Diu multumque est, quod magno Hieronymo hac ejus, ut magis mirere, nequissimi hostis Pelagii epi­ stola, sive liber ascribilur. Beda Com. iii Cantica : Hunc, inquit, librum nonnulli nostrum studiose le­ gentes , sancti et catholici doctoris Hieronymi este temere arbitrantur, miuime pervidentes, quod et suavitas eloquentiæ demulcentis, et haereseos per­ versitas seducentis manifeste probant, hoc illius opu­ sculum non esse. Satia equidem erudite, nam et sty­ tus palam arguit non esse Hieronymi, et quod conti­ . nenter insinuat, hæreticum dogma illud ipsum est Pelagianorum, quod S. Pater proprio Opere, locis ex hac ipsa scriptione indicatis, subvertit. Hac certe de causa aliis atque aliis ex illa hæreticorum factione scriptoribus tributa subinde eat : et cumprimis Ju­ liano ; ut dudum laudatus Beda existimabat , et non­ nulli codices mss., e quibus vetustior unus Bibliotheca S. Victoris, asserunt, tum Cœlestio, cujus nomen Mar­ tianœus testatur in aliis, quos laudat, antiquis libris præscriptum invenisse. Verum, quod dicebamus, ex ipsiusmet Pelagii calamo projecta est: idque certo scire licet ex Augustini lib. de Gratia Christi, cap. 20 et leqq., et luculentius ex ejusdem libri cap. al, quo loco se auctorem ipse declarat Pelagius in suis ad In­ nocentium litteris scribens: Legant, quam ad sacram Christi virginem Demetriadem in Oriente conscrip­ simus, et invenient nos ita hominis laudare naturam, ut Dei semper gratiae addamus auxilium. Sunt et quædam ex hujusmet epistolæ contextu sub cap. i fi­ nem, quae Pelagium in Epistola ad Constantium pro suis agnovisse, idem Augustinus loco laudato scribit. Orosius qnoque ejus auctorem Pelagium facit: tantum quod notat, fuisse illi verba ab alio suppeditata : ille vero alius facile fuerit Anianus pseudodiatonus Ce- ledensis, ut Hieronymo dicitur epist. in nostra recen­ sione 143, qui, ait, copiosissime pascitur, ut alienæ blasphemiae verba frivola subministret. Scriptionis tempus quod spectat, nolatum ante nos PP. Benedi­ ctinis Augustinianorum operum editoribus, datam an. 413, quo Demelriadi virginitatis velamen suscipienti lilteras miserunt certatim Hieronymus, Augustinus, et Innocentius, aut certe ann. 414, posteaquam illa se Romam recepisset; id quod significare videtur Pela­ gius hic in cap. 23. Vide quæ noa de vera Hierony­ mana illa ad Demetriadem Epistola, quæ numerum obtinet in nostra Editione 130 diximus.

' CAp. I. — Si summo ingenio parique fretus scien­ tia, officium scribendi facile me implere posse crede­ rem : tamen tam arduum hoc opus ingredi , sine magno difficultatis timore non possem. Scribendum tamen est ad Demetriadem virginem Christi, virgi­ nem nobilem, virginem divitem, et quod his majus est, ardore fidei, nobilitatem divitiasque calcantem. Quam utique, pro tam insignis [AI. insigni] admira­ tione virtutis, ut laudare omnibus facile, ita docere difficile est. Cui enim oratio deesse possit in ejus laude celebranda : quæ summo loco nata, in summis opibus deliciisque nutrita , tantis tamque variis hu­ jus vitæ blandimentis, velut tenacissimis quibusdam irretita vinculis, subito eruperit, cunctaque simul corporis bona, animi virtute mutaverit? Quae florem adhuc ipsum incuntis aetatis, quodam fidei gladio, id est, voluntate succiderit? , Et crucifigens cum Christo carnem suam , vivam , sanctamque hostiam sacraverit Deo , ac nobilissimi sanguinis posterita­ tem, virginitatis amore contempserit? Prona autem et facilis dicendi via est, quæ ipsa ubertate materiæ. cursum orationis accendit : sed nobis alio magis iti­ nere pergendum est, quibus propositum est, institu­ tionem virginis, non laudem scribere : nec tam pa­ ratas jam virtutes ejus exprimere, quam parandas: magisque reliquam ordinare vitam, quam ornare praeteritam. Est aulem difficillimum cum ejus per­ sona facere, in qua cupiditas tanta discendi est, tantusque perfectionis ardor, ut ei quamlibet per­ fecta doctrina par esse vix possit. Meminit enim recteque meminit, quas mundi opes gloriamque re­ spuerit, quibus voluptatibus renuntiaverit, quas de­ nique contempserit vitae præsentis illecebras. Et ideo contenta non est communi hoc mediocrique genere vivendi; et quod facile ipsa multorum socie­ tate vilescat, novum aliquid et inusitatum requirit: praecipuum ac singulare quoddam flagitat. Non oli­ nus conversationem suam quam conversionem cupit esse mirabilem. In sæculo nobilis, apud Deum cupit esse nobilior. Tam pretiosa requirit in moribus, quam contempsit in rebus. Hunc utique [Al. itaque tam devotae mentis ardorem, hanc tantæ perfectio­ nis sitim, quod umquam satiabit flumen ingenii? Quae vis aliquando orationis, qua; copia tantum ver­ bis exprimere poterit, quantum parata est virgo re­ bus implere? Nobis vero donanda est venia , qui ad ornandum Domini tabernaculum, secundum vires no­ stras munus offerimus. Nec veremur ne temere scri­ bendo, ad tantae nobilitatis virginem, ultro nos mor­ sibus tradamus invidiae. Scribimus enim petente sancta matre ejus, immo jubenle , idque a nobis transmarinis litteris, miro cum desiderio animi fla­ gitante : quæ facile ostendit, quo studio quantaque cura in filia germen coeleste plantaverit, dum illud tam sollicite cupit ab aliis irrigari. Remoti igitur a temeritate, et ab ambitione liberi, proposito insude­ mus operi. Nec de mediocritate diffidimus [Al. dif­ fidamus] ingenii, quod credimus, et fide matris, et merito virginis adjuvari.

CAP. II. — Quoties mihi de institutione morum, et sanctae vitae conversatione dicendum est, soleo prius humanæ naturæ vim qualitatemque monstrare, et quid efficere possit, ostendere : ac jam inde audientis animum ad species incitare virtutum : no nihil prosit ad ea vocari, quae forte sibi impossibilia esse praesumpserit. Nequaquam enim [Al. praesen­ serit. Numquam enim] virtutum viam valemus in­ gredi, nisi spe ducamur comite. Siquidem appetendi omnis conatus perit consequendi desperatione. Quem eso exhortationis ordincm, cum in aliis quo- > que Opusculis tenuerim , tunc hic maximc obser­ vandum puto: uhi eo plenius naturae bonum decla­ rari debet, quo instituenda est vita perfectior, ne tanto remissior sit ad virtutem animus ac tardior, quanto minus se posse credat : et dum quod inesse sibi ignorat, id se existimat non habere. Proferenda semper in notitiam ea res est, cnjus usus desidera­ tur, et explicandum cst, quidquid bonum natura po­ test, cum quidquid posse probatur, implendum cst. Hæc igitur prima sanctae ac spiritualis vitae funda­ menta jaciantur, ut vires suas virgo agnoscat: quas demum bene exercere poterit, cum cas se habere didicerit. Optima enim animi incitamenta sunt, cum docetur aliquis posse quod cupiat. Nam et in bello ea exhortatio maxima est , eaque plurimum auctoritatis habet, quae pugnatorem de viribus suis admonet. Primum itaque debes naturae humanae bo­ num de ejus auctore metiri, Deo scilicet, qui cum universa mundi, et quae intra mundum sunt, opera bona, et valde bona fecisse referatur : quanto, putas, præstantiorem ipsum hominem fecit: propter quem omnia etiam intelligitur illa condidisse ! Quem dum ad imaginem et similitudinem suam facere disponit [Al. disposuit], antequam faciat, qualem sit [AI. es­ set] facturus, ostendit. Deinde cum subjecit ei uni­ versa animalia : eumque etiam constituit eorum do­ minum, quoe vel mole corporis, vel virium magnitu­ dina , vel armis dentium multo valentiora homine fecerit: satis declarat, quanto pulchrius sit homo ipse conditus , quem vel ex hoc voluit naturae suae intelligere dignitatem , dum fortia sibi subjecta mi­ ratur animalia. Neque enim nudum illum , ac sine præsidio reliquit, nec diversis periculis velut expo­ suit infirmum. Sed quem inermem extrinsecus fece­ rat, melius intus armavit .ratione scilicet atque prudentia , ut per intellectum vigoremque mentis, quo cæteris præstabat animalibus, factorem omnium solus agnosceret : et inde serviret Deo, unde aliis dominabatur. Quem tamen justitiae a exsecutorem Dominus voluntarium esse voluit, non coactum. Et ideo reliquit eum in manu consilii sui (Eccli. xv). Posuitque ante eum vitam et mortem, bonum et malum : et quod placuerit ei, dabitur illi. Unde etiam in Deuteronomio legimus: Vitam et mortem dedi ante faciem tuam, benedictionem et maledictio­ nem : elige tibi vitam, ut [AI. et] vivas (Deuter. xxx).

CAP. III. — liinc jam providendum est, ne forte illud remordeat te, in quo temere imperitum vulgus offendit. Et ideo non vere bonum factum hominem putes, quia is facere malum potest: nec ipsa naturne Violentia astringitur [AI. astringatur] ad immuta­ bilis boni ncce>sitatem. Nam si diligenter retractes, et ad subtiliorem intellectum cogas animum : hinc tibi melior status hominis ac superior apparebit, unde putatur inferior. In hoc enim gemini itineris discrimine, in hac utriusque libertate partis, ratio­ nabilis animæ decus positum est. Hinc, inquam, to­ tus naturæ nostræ honor consistit : hinc dignitas, hinc denique optimi quique laudem merentur, hinc premium. Nec esset omnino virtus ulla in bono per­ severanLis si is ad malum transire non potuisset. Volens namque Deus rationabilem creaturam volnn- tarii boni munere [AI. munire], et liberi arbitrii po­ testate donare : utriusque partis possibilitatem ho­ mini inserendo, proprium ejus fecit esse quod velit, ut boni ac mali capax naturaliter utrumque posset: et ad alterutrum voluntatem deflecteret. Neque enim aliter spontaneum habere poterat bonum : nisi [Al. nisi æque etiam] ea creatura, quae etiam malum ba­ bere potuisset. Utrumque nos posse voluit optimus Creator, sed unum facere, bonum scilicet, quod et imperavit: malique facultatem ad hoc tantum dedit, ut voluntatem ejus ex nostra voluntate faceremus. Quod cum ita sit, hoc quoque ipsum quod etiam mala facere possumus, bonum est. Bonum, inquam, quia boni partem meliorem facit. Facit enim ipsam volun­ tariam sui juris: non necessitate devinctam, sed ju- dicio liberam. Licet quippe nobis eligere, refutare, probare, respuere. Nec est quo magis rationabilis creatura caeteris praeferatur, nisi quod cum omnia alia conditionis tantum, ac necessitatis bonum lia­ beant, haec sola habeat etiam voluntatis. Sed plerique impie, non minus quam imperite, cum super statu hominis quaeritur (vereor dicere), quasi reprehen­ dentes opus Domini, talem illum aiunt debuisse fieri, qui omnino facere non posset malum. Dicit itaque figmentum ei, qui se finxit: Quid me fecisti sic (Rom. IX)? Et improbissimi hominum, dum dissimu­ lant idipsum bene administrare quod facti sunt: ali. ter se factos fuisse malunt, ut qui vitam suam emen­ dare nolunt, videantur emendare velle naturam. Cujus bonum ita generaliter cunctis institutum est, ut in gentilibus quoque hominibus, qui sine ullo cutlu Dei sunt, se nonnumquam ostendat, ac proferat. b Quam multos enim philosophorum et audivimus et legimus, et ipsi vidimus castos, patientes, modo­ stos, liberales, abstinentes, benignos, et honorcs mundi sunu!, et delicias respuentes, et amatores ju­ stitiae non minus quam scientiae [Al. sapientiæ]! Undc, quæso, hominibus alienis a Deo placent? Unde autem [Al. hæc] illis bona nisi de naturae bono? c Et cum ista qu.e dixi, vel omnia in uno, vel singula in sin­ gulis haberi videamus, cum omnium natura una sit, exemplo suo invicem sibi ostendunt, omnia in om­ nibus esse posse, quæ vel omnia in omnibus, vel sin­ gula in singulis inveniantur. Quod si etiam sine Deo homines ostendunt, quales a Deo iacti sunt: vide I quid Christiani facere possunt, quorum in melius per .Christum natura et vita instructa est : ct qui di­ vinae quoque gratiæ juvantur auxilio. a Erasmus, enmque secutus Martianeus, TO exse­ cutorem pr.ctermittunt: quod verbum ex aliis libris suffecimus. b Q'!ae his, atque aliis infra responderunt S. Au­ gustinus, et Leo, nemo ignorat: placet vero uno alterove loco speciminis gratia laudare Bedam : Qui­ cumque (iiiqnit) philosophornm Christum Dei virtutnn et Dei sapientiam nescierunt, Ici nullam ueram virtutem, necullam veram sapientiam habere potuerunt. In <yMaM- tum vero rel gustum aliquem sapienti(C cujuslibet, vet virtutis imaginem hubeballt, totum hoc desuper acce­ perullt: nou solum munere primæ conditionis, verum etiam quotidiana ejus gratia, qui (creaturam suam nee ee deserentem deserens) dona suar prout ipie judica- verit, hominibus et magna magnis, et parra largitur parvulis. c Reponit Beda h.xc : Contradicit Scripturæ, quæ ait : IVec enim omnia pos*unt esse ill omnibus, quoniam non eat filius hominis immortalis (Eccles. xvu, 29). [hi manifeste insinuatur, quia cum mortale hoc ill- duerit immortalitatem, tunc demum possnut esae omnia in omnibus bona virtutum; et ne tunc quidem de natu­ rce bono, sed per gratiam ejus de quo scriptum est: tlt sit Deus o I;nia in omnibus. Sed et quotidiana tiostra; (ragililalis argumenta probant, non omnia iri omnibus esae posse, ubi tam multi iUl'e"iunlur t qui summa rcil tentes instantia, nequaquam ad eas, quas alios vident habere. autrs vervettire virtutes.

CAP. IV. — Ago jam ad animæ nostrae secreta ve­ niamus : scipsum unusquisque attentius respiciat. In­ terrogemus quid de hoc sentiant propriæ cogitationes. Ferat sententiam de naturæ bono ipsa conscientia bona [AI. tacet bona]: instruamur domestico magis­ terio animi: et mentis bona non aliunde magis quæ­ que, quam ab ipsa mente discamus. Quid illud, ob­ secro, est, quod ad omne peccatum, aut erubescimus, aut timemus : et culpam facti, nunc rubore vultus, nunc pallore monstramus : ac trepidante animo, etiam in minimis delictis testem effugimus; con­ scientia remordemur? ex diverso autem in omni bono Icti, constantes, intrepidi sumus; idque si occultum cst, palam etiam fieri cupimus, et volumus: nisi quod testimonio sibi est ipsa natura, quae hoc ipso declarat bonum suum, quo ei malum displicet: et dum in bono tantum opere confidit : quid solum eam deceat, ostepdit? Hinc est illud quod frequenter car­ nifice occulto, in auctorem sceleris, conscientiae tor­ menta desæviunt: et latentem reum, secreta mentis poena persequitur. Nec ullus post culpam impunitati locus est, cum sit [Al. fij reatus ipse supplicium. Hinc est quod econtrario innocens etiam inter ipsa tormenta fruitur conscientix securitate : et cum de pocna metuat, de innocentia gloriatur. Est enim, in­ quam, in animis nostris naturalis quædam (ut ita dixerim) sanctitas : quæ par velut in arce animi præ­ sidens, exercet mali bonique judicium : et ut lio­ nestis rectisque actibus favet: ita sinistra opera condemnat, atque ad conscientiae testimonium di­ versas partes domestica quadam lege dijudicat. Nec illo prorsus ingenio, aut fucato aliquo argumentorum colore decipit: ipsis nos cogitationibus fidelissimis et integerrimis sane testibus, aut arguit, aut defendit. llujus legis, scribens ad Romanos, meminit Apo­ stolus : quam omnibus hominibus [Al. tacet homi­ nibus] insitam velut in quibusdam tabulis cordis scriptam esse, testatur : Cum enim, inquit, gentes, quæ legem non habent, naturaliter quæ legis sunt, (a- ciunt : hujuscemodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex. Qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis: testimonium reddente eia conscientia eorum, et inter se invicem accusantium cogitationum, aut etiam defen­ dentium [Rom. II, it, 15]. Hac lege usi sunt omnes, quos inter Adam atque Moysen sancte vixisse, atque placuisse Deo, Scriptura commemorat. Quorum tibi, exempli causa, aliqui proponendi sunt: ut facile in­ telligas, quantum sit naturae bonum, cum eam legis vice docuisse justitiam probaveris.

CAP. V. — Abel primus hanc magistram secutus, ita Dominum promeruit, ut dum ei offerret hostiam, tam grate sacrificium ejus acceptum Deo fuerit, ut fratremin in vidiam concitaret (Gen. XXIV, seq.). Quem justum in Evangelio Dominus ipse commemorans (Matth. XlIII, 3), breviter perfectionem ejus expo­ suit. Omnis enim virtutum species, uno justitiae no­ mine continetur. Beatum Enoch ita placuisse Deo legimus, ut eum e medio mortalium raperet: et in mundo consummatum, de mundi habitatione trans- ferret (Gen. v, 24). Noe justus in generatione sun, ei perfectus, asserilur : cujus sanctitas eo magis est ad­ mirabilis, quod, toto prorsus a justitia declinante mundo, solus justus inventus est: nec ah alio sancii- tatis quaesivit exemplum, sed ipse præbuit. Et ideo, totius orbis imminente naufragio, solus ex omnibus meruit audire: Intra tu et domus tua in arcam: quia te vidi justum in generatione ista coram me. Ante Dcum autem ille justus probatur, qui et corpore sanctus est et corde. Melchisedec sacerdos Dei le­ gitur (Gen. xiv, 18) : cujus meritum facile ex hoc intelligi potest, quod multo post futurum Domini sa­ cramentum ante signavit: ac sacrificio panis et vini, mysterium corporis et sanguinis expressit: ac sa­ cerdotii sui typo, Christi sacerdotium figuravit, cui a Patre dicitur : Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedec (Psal. cil, 4). Nam et quod bc­ nedicit Abraham principem Patriarcharum, qui per circumcisionem pater Judseorum est [Al. tacet est], per fidem gentium : illius signatissime ostendit figu­ ram, qui per fidem suam et Judaeis donavit benedic­ tionem et gentibus. Lot quoque, sancti Noe virtutem secutus, inter tot peccantium exempla, justitiatn non reliquit. Et ut illum totius mundi exemplum non vicit: ita hic tota illa, in qua habitat [Al. habitabat], regione peccante, contra multitudinis vitia tenuit sanctitatem. Qui (ut beatus Petrus ait) visu et auditu justus erat (II Petr. II, 8) : et inter pessimos pOlitus, mala eorum et oculis aversabatur et auribus: atque ideo simili exemplo, ut ille diluvio, ita hic ese ereptus incendio.

