
τουτο δρασειεν αμφιγ νοουντων, «ου συνηθες εμοιγε» εφη «βωμολοχιαις τε και
γλισχραις ελπισιν εγκαλλωπιζεσθαι. οιμαι γαρ και τουτων ανευ, ει μη ως ταχιστα
εκοντες ειναι προσχωρησοιτε, αλλα ταυτα γε υμας παραστησονται.» και αμα λεγων
επεδεικνυε τα ξιφη. 7 οι μεν δη ανδρες αφειμενοι και τοις ομοφυλοις αναμιχθεντες
εν ευφημιαι πολληι τον Ναρσην εποιουντο επι τους ξυλλογους φοιτωντες· εμεμνηντο
δε της κομιδης τε και επιμε 27 λειας οποσης ετυχον προς αυτου, οτι τε μειλιχιος και
ευομιλος και το μεγαλουργον εχοι τωι δικαιωι ανακεκραμενον, εκασταχου
εψιθυριζετο. 8 και εμελλον αρα ουκ ες μακραν οιδε οι λογοι μειζονα των οπλων δια
πραττεσθαι, κατακηλουντες του πληθους οποσον φιλερι και παλιμβολον, και ως
πλειστους αναπεισειν τα Ῥωμαιων ελεσθαι. 14. Ἔτι δε του Ναρσου τηι πολιορκιαι
προσκαθημενου τα ες Αιμιλιαν σταλεντα των Ῥωμαιων στρατευματα ** εταραττετο
τοις ξυνενεχθεισι και δυσθυμιαι ωσπερ εικος πολληι εαλωκει. 2 επειδη γαρ αυτοσε
αφι κοντο, τα μεν πρωτα συν ευβουλιαι τε και ταξει απαντα επραττον και ει που η
κωμην τινα η πολισμα δυσμενες ληισομενοι ᾔεσαν, ξυντεταγμενοι ευ μαλα εχωρουν
και ου πορρω του μετριου τας επελασεις εποιουντο· αι τε αναχωρησεις αυτοις ου
διεσπασμεναι, αλλ' εν κοσμωι εγιγνοντο, των μεν οπισθοφυλακων εν τωι δεοντι
χωρωι μενοντων, ες πλαισιον δε της φαλαγγος ταττομενης και την λειαν ες μεσον
απολαμβανουσης, ως αν βεβαιοτατα διασωζοιτο. 3 ουτω δε αυτων το γε κατ' αρχας
τα πολεμια χωρια λυμαινομενων ολιγαις υστερον ημεραις απαντα διερρει τα
πραχθεντα και ανετετραπτο. Φουλκαρις γαρ ο των Ἐρουλων στρα τηγος ανδρειος
μεν ην δηπου και ουδεν ο τι πολεμιον επεφυκει δειμαινειν, θρασυς δε και
ταραχωδης και το δραστηριον ου μαλα εν δεοντι κεκτη μενος στρατηγου τε και
ηγεμονος ου το κοσμειν και διαταττειν την φαλαγγα γνωρισμα ειναι ηγειτο, αλλ' ει
που προφανεις εν μαχηι και προαλαμενος θυμωι τε αθροον εμβαλων ες τους
αντιπαλους, επειτα αυ τουργησειε τα πολεμια, ταυτηι γε ηυχει και εβρενθυετο. 4 τοτε
δη ουν και μαλλον ες απειροκαλιαν ηρμενος επιδρομην ες Παρμαν εποιειτο την
πολιν· ετυγχανε δε η Παρμα υπο των Φραγγων ηδη κατεχομενη. προ σηκον δε αυτον
13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατασκοπους προτερον εκπεμψαι τους γνωματευσοντας ες το ακριβες τα
βουλευματα των πολεμιων ουτω τε εν ταξει επι προ εγνωσμενοις ιεναι, ο δε
προπετειαι μονηι και ορμηι παραλογωι πισυ νος επαγομενος ξυν ακοσμιαι το των
Ἐρουλων στρατευμα και αλλους οποσοι εκ των Ῥωμαικων ειποντο οι ταγματων,
δρομαιος εχωρει, ουδεν 28 ο τι αντιξουν εσεσθαι υποτοπησας. 5 ταυτα δε προμαθων
Βουτιλινος ο των Φραγγων ηγεμων ες αμφιθεατρον τι ου πορρω της πολεως ιδρυ
μενον (ανειτο δε τουτο ανδρασιν, οις ο βιος θεωμενου του δημου προς θηρια
διαγωνιζεσθαι,) ενταυθα δη ουν απολεξαμενος εκ των οικειων στρατοπεδων τους
ευθαρσεις τε και μαχιμωτατους απεκρυπτε και με γιστην ενεδραν καταστησαμενος
επεσκοπει και ανεμενε τον του εργου καιρον. 6 επει δε Φουλκαρις τε και οι Ἔρουλοι
εισω των πολεμιων ετυγχανον προελθοντες, τοτε δη δοθεντος του ξυνθηματος
εκδραμοντες οι Φραγγοι εσβαλλουσιν αθροον ες αυτους ατακτως τε και παρημελη
μενως ιοντας, ευθυς τε ουδενι κοσμωι τους εν χερσιν απαντας τοις ξιφεσι διεχρωντο,
καταπλαγεντας τωι αιφνιδιωι και απροσδοκητα μονονουχι σεσαγηνευμενους. 7 μολις
δε οι πλειστοι συναισθομενοι ουπερ εγε γενηντο ξυμφορας, αγεννη και αισχιστην
ησπαζοντο σωτηριαν· παρα δοντες γαρ τα μεταφρενα τοις πολεμιοις εφευγον
προτροπαδην, αλκης τε απασης επιλελησμενοι και της χρονιας των κινδυνων
μελετης. 15. Ουτω δε του στρατου διαρρυεντος Φουλκαρις ο στρατηγος αμα τοις
αμφ' αυτον δορυφοροις περιλελειμμενος χρηναι ᾤετο μη ομοιως αποδιδρασκειν,
αμεινον δε δρασειν θανατον ελομενος ευκλεα η το αγεννως επιβιωναι. και τοινυν
ειστηκει ως οιον τε ην ασφαλεστατα, επι τυμβωι τινι τα νωτα ερηρεισμενος, και
πολλους των πολεμιων διεφθειρε, νυν μεν αθροον επιων, νυν δε αντωπος ηρεμα ες
τα οπισω υποχαζομενος. 2 εξον δε αυτωι και ὣς ετι ευκολωτατα αποδραναι και των
οπαδων ουτω ποιειν αντιβολουντων, «και πως αν υποσταιην την γλωτταν» εφη
«Ναρσου μεμφομενην μοι της αβουλιας;» 3 δεδιως δη ουν, ως εοικε, την κακηγο
ριαν μαλλον του ξιφους εμενε και επι πλειστον αντειχε και ουκ ανιει μαχομενος,
εως τωι πληθει ξυνειλημμενος και πολλοις ακοντιοις τα στερ 29 να βληθεις, ηδη δε
και πελεκει την κεφαλην κεχαραγμενος, μολις δυσ θανατων επεσε πρηνης επι της
ασπιδος. 4 επ' αυτωι δε και οι αλλοι χυδην εκτεινοντο απαντες, οσοι δη ετυγχανον
αμφ' αυτον μεμενηκοτες, τυχον μεν εθελονται, τυχον δε και υπο των πολεμιων
ειργομενοι. 5 Φουλ καρις μεν ουν στρατηγος αιρεθεις ου λιαν απωνατο της τιμης,
αλλα βραχυ τι ευημερησας ωσπερ εν ονειρατος ευφροσυνηι ταχειαν εσχε κατασ
τροφην της τε αρχης και του βιου. 6 τουτου δε του παθους γεγενη μενου τα μεν των
Φραγγων φρονηματα επηρτο επι μεγα και επερρων νυτο. 7 Γοτθοι δε οι Αιμιλιαν τε
και Λιγουριαν και τας εχομενας χωρας οικουντες, οι δη προτερον υπουλον μεν και
ουκ ελευθεραν, ειρηνην δε ομως και ομαιχμιαν, τωι δεδιοτι μαλλον της γνωμης η τωι
ηδομενωι επε ποιηντο, ουτοι δε τοτε αναθαρσησαντες και αναφανδον παρασπονδη
σαντες αυτικα τοις βαρβαροις κατα το ομοδιαιτον προσεχωρουν. 8 τα δε των
Ῥωμαιων στρατευματα, ων δη Ἰωαννης τε ο Βιταλιανου, ηιπερ μοι ηδη ερρηθη, και
Ἀρταβανης ηγουντο, του τε Ἐρουλικου ομιλου οποσον τηι φυγηι διεσεσωστο, αυτικα
ες Φαβεντιαν μετανεστησαν την πολιν. 9 ᾤοντο γαρ οι στρατηγοι ου προς αυτων
ειναι αμφι την Παρμαν ετι ιδρυσθαι, του τε πληθους των πολεμιων αυτου
αγερθεντος και οτι παραλογως ευημερησαντες ουκ ετι εχρωντο τηι τυχηι μετριως. αι
τε γαρ πολεις των Γοτθων αυτοις ανεπεταννυντο, και ηδη φρουρια εχυ ρα
καταλαβοντες επιδοξοι ησαν πανσυδι αυτοις επεισπεσεισθαι. 10 ταυ τα αρα οι
στρατηγοι ως πλησιαιτατα Ῥαβεννης ικεσθαι διενοηθησαν και ταυτηι τους πολεμιους
αλεασθαι, επει μηδε αξιομαχοι αυτοις ᾤοντο ειναι. τουτων δε τωι Ναρσηι
14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απηγγελμενων, ησχαλλε μεν ο γε και εδυσφορει επι τηι των βαρβαρων αλαζονειαι και
τωι Φουλκαριν αθροον απολωλεναι, ανδρα ου των ασημων και λανθανοντων, αλλ'
ανδρειοτα τον εν τοις μαλιστα και αριδηλον νικας τε πολλας αναδησαμενον και οιον
ου πωποτε αν πολεμιοις, οιμαι, αλωναι, ει μετην εν μερει και ευβου λιας τηι ρωμη. 11
τουτων μεν ουν εκατι υπερηλγει και ωλοφυρετο, ου μην ωσπερ οι πολλοι
κατεπεπληκτο γε και εδεδιει, αλλα και το αμφ' 30 αυτον στρατευμα, επειδη αυτους
εωρα τωι παραδοξωι κατεπτηχοτας, εγνω παραινεσιν αυτοις εν κοινωι ποιησασθαι, ως
αν προς ευψυχιαν αυτους ανακαλεσοιτο και το δεδιος εκθεραπευσοι. 16. Ἦν γαρ ο
Ναρσης εμφρων ες τα μαλιστα και δραστηριος και δεινος αρμοσασθαι τωι
παρεμπιπτοντι, και παιδειας μεν αυτωι ου τι μαλα μετην ουδε τα της ευγλωττιας
επεφροντιστο, φυσεως δε ο γε δεξιοτητι διεπρεπε και παραστησαι οιος τε ην λογωι τα
βεβουλευμενα και ταυτα τομιας γε ων και εν τοις βασιλειοις τρυφερωτερον
ανατεθραμμενος. 2 ην δε αρα και το σωμα βραχυς και ες ισχνοτητα εκδεδιηιτημενος.
το δε ανδρειον και μεγαλουργον ες τοσουτον εκεκτητο, ες οσον αμελει και
απιστεισθαι. ουτως αρα οτωι αν εν τηι ψυχηι φρονημα ελευθεριον τε και γενναιον ενηι,
τουτωι δε ουδεν οτιουν κωλυμα γιγνεται μη ουχι ειναι αριστωι. 3 τοτε δη ουν ο
Ναρσης παρελθων ες μεσον της στρατιας ελεξε τοιαδε· «Τοις μεν ειθισμενοις
εκαστοτε των πολεμιων κρατειν και δια παντος αισιων πειρασθαι των εργων,
τουτοις ει γε τι και προς βραχυ μη καθοσον οιονται χρηναι ξυμπεσοι, παραιρειται το
χαιρον ευθυς και τας ελπιδας αμβλυνει. 4 εγω δε προσηκειν οιμαι τοις εμφροσιν εν
ταις ευπραγιαις τηι τυχηι μη συνεξαιρεσθαι, αλλ' ως ραιδιον ον μεταβολην γιγνεσθαι
των παροντων ουτως αει παρεσκευασθαι τας γνωμας. τοις γαρ ωδε πως εχουσι
τροπου ηδιστον μεν η ευτυχια φανειται, ου σφοδρα δε λυπηρον, ει που τυχον και
παρα γνωμην σφαλειεν. 5 ορω τοινυν υμας, ω ανδρες, πλεον η κατα το συμβαν
ανιωμενους, και δηλον ως ουχ ετερωθεν τουτο πεπονθατε η μονον τωι περα του
μετριου μεγαλαυχειν τηι του νικαν συνηθειαι και μηδεποτε διαμαρτειν οιηθηναι,
ωστε, ει τηνδε την δοξαν αφεντες μονον εφ' εαυτωι σκοπησοιτε το πραχθεν, ουκ αν
υμιν οφθειη τηλικουτον δεινον, οποσον αλλως ηγεισθε. 6 ει γαρ και Φουλκαρις ο
στρατηγος, ατε δη βαρβαρος και το προπετες επιχω 31 ριαζων, προς τοσαυτα πολεμια
πληθη συν ακοσμιαι διακινδυνευσας μετεσχεν εκεινων εικοτως, ωνπερ ακολουθον
ην, αλλ' υμιν, ω ανδρες, ουδ' ὣς αποκνητεον τα νυν ουδε τα προεγνωσμενα
μεταθετεον. 7 αισ χρον γαρ, ει Γοτθων μεν οι περιοντες, και ταυτα του γενους αυτοις
διαρρυεντος, οι δε και ξυμμαχιας επαγονται και μειζονας ημιν εγειρουσι πονους και
ου παντελως απειρηκασι προς τας τυχας, ημεις δε νυν ηττησ θαι μονον
υποτοπησαντες τωι μη σφοδρα νενικηκεναι καταπροησομεν των προυπαρξαντων
την ευκλειαν, αποβαλοντες την προθυμιαν. 8 και τοι χαιρειν ημιν μαλλον επι τωι
γεγενημενωι προσηκει. εν τουτωι γαρ οιμαι το υπερβαλλον της ευτυχιας κεκολασται
και το λιαν διαφθονεισθαι πεφευγαμεν, και το λοιπον θαρρειν ημιν παρεστι τους
αγωνας ως ενθεν δε παλιν νικαν αρχομενοις. 9 ει γαρ και πληθει σεμνυνεται το πολε
μιον, αλλ' ευκοσμιαι γε κατα το μαλλον αυτων, ην σωφρονωμεν, περιεσο μεθα,
μαχουμεθα τε προς ανδρας επηλυδας και των επιτηδειων ωσπερ εικος απορουντας,
ευ τουτων ημεις εχοντες· φρουρια δε πολλα και πολεις ασφαλειαν ημιν, ει που
δεησει, παρεξουσι, τοις δε ταυτα ουκ εσται. συναγωνιειται δε και το κρειττον ημιν,
ως σφοδρα δικαιως υπερ των οικειων αμυνομενοις· οι δε την ετερων δηιουσιν. 10
ουτω παντα χοθεν ημιν το μη λιαν ευελπιδας ειναι παραλογον, μη τι γε και δεδιεναι.
ουκουν Λουκανοις τε τουτοις μηδαμως εφωμεν αναπνευσαι της πολιορ κιας και
προς τον ολον πολεμον απας τις υμων εμμελεστατα τηι προ θυμιαι παρεσκευασθω.»
15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17. Τοιαυτα ο Ναρσης ειπων εθαρσυνε τε αυτικα το στρατευμα και μαλλον ακριβη
την πολιορκιαν προς τους Λουκανους εποιειτο. εχαλε παινε δε τοις αλλοις
στρατηγοις, ανθ' ων τα επικαιρα χωρια κατα λιποντες, οι δε ες Φαβεντιαν ετυγχανον
αφιγμενοι και ες τουναντιον αυτωι τα της προμηθειας εχωρει. 2 ο μεν γαρ αμφι
Παρμαν την πολιν ωσπερ εν προβολου και ερυματος μοιραι τεταχθαι τα ξυν εκεινοις
στρατευματα 32 χρηναι ηγειτο, οπως οι μεν κωλυμα ειεν τοις εναντιοις ες τα προσω
ιεναι, αυτος δε κατα σχολην ευ μαλα τα ες Τουσκιαν απαντα καταστησαμενος ειτα
επ' αυτους διαβαιη. νυν δε εκεινων πορρω μετανασταντων ξυνε βαινε τους αμφι τον
Ναρσην προτερους εκκεισθαι τοις πολεμιοις. 3 ου κουν ανεκτον τουτο ηγουμενος
εστελλεν αυτικα ως τους στρατηγους ανδρα των οι ες τα μαλιστα επιτηδειων, ωι δη
Στεφανος μεν ονομα ην, πατρις δε πολισμα Ἰλλυρικον η Ἐπιδαμνος,
επικερτομησοντα τε αυτους της δειλιας και διελεγξοντα ως πεφωρανται τα κοινα
καταπροεμενοι, ει μη αυθις ες τα προτερα επανηξοιεν. 4 Στεφανος μεν ουν ανδρας ες
διακοσιους ιπποτας μαχιμωτατους και τηι οπλισει αριστα εσκευασμενους επαγομενος
ως ταχιστα ᾔει. μοχθωι δε ξυν πολλωι και αγρυπνιαι την πο ρειαν εποιουντο·
απομοιρα γαρ των Φραγγων ανα τα τηιδε πεδια εφοιτων χιλου τε ενεκα και της
λειας, ην εκ των αγρων αφηιρουντο. 5 νυκτωρ τοιγαρουν οι Ῥωμαιοι τα πλειστα
εχωρουν ξυνεστραμμενοι τε επι σφας και αλληλους οπισθοφυλακουντες, ως, ει
δεησοι και διαμα χεσθαι, ουκ απαρασκευοι φανησομενοι. οιμωγαι δε ηκουοντο των
αγροι κων και μυκηματα βοων απελαυνομενων και παταγοι της υλης διατεμ
νομενης. και τοις τοιουτοις δεινοις πανταχοθεν περιβομβουμενοι μολις ες
Φαβεντιαν τε και το στρατοπεδον ικοντο. 6 τοτε δη ουν ες οψιν ελθων τοις
στρατηγοις «τι δη ταυτα,» εφη ο Στεφανος, «ω γενναιοι, πεπονθατε; που δε των
προτερων εργων η ευκλεια και η των τοσουτων τροπαιων ομολογια; πως δε αν
Ναρσης Λουκαν τε ελοι και τα εντος Ἄλπεων απαντα παραστησοιτο, υμων γε
μονονουχι ωσπερ εν ξυνθη καις διοδον τοις πολεμιοις παρασχομενων και εφεντων
αυτοις, οι βου λοιντο, κατ' εξουσιαν ιεναι; 7 και εγω μεν ουδεν τι φλαυρον ειποιμι ες
υμας, αλλος δε τις ισως ερει μαλακιαν ειναι το χρημα και των κοινηι συνοισοντων
ολιγωριαν. ει μη γαρ φθασοιτε θαττον ες Παρμαν επανελ θοντες, Ναρσης μεν ουποτε
ανησει χαλεπαινων και καταιτιωμενος υμας των εσομενων, ει γε τι αντιπαλον
ξυνενεχθειη. σκοπειτε δε ω λωιστοι, οπως μη και βασιλευς νεμεσησει.» 33 18. Ταυτ'
ακουσαντες οι στρατηγοι και Ναρσου ειναι εγνωκοτες ως μεν ου δικαια σφισιν
επικαλοιη, λεγειν ουκ ειχον, σκηψεις δε τινας προΐσχοντο και αιτιας, ως αρα προς
αναγκης μετανασταιεν, ατε ουκ ενον εν τοις περι Παρμαν χωριοις των εδωδιμων
τοις στρατιωταις ες το αποχρων μεταλαγχανειν· μηδε γαρ παρειναι Ἀντιοχον
ενταυθα τον υπαρχον, ωι τα τοιαδε ανειται· ου μεντοι αλλ' ουδε το χρυσιον το ειωθος
αυτοις διανενεμησθαι. 2 Στεφανος δη ουν ως ταχιστα εν Ῥαβεννηι αφι κομενος τον
τε υπαρχον ενθενδε ως τους στρατηγους ηγαγε και τα αμφιβο λα ως οιον τε ην
ακεσαμενος επεισεν απαντας αυτικα παλινδρομησαι και αυθις προς τηι Παρμαι
στρατοπεδευσασθαι. 3 επει δε ταυτα διαπραξαμενος ες Λουκαν επανηκε, θαρσειν τε
εφασκε τωι Ναρσηι και συν προθυμιαι εχε σθαι των πραγματων· μηδε γαρ
παρενοχλησειν αυτωι τους πολεμιους, αλλ' ειργεσθαι τας εκεινων ορμας των
Ῥωμαικων αυτοις ταγματων εν δεοντι αυθις εφεδρευοντων. 4 Ναρσης δη ουν το
λοιπον ουκ ανεκτον ειναι ηγουμενος, ει μελλοιεν οι Λουκανοι επι πλειστον αντεχειν
ουτω πως ανειμενα πολιορκουμενοι, επελαζε τοις τειχεσιν αφειδως· και αυτικα αι τε
ελεπολεις μηχαναι προσηγοντο και ανα τας τυρσεις πυρφορα ερριπτοντο βελη οι τε
ες τα μεταπυργια φαινομενοι εβαλλοντο λιθοις τε και τοξευμασιν· και διετεμνετο
16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν ου η του περιβολου οικοδομια και απασα ιδεα κακου περιεστηκει την πολιν. 5
οι μεν ουν προτερον ομηρευσαντες τοτε δη πλεον επρασσον ες τους Ῥωμαιους, και
το γε επ' εκεινοις ταχιστα αν απασα η πολις υπεκλιθη· νυν δε οι των Φραγγων
αρμοσται, οι δη ετυγχανον ενδον επι φρουραι του αστεος εγκατασταντες, ενεκειντο
παροτρυνοντες πολεμειν και τοις οπλοις διωθεισθαι την πολιορ κιαν. 6 αυτικα δη
ουν αι τε πυλαι ανεπεταννυντο και επεκδρομας εξαπιναιους ες τους Ῥωμαιους
εποιουντο, ταυτηι οιομενοι περιεσεσθαι. αλλ' εμελλον οι γε δραν μεν ελαχιστα τους
πολεμιους, μεγαλα δε ηλικα πημαινεσθαι· οι γαρ δη πλειστοι των Λουκανων ηδη
αναπεπεισμενοι υπο των ενδον πρασσοντων εθελοκακουντες εμαχοντο. 7 επει δε
αυτοις θαμα πειρωμενοις ουδεν των ελπισθεντων προυχωρει, αλλα πολλους των
σφετερων αποβαλοντες αισχρας τε και αγεννεις αναχωρησεις 34 εποιουντο αυθις τε
εισω του περιβολου γενομενοι ακριβεστερον εγκατειρ γοντο, ως μηκετι αυτοις ειναι
εξιτητεα, τοτε δη απαντες ως ουχ οιον τε ον αυτοις αλλως σφας αυτους διασωσασθαι
μετεβαλοντο προς αναγκης ες το ειρηναιον τας γνωμας και το παρον ευ διαθειναι
ηβουλοντο. 8 και ουν αυτικα τα πιστα κομισαμενοι προς Ναρσου, ως ουδεν αυτοις
των προγεγενημενων ενεκα οργιειται, την τε πολιν παρεδοσαν και εισεδε χοντο
ασμενοι τον στρατον, τριων ηδη μηνων εν τηι πολιορκιαι τρι βεντων, και ησαν αυθις
βασιλεως του Ῥωμαιων κατηκοοι. 19. Ναρσης δε, επει εξεπεπολιορκητο οι η Λουκα
και ουδεν ετι αντιπαλον ην, αποδιατριψαι μεν εν αυτηι ου τι μαλα ᾤετο χρηναι, ουδ'
οσον αναπνευσαι των πονων· καταλιπων δε αυτου Βονον τον στρα τηγον τον εκ
Μυσιας της προς τωι Ἴστρωι ποταμωι παρατεταμενης, ανδρα συνεσεως τε ες ακρον
ηκοντα και λιαν αγαθον τα τε πολιτικα και πολεμια, δυναμιν τε αυτωι παραδους
αξιοχρεων και οσηι ραιδιως ημελλεν, ει και τι νεωτερισοιεν οι τηιδε βαρβαροι,
περιεσεσθαι και καθεξειν· ταυτα δη ουν ουτω καταστησαμενος ηπειγετο ιθυ της
Ῥαβεννης ιεναι, εφ' ωι τα ενταυθα στρατευματα ες το διαχειμαζειν μεθησει. 2 επειδη
γαρ το μετοπωρον ηδη ετελευτα και αμφι τας χειμεριους τροπας ταυτα επρασ σετο,
πολεμητεα μεν ου οι ες εκεινο του καιρου ειναι εδοκει· η γαρ αν τουτο υπερ των
Φραγγων εμελλεν εσεσθαι, οις γε πολεμιον μεν το πνιγος και πλειστην εντιθησι
δυσθυμιαν, και ουκ αν ποτε θερους εκοντες ειναι διαμαχεσαιντο, σφριγωσι δε υπο
του κρυους αει και ρωμαλεωτατοι γιγνονται και ηδιστα τοτε διαπονουνται. εχουσι
γαρ προς τουτο οικειως τωι δυσχειμερον πατριδα κεκτησθαι και οιον ξυγγενες αυτοις
ειναι το ψυχεσθαι. 3 τουτων δη ουν εκατι διαμελλειν επειρατο και ες νεωτα τον
πολεμον μεταθεσθαι. και ουν διασκεδασας το στρατευμα κατα λοχα γους και
ταξιαρχους ανα τα εχομενα πολισματα τε και φρουρια διαχει μαζειν εκελευεν, αμα
δε ηρι αρχομενωι ηκειν ες Ῥωμην απαντας και 35 αγειρεσθαι, ως ενθενδε πανσυδι
παραταξομενους. 4 και οι μεν κατα ταυτα εχωρουν· Ναρσης δε επι Ῥαβενναν ιων
μονους επηγετο τους αμφ' αυτον θεραπευτας τε και δορυφορους και οσοι της αρχης
αυτωι υπηρεται ετυγχανον οντες, οις δη τα αρχεια επεφροντιστο της τε αλλης
ευκοσμιας περι και οπως μη χυδην απασι τοις βουλομενοις ως αυτον εισιτητεα ειη.
τουτους δε εθος Ῥωμαιοις εκ των κιγκλιδων επονομαζειν και της εν τουτοις
επιμελειας. 5 ειπετο δε οι και Ζανδαλας ο των οικο τριβων οπαδων πρωτοστατης και
οσον αλλο οικετικον και οσοι τομιαι κατευναστηρες. αγων δη ουν τους ξυμπαντας
ανδρας ες τετρακοσιους επι Ῥαβενναν ᾔει. 20. Ἐν τουτωι δε Ἀλιγερνος ο
Φρεδιγερνου μεν παις, αδελφος δε Τεΐα γεγενημενος, ου δη και προτερον
επεμνησθην εν τηι της Κυμης πολιορκιαι, ουτος δη ο Ἀλιγερνος, επειδη οι Φραγγοι ες
την Ἰταλιαν παρησαν και ες αυτους ηδη τα των Γοτθων πραγματα μετεχωρει, μονος
γε πεφηνε τοτε ξυνεις το συνοισον και στοχαζομενος των μελλοντων. 2
17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βουλευομενωι γαρ αυτωι περι των παροντων προσηλθεν εννοειν, ως αρ' οι Φραγγοι
σκηψιν μεν τινα και προκαλυμμα ευπρεπες το της ξυμμαχιας ονομα ποιουνται, ως
δη μετακλητοι αφιγμενοι, το δε βου λομενον αυτων της γνωμης ετερον τι φανειται·
ου γαρ εθελησουσιν, ει και των Ῥωμαιων περιεσοιντο, παραχωρησαι τοις Γοτθοις
της Ἰταλιας, αλλ' εργωι προτερους εκεινους καταδουλωσονται, οις τωι λογωι ηκουσιν
επαμυνουντες, αρχοντας τε αυτοις επιστησουσι Φραγγους και αφαιρη σονται των
πατριων νομιμων αυτους. 3 ταυτα δη ουν εν εαυτωι θαμα λογιζομενος και
ανελιττων, αμα δε και τηι πολιορκιαι πιεζομενος, αμεινον οι κατεφανη την τε πολιν
και τα χρηματα τωι Ναρσηι παραδουναι και το λοιπον Ῥωμαικης μεταλαχειν
πολιτειας κινδυνων τε απογενεσθαι και βαρβαρικων διαιτηματων. 4 οσιον γαρ ᾤετο
ειναι, ει μη τους Γοτ θους ενεστι την Ἰταλιαν κεκτησθαι, τους γουν εκ παλαιου
οικητορας τε και ιθαγενεις το ανεκαθεν ηγεμονας αυτην ανακομισασθαι και μη
μεχρι 36 παντος των σφετερων αποστερεισθαι. ταυτα δη ουν αυτος τε επιτελειν το
μερος εγνωκει και απασι τοις ομοφυλοις παραδειγμα ευβουλιας γενεσ θαι. 5 και
τοινυν τοις πολιορκουσι Ῥωμαιοις διαγγειλας προτερον, ως εθελοι προς τον
στρατηγον ιεναι, και ειτα εφειμενον αυτωι, παραγιγ νεται ες Κλασσεις, ου δη τον
Ναρσην διατριβειν επεπυστο· ιδρυται δε το φρουριον εν τηι Ῥαβεννης περιοικιδι. 6
και δη ες οψιν αυτωι αφιγ μενος τας τε κλεις της Κυμης ενεχειρισε και απαντα
υπηρετησασθαι ωμολογει προς ευνοιας αυτωι· και ος απεδεχετο τε αυτον της
προσχωρη σεως και μειζοσιν αγαθοις επηγγελλετο αντιδωρεισθαι. 7 τοτε δε ευθυς
απομοιραν μεν τινα των αμφι την Κυμην στρατοπεδευομενων εκελευσεν εισω του
περιβολου γενεσθαι αυτην τε την πολιν και τα χρη ματα παραληψομενους και
απαντα εν τωι ασφαλει διαφυλαξοντας, το δε λοιπον στρατευμα εν ετεροις πολισμασι
τε και φρουριοις αναχωρειν, ως αν και οιδε διαχειμασοιεν. και απαντα ουτω
επραττετο. 8 επει δε ο των Ἐρουλων στρατος οικειου αυθις ηγεμονος εχηρευε, δυο δε
ανδρε ηστην εν αυτοις επισημω τε και αμφηριστω, εμεριζοντο η πληθυς εφ'
εκατερον ταις γνωμαις. το μεν γαρ τι αυτων περι πλειστου τον Ἀρουθ εποιουντο και
απαντα σφισιν αμεινον ᾤοντο εσεσθαι, ει γε εκεινος ηγοιτο· τους δε ο Σινδουαλ
ηρεσκεν, ατε δη δραστηριος ες τα μαλιστα και ευ τα πολεμια ησκημενος. οις δη και
Ναρσης θεμενος τουτον γε αυτοις εφιστησι στρατηγον και εστελλε και τους οπη
αριστα ημελλον διαχειμα σειν. 9 τον δε Ἀλιγερνον εις Κισσιναν την πολιν
απεπεμπεν, ειρημε νον αυτωι, επειδαν αυτοσε αφικηται, αναβαντα ες το τειχος
υπερκυπ τειν αναφανδον ως απασιν οστις ειη διαγνωσθηναι. προσεταττε δε ταυτα,
οπως δη οι Φραγγοι (ενθενδε γαρ διαβησεσθαι ημελλον) θεασαιντο τε αυτον
αυτομολησαντα και απαγορευσαιεν τηι επι την Κυμην πορειαι και τηι των χρηματων
ελπιδι, ισως δε και παντι τωι πολεμωι, ως ηδη απαντων προκατειλημμενων. 10 και ο
μεν επειδη παριοντας εωρα τους Φραγγους, επεκερτομει τε αυτους εκ του μετεωρου
και επεσκωπτεν ως ματην το λοιπον επειγομενους και κατοπιν ηκοντας των
πραγματων, του τε πλουτου παντος υπο Ῥωμαιων προκατεχομενου και αυτων γε δη
των παρασημων της Γοτθικης ηγεμονιας· ως ει γε και τις το λοιπον 37 βασιλευς των
Γοτθων αναδειχθειη, μη εχειν οτωι αριδηλος ειη και επιση μος, αλλ' αμφιεννυσθαι
μονην στρατιωτικην εφεστριδα και ιδιωτευειν τωι σχηματι. 11 οι δε Φραγγοι
αφυβριζον μεν ες αυτον και ελοιδο ρουντο και προδοτην απεκαλουν του γενους· και
πως αμφιδοξοι εγι γνοντο επι τοις παρουσιν, ως και βουλευεσθαι ει πολεμητεα·
ενικα δε ομως το μη μεταμελειν αυτοις, αλλ' εφ' α ωρμηντο την αρχην και δη επι
ταυτα ιεναι. 21. Ἐν τουτωι δε ο Ναρσης τηι Ῥαβεννηι επιστας και τοις ενταυθα
στρατευμασιν ομιλησας και παντα εν δεοντι καταστησαμενος ες Ἀρι μινον εχωρει
18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την πολιν ξυν τοις οποσοι αυτωι και προτερον ειποντο. 2 επειδη γαρ Ουακκαρος ο
Ουαρνος το γενος ολιγωι προτερον ετεθνηκει, ανηρ εν τοις μαλιστα δεινος τε και
φιλοπολεμος, αυτικα ο παις ο εκεινου Θευδιβαλδος (τουτο γαρ ονομα τωι παιδι) αμα
τοις επομενοις Ουαρνοις βασιλει τωι Ῥωμαιων προσεχωρει και ες Ἀριμινον παρην ως
αυτου τωι Ναρσηι εντευξομενος. 3 ων δη ενεκα ενταυθα και ο γε αφικτο, εφ' ωι
απαντας χρυσιωι φιλοφρονησαμενος βεβαιους ες ο τι μαλιστα εχοι ξυμ μαχους. 4 εν
τουτοις δε αυτου διημερευοντος ανδρες των Φραγγων ες δισχιλιους αναμιξ πεζοι και
ιπποται, οι δη ετυγχανον ες αρπαγας τε και λεηλασιας της χωρας υπο των σφετερων
ηγεμονων σταλεντες, ουτοι δε αγχου της πολεως γεγενημενοι τους τε αγρους
εσινοντο και τους βοας ειλκον τους αροτηρας και απαντα εφερον ανεδην, ως και
αυτον δηπου τον Ναρσην επιφρασασθαι τα ποιουμενα· ηστο γαρ ες υπερωιον τι
δωματιον εν περιωπηι του πεδιου. 5 αυτικα δη ουν, (αισχρον γαρ τι και αγεννες ᾤετο
ειναι το μη ουχι εκ των παροντων αμυνασθαι) υπεξηιει του αστεος, ιππου επιβας
ευηνιωτατου και αγερωχου και οιου ουκ ατακτα εξαλλεσθαι και σκιρταν, αλλα τας
τε επελασεις και αναστρο φας τηι πειραι πεπαιδευμενου· αλλα γαρ και των αμφ'
αυτον τους οποσοι ου παμπαν αγνωτες τα πολεμια ησαν επεσθαι οι εκελευε. 6 και οι
μεν ες τους ιππους αναθοροντες (ησαν δε ανδρες ες τριακοσιους) εφωμαρτουν τε και
επηλαυνον ιθυ των πολεμιων. οι δε εσιδοντες αυτους επιοντας 38 σποραδην μεν
ουκετι ηλωντο ουδε οιμαι της λειας εγιγνοντο· ηθροιζοντο δε επι σφας απαντες, το
τε ιππικον και οι πεζοι, και ες φαλαγγα ξυνετατ τοντο, βαθειαν μεν ου τι μαλα (πως
γαρ οιον τε ην ου σφοδρα πολλων αυτου αφιγμενων;) καρτεραν δε ομως τωι
συνασπισμωι και τωι τα κερα εν κοσμωι ξυννενευκεναι. 7 οι δε Ῥωμαιοι επειδη ες
τοξου γε ηδη βολην εγεγενηντο, εμμιξαι μεν και συρραξαι τοις πολεμιοις ευ παρα
τεταγμενοις ηκιστα ᾤοντο χρηναι, τοξευμασι δε και ακοντισμασιν ακρο βολιζομενοι
επειρωντο σφηλαι τους πρωτοστατας και διαρρηξαι την πυκνωσιν του μετωπου. 8
αλλ' εκεινοι ταις ασπισιν αριστα περι πεφραγμενοι ισταντο αστεμφεις και αδονητοι,
ουδαμου το συνεχες της ταξεως διασπωντες, επει και υλης τινος λασιας κυρησαντες
ωσπερ ερυ ματι τοις δενδροις εχρωντο, ηδη δε και τοις αγγωσιν ημυνοντο βαλλον
τες· ουτω γαρ αυτοις τα επιχωρια δορατα επωνομασται. 22. Ὡς δε ουδεν
επημαινοντο, διαλογισαμενος απαντα ο Ναρσης βαρβαρικην τινα στρατηγιαν και
μαλλον τοις Ουννοις μεμελετημενην εμηχανατο. εκελευε γαρ τους αμφ' αυτον
στρεψαντας τα νωτα ες τα οπισω αναχωρειν προτροπαδην, ως δη δεδιοτας και
φευγοντας, και εκκαλεισθαι τους βαρβαρους ως απωτατω της ναπης ανα τα ψιλα
του πεδιου· αυτωι γαρ τα λοιπα εφη μελησειν. 2 και οι μεν κατα ταυτα εποιουν και
εφευγον. οι δε Φραγγοι τηι φυγηι εξηπατημενοι και αληθες το δεος ειναι
υποτοπησαντες αυτικα θαρραλεοι την τε φαλαγγα διελυσαν και της υλης
υπεκβαντες ες την διωξιν ηπειγοντο. 3 και πρωτοι μεν εξεθεον οι ιπποται· ειποντο
δε και των πεζων οποσοι αλκιμωτατοι και ποδωκεις· και απαντες αφειδως
ενεκειντο, ως αυτον δη που τον Ναρσην αυτικα μαλα ζωγρησοντες και πονωι ξυν
βραχει περας ευκτον επιθησον τες απαντι τωι πολεμωι. 4 και οι μεν ευκοσμιας απασης
επιλελησμενοι χυδην τε και αφυλακτα εχωρουν, γεγηθοτες και ευωχουμενοι της
ελπιδος. οι δε Ῥωμαιοι ανα τα προσω εφεροντο αφειμενοις τοις ιπποις, φαιης τε αν
αυτους εργωι τρεσαντας αλεεινειν· ουτω δη τι εγγυτατα του αληθους το δεδιεναι
υπεκρινοντο. 5 επει δε οι βαρβαροι εν γυμνωι ηδη τωι πεδιωι εσκεδαννυντο της υλης
ως πορρωτατω αποσπασθεντες, τοτε δη 39 αθροον, του στρατηγου σημηναντος,
επιστρεψαντες οι Ῥωμαιοι τους ιππους και ες ταναντια σφας αυτους εξελιξαντες
υπηντιαζον τοις διωκου σιν αντιμετωποι και απαντας τωι απροσδοκητωι
19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταπεπληγμενους επαιον αφειδως και αντωθουν, και ες παλιωξιν τα της φυγης
μετεχω ρει. 6 οι μεν ουν ιπποται των βαρβαρων ξυναισθομενοι του περισταν τος
κινδυνου και ταχιστα εκδραμοντες ανα την υλην αυθις και το σφων στρατοπεδον
ασμενοι απεσυζοντο. οι δε πεζοι εκτεινοντο ακλεως, μηδε χειρα κινειν υποσταντες,
αλλα τωι παραλογωι της μεταβολης τεθηποτες και οιον παραφρονες γεγενημενοι.
απαντες τοιγαρουν εκειντο σποραδην, ωσπερ αμελει υων η προβατων αγελη
οικτροτατα διαφθαρεντων. 7 επει δε εκεινοι ανηιρηντο οι αριστοι ανδρες, πλειους
οντες η εννακο σιοι, αυτικα οι αλλοι απεχωρουν και μετανισταντο και επι τους
σφετε ρους ηγεμονας επανηιεσαν, ως ουκετι αυτοις εν τωι ασφαλει εσομενον του
λοιπου πληθους αποκεκρισθαι. 8 Ναρσης δε αυθις ες Ῥαβενναν αφικο μενος και
απαντα τα τηιδε αριστα διαθεις ανα την Ῥωμην εχωρει και αυτου διεχειμαζεν. 40
{ΑΓΑΘΙΟΥ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΩΝ Β} 1. Ἤδη δε του ηρος επιγινομενου ενταυθα
κατα το προστεταγμενον ξυνεκροτουντο αι δυναμεις και απαντα ηθροιστο τα
στρατευματα. 2 Ναρσης δε εξασκειν γε επι πλεον αυτους εκελευε τα πολεμια και
επερ ρωννυε τον θυμον ταις καθ' ημεραν μελεταις, τροχαζειν τε αναγκαζων και
υπερ των ιππων εν κοσμωι αναπαλλεσθαι ες τε πυρριχην τινα ενοπλιον
περιδινεισθαι και θαμα τηι σαλπιγγι καταβομβεισθαι το ενυαλιον επη χουσηι, ως μη
παμπαν τωι ανειμενως διαχειμαζειν επιλελησμενοι του πολεμου, ειτα εν αυτωι δη τωι
αγωνι μαλθακισθειεν. 3 Ἐν τουτωι δε οι βαρβαροι σχολαιτερον πορευομενοι τα εν
ποσιν απαντα εδηιουν και ελυμαινοντο. υπερβαντες δε ως ανωτατω Ῥωμην τε την
πολιν και απασαν την περιοικιδα ᾔεσαν ανα τα προσω, εν δεξιαι μεν εχοντες τα
Τυρσηνικα πελαγη, επι θατερα δε αυτοις παρετεταντο αι του Ἰονιου κολπου
ρηγμινες. 4 επει δε ες Σαμνιον την χωραν ουτω καλουμενην αφικοντο, ενταυθα
διεκριθησαν εφ' εκατεραν πορειαν. και Βουτιλινος μεν αμα τωι πλειονι και
αλκιμωτατωι στρατωι ανα τας Τυρσηνικας ηιονας εχωρει και Καμπανιας τε τα
πλειστα εληΐσατο και μεν δη και Λευκανιας επεβη, και ειτα Βρεττιαι προσεβαλλε και
μεχρι του πορθμου προηλθεν, ος δη Σικελιαν τε την νησον και το τερμα της Ἰταλιας
αποκρινει. 5 Λευ θαρις δε τα λοιπα στρατευματα επαγομενος Ἀπουλιαν ελαχε
σινεσθαι και Καλαβριαν και εως Ὑδρουντος της πολεως ικετο, η δη επι τωι αιγιαλωι
ιδρυται της Ἀδριαδος θαλαττης, οθεν ο Ἰονιος αρχεται κολπος. 6 οσοι 41 μεν ουν
αυτων Φραγγοι ιθαγενεις ετυγχανον οντες, ουτοι δε φειδοι πολληι αμφι τα ιερα και
ευλαβειαι εχρωντο, ατε δη τα ορθα και οι του κρειττονος περι νομιμα προσιεμενοι,
ηιπερ μοι ηδη ερρηθη, και παρα πλησια τοις Ῥωμαιοις ιερουργουντες. 7 το δε
Ἀλαμανικον απαν (ετερα γαρ εκεινοις ες τουτο δοκει) εδηιουν τους νεως αφειδως
και απη γλαιζον· πολλας μεν γαρ καλπεις ιερας, πολλα δε περιρραντηρια παγ χρυσα,
συχνα δε κυπελλα και κανα και οσα ταις μυστικαις αγιστειαις ανειται, ταυτα δε
αφαιρουμενοι απαντα οικεια κτηματα εποιουντο. 8 τοις δε ουδε ταδε απεχρη, αλλα
τας τε οροφας των ιερων ανακτορων κατεβαλλον και τας κρηπιδας ανεκινουν·
λυθρωι τε τα τεμενη περιερ ρειτο και τα ληια εμιαινετο, πολλαχου νεκρων αταφων
περιερριμμενων. 9 αλλ' ουκ ες μακραν αυτους τα ενθενδε μετηλθε μηνιματα. οι μεν
γαρ πολεμωι, το δε τι αυτων νοσωι διεφθαρη, και ουδεις οστις απωνατο της προτερας
ελπιδος· αδικια γαρ και θεου αθεραπευσια φευκτα μεν αει και αξυμφορα, μαλιστα δε
εν τωι προσπολεμειν και παραταττεσθαι. 10 πα τριδι μεν γαρ επαρηγειν και νομοις
πατριοις και τοις ταυτα λυμαινο μενοις ηκιστα εφιεναι, αλλα παντι σθενει
αμυνεσθαι, οσιον τι αν ειη και μαλα γενναιον. οσοι δε κερδους εκατι και δυσμενειας
αλογου μηδεν επι κλημα ενδικον εχοντες, επειτα φοιτωσιν ανα την οθνειαν τους
μηδεν ηδικηκοτας σινομενοι, ουτοι δε αλαζονες εισι και ατασθαλοι, ουτε θεμιν
20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειδοτες ουτε μελον αυτοις ει το θειον νεμεσαι τοις γιγνομενοις. 11 τοι γαρτοι ποιναι
γε αυτους μετιασιν ακριβεις και σφισιν ες ανηκεστους ξυμφορας τα πραγματα
τελευτωσιν, ει και επι βραχυ ευημερειν νομισ θειεν. οποια και τοτε τοις αμφι
Λευθαριν τε και Βουτιλινον βαρβαροις ξυνεβη. 2. Ἐπειδη γαρ ταυτα εδρασαν και
πολυ τι λαφυρων περιεβαλοντο χρημα ηδη τε το εαρ παρωιχηκει και η του θερους
ηκμαζεν ωρα, Λευθα ριωι μεν, θατερωι των ηγεμονων, βουλομενωι ην οικαδε
απονοστησαι και του ολβου εμπιπλασθαι. εστελλε δε ως τον αδελφον
αγγελιαφορους, παρακελευομενος και τονδε ως ταχιστα επανιεναι, χαιρειν ειποντα
τωι 42 πολεμωι και τηι αδηλωι τυχηι των εσομενων. 2 Βουτιλινος δε και οτι ωμωμοκει
τοις Γοτθοις η μην ξυναρασθαι αυτοις τον προς Ῥωμαιους αγωνα, και οτι αυτον
εκεινοι εθωπευον, βασιλεα σφων αναδειξειν επι θρυλουντες, εδοκει οι μενετεα ειναι
και τα ξυγκειμενα διανυστεον. και ο μεν τουτων δη ενεκα εμενε τε αυτου και τα ες
τον πολεμον εξηρτυετο. 3 Λευθαρις δε αμα τηι αμφ' αυτον δυναμει ευθυς απεχωρει,
βεβουλευ μενον αυτωι, επειδαν ασφαλεστατα την λειαν διακομισηι και οικαδε ικηται,
τοτε δη ευθυς ως τον αδελφον στειλαι το στρατευμα, ξυλληψομενους αυτωι του
κινδυνου. αλλ' ουτε εκεινωι ες τελος απεβη τα δοκηθεντα τωι τε αδελφωι ου μαλα
ηρκεσεν επαμυναι. 4 ηδη γαρ αυτωι ανα την αυτην πορειαν επανερχομενωι μεχρι μεν
Πικηνου της χωρας ουδεν ο τι αντιπαλον ξυνηνεχθη· ως δε ενταυθα οδωι ιων
εγεγονει, αυτος μεν περι την Φανον εστρατοπεδευετο την πολιν, εστειλε δε ευθυς,
ωσπερ ειωθει, προφυλακας και διοπτηρας ανδρας ες τρισχιλιους, ου μονον
επισκεψομενους τα προσω, αλλα γαρ και, ει που πολεμιοι φανειεν, αμυνουμενους. 5
Ἀρτα βανης δε και Ουλδαχ ο Ουννος, ετυγχανον γαρ αμα στρατευματι Ῥωμαικωι τε
και Ουννικωι ες Πισαυρον την πολιν ξυνειλεγμενοι και εφεδρευοντες τηι παροδωι,
ουτοι δη ουν, επειδη εκεινους τους προπορευ τας εθεασαντο εν αυτωι δη τωι αιγιαλωι
του Ἰονικου κολπου και τηι κροκαληι πορευομενους, υπεκβαντες του αστεος
εσβαλλουσιν αθροον ες αυτους ευ μαλα παρατεταγμενοι, και πολλους μεν τοις
ξιφεσι παιοντες διεχρωντο, ενιοι δε αυτων υπερ το κρημνωδες και απερρωγος της
ηιονος αναβαντες, επειτα κατα του πρανους υποφερομενοι και ες την θαλατταν
κατωκαρα εκπιπτοντες απωλλυντο, εμφορουμενοι του ροθιου. 6 επηρ ται γαρ πως
ενταυθα η ακτη και ωσπερ γεωλοφον τι αποτελει, ου πανταχοθεν βατον τε και
ευεπιδρομον ουδε οιον τοις επ' ακρου γιγνο μενοις ευκολους παρεχειν τας
καταβασεις, αλλ' ολισθηρον ως τα πολλα 43 και σηραγγωδες και ες το βαθυνομενον
της ρηγμινος επικεκλιμενον. 7 ουτω δη ουν των πλειστων διαφθειρομενων
καθορωντες οι αλλοι εφυγον ουδενι κοσμωι βοηι τε ξυν πολληι και οιμωγηι ανα το
στρατοπεδον εισπεσοντες θορυβου και ταραχης απαντα επλησαν, ως αυτικα μαλα
των Ῥωμαιων επελευσομενων. 8 αυτος τε δη ουν Λευθαρις διανιστατο ες παραταξιν
και απαν το στρατευμα εκινειτο· και τοινυν αναλαβοντες τα οπλα ες φαλαγγα
καθισταντο βαθειαν τε και επι μεγα παρατετα μενην. εν τουτοις δε αυτων
κατασταντων και ουδεν οτιουν αυτοις ετερον εν νωι τιθεσθαι παρεχοντος του
καιρου, οι πλειστοι των αιχμαλωτων αφυλακτοι αθροον γεγενημενοι απεχρωντο εν
δεοντι τηι των πολεμιων ασχολιαι· αυτοι τε γαρ ως ταχιστα διεδιδρασκον και των
λαφυρων οποσα οιον τε ην ες τα εχομενα φρουρια διεκομισαν. 3. Ἐπει δε Ἀρταβανης
τε και Ουλδαχ, ᾤοντο γαρ ουκ αξιομαχοι ειναι, ηκιστα επεξηγον το στρατευμα, τοτε
δη οι Φραγγοι διελυετο μεν αυτοις η παραταξις, κατα σφας δε γιγνομενοι και
γνωματευοντες δι εγιγνωσκον οποσων ετυγχανον αφηιρημενοι. πριν γε δη ουν και
ετερον τι παθειν, εδοκει αυτοις εν καλωι εσεσθαι, ει γε ως ταχιστα εκ Φανου της
πολεως ανασταντες ιοιεν ανα τα προσω. 2 και τοινυν αυτικα εχωρουν, αφεντες δε εν
21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεξιαι τον Ἰονιον κολπον και απασαν την παρακτιον τε και ψαμαθωδη πορειαν ανα
τους προποδας του Ἀπινναιου ορους επορευ θησαν. ουτω τε ιθυ Αιμιλιας και
Ἀλπισκοτιας ελθοντες μολις τον Παδον επεραιουντο. 3 καταλαβοντες δε Βενετιαν
την χωραν ες Κενετα την πολιν κατηκοον σφων εν τωι τοτε ουσαν ηυλιζοντο, αυτου
τε το λοιπον εν τωι ασφαλει διαιτωμενοι ησχαλλον γε ομως και εδυσφορουν, και
πολυ τι υπηρχε διαφανες της γνωμης το ανιωμενον. αιτιον δε ην, οτι δη αυτοις
ελαχιστα εκ της λειας ελειπετο και εδοκει ακαρπα και ανονητα διαπεπονηκεναι. 4
αλλ' ου μεχρι τουδε μονον αυτοις τα των δυστυχη ματων εχωρει. ολιγωι γαρ υστερον
και νοσος τις λοιμωδης εφθειρε τα πληθη εξαπιναιως επεισπεσουσα. 5 και οι μεν
αυτων μοχθηρον αποκα λουντες τον περικειμενον σφισιν αερα αιτιον εκεινον του
παθους γεγενη σθαι ηγουντο, οι δε οτι πολεμους τε συχνους και οδοιποριας μακρας
διανυσαντες αθροον ες το αβροδιαιτον μετεβεβληντο, την της διαιτης 44
παραλλαγην ηιτιωντο· την δε γε ως αληθως αρχην τε και αναγκην της ξυμφορας ου
μαλα διενοουντο. ην δε αρα οιμαι η αδικια και το περιυβρι σθαι προς αυτων τα τε
θεια αφειδως και ανθρωπεια νομιμα. 6 αυτος δη ουν ο στρατηγος και μαλα ενδηλος
ην, οτι δη αυτον θεηλατοι μετηλ θον ποιναι. παραπληξ τε γαρ εγεγονει και ελυττα
περιφανως, καθαπερ οι εκφρονες και μεμηνοτες, κλονος τε αυτον επειχε μυριος και
οιμωγας αφιει βαρειας· και νυν μεν πρηνης, νυν δε και επι θατερα εν τωι εδαφει
κατεπιπτεν, αφρωι τε πολλωι το στομα περιερρειτο και τω οφθαλμω βλοσυρω γε
ηστην και παρατετραμμενω. 7 ες τουτο δε αρα ο δειλαιος αφικτο μανιας, ωστε
αμελει και των οικειων μελων απογευσασθαι. εχομενος γαρ οδαξ των βραχιονων
και διασπων τας σαρκας κατεβι βρωσκε γε αυτας ωσπερ θηριον διαλιχμωμενος τον
ιχωρα. ουτω δε εαυτου εμπιπλαμενος και κατα σμικρον υποφθινυθων οικτροτατα
απεβιω. 8 εθνησκον δε χυδην και οι αλλοι, ουδεν ο τι και ανιεντος του κακου, εως
απαντες διεφθαρησαν. και πυρετωι μεν οι πλειστοι πιεζομενοι νηφα λεοι γε ομως
απωλλυντο, ενιοις δε και αποπληξια ενεσκηπτεν ισχυρα και ετεροις καρηβαρια, και
παραφροσυνη ετεροις. ποικιλα μεν γαρ αυτοις επεφερετο παθη, απαντα δε εις
ολεθρον απεκρινετο. Λευθαριωι μεν ουν και τωι οι επομενωι ομιλωι ες τοδε τυχης τα
της εκστρατειας ετελευτα. 4. Ἐν ωι δε ταυτα εν Βενετιαι ξυνεβαινε, Βουτιλινος,
ατερος στρατη γος, τα μεχρι του πορθμου της Σικελιας πολισματα τε και φρουρια
σχεδον τι απαντα λυμηναμενος επανηιει αυθις ως ταχιστα ιθυ Καμπανιας τε και
Ῥωμης. 2 ηκηκοει γαρ τον Ναρσην και τας βασιλεως δυναμεις αυτου που ηθροισθαι
και ηβουλετο μη μελλειν ετι μηδε αλασθαι, αλλα παντι τωι στρατωι παραταξαμενος
τον υπερ των ολων κινδυνον αναρρι ψαι, επει και μερος τι ουκ ελαχιστον και της
αμφ' αυτον στρατιας νοσωι εαλωκει και διεφθειρετο. 3 ηδη γαρ του θερους ληγοντος
και του φθινοπωρου αρχομενου, αι μεν αμπελοι τωι καρπωι εβριθοντο, οι δε χητει
των αλλων επιτηδειων (απαντα γαρ τωι Ναρσηι εμφρονεστατα προδιηρπαστο), οι δε
τους βοτρυς αφαιρουμενοι και ταις χερσι δια θλιβοντες ενεφορουντο του γλευκους,
αυτοσχεδιαζοντες τον ανθοσμιαν. ενθενδε τε αυτοις η γαστηρ επι μεγα εφερετο και
διερρει, και το μεν τι 45 αυτων εθνησκεν αυτικα, ησαν δε οι και διεγιγνοντο. 4 πριν
γε δη ουν και απασιν εκνικησαι το παθος, εδοκει οι ειναι πολεμητεα ες ο τι εκβαιη.
και τοινυν αφικομενος ες Καμπανιαν στρατοπεδευεται ου πορρω Καπυης της πολεως
αμφι τας οχθας του Κασουλινου ποταμου, ος δη ρεων εκ του ορους του Ἀπινναιου
και ανα τα εκεινηι πεδια περιελιττομενος ες την Τυρσηνικην φερεται θαλατταν. 5
ενταυθα δη ουν ιδρυσας τον στρατον χαρακωμα τε περιεβαλετο καρτερον και
επεποιθει τωι χωρωι· ο τε γαρ ποταμος αυτωι εν δεξιαι υπορρεων αντ' ερυματος ειναι
εδοκει του μη τινα επιεναι και τους των αμαξων τροχους, ας δη ως πλειστας
22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επηγετο, στοιχηδον ες αλληλους αρμοσας ενεπηξε τα επισωτρα τωι εδαφει, αχρι και
ες τας πλημνας περιχωσας, ως μονα τα ημικυκλια υπερανεχειν και προβεβλησθαι. 6
τουτοις δη ουν και ετεροις ξυλοις πολλοις απαν το στρατευμα ερυμνωσας εξοδον
τινα ου μαλα ευρειαν καταλελοιπε κενην των περιφραγματων, ως εκ τησδε αυτοις
εξειη ραιδιως ηι βουλοιντο κατα των πολεμιων εφοδους τε και επανοδους ποιεισθαι.
7 οπως δε αν αυτωι μηδε τα της γεφυρας του ποταμου αφυλακτα ειη μηδε γε ενθενδε
πημαι νοιτο, προκαταλαμβανει τε αυτην και πυργον τινα ξυλινον ενταυθα
τεκτηναμενος εφιστησιν εν αυτωι ανδρας οποσους οιον τε ην μαχιμους τε και αριστα
ωπλισμενους, εφ' ωι εκ του ασφαλους αμυνεσθαι και απερυκειν τους Ῥωμαιους
διαβησειοντας. 8 ουτω δε εκαστα διαθεις ᾤετο οι τα παροντα εν δεοντι
παρεσκευασθαι, ως και εν αυτωι δη που κεισομενον πολεμου καταρχεσθαι και ου
προτερον μαχης εσομενης, πριν αν εκεινωι εοι βουλομενωι. 9 και τα μεν αμφι τωι
αδελφωι εν Βενετιαι ξυμβαινοντα ουπω επεπυστο, εθαυμαζε δε οτι δη αυτωι κατα το
ξυγκει μενον το στρατευμα ουκ επεπομφει· και υπετοπαζεν, ως ουκ αν ες τοσουτον
εμελλησεν, ει μη τι αυτοις ξυνηνεχθη δεινον και αντιξουν· πλην αλλα και εκεινων
ανευ περιεσεσθαι των πολεμιων ηγειτο, ατε δη τωι πληθει και ὣς υπερβαλλων. 10 ες
τρεις γαρ αυτωι μαλιστα μυριαδας μαχιμων ανδρων η λειπομενη στρατια
ξυνεταττετο· η δε των Ῥωμαιων δυναμις μολις εν οκτωκαιδεκα χιλιασιν ετυγχανεν
ουσα. 46 5. Αυτος τε δη ουν ωδε πως αριστα ειχε προθυμιας και απαντι τωι στρατωι
παρεκελευετο γιγνωσκειν, ως ο παρων αγων ουκ επι σμικρωι τινι χωρησει, «αλλ' η
καθεξομεν,» εφη, «την Ἰταλιαν, ου δη και εκατι αφικομεθα, η λελειψεται ημιν
απασιν ακλεως ενθαδε τεθναναι. ουκουν τοδε ημας, ω γενναιοι, αντ' εκεινου
ελεσθαι προσηκει, εξον ανδρας αγαθους εν τωι πολεμωι γιγνομενους απονασθαι ων
εφιεμεθα.» 2 Βου τιλινος μεν ουν ταυτα τε και τα τοιαδε παραινων τοις πληθεσιν
ουκ ανιει, οι δε επερρωννυντο ταις ελπισι και τα οπλα, ως πη εκαστωι φιλον,
παρεσκευαζοντο. ωδι μεν γαρ πελεκεις εθηγοντο πολλοι, ωδι δε τα επιχωρια δορατα,
οι αγγωνες, ετερωθι δε των ασπιδων αι διερρωγυιαι προς το ενεργον μετεποιουντο,
και ραιδιως αυτοις απαντα παρεσκευαστο. 3 λιτη γαρ τουδε του εθνους η οπλισις και
οια ου τεχνιτων δεισθαι ποι κιλων η μονον υπ' αυτων οιμαι των χρωμενων
διακοσμεισθαι, ει και τι διαφθαρειη. θωρακων μεν γαρ και κνημιδων αγνωτες
τυγχανουσιν οντες, τας δε κεφαλας οι μεν πλειστοι ασκεπεις εχουσιν, ολιγοι δε και
κρανη αναδουμενοι μαχονται· γυμνοι δε τα στερνα εισι και τα νωτα μεχρι της
οσφυος· ενταυθα δε αναξυριδας, οι μεν λινας, οι δε και σκυτινας διαζωννυμενοι τοις
σκελεσι περιαμπισχονται. 4 ιπποις δε ηκιστα χρωνται, πλην σφοδρα ολιγων, ατε δη
αυτοις το πεζομαχειν συντρο φον τε ον και πατριον και αριστα μεμελετημενον.
ξιφος δε τωι μηρωι και ασπις τηι λαιαι πλευραι παρηιωρηται. και τοινυν τοξα η
σφενδονας η αλλα αττα εκηβολα οπλα ουκ επιφερονται, αλλα πελεκεις γαρ αμφιστο
μους και τους αγγωνας, οις δη και τα πλειστα κατεργαζονται. 5 εισι δε οι αγγωνες
δορατα ου λιαν σμικρα, ου μεν ουν αλλ' ουδε αγαν μεγαλα, αλλ' οσον ακοντιζεσθαι
τε, ει που δεησοι, και ες τας αγχεμαχους παρα ταξεις προς τας εμβολας εφικνεισθαι.
τουτων δε το πλειστον μερος σιδηρωι παντοθεν περιεχεται, ως ελαχιστον τι
διαφαινεσθαι του ξυλου και μολις ολον τον σαυρωτηρα· ανω δε αμφι το ακρον της
αιχμης καμ πυλαι τινες ακιδες εξεχουσιν εκατερωθεν εξ αυτης δηπου της επιδο
ρατιδος, ωσπερ αγκιστρα υπογναμπτομενα, και ες τα κατω νενευ κασι. 6 και ουν
αφιησι τυχον εν συμπλοκηι τουτον δη τον αγγωνα Φραγγος ανηρ· και ει μεν σωματι
που εγχριψειεν, εισδυεται μεν εισω, ωσπερ εικος, η αιχμη, ουτε δε αυτον τον
βληθεντα ουτε αλλον τινα 47 ερυσαι ραιδιως ενεστι το δορυ. ειργουσι γαρ αι ακιδες
23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενδον ενεχομεναι τηι σαρκι και πικροτερας επαγουσαι τας οδυνας, ωστε ει και μη
καιριαν τον πολεμιον τρωθηναι ξυνενεχθειη, αλλα ταυτηι γε διαφθαρηναι. 7 ει δε γε
ες ασπιδα παγειη, αποκρεμαται μεν αυτικα εξ αυτης και ξυμπεριαγε ται, συρομενου
εν τωι εδαφει του αποληγοντος· ο δε βληθεις ουτε εξελκυ σαι τουτο δη δυναται το
δορυ δια την εισδυσιν των ακιδων ουτε ξιφει διατεμειν τωι μη εφικνεισθαι του
ξυλου, αλλα τον σιδηρον παρατετασθαι. 8 επειδαν δε τουτο εσιδοι ο Φραγγος, ο δε
αθροον επιβας τωι ποδι και εμπατησας τον σαυρωτηρα καταβριθει την ασπιδα και
καταγει, ως υποχαλασαι την του φεροντος χειρα και γυμνωθηναι την κεφαλην και
το στερνον. τοτε δη ουν αυτον αφρακτον εκεινος ελων ραιδιως απολλυσιν η το
μετωπον πελεκει παταξας η δορατι ετερωι την φαρυγγα διελασας. 9 τοιαυτη μεν τοις
Φραγγοις η οπλισις και εν τοισδε τα ες τον πολεμον παρεσκευαζοντο. 6. Ναρσης δε ο
των Ῥωμαιων στρατηγος επειδη ταυτα εγνωκει, αυτικα ο γε απαντι τωι στρατωι αρας
εκ της Ῥωμης στρατοπεδευεται ου πορρω των πολεμιων, αλλ' οσον παταγου τε
ακουειν και διοραν το χαρακωμα. 2 ουτω δε των στρατευματων αλληλοις
αναφανεντων πολλη μεν εκατερωθεν υπηρχε παραταξις, πολλαι δε φρουραι και
αγρυπνιαι και των στρατηγων ανα τα πληθη περινοστησεις· ελπις δε και δεος και
παλιμβολια και οσα τοις περι μεγαλων αγωνιουμενοις παραλογα εγγιγνεται παθη,
αλλοτε αλλοις επεφοιτα. τα δε της Ἰταλιας πολισματα μετεωρα ην απαντα και
δεδονημενα, εφ' ους αν και χωρησοιεν αμφιγνοουντα. 3 εν τουτωι δε οι Φραγγοι τας
εχομενας κωμας δηιουντες τα επιτηδεια σφισιν αναφανδον διεκομιζον. Ναρσης δε
τουτο ιδων αισχος οικειον ηγειτο και εχαλεπαινεν, ει γε εξειη τοις των δυσμενων
αχθοφοροις ουτω δη τι ανειμενους εγγυτατα διαπορευεσθαι, ωσπερ ουδεν οτι
αντιπαλον θεωμενοις. εδοκει ουν αυτωι ουκ επιτρεπτεα το λοι πον, αλλα παντι
σθενει διακωλυτεον. 4 Χαναραγγης δε τις ανηρ 48 Ἀρμενιος ενηριθμητο μεν τοις
Ῥωμαικοις ταξιαρχοις, ανδρειοτατος δε ην ες τα μαλιστα και φρενηρης και εν δεοντι
φιλοκινδυνος. τουτωι δη ουν τωι Χαναραγγηι (ιδρυτο γαρ αμφι το τερμα του
στρατοπεδου πλησιαιτατα των πολεμιων εσκηνημενος) παρακελευεται ο Ναρσης
επιεναι τοις αμαξελαταις και σινεσθαι αυτους καθ' ο τι αν δυναιτο, ως αν μηκετι
χιλον διακομιζειν τολμωιεν. 5 και ος αθροον εξιππευσας αμα ολιγοις του αμφ' αυτον
ταγματος τας μεν αλλας αμαξας αφαιρειται και τους αγοντας κτεινει· μιαν δε τινα
αυτων χορτωι σεσαγμενην αγριωι τε και γεγηρακοτι προσαγει τωι πυργωι, ον δη επι
της γεφυρας οι Φραγγοι ετυγχανον εξειργασμενοι, ηιπερ μοι ειρηται προτερον. 6 και
ουν ενταυθα προσπελασας την αμαξαν πυρ εμβαλλει τωι χορτωι, μεγιστης δε φλογος
εξαπιναιως αρθεισης ραιδιως απασα η τυρσις ενεπιμπρατο, ατε δη ξυλοις
εσκευασμενη. οι δε ανδρες των βαρβαρων οποσοι επι φρουραι ετεταχατο, επειδη
αμυνεσθαι ουκ ηδυναντο, αλλ' ηδη που και αυτοι πυρπολεισθαι ημελλον, εγνωσαν
μεθειναι το χωριον, και οι μεν μολις ενθενδε διεκπεσοντες επι το σφων στρατοπεδον
καταφευγουσιν, οι δε Ῥωμαιοι της γεφυρας εγκρατεις εγεγενηντο. 7 Τουτων δε
ουτω ξυνενεχ θεντων αυτικα οι Φραγγοι ταραχης, ως το εικος, ανεπιμπλαντο, και
προς τα οπλα εχωρουν, σφαδαζοντες τωι θυμωι και λυττωντες, κατεχειν τε εν εαυτοις
τα φρονηματα ουκ ηδυναντο, αλλα τολμητιαι γε ησαν περα του μετριου και
θαρραλεοι, ως μηκετι ηρεμειν εθελειν μηδε διαμελ λειν, αλλ' αυθημερον
παραταττεσθαι, και ταυτα προειρημενον αυτοις υπο των Ἀλαμανικων μαντεων μη
δειν εκεινης της ημερας διαμαχεσθαι η γιγνωσκειν ως αρδην απαντες απολουνται. 8
οιμαι μεν ουν ει και τηι υστεραιαι η και καθ' ετεραν η ξυμβολη εγεγονει, παντως αν
τουτο εκεινο επεπονθεσαν, οπερ και εν τωι τοτε απεβη. ου γαρ δη που η της ημερας
εναλλαγη απεχρησεν αν αυτοις ες το μη ουχι ποινας αποτισαι ων ετυγχανον
24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ησεβηκοτες. 9 πλην αλλ' ομως ειτε ουτω ξυμβαν ειτε και ισως των Ἀλαμανικων
χρησμολογων οτωι δη ουν τροπωι τα εσομενα επιφρασαμενων, ου κενον τοις πολλοις
ουδε ατελευτητον εδοξεν ειναι το 49 μαντευμα. οπως δε των εφεξης εκαστα
επραχθη, αυτικα ες το ακριβες ως οιον τε μοι λελεξεται. 7. Ὁ μεν γαρ των Φραγγων
λεως ωδε πως ειχεν ορμης, και ηδη αυτοις τα οπλα μετεκεχειριστο. εξωπλισε δε και
ο Ναρσης τους Ῥωμαιους και υπεξηγε του στρατοπεδου, εφ' ωι εν μεταιχμιωι
γενεσθαι, ουπερ εδει αυτους ες φαλαγγα καταστηναι. 2 εν ωι δε το στρατευμα
εκεκινητο και ηδη ο στρατηγος τωι ιππωι επεβεβηκει, αγγελλεται οι, ως Ἔρουλος τις
ανηρ, ου των πολλων παρ' αυτοις και διαλανθανοντων, αλλ' ευπατρι δης εν τοις
μαλιστα και αριδηλος, ενα των οικειων θεραποντων απεκτο νως ειη οικτροτατα εφ'
οτωιουν και σφαλεντα. αυτικα δη ουν επισχων τωι ρυτηρι τον ιππον παραγει ες μεσον
τον ανδροφονον, ως ουχ οσιον ον επι τον πολεμον ιεναι πριν απολυμηνασθαι και
αφαγνισαι το μιασμα. 3 επει δε αυτωι πυνθανομενωι το πραχθεν ανωμολογει ο
βαρβαρος και ουκ ανηινετο, τουναντιον μεν ουν και εφικτον ειναι εφασκε τοις
κεκτημενοις τους σφετερους δουλους ηι βουλονται μετιεναι, οτι τε και οι ετεροι, ει
μη σωφρονοιεν, αλλα γαρ και οιδε παραπλησια πεισονται· επειδη ουν ωσπερ ου
μεταμελον αυτωι της παροινιας θρασυς γε ην ετι και υψαγορας και λιαν φονωντι
ευκει, παρακελευεται ο Ναρσης τοις δορυφοροις αποκτειναι τον ανδρα. 4 και ο μεν
ξιφει την λαπαραν διατορηθεις ετεθνηκει· ο δε των Ἐρουλων ομιλος, οια δη
βαρβαροι, ηνιωντο και εχαλεπαινον και απομαχοι εσεσθαι διενοουντο. 5 ο δε
Ναρσης ουτω πως το της μιαιφονιας αγος αποδιοπομπησαμενος και των Ἐρουλων
ολιγα φροντισας εχωρει ανα την παραταξιν, ανειπων εν κοινωι και ανα βοησας, ως ο
γε βουλομενος της νικης μεταλαχειν ξυνεπεσθω. ουτω δη τι αρα διαφανως
επεποιθει τηι του κρειττονος επικουριαι και ως επι προδιεγνωσμενοις εφοιτα. 6
Σινδουαλ δε, ο των Ἐρουλων ηγεμων, αισχρον τι ειναι ηγειτο και αγεννες, ει γε
πολεμου τοσουτου ξυνεστη κοτος αυτος τε και ο αμφ' αυτον στρατος λειποταξιου
αλοιεν δοξοιεν τε τωι μεν εργωι δεδιεναι τους πολεμιους, σκηψιν δε τινα και προκα
λυμμα της δειλιας την περι τον τεθνεωτα ευνοιαν πεποιησθαι. 7 ουκουν ηρεμειν
ανασχομενος εσημαινε τωι Ναρσηι αναμενειν, ως και αυτων οσον ουπω
παρεσομενων· ο δε μενετεα μεν ουκ εφη, μελησειν δε ομως αυτωι οπως αν εν δεοντι
και οιδε τεταξοιντο, ει και ολιγωι υστερον 50 τυχοιεν αφιγμενοι. οι μεν ουν Ἔρουλοι
ευ μαλα εξωπλισμενοι επορευοντο βαδην εν κοσμωι. 8. Ναρσης δε επει εν τωι χωρωι
εγεγονει, ου δη συμπλεκεσθαι εμελλεν, αυτικα ες φαλαγγα καθιστη τον στρατον και
διεταττεν. οι μεν ουν ιππεις εκατερωθεν επι των ακρων ετεταχατο δορατια φεροντες
και πελτας τοξα τε και ξιφη παρηιωρημενοι· ησαν δε οι και σαρισας εκρα τουν. 2
αυτος δε επι του δεξιου κερως ειστηκει. Ζανδαλας τε, ο των οπαδων επιστατης, του
τε θητικου και οικετικου οποσον ουκ απολεμον ην, αλλα και οιδε παρησαν. 3 επι
θατερα δε οι αμφι Βαλεριανον τε και Ἀρταβανην, προστεταγμενον αυτοις
υποκρυπτεσθαι προς βραχυ ανα τα λασια της ναπης και επειδαν εισβαλλοιεν οι
πολεμιοι, τοτε δη αθροον αυτοις εκ του αφανους επιεναι και αμφιβολους ποιεισθαι.
