I. Iudaeos in offensam Dei grauiter deliquisse, quod Dominum reliquerint et idola secuti sint.

II. Quod prophetis non crediderint et eos interfecerint.

m. Ante praedictum, quod Dominum neque cognituri neque intellecturi neque recepturi essent.

IIII. Quod scripturas sanctas intellecturi Iudaei non essent, intellegi autem haberent in nouissimis temporibus, posteaquam Christus uenisset.

V. Nihil posse Iudaeos intellegere de scripturis, nisi prius crediderint in Christum.

VI. Quod Hierusalem perdituri essent et terram quam acceperant relicturi.

VII. Item quod essent amissuri lumen Domini.

VIII. Quod circumcisio prima carnalis euacuata sit et secunda spiritalis repromissa sit.

VIIII. Quod lex prior quae per Moysen data est cessatura esset.

X. Quod lex noua dari haberet.

XI. Quod dispositio alia et testamentum nouum dari haberet.

XII. Quod baptisma uetus cessaret et nouum inciperet.

XIII. Quod iugum uetus euacuaretur et iugum nouum daretur.

XIIII. Quod pastores ueteres cessaturi essent et noui inciperent.

XV. Quod domus et templum Dei Christus futurus esset et cessasset templum uetus et nouum inciperet.

XVI. Quod sacrificium uetus euacuaretur et nouum celebraretur. 3 offeosa MB sed quod A 4 reliquerint AB, relinquerint L, derelinquexnnt (ont ex int) M saecuti A tales litteraum e et ae mAJLMB con- - fusiones posthac non omnes notauimus sunt AM 5 item quod LMBv profetis Aetsic fere semper crediderunt Jf1 6 item anteB, et stc omnes deinceps tituli in B incipiunt ab : Item 15 item om. A ammissuri M 18 prior eras. in M mosen L 20 dispositio] si positio B 24 domum -M et (post esset) om. B 25 cessaret Bv etnouum...1.26 uetua om.L inciperet A, coepisset M, cepisset B 26 euacueretur L, uacruaretur A caelebretur A

XVII. Quod sacerdotium uetus cessaret et nouus sacerdos ueniret qui in aeternum futurus esset.

XVIII. Quod propheta alius sicut Moyses promissus sit, scilicet qui testamentum nouum daret et qui magis audiri deberet.

XVIII. Quod duo populi praedicti sint, maior et minor, id est a uetus Iudaeorum et nouus qui esset ex nobis futurus.

XX. Quod ecclesia quae prius sterilis fuerat plures filios habitura esset ex gentibus, quam quot synagoga ante habuisset.

XXI. Quod gentes magis in Christum crediturae essent.

XXII. Quod panem et calicem Christi et omnem gratiam eius amissuri essent Iudaei, nos uero accepturi, et quod christianorum nouum nomen benediceretur in terris.

XXIII. Quod ad regnum caelorum magis gentes quam Iudaei perueniant.

XXIIII. Quod solo hoc Iudaei accipere ueniam possint delictorum suorum, si sanguinem Christi occisi baptismo eius abluerint et in ecclesiam transeuntes praeceptis eius obtemperauerint.

In Exodo populus ad Aaron: Exurge et fac nobis deos qui nos praecedant: quia Moyses uir hic, qui nos eiecit de 22 Exod. 32.1. 1 XVII] XVI L et ita omnes deinceps titulorum numeri uno minores exhibentur in L uenisset B 3 propheta atius] profetadius moses L et sic fere semper 5 praedicti ex perdictiM m. 2 6 nobis] nonis M 7 ste*relis A fuerit AL 8 quot] quod AM sed in Mdeletum m. 2 sinagoga AL) has litterarum i et y confusiones in ALMB non omnes adnotauimus 10 christo M 13 benediceretur ex benedicetur A 16 quod] item d B hoc L 8. 1. m. 2 capitula libri primi exp. incip. eorum inter- \' pretationes m. rec in M, exp. cap incipit liber primus de iudeis et christianis cap I B, inscriptionem om. AL 20 iudaeo A offensa MB 21 reliquerint AL, dereliquerint Bv, «relinquerint M 22 aron A Aegypto, quid ei acciderit, non scimus. Item illic Moyses ad Dominum: Precor, Domine, deliquit populus hic delictum grande. fecerunt sibi deos aureos et argenteos: et nunc si dimittis eis delictum, dimitte: sin autem, dele me de libro quem scripsisti. et Dominus dixit ad Moysen: si qui deliquit ante me, deleam eum de libro meo. Item in Deuteronomio: Sacrificauerunt daemoniis et non Deo. Item in libro Iudicum: Et fecerunt filii Israel malignum contra Dominum Deum patrum suorum, qui eiecit eos de terra Aegypti, et secuti sunt deos a gentibus, quae circa illos sunt, et offenderunt Dominum et reliquerunt Deum et seruierunt Baal. Item illic: Et adiecerunt filii Israel iterum facere malignum contra Dominum et seruierunt Baal et diis alienigenarum et reliquerunt Dominum et non seruierunt illi. [Apud Malachiam: Derelictus est Iuda, et abominatio facta est in Israel et in Hierusalem, quoniam profanauit Iudas sancta Domini, in quibus dilexit et affectauit deos alienos. exterminabit Dominus hominem qui facit haec et humilis efficietur in tabernaculis Iacob].

Apud Hieremiam Dominus dicit: Misi ad uos seruos meos prophetas. ante lucem mittebam, et non audiebatis 2 Ex. 32, si sq. 6 Dent. 32, 17. 7 Iud. 2,11 sq. 14 Mal. 2, 11 sq. 20 Hier. 25, 4 sq. 2 dominum] dID B precor ait M v domine om. A deliquid A et sic saepiua 3 diuiittas B 4 eis AM, ei Lv, illis B demitte A 5 dixit dominus LMBv quis MBv 6 eum ALB, illum Mv 8 israel M 8.1. m. 2, israhel L (iJW fere semper), istrahel A (sic fere semper) malignum A, -malignum M, quod malignum L, quod malignum est (erat p) Bv; rd πονηϱόν LXX contra dum ddi ALB, coram dno do Mv; ἐνώπιον xvQtov LXX (ἐναντίον xvgtov cod. Alex.) 9 qui eiecit] quid eidt A deos om. M a gentibus ALBV, gentium ritwn M sed ritum g. I. m. 2, gentium,,; ἐποϱεύϑησαν ὀπίσω ϑεω̃ν h(Q<ov ano TGW ϑεω̃ν ToW Khwv LXX; deos alios a gentibus legendum censetPamelins 10 que A quae.. sunt om.M sunt om. A 11 bahal AMB 12 iterum] it5 B, ....A contra] coram Mv dum ALM2, dō M1 , dum drii B 13 aliegenaram A\' 14 apudMalachiam 1.18 Iacob om.ALMBV; L in margine signo d adposito deesse cUiqttid indicare uidetnr 19 item quod LBv, iterum quodJf crediderunt MB interfecerunt MB 20 aputA, et ita saepius misit A me neque intendebatis auribus uestris, dicens: conuertatur unusquisque a uia sua mala et a nequissimis adfectationibus uestris, et habitabitis in terra ista quam dedi uobis et patribus uestris a saeculo usque in saeculum. nolite ambulare post deos alienos, ut seruiatis eis, et ne adoraueritis eos et ne incitetis me in operibus manuum uestrarum ad disperdendos uos: et non audistis me. Item in Regnorum tertio Helias ad Dominum: Aemulando aemulatus sum Domino Deo omnipotenti, quia dereliquerunt te filii Israel, altaria tua demolierunt et prophetas tuos interfecerunt gladio: et remansi ego solitarius, et quaerunt animam meam auferre a me. Item in Esdra: Desciuerunt a te et abiecerunt legem tuam post corpus suum et prophetas tuos interfecerunt, qui obtestabantur eos, ut reuerterentur ad te.

Apud Esaiam prophetam: Audi, caelum, et percipe auribus, terra, quoniam Dominus locutus est: filios genui et exaltaui, ipsi autem me spreuerunt. agnouit bos possessorem suum et asinus praesepium domini sui: Israel uero me non cognouit et populus me non intellexit. uae gens peccatrix, populus plenus peccatis, semen 7 I Reg. 19,10. 11 Nehem. 9, 26. 16 Es. 1, 2 sq. 1 me neque intèndebatis] mane quae indebatis A (quod mihi corruptum uidetur ex: mane, neque intendebatis; cf. LXX) dicentes ex dioons M conuerta»tur L . 2 a (ante neqJrissimis) om. B affectionibus B 3 habitabitis ex habitatis L 4 usque ALBM*, et usque MłfJ saeculum A, saecula LMBv item illic: nolite M, et itenun: nolite v ampulare L1 , ut... l. 5 eos om. B 5 eos om. M 7 regnorum A, basilion LMBfJ libro tertio Mv; libro om. ALBV haelias A, elias L\' 8 dum dA M 9 demollierunt A 10 solitarius] solusMB 11 a me AB, eam « me M, eam L hesdra ALB dęsciderunt A 12 corpus ALB, dorsum MfJ; Sniaat σώματος auTuiv LXX post corpus suum legem tuam B 15 neque intellecturi neque cognituri M 16 apud] audi L ysaiam ex esajam M m. 2 uipassim prophetam om, LMBfJ . percipe auribus AMB, praebe aures LV 17 et filiosilf genui AB, generauiLMv; cf. de domino orai. c. 10; de zelo et liuore c. 15 18 spreuerunt AB, reprobauerunt LMv suum om. LB asinus dnl B 19 praesepem LV uero. A, autem LMBv agnouit LM post me add. M*: meus 20 genti peccatrici . LM populo pleno LM peccatis] delictis B pessimum, filii sine lege: dereliquistis Dominum et ad iracundiam prouocastis sanctum Israel. Item apud eundem Dominus dicit: Vade et dic populo isto: aure audietis et non intellegetis et uidentes uidebitis et non uidebitis. incrassauit enim cor populi eius, et auribus grauiter audierunt et oculos suos concluserunt, ne forte uideant oculis et auribus audiant et corde intellegant et reuertantur, et curem illos. Item apud Hieremiam Dominus dicit: Me dereliquerunt fontem aquae uiuae et effoderunt sibi lacus detritos, qui non poterunt aquam portare. Item apud eundem: Ecce sermo Domini factus est eis in maledictum, non uolunt eum. Item apud eundem Dominus dicit: Cognouit tempus suum turtur et hirundo; ruris passeres custodierunt tempora introitus sui, populus autem meus non cognouit iudicium Domini. quomodo dicitis: sapientes sumus et lex Domini nobiseum est? in cassum facta est metatura falsa, scribae confusi sunt, sapientes trepidauerunt et capti sunt, quia uerbum Domini reprobauerunt. Item apud Salomonem. Quaerunt me mali et non inuenient. oderunt enim sapientiam, sermonem autem Domini non receperunt. Item in psalmo XXVII: Redde eis retributionem eorum, quoniam non intellexerunt in operibus Domini. 3 Es. 6, 9 sq. .8 ffier. 2, 13. 10 Hier. 6,10. 11 Hier. 8, 7 sq: 17 Prouerb. 1, 28 sq.\' 19 Ps. 27, 4 sq. 1 pessimum AMB, nequam Lv et codd. optimi l. c. de domin.\'orat.. fili sine lege A (υἱοὶ ἄνομοι LXX), filii scelestiLMB et optimicodd. l. c.. reliquistis v ad] in LMv iracundiam] indignationem LMv 2 prouocaatis] misistis Lv illum sanctum Lv 3 i$to d; isti LB, huic M infcellegitis LB . 4 uidentea uidetis ALM1 incrassauit AV, ingrassauit LB, ingrassatu S M CtL 8 in rasura) 5 eius A, huius LMBv 6 et cprde intellegant om. L 8 foatem A uiuae] uitae V;, ὓδατος . fanjs LXX (vduros CaivTog cod. Alex.) et om. A (scrxbendum fortasse: et foderunt; cf. Mai Spicil. Rom. 9 p. 45) 9 lacos BMl detritos om. A portari B 10 dei L et non v 11 eUIUA, illum LMBv cognouit miluus r 12«tempus M hyrundo (irundo B) ruris LMB, erundorum his A paaeris A T. 14 dicetis L 15 nouiscum A falsa] uestra MB 17 aolomonem A et sic semper quaerent L, querent MB; ζηϰήσουσι LXX - 18 oderunt enim A, odio enim habuerunt LMBv domini om. B 19 reciperunt ALreciperent Lx item om. M XXVII A, XXVIMB, uicessimo quinto L 20 dominum F, dni L (i in ras.) Item in psalmo LXXXI: Non cognouerunt neque intellexerunt, in tenebris ambulant. Item in euangelio secundum Iohannem: In sua propria uenit, et sui eum non receperunt. quotquot eum receperunt, dedit illis potestatem, ut filii Dei fierent, qui credunt in nomine eius.

Apud Esaiam prophetam: Et erunt uobis hi omnes sermones sicut sermones libri, qui signatus est: quem si dederis homini scienti litteras ad legendum, dicet: non possum legere, signatus est enim. sed in illa die audient surdi sermones libri, et qui in tenebris et qui in nebula sunt, oculi caecorum uidebunt. Item apud Hieremiam: In nouissimo dierum cognoscetis ea. Item apud Danielem: Muni sermones et signa librum usque ad tempus consummationis, quoad discant multi et inpleatur agnitio: quoniam cum fiet dispersio, cognoscent omnia haec. Item in epistula Pauli ad Corinthios prima: Nolo enim uos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt. Item ad Corinthios secunda: Obtunsi sunt sensus eorum usque in hunc diem hoc eodem uelamento in lectione ueteris testamenti manente, quod non reuelatur, quia in Christo euacuatur: et 1 Ps. 81, 5. 3 lo. 1, 11 sq. 9 Es. 29, 11 et 18. 14 Hier 23, 20. 15 Dan. 12,4 et 7. 18 I Cor. 10,1. 20 II Cor. 3, 14 sq. 1 LXXXI A, LXXX MB, octuagessimo L 2 tenebris A, umbra LMv, umbram B , ambulant A, deambulabunt LMBv, cf. test. lib. II 6 sec A, cata LMBv iohannis ex iohannen Mm. 2 3 in om. A sui] sul A non reccperant] nonrunt A (corruptum ex non nouerunt ?) quodquod AML\'ł 4 reciperunt A fili M fierint A 6 scisal 9 prophetam om. LMB hii ALB 10 Bignatura B dederia ex desideris Mm.2 11 dicit A non possum legere in margine add. in L signatumJB 12 surdi] dl A libri huius M 15 danihelum A muni] maniA, claude M sed in ras.m. 2 signa] muni V 16 impleantur agnitione omnes B 17 omnia om. A item om. MB 18 aepistola A et sic saepius in epistula om. BY prima om. Ml, post pauli add. M*. 19 fratres om. A itera in cpistulaBu 20 obtunBi BV, obtusi ALM 21 testamenti legentes. Mane te B usque in hodiernum, si quando legitur Moyses, uelamen est super cor eorum. mox autem conuersus est ad Dominum, auferetur uelamen.Item in euangelioDominus post resurrectionem: Isti sunt sermones, quos locutus sum ad uos, cum adhuc essem uobiscum, quia oportet adimpleri omnia scripta in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. tunc adaperuit illis sensum, ut intellegerent scripturas, et dixit illis: quia scriptum est Christum pati et resurgere a mortuis tertia die, et praedicari in nomine eius paenitentiam et remissa peccatorum usque in omnes gentes.

Apud Esaiam prophetam: Et si non credideritis , neque intellegetis. Item Dominus in euangelio: Si enim non credideritis, quia ego sum, moriemini in peccatis uestris. Fide autem stare iustitiam et illic esse uitam praedictum est apud Abbacuc: Iustus autem ex fide mea uiuit. Inde Abraham pater gentium credidit. InGenesi: Et credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad iustitiam. Item apostolus ad Galatas: Abraham credidit Deo, et reputatum est illi ad 4 Luc. 24,44 sq. 12 Es. 7, 9. 13 Io. 8,24. 16 Ab. 2,4. 17 Gen. 15, 6. 19 Gal. 3, 6 sq. 1 inohodiermim A, inodienmni Ml nelamen A, nelamentum LMB 2 autem ALBVM1, autem ut M\'v conuersus est ALB, conu. fuerit M sed fuerit 8. l. m. 2, conuerei fuerint v auferetur v, aufertur LMB, aufer A uelamentum LMB, tegumentum Y 3 item om. LMBv dixit post resurrectionem V, post reeurrectionem dicit Mv 5 oportet adimpleri] post et impleri A omnia] omnem B scripta] scripturam B, quae scripta sunt v; nuvra τὰ γεγϱαμμένα Graec. legem B mosy L 6 de me tunc] idem et unde A illos A intellegeret A 7 scripturam B sic scriptum est et sic oportebat christum v 8 tertia AMlB, tertio LM1 9 remissa ABMX, remissam L, remissionem M\' 11 crederint A christo LB 12 prophetam om. LMBv si A 8. I. nequej non B 13 intellegitis LBM1 item] unde LM eunngelio dicitMB 14 fidei B 15 iustitiam] iustum V 16 abacuc prophetam B, abacuc Ml, abacum L, abbacum A, ambacum Ml uiuit ALB (cf. testim. III42), uiuet Mv; Cquerat LXX 17 in genesi om. L et credidit] credidit v; xal ἐπίστευσεν LXX 18 deputatum MB, dcputatus L 21i A, ei LMB apostolus A, paulus LMBv 19 galathas AB dcputatum LMBv illi A, ei LMB ad] in ex ad L, in B iustitiam. cognoscitis ergo, quia qui ex fide sunt, hi sunt filii Abrahae. prouidens autem scriptura, quia ex fide iustificat gentes Deus, praenuntiauit Abrahae, quia benedicentur in te omnes gentes. igitur qui ex fide sunt, benedicti sunt cum fideli Abraham.

Apud Esaiam prophetam; Terra uestra deserta, ciuitates uestrae igni conbustae: regionem uestram in conspectu uestro alieni comedent eam: et deserta et subuersa a populis alienis derelinquetur filia Sion, sicut casa in uinea et sicut custodia in cucumerario, quasi ciuitas quae expugnatur. et nisi Dominus sabaoth dereliquisset nobis semen, sicut Sodoma fuissemus et sicut Gomorra similes essemus. Item in euangelio Dominus dicit: Hierusalem, Hierusalem, quae interficis prophetas et lapidas missos ad te, quotiens uolui colligere filios tuos sicut gallina pullos sub alas, et noluisti? ecce relinquetur uobis domus uestra deserta.,

Apud Esaiam prophetam: Venite, ambulemus in lumine Domini. dimisit enim populum suum domus Israel. Item in euangelio suo: Fuit lumen uerum, quod inluminat. omnem 7 Es. 1, 7 sq. 14 Matth. 23, 37 sq. 19 Es. 2, 5 sq. 21 Io. 1, 9 sq..... 1 cognoscetis A, cognoscite B hii AL fili Ml 2 habrahe M et l. 3 scriptora diuina v; ij yQcuprj Graec.. 3 benedicerentur B te A, illo LMBv; iv aot Graec: . 6 acceperunt A 7 prophetam om. LMBv 8 igne ex igni M erastae LBv , exuste.. M 9 alieni] alienigenao ex alienigena M m. 1, alienigene B deserta et] deserta est A dereliquettxr L . 10 cnstodiarium LMBv cucomerario A, cucumeraria LV 11 et] ut A saboth M 12 roliquisset LMv sicut A, quasi LMBv ■ 13 gomurra A - similes essemus A, similaremur Mv. similarepius LB 14 Juorusalem aiterum om. L interficifl LMB, iuterfecis A, occidis" - 15 npssus A quociens. M, quoties A colligere ALB, con- gregare Mfl gallina) aquila M 16 pnljos suos MB alas suas M" noluisti] non uoluistis L, noiuigtis B V relinquetur AV, remittetur LM, dimittetur B 17 deaerta om. BV 19 prophetam om. LMBv 20 domus AMI, domos MI, dns B, domum Lv; efr. Sabatier bibliorum sacrorum uersiones lat. AnI. II p. 521 21 auo] cata iohannem MBv, om. L hominem uenientem in hunc mundum. in hoc mundo fuit, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non agnouit. Item illic: Qui non crediderit, iam iudicatus est, quia non credidit in nomine unici filii Dei. hoc autem est iudicium, quoniam lux uenit in saeculum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem.

Apud Hieremiam prophetam: Haec dicit Dominus uiris Iuda et qui inhabitant Hierusalem: renouate inter uos nouitatem et ne seminaueritis in spinis: circumcidite uos Deo uestro et circumcidite praeputium cordis uestri, ne\' exeat sicut ignis ira mea et exurat et non sit qui extinguat. Item Moyses dicit: In nouissimis diebus circumcidet Deus cor tuum et cor seminis tui ad Dominum Deum amandum. Item apud Iesum Naue: Et dixit Dominus ad Iesum: fac tibi cultellos petrinos nimis acutos et adside et circumcide secundo filios Israel. Item Paulus ad Colossenses: Circumcisi estis circumcisione non manufacta in expoliatione carnis sed in circumcisione Christi. Item quod Adam primus a Deo factus incircumcisus et Abel iustus et Enoch qui Deo placuit et translatus est et Noe qui in terris omnibus ob delicta pereuntibus solus, in quo humanum genus seruaretur, electus est, et Melchisedech sacerdos, secundum cuius ordinem Christus repromissus est: 3 10. 3, 18. sq. 9 Hier. 4, 3 sq. 14 Deuteron. 30, 6. 16 Ios. 5, 2. 18 Col. 2,11. 1 neniens MV 2 agnouit ALM*B V, cognouit M\'v 4 credit B fili AB 5 magis dilexerunt homines M, magis dileierunt LB; . cf. test. III31 9 prophetam om. LMBv 10 in ante hierusalem eras. ia L 11 reminaueritis A 14 dicatiJf\' 16 iesuALM iesuJf, post iesum eras. ue in L cnltcllos) cultros M 17 adside et AL, sede et M, adsidens et B, adsidcns v circumcides B lilios israel secundo M 18 colosenses LMB, et sic saepius 19 non M s. I. m. 2 manus facta A expoliationem ALB 21 et (ante abel) L 8. I. m. 2 macA 22 in terris omnibus ALMBV, terris hominibusque v qui ob M 23 delecta A tunc quod illud signaculum feminis non proficit, signo autem Domini omnes signantur.

Apud Esaiam prophetam: Tunc manifesti erunt qui signant legem, ne discant. et dices: expecto Deum, qui auertit faciem suam a domo Iacob, et fidens ero in illum. Item in euangelio: Omnes prophetae et lex usque ad Iohannem prophetauerunt.

Apud Micheam prophetam: Quoniam lex de Sion proficiscetur et sermo Domini ab Hierusalem. et iudicabit inter plurimos populos et reuincet et deteget ualidas nationes. Item apud Esaiam prophetam: De Sion enim procedet lex et uerbum Domini ab Hierusalem et iudicabit in gentes. Item in euangelio secundum Matthaeum: Et ecce uox de nube dicens: hic est filius meus dilectissimus, in quo bene sensi: ipsum audite.

Apud Hieremiam prophetam: Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et domui Iuda testamentum nonum, non secundum testamentum quod disposui patribus eorum in die, qua adprehendi manus eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. [quia non permanserunt in testamento meo, et ego 5 Es. 8,16 sq. \' 8 Matth. 11,13. 10 Mich. 4, 2 sq. 13 Es. 2, 3 sq. 15 Matth. 17, 5. 19 Hier. 31, 31 sq. 1 tunc ALMBV, tum v feminis AM, seminis LBv profecit A 5 prophetam om. LMBv 6 dices MB, dicis A, dicent V, dicet Lv deum] dum A 7 in illum] om. B 8 iohannen M1 10 michean M\' prophetam om. LMBv proliciscitur B 11 sermo] uerbum F ab] de v iudicauit AM 13 ysaian ex esaeian M; item apud esaiam L, quibus deletis m. saee. XIV in marg. add.: Micheam prophetam om. LMBv 14 ab] de v iudicauit AM* euangelium M 15 soo A, cata LMBv et om. A 16 sensi] pensi A 19 prophetam om. LMBv ueniunt ex uenient M 20 domum LMB domum MB 22 in om. B eos om. V 23 quia non — p. 47l. 7 memor amplius om. ALMB neglexi eos, dicit Dominus. quia hoc testamentum, quod disponam domui Israel post dies illos, dicit Dominus. dans leges meas in sensum illorum scribam illas et ero illis in Deum, et ipsi erunt • mihi in plebem, et non docebunt unusquisque fratrem suum dicentes: dinosce Dominum, quia omnes scient me a minimo usque ad maximum eorum, quia propitius ero iniquitatibus eorum et peccatorum eorum non ero memor amplius].

Apud Esaiam prophetam: Nolite priora meminisse et antiqua nolite reputare. ecce facio noua, quae nunc orientur, et cognoscetis, et faciam in deserto uiam et flumina in loco inaquoso, adaquare genus meum electum, plebem meam quam adquisiui, ut uirtutes meas exponeret. Item apud eundem: Si sitierint per deserta, adducet illis aquam, de petra producet illis, findetur petra et fluet aqua et bibet plebs mea. Item in euangelio secundum Matthaeum Iohannes dicit: Ego quidem uos baptizo in aqua in paenitentiam. qui uenit autem, fortior me est, cuius non sum dignus calciamenta portare. ipse uos baptizabit in Spiritu sancto et igni. Item secundum Iohannem: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum Dei. quod enim natum est de carne, caro est, et quod natum est de spiritu, spiritus est. 9 Es. 43, 18 sq. 13 Es. 48, 21. 16 Matth. 3, 11. 20 Io. 3, 5 sq. 9 prophetam om. LMBv nolite ergo Mv 10 omnia noua B 12 adquisibi A 13 ut] et B 14 desertam B adducam V illis ALMBV, illos v; cfr. epist. 63 cap. 8 si sitierint, per deserta adducet illos, aquam ita distinguit v producet illis om. MB, producetur (om. illis) V 15 rupis (rupes M1) findetur M fluet ex fluenta M enangeliom M eec A, cata LMBv 16 iohannis ALB 17 in iante aqua) om. A autem ALMBV, autem post me v 18 dignus] idoneus Lc calceamenta LMB baptizat LM 19 in om. B sancto om. V igne ex igni M sec A, cata LMBv iohannen M |20 renatus A (cf. teat. III25), natus LMB ex] et A 21 natum ex \'natus L.

In psalmo secundo: Quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania? adstiterunt reges terrae et principes conuenerunt in unum aduersus Dominum et aduersus Christum eius. disrumpamus uincula eorum et proiciamus a nobis iugum ipsorum. Item in euangelio secundum Matthaeum Dominus dicit: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris. iugum enim meum bonum est et onus meum leue est. [Apud Hieremiam: In illa die contribulabo iugum a ceruice illorum et uincula illorum disrumpam: et non operabuntur aliis, sed operabuntur Domino Deo, et Dauid regem suscitabo ipsis.]

Apud Ezechielem: Propterea haec dicit Dominus: ecce ego super pastores et inquiram oues meas de manibus eorum et auertam eas, ut non pascant oues meas: et iam non pascent eas, et extraham oues meas de ore eorum et pascam eas cum iudicio. Apud Hieremiam prophetam Dominus dicit: Et dabo nobis pastores secundum cor meum, et pascent uos pascentes cum 3 Ps. 2,1 sq. 8 Matth. 11, 28 sq. 12 Hier. 30, 8 sq. 17 Ez. 34, 10 sq. 21 Hier. 3,15. 1 et om. L 3 secundo]. I. LV; cf. Sabatier II p. 10 quare AMB, ad quid Lv. fremuerunt AMB, tumultuatae sunt Lv 4 adsteterunt AL conuenerunt ALB, congregati sunt M, collecti dunt v 6 proitiamus M, abiiciamus v ipsorum AMBL1, eorum L\'v i cf. testim. lib. III 119 7. in euangelio om. A sec A, cata LMBv. 8 honerati L, honorati AM 9 reficiam A, requiescerc faciam MBv, requiescam L discite] scitote L 10 animabus LBM*, animis AMl 11 enim A s. 1. honus meum A, sarcina mea LMB, sarcina a - lene A, leuis LMBv . est, om. v; efr. test. III 119 12 Apud Hieremiam — 1.14 suscitabo ipsis om: ALMB 17 ezechihelem LBI, ezechiel M propterea] pro ea A 18 oues meas] eas A 19 etiam AB pascant L et om. B 20 008 B cum om. B iuditio M item apud V 21 prophetam om. LMBv 22 disciplinam L disciplina. [Item apud Hieremiam: Audite uerbum Domini, gentes, et nuntiate insulis, quae longe sunt. dicite: qui dispergit Israel, congregabit illum et custodiet sicut pastor gregem suum: quia eruit Dominus Iacob et eruit de manu fortioris illius.]

In Regnorum secundo: Et fuit uerbum Domini ad Nathan dicens: uade et dic seruo meo Dauid: haec dicit Dominus: non tu aedificabis mihi domum ad inhabitandum, sed erit, cum inpleti fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, qui erit de utero tuo, et parabo regnum eius. hic aedificabit mihi domum nomini meo, et erigam thronum eius in saecula, et ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium, et fidem consequetur domus eius, et regnum eius usque in saecula in conspectu meo. Item in euangelio Dominus dicit: Non relinquetur in templo lapis super lapidem, qui non dissoluatur. Et: Post triduum aliud excitabitur sine manibus.

