Apologia ad Constantium imperatorem
Του αγιου Ἀθανασιου αρχιεπισκοπου Ἀλεξανδρειας απολογια προς τον
βασιλεα Κωνσταντιον.
1 Ἐκ πολλων ετων οντα σε Χριστιανον, και εκ προγονων φιλοθεον επισταμενος,
ευθυμως τα περι εμαυτου νυν απολογουμαι· τοις γαρ του μακαριου Παυλου λογοις
χρωμενος, αυτον σοι πρεσβευτην υπερ εμαυτου ποιουμαι· ειδως αυτον μεν κηρυκα
της αληθειας, σε δε των αυτου ρηματων φιληκοον, θεοφιλεστατε Αυγουστε. Περι
μεν ουν των εκκλησιαστικων και της κατ' εμου γενομενης συσκευης, αυταρκη τα
γραφεντα παρα των τοσουτων επισκοπων μαρτυρησαι τηι σηι ευλαβειαι· ικανα δε και
τα της μετανοιας Ουρσακιου και Ουαλεντος δειξαι πασιν, οτι μηδεν ων επεστησαν
καθ' ημων ειχεν αληθες. Τι γαρ τοσουτον αλλοι δυνανται μαρτυρειν, οσον ουτοι
γραφοντες ειρηκασιν; «Ἐψευσαμεθα, επλασαμεθα, και παντα τα κατα Ἀθανασιου
συκοφαντιας γεμει». Προσθηκη δε προς φανεραν αποδειξιν, ει καταξιωσειας μαθειν,
οτι, παροντων μεν ημων, ουδεν απεδειξαν οι κατηγορουντες κατα Μακαριου του
πρεσβυτερου· αποντων δε ημων, κατα μονας επραξαν απερ ηθελησαν. Τα δε τοιαυτα
προηγουμενως μεν ο θειος νομος, επειτα δε και οι ημετεροι νομοι μηδεμιαν εχειν
δυναμιν απεφηναντο. Ἀπο μεν ουν τουτων οιδας οτι και η ση ευσεβεια, φιλαληθης
ουσα και φιλοθεος, ημας μεν ελευθερους απο πασης υποψιας συνοραι, τους δε καθ'
ημων γενομενους συκοφαντας αποφαινει.
2 Περι δε της διαβολης της κατ' εμου γενομενης παρα τηι σηι φιλανθρωπιαι δια
τον ευσεβεστατον Αυγουστον και μακαριας μνημης και αιωνιου Κωνσταντα τον
αδελφον σου (τουτο γαρ οι εχθροι θρυλουσι, και γραψαι τετολμηκασιν), ικανα τα
πρωτα δειξαι και ταυτα μη αληθη. Ει μεν γαρ αλλοι τινες ησαν οι τουτο λεγοντες,
δικασιμον ην το πραγμα, χρεια τε πολλης αποδειξεως, και των εις προσωπον
ελεγχων· ει δε οι τα πρωτα πλασαντες αυτοι και ταυτα συνεθηκαν, πως ουκ εξ
εκεινων εικοτως και ταυτα πεπλασμενα δεικνυται; ∆ια τουτο γαρ παλιν κατα μονας
λαλουσι, νομιζοντες υφαρπαζειν δυνασθαι την σην θεοσεβειαν. Ἀλλ' εσφαλησαν· ου
γαρ ως ηθελησαν ηκουσας, αλλα τηι μακροθυμιαι δεδωκας και ημιν χωραν
απολογεισθαι. Το γαρ μη παραυτα κινηθηναι, και τιμωριαν απαιτησαι, ουδεν ην
ετερον η, ως δικαιον βασιλεα, περιμειναι και την του διαβληθεντος απολογιαν· ης
εαν καταξιωσηις ακουσαι, τεθαρσηκα ως και εν τουτοις καταγνωσηι των
προπετευσαμενων και μη φοβηθεντων τον Θεον, εντειλαμενον μηδεν ψευδος απο
στοματος βασιλει λεγεσθαι.
3 Αισχυνομαι μεν ουν αληθως και απολογουμενος περι τοιουτων, περι ων
ουδε αυτον οιμαι τον κατηγορον ετι παροντων ημων μνημονευσειν. Οιδε γαρ
ακριβως οτι τε αυτος ψευδεται, και ουτε εμανην εγω ουτε των φρενων εξεστηκα, ινα
καν ως ενθυμηθεις τι τοιουτον υπονοηθω. ∆ιο ουδ' αν αλλοις ερωτωσιν
απεκριναμην, ινα μηδε εν τωι χρονωι της απολογιας οι ακουοντες κρεμαμενην εχωσι
την διανοιαν· τηι δε σηι ευσεβειαι λαμπραι και μεγαληι τηι φωνηι απολογουμαι, και την
χειρα εκτεινας, ο μεμαθηκα παρα του Ἀποστολου, «μαρτυρα τον Θεον επικαλουμαι
επι την εμαυτου ψυχην»· και, ως γεγραπται εν ταις Βασιλικαις ιστοριαις· «μαρτυς
Κυριος, και μαρτυς ο Χριστος αυτου» (καμοι συγχωρησον ειπειν), ουδε πωποτε περι
της σης ευσεβειας κακως εμνημονευσα παρα τωι αδελφωι σου τωι της μακαριας
μνημης Κωνσταντι, τωι ευσεβεστατωι Αυγουστωι. Ου παρωξυνα τουτον, ως ουτοι
διαβεβληκασιν· αλλ' ει ποτε και εισελθοντων ημων προς αυτον εμνημονευσεν αυτος
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της σης φιλανθρωπιας, εμνημονευσε δε και οτε οι περι Θαλασσον ηλθον εις την
Πιτυβιωνα, και ημεις εν τηι Ἀκυληΐαι διετριβομεν· μαρτυς ο Κυριος, οπως
εμνημονευον εγω της σης θεοσεβειας, και ταυτα ελεγον απερ ο Θεος αποκαλυψει τηι
σηι ψυχηι, ινα καταγνωις της συκοφαντιας των με διαβαλοντων παρα σοι.
Συγχωρησον ειποντι μοι ταυτα, φιλανθρωποτατε Αυγουστε, και πολλην μοι
συγγνωμην δος. Ου γαρ ουτως ην ευχερης ο φιλοχριστος εκεινος, ουδε τηλικουτος
ημην εγω ινα περι τοιουτων εκοινολογουμεθα, και αδελφον αδελφωι διεβαλλον, η
παρα βασιλει περι βασιλεως κακως μνημονευσω. Ου μαινομαι, βασιλευ, ουδε
επελαθομην της θειας φωνης λεγουσης· «Και γε εν συνειδησει σου βασιλεα μη
καταρασηι, και εν ταμειοις κοιτωνος σου μη καταρασηι πλουσιον· οτι πετεινον του
ουρανου αποισει σου την φωνην και ο τας πτερυγας εχων απαγγελει λογον σου». Ει
δε και τα κατιδιαν λεγομενα καθ' υμων των βασιλεων ου κρυπτεται, πως ουκ
απιστον ει παροντος βασιλεως, και τοσουτων εστωτων, ελεγον κατα σου; Ου γαρ
μονος εωρακα ποτε τον αδελφον σου, ουδε μονωι μοι ποτε εκεινος ωμιλησεν· αλλ'
αει μετα του επισκοπου της πολεως ενθα ην, και αλλων των εκει παρατυγχανοντων
εισηρχομην· κοινηι τε αυτον εβλεπομεν, και κοινηι παλιν ανεχωρουμεν· δυναται
Φουρτουνατιανος ο της Ἀκυληΐας επισκοπος μαρτυρησαι περι τουτου, ικανος εστιν ο
Πατηρ Ὅσιος ειπειν, και Κρισπινος ο της Παταβων, και Λουκιλλος ο εν Βερωνι, και
∆ιονυσιος ο εν Ληΐδι, και Βικεντιος ο εν Καμπανιαι επισκοπος. Και επειδη
τετελευτηκασι Μαξιμινος ο Τριβερεως, και Προτασιος ο της Μεδιολανου, δυναται
και Ευγενιος ο γενομενος μαγιστρος μαρτυρησαι· αυτος γαρ ειστηκει προ του βηλου,
και ηκουεν απερ ηξιουμεν αυτον και απερ αυτος κατηξιου λεγειν ημιν. Ταυτα τοινυν
ει και ικανα προς αποδειξιν εστι, συγχωρησον ομως διηγησασθαι και τον λογισμον
της αποδημιας, ινα και εκ τουτων καταγνωις των διαβαλλοντων ημας ματην.
4 Ἐξελθων απο της Ἀλεξανδρειας, ουκ εις το στρατοπεδον του αδελφου σου,
ουδε προς αλλους τινας η μονον εις την Ῥωμην ανηλθον. και τηι Ἐκκλησιαι τα κατ'
εμαυτον παραθεμενος (τουτου γαρ μονου μοι φροντις ην), εσχολαζον ταις συναξεσι.
Τωι αδελφωι σου ουκ εγραψα, η μονον οτε οι περι Ευσεβιον εγραψαν αυτωι κατ' εμου,
και αναγκην εσχον ετι ων εν τηι Ἀλεξανδρειαι απολογησασθαι· και οτε, πυκτια των
θειων Γραφων κελευσαντος αυτου μοι κατασκευασαι, ταυτα ποιησας απεστειλα· χρη
γαρ απολογουμενον με αληθευειν τηι σηι θεοσεβειαι. Τριων τοινυν ετων
παρελθοντων, τωι ενιαυτωι γραφει κελευσας απαντησαι με προς αυτον· ην δε εν τηι
Μεδιολανωι. Ἐγω δε, διερωτων την αιτιαν (ου γαρ εγινωσκον, μαρτυς ο Κυριος),
εμαθον οτι επισκοποι τινες, ανελθοντες, ηξιωσαν αυτον γραψαι τηι σηι ευσεβειαι ωστε
συνοδον γενεσθαι. Πιστευε, βασιλευ, ουτω γεγονε, και ου ψευδομαι. Κατελθων
τοινυν εις την Μεδιολανον, ειδον πολλην φιλανθρωπιαν· κατηξιωσε γαρ ιδειν με,
και ειπειν οτι εγραψε και απεστειλε προς σε αξιων συνοδον γενεσθαι. ∆ιαγοντα δε με
εν τηι προειρημενηι πολει, μετεπεμψατο παλιν εις τας Γαλλιας, εκει γαρ και ο Πατηρ
Ὅσιος ηρχετο, ινα εκειθεν εις την Σαρδικην οδευσωμεν. Μετα δε την συνοδον, εν τηι
Ναισσωι μοι διαγοντι γραφει· και ανελθων εν Ἀκυληΐαι λοιπον διετριβον, ενθα με τα
γραμματα της σης θεοσεβειας κατελαβον. Κακειθεν κληθεις παλιν παρα του
μακαριτου, και ανελθων εις τας Γαλλιας, ουτως ηλθον παρα την σην ευσεβειαν.