4 απα σαν δε την μεταξυ χωραν ο πεζος ειχεν. εμπροσθεν μεν γαρ επι του μετωπου οι
πρωτοσταται θωρακας ποδηρεις ενημμενοι και κρανη καρ τερωτατα τον
συνασπισμον επεποιηντο· εξης δε οι αλλοι ες βαθος αλληλοις ενεκειντο, εως ες τους
ουραγους ο ξυλλοχισμος ετελευτα. 5 το δε ψιλον απαν και εκηβολον οπισθεν
περιεθει και ανεμενε τον καιρον, ηνικα δεοι ακροβολιζεσθαι. απεκεκριτο δε τοπος
τοις Ἐρουλοις της φαλαγγος το μεσαιτατον, και ην ετι κενος, ου γαρ πω εκεινοι
παρησαν. 6 εν τουτωι δε ανδρες δυο των Ἐρουλων, ετυγχανον γαρ ηδη ηυτο
25
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μοληκοτες παρα τους πολεμιους ολιγωι εμπροσθεν, ως και αγνοειν δη που τα
υστερον τωι Σινδουαλ βεβουλευμενα, εξωτρυνετην απαντας τους βαρβαρους ως
ταχιστα επιφοιταν τοις Ῥωμαιοις· «ευρησετε γαρ αυ τους,» εφατην, «ταραχης τε και
ακοσμιας αναπεπλησμενους, του μεν Ἐρουλικου στρατου χαλεπαινοντων και
ξυγκινδυνευειν αναινομενων, του δε αλλου πληθους τηι εκεινων αποστασει
καταπεπληγμενου». 7 τουτοις δε ο Βουτιλινος ανεπεπειστο ραιδιως, τωι βουλεσθαι,
οιμαι, αληθη γε αυτα καθεσταναι. αυτικα δη ουν επηγε τον στρατον, και απαντες ξυν
προθυμιαι εχωρουν ιθυ των Ῥωμαιων, ου μην ηρεμαιοι 51 ουδε κατα κοσμον, αλλα
τοις αγγελμασιν ανεπτερωμενοι θορυβωι ειχοντο και προπετειαι, ως αυτοβοει απαν
το αντιστατουν αναρπασομενοι. 8 ην δε αυτοις η ιδεα της παραταξεως οιονει
εμβολον· δελτωτωι γαρ ευκει, και το μεν εμπροσθιον, οποσον ες οξυ εληγεν,
στεγανον τε ην και πεπυκνωμενον τωι παντοθεν ταις ασπισι περιπεφραχθαι, φαιης τε
αν αυτους συος κεφαλην τηι συνθεσει αποτυπωσασθαι. 9 τα δε σκελη εκατερωθεν
κατα στιχους τε και λοχους ες βαθος ξυγκειμενα και επι πλειστον ες το εγκαρσιον
παρατεταμενα διΐστατο αλληλων ηρεμα και απεκεκριτο και προιοντα ες μεγιστον
ευρος απετελευτα, ως και το μεταξυ χωριον κενον καθεσταναι και τα νωτα γυμνα
των ανδρων στοιχηδον διαφαινεσθαι. απεστραμμενοι γαρ σφας αυτους ετυγχανον,
οπως αν τοις μεν πολεμιοις αντιπροσωποι ειεν και εκ του ασφαλους αγωνιζοιντο
τας ασπιδας προβεβλημενοι, τα δε οπισθιδια τωι αλληλοις αντιτεταχθαι
διαφυλαττοιντο. 9. Ἀλλα γαρ τωι Ναρσηι τυχης τε αισιας κυρησαντι και το πρακτεον
αριστα μηχανησαμενωι απαντα ες δεον απεβη. επειδη γαρ οι βαρβαροι ξυν βοηι πολληι
και αλαλαγμωι δρομαιοι επελθοντες ξυνερραξαν τοις Ῥωμαιοις, αυτικα διεσεισαν
τους επι τωι ομφαλωι πρωτοστατας αμφι το κενωμα εσπεσοντες· ουπω γαρ παρησαν
οι Ἔρουλοι· η τε αρχη διατεμουσα το βαθος των λοχων και φονον ου πολυν
εργασαμενη υπερ τους ουραγους εξηνεχθη. ενιοι δε αυτων και περαιτερω εχωρουν
ως το στρατοπεδον των Ῥωμαιων αιρησοντες. 2 τοτε δη ο Ναρσης επι καμψας ηρεμα
και υπομηκυνας τα κερα και επικαμπιον εμπροσθιαν (ως αν οι τακτικοι ονομασαιεν)
την φαλαγγα καταστησας παρακελευεται τοις ιπποτοξοταις εφιεναι τα βελη
εκατερωθεν εναλλαγδην ες τα μετα φρενα των πολεμιων. 3 οι δε κατα ταυτα ραιδιως
εποιουν· ατε γαρ πεζους οντας τους βαρβαρους εκ των ιππων υπερανεχοντες
ευκολωτατα ηδυναντο βαλλειν το αφεστηκος και ηπλωμενον και ελευθερον του επι
προσθουντος. και ην ου χαλεπον, οιμαι, τοις επι των ακρων ιπποταις το μεν κατα
σφας μερος των δυσμενων και πλησιαιτατον υπερβαινειν τοις βελεσι, τους δε
αντικρυ φαινομενους τιτρωσκειν. 4 διεπερονωντο 52 τοιγαρουν παντοθεν τα νωτα
οι Φραγγοι, των μεν επι του δεξιου κερως τεταγμενων Ῥωμαιων τους εκειθεν
λυμαινομενων, των δε επι θατερα τους ετερους. ουτω τε οι ατρακτοι παραλλαξ ες
ταναντια φερομε νοι και απαν το παρεμπιπτον διαφθειροντες ελανθανον, ουτε
φυλαξασθαι των βαρβαρων οιων τε γιγνομενων ουτε οθεν βαλλονται σαφως επι
σκοπουντων. 5 αντιμετωποι γαρ τοις Ῥωμαιοις εστωτες και ες μονον το καθ' αυτους
ως εκαστοι αποβλεποντες και προς μεν τους εμπροσθεν οπλιτας εκ χειρος
διαμαχομενοι, τους δε ιπποτοξοτας ως δη οπισθεν τεταγμενους ου μαλα ορωντες τα
τε στερνα ου βαλλομενοι, αλλα τα νωτα, ουκ ειχον διαγιγνωσκειν ουπερ ετυγχανον
οντες κακου. 6 τοις δε πλειστοις ουδε του διαπορειν και αμφιγνοησαι τα ποιουμενα
χωρα εγιγνετο, αμα τηι πληγηι της τελευτης επιφοιτωσης. πιπτοντων γαρ αει των
εκτος ευθυς οι ενδοθεν ανεφαινοντο, και τουτου θαμα γιγνομενου διερρει αυτοις τα
πληθη ως ταχιστα και ηφανιζετο και ες ολιγοτητα υπεχωρει. 7 εν τουτωι δε Σινδουαλ
τε και οι Ἔρουλοι πελασαντες τηι μαχηι υπαντιαζουσι των πολεμιων τοις
26
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαπεραιωθεισι την παραταξιν και προαλαμενοις. 8 αυτικα δη ουν αυτοις ες χειρας
ελθοντες εργου ειχοντο· οι δε τωι απροσδοκητωι καταπλαγεντες και μαλλον ενεδραν
ειναι το χρημα υποτοπησαντες ευθυς ες φυγην ετραποντο, καταιτιω μενοι τους
αυτομολησαντας, ως δη υπ' εκεινων εξηπατημενοι. οι δε αμφι Σινδουαλ ουκ
ανιεσαν, αλλ' ενεκειντο, εως τους μεν κατεστορεσαν, οι δε ες τας του ποταμου
εξεπεσον δινας. 9 ουτω τε των Ἐρουλων τωι σφετερωι χωρωι εγκατασταντων το τε
κενωμα επληρουτο και η φαλαγξ ξυνεκεκλειστο, και το λοιπον οι Φραγγοι, καθαπερ
εις αρκυς ξυνειλημ μενοι, εκτεινοντο παντοθεν. η τε γαρ ταξις αυτοις τελεωτατα
διελελυτο και χυδην επι σφας υπειλιττοντο, ουκ εχοντες ο τι και γενοιντο. 10 οι δε
Ῥωμαιοι ου μονον τοις τοξοις αυτους διεχρωντο, αλλα το τε οπλιτικον και οι ψιλοι
επηιεσαν, δορατια τε ακοντιζοντες και τοις κοντοις διωθου μενοι και ταις μαχαιραις
κατατεμνοντες, οι τε ιππεις υπερκερωσεις ποιουμενοι υπεδεχοντο αυτους εισω και
απελαμβανον. ει δε τι αυτων και διεφυγε τα ξιφη, οι δε τηι διωξει εκβιαζομενοι ες
τον ποταμον κατεφε ροντο και υποβρυχιοι γιγνομενοι εθνησκον· οιμωγη τε ηκουετο
απαν ταχου των βαρβαρων οικτροτατα διολλυμενων. 11 αυτος τε δη ουν 53
Βουτιλινος ο στρατηγος και ολον το στρατευμα πανωλεθριαι ηφανιστο, εν τοις και οι
των Ἐρουλων προ τησδε της ξυμπλοκης μεταβαντες, και ουδεις οστις των Γερμανων
ες τα πατρια ενοστησεν ηθη, ο τι μη πεντε ανδρες οτωι δη ουν τροπωι διαδεδρακοτες.
12 πως δε ουκ αν ειη αριδηλον, ως ποινας υπεσχον των αδικηματων και υπερτερα
τις αυτους μετηλθεν αναγκη; ο μεν γαρ μυριος εκεινος ομιλος των Φραγγων τε και
Ἀλαμανων και των οσοι δη αυτοις τυχον ετεροι τον πολεμον ξυνδιηνεγκαν, αρδην
ανηρπαστο, μονοι δε ογδοηκοντα των Ῥωμαιων ανδρες απεθανον, οι δη ετυγχανον
υποδεξαμενοι την πρωτην εμβολην των πολεμιων. 13 ηρι στευσαν δε εν τωιδε τωι
εργωι των μεν Ῥωμαικων ταγματων σχεδον τι απαντες, βαρβαρων δε των
ξυστρατευομενων Ἀλιγερνος ο Γοτθος (παρην γαρ και ος εν τηι μαχηι) Σινδουαλ τε ο
των Ἐρουλων στρατηγος, και ουδεν τι ελαττον εσχε των αλλων. απαντες δε τον
Ναρσην εν επαινωι εποιουντο και απεθαυμαζον, ως τηι εκεινου προμηθειαι επι μεγα
δοξης χωρησαντες. 10. Νικη γαρ ουτω λαμπρα και διαφανης και ες τοδε υπερβολης
προελθουσα ου ραιδιως, οιμαι, ανα τον εμπροσθεν χρονον ετερωι τωι ξυνηνεχθη. ει δε
που αρα και ετεροι προτερον παραπλησια τοις Φραγ γοις πεπονθασιν, αλλ' ευροις γε
αν και εκεινους αδικιας εκατι διαφθαρεν τας. 2 ∆ατις μεν γαρ παλαι ο ∆αρειου
σατραπης αμα στρατευματι Περσικωι Μαραθωναδε αφιγμενος καταστρεψασθαι την
Ἀττικην ᾤετο χρηναι και μεν δη και απασαν την Ἑλλαδα. αιτια δε ην της εφοδου
οσιον μεν ουδεν ουδε δικαιον, οτι δε βασιλεα ∆αρειον, ως εοικε, το της Ἀσιας
μεγεθος ουκ εχωρει, αλλα δεινα εποιειτο, ει μη χειρωσοιτο και την Ευρωπην. 3
ταυτα τοι και ησσωντο ανα κρατος υπο Μιλτιαδου οι Μηδοι. τοσουτοι γαρ αυτων εν
τωιδε τωι εργωι ανηιρηνται, ωστε αμελει προ της μαχης τους Ἀθηναιους (λεγεται γαρ
ουτω) χιμαρους ισαριθμους των απολουμενων δυσμενων τηι Ἀρτεμιδι θυσειν απειλη
σαντας ες τοσουτον ιλεωι εντυχειν τηι Ἀγροτεραι και απονασθαι της ευ θηριας, ες
οσον μη οιους τε γενεσθαι το χαριστηριον αποτισαι, αλλ' επιλιπειν θυομενας ετι τας
αιγας και προς αντιδοσιν μη διαρκεσαι. 4 Ζερξης δε εκεινος ο πανυ και τα του Ζερξου
θαυματα τωι αρα γε τροπωι υπο των Ἑλληνων νενικηται η οτι ο μεν αλαζων τε ην και
ατασθαλος και καταδουλωσομενος ᾔει τους ουδεν ηδικηκοτας μονωι τε τωι πληθει πι
54 συνος και τηι των οπλων παρασκευηι ευβουλιαι ου μαλα εχρητο, οι δε οσια γε
δρωντες υπερ της σφετερας ελευθεριας ημυνοντο, ουδεν αυτοις των ες δυναμιν
παρειμενον, αλλα βουλευομενοι τε τα δεοντα και επιτε λουντες; 5 τα δε Γυλιππου
τροπαια του Σπαρτιατου την τε Νικιου και ∆ημοσθενους καταλυσιν και απαντα τα εν
27
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Συρακουσαις κακα μων αλλοθεν ευροι τις αν γεγενημενα η εξ ανοιας τε και αδικιας;
τι γαρ ηβουλοντο οι Ἀθηναιοι τους επι θυραις πολεμιους αφεντες, οι δε ως
πορρωτατω επιστρατευειν και λυμαινεσθαι τηι Σικελιαι; 6 πολλα μεν ουν και ετερα
εχοι τις αν απαριθμεισθαι αφροσυνης τε και αδικιας τοιαδε κυηματα και οπως
σινονται τους χρωμενους, πλην αλλα και ταυτα ηγουμαι αποχρωντως εν τωι παροντι
ειρησθαι. 7 Τοτε δε οι Ῥω μαιοι, (ες γαρ τα προτερα αυθις ιτεον) τους μεν σφετερους
νεκρους, ηι νενομισται, καταχωσαντες, τους δε των πολεμιων σκυλευσαντες, μεγα τι
χρημα ηθροισαν οπλων, καταστρεψαμενοι δε αυτων και το χαρα κωμα και απαντα
διαρπασαντες, ουτω δη τηι λειαι σεσαγμενοι, παια νιζοντες τε και στεφανηφορουντες
και τον στρατηγον εν κοσμωι προ ηγουμενοι, ες την Ῥωμην επανηλθον. 8 ην δε ιδειν
επι πολυ τα αμφι Καπυην απαντα πεδια τωι λυθρωι περιρρεομενα και υπερχειλη τον
ποτα μον τωι υπερπεπλησθαι σωματων. εμοι δε τις των επιχωριων και ελεγειον τι
εφη ες κυρβιν τινα λιθινην υπο του γεγραφθαι αμφι τας οχθας του ποταμου
ιδρυμενην, ωδε πως εχον· Ῥειθρα Κασουλινου ποταμου βεβαρημενα νεκροις ∆εξατο
Τυρσηνης ηιονος κροκαλη, Ἡνικα Φραγγικα φυλα κατεκτανεν Αυσονις αιχμη,
Ὁπποσα δειλαιωι πειθετο Βουτιλινωι. Ὄλβιον α τοδε χευμα, και εσσεται αντι
τροπαιου Αιματι βαρβαρικωι δηρον ερευθομενον. 55 9 τουτο μεν ουν το επιγραμμα,
ειτε ως αληθως εγκεχαρακται τωι λιθωι ειτε και αλλως ᾀδομενον ες εμε ικετο, ουδεν
οιμαι το κωλυον ενθαδε αναγεγραφθαι. ισως γαρ και ες μαρτυριον ουκ αχαρι αν ειη
των εν τηιδε τηι ξυμπλοκηι γεγενημενων. 11. Ἐν τουτωι δε τοις Ῥωμαιοις ηγγελλετο
και τα εν Βενετιαι επι Λευθαριωι τε και τοις αμφ' αυτον απασι ξυνενεχθεντα. τοτε δη
ουν και μαλλον οι τε αστοι και τα στρατευματα χορειας ετελουν και πανηγυρεις, ως
ουδεν ετι αυτοις αντιξουν προσγενησομενον, αλλ' εν ειρηνηι το λοιπον
βιοτευσοντες. των γαρ εμβαλοντων ες την Ἰταλιαν πολεμιων ουτω δη απανταχου
διολωλοτων ουκ ᾤοντο αλλους επιβησεσθαι. 2 και ταυτα μεν το πληθος διενοειτο,
οια ου των ακριβων στοχαζεσθαι πεφυκοτες, αλλ' ες ραιστωνην εμβεβλημενοι και
προς το ηδομενον της γνωμης απαντα κρινοντες. 3 τωι δε Ναρσηι ορθως εκαστα
διασκοπουντι ακο λασια εδοκει το χρημα και παραφροσυνη, ει γε ᾤοντο μηκετι εξειν
αναγκην ετερους υποδυεσθαι πονους, αλλα χρηναι μαλλον ες το τρυφε ρωτερον της
διαιτης ες αει μεταβεβλησθαι. ελειπετο γαρ, οιμαι, αυτοις υπο αβελτεριας τας
ασπιδας τυχον και τα κρανη αμφορεως οινου η και βαρβιτου αποδοσθαι, ουτω
περιττα το λοιπον και ανονητα ηγουντο τα οπλα. 4 ο δε στρατηγος τα εικοτα
διεγιγνωσκεν, ως αρα και αυθις πολεμοι εσονται Φραγγικοι, και εδεδιει, μη ποτε οι
Ῥωμαιοι ες το αβρο διαιτον τραπεντες τα φρονηματα διαφθαρειεν, ειτα ει
παραταξεως επελ θοι καιρος, οι δε οκνωι εικοντες απαγορευσαιεν τοις κινδυνοις. 5
και ισως αν ου πολλωι υστερον και τοδε ξυνεβη, ει μη θαττον δειν ωιηθη
ξυγκαλεσαμενος τα στρατευματα και παραινεσιν προσαγων αριστην ες το σωφρον τε
και ανδρειον τας γνωμας μεταγειν και υποτεμνεσθαι το υπερβαλλον της
μεγαλαυχιας. ουτω δη ουν απαντων συνηθροισμενων παρελθων ες μεσους ελεξε
τοιαδε. 12. «Τους μεν αθροον και ου παλαι συμβαν ευτυχιας τινος μετασχον τας ουκ
απεικος οιμαι προς απειροκαλιαν εκκλιναι και τωι ασυνηθει καταπεπληχθαι, μαλιστα
ηνικα τωι απροσδοκητωι και το παρ' αξιαν προσηι. 2 υμεις δε, ω ανδρες, ποιαν αν και
προβαλοισθε σκηψιν, ην τις υμας της μεταβολης αιτιωιτο; ποτερον ως νυν εγευσασθε
νικης, ου 56 προτερον ειωθοτες; αλλ' υμεις οι Τωτιλαν τε και Τεΐαν και απαν το
Γοτθικον εθνος εκποδων ποιησαμενοι· αλλ' ως μειζονος η καθ' υμας αυτους
πειρασθε της τυχης; και ποιον αν μεγεθος ευδαιμονιας τηι των Ῥωμαιων δοξηι
συμμετρηθειη; συγγενες γαρ ημιν και πατριον κρατειν αει των πολεμιων. 3 και
28
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοινυν κρατειτε και ουτε μειονων η καθ' οσον νικατε αξιοι καθεστηκατε ουτε του
προσηκοντος καταδεεστεραν παρ εχεσθε την πειραν· μετεστι δε τουτων υμιν ουκ εκ
ραιστωνης τε και ηδυπαθειας, αλλ' εκ πονων συχνων και ιδρωτων και της των
κινδυνων μελετης. 4 ουκουν χρεων υμας και νυν εμμενειν τοις προεγνωσμενοις και
μη μονον ηδεσθαι τοις παρουσιν, αλλα και του μελλοντος περι, οπως ομοιον εσται,
σκοπειν. τοις γαρ μη ταυτα λογιζομενοις ου μονιμα τα της ευπραγιας, αλλα προς
τουναντιον ως τα πολλα μεταχωρουσιν αι τυχαι. 5 και τεκμηριον εστω σαφες τοδε
το των Φραγγων παθος, εφ' ωι νυν υμεις δικαιως αυχειτε. ευ γαρ αυτοις τεως των
πραγματων εχοντων, οι δε προς αλαζονειαν τραπεντες πολεμον ηραντο καθ' ημων,
ου προορω μενοι το σφαλερον της ελπιδος. απολωλασι τοιγαρουν απαντες τηι σφων
αυτων αβουλιαι μαλλον η τοις ημων οπλοις. 6 αισχρον τοινυν υμας, ω ανδρες
Ῥωμαιοι, ταυτο παθειν τοις βαρβαροις και μη τοσουτον ταις γνωμαις αυτων
περιειναι, οποσον τηι ρωμηι. μηδε γαρ οιεσθω τις υμων, ως ουδεν ετι πολεμιον εσται,
απαντων δηθεν των δυσμενων διαφθα ρεντων. καιτοι ει και τουτο βεβαιως προσην,
αλλ' ουδ' ὣς υμιν μετα θετεον τους τροπους ουδε του πρεποντος αφεκτεον. 7 ου μην
ουδε ξυμβαινουσαν ευροι τις αν την των πραγματων φυσιν ταις υμετεραις εννοιαις.
οι γαρ Φραγγοι πολυανθρωπον τι γενος και μεγιστον και λιαν ορθως τα πολεμια
ησκημενον, απομοιρα δε τις αυτων οι νενικημενοι βραχεια και οση μη δεος αυτοις
εμβαλειν, μαλλον μεν ουν και προς οργην αναστησαι. ουκουν εικος αυτους
ηρεμησειν ουδε καθεξειν εν απορρητωι την υβριν, αλλα πλειονι στρατωι καθ' ημων
ηξουσι και ουκ ες μακραν αναμαχουνται. 8 νυν ουν υμεις, ει δοκει, παρεντες την
ραιθυμιαν ανανεωσασθε το φιλοκινδυνον πλεον η προτερον, οσωι και μειζονα των
φθασαντων τα εσομενα προσδοκητεον. 9 ουτω γαρ υμων διατελουντων, ει μεν ως
ταχιστα παρειεν, και δη παρεσκευασμενοις υμιν προσβαλουσι και οιοις μελλησεως
μη προσδεισθαι. ει δε και πανταπασιν 57 ενδοιεν, (ειρησθω γαρ αμφω) αλλα το γε
υμετερον εν ασφαλει κεισεται και τα κρατιστα δοξοιτε αν βεβουλευσθαι.» 10
Τοιαυτα του Ναρσου παραινεσαντος αιδως απαντα κατειχε τον στρατον μεταμελον
αυτοις της παροινιας. και οι μεν το εκμελες τε και ακολασταινον της γνωμης
αποβαλοντες ες τα πατρια ηθη μετεκοσμουντο. 13. Ἀποδασμος δε των Γοτθων ες
επτακισχιλιους ανδρας μαχιμους αποκεκριμενοι, οι δη ετυγχανον πολλαχου τοις
Φραγγοις προσβεβοηθη κοτες, λογιζομενοι ως ουκ ανησουσιν οι Ῥωμαιοι, αλλ' ηδη
και τοις ουκ ες μακραν επιπεσουνται, αυτικα οι γε ες Καμψας το φρουριον
ανεχωρουν. 2 βεβαιον γαρ επιεικως ην και ερυμνοτατον το χωριον τωι εν ορει
κεισθαι αναντει και προς αυτηι δη που τηι ακρωνυχιαι πετρας τε αποτομους παντοθεν
ανεχειν και παρατετασθαι, ως μη πολεμιοις ευεφοδον ειναι. ενταυθα δη ουν οιδε οι
Γοτθοι ξυνειλεγμενοι ᾤοντο εν τωι ασφαλει εσεσθαι και προσχωρειν τοις Ῥωμαιοις
ου τι μαλα ηβου λοντο, μαλλον μεν ουν και παντι σθενει αντιτεταξεσθαι, ην τις επ'
αυτους ιοι. 3 εξωτρυνε γαρ αυτους ες τουτο και ανεκινει ανηρ βαρβα ρος, ος δη
σφων και ηγειτο, Ῥαγναρις ονομα, καιτοι ουχ ομογενης αυτοις υπηρχεν ουδε
ομοφυλος. ην γαρ εκεινος εκ των Βιτγορων καλουμενων (Ουννικον δε το εθνος οι
Βιτγορες), αλλα τωι δεινος ες τα μαλιστα ειναι και πανουργοτατος και οιος οτωι δη
τροπωι δυναμιν εαυτωι περιβαλ λεσθαι, εκρατει τε του ομιλου και αναμαχεισθαι
διενοειτο, ως αν ενθεν δε και μαλλον αριδηλος γενοιτο. 4 ευθυς δη ουν ο Ναρσης
απαντι τωι στρατωι επ' αυτους εχωρει, και ειτα επειδη αυτωι ουχ οιον τε ην εξ
επιδρομης τωι φρουριωι πελαζειν και εν δυσχωριαι διακινδυνευειν, ο δε ες πολιορκιαν
καθιστατο και παντοθεν εφρουρει, ως μηδεν οτιουν τοις ενδον εσκομιζοιτο μηδε γε
εκεινοι αδεως ηι βουλοιντο ιοιεν. 5 αλλα γαρ εν τοισδε ου μαλα οι βαρβαροι
29
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επημαινοντο. αφθονιαι γαρ πλειστηι οσηι των αναγκαιων εχρωντο, επειπερ αυτοις
ηδη απαντα τε τα επιτηδεια και των κτηματων τα τιμαλφεστατα εν τωιδε τωι
φρουριωι, ως αλωναι γε αυτο ουκ ενον, εσενηνεκτο. 6 ασχαλλοντες δε ομως επι τηι
των Ῥωμαιων προσκαθεδριαι και αισχρον ηγουμενοι, ει μελλοιεν ουτω δη επι πολυ
εν περιβολωι μετριωι ξυνειληφθαι και εγκατειργεσθαι, εκδρομας 58 μεν κατα των
αντιπαλων θαμα εποιουντο, ει πως αν αυτους ενθενδε απωσασθαι δυνηθειεν, ουδεν
δε ο τι και μνημης αξιον επρασσον. 14. Ἐν τουτοις δε του χειμωνος τριβεντος αμα
ηρι αρχομενωι ες λογους ελθειν τωι Ναρσηι ο Ῥαγναρις των παροντων περι χρηναι
ωιηθη. και ουν επιτετραμμενον αυτωι παρην αμα ολιγοις εν μεταιχμιωι ξυνηλθετην τε
αμφω ες ταυτο και πολλα αττα διελεγεσθην. 2 ιδων δε ο Ναρσης τον Ῥαγναριν ες
αλαζονειαν ηρμενον και πλειστηι χρωμενον μεγαληγοριαι, ως μειζονων τε η κατ'
αυτον εφιεσθαι κακ του υπερτε ρου επικομπαζειν, διελυσεν αυτικα την ξυνουσιαν
και απηγορευε τηι ξυμβασει και απεπεμπε γε αυτον αυθις ες τουπισω απρακτον επι
τοις προτεροις μενουντα. 3 ο δε επειδη εν τωι λοφωι εγεγονει και ηδη ου πορρω του
τειχους αφικτο, χαλεπαινων οτι δη αυτωι ουδεν οτιουν των ελπισθεντων απεβη,
εντεινει ηρεμα λαθραιως το τοξον, και ειτα αθροον μεταστραφεις αφιησι βελος ιθυ
του Ναρσου, διημαρτε δε του σκοπου. ετερωθι γαρ που απεπτη ο ατρακτος και
κατεπεσεν ουδενα σιναμενος. 4 μετηλθε δε ομως η δικη ευθυς την του βαρβαρου
παρανομιαν. οι γαρ αμφι τον Ναρσην δορυφοροι εν οργηι το εκεινου ποιησαμενοι
θρασος επιτοξαζονται εις αυτον, και πληττεται καιριαν ο δειλαιος. πως γαρ ουκ
ημελλεν, αδικον τι και αγεννες εγχειρημα δρασας; και μολις μεν αυτον οι οπαδοι
φοραδην εισω του περιβολου διακομιζουσιν. 5 ημερας δε δυο αρκεσας ακλεως
απεβιω, και τα της απιστιας αυτωι και παροινιας ες τοδε κακου ετελευτα. 6 εκεινου
δε διαφθαρεντος αυτικα οι Γοτθοι, ου γαρ αντεχειν ετι τηι πολιορκιαι οιοι τε ειναι
ηγουντο, εδεοντο του Ναρσου τα πιστα σφισι παρασχεσθαι, ως του ζην αυτους ουκ
αφαιρησει. ο δη και ταχιστα ομωμοσμενον, σφας τε αυτους εκεινοι και το φρουριον
παρεδοσαν. 7 Ναρσης δε απεκτεινε μεν ουδενα τωι ταυτα τε ομωμοκεναι και αλλως
ουχ οσιον ειναι τους ησσημενους ωμοτατα διαχειριζεσθαι, ως αν δε μη αυθις
νεωτερισαιεν, απαντας ως βασιλεα ες το Βυζαντιον εστειλεν. 8 Ἐν ωι δε ταυτα
επραττετο, Θευδιβαλδος το μειρακιον, ος 59 δη των προσοικουντων την Ἰταλιαν
Φραγγων εκρατει, ηιπερ μοι ειρηται προτερον, ουτος δε οικτροτατα ηδη ετεθνηκει τηι
νοσωι περιτακεις τηι συντροφωι. επει δε Χιλδιβερτον τε και Χλωθαριον, ως δη και τωι
γενει εγγυτατους, επι τον κληρον του παιδος ο νομος εκαλει, αυτικα ερις αυτοις
ενεπεσε δεινη και οια μικρου δειν τωι παντι λυμηνασθαι γενει. 9 Χιλδιβερτος μεν γαρ
γηραιος ηδη υπηρχε και πορρω που ηκων της ηλικιας και προς γε ασθενειαι ειχετο
πολληι, ως συνεσκληκεναι οι απαν και διατετηχθαι το σωμα· παιδες τε αυτωι αρρενες
ουκ ησαν οι την αρχην διαδεξομενοι, αλλ' εν θυγατρασιν εκληρονομειτο. 10
Χλωθαριος δε ρωμαλεος ην ετι και ουπω λιαν εγεγηρακει, πλην οσον ες πρωτην
ρυτιδα, υιους τε ειχε τετταρας, βουπαιδας ηδη και θαρραλεους και προς το ενεργον
ωρμημενους. τοιγαρτοι ου μεθεκτεα εφασκε τωι αδελφωι των Θευδιβαλδου
χρηματων, ως ουκ ες μακραν και αυτης δηπου της Χιλδι βερτου βασιλειας ες αυτον
τε και τους οικειους παιδας μεταπεσουμενης. 11 και τοινυν ου διημαρτε της ελπιδος.
ο γαρ πρεσβυτης εκων ενεδιδου του κληρου, δεδιως, οιμαι, την δυναμιν του ανδρος
και απαλλαξειων της ες αυτον δυσμενειας. ολιγωι τε υστερον αυτος μεν απεβιω,
απαν δε το των Φραγγων κρατος ες μονον Χλωθαριον κατερρυη. εν τοισδε μεν τα
Ἰταλιωτων και Φραγγων πραγματα εχωρει. 15. Ὑπο δε τον αυτον χρονον, θερους
ωραι, εσεισε μεγα εν τε Βυζαν τιωι και πολλαχου της Ῥωμαιων αρχης, ως και πολεις
30
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συχνας, νησιωτι κας τε και ηπειρωτιδας, αθροον ανατραπηναι και αρδην τους
οικητορας διαφθειραι. 2 Βηρυτος γουν η καλλιστη, το Φοινικων τεως εγκαλ
λωπισμα, τοτε δη απηγλαΐσθη απασα, και κατερριπτο τα κλεινα εκεινα και
περιλαλητα της οικοδομιας δαιδαλματα, ως μηδεν οτιουν σχεδον που λελειφθαι η
μονα της κατασκευης τα εδαφη. 3 πολυς μεν ουν ομιλος ιθαγενων τε και ενδαπιων
ανδρων απολωλασιν υποπεπιεσμενοι τωι αχθει, πολλοι δε νεοι επηλυδες ευπατριδαι
τε και παιδειας αριστα εχοντες, οι δη παρησαν τους Ῥωμαιων αυτου αναλεξομενοι
νομους. 60 τουτο γαρ πατριον τηι πολει και ωσπερ γερας τι μεγιστον τα τοιαδε αυτηι
ανειται διδασκαλεια. 4 μετεσκευασαντο τοιγαρουν εν τωι τοτε οι των νομων
αφηγηται ες Σιδωνα την πολιν την γειτονα και εν τηιδε μετηκτο τα φροντιστηρια,
εως παλιν η Βηρυτος ανεδομηθη. και γεγονεν ηκιστα μεν οποια προτερον ην, πλην
αλλ' ουχι ες οσον και αγνοεισθαι ως εκεινη ειη η παλαι. αλλ' ουτος μεν ο της
πολεως ανοικισμος και η των διδασκαλειων επανοδος χρονωι υστερον ημελλεν
εσεσθαι. 5 τοτε δε και εν τηι μεγαληι Ἀλεξανδρειαι, τηι προς τωι Νειλωι ιδρυμενηι
ποταμωι, και ταυτα ουκ ειωθος σειεσθαι το χωριον, συναισθησις τις του κλονου
ελαχιστη μεν και αφαυροτατη και ου παμπαν αριδηλος, γεγονε δε ομως. 6 απαντες
δη ουν οι επιχωριοι και μαλιστα οι σφοδρα γεγηρα κοτες εν θαυματι μεγαλωι το
ξυνενεχθεν εποιουντο, ως ουπω προτερον γεγενημενον, εμενε τε οικοι οστις ουδεις,
αλλ' ανα τας λεωφορους τα πληθη ξυνερρει, τωι απροσδοκητωι δη που και παραδοξωι
περα του μετριου καταπεπληγμενοι. 7 εμοι δε γε και αυτωι (ετυγχανον γαρ αυτου
διατριβων παιδειας ενεκα της προς των νομων) δεδιεναι προσηιει, και ταυτα επι λιαν
σμικραι τηι κινησει, λογιζομενωι, οτι δη αυτοις αι οικοδομιαι ουκ ισχυραι ουδε ευρειαι
τυγχανουσιν ουσαι ουδε οιαι και προς βραχυ ανασχεσθαι δονουμεναι, αλλ' ισχναι
αγαν και ασθενεις (εφ' ενι γαρ υφαινονται λιθωι). 8 αλλα γαρ και ο τι λογιμον εν τηι
πολει, εδειμαινον και οιδε, ου τι που, οιμαι, το ηδη παρωιχηκος, αλλ' οτι αυτοις και
εσαυθις ταυτο τουτο ξυμβησεσθαι ουκ απο τροπου εδοκει. 9 οι γαρ την αιτιαν τουδε
του παθους αναθυμιασεις τινας ειναι λεγοντες ξηρας τε και λιγνυωδεις, υπο τα
γλαφυρα της γης ειργομενας και τωι μη δια πνεισθαι ραιδιως σφοδροτερον ενδον
περιδινουμενας, ας το επιπροσθουν απαν σαλευειν, εως τηι βιαιαι φοραι της
στεγνοτητος ενδιδουσης ες τουμ φανες αναχθειεν, οι δη ουν τα τοιαυτα
φυσιολογουντες την Αιγυπτιαν φασι χωραν ου πωποτε σειεσθαι πεφυκεναι, ως δη
χθαμαλην τε ατεχνως και υπτιαν και ηκιστα σηραγγωδη εντευθεν τε ουκ
εμφορουμενην, ει δε γε και υποδεξαιτο, αλλ' αυτοματως υπο χαυνοτητος θαμα
εξατμιζομε 61 νην. 10 επει δε εν τωι τοτε ηδε η δοξα, ευ ποιουσα, επεφωρατο τε και
απεληλεγκτο μη σφοδρα εν βεβαιωι κειμενη, εικοτως αρα εδεδιεσαν οι γενναιοι, ει γε
προς τουναντιον αυτοις χωρησει τουπιγραμμα και κινδυνευσοιεν το λοιπον ου
γαιηοχου μονον, αλλα και ενοσιχθονος πειρασθαι του Ποσειδωνος. 11 ισως μεν ουν
ει και τι μερος της Αιγυπ του κεκινηται, αλλ' ουκ επιλειψουσι τους τα τοιαυτα
δεινους και ετεροι λογοι, δι' ων αν και ὣς η των ατμων σφισι κρατυνοιτο δοξα. 12
εμοι δε δοκουσιν, ως μεν οιον τε ανθρωπωι τεκμηριοις τισι χρωμενωι των αδηλων
περι διανοεισθαι, ου παμπαν διαμαρτειν του πιθανου και εικοτος, του δε γε οντως
αληθους πολλωι απολειπεσθαι. πως γαρ αν τις ες το ακριβες τα αφανη και υπερτερα
διαγνοιη; 13 αποχρη δε ημιν, ει γε τοσουτο μονον ειδειημεν, ως θειωι νωι και βουληι
κρειττονι απαντα διατε τακται· φυσεως δε αρχας και κινησεις και τας εκαστου των
γινομενων αιτιας σκοπειν μεν τωι λογωι και διερευναν ου παντελως αχρηστον ισως
ουδε αχαρι νομιστεον, το γε μην οιεσθαι τε και πεποιθεναι, ως ενεστιν εφικεσθαι του
οντος, μη ποτε αλαζονεια ειη το χρημα και αμαθεστερον της διπλης εκεινων
31
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγνοιας. αλις μεν ουν τουτων εμοιγε· ο δε λογος αυθις ες αυτον επανιτω. 16. Κατ'
εκεινο γαρ του καιρου και η Κως η νησος, η προς τωι τερματι του Αιγαιου κειμενη,
ελαχιστον τι μερος αυτης εσεσωστο, η δε αλλη απασα επεπτωκει, ποικιλα τε αυτηι
και ανηκουστα προσεγενετο παθη. 2 η τε γαρ θαλαττα επι πλειστον αρθεισα
κατεκλυσε τα παρακτια των οικηματων και διεφθειρεν αυτοις χρημασι και
ανθρωποις, το τε μεγεθος του βρασμου, εξαισιον οιον γεγενημενον, τα ενθα ουκ
ενην αναρριχασθαι το ροθιον, απαντα ερριψε και κατεβαλεν. 3 απολωλασι δε χυδην
σχεδον τι απαντες οι αστοι, ειτε εν ιεροις ετυγχανον πεφευγοτες ειτε και οικοι
διαιτωμενοι ειτε και αλλοσε ποι ξυνειλημενοι. 4 εμοι γουν εκ της Ἀλεξανδρου υπο
τον αυτον χρονον κατα το Βυζαντιον ανακομιζομενωι και εν τηιδε τηι νησωι, ουτω
παρασχον (εν παραπλωι γαρ κειται), κατ 62 αραντι οικτρον τι πεφηνε θεαμα και
οποιον ουκ αν αποχρωντως υπογραψοι ο λογος. 5 απαν μεν γαρ σχεδον που το αστυ
χωμα γε ην επι μεγα ηρμενον και λιθοι κειμενοι σποραδην κιονων τε τρυφη και
ξυλων κατεαγοτων και κονις πολλη υπερθεν φερομενη και επηλυγαζουσα τον αερα,
ως μηδε αυτα που τα των λεωφορων χωρια ραιδιως διαγιγνωσ κεσθαι, πλην οσον
υπονοησαι. ολιγα δε αττα δωματια ειστηκεσαν απα θη, και ταυτα ουχ οσα τιτανωι
τυχον και λιθωι και ταυτηι δη τηι στερε μνιωτεραι και μαλλον μονιμωι κατα το εικος
υληι εξειργαστο, μονα δε τα εκ πλινθου απεφθου και πηλου αγροικοτερον
πεποιημενα. 6 ανδρες δε σποραδην ολιγιστοι ανεφαινοντο σκυθρωποι τε αγαν και
κατηφεις και ωσπερ τελεωτατα τωι σφετερωι βιωι απειρηκοτες· προς γαρ τοις αλλοις
δεινοις και απαν το επιχωριον υδωρ, την του ακραιφνους και ποτιμου φυσιν αθροον
αφηιρημενον, ες το αλμυρον ηρεμα και αποτον μετεβεβλητο. και ην απαντα τα τηιδε
φευκτα και ανατετραμμενα, ως μηδεν ετερον υπολελειφθαι προς ευκοσμιαν τηι
πολει η μονον το κλεινον των Ἀσκληπιαδων ονομα και την εφ' Ἱπποκρατει
μεγαλαυχιαν. 7 οικτειρειν μεν ουν τα τοιαδε ου πορρω του ανθρωπειου τροπου ειναι
δοκει, θαυμαζειν δε ατεχνως και καταπεπληχθαι ανδρων αν ειη ου μαλα τα παλαια
επισταμενων ουδε οτι εσαει τουτο δη το της υλης χωριον ποικιλα παθηματα
υποδεχεσθαι πεφυκεν. πολλακις γαρ ηδη και προτερον πολεις γε ολαι σεισμωι
διεφθαρησαν, ως τους αρχαιους οικητορας απο βαλουσαι υφ' ετεροις αυθις οικισταις
ανορθωθηναι. 17. Αι γουν Τραλλεις η πολις, η εν τηι νυν Ἀσιαι καλουμενηι χωραι
αγχου που του Μαιανδρου ποταμου ιδρυμενη, το μεν παλαιον Πελασγων γεγονεν
αποικια, υπο δε τους Αυγουστου Καισαρος χρονους εσεισθη τε απασα και ανετραπη,
και ουδεν αυτης ο τι εσεσωστο. 2 ουτω δε του αστεος οικτροτατα κειμενου, αγροικον
τινα φασι τουτων δη των γεηπονων, Χαιρημονα τουνομα, σφοδρα την ψυχην
αλωναι τωι παθει, και ουν ουκ ενεγκοντα θαυμασιον τι ηλικον και απιστον εργον
ανυσαι. 63 3 μητε γαρ της οδου το μηκος η της πρεσβειας το μεγεθος κατορρωδη
σαντα μητε οτι μεγιστοις, ωσπερ εικος, ομιλησειν ημελλε κινδυνοις, και ταυτα επ'
αδηλωι τηι τυχηι, μητε των οικοι την ερημιαν μητε αλλο τι των οποσα διανοουμενοι
ανθρωποι μεταμανθανουσι τα δοκηθεντα, αφικεσθαι μη οτι εν Ῥωμηι, αλλα γαρ και
ες των Κανταβαρηνων την χωραν αμφ' αυτας δη που τας του Ὠκεανου ηιονας
(ετυγχανε γαρ αυτου που ο Καισαρ εν τωι τοτε προς τι των εθνων διαμαχομενος). 4
αγγειλαι τε οι τα ξυνενεχθεντα και ουτως ελειν τον βασιλεα, ως αυτικα δη μαλα
υπατους επτα των εν τοις μαλιστα ευπατριδων τε και ευδαι μονων ανδρων εκ της
Ῥωμης απολεξαμενον αμα τωι σφετερωι πληθει στειλαι ες την αποικιαν, και τους, ως
ταχιστα εν τωι χωρωι γενομενους, χρηματα τε πλειστα οσα επιδοντας και σπουδηι
χρησαμενους αναδο μησαι αυθις την πολιν και ες το μεχρι τουδε σωζομενον
απεργασασθαι σχημα. 5 νυν ουν οι εκεινηι αστοι Πελασγοι μεν ουκετι αν δικαιως
32
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κληθειεν, Ῥωμαιοι δε μαλλον, ει και τα της φωνης ες το ελληνικον τε και
αττικωτερον μετεβαλοντο. πως γαρ ουκ ημελλον προσοικουντες την Ἰωνιαν; 6
ταυτα δε ουτω ξυνενεχθηναι δηλοι μεν που και η πατριος του αστεος ιστορια, ουχ
ηκιστα δε τουπιγραμμα, οπερ εγωγε εκεισε ελ θων ανελεξαμην. 7 εν τινι γαρ των
αμφι την πολιν αγρων, οθεν δη ων ετυγχανεν ο Χαιρημων (Σιδηρους δε ονομα τωι
αγρωι εκεινωι), βωμος ιδρυται αρχαιοτατος, εν ωι δη παλαι, ως εοικε, του Χαιρημονος
αγαλμα εφειστηκει. νυν γαρ ουδεν οτιουν εν αυτωι φαινεται. 8 εγκεχαρακται δε
ομως ετι το ελεγειον τωι βωμωι ωδε πως εχον· Κλασθεισας πατρας σεισμωι ποτε,
Κανταβριν ες γαν Χαιρημων επτα, πατριδα ρυσομενος. Καισαρι δ' ειλιχθεις περι
γουνασι ταν μεγαλαυχον Ὤρθωσε Τραλλιν, ταν τοτε κεκλιμεναν· Ἀνθ' ων συγγενεες
τουτο βρετας, οφρ' επι βωμωι, Οια δικα κτισταν, τανδε φεροιτο χαριν. 64 9 και τα μεν
των Τραλλεων περι ωδε πως εχειν πεπιστευται. πολλας δε κατ' εκεινο του καιρου
και αλλας πολεις εν τηι Ἀσιαι, Ἰωνικας τε και Αιολιδας, παραπλησια παθειν
ξυνηνεχθη. 18. Πλην αλλ' εμοιγε νυν τα τοιαυτα παρεντι και αυθις του προτε ρου
λογου εχομενωι επι την των Λαζων χωραν και τους Περσικους πολεμους ιτεα, επει
και κατα τους αυτους χρονους επρασσετο εκαστα. 2 Ῥωμαιοις γαρ και Περσαις ηδη
μεν εκ πλειστου μεγιστος πολεμος ξυνειστηκει, και θαμα την αλληλων εδηιουν και
ελυμαινοντο, νυν μεν εισβολας ακηρυκτους μηχανωμενοι και εφοδους, νυν δε
πολλωι στρατωι ες εμφανεις παραταξεις χωρουντες. 3 ολιγωι δε εμπροσθεν εκεχειριαν
επεποιηντο, εφ' ωι μεντοι ου τελεωτατην αγειν ειρηνην ουδε ωστε παντοθι των
κινδυνων πεπαυσθαι, αλλ' οσον μονον ανα την εω και τα της Ἀρμενιας ορια
εκατερωι γενει εσπεισθαι, αμφι δε την Κολχιδα γην τον πολεμον διαφερειν. 4 οι δε
Λαζοι Κολχοι το παλαιον ωνομαζοντο, και ουτοι εκεινοι τυγχανουσιν οντες. τουτο
τε ουκ αν τις αμφιγνοησειε τεκ μαιρομενος τωι τε Φασιδι και Καυκασωι και τηι περι
ταυτα εκ πλειστου οικησει. 5 λεγεται δε τους Κολχους Αιγυπτιων ειναι αποικους.
φασι γαρ πολλωι εμπροσθεν του επιπλου των αμφι τον Ἰασονα ηρωων και προ γε της
των Ἀσσυριων επικρατειας και των Νινου τε και Σεμιραμιδος χρονων Σεσωστριν
τινα βασιλεα Αιγυπτιον μεγιστην στρατιαν εκ των επιχωριων αγειραντα και απασαν
την Ἀσιαν επελθοντα και καταστρε ψαμενον, αλλα και εν τωιδε αφικεσθαι τωι χωρωι
απομοιραν τε ενταυθα καταλιπειν του ομιλου, και τοινυν ενθενδε το των Κολχων
καταγεσθαι γενος. τουτο δε ∆ιοδωρος τε φησιν ο Σικελιωτης και αλλοι ως πλειστοι
των παλαιων ιστοριογραφων. 6 οι δη ουν ειτε Λαζοι ειτε Κολχοι ειτε Αιγυπτιοι
μετανασται περιμαχητοι εν τωι καθ' ημας γεγενηνται χρονωι, και πλειστοι οσοι
αγωνες της τουτων γε εκατι καταβεβληνται χωρας. Χοσροης τε γαρ ο Περσων
βασιλευς ηδη πολλα και επικαιροτατα των εκεινηι χωριων σφετερισαμενος και
κατεχων, ουκ ᾤετο δειν μεθιεναι, αλλα και τα λοιπα χειρωσασθαι διενοειτο,
Ἰουστινιανωι τε τωι Ῥωμαιων αυτοκρατορι καταπροεσθαι Γουβαζην τον Λαζων εν τωι
τοτε βασιλεα και απαν το εθνος, κατηκοους οντας και ευνους και τα ες θεον
ομογνωμο 65 νας, ουκ ανεκτα εδοκει ουδε οσιον. μαλλον μεν ουν και επειρατο παντι
σθενει απωσασθαι ως ταχιστα τους πολεμιους. 7 ελογιζετο γαρ και εδεδιει, ως ει τωι
πολεμωι κρατησαιεν οι Περσαι και απασης επιλαβοιντο της χωρας, ουδεν εσται το
κωλυον αυτους ανα τον Ευξεινον Ποντον αδεως ναυτιλλομενους τα ενδοτατα της
Ῥωμαιων αρχης ανιχνευειν. 8 τοιγαρτοι στρατευμα μεγιστον τε και αλκιμωτατον
ενταυθα εταξε και στρατηγους επεστησε τους αριστους. Βεσσας τε γαρ και Μαρτινος
και Βουζης ηγειτο, ανδρες εν τοις μαλιστα γεγενημενοι και πολεμους συχνους
αγωνισαμενοι. εσταλτο δε και Ἰουστινος ο Γερμανου, νεαζων μεν ετι κομιδηι, τα δε
πολεμια ηδη πεπαιδευμενος. 19. Μερμεροης δε ο των Περσων στρατηγος επειδη
33
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προτερον Ἀρχαιοπολει τε δις προσβαλων απεκεκρουστο και αλλα αττα επεπρα χει, α
δη εγωγε παριημι (αποχρωντως γαρ που Προκοπιωι τωι ρητορι τα μεχρι τωνδε
αναγεγραπται), τοτε δη αυθις (ενθενδε γαρ μοι αρχο μενωι τα εφεξης αρμοστεον)
αφικτο μεν ες Μουχειρισιν τε και Κοταισιν το φρουριον, εβουλευετο δε την ες
Τηλεφιν δυσχωριαν παραμειψαμενος εισω του Φασιδος γενεσθαι ποταμου και τωι
απροσδοκητωι τους Ῥω μαιους εκπληξας δια πειρας ελθειν, ει πως αν ενια γουν των
τηιδε πολισ ματων παραστησασθαι δυνηθειη. 2 ταυτα δε αυτωι πραττειν εκ του
εμφανους πορευομενωι και επιοντι αμηχανα ην· Μαρτινος γαρ ο στρατη γος αμα τηι
αμφ' αυτον στρατιαι ες την Τηλεφιν ιδρυμενος (φρουριον δε τουτο καρτερον τε και
εχυρωτατον) διεφυλαττεν επιμελεστατα τας εισοδους. 3 εστι δε και αλλως το χωριον
δυσβατον τε και απροσοδον. φαραγγες τε γαρ και πετραι απερρωγυιαι και ες
αλληλας επικλινο μεναι στενοτατην ατεχνως την υποκειμενην ατραπον εκτελουσιν.
4 αλ λοθεν δε ουκ εστιν οτωιουν εισιτητεα. τα γαρ εχομενα πεδια ιλυωδη γε εισι
δεινως και τελματωδη, λοχμαι τε δασειαι και δρυμοι ανεχουσιν, ως και ενι ανδρι,
και τουτωι ευζωνωι, απορον ειναι το χρημα, μη τι γε πληθεσιν ωπλισμενοις. πλην
αλλα και ὣς οι Ῥωμαιοι ουδεν οτιουν 66 πονου ανιεντες, ει που τι ευρον των τοπων
σταθερον τε και βασιμον, αυτικα ξυλοις τε και λιθοις περιεφραττον και θαμα εν
τοισδε εμοχθουν. 5 διαπορουμενωι δη ουν επι τοις παρουσι τωι Μερμεροηι και πλειστα
διαλογιζομενωι προσηλθε διανοεισθαι, ως ει γε οτωι δη ουν τροπωι δια λυσει την
φρουραν των Ῥωμαιων και ηρεμα απωσοιτο, ου παμπαν αυτωι τα ες την διαβασιν
ανηνυτα εσται. πολεμιων μεν γαρ τωι χωρωι ενδελεχεστατα εφεδρευοντων ουχ οιον
τε ην αμφοτερων αμα κρατησαι· εκεινων δε ανιεντων, αλλα μονην γε την
δυσχωριαν ακεσασθαι και το δυσεμβολον της πορειας ες το ευεφοδον αμωσγεπως
μετασκευασαι ου λιαν αδυνατα ειναι ηγειτο. 6 ηλπιζε γαρ την υλην εκτεμνων τηι
πολυχειριαι και ανακαθαιρων και των πετρων ο τι αντιξουν διακολαπ των και
παραιρουμενος ου χαλεπως διαβησεσθαι. 7 ως αν ουν ταυτα διαπραξοιτο, επενοει
τοιαδε· εσκηπτετο αθροον νοσωι τινι εαλωκεναι δεινηι τε και ανηκεστωι. και ουν
ανεκεκλιτο δυσφορων δηθεν και ασχαλλων και το ξυμπεσον ολοφυρομενος. 8 ο τε
λογος ουτος ανα παν αυτικα εφοιτα το στρατευμα, ως ο στρατηγος πονηρως τε εχοι
και οσον ουπω απολειται· οσους τε αυτων ηρεσκε μισθαρνειν τοις εναντιοις επι τηι
των οικειων προδοσιαι και λαθραι εξαγειν τα απορρητα, ουτοι δε το μεν ατρεκες ουκ
εγιγνωσκον (ασφαλεστατα γαρ το βουλευμα εκρυπτετο και ουδε ες απαντας τους
φιλτατους εξεπιπτε), μονοις δε τοις εν τωι ομιλωι περιαγομενοις εξηπατημενοι τοις
Ῥωμαιοις διηγγελλον. οι δε ραιδιως επειθοντο, ου τοσουτον, οιμαι, τηι αγγελιαι,
οποσον τωι βουλομενωι της γνωμης. 20. Ευθυς δη ουν το ενεργον τε και συντονον της
φροντιδος υποχα λωντες ουκετι λιαν ακριβη την φυλακην εποιουντο. ολιγαι τε
παρωιχηκε σαν ημεραι και ο Μερμεροης ως δη τεθνηκως απηγγελλετο. εκρυπτε γαρ
εαυτον ες τι δωματιον, ως και παρα τοις οικειοτατοις τηνδε νικησαι την δοξαν. 2
τοτε δη ουν και μαλλον τοις Ῥωμαιοις περιττον τι εδοκει αγρυπνειν τε και επι πολυ
διαπονεισθαι. και τοινυν μεθεντες τας περι φραξεις και την εν τουτοις απεργασιαν
ες το ανειμενον μετεβαλλον, παννυχιον τε καθευδοντες και ες τας επαυλεις των
αγρων διαιτωμενοι, και ουτε κατασκοπους εστελλον ουτε αλλο τι επρασσον των
δεοντων. ᾤοντο γαρ ως ουκ αν ποτε οι Περσαι, αστρατηγητοι δηθεν γεγονοτες, 67
επ' αυτους ηξουσι, μαλλον μεν ουν και ως πορρωτατω φευξουνται. 3 ταυτα δε γνους
ο Μερμεροης ανακαλυπτει εξαπιναιως τον δολον και επιφαινεται τοις Περσαις
οποιος και προτερον, και ευθυς, ως ειχε προθυμιας, απαντας κινησας και την
χαλεποτητα της πορειας ευ διαθεις, ηι παλαι διενοειτο, παραγεγονεν αγχου του
34
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φρουριου. και ηδη επελαζε τοις Ῥωμαιοις κατεπτηχοσι τωι παραλογωι και οιοις
ουκετι αμυνεσθαι. 4 τοτε δη ουν ο Μαρτινος εγνω καταλιπειν το χωριον, πριν
τελεωτατα παρελθειν εισω τον Μερμεροην και μεγα τι κακον τους τηιδε Ῥωμαιους
εργασασθαι. πως γαρ ενην αυτους ολιγους γε οντας ενεγκειν τα πληθη των
πολεμιων και μη ουχι αυτοβοει διαφθαρηναι; ουτω δη ουν κατα στρατηγηθεντες υπο
των βαρβαρων και αισχιστην ποιουμενοι την αναχωρησιν ηπειγοντο τοις αλλοις
αναμιχθηναι στρατευμασιν. 5 ετυγ χανον γαρ οι αμφι Βεσσαν τε και Ἰουστινον εν
πεδιωι τινι στρατοπεδευο μενοι, ου πορρω Τηλεφεως κειμενωι, αλλα μονοις σταδιοις
επτα διεστη κοτι. εστι δε ουδεν οτιουν αλλο ενταυθα η μονον χυτρων πωλητηρια,
ως και την προσηγοριαν τωι χωρωι ενθενδε ειληφθαι· Ὀλλαρια γαρ, ως αν Λατινος
τις φησοι, επωνομασται· δυναται δε τουτο τηι Ἑλληνων φωνηι Χυτροπωλια. 6 ηδη δε
πολλων αμα τωι Μαρτινωι προτερησαν των και εν τωι ασφαλει γενομενων
εβουλευοντο απαντες οι στρατηγοι ενταυθα τους δυσμενεις εκδεξαμενοι στησεσθαι
τε ες παραταξιν και διακωλυειν αυτους ανα τα προσω ιοντας. 7 ην δε τις των
επισημοτα των εν τοις ταξιαρχοις Θεοδωρος ονομα, το μεν γενος ελκων εκ του
εθνους των Τζανων, παρα Ῥωμαιοις δε τεθραμμενος και ηδη το βαρ βαρικον του
τροπου, ει και πατριον ην, αποσκευασαμενος και ες το αστειο τατον μετακοσμησας. 8
ουτος δη ουν ο Θεοδωρος αμα τηι οικειαι δυ ναμει (ειποντο γαρ αυτωι ου μειους η
πεντακοσιοι ανδρες των ομοφυλων) αμφι Τηλεφιν ετι εμεμενηκει, ειρημενον αυτωι
υπο Μαρτινου μη προτερον ενθενδε χωρησαι, πριν αν θεασοιτο απαντας τους
πολεμιους εισβεβλη κοτας εικασοι τε αυτους, ως ενεστιν, οσοι ειεν, και γνοιη οπως
εχουσιν ορμης τε και γνωμης. 21. Ὁ δε (ην γαρ ες απαντα δραστηριος τε και
θαρραλεος) και δη κατα ταυτα εποιει· και ειτα, επειδη παροντα ειδε τα πληθη των
Περσων εντος του φρουριου εγνω τε αυτους ου μεχρι τουδε στησομενους, αλλα και
σφοδρα πολεμησειοντας, αυτικα ᾤχετο. 2 ευρων δε κατα την πορειαν πολλους των
Ῥωμαιων ουκ ευθυδρομησαντας ες τα Χυτροπω 68 λια, ηιπερ αυτοις διετετακτο, αλλ'
εν οικημασι Λαζικοις εισπηδησαντας και αφαιρουμενους ελυμον τε και ζειας και
αλλα αττα των εδωδιμων, απελαυνειν τε αυτους επειρατο και κατεμεμφετο της
παρανοιας, ως ουκ ειδοτας ουπερ τυγχανουσιν οντες κακου. 3 οσοι μεν ουν ησαν
αυτων ου λιαν λιχνοι τε και ακολαστοι, ουτοι δε μεταμαθοντες το λωιον ξυνει ποντο
τε αυτωι και βαδην απεκομιζοντο. 4 πλην αλλ' ου γεγενηται χωρα τωι Θεοδωρωι
σχολαιτερον διαγγειλαι τοις στρατηγοις την επηλυσιν του Μερμεροου. ενιων γαρ ετι
εκ του στρατου τηι αρπαγηι εγκειμενων και ουκ ανιεντων επιφοιτωσιν αθροον οι
Περσαι· και ολι γους μεν αυτων εκτεινον, οι δε αλλοι δρομαιοι εφευγον, και δη εξαπι
ναιως εσπιπτουσιν ανα το στρατοπεδον ξυν οιμωγηι και θορυβωι, ως απαντας
ξυνταραχθηναι τωι αιφνιδιωι και περα του μετριου δειμαινοντας ες υπαγωγην
μετανιστασθαι. 5 οι δε στρατηγοι (ουπω γαρ αυτοις ες φαλαγγα ο στρατος ετεταχατο)
δεδιοτες και οι, μη σφισιν ου παρ εσκευασμενοις επισταιεν οι βαρβαροι,
περιεφρονουν μεν τα προτερον δοκηθεντα, ουκ ειχον δε ο τι και γενοιντο· ουτε γαρ
βουλευσασθαι αυτοις περι των παροντων ο καιρος ενεδιδου και το ηδη
καταπεπληχθαι τας γνωμας. 6 ευθυς ουν αραντες εκ του πεδιου και απαντα
επαγομενοι τα στρατευματα ᾤχοντο αγεννως και ακοσμως και ου προτερον επαυ
σαντο θεοντες, πριν ες την Νησον ικεσθαι. 7 απεστι δε η Νησος ηδε Τηλεφεως πεντε
μαλιστα παρασαγγαις. τοσαυτην αρα οι γενναιοι αυθημερον πορειαν διηνυσαν,
ωκυτατα πεφευγοτες. εστι γαρ ο παρα σαγγης, ως μεν Ἡροδοτωι δοκει και
Ξενοφωντι, τριακοντα σταδια, ως δε νυν Ἴβηρες και Περσαι φασιν, εν ενι μονωι των
εικοσι πλειονα. 8 Λαζοι δε ουτω μεν και αυτοι ομολογουσιν, ου μην τωιδε τωι ονοματι
35
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρωνται, αλλα αναπαυλας καλουσι, και, οιμαι, εικοτως. οι γαρ παρ' αυτοις
αχθοφοροι εκαστον παρασαγγην περαιωθεντες τα τε φορτια τιθενται και σφας
αυτους ελαχιστον αναπαυουσιν, ετερων δηπου αμοιβαδον διαδεχομενων, και καθ'
οσον τουτο δρωσιν, ες τοσουτον τας οδους δια μετρουνται και κατατεμνουσιν. 9 ειτε
δη ουν ουτως ειτε εκεινως τον παρασαγγην κλητεον, πεντηκοντα γε και εκατον
σταδιοις εκ του φρου 69 ριου η Νησος διειργεται. εστι δε το χωριον επιεικως εχυρον
και ουκ ευεφοδον, ταις των ποταμων περιβαλλομενον διναις. 10 ο τε γαρ Φασις και
ο ∆οκωνος, εκ του Καυκασου διακριδον καταρρεοντε και πολλωι τα πρωτα
διεστηκοτε, ενταυθα της των τοπων θεσεως αναγκαζουσης ηρεμα πλησιαζετον
αλληλοιν και ουκετι απωθεν φερεσθον, ωστε αμελει των Ῥωμαιων διωρυχα τινα
μηχανησαμενων και εκ του Φασιδος εκροην εις τον ∆οκωνον μετοχετευσαντων
τουτωι δη τωι τροπωι ες τα προς της εω τετραμμενα της Νησου ηνωσθαι αμφω τω
ποταμω και ξυνειληφθαι τον χωρον. 11 εντευθεν δε αυθις καμπας τε και
περιελιγμους ποιου μενω ουκ ελαχιστον τι χρημα του πεδιου εισω απολαμβανετον.
