Tractatibus, quos ante de moribus Sanctus habuerat, subjecturum te mysteriorum expositionem spondet. Deinde cur ea non prius patefecerit, declarato, mys­ ticam aggredilur apertionem, quam a Christo ipso olim celebratam demonstrat.

i. De moralibus quotidianum sermonem habuimus, cum vel Patriarcharum gesta, vel Proverbiorum le­ gerentur præcepta; ut bis informati atque institili b assuesceretis majorum. ingredi vias, eorumque iLer carpere, ac divinis obedire oraculis : quo renovati per baptismum, ejus vitæ usum teneretis, quæ ablutos deceret.

2. Nunc de mysteriis dicere tempus admonet, atque ipsam sacramentorum rationem edere, :quam ante baptismum si putassemus insinuandam nondum initiatis, prodidisse potius quam edidisse æstimare­ mur. Deinde quod inopinantibus melius. se ipsa lux mysteriorum infuderit, quam si eam sermo c aliquis præcucurrisset.

3. Aperite igitur aures, et bonum odorem vitae æternæ inhalatum vobis. manere sacramentorum carpite : quod vobis significavimus, d cum apertionis celebrantes mysterium diceremus : Epheta, quod eat adaperire (Marc. VII, 34) ; ut venturus unusquisque ad gratiam quid interrogaretur, 326 cognosceret : quid responderet, meminisse deberet.

4. Iloc mysterium celebravit Christus in Evange­ lio (Ibid.), sicut legimus, cum mutam curaret et surthim. e Sed ille os tetigit; quia et mutum cura­ bat et viram : in altero, ut os ejus infusæ sono vocis aperiret; in ahero , qnia tactus iste virum decebat, feminam non decebat.

Quid initiandi Ecclesiam ingressi promiserint, quibusve coram testibus , et quamobrem se converterint ad orientem ?

5. Post hæc reserata libi sunt f sancta sanctorum, ingressus es regenerationis sacrarium : repete quid interrogatus sis, recognosce quid responderis. g Re­ nuntiasti diabolo et operibus ejus, mundo et luxuriæ A Script. circ. ann. 587. b Cod. Alnet., ne assuesceretis malorumingredi Pias. Infra vero nbi vet. edit. et cuticti pene mss. obedire oraculi.; Rom. edit. eum pauculis posuit, obedire mandaiis. c Mss. nonnulli, akquo preecucurrisset. Et post pauca in bene niuJiis habetur, illatum, in quibusdam illato , vobis munere sacramentorum capite; pro eo quod est in aliis, ei edit. omnibus , inhalatnm vo­ bis, ete. d De hae ceremonia Gregorius Magnus m Sacram., Ordo Rori*., Albinus et alii scripsere : ignotnm vero Graecis earn fuisse observavit Menardus nnSI-er in Sacram. pag. f39. Porro cum infira eanrdem cete­ brasse Christus dicitur, hoc ita inteHigo noe qnod illam vere instituerit, sed ipsius institutioni causam pracliuerit; quippe quae ad ejiisdem miraculi eefehra­ retur imitatiOHem. Nam ceremonias varias :tb aliis institutas recie admonet Val. Strabo lib. de Reb. Eccles. cap. 96. Quando autem fleret et quo ritu, explicatius docetur lib. de Sacromemie, cap. i. e Edit. Eras., Gill. et Rom., sed illi 01 tetigit; Amerb. et oinnes mss., aed itie, efe. Consequenter atttem abi plures mss. et omnes edit., curabat et virum; legitur in mss. aliquot, curabat et surdum. De­ niqne pro sonumvocis, quod exstat in cunctis edit. et mss. non paucis; melius in aliis sono "-oct,, id est, ad sonmn vois emittendum. f Sancta sanctorum, hoc est, regenerationis sacra-- rium, baptisterium , fons sacer; his enim IlollliniJms IOCHS ille cum ab Ambrosio, tum ab aliis Patribus appellatur. Cæterum sanctorum reliquias eum Pauli­ nus episl. ti Sancta sanctorum veessse reperiatur, atque ex Ennodio Ticin. epist. ad Utal. et Gregorio Turon. lib. x, Hist. cap. 51, sacra illa pignora in baptisteriis condi solita inteliigamus; erit fortasse qui hac ipsa de causa locum istum putet ab Ambrosio ila vocatum. Verum tamen metaphoratn tantuni Hic esse probabilius est. De his autem omnibus quæ hec loco commemorantur, consule Cyrillum Hferosol. Catech. I, Mystag. et alios. -Etsi non canes baptismi ceremonias enarret ejus ac voluptatibus. Tenetur vox tua, non in tumulo . mortuorum, seJ in libro viventium.

6. Vidisti illic levitam, a vidisti sacerdotem, vi­ disti summum sacerdoLcm. Noli considerare corpo­ rum figuras, sed mysteriorum gratiam. Præsentibus angelis locutus es , sicut scriptum est : Quia labia sacerdotii custodiunt scientiam , et legem exquirunt ex ore ipsius; quoniam augeMus eat b Domini omnipoten­ tia (Malac. II, 7). Non est fallere, non est negare : angelus est qui regnum Christi et vitam aeternam annuntiat. Non specie tibi 327 æstimandus sit, sed munere. Quid tradiderit considera, usum ejus ex­ pende, et statum ejus agnosce.

7. Ingressus es igitur ut adversarium tuum cerneres, c cui renuntiandum in os putaris : ad orientem converteris ; qui enim renuntiat diabolo, ad CbrisLum convertitur, illum directo cernit ob­ tutu.

In aqua et sacris ministris præsentiam atque opera­ tionem divinitatis considerandam esse , pluribus figuris quibus baptisma jam inde a mundi creatione ac postea prcenunliatum est, docet.

8. Quid vidisli? Aquas utique, sed non solas: levitas illic ministrantes, summum sacerdotem interrogantem d et consecrantem. Primo omnium docuit te Apostolus non ea contemplanda nobis qua; videntur, sed quæ non videntur, quoniam quæ videntur, temporalia sunt: quæ autem non videntur, æterna (II Cor. IV, 18). Nam et alibi habes : Quia invisibilia Dei a creatura mundi per ea quæ facta sunt comprehenduntur : sempiterna quoque virtus ejus ac divinitas operibus aestimatur (Rom. i, 20). Unde et ipse Dominus ait : Si mihi non creditis, vel operibus credite (Joan. X, 38). Crede ergo divinitatis illic adesse praesentiam. Operationem credis, non credis praeseutiam? Unde sequeretur operatio, nisi prae­ cederet ante praesentia ?

9. Considera autem quam vetus mysterium sit, in ipsius mundi praefiguratutn origine. In principio ipso, quando fecit Deus coelum et terram, Spiritus, inquit, superferebatur super aquas (Gen. I, 2). Qui superferebatur super aquas, non operabatur super aquas? e Sed quid dicam operabatur? quod ad praesentiam spectat, superferebatur. Non opera­ batur, qui superferebatur ? Cognosce quia opera­ batur in illa mundi fabrica , quando tibi dicit Pro­ pbela : Verbo Domini coeli firmati sunt, et Spiritu orisejus omnisvirtus eorum (Psal. XXXII, 6). Utrumque prophetico subnixum est testimonio , et quia superfe­ rebatur et quia operabatur. Quia superferebatur, Moyses dicit : quia operabatur, David testificatur.

10. Accipe aliud testimonium. Corrupta erat caro omnis ab iniquitatibus suis. Non permanebit, in- quit Deus, Spiritus meus in hominibus , quia carnes sunt (Gen. VI, 3.) Quo ostendit Deus quia car­ nat! immunditia, et gravioris labe peccati gratia spiritalis avertitur. Unde volens Deus reparare quod deerat, dilnvium fecit, et justum Noe in arcam jussit ascendere (Gen. VII, I et seq.) f Qui dum, decedente diluvio, corvum dimisisset prius, qui non revertit ; dimisit columbam, quae cum ramo 328 oleae legitur revertisse (Gen. VIII, 7, 8). Vides aquam, vides lignum, columbam aspicis, et dubitas de mysterio ?

ii. Aqua est ergo qua caro mergitur, ut omnc B abluatur carnale peccatum. Sepelitur illic omnc flagitium. Lignum est in quo suffixus est Dominus Jesus, cum pateretur pro nobis. Columba est in cujus specie descendit Spiritus sanctus, sicut didi­ cisti in novo Testamento (Matth. III, 46), qui libi pacem animae , tranquillitatem mentis inspirat. Corvus est figura peccati, quod exit, et non rever­ titur ; si in te quoque justi custodia et forma ser­ vetur.