Apud Esaiam prophetam: Quo mihi multitudinem sacrificiorum uestrorum? dicit Dominus. plenus sum, holocaustomata arietum. et adipem agnorum et sanguinem taurorum et hircorum nolo. quis enim exquisiuit ista de manibus uestris? Item in 1 Hier. 31,10 sq. 7 II Sam. 7, 4 et 5. 12-14 et 16. 15 Matth. 24, 2. 17 Marc. 14, 58. 20 Es. 1, 11 sq. 1 item apud I. 4 fortioris illius om. ALMBV 6 cessaret v; cf. p. 37 l. 25 inciperet] coepisset LM, caepisset B, caepisse A regnoram A, basilion LMBVv libro II. M 9 haedificabis B repleti A 12 aedificaait AL1 nomini LB, nomine , in nomine v; TW o-v6fxca( fiovJLXX erigam] statuam M 13 ipse] ille M 14 conseque.tur M 15 dicit dns B 16 dissoluetur Lv 18 etur et nouum celebraretur ab hill incipit W 19 celebraretur ex celebretur A m. 1 20 esaiam dicit WB prophetam om. WLMBv quo] quod L 21 holocausta A 22 et om. B adipem A, pinguamina WLMBv hyrcorum ALB post nolo add. W: ne sic ueniatis uideri mihi; ovtfav ἔϱχησϑε ὀϕϑη̄ναί μοι LXX (err. J erlull. adu. Iud. cap. 5) 23 eiquisibit A III. 4 psalmo XLVIIII: Numquid manducabo carnes taurorum aut sanguinem hircorum potabo ? immola Deo sacrificium laudis et redde Altissimo uota tua. inuoca me in die tribulationis tuae, et eripiam . te, et glorificabis me. Item illic: Sacrificium laudis honorificabit me, illic est iter, quo ostendam illi salutarem meum. Item in psalmo IIII: Sacrificate sacrificium iustitiae et sperate in Domino. Item apud Malachiam: Non est mihi uoluntas circa uos, dicit Dominus, et sacrificium acceptum non habebo ex manibus uestris. quoniam a solis ortu et usque in occasum clarificatum est nomen meum apud gentes, et in omni loco odores incensi offeruntur nomini meo et sacrificium mundum, quoniam magnum est nomen meum apud gentes, dicit Dominus.

In psalmo CVIIII: Ante luciferum genui te. iurauitDominus, nec paenitebit eum, tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Item in Regnorum primo Deus adHeli sacerdotem: Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui omnia 1 Ps. 49, 13 sq. 4 Ps. 49, 23. 6 Ps. 4, 6. 7 MaL 1, 10 sq. 15 PS. 109, 3 sq. 18 I Sam. 2, 35 sq. 1 XLVIIII] XLVII M, XLVIII B numquid I. 4 illic om. L numquid manducabo A, non edam JVMBv aut] nec M 2 potabo A, bibam WMBv iinmola A, sacrifica WMBv laudis ex laudi W 3 altissimo] alsimo W et inuoca W diem WM* tribulationis tuae A, pressurae WMBv 4 eripiam AWM, ezimam BY, oruam v clariflcabis WMv, magnificabis B illic A, in psalmo eodem WMBv 5 honorificabit A, clarificabit LB, clarificauit WM et illic WLMB est iter A, uia est WLMBv quod A, in qua WLMBv salutarem meum A (cfr. Mai Spicil. tonx. IX. I. c.), salutare dei WLMBv; xal ixtl oJo? ij δείξω αὐτω̄ zo σωτήϱιον ϑεοῡ LXX. 6 1111] III Ml 7 domiaumMBv aput W sic saepissime 8 uos ex nosL circauos] in nobis V acceptum non] accepto non A, non accepto V 9 ot om. BM occasu L 10 et om. LB 11 offreruntur W et om. M 12apud om. A post dominus add. L: et sacrificium acceptum non habebo ex manibus uestris 14 ueniret num (qui in aeter om.) A 15 CVIIll] centesimo octauoL generaui V deus M 16 nec A, et non WLMB penitebis A, penitebitur WLB cum om. WLB 17 melchysedech W et ita in eo saepius y et i confunduntur rog A, basilion WLMBv primo om. MB eli M 18 fidelem] fidum v quij quia M (uia ex corr.) qui omnia p. 51. I. 1 fidelem om. W quae sunt in corde meo faciet, et aedificabo ei domum fidelem, et transibit in conspectu christorum meorum omnibus diebus: et erit, qui remanserit in domo tua, ueniet adorare in obolo pecuniae et in pane uno.

In Deuteronomio Deus ad Moysen: Et dixit Dominus ad me: prophetam excitabo eis de fratribus eorum sicut te et dabo uerbum meum in ore eius, et loquetur ad eos ea quae praecepero ei. et quisque non audierit quae loquetur propheta ille in nomine meo, ego uindicabo. De quo et Christus in euangelio cata Iohannem: Scrutamini scripturas, in quibus putatis uos uitam aeternam habere. haec sunt quae testimonio sunt de me: et non uultis uenire ad me, ut uitam habeatis. nolite putare, quia ego uos accuso apud patrem. est, qui uos accuset, Moyses, in quem uos speratis. si enim credidissetis Moysi, crederetis et mihi. de me enim ille scripsit. si autem illius scripturis non creditis, quomodo uerbis meis credetis ?

In Genesi: Et dixit Dominus Rebeccae: duae gentes in utero tuo sunt et duo populi de uentre tuo diuidentur, et populus populum superabit et maior seruiet minori. Item apud Osee 8 Deut. 18,17 sq. 13 Io. 5, 39. 40. 45 sq. 22 Gen. 25, 23. 1 et om. A domum fidelem] thronum meliorem B 2 transiuit M1 et transibit.... meorum om. B meorum] suorum V 3 tua AM, una WLB 4 in om. A 6 audire Ll 9 me] moysen M prophaetam Wet ric saepius e et ae litterae confundvmtur in W fratribus] patribus B 10 loquereturTF 11 ei om. A quisque AWLBM1, quisquis M2v. que W, quecumquae M, quaecumque v loquetur AWLB, locutus fuerit Mv 13 Bcritamiiii W1 14 hae M testimonio (.... ium M) sunt AWLBVM\', testimoniumperhibentM211 16 accusabo aput rem estA 17 credodissetis A crederitis A 18 quomodo] quo momo A 19 creditisaTT 20 sunt A1 maiore minor A 21 nouus] alius W 22 duae om. A 23 tno] suo A duo] adeo A dinitentur W 24 superauitL1, superbit A oseae WM, osseae A prophetam om. WLMBv 4* prophetam: Vocabo non populum meum populum meum et non dilectum dilectum. erit enim, quo loco dicetur non populus meus, illo loco uocabuntur filii Dei uiui.

Apud Esaiam prophetam: Laetare, sterilis, quae non paris, erumpe et exclama, quae non parturis, quia multi filii desertae magis quam eius quae habet uirum. dixit enim Dominus: dilata tabernaculum tuum et aulaeorum tuorum fige palos. ne parcas, prolonga funiculos tuos et palos confirma. adhuc in dexteram tuam et in sinistram extende, et semen tuum gentes possidebit et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. ne timeas, quia praeualebis, neque uerearis, quod detestabilis fueris, quoniam confusionem aeternam obliuisceris. Sic et Abrahae cum de ancilla natus esset prior filius, Sarra sterilis diu mansit et sero in senecta de pollicitatione peperit filium Isaac, qui fuit typus Christi. sic et Iacob accepit uxores duas, 1 Os.2, 25. 1, 10. 7 Es. 54,1 sq. 1 et uocabo W dilectum dilectum AWBM1, dilectam dilectam LMl v 2 erit add. M2 in marg. in quo WM dicitur AB non om. L 3 illo loco] illic B fili M 4 eclesia Wl et ita saepius sterelis AWM fuerit BLX 5 quot] quod ABM1, om. VM2 ante om. V 7 prophetam om. WLMBv laetare A, iocundare MB, iucun- dare WLv sterelia AWM 8 clama AB fili WxMl 9 eius] illius W dominus] dsJ. dilataboTF 10 tabernaculum tuum A, locum tabernaculi tui WLMBv auleorum tuarum A, auletuorum M fige palos A, et figc WlLlBv, efEige W2L7M ne parcas A, noli par- cere WLMBv 11 prolonga A, longas fac WLMBv funiculos tuos A, mensuras et uasa W, mensuras tuas LMv, mensuras B palos tuos WLMBv dextram AB 12 sinestram A, sistram W possidebit A, possidebunt WLMB 13 quae desertae erant A, dcsertas WLMBv inhabitabunt W, inhabitabit v ne timeas A, noli timere WLMBr quoniam A praeualebis A, reuinces WLMv, reuincis B; cfr. Sabat. II p. 612 14 reuerearis LMv quod detestabilis fueris A, quia maledicta es WLMBv 16 es et W\' sterelis AM, et ita A locis proximis permansit B 17 isac AM, ysaac B 18 duas] tuas B maiorem Liam oculis infirmioribus typum synagogae, minorem speciosam Rachel typum ecclesiae, quae et sterilis diu mansit et postea peperit loseph, qui et ipse fuit typus Christi. et in Basilion primo Helcana habet uxores duas, Fenennam cum filiis et Annam sterilem, ex qua nascitur Samuel non secundum generandi ordinem, sed secundum Dei miserationem et promissionem, cum illa orasset in templo, et natus Samuel typus fuit Christi. Item in Regnorum primo: Sterilis septem peperit, et quae plurimos habebat, infirmata est. Filii autem sunt ecclesiae septem. unde et Paulus ecclesiis septem scribit, et Apocalypsis ecclesias septem ponit, ut seruetur septenarius numerus, ut dies septem, quibus Deus mundum fecit, et angeli septem, qui adsistunt et conuersantur ante faciem Dei, sicut Raphael angelus in Tobia dicit, et lucerna septiformis in tabernaculo martyrii et oculi Domini septem, qui mundum speculantur, et lapis cum oculis septem, ut Zacharias dicit, et spiritus septem et candelabra in Apocalypsi septem et columnae septem, super quas aedificat domum sapientia apud Salomonem. 10 I Sam. 2, 5. 1 et mai.orem W lian M mfirmibus A in typum v 2 rachiel A in typum v, typhum M 3 diu ex di W m. 2 filium ioseph M, iosep L 4 elcana A, helchana WBM\' 5 habet AL, habebat WB, habuit M; dicitur H. habuisse v fennonam MB, fennanam WL, gennanam A anna B 6 nascetur W samuehel M 7 ordinem generandi v miserationem] miam B 9 typus] stypus M, om. B reg A, basilion WMBv, basion L primo om. M 10 habebat filios WLJlB 11 fili A septem sunt LBM, sunt septem W ccclesie nmt M paulus postea W 12 septem ecclesiis v scripsit WLBo ecclesias ex ecclesiam A 13 septinarius W ut] et A 14 et] utLv 16 dni s. rafahel A tobia dicit] tobi adscitA lucerneilf, lucernas B 17 Beptiformes BM tabernaculum L super martyrii M2 scripsit: testimonii 19 ut] W s. l. m. 2, om. B, et A cantelabra W, candalabra M 20 apocalypBin B columnae] colomnes A 21 aedificauit WLMBv sapientiae A solomonem A Wet ita fere semper uterque

In Genesi: Et dixit Dominus Deus ad Abraham: exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et uade in illam terram quam tibi ostendero. et faciam te in gentem magnam et benedicam te et magnificabo nomen tuum, et eris benedictus. et benedicam, qui te benedixerit, et maledicam, qui te maledixerit, et benedicentur in te omnes tribus terrae. Item illic: Et benedixit Isaac Iacob: ecce odor filii mei sicut odor agri pleni, quem benedixit Dominus. et det tibi Deus a rore caeli et a fertilitate terrae multitudinem frumenti et uini et olei. et seruient tibi gentes et adorabunt te principes, et eris dominus fratris tui et adorabunt te filii patris tui ; et qui maledixerit te, erit maledictus, et qui benedixerit te, benedictus erit. Item illic: Ubi uidit autem Ioseph, quoniam superposuit pater suus manum dexteram super caput Effraim, graue illi uisum est: et adprehendit Ioseph manum patris sui, auferre eam a capite Effraim ad caput Manasse. dixit autem Ioseph ad patrem suum: non sic, pater. hic est primitiuus meus, superpone dexteram tuam super caput eius. ille autem noluit et dixit: scio, fili, scio. et hic erit in populum, et hic exaltabitur, sed frater eius iunior maior illo erit, et semen eius erit in multitudinem gentium. Item in Genesi: Iuda, te laudabunt fratres tui, manus tuae super dorsum inimicorum 2 Gen. 12,1 sq. 7 Gen. 27, 27 sq. 14 Gen. 48,17 sq. 21 Gen. 49, 8 sq. 1 xpo WM 2 ad om. W 7 in te W et L 8.1. m. 2 De hoc ipso in genesi WLMBv, item l. 13 et benedixit l. 13 illic om. MI, in marg. add. M* 8 isac AML1 iacob et dixit B fili AWML 9 benedixit] benexitA. dominus] ds A a] de Bv a om. B 11 et adorabunt.. I.12 patris tui om. B 12 te maledixerit v 13 te benedixerit Wv; te orn. L erit benedictus WMB item de hoc ipso B 14 autem uidit Mv Iosep L et sic saepius superposuit] posuit LM suos M\' 15 dextram B capud WLM efrem AWL, effrem B, ephrem M est et] essetA 16 a om. W efrem A, effrem WLMB 17 et dixit B autem om. B 18 primitibus A dextram B tuam om. B 19 n W s. I. 20 eius A, illius WLMB illo] illi A, illiuB B 21 multitudine WB ingenesi om. A 22 lauda- bunt AMBLI, laudant WL1 tuae om. Lv; αἱ χει̃ϱές cov LXX tuorum. adorabunt te filii patris tui, catulus leonis Iuda. de frutice, fili mi, ascendisti, recubans obdormisti uelut leo et uelut catulus leonis. quis excitabit illum ? non deficiet princeps de Iuda et dux de femoribus eius, quoadusque ueniant deposita illi, et ipse est spes gentium. deligans ad uitem pullum suum et ad cilicium . pullum asinae suae. lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum. formidolosi oculi eius a uino et candidi dentes eius magis quam lac. Inde in Numeris de populo nostro dictum: Ecce populus quasi populus leoninus exurget. Item in Deuteronomio: Eritis gentes in caput, incredulus autem populus in caudam. Item in Ezechiel: Audite uocem tubae. et dixerunt: non audiemus. propter hoc audient gentes et qui pascent pecora in eis. I tem in psalmo XVII: Constitues me in caput gentium. populus, quem non cognoui, seruiet mihi [, in auditu auris obediuit mihi]. Item in Hieremia propheta Dominus dicit: Priusquam te formarem in utero. noui te, et priusquam exires de uulua, sanctificaui te et 9 Num. 23, 24. 10 Deut. 28, 44. 11 Hier. 6,17 sq. 14 Ps. 17,44 sq. 16 Hier, 1,5. 1 patris tui L a. 1. m. 2 catulua ... fili mi om. L de frutice] ad praedam Mm. 2 in ras. 12 fili mi M, mihi filius A, mihi fili B, mi fili W obdormisti ex obdormis W m. 2 et uelut catulus leo om. Wx, s. I. add. W1 3 quis ex qui Wm. 2 excitauitBMI, excitabit ex excibitA 4 eius om. W que adusquae A deposita AL, quae reposita (depo- aita M) sunt WBM ipse] isteJ. 5 spes] species A, aduentor B religans WMB uitem W ui add. m. 2 suum....cilicium om. B cilitiom M, helicem edit. Grauii, ilicem coni. Erasmus 6 lababit A, laus.nit M1 7 uuae] uua - A (sic) formidoloBi AWLBV, formidulosi M, formosi v ex Erasmi coniectura; χαϱοποιοί LXX eius ex ei W m. 2 8 eius M 8.1. m. 2 lacte B, lactae W inde om. B 9 dictum] scriptum v et ecce M populus quasi om. B leonus A, leoni*»s W 10 item om. WLMBv 11 in cauda ALMB; av Sk frrp ovQa LXX (El, OVQOV cod. Alex.) item om. WLMB in] apud WLMB esechiel AWLMB, hieremiam v 12 te audiemus B 13 et qui] quia B pascent siam W (ent s. I.) item om. WLMBv xvn] sexto decimo L, xn MB 14 constituens B cognouit L seruiuit WLMBv 15 in auditu mihi om. AWLMB; cfr. Sabat. II, p. 37 item in hieremia propheta Å, de hoc (hoc om. M) ipso apud hieremiam WLMBv 16 priusquam .... noni te et om.A 17 eii*res A aanctificabi A prophetam in gentibus posui te. Item apud Esaiam prophetam: Ecce testem illum nationibus manifestaui, principem et imperantem gentibus. Item illic: Gentes quae non nouerant te inuocabunt te, et populi qui ignorabant te ad te confugient. Item illic: Et erit in illa die radix Iesse, qui surget imperare gentibus: in illum gentes sperabunt, et erit requies eius honor. Item illic: Terra Zabulon et terra Neptalim, uia maris et ceteri, qui maritima inhabitatis, et trans Iordanem gentium populus ambulans in tenebris, uidete lumen magnum: qui habitatis in regione umbrae mortis, lumen lucebit super uos. Item illic: Sic dicit Dominus Deus Christo meo Domino: cuius tenui dexteram, ut exaudiant eum gentes: fortitudinem regum disrumpam, aperiam ante illum portas, et ciuitates non cludentur. Item illic: Venio colligere omnes gentes et linguas, et uenient et uidebunt claritatem meam, et dimittam super eos signum et mittam ex his conseruatos in gentes, quae longe sunt, quae non audierunt nomen meum neque uiderunt gloriam meam, et nuntiabunt claritatem meam in gentes. Item illic: Et in omnibus his non sunt conuersi. igitur extollet signum in gentes, quae sunt longe, et adtrahet illos a summo terrae. Item illic: Quibus non est 2 Es. 55, 4 sq. 5 Es. 11, 10. 7 Es. 8. 23; 9, 1. 10 Es. 45, 1. 14 Es. 66, 18 sq. 18 Es. 5, 25 sq. 20 Es. 52, 15. 1 gentibus] gentes L . prophetam om. WLMBv 2 illum testem WLM ecce testem...?. 5 illic om. B 3 illic A, apud eundem WLMv nouerant AW, nouerunt LMv; oraaat. LXX ᾔδεισαν cod. Alex.) 4 ignorabant A, ba s. l. 5 illic A, apud eundem WLMv omnibus gentibus WLMB, gentes A 6 illum] illo WB 7 illicjl, apud eundeni WLMBv 8 maritimam M iordanen LB, iordanen galileae M, iordanem galilaea Oxon. 9 uidit ex uidete Mm. 2 10 lucebit lumen B illic A, apud eundem WLMBv 11 domino] dno cyro M(ef. LXX), doiii L tenui] teneo v ut] et W, om. B 12 eum] illum A, eum M ira ras. gentes et MB fortitudines W regum] suam L disrumpent L, disrumpet M 13 illum] ipsum v aperiam ante illum portas] et in illum gentes sperabunt L non cludentur] concludentur LMBv, non claudentur v; ov συγϰλεισϑήσονται LXX illic A, apud eundem WLMBv 15 dimittamus M his] eis v 16 longae v nomen... uiderunt om. B 18 in] inter MB illic A, apud eundem WLMBv his] hii A conuersi non sunt W 19 extollet ex extolle et L, extolletur B, extollitur W 20 item om. B illic A, apud eundem WLMBr nuntiatum de eo, uidebunt, et qui non audierunt, intellegent. Item illic: Manifestus factus sum eis, qui me non quaerunt, inuentus sum ab eis, qui me non interrogabant. dixi: ecce sum, genti, quae non inuocauit nomen meum. Item in Actibus apostolorum Paulus: Vobis primum oportuerat indicari uerbum Domini. sed quia expulistis illud nec uos dignos uitae aeternae iudicastis, ecce conuertimus nos ad gentes. sic enim dixit per scripturam Dominus: ecce lucem posui te inter gentes, ita ut sis in saluationem usque ad fines terrae.

Apud Esaiam sic dicit Dominus: Ecce qui seruiunt mihi manducabunt, uos autem esurietis. ecce qui seruiunt mihi bibent, nos autem sitietis. ecce qui mihi seruiunt iucundabuntur, uos autem confundemini : uos interficiet Dominus. eis autem, qui seruiunt mihi, nomen nominabitur nouum, quod benedicetur in terra. Item illic: Igitur extollet signum inter gentes quae sunt longe et adtrahet illos a summo terrae. et ecce cito leuiter uenient, non esurient neque sitient. Item illic: Ecce itaque dominator Dominus sabaoth auferet a Iudaea et ab Hierusalem ualentem et 2 Es. 65, 1. 5 Act. 13, 46 sq. 13 Es. 65, 13 et 15 sq. 18 Es. 5, 26 sq. 20 Es. 3,1. 1 uiderunti) et om. B 2 illic.4, apud eundem WLMBv samfactns W querunt AM et inuentus W 3 dixi om. W, et dixi MB 4 inuocabat X, uocauit A item A, de hoc ipso jVBLvM, sed in M hoc s. I. m. 2 actibus A, actis WLMB 5 indicare WB dei v 6 nec] ne B nitae aeternae dignos A, dignos uita aeterna B iudicatis L 7 sic...1. 8 gentes om. W scripturas 31 v 8 ita ut sis] it.aut si sint A in om. A 11 essent W es m ras. 12 benediceretur] benedicere cor A 14 essurietis A mihi sermunt v biuent A, uiuent B, bibunt M 15 sitietis... uos autem om. B seruiunt mihi M iucundabuntur ex iudicabuntur L 16 confundimini BM1 et interficiet uos W, uos autem interficiet B seruient B1 17 benedicitur B 18 signum] lignum Bigaltius inter A, in WLMBv gentes ex dicentes Mm. 2 19 adtrahit M, attrahet v illas W a eummo terrae om. B, assumo tene M uenient om. L 20 et ecce B itaque M 8. l., om. B dominus dominator W 21 auferret W, aufe*ret L a idaea A, a iuda v ualentem] ualidum B ualidum v (ὶσχύοντα xal ἰσχύουσαν LXX) ualidam, ualentiam panis et ualentiam aquae. Item in psalmo XXXIII: Gustate et uidete, quoniam suauis est Dominus. beatus uir, qui sperat in eum. timete Dominum sancti eius, quoniam nihil deest timentibus eum. diuites eguerunt et esurierunt, inquirentes autem Dominum non deficient omni bono. Item in euangelio secundum Iohannem Dominus dicit: Ego sum panis uitae. qui uenerit ad me non esuriet, et qui in me crediderit non sitiet umquam. Item illic: Si quis sitit, ueniat et bibat, qui credit in me [, sicut dicit scriptura, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae]. Item illic: Nisi ederitis carnem filii hominis et biberitis sanguinem eius, non habebitis uitam in uobis.

In euangelio Dominus dicit: Multi uenient ab oriente et occidente et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum, filii autem regni exient in tenebras exteriores. illic erit fletus et stridor dentium. 2 Ps. 33, 9 sq. 6 Io. 6, 35. 8 Io. 7, 37 sq. 10 Io. 6, 53. 15 Matth. 8, 11 sq. 1 ualentiam - ualentiam] fortitudinem - fortitudinem M, uirtutemuirtutem B 2 tricessimo tertio L quoniam] quam A fortasse rectius suauis AM, dulcis WLBv (dns dulcis est L) beatus AM, felix WLBv 3 est uir WLBv est qui (uir om.) M eum] eo M dominum deum omnes v; cfr. LXX 4 nihil deest A, non est inopia eis WLMBv timentibus eum A, qui eum metuunt (meriunt Wl) WLMBv egerunt A, egurunt Wx inquirentes autem A, qui autem inquirunt WLMBv; cfr. testim. III c. 20 5 deficient A, indigebunt WLMBv bono) modo B 6 sec. A, cata WLMBv 7 post uitae inserit A: qui de celo discendi uenit v essurietyl 8 item 1. 10 uiuae om. B illic ipse WLMv quis] qui L 9 qui]. Qui v (ef. LXX) sicut 1.10 uiuae om. AWLM 10 illic] ipse WLM edederitis W, edideritis B, manducaueritis A; cfr. test. III c. 25 carnem] panem B 11 fili AMl eius sanguinem v, eius sanguinem eius W 16 in regno] et A 17 exicnt A, ibunt WM2, exibunt M\'LBv (expellentur Cyprianus de domino orat. c. 9) 18 fletus M, fletus oculorum A, ploratio WLBv

Apud Esaiam prophetam Dominus dicit: Iam non relaxabo peccata uestra. cum extenderitis manus, auertam faciem a uobis: et si multiplicaueritis preces, non exaudiam uos. manus enim uestrae sanguine plenae sunt. lauamini, mundi estote, auferte nequitias ab animis uestris a conspectu oculorum meorum, cessate a nequitiis uestris. discite bonum facere, exquirite iudicium, conseruate eum qui iniuriam patitur, iudicate pupillo et iustificate uiduam. et uenite, disputemus, dicit Dominus. et si fuerint peccata uestra quasi phoeniceum, ut niuem dealbabo: et si fuerint quasi coccum, ut lanam candidam efficiam. et si uolueritis et audieritis me, bona terrae edetis: si autem nolueritis et non audieritis me, gladius uos comedet. os enim Domini locutum est ista. 5 Es. 1,14 sq. 2 sanguineB occidi A 3 abluerunt W1 ecclesiaB eius transeuntes WLBv 5 prophetam om. WLMBv dicit dns B relaxabo AL, glaxabo W, laxabo Mv, dimittam B 6 manus uestras AM faciem meam ABv 8 sanguinem AW, sanguinis L sunt om. L 9 nequitia B a] e B 13 quasi AV, ut WLMBv foenicium AL, fenicium WMB, russeum V ut] et W exalbaboi3f2w, exaltabo Ml et si.... eficiam om. L coccum AWMBV, coccinum v candidam efficiam A, dealbabo M, inalbabo WBv 15 me audieritis B, obaudieritis me hi 16 obaudieritis WBM gladios M1 uos ex suos M comedet Å, comedit B, consumet WLMv, cf. test. III52 loquutum WL 17 ipsa B ad quirinum liber prior explicit..... W (quae secuntflr legere nonpotui), ad quirinum liber primus explicit incipit eiusdem liber II M, caecilii cypiiani ad quirinum liber I erp incip cap lib. II B, incipit secundns A, incipit libellus II. ad quirinum L.

I. Christum primogenitum esse et ipsum esse sapientiam Dei, per quem omnia facta sunt.

II. Quod sapientia Dei Christus, et de sacramento concarnationis eius et passionis et calicis et altaris et apostolorum, qui missi praedicauerunt.

III. Quod Christus idem sit et sermo Dei.

IIII. Quod Christus idem manus et brachium Dei.

V. Quod idem angelus et Deus.

VI. Quod Deus Christus.

VII. Quod Christus Deus uenturus esset inluminator et saluator generis humani.

VIII. Quod cum a principio filius Dei fuisset, generari denuo haberet secundum carnem.

VIIII. Quod hoc futurum esset signum natiuitatis eius, ut de uirgine nasceretur homo et Deus, hominis et Dei filius.

X. Quod et homo et Deus Christus ex utroque genere concretus, ut mediator esse inter nos et patrem posset.

XI. Quod de semine Dauid secundum carnem nasci haberet.

XII. Quod in Bethleem nasceretur.

XIII. Quod humilis in primo adventu suo ueniret.

XIIII. Quod ipse sit iustus, quem Iudaei occisuri essent.

XV. Quod ipse dictus sit ouis et agnus, qui occidi haberet, et de sacramento passionis.

XVI. Quod idem et lapis dictus sit.

XVII. Quod deinde idem lapis mons fieret et inpleret totam terram. 4 sint L 5 sapientiam LMl christus est v incaraationis MBfJ 7 qui] quid A 8 et om. WM 9 idem sit v 10 et deus W s. 1. M. 2 11 et christus B 12 esse A 14 generari autem M 16 de] a A 18 et(ante homo) o*n. WMv christus] spiritus A concreatus A 19 esset M possit W 20 nasci ex asci Am. 2 haberet et M, sed et add. m. 2 21 bethlemA, bethlehem M nasceretur] nasci haberet W 22 in om. W perueniret M 23 est A iustus B, christus A WLM occisuri* A (r m. 2 et d eras.) 24 sit dictus ouis A, sit ouis dictus M, sit ouis Oxon. 25 passionis eius B 27 lapis A (is in ras. m. 2)

XVIIL Quod in nouissimis temporibus idem mons manifestaretur, super quem gentes uenirent et in quem iusti quique ascenderent.