προιοντε δε ανα τα προσω ες δυομενον τον ηλιον ξυμβαλλετον αυτοματως και
αναμιγνυσθον τελεωτατα, ως ταυτηι γε απαν το μεταξυ νησον ες το ακριβες
εκτελεισθαι. ενταυθα μεν ουν οι Ῥωμαιοι ετυγχανον ξυνειλεγ μενοι. 22. Ὁ δε
Μερμεροης ες τα Χυτροπωλια παραγενομενος και πολλα της ανανδριας επιτωθασας
τους ουκ αΐοντας και λοιδορησαμενος εγνω μη περαιτερω ιεναι μηδε τηι Νησωι
προσβαλλειν. ουτε γαρ τα επιτηδεια εκποριζεσθαι τοσουτωι στρατωι εν μεσηι τηι
πολεμιαι οιος τε ην ουτε αλλως παρεσκευαστο ες πολιορκιαν. 2 τοιγαρτοι
αποπορευτεα μεν αυθις αυτωι επι Τηλεφιν τε και την εκεινηι δυσχωριαν ου μαλα
εδοκει, ξυλοις δε και ακατοις, αι δη ες τουτο επεποιηντο, ζευξας τας του Φασιδος
οχθας και οιον γεφυραν τεκτηναμενος διεβιβασεν αδεως απαν το στρατευμα,
ουδενος ενοχλουντος. 3 και δη τους εις Ὀνογουριν Περσας ιδρυμενους το φρουριον,
ο δη προτερον αυτος εν τηι Ἀρχαιοπολεως περιοικιδι επιτειχισμα κατα των Ῥωμαιων
κατεστησατο, αλλα τουτους γε τους Περσας επιθαρσυνας και ετεραν δυναμιν
εμβαλων και απαντα τα τηιδε, ως ενην, κρατυναμενος παλιν ες τε Κοταισιν και
Μουχειρισιν επανηκεν. 4 αυτικα δε νοσωι τινι πεπιεσμενος και διατεθεις χαλεπωτατα
το μεν πλειστον του στρατου και αλκιμωτατον αυτου καταλελοιπεν διαφυ λαξοντας
τα οικεια, αυτος δε ες Ἰβηριαν την χωραν μετηλθεν. 5 και τοινυν ες πολιν Μεσχιθα
ουτω καλουμενην μολις ηγμενος και ουκ ενεγκων 70 το παθος, τοτε δη τεθνηκεν ως
αληθως ο Μερμεροης, ανηρ εν τοις μαλιστα παρα Περσαις γεγενημενος και δεινος
μεν ες ευβουλιαν, αριστος δε τα πολεμια και σφοδρα την ψυχην ανδρειοτατος· ος δη
γηραιος ων ηδη και εκ πλειστου αμφω τω ποδε πεπηρωμενος και οιος μηδε εφ'
ιππου οχεισθαι, ομως εμοχθει ωσπερ τις νεανιας ρωμαλεωτατος και ουκ απη γορευε
προς τους πονους, αλλα φοραδην ες τας παραταξεις εφοιτα· και ταυτηι τους μεν
εναντιους κατεπληττε, τοις δε οικειοις παραινων και εγκελευομενος και τα πρακτεα
ορθως διαταττων πολλας ανεδησατο νικας. ουτως αρα το στρατηγειν ου σωματος
ρωμηι, μαλλον μεν ουν φρονησει δοτεον. 6 τοτε δη το σωμα του Μερμεροου οι αμφ'
αυτον ανελομενοι και εκτος που του αστεος αποκομισαντες, ουτω δη ερημον τε και
ακαλυπτον κατα τον πατριον εθεντο νομον, κυσι τε αμα και των ορνεων τοις οσα
μιαρα και νεκροβορα, παραναλωμα γενησομενον. 23. Ὧδε γαρ τα ες την ταφην οι
Περσαι νομιζουσι, ταυτηι τε των σαρ κων αφαιρουμενων γυμνα δη τα οστα πυθεται
σποραδην ανα τα πεδια περιερριμμενα. θηκηι γαρ τινι εμβαλειν η λαρνακι τους
τεθνεωτας η και τηι γηι καταχωννυναι ηκιστα θεμις αυτοις. 2 εφ' οτωι δε αν σωματι
μη θαττον καταπταιεν οι ορνεις η οι κυνες ουκ αυτικα επιφοιτωντες διασπα ραξαιεν,
36
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτον δε ηγουνται τον ανθρωπον βεβηλον γεγονεναι τους τροπους και την ψυχην
αδικον και βαραθρωδη και τωι κακωι δαιμονι ανειμενην. τοτε δη ουν και μαλλον οι
επιτηδειοι τον κειμενον ολοφυρον ται, ως τελεωτατα τεθνηκοτα και ου μετον αυτωι
της κρειττονος μοιρας. 3 ος δε αν ταχιστα καταβρωθειη, μακαριζουσι της
ευδαιμονιας και την ψυχην υπεραγανται ως λιαν αριστην και θεοεικελον και ες τον
του αγα θου χωρον αναβησομενην. 4 οι δε πολλοι και ασημοτεροι ει που εν
στρατοπεδωι τυχοιεν νοσωι τινι δυσκολωτατηι πεπιεσμενοι, εμπνοι ετι αγονται και
νηφαλιοι. επειδαν δε τις ουτως εκτεθειη, αρτου τρυφος αυτωι και υδωρ και βακτηρια
ξυμπαρακειται· και μεχρι μεν οιος τε ειη της εδωδης απογευεσθαι και τι δυναμεως
αυτωι υπολειποιτο, ο δε αμυνεται ταυτηι δη τηι βακτηριαι τα επιοντα των ζωων και
αποσοβει τους δαιτυ μονας. 5 ει δε ουπω μεν παμπαν διαφθαρειη, νικυη δε ομως τα
της νοσου ως μηκετι κινεισθαι τω χειρε, τοτε δη τον δειλαιον ημιθνητα και αρτι
ψυχορραγειν αρχομενον κατεσθιουσι και προαφαιρουνται την 71 ελπιδα του ισως αν
και περιεσεσθαι. 6 πολλοι γαρ ηδη αναρρωσθεντες απενοστησαν ες τα οικεια,
καθαπερ εν σκηνηι και τραγωιδιαι εκ των σκοτου πυλων αφιγμενοι, ισχνοι τινες και
ενεροχρωτες και οιοι δεδιτ τεσθαι τους εντυγχανοντας. 7 ει δε τις ουτως επανηξει,
εκτρεπονται γε αυτον απαντες και αποφευγουσιν ως εναγεστατον και υπο τους χθο
νιους ετι τελουντα, και ου προτερον οι εφειται των ξυνηθων μεταλαχειν
διαιτηματων, πριν υπο των μαγων αποκαθαρθειη το μιασμα δηθεν του ελπισθεντος
θανατου και οιον ανταπολαβοι το αυθις βιωναι. 8 και ευδηλον μεν οτι δη των
ανθρωπειων εθνων ως εκαστοι, ει γε οτωι δη ουν νομωι εκ πλειστου νενικηκοτι
εμβιοτευσαιεν, τουτον δε αριστον ηγουνται και θεσπεσιον, και ει που τι παρ' εκεινον
πραττοιτο, φευκτον τε αυτοις ειναι δοκει και καταγελαστον και οποιον ηδη και
απιστεισθαι. εξευρηνται δε ομως αιτιαι τοις ανθρωποις και λογοι των οικειων περι
νομιμων αλλοθι αλλοι, τυχον μεν αληθεις, τυχον δε και ες το πιθανωτερον εσκευασ
μενοι. 9 και ουδεν οιμαι θαυμαστον, ει και Περσαι τα παρα σφισιν αυτοις εθη
αιτιολογουντες αμεινονα πειρωνται των εκασταχου αποφαι νειν· εκεινο δε και λιαν
θαυμασαιμι αν, οτι δη οι παλαιτατοι της χωρας οικητορες, ειεν δ' αν ουτοι Ἀσσυριοι
τε και Χαλδαιοι και Μηδοι, αλλ' εκεινοις γε ου ταυτα εδοκει. 10 και γαρ αμφι Νινον
την πολιν και ανα την Βαβυλωνιαν χωραν και προς γε εν τηι Μηδικηι τυμβοι τε και
θηκαι των παλαι τεθνεωτων ιδρυντο, ουκ αλλον τινα η τον ημετερον αποσω ζουσαι
τροπον, και ειτε σωματα ειτε κονις ην το κρυπτομενον, ως δη εκεινων κατα τον παρ'
Ἕλλησι νομον πυρποληθεντων, ουδαμως ομοια γε ταυτα τοις νυν γιγνομενοις
ετυγχανον οντα. 24. Ουκουν εκεινοι γε ωδε εγιγνωσκον ουτε περι τας ταφας, ου μεν
ουν αλλ' ουδε ες την της ευνης παρανομιαν οποια οι νυν ακολασταινου σιν, ου
μονον αδελφαις τε και αδελφιδαις ανεδην μιγνυμενοι, αλλα πατερες τε θυγατρασι
και το δη παντων ανοσιωτερον, ω νομοι γε και φυσις, υιοι ταις τεκουσαις. οτι γαρ
αυτοις και τουτο κεκαινοτομηται, εκειθεν αν τις σαφεστατα διαγνοιη. 2 λεγεται γαρ
ποτε Σεμιραμιν την πανυ την 72 Ἀσσυριαν εις τουτο ακρασιας ηγμενην, ως Νινυαι τωι
παιδι εθελησαι ξυνελθειν ες ταυτο και ηδη πειραν τον νεανιαν. 3 τον δε
απανηνασθαι και χαλεπηναι και τελευτωντα, επειδη αυτην εωρα σφαδαζουσαν και
εγκειμενην, αποκτειναι τε την μητερα και τοδε το αγος αντ' εκεινου ελεσθαι. καιτοι
ει νομωι ταυτα εφειτο, ουκ αν, οιμαι, ο Νινυας ες τοδε ωμοτητος ᾔει. 4 και τι δει τα
λιαν παλαιτατα λεγειν; ολιγωι γαρ εμ προσθεν των Μακεδονικων και της των
Περσων καταλυσεως Ἀρταξερξην φασι τον ∆αρειου Παρυσατιδος της μητρος
παραπλησια τηι Σεμιραμιδι παθουσης και ξυγγενεσθαι οι ιεμενης αποκτειναι μεν
αυτην ηκιστα, εκκλιναι δε ομως ξυν οργηι και αποσεισασθαι, ως ουχ οσιον ον τουτο
37
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γε ουδε πατριον ουδε τωι βιωι ξυνειθισμενον. 5 Περσαις δε τοις νυν τα μεν προτερα
εθη σχεδον τι απαντα παρειται αμελει και ανατετραπται, αλλοιοις δε τισι και οιον
νενοθευμενοις χρωνται νομιμοις, εκ των Ζω ροαστρου του Ὁραμασδεως
διδαγματων κατακηληθεντες. 6 ουτος δε ο Ζωροαστρος ητοι Ζαραδης (διττη γαρ επ'
αυτωι η επωνυμια) οπηνικα μεν ηκμασε την αρχην και τους νομους εθετο, ουκ ενεστι
σαφως διαγνω ναι. Περσαι δε αυτον οι νυν επι Ὑστασπεω, ουτω δη τι απλως, φασι
γεγονεναι, ως λιαν αμφιγνοεισθαι και ουκ ειναι μαθειν, ποτερον ο ∆αρειου πατηρ
ειτε και αλλος ουτος υπηρχεν Ὑστασπης. 7 εφ' οτωι δ' αν και ηνθησε χρονωι,
υφηγητης αυτοις εκεινος και καθηγεμων της μαγικης γεγονεν αγιστειας, και αυτας
δη τας προτερας ιερουργιας αμειψας παμμιγεις τινας και ποικιλας ενεθηκε δοξας. 8
το μεν γαρ παλαιον ∆ια τε και Κρονον και τουτους δη απαντας τους παρ' Ἕλλησι
θρυλουμενους ετιμων θεους, πλην γε οτι δη αυτοις η προσηγορια ουχ ομοιως εσυ
ζετο, αλλα Βηλον μεν τον ∆ια τυχον Σανδην τε τον Ἡρακλεα και Ἀναΐτιδα την
Ἀφροδιτην και αλλως τους αλλους εκαλουν, ως που Βηρωσσωι τε τωι Βαβυλωνιωι και
Ἀθηνοκλει και Σιμακωι, τοις τα αρχαιοτατα των Ἀσσυριων τε και Μηδων
αναγραψαμενοις, ιστορηται. 9 νυν δε ως τα πολλα τοις καλουμενοις Μανιχαιοις
ξυμφερονται, ες οσον δυο τας πρωτας ηγεισθαι αρχας και την μεν αγαθην τε αμα και
τα καλλιστα των οντων αποκυησασαν, εναντιως δε κατ' αμφω εχουσαν την ετεραν·
ονοματα τε αυταις επαγουσι βαρβαρικα και τηι σφετεραι γλωττηι πεποιη 73 μενα. τον
μεν γαρ αγαθον ειτε θεον ειτε δημιουργον Ὁρμισδατην αποκαλουσιν, Ἀριμανης δε
ονομα τωι κακιστωι και ολεθριωι. 10 εορτην τε πασων μειζονα την των κακων
λεγομενην αναιρεσιν εκτελουσιν, εν ηι των τε ερπετων πλειστα και των αλλων
ζωων οποσα αγρια και ερη μονομα κατακτεινοντες τοις μαγοις προσαγουσιν ωσπερ
ες επιδειξιν ευσεβειας. ταυτηι γαρ οιονται τωι μεν αγαθωι κεχαρισμενα διαπονεισθαι,
ανιαν δε και λυμαινεσθαι τον Ἀριμανην. 11 γεραιρουσι δε ες τα μαλιστα το υδωρ, ως
μηδε τα προσωπα αυτωι εναπονιζεσθαι μητε αλλως επι θιγγανειν, ο τι μη ποτου τε
εκατι και της των φυτων επιμελειας. 25. Πολλους δε και αλλους θεους ονομαζουσι
και ιλασκονται τουτο Ἑλληνικον θυσιαις τε χρωνται και αφαγνισμοις και μαντειαις
και τουτο Ἑλληνικον. το δε πυρ αυτοις τιμιον τε ειναι δοκει και αγιωτατον· και
τοινυν εν οικισκοις τισιν ιεροις τε δηθεν και αποκεκριμενοις ασβεστον οι μαγοι
φυλαττουσι και ες εκεινο αφορωντες τας τε απορρητους τε λετας εκτελουσι και των
εσομενων περι αναπυνθανονται. 2 τουτο δε, οιμαι, το νομιμον η παρα Χαλδαιων η εξ
ετερου του ανελεξαντο γενους· ου γαρ δη τοις αλλοις ξυμβαινει. ωδε πως αρα αυτοις
η δοξα, εκ πλεισ των οσων εθνων ηρανισμενη, ως ποικιλωτατα ξυγκειται. και μοι
τουτο ουκ απο τροπου δοκει γεγενησθαι. 3 αλλην γαρ ουτω πολιτειαν ουκ οιδα ες
πλειστας μορφας τε και σχηματα μεταβαλουσαν και εν ταυτωι μενειν επι πλειστον ου
διαρκεσασαν, αλλα μυριων εθνων αλλοτε αλλων επικρατειαν δεξαμενην· τωι τοι αρα
και εικοτως πολλων ιδεων τε και νομων γνωρισματα συζει. 4 πρωτοι μεν γαρ ων
ακοηι ισμεν Ἀσσυριοι λεγονται απασαν την Ἀσιαν χειρωσασθαι πλην Ἰνδων των
υπερ Γαγγην ποταμον ιδρυμενων. Νινος τε προτερον φαινεται και βασιλειαν
ενταυθα βεβαιαν καταστησαμενος Σεμιραμις τε αυ μετ' εκεινον και εξης απαντες οι
τουτων απογονοι μεχρι και ες Βελεουν τον ∆ερκεταδου. 5 ες τουτον γαρ δη τον
Βελεουν της του Σεμιραμειου φυλου διαδοχης παυσαμενης Βεληταραν τις ονομα,
φυτουργος ανηρ και των εν τοις βασιλειοις κηπων μελεδωνος και επιστατης,
εκαρπωσατο παραλογως την βασιλειαν και τωι οικειωι ενεφυτευσε γενει, ως που
Βιωνι γεγραπται 74 και Ἀλεξανδρωι τωι Πολυΐστορι, εως ες Σαρδαναπαλλον, ως
εκεινοι φασι, της αρχης απομαρανθεισης Ἀρβακης ο Μηδος και Βελεσυς ο
38
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βαβυλωνιος αφηιρηνται αυτην τους Ἀσσυριους, καθελοντες τον βασιλεα, και ες το
Μηδικον μετεστησαν εθνος, εξ τε και τριακοσιων ηδη προς τοις χιλιοις η και ολιγωι
πλειονων ετων παρωιχηκοτων, εξ ου τα πρωτα ο Νινος των εκεινηι κατεσχε
πραγματων. ουτω γαρ Κτησιαι τωι Κνιδιωι τους χρονους αναγραψαμενωι και ∆ιοδωρος
ξυμφησιν ο Σικελιωτης. 6 Μηδοι τοινυν αυθις εκρατουν, και απαντα τοις εκεινων
εταττετο νομοις. ετη δε και τουτων εν τηι αρχηι διανυσαντων ου μειον η τριακοσια
Κυρος ο Καμβυσου τον Ἀστυαγην καταπολεμησας επι Περσας την ηγεμονιαν
μετηγαγε. πως δε ουκ ημελλεν, Περσης τε ων αυτος ιθαγενης και αμα χαλεπαινων
τοις Μηδοις δια τας ξυν Ἀστυαγει παραταξεις; 7 κρα τησαντες δε και οι Περσικοι
βασιλεις οκτω τε και εικοσι και διακοσια ετη, και μεντοι και η τουτων αρχη
τελεωτατα διερρυη, στρατωι επηλυτηι και βασιλει αλλοτριωι καταλυθεισα. 8
Ἀλεξανδρος γαρ ο Φιλιππου ∆α ρειον αποκτεινας τον Ἀρσαμου τον βασιλεα και
απασαν την Περσιδα παραστησαμενος ες Μακεδονικην τα πραγματα μετεθηκε
πολιτειαν. ουτω γαρ ην μεγαλουργος ες τα μαλιστα και αμαχωτατος, ως, επειδη
αυτον και αποβιωναι ξυνεβη, ομως τους εκεινου διαδοχους, Μακεδονας γε οντας,
κατασχειν επι πλειστον της αλλοδαπης και οθνειας και επι μεγα δυναμεως
αφικεσθαι. και οιμαι αχρι και ες τοδε του καιρου ηρχον αν και επεκρατουν τηι του
οικιστου κρατυνομενοι δοξηι, ει μη ες αλληλους στασιασαντες και θαμα κατα τε
σφων αυτων και προς Ῥωμαιους παρα ταξαμενοι του πλειονος εκατι διελυσαν τας
οικειας δυναμεις και ουκετι αναλωτοι τοις πελας εδοκουν. 9 τοιγαρτοι αρξαντες ου
λιαν ελαττονα χρονον των Μηδων, οτι μη επτα ετεσι δεοντα (πειστεον γαρ
κανταυθα τωι Πολυΐστορι), ες τοσουτον δη ουν κρατησαντες, Παρθυαιοι γε αυτους,
εθνος κατηκοον και ηκιστα εν τωι προ του ονομαστοτατον, παρελυσαν της αρχης
τους Μακεδονας. 10 και ειτα εκεινοι των ολων πλην Αιγυπ του ηγουντο, Ἀρσακου
μεν προτερον της αποστασεως αρξαμενου, ως και Ἀρσακιδας τους μετ' αυτον
ονομαζεσθαι, Μιθριδατου δε ου πολλωι υστερον ες μεγα τι κλεος το Παρθυαιων
ονομα εξενεγκοντος. 75 26. Ἑβδομηκοντα δε ετων ηδη επι διακοσιοις παρωιχηκοτων
απο Ἀρσακου του προτερου ες Ἀρταβανον τον εσχατον βασιλεα, ηνικα τα Ῥωμαιων
πραγματα υπο Ἀλεξανδρωι τωι Μαμαιας παιδι ετεταχατο, κατ' εκεινο δη του καιρου
το Χοσροου του καθ' ημας βασιλευειν ηρξατο γενος η τε μεχρι και νυν παρα Περσαις
κατεχουσα πολιτεια εν τωι τοτε αρχην ειληφε και οιον καταστασιν πρωτην. 2
Ἀρταξαρης γαρ τις τουνομα, Περσης ανηρ, αδοξος μεν τα πρωτα και αφανεστατος,
αλλως δε μεγαλουργος και δραστηριος και δεινος κινησαι τα καθεστωτα, ξυνωμοτας
αγειρας και επιθεμενος Ἀρταβανον μεν αναιρει τον βασιλεα, εαυτωι δε περιθεις την
κιδαριν και την Παρθικην δυναμιν καταλυσας αυθις τοις Περσαις την σφετεραν
ανενεωσατο βασιλειαν. 3 ην δε γε ουτος τηι μαγικηι κατοχος ιερουργιαι και αυτουργος
των απορρητων. ταυτα τοι και το μαγικον φυλον εγκρατες εξ εκεινου γεγονε και
αγερωχον, ον μεν ηδη και προτερον και εκ παλαιου τηνδε την επικλησιν αποσωζον.
ουπω δε ες τουτο τιμης τε και παρρησιας ηρμενον, αλλ' οποιον υπο των εν τελει
εστιν ηι και περιορασθαι. 4 δηλον δε· ου γαρ αν οι αμφι ∆αρειον Περσαι Σμερδιος
παλαι του μαγου μετα Καμβυσην τον Κυρου την βασιλειαν υποσυλησαντος
συμφοραν εποιουντο το γεγενημενον και αυτον τε τον Σμερδιν απεκτειναν και
πολλους των οσοι ομογνωμονες εκεινωι ετυγχανον οντες, ως ουκ εξον τοις μαγοις
τωι βασιλειωι θακωι ενωραΐζεσθαι και ιζανειν. ουτω δε αυτοις ου μιαροι εδοξαν ειναι
οι φονοι, μαλλον μεν ουν και μειζονος αξιοι μνημης, ωστε αμελει την στασιν
εκεινην Μαγοφονια εορτην ονομασθηναι και θυσιας επιτελεισθαι χαριστηριους. 5
νυν δε τιμωσιν αυτους απαντες και υπεραγανται, και τα τε κοινα ταις τουτων
39
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βουλαις και προαγορευσεσι διαταττεται και ιδιαι εκαστωι των συμβαλλοντων η δικην
λαγχανοντι εφιστανται διασκοπουντες τα ποιουμενα και επικρινοντες, και ουδεν
οτιουν παρα Περσαις δοξειεν αν εννομον τε ειναι και δικαιον, ο γε μη υπο μαγου
εμπεδωθειη. 27. Λεγεται δε την του Ἀρταξαρου μητερα Παβεκωι τινι ξυνωικηκε ναι,
πανταπασι μεν ασημοτατωι και σκυτοτομωι την τεχνην, της δε των αστερων πορειας
δαημονεστατωι και οιωι ραιδιως τα εσομενα διασκοπεισ θαι. 2 ανδρα δε στρατιωτην
Σασανον ονομα δια της Καδουσαιων, ουτω ξυνενεχθεν, πορευομενον χωρας
επιξενωθηναι τε τωι Παβεκωι και 76 ες το εκεινου δωματιον καταχθηναι. 3 τον δε
οτωι δη ουν τροπωι, ατε, οιμαι, μαντιν, επιγνοντα ως η του ξενου γονη αριστη τε
εσται και αριδηλος και επι μεγα ευδαιμονιας χωρησει, αλυειν μεν και ολοφυρεσθαι,
οτι δη αυτωι ουτε θυγατηρ υπην ουτε αδελφη, ου μεν ουν ουδε αλλο τι γυναιον ως
εγγυτατα ξυνημμενον. τελος δε ξυγκατακλιναι οι την γαμε την και της ευνης
επιχωρησαι, υπεριδοντα μαλα γενναιως του αισχους και της παραυτικα λωβης τε και
ατιμιας την μελλουσαν τυχην ανταλ λαξαμενον. 4 ουτω τε φυντα τον Ἀρταξαρην
τραφηναι μεν υπο τωι Παβεκωι, επει δε νεανιας γενομενος καρτερωτατα την
βασιλειαν κατεσχεν, εριν ευθυς και νεικος εξαισιον αναφανδον Σασανωι τε και
Παβεκωι αναρραγηναι. εκατερον γαρ εθελειν προς αυτου τον παιδα επονομαζεσθαι. 5
μολις δε αμφω ξυμβηναι, εφ' ωι δητα υιον μεν αυτον Παβεκου καλεισθαι, εκ
σπερματος δε ομως Σασανου τεχθεντα. ουτω μεν τον Ἀρταξαρην γενεαλογουντες οι
Περσαι αληθη ταυτα φασι καθεστα ναι, ως και εν ταις βασιλειοις διφθεραις
αναγεγραμμενα. 6 εγω δε απαντων των εφεξης απογονων, οσοι δη την αρχην
διεδεξαντο, τα τε ονοματα ολιγωι υστερον φρασω και προς γε οποσον εκαστος
εκρατησε χρονον· καιτοι απασι τοις μεχρι νυν χρονογραφοις παρειται και ου περι
πλειστου γεγενηται τα τοιαυτα διερευνησασθαι. 7 αλλα τους μεν Ῥωμαιων βασιλεις
απο Ῥωμυλου τυχον και ετι προτερον απο Αινειου του Ἀγχισου αρχομενοι μεχρις
Ἀναστασιου τε και Ἰουστινοτου πρεσβυτου απαριθμουνται, τους δε παρα Περσαις
(φημι δε τουτους εκεινους, οποσοι δη μετα την Παρθυαιων καταλυσιν ετυχον
βεβασιλευ κοτες) ουκετι ομοιως αντιτιθεντες τους χρονους διευκρινησαντο, δεον
ουτω ποιειν. 8 εμοι δε το ακριβες και τουτων περι αναλελεκται εκ των παρα σφισιν
εγγεγραμμενων, και οιμαι τηι παρουσηι ξυγγραφηι μαλα προσηκειν απαντων
επιμνησθηναι. και τοινυν προιων επιμνησομαι, ηνικα αν δειν οιηθειην, ει και
ονοματων πολλων και τουτων βαρβαρικων ουτω δη τι ψιλως καταλογους ποιεισθαι
δεησει, και ταυτα ενιων ου δεν ο τι αξιαφηγητον ειργασμενων. 9 τοσουτον δε μονον
προς το παρον ειποιμι αν του σαφους γε εκατι και ες πλειστα χρησιμου, ως εννεα τε
και δεκα και προς γε τριακοσιοι ενιαυτοι τελευτωσιν ες το πεμπτον τε και εικοστον
ετος της Χοσροου τουτου βασιλειας, καθ' ον δη χρονον 77 οι τε εν τηι Κολχιδι χωραι
πολεμοι διεφεροντο και τον Μερμεροην απο βιωναι ξυνηνεχθη. διηνυστο δε αρα εν
τωι τοτε Ἰουστινιανωι βασιλει οκτω τε και εικοσιν ετη Ῥωμαιων κρατουντι. 28. Ἀλλα
γαρ βραχεα αττα περι Χοσροου διεξελθων αυτικα εγωγε ανα τα προτερα και δη
επανηξω. υμνουσι γαρ αυτον και αγανται περα της αξιας, μη οτι οι Περσαι, αλλα και
ενιοι των Ῥωμαιων, ως λογων εραστην και φιλοσοφιας της παρ' ημιν ες ακρον
ελθοντα, μεταβεβλημενων αυτωι υπο του ες την Περσιδα φωνην των Ἑλληνικων
ξυγγραμματων. 2 και τοινυν φασιν, οτι δη ολον τον Σταγειριτην καταπιων ειη
μαλλον η ο ρητωρ ο Παιανιευς τον Ὀλορου των τε Πλατωνος του Ἀριστωνος
αναπεπλησται δογματων και ουτε ο Τιμαιος αυτον αποδρασειεν αν, ει και σφοδρα
γραμμικηι θεωριαι πεποικιλται και τας της φυσεως ανιχνευει κινησεις, ουτε ο Φαιδων
ουτε ο Γοργιας, ου μεν ουν ουδε αλλος τις των γλαφυρων τε και αγκυλωτερων
40
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαλογων, οποιος, οιμαι, ο Παρμενιδης. 3 εγω δε ουτως αυτον αριστα εχειν παιδειας,
και ταυτα της ακροτατης, ουκ αν ποτε οιηθειην. πως μεν γαρ οιον τε ην το
ακραιφνες εκεινο των παλαιων ονοματων και ελευθεριον και προς γε τηι των
πραγματων φυσει προσφορον τε και επικαιροτατον αγριαι τινι γλωττηι και αμουσο
τατηι αποσωθηναι; 4 πως δε αν ανηρ βασιλειωι τυφωι εκ παιδων και κολακειαι πολληι
γεγανωμενος διαιταν τε λαχων ες ο τι βαρβαρικωτατην και προς πολεμους αει και
παραταξεις ορωσαν, πως δη ουν ωδε βιους ημελλε μεγα τι και λογου αξιον εν τοισδε
απονασθαι τοις διδαγμασι και ενασκηθηναι; 5 ει μεν ουν επαινοιη τις αυτον, οτι δη
βασιλευς γε ων και Περσης εθνων τε τοσουτων και πραξεων μελον αυτωι, ο δε εφιετο
γουν ομως αμη γε πηι απογευεσθαι λογων και τηι περι ταυτα γανυσθαι δοξηι,
ξυνεπαινεσαιμι αν και εγωγε τον ανδρα και μειζονα θειην των αλλων βαρβαρων. 6
οσοι δε λιαν αυτον σοφον αποκαλουσι και μονον 78 ουχι τους οποι ποτε
πεφιλοσοφηκοτας υπερβαλλομενον, ως και απασης τεχνης τε και επιστημης τας
αρχας και αιτιας διαγιγνωσκειν, οποιον τον αγαν πεπαιδευμενον οι εκ του
περιπατου οριζονται, οι δη ουν ταυτα οιομενοι εκεινηι αν μαλιστα φωραθειεν ου των
αληθων εστοχασμενοι, μονηι δε τηι των πολλων επομενοι φημηι. 29. Ἀνηρ γαρ τις
Συρος το γενος, Ουρανιος ονομα, κατα την βασιλεως πολιν ηλατο, τεχνην μεν
επαγγελλομενος την ιατρικην μετ ιεναι, των δε Ἀριστοτελους δογματων ουδεν μεν
ες το ακριβες εγι γνωσκεν, εκομψευετο δε ως πλειστα ειδεναι, βρενθυομενος τωι
δυσερις ειναι παρα τους ξυλλογους. 2 πολλακις γαρ ιων προ της βασιλειου στοας και
εν τοις των βιβλιων ημενος πωλητηριοις διεπληκτιζετο και εμεγαληγορει προς τους
αυτοθι αγειρομενους και ταυτα δη τα ειθισμενα ρηματια του κρειττονος περι
ανακυκλουντας, οποιον δη τι αυτοις η τε φυσις εστι και η ουσια, και το παθητον και
το αξυγχυτον και αλλα τοιαδε. 3 τουτων μεν ουν οι πλειστοι ουδε ες γραμματιστου,
οιμαι, φοιτησαν τες, ουδε μην βιωι αριστωι εκδεδιηιτημενοι, επειτα ραιδιον τι ηγουνται
και προχειροτατον, υπερβαθμιον, το λεγομενον, ποδα τεινειν και θεολογιας
εφαπτεσθαι, πραγματος ουτω μακαριου τε και ανεφικτου και μειζονος η κατ'
ανθρωπους και μονωι τωι αγνοεισθαι θαυμαζομενου. 4 τοιγαρτοι τα πολλα περι
δειλην οψιαν απο κραιπαλης, ως το εικος, και ακολασιας ξυναλιζομενοι, ουτω δη εκ
του παρεικοντος εκεινων των υπερτερων απαρχονται λογων και ζητησεως
θεσπεσιας αει τε περι ταυτα στενολεσχουντες ουτε πειθονται υπο σφων ουτε αλλως
μετα μανθανουσι τα προεγνωσμενα, οποια αττα και τυχοιεν οντα. 5 εχονται δε δια
παντος των αυτων οι αυτοι και τελευτωντες της φιλονεικιας χαλεπαινουσι κατ'
αλληλων και αναφανδον διαλοιδορουνται, φωνας ασχημονας αφιεντες, ωσπερ εν
κυβοις διαμαχομενοι. ουτω τε λυεται αυτοις ο αγων, και μολις απαλλαττονται,
ονησαντες μεν ουδ' οπωστιουν η ονηθεντες, εχθιστοι δε αντι φιλων γεγενημενοι. 6
εν τουτοις δε τα 79 πρωτα λαχων ο Ουρανιος, ωσπερ ο παρ' Ὁμηρωι Θερσιτης,
εκολυα και μακρηγορων ουκ ανιει. καιτοι ουδεν αυτωι περι θεου βεβαιως εδοκει,
ουδε ηπιστατο, οπως χρη εν τουτοις αντιφερεσθαι τα εικοτα· ομως νυν μεν τηι πρωτηι
θεσει των πευσεων εναντιουμενος, νυν δε πριν αποκρι νασθαι αντερωτων τας αιτιας
των προβληματων, ου ξυνεχωρει εν κοσμωι ιεναι τον λογον, αλλα διεταραττε το
σαφες και την ευρεσιν ανεσοβει. 7 ηβουλετο μεν γαρ την εφεκτικην καλουμενην
ζηλουν εμπειριαν κατα τε Πυρρωνα και Σεξτον τας αποκρισεις ποιεισθαι και τελος
εχειν την αταραξιαν τωι μηδεν οτιουν οιεσθαι ληπτον καθεσταναι· πλην αλλ' ουδε
ταυτα αποχρωντως εμεμαθηκει η οσον απομαξασθαι σποραδην και ελαχιστον τι
θηρασαι και τους ουδαμως παιδειας μετειλη χοτας εξαπαταν δυνασθαι και παραγειν.
8 ων δε αρα εν λογοις αμα θης, αλλα αμαθεστερος γε υπηρχε τον βιον. ες γαρ τα
41
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δωματα των ευδαιμονων ιων και σιτουμενος αφειδως τα ποικιλωτερα των εδωδι
μων θαμα τε ομιλων τηι Θηρικλειωι και λογοις χρωμενος υπο μεθης αισχροις τε αγαν
και ακολαστοις, γελωτα ωφλισκανε πλειστον, ως και παιεσθαι τυχον επι κορρης και
τοις εκπωμασιν ωσπερ τινι εωλοκρασιαι το προσωπον καταρραινεσθαι και ειναι
κοινον αθυρμα των δαιτυμονων, ου μειον η οι γελωτοποιοι και μιμολογοι. 9 αλλα
γαρ τοιοσδε ων ο Ουρανιος ηκεν ποτε παρα τους Περσας υπο Ἀρεοβινδου του
πρεσβευτου απηγμενος. ατε δε απατεων και κοθορνος και οιος την ουκ ουσαν εαυτωι
περιποιειν ευκοσμιαν, αυτικα ο γε στολην μεν ημπισχετο σεμνο τατην, οποιαν παρ'
ημιν οι των λογων καθηγηται και διδασκαλοι αμ φιεννυνται, ουτω δε σοβαρωι δηθεν
και εμβριθει τωι προσωπωι εσεφοιτα ως τον Χοσροην. 10 ο δε τωι παραδοξωι θεαματι
καταπεπληγμενος και ιερον τι ειναι εικαζων το χρημα και φιλοσοφον αυτον ως
αληθως υποτοπησας (ουτω γαρ αυτου και ωνομαζετο), ασμενος τε ειδε και
φιλοφρονως εδεξιουτο. 11 και ειτα ξυγκαλεσαμενος τους μαγους ες λογους αυτωι
καθιστατο γενεσεως τε και φυσεως περι και ει τοδε το παν ατελευτητον εσται, και
ποτερον μιαν την απαντων αρχην νομιστεον. 30. Τοτε δη ουν ο Ουρανιος καιριον
μεν ουδεν οτιουν ελεγεν ουδε γε την αρχην διενοειτο· μονωι δε τωι θρασυς τε ειναι
και στωμυλωτατος, 80 καθα που φησιν ο εν Γοργιαι Σωκρατης, «ουκ ειδως εν ουκ
ειδοσιν» ενικα. 2 ουτω τε ειλε τον βασιλεα ο βωμαξ εκεινος και εμπληκτος, ως
χρηματων τε οι δωρησασθαι πληθος και κοινης μεταδουναι τραπεζης και απαρ
ξασθαι φιλοτησιας, ουπω τουτο επ' αλλωι τωι γεγενημενον, επομνυσθαι τε πολλακις
η μην ουπωποτε τοιονδε ανδρα εωρακεναι. 3 καιτοι προτερον αριστους ως αληθως
ετεθεατο φιλοσοφους, ενθενδε ως αυτον αφικομενους. ου πολλωι γαρ εμπροσθεν
∆αμασκιος ο Συρος και Σιμπλικιος ο Κιλιξ Ευλαμιος τε ο Φρυξ και Πρισκιανος ο
Λυδος Ἑρμειας τε και ∆ιογενης οι εκ Φοινικης και Ἰσιδωρος ο Γαζαιος, ουτοι δη ουν
απαντες το ακρον αωτον, κατα την ποιησιν, των εν τωι καθ' ημας χρονωι
φιλοσοφησαντων, επειδη αυτους η παρα Ῥωμαιοις κρατουσα επι τωι κρειττονι δοξα
ουκ ηρεσκεν ᾤοντο τε την Περσικην πολιτειαν πολλωι ειναι αμεινονα, τουτοις δη
τοις υπο των πολλων περιαιδομενοις αναπεπεισμενοι, ως ειη παρ' εκεινοις
δικαιοτατον μεν το αρχον και οποιον ειναι ο Πλατωνος βουλεται λογος, φιλοσοφιας
τε και βασιλειας ες ταυτο ξυνελθουσης, σωφρον δε ες τα μαλιστα και κοσμιον το
κατηκοον, και ουτε φωρες χρηματων ουτε αρπαγες αναφυονται, αταρ ουδε την
αλλην μετιοντες αδικιαν, αλλ' ει και τι των τιμιων κτηματων εν οτωι δη ουν χωρωι
ερημοτατωι καταλειφθειη, αφαιρειται οστις ουδεις των εντυγχανοντων, μενει δε
ουτω, ει και αφυλακτον ηι, σωζομενον τωι λελοιποτι, εστ' αν επανηκοι· 4 τουτοις δη
ουν ως αληθεσιν αρθεντες και προς γε απειρη μενον αυτοις εκ των νομων αδεως
ενταυθα εμπολιτευεσθαι, ως τωι καθε στωτι ουχ επομενοις, οι δε αυτικα απιοντες
ᾤχοντο ες αλλοδαπα και αμικτα ηθη, ως εκεισε το λοιπον βιωσομενοι. 5 πρωτα μεν
ουν τους εν τελει αλαζονας μαλα ευροντες και περα του δεοντος εξωγκωμενους
εβδελυττοντο γε αυτους και εκακιζον· επειτα δε εωρων, ως τοιχωρυχοι τε πολλοι
και λωποδυται οι μεν ηλισκοντο, οι δε και διελανθανον, απαν τε ειδος αδικιας
ημαρτανετο. 6 και γαρ οι δυνατοι τους ελαττονας λυ μαινονται ωμοτητι τε πολληι
χρωνται κατ' αλληλων και απανθρωπιαι. και το δη παντων παραλογωτερον· εξον
γαρ εκαστωι μυριας οσας 81 αγεσθαι γαμετας και τοινυν αγομενοις, αλλα μοιχειαι γε
ομως τολμωνται. 7 τουτων δη ουν απαντων εκατι οι φιλοσοφοι εδυσφορουν και
σφας αυτους ηιτιωντο της μεταστασεως. 31. Ἐπει δε και τωι βασιλει διαλεχθεντες
εψευσθησαν της ελπιδος, ανδρα ευροντες φιλοσοφειν μεν φρυαττομενον, ουδεν δε ο
τι και επαΐοντα των αιπυτερων, οτι τε αυτοις ουδε της δοξης εκοινωνει, ετερα δε
42
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αττα ενομιζεν, οποια ηδη μοι ειρηται, την τε των μιξεων κακοδαιμονιαν ουκ
ενεγκοντες, ως ταχιστα επανηιεσαν. 2 καιτοι εστεργε τε αυτους εκεινος και μενειν
ηξιου, οι δε αμεινον ειναι σφισιν ηγουντο επιβαντες μονον των Ῥωμαικων οριων
αυτικα, ουτω παρασχον, και τεθναναι η μενοντες παρα Περσαις των μεγιστων γερων
μεταλαγχανειν. ουτω τε απαντες οικαδε απενοστησαν, χαιρειν ειποντες τηι του
βαρβαρου φιλοξενιαι. 3 απωναντο δε ομως της εκδημιας, ουκ εν βραχει τινι και
ημελημενωι, αλλ' οθεν αυτοις ο εφεξης βιος ες το θυμηρες τε και ηδιστον
απετελευτησεν. 4 επειδη γαρ κατ' εκεινο του χρονου Ῥωμαιοι τε και Περσαι σπονδας
εθεντο και ξυνθηκας, μερος υπηρχε των κατ' αυτας αναγεγραμμενων το δειν
εκεινους τους ανδρας ες τα σφετερα ηθη κατιοντας βιοτευειν αδεως το λοιπον εφ'
εαυτοις, ουδεν οτιουν περα των δοκουντων φρονειν η μεταβαλλειν την πατρυαν
δοξαν αναγκαζομενους. ου γαρ ανηκεν ο Χοσροης μη ουχι και επι τωιδε συστηναι και
κρατειν την εκεχειριαν. 5 λεγεται δε αυτοις κατα την αποπορειαν θαυμασιον τι
ηλικον και μνημης αξιον ξυνενεχθηναι. 6 καταλυσαντες γαρ εν αγρωι τινι Περσικωι
εθεασαντο σωμα νεκρον ανθρωπου νεοθανους ουτω πως αταφον ερριμμενον. οι δε
την παρανομιαν του βαρβαρικου νομου κατ ελεησαντες και ουχ οσιον ειναι
ηγουμενοι περιιδειν το μερος αδικουμενην την φυσιν, περιεστειλαν τε το σωμα ως
οιον τε ην δια των θεραποντων και τηι γηι καταχωσαντες εθαψαν. 7 ως δε εκαθευδον
απαντες εκεινης της νυκτος, εδοξε τις αυτων, ουκ οιδα δε οστις (ου γαρ εχω τουνομα
φρασαι), εδοξε γουν ομως οραν κατ' οναρ ανδρα πρεσβυτην, γνωριμον μεν ουδαμως,
ουδ' οσον εικασαι, αλλως δε σεμνον και αιδοιον και φιλοσο φιαν ασκουντι εμφερη
τωι τε σχηματι της στολης και του πωγωνος τωι 82 λιαν εκκρεμει και αφειμενωι,
εμβοαν τε αυτωι καθαπερ παραινουντα και εγκελευομενον τοδε το επος· Μη θαψηις
τον αθαπτον, εα κυσι κυρμα γενεσθαι. Γη παντων μητηρ μητροφθορον ου δεχετ'
ανδρα. 8 αφυπνισθεις δε αθροον υπο του δεους απηγγελλε τοις αλλοις τον ονειρον.
οι δε το μεν παραυτικα διηπορουν ες ο τι αρα και αποβαιη, επει δε ες το περιορθρον
ανασταντες εβαδιζον ανα τα προσω, παρερ ποντες εκεινο το χωριον, ουτω της των
τοπων θεσεως αναγκαζουσης, ου δη αυτοις τα επι τηι ταφηι εσχεδιαστο, ευρισκουσι
τον νεκρον γυμνον αυθις υπερθε κειμενον, ως δη της γης αυτον τροπωι τινι
αυτοματωι ες τουμφανες αναβαλουσης και διαφυλαττειν αβρωτα μη ανασχομενης. 9
καταπλαγεντες δε τωι παραλογωι της θεας ειχοντο της πορειας, μηδεν οτιουν το
λοιπον επ' αυτωι δρασαντες των σφισι νενομισμενων. ανελογι ζοντο γαρ τον ονειρον
και ωμολογουν εντευθεν, οτι δη οι Περσαι ποινην εχουσι και τιμωριαν της επι ταις
μητρασιν ακολασιας το αταφοι μενειν και υπο των κυνων ενδικως διασπαραττεσθαι.
32. Τουτων δε των ανδρων ες πειραν ελθων ο Χοσροης ομως τον Ουρανιον πλεον
αγαμενος ην και εποθει. αιτιον δε τουτου, οπερ, οιμαι, φυσει τωι γενει προσεστι τωι
ανθρωπειωι. πεφυκαμεν γαρ απαντες τα μεν καθ' αυτους και παραπλησια φιλα
ηγεισθαι και καλλιστα, αλεεινειν δε και εκτρεπεσθαι το υπερβαλλον. 2 τοιγαρτοι και
ενταυθα οι επανελ θοντι γραμματα τε κεχαρισμενα εστελλε και διδασκαλωι εχρητο. ο
δε ουκετι εφαινετο ανεκτος, βρενθυομενος τηι του βασιλεως φιλιαι, ως και
αποκναιειν απαντας εν τε τοις ξυμποσιοις και ανα τους συλλογους, μηδεν τι ετερον
αιδειν εθελων η οπως αυτον εγεραιρεν ο Χοσροης και οποια αττα διελεγεσθην. 3 και
πολλωι σκαιοτερος επανηκεν ημιν ο γενναιος η παλαι υπηρχεν, ωσπερ τουδε ενεκα
μονου τοσαυτην οδον αναμετρησας. ομως, καιτοι φαυλοτατος γε ων και
καταγελαστος, αλλα τωι πολλακις υμνειν τον βαρβαρον και δι' επαινου ποιεισθαι
αυτος δη που κατα το μαλλον επεισε τους πολλους, ως ειη σφοδρα πεπαιδευμενος. 4
οι γαρ αταλαιπωρως απαντα προσιεμενοι και αμφι ταυτα δη τα ξενα και
43
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραλογωτερα των ακουσματων διακεχηνοτες ραιδιως υπηγοντο επικομ παζοντι τε
αυτωι και σεμνολογουμενωι, μητε οστις ο επαινων μητε οντινα επαινοιη και εφ' οτωι,
διασκοπουντες. 5 ες μεν γαρ στρατευ 83 ματων παρασκευην και οπλων ευκοσμιαν
και το δια παντος εν τοις πολεμοις διαπονεισθαι δικαιως αν τις θαυμασειε τον
Χοσροην, ως ουτε οκνωι ειξαντα πωποτε ουτε τηι του γηρως ασθενειαι· λογων δε περι
και φιλοσοφιας τοιουτον αυτον ηγητεον, οποιον ειναι εικος ανδρα ξυνομιλον τε και
ακροατην Ουρανιου εκεινου αποδεδειγμενον. 84 {ΑΓΑΘΙΟΥ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΩΝ Γ} 1. Τα μεν ουν παρα Περσαις νομιμα και η ποικιλη της σφων πολιτειας
μεταβολη και οποσα χρηναι ωιηθην περι Χοσροου και του κατ' αυτον γενους
ειρησθαι, ταυτα δη ουν απαντα, ει και μακροτερωι εξειργασται λογωι και ου λιαν
εχεται των προτερων, αλλ' ου περιττα γε ισως δοξειεν αν ουδε αχρηστα, μαλλον μεν
ουν και το θελγον, ως εμε ηγεισθαι, ξυν τωι ωφελιμωι απειληφοτα. 2 εθελω γαρ, ει
επ' εμοι ειη, και περι πλειστου ποιουμαι ταις Μουσαις, φασι, τας Χαριτας
καταμιγνυναι. 3 καιτοι ετερωθι με καθελκουσιν αι φροντιδες, και επομαι γε ουτι
εκων ειναι τηι περιαγουσηι αναγκηι. η γαρ μοι ξυγγραφη, τουτο δη το μεγιστον τε και
σεμνοτατον εργον και πασης ασχολιας υπερτερον, ειποι αν η λυρα η Βοιωτια, οδου
τε και βιου παρεργον γιγνεται, και ουκ ενεστι μοι ως ηδιστα εμβιωσαι τοις
ποθουμενοις. 4 δεον γαρ τους παλαι σοφους σχολαιτερον αναλεγεσθαι μιμησεως
εκατι απαντα τε τα εκασταχου ξυμφερομενα γνωματευειν ες το ακριβες και
αναπυνθανεσθαι ανειμενον τε αμφι ταυτα εχειν τον νουν και ελευθερον, αλλ' εγωγε
ημενος εν τηι βασιλειωι στοαι βιβλιδια πολλα δικων αναπλεα και πραγματων εξ
εωθινου μεχρι και ες ηλιον καταδυντα εκμελετω και ανελιττω· και λιαν μεν
αχθομαι τοις ενοχλουσιν, ανιωμαι δε αυθις ει μη ενοχλοιεν, ως ουχ οιον τε μοι ον
των αναγκαιων αποχρωντως εμπιπλασθαι ανευ πονου και δυηπαθειας. 5 πλην αλλ'
ουδ' ὣς ανησω τουμον ουδε αποπαυσο μαι, εστ' αν ο ερως με αγηι, ει και μοι τις
νεμεσησειεν ως υπερτερων εφιεμενωι και, το λεγομενον, εν πιθωι φιλεργουντι την
κεραμειαν. 6 ει γαρ τωι και δοξειεν ειναι ταμα νοθα γε ως αληθως και ανεμιαια και
οια ψυχης ες πλειστα μεριζομενης κυηματα, αλλ' εμαυτον γουν ισως αρεσ κοιμι αν,
καθαπερ των ᾀδοντων οι αμουσοτεροι. 7 ως αν δε μη περαι τερω εκδρομας
ποιουμενος και μεταβασεις ες απειροκαλιαν εκφερεσθαι 85 δοξαιμι, αυθις δη εμοιγε
των Κολχικων αγωνων και του προτερου λογου μεταληπτεα. 2. Τοτε γαρ ο Χοσροης,
ηγγελμενον αυτωι ως τεθνηκως ειη ο Μερ μεροης, περιηλγησε μεν, ωσπερ εικος, τηι
ξυμφοραι και ηνιαθη, ως αν δε τα εν Λαζικηι στρατευματα μη χηρευοιεν ηγεμονος,
αυτικα ο γε στρατηγον τον Ναχοραγαν αναδεικνυσιν, ανδρα των σφοδρα λογιμων τε
και ονομαστοτατων. 2 και τωι μεν τα ες την πορειαν παρεσκευαστο και ηδη εχωρει·
εν ωι δε ην εκεινος εν τουτοις, παραλογα αττα και αθεσμα εν τηι Κολχιδι χωραι
ξυνεβη. 3 επειδη γαρ οι Ῥωμαιοι, ωσπερ μοι προτερον ερρηθη, ακλεεστατα
ετυγχανον πεφευγοτες και τα πραγ ματα το μερος καταπροεμενοι τοις πολεμιοις,
Γουβαζης ο των Λαζων βασιλευς, ουκ ανεκτον ηγουμενος το αισχος, δεδιως δε
μαλλον, μη τι και περα τουτων αμαρτηθειη, αυτικα Ἰουστινιανωι εξηγγειλεν εκαστα,
καταιτιωμενος τους στρατηγους και απαν το ξυνενεχθεν ες την εκεινων αναγων
αβελτεριαν, και πλεον επεκαλει τωι Βεσσαι και μετ' εκεινον Μαρτινωι και Ῥουστικωι. 4
ουτος δε ο Ῥουστικος ην μεν Ἑλληνογαλατης το γενος, παρην δε αυτοσε ουχ ωστε
στρατηγος η ταξιαρχος η αλλο τι ειναι των παραταξεων μερος, ταμιας δε μονον των
βασιλεως χρηματων, ου μην των εκ της δασμοφοριας ερανιζομενων (αλλωι γαρ τωι
ταυτα επετετραπτο), αλλα των οσα εκ των βασιλειων θησαυρων ε πεπομφει, εφ' ωι
τους αριστευοντας εν ταις μαχαις τα προσηκοντα κομιζεσθαι γερα. 5 εντευθεν τε ουκ
44
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ασημος ην ο ανηρ, αλλα και λιαν των δυνατωτατων, ως και κοινωνος ειναι των
απορρητων βεβαια τε τοτε δοκειν και πιστοτερα τα παρα των αρχοντων
αναγγελλομενα, ηνικα αν εκεινον αρεσκηι. 6 Ἰουστινιανος δε ηδη και προτερον
χαλεπαινων τωι Βεσσαι, οτι δη Πετρας ελων το φρουριον, πριν αφικεσθαι τον Μερ
μεροην, δεον αυτον τας εξ Ἰβηριας εισοδους καρτερωτατα διαφραξαι,
συλλαμβανουσης αυτωι της φυσεως των χωριων, ταυτηι τε αβατα τοις βαρβαροις τα
Λαζικης ορια καταστησαι, ο δε τουτο μεθηκεν υπο ραιστω νης, αργυρολογων δε
περιενοστει τας πολεις τας υπ' αυτωι τεταγμενας· 7 εκεινα δη ουν ο βασιλευς
μεμνημενος, επειδη και ταυτα επεπυστο, αυτικα επειθετο· και τοινυν παραλυσας τον
Βεσσαν της αρχης και προς γε αφελομενος αυτον τα οικεια, ες Ἀβασγους εξεπεμψεν,
εκεισε μενουντα, 86 εως αν ετερον τι επ' αυτωι διανοηθειη. 8 τωι δε Μαρτινωι πολλα
νεμεσησας, ομως αυτωι τα πρωτεια της ηγεμονιας παρεσχετο· και ην εν τοις
στρατηγοις πρωτιστος μεν αυτος, Ἰουστινος δε δευτερος και Βουζης αυ μετ' εκεινον
και εξης οι αλλοι ως εκαστοι. 9 αει μεν ουν και προτερον Μαρτινωι τε και Ῥουστικωι
ουκ ορθως τα ες Γουβαζην διεκειτο, αλλα δυσμενεια τις αυτοις υπετυφετο, βαρεια τε
και δεινοτατη οσωι και διελανθανε, λαβουσα μεν την αρχην υπο φθονου και
βασκανιας, αρθεισα δε κατα το μαλλον τωι συνεχει και αλογιστωι της υποψιας. 10
απαν γαρ οτιουν υπ' αυτου γιγνομενον τωι πεπονθοτι της ψυχης εξεταζοντες και
παντως αχθομενοι υπετρεφον το χαλεπαινον και επερρωννυον. 11 επει δε εκεινος
υποτοπησας το εχθος και το λοιπον ες το αντιλυπειν προηγμενος εκακηγορει γε
αυτους πολλακις ως ανανδρους και αλαζονας και ουδεν οτιουν μελον αυτοις των
πρακτεων, ες τε τα ξυμποσια και τους ξυλλογους νεμεσων αει διετελει και ουδε
πρεσβειας τυχον αφιγμενης εκ των προσοικων εθνων ανιει και υπεστελλετο, οι δε
ταυτα τε ουκ ενεγκοντες και προς γε τας ες βασιλεα διαβολας εν οργηι ποιησαμενοι
και γιγνωσκοντες, ως ουκ ανησει διελεγχων, ει που και αυθις σφαλειεν,
εβουλευοντο εκποδων τον Γουβαζην ποιησασθαι, ως αν τισαιντο τε αυτον του
φθασαντος περι και το λοιπον ουδεν ο τι δειμαινοιεν. 3. Πολλα δη ουν κατα σφας
κοινολογησαμενοι και περας επι τηιδε σταντες τηι γνωμηι, επειδη αυτον ου προτερον
διαχειρισασθαι ᾤοντο χρηναι, πριν αν και του βασιλεως αποπειραθειεν, στελλουσιν
ες το Βυζαντιον Ἰωαννην τον Ῥουστικου αδελφον, αγγελουντα δηθεν ωςμηδιζων ο
Γουβαζης πεφωραται. 2 και ουν ες λογους ο Ἰωαννης λαθραιοτατα τωι βασιλει
αφιγμενος διεβαλλε τον Γουβαζην ως αποσταν τα ηδη και τους Περσας επαγομενον
και ουκ ες μακραν την χωραν επ' εκεινους μεταθησοντα, ει μη θαττον οτωι δη ουν
τροπωι διακωλυθειη. 3 ο δε βασιλευς καταπλαγεις μεν τωι παραλογωι, ουπω δε
τελεωτατα πεπιστευκως, αλλ' επι μεσης τινος χωρησας εννοιας, «αγε» εφη «οπως
τον ανδρα παρασκευασοιτε ως ημας ενθαδε γενεσθαι». 4 δεισας δε ο Ἰωαννης, μη
ποτε, ει γε εκεινος αφικοιτο, τα της επιβουλης ανακαλυφ θειη, «ειεν» εφη «ω
δεσποτα. τι δε αρα ποιητεον ημιν, ει γε εκων ειναι παραγενεσθαι ηκιστα ελοιτο;»
«αναγκαστεον αυτον» η δε ο βασιλευς «κατηκοον οντα και πασηι μηχανηι
εκπεμπτεον.» 5 ευθυς δη ουν 87 υπολαβων ο Ἰωαννης· «αναγκαζομενος δε ει γε
αντισταιη, τι αν γενοιτο επι τουτοις;» «τι δε αλλο γε» εφη ο βασιλευς «η πεισεται τα
των τυραννων και κακιστα απολειται;» 6 «ουδεν ουν εσται δεος, ω δεσ ποτα» η δε ο
Ἰωαννης «τωι τουτον αποκτενουντι;» «ου μεν ουν» εφη «ει γε αντιταττομενος και
ανηκουστων ως πολεμιος διαφθαρειη». 7 τοιαυτα δε του βασιλεως αποκριναμενου
και παραπλησια τουτων εν επιστοληι τοις στρατηγοις σημηναντος, ουδεν ετι ο
Ἰωαννης περαιτερω ανεπυνθανετο, αλλ' επειληφθαι ηδη και εχεσθαι του
ζητουμενου απο χρωντως ηγουμενος επανηκεν αυθις ες Κολχους το γραμμα τουτο
45
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιφε ρομενος· ο δη Μαρτινος τε και Ῥουστικος αναλεξαμενοι και μαλα ευπρε πως
εσκευωρησθαι το δραμα ευροντες ευθυς επι την πραξιν εχωρουν. 8 συγκαλεσαμενοι
δη ουν Ἰουστινον τε και Βουζην και το μελετηθεν αποκρυπτοντες χρηναι εφασαν
την ταχιστην ως Γουβαζην ιεναι ξυν αυτωι τε βουλευεσθαι, οπως τοις ες Ὀνογουριν
Περσαις κοινηι επελευσο μεθα. οι δε τουτοις πεπεισμενοι ξυνεπορευοντο· ειπετο δε
αυτοις βραχεια τις εκ των ταγματων απομοιρα. 9 γνους δε ο Γουβαζης ως αυτικα
μαλα οι στρατηγοι επ' αυτον ηξουσι, και ουδεν οτιουν αντιξουν υποτο πησας
παραγινεται αμφι τον Χωβουν τον ποταμον. ενταυθα τε αυτοις ο δειλαιος
υπαντιαζει αφυλακτος τε και θαρραλεος και λιαν ολιγους των οπαδων επαγομενος,
και τουτους ανοπλους και ουκ ες μαχην παρεσ κευασμενους. 10 πως δε ουκ αν ουτως
ικετο παρα φιλους τε και ξυνηθεις και φυλακας της χωρας και ηκιστα πολεμιους,
μαλλον μεν ουν και των οθνειων εχθρων αλεξητηρας; 4. Ουτω δε επι των ιππων
ημενοι απαντες διελεγοντο αλληλοις, οπως τα παροντα θετεον. και τοινυν ο
Ῥουστικος «αγε» εφη «ω Γου βαζη, οπως ημιν συναροιο και ξυνεπιληψηι του πονου
κατα Περσων ιουσι, τουτων δη των ες Ὀνογουριν ιδρυμενων. αισχρον γαρ ει καθε
δουνται αδεως επι πλειστον εν μεσηι τηι ημετεραι χωραι, και ταυτα ολιγιστοι οντες και
ουδαμως αξιομαχοι». 2 «αλλ' υμας γε μονους» η δε ο Γουβαζης «αναγκη, ω γενναιοι,
εν τωιδε διαγωνισασθαι, ως και μονους των ξυνενεχθεντων αιτιωτατους. 3 ει γαρ μη
ραιστωνηι πολληι αμφι τα πρακτεα ειχεσθε και ολιγωριαι, ουτ' αν το φρουριον υμιν
τουτο 88 επετειχιζετο ουτε ουτως ακλεα φυγην και ασχημονα υποσταντες εδρα
πετευετε ουτε αλλο τι εγιγνετο των ου προσηκοντων. 4 νυν δη ουν, ω λωιστοι, ει γε
δοξης ερασται ειναι φατε και στρατηγικωι φρονηματι γανυσθε, το παρειμενον υμιν
ανακλητεον. ως εγωγε ου ποτε εψομαι ουδε ξυνδιακινδυνευσαιμι, πριν αν απαντα
εκθεραπευθειη προς υμων τα ημαρτημενα». 5 τουτων δε ειρημενων, αυτικα, ωσπερ
της αντιλογιας αποχρωσης προς ελεγχον του μηδισμου και τυραννιδος
μεμελετημενης, ο Ἰωαννης εκεινος, ο των δεινων αγγελιαφορος, σπασαμενος ηρεμα
το εγχειριδιον παιει τον Γουβαζην αμφι το στερνον, ουπω καιριαν. 6 ο δε (ετυγχανε
γαρ εναλλαγδην εχων τω ποδε υπερ τον αυχενα του ιππου) αθροον κατεπεσεν, ου
τοσουτον, οιμαι, τηι πληγηι της χειρος, οσον τωι απροσδοκητωι καταβεβλημενος.
ιλυσπωμενον δε αυτον ετι και εξαναστησειοντα παραστας ο του Ῥουστικου
δορυφορος, προστεταγ μενον αυτωι, και ξιφει παταξας την κεφαλην τελεωτατα
κατακτεινει. ουτω μεν ουν τον Γουβαζην και επι τοισδε ανηιρησθαι φασιν οι τα
ακριβεστατα γιγνωσκειν πεπιστευμενοι. 7 Ἰουστινος δε και Βουζης ησχαλλον μεν
και εδυσφορουν και ξυμφοραν το πραχθεν εποιουντο, ησυχιαν δε ομως ηγον,
οιομενοι βασιλεα Ἰουστινιανον ταυτα σαφως επιστειλαι. 8 ο δε των Λαζων ομιλος
διεταραχθη τε απας και δυσθυμιαι κατειχοντο, ως μηδε αναμιγνυσθαι το λοιπον τοις
Ῥωμαιοις μητε ξυνεπιστρατευειν αιρεισθαι, αλλα τον νεκρον ηι νενομισται
καταχωσαντες εμενον ουτω απομαχοι, ως δη δεινα υβρισμενοι και την πατριον
δοξαν αποβεβληκοτες. 5. Μεγιστον γαρ εθνος και αγερωχον οι Λαζοι και μεγιστων
αλλων κρατουσι τωι τε παλαιωι των Κολχων ονοματι βρενθυομενοι περα του μετριου
μεγαλαυχουσι, και ταχα ου λιαν αλογως. 2 εν γαρ τοις εθνεσι τοις οσα υφ' ετερων
βασιλειαν τεταχαται, ουκ οιδα εγωγε αλλο ουτω κλεινον που φυλον και ευδαιμον
πλουτου τε υπερβοληι και πληθει κατηκοων τοπων τε ευκαιριαι και αφθονιαι των
επιτηδειων και τηι των ηθων ευκοσμιαι τε και δεξιοτητι. 3 και τοινυν οι μεν παλαι
οικητορες των εκ της θαλαττης αγαθων αγνωτες πανταπασιν ετυγχανον οντες, οις
γε ουδε ονομα ηκουετο νεως, πριν γε δη αυτοις την Ἀργω εκεινην επιφοιτησαι. οι δε
νυν και ναυτιλλονται γε, ουτω παρασχον, και τα 89 της εμποριας κομιζονται κερδη.
46
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4 εισι τε ου βαρβαροι το λοιπον ουδε ουτω βιοτευουσιν, αλλ' ες το πολιτικον τε και
εννομον μεταβεβληνται τηι προς Ῥωμαιους επιμιξιαι· ωστε ει τις τους χαλκοποδας
ταυρους περιελοι και τας των γηγενων αναβλαστησεις και οποσα αλλα τερατωδη
και απιστα τηι ποιησει αμφι τωι Αιητηι κεκομψευται, ευροι γε αν τα παροντα πολλωι
των προτερων αμεινονα. 5 τοιουτοι δη ουν οντες οι Λαζοι εικοτως ουκ ανεκτα
ηγουντο πεπονθεναι, ως δη τον βασιλεα σφων παραλογως αφηιρημενοι. 6 αυτικα δε
οι Ῥωμαιοι Μαρτινου εξοτρυ νοντος ηπειγοντο πανσυδι επιθεσθαι τοις ες
Ὀνογουριν Περσαις. την δε δε την επωνυμιαν εκ παλαιου ελαχε το χωριον, Ουννων
ισως εν τοις ανω χρονοις, των δη Ὀνογουρων επιλεγομενων, αυτου που ξυμβαλον
των τοις Κολχοις και ειτα νενικημενων, και ωσπερ μνημειου χαριν και τροπαιου την
επικλησιν ταυτην των επιχωριων επενεγκοντων. 7 νυν δε ουχ ουτω παρα τοις
πολλοις ονομαζεται, αλλ' επειδη Στεφανου του θεσπεσιου ιερον ενταυθα ιδρυται, ον
δη πρωτον παλαι φασιν υπερ των Χριστιανοις αριστα δοκουντων εθελοντην
διακινδυνευσαντα υπο των εναντιων καταλευσθηναι, τωι εκεινου ονοματι καλεισθαι
τον τοπον νενομισται. ημας δε ουδεν, οιμαι, το κωλυον ες γνωρισμα τηι αρχαιοτατηι
χρησθαι προσηγοριαι, επει και ξυγγραφηι μαλλον προσηκει. 8 ο δη ουν των Ῥωμαιων
στρατος ες Ὀνογουριν ιεναι παρεσκευαζοντο. οι γαρ του μιασματος βουληφοροι ες
τουτο ενεκειντο, ελπιζοντες ραιδιως τουτο δη το φρουριον καταστρεψασθαι ταυτηι τε
τον βασιλεα, ει και τα του δολου γνοιη, μη λιαν αυτοις χαλεπηναι, αλλα τηι
τελευταιαι πραξει εν καιρωι γιγνομενηι το επικλημα διαλυσαι. 9 απαντες τοιγαρουν οι
τε στρατηγοι και αι δυναμεις εν τωι Ἀρχαιοπολεως πεδιωι στρατοπε δευσαμενοι τους
τε καλουμενους σπαλιωνας επεσκευαζον και τα των μεγαλων λιθων ακοντιστηρια
και αλλα αττα τοιαδε οργανα, ως, ει δεησοι, τειχομαχησοντες. 10 εστι δε ο σπαλιων
πλεγμα εκ λυγων ες οροφης τυπον εξειργασμενον, στεγανον τε τηι πυκνωσει και
αμφηρεφες τωι εκατερωθεν τα πλευρα ες τα κατω παρατετασθαι και περιβαλλειν το
υπερχομενον. δερρεις δε υπερθεν και διφθερας επιβαλλοντες παντοθεν
περικαλυπτουσι το μηχανημα του μαλλον ερυμα ειναι και αποκρουειν τα βελη. 11
ανδρες δε ενδον εν τωι ασφαλει υποκρυπτομενοι αιρουσι γε 90 αυτο αφανως και ηι
βουλονται διακομιζουσιν. επειδαν δε προσενεχθειη πυργωι τυχον η περιβολωι, τοτε
δη νερθεν εκεινοι την προσκειμενην γην ανορυττοντες και τον χουν ανιμωμενοι
απογυμνουσι τα θεμελια, και ειτα μοχλοις τε και σφυραις ενδελεχεστατα πληττοντες
κατασειουσι την οικοδομιαν. ουτω μεν ουν οι Ῥωμαιοι τα ες την πολιορκιαν παρεσ
κευαζοντο. 6. Ἐν τουτωι δε αλισκεται τις Περσης ανηρ υπο των Ἰουστινου
δορυφορων ανα το φρουριον πορευομενος. επει δε ες το στρατοπεδον εκεκομιστο,
ηναγκαζετο μαστιγουμενος ξυν αληθειαι ερειν τα των οικειων βουλευματα. 2 και
δητα απηγγελλεν, ως ο μεν Ναχοραγαν ες Ἰβηριαν ηδη αφικται, αυτον δε
απεσταλκως ειη τα ενταυθα στρατευματα επι θαρσυνουντα, ως αυτικα μαλα του
στρατηγου παρεσομενου. 3 «οι δε ες Μουχειρισιν τε και Κοταισιν τεταγμενοι Περσαι
ουκ ες μακραν ηξουσιν» εφη «προσβοηθησοντες τοις ες Ὀνογουριν ομοφυλοις,
εγνωσ μενον αυτοις ως επ' εκεινους ιεναι διανοεισθε.» 4 τουτων δε ειρημενων,
αυτικα οι των Ῥωμαιων στρατηγοι εβουλευοντο αμφι των παροντων. και Βουζης
μεν εφασκε χρηναι προτερον παντι τωι στρατωι υπαντιαζειν τοις επερχομενοις.
τουτων γαρ, ως το εικος, δια την ολιγοτητα νικωμε νων επομενον ειναι τους εν τωι
φρουριωι ταχιστα προσχωρησειν, ερημους γεγενημενους· ει δε γε και αντισταιεν,
αλλ' ουδενι πονωι διαφθαρηναι. 5 ηρεσκε δε ταυτα και Ουλιγαγγον, τον του
Ἐρουλικου στρατευματος ηγεμονα. τοιγαρτοι εκεινος θαμα επεφθεγγετο
παροιμιωδες τι, βαρβαρι κον μεν και αφελες, ενεργον δε ομως και χρησιμον· ως δει
47
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προτερον αποσοβειν τας μελιττας και επειτα το μελι σχολαιτερον αναιρεισθαι. 6 ο δε
Ῥουστικος (θρασυτερος γαρ ηδη εγεγονει και τυραννικωτατος, ωσπερ, οιμαι, τωι
αδικηματι φρυαττομενος και τηι προς Μαρτινον ομοφροσυνηι) εσκωπτε γε τον
Βουζην αναφανδον και επεκερτομει, ως ου πωποτε τα δεοντα λογιζομενον. 7
κρατιστον δε ελεγεν ειναι περιττωι μεν πονωι το στρατευμα ηκιστα επιτριβειν,
απαντας δε τωι φρουριωι πελασαντας ραιδιως γε αυτο καταστρεψασθαι και
προτερησαι την εξωθεν επικουριαν· ολιγους δε, ει γε αρα, στελλειν επ' εκεινους, το
ταχος της εφοδου διακωλυσοντας. 8 και ην μεν πολλωι αμεινονα τα τωι Βουζηι
βεβουλευμενα και της φυσεως εχομενα των πραγματων στρατηγιαι τε αριστηι
πρεποντα και το δραστηριον ξυν τωι ασφαλει παρεχομενα. επει 91 δε, ως εοικεν,
απασα η πληθυς του αγους μετειληφει τωι ξυνειναι τε και επεσθαι τοις μιαιφονοις, η
κακιων τε και αξυμφορος νενικηκε γνωμη, ως αν παραχρημα υποσχοιεν δικας. 9
στελλονται μεν γαρ επ' εκεινους τους εκ Μουχειρισιδος ερχομενους ανδρες ιπποται
ου πλειους η εξακο σιοι. ηγουντο δε αυτων ∆αβραγεζας τε και Ουσιγαρδος, αμφω
μεν βαρ βαρω το γενος, Ῥωμαικων δε ταγματων προεστηκοτε. 10 οι δε αλλοι
απαντες αμα τοις στρατηγοις τωι φρουριωι προσβαλοντες ευθυς εργου ειχοντο. τας τε
γαρ μηχανας εκινουν και των πυλων απεπειρωντο και αμφικυκλωσαντες τωι πληθει
τον περιβολον παντοθεν εσηκοντιζον. 11 οι δε Περσαι, αλλα γαρ και ουτοι ανα τας
επαλξεις διαθεοντες, ως οιον τε ην, εκ των παροντων ημυνοντο, βελη τε αφιεντες
συχνα και τα εκτοθεν φυλαττομενοι. οθονας γαρ τινας και απλοΐδας εκ του
μετεωρου κρεμασαντες ταυτηι τας βολας ασθενεστερας απετελουν, εν τοισδε προτε
ρον περιειργομενας. 12 σπουδηι τε πολληι και προθυμιαι κατ' αλληλων διεμαχοντο·
και εικασεν αν τις παραταξει μαλλον η πολιορκιαι το χρημα. τοσαυτη αρα ην
εκατερωθεν η ταραχη και η των εργων επιδειξις, των μεν υπερ της σφων σωτηριας
αγωνιζομενων, ως ου μετριου περισταντος κινδυνου, τοις δε και μαλα αισχρον ειναι
δοκουν απαξ επελθουσιν απρακτοις επανιεναι και μη ουχι παραστησασθαι το
επιτειχισμα και απαλλαξαι την Ἀρχαιοπολιν γειτονηματος πολεμιου. 7. Οι δε αλλοι
Περσαι ες τρισχιλιους ιπποτας μαχιμους ξυντεταγ μενοι αραντες εκ τε Κοταισιου και
Μουχειρισιδος εχωρουν επι την Ὀνογουριν. 2 πορευομενοις δε αυτοις εκμελεστερον
και ουδεν ο τι πολεμιον διανοουμενοις εσπιπτουσιν αθροον οι αμφι τον ∆αβραγεζαν
και Ουσιγαρδον και τωι αιφνιδιωι γε αυτους καταπληξαντες ευθυς ες φυγην ετρεψαν.