12. Tertium quoque testimonium est, sicut te Apostolus docet : Quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omne. in Moyse baptizati sunt, in nube et iri mari (1 Cot. x, Ambrosius, hanc tamen cujus nemo fere Patrum non nieminit, omissam noluit, utpote inter praecipuas annumeratam. a Rom. edit. sola, vidisti sacerdotes, et sane in lib. i de Sacram., cap. i, presbyter memoratur in singulari. Per hanc autem vocem non episcopum, ,ut solet, designat S. Præsul, sed secundi ordinis sacer- , dotem, ad cujus distinctionem episcopus continuo post summus sacerdos nominatur. Iierum vero ubi Erasm. cum seq. edit. et mss. aliquot, mysteriorum gratiam; Amerb. cum pluribus ac potioribus, ut in textu. b Mss. nonnulli cum textu hebræo et version. Vulg. et Chald. Domini exercituum. Reliqui et edit. omnes cum LXX, Syriaca ct Arabica, DOlllini omni­ potentis. c Omnes edit., cui renuntiandum mox putares. Omnes mss., cui renuntiandum in os, quidam puta - rex, plures putaris, unus etiam spularis. III os autem renuntiare idem est ac palam et aperte, Sic ais Trpo?­ ωπον sumilar in Didymo et Scholiis græcis pro Sumitur etiam in aliis scholiis pro avai<r- Xfaru; inpudenter : quo forte sensu Job I, ! i, in­ venitur. Nec eLiam nimium displicet quod babetur in cod. Reg., sputaris , hoc est, os tibi sputo illini­ tur. Sed tunc membra sic essent distinguenda, cui renuntiandum. In os sputaris, elc. Discimus autem ex hoc loco moris fuisse, ut qui diabolo reminlia­ bant, in occidentem ouverlercmur, quandoquidem postea ut Christum aspiciat, convertilurinorienlem. d De fontis consecratione dicitur lib. i de Sacram. cap. 5, quam etiam constat notam fuisse non solum auctoribus Constit. Apost. lib. VII, cap. 4, et ope­ ris de Ilierar. eccles., cap. de Baptismo; sed etiam SS. Cypriano epist. Synod. ad Januar. et caeteros Numidas episc., Basilio In psal. niX, Greg. LVisseno et aliis. Unde merito editor Anglus operum Cypriani loco citato, negat illas formulas tam nuperas esse quam novatores sibi et aliis persuadere conantur. e Rom. edit. sola, Sed icam operabatur. Quod ad præsentiam spectat, superferebatur. Quod autem operabatur, qui superferebatur in illa mundi fabrica cognosce quando tibi, etc. t Mss. lIollnulli, quando descendente diluvio. g Omnes edit. ac mss. aliquot, abluatur peccatum. Sepelitur omne vitium ; reliqui mss. majori numero et antiquitate, ut in textu; unus tamen, abluatur charitate peccatum. i , 2). Denique et ipse Moyses dicit in Cantico : Misisti Spiritum tuum, et operuit eoa mare (Exod. xv , 10). Advertis quod in illo Hebraeorum transitu jam tunc sacri baptismatis figura praecesserit, in quo Ægyptius interiit et Hebræus evasit. Quid enim aliud in hoc quotidie sacramento docemur, nisi quia culpa mergitur, et error aboletur : pietas au­ tem et innocentia a tuta permansit?

i3. Audis quia sub nube fuerunt patres nostri, et bona nube, quae carnalium refrigeravit incendia passionum. Bona nubes obumbrat quos revisit Spi­ ritus sanctus. Denique supervenit in Mariam vir­ ginem, et virtus Altissimi obumbravit ei (Luc. i, 75); quando redemptionem genti genuit humanæ. Et illud miraculum per Moysen in figura factum est (Exod. XIV, 21 et seq,). Si ergo in figura adfuit Spiritus, non adest in veritate. cum Scriptura tibi dicat : Quia lex per Moysen data est, gratia autem et veritas per Jesum Christum facta est (Joan. i, 17).

14. Merrha fons amarissimus erat: misit in eum Moyses lignum, et dulcis est factus (Exod. xv, 23 et seq.). b Aquaenim sine praedicatione Domini cæcrucis ad nullosusus futurae salutis est: cum vero salutaris fuerit crucis mysterio consecrata, tunc ad usum spiri­ talis lavacri et salutaris poculi temperatur. Sicut ergo in illum fontem Moyses c misit lignum, hocest propheta; ita et in hunc fontem sacerdos praedicationem Domi­ nica3 crucis mittit, et aqua fit dulcis ad gratiam.

i5. Non ergo solis corporis tui credas oculis : magis videtur quod non videtur; quia istud tem­ porale, illud ætenum aspicitur, quod oculis non comprehenditur, animo autem ac mente cernitur.

i6. Denique doceat te decursa Regnorum lectio. (IV Reg. v, i et seq.). Naaman Syrus erat, et lepram habebat, nec ab ullo mundari poterat. Tunc ait puella 329 ex captivis , quoniam esset propheta in Israel, qui posset eum a leprae contagione mundare. Sumpto, inquit, auro et argento , per­ rexit ad regem Israel. Qui cognita adventus ejus causa , scidit vestimenta sua, dicens quod tenta­ rclur magis, cum de se ea quae non essent potes­ tatis regiae, poscerentur : Elisaeus autem regi inti­ mavit (ut ad se dirigeret Syrum , quo cognosceret quod esset Deus in Israel. Et cum venisset, man­ davit ei ut septies mergeretur in Jordane fluvio.

i7. Tunc ille secum tractare caepit quod meliores aquas haberet patriae suae, in quibus se saepe mer- sisset, et numquam d a lepra esset ablutus; eoque revocatus non obediebat mandatis prophetæ : sed et admonitu et persuasionibus servulorum acquievit, ac mersit. Mundatusque illico intellexit non aqua­ rum esse quod unusquisque mundatur, sed gratiæ.

18. Lognosce nunc quae sit illa puella ex captivis junior, scilicet ex gentibus congregatio, id est , Ecclesia Domini depressa ante captivitate peccati, quando libertatem adhuc gratiae non habebat; cujus consilio vanus ille populus nationum verbum audivit propheticum, de quo ante diu dubitavit; postea ta­ men ubi credidit exsequendum, ablutus est ab omni contagione vitiorum. Et ille quidem dubitavit antequam sanaretur : tu jam sanatus es, et ideo dubitare non debes.

Aquam non mundare sine Spiritu, Joannis testimonio et ipsis quibus idem sacramentum administratur verbis declaratur. Quod etiam asseritur significa­ tum per Evangelicam piscinam , et paralyticum a • Domino ibi tanatum :quo loco Spiritus sanctus in ejusdem Christi baptismo vere descendisse osten­ ditur, et quid in hoc mysterio intelligendum ?

19. Ideo tibi ante prædictum est, ut non hoc solum crederes quod! videbas ; ne forte et tu di­ ceres : Hoc est illud magnum mysterium; quod oculus non vidit, nec auris audivit, 330 nec in cor homi­ nia ascendit (I Cor. II, 9) ? Aquas video, quas vidc­ bam quotidie: istæ me habent mundare, in quas saepe descendi, et numquam mundatus sum? Hinc cognosce quod aqua non mundat sine Spiritu.

20. Ideoque legisti quod tres testes in baptismate unum sunt, aqua, sanguis, et Spiritus (I Joan. v, 7); quia si in unum horum detrahas, non stat baptismatis sacramentum. Quid est enim aqua sine cruce Christi ? Elementum commune, sine ullo sacramenti effectu. Nec iterum sine aqua, regen era­ tionis mysterium est: Nisi enim quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei (Joan. m, 5). Credit autem etiam catechumenus in crucem Domini Jesu, qua et ipse signatur : c sed nisi baptizatus fuerit in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, remissionem non potest accipere peccatorum, nec spiritualis gratiae munus haurirp- it, Ergo ille Syrus septies mersit in Lege: (IV Reg. v, 14) f tu autem baptizatus es in nomine Trinitatis, 1a Vet. edit. ac pauci mss., tota permansit; Rom., tuta manet; mss. aliquot, tuta permanet; plures, tuta permansit. b Videbitur forte cuipiam in ea sententia hic esse Ambrosius, ut aquam nisi prius oratione sanctifi­ cata sit, baptismo penitus inhabilem existimarit. Sed observandum non hic agi de jure, ut aiunt, ac validitate : at solum referri consuetudinem, et illi veterem (iguram accommodari. c Abstulerat edit. Rom. voces, hoc est propheta ; quæ tamen vocabulo sacerdos per antithesin quam­ damopponuntur. d Edit., a lepra esset mundatus. « Duo ex his verbis advertere est : i8 neeessita­ tem baptismi ad peccatorum etiam in catechumenis ablutionem, quod similiter docetur in Psal. CXVIII, serm. 3, pag. 991, unde inferimus Ambrosium in ea opinione quae ipsi de Valentiniano imperatore tribuitur, nequaquam fuisse : 2° ad baptismi for­ mam tres divinas personas necessario exprimi oportere; ex quo sententiam de sacramenti ejus­ dem sub Christi tantum nomine administrati vali­ dilate perperam ipsi imponi deducimus. At de utra­ que re SUIS locis. t Rom. edit. cum uno aut altero mss., tu autem in gratia baptizatus es : melius vero vet. edit. cum cod. reliquis omittunt, in gratia. PATROL. XVI, 13 confessus es Patrem, recordare quid feceris; confes­ sus es Filium, confessus es Spiritum sancium. Tene ordinem rerum in hac Ode; mundo mortuus es, et Deo resurrexisti. Et quasi in illo mundi consepultus elemento, peccato mortuus, ad vitam es resuscitatus æternam. Crede ergo quia non sunt vacuae aquæ.

