Syntagma ad monachos
̓Εκ του συνταγματος του αγιου Ἀθανασιου αρχιεπισκοπου Ἀλεξανδρειας,
ο προς μοναζοντας και χριστιανους παντας κληρικους τε και λαικους
συνετεθη.
Φυλακτεον μη διλογον ειναι, μη διχογνωμονα, μη ψευστην, μη διαβολον, μη
αναισχυν 122 τον, μη αυθαδη, μη ρεμβομενον, μη ακαιροις χρωμενον περιπατοις,
σαπρον λογον μη προφεροντα των χειλεων, μητε μην το παραπαν ορκον, αλλ'
αρκουμενον τωι ναι και τωι ου· καν που αναγκη γενηται, προστιθεντα το γινωσκε, το
αληθειαν λεγων, το ου ψευδομαι· το δε σεβασμιον ονομα επι ορκωι μη προσληπτεον,
αλλ' ουδ' ετερον τινα των ορκων, κατα το θειον φαμεν ευαγγελιον· ουδεν γαρ
τουτων προσηκει χριστιανοις, αλλα και της εκκλησιας εκβαλλει τον μη
πεφυλαγμενως προς αυτα εχοντα. Μη γυμνουν εαυτον ενωπιον τινος, οτι μη κατα
αναγκην η ασθενειαν εν λουτρωι γενομενον. Τον αδελφον μη ρακα, μη μωρον
λεγειν. Ἑορταις εθνων μη συγκοινωνειν. Γοητειας [γοητειας μς.] η τα καλουμενα
περιαπτα τε και φυλακτηρια μητε δραν, μητε ετερων ποιειν βουλομενων εις αυτον
ανεχεσθαι. Το σωμα πασης αισχροτητος φυλαττειν 123 και ασελγειας, και μηδε
γυναικα συνεισακτον, ως τινες αγαπητας εκαλεσαν, εχειν. Μη εχειν κατα τινος εις
ψυχην, τουτου γαρ η ευχη τωι θεωι απροσδεκτος. Αιρετικοις η εθνικοις μη
συνευχεσθαι, μηδε παραβαινειν νηστειαν τετραδος η παρασκευης, εκτος της
πεντηκοστης τε και των επιφανιων, ει μη βαρεια τις νοσος καταναγκαζει· λυειν δε
την νηστειαν επιδημιαι τινος αδελφου, ου την τεταγμενην ταυτην, τουτεστι τετραδα
και παρασκευης και την του σωτηριου παθους τεσσαρακοστην, αλλα την εξ οικειου
θεληματος αιρεθεισαν, την εν δευτεραι δηλονοτι και τριτηι και πεμπτηι· σαββατου και
κυριακης μηδαμως νηστευτεον, οτι μη του μεγαλου μονου καλουμενου σαββατου· η
δε της τετραδος και παρασκευης ωρα μεχρις ενατης [εννατης Cor. 2a manu]
παρατεινεσθαι τετακται· ο δε πλεον αυτος ποιησεις και υπερθεσεσιν ημερων
δυνηθηις χρησασθαι, παρα τηι σηι τουτο προαιρεσει κεισθω. Ἐν κυριακηι μεντοι η κατα
τον καιρον της πεντηκοστης μητε νηστευτεον, μητε μην το γονυ κλιτεον, ου γαρ
επιτρεπει τουτο θεσμος εκκλησιας, αλλα μηδε ανασχηις μηδε πεισθηις ολως
Μαρκιωνισταις η ετεροις τισι των αιρετικων σαββατου η κυριακης νηστευσαι. Των
συναξεων μη αμελει και των αγιων μυστηριων αξιον σεαυτον παρασκευαζε, ινα μη
εις κριμα σοι το ληφθεν αντι αγιασμου γενηται. Ποδας αδελφων των
παραβεβληκοτων σοι 124 πλυναι μη υπεροψει, ζητηθησηται γαρ η εντολη αυτη εκ
των υπερηφανως προς αυτην εσχηκοτων καν επισκοποι ειεν, επειπερ ο κυριος ημων
αυτος πρωτος χρησαμενος και τον τυπον δους μιμεισθαι παρηγγειλεν. Μη εσο
φιλαργυρος, μη αισχροκερδης, μη φιλοκτημων, μη φιλοπλουτος, αρεσαι γαρ τους
τοιουτους θεωι αδυνατον. Ἀλλα μηδε πραγματειαις ολως προσκειμενος, καιτοι γε
χωρας οιδα τινας, αι δια το μητε σπειρειν, μητε τινας των τεχνων μετιεναι,
πραγματειαις αναγκαζονται χρησθαι, μηδ' ει μοναχοι ειεν αυτης απεχομενοι,
ποιουσι δε τουτο κακως μεν πλην εξ αναγκης. Προς τουτοις μηδε τοκον ληπτεον,
μητε μεν προωνητεον πλειονος ως ηττονος πωλησοντα. Ἐπι χρησει διδους λαμβανε
το κεφαλαιον μονον, τοκου χωρις. Μη δολιευσηι ενωπιον των αλαθητων οφθαλμων
του θεου, ει γαρ τωι τοκον δηθεν ευλαβεισθαι παραιτουμενος το δανεισαι
 
 
 
 
 

