Historia Arianorum
Του αυτου προς απανταχου μοναχους περι των γεγενημενων παρα των
Ἀρειανων επι Κωνσταντιου.
1.1 ... αυτοι δε ων ταυτα εμηχανησαντο χαριν, ουκ εις μακραν επληρωσαν. αμα γαρ
επεβουλευσαν και ευθυς τους περι Ἄρειον εις κοινωνιαν εδεξαντο. και τας μεν
τοσαυτας κατ' αυτων κρισεις παρεωρακασι, βασιλικην δε παλιν εξουσιαν υπερ
αυτων προεφασισαντο· γραφοντες τε ουκ ηισχυνθησαν ειπειν οτι «Ἀθανασιου
παθοντος ο μεν φθονος πεπαυται, τους δε περι Ἄρειον λοιπον δεξωμεθα»,
προστιθεντες προς φοβον των ακουοντων οτι «του 1.2 το γαρ βασιλευς προσεταξεν».
ειτα ουκ ηισχυνθησαν προσθειναι, οτι και ορθως φρονου σιν οι ανθρωποι, μη
φοβηθεντες το γεγραμμενον· «ουαι οι λεγοντες το πικρον γλυκυ, οι τιθεντες το
σκοτος φως». παντα γαρ υπερ της αιρεσεως υπομενειν εισιν ετοιμοι. αρ' ουν ουχι και
εκ τουτου πασιν αντικρυς δεικνυται, ως ουκ εκκλησιαστικηι κρισει, αλλ' εκ βασιλεως
απειλης δια την εις Χριστον ευσεβειαν και τοτε πεπονθαμεν και νυν διωκομεθα; και
γαρ και ετεροις ουτως επεβουλευσαν επισκοποις πλασαμενοι και κατ' εκεινων παλιν
προφασεις, ων οι μεν εν τοις εξορισμοις εκοιμηθησαν εχοντες το καυχημα της εις
Χριστον ομολογιας, οι δε ετι και νυν υπεροριοι τυγχανουσιν, ανδριζομενοι μαλλον
κατα της αιρεσεως εκεινων και λεγοντες· «ουδεν ημας χωρισει απο της αγαπης του
Χριστου ». 2.1 Ἔξεστι δε και εκ τουτου παλιν αυτην καταμαθειν και μαλλον αυτης
καταγνωναι. ο μεν γαρ φιλος και συνασεβων εκεινοις, καν εν αλλοις πλημμελημασι
και μυριοις εγκλημασιν υπευθυνος τυγχανηι, καν εχηι τους ελεγχους και τας
αποδειξεις λευκοτατας, ουτος δοκιμος παρ' αυτοις και βασιλεως ευθυς γινεται φιλος
εχων την συστασιν εκ της ασεβειας, χρηματισθεις τε πλειστα λαμβανει και
παρρησιαν ποιειν, α βουλεται, παρα τοις δικασταις. 2.2 ο δε την ασεβειαν εκεινων
ελεγχων και τα Χριστου γνησιως πρεσβευων, ουτος, καν καθαρος εν πασιν υπαρχηι,
καν μηδεν εαυτωι συγγινωσκηι, καν μη κατηγορον εχηι, αλλ' εκεινων προφασεις
πλασαμενων ευθυς αρπαζεται και κρισει βασιλεως αυτος μεν υπεροριος γινεται 2.3
ως υπευθυνος, οις αν εκεινοι θελησωσιν, η ως βασιλεα υβρισας ως ο Ναβουθε. ο δε
πρεσ βευων τα της αιρεσεως εκεινων ζητειται και ευθυς αποστελλεται εις την
εκκλησιαν εκεινου 2.4 και λοιπον δημευσεις και υβρεις και παντα τα δεινα κατα των
μη δεχομενων εκεινον. και το παραδοξοτατον, ον μεν οι λαοι βουλονται και
γινωσκουσιν ανεπιληπτον, τουτον αφαιρειται και εξοριζει βασιλευς, ον δε μητε
βουλονται μητε γινωσκουσι, τουτον μακροθεν μετα στρατιωτων αποστελλει και
γραμματων εαυτου. και λοιπον αναγκη πολλη μισειν μεν ον αγαπωσι τον
κατηχησαντα και πατερα γενομενον εν θεοσεβειαι, αγαπαν δε ον ου βουλονται και
πιστευειν εαυτων τα τεκνα, ου τον βιον και την αναστροφην και τις εστιν ου
γινωσκουσιν, η δηλονοτι τιμωριαν υπομενειν, ην μη πειθωνται βασιλει. 3.1 Ταυτα
και νυν δρωσι και παλαι πεποιηκασιν οι δυσσεβεις κατα των ορθοδοξων γνωρισμα
της εαυτων κακοηθειας και ασεβειας πανταχου παρα πασι παρασχοντες. 3.2 εστω
γαρ, Ἀθανασιον ηιτιασαντο· τι και οι αλλοι πεποιηκασιν επισκοποι; ποιας αρα
προφασεις ειχον η ποιος αρα κακει νεκρος Ἀρσενιος ευρεθη; ποιος παρ' αυτοις
Μακαριος πρεσβυτερος και ποτηριον πεπλασται; ποιος Μελιτιανος υπεκρινετο; αλλ'
ως εοικεν εξ εκεινων και τα κατα Ἀθανασιον δεικνυται ψευδη. και εξ ων δε
Ἀθανασιωι επεχειρησαν, 3.3 δηλα και τα κατ' εκεινων εστι πεπλασμενα. μεγα τι
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θηριον εξηλθεν επι γης η αιρεσις αυτη. ου γαρ μονον τοις ρημασιν ως τοις οδουσι
βλαπτει τους ακεραιους, αλλα και την εξωθεν εξουσιαν εμισθωσατο προς επιβουλην.
και το παραδοξον, οτι, καθα προειπον, ουδεις εξ εκεινων κατηγορειται, αν δε
κατηγορηθηι, ου κρινεται η δοξας ακουεσθαι δικαιουται κατα των ελεγχοντων, και
μαλλον ο ελεγχων επιβουλευεται η ο υπευθυνος ολως 3.4 εντρεπεται. παντες γουν
οι παρ' αυτοις μεστοι ρυπου τυγχανουσι και οι παρ' αυ τοις κατασκοποι, ου γαρ
επισκοποι, μαλλον εισι παντων ρυπαρωτεροι. και ει τις παρ' αυτοις επισκοπος θελει
γενεσθαι, ουκ ακουει· «δει τον επισκοπον ανεπιληπτον ειναι», αλλα μονον· «φρονει
κατα Χριστου και μη φροντιζε περι τροπων, αρκει γαρ 3.5 εκεινο σοι προς συστασιν
και προς βασιλεως φιλιαν». ταυτα μεν περι των τα Ἀρειου φρονουντων, οι δε της
αληθειας ζηλωται, καν αγιοι και καθαροι φαινωνται, καθα προ ειπον, αλλ'
υπευθυνοι γινονται, οταν ουτοι θελωσι και ως αν αυτοις δοκηι προφασιν πλα
σαμενοις. και τουτο εξεστι, καθα προειπον, εκ των παρ' αυτων πραχθεντων συνιδειν.
4.1 Ευσταθιος τις ην επισκοπος της Ἀντιοχειας, ανηρ ομολογητης και την πιστιν ευ
σεβης. ουτος επειδη πολυς ην ζηλων υπερ της αληθειας την τε αρειανην αιρεσιν
εμισει και τους φρονουντας τα εκεινης ουκ εδεχετο, διαβαλλεται Κωνσταντινωι τωι
βασιλει προφασις τε επινοειται ως τηι μητρι αυτου ποιησας υβριν. και ευθυς
εξοριστος αυτος τε γινεται και πολυς συν αυτωι πρεσβυτερων και διακονων αριθμος.
και λοιπον ους ουκ 4.2 εδεχετο δια την ασεβειαν εις κληρον, τουτους μετα το
εξορισθηναι τον επισκοπον ου μονον εισηγαγον εις την εκκλησιαν, αλλα και τους
πλειστους επισκοπους κατεστησαν, ιν' εχωσι συνωμοτας εαυτων εις την ασεβειαν. εκ
τουτων εστι Λεοντιος ο αποκοπος ο νυν εν Ἀντιο χειαι και ο προ αυτου Στεφανος
Γεωργιος τε ο εν Λαοδικειαι και ο γενομενος εν Τριπολει Θεοδοσιος Ευδοξιος τε ο εν
Γερμανικειαι και Ευσταθιος ο νυν εν Σεβαστειαι. 5.1 Ἆρ' ουν μεχρι τουτων εστησαν;
ουχι· και γαρ και Ευτροπιος ο εν Ἀδριανουπολει γενομενος επισκοπος, ανηρ αγαθος
και εν πασι τελειος, επειδη πολλακις τον Ευσεβιον ηλεγξε τοις τε διοδευουσι
συνεβουλευε μη πειθεσθαι τοις ασεβεσιν Ευσεβιου ρημασι, τα αυτα τωι Ευσταθιωι
πασχει και της πολεως και της εκκλησιας εκβαλλεται. Βασιλινα γαρ 5.2 ην η πανυ
κατ' αυτου σπουδαζουσα. Ευφρατιων γαρ ο εν Βαλανεαις και Κυματιος ο εν Παλτωι
και Καρτεριος [ετερος] ο εν Ἀνταραδωι και ο εν Γαζηι Ἀσκληπας και Κυρος ο εν
Βεροιαι της Συριας και ∆ιοδωρος ο εν Ἀσιαι και ∆ομνιων ο εν Σιρμιωι και Ἑλλανικος ο
εν Τριπολει μονον εγνωσθησαν μισουντες την αιρεσιν, και τους μεν μετα
προφασεως, τους δε χωρις ταυτης βασιλικοις γραμμασι μεταστησαντες της τε
πολεως εκβαλοντες ετερους αντ' αυτων, ους εγινωσκον ασεβουντας, εις τας εκεινων
εκκλησιας κατεστησαν. 6.1 Και περι Μαρκελλου του της Γαλατιας επισκοπου
περιττον ισως εστι λεγειν, παντες γαρ εγνωσαν, ως προτερον εγκαλουμενοι παρ'
αυτου οι περι Ευσεβιον ασεβειας αντενεκα 6.2 λεσαν αυτωι και αυτοι και πεποιηκασιν
εξορισθηναι τον γεροντα. και αυτος μεν ανελ θων εις την Ῥωμην απελογησατο και
απαιτουμενος παρ' αυτων δεδωκεν εγγραφον την εαυτου πιστιν, ην και η κατα
Σαρδικην συνοδος απεδεξατο, οι δε περι Ευσεβιον ουτε απελογησαντο ουτε
ελεγχομενοι εξ ων εγραψαν ασεβεις, ενετραπησαν, αλλα και μαλλον εθρασυνοντο
κατα παντων· ειχον γαρ την προς βασιλεα παρα των γυναικων συστασιν και πασιν
ησαν φοβεροι. 7.1 Περι δε Παυλου του της Κωνσταντινουπολεως επισκοπου νομιζω
μηδενα αγνοειν. οσωι γαρ επιφανης η πολις, τοσουτωι και το γενομενον ου
κεκρυπται. και κατα τουτου τοινυν προφασις επλασθη. και γαρ ο κατηγορησας αυτου
Μακεδονιος ο νυν επισκοπος αντ' αυτου γενομενος παροντων ημων κατα την
κατηγοριαν κεκοινωνηκεν αυτωι και πρεσ 7.2 βυτερος ην υπ' αυτον τον Παυλον. και
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ομως επειδη Ευσεβιος επωφθαλμια θελων αρπασαι την επισκοπην της πολεως (ουτω
γαρ και απο Βηρυτου εις την Νικομηδειαν μετηλθεν), εμεινεν η προφασις κατα
Παυλου, και ουκ ημελησαν της επιβουλης, αλλ' εμειναν διαβαλ 7.3 λοντες. και το
μεν πρωτον εις τον Ποντον εξωρισθη υπο Κωνστατινου, το δε δευτερον παρα
Κωνσταντιου, δεθεις αλυσεσι σιδηραις, εις Σιγγαρα της Μεσοποταμιας εξωρισθη,
ειτα εκειθεν εις την Ἔμισαν μετηνεχθη, και το τεταρτον εις Κουκουσον της
Καππαδοκιας περι τα ερημα του Ταυρου, ενθα και, ως οι συνοντες απηγγειλαν,
αποπνιγεις παρ' 7.4 αυτων ετελευτησε. τουτο μεντοι δρασαντες ουκ ηισχυνθησαν
ουδε μετα θανατον οι μηδεν αληθευοντες πλασασθαι παλιν προφασιν ως απο νοσου
τελευτησαντος αυτου, 7.5 καιτοι τουτο γινωσκοντων παντων των κατοικουντων
τον τοπον εκεινον. και γαρ και Φιλαγριος, βικαριος ων τοτε των τοπων εκεινων και
παντα τα εκεινων υποκρι νομενος, ως αν αυτοι θελωσιν, ομως επι τουτωι θαυμαζων
και λυπηθεις ισως, οτι μη αυτος αλλ' ετερος ειργασατο το κακον, απηγγειλε πολλοις
τε αλλοις και γνωριμοις ημων και τωι επισκοπωι Σαραπιωνι, ως Παυλος αποκλεισθεις
παρ' εκεινων εις τοπον τινα βραχυτατον και σκοτεινον αφειθη λιμωι διαφθαρηναι,
ειτα μεθ' ημερας εξ, ως εισ ελθοντες ευρον αυτον ετι πνεοντα, λοιπον επελθοντες
απεπνιξαν τον ανθρωπον. και 7.6 ουτω τελος εσχε του βιου τουτου. του δε τοιουτου
θανατου διακονον ελεγον γεγε νησθαι Φιλιππον τον γενομενον επαρχον. αλλ' ουδε
τουτο παρειδεν η θεια δικη· ουδε γαρ παρηλθεν ενιαυτος, και μετα πολλης ατιμιας
καθηιρεθη της αρχης ο Φιλιππος, ουτως ως ιδιωτην γενομενον υφ' ων ουκ ηθελε
καταπαιζεσθαι. πανυ γουν και αυτος λυπουμενος και κατα τον Καιν «στενων και
τρεμων» και καθ' ημεραν προσδοκων τον αναιρουντα εξω της εαυτου πατριδος και
αυτος και των ιδιων ωσπερ εκπλαγεις, επει μη ουτως ηθελεν, 7.7 απεθανε. πλην οτι
και κατα νεκρων ου φειδονται, καθ' ων και ζωντων επλασαντο προφασεις· ουτω γαρ
εαυτους προς παντας φοβερους επιδεικνυειν εσπουδασαν, και ζωντας μεν
εξοριζουσιν, αποθανοντας δε ουκ ελεουσιν. αλλα και τοτε μονοι παρα παντας τους
ανθρωπους μισουσι τους απελθοντας και τοις οικειοις αυτων επιβουλευουσιν οι τωι
οντι απανθρωποι και μισοκαλοι και πλεον εχθρων τον τροπον αγριον εχοντες δια
την εαυτων ασεβειαν οι μη εξ αληθειας, αλλ' εκ πεπλασμενων προφασεων ημιν τε
και τοις ετεροις πασιν επιβουλευειν σπουδασαντες. 8.1 Ταυτα συνορωντες οι τρεις
αδελφοι Κωνσταντινος Κωνσταντιος και Κωνστας εποιησαν παντας μετα θανατον
του πατρος επανελθειν εις την πατριδα και την εκκλησιαν γραψαντες περι μεν των
αλλων ιδιαι τηι εκαστου εκκλησιαι, περι δε Ἀθανασιου ταυτα, α παλιν την μεν του
πραγματος βιαν δεικνυσι, την δε των περι Ευσεβιον ανδροφονον προαιρεσιν ελεγχει.
8.2τ Ἀντιγραφον Κωνσταντινος Καισαρ τωι λαωι της καθολικης εκκλησιας πολεως
των Ἀλεξανδρεων. Ουδε την της υμετερας ιερας εννοιας διαπεφευγεναι γνωσιν
οιμαι, δια τουτο Ἀθα νασιον τον του προσκυνητου νομου υποφητην ... (Ἐγραφη
οπισω εις τον οεʹ λογον απαραλλακτως.) Τα μεν ουν γραφεντα ταυτα, της δε
συσκευης αυτων τις ετερος αξιοπιστος τουτου μαρτυς αν γενοιτο; ταυτα γαρ ειδως
ουτως και αυτος εγραψεν. 9.1 Οι μεντοι περι Ευσεβιον βλεποντες ελαττουμενην
αυτων την αιρεσιν γραφουσιν εις Ῥωμην, γραφουσι δε και τοις βασιλευσι
Κωνσταντινωι και Κωνσταντι κατα Ἀθανασιου. ως δε και οι παρα Ἀθανασιου
αποσταλεντες διηλεγξαν τα παρ' εκεινων γραφεντα, παρα μεν των βασιλεων
ενετραπησαν, ο δε επισκοπος Ῥωμης Ἰουλιος εγραψε χρηναι γενεσθαι συνοδον, ενθα
αν εθελησωμεν, ινα α μεν κατηγορουσι δειξωσι, περι δε ων κατη γορουνται και
αυτοι θαρρουντες απολογησωνται. τουτο γαρ και οι παρ' αυτων απο 9.2 σταλεντες
πρεσβυτεροι βλεποντες εαυτους ελεγχομενους ηξιωσαν γενεσθαι. τουτων τοινυν
 
 
 
 

3

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενομενων ορωντες εαυτους οι προς παντα τυγχανοντες υποπτοι μη περιγινο
μενους εν εκκλησιαστικηι κρισει προσερχονται μονωι Κωνσταντιωι και λοιπον
αποδυρονται ως προς τον της αιρεσεως προστατην «φεισαι» λεγοντες «της αιρεσεως·
οραις παντας αποσταντας αφ' ημων· ολιγοι λοιπον υπελειφθημεν. αρξαι διωκειν,
επει και παρα των ολιγων αφιεμεθα και μενομεν ερημοι. ους γαρ εβιασαμεθα
τουτων εξορισθεντων, 9.3 τουτους επανελθοντες επεισαν παλιν φρονειν καθ' ημων.
γραψον ουν κατα παντων και πεμψον Φιλαγριον δευτερον επαρχον της Αιγυπτου,
αυτος γαρ επιτηδειως δυναται διωκειν ηδη μεν τηι πειραι δειξας, μαλιστα δε και
παραβατης ων. πεμψον δε και Γρη γοριον επισκοπον εις Ἀλεξανδρειαν, και ουτος
γαρ δυναται συστησαι την ημετεραν αιρεσιν». 10.1 Γραφει τοινυν τοτε Κωνσταντιος,
παντας δε διωκει και πεμπει Φιλαγριον επαρχον και Ἀρσακιον τινα ευνουχον,
πεμπει δε και Γρηγοριον μετα στρατιωτικης εξουσιας. και τοιαυτα γεγονεν, οια και
το προτερον. συναγαγοντες γαρ πληθος βουκολων και ποιμενων αλλων τε
αγοραιων και ασελγων νεωτερων μετα ξιφων και ροπαλων επηλθον 10.2 αθροως τηι
εκκλησιαι τηι καλουμενηι Κυρινου. και τους μεν απεκτειναν, τους δε κατεπα τησαν,
αλλους τε πληγαις κατακοψαντες εις δεσμωτηριον ενεβαλον και εξωριζον, πολλας
τε γυναικας κατασυροντες ειλκον εις το δικαστηριον δημοσιαι και των τριχων
ελκοντες υβριζον, αλλους εδημευον, αλλων αρτους αφηιρουντο δι' ουδεν ετερον, η
ινα τοις Ἀρειανοις προσθωνται και Γρηγοριον δεξωνται τον απο βασιλεως
αποσταλεντα. 11.1 Ἀθανασιος μεν ουν και πριν γενεσθαι ταυτα και μονον ακουσας
επλευσεν εις την Ῥωμην ειδως τε τον θυμον των αιρετικων, και ινα, ως ηρεσεν, η
συνοδος γενηται· ο δε Ἰουλιος γραφει και πεμπει πρεσβυτερους, Ἐλπιδιον και
Φιλοξενον, ορισας και προ11.2 θεσμιαν, ινα η ελθωσιν η γινωσκοιεν εαυτους
υποπτους ειναι κατα παντα. αλλ' οι περι Ευσεβιον ως μονον ηκουσαν
εκκλησιαστικην εσεσθαι κρισιν, εν ηι κομης ου παρα γιγνεται, ου στρατιωται προ των
θυρων, ου βασιλικωι προσταγματι τα της συνοδου τελειουται (εν τουτοις γαρ αει
κατα των επισκοπων ισχυσαν και ανευ τουτων ουδ' ολως λαλησαι θαρρουσιν), ουτω
κατεπτηξαν, ως τους μεν πρεσβυτερους κατασχειν και μετα την προθεσμιαν,
πλασασθαι δε προφασιν απρεπη οτι «μη δυναμεθα νυν ελθειν δια τους 11.3 παρα
Περσων γιγνομενους πολεμους». τουτο δε ουκ ην αληθες, αλλα φοβος του
συνειδοτος. τι γαρ κοινον πολεμος προς επισκοπους; η διατι μη δυναμενοι δια τους
Περσας εις Ῥωμην ελθειν καιτοι μακραν απεχουσαν και περαν θαλαττης ουσαν τους
της ανατολης τοπους και τους εγγυς εκεινων περιηρχοντο ως λεοντες ζητουντες, τις
αυτοις εναντιουται, ινα διαβαλλοντες εξορισωσιν; 12.1 Ἀμελει τους πρεσβυτερους
απολυσαντες επι τηι απιθανωι ταυτηι προφασει συνε λαλουν αλληλοις· «επει μη
δυναμεθα εκκλησιαστικηι κρισει κρατειν, την συνηθη τολμαν επιδειξωμεθα».
γραφουσι τοινυν Φιλαγριωι και ποιουσιν αυτον μετα Γρηγοριου κατ' ολιγον εξελθειν
εις την Αιγυπτον και λοιπον επισκοποι μαστιζονται και εδεσμουντο 12.2 πικρως.
Σαραπαμμωνα γουν επισκοπον ομολογητην εξοριζουσι, Ποταμωνα δε επισκοπον
ομολογητην απολεσαντα και αυτον τον οφθαλμον εν τωι διωγμωι ουτω κατεκοψαν
ταις καταυχενιοις πληγαις, ως μη προτερον παυσασθαι, πριν αν νομισθηναι τον
ανθρωπον νεκρον. ουτω γουν ερριφη και μογις μετα ωρας θεραπευομενος και διαρρι
πιζομενος ανεπνευσε του θεου δεδωκοτος το ζην. αλλα μετα χρονον ολιγον εκ του
πονου 12.3 των πληγων απεθανεν εχων εν Χριστωι το καυχημα δευτερου μαρτυριου.
ποσοι τε αλλοι μοναζοντες εμαστιζοντο καθεζομενου Γρηγοριου μετα Βαλακιου του
λεγομενου δουκος, ποσοι επισκοποι εκοπτοντο, ποσαι παρθενοι ετυπτοντο. 13.1 Ειτα
ο αθλιος Γρηγοριος μετα ταυτα παρεκαλει παντας κοινωνειν αυτωι· καιτοι ει
 
 
 
 