22. Ideo tibi dictum est : Quia angelus Domini descendebat secundum tempus in natotriam, et mo­ vebatur aqua; et qui prior descendisset in natatoriam post commotionem aquae, Manu. fiebat a languore quocumque tenebatur (Joan. v, 4). Hæc piscina in Hierosolymis erat, in qua unus annuus sanabatur: sed nemo ante sanabatur , quam descendisset an­ gelus. Ut esset indicium quia descenderat angelus, movebatur aqua propter incredulos. Illis signum, tibi iides : illis angelus descendebat, tibi Spiritus sanctus : illis creatura movebatur, tibi Christus operatur ipse Dominus creaturæ.

i3. Tunc curabatur unus, nunc omnes sanantur : aut certe unus solus populus christianus; est enim in aliquibus et aqua mendax (Jerem. xv, 18). " Non sanat baptismus perfidorum (1, q. i, c.Non tanat), non mundat, sed 331 polluit. Judaeus urceos bap- . tizat et calices (Marc. vii, 4), quasi insensibilia vel culpam possint recipere, vel gratiam. Tu baptiza hunc calicem tuum sensibilem, in quo bona opera tua luceant, in quo gratiae tuæ splendor fulgeat. Ergo et illa piscina in figura ; ut credas quia in hunc fontem vis divina descendit.

It. Denique paralyticus ille exspectabat homi- nem (Joan. v, 7). Quem illum, nisi Domieum Jesum natum ex Virgine : cujus adventu non jam umbra sanaret singulos, sed veritas universos ? Iste eat ergo qui exspectabatur ut descenderet, de qoo dixit Deus Pater ad Joannem Baptistam : Super quem videris Spiritum descendentem de cælo , et manentem super eum, hie est qui baptizat in Spiritu sancto (Joan. I, 33). De quo testificatus est Joannes dicens : Quia vidi Spiritum descendentem de cælo quasi columbam et manentem 'aper eum (Ibid., 32). Et hic quare Spiritus sicut columba descendit, nisi ut tu videres, nisi ut tu agnosceres columbam etiam illam quam Noe justus emisit ex arca, istius columbæ speciem fuisse, ut typum agnosceres sacramenti (Gen., VIII, 8)?

is. Et fortasse dicas : Gum illa vera columba fuerit quae emissa est, hic quasi columba descende­ rit: quomodo illic speciem fuisse dicimus, hic veri­ tatem; cum secundum b Græcos in specie columbae Spiritum descendisse sit scriptum (Luc. III,12) ? Sed quid tam verum quam divinitas qute manet semper ? c Creatura amem non potest veritas esse, sed species, quae facile solvitur atque mutatur. Si­ mul quia eorem qui baptizantur, non in specie esse debeat, sed vera simplicitas. Unde et Dominus ait: Estote astuti sicut serpente, et simplices sicut colum­ bce (Matth. x, 16). Merito ergo sicut columba de­ scendit, ut admoneret nos simplicitatem columbae habere d debere. Speciem autem et pro veritate ac­ cipiendam legimus et de Christo : Et specie inventus 'Voce perfidorum primum intelligi possunt ii, qui fidem Christo de servandis ejus mandatis In baptismo datam fregerunt. Deinde strictius qui per hæresim a mystico -Christi corpore sunt segregati. Postremo, qui oblatum fidei lumen repudiarunt. Primus sensUS ut affing.ttur sancto Præsuli, nihil suadet. Ki certe is haereticus negari Deiluit; cum hunc Wiclett quartum art. : Si episeopl4l vel tacerdos ett in peccato mortali, non ordinat, non conficit, non contecrat, non baptizat; Constantiense conc., sess. 8, et Tridentinum sess. 7, can. i7, condemnaverint! Qua de re adisis Guil. E.,lium in iv Sentent. dist. I, et Mabillonium ill serm. 66 sancti Bernardi. Quod autem ad acceptionem de baptismo liaercticorunl, ingentem olim fuisse super hac ttwteria inter Cy­ prlamtm ac Stephanum controversiam nemo noscit: neque eliam quæ fuerit Cypriani, Arroruntquo sen- Lefttia magis ignotum. Quod vero ad Stephani opi­ nionem, exstiterunt Nostra memoria, qui comra pla­ cita veterum eun in quibuslibet ab haeresi red- tibus, licet m Trinitatis nomine non baptizatis, ite­ rari buptisnra vetuisse disputarent. Illorum momen­ tudi pr:ccipuum est decretum ipsius Stephani a Cypriano contra ejusdem epistolam relatum, sci­ licet: Si quis ergo a quacumque haresi venerit ad tios, nihil innovetur, ete. Item Augustini locus in lib! De Cn!coBapt. cont. Petil., cap. U" ita loqueniis : Stephanus baptismum llæreticorum in nullo Ucrandum eae censebat. Verlim forte an non satis ad vertere amborum verbi ex usu qui per ea tempora vigebat, tntelligenda; sicut iiusebiUs lib. vu, cap. 3, et Vin­ feentius Lerin. Comm. I, cap. i9, satis indicant : hscirelicos Kiuem rebaptizari ex traditionc fere com­ muni eos solos moris fuisse, qui tincti sub Trini­ tatiS itiYotiatione. non fuerant; ut constat auctori­ tate non modo laudatoruin auctorum, sed etiam Augustini passim contra Dohatistas, Optati Milev., F.tcuodt Heriftian. atquft aliorum. Et sane Leo Magnus eamdem criminationem non effugeret, nisi simili modo acciperetur id qnod ait epi.. 8&, ad Nicetam : Qui baptismum ab hæreticis receperunt sola S. Spiritus invocatione per impositionem manuum confirmandi sunt; illic enim nulla haereticorum di­ stinctio exprimitur. Attamen multo etiam proba­ bilius est conditionem illam, modo baptisma in nomine Trinitatis collatum fuerit, a Stephano exara­ tam esse in sua epistola. Quid enim aliud sibi vo­ luit Firmilianus, dnm iia scripsit : Hlitd quoque ab­ surdum, quo non putant quærendum etM, quis sit ille qui baptizaverit; eo quod qui baptizatus ait, gratiam consequi potuerit invocata Trinitate nominum Patris et Filii et Spiritus sancti? Idem quoque pOst narra­ tam d.cmoniacæ cujusdem feminæ historiam, subdit: Quid igitur de linjusce haplismo dicemus... maxime cui nec Symbolum defuit Trinitatis, etc. Adde hfs quod nec Patres Arelat. nec Augustinus cum Cy­ priani atque Afrorum causam aperte damnarint, in ιptepiianuin et nom, Ecclesiam quidquam dixere; immo Facundus diserte prodit Cyprianum a Stephano jure culpatum. Utcumqne porro se res habent, cer­ tum est perperam in hac controversia citari hunc Ambrosii locum; non euim in eo de liaereticorum; sed de Judxorum, aut etiam de infidelium, quae terna acceptio est, baptismis agi tum ipsa orationis series, tum auctor operis de Sacram. lib. H, C. I, n. i.. testatum reddunt. b Apud Lucam Graece hic locus ita exprimitur : σωματιϰῳ̄ ει˝δει ώσεὶ περιστερὰν. c Edit., Creatura autem. i Mss. plerique, ac edit. Amerb. hunc locum di­ siioguunt alia ratione; hac videlicet, debere : tpeciem autem et pro veritate accipiendam. Legimus et II. Christo. Potiorem lamtn alteram esse subsequentia plane declarant. ut homo (Phil. II, 7); et de Patre Deo : Neque spe­ ctent ejus vidistis (Joan. v, 57).

Confirmatur adelae Christum in baptismate, atque adeo non considerandos ejus ministros. Demum confessio Trinitatis a baptizatis edi solita paucis cxpenditur.

26. Esine adhuc quod dubitare debeas, curo evi­ denter tibi clamet in Evangelio Pater, qui ait : Hic eat Filius meus inquo complacui (Matth. III, 17); clamet Filins, super quem sicut columba se demon­ stravit Spiritus sanctus; clamet et Spiritus sanctus, qui sicut columba descendit; clamet David : Vox Domini super aquas, Deus majestatis intonuit : Dominus super 332 aquas multas (Psal. sum, 3) ; Cum tibi Scri­ ptura (1, q. i, c. Cum Script.) testetur quod ad Hie­ robaal preces ignis descenderit de coelo (ludic. VI, 21), et rursus precante Elia, ignis sit missusa qui sacrificium consecravit (III Rey. XVIII, 38) ?