Quid Abraham amicum Dei, quid Isaac et Jacob memorem ? Quam perfecte impleverint Domini voluntatem, vel hinc possumus aestimare , quod familiari quadam et præcipua dignitate, eorum se Deum voluit nominari. Ego sum, inquit, Deus Abraham, Deus Isaac, et [Al. tacet et] Deus Jacob (M atth. XIII, 32; Luc. xx, 57). Hoc nomen meum sempiternum et memoriale in generationes genera­ tionum. Joseph fidelis Domini famulus a puero, tri­ bulationibus magis justus ct perfectus ostenditur [Al. magnis justus ostenditur] : qui primum a fratribus, Ismaelitis, in servum addictus est (Gen. XXXVII, 28) : ab eisque venditus, a quibus se videratadorandum. Deinde Ægyptio Domino traditus, I semper tamen ingenuam animæ tenuit dignitatem : doruitque exemplo suo, et servos et liberos in pec­ cando, non [Al. in nou peccando; et non, etc.] con­ ditionem cuiquam obesse, sed mentem. IIic, quæso, remorare paulisper : et castum animum, sollicite, virgo, considera. Concupiscitur a domina [AI. ad. re­ mina] Joseph adolescens : nec ad concupiscentiam provocatur: rogatur, ct fugit. Una hac in re et blan­ ditur et supplicat, quæ in caeteris imperabat. Amor [Aug. Amator] Dei, mulieris amore non vincitur.' Castum animum, nec aetas adolescentiae permovet, nec diligentis auctoritas. Contempta frequenter do­ mina, propiores adolescenti insidias tendit. In secreto ac sine ,testibus, mauu impudens apprehendit: ac procacioribus verbis hortatur ad crimeo, Ne hic quidem vincitur, sed ut verba verbis, ita res rebus refert. Nam qui frequenter rogatus negaverat: nunc comprehensus [Aug. astringitur] aufugit, et antequam illud evangelicum diceretur: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam mæchatus eat eam in corde auo (Matth. v, 28): ille non aspectu solum, sed ipso pene complexu provocatus a femina, feminam non concupivit. Castitatis virtutem hucusque mirata es : nunc respice benignitatem. Priusquam Propheta di­ ceret: Unusquisque malitiam proximi aui nou remi­ niscatur in corde auo (Levit. xix, 18): ille pro odio reddidit charitatem, et cum videret fratres suos, immo inimicos ex fratribus, cumque ab eis cognosci vellet, dilectionis affectum pro dolore testatus est: Deosculabatur singulos (Gen. XLV, 15); et irriguis fle­ tibus, paventium colla perfundens, odium fratrum charitatis lacrymis abluebat: quos tam vivo patre quam mortuo, germano semper dilexit amore. Nec recordatus est illum, in quo ob necem fuit dejectus, lacum. Non cogitavit addictam germanitatem pretio, sed pro malis bonum retribuens (Rom. III, 17), apostolicum præceptum sub naturæ adhuc lege com­ plevit.

CAP. VI. — Quid de beato Job dicam, famosissimo illo athleta Dei : qui post direptas opes, et funditus deleta patrimonia : post filiorum ac filiarum unum subito interitum, ad ultimum proprio contra dia­ bolum corpore dimicavit (Job i, 11)? Aufereban­ tur omnia, quæ extrinsecus possidebat, et extranea bona repente decidebant, ut inagis propria claresce­ rent [Al. clarescantj. Omnibus prorsus velut indu­ mentis eXUitur, ut expeditius ac fortius nudus trium­ phet, et hostem, quem ferendo damna ante supe­ raverat, rursus tolerando supplicia devincat. De quo tale ipsius Domini testimonium est: Numquid con­ siderasti puerum meum Job? Non est enim similis ei quisquam in terris: homo sine querela, verus Dei cultor, abstinens se ab omni malo (Ibid.). Nec immerito. Semper enim, ut ipse ait, tamquam tumentes super se fluctus, timebat Dominum, et præsentiae ejus pondus ferre non poterat : nec audebat aliquando contemnere, quem semper adesse credebat; dice­ ba:que : Securus sum, non enim reprehendit me cor meum in omni vita mea (Ibid.). Qui antequam Do- minus inimicos præciperet esse diligendos, dicere poterat : Si in malis inimici mei gavisus sum : si dixi in corde meo, Bene factum est ( Job xxxi, 32). Necdum Evangelicum illud sonuerat : Omni petenti te tribue (Luc. VI, 30), et jam -ille dicebat: Si exire passus sum innpem januam meam sinu vacuo [ Aug. sine viatico]. Nondum legerat illud Apostoli: Domi­ ni, quod justum est et æquum, servis præstate ( Col. iv, 1) : et confidens clamabat ad Dominum : Si servo nocui, si ancillam lcesi, omnia tu scis, Do­ mine. Priusquam idem Apostolus præciperet diviti­ bus non sublime sapere, neque sperare in incerto di­ vitiarum ( I Tim. vi, i7) : sic habuit ille divitias ut se alibi divitem esse monstraret. In divitiis, inquit, non confidebam, nec in lapide pretioso (Job. XXXI, 24). , Et hoc non verbis tantum, sed ipsius quoque rebus probavit: qui cnm omnia perderet, non dolebat, dicebatque per singula : Dominus dedit, Dominus ab­ stulit : sicut Domino placuit, ita factum est : sit no­ men Dowini benedictum in sæcula, Nudus exipi de utero matris meæ, nudus redeam illuc (Job. I, 21). Quo enim affectu possideamus aliquid, docemus cum id amittimus : et cupiditatem frqendi, carendi dolor prodii; quam qui in carendo non habuit, in passi- dendo quonam modo habuit ? 0 virum ante Evan­ gelium evangelicum, et apostolicum aute apostolica praecepta ! discipulum apostolorum : qui apericns occultas divitias naturae, et in medium proferens, ex se quid omnes possimus, ostendit: docuitque quantus sit ille thesaurus animae, quem nos sine usu possidemus : et quod proferre nolumus, nec habere nos credimus.

CAP. VII. — Post multa quae de natura diximus : etiam sanctorum exemplis bonum ejus ostendimus , ac probavimus. Et ne econtrario ad ejus culpam per­ tinere putetur, quod aliqui iniqui fuerint, Scriptu­ rarum utar testimoniis, quae peccantes ubique cri­ mine voluntatis gravant, non excusant necessitate naturae. In Genesi legimus : Simeon et Levi fratres consummaverunt iniquitatem suam, ex volontate sua (Gen. XLIX, G). Ad Jerusalem Dominus locutus est : Propter quod ipsi dimiserunt viam meam, quam dedi ante faciem eorum : et non exaudierunt vocem meam , sed abierunt post voluntatem cordis aui mali. (Jer. IX, 43). Et rursus idem propheta: Et peccastis Deo, et nou excaudistis vocem ejus, et in mandatis illius, et in legitimis, et in testimoniis ejus ambulare noluis­ tis (Ibid. XLIV, 10 ). Per Isaiam quoque prophetam Dominus locutus est: Si volueritis et audieritis me, quæ sunt bona terræ, manducabitis. Si autem nolueri­ tis, neque audieritis me : gladius vos consumet (Isai. I, 19). Et rursum : Omnes vos occisione deci. detis: quia vocavi vos, et non exaudistis: locutus sum, et neglexistis : et fecistis malum ante conspectum meum ( Al. Domini], et quæ nolebam, elegistis. Ipse quoque Dominus in Evangelio ait : Jerusalem, Jerusalem, quæ occidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt : quoties volui congregare filios tuos, quemadmo­ dum gallina congregat pullos suos sub alia suis, et no­ luisti (Matth. XXIII, 37 )! Ubi velle videmus et nolle, eligere et refutare, ibi nou vis naturae, sed libertas intelligitur voluntatis. Plena sunt utriusque Testa­ menti volumina hujuscelnodi testimoniis : quibus tam bonum omne quam malum, voluntarium sem­ per esse scribitur , quæ nos modo brevitatis causa omittimus : maxime cum sciamus te sacræ Icctioni deditam, de ipso uberius fonte potare.

CAP. VIII. — Neque vero nos ita defendimus na­ turæ bonum, ut eam dicamus malum non posse Ca­ cere, quam utique boni ac mali capacem etiam pro­ fitemur, sed ab hac eam tantummodo injuria vindi­ camus, ne ejus vitio ad malum videamur impelli , qui nec bonum sine voluntate faciamus, nec malum : ct quibus liberum est unum semper ex duobus ago­ re, cum semper utrumque possimus. Unde enim alii judicaturi sunt, alii judicandi : nisi quod in eadem , natura dispar voluntas est: et quia cum omnes idem possimus, diversa faciamus ? Itaque ut hoc ipsum clarius lucere possit, aliqua exempla sunt proferenda. Adam de paradiso ejicitur, Enoch de mundo rapitur. In utroque Dominus libertatem ar­ bitrii ostendit. Ut enim placere potuit ille qui deli­ quit : ita potuit peccare iste qui placuit. Non enim a justo Deo aut ille puniri meruisset, aut hic eligi : nisi uterque utrumque potuisset. Hoc de Cain et Abel fratribus, hoc etiam de Jacob et Esau geminis intelligendum est. Ac sciendum solam voluntatis causam esse, cum in eadem natura merita diversa sint. Exstinctum peccatis suis diluvio mundum, Noe justus redarguit, et Sodomorum crimina Lot sancti- tas judicavit. Nec illud est parvum argumentum ad comprobandum naturae bonum , quod illi primiho­ mines per tot annofum spatia, absque ulla admoni­ tione legis fuerunt: non utique quod Deo aliquando creaturae suae cura non fuerit : sed quia se talem sciebat hominum fecisse naturam, ut eis pro lege ad exercendam justitiam sufficeret. Deniquc quamdiu recentioris adhuc naturae usus viguit : nee humanæ rationi velut quamdam caliginem , longus usus pec­ candi obduxit, sine lege dimissa est natura. Ad quam Dominus nimiis jam vitiis obrutam, et quadam ignorantiae rubigine infectam, limam legis admovit, ut hujus frequenti admonitione expoliretur, et ad suum posset redire fulgorem. Neque vero alia nobis causa difficultatem bene faciendi [ Al videndi] facit, quam longa consuetudo vitiorum, quæ nos infecit a parvo : paulatimque per multos corrupit annos, et ita postea obligatos sibi et addictos tenet, ut vim quodammodo videatur habere naturae. Omne il­ lud tempus, quo negligenter edocti , id est, ad vitia eruditi sumus : quo mali etiam esse studui­ mus , cum ad incitamenta nequitiae, innocentia pro stultitia duceretur : nunc nobis resistit, contra­ que nos venit : et novam voluntatem impugnat usus vetus ; et miramur cur nobis per otium atque desi­ dias nescientibus, etiam quasi ab alio sanctitas con­ feratur : qui nullam consuetudinem boni facimus , cum malum tamdiu didicerimus ? Hæc de naturae bono cursim , quasi in alio opere dicta siut : quod ideo a nobis faciendum fuit, ut tibi planiorem viam ad perfectam justitiam sterneremus, quam eo facilius currere possis, quo in ea nihil asperum, nihil inac­ cessibile esse cognoveris. Nam si etiam ante legem, ut diximus, et multo ante Domini nostri Salvatoris adventum juste quidam vixisse et sancte referantur fAl. refcruntur] : quanto magis post illustrationem adventus ejus, nos id posse credendum est, qui in­ structi per Christi gratiam, et in meliorem hominem renati sumus : qui sanguine ejus expiati atque mun­ dati, illiusque exemplo ad perfectam justitiam inci­ taLi, meliores illis esse debemus, qui ante legem fuerunt : meliores etiam quam fuerunt sub lege, di­ cenle Apostolo: Peccatum in vobis jam non dominabitur. Non enim estis sub lege, sed sub gratia (Rom. VI, 14).

CAP. IX. — Et quoniam sufficienter de bis, ut puto , diximus : nunc instituamus perfectam virgi­ nem, quæ ex utroque semper accensa, et naturæ simul et gratiae bonum morum sanctitate testetur. Prima igitur virginis cura, primumque studium sit, scire voluntatem Domini sui, et quid ei placeat, quid­ ve displiceat, diligenter inquirere, ut secundum Apostolum rationabile Deo reddat obsequium( Ibid. XII, i) : totumque vitæ suc cursum ex ejus possit ordinare sententia. Impossibile est cnim ei quem.. quam placere, cui quid placeat, ignorat : fierique potest, ut etiam obsequendi voto offendat, cui quo­ modo obsequi debeat, ante non didicit. Et ut majus est, voluntatem Domini facere quam nosse : ita prius est nosse, quam facere. Illud enim merito præcedit : hoc ordine. Unde Propheta dicit: Et tu, Israel, noli ignorare. Et beatus Paulus : Qui autem ignorat, ignorabitur, Idemque alibi : Propterea nolite fieri imprudentes, sed intelligentes, quce ait voluntas Domini ( Ephes. v, 17). Initium obedientiae est quid praecipiatur, velle cognoscere : et pars est obsequii didicisse quid facias. Scito itaque in Scripturis divi­ nis, per quas solas potes plenam Dei intelligere vo­ luntatem, prohiberi quaedam, concedi aliqua , non­ nulla suaderi. Prohibentur mala, praecipiuntur bona : conceduntur media , perfecta suadentur. In duobus illis quae priori loco sunt, peccatum omne concludi­ tur : in utroque enim Dei continetur imperium. Et non solum praecipere, sed et prohibere ipsum , ju­ benlis est. Generaliter namque omnibus mandatur justitia : quam Salvator in Evangelio, breviter qui­ dem, sed plenissime comprehendens, ait : Quæcum­ que vultis ut faciant vobis homines, hæc et vos facite illis (Matt. VII, i2) : hoc est, ut nihil mali infera­ mus aliis, sed præstemus omne, quod bonum est: quia volumus hoc ab aliis in nos utrumque servari. Haec sententia aequo jure praecepti universos tenet. Nec ulli omnino transgredi licet, quod omnibus im­ peratum est: apertusque contemptus Dei est, vel faccre prohibita, vel jussa non facere. Duo vero re­ liqua, quæ sequuntur : quorum unum conceditur, et suadetur aliud, in nostra potestatc dimissa sunt: ut aut cum minori gloria concessis utamur, aut ob Ina­ jus præmium etiam ea, quae nohis permissa sunt, respuamus. Conceduntur quidem nuptiae , carnium I usus et vini : sed horum omnium abstinentia, con­ silio perfectiore suadetur. Ad virginitatis honorem pertinet licentia nuptiarum : et escarum indulgentia virtutem abstinentiae clariorem facit. Contempsisti, virgo, conjugium licitum tibi, priusquam contemne­ retur. Majoris praemii amore flagrans, vovisti Deo non imperatam, sed laudatam virginitatem : et con­ silio Apostoli, legem tuam fecisti latiorem. Certa­ minis ingressa campum : non tam laborem cursus, quam bravium victoriae cogitasti. Legeras, credo, illud evangelicum de perpetua castitate præconium : et ipsius te Domini sermo ad amorem servandæ vir­ ginitatis accenderat, qui Petri super hoc sententiam, ipsa rei magoiLudine ac difficultate laudavit: et vo- luntariis spadonibus regnum coelorum promittens , ait : Qui potest capere, capiat ( Matth. xix, 12). Rem itaque tam magnam non impero, non impono, sed offero. Neque quemquam ad hoc cogo, sed provoco. Quamquam de viris tantum sonare videatur, non solis tamen viris dicitur, sed aequalis utrique sexuivirgi­ nitafis palma promittitur. Et Apostolus de virginibus praeceptum quidem se dicit non babere Domini [Al. Dei], sed dat consilium. Dicit itaque: An expe­ rimentum quæritis ejus, qui in me loquitur Christus (II Cor. XIII, 5)?

CAP. X. — Perfectionis igiiur secuta consilium, beatitudinem specialis aggressa propositi, serva ge­ ncrale mandatum. Dixi, idemque nunc repeto. In causa justitiae omnes unum debemus : virgo, vidua, nupta, summus, medius, et imus gradus, aequaliter jubentur implere praecepta. Nec a lege solvilur, qui supra legem facere proponit. Qninimmo nullus ma­ gis illicita vitare debet, quam qui respuit quae lice­ bant. Nec quisquam ita a se mandata pollicetur implenda, ut ille qui amore perfectionis supra man­ data conscendit, et dum amplius statuit facere quam praeceptum est, ostendit minus sibi praeceptum esse quam potuerit. Deinde qui tantae se esse obedientiae profitetur, ut etiam consilium divinum libenter au­ diat, quomodo non debet audire praeceptum? Illa enim res electionis [Aug. perfectionis] est, ista ne­ cessitatis. De virginitate dicitur : Qui potest capere, capiat (Matth. VII, i9). De justitia non dicitur : Qui potest acere, faciat. Sed omnis arbor quæ non jacit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Con­ sidera , quaeso, quantum a consilio distet imperium. Ibi aliquos excipit : hic generaliter omnes com­ prehendit. lui praemium proponit, hic poenam. Ibi invitat ut facias : hic nisi feceris, comminatur. Hæc igitur optima ratione distinguens, animadverte quid offeras, animadverte quid debeas. Immo quia utrum­ que jam debes. et virginitatem, quam ultro obtulisti Deo, et justitiam quam ipse praecepit, integrum utrumque persolve. Ille servus Domino placct, qui na aliquid ultro operis exercet, ut tamen etiam iin­ perata perficiat: qui non facit aliud pro alio, sed utrumque : nee mutat, sed addit obsequium. Nec te carum exempla decipiant, quae sibi in sola casti­ tate plaudentes, ut postsuas voluntates [Aug. volupia­ tes] eant, Dei voluntatem abjiciunt. Quæ perpetua' ca­ stitatis bonum non cum justitia, sed pro justitia offerre volunt, ct in compensatione peccatorum, praemium virginitatis annumerant: atque pro præmio, impu- Dilatem petunt : vel certe impudentiori vecordia coronandas esse se putant, et in regno coelorum cæteris præferendas, quae sibi mandatorum trans­ gressione aditum clausere regni coelorum. Non om­ nia, Christus inquit, qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum cælorum : aed qai facit voluntatem Patris me;, qui in cælis est, ipse intrabit in regnum cæ­ lorum (Matth. VII, 21). Meminerint stultas virgines a sponsi januis repellendas; dicendum eis : Netcio vos ; Ullisque jungendas esse, de quibus Dominus ipse ait: Multi dicent mihi in illa die : Domine, Do­ mine, nonne in nomine tuo doemonia ejecimus ? et in nomine tuo virtutes multas fecimus? et tunc confitebor illis : Amen dico vobit, netcio vos, ditcedile a me om­ ne:, qui operamini iniquitatem (Ltic. XIII, 26, 27). Tibi vero longe est alia via ingrediendum, quae, sae­ culi amore calcato, semper cogitando quae Dei sunt, apostolicam te exhibere vis virginem, quæ tam spi. ritu sancta quam corpore, Domini prnestolaris ad­ ventum : et animae tuae lampadi, sanctorum jugiter operum infundis oleum, et sapientibus juncta virgi. nibus, in sponsi obviam praepararis. Fugicnda tibi lata illa via est, quam multorum ad mortem euntium comitatus terit. Et ad vitam aeternam, angusti illius itineris, quod pauci reperiunt, callis tenendus esi. Deposuisti jam impedimenta vel maxima, et omne quidquid a spiritualis vitae cursu, vel retardat, vel revocat, prima statim conversione vicisti. Respuisti conjugii voluptatem, posteritatis curam, illecebras deliciarum, saeculi pompain, divitiarum cupidinem, et cum Paulo potes dicere : Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo ( Gal. VI, 14). Cujus tale principium est, qualis debet esse perfectio? Hanc mihi tu virtu­ tem : hunc animurn etiam in reliquis affer : eaque vi mentis, qua vitiorum occasiones depulisti, vitia nunc ipsa respue. Ornetur morum sanctitate virginitas, et perfectum gradum vitae perfectio subsequatur. Certe si sæcularis vita tibi placuisset, dares operam, ne quis te divitiis, ne quis corporalibus ornamentis, ne quis rerum omnium pompa [AI. copia , et honore praecederet : nunc quoniam diversum studium [Al. diversitas studiis j diversam vitam desiderat : cura, ne quis te in bcne vivendo transcendat : ne quis mo­ rum sanctitate superet : ne quis libi in virtutibus praeferatur. Et in illis, quae ante diximus, non crat tuum, ut aut tu omnes vinceres, aut nemo te. Cun­ cta enim illa foris petuntur : et quidquid aliunde speratur, alienum cst. Hæc vero in tua potestate sunt, et vere propria, quae non extrinsecus veniunt, sed in ipso corde generantur. Ilia enim, nee omnis, qui quærit, invenit; nec qui mvenerit, semper tenet: quia ut ea commodare, ita ct eripere casus potest. Haec autem et omnis qui quaerit, invenit: et qui in­ venerit, eripi sibi numquam timet. Ista enim sola bona sunt: qua sine voluntate, nec invenimus ali­ quando, nec perdimus.