4

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κοινωνιαν ηξιους παρ' αυτων εχειν, ουκ ησαν αξιοι πληγων, ει δε ως φαυλους
εκοπτες, τι ως αγιους παρεκαλεις; αλλ' ουδεν ην αυτωι προκειμενον η τα των
αποστειλαντων πληρωσαι και την αιρεσιν συστησαι. δια τουτο και ανδροφονος
γεγονε και δημιος και 13.2 υβριστης και δολιος και βεβηλος και το ολον χριστομαχος
ο ανοητος. την γουν του επισκοπου θειαν ουτως εδιωξεν, ως μηδε αποθανουσαν
αφειναι ταφηναι. και τουτ' αν εγεγονει και αταφος ερριφη, ει μη οι υποδεξαμενοι
αυτην ως ιδιον νεκρον εξηνεγκαν· 13.3 ουτω και εν τουτοις ειχεν ανοσιον τον
τροπον. και γαρ και χηρων και αλλων ανεξοδων λαβοντων ελεημοσυνην εκελευε τα
δεδομενα διαρπαζεσθαι και τα αγγεια, εν οις εφερον το ελαιον και τον οινον,
κατεασσασθαι, ινα μη μονον λαβων ασεβησηι, αλλα και εργοις ατιμαζηι τον κυριον
ακουσομενος οσον ουδεπω παρ' αυτου· «εφ' οσον ητιμασας τουτους, εμε ητιμασας».
14.1 Πολλα τε ετερα εποιει, α και λογου φρασιν υπεραιρει και ακουσας τις απιστα
νομισειε. ταυτα δε δια τουθ' ουτως επραττεν, επει μητε εκκλησιαστικωι κανονι την
κατα στασιν ειχε μητε αποστολικηι παραδοσει κληθεις ην επισκοπος· αλλ' εκ
παλατιου μετα στρατιωτικης εξουσιας και φαντασιας απεσταλτο ωσπερ αρχην
κοσμικην εγκεχειρισμενος. 14.2 δια τουτο και αρχοντων μαλλον ηυχετο φιλος ειναι
η επισκοπων και μοναζοντων. ει ποτε ουν και ο πατηρ Ἀντωνιος εκ του ορους
εγραφεν, ωσπερ βδελυγμα αμαρτωλωι 14.3 θεοσεβεια ουτως εβδελυσσετο τα του
αγιου γραμματα. ει ποτε δε βασιλευς η στρα τηλατης η αλλος δικαστης επεστελλεν,
ουτω περιχαρης εγιγνετο ως οι εν ταις Παροιμιαις, καθως σχετλιαζων ελεγεν ο
λογος· «ω οι εγκαταλειποντες οδους ευθειας, οι ευφραι 14.4 νομενοι επι κακοις και
χαιροντες επι διαστροφηι κακων». αμελει τους μεν ταυτα κομιζοντας ετιμα
χρημασιν, Ἀντωνιου δε ποτε γραψαντος πεποιηκε τον δουκα Βαλακιον καταπτυσαι
της επιστολης και ταυτην απορριψαι. αλλ' ου παρειδεν η θεια δικη, μετ' ου πολυ γαρ
τον λεγομενον δουκα επικαθημενον ιππωι και απερχομενον εις την πρωτην μονην
επιστραφεις ο ιππος και δακων εις τον μηρον κατεβαλε και τριων ημερων απεθανεν.
15.1 Ἐκεινοι μεν ουν ουτως επραττον κατα παντων, εν δε τηι Ῥωμηι συνελθοντες
επισκοποι που πεντηκοντα τους μεν περι Ευσεβιον ως υποπτους και φοβηθεντας
ελθειν ουκ απε δεξαντο, αλλα και τα γραφεντα παρ' αυτων ηκυρωσαν, ημας δε
απεδεξαντο και την 15.2 προς ημας κοινωνιαν ηγαπησαν. εως δε ταυτα εγιγνετο,
ηλθεν εις γνωσιν του βασιλεως Κωνσταντος η τε εν Ῥωμηι γενομενη συνοδος και τα
εν τηι Ἀλεξανδρειαι και πασηι τηι ανατοληι κατα των εκκλησιων γεγενημενα, και
γραφει τωι αδελφωι Κωνσταντιωι και λοιπον αμφοτεροις αρεσκει συνοδον γενεσθαι
και διαγνωσθηναι τα πραγματα, ιν' οι μεν αδικηθεντες μηκετι πασχωσιν, οι δε
αδικουντες μηκετι τοιαυτα τολμαν δυνωνται. 15.3 συνερχονται τοινυν απο τε της
ανατολης και της δυσεως εν τηι Σερδων πολει πλεον η ελαττον ροʹ τον αριθμον
επισκοποι. και οι μεν απο της δυσεως μονοι ησαν επισκοποι εχοντες πατερα τον
Ὅσιον, οι δε απο της ανατολης επηγοντο μεθ' εαυτων παιδαγωγους και συνηγορους
Μουσουνιανον κομητα και Ἡσυχιον τον καστρησιον, δι' ους και προ θυμως ηλθον
νομιζοντες μετ' εξουσιας αυτων παλιν παντα πραττεσθαι. ουτω γαρ αει δια τουτων
φοβερους εαυτους εδεικνυον οις εβουλοντο και επεβουλευον οις αν αυτοις 15.4
εδοκει. ως δε απαντησαντες εωρακασιν εκκλησιαστικην δικην μονην γενομενην, ως
εωρακασι τους αφ' εκαστης εκκλησιας και πολεως κατηγορους και τους κατ' αυτων
ελεγχους, ως εωρακασιν Ἄρειον και Ἀστεριον, τιμιους επισκοπους, ανελθοντας μεν
συν αυτοις, αποπηδησαντας δε απ' αυτων και ελθοντας μεθ' ημων διηγουμενους τε
την πανουργιαν εκεινων, ως υποπτοι ειεν εν τοις πραγμασι και φοβουνται κρισιν
γενεσθαι, μη ελεγχθωσι παρ' ημων μεν συκοφανται, παρα δε των επλασαντο
 
 
 
 

5

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατηγορων, ως αυτοι παντα υποβαλοντες και τα τοιαυτα μηχανησαμενοι. ταυτα
συνορωντες, καιτοι μετα σπουδης ελθοντες, νομισαντες μηδε ημας απανταν ως
φοβουμενους, ως εωρακασι 15.5 και την ημων προθυμιαν, αποκλειουσιν εαυτους εν
τωι παλατιωι· εκει γαρ ᾤκουν. και λοιπον αλληλοις συνελαλουν· «ηλθομεν επ'
αλλοις και αλλα βλεπομεν· απηντησαμεν μετα κομητων και χωρις κομητων η κρισις
γινεται· κατακρινομεθα παντως. οιδατε παντες τα προσταγματα· εχουσιν οι περι
Ἀθανασιον τα εν τωι Μαρεωτηι υπομνηματα, εξ ων αυτος μεν καθαριζεται, ημεις δε
καταισχυνομεθα. τι δη ουν μελλομεν; τι βραδυ νομεν; πλασωμεθα προφασεις και
απελθωμεν, μη μενοντες κατακριθωμεν. βελτιον φευ γοντας ερυθριαν η
ελεγχθεντας συκοφαντας κατακρινεσθαι. εαν φυγωμεν, δυναμεθα πως καν της
αιρεσεως προιστασθαι· εαν δε και φευγοντας ημας κατακρινωσιν, αλλ' εχομεν
βασιλεα προστατην τον μη αφιεντα ημας υπο των λαων εκβαλλεσθαι απο των
εκκλησιων». 16.1 Τοιαυτα μεν ουν εκεινοι διελογιζοντο· Ὅσιος δε και οι αλλοι
παντες επισκοποι πυκνοτερον αυτοις εσημαινον την προθυμιαν των περι Ἀθανασιον
και ως «ετοιμοι προς απολογιαν εισιν επαγγελλομενοι διελεγχειν υμας
συκοφαντας», ελεγον τε «ει φοβεισθε 16.2 την κρισιν, τι απηντατε; εδει γαρ η μη
ελθειν η ελθοντας μη φευγειν». εκεινοι ταυτα ακουοντες και μαλλον
καταπληξαντες απρεπεστεραι της εν Ἀντιοχειαι προφασεως αλληι προφασει
χρησαμενοι, ως βασιλεως αυτοις επινικια κατα Περσων γραψαντος, επεχειρησαν
φευγειν. και ταυτην την προφασιν ουκ αιδεσθεντες επεμψαν δι' Ευσταθιου
πρεσβυτερου 16.3 της κατα Σαρδικην εκκλησιας. αλλ' ουδε ουτως αυτοις η φυγη
καταθυμιως απεβη· ευθυς γαρ η αγια συνοδος, ης προηγορος ην ο μεγας Ὅσιος,
εγραψεν αυτοις φανερως· «η απαντησατε απολογησομενοι προς τας επιφερομενας
καθ' υμων κατηγοριας και ας ειργασασθε συκοφαντιας, η γινωσκετε οτι υμας μεν ως
υπευθυνους η συνοδος κατα κρινει, τους δε περι Ἀθανασιον ελευθερους και
καθαρους απο πασης αιτιας αποφαινεται». εκεινοι τοινυν υπο φοβου του συνειδοτος
ηλαυνοντο μαλλον η τοις γραμμασιν επειθοντο· και γαρ τους αδικηθεντας παρ'
αυτων ορωντες ουδε προς τους λεγοντας επεστρεφοντο, αλλ' οξυτερον εφευγον.
17.1 Ἐκεινων μεν ουν ουτως αισχρως και απρεπως γεγονεν η φυγη, η δε αγια
συνοδος η απο λεʹ και πλεον επαρχιων συναχθεισα επιγνουσα την των Ἀρειανων
κακοηθειαν εδεξατο τους περι Ἀθανασιον εις απολογιαν περι ων πεπονθασι κακεινοι
κατηγορησαν, 17.2 και ουτως απολογησαμενους, απερ εν τοις εμπροσθεν ειρηκαμεν,
απεδεξατο και υπερ εθαυμασεν, ωστε αυτους τε και την κοινωνιαν αυτων αγαπησαι
και γραψαι πανταχου γραψαι τε και εις την εκαστου παροικιαν και μαλιστα εις
Ἀλεξανδρειαν και την Αιγυπτον και εις τας Λιβυας, Ἀθανασιον μεν και τους συν
αυτωι καθαρους και πασης μεμψεως εκτος ειναι, τους δε κατ' αυτων γενομενους
συκοφαντας κακουργους και παντα μαλλον 17.3 η Χριστιανους τυγχανειν. απελυσαν
γουν αυτους μετ' ειρηνης, καθειλον δε Στεφανον και Μηνοφαντον, Ἀκακιον και
Γεωργιον τον εν Λαοδικειαι, Ουρσακιον και Ουαλεντα και Θεοδωρον και Ναρκισσον.
Γρηγοριον γαρ τον απο βασιλεως εις Ἀλεξανδρειαν αποσταλεντα ουτως απεκηρυξαν
ως μηδε ολως επισκοπον γενομενον μηδε οφειλοντα Χριστιανον ονομαζεσθαι.
ηκυρωσαν γουν και ας εδοξε καταστασεις ποιεισθαι προσ ταξαντες μηδε αυτας ολως
εν εκκλησιαις ονομαζεσθαι δια το καινον της παρανομιας. 18.1 Ουτω μεν ουν
Ἀθανασιος και οι συν αυτωι απελυθησαν μετ' ειρηνης, τα τε γραμματα εν τωι τελει
γεγραπται δια το μηκος της επιστολης, και η συνοδος διαλελυται, οι δε καθ
αιρεθεντες δεον και ουτως ηρεμειν, οι δε και μετα την ουτως αισχραν φυγην
κατελθοντες 18.2 τοιαυτα εδρασαν, ως εκ τουτων μικρας αυτων τας προτερας
 
 
 
 

6

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δειχθηναι πραξεις. επειδη γαρ ουκ ηθελησαν αυτοις οι εν Ἀδριανουπολει
κοινωνησαι ως φυγουσιν απο της συνοδου και υπευθυνοις γενομενοις, ανηνεγκαν
βασιλει Κωνσταντιωι και πεποιηκασιν απο της εκει καλουμενης Φαβρικος δεκα
λαικων αποτμηθηναι τας κεφαλας υπουργουντος αυτοις και εις τουτο Φιλαγριου
παλιν εκει κομητος γενομενου. και τουτων τα μνηματα προ της πολεως εστιν, απερ
παρερχομενοι και ημεις εωρακαμεν. ειτα ωσπερ κατορθωσαντες, οτι δια τουτ'
εφυγον, ινα μη ελεγχθωσι συκοφανται, απερ εβουλοντο, ταυτα και βασιλευς 18.3
εκελευε. πεποιηκασι γουν και απο της Ἀλεξανδρειας εις την Ἀρμενιαν εξορισθηναι
πρεσβυτερους δυο και διακονους τρεις. και Ἄρειον μεν και Ἀστεριον, τον μεν απο
Πετρων της Παλαιστινης, τον δε απο της Ἀραβιας, επισκοπους τους αποπηδησαντας
απ' αυτων ου μονον εξωρισαν εις την ανω Λιβυην, αλλα και υβρεων μετασχειν
αυτους πεποιηκασι, 19.1 Λουκιον δε τον της Ἀδριανουπολεως επισκοπον, επειδη
εβλεπον πολληι τηι κατ' αυτων παρρησιαι χρωμενον και ελεγχοντα αυτων την
ασεβειαν, πεποιηκασι παλιν, ωσπερ και προτερον, αλυσεσι σιδηραις δεθηναι τον
τραχηλον και τας χειρας και ουτως εξωρισαν· 19.2 ενθα και ετελευτησεν, ως εκεινοι
γινωσκουσι. και ∆ιοδωρον μεν επισκοπον εκτο πιζουσιν, Ὀλυμπιον δε τον απο
Αινων και Θεοδουλον τον απο της Τραιανουπολεως, αμφοτερους απο της Θραικης
επισκοπους, αγαθους και ορθοδοξους ανδρας, επειδη εωρακασι μισουντας την
αιρεσιν, διεβαλον, το πρωτον μεν οι περι Ευσεβιον και εγραψε βασιλευς
Κωνσταντιος, το δευτερον δε υπεμνησαν ουτοι. ην δε τα γραφεντα μη μονον
εκβαλλεσθαι των πολεων και των εκκλησιων αυτους, αλλα και κεφαλικην διδοναι
δικην, ει που ευρεθειεν 19.3 ουτοι. τουτο δε ει και θαυμαστον, αλλ' ουκ αλλοτριον
της προαιρεσεως αυτων, ως γαρ μαθοντες το τοιουτον απο των περι Ευσεβιον και
ωσπερ κληρονομοι της ασεβειας και της προαιρεσεως αυτων τυγχανοντες ηθελησαν
ως οι πατερες αυτων εν τηι Θραικηι, ουτω και ουτοι εν τηι Ἀλεξανδρειαι φοβερους
εαυτους δειξαι, και ποιουσι γραφηναι, ωστε τους λιμενας και τας εισοδους των
πολεων τηρεισθαι, μηπως δια την απο της 19.4 συνοδου συγχωρησιν επανελθωσιν
εις τας εκκλησιας. ποιουσι δε γραφηναι και τοις εν Ἀλεξανδρειαι δικασταις περι
Ἀθανασιου και πρεσβυτερων τινων εξ ονοματος, ινα, ειτε επισκοπος ειτε τις εξ
εκεινων ευρεθειη της πολεως η των ορων αυτης επιβας, εξηι τωι δικαστηι των
ευρισκομενων τας κεφαλας αποτεμνειν. ουτως η ιουδαικη νεα αιρεσις ου μονον
αρνειται τον κυριον, αλλα και φονευειν μεμαθηκεν. 20.1 Ουδε ουτω δε ηρεμουν,
αλλ' ωσπερ ο πατηρ της αιρεσεως αυτων «περιερχεται ως λεων ζητων τινα
καταπιηι», ουτως ουτοι δημοσιου δρομου την εξουσιαν λαβοντες και περιερχομενοι,
ον αν ηυρισκον ονειδιζοντα τουτοις την φυγην και μισουντα την αρειανην αιρεσιν,
τουτους εμαστιζον, εδεσμενον, εποιουν εξοριζεσθαι της ιδιας πατριδος, φοβερους τε
εαυτους ουτως εποιουν, ως πολλους μεν υποκριτας ποιησαι, πολλους δε 20.2 εις
ερημιας φευγειν η τουτοις βουλεσθαι καν ολως συντυγχανειν. τοιαυτα ην αυτων
μετα την φυγην της μανιας τα τολμηματα. και γαρ και δρωσιν αλλο τι καινον, οπερ
της μεν αιρεσεως αυτων εστι καταλληλον, ουπω δε προτερον ηκουσθη, αλλ' ουδε
ταχα γενησεται ποτε ουδε παρα τοις ασελγεστεροις των Ἑλληνων, μητιγε
Χριστιανοις. της γαρ αγιας συνοδου πρεσβευτας αποστειλασης επισκοπους,
Βικεντιον μεν τον απο Καπυης (εστι δε αυτη μητροπολις της Καμπανιας), Ευφρατην
δε τον απο Ἀγριππινης (εστι δε και αυτη μητροπολις της ανω Γαλλιας), ινα, ως η
συνοδος εκρινε, συγχωρησηι βασιλευς εις τας εκκλησιας τους επισκοπους
επανελθειν, επειδη και αυτος εξεβαλε, γρα ψαντος τε και του ευσεβεστατου
Κωνσταντος τωι αδελφωι εαυτου και συστησαντος τους 20.3 επισκοπους. οι
 
 
 
 

7

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θαυμαστοι και προς παντα τολμηροι, ως εωρακασιν αυτους επι της Ἀντιοχειας,
βουλευονται μεν κοινηι, μονος δε Στεφανος αναδεχεται το δραμα ως επι τηδειως
εχων περι τα τοιαυτα. μισθουνται τοινυν πορνην δημοσιαν εν αυταις ταις ημεραις
του αγιωτατου πασχα και γυμνωσαντες ταυτην επαφιασι νυκτος Ευφρατηι τωι 20.4
επισκοπωι. και η μεν πορνη το πρωτον νομισασα νεωτερον ειναι τον καλεσαντα
προθυμως ηκολουθει, ως δε ριφεισα παρ' εκεινων ειδε κοιμωμενον τον ανθρωπον
και μη ειδοτα το γιγνομενον, ειτα ως κατενοησε και ειδε πρεσβυτου προσωπον και
επισκοπου καταστασιν, ευθυς αναβοησασα την βιαν εβοα. εκεινοι τε ηξιουν σιωπαν
και κατα 20.5 ψευδεσθαι του επισκοπου. ημερας τοινυν γενομενης διατεθρυλητο το
πραγμα και πασα η πολις συνετρεχεν, οι τε απο του παλατιου εκινουντο
θαυμαζοντες το θρυλου μενον και αξιουντες μη σιωπηθηναι τουτο. γεγονε τοινυν
κρισις, και ο μεν εταιροτροφος ηλεγξε τους ελθοντας επι την πορνην, εκεινοι δε τον
Στεφανον· ησαν γαρ αυτου κληρικοι. ο μεν ουν Στεφανος καθαιρειται, και γιγνεται
αντ' αυτου Λεοντιος ο αποκοπος, ινα μονον μη λειπηι τηι αρειανηι αιρεσει προστατης.
21.1 Ὁ δε βασιλευς Κωνσταντιος ολιγον τι κατανυγεις εις εαυτον ηλθε λογισαμενος
τε εξ ων εδρασαν τωι Ευφρατηι οτι και τα κατα των αλλων επιχειρηματα τοιαυτα
εστι, τους μεν εξορισθεντας απο της Ἀλεξανδρειας εις την Ἀρμενιαν πρεσβυτερους
και διακονους ευθυς απολυθηναι κελευει, γραφει δε εις Ἀλεξανδρειαν φανερως
μηκετι διωκεσθαι 21.2 τους μετα Ἀθανασιου κληρικους τε και λαικους. ειτα μετα
μηνας που δεκα τελευτη σαντος Γρηγοριου μεταπεμπεται και Ἀθανασιον μετα πασης
τιμης, ουχ απαξ ουδε δευτερον, αλλα και τριτον γραψας αυτωι μεν φιλικα, δι' ων
θαρρειν και ελθειν προετρεπε. πεμπει τε πρεσβυτερον και διακονον, ιν' ετι μαλλον
θαρρων επανελθοι. ενομιζε γαρ 21.3 δια τον φοβον των προτερον γενομενων
ολιγωρειν με περι την επανοδον. γραφει δε και τωι αδελφωι εαυτου Κωνσταντι, ινα
και αυτος επανελθειν με προτρεψηται. διε βεβαιουτο γαρ ενιαυτον ολον εκδεχεσθαι
τον Ἀθανασιον και ουκ αν ποτε επιτρεψαι μη γενεσθαι τινα καινοτομιαν η και
καταστασιν φυλαττων Ἀθανασιωι τωι επισκοπωι τας εκκλησιας. 22.1 Ουτω δη ουν
γραψαντος αυτου και προτρεψαμενου δια πολλων (και γαρ και τους κομητας αυτου
πεποιηκε γραψαι, Πολεμιον, ∆ατιανον, Βαρδιωνα, Θαλασσον, Ταυρον και
Φλωρεντιον, οις και μαλλον πιστευειν ην), το δε ολον δεδωκως τωι θεωι τωι και εις
τουτο κατανυξαντι τον Κωνσταντιον ηλθεν Ἀθανασιος μετα των συν αυτωι προς
αυτον, γνησιως τε αυτον εωρακε και απελυσεν εισελθειν εις την πατριδα και τας
εκκλησιας γραψας και τοις κατα τοπον δικασταις, επειδη προτερον προσταξας ην φυ
22.2 λαττεσθαι τας διοδους, ινα ακωλυτον εχωσι την παροδον. ειτα του επισκοπου
αποδυρομενου περι ων πεπονθε και περι των κατ' αυτου γραφεντων παρ' αυτου
παρα τιθεμενου τε, μη παλιν μετα την αποδημιαν διαβολαι γενωνται παρα των
εχθρων, και λεγοντος· «καλει τουτους, ει βουλει, (εξεστι γαρ εσταναι τουτους δι'
ημας) και διε λεγχομεν αυτους», τουτο μεν ου πεποιηκε, παντα δε, οσα προτερον εκ
διαβολης ην γραφεντα κατ' αυτου, αναιρεθηναι ταυτα και απαλειφηναι κελευει
διαβεβαιωσαμενος· «μηκετι του λοιπου διαβολων ανεχεσθαι, αλλ' ειναι βεβαιαν και
αμεταβλητον την προαι 22.3 ρεσιν». και τουτο ουχ απλως ελεγεν, αλλ' ορκοις
επεσφραγιζε τους λογους τον θεον επι τουτοις καλων μαρτυρα. πολλοις γουν και
ετεροις λογοις προτρεψαμενος αυτον και θαρρειν παρακελευσαμενος γραφει προς
τους επισκοπους και τους δικαστας ταυτα· 23.1 Νικητης Κωνσταντιος Μεγιστος
Σεβαστος επισκοποις και κληρικοις της καθολικης εκκλησιας. Ουκ απελειφθη της
του θεου χαριτος ο αιδεσιμωτατος ... (Ἐγραφη οπισω εις τον ξεʹ λογον και εστιν εξ
ολοκληρου ομοια ταυτης.) 23.3 Ἑτερα επιστολη Κωνσταντιου προς τον της
 
 
 
 

8

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀλεξανδρειας λαον. Σκοπον ποιουμενοι την υμετεραν εν απασιν ευνομιαν ...
(Ἐγραφη και αυτη ομοιως εις τον αυτον ξεʹ λογον και δια το μηδεν παραλασσειν
κατελειφθησαν νυν αγραφοι.) Ἑτερα επιστολη Νικητης Κωνσταντιος Αυγουστος
Νεστοριωι επαρχωι Αιγυπτου. Φανερον εστι προ τουτου προσταξιν ημετεραν
γεγενησθαι, ωστε κατα της υπο ληψεως Ἀθανασιου του αιδεσιμωτατου επισκοπου
γραμματα τινα ευρισκεσθαι, ταυτα τε συνεστηκεν εν τηι ταξει της σης καθοσιωσεως
ειναι. βουλομεθα τοιγαρουν, ινα η δεδοκιμασμενη ημιν νηφαλιοτης σου πασας τας
επιστολας οσας αν περι του ονοματος του προειρημενου γενομενας εν τηι υπο σε
ταξει ακολουθως τηι ημετεραι ταυτηι κελευσει εις το ημετερον κομητατον αποστειληι.
24.1 α δε και μετα θανατον του μακαριου Κωνσταντος εγραψεν, εστι ταυτα,
Ῥωμαιστι μεν γραφεντα, ερμηνευθεντα δε Ἑλληνιστι· 24.2ν Νικητης Κωνσταντιος
Αυγουστος Ἀθανασιωι. Ευχην αει μοι ταυτην γεγενησθαι, ωστε παντα καταθυμιως
αποβαινειν τωι ποτε μου αδελφωι Κωνσταντι, ουδε την σην συνεσιν ελαθεν· εν οσηι τε
λυπηι διετεθην μαθων τουτον ανηιρησθαι παρα τινων ανοσιωτατων, στοχαζεσθαι
παλιν δυναται η ση φρονησις. 24.3 επει ουν τινες εισιν οι εν τωι παροντι καιρωι, τωι
ουτω πενθικωι, πειρωμενοι σε εκφοβειν, δια τουτο ταυτα προς την σην στερροτητα
δοθηναι τα γραμματα εδικαιωσα προτρε πομενος σε, ινα, ως πρεπει επισκοπον, τους
λαους τα οφειλομενα τηι θειαι θρησκειαι διδασκηις και μετ' αυτων συνηθως ευχαις
σχολαζηις και μη ματαιοις θρυλοις, ειτινες αν 24.4 γενοιντο, πιστευσηις. ημιν γαρ
τουτο εν τηι ψυχηι πεπηγεν, ωστε σε ακολουθως τηι ημετεραι προαιρεσει διαπαντος εν
τωι τοπωι σου θελειν επισκοπον ειναι. η θεια προ νοια πολλοις ετεσι σε διατηροιη,
γονευ προσφιλεστατε. 25.1 Τουτων ουτω πραχθεντων ουτω τε συνταξαμενων και
της οδου λοιπον επιβαντων οι μεν φιλοι φιλον ορωντες εχαιρον, των δε αλλων οι
μεν εδυσωπουντο βλεποντες αυτον, οι δε και παρρησιαν ουκ εχοντες εκρυπτοντο, οι
δε και μετεγινωσκον εφ' οις εγραψαν 25.2 κατα του επισκοπου. παντες γουν οι απο
Παλαιστινης επισκοποι χωρις δυο που η τριων και αυτων υποπτων τυγχανοντων
ουτω τον Ἀθανασιον υπεδεξαντο και την προς αυτον ησπασαντο κοινωνιαν, ως και
γραψαι και απολογησασθαι, οτι, α 25.3 προτερον εγραψαν, ου κατα προαιρεσιν, αλλα
βιαζομενοι πεποιηκασι. περι γαρ των εν Αιγυπτωι και ταις Λιβυαις επισκοπων και
των εν αυταις και των εν Ἀλεξανδρειαι λαων περιττον εστι και λεγειν, παντων
συντρεχοντων και ανεκλαλητον εχοντων την χαραν, ουχ οτι μονον τους ιδιους παρ'
ελπιδα ζωντας απελαμβανον, αλλ' οτι και των αιρετικων ως τυραννων και
λυττωντων κυνων απηλλαττοντο. μεγαλη γουν ην ευφρο 25.4 συνη των λαων εν
ταις συναξεσι παροξυνοντων αλληλους εις αρετην. ποσαι των αγαμων προτερον
ουσαι προς γαμον ετοιμοι εμειναν παρθενοι τωι Χριστωι· ποσοι νεω τεροι βλεποντες
ετερους τον μονηρη βιον ηγαπησαν· ποσοι πατερες προετρεπον τεκνα· ποσοι δε και
παρα τεκνων ηξιωθησαν, μη εμποδιζεσθαι της εν Χριστωι ασκησεως· ποσαι γυναικες
επεισαν ανδρας, ποσαι δε και παρα ανδρων επεισθησαν «σχολαζειν τηι προσευχηι», ως
ειπεν ο αποστολος· ποσαι χηραι, ποσοι δε και ορφανοι το προτερον πεινωντες και
γυμνοι τυγχανοντες εκ πολλης της των λαων προθυμιας ουτε λοιπον επεινων, 25.5
αλλα και ενδεδυμενοι προηρχοντο. και ολως τοσαυτη ην αμιλλα περι αρετην, ως
εκαστην οικιαν και οικον εκαστου νομιζειν εκκλησιαν ειναι δια την των
ενοικουντων φιλοκαλιαν τε και την προς τον θεον ευχην. ειρηνη τε ην εν ταις
εκκλησιαις βαθεια και θαυμαστη γραφοντων των πανταχοθεν επισκοπων και
δεχομενων παρα Ἀθανασιου τα συνηθη της ειρηνης γραμματα. 26.1 Και γαρ και
Ουρσακιος και Ουαλης ωσπερ υπο του συνειδοτος μαστιζομενοι μετ εγνωσαν και
γραφουσι μεν αυτωι τωι επισκοπωι φιλικην και ειρηνικην επιστολην, καιτοι μη
 
