605 Vos autem in carne non estis, sed in spiritu ; si tamen Spiritus Dei habitat in vobis : si quis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Si autem Christus in vobis eat, corpus quidem mortuum est propter peccatum : spiritus vero vivit propter justitiam. Quod si Spiritus ejus qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in vobis: qui suscitavit Christum ex mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra propter inhabitan­ tem Spiritum ejus in vobis (Rom. VIII, 9 et seq.). Divino Apostolus modo et divino eloquio sacramen­ tum Dominicæ Trinitatis et fidei nostræ mentibus ill­ limavit. Nam cum dixissel: Vos autem in carne non estis, aed in spiritu; si tamen Spiritus Dei habitat in vobis; adjecit : Si quia autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Quid ergo Apostolus aliud quam unionem Trinitatis edocuit? Nam Spiritus Dei Spiritus Christi est : spiritus autem Christi et Dei neque a Christo divisus aut separatus est; quo­ niam neque Deus ab Spiritu suo, neque Christusidcm ab Spiritu suo potest separabilis indicari. Si autem inseparabilis Dens ab Spiritu suo est, inseparabilis utique et Christus ab Spiritu suo est: ergo Spiritus Dei et Spiritus Christi inseparabilis a Beo et Christo; ac per hoc Deus et, Christus et Spiritus sanctus in­ divisi manifestantur, quia semper Spiritus in Deo et Christo perennis est. Nam quid aliud concatena­ tione hac et connexione significari contendit, quam intelligentiam unitatis; dum per Spiritum Deus et Christus, qui inseparabiles a sese sunt, uuiti, et ut ulterius dicam, unum intelligunt? Hoc divinum sacramentum est, boc in se creatura naturaliter aut inseparabiliter non habet; ut unus Spiritus Patris et Filif, aut tres unus, et unum in­ divisibiliter esse noscantur. Et ideo securus Apo­ stolas, qHi hoc fundamentum fidei de sancta Scriptura didicit, et de divina revelatione cognovit, de caetero non timet alibi unum Deum, alibi cum Domino, alibi cum Deo et Dominu sauctum Spiritum praedicare; quia siveunus Deus dixerit, scit se nomen Trinita­ tis implesse : sive autem Dei et Domini solummodo memor sit, scit dicere : Ipse autem Deus, et Pater, et Dominus noster Jesus Christus dirigat nam nostram ad vos (I Thessal. III, il), et cavere ne dicat: Ipsj dirigant; sive Dei et sancti Spiritus faciat mentio­ nem, scil se Christo injuriam non fecisse: sive Dei, et Domini, et Spiritus sancti causis competentibus personas aptet, scit dicere : Et omniq hæc operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult (I Cor. XII, 11) ; quoniam et, tres deos djcere im­ pium est, et unum non in Trinitatis nomine confiteri admodum irreligiosum.

Denique sequentia consideremus, quibus hunc sensum confirmat ct solidat ; nam cum dixisset : Si quis autem Spiritum Christi non habet, hip non eat ejus; adjecit : Si autem Christus in vobis est ( Rom. vili, 9). Ergo manifestum est quia per inhabitan­ tem Spiritum Christi Chrislus. habitat ; si autem per iphabitantem Spiritum Christi Christus habitat, uti­ que et per inhabitantem Spiritum Dei Deus habitat. Denique subjunxit : Quod si Spiritus ejus, qui susci­ tat'it Christum ex mortuis, habitat in vobis ( Ibid. 11), hoc est, Dei ; ac per hoc non aliud esse Spiritus sanctus, quam Deus el Christus probatur, per quem Deus et Christus habitat : quem qui in se non habet habitantem,nec Deam potest habere, nec Christum.