3 τουτου δε απηγγελμενου τοις πολιορκουσι Ῥω μαιοις αυτικα οι γε θαρραλεωτερον
επιφερομενοι τα τε παραπετασματα εκεινα καθειλκον και ξυν ακοσμιαι πολλαχου
του τειχους διεσκεδαννυντο, ως ραιδιως το λοιπον τα τηιδε απαντα διαρπασομενοι,
ατε δη των εξωθεν δυσμενων πεφευγοτων και ουδενος ετι ενοχλησοντος. 4 αλλ'
εκεινοι ταχιστα καταμαθοντες, ως ουχ απας αυτοις ο των Ῥωμαιων επηλθε στρατος,
ηιπερ την αρχην ωιηθησαν, ολιγοι δε σφοδρα και οσοι κατασκοποι μαλλον η
πολεμισται αξιοχρεοι νομισθηναι, επιστρεφουσιν εξαπιναιως επ' αυτους
αλαλαζοντες. 5 οι δε την μεταβολην ουκ ενεγκοντες ες παλιωξιν μετεχωρουν και
πολληι εφευγον ξυν ταχυτητι. ειποντο δε αυτοις ως πλησιαιτατα και οι Περσαι
διωκοντες, ωστε αμελει 92 ξυνενεχθηναι, των μεν ελειν, των δε αποδιδρασκειν
επειγομενων, αμφω αμα, τους τε φευγοντας και τους ες την διωξιν εγκειμενους,
παρα τα αλλα των Ῥωμαιων στρατευματα μιγαδην ικεσθαι. 6 θορυβου δε πολλου, ως
το εικος, ανασταντος, απαν δη το πληθος, περιφρονησαντες την πολιορκιαν και την
οσον ουπω ελπισθεισαν εσεσθαι πορθησιν του φρουριου, και δη ξυν τοις στρατηγοις
απιοντες ᾤχοντο, ουτε διαγνωναι αναμειναντες ο τι ποτε εστι το γεγενημενον, η
οποσοι οντες αυτοι ειτα υφ' οσων ελαυνονται, αλλ' ᾔεσαν ουτω δρομαιοι και
48
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διεταραττοντο, καθαπερ Πανικου δειματος εμπεσοντος. 7 οι δε Περσαι κατα το
μαλλον θαρσησαντες πλεον εδιωκον, επει και οι εν τωι φρουριωι (εθεωντο γαρ τα
ποιουμενα) εκβαντες αθροον ανεμιγνυντο τοις αλλοις ομοσε τε το λοιπον
επισπομενοι λαμπροτεραν την φυγην των εναντιων ειργασαντο. 8 και οσον μεν
ιππικον των Ῥωμαιων, ραιδιως εκεινοι εξω βελων απεκομισ θησαν, ωκυτατα
διαθεοντες· του δε πεζου ομιλου πολλοι απεκτεινοντο πιεζομενοι τηι γεφυραι του
Καθαρου λεγομενου ποταμου, δι' ης εδει παντως πορευεσθαι. 9 ενταυθα γαρ δια την
στενοτητα πολλοι αμα περαιουσθαι ουχ οιοι τε οντες ωθιζοντο αλληλους και
αντωθουν. και οι μεν αυτων ες τα του ποταμου εξεπιπτον ρειθρα, οι δε
ανελιττομενοι ες τα οπισω και υπονοστουντες υπο τας των πολεμιων εγιγνοντο
χειρας· και ην απανταχου κακιστα κακιστοις ανακεκραμενα. 10 ισως δε αν απαντες
εν τωι τοτε πανωλεθριαι διεφθαρησαν, ει μη Βουζης ο στρατηγος βοωντων γε αυτων
και ολοφυρομενων ξυνεις το μεγεθος του κινδυνου, επιστρεψας αμα τηι οικειαι
δυναμει και αντιταξαμενος τοις βαρβαροις ανεκοψεν ηρεμα την διωξιν, εως εκεινοι
την γεφυραν διαβαντες εν τωι ασφαλει μολις εγενοντο, ηιπερ και οι αλλοι απαντες.
11 εν μεν γαρ τωι προτερωι στρατοπεδωι, ο δη αγχου Ἀρχαιοπολεως επεποιηντο,
ουδεις οστις αυτων επανηκε. παραδραμοντες δε τουτο υπο του δεους και απαντα
οποσα επηγοντο εδωδιμα τε και αλλως αναγκαια και τιμια, ενταυθα καταλελοιποτες
και εν τοις ενδοτερω χωριοις αποσεσωσμενοι, ου μονον ευκλεα και αγερωχον,
μαλλον μεν ουν και κερδαλεαν την νικην τοις πολεμιοις παρεσχοντο. 8. Ουτοι γαρ
ανδρων ερημα τα εκεινηι πεδια ευροντες διελυσαν τε το χαρακωμα και απαντα τα
εντος ληισαμενοι, ουτω δη γεγηθοτες επανηλ θον εις τα οικεια και της προτερας
χωρας αυθις εκρατουν. 2 καιτοι 93 πως ου λιαν αριδηλον, ως θειον τι μηνιμα του
ανοσιου αιματος εκατι τα Ῥωμαιων εσφηλε πληθη, οι γε εβουλευσαντο τε τα
χειριστα και οντες ου μειον η πεντε μαχιμων ανδρων μυριαδες υπο τρισχιλιων
Περσων αγεννως ουτω πεφευγασι, πλειστους οσους αποβεβληκοτες; 3 πλην αλλ'
αυτοι γε οι της μιαιφονιας εργαται ουκ ες μακραν την τελεωτατην ανεπλησαν δικην,
ως προιοντες αφηγησομεθα. τοτε δε χειμωνος επιλαβο μενου ανα τα πολισματα τε
και φρουρια απας ο στρατος εσκεδαννυτο, ηιπερ εκαστωι διαχειμαζειν ετετακτο. 4 εν
τουτωι δε τα των Κολχων πραγματα αμφιβολα γε ην ες τα μαλιστα και τεταραγμενα.
τοιγαρτοι και απαντες οι εν τελει διηπορουν, τινες αν γενοιντο και οποι τραπειεν. 5
και ουν υπο τινα φαραγγα του Καυκασου αγειραντες εν απορρητωι το πλειστον του
εθνους, ως αν μη εκπυστα εοι τοις Ῥωμαιοις τα μελετωμενα, βουλην προυτιθεντο,
ποτερον επι Περσας μεταχωρητεον η μενετεα ετι παρα Ῥωμαιοις. 6 αυτικα δε πολλοι
απερριπτοντο λογοι, οι μεν επι ταδε, οι δε επι θατερα προκαλουμενοι. ην δε ακριτος
η βοη και ταραχωδης, μητε του λεγοντος οστις ειη, μητε ο τι ποτε λεγοι, σαφως
διαγιγνωσκομενου. τοτε δη ουν οι δυνατωτατοι σιγην μεν τοις πληθεσιν εχειν
παρεκελευοντο, παριεναι δε τον βουλομενον εν κοσμωι και το πρακτεον διεξιεναι
οστις αν οιος τε ηι. 7 ανηρ δε τις των λογιμωτατων, Αιητης ονομα, εδυσφορει μαλλον
τι απαντων και εχαλεπαινεν επι τωι ξυνενεχθεντι, ων μεν και αλλως μισο ρωμαιος
και τα Περσων αει προσιεμενος· τοτε δε και πλεον τωι ευπροσ ωπωι της αιτιας
αποχρωμενος εξαιρειν επειρατο περα του προσηκοντος το γεγενημενον και ουδε
βουλης εφασκε δειν επι τοις παρουσιν, αλλ' ευθυς ες τελεωτατον μηδισμον
καταστηναι. 8 των δε αλλων μη χρηναι λεγοντων ουτω δη τι εξαπινης τον ολον
βιον μετεσκευασθαι, πριν δη σχολαιτερον σφισι βουλευομενοις το λωιον αναφανειη,
ο δε αναστας συν οργηι και προπηδησας ες μεσους εδημηγορει καθαπερ εν
δημοκρατικωι βουλευτηριωι. ην γαρ και λεγειν δεινος πλεον η κατα βαρβαρους και
49
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οιος τοις νοημασι ρητορευειν φυσεως δεξιοτητι. και τοινυν ελεξε τοιαδε· 9. «Ει μεν
εν λογοις ημας και βουλαις ηδικουν Ῥωμαιοι, καλως αν και ημεις τοις ομοιοις
αυτους αμυνομενοι διετελουμεν· νυν δε πως ανεκτον 94 τους μεν ηδη τα παντων
δεινοτατα δεδρακεναι, ημιν δε τον του αντι δρασαι καιρον εις το μελλειν και
βουλευεσθαι διαρρυηναι; 2 ου γαρ δη παρεστι λεγειν, ως πολεμιοι μεν ουπω τοις
εργοις οντες πεφωρανται, εικασθειεν δε αν μονον μελετωσι τουτο και βουλομενοις,
ουδε τεκμηριων τινων επιμνησθηναι δεησει προς ελεγχον δηθεν επιβουλης
λανθανουσης. 3 αλλα Γουβαζης μεν ο τηλικος ουτω πως αθλιως ηφανισται ωσπερ
τις των πολλων και ημελημενων. οιχεται δε φρουδον το παλαιον των Κολχων
αξιωμα, και το λοιπον ου του αρχειν ετερων ανθεκτεον ημιν, αλλ' αγαπητον, ειπερ
εξηι των πρωην υπηκοων μη σφοδρα μειονεκτεισ θαι. 4 πως ουν ου λιαν παραλογον,
ει περι των οις ταυτα κατειργασται καθεδουμεθα διασκοπουντες, ποτερον αυτους
εχθιστους η φιλους ειναι κρινουμεν; 5 καιτοι γιγνωσκειν χρεων, ως ουδε μεχρι
τουτων αυτοις το θρασος εστηξει· αλλα και μεθιεντων ημων το επικλημα, οι δε ουκ
αφεξονται και ηρεμουντας αδεεστερον λυμανουνται. εισι γαρ αμελει θαρραλεωτατοι
προς τους υπεικοντας και υπερφρονειν ειθισμενοι το θεραπευον. 6 εχουσι δε και
βασιλεα πανουργοτατον και ταις μετα βολαις των αει παροντων ηδομενον· οθεν δη
και τα της μιαιφονιας αθροον διηνυσται, του μεν εμβριθως εγκελευσαμενου, των δε
προθυμως υπηρετησαντων. 7 και πεπορθημεθα μονονουχι προς αυτων ουτε
αδικηματος αρξαντες ουτε τινος εχθους συμβαντος, αλλ' οποιας προτερον ειχοντο
συνηθειας, της αυτης εχεσθαι δοκουντες πεπραγασιν ομως τα παντων ανοσιωτατα,
ωσπερ αυθωρον αναπλησθεντες ωμοτητος και μανιας και μισους και παντων ομου
των τοιωνδε. 8 αλλ' ου τα Περ σων ηθη τοιαδε, πολλου γε και δει. φιλους τε γαρ ους
αν εξ αρχης κτησαιντο, βεβαιοτατα στεργειν πειρωνται και την οργην προς το αντι
παλον διατηρουσιν, εστ' αν αντιπαλον ηι. 9 ηβουλομην μεν ουν τηι Κολχικηι πολιτειαι
την παλαιαν δυναμιν προσγενεσθαι, ως μηδαμως αυτην ξενης τινος και επηλυδος
επικουριας προσδεισθαι, αλλ' ειναι τοις πασιν ες τε πολεμον και ες ειρηνην
αυταρκεστατην. 10 επει δε ειτε χρονου περιφοραι ειτε τυχης εναντιωμασιν ειτε και
αμφοτεροις εκβιασ θεντες ες τουτο ηκομεν ασθενειας, ως υφ' ετεροις τεταχθαι,
κρατιστον οιμαι προσχωρειν τοις εμφρονεστεροις και την ευνοιαν προς το οικειον
και ενσπονδον εν τωι ατρεπτωι παρεχομενοις. 11 ουτω δε και πε ριεσομεθα των ως
αληθως πολεμιων, τωι μητε πανταπασι το φθασαν 95 ατιμωρητον καταλειφθηναι και
του μελλοντος περι, οπως εν τωι ασφαλει κεισεται, τα δεοντα παρεσκευασθαι. 12 το
μεν γαρ υπουλον εκεινο του τροπου και βωμολοχον, ο προβαλλομενοι μετα
πραοτητος δολερας και ομιλιας μεμηχανημενης τους πιστευοντας αδικουσι,
περιττον εσται και ανονητον, και ουχ εξουσιν, οπως αυτωι χρησονται καθ' ημων δια
το αμικτον της δυσμενειας και περιφανως αποκεκριμενον. 13 ει δε και πολεμειν
πειραθειεν, αλλα προς Λαζους αμα και Περσας παραταττο μενοι, και ταυτα εν
πολεμιαι γηι, το γουν εντευθεν ουκ αν ουδε την ορμην υποσταιεν. 14 οι γε και αρτιως
παντι τωι στρατωι μοιραι τινι των Μη δων ελαχιστηι προσμιξαντες και προς φυγην
ευθυς αισχιστην τραπεντες μεχρι και νυν μονονουχι πνευστιωσιν υπο του δρομου,
απασι μεν ως ειπειν τοις αλλοις ελαττωθεντες, μονωι δε τωι ταχει τους διωκοντας
νενικηκοτες. 10. «Τουτου δε το μεν εμφανες και προχειροτατον αιτιον ανανδριαν
ειποι τις αν και το μη τα προσηκοντα βεβουλευσθαι. προσεστι γαρ αυτοις ως αληθως
καθαπερ οικεια και συγγενη και τα τοιαυτα ονειδη· πλην αλλα τοις εκ φυσεως
μοχθηροις το αυθαιρετον αδικημα προστεθεν εδιπλασιασεν αυτοις το ατυχημα της
του κρειττονος προμηθειας δια το αγος εκπεπτωκοσιν. 2 το γαρ νικαν ουχ ουτω τοις
50
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οπλοις, οσον τωι ευσεβει βεβαιουται· και ουκ αν ποτε μετειναι φησαιμι της του
αγαθου συμμαχιας πονηροις ανδρασι και μιαρωτατοις. τουτοις ουν, ειπερ ευ
φρονουμεν, ου προσεκτεον, οις ουτε τα της γνωμης αριστα συγκειται και το συζειν
απαντα πεφυκος νεμεσαι. 3 ως μεν ουν η προσχωρησις ημιν ευκολος εσται και
προσφορωτατη και τωι κρειττονι κεχαρισμενη, δια των πραγματων μαλλον η των
λογων δεδηλωται. 4 ου μην ουδε αδικειν δοξοιμεν αν ουδε απιστοι καθεσταναι.
πολλακις γαρ ηδη και προτερον υπο Ῥωμαιων προπηλακιζομενοι εμμενειν και ὣς
τοις καθεστηκοσιν ηγουμεθα χρηναι, φαυλοτατον ειναι κρινοντες το μετα
βαλλεσθαι ραιδιως επι τισιν αιτιαις, ει και δεινοταται ειεν, φορηταις δε ομως και ου
πανταπασιν ανυποιστοις. 5 το δε και μεγιστας βλαβας και ανηκεστους πασχοντας
φερειν δια παντος αταλαιπωρως και προς μηδεν οτιουν αχθεσθαι των ανοσιων
εργων και ατοπωτατων, ου σωφρο νουντων ανδρων ειναι φημι, αλλα δειλων και
αθλιων και την περι τα κοινα ραιθυμιαν τωι της απραγμοσυνης ονοματι
σοφιζομενων. 6 τουτου δε του της μιαιφονιας παθους ουκ αν οιμαι παρ' ετεροις
μειζον τι γενοιτο 96 ουτ' αν γενομενον περιοφθειη. ουκουν ουδε ημιν περιοπτεον,
αισχυνο μενοις ει γε φανειημεν του βασιλεως επιλελησμενοι και τους απεκτονοτας
υποθωπευοντες. 7 ει γαρ οιον τε ην αυτον ενθαδε παρειναι, παντως αν επεκαλει και
κατεμεμφετο της ημετερας ολιγωριας, ανθ' ων οι αλιτη ριοι ουτοι κατα την εκεινου
γην ετι ενδιαιτωνται και ου πολλωι προτερον εξεληλανται. 8 επει δε ουτε παρεσται
το λοιπον ουτε φθεγξεται, υμεις αναλογισασθε τον ανδρα, και ως εν μεσωι του
συλλογου παρεστως ουτω ταις εννοιαις υμων ανατυπουσθω, επιδεικνυς μεν την
σφαγην υπο το στηθος και τον αυχενα, ικετευων δε το ομοφυλον νυν γουν τισασθαι
τους πολεμιους. ειτα τις αν ημων αποδεξοιτο διαπορουντων και σκο πουμενων, ει
δικαιον προς των Κολχων οικτου τυχειν τον Γουβαζην; 9 ευλαβητεον γαρ ημιν,
οπως μη το ουκ ευπρεπες δηθεν της μεταστασεως δεδιοτες μεθεξομεν του μιασματος,
καταπροεμενοι και παρεντες το τιμωρειν τωι τεθνηκοτι, και μαλλον εντευθεν
απιστοι δοξομεν, ει γε τωι βιωι μονον εκεινου την προς αυτον οικειωσιν
αναμετρησαντες συναπο βαλωμεν αυτωι και την μνημην. 10 καλως μεν γαρ των
πραγματων χωρουντων πολλη ανοια τα προεγνωσμενα μεταμανθανειν· εναντιως δε
που φερομενων ασυμφορον οιμαι το μη ουχι θαττον αρμοζεσθαι τωι προσπιπτοντι.
το γαρ βεβαιον εν τωι ευλογωι κρινεσθαι χρη, και το εγκαρτερειν τοις παρουσιν ουκ
επαινετεον αει, αλλ' οτε φρονησει συμ παραγιγνεται. ενθα δε συμβαινει ων μεν δει
μεμνησθαι περιοραν, εχεσθαι δε των ου προσηκοντων, ενταυθα του μεταβαντος εφ'
ετερα ο βεβηκως επι τοις προτεροις μεμπτοτερος. 11 ταυτα δη ουν οι Περσαι
πυνθανο μενοι προς ημων και συνιεντες στερξουσιν ημας εικοτως και υπερμα
χουνται, χρηστοι τε οντες και μεγαλοφρονες και δεινοι τεκμαιρεσθαι τας γνωμας
των πελας και προς γε χωραν ουτως επικαιροτατην και δυναμιν αξιοχρεων, ην
αυτοι προ πολλων χρηματων και πονων εχειν τιμωνται, εις ξυμμαχιαν
αυτεπαγγελτον προσλαμβανοντες. 12 μη τοινυν ετερον τι παρα ταυτα διανοεισθε,
αλλ' ευθυς επιχειρειν τοις πραγμασι και το μελετηθεν ανακαλυπτειν· ουτω γαρ αν
ευκλειαν μεγιστην αροιμεθα, οσια τε δρωντες και δικαια και προς το συνοισον
εξευρημενα.» 97 11. Τοιαυτα του Αιητου ειποντος αυτικα απας ο ομιλος επηρτο και
ανεβοα και αυθημερον ιεντο μετανιστασθαι, ουτε τοις Περσαις προεγνωσ μενον ουτε
ουτω παρεσκευασμενοι ως διαλαθειν τυχον η και αμυνασθαι τους Ῥωμαιους
διακωλυοντας· αλλα μηδεν οτιουν των εσομενων δια νοουμενοι μητε οπηι αυτοις
εκβησεται η επιχειρησις, ατακτως ηπει γοντο, προσον μεν τουτο και αλλως τοις
πληθεσιν, ηδεσθαι τωι νεωτε ρισμωι και ταις μεταβολαις των πραγματων, ουτοι δε
51
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και μαλλον ηρεθισ μενοι, ου μονον οια δη βαρβαροι, αλλ' οτι την τε αιτιαν ευλογον
ειναι ηγουντο και τους λογους εν μεγιστωι θαυματι εποιουντο, ο δη και μαλλον
αυτους ανεκινει και διεσοβει. 2 ουτω δε αυτων ταραττομενων ανηρ τις Φαρταζης
ονομα, ων μεν εν τοις μαλιστα παρα Κολχοις, εμφρων δε και δημοτικος μαλα τους
τροπους, επεσχεν αυτους της ορμης και ανεκοψεν, ικετευσας μη προτερον επι την
πραξιν χωρησαι, πριν τι και αυτου λεγοντος διακουσαιεν. 3 μολις δε αυτων
πεπεισμενων τηι προς τον ανδρα αιδοι και κατα χωραν μεμενηκοτων, παρελθων και
αυτος ες μεσον ελεξε τοιαδε· 4 «Εικοτα μεν, ω ανδρες Κολχοι, πεπονθατε, λογων
δεινοτητι σφοδρα κεκομψευμενων τας γνωμας εκταραχθεντες. δυσμαχωτατον γαρ
τι το χρημα και οιον απαντας ανθρωπους εκπληττειν, ουχ ηκιστα δε τους ουπω
προτερον ες πειραν αυτων κατασταντας, ου μην πανταπασιν ανανταγωνιστον
σωφρονι λογισμωι και της εκ των πραγματων κρισεως εχομενωι. 5 μη τοινυν
αρεσκοντων υμας τα ειρημενα, λογιζομενους ως τωι αθροωι μονωι και αξυνηθει
πεπιστευται, αλλ' ου τωι πρεποντι και ωφελιμωι. γιγνωσκετε δε μαλλον, ως ει και
λιαν υμιν κεχαρισμενα δοκει, αλλ' ενεστι κρειττονα τουτων ελεσθαι· και το ραιδιως
αναπεισθηναι τεκμηριον υμιν εναργες της απατης γινεσθω. 6 τωι γαρ τα ψευδη
συμβουλευοντι μειζονος τε κοσμου και ποικιλιας ρηματων προσδει· καντευθεν
πολλωι τωι θελγοντι χρωμενος θαττον εφελκεται τους ευηθεστε ρους. 7 ουτω δε και
υμεις, του Αιητου σοφισματα προθεντος επαγωγα και παραλογα, ουκ ιστε οπως
εφενακισθητε· καιτοι ει και μηδεν ετερον, αλλ' εκεινο γε και λιαν εν προδηλωι
κειμενον ευροι τις αν, ως αλλης τινος ζητησεως αρχην εμβαλλειν προηχθη των εφ'
α παρεσμεν αλλοτριω τατης. 8 καθαπερ γαρ υμων απαντων ου δεινα καθεσταναι τα
ξυμβεβη 98 κοτα φασκοντων και της ατοπου μιαιφονιας ηκιστα καταμεμφομενων
και τουτο μονον διασκοπουντων, ειπερ ως αληθως ημαρτηκασιν οι τον Γουβαζην
απεκτονοτες, παρηλθε κατηγορων εκεινων και πλειστους οσους προφερομενος
λογους επι τοις ηδη διεγνωσμενοις. 9 εγω δε καταρατους μεν ειναι φημι και
κακοδαιμονας και οιους ηδιστα θεασαιμην αν ολεθρωι τωι παντων χαλεπωτατωι
διολλυμενους, ου μονον τους πλη ξαντας και την σφαγην ταις χερσιν επενεγκοντας,
αλλα και τους οσοι, παρον κωλυειν, εφηκαν, προς δε γε και τους ησθεντας και τους
μη λιαν υπεραλγησαντας. 10 πλην αλλ' ουκ, επειδη ταυτα γιγνωσκω, ηδη που και
προσχωρειν τοις Περσαις συνοισει· ουδε τουτο λαβοι τις αν ωσπερ επομενον τωι
λογωι και συνημμενον, ως εκεινων παρανομησαντων δεησει και ημας τα οικεια
νομιμα καταπροεσθαι, ουδε ως απιστοις μεν αυτοις αχθεσθαι, παραπλησιαν δε
κτησασθαι δοξαν. 11 νυν γαρ ου το φθασαν και διηνυσμενον και ουκετι την του μη
γεγονεναι φυσιν επιδεχομενον αναλογιζεσθαι χρη, ως αν μη, συν τωι θυμουμενωι της
ψυχης και χαλεπαινοντι βουλευομενοι, λαθοιμεν εαυτους το κρινον επιθολουντες
και την του αμεινονος ευρεσιν προαφηιρημενοι, αλλα του μεν παθους υφελειν, εις
οσον μη δοκειν ημεληκεναι, προνοιαν δε των γουν λοιπων θεσθαι πραγματων, οπως
αριστα καθεστηξει. 12 ανοη των μεν γαρ ανδρων επι τοις παρωιχημενοις κακοις
αγανακτειν μεχρι παντος και ανιασθαι, σωφρονων δε τας ατακτους ροπας
γιγνωσκειν της τυχης και ταις μεταβολαις μη ταραττεσθαι μηδε των προτερων
εστερη μενους συνδιαφθειραι και τας των μελλοντων ελπιδας. 12. «Ἀλλ' ο μεν
συμβουλος παλαι τα Μηδων φρονων και μεθισταν ημας επ' εκεινους γλιχομενος
μορμολυττειν καθαπερ τους παιδας πειρα ται, ως δη τοις Ῥωμαιοις ου των
τετολμημενων αποχρησοντων, αλλα μειζονων προσεσομενων, και ως ο βασιλευς
αυτοις καινουργοτατος και τα της μιαιφονιας αυτος εγκελευσαμενος ειη,
σπουδασθεν εκ πλειστου και βεβουλευμενον· και ταυτα φασκων ανυμνει τους
52
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Περσας και υπερ αγαται, πειθειν ημας εντευθεν οιομενος ικετας ευθυς και
αυτομολους γενεσθαι των φυσει πολεμιωτατων. 2 προς τουτο γαρ απασαν εχει την
αναφοραν, ωδινων εξ αρχης και μηχανωμενος, ως αν αυτωι τα 99 μεμελετημενα
προς εργον εκβαιη, και συν τωι ανεξεταστωι προτρεπων την της βουλης ταξιν συγχει
και ταραττει και προς το ανονητον μετα βαλλει. 3 η μεν γαρ προτερευειν ελαχεν αει
και ηγεισθαι, βασανον εμποιουσα τοις ουπω προδηλοις· μολις δε του πρακτεου
διαγνωσθεντος, τοτε δη παρειναι χρεων το εθελειν τυχειν και εφιεσθαι των
αιρεθεντων. 4 ο δε το περας αρχην πεποιηται, ελομενος ηδη πριν τι σαφως διασκο
πησαι. ποιον τοινυν το εκ της βουλης ωφελιμον, ειπερ της κρισεως εν υστερωι παρηι;
5 υμεις δε, ω ανδρες Κολχοι, μηδαμως τας γνωμας ετερωι τωι κατειλημμενοι και προς
εν τι τελος προδιωρισμενον ορωντες, ουτως επι τας ζητησεις χωρειτε. πως γαρ και
ενεστι τας των πραγματων αποβασεις βιαζεσθαι και προς το αρεσκον μετασκευαζειν;
τουναντιον γαρ τουτοις επεσθαι κοσμιως προσηκει και τον λογισμον επ' αυτα
μεθιεναι καθαρον και αυτονομον, ωστε κατα σχολην τα προστυχοντα
διευκρινησαντα του συνοισοντος εφικεσθαι. 6 ουτω γαρ υμιν βου λευομενοις αυτικα
φανειται, ως ουτε εκ των Ῥωμαικων ταγματων ουτε μην των στρατηγων απαντων,
πολλωι δε γε μαλλον ουδε του σφων βασιλεως τα της επιβουλης επι Γουβαζην
συνεστη. διατεθρυληται γαρ ηδη παρ' αυτοις και ανωμολογηται, ως Ῥουστικος και
Μαρτινος, βασκηναντες αυτωι της ευτυχιας, εις αυτεπαγγελτον ηλασαν κακοδαι
μονιαν, των αλλων ηγεμονων ουχ οπως συλλαβομενων, αλλα και περιφανως
ανιαθεντων. 7 αδικον ουν οιμαι και προς γε αξυμφορον, ενος εξ απαντων ανδρος η
και δυοιν τυχον ημαρτηκοτοιν εξυβρισαι μεν ες τους κοινους νομους, ους στεργειν
προυθεμεθα, πολιτειαν δε ξυμπασαν και διαιταν συνηθη και φιλην ουτω πως ραιδιως
αποσκευασασ θαι, των δε την χωραν φρουρουντων και πολλους οσους κινδυνους
αναδεχομενων, ως αν ημιν εν ευπαθειαι βιοτευειν εξηι, προδοτας δειχθη ναι και το δη
παντων ανοσιωτερον, δοξαν ορθην προς ευσεβειαν και την των ιερων απορρητων
σεμνοτητα περιφρονησαι. 8 πως γαρ ου τουτο φανουμεθα δρωντες, ει
προσχωρησαιμεν τοις του κρειττονος εναντιωτατοις; ει μεν γαρ διακωλυσαιεν ημας
ταις αυταις αγιστειαις εμμενειν και μεταστησαιεν προς την σφετεραν, τι τουτου
πεισομεθα χαλεπωτερον, περιοντες τε και τεθνηκοτες; τι δε κερδανουμεν απασαν
την Περσιδα (θωμεν γαρ ουτω) προσλαμβανοντες, τας δε ψυχας εζημιω μενοι; 9 ει δε
γε και μεθειεν και συγχωρησαιεν, αλλ' ου βεβαιαν ημιν
100 την ευνοιαν εξουσιν, υπουλον δε μαλλον και σφαλεραν και μονηι τηι χρειαι
συμμετρουμενην. 10 αμικτον γαρ αει τοις ανθρωποις το ετε ρογνωμον και ουτε
δεους προσπεσοντος ουτε τινος ευεργεσιας ηγησα μενης μονιμος αυτοις εγγιγνεται
πιστις, πλην ει μη και ταις δοξαις ομοφρονοιεν· το τε συγγενες και ιδιον και
ομοφυλον, ει τουδε λειπομενα τυχοιεν, ονοματι μονωι την οικειωσιν υποφαινει, τοις
δε εργοις αλλο τριουται. 11 αντι ποιων τοινυν αγαθων, ω ανδρες Κολχοι, προς
Περσας μεταβησομεθα, ει γε και ὣς εσονται δυσμενεις και μηδεν ημιν πλεον εσται
του παροντος η μονον το ραιον βλαπτεσθαι προς αυτων, οσωι του εμφανους το
διαλανθανον αφυλακτοτερον; 12 αλλα γαρ ει δοκει, συγκεχωρησθω μητε αδικον
ειναι τουγχειρημα μητε του πρεποντος εστερημενον, και ωμολογησθω τα Περσων
ηθη βεβαια και πιστα και οια δια παντος εμμενειν ταις εσομεναις ξυνθηκαις. ει γαρ
και ταυτα δοθειεν και μηδεν ημιν των αλλων εμποδων εσται, αλλα τα της δυνα
μεως ουκ αρκεσει. 13 πως γαρ αν μεταχωρησαιμεν εφ' ετερους, εφεστη κοτων ημιν
των Ῥωμαιων, και ουτω πολλων και ανδρειοτατων και υπο κρατιστοις στρατηγοις
ταττομενων; πως δε και οιον τε μη ουχι ποινας υποσχειν ανηκεστους, των μεν ους
53
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επαμυνειν χρεων πορρω που κατα την Ἰβηριαν ετι μελλοντων και ανειμενως
πορευομενων, των δε τιμωρησομενων την τε χωραν απασαν κατεχοντων και ταις
ημετε ραις πολεσιν ενοικουντων; 13. «Καιτοι φησιν αυτους ο γενναιος ουτοσι μηδε
την ορμην ημων υποστησεσθαι, παραδειγματι χρωμενος τοις εναγχος ξυμβεβηκοσιν.
και τις αγνοησειεν αν, ως τας των πολεμων ροπας ουκ επι ρητοις αναγκη συμβαινειν
ουδε τους νυν σφαλεντας τυχον των ομοιων αει μεταλαγχα νειν αποτευγματων;
τουναντιον γαρ ως τα πολλα προς τους ηττηθεν τας η νικη μετεισι και το δυσφορουν
εκθεραπευει. 2 ου χρη τοινυν ημας, καθαπερ ειθισμενον αυτοις το λοιπον εν απασαις
ταις συμπλο καις ελασσουσθαι, περα του μετριου θαρρειν. ει μεν γαρ τουτωι μονωι
νενικηνται, τωι μη τα δεοντα βεβουλευσθαι, προσεκτεον μεν ημιν τωιδε μαλλον τωι
παραδειγματι και προφυλακτεον τους εκ της αβουλιας κινδυνους. 3 ου μην
προδηλον εντευθεν οιεσθαι δει το ραιδιως αυτων περιεσεσθαι. εικος γαρ τους
προτερον αμαρτησαντας και δια της πειρας 101 οποια φευκτεον πεπαιδευμενους και
αυτο δη το παροφθεν ανακαλεσασ θαι τηι περι των εφεξης εσομενων επιμελειαι. 4 ει
δε το θειον αυτοις χαλεπαινει της επι τωι κειμενωι παρανομιας και ταυτηι
κεκακωνται, τι δει και ημας παρειναι και ξυνεπιλαμβανειν, ωσπερ ουκ επαρκουντος
εκεινου τα δικαια δρασαι, αλλα της εξ ημων επικουριας προσδεομενου; ποια δε τις
αν ασεβειας υπερβολη ετεροις λελειψεται, ει γε τοδε το αγαθον ατιμασαιμεν τηι
μεταστασει, οπερ και ηρεμουντων ημων υπερ μαχει προσηκοντως; 5 μηδεις τοινυν
ημιν τον τεθνεωτα παραγετω δηθεν τωι λογωι λιαν αγεννως ολοφυρομενον και
ικετευοντα τους ομοφυ λους οικτου τυχειν τωι την σφαγην επιδεικνυναι. ταυτα γαρ
μοχθη ραις μεν ψυχαις και ανανδροις ισως αρμοσει, ου μην προσαπτεον αυτα
βασιλει και Λαζων και Γουβαζηι. 6 ει γαρ εκεινος ενταυθα παρην, παντως αν, ατε δη
θεοφιλης ανηρ γεγονως και φρενηρης, κατεμεμφετο μεν ημας τοιαυτα
βουλευομενους, εκελευεν δε μη ουτω καταπεπτωκεναι και μαλθακιζεσθαι και
δραπετευειν, καθαπερ οικετας, αιρεισθαι· φρονημα δε μαλλον Κολχικον και
ελευθερον αναλαβοντας αντεχειν τηι συμφοραι θαρραλεως και προς μηδεν μεν
αισχρον και αναξιον των πατριων εξαγεσ θαι τροπων, εμμενειν δε τοις παρουσι και
πεποιθεναι ως του κρειττονος ηκιστα το εθνος περιοψομενου. 7 ειτα πως ου σφοδρα
παραλογον αυτωι μεν τωι βιαιως ανηιρημενωι ταυτα κατα το εικος ευ εχειν δεδοχθαι,
ημας δε τους την προς εκεινον ευνοιαν σκηπτομενους ταναντια δια νοεισθαι; 8 αλλα
δεδοικα, μη και μονου χαριν του διαλογιζεσθαι ταυτα και διασκοπειν μεγιστας
υφεξομεν δικας. ει μεν γαρ επ' αδηλοις ελ πισι και την εφ' εκατερα ροπην
επιδεχομεναις τα της αποστασεως ημιν εμελετατο, ην μεν αν και τοτε δεινον επι
τηλικουτων πραγματων κινησει μονης ηρτησθαι της τυχης, πλην αλλ' εξην ισως
τοις ταυτα προηιρη μενοις αδεεστερον γουν αναισχυντησαι. 9 ει δε πανταχοθεν
προυπτον δεικνυται το κακον, πως ου μισητεον αυτους τοιαυτην εννοιαν εμβαλον
τας; ως μεν ουν αφεκτεον ημιν εκεινων, και δη μετριως ερρηθη. 10 φημι δε δειν
βασιλει τωι Ῥωμαιων το ξυμβαν αναγγειλαι, ως αν ενδικωτατα μετελθοι τους του
μιασματος αιτιωτατους, και ει μεν εθελησει, πεπαυσ 102 θαι το λοιπον της προς
Ῥωμαιους διαφορας και συνεργειν αυθις και συστρατευεσθαι και των προτερων
μετεχειν συνδιαιτηματων. 11 ει δε απωσοιτο την αξιωσιν, τοτε δη βουλευτεον ημιν,
ειπερ ετεραν οδον τραπηναι ξυνοισει. ουτω γαρ ποιουντες ουτε του τεθνηκοτος
επιλελησ θαι δοξοιμεν αν ουτε προπετειαι μαλλον η γνωμηι τα ημετερα διατι θεναι.»
14. Ειρημενων δε και τουτων παλινωιδιαν, το λεγομενον, ηιδον οι Κολχοι και
μετεπειθοντο. μαλιστα γαρ αυτους εις τουτο συνηλασε το δεδιεναι, μη ποτε αρα, ει
μετασταιεν, και την επι τωι κρειττονι δοξαν αφαιρεθειεν. 2 επειδη ουν η του
54
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Φαρταζου γνωμη ενικα, αυτικα οι αριστοι και ευπατριδαι του εθνους Ἰουστινιανωι
βασιλει τα επι Γουβαζηι ξυνενεχθεντα διηγγειλαν απασαν τε οι ανεκαλυψαν την
απατην, ως εκεινος μεν ουτε μηδισας πωποτε ουτε αλλο τι αχαρι κατα Ῥωμαιων
βουλευσαμενος ηλω, οι δε αμφι Μαρτινον τε και Ῥουστικον, επειδη αυτοις υπο
ραιστωνης θαμα σφαλλομενοις επεκαλει τε τα εικοτα και εχαλεπαινεν, οι δε ταυτην
τε την συκοφαντιαν εμηχανησαντο και τον ουδεν ημαρτηκοτα διεφθειραν. 3
εδεοντο δη ουν τηι του κατοιχομενου ψυχηι τουτο δη παρασχειν το χαριστηριον·
ελεγον δε ουκ αλλο τι αρα η ωστε μη ατιμωρητον καταλιπειν το αδικημα, βασιλεα δε
σφισιν επιστησαι ουκ οθνειον τινα ουδε επηλυτην, αλλα Τζαθην τον Γουβαζου
νεωτερον αδελφον εν Βυζαντιωι κατ' εκεινο του καιρου διατριβοντα, ως αν αυτοις
παλιν ο πατριος διασυζοιτο νομος και η ανεκαθεν του βασι λειου γενους ακραιφνης
ομολογια. 4 ο δε (οσια γαρ αυτωι εδοκει και δικαια) ως ταχιστα επετελει. και ουν
Ἀθανασιον, ενα των τα πρωτα λαχοντων εν τηι συγκλητωι βουληι, εστειλε
διασκοπησοντα τε το πραχ θεν ες το ακριβες και κατα τους Ῥωμαιων νομους
κρινουντα. 5 και δη παραγενομενος Ῥουστικον μεν ευθυς ες Ἀψαρουντα εστειλε την
πολιν και τωι εκεινηι δεσμωτηριωι εγκαθειρξας εφρουρει· Ἰωαννηι δε τωι βασιλεα μεν
φενακισαντι, αυτουργωι δε του μιασματος γεγενημενωι, αποδρασαντι πως εν τωι τοτε
λαθραιοτατα και φυγηι την σωτηριαν καρπωσασθαι πειρωμενωι, αλλ' εκεινωι γε τωι
Ἰωαννηι επι τοισδε πορευομενωι υπαν τιαζει, ουτω παρασχον, ο Μεστριανος (εις δε γε
ην ουτος των αμφι τα βασιλεια δορυφορων, ους δη σκριβωνας ονομαζουσιν·
εσταλτο δε αυτοσε 103 τουτου δη ενεκα, εφ' ωι εξυπηρετησασθαι τε τωι Ἀθανασιωι και
αττα αν υπ' εκεινου κριθειη, τονδε ταυτα επιτελεσαι) ξυλλαβων δη ουν ο
Μεστριανος τον Ἰωαννην παρα τον διαιτητην απεκομισεν. 6 ο δε και τουτον ες
Ἀψαρουντα εξεπεμψεν, εν ειρκτηι τε και ποδοκακκηι μενουντας, εως ο εν ποσιν αγων
διανυσθειη. 15. Ἅμα γαρ τωι ηρι αρξαμενωι παρην ο Ναχοραγαν ες Μουχειρισιν και
αυτικα τα τε στρατευματα ηθροιζε και πλειστηι οσηι χρωμενος προθυμιαι τα ες τον
πολεμον εξηρτυετο. τοιγαρτοι και οι Ῥωμαιοι αμφι την Νησον αγειρομενοι
παρεσκευαζοντο, και τα της κρισεως εικοτως ανεκοπτετο. τι γαρ αν αυτοις εν τωι
τοτε προυργιαιτερον κατεφανη της περι τον πολεμον ευκοσμιας; 2 ηδη δε και ο
Τζαθης αμα Σωτηριχωι τωι στρατηγωι εκ Βυζαντιου αφικτο, την τε πατρυαν αρχην
και τα ταυτης παρασημα προς του βασιλεως Ῥωμαιων, ηιπερ εκ παλαιου νενομισται,
δεδεγμενος. εισι δε γε ταυτα στεφανος χρυσους λιθοκολλητος και χιτωνιον ποδηρες
υποχρυσον πεδιλα τε κοκκοβαφη και μιτρα ομοιως χρυσωι τε και λιθοις
πεποικιλμενη. χλαμυδα δε αλουργη τοις βασιλευσι των Λαζων ου θεμις αμπισχεσθαι,
λευκην δε μονον, ου μεντοι πανταπασι γε κοινην ουτω και ειθισμενην· αμφι γαρ το
μεσαι τατον εκεινη χρυσωι υφασματι εκατερωθεν καταλαμπεται. βασιλικον δε και το
εμπερονημα της χλαμυδος, λιθοις τε εκκρεμεσι και τηι αλληι κατα σκευηι διαπρεπον. 3
επιβαντα δη ουν τον Τζαθην της υπηκοου και τηι βασιλειωι στοληι κεκοσμημενον
αυτικα οι τε στρατηγοι και απας ο των Ῥωμαιων στρατος δεξιουμενοι τε και τα
εικοτα γεραιροντες προηγουν το, εξωπλισμενοι ως ευπρεπεστατα και επι των ιππων
οι πλειστοι οχουμενοι. 4 οι δε Λαζοι ες το χαιρον μεταβαλοντες και μολις αποπαυ
σαμενοι της ανιας στοιχηδον οι παρωμαρτουν σαλπιγγες τε παντοθεν επηχουν και
τα σημεια ες υψος επηρτο. και ην η πομπη φαιδρα τε επιεικως και γαυροτατη και
πλεον η κατα την Λαζων βασιλειαν εξωγκω μενη. 5 Τζαθης μεν ουν ες την αρχην
καταστας εταττεν εκαστα το λοιπον και διεκοσμει το ομοφυλον, ως αυτωι τε ην
βουλομενωι και ο πατριος υπηγορευε τροπος. 6 Σωτηριχος δε ο στρατηγος αυτικα
ειχετο της πορειας, εφ' ηιπερ και εσταλτο. χρυσιον γαρ εκ βασιλεως εκομιζεν, εφ' ωι
55
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις προσοικοις βαρβαροις κατα το ξυμμαχικον διανεμοι, ειθισμενον γε τουτο εκ
πλειστου και αν' ετος γιγνομενον. 7 ειποντο 104 δε αυτωι και των παιδων οι
πρεσβυτεροι, Φιλαγριος τε και Ῥωμυλος, ως αν ευθυς αφ' εστιας μοχθειν εν δεοντι
παιδευθειεν, επει και ες ηβης μετρον ηδη αμφω εληλυθετην και ηστην οιω
διαπονεισθαι. ο γαρ δη τριτος αυτων, Ευστρατιος, εν Βυζαντιωι ελελειπτο, νεος γε ων
ετι κομιδηι και αλλως το σωμα ου ρωμαλεος. 8 ως δε ες την των καλουμενων
Μισιμιανων ο Σωτηριχος αφικετο χωραν, οι δη κατηκοοι μεν του βασι λεως των
Κολχων τυγχανουσιν οντες καθα που και οι Ἀψιλιοι, γλωττηι δε ομως χρωνται
αποκεκριμενηι και νομοις ετεροις· εισι δε τουτου δη του Ἀψιλιων γενους βορειοτεροι
και τετραμμενοι ηρεμα ες ηλιον ανιοντα· 9 επειδη ουν ες τουσδε παραγεγονεν,
εννοια τις αυτους εισηλθεν, ως αρα εν τι των σφετερων φρουριων αμφ' αυτα δη τα
Λαζων ορια ιδρυ μενον, ο δη Βουχλοος ονομαζουσιν, τουτο δε ο γε βουλοιτο τοις
Ἀλανοις καταπροεσθαι, ως αν οι των εθνων πρεσβεις των απωτερω οικουντων
αυτου αγειρομενοι τον μισθον αποφεροιντο και μηκετι αναγκη τις ειη τωι τα
χρηματα παρεχομενωι τας του Καυκασου περινοστειν υπωρειας και αυτον επ'
εκεινους ιεναι. 16. Ταυτα δη οι Μισιμιανοι ειτε γνοντες ειτε υποτοπησαντες στελ
λουσιν ανδρας δυο των παρα σφισι λογιμων, Χαδον ονομα και Θυανην. 2 οι δε
ευροντες αυτον αγχου που εκεινου δη του ερυματος εναυλιζομενον και πλεον ες την
δοκησιν επιρρωσθεντες «αλλ' ου δικαια δρασειν ημας» εφασαν «ω στρατηγε,
διενοηθης· χρη γαρ σε μηδε αλλωι τωι εφιεναι τα ημετερα παραιρουμενωι, μη τι γε και
αυτον ουτω εθελειν. ει δε σε ως αληθως μη ταυτα αρεσκει, αγε οπως ενθενδε ως
ταχιστα μεταβας εν ετερωι αποδιατριψεις χωριωι· και σε τα επιτηδεια ηκιστα
επιλειψουσιν, αλλ' ημεις απαντα οισομεν. ενταυθα γαρ σοι ου μενετεα πανταπασιν,
ουδε ανεξομεθα σου μελλοντος ες τοδε και σκηπτομενου.» 3 ουτω δε αυτων
αυθαδιζομενων, ουκ ανεκτα ηγησαμενος ο Σωτηριχος, ει τοις των Κολχων
κατηκοοις εξειη κατα Ῥωμαιων θρασυνεσθαι των υφ' ους οι Κολχοι τεταχαται,
παρακελευεται τοις οπαδοις παιειν αυτους αις επεφεροντο βακτηριαις. οι δε
καθικοντο αυτων αφειδως και ες του πισω ημιθνητας απεπεμψαν. 4 τουτου δε
γεγενημενου, Σωτηριχος 105 μεν ουδεν αντιπαλον ᾤετο εσεσθαι, αλλ' ωσπερ αμελει
οικετας οικειους ημαρτηκοτας διαχειρισαμενος και ουδεν οτιουν ευλαβητεον αυτωι
εμενε τε κατα χωραν και ειτα, νυκτος επιγενομενης, εκαθευδε σφοδρα αδεως και
αφυλακτως· ουτω δε οι τε παιδες και οι δορυφοροι και οποσον αυτωι αλλο θητικον
ειπετο η και δουλον, εκμελεστερον και ουτοι απαντες η ως εν πολεμιαι
κατεσκηνημενοι, ανεπαυοντο. 5 εν τουτωι δε οι Μισι μιανοι την υβριν ουκ
ενεγκοντες επιφοιτωσιν αυτοις καρτερωτατα εξωπλισμενοι, και αυτικα επι το
δωματιον χωρησαντες, ου δη ο στρα τηγος ανεκεκλιτο, κατακτεινουσι προτερους
τους παρευναστηρας των θεραποντων. 6 θορυβου δε, ωσπερ εικος, και παταγου
πολλου κινηθεντος ξυναισθησις μεν του κακου αυτωι τε Σωτηριχωι και τοις αμφ'
αυτον απασιν εγιγνετο· και τοινυν υπο δεους εκ των ευνων ανεπαλ λοντο, ετι δε τωι
υπνωι καρηβαρουντες και παρειμενοι, αμυνεσθαι αυτοις ου τι μαλα παρην. 7 οι μεν
γαρ ταις σισυραις τω ποδε περιελιττομενοι ειργοντο της πορειας, οι δε και ηδη επι τα
ξιφη ορμησαντες και σχεδια ζειν πειρωμενοι τα πολεμια αλυοντες ησαν οικτροτατα
οια εν σκοτωι και αποριαι ες τε τους τοιχους περιρρηγνυμενοι και οπηι ετυγχανον
κειμενα τα οπλα επιλελησμενοι· ενιοι δε αυτων και τωι ηδη ξυνειληφθαι
απειρηκοτες ουδεν ο τι εμηχανωντο εβοων τε μονον αλλος αλλοθι και ωλοφυροντο,
ουκ εχοντες ο τι και δρασαιεν. 8 ουτω δε αυτων κατα πεπληγμενων επεισπεσοντες οι
βαρβαροι αυτον τε Σωτηριχον κατα κτεινουσι και τους παιδας και προς γε
56
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ξυμπαντας τους αλλους, πλην ει μη τις εκ τινος τυχον αλαμενος ορσοθυρης η και
ετερωι οποιωι δη τροπωι λαθων διεσωθη. 9 ταυτα δε δρασαντες οι αλιτηριοι
εσκυλευσαν τους κειμενους τα τε αλλα οποσα επηγοντο κτηματα και προς γε το βασι
λεως αφελομενοι χρυσιον, καθαπερ τινας πολεμιους ως αληθως, αλλ' ουχι φιλους τε
και ηγεμονας απεκτονοτες. 17. Ἐπει δε αυτοις τα της μιαιφονιας απειργαστο και το
ανοιδαινον τεως της γνωμης και οργιζομενον τωι αποπλησθηναι την επιθυμιαν
υποχαλαν εδοκει και περιστελλεσθαι, τοτε δη μονον το πραχθεν εφ' εαυτωι
διασκοπουντες ανελογιζοντο και ξυνιεσαν, οποιος αυτοις ανερριπ ται κυβος οτι τε
ουκ ες μακραν ηξουσιν οι Ῥωμαιοι τιμωρησειοντες 106 και οτι αυτοι εκεινους ουχ
υποστησονται. 2 τοιγαρτοι αναφανδον αποσταντες προσεχωρουν τοις Περσαις και
επρεσβευοντο, υποδεχεσθαι τε σφας αιτουμενοι και ως δη κατηκοοις το λοιπον
επαρηγειν. 3 του των δε απαντων τοις των Ῥωμαιων στρατηγοις απηγγελμενων,
εχαλεπαινον μεν οι γε και εδυσφορουν, τισασθαι δε παραυτικα τους Μισιμιανους ου
μαλα ηδυναντο, πιεζομενοι τηι περι του μειζονος ασχολιαι. 4 ηδη γαρ ο Ναχοραγαν
εξηκοντα που χιλιαδας μαχιμων ανδρων επαγομενος επι την Νησον εφοιτα, ινα
Μαρτινος τε και Ἰουστινος ο Γερμανου και τα αμφ' αυτους στρατευματα ετυγχανον
ξυνειλεγμενα· 5 οι δε εκ των Ουννων μισθοφοροι, των δη Σαβειρων ονομαζομενων
(παρησαν γαρ τοις Ῥωμαιοις οπλιτων απομοιρα ου πολλωι ελασσους των δισχιλιων·
ηγουντο δε αυτων Βαλμαχ τε και Κουτιλζις και Ἴλιγερ, ανδρες των παρα σφισιν
ονομαστοτατων), ουτοι δη ουν οι Σαβειροι αμφι την Ἀρχαιοπολιν και τα εκεινηι
πεδια, προστεταγμενον αυτοις υπο Μαρτινου, εστρατοπεδευσαντο, εφ' ωι τους
πολεμιους (ενθενδε γαρ ημελλον διαβησεσθαι) ως αν οιοι τε ειεν πημαινοντες
χαλεπωτεραν αυτοις και σφαλερωτατην ποιησοιντο την πορειαν. 6 ο δε Ναχοραγαν
επειδη ες τουτο τεταχθαι τους Σαβειρους επεπυστο, απολεξαμενος εκ των
ξυνστρατευομενων ∆ιλιμνιτων ανδρας ες τρισχιλιους αυτικα επ' αυτους εστειλε,
παρακελευσαμενος (ην γαρ αλαζων και υψηγορος) αρδην απαντας διαφθειραι, ως αν
μη οι ιοντι επι τον πολεμον οπισθεν εκεινοι εφεδρευοντες υπολειφθειεν. 7 οι δε
∆ιλιμνιται, μεγιστον εθνος των εντος Τιγρητος ποταμου τηι Περσιδι χωραι
προσοικουντων, μαχι μωτατοι τε εισιν εν τοις μαλιστα και ου λιαν τοξοται και
εκηβολοι, ωσπερ αμελει οι πλειστοι των Μηδων· ξυστους τε γαρ επιφερονται και
σαρισας και ξιφος εκκρεμες απο του ωμου· μαχαιριδα τε τινα ελαχι στην τωι λαιωι
βραχιονι αναδουμενοι ασπιδας και πελτας προβεβληνται· φαιης τε αν αυτους ουτε
πανταπασι ψιλους ουτε μονον οπλιτας και αγ χεμαχους. 8 πορρωθεν τε γαρ ουτω
τυχον ακοντιζουσι και εκ χειρος αυ διαμαχονται, αγαθοι δε και συρραξαι φαλαγγι
πολεμιαι και ωθισμωι χρωμενοι τας πυκνωσεις διαρρηγνυναι, ες τε το μεταταξασθαι
ευπετεις και αρμοσθηναι τωι προσπεσοντι. αυτοι δε και ες τα προσαντη γεωλοφα 107
ραιδιως αναθεοντες προκαταλαμβανουσι τα υπερδεξια των χωριων τρεπομενοι τε
ωκυτατα διαφευγουσι και επιοντες ετερωσε εμμελεστατα ες την διωξιν εγκεινται,
και σχεδον τι απασαν ιδεαν πολεμου μετιοντες και εξησκημενοι μεγιστα σινονται
τους αντιπαλους. 9 ως δε επι πλειστον ξυμπολεμειν τοις Περσαις ειωθασιν, ου μην
ηναγκασμενοι, ωσπερ κατηκοοι. αυτονομοι τε γαρ εισι και ελευθεροι και αγεσθαι
υπο του προς βιας ου πεφυκοτες. 18. Τουτων δη ουν των ∆ιλιμνιτων ο αποδασμος
νυκτος επελθουσης κατα των Σαβειρων εχωρουν, αμεινον ειναι δοκουν ετι
καθευδουσιν αυτοις επιστηναι ουτω τε απαντας ευκολωτατα κατακτειναι· και, οιμαι,
ουκ αν διημαρτον της ελπιδος, ει μη τις αυτους εσφηλε τυχη. 2 ιοντες γαρ δηπου ες
τουτο, ανηρ τις αυτοις Κολχος εν σκοτωι και ερημιαι, ωδε πως ξυνενεχθεν,
υπαντιαζει· και τον ασμενεστατα ξυλλαβον τες αναγκαζουσι της επι τους Σαβειρους
57
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηγεισθαι πορειας. ο δε προ θυμοτατα υποστας το επιταγμα και ηδη προπορευομενος,
επειδη ναπης τινος λασιας εκυρησεν, υφιζανει τε ηρεμα και υποδυεται· ουτω τε δια
δρας τους επομενους και προτερησας ηκε δρομαιος παρα τους Ουννους. 3 ευρων δε
απαντας ανειμενως ουτωσι αναπαυομενους και υπορεγκον τας «ω δειλαιοι» εφη
«αυτικα μαλα απολεισθε», τορον τι εμβοησας και διαπρυσιον. ουτω τε αυτους μολις
ανακαλεσαμενος ες εγρηγορσιν αγγελλει τους πολεμιους οσον ουπω παρεσομενους.
4 οι δε ξυν θορυβωι διανασταντες και τα οπλα περιβαλομενοι εκτος του
χαρακωματος απεχωρουν και υπεκρυπτοντο, διχηι μεμερισμενοι· κατελιπον δε την τε
εισοδον αφυλακτον και ουτω κατα χωραν εστωτας τους εκ των ξυλων τε και
εφεστριδων εσκευασμενους οικισκους. 5 οι δε ∆ιλιμνιται πλειστας μεν οσας
ατραπους τηι απειριαι των τοπων αναμετρησαντες, πλην αλλ' ετι υπο το κνεφας ες το
των Ουννων στρατοπεδον αφιγμενοι, εσβαλλουσι θαρραλεοι επι κακωι τωι σφετερωι
και εισω απαντες γιγνονται. 6 πατα γος δε ουκ ην ουδε βοη, ως αν μη εκεινοι
ξυναισθοιντο δηθεν και αφυπνισ θειεν, αλλ' ηρεμαιοι τα δορατα ες τε τας ευνας και
τας καλυβας ηκοντιζον, ως τους καθευδοντας αναιρουντες. 7 ηδη τε ᾤοντο απαν
αυτοις ηνυσ θαι το εργον, αλλα τοτε οι Σαβειροι εκ της ενεδρας εκατερωθεν ορμη
θεντες εσπιπτουσιν αυτοις εξαπιναιως και επιφερονται. οι δε αθροον τωι
απροσδοκητωι καταπλαγεντες και ες ταναντια των ελπισθεντων περι ηγμενοι
διηπορουν και εταραττοντο· ουτε γαρ φευγειν αυτους ραιστα 108 ενην εν ελαχιστωι
χωριωι ξυνειλημμενους ουτε μην ες το ακριβες τους δυσμενεις διαγιγνωσκειν, οια εν
νυκτομαχιαι και φοβωι. 8 τοιγαρτοι χυδην υπο των Σαβειρων εκτεινοντο, ουδ' οσον
ες πειραν ελθειν αμυνο μενοι· και οκτακοσιοι μεν ανδρες ενδον εν τωι στρατοπεδωι
διεφθαρησαν, οι δε αλλοι μολις υπεκβαντες ηλωντο σποραδην, ουκ επισταμενοι
οποι χωρησαιεν· ηδη τε πορρω που πεφευγεναι δοκουντες αυθις ες ταυτον
ανεκυκλουντο και περιεπταιον τοις πολεμιοις. 9 και ταυτα μεν της νυκτος απασης
εγιγνετο· ηδη δε του ορθρου χαρασσομενου και ημερας επιφανεισης, αυτικα των
∆ιλιμνιτων οι σωιζομενοι επεγιγνωσκον τας πορειας και ιθυ των Περσικων εθεον
στρατευματων, εγκειμενων σφισι και ὣς των Σαβειρων. 10 Βαβας δε ο στρατηγος, ος
δη των εν τηι Κολχιδι χωραι ιδρυμενων εκ πλειστου Ῥωμαιων ηγειτο, αλλ' ουτος γε ο
Βαβας (ετυγχανε γαρ εν τωι τοτε κατα την Ἀρχαιοπολιν διανυκτε ρευσας) τωι μεν
θορυβωι και τηι βοηι παντοθεν περιεβομβειτο. 11 εως δε σκοτος ην και αδηλια των
ποιουμενων, ο δε αφασιαι ειχετο πολληι και ενδον ηρεμει· ως δε του ηλιου
επαυγασαντος τας ακρωρειας κατειδε το ατρεκες των τελουμενων και τους
∆ιλιμνιτας υπο των Σαβειρων ελαυνομενους, τοτε δη και αυτος εκδραμων του
αστεος αμα τωι ξυμπαρ οντι ομιλωι ουκ ελαχιστον τι αυτων διεχρησατο μερος, ως
μολις εκ τοσουτων ουπω χιλιους τους ξυμπαντας παρα τον Ναχοραγαν αφικεσ θαι.
19. Ὁ δε επειδη τησδε της πειρας διημαρτε, αυτικα ᾤχετο επι την Νησον και αγχου
που των Ῥωμαιων στρατοπεδευσαμενος προυκαλειτο ες λογους αφικεσθαι οι τον
Μαρτινον. 2 και παραγενομενωι «συ δε» εφη «ω στρατηγε, ες τοσουτον
αγχινουστατος γε ων και φρενηρης και των παρα Ῥωμαιοις δυνατωτατων, ειτα ουκ
εθελησεις αποπαυσαι πονου τε και δυσμενειας αμφω τω βασιλεε, αλλα μεθηκας
αυτους ουτω δη επι πλειστον την αλληλων ετι λυμαινομενους. 3 ει δη ουν νυν γουν
εστι σοι βουλομενωι διαλλαγας ποιησασθαι και ξυνθηκας, αγε οπως αυτος μεν ες
Τραπεζουντα την πολιν την Ποντικην αμα τωι στρατωι μεταβησηι, ενθαδε δε ημεις
μενουμεν οι Περσαι· ουτω τε τα της εκεχειριας σχολαιτερον διαλεξομεθα, πιστοις
χρωμενοι αγγελιαφοροις. 4 ει γαρ 109 μη εκων ειναι απαξεις ενθενδε το στρατευμα,
ισθι, ω γενναιε, ως προς αναγκης απελαθησηι. βεβαιοτατα γαρ εγω την νικην εχω και
58
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιβεβλη μαι ου χαλαρωτερον η τοδε το κτημα.» και αμα λεγων τον δακτυλιον
επεδεικνυεν ον επεφερετο. 5 προς ταυτα δε υπολαβων «αλλ' εμοιγε» ο Μαρτινος
«ευκτον μεν η ειρηνη δοκει και τιμιωτατον, και συλληψομαι σοι προσαγομενωι τε
αυτην και καθιστωντι· αμεινον δε, οιμαι, ταυτα δρασοιμεν αν, ει γε συ μεν ως
ταχιστα ες Ἰβηριαν μεταχωρησεις, εγω δε ελευσομαι ες Μουχειρισιν, ουτω τε τα εν
ποσι διασκεψομεθα. 6 της δε νικης περι σοι μεν εξεστω μεγαλαυχειν τωι λογωι και
αυθαδιζεσθαι και των αγοραιων αυτην και αυθαιρετων ηγεισθαι κτηματων· εγω δε
και τουτο φημι τηι του κρειττονος ταλαντευεσθαι γνωμηι και ου παρα τους μεγα
βρενθυομενους ιεναι, αλλ' εφ' ους αν ο παντων προαγωγος επινευσοι.» 7 ουτω δε
του Μαρτινου ανδρειοτατα τε και μαλα οσιως αποκριναμενου και τηι του βαρβαρου
νεμεσησαντος αλαζονειαι, ουδεν δε οτιουν προελθον ειρηναιον, διεκριθησαν απ'
αλληλων· και ο μεν ες το στρατοπεδον επανηκε, Μαρτινος δε ες την Νησον. 8 τωι δε
Ναχορα γαν μενετεα μεν αυτου ηκιστα εδοκει, ες δε τον Φασιν την πολιν ιεναι
διενοειτο εκεισε τε μαλλον εκκαλεσασθαι τους Ῥωμαιους. επιμαχωτατον γαρ το
εκεινηι ερυμα επεπυστο ειναι, ατε δη ξυλοις απαν εσκευασμενον, και τα εχομενα
πεδια ευεμβολα τε και αγαθα ενστρατοπεδευσασθαι. 9 ηδε δε η πολις ο Φασις,
απασιν, οιμαι, διαδηλοτατον, ως εκ του ποταμου ειληφε την επωνυμιαν,
πλησιαιτατα υπορρεοντος και αμφ' αυτην ες τον Ευξεινον Ποντον απερευγομενου.
προς γαρ τωι αιγιαλωι και ταις εκβολαις το πολισμα ιδρυται· αφεστηκε δε της Νησου
εξ μαλιστα παρα σαγγαις επι δυομενον ηλιον. 20. Ευθυς δη ουν ο Ναχοραγαν πορρω
των νυκτων τας ακατους, οποσας εφ' αμαξων επηγετο, ες τον ποταμον εμβαλων και
ξυζευξας, λανθανει τους Ῥωμαιους γεφυραν τε τινα εξ αυτοματου πηξαμενος και
απαν το πληθος ες το αντιπερας διαβιβασας. 2 ηβουλετο γαρ ες τα προς νοτον
ανεμον ικεσθαι του αστεος, οθεν δη αυτωι ουδαμως ημελλε τα ρειθρα του ποταμου
κωλυμα εσεσθαι τωι περιβολωι πελαζοντι· 110 υπο γαρ το αρκτωιον καταρρει και
παρατεινεται μερος. 3 και ο μεν αμφι το περιορθρον αρας εκ της οχθης ειχετο της
πορειας και την Νησον ως απωτατω παραμειψαμενος ανα τα προσω εχωρει. 4 μολις
δε περι πληθουσαν αγοραν οι Ῥωμαιοι την διαβασιν εγνωκοτες διεταραχ θησαν τε
και περι πλειστου εποιουντο προτερησαι ανα το αστυ τους πολεμιους. τοιγαρτοι τας
τε τριηρεις και οσαι τριακοντοροι παρωρμουν πληρωσαντες οξυτατα του ποταμου
τωι ρωι κατεφεροντο. 5 αλλα φθασας ο Ναχοραγαν αμφι το μεσαιτατον της τε Νησου
και του αστεος ετυγχανεν ηδη, ξυλοις τε και λεμβοις το ευρος απαν της δινης διαφρα
ξαμενος το τε των ελεφαντων στιφος οπισθεν επιστησας, ες οσον οιον τε ην αυτοις
της βασεως εφικνεισθαι. 6 ο δε των Ῥωμαιων στολος ταυτα πορρωθεν ιδοντες
αυτικα πρυμναν εκρουοντο πολληι τε χρωμενοι ες τουμπαλιν τηι ειρεσιαι,
χαλεπωτατα προς το αντιπρωρον τε και ροωδες της φορας ανταναγομενοι,
απεχωρησαν. 7 δυο δε ομως ναυς κενας των εμπλεοντων ειλον οι Περσαι. οι γαρ δη
ανδρες ξυλλαμβα νεσθαι μελλοντες τοις υδασι παραδουναι σφας αυτους
ευτολμοτατα κατ εθαρρησαν, αντι του μειζονος, οιμαι, και προυπτου κινδυνου το
ελαττον δεινον δηπου ελομενοι και μετεχον μαλλον των εκ της τυχης αδηλων.