5 Ποιον τοινυν τοπον, η τινα χρονον φησιν ο κατηγορος, εν ωι τοιαυτα με
ειρηκεναι διεβαλεν; η τινος παροντος εμανην φθεγξασθαι τοιαυτα οια ως ειποντος
μου κατεψευσατο; η τις εστιν ο τουτωι συνηγορων και μαρτυρων; α γαρ ειδον οι
οφθαλμοι αυτου, ταυτα και λεγειν οφειλει, ως η θεια Γραφη παρηγγειλεν. Ουδενα
μεν ουν ουτος ευρησει μαρτυρα των μη γενομενων· εγω δε, οτι ου ψευδομαι,
μαρτυρα μετα της αληθειας και την σην ευσεβειαν εχω. Ἀξιω γαρ, γινωσκων σε
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μνημονικωτατον, αναμνησθηναι των λογων ων ανεφερον τοτε, οτε κατηξιωσας
ιδειν με· πρωτον μεν εν Βιμινακιωι, δευτερον δε εν Καισαρειαι της Καππαδοκιας, και
τριτον εν τηι Ἀντιοχειαι· ει καν των περι Ευσεβιον των με λυπησαντων κακως
εμνημονευσα παρα σοι, ει διεβαλλον τινας των αδικησαντων με. Ει δε μηδε καθ' ων
εδει με λεγειν τουτους διεβαλον, ποιαν ειχον μανιαν βασιλεα βασιλει διαβαλλειν,
και αδελφον αδελφωι συγκρουσαι; Παρακαλω, η παροντα με ποιησον ελεγχθηναι, η
καταγνωθι των διαβολων, και μιμησαι τον ∆αυιδ λεγοντα· «Τον καταλαλουντα
λαθρα του πλησιον, τουτον εξεδιωκον». Το μεν γαρ οσον εις αυτους ηκε, «στομα
καταψευσαμενον ανειλε ψυχην». Ἡ δε ση μακροθυμια νενικηκε, παρασχουσα
παρρησιαν απολογιας, ινα και καταγνωσθηναι δυνηθωσιν ως φιλονεικοι και
συκοφανται. Περι μεν ουν του ευσεβεστατου σου αδελφου του της μακαριας μνημης
ταυτα· δυνασαι γαρ κατα την δοθεισαν σοι σοφιαν παρα Θεου προλαμβανειν τα
πολλα εκ των ολιγων τουτων, και γινωσκειν την πλασθεισαν κατηγοριαν.
6 Περι δε της ετερας διαβολης, ει εγραψα τωι τυραννωι (τουνομα γαρ ουδε
λεγειν βουλομαι), παρακαλω, ως θελεις και δι' ων αν δοκιμασηις, εξεταζε και
ανακρινε· η γαρ υπερβολη της διαβολης εξιστησι με, και εις πολλην ασαφειαν αγει.
Και πιστευε, θεοφιλεστατε βασιλευ, πολλακις κατ' εμαυτον λογιζομενος ηπιστουν ει
αρα τις εμανη τοσουτον ωστε και τοιαυτα ψευσασθαι. Ἐπειδη δε παρα των Ἀρειανων
εθρυλειτο και τουτο, και ως αυτοι δεδωκοτες αντιγραφον επιστολης εκαυχωντο,
εξισταμην μειζονως, και αΰπνους νυκτας διατελων, ως προς παροντας τους
κατειποντας εμαχομην· και κραυγην εξαπιναιως ηφιειν μεγαλην, και ηυχομην ευθυς
στεναζων μετα δακρυων, ευρειν τας σας ακοας ευμενεις. Ἀλλα και ουτω τηι χαριτι
του Κυριου ταυτας ευρων, παλιν απορω ποιαν αρχην της απολογιας ποιησομαι·
οσακις γαρ αν επιβαλωμαι λεγειν, εμποδιζομαι δια την του πραγματος εκπληξιν.
Ὅλως μεν γαρ περι του μακαριτου σου αδελφου προφασις ην πιθανη τοις
συκοφανταις, οτι τε κατηξιουμεθα βλεπειν αυτον και περι ημων ηξιου την σην
αδελφικην διαθεσιν, και παροντας μεν ετιμα πολλακις, και αποντας δε μετεπεμπετο.
Τον δε διαβολον Μαγνεντιον, μαρτυς ο Κυριος και μαρτυς ο Χριστος αυτου, ουτε
γινωσκω ουτε ολως ηπισταμην αυτον. Ποια τοινυν συνηθεια τωι μη γινωσκομενωι
προς τον μη γινωσκοντα; ποια με προφασις ειλκε γραψαι τωι τοιουτωι; Ποιον
προοιμιον της επιστολης ετασσον, γραφων αυτωι; Ὅτι· Τον τιμωντα με, ου των
ευεργεσιων ουκ αν ποτε επιλαθοιμην, τουτον φονευσας καλως εποιησας; και
αποδεχομαι σε τους γνωριμους ημων Χριστιανους και πιστοτατους ανδρας
ανελοντα; και θαυμαζομεν σε σφαξαντα τους εν Ῥωμηι γνησιως ημας
υποδεξαμενους, την μακαριαν σου θειαν την αληθως Ευτροπον, και Ἀβουτηριον τον
γνησιον εκεινον, και Σπειραντιον τον πιστοτατον, και αλλους πολλους καλους;
7 Ἄρ' ουχι και το μονον υποπτευειν περι τουτων τον κατηγορον εστι
μανικον; Τι γαρ με παλιν θαρρειν επειθεν αυτωι; Ποιαν αυτου διαθεσιν εβλεπον
ασφαλη; Ὅτι τον ιδιον δεσποτην ανειλε, και περι τους εαυτου φιλους απιστος
γεγονε, και ορκους μεν παρεβη, εις δε τον Θεον ησεβησε φαρμακους και επαοιδους
επινοων κατα της του Θεου κρισεως; Ποιωι δε συνειδοτι χαιρειν ελεγον τουτωι, ου η
μανια και η ωμοτης ουκ εμε μονον, αλλα και πασαν την καθ' ημας οικουμενην
ελυπησε; Μεγαλην γε χαριν και πολλην εκ τουτων ωφειλον τουτωι, οτι ο μεν
μακαριτης αδελφος σου τας εκκλησιας αναθηματων επληρωσεν, ουτος δε αυτον
αποστελλοντα πεφονευκε. Και ουτε ταυτα βλεπων ο μιαρος ηιδεσθη, ουτε την
δοθεισαν χαριν τωι μακαριτηι δια του βαπτισματος πεφοβηται· αλλ' ως δαιμων τις
αλαστωρ και διαβολικος εμανη κατ' αυτου. Τωι μεν ουν μακαριτηι τουτο γεγονεν εις
μαρτυριον· εκεινος δε λοιπον ως δεσμιος κατα τον Καιν στενων και τρεμων
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εδιωκετο, ινα και τον Ἰουδαν εν τωι θανατωι μιμησηται, δημιος καθ' εαυτου
γινομενος, και διπλην εποισηται καθ' εαυτου την τιμωριαν εν τηι μετα ταυτα κρισει.
8 Τοιουτωι με φιλον ο διαβαλων ενομισε γεγενησθαι· η ταχα ουδε νενομικεν,
αλλ' ως εχθρος απιθανως επλασατο· οιδε γαρ ακριβως, οτι κατεψευσατο. Ἐβουλομην
δε αυτον, οστις εστιν, ενταυθα παρειναι, και επ' αυτης της αληθειας ερωτησαι (α γαρ
ως Θεου παροντος λαλουμεν, τουτον ορκον εχομεν ημεις οι Χριστιανοι) ποτερος
ημων εχαιρε, του μακαριτου Κωνσταντος ζωντος, και τις μαλλον ηυχετο· και η
πρωτη διαβολη δεικνυσι, και παντι τουτο δηλον εστιν. Ει δε και αυτος οιδεν
ακριβως, οτι των ουτω διακειμενων, και ει τις ηγαπα τον μακαριτην Κωνσταντα,
ουκ εγιγνετο φιλος τωι κατ' εκεινου γενομενωι· ει δε αλλως διεκειτο η ως ημεις,
φοβουμαι μη απερ ο μισων εκεινον εντεθυμηται, ταυτα κατεψευσατο κατ' εμου.
9 Ἐγω μεν ουν, επι τουτωι ξενιζομενος, οσα χρη λεγειν απολογουμενον
απορω· και μονον εμαυτου μυριους καταψηφιζομαι θανατους, εαν και ολως καν
υποψια τις εις εμε περι τουτου γενηται· σοι δε, φιλαληθες βασιλευ, θαρρων
απολογουμαι· παρακαλω, καθα προειπον, εξεταζε· και μαλιστα μαρτυρας εχων τους
αποσταλεντας ποτε παρ' εκεινου προς σε πρεσβεις· εισι δε Σαρβατιος και Μαξιμος οι
επισκοποι, και οι συν αυτοις· και Κλημεντιος και Βαλης. Μαθε, παρακαλω, ει
γραμματα μοι κεκομικασιν· ταυτα γαρ παρειχε προφασιν καμοι του γραφειν εκεινωι.
Ει δε μη εγραψε, μηδε εγινωσκε με, πως εγραφον εγω μη επισταμενος αυτον;
Ἐρωτησον ει μη, εωρακως τους περι Κλημεντιον, εμνησθην του της μακαριας
μνημης, και κατα το γεγραμμενον, εν δακρυσι μου τα ιματια διεβρεχον,
ενθυμουμενος την φιλανθρωπον και την φιλοχριστον αυτου ψυχην. Μαθε πως,
ακουσας περι της ωμοτητος του θηριου, και ιδων τους περι Βαλεντα δια της Λιβυης
ελθοντας, εφοβουμην μη κακεινος πειρασαι τολμησηι και ως ληιστης φονευσηι τους
αγαπωντας και μνημονευοντας του μακαριου· ων εμαυτον ουδενος ειναι δευτερον
τιθημι.
10 Τουτο ουν δεδιως φρονουντας εκεινους, και ου μαλλον ηυχομην περι της
σης φιλανθρωπιας; και τον μεν φονευσαντα εκεινον ηγαπων, εις σε δε, τον αδελφον
οντα και εκδικουντα τον εκεινου θανατον, ελυπουμην; Ἀλλ' εκεινου μεν της
παρανομιας εμνημονευον, της δε σης ευεργεσιας επελανθανομην, ην και μετα
θανατον του μακαριτου τοιαυτην εσεσθαι περι εμε, οια ην και περιοντος εκεινου, δια
γραμματων δηλωσαι κατηξιωσας; Ποιοις ομμασι τον ανδροφονον εβλεπον; Ἢ πως
ουχ, υπερ σης σωτηριας ευχομενος, ενομιζον και τον μακαριτην εκεινον οραιν;
Ἀδελφοι γαρ αλληλων εισι κατοπτρα δια την φυσιν. ∆ια τουτο και σε βλεπων εν
εκεινωι, ου ποτε αν διεβαλον· κακεινον εν σοι παλιν ορων, ου ποτε αν εγραψα τωι
κατ' εκεινου γενομενωι, αλλα μαλλον περι της σης σωτηριας ηυχομην. Και μαρτυρες
τουτων προηγουμενως μεν ο Κυριος, ο επακουσας και χαρισαμενος ολοκληρον σοι
την εκ προγονων βασιλειαν· μαρτυρες δε και οι τοτε παροντες, Φιληκησιμος ο
γενομενος δουξ της Αιγυπτου, και Ῥουφινος, και Στεφανος, ων ο μεν καθολικος, ο
δε μαγιστρος ην εκει· και Ἀστεριος ο κομης, και Παλλαδιος ο γενομενος του
παλατιου μαγιστρος, Ἀντιοχος τε και Ευαγριος οι αγεντισηριβους. Μονον γαρ
ελεγον· Ευξωμεθα περι της σωτηριας του ευσεβεστατου Αυγουστου Κωνσταντιου·
και πας ο λαος ευθυς μιαι φωνηι εβοα· Χριστε, βοηθει Κωνσταντιωι· και διεμενεν
ουτως ευχομενος.