Sed dicit aliquis : Si per Spiritum suum Deus habitat in nabis, et Spiritus cum Deo ct Christo unum atque idem est; quomodo rursum dicitur : Qui suscitavit Christum ex mortuis, vivificabit et mor­ talia corpora vestra? Quomodo Deuset Chr istus unum sunt, cum Christus per Spiritum Dei sujcitetur ex mortuis? 0 altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei (Rom. XI, 33) ! Vere, ubi sapiens ? ubi scriba ? Vere hocest, quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quæ præparavit 606 Deus dili­ gentibus se (II Cor. XI, 2). Præparavit autem Deus dili- gentibus se, ut Christus Dominus cum in forma Dei esset, formam servi acciperet, ut solus inveniretur utrumque. Cum ergo Christus utrumque sit, Deus scilicet et hono, suscitatio haec non ideo divinitati ejus ascribitur; quia divinitas ejus aut pati aut mori posset : sed quia Verbum Deus caro factus est, et habitavit in nobis. Cæterum si divinitas ejus pati potuisset, non utique opus fuisset, ut formam servi acciperet : accepit autem formam servi non aliam ob causam, quam ut per eam pro salute diligentium et pati et mori posset. Et ideo recte dicitur Dominus majestatis crucifixus, et Dominus Jesus Christus ex mortuis excitatus; quia spontanea benignitate et divina sua ratione per templi sui passionem cuncta ipse suscepit et pertulit. Ac per hoc, id quod Chri- stus excitatur ex mortuis, proficit ad gloriam Dei, et comprobat omnipotentiam Christi.

Sed et sequentia loci hujus non minus diligenter inspicere debemus; quoniam alta et profunda do­ Ctrina apostolus ita locutus est dicens : Quod Ii Spi­ ritus ejus qui suscitavit Jesum ex mortuis, habitat in vobis ; qui suscitavit Jesum ex mortuis, habitat in vobis; qui sutcitavit Christum ex mortuis, vivificabit et mor­ talia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in vobis (Rom. VIII, 11). Primum ergo manifestum est quia omnia Deus et Christus per inhabitantem Spiri­ tum suum in nobis operatur; ac per hoc constat quoniam sanctus Spiritus omnia operatur ; quia et mortalia corpora nostra vivificabit is, qui suscitavit Jesum ex mortuis. per inhabitantem Spiritum Chri­ sti in nobis. Et non dixit quia perse suscitat is, qui suscitavit Jesum ex mortuis, neque Christum per se suscitare : sed per inhabitantem in nobis Spiritum Christi. Spirilus ejus, qni suscitavit Jesum ex mor­ luis, vivificabit et mortalia corpora nostra. Et utique in Evangelio legimus , dicente Domino : Sicut Pater suscitat mortuos, et vivificat; ita et Filius quos vult, vivificat (Joan. v. 2i). Et non est dictum ili quia per Spiritum suum suscitat Deus et Christus. Quid ergo? Contrarium hoc erit ilii sententiæ? Absit : sed in­ tellectus illorum nobis redditur, et docemur per Evangelium beatissimi Pauli qua ratione Deus susci­ tet, per inhabitantem scilicet Spiritum Christi in nubis; ac per hoc apertissime traditur, quia omnia opera divina Spiritns sanctus operatur. Et ideo alio in loco idem Apostolus docet dicens : Divisiones gratiarum sunt, idem autem Spiritus : et divisiones ministeriorum sunt, idem autem Dominus: et divisiones operationum sunt, idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus ( I Cor. XII, 4). Quomodo est illud idem Spiritus , si aliud est Spiritus , quam Deus et Domi­ nus? aut quid est illud : Idem Domitius, si aliud est Dominus, quam Deus et Spiritus? aut qua ratione ac­ cipies : Idem Deus, si aliud est Deus, quam Dominus Spiritus? ei si essenlia vel οὺσία et divinit'te et an­ ctoritatc aliud et aliud, et non unum sunt. Nullo modo possent dici idem, qui longe aliud et aliud reperirentur : inveniretur autem et apostolus falsus testis et contumax in Deum, qui idem ascriberet, ubi idem non est. Sed absit hoc. Non sensu Aposto­ lus laboravit : novit autem Deum et Dominum et Spiritum sanctum, unum Spiritum omnia in omnibus operantem.