τοιγαρτοι αφηλαντο τε κουφοτατα και υποβρυχιοι επι πλειστον δια νηξαμενοι μολις
ως τους οικειους απεκομισθησαν. 8 τοτε δη ουν οι Ῥωμαιοι Βουζην μεν τον
στρατηγον ανα την Νησον κατελιπον, αμα τωι οικειωι στρατευματι επιμελησομενον
τε των τηιδε απαντων και αλεξησοντα ες ο τι δεησοι· οι δε αλλοι απαντες κατα το
εγκαρσιον τον ποταμον περαιωθεντες και δια της χερσου ετεραν τινα οδον πορευο
μενοι, ως μη κατα ταυτα τοις πολεμιοις χωρησαι, παραγιγνονται ες εκεινο δη το του
Φασιδος επωνυμον αστυ, και εισω των πυλων παρελ θοντες διεδασαντο στοιχηδον
59
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οι στρατηγοι την φρουραν του περιβολου. ου γαρ ᾤοντο αξιομαχοι εσεσθαι, ει γε
συσταδην παραταξασθαι πειρα θειεν. 9 πρωτος μεν ουν Ἰουστινος ο Γερμανου και ο
αμφ' αυτον ομιλος εν τωι ακροτατωι μερει τωι προς θαλατταν νευοντι ετεταχατο·
βραχυ δε τι απωτερω Μαρτινος ειστηκει ο στρατηγος και αι Μαρτι νου δυναμεις·
αμφι δε το μεσαιτατον Ἀγγιλας μεν εχων Μαυρουσιους πελταστας και λογχοφορους,
Θεοδωρος δε Τζανους οπλιτας, και 111 Φιλομαθιος Ἰσαυρους σφενδονητας και
ακοντοβολους. 10 ολιγωι δε τουτων αποκεκριμενοι εφρουρουν Λαγγοβαρδων
απομοιρα και Ἐρου λων, Γιβρος δε ηγειτο αμφοτερων. το δε λοιπον απαν του
τειχους και προς απηλιωτην ανεμον αποληγον τοις ευοις ταγμασιν επεφρον τιστο,
υπο Βαλεριανωι στρατηγωι ταττομενοις. ουτω μεν υπερ του ερυματος η των
Ῥωμαιων στρατια εν κοσμωι παρετετακτο. 21. Ἦν δε αυτοις και χαρακωμα
εμπροσθεν καρτερωτατα εξειρ γασμενον, ως αντεχειν ευθυς προς τας επιδρομας και
οιον εν προβολου μοιραι εγκεισθαι τωι τειχει. εδεδιεσαν γαρ εικοτως επ' αυτωι, ατε δη
ξυλοις τε πεποιημενωι και αλλως υπο χρονου πολλαχου διερρυηκοτι. 2 τωι τοι αρα
αυτοις και ταφρος μαλα ευρεια περιξ ωρωρυκτο υδατος τε ηδη μεστη και υπερχειλης
εγεγονει, ως και τους σκολοπας, οι δη ετυγχα νον ξυνεχεστατα εμπεπηγοτες,
διαλανθανειν και αποκεκρυφθαι· της γαρ λιμνης, ην δη σμικραν θαλατταν
ονομαζουσι, την ες τον Ευξεινον Ποντον εκροην φερομενην ενταυθα
μετοχετευσαντες ραιδιως απαντα επλησαν. 3 νηες δε φορτιδες μεγαλαι προς τηι
κυματωγηι της θαλαττης και ταις εκβολαις του Φασιδος πλησιαιτατα του αστεος
εφορμουσαι μετεωρους ειχον τας ακατους και αμφ' αυτα δηπου τα καρχησια των
ιστων ανιμηθεισας και βεβαιοτατα αιωρουμενας, ως πολλωι ανεχειν τα μεγεθη των
πυργων και υπερφερεσθαι. 4 ανω δε στρατιωται ειστηκεσαν και των ναυτων οποσοι
ευθαρσεις τε και πολεμικωτεροι, τοξα φεροντες και σφενδονας μηχανας τε
εκηβολους ενθεμενοι, προς το ενεργον ηδη εσκευασ μενας. 5 αλλα γαρ και ετεραι
νηες δια του ποταμου ανηγμεναι επι θατερον μερος παρησαν, ωι δη Βαλεριανος
εφειστηκει, ομοιοτατα ταις αλλαις εξηρτυμεναι, ως αν εκατερωθεν οι πολεμιοι εξ
υπερδεξιων βαλ λομενοι αποκρουοιντο, πελασειοντες τηι πολιορκιαι. 6 ωστε δε
ταυτας δη τας εν τωι ποταμωι ναυς ηκιστα υπο του πημαινεσθαι, ∆αβραγεζας, Ἄντης
ανηρ, ταξιαρχος, και Ουννος τις λοχαγος, Ἐλμιγγειρος ονομα, ουτοι δη
προστεταγμενον αυτοις υπο των στρατηγων επακτριδας τινας 112 αμφιπρυμνους
δεκα πληρωσαντες εκ της αει σφισιν επομενης δυναμεως και ως ανωτατω
προελθοντες εφρουρουν ξυν αγρυπνιαι και περιεσκοπουν τας διαβασεις επιπλεοντες,
νυν μεν εν μεσωι τωι ρειθρωι, νυν δε εφ' εκατε ρας της οχθης. 7 και τοινυν ενταυθα
ξυνηνεχθη τερπνον τι λιαν και επιχαρι ως εν πολεμωι και παραταξει. ετι γαρ τουτων
ανωτερω αι Ῥωμαικαι δυο τριακοντοροι, ας δη εμπροσθεν εφην κενας ανδρων υπο
των Περσων αφηιρησθαι, αυται δη ουν αι τριακοντοροι, οπλιτας εχουσαι Μηδους, εν
τωι ποταμωι εναυλοχουντο καλωιδιοις τισιν της γης εξημ μεναι. 8 νυκτος δε
επιλαβομενης οι μεν ανδρες εν αυταις εκαθευδον απαντες· του δε ρου πολλου
φερομενου και τα πεισματα διατεινοντος τηι υπαγωγηι των ολκαδων απορρηγνυται
τηι μιαι ο δεσμος εξαπιναιως· αφετον δε αυτην η δινη λαβουσα και ελευθεραν και
ουτε ειρεσιας αντι πραττουσης ουτε πηδαλιου ετερωθι που ιθυνοντος, καταγει πως
αυτην οξυτατα ες το προσω και παραδιδωσι τοις αμφι ∆αβραγεζαν Ῥωμαιοις. 9 οι δε
εσιδοντες ασμενοι ειλον το θηραμα και επετερποντο τηι ξυντυχιαι, οτι γε αυτοις ηδε η
ναυς κενη προτερον απελθουσα τοτε δη ανδρων αναπλεως επανηκεν. 22. Ἐν τουτωι
δε ο Ναχοραγαν απασηι τηι δυναμει αρας εκ του στρατοπεδου τωι αστει επελαζεν,
ακροβολισασθαι τε βουλομενος και αποπειραν ποιησασθαι των Ῥωμαιων, ει
60
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επεξιασι, ταυτηι τε σαφεστατα διαγνωναι, οπως αυτωι εις ετεραν τα ες τον πολεμον
παρασκευαστεα. 2 τοτε δη ουν οι Περσαι, επειδη ες τοξου βολην αφικοντο, αυτικα οι
γε, τουτο δη αυτοις το ειθισμενον, θαμα επετοξαζοντο· πολλοι τε των Ῥω μαιων
τρωθεντες, οι μεν ετι αμυνομενοι αντειχον, ενιοι δε και απομαχοι εγιγνοντο. 3
Ἀγγιλας δε και Φιλομαθιος και των αμφ' αυτους ταγ ματων ανδρες ες διακοσιους,
και ταυτα προειρημενον απασηι τηι στρατιαι υπο Μαρτινου μενειν εκαστον κατα
χωραν και εκ του ασφαλους απομα χεσθαι, οι δε την καθ' αυτους πυλην
αναπετασαντες κατα των πολεμιων εχωρουν. 4 Θεοδωρος δε ο του Τζανικου ομιλου
ταξιαρχος επειχε μεν τα πρωτα και ανεκοπτε την ορμην, νεμεσων αυτοις της
προπετειας. επει δε ουκ επειθοντο, υπηγετο και αυτος τοις πλειστοις, ουτι εκων, και
ενεδιδου, ευθυς τε εφοιτα ξυν εκεινοις, ως μη αποδειλιαν νομισθειη τουτου τε ενεκα
μονου το ευπρεπες της ευβουλιας προΐσχεσθαι· ηρεσκε 113 μεν γαρ αυτον ουδαμως
τα ποιουμενα, μετεχειν δε ομως αυτων ηνειχετο ες ο τι αρα και τελευτησαιεν. 5 και
μικρου γε απαντες αυτου διεφ θαρησαν, ει μη τις αυτους ετερα διεσωσε γνωμη εκ
του κρειττονος επιρ ρωσθεισα. οι γαρ ∆ιλιμνιται ανα τον εκεινηι χωρον εστωτες και
ες φαλαγ γα ξυντεταγμενοι, επειδη κατειδον την ολιγοτητα των επερχομενων,
υπεδεχοντο γε αυτους ησυχηι και ανεμενον. 6 ως δε αγχου ηδη παρη σαν, αυτικα οι
γε ηρεμα τα κερα υποκολπωσαντες περιβαλλουσιν απαντας, και ες ακριβη κυκλωσιν
εγκατειργον, οι δε Ῥωμαιοι παν τοθεν περιειλημμενοι δρασαι μεν το λοιπον ουδεν
οτιουν τους πολε μιους διενοουντο· ευκτον δε τι αυτοις εδοκει και απιστον, ει γε
αμωσγεπως διαδρασαιεν. 7 και δη επι σφας ελιχθεντες και τα δορατα προβεβλημενοι
εμπιπτουσιν αθροον των πολεμιων τοις προς τωι αστει εφεστηκοσιν. οι δε εσιδοντες
αυτους πολληι τηι ρυμηι φερομενους και οιον ταις ελπισιν απειρηκοτας διεστησαν
ευθυς απ' αλληλων και απεκριθη σαν, ουκ ενεγκοντες ανδρας δυσθανατωντας και
οποι αυτοις το θρασος χωρησει, ου λογιζομενους. 8 ουτω δε εκεινων εφεντων,
εκδραμοντες οι Ῥωμαιοι κατα το παρεικον ασμενοι αυθις εισω του περιβολου εγε
νοντο και την πυλην προσηραξαν. παρα τοσουτον μεν κινδυνου ικοντο, ουκ επ'
αλλωι τωι αριστευσαντες η μονωι τωι διαφυγειν και αποσωθηναι. 23. Τοις δε των
Περσων αχθοφοροις εκ πλειστου διαπονουμενοις ες το την ταφρον καταχωννυναι,
τοτε δη απασα αυτοις ανεπεπληστο, και συνηπτο απανταχοθεν το απερρωγος και
μεμερισμενον, ως και βασιμον ειναι το χωριον στρατιαι τειχομαχουσηι και τας
ελεπολεις μηχανας ου χαλεπως ενθενδε προσαγεσθαι. 2 μακρος δε αυτοις η κατα την
πολυχειριαν εν τωιδε τωι εργωι χρονος ετριβη. λιθους γαρ κατα το μαλλον και χουν
εμβαλλοντες ου ραιδιως προς τας συγκλεισεις εξηρ κουν, ξυλων ου μαλα παροντων,
οτι μη οποσα πορρωθεν εκ της ναπης κατατεμνοντες ξυν πονωι πολλωι διεκομιζον. 3
οι γαρ Ῥωμαιοι ετυγ χανον ηδη προτερον απαντας τους αμφι το αστυ αγρους
εμπρησαντες και προς γε τας των οδοιπορων καταλυσεις και ει τι ετερον ενδιαιτημα
ως πλησιαιτατα ιδρυτο. τουτο δε εδρασαν, ως αν μη την ενθενδε υλην οι πολεμιοι
προχειρον εχοντες ευκολως τας επιτεχνησεις των εργων ποι οιντο. 4 εκεινης μεν
ουν της ημερας ουδεν τι αξιαφηγητον αλλο επραχ θη, αλλα νυκτος επιφοιτωσης ο
Ναχοραγαν αμα τοις πληθεσιν ες το 114 στρατοπεδον επανηκεν. 5 τηι δε υστεραιαι ο
Μαρτινος τα τε των οικειων φρονηματα επιρρωσαι βουλομενος και τους εναντιους
εκπληξαι ηθροισε μεν ες ταυτο απασαν την των Ῥωμαιων στρατιαν, ως δη τι των
παροντων περι διασκεψομενος· εισφοιται δε αθροον ες μεσον, ουτω προς αυτου
μεμελετημενον, ανηρ τις των ου λιαν γνωριμων, κονιορτου τε αναπλεως και οιος εκ
μακρας οδοιποριας εικαζεσθαι, ηκειν τε ελεγεν αυτικα εκ Βυζαντιου και γραμμα του
βασιλεως επιφερεσθαι. 6 λαβων δε τουτο ασμενεστατα δηθεν ο στρατηγος και
61
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανελιξας ουκ εν απορρητωι καθ' αυτον ανελεγετο ουδε μονοις τοις ομμασιν ησυχηι
διιων τωι νωι εισηγε τα γεγραμμενα, αλλ' ανεβοα λαμπραι τηι φωνηι, ως αν απαντες
επαΐοιεν. 7 και τωι μεν βιβλιδιωι εκεινωι ισως αλλο τι ενεγεγραπτο· ην δε ομως τα
βοωμενα ταδε· «εσταλκαμεν σοι και ετεραν στρατιαν ου μειονα της προσουσης·
καιτοι ει και πολλωι πλειους οι δυσμενεις τυγχα νοιεν οντες, αλλ' ουκ ες τοσουτον
υμας υπερβαλουνται τωι πληθει, οποσον υμεις τηι ανδρειαι, ωστε συμβησεται την τε
ολιγοτητα και την αμετριαν των ισων μη αφεστηκεναι. 8 ως αν δε μηδε ταυτηι
εκεινοι μεγαλαυχοιεν, δεχου και τουτον δη τον στρατον, ωσπερ φιλοτιμιας μαλλον
και επιδειξεως αλλ' ου του αναγκαιου χαριν απεσταλμενους. θαρρειν τοινυν και
εργου εχεσθαι ξυν προθυμιαι, ως ημων ουδεν οτιουν των δεοντων περιοψομενων.» 9
ευθυς δη ουν ανεπυνθανετο, οποι ειη το στρατευμα. ο δε «ου πορρω» ειπεν
«αφεστηκασιν η μονον τετταρσι Λαζικοις παρασαγγαις.» καταλελοιπεναι γαρ αυτους
αμφι τον Νεοκνον ποταμον ετι αυλιζομενους. 10 και ο Μαρτινος οργην τινα τωι
προσω πωι υποκρινομενος «απιτωσαν αυθις» εφη «ως ταχιστα και οικαδε
αναστρεφοντων, ως εγωγε ουκ αν ποτε αυτοις εφειην ενθαδε γενεσθαι. δεινον γαρ
ει τωνδε των ανδρων των εκ πλειστου ημιν ξυστρατευομενων πολυν οσον χρονον
διαπονηθεντων και πολλακις προς τους πολεμιους παραταξαμενων ηδη τε ου πορρω
ηκοντων εκποδων ποιησασθαι το αντιπαλον και τελεωτατην αναδησασθαι νικην, οι
δε ουτω κατοπιν του αναγκαιου παρεσονται και μονονουχι απογευσαμενοι των
κινδυνων ειτα την ομοιαν αποισονται δοξαν και ες εκεινους ανενεχθειη το περας·
και, το δη παντων αδικωτερον, τα γερα επ' ισης τοισδε καρπωσονται. 11 αλλ'
εκεινοις μεν αυτου μενετεα, ες οσον ες την αποπορειαν παρα σκευασασθαι,
αποχρησουσι δε ημιν ουτοι το λειπομενον του πολεμου 115 αριστα κατεργασασθαι.»
12 και αμα ες τα πληθη επιστραφεις· «η ουχι και υμιν ταυτα» εφη «δοκει, ω ανδρες
ξυστρατιωται;» οι δε επευφη μησαν ξυν βοηι και δικαια ειναι ανεκραγον τα τωι
στρατηγωι βεβου λευμενα. 13 και οι μεν θαρραλεωτεροι εγεγενηντο και οιοι ετερων
ου δεισθαι προσβοηθησοντων. μαλιστα γαρ αυτους εις εριν εκινει και φιλοτιμιαν η
των λαφυρων ελπις και οτι αυτοι ουκ ες μακραν απαντα ᾤοντο κομιεισθαι, ωσπερ
ηδη τους δυσμενεις ανελοντες και τουτο μονον πεφροντισμενον αυτοις, οπως την
λειαν διανεμουνται. 24. Ἀπεβη δε ομως και θατερον των Μαρτινου διανοηματων. ο
γαρ λογος ουτος δια του πληθους εξολισθησας και πανταχου περιηγμενος και παρ'
αυτους αφικται τους Περσας, ως αρα στρατια ετερα Ῥωμαικη προς τωι Νεοκνωι
ποταμωι παραγεγονε και οσον ουπω τοις προτεροις αναμεμιξεται. 2 αφασιαι δη ουν
απαντες ειχοντο, δεδιοτες, ει μελλοιεν τοσουτοις ηδη πονοις τετρυχωμενοι προς
νεους αλλους και ακμητας παραταττεσθαι πολεμιους. ο δε Ναχοραγαν ουδεν τι
μελλησας και ιλην τινα μετριαν εκ των Περσικων εστειλε ταγματων ανα την
ατραπον εκεινην, καθ' ην ᾤετο διαβησεσθαι τους περι ων ετυγχανε τηι φημηι
εξηπατημενος. 3 οι δε παραγενομενοι σπουδηι τε και αγρυπνιαι ουκ εν δεοντι
εχρωντο. καταλαβοντες γαρ τα επικαιρα των χωριων υπε κρυπτοντο αυτου και
ανεμενον τους ουδαμως παρεσομενους, γνωμην εχοντες αφυλακτως αυτοις τωι
απροσδοκητωι τυχον προιουσιν επι πεσεισθαι και το ταχος ανακοψαι της πορειας,
εως οι εν τωι αστει εκπο λιορκηθειεν. 4 ουτω μεν ουν δυναμις ου λιαν ελαχιστη των
Περσων ματην ησχολητο, του αλλου πληθους αφηιρημενη. ευθυς δε ο Ναχοραγαν
εξηγε και ὣς τον στρατον, φθασαι την επηλυσιν δηθεν βουλομενος των ουδαμως
παρεσομενων, και πολλωι ξυν φρονηματι κατα των Ῥωμαιων εχωρει, επικομπαζων
αναφανδον και επομνυμενος η μην αυθημερον την πολιν απασαν αυτοις ανδρασιν
εμπρησαι. 5 επελεληστο γαρ, ως εοικεν, υπο αυθαδειας ο εμπληκτος, ως αρα επι
62
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολεμον ᾔει, πραγμα ουτω αφανες τε και αδηλοτατον και πολλας επιδεχομενον εφ'
εκα τερα ροπας και μεταβασεις μαλιστα τε παντων θειας τινος και υπερτε ρας
αναγκης απηρτημενον, οσωι και σμικρον ουδεν εν αυτωι γιγνεται, αλλ' εθνη τε
ανθρωπων μυρια και πολεις συχναι και πολιτεια ξυμπασα, ουτω παρασχον,
ανακινειται και διαταραττεται και τας υπερ των ολων ελπιδας σαλευει. 6 ο δε ες
τοσουτον επηρτο αλαζονειας, ως και τοις 116 εργοπονοις και υπηρεταις, οι δη ανα
την υλην σκεδαννυμενοι τα δενδρα κατετεμνον, τυχον μεν ξυλειας ενεκα, τυχον δε
και επισκευης των πολε μικων μηχανηματων, τουτοις δη ουν απασιν εκελευεν,
επειδαν καπνον αρθεντα θεασαιντο, τους δε γιγνωσκειν, ως πυρ ηδη τωι των
Ῥωμαιων περιβολωι ειη εμβεβλημενον, και μεθειναι μεν τα εν χερσιν εργα,
δρομαιους δε ως αυτον ηκειν και ξυνεπιβαλλειν την φλογα, ως αν ραιδιως απαντα
πυρποληθειη. και ο μεν τοιαυτα εφ' εαυτωι βρενθυομενος ειχετο της εφοδου. 7
Ἰουστινον δε τον Γερμανου (ου γαρ ᾤετο εν τωι τοτε τον Ναχοραγαν παρεσεσθαι)
εννοια τις θεοθεν, οιμαι, εισηλθε προς τινα νεων των παρα Χριστιανοις σεμνοτατων,
ου πορρω της πολεως αφεστηκοτα, παραγενεσθαι ως ταχιστα και επιθειασαι. 8 και
τοινυν απολεξαμενος εκ της Μαρτινου και της οικειας δυναμεως ο τι καρτερον τε
και μαχιμω τατον, και πεντακις χιλιους ιπποτας αγειρας απαντας τε ως ες πολεμον
αριστα εξοπλισας, ο δε ξυν εκεινοις απηλαυνε, των τε σημειων οι επο μενων και της
αλλης στρατηγικης ευκοσμιας. 9 ουτω δε ξυνενεχθεν ουτε οι Περσαι κατειδον
τουτους πορευομενους, ου μεν ουν ουδε οι αμφι Ἰουστινον εκεινους επιφοιτωντας.
αλλ' ετερωθεν γαρ αφιγμενοι αθροον τωι περιβολωι προσεβαλον πλειονι τε η
προτερον τοξειαι εχρωντο, ως ουτω δη και μαλλον τους Ῥωμαιους εκπληξοντες και
ταχιστα την πολιν αναρπασομενοι. 25. Τοιγαρτοι βελη εφερετο αμα συχνα και ειτα
ετερα και αλλα επι τουτοις· απαντα τε τον μεταξυ αερα επεκαλυπτον τηι συνεχειαι,
ωσπερ αλληλοις ξυμπεφυκοτα. εικασεν αν τις το χρημα νιφετωι μεγαλωι η χαλαζηι
πολληι ξυν βιαιωι πνευματι καταρραγεισηι. 2 αλλοι δε τας τε μηχανας εκινουν και
βελη πυρφορα ηκοντιζον ες τε τους καλουμενους σπαλιωνας υπεισδυομενοι
πελεκεσι κατα του τειχους επεφεροντο, ως ξυλινον τε ον και ταυτηι ραιδιως
διατεμνομενον. οι δε το δαπεδον διορυτ τειν επειρωντο και της πρωτης βασεως
εφικνεισθαι ουτω τε ανατρεπειν και διασπαραττειν το ξυμπεπηγος και
ενηρμοσμενον. 3 αλλα γαρ και οι Ῥωμαιοι, ες τε τους πυργους και τας επαλξεις
εστωτες, αντειχον 117 ξυν προθυμιαι και απεμαχοντο, ωσπερ τηι πειραι δεικνυναι
βουλομενοι το μη χρηναι αυτοις ετεραν δυναμιν προσγενεσθαι. 4 η τε του Μαρτι νου
απατη εν αυτωι δη τωι εργωι διεφανη, ως χρησιμος τε ην και ενεργο τατη. απαντες
γαρ αφειδως διεπονουντο, ουδενα οντινα τροπον αμυντη ριον μεθιεντες. 5 δορατα
μεν γαρ πολλα εκ του μετεωρου ακοντιζο μενα τους πολεμιους ετιτρωσκεν, ατε δη
πληθει γυμνωι ερυματων προσ πιπτοντα και ουδε ενον ετερωθι φερεσθαι. λιθοι δε
αμαξιαιοι κατα των σπαλιωνων ερριπτοντο, τα πλεγματα καταγνυντες, μειονες τε
αλλοι διασφενδονωμενοι τα κρανη των Μηδων και τας ασπιδας κατεθραυον
πελαζειν τε αυτοις εν χρωι τωι τειχει ου μαλα εφιεσαν, βιαιοτερον ενοχ λουντες. 6
των δε ταις ακατοις, ηιπερ μοι ηδη ερρηθη, εφεστηκοτων οι μεν τοξοις χρωμενοι
πλειστους εσινοντο, ατε ανωθεν βαλλοντες, οι δε των μηχανων δαημονεστατα
ηπτοντο, τα τε υποπτερα εκεινα τα και ες τουτο εσκευασμενα δορατια, πολληι ξυν
αναγκηι εκτινασσομενα, επι πλειστον εφερετο, ως και πολλους των βαρβαρων
πορρωθεν ετι επερ χομενους εκ του αφανους αυτοις ιπποις διαπερονασθαι και
καταπιπτειν εξαπιναιως. 7 βοη τε επι μεγα επηρτο και σαλπιγγες εκατερωθεν
πολεμιστηριον τι μελος επηιδον. οι δε Περσαι και τοις τυμπανοις εβομ βουν και
63
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σφοδροτερον επηλαλαζον εκπληξεως ενεκα, ο τε των ιππων χρεμετισμος και των
ασπιδων ο παταγος και αι των θωρακων συντρι ψεις παμμιγη τινα και αγριον
ανεπλεκον ηχον. 8 εν τουτωι δε Ἰου στινωι τωι Γερμανου εκ του νεω επανιοντι
ξυναισθησις γιγνεται των δρωμενων τηι τε ταραχηι και τωι κτυπωι. και αυτικα τους
αμφ' αυτον ιπποτας συστρεψας και ες ταξιν τινα εν κοσμωι καταστησαμενος τα τε
σημεια ες υψος αρθηναι εκελευε και απαντας εχεσθαι εργου, γιγνωσκον τας ως ουκ
αθεει ετυχον του αστεος εξεληλυθοτες, αλλ' εφ' ωι δεδιξασθαι τους πολεμιους τωι
απροσδοκητωι και απελασαι της πολιορκιας. 9 ως δε βραχυ τι προελθοντες κατειδον
τους Περσας εγκειμενους τωι περιβολωι, τοτε δη αθροον εμβοησαντες εμβαλλουσι τωι
μερει τωι προς τηι θαλαττηι παρατεταγμενωι· ενθενδε γαρ και ετυγχανον αφιγμενοι.
και αυτικα οι μεν κοντοις, οι δε σαρισαις, οι δε και ξιφεσι παιοντες το παρεμπιπτον
118 διεφθειρον, βιαιοτερας τε τας επελασεις ανα τας στιχας των εναντιων
ποιουμενοι και ταις ασπισιν εξωθουντες παρερρηγνυσαν το ξυνεχες και
συντεταγμενον. 26. Οι δε Περσαι τουτον εκεινον ειναι τον στρατον υποτοπησαντες,
ον δη παρεσεσθαι ηκηκοεσαν, και οτι διαλαθοντες τους ες τουτο απο κεκριμενους
αφικοντο, θορυβου και δεους ενεπιμπλαντο και χυδην ες εαυτους ανελιττομενοι
απεχωρουν ηρεμα ες τα οπισω και ες υπαγωγην εκινουντο. 2 ταυτα δε πορρωθεν οι
∆ιλιμνιται θεασαμενοι (αμφι γαρ το μεσαιτατον του τειχους εμαχοντο) ολιγους μεν
αυτου κατελιπον, οι δε αλλοι εχωρουν επι το πονουμενον. 3 Ἀγγιλας δε και
Θεοδωρος, οι των Ῥωμαιων ταξιαρχοι, ων δη και προτερον επεμνησθην, επιφρα
σαμενοι την ολιγοτητα των μεμενηκοτων επεξιασιν αθροον του αστεος ξυν
αποχρωσηι δυναμει· και το μεν τι αυτων διαφθειρουσιν, ενιοι δε αποδρασαντες
ᾤχοντο· τουτους τε οι Ῥωμαιοι διωκοντες ουκ ανιεσαν. 4 οι δε αλλοι ∆ιλιμνιται
ταυτα ιδοντες, οιπερ ᾔεσαν ως δη τοις Περσαις πιεζομενοις επαμυνουντες,
επιστρεφουσιν αυτικα επι θατερα υπαντια ζειν βουλομενοι τοις Ῥωμαιοις, αμεινον
ειναι ηγουμενοι, ει μαλλον τοις ομοφυλοις ες ο τι ταχιστα επαρηξαιεν, σπουδηι τε
ατακτωι και δρομωι πολλωι εφεροντο, ως φευγουσι μαλλον απρεπως η οτι ετεροις
επερχονται, εικασθηναι. εθεον μεν γαρ ως δη τοις οικειοις προσβοηθησοντες, πλεον
δε τι υπηρχεν εν αυτοις του οργιζομενου το ταραττομενον. 5 η δε των Περσων
στρατια, οποση δη ως πλησιαιτατα παρεταττετο, ιδοντες τους ∆ιλιμνιτας ουτω δη τι
ξυν ταραχηι και ακοσμιαι φοιτωντας ετερον τε ουδεν η οτι αποδιδρασκουσι
διανοηθεντες και λογιζομενοι, ως ουκ αν ποτε εκεινοι ες τουτο αισχους αφικοντο μη
μεγαλου τινος και ανυποισ του περιεστηκοτος κινδυνου, τοτε δη και αυτοι
τραπεντες αγεννως εσκεδαννυντο. η δε μελετωμενη τεως φυγη και υπολανθανουσα
τοτε δη αυτοις ες τουμφανες ανερραγη. 6 αλλα γαρ και οι ∆ιλιμνιται ταυτα περι των
Περσων οιηθεντες ξυνειποντο γε αυτοις και συνεξεθεον, απα τησαντες τε αμα και
εξηπατημενοι. 7 τουτων δε γιγνομενων πλειστοι 119 οσοι των Ῥωμαιων του
περιβολου διεκβαντες λαμπροτεραν τοις πολε μιοις ειργασαντο την αναχωρησιν,
επισπομενοι τε αυτοις και το αει λειπομενον αναιρουντες. αλλοι δε αλλοθεν
επεξιοντες προς το αντεχον ετι και ξυνεστηκος διεπονουντο. 8 το μεν γαρ λαιον
κερας των βαρ βαρων ουτω δη τι περιφανως εκεκμηκει και διελελυτο, οι δε επι τωι
ετερωι ξυντεταγμενοι καρτερωτατα απεμαχοντο. οι τε γαρ ελεφαντες αντ' ερυματος
προβεβλημενοι και επεισπηδωντες διεταραττον αυτικα τον ξυνασπισμον των
Ῥωμαιων ει που ξυσταιη· οι τε υπερ τουτων οχουμενοι τοξοται λιαν εσινοντο τους
επιοντας, οια ες υψος ηρμενοι και τωι υπερανεχειν ευσκοπωτατα βαλλοντες· αι τε
των ιππεων ιλαι διεκτρεχουσαι ραιδιως προσεβαλλον και ηνωχλουν ανδρασι πεζοις
και εμβριθεστερον ωπλισμενοις· ηδη τε οι ταυτηι Ῥωμαιοι ες φυγην εκκλι ναντες
64
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απηλαυνοντο. 27. Ἀνηρ δε τις εν αυτοις των Μαρτινου δορυφορων, Ὄγναρις ονομα,
εν στενοτατωι χωριωι ξυνειλημμενος, ως μηδε το αποδιδρασκειν αυτωι ελευθερον
ειναι και εφειμενον, αυτικα ο γε απειρηκως τοις ξυνενεχ θεισι και ωσπερ της τυχης
αποπειρωμενος επιοντα οι δεινως τον θρα συτερον των ελεφαντων πληττει βιαιως
ανα την οφρυν τωι δορατι και εμπηγνυσι την αιχμην, ως απαν το λοιπον
απηιωρησθαι. 2 ο δε προς τε την πληγην δυσανασχετων και προς γε του δορατιου
αμφι τον οφθαλμον κραδαινομενου εκταραττομενος υπεξηγετο αθροον ες
τουμπαλιν ανασκιρτων και περιδινουμενος την τε προνομαιαν νυν μεν ωσπερ
υσπληγγα περιτινασσων επληττε πολλους των Περσων και εξηκοντιζε, νυν δε ες
μηκος εκτεινων τραχυν τινα και αγριον ηχον αφιει. 3 αυτικα δε τους υπερθεν
εστωτας αποσεισαμενος κατεβαλε και εμπατησας διε φθειρεν. επειτα δε και απαντα
τον Περσικον ομιλον ανεσοβει, τους τε ιππους αναχαιτιζων οις αν εμπελασειε, και
τοις οδουσι το επιψαυον διατεμνομενος και αναχαρασσων. 4 και ην απαντα
ολοφυρμου αναπλεα και θορυβων. οι μεν γαρ ιπποι τηι χαλεποτητι του θηριου
επτοημενοι ου μαλα τοις ρυτηρσιν επειθοντο, αλλα τας εμπροσθιους οπλας μετεωρι
ζοντες εξεκυλιον τους ελατηρας, ουτω τε ατακτα δια του πληθους εξηλ λοντο,
πνευστιωντες θαμα και φριμασσομενοι. 5 των δε ανδρων ες 120 εαυτους
αναχωρουντων απαντων τε ωθουντων αλληλους και παραγ κωνιζομενων και
εκαστου προτερησαι τον πελας επειγομενου, πλειστοι οσοι εκτεινοντο υπο σφων,
τοις των φιλτατων τε και ομοφυλων ξιφεσι περιπταιοντες. 6 ουτω δε της ταραχης
επι μεγα ιουσης οι Ῥωμαιοι, οποσοι τε ηδη ετυγχανον υπεκβαντες του περιβολου και
ει που τι αυτων ενδον ελελειπτο, τοτε δη απαντες ες μιαν τινα φαλαγγα συσπει
ραθεντες και το μετωπον ως καρτερωτατα ταις ασπισι φραξαμενοι εμ πιπτουσι
ξυγκεχυμενοις ετι τοις πολεμιοις. 7 οι δε τωι ηδη προ πεπονηκεναι την προσβολην
ουκ ενεγκοντες ωκυτατα εφευγον, ουδε τουτο δρωντες εν ταξει ουδε ωστε και
αμυνεσθαι τους επιοντας, αλλ' εσκεδαννυντο αλλος αλλοθι ως πηι εκαστωι
προυχωρει. 8 ο δε Ναχορα γαν, αλλα γαρ και αυτος τωι παραλογωι των γιγνομενων
καταπεπ ληγμενος ες τα οπισω δρομαιος απηλαυνε, σημαινων απασι τηι μαστιγι και
εγκελευομενος ως ταχιστα φευγειν, τουτο δη το προς εκεινων ηδη πρασσομενον.
ουτως αρα αυτωι τα της υψηγοριας ες τουναντιον απεβη. 9 οι δε Ῥωμαιοι ου
προτερον ανηκαν διωκοντες τους βαρβαρους και αναιρουντες, πριν γε δη ο
Μαρτινος αποχρηναι ηγουμενος ανεκαλειτο τε αυτους υπο τηι σαλπιγγι και τον
θυμον εξημερου. 10 ουτω τε οι Περσαι μολις εις το οικειον στρατοπεδον
απεσωθησαν, ου μειον η δεκα χιλιαδας μαχιμων ανδρων εν τωιδε τωι εργωι
αποβεβληκοτες. 28. Οι δε Ῥωμαιοι εκ της διωξεως επανελθοντες τους τε σπαλιωνας
ενεπρησαν και οποσα αλλα Περσικα μηχανηματα αμφι το τειχος ελε λειπτο.
εντευθεν δε φλογος μεγαλης αρθεισης οι την υλην κατατεμνοντες υπηρεται των
Περσων και αχθοφοροι, ιδοντες πορρωθεν καπνον ες υψος ανερποντα και επι πολυ
του αερος ανελιττομενον, αυτικα οι δειλαιοι επι το αστυ εχωρουν, οιηθεντες, ως που
τωι Ναχοραγαν προτερον εκεκομπαστο, τον περιβολον πυρπολεισθαι. 2 τοιγαρτοι ξυν
πολλωι τωι δρομωι εφεροντο, δεδιοτες, οιμαι, μη σφας παραδραμοι ο του εργου καιρος
και απαντα τεφρωθειη, πριν δη αυτους αφικεσθαι. αμιλλα τε ην αυτοις υπερ του
ταχους, ουκ επισταμενοις ως τωι νικωντι ξυμβησεται πρωτωι τεθναναι. απαντες γαρ
αμοιβαδον υπο των Ῥωμαιων αλισκο μενοι κατεκτεινοντο, ωσπερ τουδε γε ενεκα
μονου παραγιγνομενοι. απο 121 λωλασι τοιγαρουν ου πολλωι ελασσους των
δισχιλιων. 3 τοσουτοις ανδρασιν εργοπονοις και τα πολεμια ηκιστα μεμελετηκοσιν
ες τε παρατα ξιν ουπωποτε αφιγμενοις αυτοματου τινος και παραλογου ολεθρου ο
65
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ναχοραγαν αιτιωτατος γεγονεν, ανοητα παρακελευσαμενος. ουτως αρα η αλαζονεια
ου μονον αυτους σινεται τους κεκτημενους, αλλα γαρ και ους αν εκεινοις υπηρετειν
συμβαιη και πειθεσθαι. 4 τουτων δε ωδε ξυνενεχθεντων οι μεν Ῥωμαιοι ευελπιδες
υπηρχον ες τα μαλιστα, ως και αυθις ραιδιως περιεσομενοι, ει γε αρα και
αναμαχεισθαι οι βαρβαροι πειραθειεν. οσοι δε αυτων εν τηι μαχηι ετεθνηκεσαν (ησαν
δε ου πλειους η διακοσιοι), τουτους δε ευπρεπεστατα εθαψαν, υπεραγαμενοι της
προθυμιας ως ανδρας αγαθους αποδεδειγμενους. 5 τους δε των πολε μιων νεκρους
σκυλευσαντες οπλων τε αφθονον πληθος και αλλων χρη ματων περιεβαλοντο. ου
γαρ μονον ασπιδας και θωρακας τυχον και γωρυτους βελων ενιοι των κειμενων
επεφεροντο, αλλα στρεπτους γαρ παγχρυσους και περιδεραια και ελλοβια και αλλα
αττα τοιαδε θηλυπρε πη ποικιλματα και περιεργα, οποιοις οι εντιμοτεροι των
Μηδων εναγ λαΐζονται, του μαλλον ειναι αριδηλοι και του αλλου ομιλου αποκεκρισ
θαι. 6 ο δε Ναχοραγαν, επειδη αυτον τα τε επιτηδεια ελελοιπει και ηδη χειμωνος
ωρα επεγιγνετο, ευκει μεν αυθις πολεμησειοντι και ες τοδε ξυσκευαζομενωι. ου μην
εργωι το βουλευμα επετελει, αλλα το των ∆ιλιμνιτων στιφος τηι υστεραιαι εκπεμψας
ανα το σταδιον και ες εκεινους οραν τους Ῥωμαιους αναπεισας ταυτηι τε δοκησιν
παρασχομενος του επελευσεσθαι, αυτικα ο γε σχολαιτερον αμα τοις αλλοις
στρατευμασιν επι Κοταισιν και Μουχειρισιν επορευετο. 7 ως δε πλειστον ηδη της
οδου προεληλυθει, τοτε δη και οι ∆ιλιμνιται λυσαντες την ταξιν ευκο λωτατα
απεχωρουν, ατε δη κουφως αει εσταλμενοι και αλλως αλκιμοι και ποδωκεις. 8
παρησαν δε αυτου και η αλλη Περσικη απομοιρα, οι δη ετυγχανον παρα τον Νεοκνον
ποταμον προτερον απεσταλμενοι δια την Μαρτινου απατην, ηιπερ μοι ηδη ερρηθη. 9
γνοντες γαρ ως ενενικηντο μεν οι Περσαι, οι δε Ῥωμαιοι απασης ηδη της χωρας εκρα
τουν, αυτικα οι γε πορειαν τινα διαλανθανουσαν και των λεωφορων 122
αποκεκριμενην διανυσαντες ες Μουχειρισιν ικοντο, των μεν αγωνων ηκιστα
μετασχοντες, του δε της φυγης αισχους πολλωι ετι ακλεεστερον μετειληφοτες. 10
επειδη ουν απας ο στρατος ενταυθα ετυγχανε ξυνα γηγερμενος, τοτε δη το πλειστον
της ιππικης δυναμεως καταλιπων ιλαρχην τε αυτοις επιστησας Ουαφριζην, ανδρα
των παρα Περσαις γνωριμωτατων, αυτος ξυν ολιγοις ες Ἰβηριαν απενοστησεν ως
εκεισε διαχειμασων. 123 {ΑΓΑΘΙΟΥ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΩΝ ∆} 1. Ἐς τουτο δε νικης
τοις Ῥωμαιοις του πολεμου κεχωρηκοτος και ωσπερ ανακωχης των εκεινηι
γεγενημενης των τε οπλων το παραυτικα ηρεμηκοτων, τοτε δη ες ζητησιν ηγετο τα
επι Γουβαζηι προτερον τετολμημενα. 2 και τοινυν ο Ἀθανασιος επι θακου τινος
υψηλου καθηστο ευπρεπως, χλαμυδα ενημμενος, ωσπερ αμελει οι αστικωτατοι των
ηγεμονων. παρησαν δε αυτωι ανδρες γραφειν τε ες ταχος πεπαιδευ μενοι και
επιτροχαδην αναλεγεσθαι τα γεγραμμενα, αλλοι τε υπηρεται σοβαρωτεροι και
εμβριθεις και δαημονεστατοι της των δικαστηριων κομψειας κηρυκες τε μεγαλοβοαι
και οι των μαστιγων επισταται. απαντες δε ουτοι εκ των εν Βυζαντιωι αρχειων
ετυγχανον απολελεγ μενοι. 3 επεφεροντο δε, οις τουτο ανειτο, δεσμους τε σιδηρους
περιαυ χενιους κλινοστροφια τε και ποδοστραβας και αλλα αττα οργανα
κολαστηρια. 4 και μοι δοκει βασιλευς Ἰουστινιανος ουκ απεικος ουδε αυτοματως
αλλ' εμφρονεστατα του δεοντος εστοχασμενος ξυν τοιαιδε τινι ταξει και ευκοσμιαι
την κρισιν προελθειν παρακελευσασθαι, ου μονον οπως οι εκεινηι βαρβαροι, των
Ῥωμαικων σφισι νομιμων κομπω δεστερον αναδεικνυμενων, θαυμαζοιεν τε αυτα
και επι πλεον αρχεσθαι υπο τουτων ξυνεθισθειεν, αλλα και οπως, ει μεν ως μηδισας
προτερον ο Γουβαζης δικαιοτατα φανειη ανηιρημενος, μηκετι ανιωιντο οι Κολχοι
μηδε ως τι δεινον πεπονθοτες αγανακτοιεν, 5 ει δε γε απαντα κατα ψευσαμενοι και
66
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αδικον μιασμα δρασαντες αλοιεν οι απεκτονοτες ουτω τε καταδιαιτηθεντες και υπο
κηρυκι πομπωι ανα τα πληθη περιηγμενοι ειτα τωι παλαμναιωι ξιφει απαντων
θεωμενων καρατομηθειεν, τοτε δη μειζον τι δοξειεν ειναι το περας και διπλασιων η
τιμωρια. 6 ηπιστατο γαρ ως, ει μεν ουτω πως εν απορρητωι βαρβαρικωτερον
Ῥουστικον τε και Ἰωαννην διαφθαρηναι παρακελευσοιτο, ουκ αποχρωντως ηγησασ
124 θαι αν τους Κολχους την υβριν αυτοις απεσκευασθαι, ουδε προσηκουσαν ποινην
κομισασθαι των ημαρτημενων. 7 δικαστηριου δε κατασταντος και αντιλογιας
εκατερωθεν προελθουσης και των υπηρετων ανω τε και κατω διαιττοντων και οπως
των κρινομενων εκαστος εν κοσμωι εστηξει και αποκρινειται διαταττομενων ογκου
τε δικαστικου φαινομενου και μεγαληγοριας ακουομενης και επι τουτοις του
ολεθρου φρικωδεστερον επιγιγνομενου, τουτων δη ουν ουτω πραττομενων ετερον
τι αυτοις μειζον και μαλα εικοτως φανεισθαι το χρημα εγιγνωσκε και ταχα την
αξιαν του επικληματος υπερβαλλον. 8 ταυτα γαρ και τους εν Βυζαν τιωι αστους,
καιτοι θαμα εκεισε γιγνομενα, καταπληττει και εξιστησι των φρονηματων, μη τι γε
βαρβαρους και ουκ ειθισμενους. τουτων μεν ουν ενεκα, οιμαι, Ῥωμαικον
δικαστηριον, μαλλον μεν ουν Ἀττικωτατον, υπο τωι Καυκασωι ξυνεκροτηθη. 2. Τοτε
δε Ῥουστικος τε και Ἰωαννης εκ του δεσμωτηριου ηγμενω ανα το λαιον μερος
εστηκατον, οια δη φευγοντε. επι θατερα δε παρησαν κατηγορησειοντες των Κολχων
οι εμφρονεστατοι και ηδη εκ πλειστου την Ἑλλαδα φωνην εκμεμαθηκοτες. 2
εδεοντο δε προτερον την παρα βασιλεως επιστολην εν κοινωι ανακηρυττεσθαι, ηνπερ
ετυγχανε προτε ρον ο Ἰωαννης τουτων δη περι τοις στρατηγοις διακομισας· αλλα
γαρ και τωι διαιτητηι ξυνδοκουν, γεγωνοτερον τις αυτην των ες τουτο τεταγμενων
διεξηιει, ωδε πως εχουσαν· 3 «απιστον μεν και παραλογον το προς υμων
ανηγγελμενον, ως αρα βουλομενωι εστι τωι Γουβαζηι τα πατρια εθη καταπροεμενωι
και τους εν απασιν ομοφρονας και ανεκαθεν ηγεμονας, τους Ῥωμαιους φαμεν, επι
τους εχθιστους τε και αλλοτριω τατους και προς γε τα ες θεον ετερογνωμονας
μεταχωρησαι, και ταυτα ουδεν οτιουν εξ ημων αχαρι προπεπονθοτι. 4 πλην αλλ'
επειδη γιγνωσκομεν τα ανθρωπεια παλιμβολα τε και ολισθηρα και τηι ποι κιλιαι των
παρεμπιπτοντων συμπεριαγεσθαι πεφυκοτα, ου πανταπασιν απιστειν ωιηθημεν
χρηναι ουδε μεθειναι μεν το φυλαξασθαι τα παρ' εκεινου ειτε ισως ειτε παντως
βεβουλευμενα, καταλιπειν δε εν ημιν αυτοις φροντιδα περιττην και αμφιρροπους
εννοιας, επ' αδηλωι ετι κειμενου του τελους. καιτοι αλλοκοτον τι και ταραχωδες το
μηδαμως εφ' οτωιουν βεβαιοτατα πεποιθεναι, αλλ' υποψιας αει και δειματος ειναι
μεστον, και επ' αυτοις δηπου τοις ξυνηθεστατοις. ομως (εν απασι γαρ τουτο νικαι)
125 επομεθα και ημεις τηι φυσει και απιστουμεν. 5 ως αν δε μητε προπετως ωμον τι
και απηνες δρασοιμεν επι Γουβαζηι μητε τωι ουκ εικοτι δηθεν αναπεπεισμενοι
μαλθακισθειημεν, αλλ' εκφυγοιμεν τας εκατερωθεν μετα μελειας, ευβουλον τι ημιν
κατεφανη και μεσως πως εχον ενταυθα τον ανδρα παραγενεσθαι. στελλειν τοινυν
αυτον την ταχιστην, ειτε βου λομενον ειτε ηναγκασμενον. 6 ει δε γε ημας ταυτα
εθελειν εγνωκως αντισταιη και απαναινοιτο την πορειαν, επιλαμβανομενων τε
υμων και ελκοντων (και γαρ τουτο ποιειν υμιν τουντευθεν εξεσται) απ αχθησεται· ει
δε διωθοιτο και αντεπιφεροιτο και οτωι γουν τροπωι τας χειρας ανταροι, τοτε δη
εξομεν περιφανεις τους ελεγχους των μελε τωμενων, και το λοιπον εν τοις
πολεμιωτατοις τεταξεται, ως, ει που τις αυτον τοιαυτα τολμωντα και αποκτεινοι,
ουδε τουτο ημιν εσομενον απο τροπου. ουκουν ουδε ποινας ο δρασας υφεξει του
εγχειρηματος· ου γαρ ως μιαιφονον αυτον κολαστεον, αλλ' ως τυραννοκτονον επαι
νετεον.» η μεν ουν παρα βασιλεως επιστολη τοιαδε αττα εγκελευσα μενη διεγνωστο.
67
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3. Αυτικα δε οι ανδρες των Κολχων, οι δη προς το κατηγορειν ετεταχατο, επειδη
αυτους ο δικαστης εψηφιζετο τα σφετερα αυτων δικαιωματα ηι βουλοιντο
προτιθεναι, οι δε προθυμως ειχοντο του επικληματος και ελεξαν τοιαδε· 2 «Ἀποχρη
μεν, ω δικαστα, το τετολμημενον, ει και μηδεν οτιουν φησαιμεν, ποιναις ταις
μεγισταις υπαγειν τους δεδρακοτας· πλην αλλα τοις υμετεροις νομοις δοκουν το
χρηναι και των εμφανων περι και μεγιστων αδικηματων μη προτερον τας κρισεις
εκφερειν, πριν αν και λογωι τα πραχθεντα διαγορευειν, ηκομεν νυν ερουντες μονον
αμωσγεπως τα γεγενημενα. ουτω γαρ αν και ημιν διανυσθησεται το νενομισμενον,
ει και τα των λογων ειεν απλα και ηκιστα κεκομψευμενα και οια του μεγεθους των
ειργασμενων μη εξικνεισθαι. 3 ποια γαρ αυτοις λελειψεται σκηψις ανδρα τοσουτον,
φιλον υμιν και συνηθη και ξυμμαχον και ομοδιαιτον και ομοσπονδον και ταυτα περι
το κρειττον φρονουντα και τι δε ουχι των οικειοτατων κεκτημενον, ανεδην ουτω
διαχειρισαμενοις και πολληι τηι δυσμενειαι χρησθαι καθ' υμων φωραθεισι τωι τους
εχθρους τεθεραπευκεναι; βασιλευς γαρ ο ανηιρημενος, ω δικαστα, και εθνους ουκ
αγεννους και προς αρετην ενεργοτατος και τα Ῥωμαιων στεργων αει πολλωι μαλλον
των απεκ 126 τονοτων. 4 ανατετραφαται δε τα των Κολχων πραγματα και διερρυη,
αληθεστερον δε τα κοινα, ει γε μερος τι και ημεις ουκ ελαχιστον της υπηκοου
τυγχανομεν οντες. και διολωλεν υμιν το ακραιφνες των καθεστω των και
απταιστον, και κατα πολυ της οικειας δυναμεως μειονεκτεισθε· πολιτεια δε μη δια
παντων ερρωμενη, αλλα βραχειαι γουν τινι μοιραι σφαλεισα, ουκετι ξυνεσταναι
δοξειεν αν προσηκοντως, τουναντιον μεν ουν και αυτην ψευδεσθαι την επωνυμιαν,
το εντελως εχειν αφηιρημενη. 5 ταυτα δη ουν απαντα δρασαντες ου φασι δειν υμας
το πραχθεν ει και δεινον ειη σκοπειν, μονην δε την γνωμην καθ' ην ειργασται διε
ρευναν και προσιεσθαι και δια τινων αφανων τεκμηριων και οιον εικο των
χωρουντας αναπλαττειν ταις εννοιαις ευεργεσιαν υμιν αυτοις εντευθεν
προσγεγενημενην η τωι σαφει μαλλον της βλαβης και τοις εργοις αποδεδειγμενωι
πιστευειν αιρεισθαι. 6 ταυτα γαρ δη τα σοφισ ματα και προ της δικης πολλακις
διαθρυλουντες παραγειν τους πλειστους ηγουντο. ει τοινυν και παρα τους αγωνας
τοιαυτα προθειεν, γινωσκον των, ω δικαστα, ως ου Ῥωμαικον ουδε δικαιον το μεν
εμφανες ουτω και προυπτον αδικημα παραλιπειν, αδηλοις δε μαλλον αιτιαις αλλως
αυτοις μεμηχανημεναις εξαπατηθηναι. ου γαρ ανεκτεον αυτων, ως μεν απεκτο νασι
τον ανδρα, διαρρηδην φασκοντων, ωφελειαν δε μεγιστην ενθενδε τοις κοινοις
πεπορισθαι πραγμασι τερατευομενων. 7 πως γαρ αν ταναντια συσταιεν σφισιν αυτοις
η πως την πραξιν δεινην αποκα λουντες επαινεσομεθα την δρασασαν γνωμην, ως
του συνοισοντος εστοχασμενην; παλαι γαρ αλληλοιν αποκεκριμενω τυγχανετον
ωφελεια και παρανομια, ωμοτης τε και δικαιοσυνη διεστηκοτα και αμικτα και ομοσε
χωρειν ουπωποτε πεφυκοτα. 4. «Ει δε γε και γυμνην την διανοιαν εξεταστεον,
φανησονται και ταυτηι δυσνοι και κακιστοι, ως δη τα τους Περσας αρεσκοντα
βεβουλευ μενοι· ωστε ουδε Ῥωμαιους ονομαζειν τουσδε τους μιαιφονους προσηκει
ουδε ως ομοφυλοις μετ' ευνοιας διαιτητεον αυτοις, ο τι μη καθαπερ λιαν εχθιστοις,
επει και ηδη τωι κοινωι της φυσεως νομωι μεμερισμενοι τυγχα νουσι, καν μηπω τωι
παρ' υμιν γεγραμμενωι. 2 το γαρ αντιπαλον και αλλοτριον τοις εργοις γνωριζεσθαι
χρη, ου τωι πορρωτερω τεταχ 127 θαι. ο δε οις αν ησθειεν οι δυσμενεις, ταυτα
προυργου ποιουμενος πολε μιος αν κριθειη δικαιως, καν συμπαρηι, καν
συστρατευοιτο, καν ως εγγυτατα τωι γενει συνηπται. 3 αλλα γαρ ου φιλον ουδε
βασιλεα φασιν απεκτονεναι, πολεμιον δε μαλλον και τυραννον και τα Περσων
εσπουδακοτα. προς τουτο γαρ εληλακασι παρανοιας, ως μηδισμου διωκειν τον
68
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κειμενον· και περιεστηκε τωι δειλαιωι μηδε τεθνηκοτι των δεινων απηλλαχθαι, αλλα
νυν προδοσιας φευγειν γραφην, οτε μηδεν πλεον εξει νικων. 4 ποιος δε νομος η παρ'
υμιν η παρα βαρβαροις επαινεσειεν αν κατηγοριαν εν υστερωι της κρισεως
γιγνομενην; κριται γαρ αυτοι και δυσμενεις αυτοι και κατηγοροι, και αμα παντα
κατασταν τες τιμωριαν μεν ανεξεταστως τωι μηδεν ημαρτηκοτι προσηγαγον, οποιαν
εικος ην υποσχειν τον ως αληθως τυραννιδος αλοντα. 5 ηκουσι δε νυν, δεον
απολογεισθαι, καταιτιωμενοι τον ηδικημενον· καιτοι εχρην αυτους πριν ανελειν, ει
γε ταις αιτιαις επεποιθεσαν, εμφανως την προς αυτον ενστησασθαι δικην και
πρωτους εγκαλειν, αλλα μη νυν κατη γορημενους αντεγκαλειν. 6 ει γαρ τουτο πασιν
εφειται, τι δηποτε αρα μη και ημεις τουσδε τους μιαιφονους αυτοχειριαι
διεχρησαμεθα, παρον ημιν προς δικην τυχον αγομενοις αντεπιφερειν αυτοις και
τεθνηκοσι τα παρ' αυτων προτερον ημαρτημενα και ταυτηι πειρασθαι δεικνυειν το
ευλογως ανθημαρτηκεναι; μαλλον γαρ ημεις επι σαφεσι τοις προυπ ηργμενοις
χαλεπηναντες ενδικως αν ημυνομεθα τουτους και τα της αντιλογιας προσηκοντως
εχωρει. 7 αλλ' ουδε προς ημων ουδε παρ' ετερων τα τοιαδε τολμασθαι χρεων, ει γε
κατα τους πατριους υμιν νομους πολιτευτεον. φερε γαρ ει τοις βουλομενοις εξηι τους
οικειους δυσμενεις ουτω πως αθροον αποκτιννυναι και τουτο πολλακις γιγνο μενον
μεχρι του επ' απειρον ηδη τολμασθαι προενεχθειη, πως αν υμιν το γουν κρινειν
αδεως εν βεβαιωι διαμενει; 8 απαντων γαρ αναιρουν των τε και αναιρουμενων και
ταις αντεπιβουλαις χρησθαι κατ' αλληλων θαρρουντων ουκ αν φθασοιτε τας
τιμωριας επαγοντες, αλλα διαφθερειται μεν εικηι το ομοφυλον, προαφαιρησει δε τον
της εξετασεως καιρον η των αντιδρωντων εκαστοτε παρανομια. 128 5. «Καιτοι τι
δεινον ειναι φασιν, ειπερ ενος ανδρος και τουτου προδοτου διαφθαρεντος απαν υμιν
το ξυμμαχικον σωφρονεστερον καθεστηξει; 2 προδοτων μεν ουν ως αληθως και
πλειστων οσων απολλυμενων, ει και μηδεν ετερον των ωφελιμων τοις ανηιρηκοσι
προσ γενοιτο, αλλ' αυτο γε το τους τοιουτους θνησκειν αρκουντως εχει προς ονησιν.
ει δε προδοσιας μηδαμως αποδεδειγμενης ηφανισται τις αθροον των σφοδρα
λογιμων και τετιμωρηται, καθαπερ διαφανως εγνωσμενος, πως αν υμιν ενθενδε το
ξυμμαχικον σωφρονησειε; 3 πως δε ουκ αν μαλλον και διαλυσαιεν τα ξυγκειμενα, ει
γε κοινωνους υμας υπαρχειν του μιασματος οιηθειεν; λογιζομενοι, ως ει γε προς
τους οικειοτατους υμιν και συνηθεις φειδους ηκιστα μετεστι και δικαιοσυνης, σχοληι
γε αν βεβαιοι διαμενειτε προς τους αλλογενεις και οθνειους και της προσπεσουσης
χρειας ου περαιτερω γνωριζομενους. 4 αλλ' ουτε μετειληφατε του βουλευματος ουτε
το τουτοις ιδιαι προσκειμενον αγος επι το συμπαν των Ῥωμαιων εθνος αναδραμειται
ουτε την παλαι περι υμων κρατησασαν δοξαν, ως αρα πιστοι τα ηθη και βεβαιοι καθε
στηκατε και δικαιοις χρησθε νομιμοις, η τουτων νικησει κακοδαιμονια. 5
τουναντιον γαρ και ηγουμεθα το παρον δικαστηριον υπερ της κοινης του γενους
ευκλειας συνεστηκεναι, οπως αν απαντες ανθρωποι γνοιεν, ως ουδαμως ην υμιν
βουλομενοις τοιαυτα τους Κολχους δεινα και βιαια πεπονθεναι. 6 νυν μεν γαρ ισως
εφ' εκατερα των πολλων φοιτωσιν αι γνωμαι και τα της δοκησεως επ' αδηλωι
φερεται τροπωι. εκ δε της σης, ω δικαστα, κρισεως τουτων οσον ουπω
διαφθειρομενων γενησεται και νυν γνωριμωτερον, ως ου προδοται των οικειων,
αλλα σωφρονισται των αδικουντων ειναι πεφυκατε. 7 ει γαρ και τοις λογοις
απολογεισθαι δοκουσιν, αλλ' εργωι κατηγορουντες σφων αυτων αποδεικνυνται και
το παραλογον της μιαιφονιας ομολογουντες. το μεν γαρ βασιλειον γραμμα
παρακελευεται τοις στρατηγοις στελλειν κατα το Βυζαντιον τον Γουβαζην, πειθοι
μεν το πρωτον, ανηκουστουντα δε και προς αναγκης, εναντιουμενον δε και
69
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βιαζομενοις, αποκτειναι δε μηδαμως πριν αν εκεινος ες τελεωτατην αποστασιν
αφιγμενος τα πολεμιων δραν προαχ θειη. 8 οι δε και ταυτα μητε στρατηγοι
καθεστωτες μητε αλλως 129 εφειμενον αυτοις αδεως α βουλοιντο πραττειν,
παραχρημα τον δειλαιον απεκτονασιν, ουτε κατα το Βυζαντιον αυτον γενεσθαι
προτρεψαντες ουτε μην ωσπερ απειθουντι μετριαν γουν αναγκην επαγαγοντες ουτε
την αρχην ες πειραν τινα κατασταντες, ειπερ οτωι δη ουν τροπωι του προσταγματος
ολιγωρησει. 9 καιτοι μεγαλαυχουσι και βρενθυον ται ως τα βασιλει δοκουντα
διανυσαντες, οι γε και την εκεινου περι ορωντες πεφηνασι γνωμην ψευδεσι τε
χρησθαι προτερον κατα Γουβαζου διαβολαις τετολμηκοτες και ταναντια των ευ
διατεταγμενων αυτεπαγ γελτως εξειργασμενοι και, το δη παντων παρανομωτερον,
ουτε την επιστολην επιδειξαντες, ωστε των εγγεγραμμενων γνωσθεντων το
πρακτεον ελεσθαι. 6. «Πως ουν ου παντος ολεθρου και τιμωριας υπερτερα πασης τα
τετολμημενα δοξαιεν αν; αδικια γαρ και κατ' αλλου του γιγνομενη φευκτον τι και
απειρημενον, μαλιστα δε φιλον και ευνουν και πολλακις προκεκινδυνευκοτα των
πελας ειναι συμβαιη τον ηδικημενον. 2 τις γαρ ο του Περσων πλουτου και των
προτεινομενων απαντων την προς υμας ευνοιαν αλλαξαμενος; τις ο την Χοσροου
φιλιαν υπεριδων και παρον εκεισε προς μεγιστην ευδαιμονιαν χωρησαι το παρ' υμιν
ελαττον αγαπησας; τις ο προτερον της χωρας υπο Μηδων επι πλειστον χρονον
πιεζομενης και της παρ' υμων επικουριας ετι μελλουσης μεταστας αθροον και
μετοικισαμενος επ' αυτας δηπου τας υπερβολας του Καυκασου ενταυθα τε θηριωδη
τινα διαιταν μαλλον υποστας μετιεναι η προσηκα μενος την των πολεμιων
φιλοφροσυνην και καταβας οικοι μενειν εν ευπαθειαι; τις δη ουν ουτος; 3 εκεινος ο
μηδεν των δεινων, ην τι παθειν υπερ υμων εδει, κατορρωδησας, Γουβαζης, ω νομοι
και δικη, ο μηδισας, ο τυραννος, ο τα Ῥωμαιων καταπροεμενος· και τεθνηκεν υπο
Ῥουστικου τε και Ἰωαννου, βδελυρων ουτω και καταπτυστων ανθρωπων, ανηρ
βασιλευς· ωιπερ ει και τοιουτου μετην ως αληθως επικληματος, αλλ' ουχ υπο τουτων
αυτον εχρην ευθυς ανηρπασθαι, κριθεντα δε μαλλον σχολαιτερον υπο του κοινου
Ῥωμαιων τε και Κολχων βασιλεως, ατε δη μεγιστου και τωι παντι κρειττονος,
προσηκοντως τιμωρηθηναι. 4 αλλ' επειδη ταυτης δη της μιαιφονιας αιτια μεν αυτοις
ενδικος ουχ υπην, δυσμενεια δε μαλλον παραλογος υπο βασκανιας ες τουτο κακου
130 προηγμενη, εικοτως ευβουλιαι μεν και λογισμωι σωφρονι και τηι του συνοισοντος
επιγνωσει ουδενα παρηκαν καιρον, μονωι δε τωι αυθαδιζο μενωι της ψυχης και
χαλεπαινοντι πολλην παρεσχον αυτονομιαν και το μελετηθεν εκ πλειστου και
ωδινομενον ουτω πως εκ του παρεικοντος εδρασαν, ως μητε την ακμην του
παροντος χρονου φυλαξασθαι μητε μην τα ξυμβησομενα διανοηθηναι. 5 πολεμου
γαρ τοσουτου περιεστηκοτος εμφρονων μεν ανδρων εργον αν ην και τα ξενα και
ουπω γνωριμα των εθνων ευνοιαι προσαγεσθαι, ουτοι δε και τους πρωην
οικειοτατους εκπολεμωσαι Ῥωμαιοις περι πλειστου πεποιηνται· και το γε ηκον ες
αυτους προσκεχωρηκαμεν τοις εναντιοις, επιβουλευομεν τοις παλαι φιλτατοις, η
χωρα Περσων, τα πατρωια νομιμα φρουδα, παντα ξυμβεβηκεν ατεχνως, οποσα
στασεως τε και ταραχης εμφυλιας γνωρισματα μανιωδη. 6 ουκουν ως τουτων
απαντων εργωι προελ θοντων και πανταχοθεν υμιν των πραγματων διαρρυεντων,
ουτω ποινας αξιας αυτοις, ειπερ αρα και ευρειν ενεστιν, επακτεον. ει γαρ και ημεις
πιστοι προς Ῥωμαιους και βεβαιοι τυγχανομεν οντες, αλλ' ου δικαιον, ω δικαστα,
της ημετερας επιεικειας τουτους απονασθαι και ηττον τι παθειν η καθ' οσον η του
εγχειρηματος βουλεται φυσις.» 7. Ουτω δε των κατηγορων τοις επικλημασι
χρησαμενων τα πληθη των Κολχων (αυτου γαρ ξυνηθροιστο) επαΐειν μεν ου μαλα
70
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηδυναντο της των λογων απαγγελιας η της των νοηματων δεινοτητος· ομως δε το
χρημα γιγνωσκοντες, εφ' ωιπερ εκαστα ετυγχανον προηγμενα, αγωνιζομενοις τε
αυτοις ετι ξυνεμοχθουν τηι προθυμιαι και συμπεριηγοντο ταις μεταβολαις των
σχηματων· ουτω τε τας ψυχας διεκειντο, ως αν αυτοις εκεινοι φρονηματος εχειν η
οικτου εδοκουν. 2 και ειτα, επειδη του ρητορευειν επεπαυντο, αυτικα οι γε,
επισχοντος βραχυ του δικαστου και βουλευομενου, κατεμεμφοντο ησυχηι και
ηγανακτουν, οτι δη μη ευθυς οι εναντιοι ανηιρηντο· του δε παρακελευσαμενου και
λεγειν αυτοις αττα αν εθελησαιεν, τοτε δη καταβοαν ες το εμφανες ιεντο, και ηδη
υπετονθορυζον και ηδη η φωνη ες το σαφεστερον διεκρινετο. αλλ' οι προς το
κατηγορειν τεταγμενοι ταις χερσι καταπαυοντες ανεκοψαν την περαιτερω φοραν
του θορυβου. 3 και τοινυν σιγης γεγενημενης 131 παρελθων και Ῥουστικος εν μεσωι
αμα Ἰωαννηι τωι αδελφωι ελεξε τοιαδε· 4 «Μετηγαγε μεν ημιν αθροον και
περιεστησεν εις του ναντιον τας των δοκηθεντων εκβασεις η τυχη, και δεον
μεγιστων γερων απονασθαι παρεσμεν θανατου φευξουμενοι δικην· πλην αλλ'
ηδιστος ημιν ο αγων καταφαινεται και πλειστης οσης αναπλεως μεγαλ αυχιας. 5
γενησεται γαρ απασι γνωριμωτερον, ως μονοις ημιν διηνυσται το προδοτην ανδρα
και τυραννον απολωλεναι και τα βασι λεως πραγματα το μερος διασεσωσθαι· ωστε ει
και τεθναναι ξυμβαιη, στερξοιμεν αν και ὣς ασμενοι καθαπερ τι προσφιλες και
αυθαιρετον το ανιαρον και ηναγκασμενον· και οιχησομεθα καλλιστον τουτο προς
ευθυμιαν εφοδιον εχοντες, το γιγνωσκειν εν ημιν αυτοις, ως τους Ῥω μαιους
κρατουντας ετι των Κολχων καταλελοιπαμεν και ουπω παρ' ετερων αφηιρημενους. 6
ει μεν γαρ Περσικον ην το παρον δικαστηριον και παρ' εκεινοις εκρινομεθα, παντως
αν ημιν αρνησεως τε προσεδει των ειργασμενων και δεδιεναι παρην τους ελεγχους
και δεδειγμενων τυχον διαπορειν, οποιοις αν και χρησαιμεθα λογοις υπο δικασταις
πολεμιωτατοις και τωι πραχθεντι λιαν αχθομενοις τωι της ελπιδος ημαρτηκεναι. 7
Ῥωμαιου δε ανδρος διαιτωντος τινος αν χαριν ημιν το γεγενημενον απαρνηθειη; τι
δε και απολογεισθαι χρεων παρ' υμιν αυτοις, ανθ' ων υμας ευ πεποιηκαμεν τον
τυραννον ανελοντες; ουδε γαρ μεταδοτεον αυτωι του σεμνου της βασιλειας
ονοματος, αλλοτριωτατωι δια των εργων φανεντι, καιτοι μεγα κεκραγασιν οι
κατηγοροι και δεινα τετολμησθαι φασιν, ως δη βασιλεως ανηιρημενου. 8 χρη δε ου
τηι πορπηι και τωι χλαμυδιωι και τοις εκτος φαινομενοις εγκαλλωπισμασι ταυτην
προσνεμειν την επωνυμιαν, αλλ' ενθα το δικαιον ενεργον και του προσηκοντος μη
υπερφρονοιη το εφιεμενον και μονοις τοις καθεστωσι το φρονημα της ψυχης
αναμετροιτο. ει μεν ουν τοιουτον απεκτοναμεν ανδρα, παρανομα τετολμηκαμεν,
ενδικος η κατηγορια, εικοτως βιαιοι και αλαζονες και μιαιφονοι παρα των Κολχων
ονομαζομεθα. 9 ει δε τουτων μεν ως πορρωτατω τοις τροποις απυκιστο, μετριον δε
ουδεν ην αυτωι βεβουλευμενον αλλ' η τους Περσας καθ' ημων λαθραιως επαγειν και
καταπροεσθαι την χωραν εκεινοις, πως ου μαλλον εχρην φθασαι τον του δεινου
καιρον τωι προτερηματι η την βασιλειον στολην αιδεσθεντας υπο τοις πολεμιοις
γενεσθαι; 10 τοις γαρ κινδυνον τινα μελετωμενον 132 υπο του προεγνωκοσιν, ενον
μεν εκκλιναι το παραυτικα την επιβουλην και το παρον αμωσγεπως
παρακρουσαμενοις σχολαιτερον εν υστερωι τοις προσπεσουσιν αρμοσασθαι, πολλη
ωμοτης προεπιφερειν την τιμωριαν και μη μαλλον αρκεισθαι τηι του
αντεπιβουλευειν τυχον εξουσιαι. 11 ενθα δε των βεβουλευμενων εις εργον αχθεντων
ουδεν ετι λειπεται προς επικουριαν, αλλ' αρδην ευθυς απαντα οιχεται, συναφ
αιρουμενων τηι κοινηι σωτηριαι και αυτων δηπου των υπερ ταυτης ελπιδων, ενταυθα
το ταχος αιρετεον τοις εμφροσι και οπως μηδεν οτιουν των ανηκεστων πεισονται
71
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρασκευαστεον. 8. «Ει τοινυν και διαρραγειεν οι κατηγοροι, μιασμα βοωντες και
αγος και μιαιφονιαν και τοις τοιουτοις ονομασιν εκτραγωιδουντες το γεγενημενον
και προς μονον το πραχθεν αφοραν εκβιαζομενοι, αλλα σον εργον, ω δικαστα,
μνημην ποιεισθαι των προυπαρξαντων, τας αιτιας αναθεωρειν δι' ων επι την πραξιν
ωρμηθημεν και τωι ευλογωι του εγχειρηματος το ευνουν διαγιγνωσκειν της γνωμης.
2 επει και πολ λαχου κατα τας πολεις αγυρτας τινας τυχον η και λωποδυτας η και
αλλο τι των ανοσιων εργων πεπλημμεληκοτας ορωντες νυν μεν της κεφαλης
αφαιρουμενους, νυν δε τω ποδε διατεμνομενους, ου του φαινομενου κατηγορουμεν,
και ταυτα λιαν απανθρωπον ειναι δοκουν, ουδε τοις αρχουσιν, οις τα των τιμωριων
τουτων ανειται, νεμεσωμεν, εναγεις αυτους και μιαρους και κακοδαιμονας
αποκαλουντες· αλλα τα προτερον παρ' εκεινων τετολμημενα λογιζομενοι και ως
ποινας τινουσι των αδικη ματων επιμνησθεντες ηδομεθα τηι ωμοτητι. ου γαρ εικηι το
κολαζον εξευρηται, του αμαρτανοντος ηκιστα παυομενου. 3 ανηιρηται τοινυν προς
ημων ο Γουβαζης· και τι δεινον, ει προδοτην ανδρα και πολεμιον απεκτοναμεν;
καιτοι την του δυσμενους επωνυμιαν οι κατηγοροι διευ κρινησαντες ου τωι
πορρωτερω ταχθεντι προσηκειν φασιν, αλλ' οτωι αν, ει και ομοφυλος ηι, τα τοις
εναντιοις κεχαρισμενα σπουδαζοιτο· και τηνδε την δοξαν και ημεις αριστην
ηγουμεθα και αληθεστατην και οιαν της του πραγματος φυσεως εστοχασθαι. 4
ουκουν, εκατερους ουτως αρεσκον, φερε πολεμιον αποδειξωμεν τον Γουβαζην τωι
δοθεντι χρω μενοι τεκμηριωι. τουτου γαρ ταυτηι και δη δεικνυμενου και το δικαιως
αυτον ανηιρησθαι συναναφανειται. 5 απαν μεν ουν αει βαρβαρον φυλον, ει και
κατηκοον ηι τοις Ῥωμαιοις, αλλα τωι της γνωμης αλλο τριωτατωι διεστηκος και τηι
ταξει των νομων αχθομενον επι το νεωτερο 133 ποιον και ταραχωδες φερεσθαι
πεφυκεν· και ηδιστα μεν αν εφ' εαυτωι βιουν διατελοιη μηδαμως υφ' ετεροις
ταττομενον, ως μηδε των αδικη ματων ευθυνας υπεχειν. ει δε τουτο μη οιον τε, το
γουν τα ομοδιαιτα των εθνων και μαλλον τοις οικειοις πλησιαζοντα τροποις
επαγεσθαι προυργου ποιουνται. 6 πλην αλλ' ει και τουτοις ατεχνως ο Γουβαζης
υπηκτο τοις παθεσι τωι βαρβαρος τε πεφυκεναι και την κοινην του γενους νοσειν
απιστιαν, ο δε και προς τουτο κακιας εχωρει καθ' ημων, ως μηκετι διαλανθανειν
οιεσθαι δειν, τουναντιον μεν ουν και προς εργον αγειν επειγεσθαι την
προσπεπηγυιαν τεως τωι νωι και υποκρυπτομενην δυσμενειαν. 7 ημων γαρ
διαπονουμενων και παντα κινδυνον μετιον των, ως αν τοις πολεμιοις μηδεν οτιουν
των κατα γνωμην εκβαιη, αυτος οικοι μενειν ᾤετο δειν συν τοις ομοφυλοις και
πολλωι του μοχθειν αφεστα ναι. πλην αλλ' επετηρει ξυν ακριβειαι και ανεπυνθανετο
τας των αγωνων κινησεις, ες οπερ αν και χωρησαιεν. 8 ει μεν ουν μεγιστον τι κατα
τους πολεμους τοις Ῥωμαιοις διηνυστο και του νικαν ενεργον τε και αληθεστατην
ηραντο δοξαν, ο δε το δυσμενες της ψυχης και βασκαινον επιδεικνυς διακωμωιδειν
ευθυς επειρατο και διαλυειν την εκ των εργων σεμνοτητα, φαυλην μεν την
εγχειρησιν, φαυλοτατον δε το περας αποκα λων και ουδε τουτο ημετερον, αλλα του
αλογιστου της τυχης. 9 ει δε που τυχον και σφαλειημεν (πως δε οιον τε το
ανθρωπειον μη ουχι και προς ταναντια μεταβαλλειν, αλλ' επι των αυτων αει
βεβηκεναι;), ο δε καθαπερ τις αυτοματος των γιγνομενων κριτης την μεν τυχην
ευθυς αφιει των εγκληματων ανευθυνον, ως ου μετον αυτηι του συμβαντος· ην δε
παντως αυτωι προεσκεμμενον και εγκριθεν μηδεν αλλο δοκειν αιτιον ειναι του
ενδεως ημιν τι πεπραχθαι η μονον ανανδριαν γνωμης και χειρων ασθενειαν και
βουλευματων αβελτεριαν. 10 το γαρ παλιμ βολον της τυχης και ατακτον και
αλογιστον και οις καθ' ημων αυτην διελοιδορειτο, ουδαμως επηγε τοις πολεμιοις,
72
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ως εκ τουτων ημας ουτω παρασχον υπερβαλομενοις. 9. «Και τοινυν ανεβοα ταυτα
περιφανως και γνωναι παρειχεν ου μονον τοις στρατευμασι των Περσων, οις δη και
εκαστα διεπονειτο και επρασσεν, αλλ' ευθυς αγγελιαφοροι σταλεντες προς αυτου
διεκηρυττον εις Ἰβηριαν, εις Ἀλανους, τωι γενει των Σουανων, τοις υπερ τον
Καυκασον οικουσι βαρβαροις, τοις πορρω τουτων, τοις εκεινων ετι πορ 134 ρωτερω,
τας τε εσχατιας απασης της γης ειπερ αυτωι περινοστειν ενην, τουτου γε χαριν ουκ
αν ενεδιδου. ην δε το αγγελμα· Ῥωμαιοι κακοι τα πολεμια και των βαρβαρων
ησσωνται. 2 και την περι ταυτα σπουδην ουχ ωστε μονον προς ονειδος αγειν το των
Ῥωμαιων γενος μετηιει, καιτοι και τουτο δεινον και λιαν εναργες γνωρισμα ψυχης
πολεμιας, το δε εφ' ωι πλεον εμοχθει και παρεσκευαστο, ετερον τι και τουδε μειζον
υπην. 3 την γαρ υπερ βασιλεως του μεγιστου παρα τοις εθνεσι νικησασαν δοξαν, ως
αρα δυναμει τε κρατιστος και πληθει τρο παιων κεκοσμημενος, διαλυειν το μερος
εγιγνωσκε χρηναι και ταυτηι προς θρασος κινειν και αυθαδειαν το τεως κατεπτηχος
και θαυμαζον. 4 αρα πολεμιος αν ο ταυτα δρων καλοιτο δικαιως η μαλλον φιλος και
ευνους και βασιλευς και υποσπονδος και οσα τοις κατηγοροις επι τωι τυ ραννωι
κεκομψευται; καιτοι κοινηι δοθεν εκατεροις, ουκ αλλως διακριτεον το φιλον απο του
δυσμενους η μονωι τωι προς τας εκβασεις των παρεμ πιπτοντων ευ τε τυχον η και
ετερως διακεισθαι τας γνωμας. 5 επειδη ουν απεληλεγκται και νυν ο Γουβαζης, ως
ηνιατο μεν οις εκρατουμεν, ηδετο δε οις ημαρτανομεν, τι δηποτε καταβοωσι των
παρα Ῥωμαιοις νομων οι βαρβαροι, καθ' ους κολαζειν ειωθαμεν η και αναιρειν,
ουτω παρασχον, τους το καθεστος της πολιτειας κινουντας το μερος και
λυμαινομενους; 6 αλλ' ει δοκει, τεκμηρια μεν και γνωρισματα και τους εκ των
εικοτων ελεγχους παρωμεν, μονην δε την εκ των πραγματων επισκεψωμεθα πειραν,
ουπερ ημας αγουσα φερει. κατειχετο γαρ υπο Περσων το φρουριον η Ὀνογουρις, εκ
της κατα την Ἀρχαιοπολινπεριοικιδος παρηιρημενη· και ην αισχος ου φορητον
στρατευμα δυσμενες εισω περιβολων εν τοις ημετεροις χωριοις βεβαιως ιδρυσθαι.