CAP. XI. — Habes ergo et hic per quae merito præ­ ponaris aliis, immo hic magis. Nam corporalis nobi­ litas atque opulentia, tuorum intelliguntur esse, non tua. Spirituales vero divitias nullus tibi, praeter te, conferre poterit. In his ergo jure laudanda es : in bis mcrito cæteris præferenda es : quae nisi cx te, ei in te esse non possunt. An sola ista vita est, quæ cer­ tamen non habeat de profectu, et in qua unusquisque hoc tantum debeat perruanere quod coepit, nec ullo augmenti desiderio ad majora contendat? Et cum in omnibus mundi studiis, profectu non satientur ho­ mines, hic tantum coepisse sufficiet ? Ferventissimi in terrenis, frigidissimi in cælestibus sumus. Et summam in rebus parvis exhibentes alacritatem, ad majora torpescimus. Considerare .pudet, quantus sit fervor in sacculo, qua cura singula quaque studia hominum quotidie ad perfectiora nitantur. Littera­ rum ardor nulla prorsus aetate exstinguitur, immo (ut saecularis auctoris utar sententia) ipsa magis æ­ tate inflammatur. Divitiarum amor insatiabilis est, expleri nescit bonorum cupido. Celeremhabituræ res finem, sine fine quæruntur. Nos divinam napicn­ tiam, coelestes divitias, immortales honorespigra quadam dissimulatione negligimus : et spiriluales divitias, aut ne attingimus quidem, aut si leviter de­ gustaverimus, continuo nos putamus esse satiatos. Aliter nos divina Sapicntia ad suas invitat epulas. Qui edunt me, inquit, adhuc esurient : et qui me bi­ bunt, adhuc sitient ( Eccl. XXIV, 29). Nullus umquam talibus eXpletur epulis : nec aliquando patitur de sa­ tietate fastidium. Tanto unusquisque capacior, tanto avidior erit, quanto inde plus hauserit. Dominus in Evangelio: Beati, uit, qui esuriunt et sitiunt justitiam: quoniam ipsi saturabuntur (Matth. v, 6), vult enim csurirc nos hic semper nc sitire justitiam, ut in fu­ turo, justiliic retributione saticmur.

CAP. XII. — Consideranda vis ipsa verborum est, et ita nobis desideranda est justitia : ut in fame, vel siti, cibus desideratur ac potus. Et hoc in commune omnibus cst dicendum iis, qui vitro immortalis pro­ missa desiderant. Jam tuum est aestimare quantum animo præstare debeas : quae majoris præmii desi­ dcrio, plus facere proposuisti, quam vel alias facere necesse est. Apostolus definiens Christi virginem longe eam separavit a nupta : et diversis studiis, singularitatis meritum conjugiique divisit : Innupta, , inquit, et virgo cogitat quas Dei sunt : quomodo placeat Deo, ut sit sancta corpore et spiritu. Quœ autem nu­ pia est, cogitat quœ sunt mundi, quomodo placeat viro (I Cor. VII, a233, 34). Quae corpore et spiritu san­ cta est, nec in membris, nec in mente delinquit. Delinquere autem non in causa castitatis tantum csse potest, sed etiam in quacumque parte justitiae. Quamvis enim virgo corpore, virgo sit spiritu : et nihilominus, aut mauibus, aut oculis, aut auribus, peccet, aut lingua: quomodo corpore sancta dicenda est [ Al. tacet et]? Deinde si vel odio intecta, vel in- vidia, vel avaritia, vel iracundia sit : quomodo spi­ ritu obtinet sanctitatem ? Et si nupta, quæ amore conjugii cogitat, quomodo placeat viro suo(Ibid. VII, 54): quantum liberis relinquat, quae variis mundi astricta curis, rarius ad voluntatem Dei respicit: tamen de peccatis excusare se non potest: quid faciet virgo , quæ soluta ab omnibus hojus mundi impedimen­ tis, ac libera, scholam quamdam castitatis ingressa est?

CAP. XIII.—Si vis itaque propositi tui magnilu­ dinem aequare moribus, et per omnia Deo copulari : si leve ac suave jugum Christi, suavius tibi levius­ que vis facere: nunc maxime in beata vita curam impende : nunc stude, ut calentem recentis fidem i conversionis, novus semper ardor accendat, et in tenera adhuc aetate facilius sanctæ conversationis usus inolescat. Quidquid in te primum institueris, hoc manehit, et ad initiorum tuorum regulam reli­ qua vita dccurret. Finis in ipso clordio cogitandus est. Qualis ad illum ultimum diem pervenire cupis, talis nunc jam esse conare. Consuetudo est, quae aut vitia, aut virtutes alit, quacquc in his plurimum va­ let, cum quibus ab ineunte ætate simul creverit. Opimi sunt ad institutionem morum primi quique anni. Habent enim [Al. etiam] in se lentum quiddam et mollc, quod facile formari queat: atque ad arbi­ trium volentis trahi : et in cunctis fere rebus citius assucscitur omne quod tenerum est. Novellas adhuc et vix firmai radicis arbusculas, dum ad omnem du­ ctum sequaces sunt, in quamlibet partem flecti fa­ cile est. Qu:c natura plerumque curvatæ, cito ad arbitrium colentis corriguntur. Tencra [ Al. ad. ad­ huc] et prime adhuc ætatis animalia, sinc labore domari solent. Quantoque citius a vagandi libertate dissucla sunt: tanto facilius vel colla jugo, vel fro­ nis ora insucscunt. Ipsa quoque litterarum studia te­ neris melius inseruntur ingeniis. Idque punitus inhæ­ rere sen>ibus solet, quod primitus sederit in mentc. Hoc idem plurimum etiam in bene vivendi rationc valct: dum adhuc mobilis est ætas, et animus duci facilis : cxercenda boni consuetudo, et jugi medita­ tione confirmanda est. Occupandum cst optimis rc­ bus ingenium : et sanctae conversationis usus :' tius inferendus est. Tunc vero ad perfectionis fastigium animus ascendit : et longæ consuctudinis beneficin utitur ad bene vivendi facultatem. Et virtutes suas ipse etiam miratus secum, quodammodo in se puta­ bit natum esse quod didicit [Al. discit].

CAP. XIV. — Respice, obsecro, quantum a te san­ ctitatis avia miterque exspectaut; quæ cnm te quasi novum et illustre quoddam lumen generi suo natum esse putant [Al. putent] : nunc in te snlamomnem curam animi transtulerunt : ct propositi tui cursum, miris studiis ac favore succendunt. Cumque ipsæ te ad homestatem morum ab ineunte a-tate formave­ rint: nunc a tc vinci cupiunt, tuamque victoriam s:!am laudem esse putant. : quarum egregia erga Deum fides in professione tua maxime claruit, cum te jam nuptiis præparatam, simul atque aliud velle didicerunt, mira continuo assensus celeritate, ad id quod elegeras, cohortatæ sunt, Et trepidam pro ætate sententiam, voluntatis suae auctoritate fir­ maverunt: tuumque votum cominune facerunt: quæ cum multos suorum in altissimo dignitatis gradu viderint, de nullo ila , ut de te , aliquando lætatæ suut. Nihil enim tam magnum, nihil tam præcla­ rum in quoquam viderant. Sola quippe præstitisti generi tuo, quod longa retro relate non babuit. Li­ cet ediderit virilis sexus memorabiles consulatus: et amplissimi ordinis fastus [Al. status], illustris fa­ miliae nomina frequens audierit: nihil umquam ta­ men in genere vestro hoc tuo honore fuit præstan­ tius, qui non corporali albo [AI. alvo], sed in libr > memoriæ immortalis insertus est. Cum exceperint illi Ihcatrales toto orbe plausus : miraque accla- mandi conspiratione insignia consulum merita , læ­ tum vulgus expresserit : longe tamen tui honoris est gloria major, quae gaudium in coelis fecit, ange­ lisque lætitiam. Per te enim non meretriculae locu­ pletantur, sed aluntur virgines Christi: non vena­ tor et auriga ditantur, sed sustentantur pauperes Christi. Ad consulatum eorum diversae totius orbis provinciæ, ad quas domus vestrae potentia extendi­ tur, peregrinas feras et ignota animalia transmise­ runt, quae crudelis arcnai solum vel suo, vel homi­ num sanguine cruentarent. Ad te vero electae quæ­ que virgines mittuntur : quas tu pretiosissimum munus offeras Deo , tuoque exemplo ad perpetuam provoces castitatem: non tibi, sed tecum Deo, ser­ vituras. Haec professionis tuae gloria rumore celebri vulgata est per cunctos, et ita ad conversationem [Al. conversionem] tuam totus exsultavit orbis , ut quod præ ingenti gaudio vix adhuc homines credere potcrant, id semper videantur optasse. Multum his initiis , multum false tuae odore suspensi, omnes mirum de te nescio quid audire desiderant. Et qui profectionis tuae cognovere virtutem : nunc conver­ sationis exspectant. In te nunc puta cunctorum ora oculosque conversos, et ad spectaculum vitae tuae totum consedisse mundum. Cave, ne per te tanto­ rum animi offendantur : nec minas in te inveniant quam [Al. quae] requirunt. Velum quid ego tecum de hominibus ago, corumque de te exspectationcm ad cohortationem tuam traho? Deus ipse omnium rector ac Dominus, cum omni angelorum militia certamen tuum spectat: tibi contra diabolum dimi­ canti parat æternitatis coronam, et coeleste praemium incitamentum victoriae facit. Huic tanto spectaculo vide quem animum, quam debeas efterre virtutem : et certaminis magnitudinem de spectantium digni­ tate metire.

CAP. XV. — Hæc itaque libi in hoc agone sub­ eundo praecipua cura sit: hic primus accinctus, in­ ternecionis bellum virtute devincere, et adversum diaboli castra in omnia praecepta Dei jurare: nec tantummodo declinare vetita, sed jussa complere. Neque enim tibi [ Al. lac. tibi] sufficit a malis otio- sam esse , si otiosa fueris a bonis : cum lex Dei du­ plici mandatorum genere distincta sit, et mala pro­ hibens, bona imperet : atque ab utraque parte contemptum sui vetet. Non enim solum ille servus contempsit Dominum , qui prohibita fecerit, sed et qui jussa non fecerit. Dicta a nobis paulo ante sen­ tentia est: Omnia arbor qum non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur (Malt. VII, 19). Et blan­ dimur nobis si malis fructibus non gravemur, qui damnandi sumus, si a bonis steriles manserimus (Joan. XV, 2)? Juxta hanc intelligentiam, abscindet Pater omnem palmitem fructum non ferentem in Filio. Et qui acceptum talentum in sudario abscon­ dit, quasi inutilis servus et nequam, damnatur a Domino (Matt. xxv, 30). Nec minuisse solum, sed et nonauxisse, culpabilo est. Non idco aliqua putos contemnenda esse mandata, quia leviora sunt. Tam enim maxima illa quam minima a Deo imperata sunt: et contemptus cujuscumque præcepti, præcipientis injuria est. Unde beatus Paulus clamat, et docet; Omnia facite sine murmuratione et hœsitatione : ut si­ tis irreprehensibiles, et simplices, sicut filii Dei imma, culati , in medio nationi. pravce et perversœ : inter quos lucetis sicut luminaria in hoc mundo (Phit. II, 14, 15).

CAP. XVI. — Remoremur hic, virgo , paulisper : et pretiosissimas margaritas , quibus exornanda est sponsa Christi, per singula Apostoli verba pensemus. Omnia, inquit, facite. Non enim quasi ad arbitrium nostrum, quaedam ex mandatis Dei debemus eligere, sed generaliter universa complere. Nec aliqua prae­ cepta ejus quasi vilia munuscula ac parva contemne­ re : sed imperantis in omnibus majestatem aspicere. Nullum quippe mandatum Dei contemptibile nobis videri potest, si ejus semper cogitemus auctorem, sine murmuratione et haesitatione. Viles et ignobiles domino6 palam contemni videmus a servulis : eisque ad minima quaeque praecepta in faciem resisti solere. At hoc in personas nobiles jam non admittitur : quantoque potentiores domini, tanto servi ad obe­ dicntiam proniores sunt: cumque difficiliora prae­ cipiuDt, libentius audiuntur. Certe ad regis impe­ rium , ita omnes parati sunt, et in procinctu obe­ dientiae constituti, ut etiam optent juberi. Et non solum bene merituros esse se credunt, si jussa fece­ rint, sed tamquam jam meruissent quod jussi sunt, ita pro dignitate praecipientis servitium beneficii loco ducitur. Nobis vero Deus ipse, aeterna illa ma­ jestas ineffabilis atque inaestimabilis potestas: sacras litteras et vere adorandos praeceptorum suorum api­ ces mittit, et non statim cum gaudio ac veneratione suscipimus : nec pro magno ducimus beneficio, tantæ ac tam illustris potestatis imperium : maxime cum non jubentis quæritur commodum, sed utilitas obsequentis [Al. subsequcntis], verum econtrario fastidioso ac remisso animo , superborum nequam servorum more , in os Domini reclamamus et dici­ mus : Durum cst, arduum est, non possumus, ho­ mines sumus, fragili carne circumdamur. 0 c:ecam insaniam ! 0 profanam temeritatem ! Duplici igno­ . rantia accusamus Deum scientiae , ut videatur ne­ scire quod fecit, nescire quod jussit: quasi oblitus fragilitatis humanae, cujus auctor ipse est, imposue­ rit homini mandata quae ferre non possit. Simulque (proli nefas!) ascribimus iniquitatem justo, pio crudelitatem : dum eum primo impossibile aliquid praecepisse conquerimur : deinde pro bis damnan­ dum putamus hominem , ab eo quae vitare non po­ tuit : ut (quod etiam suspicari sacrilegium est) vi­ deatur Deus non tam salutem nostram quaesisse quam poenam. Itaque Apostolus, sciens a Domino justitiæ ac majestatis nihil impossibile esse prae­ ceptum, aufert a nobis vitium murmurandi. Quod tunc utique nasci solet, cum aut iniqua sunt quæ fermone offensus sit, continuo attollere supercilium, , levare cervicem, et delicatum illum oris sonum in­ sano repente clamore mutare. Aliani nos humilita­ tem Christus docuit, qui nos ad exemplum suum hortatur, dicens : Discite a met quia mitis sum et hu­ milis corde (Matth. XI, 29). Qui cum malediceretur, non maledicebat ; cum pateretur, non comminabatur. Qum nobis humilitatem beatus Petrus insinuat : Misericordes, inquit, et humiles, non reddentes malum pro malo, nec maledictum pro maledicto (I Pet. II, 22). Auferantur omnia figmenta verborum, cesseuL si­ mulati gestus, et ante occasionem sermo placidus. Verum [Al. virum] humilem patientia ostendit inju­ rim. Nullus ergo umquam in mente tua ullius sit vi­ tii locus. Nihil in te super hum, nihil arrogans, nihil denique fastidiosum. Apud Deum non est quidquam humilitate suhlimius. Ipse loquitur per prophetaln : Super quem alium requiescam [Al. respiciam], nisi su­ per humilem, et quie:um, et trementem sermones meos (Isa. LXVI, i) ? Et numquam in iram exardescat ani­ mus, quod est seminarium odii. Tantus mentem tuam repleat timor Dei, ut indignari omnino non au­ deas, et iram metu vincas. Beatus Apostolus, mundans animim nostram, camque in habitaculum Dei præ­ parans, clamat et dicit : Omnis amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia auferatur a vobis cum omni malitia (Eph. IV, 51).