 
 
 

9

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαβοντες παρ' αυτου γραμματα. ανελθοντες δε και εις την Ῥωμην μετενοουν ομολο
γουντες οτι παντα, οσαπερ πεποιηκασι και ειρηκασι κατ' αυτου, ταυτα ειναι παντα
26.2 ψευδη και μονον συκοφαντιαν. ουχ απλως δε τουτο ουδ' αυτοι πεποιηκασιν,
αλλα γαρ και αναθεματισαντες την αρειανην αιρεσιν εγγραφον την μετανοιαν
αυτων δεδωκασι γραψαντες Ἰουλιωι τωι επισκοπωι, Ῥωμαιστι μεν, μεταβληθεντα δε
Ἑλληνιστι, ταυτα·το γαρ αντιγραφον απεσταλη ημιν παρα Παυλου επισκοπου
Τριβερων Ῥωμαιστι. 26.3 Ἑρμηνεια απο Ῥωμαικου Κυριωι μου μακαριωτατωι παπαι
Ἰουλιωι Ουρσακιος και Ουαλης. Ἐπειδη συνεστηκεν ημας προ τουτου πολλα τε και
δεινα ... (Ἐγραφη οπισω εις τον ξηʹ λογον και εστι κατα παντα ομοια και ιση.) 26.4
Ἑρμηνεια απο Ῥωμαικου Κυριωι μου αδελφωι Ἀθανασιωι επισκοπωι Ουρσακιος και
Ουαλης επισκοποι. Ἀφορμη ημιν εδοθη δια του αδελφου και συμπρεσβυτερου ...
(Ἐγραφη οπισω εις τον αυτον ξηʹ λογον και εστιν ομοια και ιση εξ ολοκληρου.) 26.5
Ταυτα γραψαντες υπεγραψαν και τοις ειρηνικοις παρερχομενων πρεσβυτερων
Ἀθανασιου Πετρου τε και Ειρηναιου και Ἀμμωνιου λαικου, καιτοι μηδε δι' αυτων
γραψαντος αυτοις. 27.1 Τις τοινυν ουκ εθαυμαζε βλεπων ταυτα και την τοσαυτην
των εκκλησιων ειρηνην; τις ουκ εχαιρεν ορων των τοσουτων επισκοπων την
ομονοιαν; τις ουκ εδοξαζε τον κυριον θεωρων των λαων την εν ταις συναξεσιν
ευφροσυνην; ποσοι των εχθρων μετ ενοουν· ποσοι των προτερον διαβαλλοντων
απελογουντο· ποσοι προτερον μισουντες αυτον υστερον ηγαπησαν· ποσοι των
γραψαντων κατ' αυτου παλινωιδιαν ηισαν. 27.2 πολλοι και των μη προαιρεσει, αλλ'
αναγκηι μετα των Ἀρειανων οντες ερχομενοι νυκτος απελογουντο, και την μεν
αιρεσιν ανεθεματιζον, ηξιουν δε συγγνωμην εχειν, οτι δια τας συσκευας και τας
διαβολας τας παρ' αυτων γιγνομενας τοις μεν σωμασιν εκει φαινονται, τηι δε καρδιαι
μετα Ἀθανασιου συναγονται και αει μετ' αυτου τυγχανουσι· ναι πιστευσατε. 28.1
Ἀλλα ταυτα ακουοντες και βλεποντες οι κληρονομοι της γνωμης και της ασεβειας
των περι Ευσεβιον, Λεοντιος ο αποκοπος, ον ουδε ως λαικον κοινωνειν εχρην, διοτι
εαυτον απεκοψεν υπερ του μετ' εξουσιας λοιπον κοιμασθαι μετα Ευστολιου τινος,
γυναικος μεν δι' αυτον, λεγομενης δε παρθενου, Γεωργιος τε και Ἀκακιος και
Θεοδωρος και Ναρ 28.2 κισσος, οιτινες και εν τηι συνοδωι καθηιρεθησαν, μεγαλως
ηισχυνοντο. ειτα βλεποντες την προς Ἀθανασιον των επισκοπων συμφωνιαν τε και
ειρηνην, πλειους δε ησαν υʹ, απο τε της μεγαλης Ῥωμης και της Ἰταλιας πασης
Καλαβριας τε και Ἀπουλιας και Καμπανιας Βριττιας τε και Σικελιας Σερδινιας τε και
Κορσικης και πασης της Ἀφρικης τους τε απο Γαλλιων και Βριττανιας και Σπανιων
μετα του μεγαλου και ομολογητου Ὁσιου, επειτα τους απο των Παννονιων και
Νωρικου και Σισκιας ∆αλματιας τε και ∆αρδανιας ∆ακιας τε και Μυσιας Μακεδονιας
Θεσσαλιας και πασης της Ἀχαιας και Κρητης Κυπρου τε και Λυκιας και πλειστους της
Παλαιστινης τε και Ἰσαυριας Αιγυπτου 28.3 και Θηβαιδος και πασης Λιβυης και
Πενταπολεως· ταυτα βλεποντες εκεινοι φθονωι και φοβωι συνεσχεθησαν, φθονωι μεν
δια την τοσουτων κοινωνιαν, φοβωι δε μη οι παρ' αυτων απατηθεντες προστεθωσι τηι
των τοσουτων ομοψυχιαι και λοιπον η αιρεσις αυτων παραδειγματισθεισα
θριαμβευθηι και στηλιτευθηι πανταχου. 29.1 Πρωτον μεν τους περι Ουρσακιον και
Ουαλεντα ως τους κυνας μεταπειθουσι μετα βαλεσθαι και εις τον ιδιον εμετον
επιστρεψαι και ως τους χοιρους εις τον προτερον βορ βορον της ασεβειας παλιν
κυλισθηναι προφασιν τε της μετανοιας πλασασθαι, ως δια φοβον του θεοσεβεστατου
Κωνσταντος ειεν τουτο πεποιηκοτες, καιτοι, ει και φοβος 29.2 ην, αλλ' ουκ εχρην,
ειπερ εθαρρουν οις επραξαν, προδοτας τουτων γιγνεσθαι. οτε δε ουδε φοβος, αλλ'
εψευδοντο, πως ουκ αξιοι πασης καταγνωσεως εισιν; ουτε γαρ στρατιωτου
 
 
 
 

10

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παροντος, ου παλατινων η νοταριων αποσταλεντων, οποια νυν αυτοι ποιουσιν, αλλ'
ουδε βασιλεως παροντος ουδε ολως κληθεντες παρα τινος εγραψαν, αλλ' αυτοι
θελοντες ανηλθον εις την Ῥωμην και εν τηι εκκλησιαι, ενθα φοβος μεν εξωθεν ουκ
ην, μονος δε ο του θεου φοβος εστι και ελευθεραν εκαστος εχει την προαιρεσιν δι'
εαυτων μετενοησαν και εγραψαν. και ομως Ἀρειανοι δευτερον γενομενοι τοιαυτην
παλιν απρεπη προφασιν επινοησαντες ουκ ερυθριωσιν. 30.1 Ἔπειτα κοινηι
προσελθοντες παρεκαλουν τον βασιλεα Κωνσταντιον λεγοντες «και το πρωτον
αξιουντες ουκ επιστευθημεν· ελεγομεν γαρ, οτε μετεπεμπου τον Ἀθα νασιον, οτι
τουτον προσκαλουμενος την ημετεραν αιρεσιν εκβαλλεις. ουτος γαρ εξ αρχης 30.2
κατ' αυτης γεγονε και ου παυεται ταυτην ουτος αναθεματιζων. αυτος μεν ουν ηδη
πεπληρωκε τα πανταχου γραφων καθ' ημων, και οι μεν πλειστοι την μετ' αυτου κοι
νωνιαν εχουσι, των δε και δοξαντων μεθ' ημων ειναι οι μεν προσετεθησαν αυτωι, οι
δε μελλουσιν· ημεις δε εμειναμεν μονοι. και φοβος μη και η αιρεσις γνωσθηι και
λοιπον ημεις και συ χρηματισωμεν αιρετικοι. καν τουτο γενηται, σκοπει μη μετα
Μανιχαιων λογισθωμεν. αρξαι παλιν ουν διωκειν και προστα της αιρεσεως· και γαρ
και αυτη σε 30.3 βασιλεα εχει.» τοιαυτα μεν ουν ην τουτων τα της πανουργιας
ρηματα. και αυτος δε διερχομενος, οτε προς Μαγνεντιον εσπευδε, και βλεπων την
προς Ἀθανασιον των επισκοπων κοινωνιαν, ως υπο πυρος αναφθεις μετεβαλλετο
την γνωμην και ουτε των ορκων εμνημονευσεν, αλλα και ων εγραψεν επελαθετο
και των προς τον αδελφον καθη κοντων αγνωμων γεγονε. και γαρ και αυτωι
γραφων και Ἀθανασιον εωρακως ορκους δεδωκε, μη αλλως ποιησειν, η ως αν ο λαος
βουληται και τωι επισκοπωι καταθυμιως 30.4 τυγχανοι. αλλ' η προς την ασεβειαν
σπουδη παντων αθροως αυτον επιλαθεσθαι πεποιηκεν. ου δει δε θαυμαζειν, ει μετα
τοσαυτα γραμματα και τοσουτους ορκους ηλλοιωθη Κωνσταντιος, οπουγε και ο της
Αιγυπτου τοτε τυραννος Φαραω πολλακις επαγγελ λομενος και δια τουτο λαμβανων
των βασανων ανεσιν μετετιθετο, εως εις τελος απωλετο συν αυτοις τοις
ομονοησασιν αυτωι. 31.1 Τουτους μεν ουν κατα πολιν πρωτον εβιαζετο μετατιθεσθαι,
γενομενος δε εν τηι Ἀρελατωι και τηι Μεδιολανωι λοιπον, ως οι αιρετικοι
συνεβουλευσαν και υπεθεντο, ουτως αυτος επραττε, μαλλον δε ουτως και αυτοι
διεπραττοντο και ενηλλοντο κατα παντων 31.2 εχοντες την εξουσιαν. και ευθυς ωδε
μεν εντολαι και γραμματα προς τον επαρχον, ινα τεως ο σιτος αφαιρεθηι παρα
Ἀθανασιου και δοθηι τοις τα Ἀρειου φρονουσι, και ινα εξηι υβριζειν τοις βουλομενοις
τους μετ' αυτου συναγομενους. απειλη τε ην τοις δικασταις, ει μη συναγοιντο μετα
των Ἀρειανων. ην δε ταυτα προοιμια των μετα 31.3 ταυτα γενομενων δια του
δουκος Συριανου. εις δε τα εξω μερη προσταγματα παλιν, και νοταριοι κατα πολιν
και παλατινοι φεροντες απειλας απεστελλοντο προς τε τους επισκοπους και τους
δικαστας, ιν' οι μεν δικασται επειγωσιν, οι δε επισκοποι η ινα κατα Ἀθανασιου
γραφωσι κοινωνιαν εχοντες προς τους Ἀρειανους η τιμωριαν αυτοι μεν υπομενωσιν
εξοριστιας, οι δε τουτοις συνερχομενοι λαοι δεσμα και υβρεις και πληγας 31.4 κατ'
αυτων και αφαιρεσιν των ιδιων υπαρχοντων εσεσθαι γινωσκοιεν. ουκ ημελειτο δε
το προσταγμα· και γαρ ειχον οι αποσταλεντες μεθ' εαυτων κληρικους Ουρσακιου και
Ουαλεντος, ινα και παροξυνωσι και αμελουντας τους δικαστας κατενεγκωσι τωι
βασιλει. και τας μεν αιρεσεις ως μικροτερας εαυτων αδελφας συνεχωρουν
βλασφημειν εις τον κυριον, μονοις δε τοις Χριστιανοις επεβουλευον ου φεροντες
ακουειν περι Χριστου λογων ευσεβων. ποσοι τοιγαρουν επισκοποι κατα το
γεγραμμενον «επι ηγεμονας και βασιλεας ηχθησαν» 31.5 και παρα δικαστων
ηκουσαν· «η υπογραψατε η των εκκλησιων αναχωρειτε, καθαιρεθηναι γαρ υμας
 
 
 
 

11

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλευς προσεταξε». ποσοι διεσεισθησαν παρ' αυτων κατα πολιν, ινα μη 31.6 ως
φιλους των επισκοπων αυτους καταμεμψωνται. και γαρ και πολιτευταις εγραφετο,
και ην απειλη, ζημια χρηματων, ει μη αναγκαζοι εκαστος τον της ιδιας πολεως
επισκοπον υπογραφειν. και ολως πας τοπος και πασα πολις επεπληρωτο φοβου και
ταραχης των μεν επισκοπων ελκομενων, των δε δικαστων ορωντων τους οδυρμους
και στεναγμους των λαων. 32.1 Ταυτα μεν παρα των αποσταλεντων παλατινων
επραττετο, οι δε θαυμαστοι θαρρουντες αις εχουσι προστασιαις σπουδην τιθενται·
και ουτω των επισκοπων τους μεν προς βασιλεα καλουσι, τους δε παλιν δια
γραμματων μεθοδευουσι πλαττοντες κατ' αυτων προφασεις, ιν' οι μεν παροντα
Κωνσταντιον καταπτηξωσιν, οι δε τους απο σταλεντας και τας απειλας της εκ
προφασεως συκοφαντιας φοβηθεντες μεταθωνται της 32.2 εαυτων ορθης και
ευσεβους μνημης. ουτω γουν εβιασατο βασιλευς το τοσουτον των επισκοπων
πληθος, τα μεν απειλων, τα δε επαγγελλομενος, ειπειν· «ουκετι κοινωνουμεν
Ἀθανασιωι». οι γαρ ερχομενοι προς αυτον ου προτερον εβλεπον αυτον ουδ' ολως
ανεσιν εχειν τινα η προιεναι της ιδιας οικησεως επετρεποντο, πριν αν υπογραψωσιν
η ανα 32.3 νευοντες εξορισθωσιν. εποιει δε τουτο δια το συνοραν απο παντων
μισεισθαι την αιρεσιν, διο μαλιστα και ηναγκασε τους τοσουτους τοις ολιγοις
συναριθμηθηναι. και εσπουδασεν οχλον ονοματων συναγαγειν, προς φθονον μεν
κατα του επισκοπου, φαν τασιας δε χαριν της αρειανης ασεβειας, ης αυτος
προισταται οιομενος οτι ως τους ανθρωπους ουτω και την αληθειαν μεταστρεψαι
δυνησεται, ουκ ειδως ουδε αναγνους οτι ουδε Σαδδουκαιοι και Ἡρωδιανοι
προσλαβομενοι τους Φαρισαιους ισχυσαν επι 32.4 κρυψαι την αληθειαν. μαλλον γαρ
και ουτως αυτη μεν καθημεραν λαμπρα δεικνυται, ουτοι δε και κραξαντες· «ουκ
εχομεν βασιλεα ει μη Καισαρα», και εχοντες την Πιλατου κρισιν ουδεν ηττον εισιν
ερημοι και πασης αισχυνης, προσδοκωντες οσον ουδεπω μενειν και αυτοι κατα «τον
περδικα» γυμνοι, οταν ιδωσι και τον προστατην εαυτων απο θνησκοντα. 33.1 Ει δε
και απρεπες το ολως επι τουτοις φοβηθεντας τινας των επισκοπων μετα θεσθαι,
αλλα μαλλον απρεπεστερον και ου θαρρουντων οις πεπιστευκασι το βιαζεσθαι 33.2
και αναγκαζειν τους μη βουλομενους. ουτως ο μεν διαβολος επει μηδεν αληθες εχει
«εν πελεκει και λαξευτηριωι» επιβαινων κατεασσει τας θυρας των μη δεχομενων
αυτον, ο δε σωτηρ ουτως εστι πραος, ως διδασκειν μεν «ει τις θελει οπισω μου
ελθειν» και «ο θελων ειναι μου μαθητης», ερχομενον δε προς εκαστον μη βιαζεσθαι,
αλλα μαλλον κρουειν τε και λεγειν· «ανοιξον μοι, αδελφη μου νυμφη», και
ανοιγοντων μεν εισερχεται, οκνουν 33.3 των δε και μη θελοντων εκεινων αναχωρει.
ου γαρ ξιφεσιν η βελεσιν ουδε δια στρατιω των η αληθεια καταγγελλεται, αλλα
πειθοι και συμβουλιαι. ποια ουν πειθω, ενθα βασι λεως φοβος; η ποια συμβουλια, εν
ηι ο αντιλεγων το τελος εξορισμον εχει και θανατον; 33.4 και ο μεν ∆αυιδ καιτοι
βασιλευς ων και τον εχθρον υπο χειρας εχων θελοντας τε τους στρατιωτας
αποκτειναι τον εχθρον ου τηι εξουσιαι κεκωλυκεν, αλλ', ως η γραφη φησιν, επεισε
∆αυιδ τους ανδρας αυτου εν λογοις και ουκ εδωκεν αυτοις ανασταντας θανατωσαι
33.5 τον Σαουλ. αυτος δε τον λογον ουκ εχων μετ' εξουσιας παντας βιαζεται, ινα
δειχθηι πασιν οτι η φρονησις αυτων ουκ εστι κατα θεον, αλλ' ανθρωπινη, και οτι οι
τα Ἀρειου 33.6 φρονουντες «ουκ εχουσιν αληθως βασιλεα ει μη Καισαρα». δι' αυτου
γαρ παντα μεν οσαπερ βουλονται και πραττουσιν οι χριστομαχοι, δοξαντες δε δι'
αυτου πολλοις επιβουλευειν ηγνοησαν πολλους ποιησαντες ομολογητας γενεσθαι,
εξ ων εισιν οι νυν λαμπραι χρησαμενοι τηι ομολογιαι ανδρες ευλαβεις και επισκοποι
αγαθοι, Παυλινος ο απο Τριβερων της μητροπολεως των Γαλλιων επισκοπος και
 
 
 
 

12

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Λουκιφερ ο απο μητρο πολεως της Σερδινιας επισκοπος Ευσεβιος τε ο απο
Βερκελλων της Ἰταλιας και ∆ιονυσιος 33.7 ο απο Μεδιολανων, εστι δε και αυτη
μητροπολις της Ἰταλιας. τουτους γαρ βασιλευς καλεσας εκελευσε κατα Ἀθανασιου
μεν υπογραφειν, τοις δε αιρετικοις κοινωνειν. ειτα εκεινων θαυμαζοντων το καινον
επιτηδευμα τουτο και λεγοντων, μη ειναι τουτον εκ κλησιαστικον κανονα, ευθυς
εκεινος· «αλλ' οπερ εγω βουλομαι, τουτο κανων», ελεγε· «νομιζεσθω· ουτω γαρ μου
λεγοντος ανεχονται οι της Συριας λεγομενοι επισκοποι. η τοινυν πεισθητε η και
υμεις υπεροριοι γενησεσθε». 34.1 Ταυτα ακουσαντες οι επισκοποι πανυ γε
θαυμασαντες και τας χειρας ανατειναντες προς τον θεον πολληι τηι κατ' αυτου
παρρησιαι μετα λογων εχρησαντο διδασκοντες, μη ειναι την βασιλειαν αυτου, αλλα
του δεδωκοτος θεου, ον και φοβεισθαι αυτον ηξιουν, μη εξαιφνης αυτην αφεληται·
ηπειλουν τε την ημεραν της κρισεως και συνεβουλευον αυτωι, μη διαφθειρειν τα
εκκλησιαστικα μηδε εγκαταμισγειν την ρωμαικην αρχην τηι της εκκλησιας διαταγηι
μηδε την αρειανην αιρεσιν εισαγειν εις την εκκλησιαν του θεου. 34.2 αλλ' ουτε
ηκουεν εκεινος ουτε τι πλεον αυτους λεγειν επετρεπεν, αλλα και μαλλον ηπειλει και
ξιφος εγυμνου κατ' αυτων και απαγεσθαι δε τινας εξ αυτων εκελευσε· και παλιν 34.3
ως ο Φαραω μετεγινωσκεν. εκτιναξαντες τοινυν οι αγιοι τον κονιορτον και προς τον
θεον αναβλεψαντες ουτε απειλην βασιλεως εφοβηθησαν ουτε ξιφους γυμνουμενου
προδεδωκασιν, αλλα και τον εξορισμον ως λειτουργημα διακονιας εσχηκασι.
διερχομενοι γαρ κατα τοπον και κατα πολιν, καιπερ εν δεσμοις οντες, ευηγγελιζοντο
την μεν ευσεβη πιστιν κηρυττοντες, την δε αρειανην αιρεσιν αναθεματιζοντες και
την μετανοιαν Ουρ 34.4 σακιου και Ουαλεντος στηλιτευοντες. εγιγνετο δε τουτο
προς εναντιου τοις επι βουλευουσιν. οσωι γαρ πολυ το διαστημα της εξοριστιας,
τοσουτωι μειζον το κατ' αυτων μισος ηυξανε, και κηρυγμα ην κατα της ασεβειας
αυτων η τουτων αποδημια. τις γαρ βλεπων τουτους διερχομενους ουκ αυτους μεν
ως ομολογητας υπερεθαυμαζεν, εκεινους δε ουκ απεστρεφετο και εβδελυττετο
ουκετι μονον ως ασεβεις, αλλα και ως δημιους και φονευτας και παντα μαλλον η
Χριστιανους ονομαζων; 35.1 Βελτιον μεν ουν ην κατα την αρχην Κωνσταντιον μηδ'
ολως της αιρεσεως ταυτης γενεσθαι η γενομενον μη τοσουτον ενδουναι τοις
ασεβεσιν η ενδοντα μεχρι τουτων στηναι μετ' αυτων, ινα καν εως τουτων εχωσι
κοινην την κρισιν. ως δε εοικε, κατα τους αφρονας δεσμοις της ασεβειας εαυτους
περιπειροντες μειζονα καθ' εαυτων την κρισιν επι 35.2 σπωνται. και γαρ ουδε
Λιβεριου του επισκοπου Ῥωμης κατα την αρχην εφεισαντο, αλλα και μεχρι των εκει
την μανιαν εξετειναν, και ουχ οτι αποστολικος εστι θρονος ηιδεσθη σαν, ουδ' οτι
μητροπολις η Ῥωμη της Ῥωμανιας εστιν ηυλαβηθησαν, ουδ' οτι προτερον 35.3
«αποστολικους αυτους ανδρας» γραφοντες ειρηκασιν εμνημονευσαν. αλλα παντα
ομου φυραντες παντων αθροως επελαθοντο και μονης της υπερ της ασεβειας
σπουδης εφροντι σαν. επειδη γαρ εωρακασιν αυτον ορθοδοξουντα και μισουντα μεν
την αρειανην αιρεσιν, σπουδαζοντα δε παντας πειθειν αποστρεφεσθαι και
αναχωρειν απ' αυτης, ελογισαντο 35.4 οι δυσσεβεις οτι· «ει τον Λιβεριον πεισαιμεν,
παντων ταχεως κρατησομεν». και δια βαλλουσι βασιλει· κακεινος ταχεως
προσδοκησας δια Λιβεριου παντας ελκειν προς εαυτον γραφει και πεμπει σπαδοντα
Ευσεβιον τινα καλουμενον μετα γραμματων και δωρων, ινα τοις μεν δωροις
κολακευσηι, τοις δε γραμμασιν απειλησηι. απελθων τοινυν ο σπαδων 35.5 εις την
Ῥωμην πρωτον παρεκαλει τον Λιβεριον κατα Ἀθανασιου μεν υπογραψαι, τοις δε
Ἀρειανοις κοινωνησαι, λεγων· «τουτο βασιλευς βουλεται και κελευει σε ποιησαι».
ειτα επιδεικνυς τα δωρα παρεκαλει και χειρων ηπτετο λεγων· «πεισθητι βασιλει και
 