27. Not merita personarum consideres, sed offi­ cia sacerdotum. Ei si merita species; sicut Eliam consideres , Pciri quoque merita spectato, vel Pauli, qui acceptum a Domino Jesu hoc nobis mys­ tel'ium tradiderunt. Ignis illis visibilis mittebatur (I , q. i, c. Cum Script., § Ignis), ut crederent : no­ bis invisibilis operatur, qui credinms : illis ad figu­ ram, nobis b ad commonitionem. Crede ergo adesse Dominum Jesum invocatum precibus sacerdotum, qui ait : Ubi fuerint duo vel tres, ibi elego sum (Matt. XVIII, 20) ; quanto magis ubi est Ecclesia, ubi mys­ tcria sua sunt, ibi dignatur suam impertire præsen­ tiam !

i8. Descendisti igitur; recordare quid respondet is, quod credas in Patrem, credas in Filium, credas in Spiritum sanctum. Non habes illic : c Credo in ma­ jorem et minorem et ultimum : sed eadem vocis tuæ cautione constringeris, ut similiter credas in Fi­ lium, sicut in Patrem credis : similiter in Spiritum sanctum credas , sicut credis in Filium; hoc solo excepto , quod in crucem solius Domini Jesu fatcris tibi esse credendum.

Egressis e fonte baptismatis quare unctie fiat in capite : cur etiam pedum lotio post baptismum ; quæve pec­ cata utrisque remittantur.

29. Post haec utique ascendisti ad sacerdotem : considera quid secuLum sit. Nonne illud quod ait David . Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam , barbam Aaron (Psal. CXXXII, 2)? Hoc est unguentum, de quo et Salomon ait : Unguentum exinanitum est nomen tuum, propterea adolescentulte dilexerunt te, A et attraxerunt te (Cant. I, 2). Quantae hodie renovatæ aniime dilexerunt te , Domine Jesu , dicentes : Attrahe noa post te, in odorem vestimento­ rum tuorum currimus (Ibid., 5), ut odorem resur- reclionis haurirent !

30. Qunre hoc fiat intellige, quia ocnti sapientis in capite ejus (Eccles. II, 14). Ideo in barbam defluit, id est, in gratiam juvecntutis ; ideo in barbam Aaron, ut fias eJectum genus , sacerdotale, pretiosum ; om­ nes enim « in regnum Dei et in sacerdotium ungimur gratia spiritali.

31. Ascendisti de fonte, memento Evangelicæ lectionis. Etenim Dominus noster I Jesus in Evan­ gclio lavit pedes discipulis snis. Quando venit ad Simonem Petrum, ait Petrus : Non lavas mihi pedes in aeternum (Joan. XIII, 8); non advenit mysterium , et ideo ministerium recusavit; quod e gravari hu­ militatem servi crederet , si sibi obsequium 339 domini patienter ndmiueret. Cui respondit Domi­ nus : Si non lavero tibi pedet, non habebis partem mecum. Quo aidito, Petrus : Domim, non tantum pedes, inquit, sed et manus et caput. Respondit Domi­ nus : Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet; sed eat mundus totus (Ibid., 9).

32. Mundus crat Petrus, sed plantam lavare de­ bebat ; habehat enim primi hominis de successione peccatum : quando eum supplantavit serpens, et persuasit errorem (Gen. 111, 6). b Ideo planta ejus abluitur, ut haereditaria peccata tollantur; nostra enim propria per baptismum relaxantur.

33. Simui cognosce mysterium in ipso humili­ a Rom. edit. sola, qui sacrificium consumpsit. Oeigne autem in Hierobaal sacrificium descendente, vide quæ in Admonitione diximus. Citatur porro hie locus abAlgero lib. III de Sacram. cap. <0. ut pro­ bet vera saCl'amenl1 esse apud hsereticos. Gratianus quoque eodem consilio liunc ipsum adhibet ill Decr., sed corruptum ; cum pro Hierobaal, praeferat Hie­ roboam. Observat vero ejusdem comnuntator istic non agi de sacerdotibus improbis, proindeque in ea causa male allegari hoc te,timonium. b Mss. aliquot non inferioris notse,ad communi- tionem. c Non alia effic:1ciori probatione omnimodam per­ sonarum divinarum æqualitatem contra Ari'nos, aliosque veteres hæreticlIg demonstrarunt antiqui Patres, quam ea quae pelilur ex forma baptismatis. Quo telo etiamnotn Soeiniani cotifodiunitir. Ad­ verte vero hie baptisma fieri per immersionem. d Hom. edit. sola., Attrahe nos poa! te. Et infra, ill odorem unguentorum. QHOII ad primum ei congruit Ih-br. textus atque Vulg. nobis auc LXXfttreli­ quae vers. Quod vcro ad alterum, omnia Scripturae idiomata cidem favent. Altamcn locum hunc puti­ mus ita cilntum ab Ambrosio, ut simul ad fragran- liam vestimentorum Jacob fraternam benedictionem a patre suffurantis alluderet. c Mss. non pauci, in regnum Dei et consacerdo' tium. f Eadem edit. Rom. sola, Jesua lavit pedes, sublato nimirum , in Evauyelio. Infra vero pro eo quod in edit. omnibus ct mss. nonnullis habetur, milliste­ rium recusavit; Icgilur in reliquis mss., mysterium recusavit. Haud satis recte. s Mss. aliquot, gravari humilitate se servus credit. h Hic locu: jam a longo negotium plurimis !aces­ sivit. Etenim in margine cod. Clarom. eadem qua texlus- manu notatum illud occurrit : Mirum quod dicit in baptismo propria peccata lavari, in pedum ablutione a Domino discipulis facta originalia peccata toili. Nun alio eliam respiciebat Hugo Victor, cuin in Joan. XIII scriberet aliquos, lotione pedum peccatum originale dimitti tjti baptistrunt tsseruisse. At multo talis a consistere ministerio; ait enim : Si ego lavi vobis pede, Dominus et magister ; quanto magis et vot debetis lavare pedes invicem vobis (Joan. XIII. 14) ! Cum cnim ipse auctor salutis per obedientiam nos redemerit; quanto magis nos servuli ejus humi­ litatis et obedientiac exhibere debemus obsequium !

Vestimentis candidis peccatorum ablutionem indicari : cujus opera ut Ecclesia se nigram atque decoram diceret, effectum est. Angelos nitorem ejus sicut et Dominicos carnis miratos esse ; quin immo ipsum­ met Christum sub variis figuris commendasse Spon­ sæ suæ formam : quorum in se mutui affectus de- I scribuntur.

34. Accepisti post hæc b vestimenta candida ( De Consec. dist. 4, c. Accepsiti), ut esset indicium quod exueris involucrum peccatorum , indueris innocen­ tiae casta velamina, de quibus dixit Propheta : A­ sperges me hyssopo, et mundabor : lavabis me, et su­ per nivem dealbabor (Psal. L, 9). Qui enim baptiza­ tur, et secundum Legem et secundum Evangelium videtur esse mundatus : secundum Legem, quia hys­ sopi fasciculo Moyses aspergebat c sanguinem agni (Exod. XII, 22) : secundum Evangelium, quia Christi erant candida vestimenta sicut nix, cum resurrec- tionis 334 suæ gloriam in Evangelio (Malth. XVII, 2) demonstraret. Super nivem ergo dealbatur, cui culpa dimittitur. Unde et per Esaiam Dominus ait : Si fuerint peccata vestra sicut phænicium , at nivem dealbabo (Esai. I, i8).

55. Hæc vestimenta habens Ecclesia per lava­ crum regenerationis assumpta, dicit in Canticis: Ni­ gra sum et decora, d filiæ Hierusalem (Cant. I, 4). Nigra per fragilitatem conditionis humanae, decora per gratiam : nigra, quia ex peccatoribus; decora fidei sacramento. Haec vestimenta cernentes filiæ Hierusalem stupefactae dicunt : Quæ est hæc quæ a­ scendit dealbata (Cant. VIII, 5)? Hæc erat nigra, unde nunc subito dealbata !