CAP. XXI. — Adulatores ut inimicos cave, quorum scrmones super oleum molles , et ipsi suut jacula. Corrumpunt liciis laudibus leves animas et male credulis mentibus b!andum vulnus infligunt [Al. in­ fingunt]. Crevit hoc in nostra ætate vitium , et in ultimo iine stetit, nec jam augeri potest. In hanc omnes nos scholam. studiumquc dedimus , ut orCa. cium putemus illudere. Quodque ipsi ab aliis libenter accipimus, id aliis quasi quoddam munus offerimus. £t spe recipiendae laudis , eos a quibus laudari vo. Iumus, ante laudamus. Sæpe adulantium resistimus verbis ad factem , et in secreto mentis favemus, , maximumque fructum cepisse nos ducimus, si vel fictis laudibus praedicamur. Nec cogitamus quid ipsi timus [Al. sumus], sed quid alteris esse videamur [AI. videmur]. Unde eo perducta res est, ut, ne. glecta veritate menti, de sola opinione curemus, qui testimonium vitae nostrae, non a conscientia nostra , sed a fama petimus. Beata mens est, quæ perfecte hoc vitium vincit, et nec adulatur aliquando, nec adulanti credit. Quae nec decipit alterum , nec ipsa dccipitur, tantumque hoc malum nec facit ali­ quando, nec patitur. Nihil umquam in te fictum sit, nibil omnino fucatum.Conscientiam tuam, quae certe Deo semper patet, in multitudine versari puta. Numquam aliud corde teneas, aliud ore proferas [AI. corde, aliud ore prætendas]. Quidquid pudet dicere, pudeat etiam cogitare. Illud vero noLunt jam omnibus atque divulgatum est, quam utilis quamque huic proposito necessaria est, jejuniorum et absti­ nentiæ virtus, maxime in his annis, in quibus cor­ pori major æstus inest. Non manducare itaque car- nem, neque bibere vinum, Apostolica voce laudatum est (Rorn. XII, i5, 21). Quidquid illud est quod in­ flammare corpus potest , quod fomentum suggerit voluptati, castitatis amore fugiendum est. Nec tamen ita magno hujus rei labore gravari te volumus : ut sub ipso statim onere succumbas, per quod multi dum nimio fervore mentis rationem suarum virium non baberent [Al. habent ], subito conciderunt, et pene ante debilitatem, quam sanctitatem de pro­ posito suo consecuti suni. Optimus est in omn! re niodus , ct laudabilis ubique mensura. Corpus non frangendum, sed regendum est. Sint ergo moderata sancta, et simplicia in omni mentis humilitate je­ junia, qua: ita attenucnt corpus, ne animum elevent, ne res humilitatis gignat superbiam, et vitia de virtute nascantur. Ego, inquit, cum mihi molesti essent, induebar cilicio, et humiliabam in jejunio ani­ mam meam ( Psat. XXXV, 13). Vestis abjectio, cibi vilitas , jejunii lassitudo , exstinguere debent, non nutrire superbiam. Quis rem medicinae vulnus faciat? et inde sana laedat quæque, unde jam laesa curanda sunt? Aut quæ supererit fpes salutis, si ista animae remedia sint venena ?

Cap. XXII. — Laborem jejunii tui, misericordiae opera commendent, et abstinentia tua , paupcrum refectione sit gratior. Dominus loquitur per prophe­ tam: Misericordiam uolo, et nun sacrificium (Ose. vi, 6). In Evangelio Christi verba legimus : Beati mi­ sericordes , quoniam ipsi misericordiam consequentur (Matth. V, 7). Sed quaeso hanc curam vice tua avia materque suscipiant. Illae has partes pro te agant. Illæ thesaurum tuum in coelum levent. Illarum sit esurientes alere cibo, vestire nudos, visitare infir­ mos, peregrinos tecto suscipere, et aeterni spe prae­ mii, Christo ill pauperibus fenerari : qui dixit: Quodcumque fecistis uni ex his fratribus meis mini. mis, mihi fecistis (Matt. xxv, ib). Tibi vero, maxime dum in proposito maturescat animus, ab omnibus occupationibus recedendum est, et omne studium omnisque cura in ornandis moribus exhibenda. Qui­ bus ita vacare debes , et totam occupare mentem , ut non divitem te sentias esae, nec dominam. Nobi­ litatis ad hoc tantum memineris , ut cum claritate generis, morum sanctitate contendas : et cum nobi­ litate corporis, animi virtute nobilior proficias : magisque illa nobilitate glorieris, quae filios Dci et cohaeredes Christi facit. Ad quam si semper inspi­ cias : dum credis gaudium te habere quod majus est, deiinis de eo quod minus est gloriari. Omnis ista praeclari generis dignitas, et illustre Anicii sanguinis decus, ad animam transferantur. Ille clarus, ille sublimis, ille sit nobilis , ille tunc iutegram nobili­ tatem suam servare se putet, si dedignetur servirc vitiis , ab eisque non superari : A quo enim quis tu­ peratur, hujus et servus eat (II Pet. II, 15). Quid enim hac servitute animi indignius, quidve turpius, quam cum in eo, aut dominatur odium, aut regnat invidia? quam cum eum aut avaritia possidet, aut captum ira tenet, vel certe cætera sibi vitia vindicant? Non est quod sibi aliquis de nobilitate generis blandiatur: si ei meliore parte sit famulus. Multo est indignius mente servire, quam corpore. Superfluum arbitror te monere, qnam parca in procedendo debeas esse, quam rara : cum te boc etiam sæcularis ab infantia honestas docuerit, et facile intelligas id tibi multo magis in hac vita esse servandum , quam maxime secretum decet. Illud admoneo , ut ipsis quoque salutationibus , quae libi in cubiculo tu6 exhibeudae sunt, certissimum modum ponas : non sint nimiae, neque quotidianæ , ne non tam officium , quam in­ quietudinem præstare videantur.

CAP. XXIII.-Et quamquam omne vitæ tuæ tenipus divino debeas operi consecrare : et nullam prorsus horam a spirituali profectu vacuam esse conveniat, curo tibi in lege Domini die ac nocte Incditandum sit (Psal. i) ; debet tamen aliquis esse de:erminatus et constiiutus horarum numerus, quo plenius Deo vaces, ct qui te ad summam animi intentionem , velut quadam lege contineat. Optimum est ergo huic operi matut'nunt deputari tempus , id est meliorem diei partem , et usque ad horam tertiam animam quotidie in coelesti agone certantem , hoc velut spi­ ritualis quodam palestræ cxerceri gymnasio. His tu per singulos dies horis in secretioris domus parte ora , clauso cubiculo tuo (Matlh. vi, 6). Adhibe tibi etiam in urbe [AI. orbe] solitudinem, et remota pau­ lisper ab hominibus, propius Dco jungere : aspectui­ que tuorum reddita, lectionis fructum et orationis ostende.Nihil enim in hoc secreto magis agere debes, quam animam divinis eloquiis pascere. Et quantum ei per totim sufficere possit dicm , hoc eam velati <ibo pinguiore satiare. Ita Scripturas sacras lege , ut semper memineris Dei illa verba esse, qui legem suam non solum sciri, sed cliam impleri jubet. Nihil enim prodest facienda didicisse, et non facere. Opti­ me uteris lectione divina, si eam tibi adhibeas speculi vice, ut ibi velut ad imaginem suam anima respiciat, et vel foeda quaeque corrigat, vel pulchra plus ornet. Lectionem frequenter interrumpat oratio, et animam jugiter adhaerentem Deo * grata vicissitudo sancti operis accendat. Nunc te igitUr ordo instruat cœ­ lestis historiæ : nunc sanctum David oblectet can­ ticum : nunc Salomonis erudiat Sapientia : nunc ad timorcm Domini, increpationes incitent propheta­ rum : nunc Evangelica et Apostolica perfectio te Christo in omni morum sanctitate conjungat. Quae paranda sunt, memoriæ penitus insere : eaque jugi meditatione conserva. Quae matUranda sunt, fre­ quenter revolvc, ut divinum hoc studium, et caele- Mis schola, et mores simul virginis ornent et sensum, tradantque tibi cum sapientia sanctitatum. Unde Scriptura dicit : Qui quœrunt Deum , invenient sa­ pientiam cum justitia. Sit autem ipsa lecliotemperala, cui finem consilium, non lassitudo imponat. Nam ut immoderata jejunia et ardor abstinentiæ, et enormes inordinatæque vigiliæ, intemperantiæ coarguuntur, idque nimietate sui pariunt, ut haec ipsa postea, nec mediocriter quidem fieri possint; ita studium lectio- nis in reprehensionem intemperans cadit, quodque laudabile est in tempore suo, fit de nimietate sui culpabile.

CAP. XXIV.- Generaliter quidem , sed breviter strictimque dicendum eSt : in bonis quoque rebus quidquid modum excesserit, vitium est. Magna est, magna, inquam, et quæ grandi studio constat, per­ fectæ vitæ ratio, consummataeque sapientiae est, scire quid quo insequaris modo, et ad omnem actum prae­ ferendo consilium : nihil facere quod fecisse poeniteat. intra unius horae spatium mutatur habitus: jejunare, abstinere, psallere, vigilare, non tam studio opus habent, quam voluntate. Quidlibet incipicns, Statim Ut voluerit, ad ipsa perfectus est : immo illi hoc fa­ cilius facere possunt, qui recentes corporis vires de saeculo ad propositum afferunt. Mores vero mutare, singulasque virtutes animi formare in se, atque per­ ficere , grandis studii est, et longae consuetudinis. Itaque multi in [Al. add. hoc] proposito senescimus, et ea , propter quae ad ipsum propositum venimus, non habemus. Tua vero conversatio nova esse debet, mira gravitas, patientia, mansuetudo, pietas : quid­ quid sanctius est atque perfectius, quidquid magis Deo te commendare potest, et majorem in coelo facere, id semper sequere, id semper amplectere ( I Cor. VII, 34). Sponsa Christi nihil debet esse ornatius. Tanto majore placendi studio opus est, quanto major est ille cui placendum est. Saeculi vero virgines, quae se nuptiis præparant, et indulgentiam magis Apo­ stoli, quam consilium sequi malunt, magisque om­ plectuntur incontinetiæ remedium, quam praemium continentiæ, ut sponsis placeant, eosque iit amorem sui magis incitent, mira se sollicitudine formare student, et naturalem corporis pulchritudinem, or­ nandi arte commendant. Hæc est illis per dies sin­ gulos cura praecipua : decentibus fucis colorare fa­ Ciem, implicare auro crinem, et ardentes concharum lapides, capitis honorem facere, suspendere cx au­ ribus patrimonia, brachia ornare monilibus ac latera, et inclusas auro gemmas a collo in pectus demittere. Non minorem sponsus tuus requirit ornatum , qui cum universam Ecclesiam salutaris aquae lavacro purificatam sine macula rugaque reddiderit, quotidie cupit eam fieri pulchriorem , ut semel a vitiis pec­ eatisque mundata , semper ornetur decore virtutum (Ephes. v, 26, i7). It si hoc a tota requirit Ecclesia, inquaet viduæ continentur et nuptæ : quantum, putas, exspectat a virgine, quæ ex pulcherrimo hoc quodam Ecclesiae parato, velut augustior quidam flos videtur electa ! Assume ergo omnem illum ornatum , per quem placere Christo potes. Satis pulchram Deo crede faciem tuam, si hominibus pulchra apparere non studeas. Istud ornamentum serva capitis, quod ac­ quisivisti Chrismatis sacramento , cum tibi in coe­ lestis regni mysterium , diadema quoddam regalis unctionis impositum est. Optima ornamenta sunt aurium , verba Dei. Ad ea sola paratus esse debet auditus virginis: eaque pretiosissimis lapidibus ante­ ferre. Omnia prorsus membra decorentur operibus sanctitatis : totaque virginalis animi pulchritudo , 4 gemmati monilis instar, vario virtutum fulgore re­ splendeat. Tunc vere concupiscet rex decorem tuum, dicetque tibi : Tota formosa ea, proxima mea, et ma­ cula non eat in te (Cant. v, 7). Et hæc tibi ornamenta quae dixi, etiam erunt munimenta maxima : et quae ipsa te [Al. te ipsam] ornare Deo, et contra diaboluiu armare possint, qui per leve interdum quodcumque vitium ad animam ingreditur : et si virtutum propu­ gnacula non resistant, nostro nos repellit loco , et continuo de hoste lit dominus. Propter quod Scriptura nos adhortatur, et dicit: Si spiritus potestalem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris (Eccl. x, 4).

CAP. XX V.- Ab eo jam tempore, quo primum per virginitatis professionem Domino consecrata es, ad- versarii in te crevit odium. Et qui aliena lucra pro suis damnis habet, se amisisse ducit, quidquid te possessuram dolet. Grandi tibi opus est vigilantia, grandique cura : et tanto sollicitius cavendus est inimicus, quanto apud Deum ditior esse coepisti. Vacuus viator et nudus non timet latronis insidias. Securus a nocturnis furibus dormit pauper, etiam Ii claustra non muniat. Diviti vero opes suae latro­ nis semper imaginantur occursum, et jugi sollici­ tudine, noctium somnum adimunt. Unde tuae quo. que divitiæ, cœlestis thesaurus, ista cantione ind!­ gent atque custodia. Quanto ditior es, tanto debes esse vigilantior. Qui enim plus possidet, plus debet timere ne perdat. Invidere non cessat auctor invi­ diæ. Et qui semel a Deo ipse projectus est, tanto majori livore torquetur, quanto aliquem apud eum viderit clariorem. Qui invidit Evae paradisum, quanto magis invidet tibi regnum cœlorum ! Cuncta, mibi crede, ille nunc circumit, ut beatus Petrus ait, de- vorandi te cupidus (I Pet. v, 8): in modum rugicn- - tis leonis ingreditur, vel more dolosi hostis universa perlustrans, explorat omnes aditus animae tuae : an sit aliquid infirmum ct minus tutum, per quod pos­ sit irrepere. Rimatur nunc ille omnia, et singula quaeque pertentans, quærit vulneri locum : cujus tu insidias sollicite debes providere, ut quæ cum Paulo non ignores astutias ejus (II Cor. II, 11). Qui cum terribiles diaboli potestates principatusque descri­ bat, nos nihilominus hortatur ad pugnam, hostium­ que vim pandit, ut augeat sollicitudinem militum. Non enim vult nos esse timidos, sed paratos. Deni­ que non fugam suadet, sed arma suggerit: Propterea, inquit, accipite arMa Dei, ut possitis resistere in die malo, ac in omnibus perfecti stare ( Ephes. VI, 13). Ac statim instrumenta singula spiritualis pugnae tradens, addidit et dixit: State ergo succincti lumbos vestros in veritate : et induti loricam justitiœ, et cal­ ceati pedes in præparatione Evangelii pacis, in omnibus assumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea exstinguere: et galeam salutis assu­ mite, et gladium spiritus, quod eat verbum Dei, per omnem rationem et obsecrationem. Et quoniam de boc bello licet etiam feminis triumphare, suscipe hæc arma Pauli, et tanti hortatione ducis certam praesume victoriam. Hæc enim si tu omnia instru­ menta possideas, secura procedes ad praelium spi­ rituale, nec parebis diabolum cnm toto exercita suo. Cadent enim a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis : ad te autem non appropinquabunt ( Psal. XCI, .7 ). Beatus quoque Jacobus ille Christi miles emeritus non minor nobis auctoritate de boc bello victoriam pollicetur : Subditi, inquit, estote Deo : resistite autem diabolo, et fugiet a vobis ( Jac, iv, 7 ). Ostendit quomodo resistere debeamus dia. bolo, si utique simus subditi Deo, ejusque faciendo voluntatem, ut divinam etiam mereamur gratiam : et facilius nequam spiritui, auxilio sancti Spiritus resistamus. Neque vero aperta contra nos pugnat acie, nec publica nobiscum fronte congreditur, sed dolo vincit ac fraude, nostraque contra nos utitur voluntate. De consensu nostro adversarius vires ( At. de consensu adversariorum vires ] accipit, nostroque nos, ut dici solet, jugulat gladio. Infirmus hostis est qui non potest vincere nisi volentem. Procul a nobis desperatio, procul omnis ab animo recedat pavor adversariorum. Non adjuvemus, sed vincamus adversarios. Dant illi quidem consilium, sed nostrum est vel eligere, vel respuere quod sug­ gerunt. Non enim cogendo, sed suadendo nocent. Non extorquent a nobis consensum, sed expetunt. Unde etiam Ananiae dicitur: Quare tentavit cor tuum Satanas mentiri te Spiritui sancto ( Actor. v, 3)? Quod utique illi Apostolus numqunm imputaret, si id absque ipsius voluntate diabolus fecisset. Ipsa etiam Eva ideo [ Al. jam ] condemnatur a Domino (Gen. n): quia ab eo quem poterat superare, supe­ rata est. Nec enim meruisset a Domino, injustitiae puniri quae victa est, nisi vincere ipsa potuisset.

CAP. XXVI. — Hujus nequissimi hostis est illa vel prima calliditas, et ars doli plena, fatigare cogita­ tionibus rudes animas : et novellis in proposito mentibus de ipsa interdum conversatione afferre moerorem : ut facile ab hujus rei profectu deterrea­ tur animus, cujus initia amara cognoverit. Itaque solet tam sordidas nonnumquam et impias cogita­ tiones inserere menti, ut qui tentatur, dum suum illud putat esse quod cogitat, deteriorem se per spiritum immundum proposito suo arbitretur eae­ ctum; multoque puriorem animam habuisse se credat, cum adhuc res saeculi amaret. Vult enim his, quibus invidet callidissimus inimicus horrorem propositi ex desperatione facere sanctitatis, ut eos, obsidente tristitia , et si a proposito non revocat, certe retineat a profectu. Propter quod maxime sanctarum tibi Scripturarum studium diligendum est : illuminanda divinis eloquiis anima : et corn­ scante Dei verbo, diaboli repellendae sunt tenebrae. Cito enim fugit ille ab ea anima, quam sermo divi­ nus illuminat, quae coelestibus semper cogitationi­ bus occupatur, in qua assiduum est Dei verbum, tujus vim nequam spiritus non potest ferre. Et id­ circo beatus illud Apostolus spiritalis belli inter caetera intrumenta gladio coinparavit (Ephes. v, i7). Est autem tutissimum atque perfectum, ut assuescat animus sollicita semper peivigilique custodia dis­ cernere cogitationes suas : et ad primum animi motum [Al. deerat molum] vel probare, vel repro­ * barc, quod cogilat: ut vel bonas cogitationes alat, vel statim exstinguat malas. Hie namque fons est boni, [Al. Hinc.... et quod origo] et origo pec­ candi, omnisque ingentis delicti in corde principium est cogitatio j Al. cogitatione principium est, quæ I, quai unumquodque opus velut in quadam cordis tabula depingit, antequam faciat. Nam sive ille actus, sive sermo sit, ut proferatur, aute disponi­ tur, et cogitationum consilio discernitur quod fu­ turum est. Vides quam brevi interdum momento quæque ista quis cogitet, cogitataque perficiat : lice quicquam omnino, vel lingua, vel manu, caeterisque membris agitur, nisi cogitationes ante dictaverint. Unde et Dominus in Evangelio dicit : Dc corde ho­ minis procedunt cogitationes malac, adulterium, jor­ nicatio, homicidia, furta, falsa testimonia, avaritia, nequitia, dolus, impudicitia, oculus malus, blasphe­ mia, superbia, stultitia. Hœc sunt quœ coinquinant homines (Matth. xv, i9, 20). Omnis ergo sollicitudo tua, omnis intentio debet esse in custodia [Al. cor­ dis custodia]. Ibi te maxime oportet observare pec­ catum, ubi nasci solei: statimque ad primam tenta- Honis repugnare faciem : et malum antequam crescat, exstinguere. Nec enim exspectandum est augmentum ejus rei, quæ timeri debet a parvo : et qiuc tanto facilius vincitur, quanto ei citius repu­ gnatur. Idco clamat Sci iptura divina : Omni custodia serva cor tuum: ex eo enim exitus vitœ(Prov. IV, 21).