11 Ὅτι μεν ουν μητε εγραψα ποτε εκεινωι, μητε εδεξαμην ποτε παρ' αυτου,
μαρτυρα τον Θεον και τον τουτου Λογον τον μονογενη αυτου Υιον τον Κυριον ημων
Ἰησουν Χριστον επεκαλεσαμην· τον δε κατειποντα, και περι τουτου συγχωρησον
ερωτηθηναι δι' ολιγων, ποθεν εις τουτο παρηλθεν; Ἐπιστολης αντιγραφα φησειεν
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχειν; τουτο γαρ απεκαμον οι Ἀρειανοι θρυλουντες. Πρωτον μεν ουν καν τα
γραμματα τοις ημετεροις ομοια δεικνυηι, ουπω το ασφαλες εχει· πλαστογραφοι γαρ
εισιν οιτινες και τας υμων των βασιλεων χειρας πολλακις εμιμησαντο· και ουχ η
μιμησις παρεχει τοις γραμμασι το κυρος, εαν μη και οι τα τοιαυτα γραφειν ειωθοτες
μαρτυρωσι ταις επιστολαις. Τουτο τοινυν και τους διαβαλοντας παλιν ερωτησαι
βουλομαι, τις ο παρασχων ταυτα ποτε, και ποθεν ευρεθη ταυτα· και γαρ καγω τους
γραφοντας ειχον, κακεινος παλιν τους λαμβανοντας παρα των κομιζοντων και
επιδιδοντας αυτωι. Οι μεν ουν ημετεροι παρεισι· καταξιωσον δε κακεινους καλεσαι·
ζηιν γαρ παντως εξεστιν αυτους· και μαθε περι τουτων των γραμματων, εξετασον ως
αληθειας σοι συμπαρουσης. αυτη γαρ βασιλεων, και μαλιστα χριστιανων, εστι
φυλακτηριον· μετα ταυτης βασιλευειν υμας εστιν ασφαλες λεγουσης της θειας
Γραφης· «Ἐλεημοσυνη και αληθεια φυλακη βασιλει, και περικυκλωσει εν
δικαιοσυνηι τον θρονον αυτου». Ταυτην προβαλων Ζοροβαβελ ο σοφος νενικηκε· και
πας ο λαος εφωνησε· «Μεγαλη η αληθεια και υπερισχυει».
12 Ει μεν ουν παρ' αλλοις ημην διαβληθεις, την σην ευσεβειαν επεκαλουμην
ως ο Ἀποστολος επεκαλεσατο τοτε τον Καισαρα και πεπαυται των εχθρων η κατ'
αυτου επιβουλη· επειδη δε παρα σοι τετολμηκασι κατειπειν, τινα απο σου
επικαλεσομαι; –τον Πατερα του λεγοντος, «Ἐγω ειμι η αληθεια», ινα σου την
καρδιαν εις ευμενειαν κλινηι. ∆εσποτα παντοκρατορ, βασιλευ των αιωνων, ο Πατηρ
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, συ δια του σου Λογου την βασιλειαν ταυτην τωι σωι
θεραποντι Κωνσταντιωι δεδωκας· συ λαμψον εις την καρδιαν αυτου, ινα, γνους την
καθ' ημων συκοφαντιαν, ευμενως μεν αυτος δεξηται την απολογιαν, παντας δε
ποιησηι γνωναι οτι αι ακοαι αυτου ησφαλισθησαν εν αληθειαι, και κατα το
γεγραμμενον· «Μονα βασιλει δεκτα χειλη δικαια εστιν». Ουτω γαρ και κατορθουσθαι
τον θρονον της βασιλειας δια Σολομωντος λεχθηναι πεποιηκας. Ουκουν ολως
ερωτησον, μαθετωσαν οι κατειρηκοτες οτι σοι μελει περι της αληθειας μαθειν. Και ει
μη τωι χρωματι του προσωπου δειξουσι την συκοφαντιαν· τουτο γαρ του συνειδοτος
ελεγχος εστι, και γεγραπται· «Καρδιας ευφραινομενης προσωπον θαλλει· εν δε
λυπαις ουσης σκυθρωπαζει». Ουτω τους μεν επιβουλευσαντας τωι Ἰωσηφ η
συνειδησις ηλεγξε· του δε Λαβαν η κατα του Ἰακωβ πονηρια εκ του προσωπου
δεδεικται. Ὁραις γουν εκεινων μεν την υποψιαν, φευγοντων και κρυπτομενων,
ημων δε την ελευθεριαν απολογουμενων. Ου γαρ περι κτηματων νυν η κρισις, αλλα
περι δοξης της Ἐκκλησιας. Ὁ λιθωι κρουομενος ζητει τον ιατρον· των δε λιθων
οξυτερα τα εκ της διαβολης εστι πληγματα· «Ῥοπαλον εστιν η διαβολη, και μαχαιρα,
και τοξευμα ακιδωτον», ως ειπε Σολομων· και ταυτα μονη η αληθεια ιασθαι δυναται·
ταυτης δε παρορωμενης, αυξανει δεινοτερον τα τραυματα.
13 ∆ια ταυτα παντα τα πανταχου των Ἐκκλησιων τεταρακται. Και προφασεις
μεν επενοησαν, επισκοποι δε τηλικουτοι και πολυετεις εξωρισθησαν, δια την προς
εμε κοινωνιαν. Και ει μεν μεχρι τοσουτου τουτο εγιγνετο, προσδοκια τις ην αγαθη·
φιλανθρωπος γαρ ει· ινα δε μη και μετα ταυτα διαβηι το κακον, κρατειτω η αληθεια
παρα σοι· και μη αφηις υπονοιαν κατα πασης Ἐκκλησιας γενεσθαι, ως τοιαυτα
βουλευομενων και γραφοντων των Χριστιανων, και μαλιστα των επισκοπων. Ἢ ει
μη βουλει ανακρινειν, δικαιον και ημας πιστευεσθαι μαλλον απολογουμενους η τους
διαβαλλοντας. Ουτοι μεν γαρ ως εχθροι πονηρευονται, ημεις δε αγωνιωντες τας
αποδειξεις παρεχομεν. ∆ιο και θαυμαζω πως ημεις μεν μετ' ευλαβειας φθεγγομεθα,
εκεινοι δε τοσαυτην εσχον αναισχυντιαν, ως και ψευσασθαι βασιλει. Ἀλλ' εξετασον
δια την αληθειαν, και ωσπερ γεγραπται, «ερευνων ερευνησον» παροντων ημων,
ποθεν ταυτα λεγουσιν, η ποθεν ηυρεθη τα γραμματα. Ἀλλ' ουτε των ημετερων τις
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελεγχθησεται, ουτε των εκεινου φησειεν τις· πεπλασται γαρ. Και πλεον ουδεν ταχα
προσηκει ζητειν, ουδε γαρ βουλονται, ινα μη και ο ταυτας γραψας εξ αναγκης
ευρεθηι. Ἴσασι γαρ αυτον οι διαβολοι μονοι, και αλλος ουδεις.
14 Ἐπειδη δε και περι της μεγαλης εκκλησιας κατειρηκασιν, ως δη συναξεως
εκει γενομενης πριν αυτην τελειωθηναι· φερε και περι τουτου παλιν απολογησομαι
τηι σηι ευσεβειαι· εις ταυτα γαρ ημας ελκουσιν οι φιλεχθρως διακειμενοι προς ημας.
Ναι γεγονεν, ομολογω· και γαρ και τα πρωτα λεγων ουκ εψευσαμην, και τουτο νυν
ουκ αρνησομαι. Ἀλλ' αλλως παλιν η ως αυτοι κατειρηκασιν εστι το πραγμα. Και μοι
συγχωρησον ειπειν, ουκ εγκαινιων ημεραν επετελεσαμεν, θεοσεβεστατε Αυγουστε·
τουτο γαρ αθεμιτον ην αληθως προ της σης προσταξεως ποιησαι· ουδε εκ
παρασκευης εις τουτο παρηλθομεν· ουδε επισκοπος τις ουδε αλλος κληρικος εις
τουτο κεκληται, ελειπε δε πολλα και τωι εργωι. Ἀλλ' ουδε εκ παραγγελιας γεγονεν η
συναξις, ινα προφασιν ευρωσιν ουτοι του κατειπειν. Ἀλλα το γενομενον ισασι
παντες· ακουσον δε ομως τηι σαυτου επιεικειαι και μακροθυμιαι. Ἑορτη μεν γαρ ην το
Πασχα, ο δε λαος πανυ πολυς και τοσουτος ην οσον αν ευξαιντο κατα πολιν ειναι
Χριστιανων φιλοχριστοι βασιλεις. Των τοινυν εκκλησιων ολιγων και βραχυτατων
ουσων, θορυβος ην ουκ ολιγος, αξιουντων εν τηι μεγαληι εκκλησιαι συνελθειν, κακει
παντας ευχεσθαι και υπερ της σης σωτηριας· οπερ και γεγονεν. Ἀλλ' εμου
παρακαλουντος τεως επισχειν, και οπως δηποτε μετα θλιψεως εν ταις αλλαις
εκκλησιαις συναχθηναι, ουχ υπηκουσαν, αλλ' ετοιμοι γεγονασιν εξελθειν την πολιν
και εις τους ερημους τοπους εν ηλιωι συνελθειν, βελτιον ηγουμενοι καματον
ενεγκειν οδου, η μετα λυπης την εορτην ποιησαι.
15 Πιστευε γαρ, βασιλευ, και περι τουτου παλιν μαρτυρα δεξαι την αληθειαν·
οτι εν ταις συναξεσι της Τεσσαρακοστης, δια το των τοπων στενον και το πολυ
πληθος των λαων, πλειστα παιδια, και ουκ ολιγαι νεωτεραι γυναικες πλεισται τε
γραΐδες και ουκ ολιγοι νεανισκοι θλιβεντες απηνεχθησαν εις τους οικους· και του
Θεου παρασχοντος, τεθνηκε μεν ουδεις· παντες δε εγογγυσαν, και ηξιωσαν δια την
μεγαλην εκκλησιαν. Ει δε και εν ταις προεορτοις τοσαυτη γεγονε θλιψις, τι αν
εγεγονει εν αυτηι τηι εορτηι; Παντως που τα ετι τουτων χαλεπωτερα. Ἀλλ' ουκ
επρεπεν αντι χαρας λυπην, αντ' ευφροσυνης πενθος, αντι της εορτης κλαυθμον τοις
λαοις γενεσθαι· ειδως και μαλιστα τυπον εχων των πατερων. Ὁ γαρ μακαριτης
Ἀλεξανδρος, στενων οντων των αλλων τοπων, και οικοδομων την τοτε μειζονα
νομιζομενην εκκλησιαν την καλουμενην Θεωνα, συνηγεν εκει δια το πληθος, και
συναγων ουκ ημελει της οικοδομης. Τουτο και εν Τριβεροις, και εν Ἀκυληΐαι
γενομενον εωρακα· κακει γαρ εν ταις εορταις δια το πληθος, ετι των τοπων
οικοδομουμενων, συνηγον εκει· και ουχ ευρον τοιουτον κατηγορον. Ἀλλα και ο
μακαριτης σου αδελφος, εν Ἀκυληΐαι, τοιαυτης ουσης συναξεως, συνηχθη. Ουτω
καγω πεποιηκα, και γεγονεν ουκ εγκαινια, αλλα συναξις ευχης. Συ μεν ουν, ευ οιδα
οτι, φιλοθεος ων, των μεν λαων, αποδεχηι την προθυμιαν, και συγγινωσκεις εμοι μη,
κωλυσαντι τοσουτου λαου τας ευχας.