56. Dubitaverunt etiam angeli cum resurgeret Christus, dubitaverunt Potestates coelorum videntes quod caro in caelum ascenderet. Denique dicebant : Quis eat iste Rex gloriæ? Et cum alii dicerenl : Tol­ lite portas e Principis vestri, et elevamini portæ æter­ nates, et introibit Rex gloriæ; alii dubitabant dicen­ tes: Quis est iste Rex gloriæ (Psal.XXIII, 8,9)? InEsaia quoque habes dubitantes virtutes coelorum dixisse : Quis eat iste qui ascendit ex Edom , rubor vestimen­ torum ejus ex Bosor, speciosus in stola candida (Esai. LXIII, 4) i vehementius nonnulli ex heterodoxis in eam sen­ tentiam, ut in Admonitione diximus; excandescen­ tes, ob eam præcipue librum Ambrosio abjudica­ runt. Verum tamen illis in mentem non veniebat duorum locorum, in quibus huic plane gemina docet S. Doctor. Primum qui e deperdiiis in ttsaiam Com­ tne"t. petitus fuit, Augustinus lib. iv cont. duas epist. Pelag. cap. i 1 citat in haec verba : Et alio loco in eodem Opere loquens de apostolo Petro : Ipse se inquit, obtulit, quod ante putabat esse peccatum, lavari sibi non solum pedes et caput poscens; quod illico intellexisset lavacro pedum, qui in primo lapsi sunt homine, sordem obnoxiæ succellionis aboleri. Se­ cundus autem locus, qui ab eodem Augustino lau­ datur adversus Julianum, in Exposit. psal. XLVIII, vers. 6, num. 8, sic habetur : Alia Eat iniquitas nos­ tra, alia calcanei nostri, in quo Adam dente serpentis est vulneratus, et obnoxiam hcereditatem successionis Itumance auo vulnere dereliquit, ut omnes illo vulnere daudicemus. Unde Dominus discipulis pedes lavit, ut lavaret venena serpentis : et Petrus reprehenditur, quod excusabat, ne sibi Dominus pedes lavaret.... Cui Dominus respondet : Qui lotus est nora habet ne­ cesse ut latet nisi pedes, aed est mundus lotus. Quid his tribus reperiri possit magis a.mlle? Quamquam vero iisdem ad probandum originaie peccatum umur ibidem Augustinus, non est tamen existimandum Ambrosianam fuisse opinionem noxam originalem ejusmodi lotione aboleri. Quis enim credat Augus­ tinum suis et Ecclesiai adversariis testimonia , quae a veritate ac fide abhorreant, oppositurum, maxime cum eadem illa ceremonia in Africa , ut alibi dice. tur, non obt!neret? Aut quis rursus Ambrosium qui ubiquc baptismo perfectam justitiam regeneratio­ nemque attribuit, et hoc ipso loco sicut et aliis non paucis agnoscit Petrum fuisse mundum , existimet in ea sententia esse petuisse, ut originis maculam pedum lotione, quam non ignorabat omitti multis in Ecclesiis, ablui contenderet ? Sed nihil hic opus est conjecturis, ipse mentem suam satis aperit citata Expos. psal. XLVIII, uum. 9, in hunc modum : Unde reor, inquit, iniquitatem calcanei magis lubricum de­ iinquendt, quam reatum aliquem noslri esse delicti. Meritoque Dominus.... laeemus inquit et pedes, ut calcanei lubricum possimus auferre, quo fida statio possit esse virtutum; et ne paterno quia errore laba­ tur, qui suo paratus est stare proposito : et non metuat lubricum hæreditatis, qui cupit vestigium tenere vir­ tutis. Quid autem clarius, quam per lubricum delira­ quendi; lubricum calcanei, lubricum hæreditatis, nihil aliud indicari, ut ad hunc eumdem locum annota­ vimus, quam concupiscentiam ? quae tametsi vere ac proprie in renatis non sit peccatum, tamen quia ex peccato est, et ad peccatum inclinat, dicitur pec­ catum ab Apostolo. Ut igitur haec hæreditaria pec­ cata, sive illud quod Petrus habebat primi hominis de successione peccatum tolleretur, in pedum lotione peculiarem gratiam conferri existimabat Ambrosius: quod majus subsidium sanclificationis vocat lidus ejus interpres, si tamen non Ambrosius ipse, lib. III de Sacram., cap. i , num. 7. Non ignoramus quosdam e catholicis esse theologis, qui peccata ista levia quæ naturalia nominat Augustinus , haereditaria ab Ambrosio dici arbitrentur. Sed cum venialia pec­ cata non minns quam capitalia in baptismo elui fi­ des doceat, omnino standum illi expositioni, quam ipse suppeditat S. Doctor. a Quidam mss., consistere mysterium. b Candidarum vestium , quibus indui solebant recens baptizati qui non meminerit, ex antiquis Pa­ tribus, Ecclesiasticarumque rerum scriptoribus vix illum reperias. c Rom. edit. sola, sanguinem ovis. Ubi notavit in margine Levit. xiv, sed consensus vet. edit. ac mss. omnium facil ut sit probabilius ad locum a nobis as­ signatum fieri allusionem. d Sic omnes edit. cum mss. aliquot : alii numero­ sissimi, filia Bierusalem; sed contra sacrorum om­ nium cod. auctoritatem. 0 Mss. partim, principes vestri, partim principe. velras; ahi quiet plures, principis vestri. De qua lec­ tione dictum est ad lib. de Instit. Virg. cap. 5, num. 39. Ubi etiam de hac angelorum ignoratione non­ nihil subjunximus : de qua insuper cum alibi, tum lib. i de Fide, cap. 6, tractat Ambrosius. I

37. Clirislus autem videns Ecclesiam suam in vestimentis candidis, pro qua ipse, ut babes in Za­ chariae libro prophetæ (Zach. III, 5), sordida ves­ timenta susceperat, vel animam regenerationis lavacro mundam atque ablutam, dicit : Ecce formosa es, pro­ xima mea, ecce es formosa, oculi tui sictit columbæ (Cant. IV, 1); in cujus specie Spiritus sanctus de- scenditde cœlo (Luc. III, 22). Formosi oculi Ii sicut columbae, quia in ejus specie Spiritus sanctus de­ scendit de caelo.

58. Et infra : Dentes tui sicut grex tonsarum, quoe ascenderunt de lavacro, quæ omnes geminos creant, et infecunda non est in eis ; ut resticula coccinea labia tua (Cantic. IV, i, 3). Non mediocris ista laudatio. Primum b dulci comparatione tonsarum; capras enim et in altis pasci sine periculo novimus, et in praeruptis securas cibum capere : deinde cum 335 tondentur, deonerari superfluis. Harum gregi com­ paratur Ecclesia, multas in se babens animarum vir­ tutes, quæ per lavacrum superflua peccata depo­ nant, quae mysticam fidem et moralem gratiam deferant Christo, quae crucem Domini Jesu loquan­ tur.

39. In iis formosa est Ecclesia. Unde ad eam Ver­ bum Deus dicit: Tota formosa es, proxima mea; et reprehensio noM est in te; quia culpa demersa est. c Ades huc a Libano, Sponsa, ades Auca Libano: trans­ ibis, et pertransibis a principio fidei (Ibid., 7, 8); eo quod renuntians mundo transierit sæculum, perlrans- ierit ad Christum. Et iterum dicit ad eam Deus Ver­ bum : Quid pulchra et suavis facta ea charitas in deli­ cii. tuis? Statura tua similis facta eat palmæ, et ubera tua botris (Cant. VII, 6, 7).

40. Cui respondet Ecclesia : Quis dabit te, frater, mihi lactentem ubera matris mete ? lnvenien. te foris, osculabor te : et quidern non spernent me. Assumam te, et inducam te in domum matris meæ, et insecretum ejus quæ concepit me. Docebis me (Cant. VIII, 1, 2), Vides quemadmodum delectata munere gratiarum, ad interiora cupit mysteria pervenire, et omnes sen­ sus suos consecrare Christo? Adhuc d quaerit, adhuc suscitat charitatem, etsuscilari sibi eam poscit a fi­ liabus Hierusalem, quarum gratia, hoc est, animarum fidelium, Sponsum in amorem sui uberiorem deside- rat provocari.

41. Unde Dominus Jesus et ipse invitatus tantæ studio charitatis, pulchritudine decoris et gratiae; cquod nulla jam in ablutis delicta sorderent, dicit ad Ecclesiam : Pone me ut signaculum in cor tuum, ut sigillum in brachium tuum (Ibid., 6); hoc est, decora es, proxima mea, tota formosa es, nihil tibi deest. Pone me ut signaculum in cor tuum; 338 quo fides tua pleno fulgeat f sacramento. Opera quoque tua luceant, et imaginem Dei praeferant, ad cujus imagi­ nem facta es. Charitas tua nulla persecutione minua­ tur, quam multa aqua excludere, flumina undare non possint ( Ibid. 7).