 
 
 

13

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτα δεξαι». 36.1 Ὁ δε επισκοπος λογωι πειθων εδιδασκε· «πως οιον τε τουτο
γενεσθαι κατα Ἀθανασιου; ον γαρ ου μονον μια, αλλα και δευτερα συνοδος
πανταχοθεν συναχθεισα καλως εκαθαρισε και η Ῥωμαιων δε εκκλησια μετ' ειρηνης
απελυσε, πως δυναμεθα κατακριναι; η τις ημας αποδεξεται, ει ον παροντα
ηγαπησαμεν και ειχομεν τηι κοινωνιαι, τουτον εαν αποστραφωμεν αποντα; ουκ εστιν
ουτος εκκλησιαστικος κανων ουδε τοιαυτην πωποτε παραδοσιν εσχομεν παρα των
πατερων των και αυτων παραλαβοντων παρα του μακα 36.2 ριου και μεγαλου
αποστολου Πετρου. αλλ' ειπερ αρα μελει τωι βασιλει περι της εκ κλησιαστικης
ειρηνης, ει κελευει λυθηναι τα παρ' ημιν περι Ἀθανασιου γραφεντα, λυεσθω και τα
παρ' εκεινων κατ' αυτου γενομενα, λυεσθω δε και τα κατα παντων και γενεσθω
λοιπον εκκλησιαστικη συνοδος μακραν του παλατιου, εν ηι βασιλευς ου παρεστιν, ου
κομης παραγινεται, ου δικαστης απειλει, αλλα μονον ο του θεου φοβος αρκει και η
των αποστολων διαταξις, ιν' ουτως προηγουμενως η μεν εκκλησιαστικη πιστις
σωζηται, καθως οι πατερες ωρισαν εν τηι κατα Νικαιαν συνοδωι, οι δε τα Ἀρειου
φρονουντες εκβαλλωνται και η αιρεσις 36.3 αυτων αναθεματισθηι. και τοτε λοιπον
κρισεως γενομενης περι ων Ἀθανασιος και ει τις ετερος εγκαλειται και περι ων
εγκαλουνται και αυτοι, οι μεν υπευθυνοι εκβαλλωνται, οι δε καθαροι παρρησιαν
εχωσιν. ου γαρ οιον τε συνοδωι συναριθμηθηναι τους περι πιστιν ασεβουντας ουδε
πρεπει προκρινεσθαι πραγματος εξετασιν της περι πιστεως εξετασεως. 36.4 χρη γαρ
πρωτον πασαν περι της πιστεως διαφωνιαν εκκοπτεσθαι και τοτε την περι των
πραγματων ερευναν ποιεισθαι. και γαρ ο κυριος ημων Ἰησους Χριστος ου προτερον
εθε ραπευε τους πασχοντας, πριν αν δειξωσι και ειπωσιν οποιαν πιστιν ειχον εις
αυτον. 36.5 ταυτα παρα των πατερων εμαθομεν, ταυτα απαγγειλον τωι βασιλει,
ταυτα γαρ και αυτωι συμφερει και την εκκλησιαν οικοδομει. μη ακουεσθω δε
Ουρσακιος και Ουαλης, και γαρ και εν τοις προτεροις μετενοησαν και νυν λεγοντες
ουκ εισι πιστοι». 37.1 Ὁ μεν ουν επισκοπος Λιβεριος τοιαυτα, ο δε ευνουχος λυπηθεις
ου τοσουτον, οτι μη υπεγραψεν, αλλ' οτι της αιρεσεως εχθρον αυτον ευρεν,
επιλαθομενος τε οτι προς επισκο πον ην μεγαλως απειλησας εξηρχετο μετα των
δωρων. πραττει δε τι παρανομον Χριστια νων μεν αλλοτριον, σπαδοντων δε
τολμηροτερον. την γαρ παραβασιν του Σαουλ μιμησα μενος απελθων εις το
μαρτυριον Πετρου του αποστολου τα δωρα αυτωι ανεθηκεν. αλλα μαθων ο Λιβεριος
προς μεν τον τηρουντα τον τοπον και μη κωλυσαντα μεγαλως ηγανακ τησεν, αυτα
δε ως αθυτον θυσιαν απερριψε, και τουτο μαλλον εις οργην εκινει τον θλαδιαν. 37.2
παροξυνει τοινυν βασιλεα λεγων· «ουκετι περι του γραψαι Λιβεριον εστιν ημιν η
φροντις, αλλ' οτι κατα της αιρεσεως ουτω φρονει, ως εξ ονοματος τους Ἀρειανους
αναθεματιζειν». εις τουτο δε κινει και τους ετερους σπαδοντας, πολλοι δε, μαλλον
δε το ολον εισιν ευνουχοι παρα Κωνσταντιωι και παντα δυνανται παρ' αυτωι, χωρις
τε τουτων ουδεν εστιν εκει γε 37.3 νεσθαι. γραφει δη ουν βασιλευς εις Ῥωμην, και
παλιν παλατινοι και νοταριοι και κομητες αποστελλονται και γραμματα προς τον
επαρχον, ινα η πλανησαντες δολωι τον Λιβεριον εξαγαγωσιν απο της Ῥωμης και
πεμψωσιν εις το στρατοπεδον προς αυτον η βιαι τουτον διωξωσι. 38.1 Τοιουτων δη
οντων των γραφεντων λοιπον κακει φοβος και επιβουλη κατα πασαν την πολιν
ηκμαζε. κατα ποσων γουν οικων απειλη γεγονε; ποσοι ποσας επαγγελιας ειληφασι
κατα Λιβεριου; ποσοι ταυτα βλεποντες εκρυβησαν επισκοποι; ποσοι των ελευθερων
38.2 ανεχωρησαν εις χωρια δια τας διαβολας των χριστομαχων; ποσοις ασκηταις
επεβου λευσαν; ποσους εκει διατριβοντας και λοιπον το εφεστιον εχοντας εκει
διωχθηναι πεποι ηκασι, ποσακις και οπως εφυλαξαν τον λιμενα και τας εισοδους
 
 
 
 

14

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των πυλων, ινα μη τις ορθοδοξος εισελθων θεωρησηι Λιβεριον; εσχε και Ῥωμη
πειραν των χριστομαχων και εγνω λοιπον οπερ ουκ επιστευεν ακουουσα προτερον,
πως και αι ετεραι εκκλησιαι κατα 38.3 πολιν επορθηθησαν παρ' αυτων. ευνουχοι δε
ησαν οι και ταυτα και τα κατα παντων κινουντες. και το παραδοξον της επιβουλης
τουτο εστιν, οτι η αρειανη αιρεσις αρνουμενη τον υιον του θεου εξ ευνουχων εχει
την βοηθειαν, οιτινες ως τηι φυσει ουτως και την ψυχην 38.4 αρετης αγονοι
τυγχανοντες ου φερουσιν ακουειν ολως περι υιου. ο μεν ουν εκ της Αιθιοπιας
ευνουχος μη νοων α ανεγινωσκεν επεισθη τωι Φιλιππωι διδασκοντι περι του
σωτηρος, οι δε του Κωνσταντιου σπαδοντες ουτε του Πετρου ομολογουντος
ανεχονται, αλλα και τον πατερα δεικνυντα τον υιον αποστρεφονται και μαινονται
κατα των λεγον των γνησιον ειναι τον υιον του θεου εκδικουντες σπαδοντων
αιρεσιν, μηδεν ειναι γνησιον 38.5 και αληθινον εκ του πατρος. δια τουτο γαρ και ο
νομος ειργει τουτους εις εκκλη σιαστικην συμβουλιαν προσλαμβανεσθαι, και ομως
τουτους νυν των εκκλησιαστικων κρι ματων κυριους ελογισατο, και οπερ αν αυτοις
δοξηι, τουτο Κωνσταντιος κρινει και οι λεγομενοι επισκοποι υποκρινονται. ω τις αν
γενοιτο τουτων λογογραφος; τις απαγγειλαι ταυτα εις γενεαν ετεραν; τις αρα
πιστευσειεν ακουων οτι σπαδοντες οι οικειακας υπηρεσιας μογις πιστευομενοι
(φιληδονον γαρ το τουτων ειδος, και ουδεν αλλο μεριμνωσιν ως τουθ', οπερ αυτους
η φυσις αφειλατο, εμποδιζειν) ουτοι νυν των εκκλησιαστικων καταρ χουσι, και
τουτοις υποπιπτων Κωνσταντιος πασιν επεβουλευσε και Λιβεριον εξωρισεν; 39.1
Ἐπειδη γαρ πολυς ην εις Ῥωμην γραφων, απειλων, αποστελλων, επιβουλευων,
λοιπον δ' εγεγονει και ο κατα Ἀλεξανδρειαν διωγμος. ελκεται και Λιβεριος προς
βασι 39.2 λεα και πολληι και αυτος κεχρηται τηι παρρησιαι· «παυσαι», λεγων, «διωκων
Χριστιανους· μη πειραζε δι' ημων εισαξαι την ασεβειαν εις την εκκλησιαν. παντα
υπομενειν εσμεν ετοιμοι η Ἀρειομανιται κληθηναι. Χριστιανους οντας ημας μη
αναγκαζε χριστομαχους 39.3 γενεσθαι. τουτο και σοι συμβουλευομεν· μη μαχου προς
τον δεδωκοτα σοι την αρχην ταυτην· μη αντ' ευχαριστιας ασεβησηις εις αυτον· μη
διωκε τους πιστευοντας εις αυτον· μη ακουσηις και συ·» σκληρον σοι προς κεντρα
λακτιζειν «. αλλ' ειθε καν ακουσηις, ινα και 39.4 συ πεισθηις ως ο αγιος Παυλος. ιδου
παρεσμεν, ηλθομεν, πριν πλασωνται προφασιν· δια τουτο γαρ και εσπευσαμεν
ειδοτες οτι εξορισμος ημας μενει παρα σου, ινα, πριν προ φασεως παθωμεν, και πασι
δειχθηι φανερως οτι και οι αλλοι παντες ουτω πεπονθασιν ως ημεις και αι λεχθεισαι
κατ' αυτων προφασεις επλασθησαν παρα των εχθρων και παντα τα κατ' αυτους εστι
συκοφαντια και ψευδη».
40.1 Ουτω μεν ουν ο Λιβεριος τοτε λεγων εθαυμαζετο παρα παντων, ο δε αντι του
απο κρινασθαι μονον εκελευσε και εξωρισεν εκαστον διαστησας, οπερ και επι των
προτερων πεποιηκε. τουτον γαρ εξοριζων τον τυπον αυτος εποιησεν, ινα και εν ταις
τιμωριαις ωμο 40.2 τερος των προ αυτου τυραννων και διωκτων γενηται. τωι μεν
γαρ προτερωι διωγμωι κοινηι και πολλους αμα κελευων ο τοτε Μαξιμιανος εξωριζεν
ομολογητας και την τιμωριαν επεκουφιζε παραμυθουμενος αυτους τηι συνουσιαι,
ουτος δε κακεινου γεγονεν ωμοτερος και διεστησε τους κοινηι παρρησιασαμενους
και ομολογησαντας και διεχωρισε τους συνδεθεντας τηι πιστει, ινα και
αποθνησκοντες αλληλους μη βλεπωσι, νομιζων ως ο χωρισμος του σωματος παντως
και την της ψυχης διαθεσιν διιστησιν η χωρισθεντες αφ' εαυτων επι λαθωνται της
αλληλων ομοφροσυνης τε και ομοψυχιας· ουκ ειδως οτι, καν εκαστος απο μεινηι,
αλλ' εχει μεθ' εαυτου παλιν ον κοινηι συνοντες ωμολογησαν κυριον, ος και πλειους
ειναι ποιησει μεθ' εκαστου (ως πεποιηκεν επι Ἑλισσαιου του προφητου) ηπερ εισι
 
 
 
 

15

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετα 40.3 Κωνσταντιου στρατιωται. τυφλον αληθως η κακια· εν ωι γαρ εδοξαν
λυπειν τους ομολογητας διαχωριζοντες αυτους απ' αλληλων, εν τουτωι μαλλον
εαυτους μεγαλως ηδικη σαν. ολως μεν γαρ ει συνησαν αλληλοις και επι το αυτο
ετυγχανον, εξ ενος τοπου των ασεβων εγνωριζετο το μυσος, νυν δε διαστησαντες
αυτους πεποιηκασιν εις παντα τοπον διαδραμειν εαυτων και γνωσθηναι την ασεβη
αιρεσιν και πονηριαν. 41.1 Οια γαρ και ταυτα πραττοντες εδρασαν, τις ακουσας ουχ
ηγησεται παντα μαλλον αυτους η Χριστιανους ειναι; Λιβεριου γαρ αποστειλαντος
προς βασιλεα Ευτροπιον πρεσ βυτερον και διακονον Ἱλαριον μετα γραμματων, οτε
και οι περι Λουκιφερον ωμολογουν, τον μεν πρεσβυτερον ευθυς εξωρισαν, τον δε
διακονον Ἱλαριον γυμνωσαντες και τα νωτα μαστιξαντες εξωρισαν επιφωνουντες·
«δια τι μη αντεστης Λιβεριωι, αλλα και παρ' αυτου κεκομικας γραμματα»; εποιουν δε
τουτο Ουρσακιος και Ουαλης και οι συν αυτοις σπαδον 41.2 τες. και ο μεν διακονος
μαστιζομενος ηυλογει τον κυριον μνησθεις αυτου λεγοντος· «τον νωτον μου εδωκα
εις μαστιγας». οι δε και μαστιζοντες εγελων και εχλευαζον αυτον ουκ ερυθριωντες,
οτι Λευιτην υβριζον· πρεποντα δε εαυτοις και ουτοι γελωντες εφρονουν κακεινος
ευλογων υπεμενε. το μεν γαρ τυπτεσθαι Χριστιανων ιδιον εστι, το δε μαστιζειν 41.3
Χριστιανους Πιλατου και Καιαφα το τολμημα. ουτω μεν ουν και την Ῥωμαιων εκ
κλησιαν και κατα την αρχην επεχειρησαν διαφθειραι θελησαντες εγκαταμιξαι και εν
αυτηι την ασεβειαν, ο δε Λιβεριος εξορισθεις υστερον μετα διετη χρονον ωκλασε και
φοβηθεις τον απειλουμενον θανατον υπεγραψεν. αλλα και τουτο δεικνυσιν εκεινων
μεν την βιαν, Λιβεριου δε το κατα της αιρεσεως μισος και την υπερ Ἀθανασιου
ψηφον, οτε την προ41.4 αιρεσιν ειχεν ελευθεραν. τα γαρ εκ βασανων παρα την εξ
αρχης γνωμην γιγνομενα, ταυτα ου των φοβηθεντων, αλλα των βασανιζοντων εστι
βουληματα. παντα μεντοι ποιειν υπερ της αιρεσεως επεχειρησαν. καθ' εκαστην δε
εκκλησιαν τηρουντες ην εμαθον πιστιν, τους μεν διδασκαλους προσδοκωσι, την δε
χριστομαχον αιρεσιν κατεβαλον και παντες ως οφιν εκτρεπονται. 42.1 Τοιαυτα δε
και τοσαυτα ποιησαντες οι δυσσεβεις ουδεν ενομιζον πεποιηκεναι, εως ο μεγας
Ὅσιος απειρατος ην αυτων της πονηριας. και γαρ και κατα του τηλικουτου γε
ροντος εκτειναι την μανιαν εαυτων εσκεψαντο. και ουθ' οτι πατηρ εστι των
επισκοπων ηισχυνθησαν, ουθ' οτι γεγονεν ομολογητης ηυλαβηθησαν, ουτε τον
χρονον της επισκοπης, οτι εξηκοντα ετη και πλειον εχει εν αυτηι, ηιδεσθησαν, αλλα
παντα εξουθενουν και προς μονην την αιρεσιν εβλεπον, ανθρωποι αληθως «μητε
τον θεον φοβουμενοι μητε ανθρωπον 42.2 εντρεπομενοι». προσελθοντες τοινυν
Κωνσταντιωι τοιουτοις παλιν εχρησαντο ρημασι· «παντα μεν πεποιηκαμεν και
εξωρισαμεν τον Ῥωμαιων επισκοπον, εξωρισαμεν δε και προ αυτου πλειστους οσους
επισκοπους, παντα τε τοπον φοβου πεπληρωκαμεν· αλλ' εις ουδεν ημιν εστι τα
τηλικαυτα σου εργα ουδε κατωρθωται οτιουν ημιν, εως Ὅσιος περι λειπεται. εκεινου
γαρ οντος εν τοις ιδιοις και παντες εν ταις ιδιαις εκκλησιαις εισιν, 42.3 ικανος εστιν
εν λογωι και πιστει πειθειν παντας καθ' ημων. ουτος και συνοδων καθη γειται και
γραφων ακουεται πανταχου· ουτος και την εν Νικαιαι πιστιν εξεθετο και τους
Ἀρειανους εκηρυξεν αιρετικους ειναι πανταχου. αν τοινυν ουτος μεινηι, περιττος ο
των ετερων εξορισμος γεγονεν· η γαρ αιρεσις ημων εκποδων γιγνεται. αρξαι τοινυν
και τουτον διωκειν και μη φεισηι, καν αρχαιος ηι. και γαρ η αιρεσις ημων ουκ οιδεν
ουδε γεροντων τιμαν πολιαν». 43.1 Ταυτα ακουων ουκ εμελλησε βασιλευς, αλλ'
ειδως τον ανθρωπον και το ικανον του γεροντος γραφει και κελευει τουτον ελθειν
προς αυτον, ηνικα και Λιβεριον κατα την αρχην επειραζεν. ελθοντα δη ουν αυτον
ηξιου και προετρεπε τα συνηθη λεγων, οις δη και τους αλλους απαταν ενομιζεν, ινα
 
 
 
 

16

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καθ' ημων μεν γραψηι, προς δε τους Ἀρειανους εχηι την κοινω 43.2 νιαν. ο δε γερων
και την ακοην αηδως ενεγκας και λυπηθεις, οτι καν ολως εφθεγξατο τι τοιουτον,
επιπληξας και πεισας αυτον ανεχωρησεν εις την πατριδα και την εκκλησιαν εαυτου.
αλλα των αιρετικων αποδυρομενων και παλιν παροξυνοντων (ειχε δε και τους
ευνουχους υπομιμνησκοντας και μαλλον παροξυνοντας) γραφει λοιπον βασιλευς
μετα 43.3 απειλης. και υβριζεται μεν ο Ὅσιος, ου κινειται δε δια τον φοβον της
επιβουλης, αλλ' εστηκως τωι φρονηματι και επι την πετραν οικοδομησας εαυτου την
της πιστεως οικιαν επαρρησιαζετο κατα της αιρεσεως ρανιδας και πνοας ανεμων
ηγουμενος τας εκ των 43.4 γραμματων απειλας. πολλακις γουν γραψαντος
Κωνσταντιου και τα μεν κολακευοντος ως πατερα, τα δε απειλουντος και τους
εξορισθεντας ονομαζοντος και λεγοντος· «ετι συ μονος τυγχανεις ο κατα της
αιρεσεως; πεισθητι και γραψον κατα Ἀθανασιου. ο γαρ κατ' εκεινου γραφων παντως
τα Ἀρειανων μεθ' ημων φρονησει». ου κατορρωδησας ο Ὅσιος, αλλα και πασχων
υβρεις εγραψε και αυτος τοιαυτα, και την επιστολην ανεγνωμεν, και εστιν εν τωι
τελει γεγραμμενη. 44.1 ... Ἐγω μεν ωμολογησα και το πρωτον, οτε διωγμος γεγονεν
επι τωι παππωι σου Μαξιμιανωι. ει δε και συ με διωκεις, ετοιμος και νυν παν οτιουν
υπομενειν η εκκενουν αθωον αιμα και προδιδοναι την αληθειαν, σε δε ουκ
αποδεχομαι τοιαυτα γραφοντα και απειλουντα. παυσαι του τοιαυτα γραφειν και μη
φρονει τα Ἀρειου, μηδε ακουε των ανατολικων μηδε πιστευε τοις περι Ουρσακιον
και Ουαλεντα. α γαρ εκεινοι λεγουσιν, ου δι' Ἀθανασιον φθεγγονται, αλλα δια την
ιδιαν αιρεσιν. πιστευε μοι, Κωνσταντιε, 44.2 παππος ειμι σου καθ' ηλικιαν. εγενομην
αυτος εν τηι κατα Σαρδικην συνοδωι, οτε συ τε και ο μακαριτης αδελφος σου Κωνστας
παντας ημας συνηγαγε. και δι' εμαυτου τους εχθρους Ἀθανασιου προσεκαλεσαμην
ελθοντας αυτους εις την εκκλησιαν, εν ηι ᾤκουν εγω, ιν', ει τι εχοιεν κατ' αυτου,
λεγωσιν, επαγγειλαμενος αυτοις θαρρειν και 44.3 μη αλλο τι προσδοκαν η ορθον το
κριτηριον επι πασιν εσεσθαι. τουτο δε ουχ απαξ, αλλα και δευτερον εποιησα
προτρεπων, ει μη θελοιεν επι πασης της συνοδου, καν επ' εμου μονου,
επαγγειλαμενος παλιν οτι, αν μεν υπευθυνος δειχθηι, παντως αποβλη θησεται και
παρ' ημων, αν δε αναιτιος ευρεθηι και ελεγξηι συκοφαντας υμας, ει παραιτεισθε τον
ανθρωπον, εγω μετ' εμαυτου πειθω τον Ἀθανασιον ελθειν εις τας Σπανιας. και ο μεν
Ἀθανασιος επι τουτοις επειθετο και ουκ αντελεγεν, εκεινοι δε προς παντα μη
θαρρουντες 44.4 ισως ανενευον. εγενετο δε παλιν ο Ἀθανασιος εις το σον
στρατοπεδον, ηνικα μετεπεμψω γραψας αυτωι, και παροντας εν αυτηι τηι Ἀντιοχειαι
τους εχθρους κληθηναι παντας η εκαστον αυτων ηξιωσεν, ιν' η ελεγξωσιν η
ελεγχθωσι, και ινα η παροντα δειξωσιν οιον λεγουσιν η αποντα μη διαβαλλωσι. και
ουτε συ λεγοντος ηνεσχου, αλλα κακεινοι 44.5 παρηιτησαντο. τι τοινυν ακουεις ετι
των κακολογουντων αυτον; πως ανεχηι Ουαλεντος και Ουρσακιου, καιτοι
μετανοησαντων αυτων και εγγραφως αυτων ομολογησαντων την συκοφαντιαν;
ωμολογησαν γαρ ου βιαν παθοντες, ως αυτοι προφασιζονται, ου στρατιωτων
επικειμενων, ουκ ειδοτος του αδελφου σου (ουκ εγιγνετο γαρ παρ' αυτωι τοιαυτα,
οια νυν γιγνεται, μη γενοιτο), αλλ' αυτοι θελοντες εαυτοις ανηλθον εις την Ῥωμην
και του επισκοπου και των πρεσβυτερων παροντων εγραψαν. γραψαντες προτερον
και Ἀθανασιωι φιλικην και ειρηνικην επιστολην. ει δε βιαν προφασιζονται, 44.6 και
τουτο γιγνωσκουσι κακον, ουκ αποδεχηι δε ουδε συ. παυσαι του βιαζεσθαι και μητε
γραφε μητε πεμπε κομητας. αλλα και τους εξορισθεντας απολυσον, ινα μη βιαν
αιτιωμενου σου μειζονας βιας εκεινοι ποιωσι. τι γαρ τοιουτον γεγονε παρα
Κωνσταντος; τις επισκοπος εξωρισθη; ποτε κρισεως εκκλησιαστικης μεσος γεγονε;
 