16 Ἐγω δε τον κατειποντα παλιν περι τουτου ερωτησαι βουλομαι, που
νομιμον ην ευχεσθαι τον λαον, εν ερημοις, η εν οικοδομουμενωι τοπωι της ευχης;
Που πρεπον ην και οσιον υπακουσαι τον λαον το Ἀμην, εν ερημοις, η εν, τωι ηδη
λεχθεντι Κυριακωι; Συ δε, θεοφιλεστατε βασιλευ, που τους λαους ηθελες αν εκτειναι
τας χειρας και ευξασθαι περι σου; ενθα και Ἕλληνες ιστανται παρερχομενοι, η εν τωι
επωνυμωι σου τοπωι, ον ηδη, μαλλον δε και αμα τωι θεμελιωι, Κυριακον παντες
ονομαζουσιν; Οιδα οτι τον σον τοπον προκρινεις· μειδιαις γαρ, και τουτο μειδιων
σημαινεις. Ἀλλ' εδει, φησιν ο κατειπων, εν ταις εκκλησιαις τουτο γενεσθαι. Μικραι
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεν ουν και στεναι, και πασαι καθα προειπον, προς τους λαους εισιν. Ἔπειτα δε πως
επρεπε γενεσθαι τας ευχας; και πως ην βελτιον κατα μερος και διηιρημενως τον λαον
μετ' επικινδυνου συνοχης, η οντος ηδη τοπου του δυναμενου δεξασθαι παντας, εν
αυτωι συνελθειν και μιαν και την αυτην μετα συμφωνιας των λαων γενεσθαι την
φωνην; Τουτο βελτιον ην· τουτο γαρ και την ομοψυχιαν εδεικνυε του πληθους·
ουτω και ταχεως ο Θεος επακουει. Ει γαρ κατα την αυτου του Σωτηρος επαγγελιαν,
«εαν δυο συμφωνησαιεν περι παντος ου εαν αιτησωνται, γενησεται αυτοις»· τι, εαν
τοσουτων λαων συνελθοντων μια γενηται φωνη, λεγοντων τωι Θεωι το Ἀμην; Τις
γουν ουκ εθαυμασε; Τις ουκ εμακαρισε σε, βλεπων τον τοσουτον λαον εν ενι
συνελθοντα τοπωι; Πως εχαιρον οι λαοι βλεποντες αλληλους το προτερον εν
διηιρημενοις συνερχομενοι τοποις; Τουτο παντας ηυφρανε, και μονον τον
ενδιαβαλοντα ελυπησε.
17 Την γουν ετεραν και υπολειπομενην αντιλογιαν αυτου βουλομαι
προλαβειν. Ὁ μεν γαρ κατειρηκως φησιν· Ουπω τετελειωτο το εργον, και ουκ εχρην
ευχας γενεσθαι· ο δε Κυριος ειπε· «Συ δε, οταν προσευχηι, εισελθε εις το ταμιειον σου,
και αποκλεισον τας θυρας». Τι τοινυν φησειεν ο κατηγορος; Μαλλον δε τι αν ειποιεν
οι φρονιμοι και αληθως Χριστιανοι; Τουτους γαρ ερωτησον, βασιλευ· επειδη
γεγραπται περι μεν εκεινων οτι «Ὁ μωρος μωρα λαλησει»· περι δε τουτων, «Παρα
παντος φρονιμου συμβουλιαν λαμβανε». Των εκκλησιων στενων ουσων, και των
λαων τοσουτων οντων, και βουλομενων εις τας ερημους απελθειν, τι ποιειν εχρην;
Ἡ μεν γαρ ερημος αθυρος, και των βουλομενων διοδος εστιν, ο δε Κυριακος τοπος
και τετειχισται και τεθυρωται, και την διαφοραν των ευσεβων και των βεβηλων
δεικνυσιν. Ἆρα, βασιλευ, ου μετα της σης ευσεβειας πας οστισουν φρονιμος επινευει
τουτωι; Ἴσασι γαρ οτι ωδε μεν νομιμος ευχη, εκει δε αταξιας υποψια· ει μη αρα,
τοπων μη οντων, μονοι την ερημιαν αν οικοιεν οι ευχομενοι, ωσπερ ην ο Ἰσραηλ·
αλλα κακεινοις της σκηνης γενομενης περιωριστο λοιπον της ευχης ο τοπος. Ὦ
∆εσποτα και αληθως βασιλευ των βασιλευοντων Χριστε, Υιε του Θεου μονογενες,
Λογε και Σοφια του Πατρος, επειδη την σην φιλανθρωπιαν ο λαος ηυξατο, και δια
σου τον σον Πατερα τον επι παντων Θεον παρεκαλεσε, περι της σωτηριας του σου
θεραποντος του ευσεβεστατου Κωνσταντιου, κατηγορουμαι. Ἀλλα τηι σηι αγαθοτητι
χαρις, οτι δια τουτο και εν τοις σοις νομοις διαβεβλημαι. Μειζονως γαρ αν
διεβληθην, και ην αληθως εγκλημα, ει ον ωικοδομησε τοπον ο βασιλευς
παρηρχομεθα, και την ερημον εζητουμεν εις ευχην. Πως αν ο κατηγορος εφλυαρησε
τοτε, πως αν ην πιθανος λεγων· Ἐξουθενησε σου τον τοπον· παρα γνωμην εστιν
αυτου το γινομενον· εγελασε παρερχομενος· εδειξε την ερημον πληρουσαν του
τοπου την χρειαν· θελοντας ευξασθαι τους λαους κεκωλυκε. Ταυτα ηθελεν ειπειν,
ταυτα εζητει· και μη ευρων αχθεται, και λοιπον λογους πλαττει. Ταυτα γαρ ει ελεγεν
εδυσωπει καμε· ωσπερ νυν αδικει, τον διαβολου τροπον αναλαβων και
παρατηρουμενος τους προσευχομενους· διο και εσφαλη παραναγνους το του ∆ανιηλ·
ενομισε γαρ ο αμαθης, οτι και επι σου τα των Βαβυλωνιων κρατει, και ουκ εγνω οτι
φιλος ει του μακαριου ∆ανιηλ· και τον αυτον αυτωι Θεον προσκυνεις, και ου
κωλυεις, αλλα θελεις παντας ευχεσθαι, ειδως οτι παντων εστιν ευχη σωζεσθαι σε και
βασιλευειν εν ειρηνηι διαπαντος.
18 Ἐγω μεν ουν και ταυτα προς τον κατειποντα αποδυρομαι· συ δε,
θεοφιλεστατε Αυγουστε, ζησειας πολλαις ετων περιοδοις και τα εγκαινια
επιτελεσειας. Αι γαρ γενομεναι παρα παντων περι της σης σωτηριας ευχαι ουκ
εμποδιζουσι την των εγκαινιων πανηγυριν. Μη τουτο ψευδεσθωσαν οι αμαθεις·
αλλα παρα μεν των Πατερων μαθετωσαν, αναγνωτωσαν δε και τας Γραφας· μαλλον
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε παρα σου μαθετωσαν, φιλολογος γαρ ει, οτι και Ἰησους ο του Ἰωσεδεκ ο ιερευς
και οι αδελφοι αυτου, και Ζοροβαβελ ο Σαλαθιηλ ο σοφος, και Ἔσδρας ο ιερευς και
του νομου γραμματευς, του ιερου μετα την αιχμαλωσιαν οικοδομουμενου, και
ενστασης της Σκηνοπηγιας, εορτη δε ην αυτη και πανηγυρις και ευχη μεγαλη εν τωι
Ἰσραηλ, συνηγαγον τον λαον ομοθυμαδον εις το ευρυχωρον του πρωτου πυλωνος
του προς τηι ανατοληι, και το θυσιαστηριον του Θεου ητοιμασαν, κακει προσηνεγκαν,
κακει την εορτην επετελεσαν. Και λοιπον ουτως τας κατα Σαββατον και νουμηνιαν
προσεφερον θυσιας, και οι λαοι τας ευχας αυτων ανεφερον. Και φανερως φησιν η
Γραφη οτι ταυτα εγιγνετο και ο ναος του Θεου ουπω ωικοδομητο· αλλα μαλλον
τουτων ουτως ευχομενων ο οικος προεκοπτεν ο οικοδομουμενος· και ουτε δια την
προσδοκιαν των εγκαινιων εκωλυθησαν αι ευχαι, ουτε δια τας γενομενας συνοδους
των ευχων εμπεποδισται τα εγκαινια· αλλα και ο λαος ουτως ηυχετο· και οτε
τετελεστο πας ο οικος, εποιησαν τα εγκαινια, και προσηνεγκαν εις τον εγκαινισμον
και παντες εωρτασαν επι τηι τελεσιουργιαι. Τουτο δε παλιν και ο μακαριτης
Ἀλεξανδρος και οι αλλοι Πατερες πεποιηκασι· συναγαγοντες γαρ και τελειωσαντες
το εργον, ηυχαριστησαν τωι Κυριωι, εγκαινια επιτελεσαντες. Τουτο και σε ποιειν
πρεπει, φιλομαθεστατε βασιλευ· ετοιμος γαρ ο τοπος προαγνισθεις ταις
προγενομεναις ευχαις ζητων παρουσιαν της σης ευσεβειας· τουτο γαρ αυτωι λειπει
προς τον τελειον κοσμον. Τουτο μεν ουν πληρωσειας, και την ευχην αποδοιης τωι
Κυριωι, ωι και τον οικον πεποιηκας· τουτο γαρ παντων εστιν ευχη.
19 ∆ος δη και την αλλην ιδωμεν διαβολην, και συγχωρησον απολογησασθαι
και περι αυτης. Τετολμηκασι γαρ και τουτο διαβαλλειν, ως αντισταντος εμου τοις
σοις προσταγμασιν, ωστε μη εξελθειν την εκκλησιαν. Ἐκεινους μεν ουν θαυμαζω μη
αποκαμνοντας ταις συκοφαντιαις· εγω δε ομως ουδε ουτως αποκαμνω, χαιρω δε
μαλλον απολογουμενος. Ὅσωι γαρ απολογιαι πολλαι τοσουτωι και πλεον εκεινοι
δυνανται καταγινωσκεσθαι. Ουκ αντεστην προσταγματι της σης ευσεβειας, μη
γενοιτο· ου γαρ τηλικουτος ημην, ινα και λογιστηι πολεως αντιστω, μητιγε
τηλικουτωι βασιλει, και περι τουτου ου τοσουτων δει των παρ' εμου λογων· πασα γαρ
η πολις μοι μαρτυρει. Συγχωρησον δε ομως και τουτο παλιν εξ αρχης διηγησασθαι το
πραγμα· και γαρ ακουσας, θαυμασεις, ευ οιδ' οτι, των εχθρων την ευχερειαν.
Μοντανος ο Παλατινος ηλθε κομιζων επιστολην, ως εμου γραψαντος, ινα εις την
Ἰταλιαν ελθω και α νομιζω λειπειν τοις εκκλησιαστικοις ταυτα πληρωθηναι
δυνηθηι. Τηι μεν ουν σηι ευσεβειαι χαρις, οτι κατηξιωσεν, ως εμου γραψαντος,
επινευσαι, και της οδου προνοιαν πεποιηκεν υπερ του ταυτην ελθειν και ακμητι
διανυσαι με· τους δε ψευσαμενους τας σας ακοας τεθαυμακα παλιν μη φοβηθεντας,
οτι το ψευδος ιδιον εστι του διαβολου, και οι ψευδομενοι αλλοτριοι εισι του
λεγοντος· «Ἐγω ειμι η αληθεια». Ου γαρ εγραψα ουδε τοιαυτην επιστολην ευρειν ο
κατηγορος δυνησεται. Ει και εδει με γραφειν καθημεραν, ινα την αγαθην σου
προσοψιν θεωρω· αλλ' ουτε τας Ἐκκλησιας καταλιμπανειν οσιον ουδε δι' οχλου τηι
σηι ευσεβειαι γινεσθαι δικαιον ην· μαλιστα οτι και αποντων ημων επινευεις ταις
εκκλησιαστικαις αξιωσεσιν. α μεν ουν εκελευσε Μοντανος, κελευσον αναγνωναι
με· εστι γαρ ταυτα ...