CAP. XXVII. — Distinguendum est autcm inter istas cogitationes, quibus voluntas favet, quas cum dilectione amplectitur, et inter eas cogitationes, quae tenuis umbræ modo prætervolare mentem so­ lent, seseque tantummodo, vel transcundo mon­ strare : quas Græci τύπους vocant : vel certe inter illas quae repugnanti ac invito animo suggerunt, quibus icens cum horrore quodam renititur ac re­ sistit : quibus ut contristatur admissis, ita gaudet expulsis. In illis quidem quæ se leviter menti osten­ dunt, et quasi fugiendo demonstrant se, nec pec­ catum omniuo, nec pugna eSt. In iis autem, cum quibus aliquandiu anima luctatur, quibus resistit voluntas [Al. voluptasj, æquale certamen est. Aut enim consentimus, et vincimur : aut respuimus et vincimus, et acquirimus de pugna \A!. pugnatione ] victoriam. In illa ergo tantummodo cogitatione peccatum est, quæ suggestioni consensum mentis dedit : quæ malum suum blande fovet : quae in fa­ ctum gestit erumperc. Hujusmodi, cogitatio etiamsi ex aliquo impedita casu, non impleat voluntatem, nihilominus actione criminis condemnatur a Do­ miuo : ut illud in Evangelio legimus : Qui viderit, inquit, mulierem ad concupiscendum cam, jam mœ­ chatus est eam in corde suo ( Matt. v, 28). Apud Deum,cui nota sunt omnia eliam antequam nant, voluntas perfecta faciendi, reputatur pro opere fa- . cti. Qua de re debes (sæpe enim repeto quod fieri semper [AL semel] volo) sanctas Scripturas sine intermissione meditari, hisque tuam replere men­ tem : et malis cogitationibus locum auferens, divinis animum sensibus occupare : quantumque Deum diligas, ex dilectione legis ejus ostendere. Unde Scriptura dicit : Qui timent Dominum, inquirent quod beneplacitum est illi : et qui diligunt eum, reple­ buntur legeejus (Eccl. II, 7). Tunc sentiens quantum ad ejus amorem adjuvet te sapientia : quantum sit in te divinae legis auxilium, et Domino cum David læta cantabis, In corde meo abscondi etoquia tua, ut non peccem tibi (Ps. CXVIII, i6, 3i et scqq.). Ex­ citandus est enim spiritualibus stimulis semper animus, ct majori quotidie ardore renovandus. Ora- tonis instantia, illuminatio lectionis, sollicitudo vigiliarum, et diurna, et nocturna ejus incitamenta sunt. Nihil enin in boc proposito otio deterius est: quod non solummodo non acquirit nova: sed etiam parta [Al. parata] consumit. Sanctae vitæ ratio pro­ cessu gaudet et crescit : cessatione lorpescit, et deficit. Quotidianis ac recentibus virtutum incre­ mentis mens instauranda est : et vivendi nobis hoc iter, non de transacto, sed de reliquo metiendum. Quamdiu sumus in hoc corpore, numquam nos ad perfectum venisse credamus : sic enim melius per­ venitur. Tamdiu non relabimur retro, quamdiu ad priora contendimus. At ubi coeperimus stare, de­ scendimus : nostrumque non progredi, jam reverti est. Cesset omnis ignavia, et inutilis de præterito labore securitas. Si volumus non redire, currendum est. Beatus Apostolus de die in diem vivens Deo non quid ante fecisset, sed quid facere deberet sem.. per attendens, dicebat: Fratres, ego me non arbitror comprehendisse aliquid. Unum autem, quœ quidem sunt retro obtiviscens, ad ea vero quæ sunt priora me extendens, ad destinatum persequor bravium supernœ vocationi: Dei (Phil. III, 15, 14). Si bentus Paulus vas electionis, qui itu Christum indutus erat, ut diceret : Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus (Gal. II, 20); adhuc tamen se exiendit, ad­ huc crescit et proficit : quid nos facere debemus, quibus optandum est, ut in fine nostro, Pauli prin­ cipio comparemur? Ergo tu hunc imitare qui dixit: Imitatores mei estote , sicut et eqo Christi (I Cor iv, 11). Obliviscere omne præteritum : et quotidie inchoare te putn : ne pio .praesenti dic, quo dehes servire Deo, præteritum imputes. Optime quæsita custodies, si semper inquiras. Damnum parata sen­ tient, si parare cessaveris.

CAP. XXVIII. — Dicas forsitan : Grandis labor est. Sed respice quod promissum est: Omne opus leve fieri soler, cumejus pretium cogitatur : et spes præ­ mii solatium est laboris. Sic durus agricola inaratum diu campum, ct pinguiores otio glebas violento vu­ mere scidissc se gaudet, et mirum in modum ipsa operis difficultate hitus spem segetis de labore meti­ tur. Sic negotiator avidus maria contemnit : specta­ re ausus fluctuum Spumae rabiemque ventorum. PATROL. XXX. 2 Dumque in omni labore ac periculo lucrum cogitat, , et lassitudinem simul obliviscitur ct timorem. Con­ sidera, quæso, magnitudinem præmii lui, si tamen considerari potest quidquid immensum cst. Post abscessum animæ, post carnis interitum, post favi!­ lus et cinerem, in meliorem statum virgo reparanda es.Mundatum terræ corpus in cœlum elevandum est : et mortale tuum immortalitatis honore mutandum est. Post hæc angelorum es donanda consoriio : re­ gnum acceptura caelorum, ac in perpetuum mansura com Christo. Quid ergo retribues Domino pro omni­ bus quæretribuit tibi (Psal. cxv)? Quid lanto remu­ neratoire durum putabis, cujus tanta sunt præmia ? Unde beatus Apostolus, Nullœ, inquit, sunt condignœ passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quæ re- velabitur in nobis (Rom. VIII, 18). Quid eni1n dignum vel facere, vel pati posumus in brevi hoc tempore vitæ nostræ : cum id immortalitate sit compensan­ dum ?

CAP. XXIX. — Propter quod idem Aposlolus ait: Id enim quod in prœsenti sæculo est momentaneum ac leve tribulationis nostræ : supra modum in sublimitate, æternum gloriœ pondus operatur in nobis ( II Cor. v, 17). Respuantur honores, despiciantur divitiæ. Ipsa quoque viia nostra martyrii amore comtemna­ tur. Et hæc omnia etiam si pro æternitatis præmio non darentur, essent tamen quandoque peritura. Amittunt cham hoc ili qui semper cupiunt possidere. Quam multos memoria nostra retinet in maximis ho­ noribus ac divitiis constitutos, repente do summo illo potentiæ fastigio concidisse : et eos qui tumore ' clati, aliud quiddam quam homines esse se putabant, cxitu tandem suo docuisse nos quid fuerint. Quid enim in hoc mundo stabile? Quid vcro firmum est? Quid porro non breve et incertum, et casui non ser. viens? Quale istud bonum est, quod semper timeas amittere? quod vel auferendum abs te metuas, vel a te relinquendum scias? Nam et si nullo id eripiatur casu, vel morte certe perdendum est. Ei si vita no­ stra tendatur per mille annos : et ad exlremum illum toiins diem ætatis, quotidiana deliciarum voloptate veniamus : quale hoc, quæso, diu est, quod Hinc dc- Jctur! Aut quis illius voluptatis fructus est, qui sta­ liin ut cessaverit, videbitur tibi non fuisse? Age jam, transactum vitætuæ tempus aniino revolve. Noine videbitur tibi umbra quædam fuisse quod transiit : J ct ad instar Somnii tcnuis, incertum esse omne quod videtur? Hoc idem et decrepitus senex sentire pot­ est, cui convenit dicere cum propheta : Dies mei sic­ ut umbra declinaverunt , et ego sicut fenum arui (Psal. XXI).

CAP. XXX. — Qnod si hæc etiam hic possumus di­ cere i ubi quamvis brevis, tamen quia præsens cst viia ista, magni penditur : quid in futuro dicturi sti­ mus, ubi majore æternitatis præsentia [Al. scientia] transactum omne pro nihilo est? Hæc tu tecum dili­ genter revolvens,et brevitatem vitæ hujus æternitatis contemplatione despiciens , ipsum quoque contem­ ptum mundi, majori animi virtute contemne ; et ad illum tantum diem totam [Al. tac. totam] para te, in quo mundi gloria finienda est. Illum, inquam, dicm, quem Salvator diluvio comparavit : qni multos fal. laci securitate deceptos, furtivo, ut ait Apostolus, comprehendet adventu (1 Thess. v , 2). Quem beatus quoque Petrus describens ait : Adveniet autem dies Domini sicut fur : in qua cæli magno impetu trans­ ibunt. Elementa vero a calore resolveniur. Cum igitur [Al. tacet igilur] hæc omnia dissolvenda sint, quales oportet nos esse ill sanctis conversationibus et pictatibus exspectantes et properantes in adventum Domini Dei, inquo cæli ardentes solventur, et elementa ignis calore tabescent (II Pet. III, 10)? Recens factum est, et quod ipsa audisti, cum ad stridulæ buccinae sonum, Gotho­ rumque clamorem, lugubri oppressa mctu domina orbis Roma contremuit. Ubi tuac nobilitatis ordo? ubi certi et distincti illius dignitatis gradus ? Permix­ la omnia, et limorc confusa, omni domui planctus, et æqualis fuit per cunctos pavor. Unum erat servus et nohilis. Eadem omnibus imago mortis : nisi quia magis cam timebant illi, quibus fuerat vita jucun­ diur. Si ita mortalis timemus hostis humanam manum : quid faciemus cum clangore terribili tuba intonare de coel) coeperit : et ad illam archangeli voccm, omni buccina clariorem, totus simul remu­ giet mundus? cum viderimus super nos non manu­ facta arma concuti, sed et virtutes coelorum commo­ vcri, sicut Propheta dicit : Cum venerit Dominus po­ nere orbem terrœ desertum : et peccatores perdere ex eo (lsa. XIII, It): quis tunc nobis pavor, quæ caligo, quæ tenebræ, cum nos sæpius ac toties admonitos , et tamcn imparatos dies ille repererit? Tunc, inquit, plangent super se omnes tribus terrœ : et videbunt Fi­ lium hominis venientem in nubibus cæli cum virtute multa et majestate. Tunc dicent montibus, Cadite super nos : et collibus, Operite nos : et petris, Aperite ros nobis (Matth. xxiv, 30 ft seqq. Luc. XXI, 27 et seqq.). Ve­ rum ba;c eorum £int, qui variis hujus mundi detenti curis, de mundi non cogitant fine. Tu vcro cui ad­ ventus Christi dierum noctiumque meditatio est, cui pro conscientiæ puritate, Domini est optanda præsentia : quæ consummationem sæculi quasi cer­ tum præmii alii tempus exspectas, exsultationem de cœlo capics, non timorem. Tunc enim tu san­ ctorum mixta choris, et sanctis comitata virginibus. spouso obviam subvolabis, et dices : Inveni quem quaesivit anima mea (Cant. m, 4 ). Nec ullius jam temporis separationem timebis, quæ semel immor­ talitatis gloria, et incorruptionis splendorc donanda es : ct cum Christo semper futura es , Apostolo dicente : Quoniam ipse Dominus in jussu ei in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de cœlo : et mortui qui in Christo sunt, resurgent primi. Deinde nos qui vivimus : qui relinquimur, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Domino in aere: et ita semper cum Christo erimus ( I Thess. iv, 16, 17). Hæc sit igitur cura tua semper, hoc studium : hæc jugiter virginis corde volvantur. In his totius diei versetur labor. In bis ,nocturnus [AL noctis) somnus reponatur, In hæc [Al. lioc] anima rursus cvigilet. Etenim nullus labor durus : nullum tempus longum vidcri debet, quo gloria [Al. dona] æternitatis acquiritur.

Gaudeo in me notum hactenus nemini subsequentis Auctorem Epistolæ deprehendisse: qnod enim false tribuntur Hæronymo, patam est, ei stylus ipse clamat ab Hieronymiano dissidens immane quantum. Accepi autein a Gennadeo, q ;is illc fuerit; nec sane infimi subs scriptor, sed magni Augustini discipulus re. pertus est. Entopius presbyter (ait ille Lib. de Viris illustribus, cap. XLIX) scripsit ud duas sorores, aucil­ i Christi, quæ ob devotionem pudicitic, et amo­ rem religionis exhærdatæ sunt a parentibus, Epi­ stolas duas, in modum librorum consolatorias cie­ ganti et apciin Mrmone, n<n solum ratione, sed etiam testimoniis Scripturarum munitas. Hujus ni- mrum est titulus, Ad Geruntii filias de contemnenda hæreditate. In textu, Si, inquit. causa offensionis est Christus, amplexandum est impit patris Elogium, non dolendum, ne recedamus a Christo, cui nos illa Exhæredatio commendat. Et inferius, Noluit vobiscum Geruntius in cœlestibus habere partem: cur vos partem ex censuejus dcsidcralis? Denique, Vobis, filiæ, exhæredatio ina futuræ hæreditatis in cœlestibus fecit augmentum, et cætera his paria, quæ ex universo contextu intelliges. Consonat quoque temporis, in quod Eutropius tile confertur, nota: siquidem Palinum (utique Notanum qui Senatum, honores It divitias reliquit) nobilissimo in ejusmodi rebus contemnendis exmplo, ait : uper cum sua matrefamilias prævisse.IIic vero Paulinus a sæculi rebus se penitus demum expediit circa annum 393, ut si deo velis hanc Epistolam post alios pl. m. decem, sive ad v sæculi initium referre, proxime ad veritatem acces eris. ' Porro autem apprime Christiana, et quæ S. Augustini auditorem deceat, doctrina ejus est: eoque se mngs probat, quod S. Paulinum tantopereI laudat. Noa igitur a: dicudus Beliarminus, cui visus est Actor Petagianorum veneno imbutus, sentire, quod hou liceat Christiano divitias possidere: neque enim aliquid ex hac etiam est parte ex his, quæ de usu divitiarum edisserit quod non acceptum ex magistri sui Augustini Epistola ad Hilarium Syracusanu n vi­ dcatur, tu ab illu hæreticorum insania non longe absit.

1. Cuncti mici sensus affectu vobis vacant, clsi interim loco segregor: niun et videre vos mihi vi­ deor et audire : lam mc occupatum habet vestra dilectio. Quod si vos invicem faciatis, cnm illud impossibile sit ncri percarnem, possibile redditur rx spiritu, ut fiat duorum bominum corpus unum. Nam ut probem etiam vestra mecum vigilare col­ loquia, accip te quid de hæreditate, quod suggessi­ nis cogitanti altius videatur, quoniam ine etiam in carnalium arbitrium pcr spiritulia delegistis. Pos­ sem quidcm dicere: Quis me constituit judicem, aut divisorem iNter vos (Luc. xu, 14)? si non ad infideles processisset ista scnientia. Judaorum enim incre­ dulitas hac Domini responsione repercutitur, non seritur. Nam ipsi aliquando Judæi in ipso Moyse visitationem illam Domini non videntes qua Ægy­ ptium fratris liberator occiderat : sequentiquc die fratrum discordias rixasquc volens sedare, ausi sunt dicere : Quis te constitui' principcm, aut judicem super uos (Exod. II. 14 )? Ac proinde suo iłlis Dominus ore respondit, quo amplius confutarenlur, si prode­ rentur, falso se quarere quem sprevissent, dicenle ipso : Si credidissetis utique et milii ( Joan. v, 46 ). Sed quoniarn et ego vester sum, et vos vere scio quæsisse judicium ejus, qui i£ gyptium gaudenter occidit, et cum adversario, dum in via estis, niti­ mini cito confœderare concordiam, apud Judæos sibi suain sententiam relinquemus, super ipsos qui eam protulere venientem.

II. Nos humilibus de Domini lenitate dicemus : Vobis datum est scire mysterium (Matth. XIII, 11). Ac proinde, ut ad exordium diverticuli revertamur. hæreditatem illam vobis arbitror contemnendam nec aliquid a judice saeculi postulandum. Quomodo cnim vobis illos licet adire, qui ciiam suo judicio nesciunt veritatem ? Quandoquidem Pilatus ex ip­ sorum curia, sic loquitur ad Dominum : Quid est ve­ ,-ita, (Joann. XVIII, 36) ? Nempe hic judex erat, et negotia causasque litigantium libripende justitiæ tanto statuto jure solvebat : et quid hic valebat fa­ ccre, si non noverat veritatem? Certe Evangelistæ adeo justum fuisse Pilntum commemorant, ut in­ nocentem mallet absolvere quam punire : ct tamen veritatem quasi discere cupiat, inquirit. Nam ver!­ latis ignoratio, interrogationis est actio. Quid ergo dicemus ? Inanes sine dubio mortalium cura?, et uniformem mundialium rerum prodidit falsitatem: ibique judicia vera non esse, ubi sint Inentita nego­ tia : scquc in rebus carentibus veritate, carere vero judicio judicat. Quid enim quasi nostrum apud illa tribunalia repetemus, si, præscribente Apostolo, nihil intulimus in hunc mundum: verum nec auferre quid possumus (I Tim. IX, 7) ? Si enim nibil intulimus in hunc mundum veniendo, ct nihil auferre potc­ rimus abeundo : falso aliquid nostrum hic esse di­ cimus ubi nohis totus pene mundus alienus est. Dc clun nobis quid judex sæculi tribuere [Al. retribuere] poterit, si nihil natura donavit ? Quid Pilatus veri­ tatis interrogator potius quam prolator: quid, in. quam, nisi Barrabam, quem idco Jndai Ico cœli præferunt, quia ad judicem sarculi convolarunt? In quo utique perfidus populus non reum, sud rea­ lum accepit. Sed hæc de judicio sinl dicta, nou de negotio.