XVIIII. Quod ipse sit sponsus ecclesiam habens sponsam, de qua filii spiritaliter nascerentur. »

XX. Quod cruci illum fixuri essent Iudaei.

XXI. Quod in passione crucis et signo uirtus omnis sit et potestas.

XXII. Quod in hoc signo crucis salus sit omnibus, qui in frontibus notentur.

XXIII. Quod medio die in passione eius tenebrae futurae essent.

XXIIII. Quod a morte non uinceretur nec apud inferos remansurus esset.

XXV. Quod ab inferis tertia die resurgeret.

XXVI. Quod cum resurrexisset, acciperet a patre omnem potestatem, et potestas eius aeterna sit.

XXVII. Quod perueniri non possit ad Deum patrem nisi per filium eius Iesum Christum.

XXVIII. Quod ipse iudex uenturus sit.

XXVIIII. Quod ipse sit rex in aeternum regnaturus.

XXX. Quod ipse sit et iudex et rex. 2 quique om. v 4 et ecclesiam A 7 uirtutis WBX omnisit A et om. W qui...notentur om. B 10 notantur WM 11 tenebras Wl 12 ammorta A1 14 tertioLMBv resurrexit A 15 accipereB 17 XXVII. Quod 1.18 christum om. L 19 XXVIII] XXVII L 24 XXVmi] XXVIIIi 21 XXX] XXVIIII L etom. WM (ante iudex) et rex om. W eiplicinnt capitula . I . W, expl. cap. I. incip. Kber II de sacramento christi B

Apud Salomonem in Prouerbiis: Dominus condidit me initium uiarum suarum.in opera sua, ante saeculum fundauit me: in principio antequam terram faceret et antequam abyssos constitueret, priusquam procederent fontes aquarum, antequam montes conlocarentur, ante omnes colles genuit me Dominus. fecit regiones et inhabitabilia et fines inhabitabiles sub caelo. cum pararet caelum, aderam illi, et cum secerneret suam sedem: cum super uentos ualidas faceret desuper nubes et cum confirmatos ponebat fontes sub caelo, quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. ego eram, cui adgaudebat. cottidie autem iucundabar ante faciem eius in omni tempore, cum laetaretur orbe perfecto. Item apud eundem in Ecclesiastico: Ego ex ore Altissimi prodiui ante omnem creaturam. ego in caelis feci, ut oriretur lumen indeficiens, et nebula texi omnem terram. ego in altis habitaui et thronus meus in columna nubis. gyrum caeli circuiui et in profundum abyssi penetraui et. in fluctibus maris ambulaui et in omni terra steti et in omni populo et in omni gente primatum habui et omnia excellentium et humilium corda uirtute calcaui. spes omnis in me uitae et uirtutis. transite 3 Prou. 8,22 sq. 15 Sir. 24, 3-6. 19 (Vulg. 5-11. 25. 26). 1 et ipsum esse om. W 2 quem W s. I. m. 2 sunt] sint LM, sunt et quod idem sit sapientia et uirtus dei W 3 pronerbiis.4, paroemiis WM\', proemiis BM2, parhoemis L, paraboiisl/1 s. I. 4 initium) in initio v 5 abysos A, abissos W 6 et priusquam W montes ex monte W m. 2 7 conlocarerentur W omnes om. B 8 et (post regiones) om. B habitabilia V finei A pararet A sed alterum a in ras. 10 validos B cum] eam M 11 fontes ex montes M m. 2 12 eram ex iam W 13 iocundabar B 14 item om B apud] in W apud eundem om. A 15 prodiui L ui ex corr. primogenita ante Balussius 16 oreretur WLM1 nebulam A, nubila Oxon. 17 inhabitauiTF nubesM\' 18 circuibi A, circumiui M profundo A; ἐν βάϑει.. πεϱιεπάτησα LXX penetraui et] penae tradet A 19 mari W1 et (post steti) om. AL 20 gentS M, genere A et in Min expunxit M1 omnia A, omnium WLlMBv, omne L\'l 21 propria uirtute v spes omnis in me AWLM, in mc uia B, in me omnis spes v ad me, omnes qui concupiscitis me. Item in psalmo LXXXVIII: Et ego primogenitum ponam illum et excelsum prae regibus terrae. in aeternum seruabo illi misericordiam meam et testamentum meum fidele illi et ponam in saeculum saeculi semen eius et thronum eius sicut dies caeli. si dereliquerint filii eius legem meam et in iudiciis meis non ambulauerint, si iustificationes meas profanauerint et mandata mea non custodierint, uisitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis peccata eorum: misericordiam autem meam non auertam ab eis. Item secundum Iohannem Dominus dicit: Haec autem est uita aeterna, ut cognoscant te solum uerum Deum et quem misisti Iesum Christum. ego te clarificaui in terra, opus perfeci quod dedisti mihi, ut faciam. et nunc tu clarifica me apud te ipsum claritate quam habui apud te, priusquam mundus fieret. Item Paulus apostolus ad Colossenses: Qui est imago Dei invisibilis et primogenitus totius creaturae. Item illic: Primogenitus a mortuis, ut fieret in omnibus ipse primatum tenens. Item in Apocalypsi: Ego Α et Ω, initium et finis. ego sitienti dabo de fonte aquae uiuae gratis. Quod idem sit et sapientia et uirtus Dei. Paulus apostolus ad Corinthios prima: 2 Ps. 88, 28 sq. 10 Io. 17,3 sq. 15 CoL 1,15 et 18 18 Apoc. 21, 6 20 I Cor. 1,22 sq. 1 omnes ad me L 2 et om. B eum WLMBv et excelsum A, altissimum WLMB v 3 prae regibus A, apud reges WLMBv et in A 4 et eras. in M illi om. B, ipsi A saecula saeculorum A 5 et caeli orn. LMBv thronum A, sedem W 6 in L s. l. m. 2 si] et B iustificationes] iuatitias W, iustisi.* M 7 mandata A, praecepta WLMBv custodierint A, obseruauerint WLMBv 8 ini- quitates A, facinora WLMBv peccata A et 8. l. m. 2 W, delicta LMBv; , cf. test. II 57 9 auertam A, dispergam WLMBv item om. W seeundumA, cata WLMB, in euangelio cata v 10 iohaxmen M est autem B 11 et uerum WLM, τὸν μόνον ἀχηϑινόν Graec. dum W missisti A 12 in terra] super terram B opus perfeci] opere consummato B 13 clariflca me tu pater apud temetipsum B claritatem Ml, s. I. rra. 2 A 14 apud te om. B fieret] esset B 15 apostolus mn. WLMBo qui 8 ex qu6 W m. 2 17 in alterum om. L 18 ego sum v dabo de fontd W, de fonte dabo M 19 uinae A, uitaeWLMBv, cf. test. 116 II 10 et (post sit) om. W sapientiae (et om.) A 20 apostolus orn. WLMBv corithyos W Quoniam Iudaei signa desiderant et Graeci prudentiam quaerunt, nos autem praedicamus Christum crucifixum, Iudaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam, ipsis autem uocatis, Iudaeis et Graecis, Christum Dei uirtutem et Dei sapientiam.

Apud Salomonem in Prouerbiis: Sapientia aedificauit sibi domum et subdidit columnas septem. mactauit suam hostiam, miscuit in cratere uinum suum et parauit suam mensam et misit seruos suos conuocans cum excelsa praedicatione ad craterem, dicens: qui est insipiens, declinet ad me. et egentibus sensu dixit: uenite, edite de meis panibus et bibite uinum quod miscui uobis. derelinquite stultitiam et quaerite prudentiam et corrigite scientia intellegentiam.

In psalmo XLIIII: Eructauit cor meum uerbum bonum, dico. ego opera mea regi. Item in psalmo XXXII: Verbo Domini caeli firmati sunt et spiritu oris eius omnis uirtus eorum. Item apud Esaiam prophetam: Verbum consummans et breuians in iustitia: quoniam sermonem breuiatum faciet Deus in toto 8 Prou. 9, 1 sq. 17 Ps. 44. 2. 18 Ps. 32, 6. 20 Es. 10, 23. 1 desiderant] petunt WB prudentiam ALBMz, sapientiam WM\' 3 ipsis ex ipsi A uocatis ex uocitis L 5 dei christus sit M, sed dei et sit add. m. 2 incarnationes M, incarnationis v 8 apud salomonem om. A prouerbiis A, paroemiis WLMB 9 subdit Ml suas hostias Mv 10 cratera v, gratere. M (m eras.) parabit A suas om. B 11 suos seruos MB excelsa] excisa W graterem L1 12 quis LM 13 et edite WB, aedit-e M 14 corrigite ALMXB, corripite W, perci- pite M2 15 scientia L, scientiam A WMv, inscientiaxn B intellegentiam AL, et intellegentiam B, et in inteWentiam W, et intellectum M, in intellectu v; ϰατοϱϑώσατε tr yrwaet avveaiv LXX 16 quod christus idem sit bis exhibet A et sermo L 17 XLIIII ex XLVIH B eructuauit A uerbum] sermonem Lv; cf. l. 16 18 XXXII] XXXI B, tricessimo primo L uerbo] sermone LMBv domini A et s. I. m. 2 W, dei LMBv 19 firmati AW, solidati LMBv oris om. LB uirtus eorum W s. l. m. 2 20 prophetam om. WLMBv consumans AW 21 iustitiam WMB orbe terrae. Item in psalmo CVI: Misit uerbum suum et curauit eos. Item in euangelio secundum Iohannem: In principio erat uerbum et uerbum erat apud Deum et Deus erat uerbum. hoc erat in principio apud Deum. omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil quod factum est. in eo uita est et uita erat lux hominum: et lux lucet in tenebris et tenebrae eam non conprehenderunt. Item in Apocalypsi: Et uidi caelum apertum, et ecce equus albus, et qui sedebat super eum uocabatur fidelis et uerus, aequum iustumque iudicat et proeliatur, et erat coopertus uestem sparsam sanguineam: et dicitur nomen eius sermo Dei.

Apud Esaiam: Numquid non ualet manus Domini, ut saluos faciat, aut grauabit aurem, ut non exaudiat? sed peccata uestra inter uos et Deum separant, et propter peccata uestra auertit faciem a uobis, ne misereatur. manus enim uestrae inquinatae sunt sanguine et digiti uestri in peccatis. labia autem uestra locuta sunt facinus et lingua uestra iniustitiam meditatur. nemo loquitur uera neque est iudicium uerum. fidunt in uanis et 1 Pa. 106, 20. 2 Io. 1, 1 sq. 7 Apoc. 19, 11 et 19. 13 Bs. 59,1 sq. 1 CVI] CV AB, CDCCV M uerbum] sermonem LMBv curauitj sanabit A 2 eos] illos LMBv secundum] cata WLMB 3 erat] fuit LB uerbum] sermo LB utroque loco erat] fuit L 4 ucrbum] sermo LB hoc] hic Lv erat] fuit B 5 eo A, illo WLMB est ALMBV, erat W 6 erat] fuit LB et lumen (pro lux) in tenebris lucet A 7 eam A, illam TVB, illum LM apocalipsin M et mn. W 8 aequus M qui Ws. l. m. 2 9 iustum quae AW iudicat A, iudicans WLMB proeliatur L, praeliatur AMB, praeliabatur JVv, praeliaturus r 10 et erat] eratque v ueste WB consparsam M, con- Bparsa B, adspersa W sangnineam A, sanguinem M, sanguine WLBv, πεϱβεβλημένς εμάτιον βεβαμμένον αί̀ματι Graee. Jcf. test. II 30) 11 sermo] uerbum Cypr. eiusdem libri cap. 30 12 sit manus B, manUB M (6 eras.) bracchium A dei sit v; cf. p. 60 1. 9 13 domini WM (et Cypr. test. III47), dei ALBv 14 grauauit LMv, ἐβάϱυνε LXX peccata] delicta B 16 faciem suam WLBv; cf. Cypr. 1. c. inquinatae] plenae AM; cf. Cypr. l. c. 17 sanguinem plenae sunt A 18 iniustitia B 19 confidunt ex fidunt M m. 2 m. 5 locuntur inania, qui parturiunt dolorem et pariunt facinus. Item illic: Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Dei cui reuelatum est? Item illic: Sic dicit Dominus: caelum mihi thronus et terra subpedaneum pedum meorum. quam domum aedificabitis mihi aut quis locus ad requiem meam ? omnia enim ista fecit manus mea. Item illic: Domine Deus, excelsum est brachium tuum, et nescierunt: cum autem cognouerint, confundentur. Item illic: Reuelabit Deus brachium suum illud sanctum in conspectu omnium gentium. et uidebunt omnes gentes ipsa suprema terrae salutem a Deo. Item illic: Ecce feci te sicut rotas uehiculi triturantis nouas in serram tornatas: et triturabis montes et extenuabis colles et ut puluerem pones et uentilabis, et uentus occupabit illos et procella disparget. tu autem iucundaberis in sanctis Israel, et exultabunt inopes et egeni. quaerent autem aquam, et non erit. lingua enim illorum a siti siccabit. ego Dominus Deus, ego exaudiam Deus Israel et non derelinquam eos, sed aperiam inter montes flumina et in mediis campis fontes, 2 Es. 53,1. 3 Es. 66,1 sq. 6 Es. 26,11. 8 Es. 52,10. 10 Es. 41, 15 sq. 1 inania] nantf B dolore M facinoa L 2 illic] apud eundem WLMB; item l. 3, 6 et 8 credit M\' dei] dnl W 4 tronum est ct A subpedaneomj scabellum M quam mihi sedem aedificabitis WLMBv 5 meam A, mihi WLMBv omnia M in ras. m. 2 6 ista enim M item illic 1.7 confundcntur om. M excelsum A, altum WLBv 7 et om. B nescierunt Å, nesciebant W, non sciebant Lr, non sciebam eum B cum] qui B cognouerint autem WL confundantur B 8 reuelauit Mv, ἀποϰαλύψει LXX deus] dominus v bracchium AM illum WLMBv 9 et om. v ipsa M 8.1. m. 2 10 supprema WM, supprima A salutem] salutare WMl, salutarem LM1 a deo] dei M illic] apud eundem WM item illic...p. 67 l. 5 ostendit om. LBVr, add. primvs Morellius ecce] et te A feci om. W te om. AW 11 triturantes Ml in serram tornatas scripsi, om. A, in ae fornatas W, inseres firmatas M, in serram (serras Oxon.) formatas coni. Pamelius, in se retornatas v, πϱιστηϱοειδεῑς LXX 12 et (ante extenuabis) om. M sicut WM puluerem A, lanuginem WLM\'tJ, languinem M1 ponis AW 13 illos ex illo W m. 2 dispargit M, om. A 14 sancto AM; lv roie ayioig LXX 15 autem A, enim Wv, om. M eorum W a om. A sitim W siccabit] aruit M in ras. m. 2 17 et in...p. 671.1 aquosa W 8. 1., sed eadem manu faciam deserta in nemora aquosa et sitientem terram in aquaeductus. ponam in inaquosam terram cedrum et buxum et myrtum et cyparissum et ulmum et populum, ut uideant et cognoscant et sciant et credant simul, quia manus Domini fecit ista et sanctus Israel ostendit.

In Genesi ad Abraham: Et uocauit eum angelus Domini de caelo et dixit illi: Abraham, Abraham. ille autem dixit: ecce ego. et dixit: noli inponere manum tuam super puerum neque feceris illi quicquam. nunc enim cognoui, quoniam times Deum tuum et non pepercisti filio tuo dilectissimo propter me. Item illic ad Iacob: Et dixit mihi angelus Domini in somnis: ego sum Deus, quem uidisti in loco Dei, ubi unxisti mihi titulum lapideum et uouisti mihi uotum. Item in Exodo: Deus autem praeibat eos, die quidem per columnam nubis ostendere illis iter, noctu autem in columna ignis. Item illic: Promouit autem angelus Dei, qui praecedebat exercitum filiorum Israel.Item illic: Ecce ego praemitto angelum meum ante faciem tuam ad custodiendum te in itinere, ut te inducat in terram, quam tibi praeparaui. obserua eum et obaudi eum, ne fueris inobaudiens ei: non enim deerit tibi: nomen enim meum est in illo. Unde ipse in euangelio dicit: Ego ueni in nomine patris mei, et non 7 Gen. 22,11 sq. 12 Gen. 81, 13. 14 Ex. 13, 21. 16 Ei. 14, 19. 18 Ex. 23, 20 sq. 22 Io. 5,43. 1 desertam MW inaquosam A et sitientem otn. A; in archetypo codicis A uidetur fuisse: nemora aquosa et inaquosam terram in aquaeductus... terram M s. d. m. 2 2 in om. AWM chedrum M, caedi uim A myrtam Mx, myriam W, myrhum Pamelius 3 cyparissum] cupidissum d, cypresaum WM 5 ostendit om. W 6 idem sit B deus christus Lv 7 ad abraham om. B 8 alterum abraham om. AWl at ille B 9 neque] et nec M 10 quaequam M\' dum deum WMB 11 dilecto M 12 mihi] illi W 13 deus om. L dei om. M 15 in**die M equidem Wl nubes M\' illis ex illi W 16 nocte M sed ex corr. item] et postea WLBv promouebit autem illu W 19 inducam M praeparabi A 20 **audi M ob eras. et ne WMB inobaediens B ei LMB, et AW, ei et v 21 enim om. v nomen enim AM2L, nomen. Nomen enim B, nomen nonum nomen enim W, nomen quia nomen MI in illo est Mv 22 uenio W 5* recepistis me. cum alius uenerit in nomine suo, illum accipietis. Et iterum in psalmo CXVII: Benedictus est, qui uenit in nomine Domini. Item inMalachiel propheta: Testamentum meum fuit cum uita et pace, et dedi illi timorem timere me, a facie nominis mei proficisci illum. lex ueritatis fuit in ore eius, et iniustitia non est inuenta in labiis eius. in pace corrigens ambulauit nobiscum et multos auertit ab iniustitia. quoniam labia sacerdotis seruabunt scientiam, et legem exquirent ab ore eius, quoniam angelus Domini omnipotentis est.

In Genesi: Dixit autem Deus ad Iacob: exurge et ascende in locum Bethel et habita illic et fac illic altare illi Deo, qui tibi apparuit, cum fugeres a facie Esau fratris tui. Item apud Esaiam prophetam: Sic dicit Dominus Deus sabaoth: fatigata est Aegyptus, et negotiatio Aethiopum et Sabaim uiri alti ad te transgredientur et tui erunt serui et post te ambulabunt uincti conpedibus et adorabunt te et in te precabuntur: quoniam in te Deus est, et non est Deus alius praeter te. tu enim es Deus, et non sciebamus, Deus Israel saluator. confundentur et reuerebuntur omnes qui aduersantur tibi et cadent in confusione. Item 2 Ps. 117, 26. 3 Mal. 2, 5 sq. 11 Gen. 35, 1. 14 Es 45, 14 sq. 1 recipisti W, accepitis A alius M in ras. recipietis B 2 psalamo W est om. W 3 item in....1. 9 omnipotentis est om. LB, add. primus Morellius item] et W propheta om. WMv malachia v 4 cum Leui uitae et pacis v; cf. LXX: ἡ διαϑήϰη fxov ἠν μετ\' αὐτοι trjs tcjijs xal τη̄ς εὶϱήνης dedi] tedit W illi ex ali M timere] ut timeret v, om. M me om. W 6 et om. M pace linguae WMv corrigens] corregis W ambulabit W 7 uobiscum AM auertet WM 8 sacerdotis] corum A et legem... quoniam om. A 9 domini om. v omnipotenti sit A 10 ante Manutium cap. VI cum V coniunctum erat et libri II cap. XXVIIII numerabantur christi W, et christi L, et christus B 12 bethel] bethleem W altarem A, altere W illi om. M tibi] ibi A 13 apperuit W\' apud om. A 14 prophetam om. WLMBv deus om. B 15 sabainAW, sabannMI, sabam BM* uiri M s. l. m. 2 alti] excelsi W 16 tui om. B post te] poste A 17 praecabuntur] laetabunturB 18 alius om. W es] et-4 19 reuerebantur A 20 confusionem LMBv illic: Vox clamantis in deserto: parate uiam] Domini, rectas facite semitas Dei nostri. omnis uallis inplebitur et omnis mons et collis humiliabitur, et erunt omnia tortuosa in directum et aspera in uias planas, et uidebitur claritas Domini, et uidebit omnis caro salutare Dei, quoniam Dominus locutus est. Item apud Hieremiam prophetam: Hic Deus noster, et non deputabitur alius absque illo, qui inuenit omnem uiam prudentiae et dedit eam Iacob puero suo et Israel dilecto suo. post haec in terris uisus est et cum hominibus conuersatus est. Item apud Zachariam prophetam Deus dicit: Et transibunt per mare angustum et percutient in mari fluctus, et arefient omnes altitudines fluminum et confundetur omnis iniuria Assyriorum, et sceptrum Aegypti auferetur, et confortabo eos in Domino Deo ipsorum, et in nomine eius gloriabuntur, dicit Dominus. Item apud Osee prophetam Deus dicit: Non faciam iuxta iram indignationis meae, non sinam deleri Effraim, quoniam Deus ego sum, et non homo in te sanctus, et non introibo in ciuitatem, post Dominum ibo. Item in psalmo XLIIII: Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi, uirga recta est uirga regni tui. dilexisti iustitiam et odisti iniquitatem: propterea uncxit te Deus Deus 1 Es. 40, 3 sq. 6 Baracli 3, 35 sq. 9 Zacb. 10,11 sq. 15 Os. 11, 9 sq. 18 Ps. 44, 7 sq. 1 illic] apud eundem WLMBv deserto] heremo LB domini] dno LB 2 omnes L uallis A, riuus WLMBv 3 colles W tortuosa] pr.na A; axokux LXX 4 uias planas] campum LMBv; εὶς πεδία LXX (εὶς oJois JU/a; cod. Alex.) et.. domini om. A uidebit L omnis cla- ritas WLM 5 aalutarg A, om. L dni L 6 propbetam om. WLMBv; item L 10 et 15 hic est WM hic deus noster om. B computabitur B 7 illum AL prouidentiae M 8 d. suo A, dilecto sibi WLMBv 9 com Ms. l. m. 2 10 dominus WM mare om. W 11 mari W (ri add. m. 2), mare A arefacient WLMB; ξηϱανϑήσεται ndvja T fiaar) LXX omnem altitudinem M 12 confundentur WM omnes WM iniurias W, in iniuriaM 13 aegiptiorum W 15 dns dicitMB, dicit dns W 16 indignationes irae W efrem ALB, effrem WM 17 ego deus M in te sanctus] inter sanctos WB non om. A intribo W 18 deum WLB; dniaaa ϰυϱίου LXX sedes tua A, tbronus tuus WLMBv 19 deus om. M saecula saeculonun WLMBv recta est A, aequitatis WLMBv 20 et om. LB odisti A, odio habuisti WLMB iniquitatem AM, iniustitiam WLB deus deus A, dns deus WLMB tuus oleum laetitiae prae consortibus tuis. Item in psalmo XLV: Vacate et uidete, quoniam ego sum Deus, exaltabor in gentibus et exaltabor in terra. Item in psalmo LXXXI: Nescierunt neque intellexerunt, in tenebris ambulant. Item in psalmo LXVII: Cantate Deo, psallite nomini eius, iter facite ei, qui ascendit ad occasum, Dominus nomen est ei. Item in euangelio secundum Iohannem: In principio erat uerbum et uerbum erat apud Deum et Deus erat uerbum. Item illic Dominus ad Thomam: Inice huc digitum tuum et uide manus meas et noli esse incredulus sed fidelis. et respondit Thomas et dixit illi: Dominus meus et Deus meus. dicit illi Iesus: quia uidisti, credidisti. beati qui non uiderunt et credunt. Item Paulus ad Romanos: Optabam ego ipse anathema esse a Christo propter fratres meos qui sunt cognati secundum carnem, qui sunt Israelitae, quorum adoptio est et claritas et testamentum et legis constitutio et famulatus et promissiones, quorum patres et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Item in Apocalypsi: Ego A et Ω, initium et finis. ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis. qui uicerit possidebit ea et eorum hereditatem: et ero eius Deus, et ille erit 2 Ps. 45, 11. 3 Ps. 81, 5. 5 Ps. 67, 5. 7 Io. 1,1. 9 Io. 20, 27 sq. 13 Rom. 9,3 sq. 18 Apoc. 21,6 sq. 1 tuus om. M oleu*M, oleo L*Bv laetitiae A, exultationis WLJf prae consortibus tuis A, super participes tuos WLMBv 2 uidete AM, cognoscite WLBv quia A 3 nescierunt A, non cognouerunt WLMBv; cf. test. 13 4 tenebris A, umbra WLMBv deambulabunt WLMv, deambulauerunt B 5 LXVII] LXVI MB dno M iter A, uiam WLMBv 6 ei] et W ad A, in WLMBv occasu L deus LMBv est om. LBv ei A, illi WLMBv 7 secundum A, cata WLMB erat] fuit LB uerbom] sermo LB et ita locis proximis 8 et uerbum A 8.1. m. 2 illic] in eodem WLMBv 9 thoman WLM huc ex hocL uidete Al 10 includulus W\' et om. WLMBv 11 illi om. W dixit WM, et dixit B 12 uidisti me Mv credisti W beati A, felices WLMBv crediderunt WLMBv Palus W 13 ipse om. WMB, post esse ponit L 14 propter fratres meos A, pro fratribus WLMBv qui sunt cognati A, et cognatis meis qui sunt W, cognatisque (que om. LB) meis qui sunt LMB, cognatisque meis v 15 adeptio BL I est et A, et LBv, est WM et (ante legis) om. B 16 constitutiones B et ex] ex WMv; cf. Gr. 17 christus] sps A 18 ego sum v 20 ea] eam B hereditate A et (ante ero) A 8. I. m. 2 erit ille B, illi erint W mihi filius. Item in psalmo LXXXI: Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos discernens. Item illic: Ego dixi: dii estis et filii excelsi omnes, uos autem sicut homines moriemini. Quodsi iusti qui fuerint et praeceptis diuinis obtemperauerint, dii dici possunt, quanto magis Christus Deus Dei filius: sicut ipse in euangelio secundum Iohannem: Non est scriptum in lege, quoniam ego dixi: dii estis ? si illos dixit deos, et non potest solui, quod pater sanctificauit et misit in saeculum, uos dicitis, quoniam blasphemat, quia dixi: filius Dei sum. si non facio facta patris, nolite mihi credere: sed si facio et mihi non uultis credere, factis credite et cognoscite, quoniam in me est pater et ego in illo. Item in euangelio secundum Matthaeum: Et uocabitis nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum nobiscum Deus.

Apud Esaiam prophetam: Confortamini, manus resolutae, et genua debilia, exhortamini. qui estis pusillo animo, nolite timere. Deus noster iudicium retribuet, ipse ueniet et saluos faciet nos. tunc aperientur oculi caecorum et aures surdorum audient. tunc saliet clodus sicut ceruus et plana erit lingua mutorum: quia rupta est in deserto aqua et riuus in terra sitienti. 1 Ps. 81,1 et 6 sq. 7Io. 10, 34 sq. 13 Matth. 1, 23. 17 Es. 35, 3 sq. 1 fili W 2 deorum] dei L antem om. L deos LB, ds AM, om. W item] et iterum WLMBv diii A s. I. m. 2 3 excelsi AM, altissimi WLBv 4 iusti quis L, qui iusti A diuini L 6 sicut] sic n seca A, cata M, dicit cata WLB 7 ioannem dicit v nonne scriptum est Mv 8 illos ex illis L post deos inserit Pamelius et v: ad quos sermo dei factus est post solui add. m. 2 in M: scriptura quod] scriptura quem Patnelius 9 quiaB blasfemat A, phemat W, blasphemo B, blasphemas v 10 si AL, quodsi WMBv 11 sed si AL, et si MB, quodsi n sed si.... credere om. W facio et om. AML factis] operibus A 13 secundum] cata WLMBv 17 prophetam om. WLMBv eonfortiamini M 18 pusillo animo A, pusillianimes WL, pusillanimes MBv nolite timere nolite metuere AL, nolite metuere Mv, confortamini nolite metuere legendum censet Pamelius 20 nos faciet A adaperientar M 21 clodoa AW\', claudos L1 Item illic: Non senior neque angelus sed ipse Dominus liberabit eos, quia diliget eos et parcet eis, ipse redimet eos. Item illic: Ego Dominus Deus uocaui te in iustitia, ut teneam manum tuam, et confortabo te: et dedi te in testamentum generis mei, in lumen gentium, aperire oculos caecorum, producere a uinculis uinctos et de domo carceris sedentes in tenebris. ego Dominus Deus, hoc mihi nomen est. claritatem meam alii non dabo neque uirtutes meas sculptilibus. Item in psalmo XXIIII: Vias tuas, Domine, notas fac mihi et semitas tuas edoce me. dirige me in ueritate tua et doce me, quoniam tu es Deus salutaris meus. Vnde in euangelio secundum Iohannem Dominus dicit: Ego sum lumen mundi. qui me secutus fuerit, non ambulabit in tenebris sed habebit lumen uitae. Item secundum Matthaeum Gabriel angelus ad Ioseph: Ioseph fili Dauid, ne metueris adsumere Mariam coniugem tuam. quod enim ex illa natum fuerit, de Spiritu sancto est. pariet autem filium, et uocabis nomen eius Iesum. hic enim saluum faciet populum a peccatis. ItemsecundumLucam: Et Zacharias inpletus est Spiritu sancto et prophetabat dicens: benedictus Deus Israel, qui fecit redemptionem populo suo et suscitauit nobis cornu salutis in domo Dauid pueri sui. Item illic angelus ad pastores: 1 Es. 63, 9. 3 Es. 42, 6 sq. 8 Ps. 24,4 sq. 12 Io. 8,12. 14 Matfch. 1, 20 sq. 18 Luc. 1, 67 sq. 1 liberauit W 2 eos] illos WLMBv diligit MB et ipse WMBv 3 ut] et AL 4 confurtaui M 5 producere] procedere B 6 tenebris et in umbra mortis W 9 notas fac A, ostende WLMBv et om. A semita W doce LMB dirige A I deduc LM, et deduc v; dirige...1.10 doce me om. WB 10 ad ueritatem tuam LMv quia A deus om. W salutaris A, saluator WLMBv 11 secundum] cata WLMBv; item l. 13 12 sequitus W 14 angelos M\' ioseph] iospeh W 15 metueris AL sed in L tu in ras, timueris MB, timeas W adsumeret A coniuge W, morem LMBv 16 fuerat Mi, erit B est sancto LB; est om. W 17 populum suum WLMBv 18 peccatis eorum WMBv Item...1. 21 pueri sui om. L secundum] cata WBv cata lucam Mt s. I., angclos ad pastores Ml 19 spo A profetabat A, prophetauit WMBv dominus deus v 20 fecit A, prosperit WMBv, ôn ὲνεσϰέψατο xccl fnoirjae Gr. suscitabit A, excitauit WMBv nouis J. cornum A W {Ml 21 illic W 8.1. m. 2. illic a. a. pastores] cata Lucan M pastores ait B Ne timueritis. ecce enim adnuntio uobis, quoniam natus est uobis hodie saluator, qui est Christus Iesus, in ciuitate Dauid.