ενικα βουλη παρα τοις στρατηγοις φοιταν επ' αυτους απαντι τωι στρατωι και καθε
λειν η και απωσασθαι το λυπουν εκ πλειστου και εφεδρευον. 7 εδει παντως ημιν και
στρατιας Κολχικης, ως αν μη μονον τηι των τοπων εμπειριαι πλεον τι των ουκ
επισταμενων προς το συνοισον διανοηθειεν, αλλα και μαχομενοις ημιν προς ανδρας
οπλιτας εξ ερυματων παρατατ τομενους και προς γε τους εκ Μουχειρισιδος κατα το
εικος ηξοντας ξυνεπιλαβοιντο και συμπαρασταιεν. 8 τι ουν επι τουτοις εδει πραττειν
135 τους στρατηγους; αντιβολειν, ως εοικε, τον ηγεμονα του γενους και προς
ξυμμαχιαν αιτειν, αποδεικνυντας και το ευλογον της αιτησεως. και τοινυν
αντεβολουν και απεδεικνυον· 9 ο δε καθαπερ ως αληθως βασιλευς τις ειναι
πεπιστευκως και ως εξον αυτωι κατ' εξουσιαν βιουν συστρατευεσθαι μεν ημιν επι το
φρουριον ουδε μεχρι του παρειναι γουν μονον ηνειχετο. ου μην ουδε σκηψεις τινας,
ει και απρεπεις, αλλ' εις προκαλυμμα γε ομως της απορρησεως ευπροσωπον
εμηχανατο· απεπεμ πετο δε μαλα σεμνως και σοβαρωτερον η κατα μισθωτον
υπηκοον την αξιωσιν. και προς γε νεμεσων διετελει τοις στρατηγοις και δυσμενως
εις αυτους αφυβριζων, ωσπερ ανδρειαν τουτο ηγουμενος και βασιλευσι πρεπον· η
γαρ ουκετι ανεβαλλετο το διαρρηδην υπερ των ηδη μεμελετημενων αναισχυντησαι.
10 ειτα διαμελλειν εχρην και μειζονας αναμενειν ελεγχους και το βασιλειον γραμμα
δεικνυειν, εφ' ωι κατα το Βυζαντιον αφικεσθαι τον μηδε της οικειας χωρας εντος
βραχειαν τινα διανυσαι πορειαν ελομενον; και πως οιον τε ην, ει γε στελλειν αυτον
ουτω χαλεπαινειν καθ' ημων προηγμενον επετηδευσαμεν, μη ουχι ταραχας τε
μυριας και φονους πολλους εμφυλιους και μεταχωρησιν εμφανη και των Περσων
73
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εισφοιτησεις αθροους γενεσθαι, απειθουντος μεν ανεδην του δυσμενους και
διαμαχομενου, του δε παντος εθνους και μαλα την στασιν προσιεμενου τωι προς την
κινησιν των καθεστωτων βαρ βαρικωτερον ορμης πεφυκεναι και προς γε πλησιον
εχειν τους ανθεξο μενους; 11 τοιγαρτοι τον αρχηγον ημεις της επιβουλης ανελοντες
τοσουτων συμφορων εσμον παροντα ηδη και ωδινομενον ουτω πως ευκολωτατα
κατεπαυσαμεν, ως νυν απιστεισθαι περιφανως, ειπερ ολως τι και ημελλεν εσεσθαι.
10. «Μη τοινυν, ω δικαστα, την επιστολην προφεροντων μηδε κακιζοντων ημας ως
δη τοις εν αυτηι γεγραμμενοις ουδαμως ηκολουθη κοτας. τωι γαρ ου λιαν ενδηλον,
ως το γεγραφθαι, χρηναι προς την βασιλεως αυτον πολιν ιεναι, αποπειρα μονον
υπηρχε και βασανος, ειπερ αυθαιρετως εικοι τοις προσταττομενοις, ωστε δικαιως
αρμοσασθαι; 2 γνωσθεν τοινυν ραιδιως ημιν το ανηκουστον της γνωμης και αμιλ
λωμενον, δι' ο το ελαττον απεσεισατο, πως επι το μειζον εδει προτρε πειν και μη
θαττον εις εκεινο το περας ελθειν, εις οπερ πολλων εν μεσωι 136 ξυμβεβηκοτων
δεινων προς αναγκης και ὣς περιηχθημεν αν; ου γαρ ενεστι τους την ακμην του
καθηκοντος καιρου περιορωντας και μη τοις πρακτεοις αρμοζομενους εν υστερωι το
παρειμενον ανακαλεισθαι. 3 ελειπετο δη ουν, ως εοικε, καθα φασιν οι κατηγοροι,
δικην τινα κινειν προς Γουβαζην και ληρωδεις αγωνας εγειρειν και της των
πραγματων ασφαλειας ανθαιρεισθαι μαλλον την επι τοις λογοις κομψειαν. αλλ' ου
συνεχωρουν, ω κακοδαιμονες, οι Περσαι παροντες και τοις εργοις εγκει μενοι και
της Κολχικης χωρας απασης ταις τουτου βουλαις επιλαμβανεσ θαι παρεσκευασμενοι.
4 επει δε πανταχοθεν ο Γουβαζης αποδεδεικται πολεμιος τε και προδοτης και προς
τυραννικας ελπιδας ηρμενος, τι διαφερειν οιονται σφισιν οι Κολχοι, ειτε παρ' ημων
ειτε παρ' ετερων ανηιρηται; 5 ου γαρ στρατηγοις μονοις η τοις αλλως δυνατωτατοις ο
της ευνοιας εθελει σκοπος εμφυεσθαι και προσιζανειν, αλλα παντι τωι βουλομενωι
βατον δηπου και προσηκον της εν ηι τετακται πολιτειας υπεραλγειν και το κοινηι
συνοισον ες δυναμιν κατορθουν. 6 ουκουν ει και βδελυροι κατ' αυτους και
καταπτυστοι καθεστηκαμεν, αλλα πιστο τατοι βασιλει και φιλορωμαιοι και οιοι τοις
επιβουλευειν πειρωμενοις μη εφιεναι. ει δε δει τι και πλεον ειπειν, ισθι σαφως, ω
δικαστα, καλον μεν ως αληθως και δικαιον το παρ' ημων εν δεοντι τολμηθεν, ουκ
ανευ δε της Μαρτινου γνωμης γεγενημενον.» 11. Ειρημενων δε και τουτων ο
Ἀθανασιος το μεν παραυτικα ουχ ησσον τους Ῥουστικου προσιετο λογους. συστασης
δε και δις αγωνιας, επειδη απαντα ες το ακριβες γνωματευων και ανερευνωμενος,
ουδεν τι αυτωι εναργες προδοσιας η τυραννιδος εγχειρημα ημαρτησθαι υπο του
Γουβαζου εδεδεικτο, αδικος δε μαλλον και παρανομωτατος ο φονος γεγενημενος, ως
και της επι την Ὀνογουριν συστρατειας ου μηδισ μου χαριν απαγορευθεισης, αλλα
τωι αχθεσθαι γε αυτον κατα των στρατηγων, ανθ' ων αυτης και απεστερηντο
ραιστωνηι πολληι και εκμελειαι κεχαυνωμενοι· επειδη ουν ταυτα εγιγνωσκε, τοτε δη
το μεν επι Μαρτινωι λεχθεν, ως αρα και εκεινωι μετην των ες τουτο βεβουλευ μενων,
ανοισειν βασιλει διενοειτο. 2 τοις γε μην το απεκτονεναι περιφανως ωμολογηκοσι
κρισιν επηγεν αναγραπτον, εν ηι διεταττε 137 θαττον αυτους διαφθαρηναι υπο την
δικαστικην μαχαιραν γιγνομενους και τας κεφαλας αφαιρουμενους. 3 και οι μεν επι
τοις ορευσιν ημε νοι και ανα τας λεωφορους περιενεχθεντες μεγιστον θεαμα τοις
Κολχοις ειναι εδοκουν και πλειστης αξιον ευλαβειας. ετεθηπεσαν τε και επι τωι
κηρυκι τορον τι μαλα βοωντι και διαπρυσιον και παρεγγυωντι δεδιεναι τους νομους
και φονων αδικων απεχεσθαι. 4 επει δε αυτοις και απετετ μηντο οι αυχενες, τοτε δη
απαντες ες οικτον ετραποντο, αποβεβληκοτες το χαλεπαινον. και επι τουτοις
ελελυτο μεν ο αγων· οι δε Κολχοι αυθις διετελουν ευνοι οντες ες τα μαλιστα
74
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ῥωμαιοις και τον προτερον ανα νεουμενοι τροπον. 12. Τουτων δε γεγενημενων τα
μεν των Ῥωμαιων στρατοπεδα διεχειμαζεν ανα τα πολισματα τε και φρουρια, ως πηι
εκαστωι διετετακτο. 2 εν τουτωι δε ανδρες των παρα Μισιμιανοις δυνατωτατων ες
Ἰβηριαν παρα τον Ναχοραγαν αφικομενοι απαντα οι διηγγειλαν τα επι Σωτη ριχωι
προς αυτων τετολμημενα, την μεν αληθεστατην αιτιαν ηρεμα υποκρυπτομενοι,
λεγοντες δε, ως επειδη εκ πλειστου τα Περσων ετυγ χανον ῃρημενοι,
προπηλακιζεσθαι σφας υπο τε Κολχων αυτων και Ῥωμαιων και εν τοις ατιμοτατοις
τεταχθαι, περας δε Σωτηριχον αυτοις επιστηναι, λογωι μεν ως δη χρυσιον τοις
ξυμμαχοις διανεμουντα, εργωι δε τα επι λυμηι τε και καθαιρεσει του παντος γενους
διαπραξομενον. 3 «Παρον τοινυν ημιν» εφασαν οι πρεσβεις «η αρδην απολωλεναι η
προτερησασι δοξαν μεν τινα ισως παρ' ενιοις απενεγκασθαι προπετειας και ως
τοιοιδε κακιζεσθαι, βιοτευειν δε ομως ετι κατ' εξουσιαν και τα ημετερα αυτων ηι αν
συνοισειν δοκοιη διατιθεναι, ειλομεθα τα αμεινονα και του ανθρωπειου μαλλον
εχομενα τροπου, των μεν λοιδοριων και κατηγορηματων ολιγα φροντισαντες, περι
πλειστου δε ποιησαμενοι την σωτηριαν. 4 Σωτηριχον τε γαρ απεκτειναμεν και τους
αμα αυτωι ες τουτο εληλυθοτας, ως αν εκεινους μεν τισαιμεθα της αδικιας, πιστιν δε
ευνοιας βεβαιοτατην ενθενδε τοις Περσαις παρασχομενοι ευκλεεστερον
προσχωρησαιμεν. 5 επει δε τουτων τε απαντων και μαλιστα του μηδισμου ενεκα ουκ
ανησουσι χαλεπαινοντες οι Ῥωμαιοι, αλλα ταχιστα 138 ημιν επιπεσουνται και
απαντας, το γε ες αυτους ηκον, διαφθερουσι, προσηκει δη σοι, ω στρατηγε, δεχεσθαι
τε ημας ευμενως και επαμυνειν της τε χωρας περι ως οικειας το λοιπον και
κατηκοου τα προσηκοντα διανοεισθαι και μη περιιδειν οιχησεσθαι κινδυνευον γενος
ου σμικρον ουδε ασημον, αλλα και πλειστην οσην ωφελειαν τηι Περσων επικρατειαι
προσφερεσθαι ικανωτατον. 6 πολεμων τε γαρ ημας ιδριας οντας αμωσγεπως
ευρησοιτε αν και καρτερωτατα ξυναγωνιζομενους, η τε χωρα, εν υπερτερωι των
Κολχων κειμενη, γενησεται υμιν ορμητηριον ασφαλες και οιον επιτειχισμα κατα
των πολεμιων». 7 ταυτα δε ακουσας ο Ναχοραγαν προσιετο τε αυτους ασμενεστατα
και επηινει της μετα στασεως και θαρρουντας ιεναι εκελευσεν, ως της Περσικης
επικουριας εν δεοντι τευξομενους. οι μεν ουν πρεσβεις ες τα οικεια επανελθοντες
και εκαστα διαγγειλαντες μεγιστων ανεπλησαν το εθνος ελπιδων. 13. Του δε ηρος
αρχομενου αυτικα οι των Ῥωμαιων στρατηγοι ες ταυτο που ξυνελθοντες εγνωσαν
κατα Μισιμιανων επιστρατευειν. 2 αλλα Βουζης μεν και Ἰουστινος ανα την Νησον
μενειν ετεταχατο φρουρησοντες τα ενθαδε και απαντων επιμελησομενοι.
εστελλοντο δε επι τον πολεμον ανδρες ες τετρακισχιλιους, πεζοι αμα και ιπποται· εν
τοις αλλοι τε ησαν των γνωριμωτατων αγαν και Μαξεντιος τε και Θεοδωρος, ο της
Τζανικης δυναμεως πρωτοστατης, ως μοι πολλακις ερρηθη, αμφω πολεμικω και
ταξιαρχω. 3 και οι μεν ειχοντο της εξοδου· ημελλε δε αυτοις ουκ ες μακραν και ο
Μαρτινος επιστησεσθαι ως ηγησο μενος. ως αν δε μηδε προς βραχυ γουν
αστρατηγητοι ειεν, αρχειν των ολων ελαχετην, εως ετι δια της υπηκοου πορευοιντο,
Βαραζης τε ανηρ Ἀρμενιος και Κολχος Φαρσαντης, ουτε πονων αρετηι ουτε τηι αλληι
αξιωσει απαντων των ξυστρατευομενων προηκοντες, μαλλον μεν ουν ενιων και
ελασσουμενοι. 4 ο μεν γαρ εν λοχαγοις ετελει ο Βαραζης, ατερος δε των μεν εν τηι
αυληι ταγματων του Λαζων βασιλεως ηγειτο (μαγιστρος ονομα τηι αρχηι· νενομισται
γαρ τουτο και παρα τοις ταυτηι βαρβαροις), ου μην ες τοσουτον φρονηματος τε αυτωι
μετην και παρ 139 ρησιας, ως και στρατευματι Ῥωμαικωι θαρραλεωτερον
εγκελευεσθαι. 5 ουτος δη ουν ο στρατος, θερους ηδη επιγιγνομενου, ες την των Ἀψι
λιων ικοντο χωραν. βουλομενοις τε αυτοις ανα τα προσω ιεναι κωλυμα γεγονεν
75
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ομιλος Περσικος, αυτου που ξυνειλεγμενος. συναισθομενοι γαρ της των Ῥωμαιων
παρασκευης και οτι επι τους Μισιμιανους εχωρουν, αραντες εκ τε Ἰβηριας και των
αμφι Μουχειρισιν πολισματων ᾔεσαν και οι επ' εκεινους, προκαταληψομενοι τε την
χωραν και ες δυναμιν επαρηξοντες. 6 τωι τοι αρα οι Ῥωμαιοι ανα τα φρουρια των
Ἀψιλιων αποδιατριβοντες παρακρουεσθαι το παρον και διαμελλειν επειρωντο, εως
η του θερους ωρα εξηκοι. Περσαις τε γαρ αμα και Μισιμιανοις αντιταττεσθαι
ανονητον τι αυτοις εδοκει και σφαλερωτατον. ουτω δη ουν αμφοτερα τα
στρατοπεδα ηρεμει, και ουδε οποτεροι ες το περαιτερω φοιταν διανισταντο, αλλ'
επετηρουν αλληλους και ανεμενον, ει γε τις προτερος ορμηθειη. 7 παρησαν δε τοις
Περσαις και Ουννοι Σαβειροι επι μισθοφοραι προσβοηθησοντες. τουτο γαρ το γενος
μεγιστον γε εστι και πολυανθρωπον φιλοπολεμον τε ες τα μαλιστα και αρπαλεον και
οιον δη ουν αει την οθνειαν εφιεσθαι επιτρεχειν μισθου τε ενεκα μονου και της επι
τηι λειαι ελπιδος νυν μεν τουτοις, νυν δε εκεινοις, νυν δε αλλωι τωι ξυμμαχειν και
ξυνδιακινδυνευειν ες ταναντια μεταβαλλομενον. 8 πολλακις μεν γαρ τοις Ῥωμαιοις,
πολλακις δε τοις Περσαις κατ' αλληλων παραταττομενοις ξυνηραντο τους αγωνας,
εν ολιγωι τωι μεταξυ χρονωι εφ' εκατερους τραπεντες και μισθαρνησαντες. και ουν η
προτερα μαχη κατα Περσων αυτοις επολεμηθη, οτε πολλους των ∆ιλιμνιτων
επελθοντας σφισι κατεκτειναν εν τηι νυκτομαχιαι, ως μοι εκαστα προ δεδιηγηται. 9
εκεινου δε του εργου περας λαβοντος αφιεντο μεν υπο Ῥωμαιων τα ξυγκειμενα
κομισαμενοι, παλιν δε τοις ολιγωι εμπροσθεν πολεμιωτατοις ξυνειποντο, τυχον μεν
οι αυτοι, τυχον δε ετεροι, Σαβειροι δε ομως οντες και εκ του σφετερου εθνους ες την
ξυμμαχιαν απεσταλμενοι. 14. Τουτων δη ουν των Σαβειρων ανδρες ες πεντακοσιους
εν υπαιθρωι τινι περιαυλισματι πορρω που των αλλων στρατευματων ετυγχανον
εσκηνημενοι. ο δη Μαξεντιωι τε και Θεοδωρωι σαφεστατα εγνωσμενον και οτι
ανοπλον ουτω πως και ανειμενην τινα διαιταν αγοντες διατε 140 λουσιν, ηλαυνον
ευθυς επ' αυτους τριακοσιους επαγομενοι ιπποτας. 2 περισταντες δε κυκλωι το ερκος
(ην γαρ ου λιαν ες υψος ανεχον, αλλ' ες οσον ιπποτου ανδρος εκτοθεν εφεστηκοτος
το προσωπον υπερφαινε σθαι), τουτωι δη ουν πελασαντες εβαλλον παντοθεν τους
βαρβαρους ακοντιοις τε και λιθοις και τοξευμασι και παντι τωι προστυχοντι. 3 οι δε
ουν πλειους ειναι τους επελθοντας η κατα το ατρεκες υποτοπη σαντες, αμα δε και τωι
αδοκητωι καταπεπληγμενοι, αμυνεσθαι μεν ηκιστα διενοουντο, φευγειν δε αυτοις ου
μαλα εξην τωι θριγκωι περιεχο μενοις. οι μεν ουν αλλοι απαντες χυδην αυτου
διεφθαρησαν, μονοι δε τεσσαρακοντα ανδρες παραλογως διαλαθοντες και επι τους
τοιχους αναρριχωμενοι, ειτα επι θατερα διεκπεσοντες, υπο το λασιον της εχο μενης
εκρυπτοντο υλης. πλην αλλα και τουτους οι Ῥωμαιοι ανιχνευειν επειρωντο. 4
τουτων δε τοις Περσαις απηγγελμενων αυτικα οι γε ιλας ιππεων στελλουσιν επ'
αυτους ες δισμυριους ανδρας συντεταγμενας. οι δε Ῥωμαιοι ειξαντες τωι πληθει και
ωσπερ αρκουμενοι τωι γεγενημενωι απεχωρουν δρομαιοι και αυθις ες το προτερον
φρουριον εσδραμοντες εν τωι ασφαλει καθισταντο, τωι μεν πραχθεντι
μεγαλαυχουντες, ανιω μενοι δε μονον επι Μαξεντιωι. 5 ετυγχανε γαρ των ανα την
υλην διαδυντων βαρβαρων υπο του βιαιοτατα τετρωμενος, ως και φοραδην αχθεις
επι κλινης κρειττον απασης ελπιδος αποσωθηναι. επειδη γαρ εβεβλητο, αυτικα οι
οπαδοι αραμενοι αυτον ᾤχοντο μετα ταχους, πριν απαντας επελθειν τους πολεμιους.
ως δε ηκον και επεφεροντο, τοτε δη οι αλλοι Ῥωμαιοι εφ' ετεραν τινα φευγοντες
πορειαν και κατα σφων τους διωκοντας επισπωμενοι χωραν παρεσχον εκεινωι εν τωι
ερυματι σχολαιτερον αποκομισθηναι. 15. Ἐν τουτωι δε Ἰουστινος ο Γερμανου ενα
των αμφ' αυτον ταξιαρχων, ανδρα Ουννον το γενος, Ἐλμινζουρ ονομα, εστειλεν εκ
76
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της Νησου ες την Ῥοδοπολιν αμα δισχιλιοις ιπποταις. ηδε δε η Ῥοδοπολιςεστι μεν
πολισμα Κολχικον, υπο Περσων δε ομως εν τωι τοτε κατειχετο, ελοντος αυτην
πολλωι εμπροσθεν χρονωι του Μερμεροου και φρουραν Περσικην εγκαταστησαντος.
ταυτα δε οποιον τινα κατειργαστο τροπον, ου μοι ειρησεται, ως δη Προκοπιωι τωι
ρητορι σαφως αναγεγραμμενα. 2 ενταυθα δη ουν τωι Ἐλμινζουρ αφιγμενωι αισια τις
ξυνελαβετο τυχη. 141 ετυγχανον γαρ οι τε των Περσων φρουροι, ουτω ξυνενεχθεν,
εκτος που του αστεος διατριβοντες και το πληθος των οικητορων αλλος αλλοθι
διεσκεδασμενοι. 3 τοιγαρτοι ακονιτι παρελθων εισω και την πολιν παραστησαμενος,
ο δε και την περιοικιδα κατεδραμεν· και οσην μεν Περ σικην ευρεν απομοιραν,
τουτους δε πανωλεθριαι διεφθειρε, το δε ιθαγενες απαν και επιχωριον, επειδη αυτους
διεγνω τωι οθνειωι δεει μαλλον η τηι σφων απιστιαι μηδισαντας, ενοικειν αυθις τηι
οικειαι εφηκε πατριδι, ομηρους τε λαβων ες το πιστοτερον και εκαστα εν δεοντι
κρατυναμενος. ουτω τε αυθις η Ῥοδοπολις ες τα προτερα επανηκτο, στεργουσα τε τα
πατρια νομιμα και βασιλει τωι Ῥωμαιων υποκλινομενη. 4 του του μεν ουν του
θερους ουδεν τι αλλο επραχθη οποιον και ες λογου φερεσθαι μνημην. του δε
χειμωνος επιλαβομενου οι μεν Περσαι ευθυς μετανισταντο και επανηιεσαν ες τε το
Κοταισιν και την Ἰβηριαν, ως δη ενταυθα διαχειμαζειν βουλομενοι, χαιρειν πολλα
ειποντες τηι προς Μισιμιανους επικουριαι· ου γαρ εννομον αυτοις ουδε πατριον κατ'
εκεινο του καιρου ες εκδημους στρατειας διαπονεισθαι. 5 οι δε Ῥω μαιοι των
εφεδρευοντων απαλλαγεντες και δη της προτερας ειχοντο αυθις πορειας.
γενομενοις δε αυτοις αμφι το φρουριον το Τιβελεος, ουτω καλουμενον, ο δη την τε
των Μισιμιανων χωραν και Ἀψιλιων διοριζει και αποτεμνεται, εφισταται ο
Μαρτινος, εφ' ωι ες τα λοιπα ηγεισθαι και απαν το στρατευμα διαταττειν. αλλα νοσος
τις αυτωι ενσκηψασα μοχθηρα παρειλετο και ανεκοψε την προθυμιαν. και ο μεν
αυτου εμεμενη κει, ως ολιγωι υστερον επι την Κολχιδα γην επανηξων και τα εκεινηι
πολισματα. οι δε και ὣς ανα τα προσω εχωρουν, υπο τοις προτεροις παλιν αγομενοι
ηγεμοσιν. 6 πρωτα μεν ουν ωιηθησαν χρηναι αποπει ρασθαι των Μισιμιανων, ει που
αρα εθελουσιοι ες το σωφρον μεταβαλοιεν και τους οικειους αρχοντας επιγνοντες,
μεταμελησοι αυτοις τοτε γουν των ημαρτημενων, και σφας τε αυτους τοις Ῥωμαιοις
εγχειρισαιεν και τα χρηματα οποσα τον Σωτηριχον αφειλοντο, αλλα και ταυτα γε
αποδοιεν. 7 και τοινυν εκ του Ἀψιλιων γενους λογιμους ανδρας, ως οιον τε ην,
απολεξαμενοι, στελλουσιν ες ταυτα πρεσβευσομενους. οι δε Μισιμιανοι τοσουτωι
εδεησαν της ωμοτητος υφελειν και τοις επιγιγνο 142 μενοις το του φθασαντος
ατοπον μετακοσμησαι, ωστε αμελει οι αθε μιστοι και εναγεις και κακοδαιμονες και
απαν αλλο αξιοι ακουειν, ο τι αν τις αυτους νεμεσων αποκαλεσοι, παρωσαμενοι και
εμπατησαντες τα κοινα των απαντων ανθρωπων νομιμα τους πρεσβεις αθροον
απεκτειναν, και ταυτα Ἀψιλιους γε οντας ομοδιαιτους και αγχιτερμονας και ων μεν
επεκαλουν εκεινοι Ῥωμαιοις τε και Σωτηριχωι ουπωποτε μετειληχοτας, παραινεσιν
δε φιλιαν ες το συνοισον αγουσαν ου ξυν χαλεποτητι απαγγειλαντας. 16. Ουτως αρα
εκ παρανοιας το προτερον και ανοσιων εργων αρξαμενοι των αυτων ειχοντο δια
παντος εγχειρηματων η και πολλωι ανοσιωτερων. και γαρ εγνωσμενον αυτοις, ως οι
Περσαι απιοντες ᾤχοντο και κατα το ξυγκειμενον ουκ επαμυνουσιν, αλλα τηι των
τοπων δυσχωριαι πεποιθοτες και τωι ουποτε δυνησεσθαι τους Ῥωμαιους
παραμειψασθαι τε αυτην και υπερβαλεσθαι, οι δε τα δεινοτερα εδρασαν. 2 εστι γαρ τι
ορος προβεβλημενον της χωρας, αιπυ μεν ου λιαν ουδε επι μεγα ηρμενον, αναντες
δε σφοδρα και ορθιον και πετραις αποτομοις εκατερωθεν πεπυκνωμενον· βραχεια δε
οδος εν μεσωι και ατριβης υποφαι νεται και οποια μηδε ενι ανδρι αδεεστερον
77
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πορευομενωι ραιδιως ειναι βατη και ευεπιδρομος, ως ει γε τις επιστας τηι ακρωνυχιαι
διακωλυοι τους επιοντας, μηποτε διαβησεσθαι πολεμιους, μηδε ει πληθος ειεν
αναριθμον, μηδε ει κουφοι απαντες και ευσταλεις, οποιους φασι τους Ἰσαυρους.
τουτωι δη ουν τωι χωρωι πισυνοι ες απονοιαν ετραποντο βιαιοτατην. 3 αλλ' οι
Ῥωμαιοι, του μιασματος απηγγελμενου, εν οργηι εποιησαντο το γεγενημενον. και δη
των βαρβαρων μελλοντων και ουπω φρουραν τωι λοφωι εγκαταστησαντων,
προτερησαντες κρατουσι της ακρας ραχιας και ουδενος ειργοντος υπερβαντες ες τα
ιππασιμα της χωρας απαντες και αναπεπταμενα παρηλθον πεδια. 4 οι δε Μισιμιανοι
επειδη τησδε διημαρτον της ελπιδος, αυτικα τα πλειστα γε και περιττα των
σφετερων φρουριων εμπρησαντες, ως ουχ οιον τε ον απασιν αρκεσαι, ες εν τι μονον,
οπερ οχυρωτατον αυτοις εδοκει, απαντες ξυνελεγοντο. τουτο δε Τζαχαρ μεν εκ
παλαιου ονομαζεται, Σιδηρουν δε αυτο δια το στερρον τε και αναλωτον επικλην
αποκαλουσιν. 5 ολιγοις δε τισι των Ῥωμαιων και ου πλεον η τεσσαρακοντα ιππευσι
ξυνηθροισμενοις 143 (ησαν δε ου των πολλων, αλλ' εξοχοι ες τα μαλιστα και
ταγμασιν εφε στηκοτες), τουτοις δη ουν αποκριδον του αλλου ομιλου πορευομενοις
επιφοιτωσιν ανδρες των Μισιμιανων ες εξακοσιους, πεζοι αμα και ιππο ται, οιομενοι
απαντας τωι πληθει ξυλλαβοντες ραιδιως διαχειριεισθαι. 6 οι δε τηι των πολεμων
εμπειριαι ες γεωλοφον τι αναδραμοντες αρετης επεδεικνυντο εργα. και ην επι πολυ η
μαχη καρτερα και αμφιβολος, των μεν κυκλωσιν τινα ποιησασθαι πειρωμενων, των
δε Ῥωμαιων νυν μεν αθροον επεισπηδωντων, ως και διασπαν και αναταραττειν
απασαν την φαλαγγα των πολεμιων, νυν δε αυθις αναθεοντων και εν τωι ασφαλει
γιγνομενων. 7 εν τουτωι δε της αλλης στρατιας ανωθεν εξ υπερτερου τινος ορους
επιφανεισης ενεδραν ειναι και δολον οι βαρβαροι το χρημα υποτοπησαντες ευθυς
εφευγον προτροπαδην. αλλ' ο των Ῥωμαιων στρατος (ετυγχανον γαρ ηδη απαντες
αλληλοις αναμεμιγμενοι) ενε κειντο μαλα διωκοντες, εως τους πλειστους
απεκτειναν, ως μονους εκ τοσουτων ογδοηκοντα ανδρας ες το Σιδηρουν εκεινο
φρουριον αποσω θηναι. 8 ει μεν ουν αυτικα οπως ειχον ορμης οι Ῥωμαιοι επηλθον
τωι ερυματι, καταπεπληγμενων των βαρβαρων τοις ξυνενεχθεισιν, παντως αν, οιμαι,
αυτοβοει γε απαντας ειλον και αυθημερον ο πολεμος ετελευτα. 9 νυν δε τωι μη
παρειναι αυτοις στρατηγον των ονομαστο τατων, δυναμει τε και φρονηματι
προυχοντα, ισους δε σχεδον τι απαντας καθεσταναι, ως και αντεγκαλειν αλληλοις
τυχον και αντιπαρακελευεσθαι και οποια αττα τις φησειεν, τοιαδε και επαΐειν, ατελη
και ου λιαν αξιε παινα υπηρχε τα εγχειρηματα. 10 ες γαρ διαφορον τινα γνωμην
μεμερισμενοι και τους μεν τουτο, τους δε αλλο τι αρεσκον, επρασσετο μεν ουδε
οποτερον των βεβουλευμενων· εκαστος δε χαλεπαινων, οτι μη το οικειον ενικα,
εκμελως πως και αταλαιπωρως προσηιει τοις εργοις και μαλλον ηδετο τοις
αποτευγμασιν, ως αν εχοι μεγαλαυχειν υστερον και παρρησιαζεσθαι προς τους πελας
και του ενδεους αιτιαν ουκ αλλο τι αποφαινεσθαι η το μη τα οι δοξαντα
διαπραχθηναι. 17. Ἐν τουτοις δη ουν οντες πορρω που των πολεμιων η ως εν
πολιορκιαι εστρατοπεδευσαντο· και προς γε ουδε αμφι το περιορθρον γουν ιοντες τας
προσβολας εν δεοντι εποιουντο, αλλα οκνωι εικοντες και ραιθυμιαι οδου παρεργα
ηγουντο τα σπουδαια και επικαιροτατα, 144 κατοπιν μεν του προσηκοντος καιρου
επιφοιτωντες τοις εναντιοις, πρωιαιτερον δε επανερχομενοι. 2 ταυτα δε μαθων ο
Μαρτινος εκπεμπει ως ταχιστα επ' αυτους αρξοντα τε απαντων και ηγησομενον
ανδρα Καππαδοκην μεν το γενος, αξιωματι δε στρατηγικωι εκ πλειστου τετι μημενον,
ωι δη ονομα ην Ἰωαννης, ∆ακναν δε αυτον προσεπωνομαζον. 3 εσταλτο δε ες
Κολχους ου πολλωι εμπροσθεν εκ βασιλεως, το Ῥουστι κου εχων επιταγμα, εφ' ωι
78
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκαστα τε τα ποιουμενα ες το ακριβες διαγ γελλειν και των στρατιωτων τους
αριστευοντας τοις βασιλειοις δωροις φιλοφρονεισθαι. 4 ουτος δη ουν ο Ἰωαννης ες
Μισιμιανους αφιγμενος και επιστας τωι των Ῥωμαιων στρατευματι ευθυς αμφι το
φρουριον απαντας ιδρυσε και πολιορκειν επειρατο, αμα δε και τοις εκτοθεν διαιτω
μενοις επιθεσθαι και το ξυμπαν διαταραξαι. των γαρ οικησεων αι πλεισται ουκ εν
αυτωι δηπου τωι περιβολωι ετυγχανον ουσαι, αλλ' επι σκοπελωι τινι αγχου
παρατεταμενωι· φαραγγες δε εν αυτωι και πετραι απερρωγυιαι, επι πλειστον
διηκουσαι, δυσπροσοδα λιαν και απορα τοις οθνειοις και ουκ ειθισμενοις τα τηιδε
απαντα εκτελουσιν. 5 το γε μην επιχωριον εμπειριαι των τοπων εκ τινος στενοτατης
οδου και υπο λανθανουσης μολις μεν και αυτοι και πεπονημενως, καταφερονται δε
ομως, ει που δεησοι, και αυθις ανερπουσιν. υπο δε τον προποδα εν αυτωι δη τωι
χθαμαλωι και ηπλωμενωι πιδακες ποτιμου υδατος ανα βλυζουσιν, οθεν υδρευονται οι
τωι κολωνωι ενοικουντες. 6 τοτε δη ουν (επετηρουν γαρ οι Ῥωμαιοι και απειργον το
μερος) νυκτωρ οι βαρβαροι κατιοντες ηρυοντο. Ἴσαυρος δε τις ανηρ, Ἰλλους ονομα,
επι τηιδε τηι φρουραι τεταγμενος, επειδη κατειδε πλειστους των Μισιμιανων πορρω
που των νυκτων ες τουτο καταβεβηκοτας, ο δε υποκρυπτομενος ησυχηι εμενε και
ξυνεχωρει· ως δε εκεινοι τας καλπεις εμπλησαντες απεπορευοντο, ειπετο λαθραι ο
Ἴσαυρος και συνανηιει, εως επ' ακρου γενομενος την τε του χωριου θεσιν, ως οιον τε
ην εν σκοτωι, αριστα επεφρασατο και οτι ου πλειους η οκτω ανδρες ετεταχατο ες το
κατασκοπειν την ανοδον και διαφυλαττειν. 7 ταυτα τοινυν απαντα καταγνους
αυτικα υπαναχωρει και τωι στρατηγωι εκαστα διαγορευει. ο δε ησθη τε αγαν τωι
αγγελματι και της επιουσης νυκτος ανδρας εκατον απολεξαμενος αλκιμους τε και
θαρραλεους, εστειλεν επι την εφοδον, κατασκοπησοντας τε τον χωρον και
επιθησομενους οπηι παρεικοι. ειρητο δε αυτοις, επειδαν βεβαιοτατα αναβαιεν, τοτε
δη σημαινειν τηι σαλπιγγι, ωστε και του αλλου στρατου τωι τειχει προσβαλλοντος
εκατερωθεν τους πολεμιους διακυκηθηναι. 145 18. Ὁ μεν ουν Ἰλλους
προπορευομενος ηγειτο των ανδρων ες την αναβασιν, ως ηδη αυτωι τηι πειραι και
διεγνωσμενην. ειπετο δε ευθυς Ζιπερ ο Μαρκελλινου δορυφορος και μετ' εκεινον
Λεοντιος ο ∆αβραγεζου και επ' αυτωι Θεοδωρος ο των Τζανων ταξιαρχος· και ουτως
εξης απαντες οι αλλοι ανηγοντο στοιχηδον αλληλοις παρομαρτουντες. 2 ηδη δε
αυτων υπερ το μεσαιτατον εληλυθοτων εωρων μαλα σαφως οι προτεταγμενοι την τε
πυραν των φρουρων αναπτομενην και αυτους ως πλησιαιτατα κατακεκλιμενους·
και οι μεν επτα περιφανως εκαθευδον και υπορεγκοντες εκειντο, εις δε γε μονος επ'
αγκωνος ερηρεισμενος ωσπερ εγρηγορως διετελει. ξυνειχετο γαρ και ος τωι υπνωι και
εκαρηβαρει, και ουπω δηλος ην οποι χωρησει, επινυσταζων θαμα και αναπαλλο
μενος. 3 εν τουτωι δε Λεοντιος ο ∆αβραγεζου υπερ τελματος τινος ολισθησας
καταπιπτει αθροον και υποφερεται και περιρρηγνυσι την ασπιδα. παταγου δε ωσπερ
εικος μεγαλου αρθεντος ανεθορον απαντες οι φρουροι διεπτοημενοι και υπερ της
ευνης ημενοι τα τε ξιφη εσπασαντο και κατεσκοπουν απανταχου τους αυχενας
περιδινουντες· ξυμβαλλειν δε ουκ ειχον, ο τι ποτε εστι το γεγενημενον· τωι τε γαρ
πυρι καταυγαζο μενοι τους εν τωι σκοτωι εστωτας διοραν ουκ ηδυναντο, και ο κτυπος
αυτοις καθευδουσι προσπεσων ου μαλα εναργης ην ουδε αποκεκριμενος ουδε οποιος
οπλα παραδηλωσαι κατενεχθεντα· οι δε Ῥωμαιοι ες το ακριβες εκαστα κατεθεωντο.
4 τοιγαρτοι το βαδισμα επισχοντες ατρε μα εμενον, ωσπερ τηι γηι ενερριζωμενοι, και
ουτε φωνης ηχος εψιθυριζετο ουτε τους ποδας μετριως γουν μετεκινουν, αλλ' ουτως
οπως ειχον προσεπεπηγεσαν, ειτε πετραι οξειαι τυχον ειτε θαμνωι τινι ετυγχανον
επιβεβηκοτες. 5 ει γαρ μη ουτω εποιουν και τις ξυναισθησις του δρωμενου τοις
79
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φυλαξιν εγεγονει, παντως αν πετραν τινα μεγαλην επαφιεντες κατα του πρανους
εξεκυλιον, ως απαντας επιτριψαι τους επερχομενους. τωι τοι αρα εκεινοι αναυδοι τε
ειστηκεσαν και αδονητοι, και αυτην δη την του πνευματος φοραν ξυστελλοντες
ηρεμα και ταμιευο μενοι. 6 και αγαμαι γε αυτους εγωγε της ευκοσμιας, οτι δη
απαντες αμα ωσπερ εκ συνθηματος εν ακαρει χρονου του συνοισοντος εστο 146
χασμενοι ενεκαρτερουν τηι ταξει και διενοουντο εν εαυτοις, οποσα φθεγγεσθαι ο
καιρος ουκ εδιδου. οι δε βαρβαροι, επειδη αυτοις ουδεν οτιουν δεινον υπεφαινετο,
παλιν ες το προσφιλες ετραποντο, ασμενεστατα καταδαρθεντες. 19. Τοτε δη ουν οι
Ῥωμαιοι ουτω δη τι αυτοις ανειμενως αναπαυο μενοις επιβαντες απεκτειναν τους τε
αλλους και προς γε εκεινον τον ημιαγρυπνον, ως αν τις αυτον επιτωθαζων
αποκαλεσοι. και το λοιπον αδεως ανα τα προσω χωρησαντες αμφι τας λαυρας των
οικησεων εσκεδαννυντο· και αμα η σαλπιγξ επηιδε το ενυαλιον. 2 ακουσαντες δε οι
Μισιμιανοι κατεπληττοντο μεν τωι παραλογωι· τα δε παροντα ου ξυνιεντες ομως
ανεγρομενοι επ' αλληλους φοιταν ιεντο και ξυναθροι ζεσθαι, αλλος αλλοθεν
διεκπηδωντες. 3 αλλ' οι Ῥωμαιοι εν αυτοις δη τοις προθυροις υπαντιαζοντες και
ωσπερ τοις ξιφεσιν αυτους δεξιου μενοι πλειστον οσον ειργαζοντο φονον. οι μεν γαρ
ηδη εκβαντες ευθυς ανηιρηντο, ετεροι δε παρησαν και αλλοι ημελλον, και λωφησις
ουκ ην του κακου, απαντων επειγομενων. ηδη δε και γυναια πολλα διανασταντα
θυραζε ξυνερρει ολοφυρομενα· αταρ ουδε τουτων απειχοντο οι Ῥω μαιοι, οργηι
φερομενοι, αλλ' ωμοτατα και αυται κτεινομεναι απηλαυον της των αρρενων
ατασθαλιας. 4 μια δε τις των κομψοτερων δαιδα κατεχουσα καιομενην εμφανεστατα
επορευετο· και η μεν δορατιωι την γαστερα διατορηθεισα οικτροτατα ετεθνηκει, των
δε τις Ῥωμαιων ανελομενος το λαμπαδιον εμβαλλει πυρ τοις περιαυλισμασιν. τα δε
(ξυλοις γαρ και φορυτωι ετυγχανον εσκευασμενα) ταχιστα ενεπιμπρατο· η τε φλοξ ες
τοσουτο μεγεθους εξηρθη, ως και τωι Ἀψιλιων εθνει και τοις ετι πορρωτερω τα
ποιουμενα διαγγελλειν. 5 τοτε δη ουν και μαλλον οι βαρβαροι χυδην απωλλυντο. οι
μεν γαρ οικοι μεμενηκοτες επυρπολουντο η κατεχωννυντο· τοις δε προς τα εκτος
διεκπιπτουσιν ετοιμοτερος ο εκ των ξιφων ολεθρος εφειστηκει. παιδες δε πολλοι
κλαυθ μυριζομενοι τε και τας τεκουσας αναβοωντες ηλισκοντο· και τουτων τους μεν
κατα των πετρων αφειδως ακοντιζοντες διεσπαραττον· ενιοι δε ωσπερ εν παιδιαι ες
υψος ανερριπτοντο και ειτα τωι αχθει αντιφερομενοι ορθιοις τοις δορασιν
υποδεχθεντες εν τωι μετεωρωι διεπερονωντο. 6 και ην μεν ου πορρω των εικοτων
χαλεπαινειν σφοδρα τους Ῥωμαιους τωι 147 των Μισιμιανων γενει, του τε
Σωτηριχου εκατι και της επι τοις πρεσβεσι παρανομιας. εδει δε ομως ουχ οσον και ες
αυτα δη τα νεογνα βρεφη και των τοις γονευσι τετολμημενων ουδεν επισταμενα
παροινειν ουτω και αφυβριζειν. ουκουν αυτοις ουδε αποινι τουτο ημαρτηται. 20. Της
γαρ νυκτος απασης εν τοις τοιοισδε κακοις διανυσθεισης ηδη τε δοξαντος του
χωριου εκπεπορθησθαι, τοτε δη ανδρες των Μισιμιανων ες πεντακοσιους ευ μαλα
τεθωρακισμενοι του φρουριου εκβαντες ες αυτο δη το λυκαυγες επερχονται τοις
Ῥωμαιοις αφυλακτως διακειμενοις δια το οιεσθαι τελεωτατα κεκρατηκεναι. και
πληττουσι μεν τους πλειστους, απαντας δε ες φυγην ετρεψαντο, βιαιοτερον
εξωθουντες. 2 οι δε ξυν ταραχηι επι το καταντες υπαγομενοι συχνων τε και ποικιλων
τραυματων αναπλεοι ες το στρατοπεδον επανηλθον, τοις τε ακοντιοις των πολεμιων
βληθεντες και τωι περιπταιειν θαμα ταις πετραις δια κεχαραγμενοι τα σκελη. 3 και
επ' εκεινον μεν αυθις τον σκοπελον ανερπειν ηκιστα διενοουντο, τωι δε περιβολωι
επιφερεσθαι ηι μαλλον επιμαχος ειναι εδοκει, και αμα την ταφρον καταχωννυναι.
και τοινυν οικισκους τινας και καλυβας πλησιαιτερον τεκτηναμενοι εκ του
80
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ασφαλους ετειχομαχουν, μηχαναις τε χρωμενοι και τοξειαι και αλλωι οτωιουν τροπωι
χαλεπωτατην τοις ενδον και ανυποιστον ποιουμενοι την πολιορ κιαν. 4 οι δε
βαρβαροι εμοχθουν μεν σφοδρα και επιεζοντο, πλην αλλ' ουπω ανιεσαν αμυνομενοι.
ηδη γαρ τινες σπαλιωνα κομιζοντες επ' εκεινα δη τα των Ῥωμαιων ερκη εχωρουν
ως απαντα καταβαλουντες. πριν δε δη πελαζειν αυτους και υποκρυπτεσθαι,
Σουαρουνας τις ονομα, Σκλαβος ανηρ, αφιησι δορυ τωι μαλλον προφαινομενωι και
πληττει καιριαν. πεσοντος δε εκεινου αυτικα εξετιναχθη ο σπαλιων και ηρηριπτο
ανατετραμμενος, και πως ες ταναντια του κυτους περιηγμενου ανεκα λυπτοντο οι
ανδρες και απεγυμνουντο. 5 και τους μεν αλλους ραιδιως οι Ῥωμαιοι
κατακοντιζοντες εκτειναν, εις δε γε αποδρασας ᾤχετο· και ηδη αγχου εγεγονει, και
δη επεβαινε της πυλιδος. αλλα τοτε αθροον τοξευθεις διαφθειρεται. και αυτου
καταπεσων υπερ τον ουδον εκειτο, ολιγον μεν τι του σωματος εξω μεθεις, τωι δε
πλειονι μερει προς τα ενδον παρατεταμενος. 6 τουτο δε ιδοντες οι Μισιμιανοι και
σημειον τι, οιμαι, των εσομενων περι φευκτον τε και απαισιον ηγησαμενοι, αλλως
148 τε και απειρηκοτες τοις πονοις και της προς Ῥωμαιους δυσμενειας
απαλλαξειοντες, μαλιστα οτι αυτοις ουδε η απο των Περσων κατα το ξυγκειμενον
αφικτο επικουρια· 7 ταυτα δη ουν λογισαμενοι και την οικειαν αναμετρησαντες
δυναμιν και οτι ουκ αξιομαχοι εσονται ουδε περαιτερω τον πολεμον υπομενουσι
μολις εν τωι τοτε γουν αναμνησ θεντες, επρεσβευοντο ευθυς προς Ἰωαννην και
ικετευον μη σφας πανωλε θριαι διαφθειραι μηδε αναρπαστον αρδην ποιησασθαι
γενος εκ παλαιου κατηκοον και ομοδοξον τα ες το θειον και πλειστα οσα
προηδικημενον, ουτω τε εληλυθος ες το αντιδρασαι, βαρβαρωι και τουτο ανοιαι· ου
μην πανταπασι γε φειδους και συγγνωμης αναξιοι εφασκον ειναι, τοσαυτα ηδη δεινα
πεπονθοτες και μεγιστας ποινας αναπλησαντες, καταφλεχ θεισης μεν αυτοις της του
φρουριου περιοικιδος, ανδρων δε ηβωντων ου μειον η πεντακισχιλιων
απολωλοτων, γυναικων δε πολλωι πλειονων και παιδων ετι πλειονων, ως ολιγου γε
δειν απαν διαρρυηναι το φυλον. 8 ο δε Ἰωαννης ασμενεστατα προσηκατο την
ικετειαν, του τε μη επι πλειστον εν χωριωι ερημωι και δυσχειμερωι αμα τηι στρατιαι
διακινδυ νευειν και οτι αποχρωντως ως αληθως οι ημαρτηκοτες ετετιμωρηντο. 9
τοιγαρτοι ομηρους λαβων και τα χρηματα οποσα ο Σωτηριχος επεφε ρετο, τα τε αλλα
και προς γε το εκ βασιλεως χρυσιον· ην δε εν νομισμασιν εντελεσι τε και ακιβδηλοις
δισμυριοις τε και οκτακισχιλιοις προς ετεροις οκτακοσιοις· ταυτα δη ουν απειληφως
και λειαν πολλην περιβαλομενος εφηκε μεν αυτοις αδεως αυθις τα σφετερα
νεμεσθαι και τον προτερον ανανεωσασθαι βιον. 10 αυτος δε επι την Κολχιδα γην
επανηκε, κλεινον αμα και αγερωχον και μονοις τριακοντα ανδρασιν εζημιωμενον
αποκομισας το στρατευμα. 21. Μετα δε ταυτα βασιλευς Ἰουστινιανος καθελων
πανταπασι της αρχης τον Μαρτινον, ο δε Ἰουστινον τον Γερμανου καθιστησιν αντ'
αυτου στρατηγον αυτοκρατορα των τε κατα την Κολχιδα χωραν και των εν Ἀρμενιαι
ταγματων. ην μεν γαρ αυτωι και προτερον ου μαλα προς θυμου πρωτευειν εκεινον
απαντων και εξηγεισθαι, ως δη της κατα Γουβαζου επιβουλης ουκ ελαχιστον μερος
γεγενημενον. 2 κατειχε δε τεως την γνωμην και υπελανθανε, μη χρηναι οιομενος
ανακινησαι το αρχον και μετασκευασασθαι ταραττομενων ετι των τηιδε πραγματων,
149 μαλιστα και της στρατιας ηδομενων τωι Μαρτινωι δια τε την των πολε μικων
εργων εμπειριαν και το εκαστα εν δεοντι διαταττειν. 3 ου δη ενεκα, οιμαι, και
διεσεσωστο, επει αν και αυτος Ἰωαννηι τε και Ῥουστικωι ξυνετεθνηκει· νυν δε ωσπερ
αιδοι των τροπαιων και της ευβουλιας, ηι δη παρα τους κινδυνους εχρητο, υφελων
ηρεμα και υποχαλασας του νομου το λιαν ακριβες και ατιθασευτον αφηκε μεν το
81
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επικλημα, αρχειν δε ου ξυνεχωρει, αλλα ιδιωτευειν εκελευεν, αρκειν ηγουμενος
ατιμιαι γε αυτον τιμωρησασθαι, ει και τοσουτου μιασματος μετειληχει. 4 επειδη ουν
οι Περσαι ηρεμουν και εκεχειριαι ευκει το χρημα, τοτε δη τον μεν απεωσατο,
Ἰουστινον δε προσηκοντα τε οι ως εγγυτατα κατα γενος και αλλως ονομαστοτατον
εν τωι τοτε ειναι δοκουντα μετακλητον εν Βυζαντιωι ποιησαμενος, απασαν τε αυτωι
παραδιδωσι την αρχην και αυθις ες Κολχους εκπεμπει τοις εφεξης αρμοσομενον. 5
ην δε τις εν τωι αμφ' αυτον ομιλωι Ἰωαννης ονομα, Λιβυς ανηρ, αφανης μεν τα
πρωτα και πενιχροτατος, ως και του αποζην ενεκα μισθαρνειν ετερωι τωι και
ξυνεπεσθαι των δορυφορων και τας των θεραποντων στεγειν οδυνας, ου πολλωι δε
υστερον επι μεγα πλουτου τε και αλαζονειας ηρμενος. 6 πλειστα γαρ οσα
μηχανησαμενος και δια ποικιλης χωρησας εννοιας γνωριζεται ουκ ες μακραν τωι
Ἰουστινωι, κακιστος δε ων και πανουργο τατος και οιος ουδεν οτιουν των αδικων τε
και ανοσιων εγχειρηματων κερδους εκατι απαναινεσθαι, ρητον τι μετρον χρυσιου
αιτει τον στρατη γον, ομολογων, ει κομισοιτο, αυτωι τε τωι παρασχοντι ες οσον αν
ελοιτο χρονον τα επιτηδεια προσφορως εκποριεισθαι και προς γε οποσον παρην
θητικον τε και δουλον, και οσοι αλλοι οπαδοι τε και υπηρεται και δορυφοροι, αλλα
και τουσδε απαντας της προσηκουσης τροφης εμπιπλαναι. 7 ταυτα δε πραττων
επηγγελλετο ου μονον αποσωσειν το χρυσιον απαν και αντικαταθειναι οποσον αν
λαβοι, εντελες και αλωβητον, ωσπερ εκδεδανεισμενον, αλλα γαρ και ετερον
προσεπιδουναι. και εδοκει μεν τοις πολλοις κομπος ειναι και οιον αινιγμα το
ειρημενον· ο δε Ἰουστινος, καιτοι δεον αυτον νεμεσησαι τηι του Λιβυος αβελτεριαι,
επισταμενον ως ουκ αν την υποσχεσιν διανυσειε μη αδικα δρων και βιαια εργα και
παρανομοις τισιν εμποριαις λυμαινομενος απαντας, οις αν ομιλησειεν· ο δε
προσηκατο τε τους λογους και το χρυσιον παραδους επι ταις ξυνθηκαις εφιησιν
αυτωι πραττειν ο τι και βουλοιτο.
150 22. Τοτε δη ουν ο Ἰωαννης ταις Ῥωμαικαις κωμαις επιφοιτων, οποσαι ανα την
πορειαν ετυγχανον ιδρυμεναι, και τους οικητορας αγειρων, ου μεν βοες αφθονοι ουκ
ησαν, ο δε τουτων δεισθαι το στρατο πεδον εδημηγορει. και τοινυν εικοσι ταλαντα
προφερων «τοσουτων υμας» εφασκεν «αναγκη χρηματων αποδοσθαι και μειον ουκ
ενεστιν. αλλα το τιμημα δεχεσθε προτερον, και οπως μοι την ταχιστην απαντας τους
βοας αποκομιειτε.» 2 των δε ικετευοντων ανειναι και επομνυμε νων, η μην μηδε
οσον αρουν τα ληια αποχρωντως κεκτησθαι, ανενευε μαλα σεμνως ο καταρατος και
δεινα εποιειτο, ει μηδε πριασθαι τωι στρατηγωι εξειη τα επιτηδεια. και ες τοσουτον
ενεκειτο χαλεπαινων, εως εκεινοι τα τιμιωτατα των κτηματων απεμπολησαντες και
χρυσιον, οσον οιον τε ην αυτοις, ερανισαμενοι παρεσχον τωι κακοδαιμονι λυτρα του
επιταγματος. 3 παλιν δε ενθενδε ιων και ετερωθι παραγινομενος, ενθα καμηλων
τυχον η ορεων ουδε ονομα ηκουετο, ο δε τουτων ενεκα ηκειν εβοα και τοις ομοιοις
χρωμενος παλιν επεδεικνυε χρυσιον και παλιν λαβων απεχωρει. 4 ουτω δη ουν
απανταχου περινοστων και αναζητων τα μη παροντα και μηδεν μητε απεμπολησας
πωποτε μητε πριαμενος μητε αλλως πως ξυμβαλων ηργυρολογει και εισεπραττε
τους μηδεν οτιουν επωφληκοτας, ταχιστα τε ηδη το αρχαιον εδιπλασιαζετο τοις
προσγιγνομενοις. 5 επειδη δε ες Κολχους αφικοντο, ταυτα τε επρασσε και προς γε
ναυς φορτιδας ουκ οιδα οπως επικτησαμενος και τους καρπους τους επιχωριους
βιαιοτατα ξυναθροιζων και πολλα ελαχιστου ωνουμενος ες την αλλοδαπην
εξεφορει και διεπιπρασκε. σπανις μεν ουν των αναγκαιων εικοτως επεγιγνετο τοις
στρατευμασιν, ως και ποας ειναι ωνιους. ο δε μιαρος εκεινος μεταβολευς και
παλιγκαπηλος μεγιστα κερδη προσεποιειτο. 6 εκ τουτων δη ουν των πορων τα
82
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ξυγκειμενα προς Ἰουστινον επετελει, τας τε τροφας παρεχομενος και τωι προτερωι
χρυσιωι προσεπιβαλλων. ο δε, καιτοι γιγνωσκων τα ποιουμενα πολλακις τε των
λεηλατουμενων ως αυτον ιοντων και συν ολοφυρμωι προκαλινδουμενων λωφησιν
τε γενεσθαι σφισι των κακων αντιβολουν των, ομως των οδυρμων και δακρυων
ολιγα φροντισας ησθιεν αδεως εκ των αδικηματων και ηδετο μεν απριατην
ευωχουμενος και προς γε 151 μεστον κατα το πλεον και εμβριθεστερον ποιων το
φασκωλιον. 7 ημελ λε δε αρα χρονωι υστερον ποινας μεγαλας ηλικας αποτιννυναι. ει
γαρ και μυριους μετα ταυτα διηνυσε πονους και μεγιστον ηρατο κλεος αμφι τον
Ἴστρον ποταμον τας των βαρβαρων επιδρομας ανακοπτων, αλλ' ουδεν ενθενδε η
του κρειττονος εθωπευετο δικη ουδε τουτοις εκεινα επεκαλυπτετο· εμενε δε, οιμαι,
ηρεμουντα και εφυλαττετο μονιμα και αναγραπτα μεχρι του καιρου του
καθηκοντος. 8 ου γαρ αμα τωι πλημμελειν και τας τιμωριας αναμετρεισθαι
πεφυκαμεν, μετα χρονον δε ως τα πολλα και ισως ηνικα των προειργασμενων
επιλελησμεθα. και ανιωμεθα μεν το παραυτικα τοις καθ' ημων γιγνομενοις, ως
παραλογως και ουκ εν δικηι συμβεβηκοσι, και καταιτιωμεθα φθονους ανθρωπειους
τυχον και δυσμενειας, ως εκ τουτων ου προσηκοντα πεπονθοτες· το δε ξυνεχον ημας
και διαταττον επισταται το πρεπον εκαστωι και οφει λομενον και τροπωι οτωι και
βουλεται μετεισι και ανιχνευει τα πολλωι εμπροσθεν ημαρτημενα. 9 αλλ' οποια μεν
αττα επι Ἰουστινωι υστερον ξυνηνεχθη και οπως αυτωι η του βιου και της τοσαυτης
ευδαιμονιας καταλυσις αδοκητος επεγενετο, ειρησεται μοι ες το ακριβες εκαστα,
ηνικα ο λογος οδωι ιων ακολουθως και δια των αει εχομενων φερομενος ες εκεινο
του χρονου περιενεχθειη. νυν δε ανα τα προτερα μοι επανιτεον και τοις εξης
επιχειρητεα. 23. Ὧδε γαρ των εν Λαζικηι πραγματων εχοντων και Ἰουστινου επι πασι
στρατηγου κατασταντος, ουτε οι Περσαι ως αναμαχουμενοι παρεσκευαζοντο και
μεντοι ουδε οι Ῥωμαιοι επηιεσαν· αλλα προφυλακας μεν αμφοτεροι εποιουντο και τα
αλληλων βουλευματα ες οσον ενην απεσκοπουν και διεπυνθανοντο· μαχης δε ουδε
οποτεροι ηρχοντο, αλλ' εμενον ησυχηι, αυτοματως, ωσπερ αμελει τουτο ξυνδοκουν,
διω ρισμενοι. 2 Χοσροης δε ο Περσων βασιλευς, επειδη επεπυστο τα προς τωι Φασιδι
ξυμβεβηκοτα και οτι φυγας εκ της μαχης ο Ναχορα γαν εγεγονει, αυτικα εξ Ἰβηριας
αυτον μετακαλεσαμενος ωμοτατα μετηλθε κατα τον πατριον νομον. 3 ου γαρ
αποχρωσαν ᾤετο ειναι ποινην της ανανδριας το ουτω γουν αυτον απλως
αποκτειναι, αλλ' εκ του αυχενος το δερμα διαχαραξας απεδειρεν απαν μεχρι τοιν
ποδοιν 152 και αφειλετο των σαρκων προς τα ενδον ανεστραμμενον, ως και τους
τυπους των μοριων ες τουμπαλιν υποφαινεσθαι και δικην ασκου ηρεμα εμπνευσθεν
υπερ σκολοπος τινος ανηρτησθαι, οικτρον τι θεαμα και μιαρωτατον και πρωτωι,
οιμαι, Σαπωρηι εκεινωι τωι πολλωι εμπροσθεν Χοσροου Περσων βεβασιλευκοτι
τετολμημενον. 4 τα μεν γαρ επι Μαρσυαι θρυλουμενα τωι Φρυγι, ως ερις αυτωι προς
Ἀπολλωνα ξυνεστη υπερ των αυλων και της αυλητικης επιστημης οτι τε ησσηθη
ανα κρατος ο Μαρσυας, και μαλα δικαιως, ατε δηθεν, ει μη λιαν ευηθες ειπειν,
οικειωι θεωι ανταυλησας, και ως τηνδε ανεπλησε την τιμωριαν της προπε τειας υπο
του νενικηκοτος, αποδαρεν αυτωι απαν το δερμα και επι δενδρου ηιωρημενον· ταυτα
δη ουν απαντα ποιητων αν ειη τερατεια και μυθοι και παιγνια, ουτε των αληθων
ουτε των εικοτων εστοχασμενα, ει γε αυλητην φασι τον Ἀπολλω γεγονεναι και
αμιλλωμενον επι τηι τεχνηι και ες τοσουτο μετα την νικην χαλεπηναντα, ως ανοσιαν
ουτω και μανιωδη ποινην επαγαγειν τωι ηττημενωι. πως δε αν και ηρεσκεν αυτον εκ
του μετεωρου φαινομενον της απανθρωπιας το κατηγορημα; 5 ταυτα γαρ οι τε
προτερον ποιηται αιδουσι και οι νεοι παραλαβοντες συναιδουσιν. ων δη και Νοννος, ο
83
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκ της Πανος της Αιγυπτιας γεγενη μενος, εν τινι των οικειων ποιηματων, απερ
αυτωι ∆ιονυσιακα επωνο μασται, ουκ οιδα εφ' οτωι ολιγα αττα του Ἀπολλωνος περι
αφηγησα μενος (ου γαρ δη των προηγουμενων επων επιμεμνημαι) ειτα επαγει·
Ἐξοτε Μαρσυαο θεημαχον αυλον ελεγξας ∆ερμα παρηιωρησε φυτωι κολπουμενον
αυραις. 6 ως μεν ουν εξ εκεινου το μιασμα τουτο ουπω τωι ανθρωπειωι γενει
διεγνωστο, σαφη τα τεκμηρια και αποχρωντα παρα τοις ορθως αναθεω ρειν και
τεκμαιρεσθαι τα παλαιτατα πεφυκοσιν, αλλα μη ποιητικηι θεολογιαι
παρακρουομενοις. 7 ο δε Σαπωρης αδικος τε ων ες τα μαλιστα και μιαιφονος και
οξυς μεν εις οργην και ωμοτητα, βραδυς δε προς φειδω και συγγνωμην, ει μεν και
εφ' ετεροις αυτωι προτερον τοδε το αγος 153 εξειργασται, ουκ εχω σαφως
απισχυρισασθαι· οτι δε Βαλεριανον τον Ῥωμαιων εν τωι τοτε βασιλεα
προσπολεμησαντα οι και ειτα νενικημενον, ο δε ζωγριαι ελων τονδε τον τροπον
ετιμωρησατο, πολλη μαρτυρουσα η ιστορια. 8 και ταχα οι πρωτιστοι των μετα την
Παρθυαιων κατα λυσιν της Περσικης βασιλειας επιλαβομενων, Ἀρταξαρης, φημι, και
Σαπωρης, μιαρω γε ηστην αμφω και αδικωτατω, ει γε ο μεν τον οικειον δεσποτην
απεκτονως τυραννικην τε και βιαιον την αρχην κατεκτησατο, ατερος δε τιμωριας
ηρξεν ουτω δεινης και μυσους ανοσιωτατου. 24. Ἐπει δε μοι ο λογος δια των αει
παρεμπιπτοντων φερομενος παλιν ες Ἀρταξαρην αφικετο, καιρος αν ειη εκπληρουν
νυν το προτερον επηγγελμενον και των εφεξης βασιλεων επιμνησθηναι. ουτος μεν
ουν εξ ων τε εφυ και οπως και οντινα τροπον την κιδαριν ανεδησατο, ηδη μοι ες το
ακριβες προαφηγηται. εκεινο δε μονον προσθειην αν επ' αυτωι, ως ετεσιν υστερον
οκτω τε και τριακοντα και πεντακοσιοις Ἀλεξανδρου του πανυ του Μακεδονος,
τεταρτωι δε ετει της θατερου Ἀλεξανδρου του Μαμαιας αρχης, της των Περσων
βασιλειας επιλαβομενωι τωι Ἀρτα ξαρηι, καθ' ον προτερον απηγγελται τροπον,
διηνυσται χρονος εν αυτηι ενιαυτων πεντεκαιδεκα, δυοιν μηνοιν ενδεοντοιν. 2
διαδεχεται δε το κρατος Σαπωρης εκεινος ο εναγεστατος, και διεβιω προς τωι ενι τρια
κοντα τους παντας ενιαυτους, πλειστα οσα τους Ῥωμαιους λυμαινο μενος. 3 ατε γαρ
τον βασιλεα σφων ανελων και ουδεν οτιουν κωλυμα εσεσθαι διανοουμενος, ο δε
ανα τα προσω εχωρει και δη την τε μεσην των ποταμων εδηιωσε χωραν και ειτα την
εφεξης εχομενην, Κιλικας τε εληΐσατο και Συρους και μεχρι των Καππαδοκων
ελασας εξαισιον πληθος φονων κατειργασται, ως και τα σηραγγωδη και κοιλα χωρια
των εν τοις ορεσι φραγμων τοις σωμασιν αναπληρουν των πεπτωκοτων ανθρω πων
και προς ισοτητα φερειν των λοφων τα διεστωτα και εξανεχοντα, και ουτω
καθιππευειν εν αυτοις και διαβαινειν ωσπερ εφ' ομαλου τας ακρωρειας. 4 τουτον
μεν ουν οικαδε αυθις αφιγμενον και ου μετριως 154 χρησαμενον οις ασεβησας
ετυγχανεν, αλλα προς αλαζονειαν αρθεντα πολλην, απεπαυσεν ουκ ες μακραν του
φρυαγματος Ὀδεναθος ο Παλ μυρηνος, ανηρ αφανης μεν τα πρωτα και αγνωστος,
ταις δε Σαπωρου ξυμφοραις και οις εδρασεν επ' αυτωι, μεγιστην αραμενος δοξαν και
πολ λοις των παλαι ξυγγραφεων αξιαφηγητος γεγενημενος. 5 τεθνηκοτος δε του
Σαπωρου Ὁρμισδατης ο τουτου παις την βασιλειαν παραλαμ βανει και διεβιω εν
αυτηι χρονον ες ο τι ελαχιστον· ενιαυτον γαρ ενα και δεκα ημερας της τυχης
απωνατο, μηδεν οτιουν δρασας οποιον και ες λογου φερεσθαι μνημην, καθα που και
ο μετ' εκεινον Ουαραρανης, τρισιν ετεσι βασιλευσας. 6 ο δε υιος ο τουτου ομωνυμος
μεν ην τωι γεγεννηκοτι, επτακαιδεκα δε κατα την βασιλειαν μεμενηκεν ετη. ο δε
τριτος Ουαραρανης ες μηνας μεν τεσσαρας μονους απεγευσατο της βασιλειας, Σεγαν
δε σαα επεκληθη, ουκ απεικος, οιμαι, ουδε αυτοματως, εθους τινος παλαιου
μετασχων και πατριου. 7 οι γαρ των Περσων βασιλεις, ηνικα μεγιστον εθνος των
84
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλησιοχωρων καθελοιεν προσπολε μησαντες και της εκεινων επιλαβοιντο χωρας,
ουκετι μεν αναιρουσι τους ηττημενους, ες δε φορου απαγωγην απαντας υποτιθεντες
εφιασιν ενοικειν τε και αρουν την δοριαλωτον· πλην αλλα τους προτερους του
γενους ηγεμονας οικτροτατα καταλυοντες, οι δε τοις σφετεροις παισι την της αρχης
προσηγοριαν απονεμουσι, μνημης, ως εοικεν, εκατι και κομπου και της επι τωι
τροπαιωι μεγαλαυχιας. 8 επειδη ουν και το των Σεγεστανων εθνος Ουαραρανηι τωι
τουδε πατρι εδεδουλωτο, εικοτως αρα ο παις Σεγανσαα επωνομαστο· δυναται γαρ
τουτο τηι Ἑλληνων φωνηι Σεγεστανων βασιλευς. 25. Τουτου δε θαττον διαφθαρεντος
Ναρσης ευθυς την βασιλειαν ενιαυτοις μεν επτα, μησι δε πεντε μετηλθε. διαδεχεται
δε την αρχην Ὁρμισδατης ο παις και κληρονομει του πατρος ου μονον του κρατους,
αλλα και της του χρονου ισορροπιας. και γαρ θαυμασειεν αν τις, οτι δη εκατερωι
ετεσι τε και μησι τοις αυτοις τα της αρχης επιμελεστατα εμε τρηθη. 2 αλλα Σαβωρ
μετα τουτους επι πλειστον οσον και μηκιστον χρονον απωνατο της βασιλειας,
τοσουτοις ετεσι κρατησας, οποσοις 155 και διεβιω. ετι γαρ αυτον κυουσης της μητρος
η μεν του βασιλειου γενους διαδοχη εκαλει προς την αρχην το τεχθησομενον. ην δε
τα των ωδινων αμφιβολα ες οποιαν γονην αν αποβαιεν. 3 τοιγαρτοι απαντες οι εν
τελει αθλα προυτιθεσαν και γερα τοις μαγοις επι τηι προαγορευσει των εσομενων.
