Commentarius de templo Athenarum
Περι του ναου και περι των διδασκαλειων και των θεατρων εν ̓Αθηναις.
̓Αθανασιου του μεγαλου εξηγητικον περι του εν ̓Αθηναις ναου.
Τους τας θειας γραφας μη επισταμενους εξ αυτης λοιπον της των πραγματων
φυσεως πεισαι οφειλομεν περι θεογνωσιας. ορωμεν γαρ τι νας ουσιας εν τηι κτισει,
ου κατα φυσιν, αλλα υπερ φυσιν μετ' αλ ληλων υπηρετουσας οιον τι λεγω, φυσις η
των υδατων ουσια ρευστη και κατωφερης υπαρχει· πως ουν ορωμεν τους
λεγομενους σιφωνας 108 εκ της θαλασσης υδωρ προς τας νεφελας αναγοντας; το δε
θαυ μαστοτερον οτι το αλμυρον ανερχομενον γλυκυ επι γης δια των ομβρων
κατερχεται. πως δε παλιν η των σωματων φυσις βολιστικη κατα φυσιν υπαρχουσα
οραται αβολιστος και αδυτος εν τοις υδασι της Μαρμαρικης Πενταπολεως; ου μονον
δε, αλλα γαρ και υδατος και πυρος εναντια η φυσις υπαρχουσα εν τωι αμα ην ποτε εν
Λυκιας τωι ορει τωι λεγομενωι ̓Ολυμπωι, καθως μυριαδες ανδρων εωρακασι –και μεχρι
του νυν εκεινο βλεπουσι–. και αλλα δε μυρια παραδοξα εστιν εν τηι κτισει
θεωρουμενα και θαυμαζομενα ατινα ουκ αν ουτως υπερ φυσιν γενεσθαι εμελλον, ει
μη ουσια τις Θεου ην τουτων δεσποζουσα και τουτοις επιτρεπουσα αλληλοις μη
αντιταττεσθαι. ω ̔Ελληνων παιδες, βροντης στερρας γινομενης πως απασα η των
ανθρωπων φυσις τρεμει, φριττει τε και εξισταται, μηνυουσα δια του σχηματος οτι
υπο δεσποτου εστι του τας βροντας εργαζομενου. Και ταυτα μεν προς τους
αφελεστερους των ̔Ελληνων εις θεογνωσιαν φεροντα υποδειγματα. προς δε τους
παρ' αυτοις σοφους, εκ φιλοσοφων αρχαιων δυνατων μαρτυριας πολλας περι
θεοσεβειας τινες ̔Ελληνων σοφοι εφρασαν, αλλα και την του Χριστου οικονομιαν
αμυδρως προεμηνυσαν. και γαρ προ πολλων χρονων της Χριστου επιδημιας, σοφος
τις ονοματι ̓Απολλων θεοθεν, ως οιμαι, επικινηθεις εκτισε τον εν ̓Αθηναις ναον,
γραψας εν βωμωι αυτου· ̓Αγνωστωι Θεωι. εν αυτωι τοινυν συνηχ θησαν οι πρωτοι των
̔Ελληνων φιλοσοφοι ινα περι του ναου ερωτησωσιν αυτον και περι προφητειας και
θεοσεβειας· ων τα ονοματα ερουμεν 109 ταυτα· πρωτος Τιτων, δευτερος Βιας,
τριτος Σολων, τεταρτος Χειλων, πεμπτος Θουκυδιδης, εκτος Μενανδρος, εβδομος
Πλατων. ουτοι οι επτα φιλοσοφοι εφησαν τωι ̓Απολλωνι· Προφητευσον ημιν,
προφητα, ω Απολλον, τις εστιν οδε ναος τινος τε ειη μετα σε βωμος ουτος; – προς
ους ο ̓Απολλων εφη· Οσα μεν προς αρετην και κοσμον ορωρετε ποιειν, ποιειτε. εγω
γαρ εφετμευω τρισενα υψιμεδοντα, ου λογος αφθεγκτος εν αδετωι κορηι εγκυμος
εσται· ωσπερ πυροφορον τοξον απαντα κοσμον ζωγρησας πατρι προσαξει δωρον·
Μαρια δε το ονομα αυτης. Εστι δε η λυσις προφητειας αυτη *** περι μεν ουν του
ναου εστιν ο πρωτος λογος· οσα, φησι, προς κοσμον του ναου και καλλος δυνατον
υμιν ποιησαι, τα αρεσκοντα τωι θεωι και ανθρωποις ποιειτε. εγω γαρ υπολαμβανω