1

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρασκευασεις τον εν χρειαι πολλου ωνησασθαι το σον, ουχι φιλοκερδεστερον ουτω
και μισανθρωποτερον η κατα τον τοκον ευρισκηι προς τον αδελφον διακειμενος.
Ταπεινος εσο και ησυχιος και τρομον σοι δια παντος εμβαλετω τα του θεου λογια.
Μηδενα των ανθρωπων μυκτηρισηις, μηδε καταγνωις τινος εκ του σχηματος,
παρατετη 125 ρημενως εχε περι την εσθητα, ως μητε μαλακοις χρησθαι, μητ' εν
ρυπαροις προιεναι· τριχας το παραπαν ου θεραπευτεον, εκκεκοπται γαρ το τοιουτον
σχημα παρα του αποστολου· αλλ' ουδε ξυρασθαι το γενειον δει, ουδε περικουρειοις
χρησθαι κειρομονον. Κρεων απεχου [πεχου ms. super rasuram] ουχ ως
βδελυσσομενον αλλ' ως τας της βλαβης περικοπτων τας φορμας, και ως ασθενη και
αναξιον εαυτον λογιζομενον. Οινου μη μεθεκτεον η μονον το γευεσθαι και ευλογειν
τον πεποιηκοτα· ει δε και σοι κατα τον Τιμοθεον δια την πολλην του βιου ακριβειαν
νοσοις κατειργασθη το σωμα, κεχρησο ολιγωι, το μεν γαρ φαρμακον ιασεως, το δε
πολυ και σωματος και ψυχης βλαβη. Ει δυνατον γυμνοποδων εσο, ει δε βουλει και
υποδημασι χρησθαι ψιλα εστωσαν, και φιλοκοσμα μηδε περιττα. Ἂν αῤρωστων
μεταλαβηις ωου, ουκ εσται σοι τουτο εις αμαρτιαν, καν αναγκη σοι γενηται πτηνου
κρεων μετασχειν, αμαρτια μεν τουτο μη νομιζεσθω, λυπου δε μονον καθ' ο
περιεκοπη σοι τα της ακριβειας, και ο της ασκησεως ενδεδωκε τονος. 126 Και νοσων
δε ει χρεια γενηται αναγκαια, λουσαι· υγιαινοντι γαρ ιερει και μοναζοντι βαλανειου
χρεια ουδεμια. Ἀλλα και χαμευνειν αιρετεον, υγιως του σωματος εχοντος. Ἐργαζου
ταις χερσιν, ωστε μη αργον τον αρτον εσθιειν, αλλα μαλλον εκ του καρπου των
χειρων εχειν, και αδελφοις και ξενοις μεταδιδοναι και προηγουμενως χηραις και
ορφανοις και μετριοις. Ει μεταξυ των ανθρωπων οικεις, και χωριον εστι σοι
πατρωιον, εργαζου τουτο δικαιως, και των καρπων αυτου πρωτον μεν απαρχου τοις
ιερευσιν, επειτα δε και χηραις και ορφανοις και τοις αλλοις, απο δικαιων μεταδιδου
πονων, ου γαρ απο τοκων η πλεονασμων, ουδε εκ πραγματειων η διασεισμου και
των τοιουτων. Ει δε εν μονηι προσεδρευεις, μη της μονης την ασκησιν καθυβρισηις· ει
γαρ χωριον κεκτησαι μοναστηριον κατοικων, ουκ εστι τουτο αναχωρησις αλλα
χλευη. Ει τινας των νεων περι σεαυτον εχεις, πρωτα μεν ταπεινοφρονων μη θελε
ειναι διδασκαλος, ει δε ιδηις δια της αναστροφης της σης ψυχας σωζομενας, και
βουληι τα δοθεντα σοι πεντε διπλασιασαι ταλαντα, εχε δια μεριμνης τας τουτων
ψυχας, και νεους οντας επιστυφε· παρασκευαζε τε ιδιαζειν εκαστον αυτων εκτος 127
τραπεζης και της εν τηι ψαλμωιδιαι συναξεως· αλλα και αγρυπνει συμμετρως εν τε
ψαλμοις και ευχαις· και ημερας μεν ευχου πυκνοτερον μαλλον η χρονιωτερον, μη
κραζων μηδε βαττολογων. Ἔστω δε και περι το ψαλλειν η συμμετρια, ωστε μη
περικακειν τας ψυχας, μηδε απαγορευειν. Σπευδε δε τους παιδας σιωπηλους ειναι
τυπουσθαι. Αυται αι εντολαι μοναζουσι τε και ευλαβεσι χριστιανοις, ταις θειαις
γραφαις πασαι εγκειμεναι και τηι παραδοσει της εκκλησιας, ει και του μη
μακρολογησαι χαριν τας μαρτυριας ουκ εξεθεμεθα. Ὀφειλει μεντοι και περι τα
προσφερομενα, μαλλον δε τους προσφεροντας ακριβειαν εχειν ο ιερευς· ει γαρ παρα
τινος των στρατευομενων λαβηι του αιμα εκχεαντος, η διασεισαντος, η κλεψαντος, η
τινος των πραγματευτων, η επιορκων, η πλουσιων αποστερητων, η 128 τελωνων
των ετι του επιτηδευματος εχομενων, η τοκογλυφων, η τιμιουλκουντων εν σιτωι, η
απλως παρα τουτων αμαρτωλων, ο τοιουτος χωλον και τυφλον υπαρχει τωι θεωι
προσφερων· σοι δε τωι λαικωι κριναι μεν τον ιερεα ουκ εξεστιν· αν δε παραβατην
ιδηις, τουτωι γε μη συναναστρεφου [explicit].
 
 
 
 
 

2

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