20 Ποθεν δε αρα και ταυτην την επιστολην ευρον οι κατειρηκοτες;
εβουλομην παρ' αυτων ακουσαι, τις αυτοις και ταυτην επιδεδωκε. Ποιησον αυτους
αποκρινασθαι. ∆υνησηι γαρ εκ τουτου μαθειν οτι και ταυτην επλασαν, ωσπερ
κακεινην εθρυλησαν περι του δυσωνυμου Μαγνεντιου. Καταγνωσθεντες δε και περι
ταυτης, εις ποιαν αρα μετα ταυτα παλιν ελκουσιν ημας απολογιαν; Τουτο γαρ
μεμελετηκασι, και ταυτην εχουσιν, ως ορω, σπουδην παντα κινειν και θορυβειν.
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ταχα λεγοντες πολλα παροξυνουσι ποτε καθ' ημων· αλλα τους τοιουτους και
αποστρεφεσθαι και μισειν δικαιον εστιν, οτι οιοι εισι τοιουτους και τους ακουοντας
αυτων υπολαμβανουσι, και νομιζουσι δυνασθαι τας διαβολας ισχυειν και παρα σοι.
Ἴσχυσε γαρ ποτε η του ∆ωηκ κατα των ιερεων του Θεου· αλλ' ο ακουσας Σαουλ ην ο
αδικος. Και Ἰεζαβελ δε διαβαλουσα ηδυνηθη βλαψαι τον θεοσεβεστατον Ναβουθαι·
αλλα και Ἀχααβ ο πονηρος και αποστατης ο ακουων. Ὁ δε αγιωτατος ∆αυιδ, ου
μιμητην ειναι σε προσηκει και παντες ευχονται, τους τοιουτους ουτε προσιεται αλλα
και ως λυσσωντας κυνας απεστρεφετο λεγων· «Τον καταλαλουντα λαθρα του
πλησιον αυτου, τουτον εξεδιωκον». Ἐφυλαττε γαρ την λεγουσαν εντολην· «Ου
παραδεξηι ακοην ματαιαν». Ματαια δε και τα τουτων εστι παρα σοι· ᾔτησας γαρ ως ο
Σολομων και συ παρα Κυριου, και ειληφεναι πιστευε, το ματαιον λογον και ψευδη
μακραν απο σου γενεσθαι προσηκειν.
21 ∆ια τουτο τοινυν καγω, επειδη εκ διαβολης ην η επιστολη και ουκ ειχεν
ουδε του ελθειν προσταξιν, εγνων, οτι προαιρεσις ουκ ην της σης ευσεβειας ελθειν
ημας παρα σε. Το γαρ μη κελευσαι παντως ελθειν, αλλα και γραψαι ως εμου
γραψαντος, και θελοντος διορθωσασθαι τα δοκουντα λειπειν, καιτοι μηδενος
λεγοντος, φανερον ην παρα γνωμην ειναι της σης ημεροτητος την κομισθεισαν
επιστολην. Τουτο παντες εγνωσαν· τουτο και γραφων εδηλωσα· και οιδε Μοντανος
οτι ου το ελθειν παρηιτουμην, αλλα το ως εμου γραψαντος ελθειν απρεπες ηγουμην,
ινα μη και εν τουτωι προφασιν ευρωσιν οι συκοφανται παλιν, ως οχληρου γενομενου
μου τηι σηι θεοσεβειαι. Ἀμελει παρεσκευασαμην, και τουτο οιδεν αυτος, ινα, εαν
γραψαι καταξιωσηις, ευθυς εξελθω, και φθασω τηι προθυμιαι το προσταχθεν. Ου γαρ
εμαινομην αντειπειν τοιουτωι σου προσταγματι. Μη γραψασης τοινυν οντως της σης
ευσεβειας, πως αντεστην μη κελευσθεις; Ἢ πως λεγουσιν, ουκ επεισθην, καιτοι
προσταξεως μη ουσης; πως ου συκοφαντια και τουτο των εχθρων πλαττοντων το μη
γενομενον ως γενομενον; Φοβουμαι μη και νυν, απολογουμενου μου, θρυλησωσιν
ως μη αξιωσαντος απολογησασθαι· ουτως εγω μεν ευχερης ειμι παρ' αυτοις εις το
κατηγορεισθαι παρ' αυτων· αυτοι δε ταχεις εις το συκοφαντειν και καταφρονειν της
Γραφης λεγουσης· «Μη αγαπα καταλαλειν, ινα μη εξαρθηις».
22 Μοντανου τοινυν αποδημησαντος, ηλθε ∆ιογενης ο νοταριος μετα εξ και
εικοσι μηνας· και ουτε αυτος επιστολην απεδιδου, ουτε εωρακαμεν αλληλους, ουτε
ως προσταξεως ουσης ενετειλατο μοι· αλλα και οτε Συριανος ο στρατηλατης
εισηλθεν εις την Ἀλεξανδρειαν, επειδη παρα των Ἀρειανων εθρυλειτο τινα, και απερ
εβουλοντο, επηγγελλοντο γινεσθαι, ηρωτων ει γραμματα εχει περι ων θρυλουσι·
γραμματα γαρ απηιτουν, ομολογω, της προσταξεως. Ἐπειδη δε μη εχειν ελεγεν,
ηξιουν καν αυτον Συριανον η τον επαρχον της Αιγυπτου Μαξιμον γραψαι μοι περι
τουτου. Τουτο δε ουτως απηιτουν, επειδη γραψασα μοι ην η ση φιλανθρωπια, ωστε
παρα μηδενος με ταραττεσθαι, μηδε ανεχεσθαι των θελοντων ημας πτοειν, αλλα
μενειν εν ταις εκκλησιαις αμεριμνως. Οι μεν ουν κομισαντες την τοιαυτην
επιστολην εισι Παλλαδιος, ο γενομενος του παλατιου μαγιστρος, και Ἀστεριος ο
γενομενος δουξ Ἀρμενιας. Το δε αντιγραφον της επιστολης συγχωρησον αναγνωναι
με· εστι γαρ τουτο·
23 Ἀντιγραφον επιστολης ουτως εχον· Κωνσταντιος Νικητης Αυγουστος
Ἀθανασιωι. Ευχεσθαι με αει ωστε παντα αισια αποβαινειν τωι ποτε αδελφωι εμωι
Κωνσταντι, ουδε την σην υπερεβη συνεσιν. Ὅντινα επειδη εξ απατης ατοπωτατων
ανηιρησθαι εγνων, ποσηι ειμι περιβληθεις στυγνοτητι, ευχερως η υμετερα φρονησις
δυνησεται κριναι. Και επειδη τινες εισιν, οιτινες εν τωι παροντι καιρωι τωι ουτω
δακρυτικωι δραματι καταπτοειν σε πειραζουσι, δια τουτο τα παροντα ταυτα
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γραμματα προς την σην τιμιοτητα στειλαι εκρινα· προτρεπων σε ινα, ωσπερ πρεπει
επισκοπωι, εις την κεχρεωστημενην θρησκειαν συντρεχειν διδαξειας τον δημον, και
μετ' αυτου κατα το εθος ταις ευχαις σχολασειας· και ινα μη θρυλοις ει τινες κατα
τυχην συνδραμοιεν πιστευσειας. Ἡμιν γαρ τουτο αρεσκει το σε κατα την ημετεραν
βουλησιν, εν παντι καιρωι εν τωι σωι τοπωι, επισκοπον ειναι. Και αλληι χειρι· Ἡ θεοτης
φυλαξειε σε πολλοις ενιαυτοις, Πατερ προσφιλεστατε.
24 Περι ταυτης, εκεινοι μεν και τοις δικασταις ειρηκασιν· εγω δε ταυτην την
επιστολην εχων, αρ' ουκ εικοτως απηιτουν γραμματα, και ου προσειχον προφασεσιν
απλως; Ἐκεινοι δε μη δεικνυοντες προσταγμα της σης ευσεβειας, ουκ αντικρυς
εναντια ταυτης της επιστολης επραττον; Ἐγω δε, οτι γραμματα παρειχον, ουκ
ακολουθως ηγουμην εκτος αυτων ειναι τας φασεις; τοις τοιουτοις γαρ μη προσεχειν
με προσεταττεν η επιστολη της σης φιλανθρωπιας. ∆ικαιως ουν τουτο εποιουν,
θεοφιλεστατε Αυγουστε, ινα, ωσπερ εχων επιστολας εισηλθον εις την πατριδα,
ουτως εχων προσταξιν απ' αυτης εξελθω· και μη ως φυγων την Ἐκκλησιαν,
υπευθυνος ποτε γενωμαι, αλλ' ως κελευσθεις εχω προφασιν της αναχωρησεως.
Τουτο και οι λαοι παντες μετα των πρεσβυτερων και πλειστον δε της πολεως μερος
μετ' αυτων, ινα μη λεγω πλεον, απελθοντες προς Συριανον, ηξιουν· εκει δε ην και ο
επαρχος της Αιγυπτου Μαξιμος. Ἡ δε αξιωσις ην η γραψαι και αποστειλαι μοι η
μηκετι διοχλειν ταις Ἐκκλησιαις, εως αν αυτοι οι λαοι περι τουτου πρεσβευσωνται
παρα σοι. Ἐπι πολυ τοινυν αυτων αξιουντων, συνιδων Συριανος το ευλογον,
διεβεβαιωσατο μαρτυρομενος την σην σωτηριαν, και επι τουτωι παρην τοτε και
Ἱλαριος, μηκετι μεν διοχλειν αναφερειν δε επι την σην θεοσεβειαν. Τουτο οιδεν η
ταξις του δουκος και η ταξις του επαρχου της Αιγυπτου. Και ο πρυτανις δε της
πολεως εχει τας φωνας, και δυνασαι μαθειν, οτι ουτε εγω ουτε τις ετερος αντιλεγων
ην τηι σηι προσταξει.
25 Παντες δε ηξιουν γραμματα δειχθηναι της σης ευσεβειας. Και φασις μεν
γαρ μονη παρα βασιλεως την αυτην εχει δυναμιν τοις γραφομενοις, οταν μαλιστα
ταυτην ο κομιζων θαρρηι και γραφηι το προσταχθεν· επειδη δε ουτε φανερως ελεγον
ειναι προσταγμα, ουτε, οπερ ηξιουν, εγγραφως επεστελλον, αλλ' ως αφ' εαυτων
παντα πραττοντες ησαν· ομολογω, και τουτο λεγω μετα παρρησιας, υποπτος
εγενομην εις αυτους. Πολλοι γαρ ησαν οι περι αυτους Ἀρειανοι, τουτοις τε
συνησθιον και μετα τουτων εβουλευοντο· και ουδεν μεν μετα παρρησιας επραττον,
ενεδρας δε και δολους επιχειρειν εμελετων κατ' εμου. Και ουδεν μεν ως βασιλεως
προσταξαντος εποιουν, ως δε παρ' εχθρων αξιουμενοι, ηλεγχον εαυτους. Τουτο γαρ
με και μαλλον απαιτειν εποιει γραμματα παρ' αυτων επειδη και υποπτα ην απερ
επεχειρουν και εσκεπτοντο· και οτι απρεπες ην, μετα τοσουτων συγγραμματων
εισελθοντα με, χωρις γραμματων αναχωρησαι της Ἐκκλησιας. Συριανου τοινυν
επαγγειλαμενου, συνηγοντο παντες εν ταις εκκλησιαις μετα χαρας και αμεριμνιας.