ειναι εν τωι ουρανωι τρισυποστατον μεγαν υψιστον βασιλεα· τουτου αναρχος θεος
και λογος εν αγαμωι κορηι σαρκουται και ωσπερ πυροφορον τοξον–η ως
δυναμωτερον–εις απαντα κοσμον φανησεται, αλιευων τους ανθρωπους ωσπερ ιχθυα
εκ του βυθου της απιστιας και αγνωσιας, ουστινας προσαξει τωι εαυτου πατρι δωρον·
Μαρια δε το ονομα αυτης. και τουτο μεν προφητευων ο ̓Απολλων ειπε. Τιτων εφη·
Ηξει η νεανις εχουσα ημιν γονον τον ουρανιον, του θεου και πατρος παιδα· η
ανανδρος κορη κυει. Βιας ειπεν· Ουτος εστιν απο 110 ουρανων βεβηκως, φλογος
υπερβαλλον αθανατον πυρ· ον τρεμει ουρανος γη τε και θαλασσα, ταρταροι και
βυθιοι δαιμονες· αυτοπατωρ, τρισ ολβιος. Σολων ειπεν· ̓Οψε ποτε επι την πολυσχεδη
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτην ελασειε θεος γαιαν· και διχα σφαλματος σαρξ γενησεται· ακαματου θεοτητος
οροις ανιατων παθων λυσει φθοραν. και τουτωι πικρος γε νησεται φθονος λαου και
προς υψος κρεμασθεις, ως θανατου καταδικος, παντα πραως πεισεται. Χειλων ειπεν·
̓Ακαματος φυσις θεου γενη σεται· εξ αυτου δε ο αυτου ουσιουται λογος. Θουκυδιδης
ειπε· Θεον σεβου και μανθανε· μη ζητει δε τις εστι και πως· ειτε γαρ εσ τιν ειτε ουκ
εστιν, ως οντα τουτον σεβου και μανθανε· ευσεβης γαρ τον νουν ο θελων μανθανειν
θεον. Μενανδρος ειπεν· ̔Ο παλαιος νεος και ο νεος αρχαιος· ο πατηρ γονος και ο
γονος πατηρ· το εν τρια και τα τρια εν· ασαρκον σαρκικον· γη τετοκε τον ουρανιον
βασιλεα. Πλατων ειπεν· ̓Επειδη ο θεος αγαθος, ου παντων εστιν αιτιος, ως οι πολλοι
λεγουσιν· πολλων δε αναιτιος· και των μεν αγαθων, ουδενος αλλου, φαμεν αιτιον
ειναι· μονον των καλων, κακων δε ουκετι. Αυ παλιν εφησαν ουτοι οι επτα και
ειπον· Ειεν περι της του Χριστου οικονομιας και περι της αγιας τριαδος. 111 Αλλος
δε τις των ̔Ελληνων σοφος μεθ' ετερων τινων, ̓Ασκληπιος λεγομενος, ηιτησεν τον
̔Ερμην των παντων φιλοσοφων φιλοσοφωτερον δουναι αυτοις λογον περι θεου
φυσεως. ο δε ̔Ερμης λαβων σιφεριον εγραψεν ουτως· Ει μη προνοια τις του των
παντων κυρι ου, ου μην τον λογον τουτον αποκαλυψαι ηβουλετο ουδε υμας τοι
ουτοις εργοις κατειχεν ινα περι τουτων ερωτησητε. ου γαρ εφικτον εστιν εις
αμυητους τοιαυτα παρασχεσθαι μυστηρια, αλλα τωι νοι ακουοντες ακουσατε· εν
μονον ην· φως νοερον προ φωτος νοερου· και ην αυτωι ενωσις εκ του νου φωτι και
πνευματι· τα παντα εξ αυτου και εις αυτον· γονιμος εκ γονιμου κατελθων επι
γονιμωι υδατι εγκυον το υδωρ εποιησεν. Οιδας πως οι των ̔Ελληνων παιδες
προεφητευσαν και τον προα ναρχον Θεον και τον συναναρχον αυτου Υιον και Λογον
και το συνθρονον αυτου και ομοουσιον Πνευμα προεκηρυξαν και τα τιμια του
σταυρου παθη προεκηρυξαν· αυτωι η δοξα και το κρατος συν τωι αναρχωι Πατρι και
τωι Παναγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων· αμην.
 

 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