Et ne quid forte scrupuli mens audientium susti­ neret; quia cum Trinitatis personas ostendisset, Deum cuncta in omnihus dixerat operantem, dum scit et Trinitatem vere probare , sicut vere et unio­ nem; quamquam error nullus poterat videri, ubi idem sæpe jam dixerat: solito tamen suo more Apo­ stolus , et prudentiæ suae cautela , immo ut verius dicam , Spiritus sancti gubernatione, quem se reve­ latorem et doctorem habere sæpe profitetur, sicut dixit : Sed docti Spiritu, spiritalibus 607 spiritalia comparantes ( I Cor. II, 13) : et alio in loco : Nobis autem revelavit Deus per Spiritum sanctum ( I Cor. II, 10), reddidit omnia unioni , dicens : Alii enim datur per Spiritum sermo sapientiæ, alii sermo scientiæ se­ cundum eumdem Spiritum, alii fides in eodem Spiritu, alii gratia curationum in uno Spiritu, etc. (I Cor. XII, 8). Et in novissima parte concludens ait: Omnia autem hæc operatur unus atque idem Spiritus (Ibid., 11 ) ; qui supra scilicet Deus. Ergo quia omnia ope­ raiur Deus atque idem Spiritus, Patrem et Filium et Spiritum sanctum, in quorum nomine per regenera. tionis baptisma recreamur, unum Deum, quod est nomen unum, accipere debemus et credere; quia uno atque eodem modo , iisdemque virtutibus, nec non et prophetationibus, quibus Patrem Deum disci­ mus, de Spiritu quoque sancto et de Filio edocemur.

Sed forte quis dicat: Omnia dixit, quae ad ordi­ nationem Ecclesiæ pertinent: non autem omnia, quae Deus operatur, et Dominus operatur et Spiritus. Ergo de omnibus vel pauca ponenda sunt, quibus probetur Spiritum sanctum omnibus omnino divinis operibus adesse, et ipsum omnia implere. Moyses Spiritu sancto impletur, et per Spiritum prophetiae præscientia docetur, et futura praedicit. Quid pro­ phetae omnes deinceps? Num Spiritu sancio pleni prophetaverunt, et plagas populo immiuentes annun­ tiaverunt, et adventum Domini et passionem prædi­ caverunt, probante Domino et dicente per os Za­ chariae prophetae : Verumtamen verba mea et legitima mea accipite, quæ ego mando in Spiritu meo servis meis prophetis (Zach. i, 6) ; ac per hoc manifestum est omnes prophetas in Spiritu sancto prophetasse.

Legem quoque ipsam per Spiritum sanctum datam accepimus et scriptam; dicit enim Moyses : Et dedit Dominus duas tabulas lapideas digito Dei scriptas (Exod. XXXI, i8). Digitum autem Dei Spiritum sanctum dici Evangelia manifestant; cum enim Dominus dæmo­ nem ejecisset, et accusaretur k Judæis quod in Beel­ zebub principe dæmoniorum dæmonia expelleret, secundum Lucam quidem respondisse perhibetur: Quod si ego in digito Dei expello doemonia (Luc. XI, 20); secundum Matthæum vero : Si autem ego in Spi­ ritu Dei ejicio dæmones (Matih. xu , 28), unde mani­ festum est Spiritum digitum Dei dici. Cum ergo constet Spiritum sanctum digitum Dei dici, mani- festum est quia tabulas lapideas Spiritus sanctus scripsit, quas Moyses digito Dei scriptas accepit : et Spiritus sanctus dedit, quia digitus Dei non aliud quam Deus est; quoniam in omnibus operatur.