In psalmo secundo: Dominus dixit ad me: filius meus es tu, ego hodie genui te. pete a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae. Item in euangelio: Et factum est, quomodo audiuit salutationem Mariae Elisabeth, exultauit infans in utero eius: et inpleta est Spiritu sancto et exclamauit uoce magna et dixit: benedicta tu inter mulieres, et benedictus fructus uentris tui. et unde hoc mihi contigit, ut ueniat mater Domini mei ad me? Item Paulus ad Thessalonicenses II.: At ubi uenit adinpletio temporis, misit Deus filium suum natum de muliere. Item in epistula Iohannis: Omnis spiritus, qui confitetur legum Christum in carne uenisse, de Deo est. qui autem negat in carne uenisse, de Deo non est, sed est de antichristi spiritu.

Apud Esaiam prophetam: Et adiecit Dominus loqui ad Achaz dicens: pete tibi signum a Domino Deo tuo in altitudinem 1 Luc. 2,10 sq. 5 Ps. 2, 7 sq. 8 Lac. 1,41 sq. 13 Gal. 4, 4. 15 1 Io. 4, 2 sq. 20 Es. 7,10 sq. 1 uobis gaudium magnum W 2 est om. L 3 cum om. W princio A 5 dominus d. ad rae om. B 6 genèraui L pete A W, posce LB, postula Mv 8 euangelio] cataLucam add. WM, lucae primo L 8. 1. m. rec. quomodo] quando M, ut v 9 elisabeth om L exultabit W 12 contigit ALMBW*, contegit W*, contingit v 13 thessalonicenses. II. AML lB, thessalonl W, galatas L2l) at] ad AW uenit] aduenit v adinpletio ALWM\', impletioMxv, plenitudo B temporum B 14 muliere] uirgine WMB 15 omni-d1 16 carnem WB post de deo est exhibet W: qui medio ulIñ stat quem etc. quae uerba sunt cap. XVIIII, interm. om. est...1. 17 de deo om. A carnem B 17 natus non M de antichristi spiritu] antichristus M 18 et quod M 19 et (ante dei) om. A 20 prophetam om. LMBo 21 achaz A z m. 2 add., achoz B, ahas M dicens om. LB expete B ad dno M altitudine. M (m eras.) susum et in altitudinem deorsum. et dixit Achaz: non petam nec temptabo Dominum Deum meum. et dixit: audite itaque, domus Dauid. non pusillum uobis certamen cum hominibus, quoniam Deus praestat agonem. propter hoc dabit Deus ipse nobis signum: ecce uirgo in utero accipiet et pariet filium, et uocabis nomen eius Emanuel. butyrum et mel manducabit: priusquam. cognoscat aut proferat mala, conmutat bonum. Hoc semen praedixerat Deus de muliere procedere, quod calcaret caput diaboli. In Genesi: Tunc dixit Deus ad serpentem: quia tu hoc fecisti, maledictus tu ab omni pecore et ab omni genere bestiarum terrae. pectore tuo et uentre repes, et erit tibi terra cibus in omnibus diebus uitae tuae. et ponam inimicitiam inter te et mulierem et inter semen tuum et semen eius. ipse tuum calcabit caput et tu obseruabis calcaneum eius.

Apud Hieremiam prophetam: Et homo est, et quis cognoscet eum? Item in Numeris: Orietur stella ex Iacob et exurget homo ex Israel. Item illic: Procedet homo de semine eius et dominabitur multarum gentium, et exaltabitur t quam 9 Gen. 3,14 sq. 17 Hier. 17, 9. 18 Nom. 24,17 et 7 sq. 1 stiisam Lv susum in altitudinem om. B altitudine M ad Achaz A (d et z add. m. 2), achas M 2 nec] et non Bv audite v (άϰούσατε Jrj LXX), audi ALMB itaque M ita tn ras. 3 dauid] iaoob MB pnssillum A, pusillam erit MB nobis5 ntero AMBLX, aterum L\'v uocabis M, uocabit A, uocabitis LBv; xaltaus LXX 6 emmanuhel AL, iesum M bnturum Al 7 ant] ut v properat Lx, praeferat r; πϱοελέσϑαι LXX conmutat AB, conmutate L, commottet M, commutato V (priusquam sciat reprobare malum et eligere bonum r, priusquam cognoscat, ut praeferat mala, commutabit bonum Oxon.) 8 procedere om. A 9 caput om, B 10 pecore et ab omni om. n 11 bestiarum. Terra, M (e eras.) repis A 12 in om. M 13 tuum et semen] tuum et inter semen M, om. v ipsa M 14 calcauit AB, obserobit L, obseruauit M; cf. tamen LXX 16 concreatus A ut] et M in ras. m. 2 17 hieremiam profetam A, hieremiamLv, hieremian dicit MB cognoecit M 19 surget M illic om. A procedit A 20 et om. M multorum A quam ALB, tanquam gygans M s. I. tn. 2, tanquam v Gog ipsum regnum, et augebitur regnum eius, et Deus eduxit . eum ex Aegypto: quasi claritas unicornis ei, et edet gentes inimicorum suorum et crassitudines eorum emedullabit et balistis suis configet inimicum. recubans requieuit quasi leo et quasi catulus leonis. quis suscitabit eum ? qui benedicunt te, benedicti sunt, et qui maledicunt te, maledicti sunt. Item apud Esaiam: Spiritus Domini super me. propter quod uncxit me bene nuntiare pauperibus, misit me curare contribulatos corde, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, uocare annum Domini acceptabilem et diem retributionis. Vnde in euangelio Gabriel ad Mariam: Et respondens angelus dixit ad illam: Spiritus sanctus superueniet in te et uirtus Altissimi obumbrabit te. quapropter quod nascetur sanctum, uocabitur filius Dei. Item in epistula Pauli ad Corinthios prima: Primus homo de terrae limo, secundus homo de caelo. qualis ille de limo, tales et qui de limo, et qualis caelestis, tales et caelestes. quomodo portauimus imaginem eius, qui de limo est, portemus et imaginem eius, qui de caelo est.

In Regnorum secundo: Et fuit uerbum Domini ad Nathan dicens : uade et dic seruo meo Dauid: haec dicit Dominus: non tu aedificabis mihi domum ad inhabitandum: sed erit, cum inpleti fuerint dies tui et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te qui erit de utero tuo, et parabo regnum 7 Es. 61,12 sq. 11 Luc. 1,35. 14 I Cor. 15,47 sq. 20 II Sam. 7, 4. 5. 12-14 et 16. 1 gog] gens B ipsum regnum] regnum ipsius v eduxit deus (et om.) B seduxit A, duxit L 2 claritus A ei] eius M, et B, om. A edet] edei A 3 grassitudines ALM eorum] illorum Mv bailistis L 4 configet L, consiget A, conficiet B, confringet Mpoat ras. secubans A, recumbens Oxon. quasi] sicut M 5 quis] qui A suscitauit Ml benedicent MB te ex et L benedic.ti M 6 maledicent MB 7 dñf dñf B 9 uisum restituere A dno M 10 in euangelio om. B, in euangelio cata Lucam v, gabriel in euang. M 11 respon- dit B 12 obumbrauit L, inumbrabit M, obumbrae A te om. A quia propter A 13 nascetur ex te M v 14 prima om.B, priore v 15 de (ante limo)] e LB etMs. l. talis L 17 portabimus A 20 re- gnorum A, basilion LMBv secunda L\' natham A eius. hic fabricabit domum nomini meo, et erigam thronum eius usque in saeculum, et ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium: et fidem consequetur domus eius, et regnum eius usque in saeculum in conspectu meo. Item apud Esaiam: Et exiet uirga de radice Iesse, et flos de radice ascendet: et requiescet super eum spiritus Dei, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, inplebit eum spiritus timoris Dei. Item in psalmo CXXXI: Iurauit Dominus ipsi Dauid ueritatem et non frustrabitur eum: de fructu uentris tui ponam super sedem meam. Item in euangelio secundum Lucam: Et dixit angelus ad illam: ne timeas, Maria. inuenisti enim gratiam ante Deum. ecce concipies in utero et paries filium et uocabis nomen eius Iesum. hic erit magnus et filius Altissimi uocabitur, et dabit illi Dominus Deus thronum Dauid patris sui, et regnabit super domum Iacob in saecula, et regni eius non erit finis. Item in Apocalypsi: Et uidi librum in dextera Dei sedentis super thronum scriptum intus et retro, signatum signis septem: et uidi angelum fortem praedicantem uoce magna: quis dignus est accipere librum et aperire signa eius ? nec quisquam poterat neque in caelo neque super terram neque sub terra aperire librum sed neque perspicere eum. et ego flebam multum, quod nemo dignus inuentus esset, qui aperiret librum aut uideret illum. et unus ex senioribus dixit mihi: ne 4 Es. 11, 1 sq. 8 Ps. 131, 11. 11 Luc. 1, 30 sq. 16 Apoc. 5, 1 sq. 1 fabricabit A, aedificabit mihi LBMv nomine L, in nomine v 4 et OJM. A exict A, exifeit Mv, exiuit LB 5 de radice om. B iessae L radice eius vM, sed add. eius in M s. l. m. 2 ascendit B, ascendent A 6 domini LBv 7 fortitudinis et consilii Ml scientiae ex sapientiae M et inpleuit M\'r 8 eum] illum LMB domini Bv CXXXI] CXXV lJ, CXXX Msed C add. M. 2 9 deusLMv frustrabitur eum A, reprobauit eam LMBv, ov M n ἀϑετήσει avirjv (αὐτόν cod. Alex.) LXX 10 sedem meam A, thronum meum MBv, thronum tuum Lr 11 secundum] cata LMBv 12 enim L 8. l. dum B 13 magnum A 17 et scriptum LMB intus A fs w. 2 add.) et retro] secreto A; super et retro posuit m. 2 inM: forris 18 sigillis B 20 super terram] in terra MB 21 sub terram BM\' prospicere M 22 inuentus A, repertus LMBv fleueris, ecce uicit leo de tribu Iuda, radix Dauid, aperire librum et septem signacula eius.

ApudMicheam: Et tu Bethleem domus illius Effrata numquid exigua es, ut constituaris in milibus Iuda ? ex te mihi procedet, ut sit princeps apud Israel, et processiones eius a principio, a diebus saeculi. Item in euangelio: Et cum Iesus natus esset in Bethleem Iudaeae in diebus Herodis regis, ecce magi ab oriente uenerunt Hierosolymam dicentes: ubi est, qui natus est rex Iudaeorum ? uidimus enim stellam eius in oriente et uenimus adorare illum.

Apud Esaiam: Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Dei cui reuelatum est? adnuntiauimus coram ipso sicut pueri, sicut radix in terra sitienti. non est figura eius neque claritas: et uidimus illum, et non habuit figuram neque speciem, sed figura eius sine honore et deficiens praeter ceteros homines. homo in plaga positus et sciens ferre inbecillitatem: quia auersa est facies eius, inhonoratus est et non est conputatus. hic peccata nostra portat et pro nobis dolet, et nos putauimus esse illum in dolore et in plaga et in uexatione: ipse autem uulneratus est propter facinora nostra et infirmatus est propter peccata nostra. doctrina pacis nostrae super illum, liuore eius nos sanati sumus. 4 Mich. 5, 1. 7 Matth. 2, 1 sq. 13 Es. 53, 1 sq. 2 soluere septem Bv signacula] signa LMv 3 betlem A, bethlcm ML (item 1. 4), bethlehem idem B 4 michean M illius om. Mo ephratha LMB, efretanum A numquid MB, quid A, num L, non u 5 proeedit A 6 procossionis AB, in margine tn. 2 add. in M 7 a om. L 8 iudeae B, iudaee L, iudae AM; cf. test. II29 herodes M1 9 uenerunt 3t, aduenerunt ALB; cf. 1. c. hierusolima A, ierosolima B, «thierusolymam M fab eras.) 11 et ecce A uenimus cum muneribus v, 14 domiuiLv; xvolov LXX adnuntiatum est B 18 ferre] terrae L iniirmitatem B 19 conputatus conputatus A 20 portauit ex portat M m. 2 doleuit ex dolet M m. 2 essc ex illum B illum esse v 22 fatinora M 23 doctrine M et liuore v -nos sanati A (ἡμεῑς ἰάϑημεν LXX), omnes sanati B, sanati LMo. omnes sicut oues errauimus, homo uia sua errauit. et Deus tradidit illum pro peccatis nostris, et ipse propterea, quod uexatus est, non aperuit os suum. Item apud eundem: Non sum contumax neque contradico: dorsum meum posui ad flagella et maxillas meas ad palmas, faciem autem meam non auerti a foeditate sputorum, et fuit Dominus auxiliator meus. Item illic: Non clamabit, neque audiet quisquam in plateis uocem eius. arundinem quassatam non confringet et linum fumigans non extinguet sed in ueritate proferet iudicium. fulgebit et non quassabitur, quoadusque ponat in terra iudicium, et in nomine eius gentes credent. Item in psalmo XXI: Ego autem sum uermis et non homo, obprobrium hominum et abiectio plebis. omnes qui uidebant me subsannabant me et locuti sunt labiis et mouerunt caput: sperauit in Domino. eripiat eum: saluum faciat eum, quoniam uult eum. Item illic: Exaruit uelut testum uirtus mea et lingua mea adhaesit faucibus meis. Item apud Zachariam: Et ostendit mihi Dominus Iesum sacerdotem illum magnum stantem ante faciem angeli Domini, et diabolus stabat ad dexteram eius aduersari ei. et Iesus erat indutus uestimenta sordida et stabat ante faciem ipsius angeli et respondit et ait ad eos qui stabant ante faciem eius dicens: auferte uestimenta sordida ab eo. et dixit ad eum: ecce abstuli iniquitates tuas. et induite eum poderem et inponite cidarim mundam super caput eius. Item 3 Es. 50, 5 sq. 6 Es. 42, 2 sq. 11 Ps. 21, 7 sq. 15 Ps. 21,16. 16 Zach. 3, 1 et 3 sq. 1 omnes om. B a uia MBv dominus LMBv 6 deus LMB; ϰύϱιος illic] apud eundem LMBv 7 clarnauit M quisquam A, quisLMBv harundinem MB 8 linum] lignumBMl fumigantem AB 11 credunt B2 XXI] uicessimo L 12 obprobrium AB, ma- ledictum LMv hominis Mv plebis] populi Lv me uidebant LMv 13 subsannabantAB, despiciebant LMv et om. B in labiis Lv 14eripiet B, liberet M; eripiat eum om. L saluum faciet B, saluet L; saluum f. eum om. M quoniam] quam A 15 illic] ille A aruit LMv tamquam B tcsta LMv uirtus] fortitudo L 16 adhaesit AB, adglutinata est LMv 19 auersari Ml erat om. M sordida»#** M (ab eo eras.) stabant scripsit Baluzius et stabat...1. 21 ab eo om. Ml, add. in margine m. rec. 20 ipsius] eius M . stabat L 21 uestimenta eius M 22 indulte A eum eras. in M poderem BL2M\'1, podorem LlA, pudorem Ml 23 in ponite *t inponite A (e eras.). cidarem A Paulus apostolus ad Philippenses: Qui in figura Dei constitutus non rapinam arbitratus est, esse se aequalem Deo, sed se exinaniuit formam serui accipiens, in similitudine hominis factus, et habitu inuentus ut homo humiliauit se, factus obaudiens usque ad mortem, mortem autem crucis. propter quod et Deus exaltauit illum et donauit illi nomen, ut sit super omne nomen, ut in nomine Iesu omnes genu curuent caelestium et terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Iesus in gloria est Dei patris.

In Sapientia Salomonis: Circumueniamus iustum, quoniam inutilis est nobis et contrarius est operibus nostris et exprobrat nobis peccata legis. promittit scientiam Dei se habere et filium Dei se nominat. factus est nobis in traductione cogitationum nostrarum, grauis est nobis etiam ad uidendum: quoniam dissimilis est aliis uita illius, et mutatae sunt uiae eius. tamquam nugaces aestimati sumus ab illo, continet se a uiis nostris quasi ab inmunditiis et praefert nouissima iustorum et gloriatur patrem Deum. uideamus ergo, si sermones eius ueri sunt, et temptemus, quae euentura sunt illi. contumelia et tormento interrogemus eum, ut sciamus reuerentiam illius et probemus patientiam eius. morte turpissima condemnemus eum. haec cogitauerunt et errauerunt: excaecauit enim illos malitia ipsorum et nescierunt sacramenta Dei. Item apud Esaiam: Videte, quomodo iustus perit, et nemo intellegit, et uiri iusti tolluntur, et 1 Phil. 2, 6 sq. 11 Sap. 2, 12-17. 19-22. 24 Es. 57, 1 sq. 1 apostolus om. LMBv 2 rapina A semet ipsum Lv; cf. test. in 39 3 inaninit MB similitudinem MBv hominum Lv 4 ut Let Ms. I. m. 2 obaedicns A, obediens Bv 6 ut sit **• L, quod est v 7 omnes ALBM1, omne M*v genus A curuentur M, Rectatur a et (ante terrestrium) om. LBv 8 iesus christus Bv 9 doi patria est B 10 iustus ABM? 8. l., christus LMl 11 solomonis dicit MB 12 inntilis A, insuauis LMBv: δύσχϱηστος LXX traductionem B 16 uiae ex uitae L eius.4, illivsLMBv 17 et continet MBv 18 profert M 19 habere M 8. I. m. 2 ante patrem, patrem se habere Bv eius A, illiusXMBv sint Bl 20 uenturaXBr tormenta L1 21 et prob. pat eius om. M 22 eius A, illius LBv 23 et excaecauit L nemo recognoscit. a facie enim iniustitiae sublatus est iustus, erit in pace sepultura eius. De hoc ipso in Exodo ante praedictum: Innocentem et iustum non occides. Item in euangelio: ludas paenitentia ductus sacerdotibus et senioribus dixit: peccaui tradens sanguinem iustum

Apud Esaiam: Sicut ouis ad uictimam adductus est et sicut agnus coram tondente sine uoce, sic non aperuit os suum. in humilitate iudicium eius sublatum est: natiuitatem autem eius quis enarrabit? quoniam auferetur a terra uita eius, a facinoribus populi mei abductus est ad mortem, et dabo malos pro sepultura eius et ipsos diuites pro morte eius, quia facinus non fecit neque insidias ore suo. propterea ipse consequetur multos et fortium diuidet spolia, propterea quod tradita est ad mortem anima eius, et inter facinerosos deputatus est. et ipse peccata multorum pertulit et propter facinora illorum traditus est. Item apud Hieremiam prophetam: Domine, significa mihi, et cognoscam, tunc uidi meditationes eorum. ego sicut agnus sine malitia perductus sum ad uictimam: in me cogitauerunt cogitatum dicentes: uenite, mittamus lignum in panem eius et eradamus a terra uitam eius, et nomen eius non erit in memoria amplius. Item in Exodo dixit Dominus Deus ad Moysen: Accipiant sibi singuli ouem per domos tribuum, ouem sine uitio, perfectum, masculum, anniculum erit uobis. ab agnis et haedis 3 Ex. 23, 7. 4 Matth. 27, 3 sq. 8 Es. 53, 7-9 et 12. 18 Hier. 11,18 sq. 23 Ex. 12, 3 et 5 sq. 1 iustitiae B saluatus L et erit Lv, erit enim MB 3 in euangelio om. B 4 paenitentia ductus iudas B ductus] actus A 6 qui ex quod L 7 passionis eius B 8 oues A ductus MB 9 tondente se MBv, tondentem A sed m eras aperit L, apperuit M in faumilitate add. m.2inM 10 autem om. Ba 11 ennarabit A, enarrauit MB 12 abductus Lltf, ex adductus A m. 1, adductus Bv seppultura A1 13 quia] qui B 14 insidias ore suo] dolus fuit in ore eius M deuidet A 17 facinorii A 18 prophetam om. LMBv 20 ad uictimam om. B 21 in panem] pane A; cf. test. II20 eradicemusB, tollamus M a] deM terram L 22 memoriam ALMl 23 dixit dominus otn. LMBv 24 domos om. M, domum B tribum M 25 annicnlus M I et om. L ab haedis M Bv accipietis, et occident illum omne uulgus synagogae filiorum Israel ad uesperam et accipient de sanguine et ponent super duos postes et super limen in domibus, in quibus eum edent in ipsis: et edent carnes ista nocte assatas igni et azyma cum picridibus edent. non edetis de eis crudam neque coctam in aqua, nisi assatas igni, caput cum pedibus et interaneis: nihil derelinquetis ex his in mane et ossum non confringetis ab eo. quae autem relicta fuerint de eo usque in mane, igni crementur. sic autem comedetis eum: lumbi uestri praecincti et caligae uestrae in pedibus uestris et bacula uestra in manibus uestris: et edetis eum festinanter. pascha est Domini. Item in Apocalypsi: Et uidi in medio throni et quattuor animalium et in medio seniorum agnum stantem tamquam occisum, habentem cornua septem et oculos septem, qui sunt septem spiritus Dei missi per orbem terrae. et ueni et accepit librum de dextera Dei sedentis in throno. et cum accepisset librum, quattuor animalia et uiginti quattuor seniores prostrauerunt se ante agnum habentes singuli aureas citharas et pateras aureas plenas odoramentis supplicationum, quae sunt orationes sanctorum, et cantauerunt canticum nonum dicentes: dignus es accipere librum et aperire signacula eius, quoniam occisus es et emisti nos de sanguine tuo ex omni tribu et lingua et populo et natione, et eos regnum Deo nostro sacerdotesque 11 Apoc. 5, 6 sq. 1 omnis MB uulgus] populus M 2 uesperum B accipiant M sanguine eius Mv pones A 3 in quibus om. B edent ex dent L in om. B 4 istas A, ipsas MB, ipsa v azima A pigridibus L, amaritudine MB, lactucis agrestibus scripsit Erasmus 5 edetis] edentis A eo ex eis M m. 2 cruda B, crudam carnem M cocta B aquam Ml assatas] assas A, assata LB, assatam Mv 6 iteraneis A relinquetis M, derelinquentes A 7 his] eis Bv ossum BM1, os ALMH ab] ex 11 derelicta M 8 usque om. B comedetis] manducabitis B 9 caligae] calciamenta MB uestra MB 10 baculi M et bacula... uestris om. B 11 est enim Bv in (post uidi) om. AL 12 et (ante in) om. B 13 tamquam A, quasi LMBv 14 orbem terrae] omnem terram A 15 dextra 1J dei] om. MB, de in L eras. in throno] supra thronum B 17 aureas om. Mv 18 phateras M susplicationum A 19 nouum canticum LMB 20 es domine v accipere] aperire L signacula A, signa LMBv 21 redemisti Mv de] deo L, om. v 22 eos AL, fecisti nos MBv dno A sacerdotes quae AL, et sacerdotes quae B, et sacerdosque M m. 6 fecisti, et regnabunt super terram. Item in euangelio: Altera die uidit Iohannes Iesum uenientem ad se et ait: ecce agnus Dei, ecce qui auferet peccata mundi.

Apud Esaiam prophetam sic dicit Dominus: Ecce ego inmitto in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum, summum, angularem, honoratum: et qui crediderit in eum non confundetur. Item in psalmo CXVII: Lapidem quem reprobauerunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. a Domino factus est hic et est mirabilis in oculis nostris. hic est dies, quem fecit Dominus: exultemus et laetemur in eo. o Domine, saluum me fac, o Domine, bene prospera. benedictus qui uenit in nomine Domini. Item apud Zachariam: Ecce ego adduco puerum meum. ortus nomen est ei: quoniam lapis, quem dedi ante faciem Iesu, super lapidem ipsum unum septem oculi sunt. Item in Deuteronomio: Et scribes super lapidem omnem legem hanc manifeste nimis. Item apud Iesum Naue: Et accepit lapidem magnum et statuit eum illic contra Dominum et ait Iesus ad populum: ecce lapis iste erit in testimonium, quia iste audiuit omnia quae dicta sunt a Domino, quanta locutus est ad uos hodie: et erit ipse uobis in testimonium in nouissimo dierum, quando recesseritis a Deo uestro. Item in Actibus apostolorum Petrus: Principes populi et seniores Israel: ecce nos hodie interrogamur a uobis super benefacto hominis infirmi, in 1 Io. 1, 29. 5 Es. 28,16. 8 Ps. 117, 22 sq. 13 Zach. 3, 8 sq. 16 Deut. 27, 8. 17 Ios 24, 26 sq. 23 Act. 4, 8 sq. 2 uidet L, uidi A I iohannis A iesu Ml ecce agnus dei om. A 3 et ecce v aufert Bv, tollit M 5 prophetam om. LMBv 6 sion om. A 7 mundum summum A 8 lapidem AB, lapis LMv reprobarunt L1 10 factum M hic] iste Lv, istud M sed ud in rcw. et est om. A in ras. mirabilis AMI, mirabile M2 B, admirabilis Lv hic est] haec est AM, iste LBv quam M 11 laetemur] iucundemur Lv eo MlLB, ea AMl saluum...prospera om. M saluum me fac AB, salua igitur I/v 12 bene prospera AyB, bene prosperare A1, dirige igitur Lv benedictus est LMB 14 ortus] oriens Mv ei estLB 15 oculis B 16 scribe B 17 iesu ALM 20 audit AL deo B 21 et om. L 22 actis LMB 23 petrus petrus princeps A israel audite Mv quo iste saluatus est. sit uobis omnibus notum et omni populo Israel, quia in nomine Iesu Christi Nazareni, quem uos crucifixistis, quem Deus suscitauit a mortuis, in illo iste in conspectu uestro sanus adstat, in alio autem nullo. hic est lapis qui contemptus est a uobis qui aedificabatis, qui factus est in caput anguli. non est enim nomen aliud sub caelo datum hominibus, in quo oportet saluari nos. Hic est lapis in Genesi, quem ponit Iacob ad caput suum, quia caput uiri Christus, et dormiens uidet scalam ad caelum pertingentem, in qua constitutus erat Dominus, et angeli ascendebant et descendebant: quem lapidem consecrauit et uncxit sacramento unctionis Christum significans. hic est lapis in Exodo, super quem sedit Moyses in cacumine collis, quando Iesus Naue contra Amalech dimicabat, et sacramento lapidis et stabilitate sessionis Amalech superatus est ab Iesu, id est diabolus a Christo uictus est. hic est lapis magnus [in Basilion primo], super quem posita est arca testamenti, quando eam ab allophylis remissam et redditam in plaustro boues reporta uerunt. hic est lapis [in Basilion primo], quo Dauid frontem Goliae percussit et occidit, significans diabolum et seruos eius inde prosterni uictos scilicet ea capitis parte, quam signatam non habent: quo signo nos et tuti sumus semper et uiuimus. hic est lapis, quem cum alienigenas Israel 1 aalnus B omnibus nobis no.tum A o I!ras. 2 quia ex quique B njuarei LMB, nazorei A\' 3 ezcitauit LBM, sed ex in ras, in M 5 quem aedificabitis M, aedificantibus Bv factus] poaitus MB 6 nomen enim B caelo] saeculo L 7 nos saluos fieri B 9 uidit A, uidens M pertinguentem A, pertinentem L1 10 constitus L 11 diBcendebant AI L 13 sedet Ml cacuminem M\' 14 collis] montis B biesum nauae A 15 dimicauit v et (ante sacr.) om. A 16 ab-.. uictus est om. L 17 in basilion primo uncis inclusi 18 prima L, libro I. BM* quem] quae A archa B 19 allofllis A 20 portauerant B Item bic v lapis item AL, ille lapis B basilion] regno- rum A prima L, om. v 21 et M 8.1. m. 2 et occidit om. A 23 uic- toe A, uicto LMB, uicta v eam c. partem BMl et Oxon. 24 haberet MB uirtuti ex tuti A m. 2 semper sumus v 25 cum ponit post istrahel A alienigena LBM1 uicissent M 6* uicisset, statuit Samuel et appellauit nomen eius Abennezer id est lapis auxiliator.

Apud Danihelem: Et ecce imago nimis magna, et contemplatio eius imaginis metuenda et elata stabat contra te: cuius caput fuit ex auro bono, pectus et brachia eius argentea, uenter et femora aerea, pedes autem ex parte quidem ferrei, ex parte autem fictiles, quoadusque abscisus est lapis de monte sine manibus concidentium et percussit imaginem super pedes ferreos et fictiles et comminuit eos minutatim, et factum est simul ferrum et testa et aeramentum et argentum et aurum, facta sunt minuta quasi palea aut puluis in area aestate, et uentilauit illa uentus, ita ut nihil remanserit in illis, et lapis qui percussit imaginem factus est mons magnus et inpleuit totam terram.

Apud Esaiam: Erit in nouissimis temporibus manifestus mons Domini et domus Dei super uertices montium et exaltabitur super colles, et uenient super illum omnes gentes, et ambulabunt multi et dicent: uenite, ascendamus in montem Domini et in domum Dei Iacob, et nuntiabit nobis uiam eius, et ambulabimus in illa. de Sion enim prodiet lex et uerbum Domini ab Hierusalem: et iudicabit inter gentes et redarguet populum 5 Dan. 2, 31 sq. 19 Es. 2, 2 sq. 5 danihelam AMl, danihel LB etcce M 6 eius] huius M lata MB cuius As. I. 7 bono auro A 8 faemora eius MB ex parte] partim M, parte B et sic loco proximo 9 abscissus LMB 10 ferreos et] om. A, ferreos B 11 comminuet M eos om. B comminutatim B factum] fractum Oxon. 12 testae A et facta MBv 13 in aera estate M, intra aestate B uentilabit A 14 ita om. A remanserint L in A, om. B, ex Lv et 8. I. m. 2 M 18 quisque L ascenderent M m. 2 ex acciderent 19 ot erit B manifestum L1 . 20 dnl ex dno L 23 nuntiauit M \\ annuntiabit B eius om. A ambulauimus Ml 24 prodiet A, procedet LMBv 25 iudauit M populos B multum, et concident gladios suos in aratra et lanceas suas in falces et iam non discent pugnare. Item in psalmo XXIII: Quis ascendit in montem Domini aut quis stabit in loco sancto eius? innocens manibus et mundo corde, qui non accepit in uano animam suam nec iurauit proximo suo in dolo. hic accipiet benedictionem a Domino et misericordiam a Deo salutari suo. haec est generatio requirentium illum, quaerentium faciem Dei Iacob.