III. Caeterum quod ad causam pertinet, non so- *tum moneo, sed obtestor, ut si Geruntium p o Christo offendistis, in ca offens one duretis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus trit (Matth.X. 22). Nam si causa offensionis est Christus, amplexandum cst impii puris elogium non do­ lendum : ne rccedamus a Christo, cui nos illa ex­ hæredatio commendat, sicut scriptum est : Beati estis cum persecuti vos fuerint, et maledixerint nomini vestro tamquam malo, propter filium hominis : gau­ dele in illa die, et exsultate : fece merces vestra multa est in cælo (Luc. v, 21 et seqq.). Hanc mer­ cedem offensio illa providit, cujus pœnitet veritatis. Quod si vocat:n ad Dominum in imagine Levitarum, spiritualibus gladiis, corporeos occidistis affectus; quem patem desideratis ? Unus est cnim pater no­ sicr qui in cœlis cst, ac proinde Dominus hæreditas vestra. In Christo enim possidendum est, quod cum Christo est possidendum. Ne revertamini ad mor­ tuum, qui sequimini viventem. Mortui , inquit, fcpeliont mortuos suos (Matth. VIII, 2a). At si jain­ pridem dixistis : Pater, non novimus te : ut testa­ mentum Domini servaretis : quid adhuc repudiati patris quæritis testamentum ? Hic est ille gladius qui a Domino per terras, patrem a filio separaturus immissus est (Matth. x, 54). Hoc est vere circum­ cidere naturam, quod Judæi forma, et non veritate custodiunt: et circumcidere cultro petrino (Jos. v, 4). Petra autem erat Christus (1 Cor. x, 4). Is uli­ quc qui dixit : Si quis amaverit patrem, aut matrem super me, non esi mc dignus (Matth. x, 57). Hoc vos gladio utentes, illos imitamini Levitas, ab interiori homine per cxterioris vcsiri castra currentes, ob­ vios affectus pro Domini amore jugulate : juxta te­ gislatoris imperium pertranseuntes primum virtutum exercitum cum reditu : videlicet ut præterita trans­ cuntes, nec saeculi mirabilibus inhærentes ; ubi primum ad eum, qui nos misit in mundum, cum femorali gladio redeamus : resistentes nobis, remo­ rantesque hos, propinquum, proximum, fratremque, ne pcr hos elongetur nostra peregrinatio, peri­ inanius : ct hæc a porta faciamus ad portain : id cst, lie cum in porta oculi fratrem fuero persecutus, portam fortasse auris obsideat, ct per aliam por­ tam prætermissus occurrat. Hæ siquidem suut portæ animæ nostræ, per quas ad illain sæculi blandimenta descendunt : et pcr quas sensus carnis introcunt : per quas tibi, late slragc facta, viam virtutibus qua­ dam impietate fecerimus, numquam ad rcgem veræ pictatis pervenire poterimus.

IV. Quod ubi pro vestra devotione fueritis viri­ liter exsecutæ, statim vobis ab ipso Moyse talis lacti laudatore dicetur : Implestis hodie manus Do­ mino : hoc cst mundum [Al. sæculum ), qui vobis couditionc carnis et substantiæ propinquus est, ct proximus : occidentes actus vestros, qui manus sunt, implestis Domino, cum nulli præter quam Domino imperanti servire annuistis. Sic Abraham Domino dexteram suam, dum parricidium facere non recusat, implevit ( Gen. XXII). Qui filii sui, dum illam Dco armat, oblitus est, et in præcepti respi­ ciens majestatem, atrocitatem operationis non di­ gnatus cst retrectare. Implentur namque manus Domino, cum Domini occupantur imperiis : cum Domini traditæ voluntati, non hominis incipiunt esse, sed Dei : quando non affectui carnis obtem­ perant, sed divinæ serviunt jussioni. Sic Judith ob libertatem civium vel salutum, se sub specie forni­ cationis implevit Deo, elinermis armatum, ct virum mulier occidit (Judith. xli, 13). Sic vos Domino plenæ carnis affectibus triumphatis : non quæratis refugam, qui a vobis, etiamsi occurreret, foret oc­ cidendus. Remittite pallium tunicam detrahenti (Luc, vi, 29), Pecunja corum cum ipis şit in in- teritum, qui Christo pecuniam prætulerunt (Act. vin, 20). Exeuntes semel de Sodoma, cuncta relin­ quamus incendiis. Vidct Lot uxoris exemplo iram Domini, quæ in iram, quia retrospexii, incurrit. Noluit vobiscum Gcruntius in cœlestibus hahero partem : cur vos partem ex censu cjus dcsidcraris in terris ; quod si ille vestra gloriosa tantopere contempsit : cur non vos illius inhonorata contem­ nitis ? Ferte, oro vos, patienter fidei notas, sti. gmata Christiana, Ecclesiæ paupertatem. Ferte, in­ quam, impudicorum elogia, virginitatis hæredes. Visitatas vos esse cognoscite, et tanta visitatione cla­ rificaias, ne partem cum infidelibus haberetis. Mun­ dus iste vos cum Domino vestro non agnovit. Si de sæculo essetis, sacculum vos amaret. Reges sæculi a filiis suis tributa non poscunt. In domibus re­ gum sunt, qui mollibus vestiuntur (Matth. xi, 8). Zebedæus Jacobum ei Joannem non sequitur. Sinite Geruntium in navicula remancre cum rClihus, dummodo cum Apostolis Christi jaceatis in pectore.

V. Væ divitibus, quoniam receperunt consola­ tionem suam ( Luc, vi, 25)! Vobis autem, filiæ, in futuro consolatio vestra debetur ; vohis exhæreda­ tio illa, futuræ hæreditatis in cœ'estibus fecit au­ gmentum : vobis sua mundus ipse subduiit, uhi vns non suas esse cognovit : iuto diris dives ardoribus, Lazaro in sinu patris Abrahæ recumbente, torquetur (Luc. XVI, 25). Et quid mirum si pauperculus et pe­ regrinus in terra quidem aliena scpulerum emit Ahraham a filiis Heth i O vcrilas! nequeo enim silere, quin exclamem, O altitudo sapientiæ et scien­ tiæ Dei ( Rom. xv. 33) ! Sepulerum sibi patriarcha peregrinus emit ? Quid est sepulcrum? Locus est quietis, ubi, juxta mundi rationem, defunctorum corpora collocantur Vera ergo intelligentia, locum sibi requietionis pater Abraham fide sua et con­ temptu pecuniæ comparavit (Gen. XXIII, 17). Istud sihi sepulcrum et Paulinus noster nuper ipse divi­ liis cum sua matrefamilias comparavit, qui conver­ satione sacculi nioricntes, a mundialibus operibus jain quiescunt, dicente Apostolo : Mortui enim estis, ei vita vestra abscondita eat cum Christo in beo ( Col. III, 5). Et iterum : Si autem mortui sumus cum Christo, credimus quia simul vivemus cnm Christo ( Rom. vin, 10). Huc est illud duplex sepulerum , ' cIterioris homiuis et iutcrioris quies una. Nam si homo ex duabus substantiis constat, merito et se­ pulcrum duplex habere debebit : ut cum alterutra substantia in suain naturam dissociata remeaverit, requics utrique non dcsil. Quoniam cum cx cor­ pore et anima homo sit: tamen nec anima sino cor­ pore homo dici potest, lice corpus sinc anima homo est ; cum tamen anima ct corpus homo. Sed ubi Imc nomen, quod ex duobus nominibus suis, proprie tertium duorum commixtione perficitur, corum dis­ sidio fuerit vacuatum, sua singulis loca ad requi m censentur : quoniam utrumque vivit, et moritur utrumque. Nam sicut præter bane vitam, alia vita est beatorum : ita præter hanc mortem, mors alia impiornm est. Sed inter hanc vitam et mortem, at­ que illam vitam, et mortem, interest hoc, quod istæ naturæ sunt, illae sunt meritorum. Atque ita duplex sepulcrum et naturae debetur et meritis. Hoc sepnl­ crum sibi duplex patresfamilias isti, de quibus lo- curi sumus, providerunt : qui Senatum, honores, divitias rcJinqucndo, mortui illis videbantur, quibus esse videntur etiam dum vivunt mortui. Ecce unum sepulcrum, in quo conversatio vetcris hominis cum crepundiis suæ nobilitatis absconditur. Illud erit aliud cum ipsum corpus, quod naturæ lege caducum est, dissolutum revertetur in terram : de qua scrip­ tum est : Terra es, et in terram ibis (Gen. III, 49): anima tamen in refrigerio requiescente. Nam qui duplex sibi sepulcrum noluerit comparare, habebit forsitan juxta conditionem naturæ, ubi corpus mor­ tale condatur : non habebit juxta meriti legem, ubi anima requiescat. Quod quidem ita constitutum est, ut mors ista, quæ per dissolutionem animæ gene­ ratur ct corporis, media sit et duarum mortium et duarum vitarum. Bis enim hominem necesse est mori, et his ei vita debetur. Nam et beatus Paulus duas breviter vitas designavit, dicendo : Pietas an­ tem ad omnia valet, promissionem habens vitæ, et jus qum nunc est, et futuræ (I Tim. IV, 13). Et beatus Joannes in Apocalypsi duas mortes ostendit, dicendo : In eos mors tecunda non habet potettatem (Apoc. xxv 6). Secundam enim dixit, quia est et prima.

Cap. VI. — Sed illud nobis magna ratione tra­ etandum, et diligenti circumspectione providendum ea, an ante istam mortem, quæ separatione, ut d xi, animæ corporisque generatur, mori sæculo huic (anathematizatis, si potest dici, omnibus rjus voluptatibus , quæ nohis extra linenm vitalis sub­ stantiae mundi copiis suggeruntur) malimus : an post naturalcm inleritum, qui animam corpusque disceruit. Unde ei interitus dicitur, quod inter ipsa ent. ac medium se inter duas substantias, quae ho­ minem sui conjugatione faciebant, tertium illum, gradum perfectæ substantia' sublaturus immergat. Quoniam qui hic mortuus fuerit, mundi voluptati­ hus non utendo, et corporis stimulos obterendo, consepultus esse videtur cum Christo (Rom. vi, i 1) : et si consepultus , utique in sepulcro, sine quo esse non potest sepullura. Huic et mors alia communis il'a debetur, quæ animam a vinculis corporis soUit et liberat, cui corpori æque suum sepulcrum, et sua sepultura debetur. His duabus mortibus post gcmi­ num sepulcrum , beata illa et perpetua viia succe­ dit. Cæterum qui totum mundum hie lucrifecerit, ambiendo, rapiendo : quoniam hie facta carnis mor­ tilicare contempsit, post istam naturalem mortem, quæm transire non possumus, dicitur mcrito uno et s mpiici sepulcro es:e conditus, vel potius commen­ datus : et in secundam mortem miser incurrit, quae plena est et dolorum æternitate, ct lacrymarum per­ petuitate.

Cap. VII.— Hæc sunt itaque duo sepulcra , quæ sibi et Paulinus vir singularis ad imaginem palriar­ chx sollicitissimus requisivit: unum, ubi ct vete­ rem hominem cum actibus suis spoliatus occuleret : et licet necdum corpus deposuisset, carnalia non haberet in carnc : aliud, ubi corpore ipso, cnm ve­ nerit Dominus confringere terram ejus, exposito, animam collocet in quiete, ut fidei tunc pater ille hxc filiis contemptu, ut diximus, pecuniæ compa­ ravit : in quo divcs cum paupere non potuit recu­ bare. Huc omnes pcregrinos mundi, huc egentes , huc etiam exbæredatos pro Christo sæcularibus re­ cipict testamentis. Ideoque nee vestigium habuit in hac terra, quoniam ncmo qui cum sequeretur in­ ventus est. At nunc vos, filiæ , confidite , quæ ex eo vestigium Abrahæ estis, ex quo de terra non esse cœpistis. Obsequimini voluntati patris vestri, cujus corruptela obsecutæ non estis : qui vobis a fi­ liis Heth sepulcrum emit, quod sibi et cætcris suis noluit comparare : apud quos utique mortuæ estis, quando cum eis id quod vici in mundo possederint, non tenetis. Gratiasque illi semper agite, qui vos hoc fecit vestigium non habere : ut ibi cum Lazaro signum Abrahæ haberetis. Possideat ergo ille pecu­ niam, vos sepulcrum : ille imagines escarum, vos requiem Prophetarum.

Hæc ascripta cst etiam Paulino cpistota , ad cujus dictionem docti. viris, atque ipsi nupero ejus operum Editori maxime accedere visa est. Verum , cum multa in ea sint, quæ cum Paulini historia componi lullo modo possunt, illi etiam est jure plane merito abjudi­ cata. Ego , nisi, quod Erasmus putabat , ineptum est, in tanta Scripturum turba, quot illa ferebut ætas. di­ vinare, cujus sit, Philippo presbytero velim tribui, qui optimus auditor Hieronymi, Gennadio teste cap. 62, scripsit familiares epistolas valde falsas, maxime ad paupertatis et dolorum tolerantiam exhortatorias. Ex hit certe quæ toto contextu edisseruntur, nihil oc­ currit uobis, quod ob ejus Philippi, itemque Mar­ cellæ , ad quam scribitur. personis, rerum serie, et circumstantiis abhorreat. Marcella autem, non ut Lc­ brunio videtur, alia est, atque illa , ad quam sæpe Hieronymus scripsit. et cujus vitam epistola in nostra recensione 127, ad Principiam exposuit : ut enim ere­ tera dissimulemus , manifesto illam ipsam esse Auc­ tor demonstrai, cum ait initio Cap. II illam se vi­ disse, co tempore, qno ejus domum regalis affini­ tas ambiebat, cum eius scilicet nuptias Cerealis con- I sul expeteret.

I. Magnam humilitati nostræ fiduciam scribendi ad vcnerationcm tuam , Christi charitas dedit: qunc te fecit humilem corde pictatis, etdivitern operibus le­ ncdicLionis. Talis etenim de sanctis fidei tunæ divitiis fama processit , ut ad nos quoque in longinquo po­ sitos penetraverit, et anditn gratiæ Hei, tamquam oleo lætitiæ, impinguaaverit ossa nostra. Notum enim factum est nobis bonum tuum, quoniam illu­ minavit Deus vultum suuin supcr te. Segregavit te ex utero cognationis et terra; tuæ : non regione, sed , spiritu bonæ voluntatis : ut de terrenis opibus fide­ lem sibi constituat in cœlestibus , carum participem de quibus scriptum cst : Mulieres sapientes ædifica­ verunt sibi domos (Prov. XIV, i sec. LXX). Hæc au­ tem audientes de tua felicitate cælesti, efludimus corain Deo corda nosira , et in voce exsultationis epu­ tantes (Ps. XLI, 5), diximus : Dominus mortificat, Dominus vivificat, deducit ad inferos , et reducit. Do­ minus divites pauperes facit, humiles exaltat (I lit g. II , 6) : sed quoniam lUl. quia] calix in manu Domini est, hunc humiliat, et hunc exaltat. Quod etsi ad omne mysterium regni pertinere videtur, attamen ct ad tuam specialiter gratiam referri potest : quæ ma­ gno Domini miscranlis consilio exaltata es ut humi- liareris, ei humiliata ut exaltareris. *

II. Non enim ignoramus, vencrabilis soror et Ice­ nedicta filia, tuam præteritam in hoc saeculo glo­ riam. Nam etiam vidimus te in tempore illu, quo domum tuam regalis aflinitas ambiebat, eminentem in bis honoribus, qni destruuntur : quia etsi ipsi quoque a Domino altissimo tribuuntur, quia omnis potestas a Domino Deo est (Rom. XIII, 1) : attamen caduci etfragilcs sunt, qui sub hoc mundo aguntur : cujus figura ut umbra praeterit. Unde et i:! pensius admiramur gratiam quæ tibi data est, et magnifica­ nus in te Dominum, qui te in laboribus hominum posuit, et salutifero paternæ pietatis verbere visi­ tavit: ut te ill paucis vexatam, in multis bene dis­ poneret, teste apostolo : In hoc mundo corripimur, ne cum hoc mundo damnemur (I Cor. xi, 32). Unde et David aia : Corripiet me justus in misericordia, et increpabit me : oleum autem peccatoris non impin­ guet caput meum (Ps. CXL, 5) : ila et in Salomone scriptum csse , sinc dubio in studiis spiritualibus posita, didicisti : Quoniam Dominus quem diligit, corripit ct flagllat (Prov. III, i2, juxta LXX). Casti. gal autem omnem filium quem recipere dignatur dis­ ponendum ad vitam æternam (II Cor., xi, 59). De oo cL Apostolus non confunditur, nec atteritur : sed magis gloriatur, et potens iit in infirmitatibus suis, qui ut nos suo confortet exemplo, fatetur et prædi­ cat sibi ipsi : cui etiam usque in tertium coelum pa­ tuerat ascensus . et. quem ncque iguca illa romphea ab aditu paradisi potuerat excludere : ubi etiam inef- fabile omni lingulæ audierat arcanum ; sed tamen , ne extolleretur propter excellentiam revelationum, ita se ipsius a quo intantum glorificabatur Domini moderamine gubernatum refert, ut apposito angelo Satanæ in stimulum carnis suæ, id est, in tribulatio­ nem corporis deprimeretur salubriter, IIC inflaretur inaniter : Propter quod, inquit, ter Dominum rogavit, ut recederet a me : et dixit mihi: Sufficit tib: gratia mea: nam virtus in infirmitate perficitur (I Cor. an, 8).

III. Quamobrem cum tali magistro ct auctore in­ slrucla, ad virtutem patientiae et spem gloriæ æter­ næ, confidens esto , lilia, sicut esse coepisti, et glo­ riare ill præteritis passionibus luis, reccolens et illa ejusdem doctoris eloquia : Fideliter enim ut cou- sciusarcanorum cœlestium contestatur, non esse con­ dignas passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quæ revelabitur in nobis (Rom. VIII, I8). Tribulatio enim, inquit, patientiam operatur, patientia autem probationem : probatio vero spem, spes autem non confundit: quia charitas Dei diffusa cat iti cordibus nostris (Rom. V, 50) : in qua charitate adicati oni­ nia sustinemus. Propterea ei David ait : Diligam te> Domine, virtus mea (Ps. xvn, 2, juxta Psat. Rom.). Dilectio enin Domini virtus salutis est : quia Dcus dilectio est, et qui manet in charitate, in Deo manet. Sciens amem ct propheta, qnia momentaneum tribu­ lationis in boc sæculo immensum perennis gloriæ, ut Apostolus ait, pondus operatur, sanctus illu rex in Psalmo ut di;nus habeamur igniri tentationum exa- mine, dicit : Proba me, Domine, et tnta me (Psal. xxv, 2). Unde et iterum idem psalmographus nosicr, quasi poenitens mundi hujus gloriæ, confiletur, cum dicit : Priusquam humiliarer, ego deliqui ( Psal. CXVIII, 67). Et quia humiliatione curans sit, statim dicit: Propterea eloquium tuum custodivi. Ob boc rur­ sum Propheta : Da nobis , :'ii, auxilium de tribula­ tione. Et, Vana salus hominis est (Psal. LIX, I3). Est enim vana salus hominum, quæ putatur in hac tan­ tum vita mortali esse : de qua homini dicitur : Homo sicut fenum dies ejus (Psal. CII, 15). Et quidem tu , sancta filia, etiam documentis cdocta es probare sententiam : quia omnis caro fenum , et omnis gloria ejus quasi flos feni (Isa. xx , 6-8). Aruit fenum , et flos ejus decidit: verbum autem Domini, et qui fecit illud, manet in æternum, sicut ipse Domi­ nus manet in æteruum, qui cst aute in sæcula. Ob hoc verc dictum est; Vana salus hominis, quia vana omnia sub calo. Unde et in Psalmis habes : Uni­ versa vanitas omnis homo vivens (Psal. XXXVIII, 6).