Virtutes quoque ipsas, quas divina potentia in Æ޺gypto in doctrinam et in experimentum sui pecca­ toribus operata est, num manifestum est in digito Dei esse perfectas, prohante Domino, qui se in di­ gilo Dei, id est, in Spiritu sancto ejicere daemonia profitetur ; quia idem ipse in Ægypto, et Spiritus sanctus eadem consummavit et gessit. Quod quidem sensibus nostris intimans Dominus, in digito Dei se profitetur expellere dxmonia , docens scilicet opera sua opera esse sancti Spiritus ; cum opera sancti Spiritus opera Christi sint : opera autem Christi opera Patris sunt, sicut in Evangelio secun­ dum Joannem legimus, ipso Domino dicente : Amen, amen dico vobis, non potest Filius jacere a se quid­ quam, nisi quod viderit Patrem facientem ; qua'cum­ que autem ille facit, eadem et Filius facit similiter (Joan. v, 19); et: Sicut Pater mortuos suscitat, et Filius quos vult, vivificat (Ibid., 2i). Ergo huc gradu et hac ratione agnoscimus opera sancti Spiritus esse opera paterna ; quia quae Pater operatur , eadem et Filius operatur similiter : quae autem Filius opera­ tur, eadem et sanctus Spiritus operatur. Ac sic sem­ per Trinitas unus Deus et unus Spiritus per se, sed ex sese eadem et omnia in omnibus operatur. Quem quidem sanctum Spiritum quia in virtutibus suis et potentia divina agnoscere Egyptii noluerunt, plagis compulsi sunt confiteri, in quas ne nunc audientes incidant, a Domino admonentur, ut sero incipiant dicere : Digitus Dei est (Exod. VIII, 19) ; ac per hoc manifestum est, quia unus atque idem Spiritus om­ nia in omnibus operatur (I Cor. XII, 8).

Nativitas quoque ipsius Domini Jesu secundum carnem nonne per Spiritum sanctum facta prædica­ tor, evangelizante Gabriele angelo Moriae, et dicente: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi (Luc. n, 55)? et iterum Joseph ange­ lus in somnis apparet, dicens : Josephi fili David, ne timueris accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea geuerolum est, de Spiritu sancto est (Matt". I, 20)? et inde perspicuum est quia omnia et in omni­ bus ipse operatur et perlicil.

Sed aiunt quidam: Omnia quidem divina operatur, et de operibus Deus intelligitur : sed nihil tamen sua auctoritate probatur operari; quia omnia per eum Deus operatur et Dominus. Jam quidem de au­ ctoritate ejus satis constat, cum Deus probatur, Deus agnoscitur, cum inseparabilis a Dco invenitur, cum unionem habere cum Deo et Domino manife­ stetur : sed quoniam de auctoritate ejus quceritur, quam Scriptura non tacuit, edoceri nos oportet, primum quidem cum dicitur: Hac autem omnia ope­ ratur nunc atque idem 608 Spiritus , dividens sin­ gulis prout vult ( I Cor. XII, 8). Dividit, manifestum eat quia non ex imperio operatur alieno : et atten­ dendum quia quae prout vult, dividit, non est serie plum quæ aliena sunt. Et rursum in Actibus aposto­ lorum legimus : Deservieniibus autem illis et jejunan­ tibus Domino, dixit Spiritus sanctus : Segregate mihi Barnabam et Paulum, in opus ad quod vocavi eus (Act. XIII, 2). Quid ergo clarius, quid lucidius ad mani­ festandam divinitatem et auctoritatem Spiritus sancti dici potest: Segregate mihi ? Non enim dixit: Segre­ gate Deo, sed mihi ; neque in opus, ad quod vocavi­ mus cos, sed in opus ad quod vocavi. Satis utique pro­ bavit nobis auctoritatem et divinitatem suam, qui segregationem apostolorum non alii quam sibi ascri­ psit : quoset in opusnon alienum, sed suum advocasse se dixit; quod utique alienus a Deo et Domino et ab auctoritate divina facere numquam potuisset.