Ἀλλα μετα εικοσι και τρεις ημερας της επαγγελιας επερχεται μετα στρατιωτων τηι
εκκλησιαι, και ημεις μεν ηυχομεθα συνηθως· ουτω γαρ εωρακασιν οι εισελθοντες,
επειδη παννυχις ην εσομενης συναξεως. Τοιαυτα δε γεγονε τηι νυκτι εκεινηι, οια
ηθελον και επηγγελλοντο πριν γενεσθαι οι Ἀρειανοι· αυτους γαρ εχων μεθ' εαυτου
ηλθεν ο στρατηλατης· και αυτοι ησαν οι εξαρχοι και συμβουλοι της τοιαυτης
εφοδου. Και τουτο ουκ απιστον, θεοφιλεστατε Αυγουστε· ου γαρ ελαθον αλλα
πανταχου κεκηρυκται. Ἐγω τοινυν θεωρων την εφοδον, παρακαλεσας προτερον
αναχωρησαι τους λαους, τοτε καγω μετ' αυτους, του Θεου καλυπτοντος και
οδηγουντος (και τουτο γαρ οι τοτε μοι συνοντες εωρακασιν), ανεχωρησα· και εξ
εκεινου κατ' εμαυτον εμεινα, εχων παρρησιαν και απολογιαν και προηγουμενως μεν
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς τον Θεον επειτα δε και προς την σην ευσεβειαν, οτι ουκ εφυγον καταλειψας
τους λαους αλλα μαρτυρα της διωξεως εχω την εφοδον του στρατηλατου· ο μαλιστα
και παντες εθαυμασαν. Ἔδει γαρ η μη επαγγειλασθαι η επαγγειλαμενον μη
ψευσασθαι.
26 Τι τοινυν ουτως εβουλευοντο, η δια τι μετα δολου ενεδρευειν επεχειρουν,
εξον και κελευσαι και γραψαι; Βασιλεως γαρ προσταξις μεγαλην εχει παρρησιαν.
Ἀλλα το βουλεσθαι λαθειν και λευκοτεραν εποιει την υποψιαν του μη εχειν αυτους
προσταγμα. Τι δε ατοπον απηιτουν, βασιλευ φιλαληθες; Πως ουκ ευλογον επισκοπωι
την τοιαυτην αξιωσιν αν τις ειποι; οιδας, αναγνους τας Γραφας, ηλικον εστι δη
εγκλημα καταλιμπανειν επισκοπον την εκκλησιαν, και αμελειν των του Θεου
ποιμνιων. Ποιμενων γαρ απουσια προφασιν εφοδου τοις λυκοις παρεχει κατα της
αγελης. Τουτο δε εζητουν οι Ἀρειανοι και οι αλλοι παντες αιρετικοι ινα τηι ημων
απουσιαι χωραν ευρωσιν απαταιν τους λαους εις ασεβειαν. Ει τοινυν ημην φυγων,
ποιαν απολογιαν ειχον παρα τοις αληθινοις επισκοποις, μαλλον δε παρα τωι
πεπιστευκοτι την αγελην; Ἔστι δε ουτος ο κρινων πασαν την γην, ο αληθινος
παμβασιλευς και Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, ο Υιος του Θεου. Πως ουκ αν τις
ευλογως την αμελειαν των λαων εις εμε μετηνεγκε; Πως δε ουκ αν εμεμψατο και η
ση ευσεβεια δικαιως λεγουσα· ∆ια τι, μετα γραμματων εισελθων, χωρις γραμματων
αναχωρεις, και κατελειψας τους λαους; Πως δε και αυτος ο λαος εικοτως εν ημεραι
κρισεως την εαυτων αμελειαν ερριψαν εις εμε λεγοντες· Ὁ επισκεπτομενος ημας
εφυγε και ημεληθημεν, ουκ οντος του υπομιμνησκοντος; Ει ταυτα ελεγον, τι αν
απεκριναμην; Τοιαυτην γαρ μεμψιν εσχον δια του Ἰεζεχιηλ και οι ποιμενες των
παλαιων. Τουτο γινωσκων και ο μακαριος αποστολος Παυλος εκαστωι ημων δια του
μαθητου παρηγγειλε, λεγων· «Μη αμελει του εν σοι χαρισματος, ο εδοθη σοι μετα
επιθεσεως των χειρων του πρεσβυτεριου». Τουτο καγω φοβουμενος ουκ ηθελον
φυγειν, αλλα προσταξιν εχειν, ειπερ ην βουλημα της σης ευσεβειας. Ἀλλ' ουτε
ελαβον οπερ ευλογως απηιτουν, αλλα και νυν ματην κατηγορηθην παρα σοι· ουτε
γαρ αντεστην προσταγματι της σης ευσεβειας, ουτε νυν εις Ἀλεξανδρειαν εισελθειν
πειρασω, εως η ση φιλανθρωπια τουτο βουληται. Και τουτο δε προλαβων ειρηκα, ινα
μηδε περι τουτο παλιν οι συκοφανται προφασιν ευρωσι κατειπειν ημων.
27 Ταυτα συνορων, ου κατεγινωσκον εμαυτου, αλλα και ταυτην εχων την
απολογιαν, ηπειγομην προς την σην ευσεβειαν, ειδως την σην φιλανθρωπιαν, δια
μνημης τε εχων τας σας αψευδεις υποσχεσεις, και θαρρων οτι κατα το γεγραμμενον
εν ταις θειαις Παροιμιαις· «Παρα φιλανθρωπωι βασιλει δεκτοι εισιν οι δικαιοι
λογισμοι». Ἤδη δε της οδου μου επιβαντος και την ερημον εξελθοντος, ακοη τις
γεγονεν εξαιφνης· ητις απιστος μεν ειναι κατα την αρχην εδοκει, μετα δε ταυτα
αληθης εδειχθη. Ἐθρυλειτο γαρ πανταχου οτι Λιβεριος ο της Ῥωμης επισκοπος, και ο
των Σπανιων Ὅσιος ο μεγας, Παυλινος τε ο των Γαλλιων, και ∆ιονυσιος και
Ευσεβιος οι της Ἰταλιας, Λουκιφερος τε απο Σαρδινιας και αλλοι τινες επισκοποι και
πρεσβυτεροι και διακονοι εξωρισθησαν, οτι μη ηνεσχοντο καθ' ημων υπογραψαι. Και
ουτοι μεν εξωρισθησαν, Ουικεντιος δε ο της Καπυης, και Φουρτουνατιανος ο της
Ἀκυληΐας, Ἡρεμιος τε ο της Θεσσαλονικης, και παντες οι κατα την ∆υσιν επισκοποι,
βιαν ου την τυχουσαν, αλλα και πλειστην αναγκην και δεινας υβρεις πεπονθασιν,
εως επαγγειλωνται μη κοινωνειν ημιν. Ειτα και θαυμαζοντων ημων και
διαπορουντων επι τουτοις, ιδου παλιν ετερα τις κατελαβεν ακοη περι των κατ'
Αιγυπτον και τας Λιβυας, οτι οι μεν επισκοποι εγγυς ενενηκοντα εδιωχθησαν, αι δε
Ἐκκλησιαι τοις ομολογουσι τα Ἀρειου παρεδοθησαν· και εξωρισθησαν μεν δεκα και
εξ, των δε αλλων οι μεν εφυγαδευθησαν, οι δε ηναγκασθησαν υποκρινασθαι.
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τοσουτος γαρ ελεγετο διωγμος εκει, ως, εν Ἀλεξανδρειαι ευχομενων των αδελφων
εν τωι Πασχα και ταις Κυριακαις εν ερημωι τοπωι πλησιον του κοιμητηριου, τον
στρατηλατην μετα πληθους στρατιωτων πλειον τρισχιλιων, οπλα και ξιφη γυμνα
και βελη φεροντων, επελθειν κατα των Χριστιανων, και λοιπον τοιαυτα γενεσθαι
οια αν γενοιτο εκ τοιαυτης επιδρομης, κατα γυναικων και παιδων ουδεν πλεον
ποιουντων η ευχομενων τωι Θεωι. ∆ιηγεισθαι δε αυτα νυν ισως απρεπες μη αρα και
μονον τουτων η μνημη δακρυα πασι κινησηι. Και γαρ τοσαυτη ην η ωμοτης, ως
παρθενους μεν γυμνουσθαι, των δε αποθανοντων εκ των πληγων μηδε τα σωματα
παραυτα δοθηναι εις ταφην, αλλ' εξω ριπτεσθαι τοις κυσιν εως μετα πολλης ζημιας
κεκρυμμενως κλεψωσιν οι οικειοι τα των ιδιων σωματα, και πολυς καματος γενηται
του μηδενα γνωναι περι τουτων.
28 Τα δε αλλα τα γενομενα ισως μεν απιστα νομισθησεται, και παντας
εκπληξει δια την υπερβολην του μυσους. Ἀναγκαιον δε ομως ειπειν, ινα η ση
φιλοχριστος σπουδη και θεοσεβεια μαθηι, ως αι καθ' ημων διαβολαι και συκοφαντιαι
δι' ουδεν ετερον γεγονασιν η ινα ημας μεν εκβαλωσι των Ἐκκλησιων, την δε ιδιαν
ασεβειαν αντεισενεγκειν δυνηθωσι. Των γαρ αληθινων και πολυετων επισκοπων
των μεν εξορισθεντων, των δε φυγαδευθεντων, εθνικοι λοιπον, κατηχουμενοι, και
οι τα πρωτα της βουλης εχοντες, και οι εν πλουτωι διαβοητοι αντι Χριστιανων
ευσεβη πιστιν παραγγελλονται παρα των Ἀρειανων ομιλησωσι. Και ουκετι μεν, ως
παρηγγειλεν ο Ἀποστολος, ει τις εστιν ανεπιληπτος, εζητειτο· ως δε ο ασεβεστατος
Ἱεροβοαμ πεποιηκεν, ο πλειον διδους χρυσιον ωνομασθη επισκοπος. Και ου διεφερεν
αυτοις ει καν εθνικος ετυγχανε, μονον ει χρυσιον παρειχε. Και οι μεν απο
Ἀλεξανδρου επισκοποι, μοναζοντες και ασκηται, εξωρισθησαν· οι δε σοφοι περι τας
διαβολας διεφθειραν, το οσον επ' αυτοις, την αποστολικην διαταξιν, και τας
εκκλησιας εμιαναν. Μεγαλα γε εκερδησαν αυτων αι συκοφαντιαι, ινα εξηι αυτοις
παρανομειν και τοιαυτα πραττειν εν τοις σοις καιροις, ωστε κατ' αυτων ειναι το
γεγραμμενον· «Ουαι δι' ους το ονομα μου βλασφημειται εν τοις εθνεσιν».