 
 
 

17

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιος αυτου παλατινος ηναγκασε κατα τινος υπογραψαι, ινα οι περι Ουαλεντα
τοιαυτα λεγωσι; παυσαι, παρακαλω, και μνησθητι, οτι θνητος ανθρωπος τυγχανεις,
φοβηθητι την ημεραν 44.7 της κρισεως, φυλαξον σεαυτον εις εκεινην καθαρον. μη
τιθει σεαυτον εις τα εκκλησιαστικα, μηδε συ περι τουτων ημιν παρακελευου, αλλα
μαλλον παρ' ημων συ μανθανε ταυτα. σοι βασιλειαν ο θεος ενεχειρισεν, ημιν τα της
εκκλησιας επιστευσε. και ωσπερ ο την σην αρχην υποκλεπτων αντιλεγει τωι
διαταξαμενωι θεωι, ουτω φοβηθητι, μη και συ τα της εκκλησιας εις εαυτον ελκων
υπευθυνος εγκληματι μεγαλωι γενηι. «αποδοτε», γεγραπται, «τα Καισαρος Καισαρι
και τα του θεου τωι θεωι». ουτε τοινυν ημιν αρχειν επι της γης 44.8 εξεστιν ουτε συ
του θυμιαν εξουσιαν εχεις, βασιλευ. ταυτα μεν ουν κηδομενος της σης σωτηριας
γραφω, περι δε ων επεστειλας ταυτης ειμι της γνωμης. εγω ουτε Ἀρειανοις
συγκατατιθεμαι, αλλα και την αιρεσιν αυτων αναθεματιζω, ουτε κατα Ἀθανασιου
γραφω, ον ημεις τε και η Ῥωμαιων εκκλησια και πασα η συνοδος εκαθαρισε. και γαρ
ταυτα και συ συνορων μετεπεμψω τον ανθρωπον και συνεχωρησας αυτωι μετα τιμης
44.9 εις την πατριδα και την εκκλησιαν επανελθειν. τις τοινυν γεγονε προφασις της
τοσαυτης μεταβολης; οι αυτοι γαρ εχθροι οι και προτερον οντες και νυν εισιν αυτου.
και α νυν ψιθυριζουσιν (ου γαρ παροντος αυτου φθεγγονται), ταυτα και πριν
μεταπεμψηι τον Ἀθανασιον κατελαλουν. ταυτα και ελθοντες εις την συνοδον
διεθρυλουν και απαι τουμενοι παρ' εμου, καθα προειπον, τας αποδειξεις ουκ ισχυσαν
παρασχειν· ει γαρ 44.10 ειχον, ουκ αν εφυγον ουτως αισχρως. τις ουν επεισε σε μετα
τοσουτον χρονον επιλαθεσθαι των σαυτου γραμματων και ρηματων; επισχες και μη
πειθου κακοις ανθρωποις, ινα μη δια το προς αλληλους καθηκον σαυτον υπευθυνον
ποιησηις. ωδε γαρ τουτοις καθη 44.11 κευεις εν δε τηι κρισει μονος μελλεις
απολογεισθαι. ουτοι τον ιδιον εχθρον δια σου θελουσιν αδικειν και βουλονται σε
διακονον της εαυτων πονηριας γενεσθαι, ινα δια σου και την μυσαραν αιρεσιν εις
την εκκλησιαν επισπειρωσιν. ουκ εστι δε φρονιμον δι' αλλων ηδονην εαυτον εις
προυπτον κινδυνον εμβαλλειν. παυσαι, παρακαλω, και πεισθητι μοι, Κων σταντιε.
ταυτα γαρ πρεπει και εμε γραφειν και σε τουτων μη καταφρονειν ... 45.1 Ταυτα μεν ο
Ἀβραμιαιος γερων, ο αληθως Ὅσιος εφρονησε τε και εγραψεν, ο δε ουτε του
επιβουλευειν ανεχωρει ουτε προφασιν κατ' αυτου ζητων πεπαυται, αλλα και
απειλων επεμενε δεινως, ινα η βιαζομενος μεταγαγηι η μη πειθομενον εξορισηι. 45.2
προφασιν μεν ουν ωσπερ οι τακτικοι και σατραπαι της Βαβυλωνος ζητουντες «ουχ
ευρισκον κατα του ∆ανιηλ ει μη εν νομοις θεου αυτου», ουτω και οι νυν σατραπαι
της ασεβειας ουδε πλασασθαι κατα του γεροντος αλλην ηδυνηθησαν (πασι γαρ
γνωριμος ην ο αληθως Ὅσιος και ο τουτου βιος ανεπιληπτος), ει μη το κατα της
αιρεσεως μισος. 45.3 διαβαλλουσι τοινυν και αυτον ουκετι ως εκεινον ∆αρειωι
(αηδως γαρ ηκουε ∆αρειος κατα του ∆ανιηλ), αλλ' ως Ἰεζαβελ κατα του Ναβουθαι
και ως οι Ἰουδαιοι τωι Ἡρωδηιλεγοντες· «ου μονον ουχ υπογραφει κατα Ἀθανασιου,
αλλα και ημας δι' αυτον κατα κρινει και την αιρεσιν ουτω μισει, ως και αλλοις
γραφειν θανατον μαλλον υπομενειν η προδοτας γιγνεσθαι της αληθειας. δι' αυτην
γαρ και ο αγαπητος ημων Ἀθανασιος διωκεται και Λιβεριος ο Ῥωμαιων επισκοπος
και οι αλλοι παντες επιβουλευονται». 45.4 ταυτα ακουσας ο της ασεβειας προστατης
και της αιρεσεως βασιλευς Κωνσταντιος και, οτι μαλιστα και ετεροι εισι κατα τας
Σπανιας ταυτα τωι Ὁσιωι φρονουντες, πειρασας κακεινους υπογραψαι και μη
δυνηθεις αναγκασαι μεταπεμπεται τον Ὅσιον. και αντι εξορισμου κατεχει τουτον
ολον ενιαυτον εν τωι Σερμιωι ουτε τον θεον φοβηθεις ο αθεος ουτε του πατρος την
διαθεσιν, ην ειχε προς τον Ὅσιον, αιδεσθεις ο ανοσιος ουτε το 45.5 γηρας
 
 
 
 

18

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

(εκατονταετης γαρ λοιπον ην) αισχυνθεις ο αστοργος. παντα γαρ ταυτα παρειδε δια
την ασεβειαν ο νεος Ἀχααβ και αλλος Βαλθασαρ εφ' ημων γενομενος. τοσαυτην γαρ
βιαν πεποιηκε τωι γεροντι και τοσουτον αυτον συνεσχεν, ως θλιβεντα αυτον μογις
κοινωνησαι μεν τοις περι Ουαλεντα και Ουρσακιον, μη υπογραψαι δε κατα
Ἀθανασιου. αλλα και ουτως ουκ ημελησεν ο γερων, μελλων γαρ αποθνησκειν ωσπερ
διατιθεμενος εμαρτυρατο την βιαν και την αρειανην αιρεσιν ανεθεματιζε και
παρηγγελλε μηδενα ταυτην αποδεχεσθαι. 46.1 Τις ταυτα βλεπων η και μονον
ακουων ουκ εξισταται και αυτος και καταβοησει προς κυριον λεγων· «μη αρα εις
εξαλειψιν συ ποιησηις τον Ἰσραηλ; » τις ταυτα κατα νοων ουκ ευκαιρως και αυτος
αναβοησει λεγων· «εκστασις και φρικτα εγενηθη επι της γης» και «εξεστη ο ουρανος
επι τουτωι και η γη επι πλειον εφριξε σφοδρα»; οι πατερες των λαων και διδασκαλοι
της πιστεως αιρονται και οι ασεβεις εις τας εκκλησιας εισαγονται. 46.2 τις, οτε
Λιβεριος ο επισκοπος Ῥωμης εξωρισθη και ο πατηρ των επισκοπων ο μεγας Ὅσιος,
[ουτω πασχοντα η τις] ορων τοσουτους επισκοπους απο της Σπανιας και των αλλων
μερων εξοριζομενους ουκ επεγνω, καν ολιγην αισθησιν εχηι, οτι και τα κατα
Ἀθανασιον και τους αλλους προφασεις εισι ψευδεις και παντα συκοφαντιας μεστα·
τουτου γαρ χαριν κακεινοι παντα παθειν υπεμειναν συνορωντες την γενομενην εκ
συκο 46.3 φαντιας εκεινων επιβουλην. επει ποιον εγκλημα και Λιβεριωι; η ποια
κατηγορια κατα του γεροντος Ὁσιου; τις καν εψευσατο κατα Παυλινου και
Λουκιφερου και ∆ιονυσιου και Ευσεβιου; η ποιον αμαρτημα κατα των αλλων
εξορισθεντων επισκοπων και πρεσ βυτερων και διακονων; ουκ εστι τουτο, μη
γενοιτο, ου γαρ δι' εγκληματα γεγονασιν αι συσκευαι ουδε δια κατηγοριαν εκαστος
εξωρισθη, αλλ' επαναστασις εστι της ασεβειας κατα της ευσεβειας, και σπουδη μεν
υπερ της αρειανης αιρεσεως, προοιμια δε της του αντιχριστου παροδου Κωνσταντιου
ταυτην προκατασκευαζοντος εκεινωι. 47.1 Μετα γαρ το διαπραξασθαι παντα, οσαπερ
ηθελησεν εις τας εκκλησιας τας εν τηι Ἰταλιαι και τα αλλα μερη, μετα το τους μεν
εξορισαι, τους δε αναγκασαι και πληρωσαι φοβου τα πανταχου λοιπον εις
Ἀλεξανδρειαν ωσπερ τι νοσημα τον εαυτου θυμον 47.2 εστρεψεν· εγιγνετο δε τουτο
πανουργως παρα των χριστομαχων. ινα γαρ φαντασιαν εχωσιν υπογραφης πολλων
επισκοπων, και ινα διωχθεις Ἀθανασιος μη εχηι καν απο δυρεσθαι προς επισκοπον,
δια τουτο προλαμβανοντες τα πανταχου πεπληρωκασι φοβου. και τουτον εφεδρον
εις την επιβουλην ετηρησαν ουκ ειδοτες οι αφρονες οτι ου προαιρεσιν επισκοπων,
αλλα την παρ' αυτων γενομενην βιαν επεδεικνυντο, και οτι, καν αδελφοι
καταλειψωσι, καν φιλοι και γνωριμοι μακραν αποστωσι και μηδεις ευρεθηι
συλλυπουμενος και παρακαλων, αλλ' υπερ παντα μαλλον η προς θεον εξαρκει κατα
47.3 φυγη. μονος γαρ ην και Ἠλιας διωκομενος και παντα και εν πασιν ην ο θεος τωι
αγιωι. και τουτον δε τυπον δεδωκεν ημιν ο σωτηρ και μονος καταλειφθεις υπο των
εχθρων επεβουλευετο, ινα, καν ημεις διωκομενοι καταλειφθωμεν υπο ανθρωπων,
μη εκκακω μεν, αλλ' εχωμεν εις αυτον την ελπιδα και μη προδιδωμεν την αληθειαν,
ητις, καν κατα την αρχην θλιβεσθαι δοξηι, αλλ' υστερον και οι διωκοντες αυτην
επιγνωσονται. 48.1 Παροξυνουσι τοινυν και γραφει το πρωτον βασιλευς και πεμπει
προς τε τον δουκα και τους στρατιωτας απειλην. νοταριοι τε ∆ιογενιος τε και
Ἱλαριος και παλατινοι συν αυτοις αποστελλονται. και γεγονε τα τοσαυτα δεινα και
ωμα κατα της εκκλησιας, α μικρωι προσθεν δι' ολιγων ειρηται και παντες εγνωσαν,
εξ ων εθηκαν οι λαοι διαμαρτυ 48.2 ριων, ας και αναγνωναι δυναται τις γραφεισας
εν τωι τελει τουτων. ειτα μετα το γενεσθαι τα παρα Συριανου, μετα το γενεσθαι τα
τοσαυτα και τας κατα των παρθενων υβρεις αποδεξαμενος τα ουτω και τα τοιαυτα
 
 
 
 

19

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακα γραφει παλιν τηι βουληι και τωι δημωι της Ἀλεξανδρειας παροξυνων τους
νεωτερους, ινα παντες συνελθοντες η διωξωσιν Ἀθα48.3 νασιον η γινωσκοιεν
εχθρους αυτου τυγχανειν αυτους. αυτος μεν ουν και πριν ελθειν ταυτα, εξ ου τηι
εκκλησιαι Συριανος επηλθεν, αναχωρησας ην ειδως το γεγραμμενον· «αλλ'
αποκρυβηθι μικρον οσον οσον, εως αν παρελθηι η οργη», των δε γραμματων τουτων
γινεται διακονος Ἡρακλειος τις τωι αξιωματι κομης προοδευων τινος Γεωργιου του
αποστελλομενου παρα του βασιλεως κατασκοπου· ου γαρ αν ειη επισκοπος ο παρ'
εκεινου πεμπομενος, μη γενοιτο, ως και αυτα τα γενομενα και τα προοιμια της
εισοδου δεικνυσι. 49.1 Τα μεν ουν γραμματα προυθηκε δημοσιαι και πολλην
αισχυνην εδεικνυον του γραφοντος. επειδη γαρ, ως εγραψεν ο μεγας Ὅσιος, ουχ
ηυρισκε πιθανην προφασιν της εαυτου μεταβολης, επενοησε πολλωι και μαλλον
απρεπεστεραν εαυτωι και τοις τουτωι 49.2 συμβουλευσασιν, εφησε γαρ· «την προς τον
αδελφον αιδουμενος φιλιαν τον της θειας και ευσεβους μνημης επι καιρον αυτωι την
ως υμας γενεσθαι παροδον ηνεσχομην». τουτο δε και την επαγγελιαν ψευσαμενον
και προς τον αδελφον μετα θανατον αγνωμονα δεικνυσιν. ειτα «θειας και ευσεβους
αυτον μνημης» ωσπερουν και εστιν αξιον ονομαζει, ου την εντολην και την «φιλιαν
αιδειται», ως αυτος εγραψε, καιτοι, ει και δια τον μακαριτην Κωνσταντα
συγχωρησας ην, ωφειλε μη ακαθηκων περι τον αδελφον γενεσθαι, ιν' ωσπερ της
βασιλειας ουτω και της γνωμης αυτου κληρονομος γενηται. 50.1 Ἀλλα τον μεν
Βρετανιωνα καθειλεν εθελησας το δικαιον απαιτειν λεγων· «τινι μετα θανατον
αδελφων η κληρονομια γιγνεται;» δια δε την μυσαραν αιρεσιν των χρι στομαχων
ουτε το δικαιον οιδεν, αλλα και προς τους αδελφους ακαθηκων γιγνεται· δι' ην
αιρεσιν ουδε του πατρος ολοκληρον την γνωμην φυλαττειν ενενοησεν, αλλ' εις μεν
το αρεσκον τοις ασεβεσι τουτο τηρειν υποκρινεται, εις δε το λυπουν εκεινους ουκ
οιδεν ουδε 50.2 το προς τον πατερα σεβας φυλαξαι. απεστειλε μεν γαρ εκεινος τον
επισκοπον εκ διαβολης των περι Ευσεβιον εις τας Γαλλιας επι καιρον δια την των
επιβουλευοντων ωμοτητα–τουτο γαρ ο μακαριτης Κωνσταντινος ο τουτου αδελφος
μετα θανατον του πατρος εδηλωσεν ως εκ των γραμματων αυτου δεικνυται–, ουκ
επεισθη δε τοις περι Ευσεβιον αποστειλαι ον ηθελον επισκοπον αυτοι, αλλα και
θελοντας εκωλυσε και επι χειρησαντας επεσχε μετα δεινης απειλης. 51.1 Πως ουν, ει
τα του εαυτου γεννητορος, ως γραφει, φυλαττειν ηθελεν, απεστειλε το μεν πρωτον
Γρηγοριον και νυν δε τον ταμειοφαγον Γεωργιον; η δια τι τους Ἀρειανους, ους
εκεινος Πορφυριανους ωνομασε, τουτους ουτος εις την εκκλησιαν εισαγαγειν σπου
δαζει και τουτων προισταμενος αλλους εξοριζει; ει δε και εωρακεν Ἄρειον ο πατηρ
αυτου, αλλ' επιορκησας Ἄρειος και ραγεις ελυσε την του πατρος φιλανθρωπιαν· και
51.2 γαρ και αυτος μαθων ως αιρετικου κατεγνω λοιπον. πως δε και προφασιζομενος
φροντιζειν του εκκλησιαστικου κανονος παντα παρα τουτον επενοησε πραττειν;
ποιος γαρ κανων απο παλατιου πεμπεσθαι τον επισκοπον; η ποιος κανων
στρατιωτας επι βαινειν εκκλησιαις; η τις παραδεδωκε κομητας και τους αλογιστους
σπαδοντας καταρχειν των εκκλησιαστικων και διαταγματι την κρισιν των
λεγομενων επισκοπων δηλουσθαι; παντα ψευδεται δια την ανοσιον αιρεσιν· και γαρ
παρα γνωμην του πατρος και τοτε 51.3 Φιλαγριον το δευτερον επεμψεν επαρχον και
τα νυν γενομενα γεγονε. και δια τον αδελφον δε ουκ αληθευει. και γαρ και μετα τον
εκεινου θανατον ουχ απαξ ουδε δευτερον, αλλα και τριτον εγραψε τωι επισκοπωι. και
παλιν επηγγειλατο μη μεταβαλλεσθαι, αλλα και θαρρειν παρεκελευσατο, ωστε παρα
μηδενος αυτον ταραττεσθαι, αλλα και 51.4 μενειν εν τηι εκκλησιαι μετα πασης
αμεριμνιας. και εντολας δε δι' Ἀστεριου κομητος και Παλλαδιου νοταριου επεμψε
 
 
 
 

20

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Φιλικισσιμωι τωι τοτε δουκι και Νεστοριωι τωι επαρχωι, ινα, ειτε Φιλιππος ο επαρχος
ειτε τις αλλος επιβουλευειν Ἀθανασιωι τολμησηι, τουτον εκεινοι κωλυωσι. 52.1 ∆ια
τουτο γαρ και οτε ∆ιογενης ηλθε και Συριανος ενηδρευσεν, αυτοι τε και ημεις 52.1
και ο λαος απηιτουμεν γραμματα βασιλεως νομιζοντες, οτι, ωσπερ γεγραπται, «μηδεν
ψευδος απο στοματος λεγεσθω βασιλει» ουτω και βασιλευς επαγγειλαμενος ουτε
ψευσεται 52.2 ουτε μεταβληθησεται. πως ουν, ει δια τον αδελφον συνεχωρησεν,
εγραψε και μετα θανατον αυτου; ει δε και τοτε δια την εκεινου μνημην εγραψε, δια
τι μετα ταυτα το ολον ηγνωμονησεν αυτον διωκων τον ανθρωπον και τοιαυτα
γραφων, εν οις προφα σιζεται μεν κρισιν επισκοπων, πραττει δε αυτος, ως αν αυτωι
δοκηι, ου λανθανων ομως, 52.3 αλλα και εγγυς εχων τον ελεγχον της πανουργιας; ει
γαρ επισκοπων εστι κρισις, τι κοινον εχει προς ταυτην βασιλευς; ει δε βασιλεως
εστιν απειλη, τις ενταυθα χρεια των λεγομενων επισκοπων; ποτε γαρ εκ του αιωνος
ηκουσθη τοιαυτα; ποτε κρισις εκκλησιας παρα βασιλεως εσχε το κυρος η ολως
εγνωσθη τουτο το κριμα; πολλαι συνοδοι προ τουτου γεγονασι, πολλα κριματα της
εκκλησιας γεγονεν, αλλ' ουτε οι πατερες επεισαν ποτε περι τουτων βασιλεα ουτε
βασιλευς τα της εκκλησιας περιειργασατο. 52.4 Παυλος αποστολος ειχε φιλους τους
της του Καισαρος οικιας και γραφων ησπαζετο τους Φιλιππησιους απο τουτων, αλλ'
ουκ εις κριματα τουτους κοινωνους παρελαμ 52.5 βανε. νυν δε θεαμα καινον και
τουτο της αρειανης αιρεσεως εστιν ευρημα. συνηλθον γαρ αιρετικοι και βασιλευς
Κωνσταντιος, ινα κακεινος την επισκοπων εχων προφασιν τηι εξουσιαι καθ' ων αν
εθελοι πραττηι και διωκων μη λεγηται διωκτης. και ουτοι δε την βασιλεως εχοντες
δυναστειαν επιβουλευωσιν οις αν εθελωσι· θελουσι δε τοις μη 52.6 ασεβουσιν ως
αυτοι. τουτο δε ως επι σκηνης αν τις ιδοι κωμωιδουμενον παρ' αυτοις, και τους μεν
λεγομενους επισκοπους υποκρινομενους, τον δε Κωνσταντιον τα εκεινων
ενεργουντα και παλιν επαγγελλομενον μεν τουτον, ως Ἡρωδης τηι Ἡρωδιαδι,
τουτους δε παλιν ορχουμενους τας διαβολας επι εξορισμωι και θανατωι των εις τον
κυριον ευσε βουντων. 53.1 Τινα ουν ουκ εβλαψαν διαβαλλοντες; τινων ου
γεγονασιν επιβουλοι οι χριστο μαχοι; τινα Κωνσταντιος ουκ εξωρισε κατενεχθεντα
παρ' αυτων; ποτε καταθυμιως αυτων ουκ ηκουσε; και το παραδοξον τινα πωποτε
λεγοντα κατ' εκεινων εδεξατο και ου μαλλον λεγοντας εκεινους, οια καν ειπωσιν,
απεδεξατο; ποια εκκλησια νυν μετ' ελευ θεριας τον Χριστον προσκυνει; αν τε γαρ
ευσεβης ηι, κινδυνευει, αν τε υποκρινηται, 53.2 φοβειται. παντα υποκρισεως και
ασεβειας, οσον εις αυτον ηκε, πεπληρωκεν. ει γαρ και που τις εστιν ευσεβης και
φιλοχριστος (εισι δε πανταχου πολλοι τοιουτοι ως οι προφηται και Ἠλιας ο μεγας),
κρυπτονται, αν που και αυτοι ως τον Ἀβδιου πιστον ανθρωπον ευρωσι και η εις
σπηλαιον και τας οπας της γης απελθωσιν η επ' ερημιαις 53.3 περιερχομενοι
διατριψωσι. τοιαυτα γαρ διαβαλλουσιν οι αφρονες, οια και η Ἰεζαβελ επλασατο κατα
του Ναβουθαι και οι Ἰουδαιοι κατα του σωτηρος, και λοιπον εκεινος προστατης της
αιρεσεως ων την τε αληθειαν μεταστρεψαι θελων ως ο Ἀχααβ τον αμ πελωνα εις
κηπον λαχανιας, α θελουσιν εκεινοι πραττει, επει και αυτος απερ ηθελεν ηκουσε
παρ' αυτων. 54.1 Ουτω, καθα προειπον, τους αληθινους επισκοπους, επει μη ησεβουν
ως ηθελεν αυτος, εξωρισεν, ουτως και κατα Ἀθανασιου νυν απεστειλεν Ἡρακλειον
τον κομητα και τα μεν διαταγματα προεθηκε δημοσιαι, εντολας δε βασιλεως
απηγγειλεν, ει μη πεισθειεν τοις γραμμασιν, αφαιρεσιν του αρτου και των ειδωλων
εσεσθαι καταστροφην πολλων 54.2 τε πολιτευτων και των απο του δημου παντως
αιχμαλωσιαν γενησεσθαι. ειτα ταυτα απειλων ουκ ηισχυνθη δημοσιαι μεγαληι τηι
φωνηι λεγειν· «τον μεν Ἀθανασιον παραι 54.3 τειται βασιλευς, τοις δε Ἀρειανοις τας
 
 
 
 