Apud Iohel: Canite tuba in Sion, sanctificate ieiunium et indicite curationem, adgregate populum, sanctificate ecclesiam, excipite maiores natu, colligite paruulos lactantes, procedat sponsus de cubiculo suo et sponsa de thalamo suo. Item apud Hieremiam: Et auferam de ciuitatibus Iuda et de quadriuiis Hierusalem uocem laetantium et uocem gaudentium, uocem sponsi et uocem sponsae. Item in psalmo XVIII: Et ipse tamquam sponsus procedit de thalamo suo: exultauit ut gigans ad currendam uiam. a summo caelo egressio eius et occursus eius usque ad summum eius, nec est qui se abscondat a calore eius. Item in Apocalypsi: Veni, ostendam tibi nonam nuptam uxorem agni. et duxit me in spiritu in montem magnum et ostendit mihi ciuitatem sanctam Hierusalem descendentem de caelo, a Deo 2 Ps. 23, 3 sq. 10 Ioel. 2, 15 sq. 14 Hier. 16, 9. 16 Ps. 18, 6 sq. 20 Apoc. 21, 9 sq. 1 lancias A 2 etiam LB non non L pugnare] belligerare B XXIII] XXII L 3 adscendet LBv; cfr. test. III79 aut] et L quiMI 4 mundus L qui] quiaAf 5 nec] et non LMv in dolo proximo suo MB, subdole proximo sibi Lv hic] iste LMv accepietJ.1 6 sa- latare LM haec est] ista LMv generatio] natiuitas LMv 7 requirentium illum (eum B) querentium AB, eorum qui eum quaerunt, qui quae- Tunt LMfJ 8 et ecclesiam A post ecclesiam eras. suam in M 9 spiritaliter MB 10 scite L 11 congregate MB 12 lactentes v 13 enbicvloAML\'1, cubi. Ll, cubili Bv ieremian M 14 quadruuiis B, quadruum A 16 tamquam] uelut LMv 17 procedit A, procedens B, egrediens LMv uelud LM gigas v ad currendam uiam AMB, uiam currere Lv 18 caelo] caeli Lv egressio] profectio L decursua M, decursio Lv 19 nec] et non LM se abscondat] lateat LMv calorem (a om.) L habentem claritatem Dei. Item in euangelio secundum Iohannem: Vos mihi testes estis, quoniam dixi eis qui missi sunt ab Hierosolymis ad me, quia non sum Christus, sed quoniam missus sum ante ipsum. qui habet enim sponsam sponsus est: amicus autem sponsi est qui stat et audit eum et gaudio gaudet propter uocem sponsi. Huius rei mysterium ostensum est apud Iesum Naue, quando iussus est excalciare se, quod scilicet sponsus non ipse esset erat enim in lege, ut quisque nuptias recusaret calciamentum deponeret, calciaretur uero ille qui sponsus fu turus esset — Et factum est, quomodo fuit Iesus in Ierico, circumspexit oculis et uidit hominem stantem ante faciem suam et frameam haerentem in manu eius et dixit: noster es aut aduersariorum? ille autem dixit: ego sum dux uirtutis Domini, nunc adueni. et Iesus cecidit in faciem ad terram et ait illi: Domine, quid imperas famulo tuo? et ait dux uirtutis Domini: solue calciamentum de pedibus tuis. locus enim, in quo stas, terra sancta est. Item in Exodo Moyses iubetur calciamentum deponere, quod nec ipse sponsus esset: Et adparuit ei angelus Domini in flamma ignis de rubo: et uidit, quoniam rubus ardebat igni, rubus autem non cremabatur. et dixit Moyses: transiens uidebo hoc grande uisum, cur utique non crematur rubus. ut uidit autem, quoniam accedit uidere, uocauit eum Dominus Deus de rubo dicens: Moyses, Moyses. qui dixit: quid est? et dixit: ne accesseris huc nisi solueris calciamentum de pedibus tuis. locus enim, in quo stas, terra sancta est. et dixit 2 Io. 3, 28 sq. 11 Ios. 5, 13 sq. 19 Ex. 3, 2 sq. 1 claritatem M sed clari in ras. sec A, cata LMBv et ita semper 3 hierusolimis AM, hierosulimis L 4 ipsum] illum v enim habet n 7 iesu ALM iustus L 9 quisquis v 11 quomodo ALBVM1 (cf. p. 73, 8), quando M1, cum n fuit ALBV, uenit M, esset v hiericho ALM*, iericho B 12 circum inspexit A 13 haerentem] habentem M, tenentem v aut] an MBv 14 autem om. B 15 tunc M aduenl et] adueniet A, adueniens MB procidit M 16 imperas] dicis M 17 tu stas M 19 deponere] soluere M 20 uidet LBM1 21 ardebat AM*, strdietLMlB, arderet v 22 quur L utique] utroq. L 23 acciditL 24 eum L 8. i. uoce autem expuncta mose mose L 25 ne] nec A hoc LMl 26 tu stas M ei: ego sum Deus patrum tuorum, Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Iacob. Hoc autem manifestum est in euangelio secundum Iohannem: Et respondit illis Iohannes: ego quidem baptizo in aqua: in medio autem uestrum stat, quem uos ignoratis: ipse est enim, de quo dixi: post me ueniens homo ante me factus est, cuius non sum dignus corrigiam calciamenti soluere. Item secundum Lucam: Sint lumbi uestri adcincti et lucernae ardentes et uos similes hominibus expectantibus dominum suum , quando ueniat a nuptiis, ut cum uenerit et pulsauerit, aperiant illi. beati serui quos adueniens dominus inuenerit uigilantes. Item in Apocalypsi: Regnauit Dominus Deus omnipotens, gaudeamus et exultemus et demus ei claritatem, quoniam uenerunt nuptiae agni et uxor eius se praeparauit.

Apud Esaiam: Expandi manus meas tota die ad plebem contumacem et contradicentem mihi, qui ambulant uias non bonas sed post peccata sua. Item apud Hieremiam: Venite, mittamus lignum in panem eius et eradamus a terra uitam eius. Item in Deuteronomio: Et erit pendens uita tua ante oculos tuos, et timebis die et nocte et non credes uitae tuae. Item in psalmo XXI: Effoderunt manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea. ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me, 3 Io. 1, 26 sq. 7 Luc. 12, 35 sq. 11 Apoc. 19, 6 sq. 15 Es. 65, 2. 17 Hier. 11, 19. 19 Dent. 28, 66. 21 Ps. 21,17 sq. 1 patris tui LMBfJ; cf. LXX:$aeds rov ncciQog tJOV abraham et LMv 2 et (ante deus) om. LBv hac A manifestum AL1 B, manifestatumL\'lMv 3 illi B iohannis A 4 uos baptizo MB qui medio uestrum stat et sqq. exhibet W in (ante medio) om, WM uestro L uos on,. L 5 ignoratis A, non nostis WLMB, nescitis v ueniet ex ueniens M. qui ante WM, sed qui s. 1. m. 2 in M 6 corrigiam om. A calciamenta A B 7 lucan WM praecincti fJ 9 ut] et W 10 illi] eir beati] felices WL illi om. W 11 apocalypsis JB regnabit W 12 ei om. B gloriae claritatem Wv 13 nuptiae eius et uxor agniilf praeparauit se M, parauit se B 14 illum om. L 15 tota die ezpandi m. m. M 18 pane AWL; cf. test. II15 eradamus] euellamus M terram A uitam om. A 20 credis AWMX dies ante uitae eras. iftM 21 et foderuntZ pedes meos WLv 22 uero] autem WLMv conaiderauerunt AB, contemplati sunt WLMv conspexerunt AB, uidenuit WLMfJ diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem. tu autem, Domine, ne elongaueris auxilium tuum a me, ad defensionem meam respice. eripe a framea animam meam et de manu canis unicam meam. libera me de ore leonis et a cornibus unicornuorum humilitatem meam. narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio ecclesiae laudabo te. Item in psalmo CXVIII: Confige clauis de metu tuo carnes meas. Item in psalmo CXL: Eleuatio manuum mearum sacrificium uespertinum. De quo sacrificio Sophonias dixit: Metuite a facie Domini Dei, quoniam prope est dies eius: quia parauit Dominus sacrificium suum, sanctificauit uocatos suos. Item apud Zachariam: Et intuebuntur in me, in quem transfixerunt. Item in psalmo LXXXVII: Et clamaui ad te, Domine Deus meus, tota die, expandi manus meas ad te. It em in Numeris: Non quasi homo Deus suspenditur neque quasi filius hominis minas patitur. Vnde in eu.angelio Dominus dicit: Sicut Moyses exaltauit serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui crediderit in eum habeat uitam aeternam. 7 Ps 118, 120. 8 Ps. 140,2. 9 Soph. 1, 7. 12 Zach. 12,10. 13 Ps. 87, 10. 15 Num. 23, 19. 17 Io. 3,14 sq. 1 et diuiserirat Mv sibi ponit post uestim. mea WLMv sortem miserunt WLv 2 elonginquaueris WL1 a me om. WL 3 ad defensionem meam respice AB, in auxilium meum intende (adtende L) WLv, om. M eripe A, erue B, libera WLMv framea AB, gladio WLMv et de...meam om. M 4 meam] natiuitatem meam W ui s. I. m. 2 libera A, salua WLMBv de A, ex WLMBv 5 unicornuorum A, unicornium MBv, sed in M um m. 2 8. I. I unicornis W, unicornius L enarrabo WLMv 6 media WMB ecclesia WMB, ecclesiarum L 7 claues M metu tuo] meturio W, timore tuo B carni meae M 8 CXL] CXXVIII B alleuatio WLMv manum AWM 9 BolfoniaeAB, sofooias W 10 faciem (a om.) W apparauit v 11 suum om. W uocitosA, electos WLMBv 12 intuebantur WM 13 LXXXVII] LXXXVIALB etclamaui A, exclamaui WLMBv; cf. LXX: xal IxtxQaga 14 deus meus om. WLMv erpandi A, extendi WLMBv; cf. LXX: διεπέτασα ad te manus meas WLMv 16 minas om. B patiturum A deinde A 17 heremo] deserto B oportet et L 18 homines W eum A, filium WLMBv: cf. Graec.

Apud Abbacuc: Texit caelos uirtus eius, et laudis eius plena est terra: et splendor eius ut lux erit, cornua in manibus eius erunt. et illic constabilita est uirtus gloriae eius, et constituet dilectionem ualidam. ante faciem suam ibit uerbum et praecedet in campum secundum gressus suos. Item apud Esaiam: Ecce natus est uobis puer, datus est nobis filius, cuius imperium super humeros eius: et uocatum est nomen eius magnae cogitationis nuntius. Hoc signo crucis et Amalech uictus est ab Iesu per Moysen. Item in Exodo dixit Moyses ad Iesum: Elige tibi uiros et exi et constitue cum Amalech in crastinum. et ecce ego stabo in cacumine collis et uirga Dei in manu mea. et factum est, cum leuabat manus Moyses, praevalebat Israel. ubi autem submiserat manus, inualescebat Amalech. sed manus Moysi graues, et accepto lapide subposuerunt sub eo, et sedebat super eum, et Aaron et Ur sustinebant manus hinc et inde, et factae sunt manus Moysi stabiles usque in occasum solis, et fugauit Iesus Amalech et omnem populum eius. et dixit 3 Ab. 3,3 sq. 8 Es. 9, 6. 12 Ex. 17, 9 sq. 1 uirtus LWl, uirtutis AMB, sed add. in B: aliter uirtus, uirtutes Wl omnis om. A sit om. L et om. WLM, 8. 1. m. 2 B 3 apud] item in M abbacum A, ambacum WMI, abucuc M* texit] operuit M caelo B laudes Lx, laudem W 4 erit om. Oxon. cornus A, cornua sunt (erunt om.) M 5 et] ei AL illic c. e. uirtus om. B gbria A, et gloria W constituit v, constitutionem B; cf. LXX: xal F9Fro 6 delectionem W, dilectionum A, om. B iuit B\' procedit Bv, exietilf 7 campos WLBv, campis M gressus] gregus W, greges L 8 nobis 17 et datus WLMB 9 magnae cogitationis] magni consilii M 11 superWMI item om. WLMBv dixit iesus dns ad mosen L sed dns s.l.m.2 12 exii. L 13 et (ante ecce) om. WMBv dnf-4 14 manum A mea om. A leuabit L1 15 silmiserat WLM manus moyses Lo inualiscebat A 16 sod factae sunt W mosei L, moysei W graue A, erant graues Mv, sed erant add. in Mm. 2, graues eran t B et] sed A 17 cum orn. A ur L, in ras. M, hur B, or AW sustinebant A, tenebant M sed te in ras., sustcntabant WLBo manuus A, manus eius WBv 18 mosei ex moses L 19 exfugauit M Dominus ad Moysen: scribe hoc, ut sit memoriae in libro, et da in aures Iesu, quoniam deletione deleam memoriam Amalech de sub caelo.

Apud Ezechiel dicit Deus: Transi mediam Hierusalem et notabis signum super frontes uirorum qui ingemunt et maerent ob iniquitates quae fiunt in medio ipsorum. Item illic: Vadite et caedite et nolite parcere oculis uestris. nolite misereri seniores aut iuuenes et uirgines et paruulos et mulieres interficite, ut perdeleantur. omnem autem, super quem signum scriptum est, ne tetigeritis, et ab ipsis sanctis meis incipite. Item in Exodo Deus ad Moysen: Et erit sanguis in signo uobis super domos, in quibus ibi eritis: et uidebo sanguinem et protegam uos, et non erit in uobis plaga diminutionis, cum percutiam terram Aegypti. Item in Apocalypsi: Et uidi et ecce agnum stantem in monte Sion et cum eo centum quadraginta quattuor milia habentes nomen eius et nomen patris ipsius scriptum in frontibus. Item illic: Ego Α et Ω, primus et nouissimus, initium et finis. felices eos qui faciunt praecepta eius, ut sit potestas eorum super lignum uitae. 6 Ez. 9, 4 sq. 13 Ex. 12,13. 16 Apoc. 14,1. 19 Apoc. 22,13 sq. 1 ad W 8. I. m. 2 ut sit om. M memoria in libro WBv, in libro in memoria M 2 iesu] eius B deletionem eius W memoriam om. M, memoriam eius W 5 notantur M 6 ozechielem v da dicit WB, dns dicit L, dicit M 7 super frontes] in frontibus M uirorum.. I. 8 ipsorum om.W merent ALM, gement B 8 iniqui- tate. A r eras. 9 cedite AM 10 senioresA, senioribusW, seniori Af, senioris LBv aut] et v iuuenes A, iuuenibus W, iuueni M, iuuenis LBv interfecite A 12 tetigeritis eos M et ab... incipite om. W a B ipsis sanctis om. B incipiam A 15 deminutionis WLBM1 16 uide et ecce AWM, uidi ∗∗∗∗∗ B, uidi Lv 17 montem ALM1 18 milia om. M habentes A, habebant WLMB, et habebant v; cf. Gr.: t-xovoat et nomen patris ipsius om. M ipsiusA, eius WLBv 19 frontibus suis Bv ego sum v et (anteSl) om. A 21 uitae om. WM

Apud Amos: Et erit in illo die, dicit Dominus, occidet sol meridie et obtenebrabitur dies lucis: et conuertam dies festos uestros in luctum et omnia cantica uestra in lamentationem. Item apud Hieremiam: Exterrita est quae parit et taeduit anima eius. subiit sol ei, cum adhuc medius dies esset, confusa est et maledicta. reliquos eorum in gladium dabo in conspectu inimico>rum eorum. Item in euangelio: A sexta autem hora tenebrae factae sunt per totam terram usque in horam nonam.

InpsalmoXV: Quoniam non derelinques animam meam in infernum nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. Item in psalmo XXVIIII: Domine, eduxisti ab inferis animam meam. Item in psalmo III: Ego dormiui et quieui et exurrexi, quoniam Dominus suscipiet me. Item in euangelio 3 Am. 8, 9 sq. 6 Hier. 15, 9. 9 Matth. 27, 45. 13 Ps. 15,10. 15 Ps. 29,3. 16 Ps. 3, 6. 18 Io. 10, 18. 3 occidit AMl 4 die AL fortasse rectius; cfr. Sabat. ad h. 1. II, p. 929; συσϰοτάσει iv ἡμέϱα ro ϕω̄ς LXX festo AlL 5 lamentatione A, Umendationem W 6 taedetJf animaeilf 7 subiuit Lx, subisat sol ei] solet AMB 8 maledicam W gladio WMBv 9 eorum] meorum AM, om. W; cf. LXX: ἐναντίον τω̄ν ἐχϑϱω̄ν αὐτω̃ν 10 per] super LM" in] ad v 11 Quod...1.12 esset om. L 13 item in WL XV] YTTT1 L quoniam om. WLMBu derelinquas M1, derelinquens L 14 in infermtm.4, apud inferos v, ad inferos WLMB neque WLMBv corruptionem] interitum L 15 XXVIIII] XXIIII A, XXVIII B domine om. B eduxisti A, extraxisti W, reuocasti B, reduxisti Mv inferno", in psalmo... mcam om. L, post remansurus esset 1.12 ponit Mr, in fine capituli praeceàentis posuerat v ante Costerium 16 quieui A, somnum (somnium M) cepi (coepi W) WMLv, soporatus sum B; efr. August. in. Ps. 3 col. 8. f.: Ego dormiui et somnum cepi etc. nonnulli autem codices habent: \'dormiui et soporatus sum\', et alii aliter quomodo interpretari potuerunt quod graece positum cst: lrtJ Sh ἐϰοιμήϑην xal vnrtooa esurrexi A, surrexi L, resurrexi v 17 suscipiet (suscepit WB) me AWB, auriliatus (aurlliator M) est mihi LMv; cfr. August l. c. col. 9. a: Hoc magis animaduertendum est, quemadmodum in una sententia et praeteriti temporis uerbum posuit et futuri: et\'exsurrexi\' enim dixit, quod est de praeterito et\' suscipicf quod est de futuro in euangelio om. Lv secundum Iohannem: Nemo aufert animam meam a me, sed ego a me pono eam: potestatem habeo ponendi eam et potestatem habeo iterum sumendi eam: hoc enim mandatum accepi a patre meo.

Apud Osee: Viuificabit nos post biduum die tertio. Item in Exodo: Et dixit Dominus ad Moysen: descende et testificare populum et sanctifica illos hodie et cras, et lauent uestimenta sua et sint parati in perendinum diem. die enim tertio descendet Dominus in montem Sina Item in euangelio: Progenies nequam et adultera signum quaerit, et signum non dabitur illi nisi signum Ionae prophetae. quomodo enim fuit I onas in uentre ceti tribus diebus et tribus noctibus, ita erit et filius hominis tribus diebus et tribus noctibus in corde terrae.

Apud Danihelem: Videbam in uisu nocte: et ecce in nubibus caeli quasi filius hominis ueniens uenit usque ad ueterem dierum et stetit in conspectu eius, et qui adsistebant ei obtulerunt eum: et data est ei potestas regia et omnes reges terrae per genus et omnis claritas seruiens ei, et potestas eius aeterna quae non auferetur et regnum eius non conrumpetur. Item apud Esaiam: Nunc exurgam, dicit Dominus, nunc clarificabor, nunc 4 Os. 6, 2. 5 Ex. 19,10 sq. 8 Matth. 16, 4. 15 Dan. 7,13 sq. 21 Es. 33,10 sq. 1 auferet WMB 2 ponam W eam a me B et potestatem eam om. W 6 uiuificauit AB, uiuicabit L tertio resurgemus scripsit Erasmus 7 discende A et om. W 8 populo v et (ante sanctifica) om. A uestem suam WLBv 9 perennum W diem om. B enim om. B 10 monte M progentes nequa W 12 signum om. B, 8.1. m. 2 A ucntrem A coeti A W 13 et ex est A et (ante filius) om. v, 8. l. posuit L 14 in corde terrae ponit post hominis v 16 potestas eius potestas B 17 daniel B, danielum Ml noctes Ll, noctis B 18 ueterem] uenercm A 19 ei om. W LMB 21 seruient B 22 corrumperetur B exaltabor: nunc uidebitis, nunc intellegetis, nunc confundemini, uana erit fortitudo spiritus uestri, ignis uos consumet. Item in psalmo CVIIII: Dicit Dominus Domino meo: sede ad dexteram \'meam, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. uirgam uirtutis tuae emittet Dominus ex Sion, et dominaberis in medio inimicorum tuorum. Item in Apocalypsi: Et conuersus respexi, ut uiderem uocem quae mecum loquebatur. et uidi septem candelabra aurea et in medio candelabrorum similem Filio hominis uestitum poderem et erat praecinctus supra mamillas zonam auream: caput autem eius et capilli erant albi uelut lana ant nix, et oculi eius ut flamma ignis et pedes eius similes aurichalco sicut de fornace ignea et uox eius ut sonus aquarum multarum, et habebat in dextera sua septem stellas et ex ore eius gladius utrimque acutus exiebat et facies eius splendebat ut sol in uirtute sua: et cum uidissem eum, cecidi ad pedes eius tamquam mortuus, et inposuit super me dexteram suam dicens: noli timere, ego sum primus et nouissimus et uiuus qui fueram mortuus et ecce sum uiuens in saecula saeculorum et habeo claues mortis et inferorum. Item in euangelio Dominus dicit post r esurrec tionem: Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra: ite ergo et docete omnes gentes baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, docentes eos obseruare omnia quaecumque praecepi uobis. 3 Ps. 109,1 sq. 6 Apoc. 1,12 sq. 20 Mattb. 28, 18 sq. 1 nunc om. A intellegitis ALM non ccnfundemini W 3 dixit WLv ad ex a W 4 donec] quoadusque LMv scabillum A, subpedaneum WLv 5 emittit A, mittet LBv ds ML1 ex] a Lt, ..rominaueris A 6 medio ex dio W conuersus ex conuersi A m. 2 7 respexit Ll 8 uidi ex ud W aureorum (et in m. candelabrorum otH.)B simile W 9 filium M\' poderem M, podorc W1 B, phoderèm A2, pudorem LA1, pudore Wl mammas LMB 11 lana alba W aut nix ex aux W similis L 12 auricalco A 1 M, aurocalco Al, auro- cbalco WL igneJ5, ignis Wv **utM 13 VII stelas W 14 utrimque WBL*, utrisque A, utrumque L\', ex utraque parte Mv exibat v et om. A ut] et W ut sol om. M; sol om. L 15 ad] ante M 16 et 0tR. L posuit WMB, exposuit X dextramB 18 clabea Ml 20 post res. discipulis dicit v potestas omnis A 21 gentes omnes W baptizantes] tinguentes B; tingentes eos L s. l. m. 2 22 fili M sernare B 23 praecepi W sed cc ex corr., mandaui B

In euangelio: Ego sum uia et ueritas et uita. nemo uenit ad patrem nisi per me. Item illic: Ego sum ianua: per me si qui introierit, saluabitur. Item illic: Multi prophetae et iusti concupierunt uidere quae uidetis et non uiderunt et audire quae auditis et non audierunt. Item illic: Qui credit in filium habet uitam aeternam: qui non dicto audiens est filio non uidebit uitam, sed ira Dei manebit super eum. Item Paulus apostolus ad Ephesios: Et cum uenisset, adnuntiauit uobis pacem his qui longe et pacem his qui prope, quia per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu ad patrem. Item ad Romanos: Omnes enim peccauerunt et egent claritatem Dei, iustificantur autem dono ipsius et gratia per redemptionem quae est in Christo Iesu. Item in epistula Petrus apostolus: Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, iustus pro iniustis, ut nos offerret Deo. Item illic: In hoc enim et mortuis praedicatum est, ut suscitentur. Item in epistula Iohannes apostolus: Qui negat filium neque patrem habet: qui confitetur filium et filium et patrem habet.

Apud Malachiam: Ecce dies Domini uenit ardens uelut clibanus: eruntque omnes alienigenae et omnes iniqui stipula, et 3 Io. 14, 6. 4 Io. 10,9. 5 Matth. 13,17. 7 Io. 3,36. 10 Eph. 2,17 sq. 12 Rom. 3, 23 sq. 15 I Petr. 3, 18. 17 I Petro 4, 6. 18 I Io. 2, 32. 22 MaL 4, 1. (LXX) 1 peraenire M1 2 iesam om. A 3 et (anú ueritas) om. M 4 ianua] ostium W LBv si om. WB 5 quiaAMv siquis per meif 6 cupierunt WMBv 7 audistis M illic om. B 8 non dicto scripsi, indicto ALMB, dicto non v, non W audiens est] inobandiens est M, credit W in filium v uidebit A, habebit LMB, habet Wv 9 apostolas om. WLJIB" 10 ad] apad v effesios A, epheseos L his om.L, iis M1 11 hiis L, iis3P qui om. L accessam] pacem WMB, om. L 13 claritate WLJl2" iustificatur W, iustificati B 14 redemptione L christum iesum B 15 item om. M petrus apostolas A, petri lVLMB 16 nostris om. LM ut] et W at nos M s.l.m.2 17 item illic om. B 18 apostolus om. WLMBv 19 qui... habet om. B 22 liialachym W. malachian M 23 alieniginae A W succendet illos adueniens dies, dicit Dominus. Item in psalmo XLVIIII: Deus deorum Dominus locutus est et uocauit terram a solis ortu usque ad occasum, ex Sion species decoris eius. Deus manifeste ueniet Deus noster et non silebit. ignis in conspectu eius ardebit et in circuitu eius tempestas ualida. aduocauit caelum susum et terram discernere populum suum. congregate illi iustos eius qui ordinant testamentum eius super sacrificia: et adnuntiabunt caeli iustitiam eius, quoniam Deus iudex est. Item apudEsaiam: Dominus Deus uirtutum prodibit et comminuet bellum: excitabit certamen et clamabit super inimicos suos cum fortitudine: tacui, numquid semper tacebo ? Item in psalmo LXVII: Exurgat Deus, et dissipentur inimici eius et fugiant qui oderunt eum a facie eius. sicut deficit fumus, deficiant: sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei, et iusti epulentur et exultent in conspectu Dei et delectentur in laetitia. cantate Domino, psalmum dicite nomini eius, iter facite ei qui ascendit ad occasum, Dominus nomen est ei. turbabuntur a facie eius patris orphanorum et iudicis uiduarum. Deus in loco sancto suo, Deus qui habitare facit unanimes in domo, qui educet 2 Ps. 49,1 sq. 9 Es. 42,13 sq. 12 Ps. 67, 2 sq. 1 succendent A 2 loquitus W, loquutus L 3 ob ortu (hortu W) solis WLM ad] in WL ex] a WLM 4 manifestus L in conspectu eius] ante eumWLMv 5 tempestas ualida] procella nimia LMv \' nocanit W LM 6 sursum ALv discernere] ut separet Mv, ut sepa- I raret WL congregate] colligite WLMv 7 iustos] scos A eos qui LMfJ ordinant] disponunt WLMv super sacrificia] in sacrificiis WLMv 8 adnuntiauerunt A 9 dnS L deus om. W prodiuit ALMB et om. L 10 excitauit LM clamauit M 11 tacui quidem M 12 dissipentur] dispargantur WL, dispaergantur M 13 eum aderant WLM a facie eius ponit post fugiant Bv sicat] quomodo LM defecitJ.Tr sicut] quomodo WLM 14 fluit] tabescit WLMv a facie dei M a. i. m. 2 15 aepulentur A, iocundentur MB, iucundentur WLv et om. A delectentur A, laetentur WMBv laetitia AB, iocunditate WMv et delectentur.. domino om. L 16 deo WJC., psalmum dicite AB, psallite WLMv; cf. testim. 116 iter] uiamWLM ei] et W 17 ad] in WLMv, super B deusWLv estom Lv ei] illi WLMB post ei inseruntAB: gaudete (et laetamini B) in conspectu eius 18 patres WBM\' iudices WBM1 dns B 19 inhabitare LMv fecitJ. unianimcs A W, unius moris B qui educit B, producens WLMv uinctos in fortitudine, similiter eos qui in iram prouocant, qui habitant in sepulchris. Deus, cum egredieris coram populo tuo, dum transgredieris in deserto. Item in psalmo LXXXI: Exurge, Deus, iudica terram, quoniam tu disperdes in omnibus gentibus. Item in euangelio secundum Matthaeum: Quid nobis et tibi, fili Dei? quid huc uenisti ante tempus perdere nos? Item secundum Iohannem: Nihil pater iudicat sed omne iudicium filio dedit, ut omnes honorificent filium sicut honorificant patrem. qui non honorificat filium non honorificat patrem qui misit eum. Item Paulus apostolus ad Corinthios secunda: Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut reportet unusquisque sui corporis propria secundum quae egit siue bona siue mala.