29 Τοιουτων ουν οντων των θρυλουμενων, και των πραγματων ανω και
κατω παντων ανατετραμμενων, ομως ουκ απεστην εγω της προθυμιας, αλλα παλιν
ειχομην της οδου προς την σην ευσεβειαν· και τουτο μαλλον σπουδαιοτερον
επραττον, θαρρων οτι παρα γνωμην μεν της σης ευσεβειας επραττετο ταυτα· ει μαθοι
δε η ση φιλανθρωπια τα γενομενα, κωλυσει του λοιπου γενεσθαι· μη γαρ ειναι
θεοσεβους βασιλεως θελειν εξοριζεσθαι επισκοπους και γυμνουσθαι παρθενους, η
ολως τας εκκλησιας ταραττεσθαι. Ἀλλα τοιαυτα λογιζομενους ημας και σπευδοντας
εν ταις οδοις, ιδου παλιν τριτη τις κατελαβεν ακοη οτι γεγραπται τοις εν Αυξουμει
τυραννοις, ωστε Φρουμεντιον τον επισκοπον της Αυξουμεως εκειθεν αχθηναι, και
εμε μεν μεχρι της βαρβαρων ζητεισθαι, και εις τα λεγομενα κομενταρια των
επαρχων παραπεμπεσθαι, τους δε λαους και τους κληρικους παντας αναγκαζεσθαι
κοινωνειν τηι Ἀρειανηι αιρεσει· εαν δε μη υπακουσωσιν, αποθνησκειν τους
τοιουτους. Και οτι ου λογωι μονον εθρυλειτο ταυτα αλλα και αυτοις εργοις
εδεικνυτο, επειδη συνεχωρησεν η ση φιλανθρωπια, ιδου και η επιστολη· ταυτην γαρ
εκεινοι συνεχως ανεγινωσκον, απειλουντες εκαστωι θανατον.
30 Ἀντιγραφον επιστολης· Νικητης Κωνσταντιος Μεγιστος Σεβαστος
Ἀλεξανδρευσιν. Ἡ μεν πολις το πατριον σχημα φυλαττουσα, και της των οικιστων
αρετης μεμνημενη, πειθηνιαν εαυτην συνηθως και νυν παρεσχηκεν· ημεις δε, ει μη
και τον Ἀλεξανδρον αποκρυψαιμεν ευνοιαι τηι περι την πολιν την υμετεραν, ου τα
τυχοντα πλημμελειν συνεισομεθα. Ὡς μεν γαρ σωφροσυνης ιδιον, κοσμιαν εαυτωι
δια παντων αγειν· βασιλειας δε της αρετης (δοτε δε ειπειν) της υμετερας προ
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απαντων ασπαζεσθαι, πρωτους μεν σοφιας εξηγητας κατασταντας, πρωτους δε Θεον
τον οντα συνιεντας, οι και των εξηγητων τους ακρους ειλεσθε και την ημετεραν
ψηφον εκοντες εστερξατε, τον μεν απατεωνα και φενακα δικαιως αποστραφεντες,
τοις δε σεμνοις και παντος επεκεινα θαυματος δεοντως προσθεμενοι. Καιτοι τις
αγνοει και των τας εσχατιας οικουντων την επι τοις πραχθεισι φιλοτιμιαν; οις ουκ
ισμεν και τι δει παραβαλλεσθαι ων συμβεβηκεν. Ἐτυφλωττον μεν γαρ οι πλειστοι
των κατα την πολιν· επεκρατει δε ανηρ βαραθρων απο εσχατων ορμωμενος, ωσπερ
εν σκοτωι τους της αληθειας εφιεμενους προς το ψευδος απατων, λογον μεν
εγκαρπον ουδεποτε παρασχομενος, τερθρειας δε και τηναλλως τας ψυχας
λυμαινομενος· οι μεν κολακες εβοων και εκροτουν, εξεπληττοντο, ους ετι γρυζειν
εικος υπο οδοντα· οι δε πλειστοι των αφελεστερων, προς το τουτων εζων συνθημα·
τα δε πραγματα κατα ρουν εφερετο ωσπερ εν κατακλυσμωι, παντων αρδην
ολιγωρουμενων. Ἡγειτο δε ανηρ του πληθους (πως αν αληθεστερον αυτο ειποιμι;)
ουδεν των βαναυσων διαφερων, τουτο μονον τηι πολει συναραμενος, το μη κατα
βαραθρων ωσαι τους εν αυτηι. Ἀλλ' ο γενναιος και λαμπρος ουδε κρισιν εμεινε κατ'
αυτου, φυγην εν δικηι καταγνους· ως εστι γε και υπερ των βαρβαρων υφελεσθαι, μη
τινας αυτων δυσσεβειν αναπεισηι, καθαπερ εν δραματι προς τους πρωτους
εντυγχανοντας ολοφυρομενος. Τουτωι μεν ουν μακραν χαιρειν ειρησεται· υμας δε με
χρη μετ' ολιγων ταττειν, μαλλον δε μονους προ των αλλων σεμνυνειν, οις τοσουτον
αρετης και νου περιεστιν, οσον αι πραξεις κηρυττουσι, μικρου πασαν την ουσαν
υμνουμεναι. Ευγε της σωφροσυνης· ει γαρ αγγελων ακροασαιμην τοσουτων και
δευτερον διεξιοντων τα υμετερα και σεμνυνοντων, ω και τους προτερον
αποκρυψαντες φιλοτιμιαι, και τοις νυν τε και υστερον παραδειγμα καλον εσομενοι·
μονοι τε και τοις ηθεσι λογων και εργων ηγεμονα τον τελειοτατον των οντων
ελομενοι, και ουδε προς βραχυ διστασαντες, αλλ' ανδρειως μεταθεμενοι και τοις
αλλοις προσθεμενοι, απο των χαμαι τουτων και περιγειων προς τα κατουρανια
επειχθεντες, ξεναγουντος επ' αυτα του σεμνοτατου Γεωργιου, ανδρος τοιαυτα
παντος μαλλον ηκριβωκοτος. ∆ι' ον και κατα τον υστερον βιον, μετα καλης ελπιδος
διαξετε και τον εν τωι παροντι μετα ραιστωνης βιωσεσθε. Ειη δε κοινηι παντας τους
κατα την πολιν, ωσπερ ιερας αγκυρας, της τουτου φωνης εξηρτησθαι, ινα μη τομων
η καυσεων δεηθωμεν, κατα των τας ψυχας λελωβημενων· οις οτι μαλιστα
παραινουμεν αφιστασθαι της Ἀθανασιου σπουδης, και μηδε μεμνησθαι της περιττης
εκεινης αδολεσχιας, η λησουσι τοις εσχατοις ενοχοι οντες κινδυνοις, ων ουκ ισμεν ει
τις των πανυ δεινων εξαιρησεται τους στασιαζοντας. Και γαρ ατοπον τον μεν
ολεθρον Ἀθανασιον γην προ γης απεληλασθαι, και τοις αισχιστοις αλοντα, ως ποτε
αν εκεινος την αξιαν εκτισειε, και ει δεκατον τις του ζηιν προσαφεληται· τους δε
εκεινου κολακας και θεραπευτας αγυρτας τινας και τοιουτους ανθρωπους, οιους
ονομαζειν αισχυνη, περιοραιν σφαδαζοντας, ους παλαι τεθναναι διηγορευται τοις
δικασταις. Και ισως ουδεπω τεθνηξονται, ην μη, των φθασαντων αποσταντες
πλημμεληματων, οψε ποτε μεταθωνται· ων ο μοχθηροτατος Ἀθανασιος ηγειτο, και
τηι κοινηι πολιτειαι λυμαινομενος, και τοις αγιωτατοις δυσσεβεις και εναγεις
προσαγων τας χειρας.
31 α δε και Φρουμεντιου χαριν του επισκοπου της Αυξουμεως γεγραπται τοις
εκει τυραννοις, εστι ταυτα· Νικητης Κωνσταντιος Μεγιστος Σεβαστος Ἀιζαναι και
Σαζαναι. Πανυ δια φροντιδος και δια σπουδης της μεγιστης ημιν εστιν η του
Κρειττονος γνωσις. ∆ει γαρ, οιμαι, το κοινον των ανθρωπων γενος της ισης εν τοις
τοιουτοις αξιουσθαι κηδεμονιας, ως αν μεχρι της ελπιδος τον βιον διαγοιεν, τα
τοιαυτα περι του Θεου γινωσκοντες και μηδεν διαφωνουντες περι την του δικαιου
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αληθους εξετασιν. Της αυτης τοινυν προνοιας αξιουντες υμας, και των ισων
Ῥωμαιοις μεταδιδοντες, εν τι μετ' αυτων κρατειν δογμα εν ταις Ἐκκλησιαις
κελευομεν. Ουκουν Φρουμεντιον τον επισκοπον εκπεμπετε την ταχιστην εις
Αιγυπτον παρα τον σεμνοτατον Γεωργιον τον επισκοπον και τους αλλους τους κατ'
Αιγυπτον, οι του χειροτονειν και κρινειν τα τοιαυτα κυριοι μαλλον εισιν. Ἴστε γαρ
δηπου και μεμνησθε, ει μη λιαν τα παρα πασιν ομολογουμενα μονοι αγνοειν
προσποιεισθε, οτι τον Φρουμεντιον τουτον εις ταυτην την ταξιν του βιου
κατεστησεν Ἀθανασιος, μυριοις ενοχος ων κακοις· ος ουδεν των επιφερομενων
εγκληματων αυτωι δικαιως εσχεν επιλυσασθαι, αυτικα της μεν καθεδρας εκπεπτωκε,
και του βιου του παντη διαμαρτων αλαται, απ' αλλης εις αλλην γην μετανισταμενος,
ωσπερ εκ τουτου το κακος ειναι διαφευξομενος. Ει μεν ουν ετοιμως υπακουσειεν ο
Φρουμεντιος, ευθυνας της ολης καταστασεως δωσων, δηλος εσται παρα παντων τωι
της Ἐκκλησιας νομωι και τηι κρατουσηι πιστει κατ' ουδεν διαφωνων· κριθεις τε και
δους πειραν εαυτου του παντος βιου, και λογον τουτου παρασχομενος παρα των τα
τοιαυτα κρινοντων. Και καταστησεται παρ' αυτων ει μελλοι τωι οντι κατα το δικαιον
επισκοπος ειναι δοκειν. Ει δε αναβαλοιτο και φυγοι την κρισιν, ευδηλον δηπουθεν
οτι τοις Ἀθανασιου του πονηροτατου λογοις ηγμενος δυσσεβει περι το θειον, ουτω
προηιρημενος ως εκεινος απεδειχθη πονηρος ων. Και δεος μη, διαβας εις Αυξουμιν,
διαφθειρηι τους παρ' υμιν, λογους εναγεις και δυσσεβεις παρεχομενος, μη μονον τας
Ἐκκλησιας συγχεων και θορυβων και βλασφημων εις τον Κρειττονα αλλα και τοις
κατα το εθνος εκ τουτων ανατροπην και αναστασιν παντελη προξενων. Ἴσμεν δε
οτι, προσμαθων τι και μεγα και κοινον οφελος εκ της του σεμνοτατου Γεωργιου
συνουσιας αποναμενος, και των λοιπων, οσοι παιδευειν τα τοιαυτα ακρως ισασι, την
αυτην επανηξει, παντα τα των εκκλησιαστικων εις ακρον ηκριβωκως. Ὁ Θεος υμας
διαφυλαττοι, αδελφοι τιμιωτατοι.