42. Unde repete quia accepisti B signaculum spi­ a Vet. edit. cum mss. plerisque, sicut diximus supra, quiasicut columba descendit. Ei infra, etc. Melius Rom. edit. cum codicibus reliquis ut III contextu. b Rom. edit. Apta comparatione. 0 Gem. cod., Adhuc es a Libano, sponsa, adhuc ea, etc. d Ita edi t. Rom. cumparte cod.; mss. veteres autem cum alia, qucerit suscilantem, et suscitarisibi eam, etc. Minus commode. e Rom. edit. sola, quod ablutoe nullis jam delictis Morderent. Timuit forte ne abuterentur Ambrosianis verbis novatores, ut delicta non tolli, sed tegi astrue­ rent. Verum futilis esset istorum ea probatio; ibi siquidem non sordent delicta, uhi nulla sunt. f Eadem Rom. edit. etiam hic sola post vocabulum sacramento ista subjunxerat : Ut signaculum super brachium tuum, quo opera tua... faclaes. Aqua ,nulla non poterit exstinguere charitatemł, ut charitas lua...noll possint. Unde ? Repete, quia, etc. g De Confirmatione hoc dici extra dubiumesl. Sed cum cbrislIHHionis memio hic nulla fiat, id multas parit nec exiguas diffieultales.Nam eonLendebat P .Sir­ mondus recens baptizatis non aliam primis sacculis unctionem adhibitam in administrando hoc sacra­ mento, nisi illam, quæ superiori capite designatur, qua sacerdos egredientium e sacro fonte caput lini­ bat: episcopo autem reservatam solam manuum im­ positionem. Acerrimum ea in re adversarium expertus est Petr. Aurelium , qui cbrismationem a sacerdote fieri IOlitam verticis fuisse disputabat, ac proinde aliam, frontis videlicet, adjici debuisse ab episcopo. Dallæus tutatur Sirmondi partes, et lib.uideConfirm. cap. 8, diserte negat ullam neque hoc loco, neque lib. III deSacram. cap. i, unctionem significari: sed contendit ab his auctoribus tantum agnosci duplex signaculum, unum corporis, de quo supra cap. 6 et lib. III de Sacram. cap. i; alterum spiritus, de quo loeis modo cit. primum chrismate ab eodem presby­ tero qui verticem unxerat, in fronte factum ad crucis instar : alterum quo per manuum antistitis imposi­ tionem septiformi gratia cor consignatur. Sed primo hic errat ille minister, quod unctionem cap. 6 hu­ jusce libri, et cap. 1 lib. m de Sacram. significatam a presbytero fieri docet: cum ex simplici locorum inspeclione manifestum sit soli episcopo hanc arro­ gari. Deinde quod infert eamdem iilam consignatio­ nem inter baptismatis numerandam esse ceremonias, pari etiam jure idem de sacramento eucharistiae colligi posset: quod ne ille quidem umquam conce­ deret. Verum haec ulterius prosequi non est loci hu­ jus. Addemus tamep Sanctiboeuvium, qui ex SS. PP. chrismaLioni effectuum et gratiam Confii mationis Dis­ sert. 3, art. it, attribuit, numquam agere de imposi­ tione manuum, quin unctionem superiori capite me­ moratam ei adjungat. Si quis autem duas illas res tum hic apud Ambrosium, tum lib. III de Sacram. cap. i et i nimium separatas dixerit, quam ut unum ex eis coeat sacramentum, nullo negotio responde- bitur fieri potuisse, ut non sejungerenLur in admini­ stratione, quae in expositione disjunguntur. Certum enim est omnia eodem ordine, quo gerebantur non Lic rcferri; immo vero nec pauca etiam praetermitti. Hoc quidem favet eorum opinioni, qui arbitrantur cum Petro Aurelio peculiarem boe loco includichris­ mationem. Sed quidquid dixerint lJeLerodoxj, cum probabilibus sit unctionem, quemadmodum loco ci­ tato propos. 6 docet Sanctiboeuvius , tantummodo partem integrantem esse Confirmationis, sartam tec­ tam ejusdem sacramenti substantiam semper habe­ bimus. Caeterum duas ehrismationes Greg. Sacra­ mentarium distinctas notat; sed Gallic. Sacram. et Missale, atque item Missale Gothicum cam quaefron­ tis est, solam memorant. Verticalem quam a Silvestro papa institutam volunt, in iis locis in quibus necdum admissa fuerat, verisimile est canone Arausic. recipi juasam ; quanquam lateR affirmat P. Morinus ejus- riiale, spirtum sapientiæ et intellectus, spiritum consilii atque vinulis, spiritum cognitionis atque pietatis, spiritum sancii timoris (Esai. XI, 2) : et ser­ va quod accepisti. Signavit te Deus Pater, confirma­ vit te Christus Dominus; ei dedit pignus Spiritus in eordibus tuis, sicut Apostolica lectione didicisti (II Cor. v, i).

De mystico Dominici altaris convivio : quod ne quis­ piam minoris faciat, ostenditur Synagogæ sacris an­ tiquius esse; cnm in sacrificio Melchisedech expres­ sum fuerit: ipso autem manna longe præstantius, cum sit corpus Christi;ac inter utrumque perelegans comparatio instituitur.

43. His abluta plebs dives insignibus, a ad Christi contendit altaria, dicens: Et introibo ad altare Dei, ad Deum qui laetificat juventutem meam (Psal. XLII, 4); depositis euim inveterati erroris exuviis, renovata in aquile juventute, cæleste illud festinat adire con­ vivium. Venit igitur, et videne sacrosanctum b altare compositum, exclamans ait: Parasti in conspectu mee mensam. Hanc loquentem inducit David dicene : Dominus pascit me, et nihil mihi deerit: in loco pascuæ ibi me collocavit. Super aquam refectionis educavit me (Psal. xxn, f, 2). Et infra : Nam etsi ambulem in medio umbræ mortis, non timebe mala; quoniam tu mecum es. Virga tua et baculus tuus, ipsa me consolata sunt. Parasti in conspectu meo mensam 337 adver­ . sua eoa qui tribulant me. Impinguasti in oleo caput meum, c et poculum tuum inebrians quom praeclarum est !

44. Nunc illud consideremus, ne quis forte visi­ bilia videns (quniam quæ suit invisibilia, non vi­ dentur, nec possunt humanis oculis comprehendi) dicat forte : Judaeis DedI mannA pluit, pluitcoturni­ ces (Exod. XVI, 13): Ecclesiæ autem illi dilectæ hæc sunt quæ praeparavit; de quibus dicium est : Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quæ præparavit Deus diligentibus eum (I Cor. n, 9). Ergo ne quis hoc dicat, summo studio volumus comprobare quod et antiquiora sunt sacra­ menta Ecclesiae quam Synagogæ, et præstantiora quam manna est.

45. Antiquiora docet lectio Genesis quæ decursa est ( Gen. xiv, 18); Synagoga enim ex lege Moysi principium sumpsit ( Exod. xxxiv, i et seq.) : Abra­ ham vero longe anterior, qui victis hostibus, et ne­ pote proprio recepto. cum potiretur victoria ; tunc illi occurrit Melchisedech, et protulit ea quæ Abra­ ham veneratus accepit. Non Abraham protulit, sed Melchisedech; qui inducitur sine patre, sine matre, neque initium dierum , neque finem habens, similis autem Filio Dei : de quo ait Paulus ad Hebræos ; Quia manet sacerdos in perpetuum (Hebr. VII et seq.); qui interpretatione Latina dicitur rex justitiae, rex pacis.

46. Non agnoscis quis iste sit ? Potest homo esse rex justitiæ, d cum ipse vix justus sit? Potest esse rex pacis, cum vix possit esse pacificus ? Sine matre secundum divinitatem; quia ex Patre Deo genitus est, unias substantiae cum Patre : sine patre secundum incarnationem , qui natus ex Virgine est: initium et finem non habens, quia ipse est initium et finis om­ nium, primus et novissimus. Non igitur humani, sed divini est muneris sacramentum quod accepisti, ab eo prolatum qui benedixit fidei patrem Abraham, illum cujus gratiam et gesta miraris.

"7. Probatum eat antiquiora esse Ecclesiae sacra­ menta, nunc cognosce potiora. Revera ( De Consec. dist. i, c. Revera) mirabile est quod manna Deus pluerit pilribus, et quotidiano caeli pascebantur :lli­ mento. Unde dictum est : Panem angelorum mandu­ cavit humo (Psal. LXXVII, 25). Sed tamen panem illum qui manducaverunt, omnes in deserto mortui sunt: ista autem esca quam accipis, iste panis vivus qui descendit de caelo, vitæ æternæ substantiam sub­ ministrat; et quicumque hunc manducaverit, non morietur in aeternum : et est corpus Christi.