και τοινυν ηγον ες μεσον κυουσαν ιππον και ως πλησιαι τατα προελθουσαν του
τοκου εκελευον τε αυτους επ' αυτηι πρωτηι μαντευεσθαι, απερ ᾤοντο ξυνενεχθηναι.
ουτω γαρ ολιγαις υστερον ημεραις γνωσεσθαι ηγουντο την προρρησιν ες ο τι
χωρησει ταυτηι τε εικαζειν παραπλησιως εκβησεσθαι και οποσα σφισιν επι τηι
ανθρωπωι προαγορευθειη. α μεν ουν αυτοις επι τηι ιππωι μεμαντευται, ουκ εχω
σαφως αποφηνασθαι· ου γαρ μοι το ακριβες τουτου γε περι απηγγελται· πλην αλλ'
ουτω εκαστα προυβη, οπως εκεινοις ετυγχανεν ειρημενα. 4 γνοντες δε ενθενδε οι
αλλοι, ως αγαν τοις μαγοις διηκριβωται τα της τεχνης, προυτρεπον και επι τωι
γυναιωι, αττα εσεσθαι γνοιεν, διεξ ιεναι. των δε φησαντων αρρενα παιδα
τεχθησεσθαι ουκ ετι εμελλησαν, αλλα γαρ τηι γαστρι περιθεντες την κιδαριν ανειπον
βασιλεα το εμβρυον ονοματι τε απεκριναν το αρτι εκτυπωθεν και διωργανωμενον,
ες οσον, οιμαι, διαιττειν ενδον ηρεμα και υποπαλλεσθαι. 5 ουτω δε το αφανες τηι
φυσει και αδηλον ες το βεβαιον τε και ανωμολογημενον τηι δοκησει μεταλαβοντες
ομως ου διημαρτον της ελπιδος, αλλα και λιαν ετυχον του σκοπου, πολλωι πλεον
των δοκηθεντων. τικτεται γαρ ουκ ες μακραν ο Σαβωρης συν τηι βασιλειαι, εννεαζει
τε αυτηι και εγγηρασκει, ες εβδομη κοντα αυτωι ετη διανυσθεντος του βιου. 6 κατα δε
τον τεταρτον τε και εικοστον της τουδε αρχης ενιαυτον Νισιβις η πολις υπο Περσαις
γεγενηται, Ῥωμαιων μεν παλαι ουσα κατηκοος, Ἰοβιανου δε του σφων βασιλεως
παραδοντος και προεμενου. εν αυτοις γαρ δηπου τοις ενδοτερω χωριοις της
Περσικης επικρατειας Ἰουλιανου του προτερου Ῥωμαιων αυτοκρατορος αθροον
διαφθαρεντος αυτος αναγορευεται υπο τε των στρατηγων και των στρατευματων
και του αλλου ομιλου. 7 ατε δε της αρχης αυτωι αρτι καθισταμενης και των
πραγματων, ωσπερ εικος, ταραττομενων, και ταυτα εν μεσηι τηι πολεμιαι, ουχ οιος τε
ην τα 156 παροντα εν δεοντι σχολαιτερον διαθειναι. τοιγαρτοι απαλλαξειων της εν
οθνειαι και δυσμενει χωραι διαιτης και μονης τυχειν της ες τα οικεια επανοδου
θαττον ιεμενος ξυνθηκας τιθεται αγεννεις και ασχημονας και οποιας μεχρι και νυν
τηι Ῥωμαιων λυμαινεσθαι πολιτειαι, περιστελλων ες τα οπισω καινοις οριοις και
υποτεμνομενος της οικειας αρχης το περαιτερω εκβαινον. 8 τα μεν ουν κατ' εκεινο
του καιρου ξυνενεχθεντα πολλοις ηδη των προτερων ξυγγραφεων ιστορηται· εμοι
δε ου περι ταυτα ενδιατριβειν σχολη, αλλα του προτερου λογου εκτεον. 26. Μετα γαρ
85
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σαβωρην Ἀρταξηρ αδελφος ων αυτωι και μετασχων της βασιλειας τετταρων ετων
χρονον κατ' αυτην απεβιω. ο δε υιος ο τουτου, Σαβωρ δε και αυτος επεκεκλητο, εν
ετεσι πεντε το οικειον ηριθμησε κρατος· εν διπλασιοσι δε τουτων και προς γε ενι
ετερωι ενιαυτωι Ουαραρανης ο παις, ος δη και Κερμασαα ωνομαζετο. 2 των δε τοιου
των επικλησεων η αιτια ηδη μοι ειρηται. και γαρ Κερμα εθνους τυχον η χωρας
υπηρχεν επωνυμια· ταυτης δε τωι πατρι του Ουαραρανου δεδουλωμενης εικοτως ο
παις την επωνυμιαν εκτησατο, καθα που προτε ρον και παρα Ῥωμαιοις ο μεν
Ἀφρικανος τυχον, ο δε Γερμανικος, ο δε εξ αλλου του γενους νενικημενου
επεκληθη. 3 επι τουτοις Ἰσδιγερδης ο Σαβωρου την Περσικην ηγεμονιαν
παραλαμβανει, ο πολυς παρα Ῥωμαιοις και περιλαλητος. φασι γαρ Ἀρκαδιον τον
βασιλεα προς τωι θανατωι γεγενημενον και τα μετ' αυτον, ως πηι τοις ανθρωποις νενο
μισται, διαταττοντα, τουτωι δη φυλακι χρησασθαι και κηδεμονι επι τε τωι παιδι
Θεοδοσιωι και πασηι τηι Ῥωμαικηι καταστασει. 4 αιδεται γαρ ουτος ο λογος επι
πλειστον εν ημιν εκ παλαιου τηι μνημηι παραδο θεις τοις εφεξης και μεχρι νυν παρα
τε τοις λογιμοις και τωι δημωι περια γομενος· γραφηι δε τινι και λογοις ιστορικοις ουκ
οιδα ευρων τουτο φερομενον, ουδε παρ' οις τυχον τα της Ἀρκαδιου τελευτης
απεμνημονευ ται, οτι μη μονον εν τοις Προκοπιωι τωι ρητορι ξυγγεγραμμενοις. και
ουδεν, οιμαι, θαυμαστον εκεινον μεν ως πλειστα μεμαθηκοτα και πασαν, ως ειπειν,
ιστοριαν αναλεξαμενον και τηνδε παραλαβειν την αφηγησιν ετερωι προτερον
εκπεπονημενην, εμε δε αυτην μηδαμως ετι ελειν ελαχιστα ειδοτα, ει γε αρα δη και
ελαχιστα. 5 αλλ' εκεινο και μαλα θαυματος 157 αξιον ειναι ηγουμαι, οτι διεξιων τα
περι τουτων ουχ απλως ουτω τα εγνωσμενα διεξεισιν, αλλ' επαινει τον Ἀρκαδιον
και αποσεμνυνει, ως αριστηι χρησαμενον ευβουλιαι. φησι γαρ αυτον ου λιαν
αγχινουν ειναι τα αλλα πεφυκοτα εν τουτωι δη μονωι φρενηρη τε και προμηθεστατον
αποδεδειχθαι. 6 εμοι δε δοκει ο τουτο αγαμενος ου τηι πρωτηι ορμηι του βουλευματος
το ευλογον κρινειν, αλλα τωι υστερον αποβεβηκοτι. επει πως αν ειχε καλως ανδρι
οθνειωι και βαρβαρωι και γενους αρχοντι πολεμιωτατου και οπως αυτωι μετην
πιστεως τε και δικαιοσυνης ηγνοη μενωι και προς γε τα ες θεον πεπλανημενωι και
αλλογνωμονι τα φιλτατα παραδουναι; 7 ει δε μηδεν οτιουν επι τωι βρεφει
ημαρτηται, αλλα μεμενηκεν η τουτου βασιλεια βεβαιοτατα προς του κηδεμονος
φυλαττο μενη, και ταυτα ετι υπο μαζωι τιθηνουμενου, εκεινον αν μαλλον επαινε
τεον της ευγνωμοσυνης η Ἀρκαδιον του εγχειρηματος. τουτων μεν ουν ενεκεν, ως
πηι εκαστος γνωμης τε και ακριβειας εχοι, ωδε κρινετω. 8 ο δε Ἰσδιγερδης εικοσι
προς τωι ενι βασιλευσας ενιαυτους ουδενα πωποτε κατα Ῥωμαιων ηρατο πολεμον
ουδε αλλο τι κατ' αυτων αχαρι εδρασεν· αλλα μεμενηκεν ες αει ευνους τε ων και
ειρηναιος, ειτε ουτω συμβαν, ειτε και ως αληθως φειδοι του παιδος και των κοινων
της κηδεμονιας νομιμων. 27. Ἐκεινου δε τεθνηκοτος Ουαραρανης ο υιος προστας της
αρχης εισβολην μεν κατα Ῥωμαιων πεποιηται· φιλιως δε αυτον και υφειμενως των
εν τοις οριοις ιδρυμενων στρατηγων προσδεξαμενων, ο δε θαττον απηλλαγη και ες
την υπηκοον επανηκεν, ουτε προσπολεμησας τοις πελας ουτε αλλως την χωραν
σιναμενος. 2 εικοσι δε κρατησας ενιαυ τους παραδιδωσι την βασιλειαν Ἰσδιγερδηι
θατερωι τωι οικειωι παιδι, ωι δη χρονος εν τηι βασιλειαι διηνυσθη ετων επτακαιδεκα και
μηνων δηπου τετταρων. 3 Περοζης δε μετ' εκεινον αναδεικνυται βασιλευς, ανηρ
τολμητιας μεν αγαν και φιλοπολεμος και προς το μεγαλουργον της γνωμης αει
τετραμμενος· λογισμωι δε στερρωι και βεβηκοτι ου μαλα εχρητο, αλλα πλεον ην εν
αυτωι του βουλευομενου το θρασυνομενον. 4 απολωλε δη ουν κατα των
Νεφθαλιτων επιστρατευσας, ου τοσουτον, οιμαι, τηι ρωμηι των δυσμενων, οποσον τηι
86
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οικοθεν ακοσμιαι· δεον γαρ αυτον ξυν τωι ασφαλει κατα την πολεμιαν πορευεσθαι
τας αδηλους 158 επιβουλας προδιασκοπουντα και φυλαττομενον, ο δε λεληθεν
εαυτον ενεδραις αθροον περιπεσων και βοθροις και διωρυξιν, επι μηκιστον του
πεδιου προς το απατηλον μεμηχανημεναις, αυτου τε ξυν τηι στρατιαι διεφθαρη
τεταρτωι και εικοστωι της βασιλειας ενιαυτωι, και καταλυει τον βιον ακλεως, ατε δη
υπο των Ουννων κατεστρατηγημενος· Ουννι κον γαρ γενος οι Νεφθαλιται. 5 Ουαλας
δε ο τουτου αδελφος επι την αρχην αναβας ουδεν τι φαινεται αξιαφηγητον δρασας
πολεμων ενεκα και παραταξεων, ου μονον τωι πραος ειναι τους τροπους και ηπιος
και προς ορμας αλογους και δυσμενειας ου μαλα διανισταμενος, αλλ' οτι και βραχυν
επεβιω χρονον· τετταρα γαρ αυτωι μονον ετη κατα την βασιλειαν διεδραμεν. 6 επι
τουτωι δε Καβαδης ο Περοζου των Περ σικων πραγματων κρατησας πολλους μεν
κατα Ῥωμαιων πολεμους διηνεγκε, πολλα δε κατα βαρβαρων των προσοικουντων
εστησε τροπαια, και χρονον ουδενα παρηκε ταραχαις τε και κινδυνοις
εγκαλινδουμενος. 7 ην δε αρα και προς το υπηκοον απηνης τε και δυστιθασευτος και
οιος ανακινειν τα καθεστωτα ες τε την πολιτικην διαιταν καινουργειν και
παρατρεπειν τα παλαι ξυνειθισμενα. λεγεται δε, ως και νομον εθε το κοινα τοις
ανδρασι προκεισθαι τα γυναια, ου κατα τον Σωκρατους, οιμαι, και Πλατωνος λογον
και την εν τωι λογωι κεκρυμμενην ωφελειαν, αλλ' ωστε τωι προστυχοντι εξειναι προς
ην αν εθελοι χωρειν και της ευνης μεταλαγχανειν, ει και ετερωι τωι ξυνοικουσα και
αποκεκριμενη ετυγχανε. 28. Και τοινυν θαμα τουτο εννομως εξημαρτανετο,
χαλεπαινοντων περιφανως των δυνατων και ουκ ανεκτον ηγουμενων την ατιμιαν.
αλλ' ουτος γαρ αυτωι ο θεσμος επιβουλης τε και καταλυσεως αιτιωτατος γεγονεν.
τοιγαρτοι ξυμφραξαμενοι απαντες και διανασταντες καθαι ρουσι γε αυτον της αρχης
τωι ενδεκατωι ταυτης ενιαυτωι και ες το της Ληθης εμβαλλουσι φρουριον. 2 το δε της
βασιλειας κρατος μεταγουσιν επι Ζαμασφην, Περοζου και αυτον παιδα γεγενημενον
και αλλως πραο τητος τε και δικαιοσυνης αριστα εχειν δοκουντα. ουτω τε ᾤοντο
καλως αυτοις απαντα κατειργασθαι, ως εξον το λοιπον εν ευκολιαι τε και ραιστωνηι
πολιτευεσθαι και βιοτευειν. 3 αλλ' ο Καβαδης ουκ ες μακραν 159 αποδρασας, ειτε της
γαμετης αυτωι ξυλλαβομενης του δολου, ως Προκο πιος φησι, και τον υπερ εκεινου
θανατον υπελθειν ελομενης, ειτε και αλλωι χρησαμενος τροπωι, αποδρασας δε ουν
ομως και υπεκβας του δεσμωτηριου, ᾤχετο παρα τους Νεφθαλιτας και γινεται του
εκεινων βασιλεως ικετης. 4 ο δε τας ατακτους ροπας της τυχης διανοησαμενος
προσιετο γε αυτον μαλα ευμενως και διετελει παρηγορων και παραιρου μενος της
γνωμης το ανιωμενον, τα μεν πρωτα θωπειαι τε αγαθηι και παραινεσει προς τα
αμεινονα το φρονουν αναρρωννυσηι και προς γε τραπεζηι δαψιλει και φιλοτησιαι
θαμα προτεινομενηι και εφεστρισι τι μιαις και τουτοις δη απασι τοις εις φιλοξενιαν
προχειροτατοις· ολιγωι δε υστερον και την θυγατερα κατεγγυαι προς γαμον τωι ξενωι
και στρα τιαν αυτωι προς την καθοδον αποχρωσαν παραδους εστειλεν αυθις, το τε
αντιστατουν καθελουντα και την προτεραν ευδαιμονιαν ανακτησο μενον. 5 επει δε
πεφυκασι προς ταναντια πολλακις συμφυρεσθαι τοις ανθρωποις αι των δοκηθεντων
εκβασεις, τοιονδε τι και τοτε ξυνεβη, και προς την εφ' εκατερα ροπην τε και κινησιν
επι πολλωι τωι διαλλαττοντι ο του Καβαδου βιος εταλαντευθη, και ταυτα εν χρονωι
μετριωι. 6 εκ μεν γαρ βασιλεως προτερον υποδικος γεγονε και δεσμωτης, απαλλαγεις
δε της ειρκτης φυγας και μετοικος και ικετης, εκ δε ικετου και ξενου κηδεσ της
βασιλεως και οικειοτατος· ευθυς δε κατελθων εις τα πατρια ηθη ανειληφε παλιν την
αρχην πονων εκτος και κινδυνων, ωσπερ ουδαμως αυτην αφηιρημενος, αλλ' ευρων
ετι σχολαζουσαν και οιον εκδεχομενην. 7 ο γαρ Ζαμασφης εκων απεστη του θακου
87
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και μεθειναι μαλλον εγνω την βασιλειαν, τετταρας ενιαυτους ησθεις εν αυτηι, και
απαγορευσαι μεν τωι γαυρουμενωι της ψυχης και φιλοδοξουντι, το δε απραγμον ξυν
τωι ασφαλει ανθελεσθαι· και προυλαβε την αναγκην η ευβουλια. 8 ο δε Καβαδης
εγκρατης γεγενημενος πλεον η προτερον ες τριακοντα ετε ρους ενιαυτους διεμεινε
της μοναρχικης δυναστειας εχομενος προς τοις ενδεκα τοις προτεροις, ως
τεσσαρακοντα προς τωι ενι τους ξυμπαντας καθεσταναι, οποσους εν αυτηι επεβιω. 160
29. Το μεν ουν ακριβες των επ' αυτωι προτερον τε και υστερον συμπεσοντων ηδη τοις
παλαι σοφοις εν ιστοριας διεκπεπονηται τροπωι· ο δε τοις μεν προτεροις παρειται,
αξιον δε οιμαι γιγνωσκειν και επιση μηνασθαι, καλον αν ειη προσθειναι. 2
θαυμασειε γαρ αν τις, οτι δη κατ' εκεινο του καιρου παρα τε Ῥωμαιοις και Περσαις
παραπλησια αττα συνελθειν ξυνεβη, ωσπερ αυτοματως εν εκατεραι πολιτειαι κατα
των κρατουντων εναντιας τινος περιφορας ενσκηψασης. ελαχιστου γαρ εμπροσθεν
χρονου και Ζηνων ο Ῥωμαιων βασιλευς ο Ἴσαυρος, ος δη πρωην Ταρασισκωδισεος
επωνομαζετο, υπο Ἰλλου τε και Βασιλισκου και Κονωνος επιβουλευθεις,
συνεργουσης ες τα μαλιστα και Βηρινης, εκπεπτωκε της αρχης και εξεληλαται και
μολις ες την Ἰσαυριαν απεσωθη· πλην αλλ' επανηκεν αυθις ες τα βασιλεια και
Βασιλισκον τον τυραν νησαντα ου πλεον η ετεσι δυο καθελων και του σχηματος
αφελομενος διετελει παλιν εχομενος της αρχης και παντα διαταττων, ουκ επι πλει
στον μεν χρονον, εν αυτηι δε ομως απεβιω. 3 κατα ταυτον δε και Νε πως ο της
Ἑσπερας βασιλευς ομοιαις η και μειζοσιν ωμιλησε συμφοραις. υπο γαρ Ὀρεστου
φενακισθεις πεφευγεν εκ της Ἰταλιας, αποβεβληκως μεν την αλουργιδα, ουκετι δε
αυτην αντανειλετο, αλλ' εν ιδιωταις τε λων διεφθαρη. 4 ουτως αρα εν τωι τοτε
μεταβολας παραλογους κατα των κρατιστων δυναμεων συνελθειν ξυνηνεχθη.
ζητουντων μεν ουν την τουτων αιτιαν οι τας των αδηλων ανιχνευειν αρχας
ειθισμενοι και λεγετωσαν οποιας και βουλοιντο, εμοι δε της προτερας εκδρομης και
αυθις μεταληπτεον. 5 τεθνηκοτος γαρ του Καβαδου κατα το πεμπτον ετος της
Ἰουστινιανου παρα Ῥωμαιοις βασιλειας Χοσροης ο πανυ ο καθ' ημας διαδεχεται την
πατρυαν αρχην, και πεπραχε πλειστα οσα και μεγιστα, ων ενια μεν Προκοπιωι τωι
ρητορι προαναγεγραπται, των δε λοιπων εμοι γε τα μεν ειρηται ηδη, τα δε
ακολουθως ειρησεται. 6 ως αν δε το ξυνεχες των χρονων τελεωτατα διαφυλαχθειη,
τοσουτον ερω προς το παρον, ως ες οκτω τε και τεσσαρακοντα ενιαυτους του
κρατους 161 εχομενος πολλας ανεδησατο νικας, και γεγονεν οποιος ουπω προτερον
αλλος των παρα Περσαις βεβασιλευκοτων αναδεδεικται, ει γε τωι παντι εκαστωι
συγκρινοιτο, ουδε ει Κυρον ειποι τις αν τον Καμβυσου ουδε ∆αρειον τον Ὑστασπεω,
ουδε μην Ξερξην εκεινον, τον ιππηλατον μεν δεικνυντα την θαλατταν, εν δε τοις
ορεσι ναυτιλλομενον. 7 πλην αλλα τοιουτος γε ων, ακλεης γε αυτωι η του βιου
καταστροφη γεγονε και οικτρα και των φθασαντων αλλοτριωτατη. ετυγχανε μεν
γαρ εν τωι τοτε αμφι τα Καρδουχια ορη ες κωμην Θαμανων δια την του θερους ωραν
και την των τοπων ευκρασιαν μεταβας τε και ενδιαιτωμενος. 8 Μαυρικιος δε ο
Παυλου, υπο Τιβεριου Κωνσταντινου του Ῥωμαιων βασιλεως αρχειν των κατα την
εω ταγματων προστεταγμενος, εσεβαλεν αθροον ες την Ἀρξιανηνην χωραν,
προσοικον ουσαν τηι της κωμης περιοικιδι και αγχιτερμονα· και δητα ουκ ανιει δηιων
απασαν αφειδως και ληιζομενος. περαιωθεις δε τα ρειθρα του Ζιρμα ποταμου ανα τα
προσω ετι εχωρει και τα εν ποσιν ελεηλατει και ενεπιμπρα. 9 ουτω δε αυτου αρδην
απαντα καταστρεφομενου και ξυγκυκωντος ο Χοσροης, (ου πορρω γαρ ην, αλλ' οσον
αρθεισαν ηδη θεασθαι την φλογα) ουκ ηνεγκε την οψιν του πολεμιου πυρος, επει
μηπω προτερον εωρακει. τοιγαρτοι αιδοι τε και δεει καταπεπληγμενος ουτε αντεξηιει
88
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτε ημυνετο· αλλα τοις προσπεσουσι περα του μετριου περιαλγησας και οιον
απειρηκως ταις ελπισιν αυτικα νοσωι ηλω υπο δυσθυμιας δεινηι τε και ανηκεστωι. 10
και τοινυν φοραδην αχθεις μετα ταχους πολλου εις τα εν Σελευκειαι και Κτησιφωντι
βασιλεια και φυγην την αναχωρησιν ποιησαμενος ουκ ες μακραν καταλυει τον βιον.
30. Ἀλλα γαρ ουκ οιδα οντινα με τροπον η του λογου φορα παρα λαβουσα και τωι
αξιαγαστωι, οιμαι, των πραξεων ηδομενη ες τοδε ηγαγε προπετειας, ως τα εν μεσωι
υπερβαντα των πορρωτατω επιμνησ θηναι. ουκουν επειδη νυν γουν επεγνων οποι
αφιγμαι και οθεν εξεβην, εκεινα μεν εατεον προς το παρον, εν τοις οικειοις
αναγραφησομενα χρονοις· επανηξω δε αυθις ες το ξυνεχες και ακολουθον των
προτερων. 162 2 η τε γαρ των Περσικων βασιλεων διαδοχη και ο των ενιαυτων κατα
λογος και συλληβδην φαναι απαν μοι το επηγγελμενον ξυνετελεσθη. οιμαι δε αγαν
αληθη ταυτα καθεσταναι και ες το ακριβες εκπεπονημενα, ως δη εκ των Περσικων
βιβλων μεταληφθεντα. 3 Σεργιου γαρ του ερμηνεως εκεισε γενομενου και τους των
βασιλικων απομνημονευματων φρουρους τε και επιστατας μεταδουναι οι της περι
ταυτα γραφης εκλιπαρησαντος (πολλακις γαρ αυτον ες τουτο προτρεψας
ετυγχανον), προσθεντος δε και την αιτιαν, ως ουκ αλλου του χαριν ζητοιη τωνδε
τυχειν η ωστε και παρ' ημιν αναγραπτα εσεσθαι τα σφισιν εγνωσμε να και τιμια,
παρεσχον ευθυς ευ γε ποιουντες εκεινοι, ουκ αχαρι το χρημα ειναι ηγουμενοι, αλλα
και προς ευκλειας τοις σφων βασιλευσιν εσομενον, ει μελλοιεν και παρα Ῥωμαιοις
γιγνωσκεσθαι, οποιοι τε γεγονασι και οποσοι, και οπως η του γενους αυτοις
αποσεσωσται ταξις. 4 λαβων ουν ο Σεργιος τα τε ονοματα και τους χρονους και των
επ' αυτοις γεγενημενων τα καιριωτερα και μεταβαλων ευκοσμως εις την Ἑλλαδα
φωνην (ην γαρ δη ερμηνεων αριστος απαντων και οιος υπ' αυ του Χοσροου
θαυμαζεσθαι, ως εν εκατεραι πολιτειαι τα πρωτεια λαχων της επιστημης), εικοτως
ουν ακριβεστατην ποιησαμενος την μεταφρασιν απεκομισε τε μοι απαντα μαλα
πιστως και φιλιως και προυτρεψε διανυειν την αιτιαν, εφ' ηιπερ αυτα και παρειληφε.
και τοινυν διηνυσται. 5 ωστε ει και Προκοπιωι τωι ρητορι ενια των επι Καβαδηι
αφηγηθεντων ετερως απηγγελται, αλλ' ημιν ακολουθητεον τοις Περσικοις
χειρογραφοις και των εν αυτοις φερομενων ως αληθεστερων αντιληπτεον. τουτου
δη ουν ημιν του πονου τελεωτατα εξειργασμενου, φερε προς αυτην αυθις επανιωμεν
την της ιστοριας ξυνεχειαν, ην εκ των αμφι την Λαζικην γεγενημενων διατεμοντες
ες ταδε αφιγμεθα. 6 ουτω μεν δη ουν ο Ναχοραγαν δια το αγεννες του τροπου και το
νενικησθαι ανα κρατος υπο Μαρτινου τε και των Ῥωμαικων στρατευ ματων και την
ες Ἰβηριαν αισχραν αναχωρησιν ωμοτατα διεφθαρη καθ' 163 ον ηδη μοι προτερον
ειρηται τροπον. 7 λογιζομενος δε ο Χοσροης, ως ουχ οιον τε αυτωι ανα την Κολχιδα
γην προς Ῥωμαιους παραταττεσ θαι, των μεν της θαλαττης κρατουντων και απαντα,
ων αν δεοιντο, ραι διως ενθενδε μεταπεμπομενων, αυτου δε δια μακρας οδου και
ερημου μολις τοις στρατοπεδευουσιν ελαχιστα γουν των εδωδιμων υπο αχθο φοροις
ανδρασι τε και υποζυγιοις χαλεπωτατα στελλειν αναγκαζομενου· ταυτα δη ουν
επισκοπων εγνω τον ολον πολεμον καταθεσθαι, ως αν μη επι πλειστον αυτοις η
ειρηνη χωριοις τισι περιοριζομενη ατελης και οιον σκαζουσα διαμενοι, αλλ' ομοιως
απανταχου επιρρωσθειη. 8 και τοινυν εκπεμπει επι τηι πρεσβειαι ες το Βυζαντιον
ανδρα Περσην των σφοδρα παρ' αυτοις λογιμωτατων, ονομα δε ην αυτωι Ζιχ. 9 ουτος
δε ο Ζιχ αφικομενος και παρελθων ως Ἰουστινιανον βασιλεα πολλα μεν εφη των
παροντων περι, πολλα δε ακηκοε· και περας ες τοδε ξυνηλθετην, εφ' ωι Ῥωμαιους τε
και Περσας κατεχειν μεν απαντα, ων ηδη ετυγχανον κατα την Λαζων χωραν
πολεμου θεσμωι επειλημμενοι, ειτε πολισματα γε ειτε φρουρια ειεν, ησυχιαν δε αγειν
89
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εφ' εαυτων και ηκιστα κατ' αλληλων παραταττεσθαι, εως ες ετερον τι μειζον και
τελεωτερον το εκατερωθεν αρχον ξυμβαιη. ο μεν ουν Ζιχ ουτω τα της πρεσβειας
διαπραξαμενος απενοστησεν ες τα οικεια. 10 τουτων δε τοις στρατηγοις απηγγελ
μενων εμενον αι δυναμεις επι χρονον συχνον παμπαν απολεμοι, και το προτερον
αυτοματως γιγνομενον τοτε δη υπο ξυνθηκαις εβεβαιουτο. 164 {ΑΓΑΘΙΟΥ
ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΩΝ Ε} 1. Ουτω μεν ουν τα μεγαλα και αμφηριστα γενη κατα το
ξυγκειμενον τα οπλα εθεντο και ηρεμουντα επι μακροτατον διετελουν, ως μηδεν
οτιουν το γε επ' εκεινοις οποτερον γουν αυτων διαπονεισθαι. 2 εν τουτωι δε οι
Τζανοι το εθνος· οικουσι δε τα προς νοτον ανεμον του Ευ ξεινου Ποντου, υπο
Τραπεζουντα την πολιν· ουτοι δη ουν οι Τζανοι, καιτοι εκ παλαιου υποσπονδοι τε
και κατηκοοι των Ῥωμαιων γεγενη μενοι, αλλα τοτε το μεν τι αυτων ειχετο των
προτερων και ακολασται νειν ου λιαν εγνωκει, οι δε γε πολλοι παρεντες τα
καθεστωτα ληιστρι κωτερον εβιοτευον και καταθεοντες τα αμφι τον Ποντον χωρια
τους τε αγρους ελεηλατουν και τους οδοιπορους εσινοντο· επεβαινον δε και
Ἀρμενιας, οπηι παρεικοι, και αρπαγας εποιουντο και ουδεν οτιουν εφρονουν
αλλοτριωτερον των διαφανων πολεμιων. 3 τοιγαρτοι στελλεται επ' αυτους
Θεοδωρος, ο σφων μεν ομοφυλος, τα δε πρωτεια φερομενος εν τοις Ῥωμαικοις
ταξιαρχοις· πολλακις δε, οιμαι, τουτου και προτερον επεμνησθην. ατε γαρ της
οικειας χωρας δαημονεστατος και οθεν εμβαλλειν αριστα ημελλε, και οποι
εναυλισασθαι, και οπως τους δυσμενεις ανιχνευσαι, ες το ακριβες επισταμενος,
εικοτως αρα εκεινος, εκ βασιλεως αυτωι προστεταγμενον, επι τηνδε την πραξιν
εχωρει. 4 αρας δη ουν εκ της Κολχιδος γης ξυν αποχρωσηι στρατιαι και τα εκτος
Φασιδος ποταμου παραμειψαμενος ορια επι δυομενον ηλιον αυτικα ες τα ενδοτατα
της τοτε πολεμιας εφοιτα. στρατοπεδευσαμενος δε αμφι Θεοδωριαδα την πολιν και
το Ῥιζαιον καλουμενον αυτου τε χαρακωμα τωι στρατωι περιβαλομενος, το μεν
ηρεμουν ετι και φιλον και ουπω παρατετραμμενον μετακαλουμενος δωροις τε
εφιλοφρονειτο και υπερ αγαμενος ην της ευβουλιας, τους δε αποσταντας ανεδην και
παρασπον 165 δησαντας τισασθαι ως ταχιστα τωι πολεμωι παρεσκευαζετο. 5 αλλ'
εκεινοι ουδεν τι μελλησαντες προεπηιεσαν τωι ερυματι, και δη επι λοφωι τινι αγχου
που υπερανεχοντι ες πληθος ξυναγερθεντες κατηκοντιζον των Ῥωμαιων εξ
υπερδεξιων και κατετοξευον, ως απαν το στρατευ μα διαταραχθηναι τωι αδοκητωι
της τολμης. 6 πολλοι δε ομως υπεκ βαντες αντεπεφεροντο μεν προθυμοτατα τοις
εναντιοις, ου μην εν ταξει εχωρουν ουδε ανεμενον, οπως αυτους ες το χθαμαλον του
πεδιου εκκα λεσοιντο· αλλ' οργηι εχομενοι και ακοσμιαι εγκαρσιους πως τας ασπιδας
υπερ τας κεφαλας προεβεβληντο, ηρεμα υποκεκυφοτες, και προς το αναντες
επειρωντο αναρριχασθαι. 7 οι δε Τζανοι θαμα βαλλοντες εκ του μετεωρου δορασι τε
και πετραις κυλινδουμεναις ραιδιως αυτους απεκρουσαντο και επεκδραμοντες μεχρι
μεν τεσσαρακοντα ανδρων εκτειναν, τους δε αλλους ες φυγην ετρεψαν
ακλεεστατην. 8 αρθεντες δε οι βαρβαροι τωι παραλογωι του προτερηματος εν χρωι τωι
στρατοπεδωι επελαζον· ενταυθα τε μαχη ξυνεστη καρτερα, των μεν εισω παρελθειν
ιεμενων και απαντας αναρπασασθαι, των δε Ῥωμαιων αισχρον ειναι ηγουμενων, ου
μονον ει μη θαττον απελασαιεν τους πολεμιους, αλλ' ει και μη αρδην αυτους
διαφθειρωσιν. ωθουμενοι τε εκατεροι αλληλους και αντερειδοντες και ταις χερσι
συμπλεκομενοι ουδεν ο τι ανιεσαν ευψυχιας· αλλ' ην ουτω επι πλειστον τα του
αγωνος αγχωμαλα παταγου τε πολλου και βοης συμμικτου αναπλεα και ουπω
διακεκριμενα. 2. Θεοδωρος δε ο των Ῥωμαιων ταξιαρχος ορων τους δυσμενεις
αστρατηγητους τε οντας και ου μαλα εν τωι ασφαλει παραταττομενους ουδε
90
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλαχου του περιφραγματος εφεστηκοτας και εγκειμενους, αλλα παντας αμα ες εν
τι μερος ξυννενευκοτας, ενιους μεν των αμφ' αυτον ουτω κατα χωραν εσταναι και
αντιπροσωπους διαμαχεσθαι παρακε λευεται· απομοιραν δε ως πλειστην εκ του
αφανους εστειλεν οπισθεν τοις βαρβαροις επιπεσουμενους. 2 οι δη λαθραιοτατα
πορευομενοι και κατα νωτου επιφανεντες ηλαλαξαν αθροον τορον τι λιαν και ενυα
λιον, ωστε αμελει τους Τζανους διακυκηθεντας μηδεν τι ετερον εν βουληι θεσθαι η
το αγεννως δραπετευειν. ουτω δε φευγοντας αυτους οι Ῥω μαιοι και ωσπερ
παραφρονας υπο του δεους γεγενημενους ραιστα διεχειριζοντο, και δισχιλιους μεν
αυτων απεκτονασι, το δε λειπομενον 166 αλλος αλλοθι εσκεδαννυντο. 3 ουτω δε
ανα κρατος απαν το γενος ῃρηκως ο Θεοδωρος, ο δε βασιλει διηγγειλε τα
ξυνενεχθεντα και ανεπυν θανετο, ο τι και βουλοιτο επι τουτοις. ο δε δασμοφοριαν
αυτοις επι θειναι τακτην διακελευεται αν' εκαστον ετος ες τον επειτα χρονον
τελεσθησομενην, ως αν ταυτηι γουν διαγνοιεν κατηκοους σφας ειναι και υποτελεις
και πανταπασι δεδουλωμενους. και τοινυν αναγραπτοι γε αυτικα εγιγνοντο απαντες
και φορου απαγωγηι επιεζοντο· εξ εκεινου τε μεχρι και νυν ουτω τας εισφορας
αγοντες διατελουσι. 4 βασιλεα δε Ἰουστινιανον ωσπερ τι, οιμαι, των μεγιστων εργων
μαλα ηρεσε το γεγενημενον. τοιγαρτοι εν τινι των οικειων νομων, ους δη νεαρους
επονομαζομεν, τας αλλας απαριθμουμενος νικας και τουδε του εθνους εν τοις
μαλιστα επεμνησθη. 5 τα μεν ουν της Τζανικης αλαζονειας ωδε πως ετελευτα, και
αυθις ο Θεοδωρος ανα την των Λαζων χωραν παρα τους στρατηγους επανηκε. 3.
Τουτων δε ου πολλωι εμπροσθεν παλιν εν Βυζαντιωι εξαισιον τι σεισμου χρημα
ενεσκηψεν, ως μικρου απασαν ανατετραφθαι και διαρρυη ναι την πολιν. γεγονε μεν
γαρ και καθ' αυτον μεγιστος ηλικος και οποιος, οιμαι, ουπωποτε προτερον, τηι τε
τραχυτητι του βρασμου και τωι μονιμωι του σαλου. ετι δε αυτον φρικωδεστερον ο
καιρος απεδειξε και η των επισυμβαντων αναγκη. 2 ηνικα γαρ εκεινου του ετους η
του φθινοπωρου εληγεν ωρα ετι τε τα υπερ των ονοματων συμποσια ετε λειτο, ηιπερ
τοις Ῥωμαιοις νενομισται, κρυος μεν ηδη υπηρχεν, οποιον ειναι εικος του ηλιου επι
τας τροπας ελαυνοντος τας χειμεριους και προς τον αιγοκερωτα φερομενου και
μαλιστα εν τωι κλιματι δηπου τωι ογδοωι καλως ειχεν, οπερ, οιμαι, εκ του Ευξεινου
ποντου παρα τοις ταυτα σοφοις επικεκληται. 3 τοτε δε αμφι μεσην της νυκτος
φυλακην υπνωι μεν οι αστοι ειχοντο και ηρεμιαι, ενεπεσε δε εξαπινης το δεινον, και
απαντα ευθυς εκ βαθρων αυτων εδονειτο· η τε κινησις βιαιοτατα κατ' αρχας
εισβαλουσα επι μειζον ετι ηυξανετο και επηυξανετο, ωσπερ ες επιδοσιν τινα και
υπερβολην του παθους χωρουντος. 4 ουτω δη ουν απαντων αφυπνισθεντων
κωκυτος ηκουετο παντοθεν και ολολυγη και η προς το θειον αναβοασθαι αυτοματως
εν τουτοις ειωθυια φωνη· επει 167 και ηχος τις βαρυς και αγριος, ωσπερ χθονια
βροντη, εκ της γης ανα πεμπομενη επηκολουθει τωι κλονωι και εδιπλασιαζε τας
εκπληξεις. ο τε περιγειος αηρ ομιχληι καπνωδει ουκ οιδα οθεν αναχυθεισηι κατεμε
λαινετο· και ην απας ζοφερος και οιον γεγανωμενος. 5 τοιγαρτοι αλογωι τινι το
ανθρωπειον και ανεξεταστωι υπο του δειματος εχομενοι γνωμηι υπεξηιεσαν των
οικηματων. και αυτικα αι τε αγυιαι και οι στενωποι ενεπιμπλαντο του ομιλου,
ωσπερ ουχι και ενταυθα ενον, ει ουτω τυχοι, διαφθαρηναι. 6 ξυνεχεις γαρ
απανταχου αι οικοδομιαι της πολεως και ξυνημμεναι αλληλαις και σπανιαιτατα ιδοι
τις αν χωριον υπαιθρον και αναπεπταμενον και πανταπασιν ελευθερον του επιπροσ
θουντος. ομως τωι ανω τας οψεις ιθυνειν και τον ουρανον αμωσγεπως επιθεασθαι
ουτω τε το θειον ιλασκεσθαι, ταυτηι γουν αυτοις ηρεμα υποχαλαν εδοκει το δεδιος
της ψυχης και ταραττομενον. καιτοι νιφετωι τε ολιγωι υπερραινοντο και υπο του
91
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρυους επιεζοντο· αλλ' ουδ' ὣς υπωροφιοι εγιγνοντο, πλην ει μη οποσοι εν ιεροις
ερκεσι καταφευγοντες εκαλινδουντο. 7 γυναια δε πολλα, μη οτι των ημελημενων,
αλλ' ηδη που και των εντιμοτατων, ξυνηλατο τοις ανδρασι και ανεμιγνυτο· ταξις τε
απασα και αιδως και η των γερων μεγαλαυχια και ο τι ενθενδε υπερ ανεχον και
αποκεκριμενον, ανετεταρακτο εν τωι τοτε και επεπατητο. 8 οι τε γαρ δουλοι τους
κεκτημενους περιεφρονουν και των επιταγματων ανηκουστουντες ες τα ιερα
ξυνηιεσαν, υπο του μειζονος νικωμενοι δεους· οι τε ελαττονες προς τους εν τελει ες
ισοτιμιαν καθισταντο, ως δη κοινου επιπεσοντος κινδυνου και απαντων οιομενων
ουκ ες μακραν απολεισθαι. 9 συχναι μεν ουν εκεινης της νυκτος οικιαι
καταβεβληνται, και μαλιστα εν τωι Ῥηγιωι, επινειον δε τουτο της πολεως· πολλα τε
και απιστα θαυ ματα ξυνηνεχθη. πηι μεν γαρ αι οροφαι, ειτε λιθοις ειτε ξυλοις ετυγχα
νον εσκευασμεναι, διεστησαν απ' αλληλων, αρνησαμεναι την ξυνεχειαν και
διαχανουσαι, ως τον τε αερα και τους αστερας καθαπερ εν υπαιθρωι χωριωι
διορασθαι, και αυθις αθροον ες την προτεραν ξυνηιεσαν αρμονιαν· πηι δε κιονες εν
υπερυωι τινι δωματιωι ιδρυμενοι ανηκοντιζοντο τηι βιαι του βρασμου και τους
εχομενους οικους υπεραλαμενοι επι τους πορρωτερω, καθαπερ διασφενδονηθεντες,
εκ του μετεωρου κατεφε ροντο και απαντα διερρηγνυον· πηι δε αλλα αττα
φρικωδεστερα ξυνε βαινε, γενομενα μεν πολλακις προτερον και αει εσομενα, εστ' αν
γη τε ηι 168 και φυσεως αμαρτηματα, τοτε δε κατα το μαλλον απαντα αμα ξυνενη
νεγμενα. 10 συχνοι δε ανθρωποι τεθνηκασι των πολλων τε και ηγνοη μενων· των γε
μην δυνατων και εν τηι συγκλητωι βουληι αναγεγραμ μενων Ἀνατολιον μονον
διαφθαρηναι ξυνεβη, ανδρα τηι τε των υπατων αξιαι τετιμημενον και προς γε το
φροντιδα τιθεσθαι και επιμελειαν των βασιλεως οικων τε και κτηματων αρχην
ειληχοτα. κουρατωρας δε τουτους καλουσι Ῥωμαιοι. 11 εκεινος δη ουν ο Ἀνατολιος
ετυγχανε μεν καθευδων εν τωι ειθισμενωι θαλαμωι, μαρμαρον δε τι των πλησιαιτατα
της κλινης προσπεπηγοτων τηι οικοδομιαι και ευπρεπως παρατετα μενων, οποια
πολλα ες κοσμου και πολυτελειας επιδειξιν κατακολλωσι τοις τοιχοις οι προς ταυτα
δη τα περιττα και ουκ αναγκαια ποικιλματα περα του μετριου διακεχηνοτες· εκεινο
δη ουν το αχθος απορραγεν υπο του σαλου και αφειμενον εμπιπτει γε αυτωι αμφι τηι
κεφαληι και κατεαξεν απασαν. και ο μεν ες τοσουτο μονον αρκεσας επι τηι πληγηι ες
οσον ανοιμωξαι βαρυ τι και υποκαρδιον παλιν επ' αυτης εκειτο της ευνης, τωι
θανατωι πεπιλημενος. 4. Ἤδη δε ημερας επιφανεισης ασμενεστατα εθεωντο
αλληλους υπαντιαζοντες οι φιλτατοι και ξυνηθεις και συν ολοφυρμωι εμπλεκομενοι
ησπαζοντο σφας ως εκαστοι, ηδομενοι τε αμα και απιστουντες. 2 επει δε Ἀνατολιος
νεκρος εφερετο και επι την ταφην απεχωρει, τοτε δη ενιοι του ομιλου διεθρυλουν,
ως αρα ενδικωτατα ειη ανηιρημενος, αδικος τε ες τα μαλιστα γεγονως και πολλους
οσους των οικειων αφηιρημενος, οτι τε αι γραπται σανιδες εκειναι και τα ρακη τα
υποπορφυρα ες τοδε αυτωι απετελευτησαν, α δη πολλα τοις των ευδαιμονων οικοις
θαμα επεβαλλε, την ες βασιλεα ευνοιαν προισχομενος, και ταυτηι απαντα
εσφετεριζετο, βιαζομενος μεν ανεδην και αναρρηγνυς τα βουλευματα των αποιχο
μενων, χαιρειν δε πολλα λεγων τοις νομοις, οι δη τους παιδας κληρονο μειν
εθελουσι της των φυσαντων περιουσιας. 3 τοιαυτα μεν ουν εν τοις πληθεσιν
εψιθυριζετο, και εδοκει διαφανως η αιτια ευρησθαι του ξυνενεχθεντος. εγω δε αμφι
ταυτα λιαν διαπορω και ουκ εχω απισχυ ρισασθαι, οτωι δη τροπωι ξυμβαινει. η γαρ αν
ευκτον τι χρημα ην ο σεισμος και πολλου αξιος επαινου, ει γε διακρινειν ηπιστατο
τους μοχθηρους απο των αγαθων και τους μεν ανηιρει κακως, τοις δε εσπεν 169 δετο
και ξυνεχωρει. καιτοι ει και αδικον ως αληθως δοιημεν εκεινον γεγονεναι, αλλ'
92
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ησαν και αλλοι ως πλειστοι ανα την πολιν παραπλη σιοι, μαλλον μεν ουν και
αδικωτεροι· πλην αλλ' ο μεν ανηρπαστο εξαπινης, οι δε απαθεις μεμενηκασιν. 4
ουκουν, οιμαι, δηλον ουδε ραιδιον διαγνωσθηναι, ανθ' οτου μονος εξ απαντων
Ἀνατολιος απεβιω· επει και ο Πλατωνος λογος αθλιους κατα το μαλλον ειναι φησι
και κακοδαιμονας τους οσοι κακιστα βιουντες μη ενταυθα δικας αποτισαιεν των
ημαρτημενων, η ολεθρωι βιαιωι η αλλως πως τετιμωρημενοι, αλλ' ουτω απελθοιεν
καθαπερ οι στιγματιαι των οικετων τοις αδικημασι πεπελιδνωμενοι και το μη
εκκεκαθαρθαι αποκερδαναντες· ωστε ει τουτο θετεον, ευτυχεστερος αρα ην εν
αυτοις ο πεπονθως του σεσωσμενου. 5 αλλ' εκεινην μεν την δοξαν προσειναι ταις
των ανθρωπων ψυχαις και εμπεπηγεναι ως μαλιστα εατεον. ισως γαρ αν ενιοι των
πονηρων δεει γουν του κακως απολεισθαι μεταβαλλοιντο επι τα μετρια. 6 ευδηλον
δε, ως ουτε ει περιηι τις επι πολυ και αδεως ενευημεροιη, αποχρη τουτο εις αποδειξιν
δικαιοσυνης, ουτε παντως το τεθναναι, ει και ωμοτατα, ελεγχος αν ειη του πλεον
αδικου· αλλα την αληθεστατην βασανον τε και αντιδοσιν των ενταυθα βεβιωμενων,
ητις ποτε εστιν, εκεισε ελθοντες εισομεθα. λεγοντων μεν ουν περι τουτων αλλοι
τυχον μεν ταυτα, τυχον δε ετερα, ως πηι εκαστωι ηι βουλομενωι· εμοι δε του προτερου
λογου μεταληπτεον. 5. Τοτε γαρ και εφεξης επι πλειστας ημερας κινησις της γης
εγιγνετο, βραχεια μεν και ουχ οια την αρχην επηλθε, ικανη δε ομως τα λειπομενα
διακυκησαι. 2 τερατειαι τε ενεδημουν ευθυς και προαγορευσεις παρα λογοι, ως
αυτικα μαλα και του παντος κοσμου απολουμενου· απατεωνες γαρ τινες και οιον
θεοπροποι αυτοματοι περιφοιτωντες, αττα αν εδοκει αυτοις, εχρησμυδουν και
μαλλον ετι τους πολλους εξεδειματουν, τωι ηδη κατεπτηχεναι ραιδιως
αναπειθομενους· ουτοι τε οι μαινεσθαι εικηι και δαιμοναν υποκρινομενοι δεινοτερα
επεφημιζον, ως δη υπο των προσπεφυκοτων αυτοις φασματων τα εσομενα
δεδιδαγμενοι, και μαλα 170 επι τηι κακοδαιμονιαι μεγαλαυχουντες. 3 αλλοι δε
αστερων φορας και σχηματα εκλογιζομενοι μειζονας ξυμφορας και κοινην
μονονουχι ανα τροπην των πραγματων παρεδηλουν και υπηινιττοντο. ειωθε γαρ εν
τοις δεινοις αει ο των τοιουτων ανθρωπων εσμος αναφυεσθαι. εψευσατο δε ομως ευ
ποιουσα εκατερα μαντεια. εχρην γαρ, οιμαι, και ασεβειας φευγειν γραφην τους τα
τοιαδε ονειροπολουντας και μηδεν οτιουν πλεον γνωσεως περι τωι κρειττονι
καταλιμπανοντας. 4 αλλα γαρ ουδεις οστις ην εν τωι τοτε ο μη λιαν δεδιως και
εκπεπληγμενος. λιται τοιγαρουν εκασταχου και ωιδαι ικετηριοι ηκουοντο, απαντων
ες τουτο αγειρομενων· τα τε λογωι μεν αει επαινουμενα, εργωι δε σπανιωτερον
βεβαιουμενα, τοτε δη προθυμοτατα επραττετο· δικαιοι τε γαρ αθροον απεδεικνυντο
απαντες ες τα συμβολαια τα προς αλληλους, ως και τους αρχοντας το κερδαλεον
αποβεβληκοτας μετα των νομων τας δικας ποιεισθαι τους τε αλλως δυνατους εφ'
εαυτων ηρεμουντας οσια τε δραν και απεχεσθαι των αισχιστων. 5 ενιοι δε και
πανταπασι την διαιταν εναλλαξαντες μονηρη τινα και ορειον ησπασαντο βιον,
χρηματα και τιμας και οποσα ηδιστα παρ' ανθρωποις μεθεντες και ανηναμενοι.
πολλα δε και τοις ιεροις προσηγετο δωρα, και νυκτωρ οι κρατιστοι των αστων
περινοστουντες τας λεωφορους εδωδηι τε αφθονωι και περιβολαιοις εφιλοφρονουντο
τουτους δη τους αχρειους και οικτροτατους, οποιοι πολλοι τα σωματα πεπηρωμενοι
επι του εδαφους ερριφαται, τα αναγ καια ερανιζομενοι. 6 ταυτα δε απαντα ρητωι τινι
χρονωι ανεμετρειτο, εως εναυλον ετι το δεος υπηρχεν· επει δε λωφησις τις και
ανακωχη του κινδυνου υπεφαινετο, αυτικα οι πλειστοι επανηιεσαν ες τα ειθισμενα.
καλοιτο δε αν η τοιαυτη ορμη ου δικαιοσυνη ως αληθως ουδε ευσεβεια στερρα τε και
ενεργος, οποια υπο δοξης ορθης και προθυμιας εμβρι θεστατης τωι λογισμωι πεφυκεν
93
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εντυπουσθαι, αλλα μηχανη τις ατακτος και οιον εμπορια σφαλερωτατη, εφ' ωι το
παρον δηθεν εκφυγειν και παρακρουσασθαι. των μεν ουν αγαθων εργων ουτω δη τι
προς αναγκης απογευομεθα, εστ' αν το δεδιεναι παρηι. 6. Παλιν δε εν τωι τοτε οι περι
των αναθυμιασεων λογοι ελεγοντο τε και αντελεγοντο· και ην πολυς ανα τους
ξυλλογους ο Σταγειριτης 171 ονομαζομενος, νυν μεν ως ορθοτατα ειη περι τουτων
φυσιολογησας και διαγνους τας αιτιας, νυν δε ως ηκιστα του αληθους εστοχασμενος.
2 ενιοι δε την εκεινου βεβαιουν οιομενοι δοξαν, οτι δη πνευμα παχυ και καπνωδες
υπο τους σηραγγας της γης περιειργομενον τας τοιασδε ποιειται κινησεις,
προυτιθεσαν εν τωι λογωι τουτο δη το υπο Ἀνθεμιου προτερον μεμηχανημενον. 3
ουτος γαρ δη ο Ἀνθεμιος, πατρις μεν αυτωι υπηρχεν αι Τραλλεις η πολις, τεχνη δε τα
των μηχανοποιων ευρηματα, οι δη την γραμμικην θεωριαν επι την υλην καταγοντες
μιμηματα τινα και οιον ειδωλα των οντων δημιουργουσι. 4 γεγονε δε αριστος εν
αυτοις ες τα μαλιστα και ες ακρον ηκων της μαθηματικης επιστημης, καθα που και
εν τοις καλουμενοις γραμματικοις ο αδελφος ο τουτου Μητροδωρος. 5 και
μακαρισαιμι αν εγωγε αυτων την μητερα, ουτω ποικιλης παιδειας αναπλεων γονην
αποκυησασαν. τουτω τε γαρ τω ανδρε τετοκε και Ὀλυμπιον, νομων τε ασκησει και
αγωνων δικαστι κων εμπειριαι προεσχηκοτα, και προς γε ∆ιοσκορον και Ἀλεξανδρον,
αμφω ιατρικης δαημονεστατω. τουτων δε ∆ιοσκορος μεν εν τηι πατριδι κατεβιω, τα
εκ της τεχνης μαλα ευστοχως επιδεικνυμενος εργα· ατερος δε εν τηι πρεσβυτιδι
Ῥωμηι κατυκησεν εντιμοτατα μετακεκλημενος. Ἀνθεμιου δε και Μητροδωρου το
κλεος απανταχου περιαγομενον και ες αυτον αφικται τον βασιλεα. 6 τοιγαρτοι
μεταπεμπτοι εν Βυζαντιωι παραγενομενοι και αυτου τον λειπομενον διανυσαντες
βιον, μεγιστα εκατερος της ιδιας αρετης γνωρισματα παρεστησατο, ο μεν νεους
πολλους των ευπατριδων εκπαιδευσας και της παγκαλης εκεινης μεταδους διδα
σκαλιας, ως και ποθον απασι το μερος εμβαλειν της αμφι τους λογους επιμελειας, ο
δε θαυμασια ηλικα δημιουργηματα κατα τε την πολιν και αλλοθι πολλαχου
τεκτηναμενος, απερ οιμαι, ει και μηδεν οτιουν περι αυτων λεγοιτο, πλην αποχρησει
οι ες αειμνηστον δοξαν, εστ' αν εστη κοι και συζοιτο. 7 αλλα γαρ οτου ενεκα τουδε
του ανδρος επεμνησθην, εκεινο μοι και δη αυτικα λελεξεται. ανηρ τις εν Βυζαντιωι
Ζηνων ονομα, τωι μεν των ρητορων καταλογωι αναγεγραμμενος, αλλως δε διαφανης
και βασιλει γνωριμωτατος, κατυκει αγχου που του Ἀνθεμιου, ως δοκειν εκατερωι
ηνωσθαι τω οικω και υφ' ενι τερματι διαμετρεισθαι. 8 προελ 172 θοντος δε χρονου
ερις αυτοις ενεπεσε και δυσκολια η του διοπτευεσθαι χαριν, τυχον ου προτερον
ειθισμενον, η νεωτερας οικοδομιας περα του μετριου ες υψος αρθεισης και τωι φωτι
λυμαινομενης η αλλου του περι, οποια πολλα τοις πλησιαιτατα προσοικουσι
διαφιλονεικεισθαι αναγκη. 7. Τοτε δη ουν ο Ἀνθεμιος υπο του εναντιου ατε
δικηγορου καταρρητορευομενος και ουχ οιος τε ων τηι δεινοτητι των ρηματων εκ
των ομοιων αντιφερεσθαι, ο δε εκ της οικειας αυτον αντελυπησε τεχνης τροπωι
τοιωιδε. 2 δομον τινα υπερωιον ο Ζηνων εκεκτητο, ευρυν τε λιαν και διαπρεπη και
περιεργοτατα πεποικιλμενον, εν ωι δη τα πολλα εμφιλοχωρειν ειωθει και εστιαν
τους φιλτατους. τουτου δε τα προς τωι εδαφει ενδιαιτηματα της Ἀνθεμιου οντα
ετυγχανε μοιρας, ως το μεταξυ τεγος τωι μεν ες οροφην, τωι δε ες βασιν
παρατετασθαι. 3 ενταυ θα δη ουν λεβητας μεγαλους υδατος εμπλησας διακριδον
εστησε πολλα χου του δωματιου, αυλους δε αυτοις εξωθεν σκυτινους περιβαλων,
κατω μεν ευρυνομενους ως απασαν την στεφανην περιβεβυσθαι, εξης δε καθαπερ
σαλπιγγα υποστελλομενους και ες το αναλογουν τελευ τωντας, ενεπηξε ταις δοκοις
και ταις σανισι τα αποληγοντα και ες το ακριβες ενεπερονησεν, ως και τον εν αυτοις
94
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απειλημμενον αερα αφετον μεν εχειν την ανω φοραν δια της κενοτητος ανιοντα και
γυμνηι προσ ψαυειν τηι οροφηι κατα το παρεικον, και τηι βυρσηι περιεχομενον, ηκιστα
δε ες τα εκτος διαρρειν και υπεκφερεσθαι. 4 ταυτα δη ουν εκ του αφανους
καταστησαμενος πυρ ενηκε σφοδρον υπο τους των λεβητων πυθμενας και φλογα
εξηψε μεγαλην· αυτικα δε του υδατος διαθερομενου και ανακαχλαζοντος ατμος
επηρτο πολυς και ανερριπιζετο παχυς τε και πεπυκνωμενος· ουκ εχων δε οπηι
διαχυθειη, επι τους αυλους ανειρπε και τηι στενοτητι πιεζομενος βιαιοτερον
ανεπεμπετο, εως τηι στεγηι προσπταιων ενδελεχεστατα εδονησεν απασαν και
διεσεισεν, οσον υποτρεμειν ηρεμα και διατετριγεναι τα ξυλα. 5 οι δε αμφι τον
Ζηνωνα εταραττοντο και εδειμαινον και αμφι την λεωφορον εξεπιπτον ποτνιω
μενοι και βοωντες και τωι δεινωι καταπεπληγμενοι· φοιτων τε εκεινος εν τοις
βασιλειοις ανεπυνθανετο των γνωριμων, οπως αυτοις τα του σεισμου κατεφανη και
μη τι σφας οτωι δη ουν τροπωι διεδηλησατο. των δε «ευφημει» λεγοντων «ω ταν» και
«απαγε» και «μηποτε γενοιτο» 173 και προς γε νεμεσωντων αυτωι ως δη τοιαυτα
φευκτα και απαισια τερατευομενωι, ουκ ειχεν ο τι και διανοηθειη. ουτε γαρ απιστειν
εαυτωι οιος τε ην εφ' οις ηπιστατο αρτιως γεγενημενοις και διαμαχεσθαι κατηιδειτο
επι πολυ τοσουτοις ανδρασι και ουτω καταμεμφομενοις. 8. Τουτωι δη ουν πολλωι τωι
λογωι εχρωντο οι τας αναθυμιασεις και τα λιγνυωδη πνευματα γενεσιν των σεισμων
αποκαλουντες. «και γαρ ο μηχανοποιος» εφασαν «την αιτιαν διαγνους, οθεν την
γην κινεισθαι ξυμβαινει, παραπλησια εδρασε και τηι τεχνηι την φυσιν απεμι μησατο.»
και ελεγον μεν τι, ου μεντοι γε οσον ᾤοντο. 2 εμοι γαρ τα τοιαυτα πιθανα μεν ειναι
δοκει και κομψοτερον πως εξευρημενα, ουπω δε εναργη γνωρισματα των ως
αληθως γιγνομενων. ου γαρ οτι τα κυνιδια ταυτα δηπου τα Μελιταια επι ταις
στεγαις διερποντα σειουσι τε αυτας και ανακινουσι, και ταυτα επι βαδισματι
κουφοτατωι, ηδη που ομοιον φησειεν αν τις ειναι το χρημα και τουτωι καθαπερ
ικανωι παραδειγματι χρεοιτο. 3 αλλ' εκεινα μεν παιγνια της μηχανοποιΐας, ου φαυλα
μεντοι ουδε ατερπη νομιστεον, των δε της υλης αμαρτηματων αλλα αττα (ειπερ αρα
και δει) ζητητεον τα αιτια. επει ουδε τουτο μονον Ἀνθεμιος επι Ζηνωνι
εμηχανησατο, αλλ' αρα ο γε κατηστραψεν γε αυτου και κατεβροντησε το δωματιον.
4 δισκον μεν γαρ τινα εσοπτρου δικην εσκευασμενον και ηρεμα υποκοιλαινομενον
ταις του ηλιου αντερειδων ακτισιν ενεπιμπλα της αιγλης· και ειτα μεταγων εφ'
ετερα πολλην αθροον αυτωι κατηκοντιζε λαμπηδονα, ως απαντων εφ' ους αν
φεροιτο αμβλυνεσθαι τας οψεις και σκαρδαμυττειν· συντριψεις δε τινας και
αντιτυπιας σωματων επινοων βαρυηχοτατων κτυπους απετε λει σφοδρους και
βροντωδεις και οιους εκπληξαι την αισθησιν, ως εκεινον μολις γουν διαγνοντα οθεν
εκαστα γιγνεται, προκαλινδεισθαι αναφανδον αμφι τω ποδε του βασιλεως και
κατηγορειν του γειτονος, ως κακου και αδικωτατου· ωστε αμελει και χαριεν τι υπ'
οργης επεφθεγγετο. 5 ποιη τικα γαρ παρυδει ρηματια και ανεβοα επι της συγκλητου
βουλης ωσπερ ειρωνευομενος, ως ουχ οιον τε αυτωι μονωι γε οντι ανθρωπωι κατα
ταυτον αμα προς τε ∆ια τον αστεροπητην και εριγδουπον και προς γε Ποσειδωνα τον
εννοσιγαιον διαμαχεσθαι. 6 καλα μεν ουν τησδε 174 της τεχνης και αυτα δηπου τα
αθυρματα, ου μην αναγκη την φυσιν επεσθαι τουτοις και εξισουσθαι. πλην αλλ'
εκαστος μεν εχεσθω και των δε περι οποιας αν και βουλοιτο γνωμης· εμοι δε ες τον
προτερον λογον επανιτεα. 9. Ἐκεινου μεν γαρ του χειμωνος εν τοισδε η πολις
ετυγχανεν ουσα, και απασιν επι πλειστας ημερας σειεσθαι πως εδοκει το εδαφος, και
ταυτα ατρεμουν ηδη και πεπαυμενον. εναυλον γαρ ταις ψυχαις υπηρχε το παθος και
η υποψια ενεκειτο επιθολουσα το λογιζομενον. 2 ο δε βασιλευς πολλα των
95
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οικοδομηματων τα μεν σαθρα και ασθενη γεγενη μενα, ενια δε ηδη και
καταπεπτωκοτα, επανορθουν επειρατο. επεφρον τιστο δε οι ες τα μαλιστα ο μεγιστος
του Θεου νεως· τουτον δε προτερον εμπρησθεντα υπο του δημου σφοδρα περιφανη
και θαυμασιον ηλικον εκ βαθρων αυτων και κρηπιδων ανεδομησατο, μεγεθους τε
υπερβοληι και σχηματος ευπρεπειαι και ποικιλιαι μεταλλων επικοσμησας· ηρεψε δε
αυτον εκ πλινθου οπτης και τιτανου, πολλαχου και σιδηρωι ξυνδησας ξυλοις τε
ηκιστα χρησαμενος, ως αν μηκετι ευκολωτατα πυρπολοιτο. Ἀνθεμιος δε ην ουτος
εκεινος, ου δη αρτιως επεμνησθην, ο εκαστα μηχανησαμενος και δημιουργησας. 3
τοτε δε αυτον υπο του κλονου το μεσαιτατον μερος της οροφης και απαντα
υπερβαλλον αποβεβληκοτα επεσκευασε τε αυθις ο βασιλευς βεβαιοτερον και επι
μειζον υψος εξηρε. 4 καιτοι Ἀνθεμιος μεν εκ πλειστου ετεθνηκει, Ἰσιδωρος δε ο νεος
και οι αλλοι μηχανοποιοι το προτερον εν εαυτοις αναθεωρησαντες σχημα και τωι
σωζομενωι το πεπονθος, οποιον τε ην και ες ο τι δηπου ημαρτητο, επιφρασαμενοι,
την μεν ευαν τε και εσπεριαν αψιδα ουτω μενειν κατα χωραν εφηκαν, της δε
αρκτυας τε και νοτιας την επι του κυρτωματος οικοδομιαν προς τα ενδον
παρατειναντες και ευρυτεραν ηρεμα ποιησα μενοι, ως μαλλον αρμοδιωτατα ταις
αλλαις ξυννενευκεναι και ομολογειν την ισοπλευρον αρμονιαν, περιστειλαι ταυτηι
δεδυνηνται την του κενωματος αμετριαν και υποκλεψαι βραχυ τι της εκτασεως
μερος, οποσον ετερομηκες απετελειτο σχημα, ουτω τε επ' αυτων ηδρασαν παλιν τον
εν μεσωι υπερανεχοντα ειτε κυκλον ειτε ημισφαιριον ειτε οτωι δη ουν ονοματι παρ'
αυτοις επικεκλημενον. 5 και γεγονεν εντευθεν εικοτως 175 ιθυτερος μεν και
ευεπιστροφος και πανταχοθεν τηι γραμμηι εξισαζων, στενοτερος δε και οξυτενης και
οιος ουχ ουτω λιαν εκπληττειν τους θεωμενους ως παλαι, πολλωι δε ομως πλεον εν
τωι ασφαλει βεβηκεναι. 6 ων μεν ουν εδει εν ξυγγραφηι του νεω περι επιμνησθηναι,
και εφ' α η του λογου φορα ικετο ακολουθως περιαγομενη, ταυτα εμοιγε αποχρων
τως εκδεδιηγηται. εγκωμιαζειν γαρ εκαστα των τουδε θαυματων και επιδεικνυειν
τωι λογωι, περιττον αν ειη και ου του παροντος ιδιον ερ γου. 7 ει δε τις εθελοι πορρω
που τυχον της πολεως απωικισμενος επειτα γιγνωσκειν σαφως απαντα, καθαπερ
παρων και θεωμενος, αναλεγεσθω τα Παυλωι τωι Κυρου του Φλωρου εν εξαμετροις
πεπονη μενα, ος δη τα πρωτα τελων εν τοις της αμφι τον βασιλεα σιγης επιστα ταις
γενους τε κοσμουμενος δοξηι και πλουτον αφθονον εκ προγονων διαδεξαμενος,
ομως παιδεια γε αυτωι και λογων ασκησις διεσπουδαστο, και επι τοισδε μαλλον ηυχει
και εσεμνυνετο. και τοινυν πεποιηται οι και αλλα ως πλειστα ποιηματα μνημης τε
αξια και επαινου, δοκει δε μοι τα επι τωι νεῲ ειρημενα μειζονος τε πονου και
επιστημης αναπλεα καθεσταναι, οσωι και η υποθεσις θαυμασιωτερα. 8 ευρησεις γαρ
αν εν αυτοις την ολην της θεσεως ευκοσμιαν και τας των μεταλλων φυσεις
λεπτοτατα κατεξητασμενας των τε προτεμενισματων το ευπρεπες αμα και
αναγκαιον μεγεθη τε και υψωματα και οσα ιθυγραμμα σχηματα και οσα κυκλικα και
οσα εκκρεμη και προτεταμενα. γνοιης δε αν εκ των επων και οπως αργυρωι τε και
χρυσωι το ιερωτερον χωριον και τοις απορρητοις αποκεκριμενον πολυτελεστατα
καταπεποικιλται, και ει τι αλλο προσεστι μεγα η ελαχιστον γνωρισμα, ου μειον η οι
θαμα εν αυτωι περιπατους ποιουμενοι και απαντα διασκοπουντες. 9 αλλα γαρ ηδε
μεν η δευτερα του νεω επισκευη και ανορθωσις ολιγωι υστερον χρονωι απειργασται
και ξυνετελεσθη. 10. Ἐκεινου δε του ετους αμα ηρι αρχομενωι η λοιμωδης νοσος
αυθις τηι πολει ενεπεσε και μυρια διεφθειρε πληθη, ληξασα μεν ες το παντελες ουδ'
οπωστιουν, εξ ου την αρχην, φημι δη κατα το πεμπτον και δεκατον ετος της
Ἰουστινιανου βασιλειας, εν τηι καθ' ημας εισηρρησεν οικουμενηι. 2 μεταβασα δε
96
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλακις μεταξυ αλλοτε αλλοθι και τοπον εκ τοπου λυμηναμενη και ταυτηι τοις
λειπομενοις 176 ανακωχης τινος μεταδουσα, τοτε δη ουν παλιν ες το Βυζαντιον
επανηκεν, ωσπερ, οιμαι, το προτερον εξηπατημενη και θαττον δηπου του δεοντος
ενθενδε απαλλαγεισα. 3 εθνησκον τοιγαρουν πολλοι εξαπιναιως καθαπερ
αποπληξιαι ισχυραι κατοχοι γεγενημενοι· οι δε γε πλειστον διαρκουντες μολις
πεμπταιοι απωλλυντο. η δε της νοσου ιδεα παρα πλησια τηι πρεσβυτεραι ετυγχανεν
ουσα. πυρετοι γαρ επι βουβωσιν ανηπτοντο συνεχεις και ουκ εφημεροι, ουδε μετριως
γουν υποχαλωντες, μονηι δε τηι τελευτηι του αλοντος αποπαυομενοι. 4 ενιοι δε μητε
θερμης ηγησαμενης μητε αλλου αλγηματος, αλλα δρωντες ετι τα ειθισ μενα, οικοι τε
και ανα τας λεωφορους ουτω παρασχον κατεπιπτον και αθροον απνοι εγιγνοντο,
ωσπερ τον θανατον σχεδιασαντες· και απασα μεν ηλικια χυδην εφθειρετο, μαλιστα
δε το ακμαζον τε και ηβασκον, και εν τουτωι πλεον οι αρρενες· το γαρ δη θηλυ ου
μαλα ομοια επασχεν. 5 τα μεν ουν παλαιτατα των Αιγυπτιων λογια και οι παρα
Περσαις ετι της των μετεωρων κινησεως δαημονεστατοι χρονων τινων περιοδους εν
τωι απειρωι αιωνι συμφερεσθαι λεγουσι, νυν μεν αγαθας και ευδαιμονας, νυν δε
μοχθηρας και αποφραδας, ειναι τε την παρουσαν περιφοραν εκ των κακιστων
εκεινων και απαισιων· εντευθεν τοιγαρουν πολεμους τε απανταχου ξυνιστασθαι και
στασεις ταις πολεσι και τα λοιμωδη παθη μονιμα τε ειναι και συνημμενα. 6 ετεροι δε
οργην του κρειττονος αιτιαν ειναι φασι της φθορας, μετιουσαν αξιως τα του
ανθρωπειου γενους αδικηματα και το πληθος υποτεμνομενην. 7 εμοι δε διαιταν
εκατεραι δοξηι και αποφαινεσθαι την αληθεστατην ουκ εγχειρητεα, τυχον μεν ουδε
επισταμενωι, τυχον δε, ει και ειδειην, αλλ' ουκ αναγκαιον τουτο γε ειναι δοκουν
ουδε τωι παροντι λογωι προσηκον· μονου γαρ μοι του ξυμβεβηκοτος ει και δια
βραχεων επιμνησθεντι ο της ιστοριας εκτεθε ραπευται νομος. 11. Τουτων δε ουτω
ξυνενεχθεντων επεγενετο και αλλα αττα τηι πολει κατ' εκεινο του καιρου ταραχης τε
και θορυβου αναμεστα και ουχ ησσον των ειρημενων ανιαροτατα. οποια δε ταυτα
εστιν, αυτικα ερω, βραχυ τι προτερον διεξελθων των αρχαιοτερων. 2 οι Ουννοι το
γενος το μεν παλαιον κατυκουν της Μαιωτιδος λιμνης τα προς απηλιωτην ανεμον
και ησαν του Ταναιδος ποταμου αρκτικωτεροι, καθαπερ και τα αλλα βαρβαρα εθνη,
οποσα εντος Ἰμαιου ορους ανα την Ἀσιαν 177 ετυγχανον ιδρυμενα. ουτοι δε απαντες
κοινηι μεν Σκυθαι και Ουννοι επωνομαζοντο· ιδιαι δε κατα γενη το μεν τι αυτων
Κοτριγουροι, το δε Ουτιγουροι, αλλοι δε Ουλτιζουροι και αλλοι Βουρουγουνδοι, και
αλλοι ως αν αυτοις πατριον τε ην και ειθισμενον. 3 γενεαις δε πολλαις υστερον
διεβησαν ες την Ευρωπην, ειτε ως αληθως ελαφου τινος κατα τουτο δη το
θρυλουμενον τα πρωτα ηγησαμενης, ειτε και αλλοιαι χρησα μενοι τυχηι, και την
εκροην της λιμνης την ες τον Ευξεινον Ποντον φερομενην, απορον τεως δοκουσαν,
τοτε δη οτωιουν τροπωι διαπεραιω θεντες, αλωμενοι δε ομως ανα την οθνειαν,
πλειστα οσα το ιθαγενες ελυμηναντο, απροσδοκητα προσπεσοντες, ως και τους
προτερους οικητορας απελασαντες αυτοι την εκεινων κατεχειν. 4 ημελλον δε αρα
ουκ επι μακροτατον διαμενειν, αλλα προρριζοι το λεγομενον απολεισθαι. αυτικα
γουν Ουλτιζουροι τε και Βουρουγουνδοι μεχρι μεν Λεοντος του αυτοκρατορος και
των εν τωι τοτε Ῥωμαιων γνωριμοι τε υπηρχον και αλκιμοι ειναι εδοκουν· ημεις δε
οι νυν ουτε ισμεν αυτους ουτε, οιμαι, εισομεθα, τυχον μεν διαφθαρεντας, τυχον δε
ως πορρωτατω μετανα σταντας. 5 εκεινου γε μην του ετους, εν ωι δη εφην την
λοιμωδη νοσον τηι πολει ενσκηψαι, τα λοιπα των Ουννων γενη εσυζετο και ησαν ετι
ονομαστοτατα. κατιοντες δε ομως οι Ουννοι ες τα προς νοτον ανεμον ου πορρω της
οχθης του Ἴστρου ποταμου ηυλιζοντο, ηνικα ην αυτοις βουλομενοις. 6 τοτε δη ουν
97
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του χειμωνος επιλαβομενου, τα μεν ρειθρα τουδε του ποταμου κατα το ειωθος υπο
του κρυους επηγνυτο ες βαθος και ησαν ηδη σκληρα και βασιμα και ιππηλατα.