Apud Zachariam: Dicite filiae Sion: ecce rex tuus uenit tibi iustus et saluans, mitis, sedens super asinum indomitum. Item apud Esaiam: Quis nuntiabit uobis locum illum aeternum? ambulans in iustitia et manus abstinens a muneribus, grauans aures, ut non audiat iudicium sanguinis, et conprimens 4 Ps. 81, 8. 5 Matth. 8, 29. 7 Io. 5, 22 sq. 11 II Cor. 5,10. 15 Zach. 9, 9. 17 Es. 33,14 sq. 1 uictos W fortitudine] uirtute WLMv qui prouocant om. WLM ira A 2 inhabitant WLMv in om. M sepulchris] monumentis WLMv cum] dum Bv egredieris] prodiresLMv, prodieris W coram populo tuo] in conspectu populi tui WLMv 3 dum transgrederis A, in transeundo WLMv deserto] eremo M, heremum WL LXXXI] LXXX LM 4 terra B disperdes A, ezterminabis LMBv, hereditabis W; cf. August ad h. I.: Nec praetereundum, quod nonnulli codices habent: f quoniam tu hereditabis\' omnes gentes M 6 tibi iesu M dei A, dauid WLMBv quod B, qui W hoc LBMV perdere AM, pu- nire WLBv 7 omnem iudicium L, iudicium omne v 8 dedit filio B 9 honorifica»t A n eras eum misit WLMBv 10 item om. B paulus apostolus A, paulus B, in epistula pauli WLMv 11 secunda] . 11. L s. I. m. 2 ante...reportet L s. I. m. 2 12 propria om. A egit; cfr. testim. III 56 15 zacchariam A, zacharian WM 16 supraB 17 qui W quis nuntiauit nobis quia ignis ardet quis nuntiauit LMB nisi quod L nuntiabit exhibet utroque l. sanctum aeternum W 18 iustitiam WLM1 19 sanguis A oculos suos, ne uideat iniustitiam, hic habitabit in alta spelunca petrae fortis: panis illi dabitur et aqua eius fidelis. regem cum claritate uidebitis. Item apud Malachiam: Rex magnus sum ego, dicit Dominus, et nomen meum inlustre est apud gentes. Item in psalmo secundo: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum eius praedicans praeceptum Domini. Item in psalmo XXI: Reminiscentur et conuertentur ad Dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius omnes patriae gentium: quoniam Domini est regnum et ipse dominabitur gentium. Item in psalmo XXIII: Tollite portas, principes, uestri et eleuamini, portae aeternales, et introibit rex gloriae. quis est iste rex gloriae ? Dominus fortis et potens, Dominus potens in proelio. tollite portas, principes, uestri et eleuamini, portae aeternales, et introibit rex gloriae. quis est iste rex gloriae? Dominus uirtutum ipse est rex gloriae. Item in psalmo XLIIII: Eructauit cor meum uerbum bonum, dico ego opera mea regi. lingua mea calamus scribae uelociter scribentis. speciosus forma prae filiis hominum, diffusa est gratia in 3 MaL 1,14. 5 Pe. 2,6 sq. 7 Ps. 21, 28 sq. 10 Ps. 23, 7 sq. 16 Ps. 44, 2 sq. 1 uideant B iniustitia W hic om. W habitauit W, inhabitauit L, inhabitabit MBv 3 claritatem Ml apud om. B malachian M, malachiel B 4 meum] magnum M 5 item om. M 6 praedicans praeceptum d\'ñr A, adnuntians imperium eius (ipsius Lv) WLMBv 7 XXI] XX v reminiscentur A, commemorabuntur WLMBv 8 deum W nniuersae fines A, omnes termini WLMBv eius A, tuo W2 LMBv, tu W 9 ipse om. WLMB 10 omnium gentium WLMBv tollite] auferte LBv 11 principis BW1 uestri AWB, uestrum L, uestras Mv eleuamini AM, extollimini LB, extollemini W aeternae L 12 gloriae] claritatis Lv istae W1 gloriae] claritatis Lv potens et for- tis B dominus... potens om. M 13 potens AB, fortis WLMv tollite AM, auferte WLv; tollite...1.15 iste rex gloriae om. B uestri A W, uestrum L, uestras Mv 14 eleuamini AM, extollimini Lv- extollemini W aetertanales W, aeternae L gloriae] claritatis Lv quis e. i. r. gloriae om. LM, s. l. m. 2 W nisi quod iste om. 15 gloriae] claritatis a dens B gloriae] claritatis LMv 16 XLIIII] XLllI L, XIIIIB eructuabit B uerbum] sermonem Lv bonum om. A 17 scribae] scriptoria Lv uelociter] acute Lv scribens L 18 speciosus forma] decorua specie LMv prae filiis] super filios LMv diffusa] diffasa W. effusa LMv m. 7 labiis tuis, propterea benedixit te Deus in aeternum. adcingere gladium tuum circa femur, potentissime specie et pulchritudine tua, et intende et prospere procede et regna propter ueritatem et mansuetudinem et iustitiam. Item inpsalmoV: Rex meus et Deus meus, quoniam ad te orabo, Domine, mane et exaudies uocem meam , mane adstabo tibi et uidebo. Item in psalmo XCVI: Dominus regnauit, exultet terra, laetentur insulae multae. Item in psalmo XLIIII: Adstitit regina a dextris tuis in uestitu deaurato, circumamicta uarietatem. audi, filia, et uide et inclina aurem tuam et obliuiscere populum tuum et domum patris tui, quoniam concupiuit rex speciem tuam, quia ipse est Dominus Deus tuus. Item in psalmo LXXIII: Deus autem rex noster ante saecula, operatus est salutem in medio terrae. Item in euangelio secundum Matthaeum: Et cum Iesus natus esset in Bethleem Iudaeae in diebus Herodis regis, ecce magi ab oriente uenerunt Hierosolymam dicentes: ubi est qui natus est rex Iudaeorum P uidimus enim stellam eius in orientem et uenimus adorare eum. Item secundum Iohannem dixit Iesus: Regnum meum non est de isto saeculo: si 4 Ps. 5, 3 sq. 7 Ps. 96, 1. 8 Ps. 44,10 sq. 12 Ps. 73, 12. i4 Matth. 2, 1 sq. 19 lo. 18, 36 sq. 1 tc otn. L aetcrnum] saccula WLMc 2 gladium tuum] ensein tuum WLM, ense tuo v circum B, ad WLMr specie et (ct et B) pulchritudine tua AB, decori (decores Mx, decoi-e M!) et speciei (speei*\' WLM2, 6pecies Mx) tuae (tun 2112) WLMr 3 et prospere procede li, procede.4, et dirige WLMv lenitatem et ueritatem WLM et mansuetudinem om. WML 4 Item in... d. 6 uidebo om. M V] III1 L 5 mane om. A et om. v 6 adstabo] adsistamH\' £ r uidebo] contemplabor te (te om. L) LWv 7 XCVl] ∗∗XCIII A, LXXXV LB lae- tentur A, iocundentar WLMBv 8 adstetit AL, adsistit M a dextris tuis] ad dexteram tuam lVLMv uestitu deaurato] uestc inaurata WLMv 9 circumamicta A, circumornata B, amicta est lVMe. om. L narietatem W, uarietate A Mc, et uariata B, om. L 10 populi tui Lv domus Lv 11 concupiuitj desiderauit WLMv 12 deus onuLMB LXXIII] LXXIIi 13 saeculum LMBv 15 csset et W bethlem AWL, bethlohem B iudae WMv 16 hierussolimam W, hierosolima AL 17 uidemus Wl orientem AWMX, oriente LBM7v 18 eum] illumWI> item om. M in euangelio cata W MB de isto saeculo esset regnum meum, ministri mei turbarentur ne traderer Iudaeis: nunc autem regnum meum non est hinc. dixit Pilatus: ergo rex es tu? respondit Iesus: tu dicis quoniam rex sum: in hoc natus sum et in hoc ueni in saeculum, ut testimonium dicam ueritati. omnis qui est de ueritate audit uocem meam.

Item in psalmo LXXI: Deus, iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio regis iudicare populum tuum in tua iustitia. Item in Apocalypsi: Et uidi caelum apertum, et ecce equus albus, et qui sedebat super eum uocabatur fidelis et uerus, aequum iustumque iudicat et proeliatur: oculi autem eius erant tamquam flamma ignis et super caput eius diademata multa et portabat nomen scriptum nemini alii nisi sibi notum: et erat coopertus uestem sparsam sanguineam et dicitur nomen eius uerbum Dei: et exercitus qui sunt in caelo sequebantur eum in equis albis induti byssinum album mundum, et de ore eius exiel.at gladius acutus, ut ex eo percuteret nationes quas ipse pasturus est in uirga ferrea, et ipse calcabit torcular uini irae Dei omnipotentis. habet etiam in ueste et in femore suo nomen scriptum: rex regum et dominus dominorum. Item in euangelio: Cum uenerit filius hominis in claritate sua et omnes angeli cum 8 PS. 71,1 sq. 10 Apoc. 19, 11 sq. 22 Matth. 25, 31 sq. 1 de seculo esset L, esset de lioc mundo W 2 hinc non est B o quoniam ego WMB 4 in] ego in v et] ego Oxon. 5 dicam; perhibeam v ueritatis LB 7 et post sit om. MBv 8 LXXlj LXX L da regi B 9 tua otn. LM v, tuam W iustitiam W 10 aequus W 12 iustum quae AWL iudicans WB; cfr. testim. 113 proeliator BAl 14 est nemini W1 15 uesto B SParsam J odspersam v, conspersa B sanguine WLMBtJ \' 17 aequis AL tt induti LM mundum orn. A album om. L eius Wm. 2 in margine exibat r 18 utrimque (exutrimque B, ex utraque parte M) acututi WMBv percuteros A qua W; quas ferrea om. B pascituru? Mv 19 cstj et A, esset M calcauit MB torcolar W 20 et iam W uestitu M faemore A 21 regnum W dominorum] dominantiam MBv 22 et om. W, 7* eo, tunc sedebit in throno claritatis suae et colligentur ante eum omnes gentes: et segregabit illos ab inuicem, quemadmodum pastor segregat oues ab haedis, et statuet oues a dextera sua, haedos autem a sinistra. tunc dicet rex eis qui a dextera sua sunt: uenite, benedicti patris mei, percipite quod uobis paratum est regnum ab origine mundi: esuriui enim et dedistis mihi manducare, sitiui et potastis me, hospes fui et abduxistis me, nudus et texistis me, infirmatus sum et uisitastis me, in carcere fui et uenistis ad me. tunc respondebunt ei iusti dicentes: Domine, quando te uidimus esurientem et pauimus, sitientem et potauimus? quando te uidimus hospitem et abduximus, nudum et uestiuimus? quando autem te uidimus infirmari aut in carcere et uenimus ad te? et respondens rex dicet eis: amen dico uobis, quamdiu fecistis uni horum ex fratribus meis minimis, mihi fecistis. tunc dicet illis qui a sinistra sunt: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum quem parauit pater meus diabolo et angelis eius. esuriui enim et non dedistis mihi manducare, sitiui et non potastis me, hospes fui et non abduxistis me, nudus et non uestistis me, infirmus et in carcere et non uenistis ad me. tunc respondebunt et ipsi dicentes: Domine, quando te uidimus esurientem aut sitientem aut hospitem aut nudum aut infirmum aut in carcere et non ministrauimus tibi? et respondebit illis: amen dico 1 tunc W sed t et c ex corr. 2 segregauit L 3 et om. L a A, ad WLMBv dezteram snam WMBv 4 ad sinistram (senestram A) AWMBv dicit WB a AL, ad WMBv dexteram suam WMB, dexteram eius v snnt] erunt Mv 5 regnum] om. M, post percipite ponit Wv 6 esuri AWl 7 abdnxistis] addnxutis Mv me om. AL nadas et tex. me om. M 8 me om. AL infirmas (sum om.) v carcerem A 9 ei] et ABM1, expunxit M1 10 et... sitientem om. A putabimus A quando autem WMBv 11 ho- spitem ...1.12 te uidimus om. W adduximus Mv uestituimus A quando ..uidimus om. M 12 infirmum v, infirmari et uiaitauimus WMB aut] et WLB, om. M carcerem A W inuenimus W 13 respondet M etdicet M sed et 8. I. m. 2, dicit AW amen amen B 14 eorum B dicit WB eis M 15 a] ad AWLMB sinistram WBL*, sinistram suam M, sinistram eius v sunt] erunt v, om. LB 16 praeparauit L sed prae exp. m. 2 eius] eis B 18 adduxistis Mv 19 carccrem A uenistis ad] uisitastis Lv 20 aut sitientem om. B 21 carcerem ABM1 22 ministrauimus tibi A, uisitauimus te WLMB respondet M, respondit B illis rex W nobis, quamdiu non fecistis uni ex minimis his, neque mihi fecistis. et ibunt isti in ignem aeternum, iusti autem in uitam aeternam.

Pro fide ac deuotione tua, quam Domino Deo exhibes, fili carissime, petisti, ut ad instruendum te excerperem de scripturis sanctis quaedam capitula ad religiosam sectae nostrae disciplinam pertinentia, lectionis diuinae succinctam diligentiam quaerens, ut animus Deo deditus non longis aut multis librorum uoluminibus fatigetur, sed eruditus breuiario praeceptorum caelestium habeat ad fouendam memoriam suam salubre et grande conpendium. et quia tibi plenum dilectionis obsequium debeo, feci quod petisti, ut laborarem semel, ne tu semper laborares. quantum potuit itaque mediocritas nostra conplecti, collecta sunt a me quaedam praecepta dominica et magisteria diuina quae esse et facilia et utilia legentibus possint, dum in breuiarium pauca digesta et uelociter perleguntur et frequenter iterantur. opto fili carissime, semper bene ualere. 1 his] istis A 2 abibnnt LMBv isti] hi B ignem aeternum A, ambostioiiem aeternam WLMBv ad Quirinum de sacramento christi eiplicit liber II incipit liber III A, ad Quirinum liber II explicit W, ad Qoizmum liber II de sacramento exp. incip. ad eundem liber III. breuiarii de capitolis mandatorum dei ad christianae religionis disciplinam pcrtinentibus incip. cpla XlIII B, Caecili Cipriani ad Quirinum liber II erp incip ad eundem excerpta capitulorum numero LXX M, incipit liber tertius L 5 quirino] cyrino V 7 exerceiperem L 9 succintam Al 12 fouendain B 13 feci ex fecisti L 17 et (ante facilia) om. WMBv legentibus] gentibus B 18 leguntur B 19 fili om. W kIñf B exp epistola incip cap CXX B

I. De bono operis et misericordiae.

II. In opere et eleemosynis, etiamsi per mediocritatem minus fiat, ipsam uoluntatem satis esse.

III. Agapem et dilectionem fraternam religiose et firmiter exercendam.

IIII. In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit.

V. Humilitatem et quietem in omnibus tenendam.

VI. Bonos quosque et iustos plus laborare sed tolerare debere, quia probantur.

VII. Non contristandum Spiritum sanctum quem accepimus.

VIII. Iracundiam uincendam esse, ne cogat delinquere.

VIIII. Inuicem se fratres sustinere debere.

X. In Deum solum fidendum et in ipso gloriandum.

XI. Eum qui fidem consecutus est exposito priore homine caelestia tantum et spiritalia cogitare debere nec adtendere ad saeculum, cui iam renuntiauit.

XII. Non iurandum.

XIII. Non maledicendum.

XIIII.. Numquam mussitandum, sed circa omnia quae accidunt benedicendum Deum.

XV Ad hoc temptari homines a Deo, ut explorentur.

XVI. De bono martyrii.

XVII. Minora esse quae in saeculo patimur quam sit praemium quod promissum est.

XVIII. Dilectioni Dei et Christi nihil praeponendum.

XVIIII. Voluntati non nostrae sed Dei obtemperandum.

XX. Fundamentum et firmamentum spei et fidei esse timorem. 3 aelemosynisulTr, elemosinis LM 5 agapenB 6 exercenda W 7 inullo J. sint W 8 et om. W 9 quoque AWlM sed tolerare om. W 10 deberem W 13 ne] non L, ut non B 15 deo B glorificandum A 16 expositio B 18 renuntiaoimus WLMB 21 numq. mussit. om. W circa] ad V 22 accedunt A, accidant L benecendum W 23 dSo W a deo homines L ut om. W exploren- tur-4; cfr. h. l. c.15, probentur WLMBv 27 et] acW perperonendum W (u corr. m. 2) 28 uoluntate dei non nostrae A

XXI. Non temere de altero iudicandum.

XXII. Accepta iniuria remittendum et ignoscendum.

XXIII. Vicem malis non reddendam.

XXIIII. Non posse ad patrem ueniri nisi per Christum.

XXV. Ad regnum Dei, nisi baptizatus et renatus quis fuerit, peruenire non posse.

XXVI. Parum esse baptizari et eucharistiam accipere, nisi quis factis et opere proficiat.

XXVII. Baptizatum quoque gratiam perdere quam consecutus sit, nisi innocentiam seruet.

XXVIII. Non posse in ecclesia remitti ei qui in Deum deliquerit.

XXVIIII. De odio nominis ante praedictum.

XXX. Quod quis Deo uouerit cito reddendum. XXXI. Eum qui non crediderit iam iudicatum esse.

XXXII. De bono uirginitatis et continentiae.

XXXIII. Nihil patrem iudicare sed filium et patrem ab eo non honorificari, a quo non honorificetur filius.

XXXIIII. Fidelem gentiliter uiuere non oportere.

XXXV. Deum ad hoc patientem esse, ut nos paeniteat peccati nostri et reformemur.

XXXVI. Mulierem ornari saeculariter non debere.

XXXVII. Fidelem non oportere ob alia delicta nisi ob nomen solum puniri.

XXXVIII. Seruum Dei innocentem esse debere, ne incidat in paenam saecularem.

XXXVIIII. Datum nobis esse exemplum uiuendi in Christo.

XL. Non iactanter nec tumultuose operandum.

XLI. Inepte et scurriliter non loquendum. 1 timere AW 2 dimittendum A, praetermittendum V 3 reddendam] referendam A VLB 4 uenire WLMB, perueniri v 5 et quis L, qui Ml 7 eucharisteam A 8 operaJ, operibuaJB 11 eclesiam W ei] et W 8. 1. fII. 2 dno WM, deo B delinquerit W 13 ante praedictum] at terra edictum W 14 quis] quia W 17 patre B iudicari W patre W1 18 honorificatur B, honorificaetur W 19 gent. uiuere] gentilinere W oportere] debere W 20 peccatis noatris B 22 seculariter ornari W 23 oportere] debere W delectaJ-TT1 niai] sed B 24 puniri] occidi V 25 innocente W incedat A 26 poenam W sed am 8. 1. at. 2 27 esse om. W christum B 28 tumultuse W 29 scur«iliter L

XLII. Fidem in totum prodesse et tantum nos posse quantum credimus.

XLIII. Posse eum statim consequi qui uere crediderit.

XLIIII. Fideles inter se disceptantes non debere gentilem iudicem experiri.

XLV. Spem futurorum esse et ideo fidem circa ea quae promissa sunt patientem esse debere.

XLVI. Mulierem in ecclesia tacere debere.

XLVII. Delicto et merito nostro fieri, ut laboremus nec

Dei opem in omnibus sentiamus.

XLVIII. Non faenerandum.

XLVIIII. Inimicos quoque diligendos.

L. Sacramentum fidei non esse profanandum.

LI. Quod nemo in opere suo extolli debeat.

LII. Credendi uel non credendi libertatem in arbitrio positam.

LIII. Dei arcana perspici non posse et idcirco fidem nostram simplicem esse debere.

LIIII. Neminem sine sorde et sine peccato esse.

LV. Non hominibus sed Deo placendum.

LVI. Deum nihil latere ex his quae geruntur.

LVII. Fidelem emendari et reseruari.

LVIII. Neminem contristari morte debere, cum sit in uiuendo labor et periculum, in moriendo pax et resurgendi securitas.

LVIIII. De idolis quae gentiles deos putant.

LX. Ciborum nimiam concupiscentiam non adpetendam.

LXI. Possidendi concupiscentiam et pecuniam non adpetendam.

LXII. Matrimonium cum gentilibus non iungendum.

LXIII. Grauius delictum esse fornicationis. ,1 fide B in om. AWLB prodeesse A nos] non L 6 fidelem W eam quae L, eaq. A 8 deberem W 9 non nene dilecto W1. delicto W2 14 operae W 17 archana LBM4 idcirco] ideo M 19 esse et si peccato W 21 gerentur B, gerantur Ml 22 fidele» M m eras. 23 nemini B mortem WB nidendo M\' 24 in om. W resnrgendo L\' 26 putent L 30 cum gentibus WB, gentibus A ∗∗∗iungendum M (con erasum) 31 grauem W, graue Bv fornicationem W

LXIIII. Quae sint carnalia quae mortem pariant et quae spiritalia quae ad uitam ducant.

LXV. Omnia delicta in baptismo deponi.

LXVI. Disciplinam Dei in ecclesiasticis praeceptis obseruandam.

LXVII. Praedictum quod disciplinam sanam aspernaturi essent.

LXVIII. Recedendum ab eo qui inordinate et contra disciplinam uiuat.

LXVIIII. Non in sapientia mundi nec in eloquentia esse regnum Dei sed in fide crucis et uirtute conuersationis.\'

LXX. Parentibus obsequendum.

LXXI. Patres quoque asperos esse circa filios non oportere.

LXXII. Seruos, cum crediderint, plus dominis carnalibus seruire debere.

LXXIII. Item dominos mitiores esse debere.

LXXIIII. Viduas probatas quasque honorandas.

LXXV. Suorum et maxime fidelium curam plus unumquemque habere debere.

LXXVI. Maiorem natu non temere accusandum.

LXXVII. Peccantem publice obiurgandum.

LXXVIII. Cum haereticis non loquendum.

LXXVIIII. Innocentem fidenter petere et inpetrare.

LXXX. Nihil licere diabolo in hominem, nisi Deus permiserit.

LXXXI. Mercedem mercennario cito reddendam.

LXXXII. Non augurandum.

LXXXIII. Cirrum non habendum.

LXXXIIII. Non uellendum. 2 ducunt L 8 et om. W 9 niuant W 10 insipientiaA in (ante eloq.) <m. M 14 esse om. L circa filios asperos esse A oportet ALv 15 LXXTI] LXXIII W 17 LXXIII.... debere om. W item om. B 18 quas W 19 LXXV] LXX W 20 debere habere AW 22 peccandum W 24 innocentiam LMBWv, innocentia W inpetrare] interpre- tare W 25 diaboli A homine WMB 27 mercennariiJ. 28 oigoran- dum.4, agurandum WI, auguriandum B 29 circum A non AWVLB, in eapite non Mv 30 uallendum A.

LXXXV. Surgendum, cum episcopus aut presbyter ueniat.

LXXXVI. Schisma non faciendum, etiamsi in una fide et in eadem traditione permaneat qui recedit.

LXXXVII. Fideles simplices cum prudentia esse debere.

LXXXVIU. Fratrem non circumueniendum.

LXXXVIIII. Subito uenire finem mundi.

XC. Vxorem a uiro non recedere aut, si recesserit, innuptam manere.

XCI. Tantum unumquemque temptari quantum potest sustinere.

XCII. Non quicquid licet esse faciendum.

XCIII. Praedictum quod haereses futurae essent.\'

XCIIII. Cum timore et cum honore eucharistiam accipiendam.\'

XCV. Bonis conuiuendum, malos autem uitandos.

XCVI. Factis, non uerbis operandum.

XCVTL Ad fidem et ad consecutionem properandum esse.

XCVIII. Catechumenum peccare iam non debere.

XCVIIII. Iudicium secundum tempora futurum uel aequitatis ante legem uel legis post Moysen.

C. Gratiam Dei gratuitam esse debere.

CI. Spiritum sanctum in igne frequenter apparuisse.

CII. Correptionem bonos quosque libenter audire debere.

CIII. A multiloquentia temperandum.

CIIII. Non mentiendum.

CV. Frequenter emendandos qui delinquunt in domestico ministerio.

CVI. Iniuria accepta patientiam tenendam et ultionem Deo relinquendam. 1 epiBcopis Ml presbier.. M (is erasum) 2 scisma AW, scisraatha M 3 eandem A recedit] credit W 5 frater W circumuenioo- dum L 6 fine A 7 inuptam A1 9 temptare WMX 12 hcresis LBM, heres A 13 cum (ante honorej om. MBv eucharistia accipiendam • W 15 conuinendum AWVLMB, conueniendum n 17 et ad LM. et consecutionem et A esse om. M 18 catecuminum A, cathecuminum L, cathicnminum W iam om.M 19 tempore W uel om. v aequitate W 21 C] om. M gratuita W 22 igniL, ignem W frequentem A 25 metiendum L 27 myniBterio ex mysterio L 28 iniuriam acceptam W Mt ***patientiam M (per erasum)

CVII. Non detrahendum.

CVIII. Non esse proximo insidiandum.

CVIIII. Infirmos uisitandos.

CX Susurrones maledictos esse.

CXI. Sacrificia malorum acceptabilia non esse.

CXII. Grauius iudicari de his qui in saeculo plus habuerint potestatis.

CXIII. Viduam et pupillos protegi oportere.

CXIIII. Dum in carne est quis, exomologesim facere debere.

CXV. Adulationem perniciosam esse.

CXVI. Plus ab eo diligi Deum, cui in baptismo plura peccata dimittuntur.

CXVII. Fortem congressionem esse aduersus diabolum et ideo fortiter nos stare debere, ut possimus uincere.

CXVIII. De antichristo quod in homine ueniat.

CXVIIII. Graue fuisse iugum legis quod a nobis abiectum est et leue esse iugum Domini quod a nobis susceptum est.

CXX. Orationibus insistendum. 1 detrahendam A 2 infldiandamJ. 4 Busurrones et bilingues A . 5 acceptanilia deo A 6 iudicare M dehisaecnlo A 8 uiduaa v pusillos A oporterot W 9 cura B est] esset B exhomologesin LM, eiolomogefein A 10 adolationem AL 11 ab eo] a d5 ex adeo A m. 2 12 dimittantar W 15 anchristo A hominem Mx B excerpta capitula Rome eipliciunt incipit liber III W, Caecili Cypriani ad Quirinmn excerpta capitulorum libri secundi explicit incipit ad Quirinum liber tertius - AXHM - M, exp. cap. incip liber III B, incipit liber tertius ad Quirinum L