48. e Considera nunc (DeConsec. dist. 2, c. Revera, dem concilii mentem luisse ut eam nnelionem vel abo­ leret, vel declararet non necessariam.Quod autem addiL frontalem diacono tributam a concilio, minime mirum videri debet, si non est illi sacramento esseulialis. a Hic indicatur neophytorum a baptisterio ad al­ tare, id est, ab infima Ecclesix parte ad sanctua- rium, processus; ut ibi sancta pascerentur eucha­ ristia. Hoc autern non flebat sine pia qnadam pompa, et plena majestatis. Singuli enim accensos cereus manu gerebant; ctimque per totam octavam eodem ornatu accederent ad sacramsynaxim, si quæ puella; virginitatem in Paschatis festo essent professæ, ipsae etiam inter hos innocentes greges deducebantur. Ultimum hoc liber deLapsu virginis testatum facit : de luminibus autem agnur in opella de Mysterio Paschæ, cap. 5 , apud Gregorium Nazian. Orat. 40 prope finem, Cyrilium Hieros. Procati ch. et Ca­ lech. i, Fortunatum, atque alios. Huc adjungemus ab Ambrosio, fere quoties sacramenti euchuistici mentionem facit, et sane facit non infrequentem, psalmum XLII , sed maxime XXII, adhiberi. Vide quae nos tomosuper. RdApolOliam David priorem cap. Ii, num. 59, observamus. b Altare compositum, hoc est ornatum. Etenim jam a primo Ecclesiae exordio, ut altaria sacra bis­ syuis pallis, velis, variis ex auro atque argento dona­ riis, cereis, floribus denique exornaremur, in more . fuisse auctores sunt Optatus Milevit. lib. VI, Victor. de Perseq. lib. i; Paulillus Nul. poem. <4, de sancio Felice; Hieronymus epist. ad l'it'pOL.; Augustinus lib. XXII de Civit. Dei, cap. 8; Theodoretus lib. i Hist. Eccles., cap. 51, et alii. c Omnes edit. ac pauci mss. cum textu Hebraeo et Vulg., et poculum meum; mss. alii. multa plures atque antiquiores, et poculum tuum. Sic etiam LXX et aliae versiones. Infra vero edit. Rum. sola, neci' cor lIolllini. ascenderunt. Cui versio quoque Arabicaisiicconcinil. d Mss. uonnulli, cum ipae victus justus ait; alii ali­ quot, cum ipse rex pacis nix justus ait. e Ab hisce verbis in superior. edit. caput 9 inci­ piebat : qnam autem incongrue, nemo non videt.. Porro ab hoc ipso loco ad finem usque operis tot tamque efficacia probandae Christi in sacramento reali, ut vocant, præsentiæ suppetunt argumenta, ut ea depromere atque adversus temerariam Berengarii novitatem opponere strenuissimi ejusdem eucharis­ ticae veritatis propugnatores Lanfrancus , Guitmun­ dus, Algerus, Petrus Cluniacensis, aliique cerlatlra § Conlidera) utrum præstantior sit panis angelorum, an caro Christi, quæ utique corpus est vitae. Manna illud e cœlo, hoc supra caelum ; illud coeli, hoc Do­ mini coelorum : illud corruptioni obnoxium, si in diem alterum servaretur; hoc alienum ab omni cor­ ruptione, 338 quod quicumque religiose gustaverit, corruptionem sentire non poterit. Illis aqua de petra fluxit (Exod. XVII, 6), tibi sanguis e Christo (Joan. VI, 55 et seq.) : illos ad horam satiavit aqua, te sanguis diluit in æternum. Judæus bibit, et sitit: tu cum biberis, sitire non poteris : et illud in umbra, hoc in veritate.

49. Si illud quod miraris, umbra est; quantum istud est, cujus et umbram miraris I Audi quia um­ bra est quae apud patres facta est : Bibebant, inquit, de consequenti eos petra : petra autem erat Christus. Sed non in pluribus eorum complacitum est Deo; nam prostrati sunt in deserto (I Cor. x, 4, 5). Hæc autem in figura facta sunt nostra. Cognovisti præstantiora ; potior est enim lux quam umbra, veritas quam figura, corpus auctoris quam manna de coelo.

Ne quis externa perculsus specie, in fide fluctuet, plu­ rimis exemplis, quibus mutatam aut victam fuisse naturam constat, in medium allatis , e pane veram Christi carnem fieri evincit. Postremo nonnullis quæ ad effectus ejus, utentium dispositiones ac similia pertinent, figurate propositis, tractatum claudit.

50. Forie dicas : Aliud video , quomodo tu mihi nsseris quod Christi corpus accipiam ? Et hoc nobis adhuc superest ut probemus. Quantis igitur utimur exemplis! Probemus non boc esse quod natura for­ mavit, sed quod benedictio consecravit : majoremque vim esse benedictionis quam naturae ; quia benedic­ tione eliam natura ipsa mutatur.

51. Virgam tenebat Moyses, piojecit eam, et facta estserpens (Exod. IV, 3, 4). Rursus prehendit cau­ dam serpentis, et in virgæ naturam revertit. Vides igitur prophetica gratia bis mutatam esse naturam et serpentis et virgæ ? Currebant Ægypti flumina puro aquarum meatu, subito de fontium venis sanguis coepit erumpere;et non erat potus in fluviis(£xod. VII, 20 et seq.). a Rursus a prophetae prece cruor cessa­ vit fluminum, aquarum natura remeavit, Circumclu­ sus undique erat populus Hebraeorum, hinc Ægyptiis vallatus, inde mari clausus : virgam levavit Moyses , separavit se aqua, et in murorum specie congelavit, atque inter undas via pedestris apparuit (Exod. XIV, 21 et seq ). Jordanis retrorsum conversus contra na­ turam in sui fontis revertit exordium (Jos. III, 16). Nonne claret naturam vel maritimorum fluctuum vel fluvialis cursus esse mutatam? Sitiebat populus pa­ trum, tetigit Moyses petram, et nqua de petra fluxit. Numquid non praeter naturam operata est gratia, ut aquam vomeret petra, quam non habebat natura ? b Merrha fluvius amarissimus erat, ut sitiens populus bibere non posset. Misit Moyses 319 lignum in a-. quam, et amaritudinem suam aquarum natura depo. suit (Exod. xv, 23 et seq.), quam infusa subito gratia temperavit. Suh Elisaeo propheta uni ex filiis prophe­ tarum excussum est ferrum de securi, et statim mer­ sum est. Rogavit Elisaeum, qui amiserat ferrum : misit etiam Elisæus lignum in aquam, et ferrum na­ tavit ( IV Reg. VI, 6). Utique et hoc praeter naturam factum cognoscimus; gravior est enim c ferri species, quam aquarum liquor.

52. Advertimus igitur majoris esse d virtutis gra­ tiam quam naturam , et adhuc tamen prophetica benedictionis numeramus gratiam ? Quod si tantum valuit humana benedictio, ut naturam converteret (III Reg. XVIII, 38); quid dicimus de ipsa " conse­ cratione divina , ubi verba ipsa Domini Salvatoris operantur ? Nam sacramentum istud quod accipis, Christi sermone conficitur. Quod si tantum valuit sermo Eliæ, ut ignem de coelo deponeret: non VI­ lebit Christi sermo, ut species mutet elementorum'I De totius mundi operibus legisti : Quia ipse dixit , et facta sunt : ipse mandavit, et creata sunt (Psal. CXLVIII , 5. De Consec., dist. 2 I c. In quibus, § Cu­ contenderim. Neque vero ut easdem elevarent aut eluderent probationes, segniorem operam navave­ runt heterodoxi. Veriimtamen inanes, ne dicamus ineptas, eorum argutias atque cavillationes esse pru­ dens lector facile deprehendit. Adi eminent. Card. Perionii lib, a de Euchar. seo. 14, ac tom. II opeiis ' de Perpetuitate fidei, etc., vernaculo sermone evul­ gali, et hoc ilii tam clare ilenionsiraium leges, ut qui Romanae Ecclesia? fidem in iisdem testimoniis non videant expressam, haud vulgariter caecutire affirmaturus sis. a Edit. omnes, et mss. nonnulli, ad prophetæ pre- Ctl; alii aliquot, et Lanlfrancus cum illis, ad prophetae voces; omnium veterrimi, u pioplielce prece, id est, stalini finita ejus oraliune. b Veteresedit. cum mss. non paucis, Marath flu­ vius; Rom. sola, MuratA fons; alii mss. frequentis­ simi. III in textu. c Ferri species, hoc est, ferri natura etsubslan­ tia. Namque isto significatu vocem species interdum sumi supra docuit ipse Ambrosius. Ii Dictio virwli, in mss. desideratur, quam nec a­ gnoscitAlgerus lib. I, cap.9. Exstat tamen apud Lan­ irancum ei in cunctis edit. Et certe si removeatur, subinLelligooda necessario erit, vel alia uon absimilis significationis. c Hic apertissime sacramentalis consecratio fieri docetur ipsismet Domini verbis , illis videlicet quae S. Praesul infra memorat: Hoc est corpus meum. Ita etiam lib. iv de Sacram., ubi eadem eucharisliae con- serratio Dominicis etiam verbis exp. 4 attrit'uta fuit; i]ii;cnam illa sint, cap. seq. exponitur eo sane ino* do, quo nihil dici clarius Ilotesl. Semel enim atque iterum inculcat hæc ipsa es.se : Accipite, et edite ex hoc omnes; hoc eat enim corpus meum ; et alia illa : Accipite, et bibite ex hoc omnes; hic eat enim satiguis meus. Et ne quid relinquat ainbiguitalis, adjicit ante Christi verba panem ac viiunii esse : illis autem pro­ nuntians , jam esse corpus et sanguinem Domini. Non ignoramus quidem Gracos inter atque Latinos de forma consecrationis nOllnihil intercedere dissidii, nec Scholasticis etiain omnino inter se convenire in hac materia : sed hoc loco sufficiat admonuisse om­ nino nullum ex antiquis Patribus hac de re manifes­ tius locutum esse, ))<t:itn hos duos , si tamen duo sunt, auctores; prætereaque consecrationem ac be­ nedictionem hoc ipso loco idem sonare. jus clare); sermo ergo Christi qui potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea quae sunt, in id mutare, quod non erant? a Non enim minus est novas rebus dare , quam mutare naturas.