21

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκκλησιας παραδοθηναι εκελευσε». παντων τε επι τουτωι θαυμαζοντων και προς
αλληλους νευοντων τε και λεγοντων· «ει Κωνσταν τιος αιρετικος γεγονε»; δεον
ερυθριαν, ο δε μαλλον ηναγκαζε βουλευτας και δημοτας εθνικους νεωκορους των
ειδωλων επι τουτοις υπογραφειν και ομολογειν, δεχεσθαι ον 54.4 αν αποστειληι
βασιλευς επισκοπον. πανυ γε κανονας εκκλησιας εκδικων εποιει τουτο γενεσθαι
Κωνσταντιος. αντι γαρ εκκλησιας την αγοραν, αντι των λαων τους νεω κορους
απηιτει γραμματα· εγιγνωσκε γαρ ουκ επισκοπον αυτον Χριστιανοις, αλλα τινα
φιλοπραγμονα πεμπειν αυτοις τοις γραφουσιν. 55.1 Ἕλληνες μεν ουν ωσπερ
ωνουμενοι τηι υπογραφηι την των ειδωλων εαυτων ασυλιαν και τινες των εργασιων
ακοντες μεν, εγραψαν δε ομως ως περι ηγεμονος η αλλου τινος απο στελλομενου
δικαστου δια τας παρ' εκεινου λεγομενας απειλας. τι γαρ εμελλον Ἕλληνες 55.2
οντες ποιειν η τουθ' οπερ δοκει τωι βασιλει; των δε λαων εν τηι μεγαληι εκκλησιαι συν
ελθοντων (τεταρτη γαρ ην σαββατου) λαμβανει μεθ' εαυτου τηι εξης Ἡρακλειος ο
κομης τον επαρχον της Αιγυπτου Καταφρονιον και Φαυστινον τον καθολικον τον τε
Βιθυνον αιρετικον οντα και παροξυνουσι των αγοραιων τους νεωτερους και
σεβομενους ειδωλα, ταυτην εντολην ειναι βασιλεως λεγοντες, ιν' επελθωσι τηι
εκκλησιαι και λιθασωσι τους 55.3 λαους. ηδη μεν ουν ησαν οι πλειστοι του λαου
γενομενης απολυσεως εξελθοντες, γυ ναικων δε ολιγων απομεινασων γεγονεν ως
προσεταξαν. και θεαμα οικτρον ην· αρτι γαρ ησαν απο της ευχης ολιγαι καθεζομεναι,
και γυμνοι μετα λιθων ευθυς και ξυλων επηλθον οι νεωτεροι και τας μεν ελιθαζον,
τα δε των παρθενων αγια σωματα κατεκοπτον πληγαις οι αθεοι ειλκον τε τα
σκεπασματα και τας κεφαλας αυτων εγυμνουν και ανθελκουσας ελακτι 55.4 ζον τοις
ποσιν οι δειλαιοι. δεινα μεν ουν ταυτα και λιαν εστι δεινα, αλλα τα μετα ταυτα
δεινοτερα και πασης υβρεως αφορητοτερα γεγονεν. ειδοτες γαρ το σεμνον των
παρθενων και το της ακοης αχραντον, και οτι μαλλον λιθους και ξιφη η τα της
αισχρορημοσυνης φερειν δυνανται ρηματα, τουτοις εχρωντο κατ' αυτων
επερχομενοι. Ἀρειανοι δε ταυτα τοις νεωτεροις υπεβαλλον, και γαρ εγελων τουτων
λεγομενων και γιγνομενων. και αι μεν αγιαι παρθενοι και αλλαι σεμναι γυναικες ως
ασπιδων δηγματα τα τοιαυτα φθεγματα εφευ γον, οι δε χριστομαχοι συνηργουν,
ταχα δε και συνεφθεγγοντο τοις νεωτεροις· και γαρ ηδοντο τοις παρ' εκεινων
εκβαλλομενοις μετα ασελγειας ρημασιν. 56.1 Ειτα ως το ολον της εντολης
πληρουντες (τουτο γαρ ην το σπουδαζομενον, τουτο και κομης και ο καθολικος
παρηγγελλον), αρπασαντες τα συμψελλια και τον θρονον και την τραπεζαν (ξυλινη
γαρ ην) και τα βηλα της εκκλησιας τα τε αλλα, οσα ηδυνηθησαν, εξενεγκαντες
εκαυσαν εμπροσθεν του πυλωνος εν τηι πλατειαι τηι μεγαληι και λιβανον επεβαλον.
56.2 ω τις ακουσας ου δακρυσειε, ταχα και την ακοην κλεισειεν, ινα μηδε ετερου
λεγοντος ανεχηται βλαβην ηγουμενος και το μονον ακουσαι τι τοιουτον; τα τε γαρ
ειδωλα εαυτων ευφημουν και ελεγον· «Ἕλλην γεγονε Κωνσταντιος και οι Ἀρειανοι
τα ημων επεγνωσαν». ου φροντιζουσι γαρ ουδε Ἑλληνισμον υποκρινασθαι, ινα
μονον η αιρεσις εχηι την συστα 56.3 σιν. και γαρ και βοιδιον επαντλουν τους
κηπευομενους εν τωι Καισαρειωι τοπους επεχει ρησαν επιθυσαι, και εθυσαν αν, ει μη
θηλυ τουτο ην· τα τοιαυτα γαρ ελεγον μη εξειναι παρ' αυτοις θυεσθαι. 57.1 Τοιαυτα
μεν ουν οι δυσσεβεις Ἀρειανοι νομιζοντες εις ημων υβριν ταυτα φθανειν μετα 57.1
των Ἑλληνων επραττον. θεια δε δικη την πονηριαν τουτων ηλεγξε και σημειον τι
μεγα και εξαιρετον ειργασατο δεικνυουσα και δια τουτου πασι φανερως, οτι ωσπερ
ασεβουντες ουκ εις αλλον αλλ' εις τον κυριον τολμωσιν, ουτω ταυτα ποιουντες εις
αυτου παλιν υβριν επεχειρησαν πραξαι· και τουτο μαλλον εκ του γενομενου
 
 
 
 

22

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θαυματος φανερωτεραν εσχε την 57.2 αποδειξιν. των ασελγων γαρ τις νεωτερος
εισδραμων και τολμησας επεκαθισε τωι θρονωι. και καθισας δια των ρινων τι
πορνικον απηχησεν ο αθλιος. ειτα αναστας εβιαζετο τον θρονον αποσπαν και προς
εαυτον ελκειν, ηγνοει δε καθ' εαυτου την δικην επισπωμενος. 57.3 ως γαρ οι τοτε
την Ἄζωτον κατοικουντες τολμησαντες αψασθαι της κιβωτου, ηι καν προσβλεψαι
θεμις ουκ ην αυτοις, παρ' αυτης ευθυς απωλλυντο προτερον διαφθειρομενοι ταις
βασανοις τας εδρας, ουτως και ουτος ο αθλιος μονον ετολμησεν ελκειν και, οπερ
ειλκεν εις εαυτον επεσπασατο, και ως αντιπεμπουσης της δικης το ξυλον εν αυτωι
την ιδιαν κοιλιαν επληξε, και αντι του θρονου τηι πληγηι τα ιδια εξηνεγκεν εντερα,
και μαλλον ο θρονος 57.4 εκεινου το ζην απεσπασεν η αυτος απεσπασθη παρ'
εκεινου. εξεχυθη γουν, ως γεγραπται κατα τον Ἰουδαν, τοις σπλαγχνοις και
καταπεσων εβασταχθη και μετα μιαν ημεραν απωλετο. και ετερος δε μετα θαλλων
εισελθων και ως Ἕλλην κινων αυτα τηι χειρι και χλευαζων ευθυς εσκοτωθη και ουκ
εβλεπεν ουδε εγινωσκεν ετι λοιπον, οποι γης ετυγχανε· μελλων τε και αυτος
καταπιπτειν χειραγωγουμενος υπο των συνοντων και υποβαστα ζομενος εξηρχετο
και αυτος, μογις μεθ' ημεραν διανηψας και ου γινωσκων, ουτε τι πεποιηκεν ουτε τι
πεπονθεν ο τολμηρος. 58.1 Ταυτα βλεποντες Ἕλληνες μεν εφοβηθησαν και ουδεν
πλεον ετολμησαν, Ἀρειανοι δε ουδε ουτως ηισχυνθησαν, αλλ' ως Ἰουδαιοι σημεια
βλεποντες ουκ επιστευον οι απιστοι. μαλλον γαρ εσκληρυνοντο κατα τον Φαραω τας
ελπιδας εχοντες και αυτοι κατω που 58.2 κειμενας εν τωι βασιλει και εν τοις
ευνουχοις αυτου. τους μεν ουν Ἕλληνας, μαλλον δε των Ἑλληνων τους
εκβλητοτερους τα προειρημενα ποιειν επετρεπον· ειχον γαρ τον υπο κρινομενον
αυτοις τα τοιαυτα και παροξυνοντα τους Ἕλληνας Φαυστινον, τον καθολικον μεν
λεγομενον, αγοραιον δε τον τροπον και ασελγη την ψυχην. αυτοι δε τα ομοια του
τοις ανεδεξαντο δι' εαυτων ποιειν, ιν', ωσπερ την αιρεσιν απο των αλλων αιρεσεων
58.3 απεμαξαντο, ουτω και την πονηριαν μετα των ασελγεστερων εχωσι
μεμερισμενην. τα μεν ουν αλλα δι' εκεινων, καθα προειπον, επραττον, α δε δι'
εαυτων επλημμελουν, πως ου πασαν υπερβαλλει πονηριαν και παντος δημιου νικαι
κακιαν; ποιον γαρ οικον ουκ επορθη σαν; ποιαν οικιαν προφασει του ερευναν ου
διηρπασαν; ποιον κηπον ου κατεπατησαν και ταφον ουκ επηνοιξαν; προφασιν μεν
ως Ἀθανασιον επιζητουντες προβαλλομενοι, το δ' ολον ην αυτοις σπουδαζομενον
διαρπαζειν και σκυλευειν τους απαντωντας. ποσων επεσφραγισθησαν οικοι; ποσων
τα εν ταις ξενιαις εκδεδωκασι τοις υπουργουσιν αυτοις στρατιωταις; τις τουτων
απειρατος της κακιας γεγονε; τις τουτοις απαντησας ουκ εκρυβη κατα την αγοραν;
τις δια τουτους ου καταλειψας την οικιαν επι της ερημιας διηγε την 58.4 νυκτα; τις
τουτων χαριν φυλαξαι τα ιδια σπευδων ουκ απωλεσε τα πλειστα; τις απειρος
θαλαττης ου μαλλον ειλετο ταυτην και των ταυτης κινδυνων πειραν λαβειν η
τουτους οραν απειλουντας; πολλοι και οικους μετηλθον και μετεστησαν απο λαυρας
εις λαυραν και απο της πολεως εις τα προαστεια. ποσοι τε ζημιας ποσας υπεστησαν
και μη εχοντες εδανεισαντο παρ' ετερων, ινα μονον τας επιβουλας τουτων
εκφυγωσι; 59.1 Πασι γαρ φοβερους εαυτους εδεικνυον και προς παντας
ηλαζονευοντο, βασιλεα πασιν ονομαζοντες και απειλουντες μεν τον εκεινου φοβον,
εχοντες δε υπουργους εις την πονηριαν τον δουκα Σεβαστιανον, Μανιχαιον οντα και
ασελγη νεωτερον, και τον επαρχον και 59.2 τον κομητα και υποκριτην τον
καθολικον. πολλας γουν παρθενους καταγνουσας αυ των της ασεβειας και την
αληθειαν επιγνουσας κατηνεγκαν απο των οικιων και αλλας περι πατουσας υβριζον
και εποιουν υπο των παρ' αυτοις νεωτερων γυμνουσθαι τας κεφαλας 59.3 αυτων·
 
 
 
 

23

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και γυναιξι δε ταις παρ' αυτων δεδωκασιν εξουσιαν υβριζειν ην θελουσι. και αι μεν
σεμναι και πισται γυναικες εξεκλινον και παρεχωρουν εκειναις την οδον, αι δε
ωσπερ μαιναδες και ερινυες περιερχομεναι συμφοραν ηγουντο το μη ευρισκειν
αδικειν και την ημεραν εκεινην μετα λυπης διηγον, εν ηι μη ηδυναντο κακοποιειν.
και ολως ουτως ησαν πασιν αγριοι και πικροι ωστε δημιους φονευτας αθεμιτους
φιλοπραγμονας κακουργους και παντα μαλλον αυτους η Χριστιανους παρα παντων
καλεισθαι. 60.1 Και γαρ και τους Σκυθας μιμουμενοι ηρπασαν Ευτυχιον
υποδιακονον, ανδρα καλως υπηρετουντα τηι εκκλησιαι, και ποιησαντες εις τα νωτα
ταυρειαις ισα θανατωι κατακοπηναι ηξιωσαν εις μεταλλον αποσταληναι, και
μεταλλον ουχ απλως, αλλ' εις 60.2 το της Φαινω, ενθα και φονευς καταδικαζομενος
ολιγας ημερας μογις δυναται ζησαι. και το παραδοξον ουδε καν ολιγας ωρας
επετρεψαν αυτον θεραπευθηναι δια τας πληγας, αλλ' ευθυς εποιησαν αποσταληναι
φασκοντες· «ει τουτο γενηται, παντες φοβηθησονται και μεθ' ημων εσονται
λοιπον». ου πολυ δε διεστη και μη δυνηθεις εις το 60.3 μεταλλον φθασαι δια τον
πονον των πληγων απεθανεν εν τηι οδωι. και ο μεν ετελευτα χαιρων εχων το
καυχημα του μαρτυριου, οι δε ασεβεις ουδε ουτως ηισχυνοντο, κατα δε το
γεγραμμενον «ανελεημονα σπλαγχνα εχοντες» και τουτο μελετησαντες σατανικον
τι παλιν πεποιηκασιν. αξιουντων γαρ των λαων δια τον Ευτυχιον και δεομενων περι
αυτου πε ποιηκασιν αρπασθηναι καλους και ελευθερους ανδρας τεσσαρας, Ἑρμειαν
λουοντα τους ανεξοδους και πανυ γε τουτους πληγαις κατακοψας ενεβαλεν εις το
δεσμωτηριον ο δουξ. 60.4 αλλ' οι Ἀρειανοι και Σκυθων ωμοτεροι τυγχανοντες, επει
εωρακασι μη τελευτησαντας εκεινους απο των πληγων, εμεμφοντο και ηπειλουν·
«γραφομεν» λεγοντες «τοις ευνουχοις, οτι μη μαστιζεις ως θελομεν ημεις». εκεινος
τε ακουσας και φοβηθεις ηναγκασθη 60.5 και δευτερον τυψαι τους ανθρωπους. και
οι μεν τυπτομενοι ειδοτες, δια τι τυπτονται και παρα τινων διεβληθησαν, ουδεν
ετερον ελεγον η· «δια μεν την αληθειαν τυπτομεθα, ου κοινωνουμεν δε τοις
αιρετικοις· τυπτε λοιπον, ως θελεις, και σε μελλει δια τουτο κρινειν ο θεος». οι μεν
ουν ασεβεις ηθελον αυτους και εν τωι δεσμωτηριωι κινδυνευσαι και αποθανειν, ο δε
του θεου λαος ειδως τον καιρον ηξιωσαν και μεθ' ημερας επτα που η και πλεον απ
ελυθησαν. 61.1 Οι δε ωσπερ λυπηθεντες ετερον τι παλιν ωμοτερον και ανοσιον
ποιειν επεχειρησαν, ωμον μεν προς παντας, αρμοζον δε τηι χριστομαχωι αυτων
αιρεσει. ο μεν γαρ κυριος ενετει λατο των πτωχων μνημονευειν «και πωλησατε»,
λεγων, «τα υπαρχοντα και δοτε ελεημο συνην» και «επεινων και εδωκατε μοι
φαγειν, εδιψων, και εποτισατε με. εφ' οσον γαρ 61.2 εποιησατε ενι των μικρων
τουτων, εμοι εποιησατε ». ουτοι δε ως τωι οντι κατα Χριστου φρονουντες και εν
τουτοις αντιπραξαι τωι βουληματι αυτου τετολμηκασι. τους γαρ δεομε νους και τας
χηρας, επειδη τας εκκλησιας παραδεδωκεν ο δουξ τοις Ἀρειανοις, και εν αυταις
διατριβειν ουκ ηδυναντο, καθεζομενας, εν οις ωρισαν αυταις τοποις οι
πεπιστευμενοι τας χηρας κληρικοι, επειδη εβλεπον τους αδελφους προθυμως
επιδιδοντας αυταις και τρεφοντας τας χηρας, αυτας τε κατα των ποδων τυπτοντες
εδιωκον και τους παρεχοντας διεβαλλον 61.3 τωι δουκι. και τουτο εγιγνετο μεν δια
∆υναμιου τινος στρατιωτου, φιλον δε ην τουτο Σεβαστιανωι· παρα Μανιχαιοις γαρ
ελεος ουκ εστιν, αλλα και εχθρον εστι παρ' αυτοις το ελεειν πενητα. ην τοινυν καινη
μεμψις και δικαστηριον νυν πρωτον επινοηθεν παρ' αυτων· επι ευεργεσιαι τις
εκρινετο, και ο μεν ελεων κατηγορειτο, ο δε ευεργετουμενος ετυπτετο· 61.4 και
μαλλον ηθελον πειναν τον πενητα η τον βουλομενον ελεειν παρεχειν. και τουτο δε
παρα των παλαιων παλιν Ἰουδαιων εμαθον νεοι οντες Ἰουδαιοι και αυτοι· και γαρ
 
 
 
 

24

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακεινοι βλεποντες τον εκ γενετης τυφλον λοιπον βλεποντα και τον πολλωι τωι
χρονωι παρα λυτικον γενομενον υγιη, τον μεν ευεργετησαντα κυριον ηιτιωντο, τους
δε ευ παθοντας ως παραβατας εκρινον. 62.1 Τις ουν επι τουτοις ουκ εθαυμαζε; τις ου
κατηρατο την αιρεσιν και τους εκδικουντας αυτην; τις ουκ εγινωσκεν, οτι και
θηριων αγριωτεροι τυγχανουσιν οι Ἀρειανοι; ουδε γαρ ουδε ων ενεκα ταυτα εποιουν
εκερδαινον οι μιαροι, αλλα και μαλλον το καθ' εαυτων μισος παρα πασιν ηυξανον.
ενομιζον εξ επιβουλης και φοβου βιαζεσθαι τινας εις την αιρεσιν, 62.2 ωστε και
συναγεσθαι μετ' αυτων. απεβαινε δε αυτοις τα εναντια. οι μεν γαρ πασχοντες ως
μαρτυριον υπεφερον τα παρ' εκεινων γιγνομενα και ουτε προεδιδουν ουτε ηρνουντο
την εις Χριστον ευσεβειαν, οι δε θεωρουντες εξωθεν αυτους, λοιπον δε και οι
Ἕλληνες βλε ποντες ως αντιχριστους ως δημιους κατηρωντο· φιλοπτωχον γαρ και
συμπαθες το των ανθρωπων γενος. ουτοι δε και τον ανθρωπων λογισμον απωλεσαν.
και οι πασχοντες αν ηυξαντο παρ' ετερων ευ παθειν, αυτοι τουτο παθειν τους
αλλους ουκ επετρεπον εχοντες την των δικαστων και μαλιστα την παρα του δουκος
επιτριβην και εξουσιαν. 63.1 α γαρ και τοις πρεσβυτεροις και διακονοις πεποιηκασι,
και πως αυτους επι του δου κος και των δικαστων εφυγαδευσαν καταφεροντες εκ
των οικων τους οικειους αυτων δια των στρατιωτων και του στρατηγου Γοργονιου
και πληγαις κατακοπτοντος, και πως αυτων (το γε παντων ωμοτερον) και των ηδη
τετελευτηκοτων τους αρτους μεθ' οσης υβρεως διηρπασαν, ουκ εστιν ουδε λογωι
φρασαι νικωσης της ωμοτητος αυτων την εκ των λογων 63.2 διηγησιν. τι γαρ αν τις
ειπων ειρηκεναι δοξειεν; η ποιου πρωτου μνημονευσας, ουχ ευρισκει τα δευτερα
δεινοτερα, των δευτερων τα μετα ταυτα; παντα γαρ αυτων τα επιχει ρηματα και τα
ασεβηματα φονου και ασεβειας πεπληρωται. και ουτως εισι πανουργοι την γνωμην
και ποικιλοι τον τροπον, ως και επαγγελιαι προστασιας και δοσει χρηματων επι
χειρειν απαταν, ιν', επει μη εξ ευλογων εχουσι την συστασιν, καν εκ τουτων δοξωσι
φαν τασιαν τινα τοις ακεραιοις εμποιειν. 64.1 Τις ουν ετι τουτους καν εθνικους
καλεσειεν απλως, μητιγε Χριστιανους; τις τουτων τον τροπον ανθρωπινον και μη
μαλλον τουτον θηριωδη υπολαβοι δια τε το ωμον και το αγριον της πραξεως; και
γαρ και δημιων εισι πονηροτεροι και των αλλων αιρεσεων τολμη 64.2 ροτεροι.
Ἑλληνων γαρ πολυ δευτεροι, μαλλον δε και μακραν αυτων τυγχανουσιν. εγω γαρ
ηκουσα των πατερων και πιστον ηγουμαι τον εκεινων λογον οτι το πρωτον, οτε γε
γονε και επι Μαξιμιανωι τωι παππωι Κωνσταντιου διωγμος, Ἕλληνες εκρυπτον τους
αδελ φους ημων τους Χριστιανους ζητουμενους. και πολλακις απωλεσαν αυτοι
χρηματα δεσμω τηριων τε επειραθησαν, ινα μονον των φευγοντων μη γενωνται
προδοται, ως γαρ εαυτους 64.3 εφυλαττον τους προσφευγοντας και κινδυνευειν προ
αυτων εβουλευοντο. αλλα νυν οι θαυμαστοι ουτοι, οι της νεας αιρεσεως εφευρεται,
εκ μηδενος ετερου η εκ του επιβουλευειν επιγινωσκομενοι παντα ταναντια
πραττουσιν. αυτοι τε γαρ δι' εαυτων δημιοι γιγνο μενοι παντας ζητουσι παραδιδοναι
και τους κρυπτοντας επιβουλευεσθαι ποιουσιν ισον εχθρον ηγουμενοι τον τε
κρυπτοντα και τον κρυπτομενον· ουτως εισι φονευται και την Ἰουδα πονηριαν
εξηλωσαν οι κακουργοι. 65.1 Και ουκ εστι κατ' αξιαν ων διαπραττονται κακων
ειπειν η τουτο μονον οτι γρα φοντα με και θελοντα καταλεγειν της πονηριας
εκεινων τας πραξεις υπεισερχεται νοειν, μη αρα της εν ταις Παροιμιαις «βδελλης η
τεταρτη θυγατηρ» εστιν η αιρεσις αυτη, ητις μετα τας τοσαυτας αδικιας και τους
τοσουτους φονους ουκ ειπεν «αρκει». ετι γαρ νεανιευεται· και τους μεν μηδεπω
γνωσθεντας αυτηι περιερχεται ζητουσα, ους δε εφθασεν αδικησαι, 65.2 παλιν
επαδικειν σπουδαζει. ιδου γαρ μετα την νυκτερινην εφοδον, μετα τα εξ αυτης
 
 
 
 