Apud Esaiam: Exclama in fortitudine et noli parcere, sicut tuba exalta uocem tuam, adnuntia plebi meae peccata ipsorum et domui Iacob facinora eorum. me de die in diem quaerunt et cognoscere uias meas concupiscunt, quasi plebs quae iustitiam fecerit et iudicium Dei non deseruerit. postulant a me nunc iudicium iustum et adpropinquare Deo concupiscunt dicentes: quid quia ieiunauimus, et non uidisti, humiliauimus animas nostras, et non cognouisti? in diebus enim ieiunii inueniuntur uoluntates uestrae. aut enim subiectos uobis conpungitis aut ad iudicia et lites ieiunatis aut proximos caeditis pugnis. ut quid mihi ieiunatis, ut hodie audiatur uox uestra in clamore? non hoc ieiunium quod ego elegi et diem humiliare hominem animam suam. tametsi contorseris quasi circulum collum tuum et saccum et cinerem substraueris, nec sic uocabis ieiunium acceptum. non tale ieiunium elegi, dicit Dominus: sed solue omnem nodum iniustitiae, resolue suffocationes inpotentium conmerciorum, dimitte quassatos in requiem et omnem consignationem iniustam dissipa. frange esurienti panem tuum et egenos sine tecto induc in domum tuam. si uideris nudum, uesti et domesticos seminis tui non despicies. tunc erumpet temporaneum lumen tuum et uestimenta tua cito orientur. et praeibit ante te iustitia et claritas Dei circumdabit te. tunc exclamabis, et Deus exaudiet te. dum adhuc loqueris, dicit: ecce adsum. Item in Iob: 2 Es. 58,1 sq. 24 Iob. 29,12 et 13. 15 et 16. 2 exclama inquit WMBv 3 exalta W 8. I. m. Si et annuntia B 4 de die in diem] die de die L 5 cupiunt B 6 et om. A desernerit] dereliquerit B a me AM"1, me WLBMlv 8 uidisti] audisti A 9 enim om. W ieiunii nestri W nolnptates WM 10 subiectos] subditos B subpungitis WLMBv ad ex a M m. 2 11 ceditis AM pugnus A 13 quod om. Mv et (in W) diem humiliare hominem AWLB, nisi humiliet homo Mv; cf. LXX 14 tametsi ALB, nam et si W, et si Mv 15 substraneris tibi A sic ea: si TF" uocabit\' W, uocabitur MBv 16 elegi] accepi W omne WL 17 in potentiam A 19 tectu AW 21 dispicies AWL; cfr. h. l. cap. 75 erumpent L1 temporanumAZr 23 dm A 24 dicetLMBv item A, de hoc ipso WLMB; tales discrepantias posthac omisi in A, apud WLMBv Conseruaui egenum de manu potentis et pupillo cui non erat adiutor auxiliatus sum. os uiduae benedixit me, cum essem oculus caecorum, pes quoque clodorum ego essem et inualidorum pater. Item in Tobia: Et dixi Tobiae filio meo: uade et adduc quemcumque pauperem inueneris ex fratribus nostris, qui tamen in mente habeat Deum ex toto corde suo. hunc adduc et manducabit pariter meum prandium hoc: ecce sustineo te, fili , donec uenias. Item illic: Omnibus diebus uitae tuae, fili , Deum in mente habeto et noli praeterire praecepta eius. iustitiam fac omnibus diebus uitae tuae et noli ambulare uiam iniquitatis: quoniam agente te ex ueritate erit respectus operum tuorum. ex substantia tua fac eleemosynam et noli auertere faciem tuam ab ullo paupere. ita fiet, ut nec a te auertatur facies Dei. quomodo habueris, fili, sic fac: si tibi fuerit copiosa substantia, plus ex illa fac eleemosynam: si exiguum habueris, ex hoc ipso exiguo communica. et ne timueris, cum facis eleemosynam: praemium bonum repones tibi in diem necessitatis: quoniam eleemosyna a morte liberat et non patitur ire in tenebras. munus bonum est eleemosyna omnibus qui faciunt eam coram summo Deo. Item in Sapientia Salomonis: Qui pauperum miseretur,. Deo faenerat. Item illic: Qui dat pauperibus, non egebit: qui autem auertit oculum suum, in magna inopia erit. Item illic: Eleemosynis et fide peccata purgantur. Item illic: Si esurit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi. hoc enim 4 Tob. 2, 2. 8 Tob. 4, 5 sq. 20 Prou. 19, 17. 21 Prou. 28, 27. 23 Prov. 16, 6. 23 Pron. 25, 21 sq. 2 sum om. WB os] hosTF1, om. A uidiae W oculos. WI caecarum A 3 et inu. pater om. B 4 apud tobiam WLMB dix MB tobias M adduc] adhuc L 5 quem W 6 habeat A, habet WMB, habent L ex om. A et] ut B manducet B 7 meum] mecum LB te] et A 9 habe WLMv preterire W s. 1. m. 2 10 noli] non A 11 ex ueritate ex ueritate A 12 elemosinas B tuam om. Lv 13 nec] ne* W et habueris AL 14 fili om. A 15 si enim M hoc om. A communiaA1 17 reponis WLBv 18 irae AW1 20 apud solomonem in paroemiis WMB paupero W, pauperem L misetur A1 21 dni AL non aegebit A, numquam indigebit WLMBv 22 auertet A auum om. WB magna inopia A, multa penuria W LMBv 23 peccata] delicta MB esurierit WBv 24 cibae M, pasce B, pasces L illumj ivmLMBv et si WLBv, sed in W si 8.1. m. 2 sitierit WLMBv potam da illi d, pota eum W, potabis eum LMBv faciens carbones ignis superfundes capiti eius. Item illic: Sicut aqua extinguet ignem, sic eleemosyna extinguet peccatum. Item in Prouerbiis: Prouerbiis: uade et reuertere, cras ego dabo, cum possis statim bene facere. non enim scis quid contingat sequenti die. Item illic: Qui obturat aurem ne audiat inbecillum, et ipse inuocabit Deum et non erit qui exaudiat eum. Item illic: Qui conuersatur sine uituperatione in iustitia, beatos filios relinquet. Item in Ecclesiastico: Fili, si habes, bene fac tecum et Deo dignas oblationes offeres, memorare, quoniam mors non tardat. Item illic: Conclude eleemosynam in corde pauperis, et haec pro te exorabit ab omni malo. Item in psalmo XXXVI misericordiam et posteris prodesse: iuuenior fui et senui et non uidi iustum derelictum nec semen eius quaerens panem. tota die miseretur et faenerat, et semen eius in benedictione erit. Item in psalmo XL: Beatus qui intellegit super egenum et pauperem, in die malo liberabit eum Dominus. Item in psalmo CXI: Disparsit, dedit pauperibus, iustitia eius. manet in saeculum saeculi. Item in Osee: Misericordiam malo quam sacrificium, et agnitionem Dei quam holocaustomata. Item in euangelio secundum 1 fcir. 3, 30. 3 Prou. 3, 28. 5 Pron. 21,13. 7 Prou. 20, 7. 8 Sir. 14, 11 sq. 10 Sir. 29, 12. 13 Ps. 36, 25 sq. 15 Ps. 40, 2. 17 Ps. 111, 9. 19 Os. 6, 6. 1 ignis AW, vlviobLMBv superfundens MLBL capiti] in caput Mv 2 extinguit WBv sic et M extinguit WLBv, om. A apud oundem in paroemiis WLMB 3 uade A, abi WLMBv reuertere cras. Ego B 4 statim A, continuo WLMBv 5 obdurat A aures WLM, aures suas Bv inbecille A 6 inuocabit] inuobit W 8 relinquit LMWav 9 et] ut A dignans W, donas L offers AMX, offer LBc 10 elemosina B 11 orabit Bv 12 XXXVI] XXXI M misericoidiam.. prodesse om. B postero M prodeessc A 13 iunior AL J r etenim senui v 14 neque WLMB 15 erit A, est WLMBv beatus] felix L 16 egentem L mala WB liberauit A 17 eum; illum WLMv deus LMv item om. B CXI] centesimo undecimo L un add. m. 2 dispersit WLB, distribuitMv 18 manebit Lo sacculum saeculi] aeternum WM 19 ossese A, oseae . I. L mallo L, magis uolo WM sed magis in Ms. I. M. 2, nolo magis v adagnitioncm L dei plus v 20 holochaustomata L Matthaeum: Beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quia ipsi saturabuntur. Item illic: Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur. Item illic: Thesaurizate uobis thesauros in caelo, ubi neque tinea neque comestura exterminat et ubi fures non effodiunt. ubi enim fuerit thesaurus tuus, illic erit et cor tuum. Item illic: Simile est regnum caelorum homini negotianti quaerenti bonas margaritas: ubi autem inuenerit pretiosam margaritam, uadit et uendit omnia quae habuit et emit illam. Etiam modicum opus prodesse. Item illic: Et qui potauerit unum ex minimis istis calicem aquae frigidae tantum in nomine discipuli, amen dico uobis, non peribit merces eius. Nemini negandam eleemosynam. Item illic: Omni petenti te da et ab eo qui uoluerit mutuari ne te auertas. Item illic: Si uis in uitam uenire, serua mandata. dicit ille: quae? ait illi Iesus: non occides, non moechaberis, non falsum testimonium dices, honora patrem et matrem et diliges proximum tuum tamquam te. dicit illi iuuenis: omnia ista obseruaui. quid adhuc mihi deest? dicit illi Iesus: si uis perfectus esse, uade et, uende bona tua et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelo et ueni sequere me. Item illic: Cum uenerit filius hominis in claritate sua et omnes angeli cum eo, tunc sedebit in throno 1 Matth. 5, 6 sq. 3 Matth. 6,20 sq. 6 Matth. 13,45 qq. 9 Matth. 10,42. 12 Matth. 5, 42. 14 Matth. 19,17 sq. 20 Matth. 25,31 sq. 1 beati...!. 2 item illic om. B bcati] felices L qui esuriunt (essuriunt A) et sitiunt AM, sitientes et esurientcs WL 2 beati] felices LB quoniam] quiaM 3 thensaurizateA thensauros A, thensaurum M 4 neque ante commistura om. W et otn. B 6 effodiunt et furantur Mv enim om. A thonsaurus AM 6 simile] fili me A 7 bonam margaritam M inuenit WLB 8 uadit A, abiit WLMBv uendit-A, uendidit WLMBv 9 etiam... prodesse om. W opus om. B 10 aq* M tantum OOt. W LlrIBv 11 mercis AW 12 negandum A 13 potenti A, poscenti WMBc, poscente L te om. L mutuare W te auertas A, auersatus fueris (ab eo add. L) WLBv, auersns fueris M 14 in] ad Mv ..ille M et erasum 15 ait A, dicit WLMBv occidis W moecharis W 16 diligis W 17 tuum .4, tibi WLMBv illi onu A 18 dixit A 19 bona] omnia MBv pauperibus] egc-nis L1: themaurum A 20 Item illic...p. 113 1. 1 uitam aetornam om. A 21 claritate WL, maiestate MBv claritatis suas et colligentur ante eum omnes gentes. et segregabit illos ab inuicem, quemadmodum pastor segregat oues ab haedis. et statuet oues a dextera sua, haedos autem a sinistra. tunc dicet rex eis qui a dextera sua sunt: uenite, benedicti patris mei, percipite quod uobis paratum est regnum ab origine mundi: esuriui enim et dedistis mihi manducare, sitiui et potastis me, hospes fui et abduxistis me, nudus et texistis me, infirmatus sum et uisitastis me, in carcere fui et uenistis ad me. tunc respondebunt ei iusti dicentes: Domine, quando te uidimus esurientem et pauimus, sitientem et potauimus ? quando te uidimus hospitem et abduximus, nudum et uestiuimus? quando autem te uidimus infirmari aut in carcere et uenimus ad te? et respondens rex dicet eis: amen dico uobis , quamdiu fecistis uni horum ex fratribus meis minimis, mihi fecistis. tunc dicet illis qui a sinistra sunt: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum quem parauit pater meus diabolo et angelis eius. esuriui enim et non dedistis mihi manducare, sitiui et non potastis me, hospes fui et non abduxistis me, nudus fui et non uestistis me, infirmus et in carcere et non uenistis ad me. tunc respondebunt et ipsi dicentes: Domine, quando te uidimus esurientem aut sitientem aut hospitem aut nudum aut infirmum aut in carcere et non ministrauimus tibi? et respondebit illis: amen dico uobis, quamdiu non fecistis uni ex minimis his, neque mihi fecistis. et ibunt isti in ambustionem aeternam. iusti autem in 2 segregat pastor WM hedis et statuet oues in Mm. 2 add. in margine 3 a] ad WLMBv dexteram suam (suam om. v) WL*MBv; cf. test. II30 ad sinistram WMBv 4 dicit W a] ad WLMBv dexteram suam WMBv 5 regnum ponit post percipite Mv 6 potastis me] dedistis mihi potum WB 7 hospis W adduxistis Mv me om. L nudus et texistis me om. M me om. L 8 me (post uisitastis) om. v 9 ei] et B, ei et W quando te uidimus om. V esurientem.../. 10 uidimus om. v 10 pauimus te B potauimus] dedimus tibi potum B 11 abduximus WVB, adduximus LMo quando...uidimus om. B 12 inflrmarij infirmum Mv aut lrl, et WLB et om. M respondit B 13 eis et dicit B, eis dicit lV, et dicet M 14 minimis om. WB etmihi Mv dicit WB ad sinistram WMB, a sinistris v 15 sunt om. LB, eius sunt v 16 praeparauit o esuribi M 18 adduxistis LMv fui om. L uestitis W 19 uenistis ad] uisitastis LJlv 21 carcerem B 22 administrauimus LB 24 abibunt LMBIJ isti ex iusti L ambostioncm L I uitam aeternam. Item in euangelio secundum Lucam: Vendite quae possidetis et date eleemosynam. Item illic: Qui fecit quod est intus, fecit et quod foris est. uerum date eleemosynam, et ecce uobis omnia munda. Item illic: Ecce dimidium ex substantia mea do pauperibus et si cui quid fraudaui quadruplum reddo. dixit autem Iesus: quia salus hodie domui huic facta est, quoniam et ipse filius est Abrahae. Item Paulus apostolus ad Corinthios secunda: Vestra abundantia illorum inopiam suppleat, ut et illorum abundantia uestrae inopiae sit supplementum et sit aequalitas, sicut scriptum est: qui multum habuit non abundauit et qui modicum non indiguit. Item illic: Qui parce seminat parce et metet: et qui seminat in benedictione de benedictione et metet. unusquisque autem sicut corde proposuit, non quasi ex tristitia uel ex necessitate. hilarem enim datorem diligit Deus. Item illic: Sicut scriptum est: distribuit, dedit pauperibus, iustitia eius manet in aeternum. Item illic: Qui administrat semen seminanti, et panem ad edendum tribuet et multiplicabit seminationem uestram et augebit incrementa frugum iustitiae uestrae, ut in omnibus locupletemini. Item illic: Administratio huius officii non tantum supplebit ea quae sanctis desunt, sed abundabit per multam gratiarum actionem in Deum. Item in epistula Iohannis: Qui habuerit substantiam mundi et uiderit fratrem suum desiderantem et eluserit uiscera 1 Luc. 12, 33. 2 Luc. 11, 40 sq. 4 Luc. 19, 8 sq. 8 II Cor. *. 14 sq. 11 II Cor. 9, 6-7 et 9-12. 22 I Io. 3, 17. 1 in euangelio om. A 2 uendite quae possidetis A, res uestras uendite WLMBv 3 et om. B uerum tamen v elemosina B 24 uobis] uocabis M munda omnia WLB 5 pauperibus A, egenis WLMBv si cui} sicut W 6 iesus om. B 7 quoniam] nam A iste A est om. A 9 et ut M uestraitf1 inopiae sit ex inopia est A m. 2 10 et] ut MBv 12 benedictionem LBM1 de benedictione A s. 1. m. 2, in benedictione B 13 et om. M 16 qui autem v 17 ad] et ad M tribuit A, praestabit WLMBv et mult. s. u. om. B; et mult...1.20 officii om. A 18 multiplicaoit L1 M] seminationem uestram WVLM, semen uestrum v 20 suppleuit LMv 21 sed et LMB habundauit WLMBv multa W, multarum M 22 abuerit W 23 desiderantem aliquid V clauserit ALM2v III. 8 sua, quomodo caritas Dei manet in illo Item e m in euangelio secundum Lucam: Cum facis prandium aut cenam, noli uocare amicos tuos aut fratres neque uicinos neque diuites, ne forte w et illi reinuitent te: et erit retributio tibi. sed cum facis prandium aut cenam, uoca mendicos, debiles, caecos, clodos, et beatus eris, quoniam non habent unde retribuere tibi: restituetur autem tibi in resurrectione iustorum.

In epistula Pauli ad Corinthios secunda: Si uoluntas prompta est, secundum quodcumque habuerit, acceptabilis est, non secundum quod non habuerit: neque ut aliis refrigerium, uobis pressura sit.

Apud Malachiam: Nonne Deus unus condidit nos? nonne pater unus est omnium nostrum? quid utique dereliquistis unusquisque fratrem suum? Item in euangelio secundum Iohannem: Pacem meam do uobis, pacem meam demitto uobis. Item illic: Hoc est mandatum meum ut diligatis inuicem, quemadmodum dilexi uos. maiorem hac caritatem nemo habet, 2 Luc. 14, 12 sq. 10 II Cor. 8, 12 sq. 16 Mal. 2,10. 19 Io. 14, 27 20 Io. 15,12. 1 sua ab eo WLv caritas] agape V, L m. 2 super dilectio in euangelio om. A 3 aut A, neque WLMBv ne] neque M\' 4 redin- uitent L erit A, fiet WMB, fieret L, fiat v tibi retributio v facies LMB prandium aut caenam A, epulum WLMBv 5 conuoca W mendicos] pauperes Mv et claudos v 6 beatus] felix WLB unde om. WLMBv restituetur] retribuetur MBv 7 resurrectionem W, retributione B iustorum] eius W 9 uoluntate W esse] fiat B 11 acceptauilis A, acceptabile WLMBv 12 ut aliis AL, uitalis B, ut sit aliis WM sed in M ut s. l., sit aliis v 13 uobis autem Wv sit om. Wv 14 agapen Lv, caritatem A; sed cfr. p. 1021.1 fratemum A religiosa A et] est A 16 unus om. W 17 pater unus] paternus A est nnus M est... dereliquistia unus om. A quod W 19 pacem uobis remitto (dimitto W), pacem meam do uobis WLMBv 21 hanc ALWlMl . quam ut animam suam ponat pro amicis suis. Item illic: Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei uocabuntur. Item illic: Dico uobis, quoniam si duobus ex uobis conuenerit in terra, de omni re quamcumque petieritis continget uobis a patre meo qui in caelis est. ubicumque enim fuerint duo aut tres collecti in nomine meo, ego cum eis sum. Item ad Corinthios prima: Et ego quidem, fratres, non potui uobis loqui quasi spiritalibus sed quasi carnalibus, quasi infantibus in Christo. lacte uos potaui, non cibo. nondum enim poteratis, sed neque nunc potestis: adhuc enim estis carnales. ubi enim in uobis aemulatio et contentio et dissensiones, nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis? Item illic: Et si habuero omnem fidem ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. et si in cibos distribuero omnia mea et si tradidero corpus meum ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil proficio. caritas magnanima est, caritas benigna est, caritas non aemulatur, caritas non agit perperam, non inflatur, non inritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniustitiam, conlaetatur autem in ueritate. omnia diligit, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet. caritas numquam excidit. Item ad Galatas: Diliges proximum tuum tamquam te. si autem mordetis et incusatis inuicem, 1 Matth. 5, 9. 2 Matth. 18,19. 6 I Cor. 3,1 sq. 12 I Cor. 13, 2 sq. 20 GaL 5,14 sq. 1 quis ponat Wv, ponat quis B, ponam M beati] felices LB 2 ipei om. B amen dico Mv 3 duo B et ex duobus M m. 2 conuenerlt M~ m. 2 4 contingit Ml 6 super prima posuit L*: secunda et om. B 8 tamquam infantibuB B lacte (lac W) uos (uobis B) potaui AWVLB, lac nobis potum dedi Mv, 9 cibo WVLB, escam Mv; non cibo om. A nondum enim AVL, dum enim W, nec dum enim B, dum enim adhnc pusilli eratis, non v nec B nunc] nun W, dum quidem B 10 nbi] cum W et contentio om. M 11 diMensio B, dissessiones A nonne ex non L m. 2 12 omnem om. M 13 caritatem] agapen BL\', dilcctionemi, haberemL1 sum] proficioM si om. A 14 in cybo-i* • om. M cibos pauperum L* meus W ardeat V 15 caritatem] agapem VBL proficio] sum B caritas] agape LB, et ita constanter magnaanima jr,, magna enim A 16 caritas ben. est om. A 17 flatur W* non inritatur om. A 18 ueritatem AB 20 excedit M\', excidet WLv diligis W 21 taum] tibi Mv incussatiB A 8* uidete ne consumamini ab inuicem. Item in epistula Iohannis: In hoc apparent filii Dei et filii diaboli. omnis qui non est iustus non est de Deo et qui non diligit fratrem suum. Item illic: Qui fratrem suum odit homicida est: et scitis quia omnis homicida non habet in se uitam manentem. Item illic: Si qui dixerit quoniam diligit Deum et fratrem suum odit, mendax est. qui enim non diligit fratrem suum quem uidet, Deum quem non uidet non potest diligere. Item in Actibus apostolorum: Turba autem eorum qui crediderant anima ac mente una agebant nec fuit inter illos discrimen ullum nec quicquam suum iudicabant ex bonis quae eis erant, sed fuerunt omnia communia. Item in euangelio secundum Matthaeum: Si obtuleris munus tuum ad altare et illic recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid aduersus te, relinque illic munus tuum ante altare et uade prius, reconciliare fratri tuo et tunc ueniens offeres munus tuum ad altare. Item Iohannes apostolus: Deus caritas est, et qui manet in caritate in Deo manet et Deus in illo manet. Item illic: Qui dicit se in luce esse et fratrem suum odit in tenebris est usque adhuc.

In euangelio secundum Iohannem: Nemo potest quicquam accipere, nisi datum fuerit illi de caelo. Item in epistula Pauli ad Corinthios prima: Quid enim habes, 2 I Io. 3,10 et 15. 6 1 lo. 4, 20. 9 Act. 4, 32. 12 Matth. 5 23 sq. 16 I Io. 4,16. 18 I Io. 2,9. 21 Io. 3, 27. 23 I Cor. 4, 7. 1 consumemim M* iiraice L 2 omnis] ex omni Am. 2, ex omnes W 3 fratrem suum] patrem suum aut matrem suam M item illic om. Mv 4 qui enim Mv item illic q. f. suum W s. I. m. 2 quia] quoniam W 5 uitam aeternam Mv in se manentem v, om. M 6 quia AMBv 7 quem uidet om. LM 8 non] quomodo WMv actis WLMB 11 eis] eius B erat L fueruut illis WLMBv 12 in euangelio om. WLB 14 aduersum WB aliquid ponit W ante habet, A post te 15 prius et M reconciliari WМ1B20 ueniens] ueni et LBv offer LBlJ, offers W7 16 ad] ante B in epistula iohannis WLMBv ds ex dlAm. 2 17 caritas] agape LB et om. A caritate] agape LB 18 illo] eo v manet om. WLv 19 odit] odit homicida est et M, odit mendax est et v est] ambulat Mv adhuc L a l. m. 2 22 quiquam W, quidquam MB illi fuerit W 23 prima om. W quod non acceperis? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis ? Item in Regnorum primo: Nolite gloriari neque loquamini elata, et non procedat magniloquentia ex ore uestro, quia Deus scientiarum dominus. Item illic: Inualidus factus est arcus potentium, et infirmi accincti sunt uirtute. Item in Machabaeis: Iustum est subditum Deo esse et mortalem non paria Deo sentire. Item illic: Et uerba uiri peccatoris ne timueris, quia gloria eius in stercora erit et in uermes. hodie extolletur et cras non inuenietur: quoniam conuersus est in terram suam et cogitatio eius peribit.

Apud Esaiam sic dicit Dominus Deus: Caelum mihi thronus et terra subpedaneum pedum meorum. quam mihi sedem aedificabitis aut quis locus ad requiem mihi? omnia enim ista fecit manus mea et sunt mea omnia ista. et super quem aspiciam alium nisi super humilem et quietum et trementem uerba mea ? Item in euangelio secundum Matthaeum: Beati mites quoniam ipsi hereditabunt terram. Item secundum Lucam:. Qui minimus est in omnibus uobis hic erit magnus. Item illic: Qui se exaltat humiliabitur et qui se humiliat exaltabitur. Item ad Romanos: Noli altum sapere sed time. si enim Deus naturalibus ramis non pepercit, ne forte nec tibi parcat. Item in 2 I Sam. 2, 3 sq. 6 II Macc. 9,12. 7 I Macc. 2, 62 sq. 12 Es. 66,1 sq. 17 Matth. 5,5. 19 Luc. 9, 48. 20 Matth. 14,11. 21 Rom. 11,20 sq. 1 acciperis WAl si autemJ quodsi B 2 acciperis A regnorum d, basilion WLMBv primo] om. B, prima L, libro . I . M 3 elata on. A, ex ilataeTF m. 2 4 dominus eat W 5 Item in macchabeorum ... sentire ponit post peribit 1.10 A 6 in machabaeis om. W subditum deo esse om. B 8 timueritis M*v stercore WMB in om. B 10 pemt c 12 caelorum A 13 thronus] sedis W et] est A Bubpedaneum AWLBV, scabellum Mv 15 et s. m. o. ista om. B omnia mea (ista om.) M aspiciam ad A 16 quietem M trementem] timentem M uerba mea A, sermones meos WLMBv 17 in euangelio om. A beati] felices LB 19 est A, erit WLBv, fuerit M 20 exaltat A, extollit WLMBv se humiliat A, humiliauerit se WL\', se humiliauerit MBLltJ item in apostolo A, de hoc ipso WLMBv 21 time. si] times W psalmo XXXIII: Et humiles spiritu saluabit. Item ad Romanos: Reddite omnibus quae debentur, cui tributum, tributum, cui uectigal, uectigal, cui timorem, timorem, cui honorem, honorem. nemini quicquam debeatis, nisi ut inuicem uos diligatis. Item in euangelio secundum Matthaeum: Diligunt primum recumbendi locum in cenis et primam sessionem in synagogis et salutationem in foro et uocari ab hominibus Rabbi. uos autem ne uocemini Rabbi: unus est enim uobis magister. Item in euangelio secundum Iohannem: Non est seruus maior domino suo neque apostolus maior eo quit misit eum. haec scientes beati eritis, si ea feceritis. Item in psalmo LXXXI: Humilem et pauperem iustificate.

Apud Salomonem: Vasa figuli probat fornax et homines iustos temptatio tribulationis. Item in psalmo L: Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non spernit. Item in psalmo XXXIII: Prope est Dominus Omnibus tribulatis corde et humiles spiritu saluabit. Item illic: Multae tribulationes iustorum, sed de his omnibus liberabit eos Dominus. Item in Iob: Nudus exiui de matris utero, 1 Ps. 33,19. 2 Rom. 13,7 sq. 6 Matth. 23,6 sq. 9 Io. 13,16 sq. 12 Ps. 81, 3. 15 Sir. 27, 5. 16 Ps. 50,19. 18 Ps. 33,19 sq. 21 Iob. 1,21 sq. 1 humilem L salnauit LM 3 cui nectigal uectigal om. W timorem W 8. 1. m. 2 alterum honorem om. W 4 uos om. LMBv 7 salntationes WLMv, salatationibus B hominibus] omnibus A 8 ne uocemini A, nolite nocari B, ne uocaneritis WLMv 11 misit eum A, illum misit W, se misit LMBv beati] felices WLB 12 LXXXI] LXXl MB 13 quoque .AMI iustus A 14 debere om. A 15 uas M propat W . 16 et tribulationes B item om. L 18 spernit AB, deepicit W, despiciet Lv prope A, proximo WLMBv 19 omnibus om. WLMBv tribulatis A, contribulatis WVLMB, contritiB c spus L 20 multa M tribulationes AW, flagella M, pressurae LBv sed etitC de A, exWLMBv his omnibus A, omnibus iUiaWLMBv eos] illos W 21 dominus om. LB item in A, de hoc ipso apud WLMBv utero matris meae Mv nudus etiam ibo in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit: sicut Domino uisum est, ita factum est. sit nomen Domini benedictum. in his omnibus quae contigerunt ei nihil peccauit Iob labiis suis in conspectu Domini. Item in euangelio secundum Matthaeum: Beati qui lugunt, quoniam ipsi consolabuntur. Item secundum Iohannem: Haec locutus sum uobis, ut in me pacem habeatis, in saeculo autem pressuram: sed fidite, quoniam ego uici saeculum. Item apostolus ad Corinthios secunda: Datus est mihi stimulus carnis meae angelus satanae qui me colaphizet, ut non extollar. propter quod ter Dominum rogaui, ut discederet a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea. nam uirtus in infirmitate perficitur. Item ad Romanos: Gloriamur in spe claritatis Dei: non solum autem, sed et gloriamur in pressuris scientes quoniam pressura tolerantiam operatur, tolerantia autem probationem, probatio autem spem. spes autem non confundit, quia dilectio Dei infusa est cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis. Item in euangelio secundum Matthaeum: Quam lata et spatiosa uia est quae ducit ad interitum, et multi sunt qui introeunt per eam. quam arta et angusta uia est quae ducit ad uitam, et pauci sunt qui inueniunt eam. Item in Tobia: Vbi sunt iustitiae tuae P ecce quae pateris. Item in Sapientia Salomonis: In locis 5 Matth 5, 4. 6 lo. 16, 33. 9 II Cor. 12, 7 sq. 13 Rom. 5, 2 sq. 18 Matth. 7,13 sq. 21 Tob. 2,14 (22,23. v. lat.). 22 Prou. 28,28. 1 in] sub MBv terra L dominus dedit otn. A dedit et LM abetullit W 2 uisum est] placuit Mv 8 contingerunt B 5 beati] feUces LB qui lngunt A, lugentes W, plangentes LMBv consulabnntur A 7 saeculum B pressuram habebitis v fidete AWLBM1, confidite M* 8 saeeulum] mundum Mv item apostolus A, de hoc ipso WLMBv 9 sathanae B 10 colaflzet AW ut om. A ertollor A ter om. B deum B 11 sufficiat V 12 mea om. W in M 8.1. m. 2 in infirmitate om. B 13 caritatis A et om. B 14 tolerantiam] pacientiam W 15 tolerantia] patientia W probationem autem MI probatioDem prob. autem om. B 16 confudit B diffoaa W in cordibus WMBv 17 in euangelio om. WLMBv 18 quam WM, quia A, quid YLB 19 introeunt] introeant LV, intrant Mv per om. A quam] quiA, quid LVB 20 uia est et angustaal 21 eam inueniunt WLMBv tobiam B, tobian M u*bi A impiorum gemunt iusti: in illorum autem perditione abundabunt iusti.

Paulus apostolus ad Ephesios: Nolite contristare Spiritum sanctum Dei, in quo signati estis in diem redemptionis. omnis amaritudo et ira et indignatio et clamor et blasphemia auferentur a uobis.

Apud Salomonem in Prouerbiis: Melior est uir patiens quam fortis. qui enim iracundiam continet melior est quam qui ciuitatem capit. Item illic: Inprudens eadem die enuntiat iram suam, abscondit autem inhonorationem suam astutus. Item apostolus ad Ephesios: Irascimini et nolite peccare. sol non occidat super iracundiam uestram. Item in euangelio secundum Matthaeum: Audistis quoniam dictum est antiquis: non occides, qui autem occiderit reus erit iudicio. ego autem dico uobis quia omnis qui irascitur fratri suo sine causa reus erit iudicio.