53. Sed quid argumentis utimur? Suis utamur exemplis, incarnationisque exemplo astruamus mys­ teri: veritatem. Numquid naturæ usus praecessit, cum Jesus Dominus ex Maria nasceretur? Si ordi­ nem quaerimus, viro mixta femina generare consue­ vit. Liquet igitur quod præter naturae ordinem Virgo generavit. Et hoc quod conflcimus corpus, ex Vir­ gine est: quid hic quaeris naturæ ordinem in Christi corpore, cum praeter naturam sit ipse Dominus Jesus partus ex Virgine ? Vera utique caro Christi, quae crucifixa est, quæ sepulta est: vere ergo carnis it­ lius sacramentum est.

54. Ipse clamat Dominus Jesus: Hoc eat corpus meum ( Matth, XXVI, 26). Ante benedictionem ver­ borum coelestium b alia species nominatur, nost con­ secrationem corpus significatur (De Consec. dist. dO, § Hæc et hit). Ipse dicit sanguinem 340 suum. Ante consecrationem aliud dicitur, post consecra­ tionem sanguis nuncupatur. c Et tu dicis : Amen , hoc est, verum est. Quod os loquitur, mens interna fateatur: quod sermo sonat, affectus sentiat.

55. His igitur sacramentis pascit Ecclesiam suam Christus , quibus animae firmatur substantia : meri­ toque videns profectum ejus gratiae continentem, di­ cit ad eam : Quam decora facta .unt ubera tua, Moror mea sponsa! Quam decora facta aunt a vino: et odor ves­ timentorum tuorum tuper omnia aromata! d Favut di­ stillans labia tua, o sponsa, mel et lac sub lingua tua, et odor vestimentorum tuorum sicutodor Libani. Hortus con­ clusus, soror mea sponsa, hortus conclusus, fons signatus (Cant. iv, i0 et seq.), Quo significat signatum debere apud te manere mysterium, ne violetur operibus malae vitae, atque adulterio castitatis, ne divulgetur quibus non convenit, ne garrula loquacitate dispergatur in perfidos. Bona ergo debet esse Adei tuæ custodia, ut intemerata vitae ac silentii integritas perseveret.

56. Unde et Ecclesia altitudinem servans myste­ riorum coelestium , rejicit a se graviores venti pro­ cellas, et invitat vernantis gratiae suavitatem : et sciens quod hortus suus Christo displicere non pos­ sit, ipsum advocat Sponsum dicens : Exsurge aquilo, et veni autter : perfla hortum meum, et defluant un­ guenta mea (Ibid., 46). Descendat frater meus in hortum suum, et edat e fructum pomiferarum sua­ rum (Cant. v, 1). Bonas enim arbores et fructiferas habet, quae radices suas linxerint sacri fontis irri­ guo, et in bonos fructus novae fecunditatis germine pullulaverint; ut non jam prophetica caedantur secu­ ri, sed Evangelica ubertate fecundentur (Matth. III, 10).

57. Denique fertilitate earum etiam Dominus de­ lectatus respondet: Ingressu, sum in hortum meum , soror mea Sponsa: vindemiavi myrrham meam cum un­ guentis meis, f manducavi cibum meum cum melle meo, bibi potum meum cum lacte meo (Cant. v, 1). Quare cibum et potum dixerit, fidelis intellige. Illud au­ tem non dubium, quod in nobis 341 ipse mandu­ cat et bibit, sicut in nobis legisti quia in carcere esse se dicit (Matth. xxv, 56).

58. Unde et Ecclesia videns tantam gratiam , hortatur lilios suos, hortatur proximos, ut ad sa­ cramenta concurrant, dicens : Edite proximi mei, et bibite, et inebriamini, fratres mei (Cant. v, 1). Quid edamus, quid bibamus, alibi tibi per Prophetam Spiritus sanctus expressit dicens : Gustate et videte quoniam suavis est Dominus : beatus vir qui sperat in eo (Psal. XXXIII, 9). In illo sacramento (De Consec. dial. 2, cap.; lie illo sacram.Christus est; quia cor­ pus est Christi: non ergo corporalis esca , sed spi­ ritalis est. Unde et Apostolus de typo ejus ait : Quia patres nostri escam spiritalem manducaverunt, et po­ tum spiritalem biberunt (I Cor. x, 5); corpus enim a Ita edit. omnes, et mss. exceptis uno vel allero, quibuscum Algerus quoque lib. i de Sacram., cap. 9, sic legit: Nonne majus eat nouas rebus dare, etc. Iterum vero post pauca, ubi Rom. edit. cum mss. nonnullis, cumque Lanfranco, Guitmundo et Alge­ ro, ut nos in textu; vet. edit. et multo plures mss. omittunt vocem exempb , et mss. etiam non pauci, pro veritatem exhibent veritate. b Expuncta fuerat in Rom. edit. vox, alia: quam tamen in caeteris et in cunctis mss. sicut apud Guitm. et Alger. legere est. At rursus vox Christi, qure habetur in edit. omnibus, et apud Algerum ante verbum tigmficatur, in mss. et apud Guitm. deside­ ratur. c Primis Ecclesiae incunabulis in more fuit, ut ex SS. Jacobi et Marci liturgiis intelligimus, missæ ca­ non clara voce recitaretur, prolatisque verbis conse­ crationis , populus, et secutis temporibus, ex litur­ giis Basilii atque Chrysostomi, chorus responde­ ret, amen. Hunc in Ambrosiana Ecclesia usum fuis­ se probat Menardus in S. Gregorii Sacram. pag. 385, hujus loci nec non alterius e lib. iv de Sacram. cap. 5 auctoritate. Idem etiam de orientalibus Ecclesiis docet card. Bona Rerum Lilurlf. lib. n , cap. i3 et 25 , laudata in hanc rem Dionysii Alex. ad Xystum Rom. Pont. epistola, et. Tertull. de Spectac. cap. 35, quorum tamen testimonia num statim a conse­ cratione Amen succillerelur, an tantum post recita­ tas alias orationes, non liquido exponunt. Apertior autem est Flori locus, quem idem citat. Quod vero ad morem quo singuli eucharistiam accipientes re­ spondebant, Amen, ejus meminere auctor Constit. Apost. cap. 13, Cyrillus Hieros. Catech. 5, Augus­ tinus Serm. ad Infantes, et auctor operis de Sa­ cram. lib. et cap. supra laudatis. Ubi boc maxime dignum est observatu , fideles in ipso articulo quo vel consecrabatur a sacerdote vel ab iis accipieba­ tur Domini corpus, verae illius præsentiæ expres­ sum reddidisse testimonium. Plura de his ritibus reperies cum apud scriptores jam memoratos, tum apud Baronium ad an. 57, Pamelium et alios. d Vet. edit. cum mss. pluribus potioribusque, Fa­ t'", distillans : Nom. cum reliquis, Favum distillant. Primae lectioni favet sola Vulg.; sed forte ad ejus formam locum accommodavere scriptores librarii, quod saepe factum in mss. quivis non aegre depre­ hendet. e Rom edit. sola , manducabam panem meutn.... bibi vinum meum.... Quare panem et vinum dixerim, fideles intelligunt. Vet. et cuncti mss. ut in textu; nisi quod nonnulli pracferuni partim dixerunt, partim di­ xerim ; duo , fideles intelligite; unus , fideiit inte!­ ligi.. t Quidam mss., fructum pomorum tnorum, Dei corpus est spiritale : corpus Christi corpus est divini Spiritus; a quia Spiritus Christus , ut legi­ mus : Spiritus ante faciem nostram Chri'tu. Dominus ( Thren. IV, 20). Et in Petri Epistola habemus : Christus pro nobis mortuus eat (I Pet. n, 24). Deni­ que cor nostrum esca ista confirmat, et potus iste 342 laetificat cor hominis, ut Propheta memoravit (Psal. CIII , i5).

59. Unde adepti omnia, sciamus regeneratos nos esse : nec dicamus, quomodo regenerati sumus ? Numquid in ventrem matris nostræ introivimus, et renati sumus ? non agnosco usum naturæ. Sed nul- lus hic naluræ ordo, ubi excellentia gratiæ est. De­ nique non semper usus naturæ b generationem fa­ cit : generatum ex Virgine Christum Dominum con­ fitemur, et naturae ordinem denegamus. Non enim ex viro Maria concepit : sed de Spiritu sanct, in utero accepit, ut dicit Matthaeus : Quia inventa eat in utero habens de Spiritu sancto ( Matth. I, 48). Si ergo superveniens Spiritus sanctus in Virginem , con­ ceptionem operatus est, et generationis munus imple. vit: non utique dubitandum est quod superveniens in fontem, vel super eos qui baptismum consequun­ tur, veritatem regenerationis operetur. a Mss. aliquot non inferioris notae, quia Spiritus Christi. b Omnes edit. et mss. nonnulli, regenerationem facit; caeteri qui et probatiores, generationem. Me­ lius, ut. ipse sensus aperte docet; nec enim regene­ rationis, sed generationis subjicitur exemplum.