25

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενομενα κακα, μετα τον δι' Ἡρακλειου γενομενον διωγμον παλιν ου παυονται
διαβαλλοντες βασιλει. θαρρουσι γαρ ως ασεβουντες ακουονται, ινα πλεον τι του εξο
65.3 ρισμου γενηται και λοιπον οι μη πειθομενοι ταις ασεβειαις αυτων αναιρωνται.
ουτω γαρ και νυν καταθρασυνομενοι Σεκουνδος μεν ο παγκακιστος Πενταπολιτης
και ο του του συνωμοτης Στεφανος ειδοτες οτι, καν αδικωσιν, εχουσι προς
απολογιαν την αιρεσιν· επειδη μη πειθομενον αυτοις εν Βαρκηι πρεσβυτερον
εωρακασι, Σεκουνδος δε εκαλειτο, (ομωνυμος μεν ουχ ομοπιστος δε τωι αιρετικωι),
απεκτειναν λακτισμασιν αυτον. και ο μεν αναιρουμενος εμιμειτο τον αγιον λεγων·
«μηδεις με παρα δικασταις εκδικειτω· εχω τον εκδικουντα με κυριον, δι' ον και
ταυτα πασχω παρ' αυτων», οι δε ουτε λεγοντα ηλεουν ουτε τας ημερας
εδυσωπουντο· εν αυτηι γαρ τηι τεσσαρακοστηι λακτιζοντες απεκ τειναν τον
ανθρωπον. 66.1 Ὦ καινης αιρεσεως ολον ενδυσαμενης τον διαβολον εν ασεβειαι και
πραξει. αρτι γαρ πρωτον επενοηθη τουτο το κακον. ει δε και τινες εδοκουν ποτε περι
αυτης λογιζεσθαι, 66.2 αλλ' εκρυπτον και ελανθανον ταυτα φρονουντες. Ευσεβιος δε
και Ἄρειος ως οφεις εξελθοντες απο φωλεου τον ιον της ασεβειας ταυτης εξημεσαν.
και ο μεν Ἄρειος την του βλασφημειν εκ φανερου τολμην ανεδεξατο, ο δε Ευσεβιος
την ταυτης προστασιαν. αλλ' ου προτερον ισχυσε προστηναι της αιρεσεως ει μη,
καθα προειπον, βασιλεα ευρε προστατην 66.3 ταυτης. οι μεν ουν πατερες ημων
οικουμενικην συνοδον πεποιηκασι και τριακοσιοι πλειον η ελαττον επισκοποι
συνελθοντες κατεκριναν την αρειανην αιρεσιν και απεφηναντο παντες αλλοτριαν
αυτην και ξενην της εκκλησιαστικης πιστεως ειναι, οι δε προσταται ταυτης ορωντες
εαυτους λοιπον ασχημονουντας και μηδεν ευλογον εχοντας αλλην οδον επενοησαν
και δια της εξωθεν εξουσιας εκδικειν ταυτην επεχειρησαν· εφ' ωι μαλλον αν τις
αυτων θαυμασειε το καινον και πονηρον επιτηδευμα, και πως υπερβαλλουσι τας
αλλας 66.4 αιρεσεις. των μεν γαρ αλλων αιρεσεων τα εφευρηματα εν πιθανοτητι
ρηματων εχει την μανιαν προς απατην των ακεραιων. και Ἕλληνες μεν, ως ειπεν ο
αποστολος, εν υπερο χηι και πειθοι λογων και σοφισμασι πιθανοις επιχειρουσιν,
Ἰουδαιοι δε αφεντες τας θειας γραφας λοιπον, ως ειπεν ο αποστολος, «εν μυθοις και
γενεαλογιαις απεραντοις» εχουσι την εριν. Μανιχαιοι γαρ και Ουαλεντινοι συν
αυτοις και αλλοι καπηλευοντες τας θειας γραφας 66.5 τοις εαυτων επιπλαστοις
λογοις μυθολογουσιν. οι δε Ἀρειανοι των μεν αλλων αιρε 66.5 σεων εισι
τολμηροτεροι και μικροτερας εαυτων αδελφας απεδειξαν εκεινας πλεον αυτων
ασεβουντες, καθαπερ ειρηται, και παντας, μαλιστα δε τους Ἰουδαιους ζηλωσαντες εν
πο νηριαι. ως γαρ εκεινοι μη δυναμενοι τον Παυλον ελεγξαι περι ων επροφασιζοντο
ευθυς ηγαγον αυτον προς τον χιλιαρχον και τον ηγεμονα, ουτως ουτοι και πλεον
εκεινων επινο ουντες τηι εξουσιαι μονηι των δικαστων κεχρηνται. και μονον τις
αυτοις αντειρηκεν, ελκεται προς τον ηγεμονα η τον στρατηλατην. 67.1 Και αι μεν
αλλαι αιρεσεις ελεγχομεναι ταις αποδειξεσιν υπ' αυτης της αληθειας σιωπωσι μηδεν
πλεον η εντρεπομεναι τοις ελεγχοις, η δε νεα και μυσαρα τουτων αιρεσις, οταν
ανατραπηι τοις λογοις, οταν υπ' αυτης της αληθειας αισχυνθεισα πεσηι, λοιπον ους μη
δεδυνηται πεισαι λογοις, τουτους τηι βιαι και πληγαις και δεσμωτηριοις ελκειν
επιχειρει 67.2 γνωριζουσα εαυτην και ουτως, ως παντα μαλλον εστιν η θεοσεβης.
θεοσεβειας μεν γαρ ιδιον μη αναγκαζειν, αλλα πειθειν, ωσπερ ειπαμεν. και γαρ ο
κυριος αυτος ου βιαζομενος, αλλα τηι προαιρεσει διδους ελεγε πασι μεν· «ει τις θελει
οπισω μου ελθειν», τοις δε μαθηταις· 67.3 «μη και υμεις θελετε απελθειν»; αυτη
παντελως αλλοτρια της θεοσεβειας εστι. τι ποιειν αυτην εχρην η ταναντια του
σωτηρος ως χριστομαχον ηγεμονα της ασεβειας επιγραφο μενην Κωνσταντιον ως
 
 
 
 

26

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτον τον αντιχριστον; αυτος γαρ δια την αιρεσιν εσπουδασε πρωτον και τον Σαουλ
εν ωμοτητι ζηλωσαι. εκεινος μεν γαρ, επειδη δεδωκασιν οι ιερεις επισιτισμον τωι
∆αυιδ, κελευει και αναιρουνται παντες τον αριθμον οντες τριακοσιοι και πεντε,
ουτος δε, επειδη την μεν αιρεσιν παντες φευγουσιν, η δε υγιαινουσα πιστις η εις τον
κυριον ωμολογηθη, τριακοσιων ολων συνοδον επισκοπων αναιρει. και τους μεν επι
σκοπους αυτους εξοριζει, τους δε λαους εμποδιζει μελεταν την ευσεβειαν και
ευχεσθαι τωι 67.4 θεωι κωλυων αυτων τας συναγωγας. και ωσπερ Σαουλ κατεσκαψε
«την Νομβα την πολιν των ιερεων», ουτως ουτος και πλεον το κακον αυξανων τας
εκκλησιας τοις ασεβουσι παραδεδωκε και ως εκεινος ∆ωηκ τον διαβαλοντα
προτετιμηκε των αληθως ιερεων τον τε ∆αυιδ εδιωκε προσεχων τοις Ζιφαιοις,
ουτως ουτος τους μεν αιρετικους προκρινει των ευ σεβων, τους δε φευγοντας αυτον
ετι διωκει προσεχων τοις θλαδιαις εαυτου, τοις και δια βαλλουσι τους ορθοδοξους
μη συνορων, ως οσα δ' αν υπερ της αιρεσεως των Ἀρειανων πραττηι τε και γραφηι,
ταυτα κατα του σωτηρος εχει την επιχειρησιν. 68.1 Ουχ ουτως Ἀχααβ κατα των
ιερεων του θεου γεγονεν, ως ουτος κατα των επισκο πων τετολμηκεν. ολως γαρ
εκεινος και φονευθεντος του Ναβουθαι «κατενυγη» και τον Ἠλιαν εωρακως
εφοβηθη, ουτος δε ουδε τον τηλικουτον Ὅσιον ηιδεσθη ουδε τους τοσουτους
επισκοπους εξορισας εναρκησεν η καν κατενυγη, αλλ' ως αλλος Φαραω μαλλον 68.2
επιτριβομενος σκληρυνεται και χειρονα καθημεραν επενοει. και εστιν αυτου τουτο
παραδοξον της πονηριας. των γαρ επισκοπων εξοριζομενων συνεβαινε και αλλους
τινας δι' εγκληματα φονου η στασεως η κλοπης κατα την του εγκληματος ποιοτητα
λαμβανειν την καταδικην, και τουτους μεν μετα μηνας ολιγους αξιουμενος ως τον
Βαραββαν Πιλατος απελυε, τους δε του Χριστου δουλους ουκ ηφιει, αλλα και
μαλλον ανηλεως κατεδικαζεν εν τοις εξορισμοις αθανατον κακον γιγνομενος εις
αυτους. των μεν γαρ δια τον τροπον φιλος ην, των ορθοδοξων δε δια την εις
Χριστον ευσεβειαν 68.3 εχθρος ετυγχανεν. αρ' ουν ου πασιν εκ τουτου λευκως
εδεικνυεν οτι και τοτε οι Ἰουδαιοι τον μεν Βαραββαν αιτησαμενοι, τον δε κυριον
σταυρωσαντες τοιουτοι ησαν, οιοι και νυν οι μετα Κωνσταντιου χριστομαχοι; και
ταχα πικροτερος ουτος η Πιλατος. ο μεν γαρ καν ενιψατο συνορων την αδικιαν,
ουτος δε και μαλλον τριζει τους οδοντας εξοριζων τους αγιους. 69.1 Τι δε
θαυμαστον, ει πλανηθεις εις ασεβειαν ουτω κατα των επισκοπων εστιν ωμος, οπου
γε ουδε της ιδιας συγγενειας ως ανθρωπος εφεισατο; τους μεν γαρ θειους κατεσφαξε
και τους ανεψιους ανειλε, και πενθερον μεν, ετι την θυγατερα γαμων αυτου,
συγγενεις δε πασχοντας ουκ ηλεησεν, αλλα και ορκων αει προς παντας παραβατης
γεγονεν. ουτω γαρ και εις τον αδελφον ασεβειν τετολμηκε· και προσποιειται μεν
οικοδομειν αυτωι μνημειον, την δε μνηστην αυτου την Ὀλυμπιαδα βαρβαροις
εκδεδωκεν, ην εκεινος μεχρι 69.2 τελευτης εφυλαττε και ως ιδιαν ανετρεφεν εαυτωι
γυναικα. και την γνωμην δε αυτου παραλυειν επεχειρησεν, ου και κληρονομος
ευχεται ειναι γραφων τοιαυτα, εφ' οις και ολιγην αισθησιν εχων αν τις ηισχυνθη.
εγω δε συμβαλλων αυτου τας επιστολας ευρισκω τουτον μη κατα φυσιν εχοντα τας
φρενας, αλλα μονον προς τους υποβαλλοντας κινου μενον, ιδιον δε νουν καθολου
μη εχοντα. ο μεν ουν Σολομων φησι· «βασιλεως υπακουοντος λογον αδικον, παντες
οι υπ' αυτον παρανομοι», ουτος δε εξ ων ποιει, δεικνυσιν εαυτον εκεινον ειναι τον
αδικον και τους περι αυτον παρανομους. 70.1 Ποτε ουν ουτος τοιουτος ων και
τοιουτοις χαιρων δυναται τι δικαιον η κατα λογον φρονησαι; ανθρωπος δεδεμενος
τηι των συνοντων παρανομιαι και τουτων οντων επαι δοντων, οιτινες τον εγκεφαλον
μαλλον εν ταις πτερναις καταπεπατημενον εχουσι. δια τουτο γαρ και γραφει και
 
 
 
 

27

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γραφων μεταμελειται και μεταμελομενος παροξυνεται, παλιν τε οδυρεται και ουκ
εχων, ο πραξει, δεικνυσιν εαυτου της ψυχης το ερημον των φρενων. 70.2 ουτω δε
τουτον οντα τοιουτον οικτειρειεν αν τις μαλλον δικαιως, οτι μετ' ελευθερου
σχηματος και ονοματος δουλος εστι των ελκοντων αυτον προς την ιδιαν ηδονην της
ασεβειας. αμελει το ανοητον και κεπφον, ως ειπεν η γραφη, καθηκευειν θελων
αλλοις εαυτον εις καταδικην τηι μελλουσηι κρισει του πυρος παραναλωμα δεδωκεν.
ηδη πραττων, α θελουσιν εκεινοι, και προπινων αυτοις την τε κατα των επισκοπων
επιβουλην και 70.3 την των εκκλησιων εξουσιαν. ιδου γαρ και νυν παλιν εταραξε
τας εν Ἀλεξανδρειαι εκκλησιας και τας εν Αιγυπτωι και Λιβυαις πασας, και φανερως
προσεταξε τους μεν της καθολικης εκκλησιας και της ευσεβειας επισκοπους
εκβαλλεσθαι των εκκλησιων, τοις 70.4 δε τα Ἀρειου φρονουσι πασας αυτας
παραδιδοσθαι. τουτο τε ποιειν ο στρατηλατης ηρξατο. και λοιπον επισκοποι δεσμιοι
πρεσβυτεροι τε και μοναζοντες σεσιδηρωμενοι και πληγαις κατακοπεντες ισα
θανατωι παρεπεμφθησαν παντα τε κατα τοπον τετα ρακται· και η Αιγυπτος και Λιβυη
πασα κινδυνευει των λαων δυσανασχετουντων επι τωι παρανομωι προσταγματι
τουτωι και βλεποντων την του αντιχριστου παρα σκευην και τα ιδια απ' αυτων μεν
αρπαζομενα, τοις δε αιρετικοις εκδιδομενα ταυτα. 71.1 Ποτε ουν ηκουσθη τοσαυτη
παρανομια; ποτε τι τοιουτον καν εν διωγμωι γεγονε κακον; Ἕλληνες γεγονασιν οι
προτερον διωξαντες, αλλ' ουκ εις τας εκκλησιας εισηνεγκαν τα ειδωλα. Ἰουδαια ην
Ζηνοβια και Παυλου προεστη του Σαμοσατεως, αλλ' ου δεδωκε τας εκκλησιας τοις
Ἰουδαιοις εις συναγωγας. καινον εστι τουτο μυσος· ουκ εστιν απλως διωγμος, αλλα
διωγμου μεν πλεον, προοιμιον δε και παρασκευη του αντιχριστου. 71.2 εστω γαρ και
κατα Ἀθανασιου και κατα των αλλων επισκοπων, ους εξωρισαν, προ φασεις
επλασαντο ψευδεις, τι προς το καινον επιτηδευμα τουτο; ποιαν αρα προφασιν εχουσι
κατα πασης της Αιγυπτου και Λιβυης και Πενταπολεως ειπειν; ουδε γαρ καθ'
εκαστον επιβουλευειν ηρξαντο, ινα καν ψευσασθαι δυνηθωσιν, αλλ' αθροως πασιν
71.3 επεθεντο, ινα, καν θελωσι πλασασθαι, καταγνωσθωσιν. ετυφλωσε γουν αυτων
εν τουτοις την διανοιαν η κακια, και παντας απλως τους επισκοπους απροφασιστως
ηξιωσαν εκβαλλεσθαι, ινα δειξωσιν οτι κατα Ἀθανασιου και κατα των αλλων
επισκοπων ους εξωρισαν προφασεις επλασαντο ψευδεις δι' ουδεν ετερον η δια την
μιαραν αιρεσιν των χριστομαχων Ἀρειανων. τουτο γαρ λοιπον ουκετι κεκρυπται,
αλλα πασι μαλιστα 71.4 νυν γεγονε φανερον. Ἀθανασιον μεν γαρ προσεταξεν
εκβαλλεσθαι της πολεως, εκεινοις δε παραδεδωκε τας εκκλησιας. και οι μεν
πρεσβυτεροι και οι διακονοι οι μετ' αυτου απο Πετρου και Ἀλεξανδρου τυγχανοντες
εκβαλλονται και φυγαδευονται, οι δε αληθως Ἀρειανοι οι μη εξωθεν αληθως
υπονοουμενοι, αλλ' οι εξ αρχης δια την αιρεσιν εκβληθεντες μετ' αυτου του Ἀρειου
παρα Ἀλεξανδρου του επισκοπου, εν μεν τηι ανω Λιβυηι Σεκουνδος, εν δε τηι
Ἀλεξανδρειαι Ευζωιος ο Χαναναιος και Ἰουλιος και Ἄμμων Μαρκος τε και Ειρηναιος
και Ζωσιμος και Σαραπιων επικλην Πελυκων και εν Λιβυηι Σισιννιος και οι συν αυτωι
νεωτεροι συνασεβουντες αυτοις, ουτοι τας εκκλησιας παρειληφασιν. 72.1 Και ο μεν
στρατηλατης Σεβαστιανος εγραψε τοις κατα τοπον πραιποσιτοις και στρατιωτικαις
εξουσιαις, και οι μεν αληθως επισκοποι εδιωχθησαν, οι δε τα της ασεβειας 72.2
φρονουντες αντ' εκεινων εισηχθησαν. και εξωρισαν μεν επισκοπους γηρασαντας εν
τωι κληρωι και πολυετεις εν τηι επισκοπηι απο Ἀλεξανδρου οντας του επισκοπου,
Ἀμμωνιον μεν και Ἑρμην και Ἀναγαμφον και Μαρκον εις την ανω Ὤασιν, Μουιν δε
και Ψενοσιριν και Νειλαμμωνα και Πληνην και Μαρκον και Ἀθηνοδωρον εις την
Ἀμμωνιακην72.3 δι' ουδεν ετερον, η ινα δια των ερημων διερχομενοι τελευτησωσι.
 
 
 
 

28

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και γαρ ουδε νο σουντας αυτους ηλεησαν, αλλα και βαρεως δια την ασθενειαν
αποφεροντας ηλαυνον, ωστε φορειοις αυτους αποφερεσθαι και δια την νοσον
επακολουθειν αυτοις τα ενταφια. απεθανε 72.4 γουν εις εξ αυτων, και ουδε το σωμα
συνεχωρησαν αποφερεσθαι τοις ιδιοις. δια τουτο και ∆ρακοντιον μεν επισκοπον εις
τα ερημα περι το Κλυσμα εξωρισαν, Φιλωνα δε εις Βαβυλωνα και Ἀδελφιον εις
Ψιναβλα της Θηβαιδος Ἱερακα τε και ∆ιοσκορον τους πρεσβυτερους εις Σοηνην
εξωρισαν. και Ἀμμωνιον μεν και Ἀγαθον και Ἀγαθοδαιμονα και Ἀπολλωνιον και
Ευλογιον και Ἀπολλω και Παφνουτιον και Γαιον και Φλαβιον, αρχαιους επισκοπους,
και ∆ιοσκορον και Ἀμμωνιον και Ἡρακλειδην και Ψαιν,72.5 παλιν επισκοπους,
εφυγαδευσαν. και τους μεν εις λειτουργιαν παραδεδωκασι, τους δε εδιωξαν
αναιρησαι θελοντες αλλους τε πολλους διηρπασαν. και λαικους μεν μʹ και
παρθενους προτερον παρα πυρ στησαντες αυτας εξωρισαν. ουτω κοψαντες πληγαις
ταις απο φοινικων ραβδοις, ως μετα ημερας πεντε τας μεν αυτων αποθανειν, τας δε
χειρουργεισθαι δια τους εμπαγεντας εν τοις μελεσι σκολοπας και μειζονας θανατου
τας βασανους υπομενειν· και το γε δεινοτερον παντι μεν ισχυοντι, οικειον δε των
ασεβων. επειδη κοπτομεναι τον Χριστον επεκαλουντο, μειζονως ετριζον κατ' αυτων
τους οδοντας. 72.6 αμελει ουδε τα σωματα των απογιγνομενων απεδιδουν τοις ιδιοις
εις ταφην, αλλ' εκρυ πτον, ινα δοξωσι λανθανειν την ανδροφονιαν. αλλ' ουκ
ελαθον, πασα γαρ η πολις εωρακε και παντες ως δημιους, ως κακουργους και ληιστας
απεστρεφοντο. και γαρ και μοναστηρια κατεστρεψαν και εις πυρ εμβαλειν μοναχους
επειρασαν και διηρπασαν οικους και παραθηκας τεθεισας παρα του επισκοπου εις
οικον ελευθερων επεισελθοντες ηρπασαν και απεστερησαν, τας χηρας κατα
πελματων εκοπτον και τας ελεημοσυνας εκωλυον. 73.1 Τοιαυτα μεν ουν τα
πονηρευματα των Ἀρειανων. οια δε αυτων και τα της αθεο τητος επιχειρηματα, τις
ακουσας ου φριξειε; τους μεν γαρ τηλικουτους γεροντας και πολυετεις επισκοπους
εξορισθηναι πεποιηκασιν, αντι δε τουτων νεωτερους ασελγεις Ἕλληνας μητε
κατηχηθεντας, δοξαντες ευθυς περαινειν, και αλλους διγυναιους και επι μειζοσιν
αιτιαις εγκαλουμενους δια τον περι αυτους πλουτον και την εκ της πολιτειας
δυναστειαν, χρυσιον διδοντας, ως απο πωλητηριου απεστελλον αυτους ονομασαντες
73.2 επισκοπους. και λοιπον τοις λαοις δεινοτερα εγιγνετο η συμφορα.
αποστρεφομενοι γαρ τους μισθωτους εκεινων και αλλοτριους εαυτων εμαστιζοντο,
εδημευοντο, εις τα δεσμωτηρια κατεκλειοντο παρα του στρατηλατου. εποιει γαρ
τουτο προθυμως Μανι χαιος ων, ινα τους μεν ιδιους μη επιζητωσιν, ους δε
απεστρεφοντο δεχωνται ανθρωπους τοιαυτα πραττοντας, οια και προ τουτου εν τοις
ειδωλοις επαιζον. 74.1 Τις ουν ταυτα βλεπων η ακουων, τις ορων την αλαζονειαν
των ασεβων και τοσαυτην αδικιαν, ει δικαιος εστιν, ου στεναξειεν; «εν τοποις γαρ
ασεβων στενουσι δικαιοι». τις τουτων γιγνομενων και της ασεβειας τοσαυτην
αναισχυντιαν λαβουσης ετι τολμαι λεγειν Κοστυλλιον Χριστιανον και ου μαλλον
αντιχριστου την εικονα; τι γαρ των τουτου γνωρισματων παραλελοιπεν; η πως ου
πανταχοθεν ουτος εκεινος ειναι νομισθη 74.2 σεται, κακεινος τοιουτος αν
υπονοηθειη, οιος εστιν ουτος; ου τας εν τηι μεγαληι εκκλησιαι τηι εν τωι Καισαρειωι
γινομενας θυσιας και κατα Χριστου βλασφημιας ως εξ εντολης αυτου πεποιηκασιν
Ἀρειανοι τε και Ἕλληνες; ουχ η ορασις του ∆ανιηλ ουτως σημαινει τον αντιχριστον
οτι «ποιησει πολεμον μετα των αγιων και ισχυσει προς αυτους» και υπεροισει εν
κακοις παντας τους εμπροσθεν «και τρεις βασιλεις ταπεινωσει και λογους 74.3 προς
τον υψιστον λαλησει και υπονοησει του αλλοιωσαι καιρον και νομον»; τις ουν
αλλος πωποτε τοιαυτα επεχειρησε πραξαι η μονος Κωνσταντιος; ουτος γαρ τοιουτος
 
 
 
 

29

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν, οιος αν εκεινος γενοιτο. λαλει γαρ λογους προς τον υψιστον προιστα μενος
της ασεβους αιρεσεως και προς τους αγιους ποιει πολεμον εξοριζων τους
επισκοπους, 74.4 ει και προς ολιγον επι τηι εαυτου απωλειαι ταυτην την εξουσιαν
εχει. και γαρ ουτος τους προ αυτου νενικηκεν εν κακιαι καινον επινοησας τροπον
του διωγμου. και τρεις βασιλεις Βρετανιωνα και Μαγνεντιον και Γαλλον καθελων
ευθυς προεστη της ασεβειας. 74.5 και ως γιγας προς τον υψιστον ετολμησεν
επαρθηναι τηι αλαζονειαι. ουτος υπενοησεν αλλοιωσαι νομον παραλυων την μεν του
κυριου δια των αποστολων διαταξιν, τα δε της εκκλησιας αλλαττων εθη και καινον
αυτος επινοων τροπον των καταστασεων. εξ αλλων γαρ τοπων και προ πεντηκοντα
μονων μετα στρατιωτων επισκοπους απο στελλει προς τους μη θελοντας λαους, και
αντι γνωσεως της προς τους λαους εκεινοι φερουσι τας απειλας και τα προς τους
δικαστας γραμματα. ουτω Γρηγοριον απο Καπ παδοκιας επεμψεν εις Ἀλεξανδρειαν,
και εις μεν το Σιρμιον απο Κυζικου μετεπεμψατο 75.1 Γερμινιον, απο δε της
Λαοδικειας Κεκροπιον εις την Νικομηδειαν απεστειλεν. και Αυξεντιον μεν τινα
φιλοπραγμονα μαλλον η Χριστιανον απο Καππαδοκιας εις Μεδιο λανον
μετεστειλατο, ιν', επειδη τον επισκοπον τον εκει ∆ιονυσιον, ανθρωπον ευλαβη, δια
την εις Χριστον ευσεβειαν εξωρισε, τουτον εκει κελευσηι ειναι, ανθρωπον μηπω μηδε
την Ῥωμαικην ειδοτα γλωτταν η μονον ασεβειν. νυν δε παλιν Γεωργιον τινα Καππα
δοκην ανθρωπον, υποδεκτην εν Κωνσταντινουπολει ταμιακων γενομενον και
σφετερι σαμενον παντα και δι' αυτο τουτο φυγοντα, προσεταξεν εις Ἀλεξανδρειαν
εισελθειν 75.2 μετα στρατιωτικης φαντασιας και της του στρατηλατου εξουσιας. ειτα
ευρων Ἐπι κτητον τινα νεοφυτον και νεωτερον θρασυν ηγαπησεν ορων αυτον
ετοιμον εις κακιαν και δι' αυτου οις εθελει λοιπον επισκοποις επιβουλευει· ετοιμος
γαρ εκεινος εστι παντα ποιειν α βουλεται βασιλευς. τουτωι γουν υπηρετηι χρωμενος
και εν τηι Ῥωμηι πεποιηκε 75.3 παραδοξον και αληθως ομοιωμα της αντιχριστου
κακονοιας. αντι γαρ της εκκλησιας το παλατιον παρασκευασας και αντι των λαων
τρεις που θλαδιας εαυτου πεποιηκε παρει ναι, και λοιπον ηναγκασε τρεις κακοηθεις
κατασκοπους (ου γαρ αν τις επισκοπους ειποι) καταστησαι δηθεν επισκοπον εν τωι
παλατιωι Φηλικα τινα αξιον εαυτων. οι γαρ λαοι παντες ειδοτες την παρανομιαν των
αιρετικων ουτε συνεχωρησαν αυτοις εις τας εκκλησιας εισελθειν, αλλα μακραν απ'
αυτων ανεχωρησαν. 76.1 Τι ουν ουτος του αντιχριστου παραλελοιπεν; η τι πλεον
εκεινος ελθων τουτου ποιησειεν; η πως εκεινος ελθων ουχ ευρησει προς απατην
ευκολον προετοιμασθεισαν αυτωι παρα τουτου την οδον; και γαρ παλιν αντι των
εκκλησιων εις τα παλατια προς 76.2 εαυτον τας κρισεις προκαλειται. και τουτων μεν
αυτος εξαρχει· το δε θαυμαστον, οτι, καν θεωρησηι τους κατηγορους απορουντας,
αυτος αναδεχεται την κατηγοριαν, 76.3 ινα μηδε απολογεισθαι λοιπον εξηι τοις
αδικουμενοις δια την παρ' αυτου βιαν. και τουτο πεποιηκεν εν τοις κατα Ἀθανασιου.
την γαρ Παυλινου και Λουκιφερου και Ευσεβιου και ∆ιονυσιου των επισκοπων
παρρησιαν βλεπων, και ως εκ της μετανοιας Ουρσακιου και Ουαλεντος διηλεγχον
τους κατα του επισκοπου λεγοντας και συνεβουλευον μηκετι χρηναι πιστευεσθαι
τους περι Ουαλεντα μεταγνοντας εφ' οις λεγουσι νυν, ευθυς αναστας ειπεν· «εγω
κατηγορος ειμι νυν Ἀθανασιου, δι' εμε πιστευσατε οις εαν 76.4 λεγωσιν ουτοι». ειτα
εκεινων λεγοντων· «πως δυνασαι κατηγορος ειναι μη παροντος του
κατηγορουμενου; ει γαρ συ κατηγορος ει, αλλ' εκεινος μη παρων ου δυναται κρι
νεσθαι. ου γαρ Ῥωμαικη εστιν η κρισις, ιν' ως βασιλευς πιστευθηις, αλλα περι
επισκοπου εστι το κριμα. και δει την κρισιν ισην ειναι τωι κατηγορουντι και τωι
κρινομενωι. πως δε και κατηγορεις; συνειναι γαρ ουκ ηδυνασο τωι μακραν σου
 