Paulus apostolus ad Galatas: Considerans te ipsum, ne et tu tempteris. alter alterius onera sustinete et sic inplebitis legem Christi. 4 Eph. 4, 30. uq. 9 Prou. 16, 32. 11 Prou. 12,16. 13 Eph. 4, 26. 15 Matth. 5, 21 sq. 20 Gal. 6,1 sq. 1 perditionem WLBM1 v 4 paulus apostolus om. WLMB; apostolus om. V ad] apud WLM 5 die Mv 6 omnis om. M blasphemiae M 7 auferatur WB nobis cum omni malitia B 8 uinoenda W ne] ut non B 9 paroemiis WMLB est om. B 10 quam sortis A, forti WLMBv continet] contempnit WB, contemnit M 11 ciuitatem A, urbem LMv, orbem WB die om. A, diem B dinuntiat A, nuntiat LB 12 inorationem W1 suam om. B 13 apostolus om. WLMBv irascemini W peccare] delinquere LB 15 quoniam] quia Mv 16 iudicio om. B 17 sine causa ereaum in L 20 paulus apostolus om. WLMBv calathas A considerans te ipsum A, in contemplatione (...em MB) habentes unusquisque WLMBv 21 tu tempteris A, uos temptemini WLMBv; cf. Gr.: axontiv atavrov, firj ttal av nttQa- συης alter alterius A, alter alterutrum B, alterutrum WMBv onera ura W adinplebitis W LMBv; cf. epist. 52 c. 16

In Hieremia: Non glorietur sapiens in sapientia sua nec glorietur fortis in fortitudine sua nec glorietur diues in diuitiis suis, sed in hoc glorietur qui gloriatur intellegere et nosse quoniam ego sum Dominus, qui facio misericordiam et iudicium et iustitiam super terram, quoniam in his est uoluntas mea, dicit Dominus. Item in psalmo LV: In Domino sperabo: non timebo quid faciat mihi homo. Item in psalmo LXI: Non nisi solo Deo subiecta est anima mea. Item in psalmo CXVII: Non timebo quid faciat mihi homo: Dominus mihi adiutor est. Item illic: Bonum est confidere in Domino quam confidere in homine. bonum est sperare in Domino quam sperare in principibus. Item in Danihele: Responderunt autem Sidrac, Misac, Abdenago et dixerunt regi Nabuchodonosor: rex, non opus est nobis de hoc uerbo respondere tibi. est enim Deus, cui nos seruimus, potens eripere nos de camino ignis ardentis et de manibus tuis, rex, liberabit nos. et si non, notum sit tibi quoniam diis tuis non seruimus et imaginem auream quam statuisti non adoramus. Item apud Hieremiam: Maledictus homo qui spem habet in hominem: et benedictus homo qui fidit in Deum, et erit in Domino spes eius. Item in Deuteronomio: Dominum Deum tuum adorabis et illi solo 2 Hier. 9,22 sq. 7 Pa. 55,12. 9 Ps. 61, 2. 10 Ps. 117, 6 sq. 13 Dan. 3,16 sq. 20 Hier. 17, 5 et 7. 22 Deut. 6, 13. 1 deo solo W esse et M gloriandum esse v 2 apud Hieremiam WLMBv neque gloriaetur W, om. M 8 et fortis in fort. sua ponit post in diuitiaa suas M nec] ne W, neque v 6 est om. W 7 LIV WMv deum LWM 8 speraui WLMBv mihi L 8. 1. m. 2; mihi faciat WB in psalmo LXI A, illic WLMBv 9 soli WLMBv dei L subiecta] subditaJf 10 timebo.4, metuam WLMBv mihi faciat WL 11 adiutor A, auxiliator WLMBv est alterum W 8.1. m. 2 fidere LMB 12 deum WLM fidere WLMBv homines LB, hominem M deum WM 13 principes LB item in danihelo A, de hoc ipso apnd danihelem (danielumMJ) WLMBv 14 BediacAM1, sedrach B misach B, misac et Wv nabucodonosor AW 15 uerbo] sermone M 17 rex om. M liberauit WlLB, liberare M si non om. W 18 tibi sit rex M quia WLMBv deseruimus LB et] nec L 19 quam ex quem W fn. 2 20 homine Lv 21 fidet WLMB deum] domino v erit spes A deo WMBv 22 illi] ipsi W soli LMBv seruies. Item apostolus ad Romanos: Et coluerunt et seruierunt creaturae relicto creatore. propter quod et tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Item apud Iohannem: Maior est qui in uobis est quam qui in hoc mundo.

Apud Esaiam: Quaerite Dominum et mox inueneritis, inuocate eum. cum autem adpropinquauerit uobis, relinquat impius uias suas et uir iniquus cogitationes suas et conuertatur ad Dominum et misericordiam consequetur, quia relinquet multum peccata uestra. Item apud Salomonem: Vidiuniuersa opera quae facta sunt sub sole, et ecce omnia uanitas. Item in Exodo: Sic autem comedetis eum. lumbi uestri praecincti et caligae uestrae in pedibus uestris et bacula uestra in manibus uestris et edetis eum festinanter. pascha est Domini. Item in euangelio secundum Matthaeum: Nolite cogitare dicentes: quid edemus aut quid bibemus aut quid uestiemur? haec enim nationes quaerunt. scit enim pater uester quia horum omnium indigetis. quaerite primum regnum et iustitiam Dei, et haec omnia adponentur uobis. Item illic: Nolite cogitare de crastino. crastinus enim dies ipse cogitabit pro se. sufficit diei malitia sua. Item 1 Rom. 1, 25 sq. 3 I lo. 4, 4. 8 Es. 55, 6 sq. 12 EccL 1,14. 14 Ex. 12,11. 17 Matth. 6, 31 sq. 1 apostolos om. WLMB 2 tradidi W 3 deus om. W 7 ad oм. B 8 deura LB mox A, cum WLMBv inueneritis∗∗∗ B eum erasum 9 derelinquat-A, relinquat uerit Wl 10 iniquis A, facinerosns LM, facinorosuSWfJ cogitationes snas] consilia suaD conuertantur A 11 deum B consequentor A quia] qui M relinquet multum A, multum (multa M*, in multum LBv) remittet WLMBv 12 apud om. A 14 commedetis A, comeditis B eum] cum W ueatri uestri A caligae nestxaa AWVLMB, calciamenta uestra v; cfr. test. II15 15 et bacula... uestris om. AB uestra om. L 16 est enim WBv in euangelio om. L 19 quaerunt] inquirunt v scit W 8. 1. m. 2 enim A, autem WLMBv 20 primo VB etiustitiam dei AWVLMB, dei et iustitiam eius v haec omnia A, omnia ista WLMBv 21 de crastino A, in crastinum WLMBv 22 dies om. L cogitauit M pro ee A, sibi WMBv, om. L sufficiat V illic: Nemo inponens manum suam in aratro respiciens retro aptus est regno Dei. Item illic: Aspicite uolatilia caeli, quoniam non seminant neque metunt neque colligunt in horrea, et. pater uester caelestis pascit illa. nonne uos plus estis illis ? Item secundum Lucam: Sint lumbi uestri adcincti et lucernae ardentes et uos similes hominibus expectantibus dominum suum, quando ueniat a nuptiis, ut cum uenerit et pulsauerit, aperiatis illi. beati serui illi quos adueniens dominus inuenerit uigilantes. Item secundum Matthaeum: Vulpes cubilia habent et uolucres caeli diuersoria, filius autem hominis non habet, ubi caput suum reclinet. Item illic: Qui non renuntiat omnibus quae sunt eius, non potest meus discipulus esse. Item apostolus ad Corinthios prima: Non estis uestri. empti enim estis pretio magno. clarificate et portate Deum in corpore uestro. Item illic: Tempus collectum est. reliquum est ergo ut et qui habent uxores quasi non habentes sint, et qui flent quasi non flentes, et qui gaudent quasi non gaudentes, et qui emunt quasi non possidentes, et qui hoc mundo utuntur quasi non utantur. praeterit enim figura huius mundi. Item illic: Primus homo de terrae limo, secundus homo de caelo. qualis ille e limo, tales et qui de limo, et qualis caelestis, tales et caelestes. quomodo portauimus imaginem eius qui de limo est, portemus et 1 Luc. 9, 62. 2 Matth. 6, 26. 5 Luc. 12, 35 sq. 9 Matth. 8, 20. 11 Luc. 14, 33. 13 I Cor. 6,19 sq. 15 I Cor. 7, 29 sq. 19 I Cor. 15, 47 sq. 1 inponens m. 8. i. a. r. retro A, retro adtendens et snperponens manum suam (suam om. B) super aratrum WLMBv, cf. Graec. 3 seminant ex senant W m. 2 4 pascet A, alit WVLMB plus A, plures WLIMI, pluris BLsMz illis (illi B) estis WLB 7 nt] et LM uenerit a nubtiis B et pulsauerit om. A aperiant WLMBv 8 beati] felices WLMB 9 in euangelio sec A, cata LB, apud WMv uolpes A1 cubilia A WVLB, foueas Mv 10 deuereoria LIMa filios Wl 11 suum oii*. WLB inclinet LMBv 12 eius] illis B discipulus meus A item apostolus A, de hoc ipso WLMBv 13 prima] secunda M pretio] obi. WLB, 8.1. m. 2 M 15 est om. M\'v reliquum est A, superest WLMBv 16 flentj plangentJf, plangunt v flentes] plangentes Mv 17 emit B quasi non] add. Mv: ementes et qui possident quasi non et om. A 18 praeteribitif-B 20 ille om. B talis W 21 dej e B talis et caelestis W imaginem eius qui de caelo est. Item ad Philippenses: Omnes sua quaerunt et non quae sunt Christi: quorum finis est interitus, quorum Deus uenter est, et gloria in confusionem eorum qui terrena sapiunt. nostra autem conuersatio in caelis est: unde et saluatorem expectamus Dominum Iesum Christum qui transformabit corpus humilitatis nostrae conformatum corpori claritatis suae. Item ad Galatas: Mihi autem absit gloriari nisi in crucem Domini nostri Iesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est et ego mundo. Item ad Timotheum: Nemo militans Deo inplicat se negotiis saecularibus, ut possit placere ei qui se probauit. sed et si certabit quis, non coronabitur, nisi legitime pugnauerit. Item ad Colossenses: Si mortui estis cum Christo ab elementis eius mundi, quid tamquam uiuentes in hoc mundo uana sectamini Item em de hoc ipso: Si conresurrexistis in Christo, quae susum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens: quae susum sunt sapite non quae terrena sunt. mortui enim estis et uita uestra abscondita est cum Christo in Deo. cum autem Christus apparuerit uita uestra, tunc et uos apparebitis in gloria. Item ad Ephesios: Exponite prioris conuersationis ueterem hominem qui conrumpitur secundum concupiscentias deceptionis. innouamini autem spiritu sensus uestri et iuduite nouum hominem, eum qui secundum Deum constitutus est in iustitia et sanctitate et ueritate. De hoc ipso in epistula Petri: Quasi hospites et peregrini 2 PhiL 2, 21 et 3,19 sq. 7 Gal. 6,14. 10 II Tim. 2, 4 sq. 13 Col. 2, 20. 15 Col. 3,1 sq. 20 Eph. 4,22 sq. 24 lPetr. 2,11 sq. 2 querunt W, quaerent A ieeu christi B 3 est uenter WLB confusione WB 5 ezpectamus om.A dominum nostrum Mv 6 transformauit AWMB corpori. M s erasum 7 calatas W 8 cruce MBv 10 inplicat A, obligat WLMBv negotiis AB, molostiis WLMv 11 ei om. B qui AL, cui WMBv; cf. ad Fortun. c. 8 pronabit A certauerit Mv, certauit B 12 pugnauerit] certauerit W item AV, de hoc ipso WLMBv 13 eius A, huius L, om. WMBv qui B 14 in om. B hoc om. WLMBv de hoc ipso] illic V 15 consurrexistifi WLMv in] cum WB, om. L sursum WLBv; item l.16 17 et] sed B 19 uos cum eo WMv 20 qui* M d eras 21 concupiscentiam B 22 eum om. WM 23 et (ante sanct.) om. L abstinete uos a carnalibus desideriis quae militant aduersus animam, conuersationem habentes inter gentiles bonam, ut dum retractant de uobis quasi de malignis, bona opera uestra aspicientes magnificent Dominum. Item in epistula Iohannis: Qui dicit se in Christo manere debet, quomodo ille ambulauit, et ipse ambulare. Item illic: Nolite diligere mundum neque ea quae in mundo sunt. si qui dilexerit mundum, non est caritas patris in illo: quoniam omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi quae non est a Patre sed ex concupiscentia saeculi: et mundus transibit et concupiscentia eius. qui autem fecerit uoluntatem Dei manebit in aeternum, quomodo et ipse manet in aeternum. Item apostolus ad Corinthios prima: Expurgate uetus fermentum, ut sitis noua consparsio, sicut estis azymi. nam et pascha nostrum immolatus est Christus. itaque festa celebremus non in fermento ueteri neque in fermento malitiae et nequitiae sed in azymis sinceritatis et ueritatis.

Apud Salomonem: Vir multum iurans inplebitur iniquitate et non discedet a domo eius plaga: et si uane iurauerit, non iustificabitur. Item in euangelio secundum Matthaeum: Dico uobis non iurare in totum. sit autem sermo uester: est est, 5 I Io. 2, 6 et 15 sq. 13 I Cor. 5, 7 sq. 19 Sir. 23, 11. 22 Iatth. 5, 34 et 37. 2 conuerBationem autem Mv gentiles] gentes WMv bonum A 3 retractant AL, uniuersa retractant M, detractant WB, nniuersi detrectant scripsit Erasmus de (ante mal.) om. L) 4 deum WMBv 5 in om. A 6 huc mundum A 7 hoc mundo .A quis AMBv hunc mundum A 8 hoc mundum A 10 ex ex eius W m. 2 11 manet WLMBv 12 et ipse AW, ipse LB, et deus M, deus v quomodo... aeternum L s. l. m. 2 apostolus A, in epistula pauli WLMBv 14 conspersio v azyma V pasca W 15 feste Wl celepremus W 16 ueteri n. in fermento om. A et nequitiae om. B 19 salomon B uir om. LM replebitur Lv 20 post iustificabitur Oxon. addit: et si frustra iurauerit, dupliciter pnnietur 21 item in euangelio sec A, de hoc ipso cataWLMBv Baluzius e 2 codd. integrum Matthaei locum v. 33-37 excrijmt 22 in totum] omnino v non non. Item in Exodo: Non accipies nomen Domini Dei tui in uano.

In Exodo: Non maledices neque principi populi tui detraxeris. Item in psalmo XXXIII: Quis est homo qui uult uitam et cupit uidere dies bonos ? cohibe linguam tuam a malo et labia tua ne loquantur dolum. Item in Leuitico: Et locutus est Dominus ad Moysen dicens: produc eum qui maledixerit foras extra castra, et inponent omnes qui audierunt manus suas super caput eius et lapidabunt eum omnis synagoga filiorum Israel. Item apostolus ad Ephesios: Omnis sermo malus de ore uestro non procedat, sed si quis bonus est ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus. Item ad Romanos: Benedicite et nolite maledicere. Item in euangelio secundum Matthaeum: Qui dixerit fratri auo: fatue, reus erit gehennae ignis. Item secundum Lucam: Dico autem uobis, quia omne uerbum uacuum quod locuti fuerint homines, reddent pro eo rationem in die iudicii. de sermonibus enim tuis iustificaberis et de sermonibus tuis condemnaberis. lEx.20,7. 4 Ei. 22,27. 5PB. 33,13 sq. 7 Leuit. 24, 13 sq. 11 Eph. 4,29. 14 Rom. 12,14. 15 Matth. 5, 22. 17 Matth. 12, 36 sq. 1 exodo XX L* dei om. WL, dei tui om. B 2 uanum Mv 4 exodo XXII L\' maledicis W principem Ml 5 Item otn. WM 6 cupit] amat WLJBv bonos] optimos W, optimos LB cohibe Ã, contine WLMBv 7 dolum] insidiose VLB 8 producet A foras qui M malediiit A 9 foras om. M audierint MB 10 suas om. B lapidabt WI, lapidabit W2v 11 item apostolus A, item paulus B, de hoc ipso in epistula pauli WLMv 12 prodeat LB si quis bonus est A, bonus WLMBv 13 gra B item AB, de hoc ipso WLM-v; item l. 14 14 benedicentes et non maledicentes WLMBv 16 fatuae AM gehennae AW, in gehenna LB, in gehennam M-v de hoc ipso cata eundem v lucanum W, matthaeum v 17 uacuum] otiosum n 18 pro eo rationem] procurationem A 19 enim om. B iustificaueris A de sermonibus] ex uerbis A damnaberis LBM

Apud Iob: Dic uerbum aliquod in Dominum et morere. at ille intuitus eam dixit: tamquam una ex ineptis mulieribus locuta es. si bona excepimus de manu Domini, mala non tolerabimus? in his omnibus quae acciderunt ei nihil peccauit Iob labiis suis in conspectu Domini. Item illic: Animaduertisti puerum meum Iob? non enim est similis illi quisquam in terris, homo sine querella, uerus Dei cultor, abstinens se ab omni malo. Item in psalmo XXXIII: Benedicam Dominum in omni tempore, semper laus eius in ore meo. Item in Numeris: Desinat murmuratio eorum a me, et non morientur. Item in Actibus apostolorum: Circa mediam autem noctem Paulus et Sileas orantes gratias agebant Deo. audiebant autem eos uincti. Item Paulus apostolus ad Philippenses: Omnia autem pro dilectione facite sine murmurationibus et reputationibus, ut sitis sine querella et inmaculati filii Dei.

In Genesi: Et temptauit Deus Abraham et dixit ad illum: accipe filium tuum illum unicum quem dilexisti Isaac et uade in terram altam et inpones illum hostiam in uno ex montibus, de quo tibi dixero. Item in Deuteronomio: Temptat Dominus 3 Iob. 2, 9 sq. 7 lob. 1, 8. 10 Ps. 33, 2. 11 Num. 17,10. 13 Act. 16, 25. 15 PhiL 2,14 sq. 19 Gen. 22,1 sq. 22 Dent. 13,4. 1 musitandum WM sed] se W accedunt A 3 aliquid A dominoWM morere] memore A at] ad A, et W 4 induitus W unam A 5 excipimusTTJf cur non Mv tolerauimus M* 6 accederunt A 8 puerum] in pnerum MB, ad puerum v est homo W similis est MB quicquam B 9 quaerila Wquerela W\'v et ita l.17 10 itemAB, de hoc ipso WLv, om. 3f; item 1.11 et 12 deum L 11 semper] in sempiternum L item....Z. 12 morientur om. L 12 mnrmoratio W actis WLMB 13 silas М2v 14 agentes dno B 15 paulus apostolus A, paulus B, in epistula pauli WLMv 16 dilectione] delectationeLMB facite] facientes v murmurationemjB ut ex in W m. 2 17 filii dei] fidei B 18 a deo] om. W, deo L explorentur] probentur WMBv 19 ad om. B 20 illum] om. MBv, post dilexistijpomi W diligisilfJBr illum isac L 21 altam] om. M, aliam W et inponens WMl, imponens v hostiam] ibi in holocaustum hostiam M1v unum Mv temtat nos W Deus uester uos ut sciat, si diligitis Dominum Deum uestrum ex toto corde uestro et ex tota anima uestra. Item in Sapientia Salomonis: Et si coram hominibus tormenta passi sunt, spes eorum inmortalitate plena est: et in paucis uexati in multis bene disponentur, quoniam Deus temptauit illos et inuenit illos dignos se. tamquam aurum in fornace probauit illos et quasi holocaustam hostiam accepit illos. et in tempore erit respectus illorum, iudicabunt nationes et dominabuntur populis, et regnabit dominus eorum in perpetuum. Item in Machabaeis: Abraham nonne in temptatione inuentus est fidelis et deputatum est ei ad iustitiam ?

In Sapientia Salomonis: Liberat de malis animam martyr fidelis. Item illic: Tunc stabunt iusti in magna constantia aduersus eos qui se angustauerunt et qui labores eorum diripuerunt. uidentes turbabuntur timore horribili et mirabuntur in subitatione insperatae salutis dicentes inter sa, paenitentiam habentes et per angustiam spiritus gementes: hi sunt quos habuimus aliquando in risum et in similitudinem inproperii. nos insensati uitam illorum aestimabamus insaniam et finem illorum sine honore. quomodo conputati sunt inter filios Dei, et inter sanctos sors illorum est? ergo errauimus a uia ueritatis et 3 Sap. 3, 4 sq. 9 I Macc. 2, 52. 13 Pron. 14, 25. 14 Sap. 5, 1 sq. 1 uos om. W deum otn. A 2 neetra et ex tota uirtute uestra A 3 et om. B 5 dominus A 6 et tamquamJB prouabit.4 holocaustum W, holocausta M 7 hostiae Mtf1; ὁλοϰάϱπωμα ϑυσίας LXX illorum] om. L, eorum W, qui addit: fulgebunt tamquam scintille in arundineto discurrunt 8 regnauit M 9 illorum B 10 temptationem Mx 13 sapientia] prouerbiis v animam suam W martyri A, martyris LM, testis W 14 tunc stabunt iusti B in rasura 15 angustianerunt WLv qui M 8. 1. m. 2 labores eorum diripuerunt] abstulerunt labores eorum v 16 turbabont A 17 inspirate A T. dicent L 18 hii AWLB aliquando habuimus WBv 19 risu L, derisum v in om. B similitudine AL; eaxopfv nore tis y £ latra xal παϱαβολήν LXX; cf. ad Fortun. c. 12 20 uita W et ex in A m. 2 22 est A 8. 1. m. 2 iniustitie W iustitiae lumen non luxit nobis et sol non est ortus nobis. lassati sumus in iniquitatis uia et perditionis et ambulauimus solitudines difficiles, uiam autem Domini ignorauimus. quid nobis profuit superbia aut quid diuitiarum iactatio contulit nobis ? transierant omnia illa tamquam umbra. Item in psalmo CXV: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum eius. Item in psalmo CXXV: Qui seminant in lacrimis in gaudio metent. euntes ibant et flebant mittentes semina sua, uenientes autem uenient in exultatione portantes manipulos suos. Item in euangelio secundum Iohannem: Qui amat animam suam perdet illam et qui odit animam suam in isto saeculo in uitam aeternam conseruabit illam. Item illic: Veniet hora, ut omnis qui uos occiderit putet se officium Deo facere. sed hoc facient, quoniam non cognouerunt patrem neque me. Item secundum Matthaeum: Beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum caelorum. Item illic: Cum autem uos tradiderint, nolite cogitare quid loquamini. dabitur enim uobis in illa hora quid loquamini. non enim uos estis qui loquimini, sed spiritus patris uestri qui loquitur in uobis. Item illic: Ne timueritis eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere, magis autem timete 6 Ps. 115,15. 7 Ps. 125, 5 sq. 10 Io. 12, 25. 12 Io. 16, 2 sq. 15 Matth. 5,10. 17 Matth. 10,19 sq. 20 Matth. 10, 28. 1 hortus W 2 in om. W LB iniquitatibus M uiaeTF, in uia M et om.WM ambulabimus A 5 transierunt omnia om.W illa] ista M 6 CXVJ CXXV MB item... aanctorum eius om. W sanctorum] iustoram L 7 in psalmo CXXV] illic M gaudio] exultatione Lv 8 metent et M eontes] ambnlantes LMBv ibant] ambulabant LMv flebant] plorabant LM1v, plorabunt M2 9 exultationem B portantes] tollentes LMv manipolos suos] gremia sua LMxv 11 perdit B suam A 8. I. 12 conseraabit AWVLB, inueniet Mv post illam praecipit Matthaei locum 10,19. 20 Mv 13 nos o. putet] interficit uos arbitre- * tur v officium se v facere] placere W 14 sed et Mv quia A 15 in euangelio cata M beati] felices LB persecutiones B passi sunt LB, p. fuerint Mv 16 propter i.] causa iustitiae WLB quoniam] quorum A 17 tradiderint uos v 18 dabitur...loquamini om. WLMBv 19 qui. loquemini W d eras. uestri est W loquetur W 21 tixnete A, metuite WLMBv m. 9 eum qui potest animam et corpus occidere in gehennam. Item illic: Quicumque confessus fuerit me coram hominibus, et ego confitebor illum coram patre meo qui est in caelis. qui autem me negauerit coram hominibus, et ego negabo eum coram patre meo qui est in caelis. qui autem sustinuerit usque ad finem, hic saluus erit. Item secundum Lucam: Beati eritis, cum uos oderint homines et separauerint uos et expulerint et maledixerint nomini uestro quasi nequam propter filium hominis. gaudete in illa die et exultate. ecce enim merces uestra multa est in caelis. Item illic: Amen dico uobis, nemo est qui reliquerit domum aut parentes aut fratres aut uxorem aut filios propter regnum Dei et non recipiat septies tantum in isto tempore, in saeculo autem uenturo uitam aeternam. Item in Apocaly psi: Et cum aperuisset quintum signum, uidi sub ara Dei animas occisorum propter uerbum Dei et martyrium suum, et clamauerunt magna uoce dicentes: quousque, Domine sanctus et uerus, non iudicas et uindicas sanguinem nostrum de his qui in terris inhabitant? et data est eis singulis stola alba et dictum est eis ut requiescerent breui adhuc tempore, donec inpleatur numerus conseruorum et fratrum eorum quique postea occidentur exemplo ipsorum. Item illic: Post haec uidi turbam multam quam dinumerare nemo poterat ex omni gente et ex omni tribu et populo et lingua stantes in conspectu throni et agni et erant amicti stolas albas et palmae 2 Matth. 10, 32. 33. 22. 6 Luc. 6, 22 sq. 10 Luc. 18, 29 sq. 13 Apoc. 6, 7 sq. 21 Apoc. 7, 9 et 10. 13-17. 1 et corpus et animam B gehenna WL 2 me confessus fuerit Mv, confo*sus (confessus L) fuerit in me WL 3 illum] eum B, in ipso L, om. W qui om. L in caelis est WMBv, in caelis L; item l. 5 5 qui est om. L sustinuerit] perseuerauerit B ad] in MBv saluus erit] saluabitur WL 7 oderint uos W LM expulsauerint W, expuluerint A 9 mercis est om.LB 10 relinquat WLMBv 12 uenturo] futuro v 13 aperuissem M 15 uoce magna B 16 quousque] usque B et uindicaa om. B 17 habitant B et data...alba om. A datae Mv 18 est] sunt WMv singulae M stolae albae WMf) adhuc breui M 20 ipsorum sicut et ipsi B 21 denumerare M ex his nemo WLMv 22 gente] genere A ex om. LB ex omni om. A tribu W et ex omni Mv populi Ax et lingua et populo V 23 ot agni] om. B, et in conspectu agni WLMv stolis albis M\' erant in manibus eorum et magno clamore dicebant: salus Deo nostro sedenti super thronum et agno. et respondit unus ex senioribus dicens mihi: qui amicti sunt stolas albas, qui sunt et unde uenerunt? et dixi ei: Domine, tu scis. et ait mihi: hi sunt qui uenerunt ex magna tribulatione et lauerunt stolas suas et candidas eas fecerunt in sanguine agni. propter hoc sunt in conspectu throni Dei et seruiunt ei diebus et noctibus in templo eius, et is qui sedet in throno inhabitabit super eos. neque esurient neque sitient umquam, sed neque sol super eos cadet neque ullum aestum patientur: quia agnus qui in medio throni est teget eos et deducet eos ad fontes uitae aquarum, et absterget Deus omnem lacrimam ex oculis eorum. Item illic: Qui uincit, dabo illi edere de ligno uitae quod est in paradiso Dei mei. Item illic: Esto fidelis usque ad mortem, et dabo tibi coronam uitae. felices eos qui uigilabunt et seruabunt uestimenta sua ne nudi ambulent et uideant turpitudinem suam. Item apostolus ad Timotheum secunda: Ego iam immolor et tempus adsumptionis meae instat. bonum agonem certaui, cursum consummaui, fidem seruaui. iam superest mihi corona iustitiae quam mihi тeddet Dominus in illa die ille iudex iustus, non solum autem 12 Apoc. 2, 7. 14 Apoc. 2, 10 et 16, 5. 17 II Tim. 4, 6 sq. 1 fuerunt WLMBv salus] laus B 2 respondens WM 3 mihi ante unus ponit B dixit ex dicens M m. 2 stolls albis v 4 ei] illi B, om. A domine mi v hii AWLB 5 de tribnlatione magna B 6 sanguinem B propter hoc] ideo MBv in consp. thr.] ante sedem B 7 die ac nocte B eius] ipsius B 8 is] his  WI, om. B in throno] sopra sedem B \' inhabitanit L, habitabit BM*, habitauit M1 eos] illos B, neque] non B 9 neque sltient om. B umquam] amplius B sed om. B cadet super illos sol B 10 ullum] omnis B aestus B patientur] om. B, patiuntur W quoniam WLMv qui in m. th. est] quem inter media sedem B reget WMB 11 eos] illos B ducet L, ducit M eos] illos B uite fontes aquarum B, fontem aquae uiuae M absterget] delebitB 12 omnem deua-B ex] de WB uiucet LMBv 13 illi] ei B de] ex WMB dei om. B 15 felices eos] beati erunt Mv 16 apostolns A, paulus L, om. WMB 17 in secunda Bv immolor A, delibor BМv, libor WLM1 18 meae resolutionis instat W, instat meae (meae om. LM) adsumptionis LMBv consummaui A, perfeci WLMBv 19 iam om. BM* iustitiae coronam BMl 20 illo W ille om. WMBv iustus iudex W v 9* mihi, sed et omnibus qui diligunt aduentum eius. Item ad Romanos: Sumus filii Dei. si autem filii, et heredes, coheredes autem Christi: siquidem conpatiamur, ut et conmagnificemur. Item in psalmo CXVIII: Beati inmaculati in uia, qui ambulant in lege Domini. beati qui perscrutantur testimonia eius.

Paulus apostolus ad Romanos: Non sunt condignae passiones huius temporis ad superuenturam claritatem quae reuelabitur in nobis. [De hoc ipso in Machabaeis: Domine, qui sanctam habes scientiam, manifestum est, quia cum possem a morte liberari, durissimos dolores corporis tolero flagellis uapulans, animo autem propter tui ipsius metum libenter haec patior. Item illic: Tu quidem, impotens, ex hac praesenti uita nos perdis. sed mundi rex defunctos nos pro suis legibus in aeternam uitae resurrectionem suscitabit. Item illic: Potius est ab hominibus morti datos exspectare spem a Deo iterum ab ipso suscitandos. tibi enim resurrectio in uitam non erit. Item illic: Potestatem inter homines habens, cum sis corruptibilis, facis quod uis. noli autem putare genus nostrum a Deo esse derelictum. sustine et uide, magna potestas eius qualiter te et semen tuum torquebit. Item illic: Noli frustra errare, nos enim propter nosmet ipsos haec patimur peccantes in Deum nostrum. tu autem ne te existimes impunitum futurum aggressus pugnare cum Deo]. 2 Bom. 8, 16 sq. 4 Ps. 118, 1 sq. 8 Rom. 8,18. 1011 Macc. 6, 30. 14 II Macc. 7, 9 et 14. 16-19. 1 mihi reddet B dilexerunt B, dilexerint LM fJ 2 heredes dei WLMBfJ coheredes W sed es add. m. 2 3 conpatimur A ut om. B, s. l. m. 2 M cummagnificemur L 4 CXVIII] CXVII AM beati] fe- lices LB qui immaculati srrnt LMBv in nia om. W, in lege B 5 et qui LMBfJ ambulabantX lege] uia L, uiia M beati] felices LB testimonia AW, martyria LMBv 8 paulus apostolus A, in epistula pauli WLMBv 9 passionis L temporis] saeculi B 10 De hoc ipso ....1.26 cam deo om. AWLMB 11 possim morte V 13 tui om. V 17 suscitari V 24 futurum om. V