Ζαβεργαν δε ο των Κοτριγουρων Ουννων ηγεμων συν πλειστοις οσοις ιπποταις
επιδραμων καθαπερ χερσον τας δινας ες την Ῥωμαιων επικρατειαν ευκολωτατα
διαβαινει· ερημα τε ευρων τα εκεινηι χωρια και μηδενος αυτωι κωλυ ματος
γιγνομενου ανα τα προσω πορευομενωι, αυτικα ο γε Μυσιαν τε και Σκυθιαν
παραμειψαμενος τηι Θραικηι προσεβαλλεν. 7 ενταυθα δε διελων τον οικειον στρατον
απομοιραν μεν τινα εστειλεν ανα την Ἑλ λαδα, καταδραμουμενους τα αφυλακτα
των τηιδε χωριων και λεηλατη σοντας, ετερους δε ες την Χερρονησον την Θραικιαν.
178 12. Τησδε δε της Χερρονησου τα μεν προς ανισχοντα ηλιον νενευκοτα και
ευρονοτον ανεμον και μεχρι του μεσημβρινου κεντρου τωι Ἑλλησ ποντωι
παρατεινεται. περιρρει γαρ σχεδον τι απασαν και ταις καμπαις των ηιονων
συμπεριαγεται, βραχει τινι μερει της ηπειρου και μονοις τεσ σαρακοντα που σταδιοις
ειργομενος του νησον αυτην απεργασασθαι. 2 εν τουτωι δε τωι ισθμωι τειχος εκταδον
ιδρυται ξυνεχες εφ' εκατεραι θαλαττηι προβεβλημενον· πολεις τε ενδοθεν αυτωι
προσπεπηγυιαι τυγ χανουσιν Ἀφροδισιας τε και Θησκος και Κιβηρις. τουτων δε ως
απωτατω αμφ' αυτον δηπου τον πορθμον και τους παρακτιους αγκωνας Ση στος γε
εστι πολις η περιλαλητος τηι ποιησει και ονομαστοτατη, ουκ αλλου του ενεκα, οιμαι,
η μονον επι τωι λυχνωι της Ἡρους εκεινης της Σηστιαδος και τωι Λεανδρου ερωτι και
θανατωι. 3 ου πορρω δε ταυτης και ετερον τι κειται πολιχνιον, ελαχιστον μεν και
ακαλλες και ουδεν οτιουν επεραστον εχον, Καλλιπολις δε ομως επονομαζομενον·
τας γε μην περιοικιδας κοσμουσιν αγροι τε και επινεια και δενδρων ποικιλων εσμος
και ρειθρων ποτιμων γη τε ευαλδης αγαν και καρπιμος καν τοις αναγκαιοις
διαρκεστατη. τοσαυτα αρα πολισματα και χωραν ως πλειστην ενδον εναπολαμβανει
το ερυμα, ως μη πολεμιοις ευεφοδα ειναι. 4 τοτε δη ουν ο Ζαβεργαν ευωχουμενος
των ελπιδων διενοειτο καθ' αυτον, ως ει γε το τειχος καθελοι και τοις ενδον
ομιλησει χωριοις, δυνησεται θαττον και της θαλαττης κρατησαι· εντευθεν τε
ωνειροπολει νηων αυτωι παρεσεσθαι πληθος, και οτι διαβησεται κατα την Ἀσιαν, τον
μεταξυ πορον στενοτατον οντα και ου μαλα τραχει κυματι χαρασ σομενον
ευκολωτατα διαπλευσας, και ως ευθυς την Ἄβυδον λυμανειται και το εν αυτηι
πορθησει δεκατευτηριον. 5 τουτοις δη ουν ματην τοις βουλευμασιν εξηρεθισμενος
εστειλε δυναμιν ανα την Χερρονησον, οποσην αποχρησειν ες τοδε το εργον ηγειτο·
αυτος δε ξυν επτακισχιλιοις ιπποταις ιθυ της Κωνσταντινου πολεως πορευομενος
τους τε αγρους εδηιου και των πολισματων επειρατο και απαντα εκινει χυδην και
ξυνεταραττεν. 6 αιτια δε ην της εφοδου τωι μεν αληθεστατωι λογωι αδικια βαρβαρικη
και πλεονεξιας επιθυμια, σκηψιν δε ομως τινα και προκαλυμμα εποιειτο την προς
τους Ουτιγουρους δυσμενειαν. Σαν 179 διλχος γαρ τις ονομα Ουννος ανηρ ηγειτο
μεν εκεινου του γενους, ευνους δε ες τα μαλιστα και ενσπονδος υπηρχε Ῥωμαιοις.
τοιγαρτοι βασιλευς εστεργε τε αυτον και εγεραιρε και δωροις θαμα εφιλοφρονειτο. 7
οι δε Κοτριγουροι ατε δη ου των ομοιων μετεχοντες, αλλα πανταπασι
περιπεφρονημενοι και περιφανως προπηλακιζομενοι, τηνδε ποιεισθαι την
εκστρατειαν ωιηθησαν χρηναι, ως αν και αυτοι δηθεν φοβεροι τε και λογου αξιοι
αποδειχθειεν και οιοι μη εφιεναι τωι ατιμαζοντι. 13. Και τοινυν, ουδεν γαρ οτιουν
αυτοις αντιπαλον εμποδων ειστηκει ουδε υπηντιαζε, κατετρεχον αφειδως και
ελεηλατουν την χωραν, λειαν τε αφθονον περιβαλλομενοι και αιχμαλωτων
αθροιζοντες πληθη. 2 εν τοις και γυναια πολλα των ευ γεγονοτων και σωφρονα
διαιταν ῃρημενων ωμοτατα ηγοντο και ξυμφοραν πασων μειζονα εδυστυχουν, εις
98
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακολασιας αμετριαν υπηρετειν αναγκαζομενα· ενιαι δε και απειρηκυιαι ηδη εκ
παιδων γαμοις τε και φιλοκοσμιαι και ταυτηι δη τηι περι τον βιον αναστροφηι και
ομιλιαι εν αποκεκριμενωι τινι και τηι προς το θειον ικετειαι προσηκοντι υπεκρυπτοντο
δωματιωι, το αμιγες τε και ελευθερον και πανταπασιν ακοινωνητον της μετ' ανδρων
συνουσιας περι πλειστου ποι ουμεναι και μονωι τωι ηρεμειν ανειμεναι· οι δε και ες
ταυτας εξυβριζον αφαιρουμενοι του ιερου παρθενωνος και απρεπως αυταις προς
βιας ξυγκαλινδουμενοι. 3 αλλαι δε πολλαι των αρρεσιν ες ταυτο ιεναι ουκ
ανηναμενων, κυουσαι ουτω παρασχον εν τωι τοτε ειλκοντο, και ειτα, επειδη παρην η
του τοκου αναγκη, ουτω δη τι εν μεσηι τηι πορειαι εμφανεστατα ετικτον, ουτε τα
αισχυντηλα των ωδινων επικαλυπτειν δυναμεναι ουτε περιστειλαι, ως θεμις, και
ανελεσθαι τα βρεφη. 4 αλλ' αι μεν και ὣς εσυροντο, μηδε αλγησαι αυταις, ει οιον τε
φαναι, ξυγκεχω ρημενον, τα δε δειλαια εκεινα επ' ερημιας ελειπετο κυσι τε και
οιωνοις σπαραττομενα, ωσπερ τουδε ενεκα μονου ες φως προαχθεντα και ματην του
φυναι απογευσαμενα. 5 ες τουτο γαρ τυχης τα Ῥωμαιων πραγ ματα ηληλακει, ως εν
αυτηι δηπου τηι περιοικιδι της βασιλιδος πολεως τοιαυτα δεινα πασχειν υπο
βαρβαρων σφοδρα ολιγων. τοις δε ου μεχρι τουτων ετελευτα το θρασος, αλλ' οδωι
ιοντες εισω των μακρων ονομαζο μενων τειχων ραιδιως παρηλθον και τοις ενδον
φρουριοις επελαζον. πολλαχου γαρ υπο χρονου και ατημελειας επεπτωκει και
διελελυτο η 180 του μεγιστου ερυματος οικοδομια· ενια δε μερη και αυτοι
καταβεβλη κασιν αδεως ουτω και αταλαιπωρως, ωσπερ οικεια καταστρεφομενοι. 6
και ουδεν ην το απειργον τωι μηδε φρουραν στρατιωτικην ενθαδε ιδρυ σθαι μητε
αμυντηρια μηχανηματα και τους ταυτα κινειν επισταμενους, αλλα μητε κυνων
υλακην ακουεσθαι, ει μη λιαν καταγελαστον ειπειν, ως γουν εν συφεωσι και
μανδραις. 7 τα γαρ των Ῥωμαιων στρατευ ματα, ου τοσαυτα διαμεμενηκοτα οποσα
την αρχην υπο των παλαι βασιλεων εξευρηται, ες ελαχιστην δε τινα μοιραν
περιελθοντα, ουκετι τωι μεγεθει της πολιτειας εξηρκουν. δεον γαρ ες πεντε και
τεσσαρακοντα και εξακοσιας χιλιαδας μαχιμων ανδρων την ολην αγειρεσθαι
δυναμιν, μολις εν τωι τοτε ες πεντηκοντα και εκατον περιειστηκει. 8 και τουτων αι
μεν εν Ἰταλιαι ετεταχατο, αι δε κατα την Λιβυην, ετεραι δε εν Ἱσπανιαι, και αλλαι
περι τους Κολχους και αλλαι κατα την Ἀλεξανδρου και Θηβην την Αιγυπτιαν.
εκαθηντο δε ολιγοι και προς τα εωια των Περσων ορια· ου γαρ δηπου εδει εκεισε
πλειονων δια τας σπονδας και το βεβαιον της εκεχειριας. ωδε πως αρα ες
βραχυτατον μερος περιε σταλτο τα πληθη και υπετετμητο τηι των κρατουντων
ολιγωριαι. 14. Ὁ γαρ βασιλευς επειδη προτερον Ἰταλιαν ξυμπασαν εχειρωσατο και
Λιβυην και τους μεγιστους εκεινους πολεμους διηνυσε και πρωτος ως ειπειν εν τοις
κατα το Βυζαντιον βεβασιλευκοσι Ῥωμαιων αυτοκρατωρ ονοματι τε και πραγματι
απεδεδεικτο, επειδη ουν αυτωι ταυτα τε και αλλα ομοια τουτοις νεαζοντι ετι και
ερρωμενωι εξειργαστο, τοτε δη αμφι την εσχατην του βιου πορειαν (ηδη γαρ και
εγεγηρακει) απειρηκεναι τοις πονοις εδοκει, και μαλλον τι αυτον ηρεσκε ξυγκρουειν
εν σφισι τους πολεμιους δωροις τε αυτους, ει που δεησοι, καταθωπευειν και ταυτηι
αμωσγεπως αποκρουεσθαι η εφ' εαυτωι πεποιθεναι και μεχρι παντος διακινδυνευειν.
2 τοιγαρτοι και περιεωρα τας ταξεις δια φθειρομενας, ως δη το λοιπον ηκιστα γε
αυτων προσδεησομενος. και τοινυν ταυτης επιλαβομενοι της ραιθυμιας οι την
δευτεραν αρχην των σκηπτρων διεποντες, οις δη φορολογειν την υπηκοον και ειτα
διανεμειν τοις στρατευμασι τα επιτηδεια εκπεφροντισται, ουτοι δε τα μεν περι 181
φανως απεστερουν, τα δε και πολλωι υστερον η οπηνικα εχρην απεδιδο σαν·
δοθεντος δε ομως οψε γουν του οφληματος ευθυς οι την πανουργον ταυτην και
99
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δημωδη λογιστικην ησκημενοι εφισταντο τοις καταλογοις και ανεκαλουντο τα
πεπορισμενα. 3 τουτο γαρ αυτοις γερας τε υπηρχε και αξιωμα, το τοις στρατιωταις
επικληματα επαγειν αλλοτε αλλα και της εδωδης αυτους αφαιρεισθαι· και καθαπερ
εν παλιρροιαι υδατων αυτο δηπου το μετρον της παρασχεθεισης τοις ταγμασι
δασμοφοριας, ουκ οιδα οντινα τροπον, ες τουμπαλιν μετωχετευετο και επανηιει οθεν
ερρυη. 4 και ουτω μεν το υπερμαχουν και παραταττομενον κατημελητο, και τροφης
αποριαι πιεζομενοι κατελιμπανον τους αγωνας, οις ετυγχανον εντεθραμμενοι, και
αλλοι αλλοθι απεχωρουν, ως ετερον τινα μετελευσο μενοι βιον· εις δε γυναικας
ακοσμους ως τα πολλα και ηνιοχους και ανδρας αγεννεις μεν εν τοις αναγκαιοις και
αβροδιαιτους, μονον δε προς τας εμφυλους ταραχας και την περι τα χρωματα εριν
εμμανεις και θαρ ραλεους, και αλλους ετι τουτων αχρειοτερους τα στρατιωτικα
εσκεδαν νυντο χρηματα. 5 ταυτα τοι η τε αλλη Θραικη και τα προς αυτηι τηι βασιλιδι
πολει χωρια ερημα τε ην και αφυλακτα, ες οσον και τοις βαρ βαροις βατα ειναι και
ευεπιδρομα· ες τουτο γαρ εκεινοι ηρθησαν αλα ζονειας, ως και αμφι Μελαντιαδα την
κωμην στρατοπεδευσασθαι ου πολλωι της πολεως διεστηκυιαν, ο τι μη τεσσαρακοντα
και εκατον που σταδιους. παραρρει δε αυτην Ἀθυρας ποταμος, ος δη ολιγον τι προελ
θων και επι ανεμον καικιαν ηρεμα εκκλινας ες την Προποντιδα τον ρουν
απερευγεται· οθεν δη και το προς τηι ακτηι και ταις εκβολαις παρατετα μενον
επινειον την εκεινου φερεται προσηγοριαν. 6 ουτω δε των πολε μιων ως εγγυτατα
αυλιζομενων ευθυς ανα το Βυζαντιον τα πληθη των αστων εδεδιει και
κατεπεπληκτο και τα δεινα ου μονον οποια παρην, αλλ' ετι μειζονα διενοουντο,
πολιορκιας τε ονειροπολουντες και εμπρη σεις και σπανιν των αναγκαιων και
διαρρηξεις του περιβολου. 7 τοι γαρτοι πολλακις και εν ταις ενδοτερω λεωφοροις
φυγαι αθροοι των εκ του ομιλου εγιγνοντο και ωθισμοι και πτοιαι παραλογοι, ωσπερ
ηδη των βαρβαρων εισβεβληκοτων· παταγος τε πολυς ᾔρετο εν τοις πωλητηριοις
των θυρων βιαιοτερον προσαρασσομενων. 8 ου μονον 182 δε τοις πολλοις και
ηγνοημενοις το ανιασθαι προσην και δειμαινειν, αλλα γαρ και απασι τοις εν τελει·
και βασιλευς δε, οιμαι, αυτος ου μαλα τα ξυνενεχθεντα περιεφρονει. απεκοσμουντο
τοιγαρουν, προς αυτου επιτετραμμενον, τα ιερα οποσα εκτος του αστεος ιδρυται
κατα τα Ευρωπαια μερη και τον παρακτιον χωρον, ος δη αρχεται μεν εκ των
καλουμενων Βλαχερνων και του Κερως, μεχρι δε του Ευξεινου Ποντου
παρατεινομενος τωι Βοσπορωι συναποληγει. 9 τουτων δη ουν απαν των τα τε εντιμα
των αναθηματων και την αλλην αφαιρουμενοι κατα σκευην οις ταυτα ανειτο, τα
μεν εφ' αμαξων φεροντες εισω της πολεως απετιθεντο, τα δε ακατοις εμβαλλοντες
και τον μεταξυ πορθμον δια περαιουμενοι ες την καταντικρυ ηπειρον απεκομιζον.
και ην εν τωι τοτε θεασασθαι τους εκεινηι νεως γυμνους και απηγλαισμενους, ωσπερ
ουπω της αγιστειας μετειληχοτας, αλλ' αρτι καθιστασθαι αρχομενους. 15. Ουτω δε
φοβεροι τε και μεγιστοι κινδυνοι επιδοξοι ησαν ως παντως εσομενοι, ωστε αμελει
τωι τε εν Συκαις τειχει και τηι Χρυσηι καλουμενηι πυληι λοχαγοι τινες και ταξιαρχοι
και οπλιται πολλοι εφειστηκεσαν, ως δη προθυμως αμυνουμενοι τους δυσμενεις, ει
που επιοιεν. 2 ησαν δε ου μαχιμοι ως αληθως ουδε μετριως γουν τα τοι αυτα
πεπαιδευμενοι, αλλ' εκ των ταγματων εκεινων των οι ες το διημερευειν τε και
διανυκτερευειν εν τηι αυληι απεκεκριντο, ους δη σχολα ριους αποκαλουσιν. ουτοι δε
στρατιωται μεν ονομαζονται και εγγε γραφαται τοις των καταλογων βιβλιοις, εισι
δε οι πολλοι αστικοι τε και φαιδροειμονες και μονον, οιμαι, ογκου του βασιλειου
ενεκα και της εν ταις προοδοις μεγαλαυχιας εξευρημενοι. 3 και το μεν παλαιον ουκ
αλλους τινας εν τοισδε θεμιτον ην καταταττεσθαι η τους αυτουργειν τα πολεμια
100
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ησκημενους. και τοινυν ουδε χρηματα εισηγον εφ' ωι ενστρα τευσασθαι, αλλα
χαριστηριαν διαφανως και αζημιον εδεχοντο την τιμην, ατε δη αξιοι εκ των
προηγωνισμενων αναδειχθεντες. 4 Ζηνων δε φαινεται πρωτος ο Ἴσαυρος μετα την
της βασιλειας ανακτησιν πολλους των ομοφυλων τοισδε τοις ταγμασιν
εναριθμησας, ηκιστα μεν εν συμπλοκαις αριστευσαντας η ολως εμπειρους
γεγενημενους, αλλως δε πως γνωριμους αυτωι και ξυνηθεις. 5 ειτα δοθεντος εν τωι
τοτε και 183 παρειλημμενου του εξειναι ου μονον αντι μοχθων τε και αγωνων και
της εν μαχαις αρετης ως εν αμοιβης τροπωι και γερως εγκαταλεγεσθαι τους αξιους,
αλλα και τους πανταπασιν απολεμους των ομοιων μετα λαγχανειν ου προς αξιαν,
αλλα προς χαριν· δοθεντος δη ουν τουτου την αρχην παρηλθεν εικοτως εις μεσον εξ
εκεινου και η εκ των λημ ματων επικουρια, η πασων, ως εοικε, των αλλων
εγκρατεστερα, και το λοιπον ες εμποριαν μετεστη το χρημα, ως μηκετι αλλως εν
τοισδε τοις στρατευμασι καταλεγεσθαι τους βουλομενους, πριν αν χρυσιου τι μετρον
καταθειεν· τουτο δε αποτισαντες ευθυς εγχαραττονται ανεξετα στως και τηι αλληι
δυναμει εναριθμουνται, ει και πανταπασι πολεμικων εργων ανεπιστημονες τυχοιεν
οντες. 6 ουτω τε της κρισεως ημελη μενης εικοτως αρα ηκιστα διαπονεισθαι
καταναγκαζονται, ως δη ωνιον ελοντες το γερας και πλειστου οσου πριαμενοι την
αργιαν. τοιουτοι δη ουν ανδρες αποριαι των εν πολεμοις ανατεθραμμενων τοις
τειχεσιν εφεδρευοντες φυλασσειν εδοκουν. 7 ως δε επι πολυ η μεν πολις εν θορυβωι
υπηρχεν, οι δε βαρβαροι ουκ ανιεσαν τα εν ποσι ληιζομενοι, τοτε δη Βελισαριος ο
στρατηγος κεκμηκως ηδη υπο του γηρως στελ λεται ομως επ' αυτους εκ βασιλεως. 8
και τοινυν ο πρεσβυτης δια μακρου αυθις χρονου θωρακα τε ενδυς και κρανος
αναδησαμενος και απαν το εκ παιδων αυτωι ξυνειθισμενον περιβαλομενος σχημα
ανενεουτο τηι μνημηι τα φθασαντα και ενεαζε τηι προθυμιαι. τουτον γαρ τον αγωνα
υστατον εν τωι οικειωι βιωι απεργασαμενος ουχ ησσον απηνεγκατο κλεος, η οποτε τα
κατα Βανδιλων τε και Γοτθων ανεστησατο τροπαια. 9 η γαρ των προσυμβεβηκοτων
αναγκη και η περι του μελλοντος αμηχανια την τε εγχειρησιν μειζονα εδειξε και
γαυροτεραν και την νικην ασμενεστατην. ειρησεται δε μοι αυτικα ες το ακριβες,
οπως εκαστα διηνυσθη. 16. Ὑπεξελθων γαρ ο στρατηγος ολιγον του αστεος και εν
Χεττου κωμηι τωι χωριωι στρατοπεδευσαμενος εμπειριαν τε ες τα μαλιστα επε
δεικνυτο και τολμαν πολλωι κρειττονα της ηλικιας. γηραιος μεν γαρ ην ηδη και
ασθενειαι ωσπερ εικος ειχετο πολληι· ουτε δε ενδιδους τοις πονοις εφαινετο ουτε
αλλως φιλοψυχησας. 2 ειποντο δε οπλιται μεν 184 ανδρες αγαθοι ες αλκην και ξυν
αυτωι ενια των αγωνων πεπονηκοτες, οποσα δη εν υστερωι ετυγχανε διανυσας, ου
πολλωι πλειους των τρια κοσιων· το δε λοιπον απαν πληθος ανοπλον τε ην
περιφανως και απολεμον και μονωι τωι απειρως εχειν ηδιστους ηγουμενοι τους
κινδυνους θεας τε ενεκα μαλλον η παραταξεως αφιγμενοι. 3 συνερρει δε αμφ' αυτον
και ο των πλησιοχωρων αγροικων ομιλος. πεπορθημενων γαρ αυτοις ηδη των
αγρων υπο των βαρβαρων ουκ εχοντες οποι τραπειεν, ως Βελισαριον αυτικα
ηθροιζοντο. 4 ο δε τωι πληθει των αγροικων εν δεοντι προσχρησαμενος ταφρον
ευρειαν περιεβαλετο και κατασκοπους θαμα εστελλε, τας των εναντιων δυναμεις
εικασοντας ως οιον τε και εξαριθμησομενους και ει τι ετερον ελειν δυνηθειεν
απαγγελουντας· ουτω τε διετελει εκαστα γνωματευων και διανοουμενος. 5 νυκτος
δε επιγιγνομενης φρυκτωριας ανηπτε πολλας επι μεγα του πεδιου σκεδαν νυμενας,
ινα δη οι πολεμιοι ορωντες οιηθειεν μεγιστον ειναι το στρατευ μα, ταις πυραις
αναμετρουντες· και τοινυν ουτω δη ᾤοντο, και δεδιοτες ηρεμουν. αταρ ουκ επι
πλειστον ταις τοιαυταις απαταις καταστρατη γουμενοι ησυχιαν ηγον· ηκηκοεσαν
101
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ ηδη, ως ελαχιστος ειη ο των Ῥωμαιων στρατος και ηκιστα αυτοις αξιομαχος. 6
πλην αλλ' οι στρατιωται πολλης ειχοντο προθυμιας, περιφρονουντες μεν τους αντι
παλους, ει και μυριοι οσοι επιφοιτησαιεν, τηι σφετεραι δε αρετηι μαλιστα πεποιθοτες,
ατε δη Ῥωμαιοι γε οντες και εμπειριαι μεγαλων ηδη κιν δυνων τα πολεμια
εκμελετησαντες. 7 ξυναισθομενος δε ο Βελισαριος της των ανδρων μεγαλοφροσυνης
και οτι μειζονως ηπερ εχρην επι τοις φθασασι πονοις βρενθυομενοι των εν ποσι
κατολιγωρουσιν, εδεδιει, μηποτε αρα εντευθεν μεγιστην ευρυχωριαν ταις ελπισι
παρασχοιεν παρεισδυναι τε αυτους και απαγειν οποι και βουλονται τωι ραιδιας και
προσηνεις υποφαινειν τας των εγχειρηματων εκβασεις. ως αν ουν μη ουτω ταυτα
συμβαιεν, ηθροισεν απαντας ες ταυτο, ωσπερ ηδη του αγωνος εφεστηκοτος, και
φανεις ες μεσον ελεξε τοιαδε. 17. «Ουχ ως εκ δεους υμας, ω ανδρες, προς το θαρρειν
αναστησων, τουτο δη το προ των κινδυνων γιγνομενον, ηκω τοις ειωθοσι χρησο
μενος λογοις· η γαρ αν και επιλελησθαι των προτερον μοι τηι πειραι 185 γνωσθεντων
δοξαιμι αν, ει γε στρατιωταις Ῥωμαιοις, εν συμπλοκαις αει τεθραμμενοις και
πολιτειας ως ειπειν μεγιστων εθνων καθελουσιν, ειτα νυν παραταττομενοις προς
βαρβαρους αλητας, και τουτους Ουν νους και Κοτριγουρους, παραινεσιν τινα προς το
μη δεδιεναι προθειην. 2 αλλ' ορων εν υμιν πολυ το υπερφρονουν και θρασυνομενον
και περα του καθεστωτος ηρμενον ουκ αλογον ειναι το δειν αναμνησαι της αρ χαιας
υμας ευκοσμιας ωιηθην. 3 το γαρ εκμετρον πανταχου φυλακ τεον τοις εμφροσιν, ει
και προς τι των επαινουμενων φερομενον τυχοι· και το μεγαλαυχειν ες τοσουτον
τοις προυπηργμενοις ες οσον των ομοιων δια παντος τυγχανειν πεπεισθαι, την εκ
του λογισμου προμηθειαν αποβαλλειν φιλει και προς αλαζονειαν εξαγειν. τοις δε
προς τουτο παρανοιας εληλακοσιν, ως μηδεν οτιουν εν νωι τιθεσθαι των μετριων,
καν αυτο το κρειττον αντιταττεσθαι προαχθειη. 4 καιτοι κακεινο σκοπεισθαι χρεων,
ως ει και πολλωι της υμετερας ανδρειας ηττωμενοι τυχοιεν, αλλα τωι πληθει
κρατουσι, και ειπερ το εκατερωθεν πλεοναζον αντεξετασοιμεν, προς ισοτητα
χωρησει τα της αμετριας. 5 πως ουν ουκ αισχρον ημας εξ αγχωμαλου παρασκευης
αγωνιζομενους ουτω λιαν εχειν το προπετες και ακαθεκτον, ως μηδε καιρον η ταξιν
η τας ατακτους της τυχης ροπας εν λογωι ποιεισθαι; δυναμει γαρ χειρων ουκ αν τις,
οιμαι, περιεσοιτο πολεμιων, ην μη προσηι το κρινον ορθως και λογι ζομενον. 6 επει
πως αν οιον τε ην εμοιγε νυν ες τοδε πολιας ηκοντι και οιον εξωρωι τα πολεμια
γεγενημενωι παραταξεσιν ομιλειν και κιν δυνοις, ει μη τοις της ευβουλιας αγαθοις
ενην αμωσγεπως πεποιθεναι; ει τοινυν και γηρως ασθενειαν γνωμη στερρα και των
προσηκοντων εφιεμενη κρατυνει και διανιστησι προς το συνοισον, αναπληρουσα τηι
προμηθειαι το εκ της ηλικιας ενδεον, πως ου μαλλον υμας ονησει νεοτητι
συμπαρουσα και τηι του σωματος ρωμηι; 7 τας μεν γαρ εκ τυχης τινος η χειρος
αγεννους αποτευξεις ισως αν λογισμος ασφαλης και οιος τοις προσπεσουσιν
αρμοσασθαι μετασκευασειε προς το συμ φερον και θεραπευσειε το ημαρτημενον·
ενθα δε γνωμης σφαλεισης τωι μη τα δεοντα διανοηθηναι των αβουλητων τι
ξυνενεχθειη, ποθεν αν ληπτεον το σωιζον και ανακαλουμενον, ει γε πρωτον εκεινο
το ταυτα τικτειν πεφυκος παρατραπειη; 8 καιτοι θαυμασειεν ισως αν τις εμου 186
της επι τηι παραινεσει καινοτομιας. δεον γαρ προσεξαιρειν και διανισταν το πεποιθος
εν υμιν και προθυμουμενον, αλλ' εγωγε κοιλαινω ταυτα τουναντιον και
παραιρουμαι, και λογισμους εμβαλλων και οκνους και αμφιβολους ποιων τας
ελπιδας. 18. «Πλην αλλ' εμοι μεν και τουτο θυμηρες ειναι δοκει και προς το ευελπι
φερον, ει γε τοιουτοις ανδρασιν ηκω συμπολεμησων, ους ει πεισαιμι βραχυ γουν
υφελειν του δραστηριου, δεινος αν εν λογοις, οιμαι, κριθειην. 2 ιστω δε πας τις
102
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υμων, ως ανδρειας ορμαις ουκ ανα θετεον τας ανευ φρονησεως εγχειρησεις, αλλα
θρασυτητι και προπετειαι και παρατροπηι του καθηκοντος τροπου· ωστε το μεν
προθυμον της ψυχης μενετω παρ' υμιν και κατα το μαλλον ενακμαζετω, λογισμωι δε
σωφρονι και των προσηκοντων εχομενωι το υπερβαλλον της τολμης και προς
αυθαδειαν αναγον υποτεμνεσθω. 3 ου γαρ οκνον εντιθησι και δειλιαν το λογιζεσθαι
και σκοπειν οπως τοις παρουσι χρηστεον, αλλα σεμνοτητα και παρρησιαν. ουτω γαρ
των ωφελιμων διαγνωσ θεντων επεται παντως το δικαιως θαρρειν, ως ου προς
αδηλους τυχας εικηι προηγμενον, αλλα τηι κρισει το βεβαιον εχειν καταληφθεν και
πεπι στευμενον. 4 αλλ' ισως ερει τις υμων, ως ουχ οιον τε φυσιν γενναιαν ευλογως
ορμωσαν και του μοχθειν δια παντος εφιεμενην, ειτα νυν αθροον επεχειν και
βιαζεσθαι προς το ηρεμουν και υφειμενον και περα της αναγ κης μελλον και
βουλευομενον, μαλιστα δυσανασχετουσαν εφ' οις καθ' ημων οι βαρβαροι
παροινουσι, φεροντες ανεδην απαντα και παρ' αυ την δηπου την βασιλιδα πολιν τας
εκδρομας ποιεισθαι τολμωντες. 5 εχει μεν ουν ουτω ταυτα, και βεβαιουται τηι πειραι
το προσηκοντως υμας τοις πολεμιοις οργιζεσθαι· οις γαρ συνεκεχωρηντο προτερον,
ου μετριως εχρησαντο. 6 πλην αλλα και λιαν εφικτον, οιμαι, τοις εμφροσι, περιελειν
μεν του θυμου το μεμηνος και ταραχωδες και τοις προστυ χουσιν εγχειρειν
ανεξεταστως ιεμενον, κατεχειν δε μονον αυτου το μεγα λουργον τε και ατρεπτον και
προς τας εναντιωσεις αντεχον. 7 των γαρ της ψυχης κινηματων τα μεν οσα
πεφυκασι καθαρον εχειν και ακραιφνες το αιρετον και καθηκον, τουτων εντελως
και δη ανθεκτεον· οις δε μετεστι και της προς ταναντια τροπης και εκνευσεως,
τουτοις ου δια παντων χρηστεον, αλλ' ες οσον εχουσι το συμφερον. 8 το μεν 187 ουν
φρονουν αμιγες αγαθον και ανοθευτον απαντες ειναι φησοιτε αν, της δε οργης το
μεν δραστηριον ευκλεες, το δε θρασος φευκτον και αξυμφο ρον. 9 ουκουν το μεν
ολον ** της δε το βελτιστον εξαιρουμενοι και φρονησει το καταθαρρουν
αναμιγνυντες ιωμεν ουτω συν παρρησιαι κατα των δυσμενων, ως ουδενος ημιν των
δεοντων περιοφθεντος. 10 γινωσ κειν γαρ μονον χρεων, ως αγωνιστεον προς ανδρας
βαρβαρους, επιεναι μεν ληιστρικωτερον ειθισμενους και λαθραιας εφοδους
ποιεισθαι, προς δε παραταξεις εμφανεις ου μαλα γεγυμνασμενους ουδε ταις
συμπλοκαις εγκαρτερειν παιδευθεντας. ορωντες δε νυν σταδιαν μαχην κατ' αυτων
παρεσκευασμενην ερυματων τε και περιβολων εκτος το αντιστατουν και
αμυνομενον επι στρατοπεδου ξυντεταγμενον, αποβαλουσι μεν κατα το εικος τα
ξυνειθισμενα, περιαχθησονται δε προς το εμμιξαι και προσ πελασαι και συσταδην
διαγωνιζεσθαι, διδασκουσης αυτους της αναγ κης. 11 πλην αλλα σωφρονουντων
ημων και τηι πατριωι ταξει χρωμενων και μετ' ευβουλιας επι τα πρακτεα χωρουντων
εισονται δια της πειρας, ως τωι παντι κρειττον αει το προησκημενον και το
αυθαιρετον του αυτοσχεδιου και ηναγκασμενου.» 19. Τοσαυτα μεν ο Βελισαριος
ειπεν. οι δε στρατιωται μεταμαθοντες το λωιον ειχοντο μεν και ὣς της ανδρειας,
πλεον δε τι ην εν αυτοις του γαυρουμενου το ευλαβουμενον. τοιουτου τε, οιμαι,
φρονηματος μετ' ευκοσμιας ενεπιμπλαντο, ως ελαχιστα μεγαλοις εικασαι, οποιωι δη
παλαι φασι τους αμφι Λεωνιδαν Λακεδαιμονιους εν Θερμοπυλαις, προσ βαλλοντος
ηδη του Ξερξου, εγκαλλωπισασθαι. 2 αλλ' εκεινοι μεν πανωλεθριαι διεφθαρησαν,
μονωι τουτωι ευδοκιμησαντες τωι μη αγεννως απολεσθαι, αλλα πολλους προτερον
των Περσων αποκτειναντες· οι δε αμφι Βελισαριον Ῥωμαιοι παρρησιαι μεν εχρωντο
Λακωνικηι, παντας δε τους πολεμιους ετρεψαντο ανα κρατος και πλειστους οσους
διεχειρισαντο, ουδεν αυτοι αχαρι προς αυτων ο τι και λογου αξιον πεπονθοτες. 3
επει δη γαρ αθροον εκ του σφετερου στρατοπεδου οι βαρβαροι ες δισχιλιους ιπποτας
103
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποκεκριμενοι εθεον συν βοηι, ως ραιστα τους εναντιους αναρ πασομενοι, αυτικα ο
Βελισαριος, ως οι κατασκοποι ηκον επιδεικνυντες αυτους μονονουχι και οσον ουπω
παρεσεσθαι διεξιοντες, αντεξηγε τους αμφ' αυτον, σοφιζομενος ως οιον τε την
ολιγοτητα και επικρυπτων. 188 4 απολεξαμενος γαρ διακοσιους ιπποτας
πελτοφορους τε και ακοντιστας εις ενεδρας εμεριζεν εκατερωθεν υπο τηι ναπηι, οθεν
ᾤετο την προσβολην εσεσθαι των βαρβαρων, προειρημενον, ωστε, επειδαν αυτος
εγκελευσηται και σημηνηι, τους δε ευθυς επιεναι ακοντιζοντας την φαλαγγα των
πολεμιων, οπως δη πιεζομενη υποστελλοιτο αχρηστον τε αυτοις εοι το πληθος,
παρατεινεσθαι μη δυναμενον, αλλ' εις εαυτο περιελιττο μενον. 5 τους δε αγροικους
εκελευε και των αστων τους πολεμικους επιβοωντας τορον τι και επικροτουντας
επεσθαι αυτωι ενθα και ιοι. αμα γαρ τοις λοιποις ες μεσον ειστηκει, ως την εσβολην
εκ του εμφανους εκδεξομενος. 6 ως δε ηκον ηδη και ες τα προσω χωρουντες εισω
των λοχων οι πλειστοι εγιγνοντο, αυτικα Βελισαριος αμα τοις αμφ' αυτον
αντιμετωπος υπαντιασας συνερραξε σφισιν ερρωμενεστατα· οι τε αγροικοι και το
λοιπον απαν πληθος εμβοωντες και επικτυπουντες τοις ξυλοις, α δη ες τουτο
εφερον, παρεθαρσυνον τους μαχομενους. 7 δοθεντος δε του ξυνθηματος και δη οι
αλλοι εκ των κρυπτειων ανα θοροντες τους καθ' αυτους εκατεροι κατα το εγκαρσιον
εβαλλον· βοη τε εγιγνετο και ταραχη μειζων η κατα το μεγεθος του πολεμου. 8 οι δε
βαρβαροι παντοθεν ακοντιζομενοι, τουτο δη οπερ Βελισαριος διε νοηθη, ες εαυτους
ανεχωρουν και εις στενοτητα συνεσπειραμενοι αμυνεσ θαι ουκ ηδυναντο· ουτε γαρ
τοξευειν αυτοις ευπετες υπηρχε τωι μηδε χωραν ειναι τοις βελεσιν, αλλα γαρ ουτε
εκδρομας τοις ιπποις και υπερκερωσεις ποιεισθαι· κυκλωι τε εδοκουν εχεσθαι ως δη
μεγιστωι στρατευματι απειλημμενοι. 9 οι τε γαρ οπισθεν συν αλαλαγμωι
επιφερομενοι και παταγωι εκπληξιν παρειχον ο τε κονιορτος ες υψος αιρομενος ου
ξυνεχωρει διαγιγνωσκεσθαι τους συμπλεκομενους, οποσοι ετυγχανον οντες. 10
πρωτος δε Βελισαριος πολλους των αντιπαρατατ τομενων διαφθειρας και το οικειον
μερος απωσαμενος φευγειν ηναγκασεν. επειτα δε και των αλλων απαντων
εγκειμενων στρεψαντες τα νωτα οι βαρβαροι ᾤχοντο ξυν ακοσμιαι, σποραδην
σκεδαννυμενοι και ηκιστα αλληλους οπισθοφυλακουντες, αλλ' ως αν αυτων
εκαστος ᾤετο ωκυτατα αποδρασειν. 11 επισπομενοι δε οι Ῥωμαιοι εν ταξει τους εν
χερσιν ευκολωτατα διεχρωντο, φονος τε εγιγνετο των βαρβαρων πολυς 189
αμεταστρεπτι απελαυνοντων. τα τε γαρ ηνια τοις ιπποις απαντα μεθιετο, και προς γε
αι μαστιγες κατεπειγουσαι προανεστελλον του ταχους το ενδοσιμον. 12 επελελοιπει
δε αυτους υπο του δεους και αυτο δη εφ' οτωι μεγα φρονουσι το επιτηδευμα·
φευγοντες γαρ οιδε οι βαρβαροι μαλλον αμυνονται τους ες την διωξιν εγκειμενους,
μετα στροφαδην επιτοξευοντες. τοτε γαρ και βιαιοτερον κατα σκοπου τα βελη
εμπηγνυται, ηνικα τα μεν πολληι τηι ρυμηι φερεται ιθυ των διω κοντων, οι δε, αντιξοι
καταθεοντες, αντεμπιπτουσι και αντεπιφερονται σφοδροτεραν τε την πληγην σφισιν
αυτοις εκτελουσι τωι υπαντιαζειν και ως πλησιαιτατα υποδεχεσθαι. 20. Ἀλλα τοτε γε
απαντα τοις Ουννοις αμηχανα ειναι εδοκει, και ουδε ες πειραν ελθειν τεχνης τινος
ηβουλοντο αμυντηριας. ετεθνηκεσαν δε αυτων μεν αμφι τους τετρακοσιους,
Ῥωμαιων δε οστις ουδεις· μονον δε τραυματιαι ολιγοι εγεγενηντο. 2 μολις δη ουν
Ζαβεργαν τε ο ηγεμων και οι εκφυγοντες ασμενοι ες το στρατοπεδον ικοντο· οι γαρ
δη των Ῥωμαιων ιπποι προς την διωξιν απειρηκοτες αιτιωτατοι αυτοις του
περιειναι γεγενηνται, επει αν αυτοβοει απαντας κατειρ γασαντο. νυν δε οι μεν εν
τοις χαρακωμασι συν πλειστωι θορυβωι εμβα λοντες ξυνεκυκησαν απαν το λοιπον
στρατευμα, υποτοπησαντας αυτικα μαλα διαφθερεισθαι. οιμωγη τε ηκουετο μακρα
104
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βαρβαρικη· τοις γαρ ξιφιδιοις τας παρειας καταξαινοντες ωλοφυροντο κατα τον
πατριον νομον. 3 Ῥωμαιοι δε ξυν Βελισαριωι απεχωρουν ες τα οπισω, κρειτ τονα μεν
ελπιδος ως εκ των παροντων διαπραξαμενοι, αξια δε ομως της του στρατηγου
προμηθειας. τουτου δε του παθους τοις βαρβαροις ξυνενεχθεντος αυτικα οι γε
αραντες εκ Μελαντιαδος ᾤχοντο ες τα οπισω πεφοβημενοι. 4 Βελισαριος δε καιτοι
κατα το εικος οιος τε ων αυτους πορευομενους μαλλον τι διαχειρισασθαι και
πημηναι, επισπομενος ανθρωποις ηδη κατεπτηχοσι και οιον φυγην την αναχωρησιν
ποι ουμενοις, ο δε ευθυς ομως ανα την πολιν επανηιει ου μαλα εκων, αλλ' εκ
βασιλεως αυτωι προστεταγμενον. 5 επειδη γαρ απας ο δημος, του εργου σφισιν
απηγγελμενου, ηιδον τε αυτον και ανυμνουν κατα ξυλλο γους, ως υπ' εκεινου
περιφανεστατα σεσωσμενοι, τουτο δε εδακε 190 πολλους των εν τελει και ηνιασε
φθονωι ληφθεντας και βασκανιαι, παθεσιν ουτω δεινοις και αει τα καλλιστα
λυμαινομενοις. τοιγαρτοι διεβαλλον τον ανδρα ως μεγαλαυχουντα και
διαθρυπτομενον επι τηι του ομιλου ευνοιαι και ες αλλας ορωντα ελπιδας. 6 ων δη
ενεκα ταχιστα τε αφικται, ως μη τελεωτατον αροιτο κλεος, και ουδε επι τοις ηδη
πεπονημενοις τιμης απωνατο της προσηκουσης· αλλα διερρει αυτωι τα της νικης, το
γε επ' εκεινοις, φρουδα και αμισθα και πανταπασι σεσιγημενα. 7 ως μεν ουν των
αριστων ψυχων αμβλυνεται το δραστηριον, ηνικα μη επαινοιντο μηδε του
πρεποντος απολαυοιεν, και οπως ενθενδε τα κοινα καταδεεστερα γιγνεται τωι μη
ορθως ασκεισθαι τα ατιμαζομενα, ειτε πολεμων ειεν αγωνες ειτε λογων παιδειαι ειτε
αλλο τι των ουτω και ριωτατων, ειρηται μεν ηδη τοις παλαι σοφοις και
αποδεδεικται, ραιδιον δε, οιμαι, και παντι τωι προστυχοντι διαγιγνωσκειν εκ των
οσημεραι ξυμφερομενων. 8 οι δε Ουννοι τα μεν πρωτα διωξιν τινα υποτοπη σαντες
και ξυν θορυβωι πολλωι των μακρων καλουμενων τειχων υπεκ βαντες, επειδη
εγνωσαν, ως Βελισαριος μεταπεμπτος εγεγονει και ουδε ετερος τις αυτοις επεφοιτα,
παλιν σχολαιτερον επορευοντο. 21. Ἐν τουτωι δε ατερος των βαρβαρων αποδασμος,
οι δη ετυγ χανον εφεδρευοντες τηι Χερρονησωι, πολλακις μεν τωι περιβολωι προσ
εβαλλον, κλιμακας τε προσαγοντες και τας μηχανας τας ελεπολεις, πολλακις δε υπο
των ενδον οντων Ῥωμαιων απεκρουοντο σθενει παντι αμυνομενων. 2 ηγειτο δε
τουτων Γερμανος ο ∆ωροθεου, νεος μεν γε ων κομιδηι και πρωτος ηδη υπηνητης,
φρονηματι δε στρατηγικωι δια πρεπων και πολλωι πλεον της ηλικιας το μεγαλουργον
κεκτημενος. πατρις δε ην αυτωι πολις Ἰλλυρικη, Βεδεριανα μεν εκ παλαιου ονομα
ζομενη, υστερον δε Πρωτη Ἰουστινιανη μετακληθεισα· Ἰουστινιανος γαρ ο βασιλευς,
ατε δη κατ' αυτην εις φως προηγμενος, εκοσμησε τε εικοτως την πατριδα εργοις
ποικιλοις και εξ αφανους ευδαιμονα εξειρ γασατο και της οικειας αυτηι μεταδεδωκε
προσηγοριας. εκ τουτου δε το γενος ελκων ο Γερμανος σφοδρα οι επεφροντιστο. 3
τοιγαρτοι οκταετη χρονον εκ γενετης διανυων ηχθη προς αυτου ες πολιν την
βασιλιδα και τημελειας απωνατο πασης. τοις τε γαρ των γραμματιστων 191 ωμιλει
διδασκαλειοις και προς γε ανα τα φροντιστηρια φοιτων της των Λατινων μετεσχε
παιδειας. 4 επει δε ες ηβης μετρον αφικετο, εστειλε γε αυτον αυτικα εν Χερρονησωι,
αρχοντα του τηιδε στρατου καταστη σαμενος, ως αν αυτωι ευθυς το της νεοτητος οξυ
και ταχυρροπον και προς τας δοξας ηρμενον εν τοις προσηκουσι και αναγκαιοις
αποπιμ πλανοιτο, αλλα μη προθεοι και ανασκιρτυη προς κινησεις αλογους και
δημωδεις ορμας και ιππων αμιλλας τοις χρωμασι μεμερισμενας, εν οις ως τα πολλα
το νεον, ει μη ες ετερον τι των χρησιμων ενασχοληθειη, ραιδιως ρεπει και
εκταραττεται. 5 τοτε δη ουν των Ουννων τηι Χερ ρονησωι προσκαθημενων και
ενοχλουντων ουκ ανιει ο νεανιας τας τε προσβολας ανακοπτων και πασαν βουλην
105
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμυντηριαν διανοουμενος. αυτος τε γαρ οικοθεν τωι επηβολωι της φυσεως
ευστοχωτατα διεγιγνωσκε το συνοισον και τοις πρεσβυτεροις των αμφ' αυτον και
πολλοις ηδη προτερον πονοις τους των πολεμων αγωνας εκμεμελετηκοσι μαλα ξυν
ευκολιαι επειθετο τα πρακτεα υφηγουμενοις. 6 επει δε ουδεν τι πλεον ειχον ανυειν οι
βαρβαροι, ουτε ως εν πολιορκιαι εφεδρευοντες τωι ερυματι ουτε προς τειχομαχιαν
εγκειμενοι, εγνωσαν τροπου ετερου αυθαδους τε και γενναιου και λιαν προς το
φιλοκινδυνον αγοντος αποπειραθηναι ουτω τε η θαττον ελειν το χωριον η μεθειναι
το λοιπον και αποπαυ σασθαι και ες τα σφετερα ηθη απονοστησαι. 7 και τοινυν
καλαμους ως πλειστους αθροισαντες ευμηκεις τε αγαν και ες ο τι μαλιστα στερ ρους
και παχιστους και τουτους επ' αυτοις εναρμοσαμενοι και ξυν δησαντες καλωιδιοις τε
και τολυπαις κωμυθας πολλας απειργασαντο. τοτε δε ξυλα ιθυτενη καθα που ζυγα
και εγκενιδας υπερθε κατα το εγκαρσιον ενθεντες, ου δια παντος, αλλα μονον αμφι
τα ακρα και το μεσαιτατον, και μειζοσι δεσμοις περισφιγξαντες ξυνηπτον αυτας
αλλη λαις και ξυνεμιγνυον, λιαν εν χρωι πεπιεσμενας, ως τρεις τυχον η και πλειους
ες μιαν αποτελεισθαι σχεδιαν, ευρος εχουσαν αρκουν προς 192 ανδρων τετταρων
υποδοχην και επιβασιν και τωι βαθει ες τοσουτον διικνουμενην, ες οσον φερειν
βεβαιως τα αχθη και τηι λεπτοτητι μη καταδυεσθαι. τοιαυτας δη ουν ου μειον η
πεντηκοντα και εκατον ετεκ τηναντο σχεδιας. 8 ως αν δε αυτοις πλοιμωτεραι ειεν, οι
δε τα εμπροσ θια τουτων ηρεμα προς το μετεωρον ες πρωρας τυπον περιαγαγοντες
και υποκαμψαντες και ωσπερ ακροστολια και προεμβολα εκμιμησα μενοι,
κωπωτηρας εφ' εκατεραι πλευραι και οιον παρεξειρεσιας αυτομα τους εμηχανησαντο.
22. Και τοινυν ουτω εκαστα ως οιον τε ην αυτοις εν τωι ασφαλει καταστησαμενοι
ενηκαν απασας τηι θαλαττηι λαθραιως αμφι την εσπεριαν του κολπου ακτην του προς
τηι Αινωι τηι πολει περιαγνυμενου. 2 εμ βαντες δη ουν εν αυταις ανδρες ες εξακοσιους
και πτυα ως πλειστα ταις επισκαλμισιν εντροπωσαμενοι και αμαθεστερον πως ταυτηι
ερεττοντες ανηγοντο ως απωτατω της χερσου, εξωπλισμενοι τε ευ μαλα και προς το
ενεργον εστηκοτες. ουτω γαρ ᾤοντο πελαγιοι ηρεμα γιγνομενοι ραιδιως
υπερβαλεσθαι και περιπλευσαι τον αγκωνα του τειχους τον μεχρι του βαθους
εκτεταμενον και το λοιπον αδεως επιβησεσθαι των ενδοτερω χωριων, ως δη
ουδαμως ερυμασι περιεχομενων η μονωι τωι Ἑλλησποντωι. 3 ταυτα δε ο Γερμανος εκ
των κατασκοπων πυθο μενος και γινωσκων, ως ουκ ες μακραν ο των καλαμων
στολος επιφοιτη σει, επεκερτομησε μεν τους πολεμιους της αβουλιας, μαλα δε ησθη
επ' αυτηι, ως δη προς αυτου εσομενηι. 4 αυτικα γαρ επακτριδας εικοσι πολυηρεις τε
και αμφιπρυμνους ανδρων εμπλησας σιδηρωι τεθωρακισ μενων ασπιδας τε
φεροντων και τοξα και προς γε δορυδρεπανα τους τε ερεττοντας εμβαλων και τους
τοις πηδαλιοις εφεστηκοτας υπο την ενδον παρατεινομενην της θαλαττης γλωχινα
καθαπερ ες ενεδραν καθ ορμισας ενεκρυψεν, ως αν μη πορρωθεν προοφθειεν. 5 επει
δε οι βαρβαροι ηδη υπερβαντες το προπετες του τειχους και αποληγον και του
αιγιαλου προεξεχον ενεκλινον προς τα εισω και επεφεροντο φρο 193 νηματι ξυν
πολλωι και παρρησιαι, τοτε δη και αι των Ῥωμαιων ολκα δες αντανηγοντο και
αντεπηιεσαν· και πως αυταις του ρου συλλαμ βανομενου αντιπρωροι κατιουσαι
βιαιοτερον προσπιπτουσι ταις εκ των καλαμων σχεδιαις. 6 και δητα αι μεν τηι
προσκρουσει περιετρε ποντο ες τουμπαλιν υπο τωι σαλωι και εκυλινδουντο ως μηκετι
ασφαλη την βασιν παρεχεσθαι τοις εφεστηκοσιν, αλλα τους μεν εν τοις κυμασιν
αποβληθεντας απολλυσθαι, τους δε συνιζανειν εν αυταις προς αναγκης και
διαπορειν ο τι και δρασαιεν. οι γε μην ετι εστηκοτες διεταραττοντο υπο του
κλυδωνιου, μετριου μεν οντος και ελαχιστου ως ες νηων κινησιν και ακατων, τοις
106
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε καλαμοις δια την κουφοτητα και μαλα χαλεπωτατου. 7 τοιγαρτοι μετεωροι τε
θαμα εγιγνοντο υπο κυρτωι αιρομενοι τωι ροθιωι και συγκαθειλκοντο αυθις
κοιλαινομενωι. και τοινυν οι ανδρες διαμαχεσ θαι μεν ουδε επειρωντο, ην δε αυτοις
ουδεν τι ετερον ευκτον τε και εσπου δασμενον η οπως αν εσταναι γουν μονον
δυναιντο και βεβηκεναι. 8 ουτω δε των βαρβαρων εν θορυβωι τε και αφασιαι
καθεστηκοτων οι Ῥωμαιοι διεκπλους, οπηι παρεικοι, ποιουμενοι ωθισμοις τε
εχρωντο καθαπερ εν πεζομαχιαι και ταυτηι πολλους των εναντιων κατεβαλλον, ατε
δη αυτοι βεβαιοτατα εν ταις ολκασιν ερηρεισμενοι· ενιους δε τοις ξιφεσιν εκ χειρος
πληττοντες εκτεινον. 9 επει δε γε αυτων πολλαχου και αφειστηκεσαν και ουπω
επελαζον, ενταυθα τοις δορατιοις εφικνου μενοι και τας δρεπανωδεις τουτων
αιχμας ταις μηρινθοις εκειναις, αις δη οι καλαμοι ετυγχανον συμπεπλεγμενοι,
εμβαλλοντες εξετεμνον στοιχηδον απασας και διελυον την συνεχειαν. τοτε δη ουν
οι μεν δονακες αποτμη γεντες αλληλων και σποραδην επινηχομενοι, αλλος αλλοθι
απεπτυετο. 10 οι δε Ουννοι, της βασεως αυτους επιλειπουσης, αθροον κατεδυοντο εν
τωι βαθει και εθνησκον αχρηστου ποτου εμπιπλαμενοι. ουτω τε απαντες
διεφθαρησαν, και ουδεις οστις αυτων ανα την ηπειρον επανηκεν. 23. Αυτικα δε οι
Ῥωμαιοι τα οπλα των δυσμενων ανελομενοι, οποσα γε ανω ετι εφερετο και επεπλει,
και ες τα προτερα χωρια κατ αραντες μεγιστης ηδονης και θυμηδιας απαντα επλησαν
τον στρατον, γεγηθοτας επι τοις ξυνενεχθεισι. και ουν αθροισθεντες απαντες ες
ταυτο αποχρησασθαι ᾤοντο χρηναι καν τοις εφεξης τωι καιρωι και τηι ταξει 194 του
προτερηματος. 2 τοιγαρτοι ολιγαις υστερον ημεραις ευ μαλα καθοπλισθεντες
εκδρομην αθροον εκ του περιβολου πεποιηνται, και προσβαλλουσι τωι λοιπωι πληθει
των εφεδρευοντων βαρβαρων ανιω μενων ετι επι τηι ξυμφοραι και κατεπτηχοτων. 3
τοτε δη ουν ο Γερ μανος, ατε δη νεωτατος και ουπω εντελως τας της φυσεως επεχειν
ορμας και εγκατειργειν δυναμενος, αλλα πλεον του προμηθους και βεβηκοτος τωι
φιλοδοξουντι του τροπου και προθυμουμενωι περα του μετριου εγκειμενος, αφειδως
επηιει τοις πολεμιοις και προυκινδυνευεν, ου στρατηγικως επειγων και διαταττων,
αλλα στρατιωτικωτερον συμπλεκομενος. τωι τοι αρα και πληττεται βελει τον μηρον,
ως μικρου δειν μελλησαι απομαχος εσεσθαι· πλην αλλ' η των εφεστηκοτων πραγ
ματων αναγκη και το μεγεθος του εγχειρηματος εγκρατεστερα της οδυνης
γεγενηται, και ου προτερον ανηκεν αυτος τε μοχθων και τοις αλλοις εγκελευομενος,
πριν σφοδρα πημηναι το δυσμενες και πολλους οσους διαχειρισασθαι. 4 τοτε μεν ουν
διελυετο η μαχη· και οι Ῥω μαιοι αυθις εισω του ερυματος επανηλθον, γινωσκοντες
ως ουκ ασφαλες αυτοις ουδε ευβουλον κατα πολυ τωι πληθει ελαττουμενοις ειτα
μεχρι παντος συσταδην διαγωνιζεσθαι. 5 ες τουτο δε ομως οι βαρβαροι ηλασαν
αποριας επι τε τηι εκ των ναυαγιων φθοραι και οτι αθροον οι Ῥωμαιοι κατ' αυτων
προσβολην εποιησαντο, ως μεθειναι αυθημερον τα αμφι την Χερρονησον πεδια και
προς τον Ζαβεργαν τε και τον αμφ' αυτον ομιλον αφικεσθαι, ηττημενοι προς
ηττημενους. 6 οι δε ανα την Ἑλλαδα προτερον εσταλμενοι ουδεν τι αξιαφηγητον
εδρασαν, μητε τωι Ἰσθμωι προσβαλοντες μηδε γε την αρχην τας Θερμοπυλας παραμει
ψαμενοι δια την φρουραν των εκεισε ιδρυσθαι τεταγμενων Ῥωμαιων. τοιγαρτοι
αποχωρησαντες και οιδε της επι την Θραικην ειχοντο πορειας, ως εν αυτηι κατα το
εικος τοις ομοφυλοις προστεθησομενοι και κοινηι το λοιπον ες τα σφετερα
επανηξοντες. 7 οι δε αμφι τον Ζαβεργαν ου προτερον αποστησεσθαι εφασαν, πριν αν
χρηματα ως πλειστα παρα Ῥωμαιων κομισαιντο, καθαπερ οι Ουτιγουροι, τους τε
αιχμαλωτους, ει μη θαττον πριαιντο οι επιτηδειοι, αποσφαττειν αυτικα ηπειλουν. 8
ο δε βασιλευς χρυσιον αυτοις εστειλεν, οποσον αποχρην ᾤετο ες τε 195 τα λυτρα των
107
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ξυνειλημμενων και οπως ειρηναιοι το λοιπον απαλλαγειεν της χωρας. και δη
αλλους τε πολλους απεδοντο και δη και Σεργιον τον Βακχου τον στρατηγον·
εαλωκει γαρ ολιγου εμπροσθεν και αυτος απαισιαι τινι χρησαμενος τυχηι και εν τοις
αιχμαλωτοις ετελει. 9 ουτω τε μολις επαυοντο λεηλατουντες και της οικαδε ειχοντο
πορειας, ανα λαβοντες ουκ ες μακραν και τους εκ της Ἑλλαδος αφικομενους. 24.
Τοις μεν ουν της πολεως της βασιλιδος αστοις αι τοιαυται ξυνθηκαι αγεννεις ειναι
εδοκουν και αισχραι και ανελευθεροι, ει γε ωσπερ φορητον υπαρχον, οτι δη
πλησιαιτατα της πολεως οι πολεμιοι αφιγ μενοι και εγγελασαντες ουκ αυτου
πανωλεθριαι διεφθαρησαν, αλλ' ετι και χρυσιον εκομισαντο χαριστηριον, ωσπερ
ημων ες αυτους πεπλημμε ληκοτων. 2 η δε του βασιλεως γνωμη ες αλλο τι μειζον
εωρα, οπερ ουκ ες μακραν αποβαν επεισε τους προτερον νεμεσωντας υπεραγασθαι
αυτον ως αγαν προμηθη και αγχινουστατον· εγνω γαρ χρηναι μαλλον απασηι
μηχανηι ξυγκρουεσθαι το βαρβαρον εφ' εαυτο και εκπολεμουσθαι. ως αν δε τουτο
ξυμβαιη, αυτικα, εως οι αμφι Ζαβεργαν μαλθακωτερον επορευοντο, εστελλε γραμμα
παρα Σανδιλχον τον ετερον ηγεμονα ενσπονδον τε οι οντα και μισθοφορον. 3
εδηλου δε τοιαδε αττα το γραμμα· «Ει μεν επισταμενος τα παρα των Κοτριγουρων
εφ' ημας μεμελετημενα ειτα εκων ηρεμεις, θαυμασαιμι αν εικοτως σου μεν της
απιστιας, ημων δε αυτων του μη της σης γνωμης ορθοτατα εστοχασθαι, αλλα περι
την κρισιν διαμαρτειν· ει δε ουπω μεμαθηκως, συγγνωστεον μεν, επιδειξεις δε αν
ουκ αλλως την επι του φθασαντος αγνοιαν η μονωι τωι μη μετα ταυτα μελλησαι. 4
παραγεγονασι γαρ ενθαδε, ου τουτο μελον αυτοις και εσπουδασμενον, ο τι μη ως
οδου παρεργον, το δειν λυμηνασθαι τα ημετερα, αλλα δια των εργων δηλωσοντες,
οτι δη τους μειζονας τε και αριστους παρεντες εξηπατημεθα, το επι σοι πεποιθεναι
προυργου ποιουμενοι. ουδε γαρ ανεκτον ειναι ηγουνται, ην τις αυτους ισους τε και
αμφηριστους τοις Ουτιγουροις αποκαλεσοι, ουδε ει μετριωι τινι υπερβαλλειν, μολις
δε ει γε σφοδρα πολλωι. 5 και τοινυν ουκ 196 ανηκαν ανα την Θραικην αλωμενοι,
πριν το χρυσιον απαν, οποσον σοι αν' ετος εκαστον μισθου χαριν δωρεισθαι
ειωθαμεν, αυτοι εκομισαντο. καιτοι ραιδιον ην ημιν η αρδην απαντας αποκτειναι η,
το γουν ελαττον, απρακτους σφας αποπεμψασθαι· αφηκαμεν δε ομως εκατερα της
σης πειρωμενοι δοξης. 6 ει μεν γαρ ως αληθως ανδρειοτερος ει και φρενηρης και
οιος μη επιτρεπειν τοις τα σα σφετεριζομενοις, ουδε νυν ελαττον εξεις. παρεστι γαρ
σοι εν καιρωι το δυσμενες αμυνασθαι και τηι μαχηι κεκρατηκοτι τους οικειους μισθους
απολαβειν, ωσπερ δι' αυτων σοι απεσταλμενους. 7 ει δε και τοιαυτα προς αυτων
υβρισμενος ησυχιαν αγειν εθελεις, δεδιως, οιμαι, και την αισχιστην ελομενος
απραγμοσυνην, συ μεν, ω γενναιε, απομισθος εσηι, εκεινοις δε τα παρ' ημων
δεδωρησθω. 8 και το λοιπον μεθες, ει δοκει, το φρονημα και τοις κρειττοσιν εικειν
διδασκου· ευ γαρ ισθι, ω φεριστε, ως και τας ξυνθηκας μεταθετεον ημιν επ' αυτους,
ας δη προς σε και το σον εθεμεθα γενος. ανοητον γαρ και αλλως τοις ηττωμενοις
συναδοξειν, παρον το κρατουν οικειωσασθαι.» 25. Ταυτα ο Σανδιλχος δια των
ερμηνεων αναλεξαμενος ευθυς εχαλεπαινε και ελυττα και κατεχειν ου μαλα οιος τε
ην την οργην, αλλ' αυθημερον ιετο τισασθαι τους Κοτριγουρους της ες αυτον
παροινιας. πως δε ουκ εμελλεν ραιδιως τοισδε τοις ρημασι διαταραχθηναι ψυχη
βαρβαρος και αυθαδης και αει κερδων γλιχομενη; 2 τοιγαρτοι κινησας τον οικειον
στρατον πρωτα μεν εμβαλλει αθροον τοις των πολεμιων χωριοις· καταπληξας τε
τους αυτου μεμενηκοτας τωι απροσδοκητωι γυναια πολλα και παιδας ηνδραποδισατο.
επειτα δε και τοις εκ Θραικης επανερχομενοις αρτι τον Ἴστρον ποταμον
διαπεραιωθεισιν υπαντιαζει εξαπιναιως· και πολλους οσους αποκτεινας τα τε
108
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρηματα αυτους τα παρα βασιλεως και απασαν την λειαν αφαιρειται. 3 μολις δε οι
σεσωσμενοι ες τα σφετερα ηθη απονοστησαντες και κατα ταυτο τοις αλλοις
γενομενοι ες πολεμον τοις εναντιοις καθισταντο· ουτω τε εξ εκεινου επι πλειστον
εκατεροι διετελουν κατ' αλληλων τρεπομενοι και την δυσμενειαν εμπεδουντες. 4
νυν μεν γαρ εφοδους και λεηλασιας εποιουντο, νυν δε ες εμφανη μαχην
παρεταττοντο, εως εκατερωθεν αι δυναμεις διαρρυεισαι αναστατοι αρδην
γεγενηνται, ως και αυτην δηπου την πατριον επωνυμιαν αποβεβληκεναι. 5 ες τουτο
γαρ συμφορας ταδε τα Ουννικα εθνη εξωκειλεν, ως ειπερ αρα τι αυτων και μεμενηκε
197 μερος, σποραδην ετεροις δουλευειν και ες το εκεινων ονομα μεταβεβλησθαι.
ουτω δη τι αυτους ενεργοτατα μετηλθον αι ποιναι των προτερων ασεβηματων. αλλ'
η μεν παντελης τοινδε τοιν γενοιν ανατροπη και καταλυσις χρονωι υστερον
ξυνηνεχθη, και μοι ειρησεται εκαστα προσηκοντως αρμοζομενωι ως οιον τε τηι των
χρονων ομολογιαι. 6 της δε στασεως ετι ακμαζουσης και κατα το Βυζαντιον
απαγγελλομενης, τοτε δη απασιν ανωμολογητο και διαδηλοτατη εδεικνυτο η του
βασιλεως προμηθεια και ευβουλια, οτι δη των βαρβαρων υπο σφων διαφθειρομενων
αυτος οπλα μη κινων παντως ενικα τηι γνωμηι εφ' εκατεραι ροπηι του πολεμου και
απηλαυε της ελπιδος. επειδη γαρ εμοχθουν εκαστοτε τοις οικοι δεινοις
ενησχολημενοι, ουκετι κατα Ῥωμαιων χωρειν διενοουντο· αλλα και οποι γης
ετυγχανον οντες, τοις πλειστοις ηγνοηντο.

109
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