 
 
 

30

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τυγχανοντι. ει δε παρα τουτων ακουσας λεγεις, δικαιον εστι σε και τα παρ' εκεινου
λεγομενα πιστευειν, ει δε μη πιστευεις εκεινωι, πιστευεις δε τουτοις, φαινονται
μαλλον ουτοι δια σε λεγοντες ταυτα 76.5 και εις σην χαριν κατηγορουντες
Ἀθανασιου. ταυτα ακουσας και νομισας υβριν ειναι το λεχθεν ορθως εκεινους μεν
εξωρισε, κινηθεις δε κατα Ἀθανασιου αγριωτερον εγραψεν αυτον τε παθειν τα
γενομενα και τοις Ἀρειανοις παραδοθηναι τας εκκλησιας και τουτοις εξειναι
πραττειν α βουλονται. 77.1 ∆εινα μεν ουν και περα δεινων τα τοιαυτα, πρεπουσα δε
πραξις ομως τωι σχη ματιζομενωι τα του αντιχριστου. τις γαρ βλεπων αυτον
εξαρχοντα των νομιζομενων επισκοπων και προκαθημενον των εκκλησιαστικων
κρισεων ουκ ακολουθως αν ειποι τουτ' ειναι το δια του ∆ανιηλ ειρημενον
«βδελυγμα της ερημωσεως»; τον γαρ Χριστια νισμον περιβεβλημενος και εις τους
αγιους τοπους εισερχομενος εστηκως τε εν αυτοις ερημοι τας εκκλησιας, παραλυων
τους τουτων κανονας και τα ιδια κρατειν βιαζομενος. 77.2 αρα τις ετι τολμαι λεγειν
τον καιρον τουτον ειρηνικον ειναι Χριστιανων και ου μαλλον διωγμον; και
διωγμον, οιος ουτε πωποτε γεγονεν ουτε ταχα τις ποιησει ποτε τοιουτον ει μη αρα
«ο υιος της ανομιας», ον οι χριστομαχοι δεικνυουσιν αναζωγραφουντες εν αυτοις
ηδη. διο και μαλιστα προσηκει νηφειν, μηπως η αιρεσις αυτη πολλην αναισχυντιαν
εχουσα και διαχυνομενη ως «ιος κεραστου», καθως εν ταις Παροιμιαις γεγραπται, δι
δασκουσα τε κατα του σωτηρος φρονειν, αυτη αν ειη η αποστασια, μεθ' ην εκεινος
απο 77.3 καλυφθησεται παντως εχων τον προδρομον εαυτου Κωνσταντιον. επει δια
τι ουτως μαινεται κατα των ευσεβων; δια τι ως υπερ ιδιας αιρεσεως αγωνιζεται και
εχθρον μεν ιδιον λεγει τον μη πειθομενον τηι Ἀρειου μανιαι, τα δε παρα των
χριστομαχων λεγο μενα καταθυμιως δεχεται και τοιαυτας και τοσαυτας συνοδους
ατιμαζει; δια τι τοις Ἀρειανοις εκελευσε τας εκκλησιας παραδιδοσθαι; ουχ ινα
εκεινος ελθων ευρηι, πως εις 77.4 αυτας εισελθηι και αποδεξηται τουτον ετοιμασαντα
τους τοπους αυτωι; οι μεν γαρ απο Ἀλεξανδρου και του προ αυτου Ἀχιλλα και παλιν
του προ τουτου Πετρου γεροντες επισκοποι εξεβαλλοντο, εκεινοι δε εισηγοντο, ους
αν ελεγον οι ακολουθουντες τοις στρα τιωταις· ελεγον δε τους τα αυτων φρονειν
επαγγελλομενους. 78.1 Ευκολον δε τουτο Μελιτιανοις ην το προβλημα. οι γαρ
πλειστοι, μαλλον δε οι παντες ουκ απο θεοσεβους αγωγης εισιν ουδε γινωσκουσι την
εις Χριστον υγιαινουσαν πιστιν, ουδ' ολως τις εστι Χριστιανισμος, η ποιας εχομεν
ημεις οι Χριστιανοι γραφας. οι μεν γαρ αυτων εξ ειδωλων ελθοντες, οι δε εκ του
βουλευτηριου και της πρωτης πο λιτειας δια την ταλαιπωρον αλειτουργησιαν και
προστασιαν πεισαντες τε χρημασι τους προ αυτων Μελιτιανους εις τουτο παρηλθον,
και πριν κατηχηθωσιν. ει δε και εδοξαν, ποια κατηχησις παρα Μελιτιανοις εστιν;
ομως ουδε δοξαντες κατηχεισθαι 78.2 ηλθον αμα, και ευθυς ωσπερ παιδες ονομα
λαβοντες εκληθησαν επισκοποι. και δια τουτο τοιουτοι οντες ουδεν ηγησαντο το
πραγμα ουδε διαφερειν ευσεβειαν ασεβειας ενομισαν. προθυμως γουν και ταχεως εκ
Μελιτιανων Ἀρειανοι γεγονασιν. αν δε και ετερον τι προσταξηι βασιλευς, και εις
τουτο παλιν εισιν ετοιμοι μεταβαλλεσθαι. η γαρ της ευσεβειας αγνοια ταχεως επι
την συνηθη και την εξ αρχης ην μεμαθηκασιν αφρο 78.3 συνην καταφερει τουτους.
και γαρ ουδεν εστιν αυτοις «ανεμωι παντι και κλυδωνι περιφερεσθαι», εως μονον
εισιν αλειτουργητοι και προστασιαν ανθρωπινην εχουσι, ταχα δε ουδε
μεταβαλλεσθαι, οιοι και προ τουτου ησαν, και οιοι ησαν, οτε παλιν Ἕλληνες 78.4
ετυγχανον. αμελει τοιουτοι τον τροπον οντες ευκολοι και νομιζοντες πολιτειαν
βουλης ειναι την εκκλησιαν και τα των ειδωλων φρονουντες ωσπερ εθνη
εισελθοντες εις «το καλον ονομα του σωτηρος εμιαναν την Αιγυπτον πασαν,
 
 
 
 

31

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιησαντες καν ολως 78.5 ονομασθηναι την αρειανην αιρεσιν εν αυτηι. ετι γαρ εν
ολοκληρωι μονηι τηι Αιγυπτωι παρρησια της ορθοδοξιας ην, και δια τουτ' εσπουδασαν
και ταυτηι φθονον επαγαγειν οι δυσσεβεις, μαλλον δε ουκ αυτοι, αλλ' ο κινησας
αυτους διαβολος, ιν' ελθων ο τουτου κηρυξ αντιχριστος ευρηι και εν τηι Αιγυπτωι τας
εκκλησιας εαυτου γενομενας τους τε Μελιτιανους προκατηχηθεντας ηδη τα εκεινου
και επιγνωι εαυτον εν εκεινοις ηδη μορφωθεντα. 79.1 Τοιουτον μεν ουν εστι το
εξελθον παρα Κωνσταντιου παρανομον προσταγμα, των δε λαων προθυμια μεν ην
εις μαρτυριον και μαλλον μισος κατα της ασεβεστατης αιρεσεως, πενθος δε ομως δια
τας εκκλησιας και στεναγμος παρα παντων βοωντων προς τον κυριον· » «φεισαι,
κυριε, του λαου σου, και μη δωις την κληρονομιαν σου εις ονειδος τοις εχθροις σου,
αλλα και ταχυνον του εξελεσθαι ημας εκ χειρος ανομων. ιδου γαρ των μεν σου
θεραποντων ουκ εφεισαντο, τωι δε αντιχριστωι την οδον παρασκευαζουσιν». 79.2 ου
γαρ αντιστησονται ποτε Μελιτιανοι τουτωι ουδε φροντισουσι περι αληθειας ουδε
αρνησασθαι τον Χριστον φαυλον ηγησονται, ανθρωποι μηδολως γνησιως
προσελθοντες τωι λογωι, προς παντα κατα τον χαμαιλεοντα σχηματιζομενοι και
μισθωτοι των ανυοντων αυτων την χρειαν γιγνομενοι. ου γαρ προς την αληθειαν
εχουσι τον σκοπον, αλλα ταυτης την παραυτικα προκρινουσιν ηδονην, και μονον
λεγουσι· «φαγωμεν και πιωμεν· 79.3 αυριον γαρ αποθνησκομεν». των μεν ουν
υποκριτων [πικριτιανων αντι Μελιτιανων] η προθεσις τοιαυτη και ο τροπος απιστος·
οι δε πιστοι δουλοι του σωτηρος και αληθως επισκοποι, οι γνησιως πιστευσαντες και
μη εαυτοις, αλλα τωι κυριωι ζωντες, ουτοι πιστως ευσεβουντες εις τον κυριον ημων
Ἰησουν Χριστον και γιγνωσκοντες, καθα προ ειπον, ως κατα της αληθειας προφασεις
εισι ψευδεις και φανερως επλασθησαν δια την αρειανην αιρεσιν· και γαρ και εκ της
Ουρσακιου και Ουαλεντος μετανοιας κατεμανθανον την κατα Ἀθανασιου
συντεθεισαν συκοφαντιαν, ινα αυτον μεν εκποδων αρωσι, την δε ασεβειαν των
χριστομαχων εις τας εκκλησιας εισαξωσι–ταυτα συνορωντες ως αλη θειας οντες
υπερμαχοι και κηρυκες υβρισθηναι και εξορισθηναι μαλλον ειλοντο και υπεμειναν
79.4 η κατ' αυτου υπογραψαι και τοις Ἀρειομανιταις κοινωνησαι. ου γαρ επελαθοντο
α εδιδαξαν, αλλα και μαλλον γιγνωσκουσιν, ως τοις μεν προδοταις ατιμια πολλη,
τοις δε ομολογουσι την αληθειαν βασιλεια ουρανων. και τοις μεν ολιγωροις και
φοβηθεισι Κωνσταντιον ουδεν εσται αγαθον, τοις δε υπομεινασι τας ωδε θλιψεις, ως
εκ χειμωνος ναυταις ευδιος λιμην, ως αθληταις μετα τον αγωνα στεφανος, ουτω και
αυτοις μεγαλη και αιωνιος χαρα και ευφροσυνη εν τοις ουρανοις γενησεται, οιαν
εσχεν Ἰωσηφ μετα τας θλιψεις εκεινας, οιαν ο μεγας ∆ανιηλ μετα τους πειρασμους
και τας πολλας επιβουλας των βασιλικων, οιαν εχει νυν ο Παυλος στεφανουμενος
υπο του σωτηρος, οιαν προσδοκωντες και οι πανταχου του θεου λαοι ταυτα
βλεποντες ουκ ησθενησαν τηι προαιρεσει, 79.5 αλλα μαλλον ενεδυναμωθησαν τηι
πιστει και πλεον ηυξησαν την προθυμιαν. πληρο φορηθεντες γαρ υπερ της
συκοφαντιας και ασεβειας των αιρετικων καταγινωσκουσι μεν του διωκοντος,
συντρεχουσι δε τοις διωκομενοις τηι γνωμηι και τηι ομοφροσυνηι, ινα και αυτοι τον
της ομολογιας απολαβωσι στεφανον. 80.1 Πολλα μεν ουν αν τις δυναιτο λεγειν κατα
της μυσαρας και χριστομαχου ταυτης αιρεσεως, πολλα δε και αποδειξειεν αν τις
ειναι προοιμια του αντιχριστου τα επιτηδευ ματα Κωνσταντιου. επειδη δε, ως ειπεν ο
προφητης, «απο ποδων εως κεφαλης ουδεν εστιν ευλογον εν αυτηι», παντος δε
ρυπου και πασης ασεβειας πεπληρωται, ωστε και μονον εξ ακοης φευκτεαν αυτην
ειναι, ως εξεραμα κυνος και δρακοντων ιον, εστι δε και Κοστυλλιος 80.2 εκ φανερου
την εικονα φερων του αντικειμενου. ινα μη μακρος ο λογος γενηται, δια τουτο
 
 
 
 

32

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καλον αρκεσθηναι τηι θειαι γραφηι και παντας αυτηι πεισθηναι παραγγελλουσηι δια τε
τας αλλας αιρεσεις και μαλιστα δια ταυτην. εστι δε αυτης το παραγγελμα τουτο·
«αποστητε, αποστητε, εξελθετε εκειθεν και ακαθαρτου μη αψησθε, εξελθετε εκ
μεσου 80.3 αυτων και αφορισθητε οι φεροντες τα σκευη κυριου». τουτο γαρ προς
διδασκαλιαν αρκει πασιν, ιν', ει μεν τις ηπατηθη παρ' αυτων εξελθων ως απο
Σοδομων, μηκετι προς αυ τους επιστρεψηι, μηποτε παθηι τα της γυναικος του Λωτ, ει
δε τις καθαρος εξ αρχης απο της ασεβους ταυτης αιρεσεως διεμεινεν, εχηι το καυχημα
εν Χριστωι λεγων· «ουκ εξεπετασαμεν χειρας ημων προς θεον αλλοτριον» ουδε
«προσεκυνησαμεν τοις εργοις των χειρων ημων» ουδε «ελατρευσαμεν τηι κτισει
παρα σε τον κτισαντα» τα παντα θεον δια του σου λογου του μονογενους υιου του
κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου σοι τωι πατρι και συν αυτωι τωι λογωι εν πνευματι
αγιωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. αμην. 80.4 (Ἀθανασιου
επισκοπου προς τους απανταχου μοναχους περι των γεγενημενων παρα των
Ἀρειανων επι Κωνσταντιου, ουτος ο λογος διολου κατα Κωνσταντιου συντετακται
τωι παπαι) 81.t ∆ιαμαρτυρια δευτερα 81.1 Ταδε δημοσιαι διαμαρτυρεται δια των εξης
υπογραφοντων ο λαος της εν Ἀλεξανδρειαι καθολικης εκκλησιας, ητις εστιν υπο
Ἀθανασιον τον αιδεσιμωτατον επισκοπον. 81.2 Ἤδη μεν διεμαρτυραμεθα περι ης
πεπονθομεν νυκτερινης εφοδου ημεις τε και το κυ ριακον, ει και διαμαρτυριας χρεια
ουκ ην, εφ' οις πασα η πολις εγνωκε τε και γινωσκει. τα τε γαρ ευρεθεντα σωματα
των αναιρεθεντων δημοσιαι προετεθη και τα εν τωι κυριακωι 81.3 οπλα τε και τοξα
κεκραγε την παρανομιαν. επειδη δε και μετα την διαμαρτυριαν ο λαμπροτατος δουξ
Συριανος βιαζεται παντας συνθεσθαι αυτωι, ως ουτε θορυβου γενομε νου ουτε τινος
αποθανοντος, ελεγχος δε ουτος ουκ ολιγος μη γεγενησθαι ταυτα κατα γνω 81.4 μην
του φιλανθρωποτατου Αυγουστου Κωνσταντιου. ουκ αν γαρ εφοβηθη επι τοις ουτω
γενομενοις, ει εκ προσταξεως ταυτα πεποιηκει. και γαρ και απελθοντας ημας προς
αυτον και αξιουντας μηδενι βιαν ποιειν μηδε αρνεισθαι τα γενομενα εκελευσε
Χριστιανους ημας οντας κατακοπηναι ροπαλοις δεικνυς και εκ τουτων τον
γενομενον νυκτος πολεμον 81.5 κατα της εκκλησιας. δια τουτο και νυν ταυτα
διαμαρτυρομεθα, ηδη και μελλοντων τινων εξ ημων αποδημειν παρα τον
ευσεβεστατον Αυγουστον. ορκιζομεν δε κατα του παντοκρατορος θεου υπερ της
σωτηριας του ευσεβεστατου Αυγουστου Κωνσταντιου τον τε επαρχον της Αιγυπτου
Μαξιμον και τους κουριωσους ανενεγκειν παντα επι την ευσεβειαν του Αυγουστου
και την εξουσιαν των λαμπροτατων επαρχων. ορκιζομεν δε και τους ναυκληρους
παντας κηρυξαι ταυτα πανταχου και εις ακοας του ευσεβεστατου Αυγουστου
ανενεγκειν και εις τους επαρχους και εις τους κατα τοπον δικαστας, ινα γνω σθηι ο
γενομενος πολεμος κατα της εκκλησιας, και οτι εν καιροις του Αυγουστου Κωνσταν
81.6 τιου εποιησε Συριανος γενεσθαι μαρτυρας παρθενους τε και αλλους πολλους.
επι φωσκουσης γαρ τηι προ πεντε ειδων Φευρουαριων, τουτεστι της ιδʹ του Μεχιρ
μηνος, αγρυπνουντων ημων εν τωι κυριακωι και ταις ευχαις σχολαζοντων (συναξις
γαρ εμελλε τηι παρασκευηι γιγνεσθαι), εξαιφνης περι το μεσονυκτιον επηλθεν ημιν τε
και τηι εκκλησιαι ο λαμπροτατος δουξ Συριανος μετα πολλων λεγεωνων στρατιωτων
εχοντων οπλα και ξιφη γυμνα και βελη και αλλα πολεμικα σκευη και τας
περικεφαλαιας επι των κεφαλων. και αληθως ευχομενων ημων και αναγνωσεως
γινομενης τας μεν θυρας κατεαξαν, ως δε τηι βιαι του πληθους ανευγεισαν αι θυραι,
εκελευσε. και οι μεν ετοξευον, οι δε ηλαλαζον 81.7 και κτυπος εγιγνετο των οπλων
και τα ξιφη αντελαμπον τωι εκ των λυχνων φωτι. και λοιπον τα εκ τουτων,
παρθενοι ανηιρουντο και πολλοι κατεπατουντο και συνεπιπτον αλλη λοις
 
 
 
 

33

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επερχομενων των στρατιωτων, και ανδρες τοξευομενοι εθανατουντο. ενιοι δε των
στρατιωτων και επι το διαρπαζειν ετρεποντο και γυμνας ιστων τας παρθενους,
οποτε 81.8 φοβος ην αυταις μειζων του θανατου το καν ολως απτεσθαι τινας αυτων.
και ο μεν επισκοπος εκαθητο επι του θρονου προτρεπων παντας ευχεσθαι, ο δε δουξ
εστρατηγει εχων μεθ' εαυτου και Ἱλαριον τον νοταριον ενεργουντα τοιαυτα, οια και
το τελος εδειξεν. ο μεν γαρ επισκοπος ελκομενος παρ' ολιγον διεσπασθη. παραλυθεις
γουν μεγαλως και ως νεκρος γενομενος, ουκ οιδαμεν, που γεγονεν αφανης παρ'
αυτων· αποκτειναι γαρ αυτον 81.9 εσπουδαζον. οι δε ως ειδον πολλους
αποθανοντας, προσεταττον τοις στρατιωταις αφανη τα σωματα καταστησαι των
τετελευτηκοτων. αι δε καταλειφθεισαι νεκραι αγιωταται παρθενοι εταφησαν εν τοις
μνημασιν εχουσαι καυχημα, οτι εν τοις καιροις του ευσεβεστατου Κωνσταντιου
γεγονασι μαρτυρες. διακονοι δε εν αυτωι τωι κυριακωι κατεκοπ τοντο πληγαις και
συνεκλειοντο. ουκ αχρι δε τουτων εστη το πραγμα· αλλα γαρ μετα το ταυτα γενεσθαι
ο βουλομενος λοιπον ην ηβουλετο θυραν κατεασσων ηνοιγε και ηρευνα και ηρπαζε
τα ενδον, και εις τοιουτους τοπους εισηρχοντο, εις ους ουδε πασι τοις Χριστια81.10
νοις εξεστιν εισελθειν. οιδε ταυτα και ο στρατηγος της πολεως Γοργονιος· εκει γαρ
ην. ου μικρος γαρ ελεγχος της τοιαυτης πολεμικης εφοδου το εν τωι κυριακωι
καταλιπειν τα παρα των εισελθοντων οπλα και βελη και ξιφη· μεχρι γαρ νυν
εκρεμασθη εν τηι εκκλησιαι, ινα μηδε αρνησασθαι δυνηθωσι. και γαρ πολλακις
απεστειλε τον της ταξεως ∆υναμιον και 81.11 τον στρατηγον θελων αυτα αραι· και
τεως ου συνεχωρησαμεν, εως πασι γνωσθηι. ει μεν ουν προσταγμα εστι διωκεσθαι
ημας, ετοιμοι παντες μαρτυρησαι, ει δε μη εστι του Αυγουστου προσταγμα, αξιουμεν
τον επαρχον της Αιγυπτου Μαξιμον και τους πολι81.12 τευτας παντας αξιωσαι
αυτον μηκετι τοιαυτα επιχειρησαι. αξιουμεν δε και ταυτην ημων την δεησιν
ανενεχθηναι, ινα μη αλλον τινα επισκοπον επιχειρησωσιν εισαγαγειν ωδε. μεχρι γαρ
θανατου εστηκαμεν αυτον επιθυμουντες τον αιδεσιμωτατον Ἀθανασιον, ον εξ αρχης
ο θεος ημιν δεδωκε κατα διαδοχην των πατερων ημων, ον και αυτος ο ευσε81.13
βεστατος Αυγουστος Κωνσταντιος μετα γραμματων και ορκων απεστειλε.
πιστευομεν γαρ, οτι, εαν μαθηι η ευσεβεια αυτου, αγανακτησει μεν επι τοις
γενομενοις, ουδεν δε παρα τους ορκους ποιησει, αλλα και παλιν κελευσει τον
επισκοπον ημων Ἀθανασιον μενειν μεθ' ημων. 81.14 Τοις μετα την υπατειαν
Ἀρβαιθιωνος και Κολλιανου των λαμπροτατων αποδειχθησομενοις υπατοις Μεχιρ
ιζʹ, ητις εστι τηι προ μιας ειδων Φευρουαριων. (Ἡ μεν προγεγραμμενη προς τους
απανταχου μοναχους επιστολη τελευται εις τα γεγενημενα εν Ἀλεξανδρειαι επι τηι
χειροτονιαι Γεωργιου του Καππαδοκος απο υποδεκτων του Ἀρειανου, η δε εξης
επιστολη περι των εν τηι Ἀριμινωι και εν Σελευκειαι της Ἰσαυριας γεγενημενων
συνοδων διηγουμενη τον προειρημενον Γεωργιον εν τηι Σελευκειαι καθηιρησθαι
φησιν. ωστε καλως πρωτη τετακται η προς τους μοναχους εν τωι αντιγραφωι δευτερα
κειμενη.)

 
 
 
 

34

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