IV. Sed de quo genere hominum ista dicat, in consequentibus docet : de cis scilicet qui vane con­ turbantur amore divitiarum suarum, in quas sicut belluuc cæcæ inhiant sine fine cupiendi et conge­ rendi, thesaurizantes in terra, et ignorantes cui con­ gregent cas (lbid., 7). Relinquent, inquit, alienis divitias suns (Psal. XLVIII, 12), ct postquam in vani­ tate defecerint dies corum, rapti in infernum omnes, non d mini, sed servi divitiarum suaruin ; nihil illic invenient in manibus suis (Psal. LXXV, 6), quia nihil præmiserunt, nisi aeternarum merita pœnatum. Ilia autcni non est vana salus hominis, de Qua dicitur : Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua (Psal. in, 9); et iterum : Salus autem justorum a Domino est (XXXVI, 59). Idco et spes in Deo posita nun confundet ( Rom. v , 5), sicut salus vana non cst quai speratur in Christo, et confertur a Christo.

V. Ergo quia accepisli auxilium de tribulatione, ne concupisceres humanam diem, ct vana salute ho­ minis gauderes; gloriare in Domino, et benedic cum, qui libi tribuit intellectum (Psal. xv, 7), ne in via peccatorum (Ps. I, 1) stare persisteres, neque in filiis generationis istius permaneres, quibus non est salus (Psal. CXLV, 3, juxta LXX) : quia prævale­ scunt in vanitate sua, veritatis immemores. Quia dum confidunt in multitudine divitiarum suarum, non po­ nunt Deum adjutorem suum (Psal. LI, 9). Tibi au­ tem facia est sors in hæreditate Jacob, et illuminati suut oculi tui in agnitionem veritatis : ut intellige­ res, quia melius est modicum justo, super divitias pec­ calorum multas (Psal. XXXVI, 16). Ideo enim miseri­ cors cl miserator Domitius (Psal. cx , 4), quia talibus suis præparat adinventiones silas ad vitam homi­ num propagandam, permisit te istius sæculi tlucli­ bus veniisque jactari : ut experta naufragium, de cætero similiter periclitari caveres. Itaque cuncta quiR passa es, sicut intelligis, vulnera quidcm cor­ poris ani, sed et animæ remedia fuerunt.

VI. In circumcisione cordis fac opera tua : ut gloria tua non sid ex hominibus, scd ex Deo ( Rom. II, 29) : 'Iui deponit potentes de sede, et exaltat humi­ ies, el esurientes implet bonis, et divites dimittit inanes (Luc. I, 52). Deus scientiarum Dominus (I Reg. II, 3), vide quanta gloriam tua HI recompensatione muta­ vit, qui te maluit participcm rcnun cœlestium fieri, quam ad finem terrestrium permanere, ut ab hu­ mana dignitate transires in regnum Dei : Et quidem maltis hominibus hujus sæculi vanitate captivis, similia Deus auxilia percipiendæ in æternum salutis offerre dignatur, sed pleri que, superantibus [Mart. plerisque spernentibus I sana censilia sollicitudini­ bus divitiarum, ac delectationibus corporum, nolunt intelligere, ut bene :gant (Psal. xv, 4): ct malunt lata via perditionis spatiari cnm multis, quam an­ gustam semitam invenire cum paucis (Matt. VII, 15). Unde et tu , beatissima, cui donatum est non indu­ rari pia castigatione, sed corrigi: neque gloriari in divitiis, sed spein ct rem in Deo pOnt're. ct a sorte divitum peccatorum dividi : quorum cor ut cœnum cst, quia et cor sicut thesaurum suum in terra de­ mergunt : transi fid beatorum pauperum sortem, quorum formam Cinistus accepit, et factus est refu­ gium pauperi ( Psal. ix, 10). Neque divites, sed pauperes beati quorum esse pronuntiat regnum cœlorum (Matth. v, 3).

VII. Tuum est ergo nunc in magna gra:iarnm actione confiteri, et psallere Domino : quæ ita ut audivimus, et babitu et corde humilitatis ornata es, ut linguæ tuæ ct menti tua' Davidica verba con­ veniant : Bonum mihi est, quod humiliasti me, ut di­ scerem manduta tua ( Psal. CXVIII, 71 ). Adjicere etiam quod statim sequitur vere poteris : Bonum mihi cst lex oris tui super millia auri et argenti (Psal. CXVIII, 72). Elegisti enim thesauros tuos po­ nere in præceptis Altissimi. Dicimus et nos congra­ tulantes libi in verbis Prophetæ : Gaude, filia Sion; lætare, filia Jerusalem (Zach. II, 10, juxta LXX), et obliviscere malorum, quæ libi de hujus sæculi honis orta sunt: quæ elcgisli tibi bonain partem, quæ non auferetur tilii ( Luc. x. 42 ). Nemo enim potest au­ ferre thesauros repositos in sinu Christi, neque evertere domum in ipso angulari lapide fundatam, ;Non enim ligno puiribili, neque stipula fragili, aut feno arescente, super infirmam arenam xdilicium collocasti, sed super itnmobile fundamentum, quod est Christus, præter quod aliud fundamentum nemo potest ponere in consummandum (I Cor. III, 11) : ar­ genio et auro et lapidibus pretiosis extruere coepisti in Christo. Et qnia perficis boc ædificium (Dei enim ædificatio es!) (l Cor. III, 9) ille sapiens architectus insistit operi tuo ut doceat te percurrere cursum bonum, oblivisci quæ retro sum : et extendi ad bravium supernæ vocationis (Philipp. III, 13), ut apprehendas in quo apprehensa es, et accipias co­ ronam justitiæ, et diadema gloria? de manu Domini. Cumque magna dies illa in igne cœperit revelari, non concremetur opus tuum sapientis ignis exa- mine , sed probetur (I Cor. Ill, 13). Nec exstin­ guatur lumen tuum, sed inter stellas clariores emi­ cet, inter illos qui fulgebunt sicut sol in regno Dei (Matth. xm, 43), et sicut luna in æternum perfecta ( Psat. LXXXVIII, 58 ) : quos etiam per diem sol non uret, neque luna per noctem (Psul. cxx, 6). Erunt enim in Jerusalem urbe illa cœlesti permanentes : cui ipse Dominus , ut scriptum est, erit et nomen et lumen (Apoc. XXI, 21).

VIII. Videntes crgo et prævidentes in spiritu revelationis, magnam tibi perennium gaudiorum messem fiorescere, exsultamus in Domino, ei gau­ dentes fructibus tuis, in vocc exsultationis psalmi canimus : Magna opera Domini, exquisita inter omnes voluntates ejus ( I'sal. ex, 2) : quia multum abunda­ vit bonitas ejus, superabundare tribulationibus tuis : quandoquidem te in eorum sorte vocavit perenni lætitia et hæreditate coelesti, et in honore regali, et in consessu superjudicialj. Tolerandæ sunt in hoc sæculo humilitatis passiones, qua tibi a Dco recompensabuntur : et tu benedicta similiter iute­ rini bis verbis consolare : ut et veterum dolorem obliviscaris, et in præsenti proposito, quo ad opera salularia elevasti mnnus tuas, corde perfecto fir­ mata, fiducialiter futurorum bonorum tibi perpe­ tuam felicitatem festiva meditatione promittas : teque ipsam in cœlum animo gestiente pr.rcurras : ut dum corpore moraris ill terra, jani ad Christum incute pervenias : dumque Christum conaris imitari, et vestigio cjus alfigeris, depositis oneribus, ct impe- dimentis utque compedibus , quibus sæculi hujus divitcs attinentur, sedentes in tenebris et umbra morti, ( Psal. LXXXVII, 7) : tu jam liberala et expedita co­ mitcris Dominum majestatis crucifixum, cujus ima­ ginem non potest portare, nisi qui in hoc sæculo nuduin se reddit et mortuum : ut seeundum ipstim Dominum dicat : Venit enim princeps mundi hujus, et in me nihil invenit (Jocn. xiv, 30). Vei secundum prophetam David : Factus sum inter viventes quasi mortuus ( Psal. LXXXVII, 6 ) : ut sic inter mortuos libera, possis juxta Apostolum dicere : Vivo autcm jam non ego, vivit autem in me Christus (Gal. II, 20). Gaude quia facta es sicut gloriosa Judith , inter virtutes pudicitiæ meriUJ viduitatis incorruptæ p- lens : sicut'et Anna venerabilis in jejuniorum casti. monia orationis instans nocte ac die.

Videtur istud ex prolixiore epistola, sen libello fra­ gmentum, maxime cum fine et debita sermonis conclu­ aione careat. Cur ad virginem in exsilium missam inscribatur, ex nullo penitus loco intelligere est: nam neque ejus personæ vola usquam est aut vestigium; neque exsilii mentio, nisi illo fortasse loco, ubi de Noe dicitur, Ecce et ille rem passus exsilii. Aucto­ rem quod spectat (quandoquidem Hieronymi liquet nou esse) stylus autem cum antecedenti proxime con­ sonat, unde hœc eliam Paulini videri ductis viris po­ tuit: eodem argumento quo illam Philippo presbytero attribui, hanc quoque eidem posse reor ascribi.

I. Si Deus ac Dominus noster Christus Jesus se. curitatem, pacem, tranquillitatem, quietem, pro­ speritatem, lætitiam, et quacumque alia csse ju­ cunditatum genera possunt, servis et cultorihus suis lam in præsenti, quam in futuro promitteret, esset nobis non immerito dolendum atque flendum, si qua in præsenti vita contraria pateremur, eo quod præter inspiratum dolorem, cujus eo semper acerbior vis est, quo magis repentinus accidcrii, futura quoque promissio esset ambigua, præsenti spei sollicitatione frustrata. At vero cum ccontrario sollicitudines, bella, tempestates, inquietudines, miserias, tristitias, odia, ac alia quæcumque incom­ modorum atque ærumnarum gcnera esse creduntur, in præsenti nos passuros esse praedixerit, contra prædictæ commutationis tædium, de promissa nun crit quis prosperitate sccurus. Si vero commonitus fueris, in ipsa commonitione habebis solatium. Et quamvis ex praedicto malo adversæ valetudinis quis­ piam acerbissime perturbetur : perturbationem :-a- en non absque consolatione suscipiet, qui in ea promissæ sanitatis signa esse cognoscit. Pari ratione nos quoque jucundos esse ac lætos, dnm spei no­ stræ signa conspicimus, comprobationem ejus su­ mimus, cum per mala præsentia, futura bona indu­ bitatæ fidei manibus jam tenemus. Siquidem, ut dictum cst, satus nostra in tempore tribulationis (Psal. CXXXVII, 59). Nullam ergo debet generare tristitiam qualecumque illud est, quod maximam videtur signilicarc lætitiam. Est enim illc superbus ac invidus, aut sui fastidiosus boni, quem ejus pro- balio reddit tristiorem. Dicit enim in Evangelio Dominus : Vos lugebitis, ct flebilis, mundus autem gaudebit : vos contristabimini, sed tristitia restra ver­ tetur in gaudium (Joan. xvi, 20). Amplectenda est ergo tristitia qua; gandium parit : ct non cjus mate­ ria est consideranda. Quia sæpe per dulcedinem fructus placet, quod amarum horruit in radice. Et itcrum ait Dominus : Hæc locutus sum vobis, ut in me pacem habeatis; in hoc autem mundo pressuramha­ bebiiis (Ibid., 33). Quid hoc est quod dicit, ut in me pacem habentis, in hoc mundo pressuram habebitis ? nisi ut tanta in nobis sit ejus credulitas pollicita­ tionis, ut cum mundi mala patimur, futuræ spci . fiducia, in summa pace nos esse credamus: tantaque , sit in nobis spes futurorum, ut omnino non sentia­ mus nos sustinere illa quoe patimur, sed ca potius arbitremur jam obtinere quæ credimus. Siquidem dictum est, unde totum nos in futuro habere cogno­ scimus : Spe salvi facti sumus. Spes autem quæ vide­ tur, non est spes (Rom. VIII, 24). Ad hoc ergo tan­ tam in nobis fidei stabilitatem Dominus esse desi­ derat : ut certius esse quod credimus, quam quod patimur, judicemus : et verius habeamus speranda quam sensibilia : et præsentes angustias non seu­ tiamus, dum in futuram spem tota animi intentione protendimur. Ac si bellator aliquis dolorem vulneris aut contemnat, aut nesciat, dum omnibus vivacitatis sensibus solam videtur cogitare victoriam. Nam ct qni tempore hyemis vadit ad balneas, prius asperi­ tatem frigoris nudus patienter cxcipit, quia eum secutura calefactio consolatur. Ita certa spes rem vincit instantem, ut illud quodammodo esse ind­ piat quod futurum est, et desinat esse quod praesens est. In me, inquit Dominus, pacem habeatis, hoc est dicere: Firmius vobis sit quod in DIC cst, qui sem­ per sum, quam quod in temporali geritur mundo. Quia mundus transibit, et Inalitia quæcumque agi­ tur in ipso, finietur. Pax vcro mea nulla umquam dcfectionc temporis solvetur. Et alibi dicit: Mulier cum parit, tristitiam habet, quoniam venit dies ejus. Cum autem pepererit puerum, non meminit jam pres­ surœ, propter gaudium, quia natus est homo in mun­ dum. Et vos nunc quidem tristitiam habetis, sed tri­ stitia vestra vertetur in gaudium. Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, ct gaudium vestrum nemo tollet a vobis (Joan. XII, 21).

II. Aptissimum namque ad comparationem tribu­ lationum præsentium et futurorum gaudiorum, præ­ gnantis mulieris induxit exemplum : quæ quamvis causam partus non absque ingenti sciat dolorc trans­ ire : quia aviditatc nimia liberos cupit, doloris lor­ mentum spernit, dum quod satis diligit, couciipi - scit, et ante gaudet ex prole, quam contristetur ex partu : nee recusat fœcunditatis exordia , quamvis certa sit ea non ahsquc magnis angoribus eventura : quoniam dum majus gaudium cogitat, tristitiæ cau­ sas amplectitur. Sic et in ornnihus pene rehus hu­ manis difficile potest esse lætitia, nisi tristitia ante præcesserit, et amaritudo præcuntis doloris com- mendat amplius gaudia secutura. Sic quidem prc­ tiosior saluhritas est, quæ post languoris recupera­ tur incommodum : et a qualibet parte, ex majore sæpe laboris necessitate, ad ampliorem solet felici­ tatem veniri. Sic qui litteræ scientiam desiderat ha­ bere, si discendi non susceperit tædia, periti e gau­ dia adipisci non poterit. Nec cujuslibct cruditionis quisquam hahere poterit gloriam , nisi animi assus aute fucrit perpessus. Agricola quoque de ubertate frugum lætari non potcrit, nisi prius terram multo labore confecerit. Et tanto magis prosperitatis spem congerit, quanto se amplius desudasse cognoveriL : et de labore impenso sperat ubertatis augmentum. Quid quod in creaturis pene omnibus ita esse cog­ noscimus : illic majorem fructum gigni, ubi onerosæ acerbitatis causa præcesserit? Nam et æstatis et au­ tumni temporibus, qum tempora ministra sunt fru­ gum, sterilitatem nimiam nonnumquam hyemis leni­ las in'ulit t cum fœcunditatem maximam frigoris sæpe præstiterit austeritas. Et quidquid elementia veris resolvit, spem ubertatis amisit. Arborcs vern ipsæ tanto numerosiore gravantur fructu, quanto acerbioris frigoris violentia reprimuntur. Cum præ­ coccs nores opportuna castigatio refrenando ad pe­ riculum festinare non patitur . utile impedimentum pruin;e : et quod reprimit, non oblocat, sed includit. At vero si paulo clementior vis exstiterit imbrium, quanto luxuriant prius indisciplinata festinatione, lauto post fructibus deseruntur, cum futurie vircs importuno tempore consumuntur. Semina quoque ipsa terr.R jacta atque commissa, quanto glaciali fri­ gore arcente tardius surgunt in frugem, utili radice proficiunt, ac tanto postmodum amplioribus fructi­ bus prægravata curvantur. Navigantibus quoque ipsis longe serenitatis spem pollicetur nimis valida ct diuturna tempestas. Sic et omnium fere creatu­ rarum spem diflicilc exsultatio aliqua, nisi mœrore i ræeunte, succedit. Quæ cum ita sint, æquanimiter ferre convenit : etiam si nos tribulationum ac dolo­ rum asperioris hyemis procella concusserit, lanto ampliorem æstatis fructum delaturi, quanto prae­ senti frigore vitati habere contigerit acriorcm. Di­ gerit enim austeritatem, quam poterat reservare, quidquid primo impetu eripit in exitum. Nee ulla i uus insurgentis pelagi debet terrere tempestas, cum ventura nostra sit etiam numquam finienda tran­ qu llitas. Domini est enim vox illa , dicentis : Beati estis cum roa maledixerint homines, et persecuti vos fuerint, ef dicent omne malum adversum vos : gaudete ct exsultate, qnia merces vestra copiosa cat in cœlis (Matth. v. i i , 12). Quisquis enim mercedis et bea­ tinudinis suæ causas non cum ingenti gaudio suscipit, certum est, eum aut infidelitate ant inperitia laborare. Optandum csl etiam quamvis sit amarum, quod lu­ crum, parit : ct cum lætitia majore sumendum, quidquid ampliorem generat mercedem. Nee conge­ stio laboris vitanda est , quæ cst augmentatio com­ modorum. Sic namque negotiatorum aviditas am- putoris quæstus causa , nec maria pertimescit, nec terrena discrimina, quæ interdum etiam causæ solent esse damnorum : et propter majoris lucri spem, na­ vigationis et peregrinationis incommoda libenter assumit : quia quamvis magnus, facile contemnitur labor, ubi non tan. laboris quantitas, quam ejus uti­ litas cogitatur. Kt si id fieri propter temporalia, et incerta lucra conspicimus : quid nobis propter æter­ na , et sine ulla ambiguitate ventura, sit agendum cogitemus. Nam cun. illorum lucra, insidiæ, vcl pe­ ricula præcedant: similiter nostra commoda dispen- Iliis cumulantur, et sub periculo feliciora contingunt. Quæ incommoda intantum tribulationem non me­ luunt, ut etiam mors possit propter illa contemni. Siquidem pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus (Psal. cxv, 46).