Atque ut clarius luceat Trinitatis sanctæ auctoritas una et divinitas excolenda , Esaiæ prophetæ nobis contemplanda prophetatio est, quam per apostolos ipse Spiritus sanctus nobis interpretatus est, quam ita legimus : Et audivi uocem Domini dicentis : Quem mittam, et quis ibit ad populum istum ? Et dixi: Ego, ego sum, mitte me. Et dixit: Vade, et dic populo huic : Aure audietis , et non intelligetis: et vidente. videbitis , et non aspicietis , etc. ( Esai. VI, 8). Et utique modo dicens supra in eadem visione, Domi­ num sabaoth vidisse se dixit sedentem in throno gloriae suæ, et Seraphim audivissedicentes : Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus sabaoth; plena est om­ nis terra majestate ejus ( Ibid., 5). Et certe Dominus sabaotli , cui laus hæc et gloria redditur, unus at­ que idem in prophetis ostenditur, et ipse est qui Esaiæ locutus est dicens : Quem mittam , ei quis ibit ad populum istum ? Et cum unus atque idem in pro­ phetis significetur, ab apostolis tamen et ab Ecclesia Trinitas intelligitur. Unde etiam tractum est per omnes fere orientales Ecclesias, et nonnullas occi­ dentales, ut in oblationibus sacrificiorum, quae Deo Patri offeruntur , una cum sacerdote voce populus utatur, id est, Sanctus , sanctus , sanctus , Dominus Deus sabaoth : plena eat omnis terra majestate ejus. Engo secundum prophetam constat hoc ad personam Dei Patris referri oportere.

Joannes autem Evangelista informat nos, et docet de Filio intelligi debere; nam cum supradictum tes­ timonium Evangelio inscripsisset, et interpretatus esset, postea subjunxit : HAC dixit Esaias, quando vidit gloriam ejus, et locutus est de eo, id est, Domino Christo. Paulus autem apostolus Romæ Ju­ dacis contradicentibus doctrinae suæ, et blaspheman­ tibus viam Domini Christi , exaltans vocent suam, ait : Bene prophetavit Spiritus sanctus per Esaiam, dicens : Vade, et die populo huic : Aure audietis , et non intelligetis; et videntes videbitis , et non aspi­ cietis , etc. (Act. XXVIII, 26). Cum ergo in prophetia divinitas una doceatur ab apostolis, et tamen ab Ecclesia Trinitas intelligatur, certissime utique do­ cemur quia Trinitas idem Pater et Filius et Spiritus sanctus unum et unus Dt-us sunt : et cum unus Deus iUlelligantur et agnoscantur, unius etiam et aucto ritatis intelligantur necesse est, Et rursum Dominus in Evangelio hujus unionis Trinitatem docet dicens : Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes eoa in nomine Patris, et Filii , et Spiritus sancti, etc. (Matth. XXVIII, 10). Et cum Patris , et Filii, et Spi­ ritus sancti significantiam edidisset, Trinitatis tamen ipsius nomen unum observare nos docuit, quod est, Sanctus, sanctus, sanctus , Dominus Deus sabaoth : plena est omnis terra majestate ejus (Esai. VI, 5): ac per hoc consuetudo Scripturæ manifesta est, quæ et cum unum Deum nuncupnl, intellectum tamen Trinitatis non amputat : et cum Patris et Filii et Spiritus sancti meminit, nomen noti interimit ma­ jestatis unius.

Et quid plura ? Deficiet mihi pagina, deficiet tem­ pus, si cuncta quæ ad probandam divinitatem Spi- ritus sancti scripta sunt, revolvere ant enumerare volnero. HIC nutem breviter dicta sunt ad retun­ dendam impudentiam eorum, qni divinitatem Spiri­ tus sancii, immo ut verius dicam, ipsam Trinitatem abnegare conanmr : ipsam autem quando non ita fit est, Denm fatentur : quando noh ita cre dant, ut Scriptura divina nos docuit , et lit credere oportet; sed prout illos traxerit sersus sui libido: et ut intelligant quam longe a Me Dei sint, Sut quam alicni a salute quæ est in Christo Jesu , qui Spiritum sanctum I quo credentes signamur in die redemptionis nostræ, contristare et abnegare nitun­ tur : et ut sciant qui talia sentiunt, quia hujusmodi machinantur, quæ neque ad veniain , neque ad re­ missionem peccatorum suorum poterunt pertinere ; quia scriptum est: Qui autem blasphemaverit in Spi­ ritum sanctum, non remittetur ei neque in hoc sæculo, neque in futuro ( Matth. XII, 31): sed illi se potius sententiæ subjicere non nesciant, quam divina mensura idem per os Esaiæ protulit dicens : Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur (Esai. LXVI, 34).