32 Ταυτα ακουων εγω και σχεδον βλεπων αφ' ων οι απαγγελλοντες
ωδυροντο, ομολογω, παλιν εις την ερημον υπεστρεψα, τουτο λογισαμενος οπερ και
η ση θεοσεβεια συνοραι· οτι, ει ζητουμεθα, ινα ευρεθεντες παραπεμφθωμεν προς τους
επαρχους, κωλυσις εστι του μη παρα την σην φιλανθρωπιαν ελθειν. Και ει οι μη
θελησαντες υπογραψαι καθ' ημων, τοιαυτα και τοσαυτα πεπονθασιν, οι τε μη
θελοντες των λαικων κοινωνειν τοις Ἀρειανοις εκελευσθησαν αποθνηισκειν· ουκ
αμφιβολον, οτι παντως επινοηθησονται παρα των συκοφαντων καινοτεροι και
μυριοι θανατοι κατ' εμου· και μετα θανατον κινησουσι λοιπον οις βουλονται και α
βουλονται πραγματα οι εχθροι, ψευδομενοι καθ' ημων μειζονως, ως μηκετι εχοντες
τους ελεγχοντας αυτους. Ου γαρ την σην ευσεβειαν δεδιως εφευγον (οιδα γαρ σου
την ανεξικακιαν και την φιλανθρωπιαν), αλλ' ορων εκ των γινομενων τον θυμον
των εχθρων, και λογιζομενος οτι φοβουμενοι μηποτε ελεγχθωσιν εφ' οις επραξαν
παρα γνωμην της σης καλοκαγαθιας, παντα πραξουσιν ωστε και αποκτειναι. Ἰδου
γαρ η μεν ση φιλανθρωπια μονον εξω των πολεων και της επαρχιας προσεταξεν
εκβαλλεσθαι τους επισκοπους· οι δε θαυμαστοι πλεον τι της σης προσταξεως
τολμωντες, υπερ τρεις επαρχιας εις ερημους και αηθεις και φοβερους τοπους
εξωρισαν γεροντας ανθρωπους και πολυετεις επισκοπους. Οι μεν γαρ απο της Λιβυης
εις την μεγαλην Ὄασιν, οι δε απο της Θηβαΐδος εις την Ἀμμωνιακην της Λιβυης
απεσταλησαν. Και ου δεδιως παλιν αποθανειν, εφυγον· μη δειλιας μου τις αυτων
καταγινωσκετω· αλλ' οτι και του Σωτηρος εστι παραγγελμα, διωκομενους μεν ημας
φευγειν, ζητουμενους δε κρυπτεσθαι, και μη εις προυπτον κινδυνον εαυτους
εκδιδοναι, μηδε φαινομενους πλεον εκκαιειν τον θυμον των διωκοντων. Ἴσον γαρ
εστι το φονευειν εαυτον και διδοναι παλιν εαυτον τοις εχθροις εις το φονευειν. Το
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε φευγειν, ως παρηγγειλεν ο Σωτηρ, γινωσκειν εστι τον καιρον και αληθως
κηδεσθαι των διωκοντων, ινα μη και μεχρις αιματος φθασαντες υπευθυνοι γενωνται
τωι «Μη φονευσηις»· και τα μαλιστα και το παθειν οι ημας διαβαλλοντες βουλονται.
α γαρ και νυν παλιν πεποιηκασι, δεικνυσιν αυτων ταυτην ειναι την σπουδην και
μιαιφονον την προαιρεσιν. Ἀκουσας δε, ευ οιδ' οτι, θεοφιλεστατε Αυγουστε,
θαυμασεις· και γαρ αξιον αληθως εκπληξεως το τολμημα. Ἡλικον δ' εστι τουτο,
ακουσον εν βραχει λογωι.
33 Ὁ του Θεου Υιος ο Κυριος και Σωτηρ ημων Ἰησους Χριστος, ανθρωπος
γενομενος δι' ημας, και καταργησας τον θανατον, ελευθερωσας τε το γενος ημων
απο της δουλειας της φθορας, εχαρισατο προς τοις αλλοις πασι και εικονα της των
αγγελων αγιοτητος εχειν ημας επι γης την παρθενιαν. Τας γουν ταυτην εχουσας την
αρετην νυμφας του Χριστου καλειν ειωθεν η καθολικη Ἐκκλησια. Ταυτας και
Ἕλληνες ορωντες ως ναον ουσας του Λογου θαυμαζουσι· παρ' ουδενι γαρ αληθως
τουτο το σεμνον και ουρανιον επαγγελμα κατορθουται η παρα μονοις ημιν τοις
Χριστιανοις. Μαλιστα γαρ και τουτο μεγα τεκμηριον εστι του παρ' ημιν ειναι την
οντως και αληθη θεοσεβειαν. Ταυτας και προ των αλλων και ο της μακαριας μνημης
ο ευσεβεστατος σου πατηρ Κωνσταντινος ο Αυγουστος ετιμα· ταυτας και η ση
ευσεβεια γραφουσα πολλακις τιμιας και αγιας ωνομασεν. Ἀλλα νυν οι θαυμαστοι
Ἀρειανοι οι και ημας διαβαλλοντες, δι' ους και πλειστοι των επισκοπων
επεβουλευθησαν, υπουργους εχοντες και υπακουοντας αυτους τους δικαστας,
ταυτας γυμνωσαντες, εποιησαν επι των καλουμενων ερμηταριων κρεμασθηναι, και
τοσουτον αυτων τριτον εξεσαν τας πλευρας, οσον ουδε οι αληθως κακουργοι
πωποτε πεπονθασι. Πιλατος μεν ουν, καθηκευων τοις τοτε Ἰουδαιοις, λογχηι μιαν
πλευραν του Σωτηρος ενυξεν· ουτοι δε και την μανιαν Πιλατου νενικηκασιν, οτι μη
μιαν αλλ' αμφοτερας εξεσαν· τα γαρ μελη των παρθενων εξαιρετως ιδια του
Σωτηρος εστι. Παντες μεν ουν, και μονον απαγγελλοντων τινων, φριττουσιν επι τηι
τοιαυτηι ακοηι· μονοι δε ουτοι ου μονον ουκ εφοβηθησαν γυμνουντες και ξεοντες
αχραντα μελη, α μονωι τωι Σωτηρι ημων τωι Χριστωι ανατεθεικασιν αι παρθενοι, αλλα
και το γε χειριστον, ονειδιζομενοι παρα παντων δια την τοσαυτην ωμοτητα, αντι του
ερυθριαιν προφασιζονται τουτο προσταγμα της σης ευσεβειας ειναι· ουτως εισι προς
παντα τολμηροι και την προαιρεσιν πονηροι. Ουδε γαρ ουδε εν τοις γενομενοις
διωγμοις τοιουτον ηκουσθη πραχθεν. Ει δε και εγεγονει ποτε τοιουτον, αλλ' ουκ
επρεπεν επι σου χριστιανου οντος ουτε την παρθενιαν τοσαυτην υβριν και ατιμιαν
παθειν, ουτε τουτους την εαυτων ωμοτητα εις την σην ευσεβειαν επιρριπτειν·
μονοις γαρ αιρετικοις οικειον το τοιουτον κακον ασεβειν εις τον Υιον του Θεου, και
πλημμελειν κατα των αγιων αυτου παρθενων.
34 Τοιουτων δε παλιν και τοσουτων γενομενων παρα των Ἀρειανων, ουκ
εσφαλην αρα πεισθεις τηι θειαι Γραφηι λεγουσηι· «Ἀλλ' αποκρυβηθι μικρον οσον οσον,
εως παρελθηι η οργη Κυριου». Και αυτη γαρ μοι παλιν προφασις γεγονε της
αναχωρησεως, θεοφιλεστατε Αυγουστε, και ου παρηιτησαμην ουτε εις την ερημον
απελθειν, ουτε, ει αναγκη γενοιτο, δια σαργανης απο τειχους χαλασθηναι. Παντα
γαρ υπεμεινα, και θηριοις συνυκησα, και υμας περιελθειν, εκδεχομενος τουτων των
λογων καιρον, και θαρρων οτι οι μεν διαβαλλοντες καταγνωσθησονται, η δε ση
φιλανθρωπια δειχθησεται. Ὦ μακαριε και θεοφιλεστατε Αυγουστε, τι εβουλου;
ελθειν με φλεγμαινοντων και ζητουντων αποκτειναι των συκοφαντουντων ημας, η
κατα το γεγραμμενον, αποκρυβηναι μικρον, ινα εν τωι τοσουτωι διαστηματι οι μεν
συκοφανται καταγνωσθωσιν αιρετικοι, η δε ση φιλανθρωπια δειχθησεται; Τι δε, ω
βασιλευ, εβουλου με οφθηναι τοις σοις δικασταις, ινα, ει και συ μεχρι μονης απειλης
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγραψας, εκεινοι μη νοουντες την σην διανοιαν, εχοντες δε τους Ἀρειανους
παροξυνοντας αυτους εκ των γραμματων σου αποκτεινωσι και εις σε τον φονον
αναθωνται δια τα γραμματα; Ουκ επρεπεν ουτε εμε αυτομολειν, και εις αιματα
εμαυτον αποδιδοναι, ουτε σε φιλοχριστον οντα βασιλεα επι φονοις Χριστιανων, και
ταυτα επισκοπων, επιγραφεσθαι.
35 Ουκουν βελτιον γεγονε το κρυβηναι, και τουτον εκδεξασθαι τον καιρον.
Ναι οιδα οτι και συ, γινωσκων τας θειας Γραφας, επινευεις και αποδεχηι με τουτο
πραξαντα. Ἰδου γουν, των παροξυνοντων πεπαυμενων, πεφηνεν η ση θεοσεβης
ανεξικακια, και δεδεικται πασιν οτι μηδε την αρχην εδιωκες συ τους Χριστιανους·
αλλ' εκεινοι ησαν οι τας εκκλησιας ερημωσαντες, ινα την ιδιαν ασεβειαν
επισπειρωσι πανταχου, δι' ην και ημεις, ει μη ημεν φυγοντες, παλαι αν
επεβουλευθημεν παρ' αυτων. Οι γαρ τοιαυτας διαβολας ειπειν κατ' εμου μη
παραιτησαμενοι παρα τηλικουτωι Αυγουστωι, οι τοιαυτα κατ' επισκοπων και
παρθενων επιχειρησαντες, ευδηλον ως και τον ημων θανατον εθηρευον. Ἀλλα χαρις
τωι Κυριωι τωι την βασιλειαν σοι δεδωκοτι· παντες γαρ επιστωσαντο περι τε της σης
φιλανθρωπιας και της εκεινων πονηριας, ης ενεκα και κατα την αρχην εφυγον, ινα
ταυτα μεν εγω σοι προσφωνησω, συ δε ευρηις τινα φιλανθρωπευσηι. Παρακαλω
τοινυν, επειδη και γεγραπται· «Ἀποκρισις υποπιπτουσα αποστρεφει οργην»· και,
«∆εκτοι βασιλει λογισμοι δικαιοι»· δεξαμενος και ταυτην την απολογιαν, αποδος
ταις πατρισι και ταις Ἐκκλησιαις παντας τους επισκοπους και τους αλλους
κληρικους ινα των μεν διαβαλλοντων η πονηρια δειχθηι, συ δε και νυν και εν ημεραι
κρισεως εχηις παρρησιαν ειπειν τωι Κυριωι και Σωτηρι ημων και παμβασιλει Ἰησου
Χριστωι· «Ουδενα των σων απωλεσα»· αλλ' οι μεν επιβουλευσαντες πασιν ουτοι
εισιν· εγω δε επι μεν τοις τετελευτηκοσι, και ταις ξεσθεισαις παρθενοις, τοις τε
αλλοις τοις κατα των Χριστιανων γενομενοις ηχθεσθην· τους δε εξορισθεντας
επανηγαγον και αποδεδωκα ταις ιδιαις Ἐκκλησιαις.

 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