III. Sed ego te cur ad tribulationis patientiam, hn­ manis aut præsentis vitac provocare conor exemplis: cnm nullum pene sciamus fuisse sanctorum, qui procellosum hujus temporis agonem absque trihnla. tionis tempestate transierit : et tantorum odia in­ fectationemque pertulerit, quantos vitæ suæ dissimi­ litudine castigarit? Castigare enim alium videtur, qui ab ejus conversatione dissentit. Nonne sancius Abel, qni in hoc mundo primus innocentiam conscr­ vasce reperitur atque justitiam, cum illibata Dco obtulisset munera , mox ut munerum respectu Dco placuit, usque ad mortis illationem , humanum, vel quod sceleratius est, fraternum statim invenitur odium invidiamque sensisse : ct fratris ejus, qui illi et pro germanitatis necessitudine, et pro solatii causa (quia soliadhuc præter humani gcneris prin­ cipcs in universo mundo erant) majorem debebat charitatis affectum ? Sed injustitiam maluit omni consolatione destitui, quam justi cujuspiam societate dissona confoveri : si tamen consolatio recte dicen­ da est, ubi tantum dissidet animus, quantum viia discordat. 0 Cain miserande ! quid agis? cur in fra­ terni et innoxii sanguinis effusionem crudeli satis odio furiosoque prorumpis? Quid libi solitarius commeruit frater? quam vim intulit, quam fecit in­ juriam? Sed quae major injusto injuria esse potest, quam vita justitie [F. vitai justitia |? In hoc tan­ tum libi displicuit solitarius frater. qnod De.. placere gestivit? Fuisses et tu Deo placens : numquid et le ille excluserat? An tam paupe­ rem Oei charitatem essc cognoveras, ut vos smul amare non posset? Sed quando hoc amens sentit invidia, quæ contra honum semper laborat, et non vidct ? Dcniquc quod justum est videndo non passa est: moricndo, maTis accepta vilefacit. Erubesce, o nimis miscrandc, livore testaris meliorem te esse, cui te cxhihcs nociturum. Quæ igitur hirc tantæ crudelitatis duritia fuit, ut non vcl solitudinem tuam rccogitares? Quo animo postmodum parricidali ili campo reversus cs , qualiter postea absque unico fratre solus in toto mundo vixisii ? non tam in fratre lucrans hæreditatem, quam quod duo cratis, auri­ liuin sollicitudinis perdens. Quid cnim intra cogita- tionis tu:c secreta volvebas, quando tecum illum , quem solum familiarem, quem solum socium, quem solum collegam habere consueveras, non vidchas? Num sanius fuerat, si ita tc furor invidiæ compulis­ set, ut ipse in tc sceleratas verteres mallus, et arma parr cidalin, tua qnatn fratris vitt sensisset ? Nullus tam crudelis homicida est, quam qui ita erga alte­ rum sævit, ut non pareat sibi. Quid miser facinus tomum interroganti Deo negas : ct dum excusare ere­ dis, accusas : ut nulla tibi nec confessionis lice men­ dacii possit ratio subvenire? Nam iim scivisses ma­ lum esse parricidium, non negasses. Sed hæc consue­ tudo peccantis esi, ut malum semper vclit negando geminare, ct dicere sc, aut non fecifse quod f. ct, aut bono operatum esse zelo, quod eum constat malo gessisse livore. Et putas, miser, quod illum fa­ cinus latuerit tuum, quem indigni muneris tui causa non latuit. Non ergo quia illut. quicquam lateat, in­ terrogat, sed ne tibi ignorantiæ excusationem relin­ quat. Nam cunt fratrem negas te scire, quid ge>se­ rit confiteris, et asperitatem crinitis suppressa con­ fessione confirmas.

IV. H.cc ideo paulo latius executi sumus, ut tam invidia' malum, cujus extimari crudelitas non potest, quam in pr;esenti vita conditionem justitiæ pandere­ mus, quæ statim cum odio sui cœpit. Quæ ne tunc quidem absque multa persecutione esse potuit, cum unum tantum haberet inimicum. Et si lan grande odium ab uno hoste perpessa est, ut usque ad vitæ interemptionem veniret, uon homo quicunque, sed frater, quid ex ea tunc sustinere posse credendum est eum, qui hostes tot extrancos babet: et ubi per molem auctæ pravitatis a multis potest audire so­ ciorium quisque justitiæ cultorum ; Vcnile, circum­ veniamus justum, quoniam inutilis et contrarius est opcribus nostris (Sap. I, 12)? Sed dicet aliquis : Quisquis vi1arc invidiam cupit, timeat pluribus innotescere, vel placere. Ecce justus Abel nullos habuit , quibus innotesceret, vcl placeret: et tamen invidiae odium vilare non potuit. Errat enim qui­ cumque absque hominum amicitiis contrahi non posse opinatur invidiam : cum ilia non tam humanas amicitias, quam solain Dei amicitiam persequatur. Unde ne ille quidem absque invidiæ infestatione esse potuit, qui vel soli Deo placere gestierit. Suflicit enim ad invidiæ stimulos incitandos, si te illi pla. cere cognoverit, ultra quem alius esse non potest. Sed nec sanctum Noc in praesenii vita inconcussæ securitatis quietem habuisse cognovimus, dum ini­ quis existentibus cunctis, solos in universo orbe ni­ titur custodire justitiam : duin aream fabricat, rc­ parandi orbis semina continentem : dum se futuro diluvio praparat, ei fidem venturæ inundationis, se­ dula cir.i denuntiat: dum lam sibi quam suis, quam­ quc cunctis animantibus alimenta conquirit , justitiæ merito, vitam mortis tempore reservaturus : dnm post tantam bominum numerositatem, solum se cum suis remansisse superstitem dolet. Scd solatium non perdit dcsolala justitia , cui consortium Deus est , omni celebritate festivior. Ecce et ille rem passus exsilli, perempta bominum frequentia, et si non omni sola­ tio destitutus partis, tamen pene solus relictus, agno­ vit se Domino valde servire. Unde non magnopere exquirebat vanam hominum consolandi gratiam, qui jucuadiorem ac pleniorem habebat in Den fiduciam. Sanctus quoque Abraham , qua: vel quanta perpes­ sus ost, dum fidem solus inter <unctus servat incre­ dulos : dum patriam ei propinquos descrit : dum uxoris sterilitatem dolet : dum propter es æ inopi um, modo in Ægypto , modo in terra Geraris peregrina­ tionis sentit injurias : dum mori propter uxoris put­ chritudinem timet : dum sibi ereptam mœret : dum proferre eam nun meruit , quod æquissimi judicis Dei non est passa justitia : dum corpori vulnus ju­ betur circumcisionem iuferre : dum filium cun matre ejicit ; dum in Isaac dilecto tentatur : dum religiosus parricida esse præcipitur : Sed facile ad omnem ja­ cturam consentit fidelis, cui magis ac magis ac ma­ xima succrescunt: quandoquidem etiam centuplum receptura promittitur. Ipse vero Isaac quibus tenia­ tionum generibus quatitur , dum escæ [Murt. esse I inopiam patitur : dum peregrinationis experitur la­ bores : dum propter uxoris specicm nimiam ipse metuit, qui anxietate conficitur, et eo ipso quo ob­ lectabatur, alfiigitur cum illi forma conjugis, quæin securitate placucrat, in formidine displicebat, dum regis æmulationem patitur : dum eam quidem pos­ sidere illi absque invidia non licet. Sanctus quoque Jacob quam multa patitur. Primum cum fratris sui Esau , propter collatamsibi benedictionem , morti­ feram sibi invidiam contrahit : cum cjus odium, in­ dignationemque declinans, ad Laban salus pergit ; cum propter uxorem servit : cum dilectæ sponsæ soror non amata supponitur : cum prioris amoris damno, matrimonia ilii fraude geminantur, et rur­ sum pro non optalo connubio, septenni servitio subjugatur : cum fraudem patitur de mercede : cum post viginti annorum mercenariam servitutem , oc­ culta magis fuga, quam libcra proficiscendi expedi­ tione discedit : cum Laban persecutionem timet : ( um fratris sui formidat occursum : cum delusam filiam suam Dinam perhorrescit . cum dilectissimæ Ixris Rachel funus deflet : cum dilectissimum iil um [Al. tac. filium ] Joseph acerbo funcre consumptum a bestiis dolet, sine solatio sepulturæ: cum Benjamin, quem etiam consulI pluI odiose putabat, contulerat [Al. in quem contulerat] charitatem : et quem se non amplius esse visurum inituebat. Defessus jam lan annis quam laboribus scnex . et paicr justissimus ingemiscit. Sunctissimus etiam Joseph de tentatio­ num generibus conflictatur ct quatitur , cui ac si tribulationum semina species videntur fuisse justitiæ. Nam quoties aliquid sanctæ vel pic gessit, toties in­ tolerabilium tentationum discrimina subire com­ pulsus esi, justitiæ consentiens, ct spe confortante perdurans : ut laborandum nobis sit, quid in cn lauda:;do primum debeamus assuurere justitiæ : san­ etitatisne IMart. sanctitatisque I perseverantiam, an patientiæ æquanimitatisque virtutem. Nam cum fra­ terna dilectione somnium , ut frater fratribus indi­ caret, invidiam eorum odiumque contraxit : quasi aut ipse se [Al. si]somniasse finxisset,aut visionem iilam ad subjugandorum ac terrendorum indicium nuntiasset. Inde cum ad ipsos cognosceadæ salulis corum causa fuisset a patre directus, injunctum sibi iter festinus aggressus est, quo celerius eorum posset odia saturare.

Visa hæc est olim Erasmo non ebhorrere a stylo Tertulliani, quantum, inquit, ex illius fragmentis licet odovari ; eat enim affectatior et duriusculus , etiumbi gravibus sententiis. Existimantalii, fortasse r'tiamcon­ gruenter magis, ad subsequentis dictionem Epistolæ , quæ, nemine jam diffitente , S. Maximi Taurinensis est, eam ita accedere , ut tantum noM certo ascribant. Ego, ut pronuntiare nondum hac de re ausim, sentio tumen , prol ius ud horum opinionem , eum qni hæc scripsit, personam sustinere episcopi, qui se statim inino ait, Dominicarum rerum religiosa necessitate occupatum, etc.

I. Quamquam certissime noverim, experientiam tuam alieni consolaminis levaminibus atque remi­ giis uon indigere : eum languores ærumnasque lan­ guidi corporis, stuporemque membrerum rigentium, vigentis calentisquc animi felicitate ipse confoveas, ac medica ratione cures atque componas : tamen inter adversa præsidium, inter morbos remedium, iuler curas solatium , in flunctibus alienæ manus remigium semper quæritur et optatur. Pars cst enim procul dubio maximarum medelarum fraterni con­ solaminis fructus : et Ines dictorum, a dulcedine consolantium , levamen fissis :nimis introducit. Et si non corporeis in membris, recessibus animi tamen et abditis , spirituali sluilio componit hominem , et inserit ut medicus sospitatem , juvatque conamina exhaustarum virium, sub longarum sarcina pres>u­ rarum : maxime cum scriptum sit : Frater fratrem adjuvans exaltabitur ( Psal. vm , tU ). Ob hoc igitur quonialn dominicarum rerum religiosa necessitas ila inc tenet occupatum , ut frequentatu corporalis ac. cessus, aerumnas tuas illustrarc non deiur facultas : placuit sicut petisti, ilL qualicumque solatio liucra­ ruin lenirem tam longa tentamenta virtutis, imo pdius satum commodum visitarem ; et animum Christiana virtute fundatun in nobur maximum pro­ moverem. Qui regnorum cœlestium prædam censum­ que muneris sempiterni contendimus occupatu, esse nun possumus sine aliqua congressione victores. Numquam enimdelicata ac ignara certaminis virtus, vittoriæ palmiferum culmen ascendit : aut præmium de subac is adversis accpit, qui victoria chariorem vilssimam judicat sui corporis vitam. Nec montis enim concutitur inem, cui de morte vita nascimur. Pretiosum esl iSti cl sanguinem fundere : felicitatis est cum infelicitate pugnare : Summæ sanitatis cst acrba vulnera sustiucre : jactutam quoque ferra membrorum, op:naLur maximum lucrum. Et quod est ultimum dicam , præclarum est illi in ipso cer- tamine palmiferam creditori animam rcvucare. Me­ lius enim est, sicut ratio determinat, si quod naturæ debetur, virlut [Mart. viriutcl solvatur. Fcrcndasunt, frater, ferenda sunt igitur cuncta , per quæ te Uo­ lumus affictione longissi<na voluit expertri, et in magna præmia destinate :

II. INFIR. Quis animus, non jam submissis viribus ferat istos inevitabiles casus ut perniciosat calami­ , tatis incursus , atque morbos infestos : quautum video jam cum ipso corpore morituros?—HIER. Cnm periculis jam neccs*e est congrediatur et certet, quem tempestas inter fluctus invenit. Et quamvis nemo libens periculum patiatur aut ferat, tamen sub pou­ clerc periculi, cogento necessitate, duratus. — INFIR. Sed alia mihi anxietas accedit, quæ mœroribus du­ plicatis, mens "ensus involvat, et mordacibus curis, inexplicabiles curas imponat. Movet enim me, quod cum talibus tentamentis, et cum tam obstinati morbi certamine mihi soli contigerit dimicare? cum alios noverim et mitioribus plagis esse correctos, et com­ pendioso luctamine exstiiissc victores. Cur mibi Do­ minus nou cum cæteris certamen indixit? Cur mo nun sicut cæteros castigavit? — HIER. Primo enim non debes in tam arduo certamine constitutus de humilibus cogitare. Inferiora sunt enim præmia in­ ferioribus pugnis. Ubi denique fortia fortibus impe- rantur, fortiorem fortior muneris sequitur census : ct ideo ignominiam judicat fortis cum iufcriore cotn­ poni. Magnus est cuim qui vicerit magna: devetionis Cat maximæ maxima sustinere : ingen is virtutis cst, ingentia superare. Namque meritis eminentioribus excellit creteros apud regem, quem plurimum turba- verit cauma bellorum, ct reddiderint superata victo­ rem. Adest dcnique pra da , in ipso conflictu con- gruens qualitatis certaminis, merito destinata victoris. Numero castreusi pondera pro viribus reges impo­ nunt : medici pro causis medelas impendunt. (jui curandus est, non dicit medico qua lege curetur. Nec miles eligit quo mitiatur : nee servus quo verbere castigetur. Quod enim cx majoris pendet arbitrio, non est in poK state subjecti. Ergo qui superna re­ gimur potestate, ct incr mundi miserias multiformes corrigendi, versamur, nac nostrum cat de potestate Domini, aut plagas eligere, aut alia certamina quæ fcrendo vincamus : sicut nee servorum est eligere do dominis genera flagellorum. Numquam cnim ex ar­ bitrio pendentis pendet licentia verberantis. Potes­ tatis cst emendare, conditionis esi subjacere. Regis est onus imponere , ci militis cst sustinere. Quippe cuin ab [Al. ct ab] ipso rege nihil geratur injustum, qui suis legionibus pro viiium qualitate bellicos su- dcoes imponens, fortes mittit ad furtia: infertoribus compcetentia jubet, ut. nec inferior contra proprias vires certamine potentioris arccatur, nee p otentior inferioris certamine, degradatis meritis, humilietur. Et dum hoc agitur, ut nullus in alieno minoretur , aut certe succumbat, omnes cupit esse victores. Nec inimicus est medicus qui ierit, ut periculum tollat , et vulnere vulnus excludat. Nec adversatur paternus affectus , si iIeros doceat amplexibus flagellorum. Paterna enim flagella exercitia sunt innoxiæ pietatis. Ergo quoniam castigatio corrigentis, :minoris est causa, cum de pictate descendat : ana medicum percusso­ rem , cujus plaga mater est medicinæ. Nibil enim impium pietas pal'it : ut virlulihus amplexis, fructum pietatis spiritualiter curatus includat ; Ego, inquit , Dominus, necabo, et vivere faciam: percutiam, et ego sanabo (Deut. XXXII, 39). a Olim cra!, mulcedine consolalionii, qua voce et S. priJ nus utitur it! duah. lipisioi. print:r ad Dona­ tuur; et A. Gellius lib. XIX, c. 9; et Uoethiu* lib. II de Consolatione. Sidonius quoquo lib. v, epist, i7, niiiquc. Nec suue crat illa icclio immutunda.

v III. INFIR. SeJ aisti : Ergo ferit pictas ? — HIER. , Fecit uliquc, ne impietas judicetur, si non corrigat delinquentem. Cum enim non dcsit in bomine, quod curetur, ferit ut curet ; ut sunt manus medici, quæ multa ladendo conferunt sanitatem, non sine murmure patientis. Hoc modo et nos sub cura ictus medentis, inter ipsas mœroris angustias, sic in Do­ minum murmuramus ut in medicum vulnerati, qui curantur ct dolent. Aggredere igitur, frater, aggre­ dere sustinetiæ remedium, quo valeas gravidam tentationibus sarcinam levigare, et pcricula dnm Ita­ tcris superare. Jacentia membra animus rigidus con­ solctur etcurel. Regnum lcneat virtus intra corpus anxictatibus captivitatum ; ut anima inclusa pericu­ lis vigeat ipsius libertate virtutis, quæ in conflictu tentationis, varie legalibus tubis jamdudum jussa est praeparari , ct in ipso vestibulo dominicæ servitutis, contra infestas calamilates armari. Fili, inquit, ac­ cedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et præpara animam tuam ad tentationem (Eccl. II, 1) : Ergo cunt tematio nostris utilitatibus prorogetur, non est mirandum, si nohis ejus ardor accidat: si­ cut beatissimus Petrus in Epistola sua monet, ac dicit : Nolite mirari ardorem accidentem vobis : qui ad tentationem vestram fit, ne excidatis inter varios sæculi fluctus (I Petr. iv, 12). Frequentibus procel­ lis Chrristiana vita quatitur atque tentatur, et pres­ suris innumeris lætatur ut crescit. Quod Salomon beatissimus propheta ct satis illustris testatur et probat. Conjungere, inquit, Domino et sustine, ut cresat iti novissimo vita tua (Ectli. II, 5). Navigium vim nostræ agitationibus gandet : sola tranquillitate turbatur. Stupet cui... cursus, cessantibus ventis ; periclitatur, si pcriculis non probetur. Incertum est enim utrum ad Dominum pertineat, quem pres­ sura miter gloriæ ventilando non purgat, premendo nun Tutrit, castigando lie In probet, cædendo non cu­ rat. Nam cum verhera nohis atque varia tentamenta : nor divinus impendat, ac sicut medicus conferat remedium de contrariis ct torquendo succurat : non sc probat ad amorem pertinere Domini qui pla­ pis medicinalibus non meruit subjacere. Sed torsi­ tan dicis : Si meus est amatur Deus, cur me igitur amatoris mci flagella gravi laceratione mœstificant, et hædendo conturhant ? si inc amplexibus flagello- rum torquct qui ,luat, jam partes odii falsus amor exercet : jan inalo oderit, lie torqueat. Imo cave non odcrii, roga ut amare dignetur. Amor cnim emendat odium ,'cro supplicium comminatur. Amor dis ciplinam consuevit impendere, odium vero, di­ clantc sententia, reatum feci'arc. Quod odium nati­ vitate humani generis cx Deo in hominen prop aga­ tur. Et idco cst hominis, quod odii, aut trascitur Deus : odit dum offenditur, irascitur dum non roga­ tur offensus. In odium coint sui provocat Dominum, qni factis odibilibus se odibilem facit, et offensum ro­ gare contc unit. Cæterum amat Ocus hominem, ut artifex fabricam, sed odit mala opera, quibus fabrica urgetur in lapsum, et cogitur in labinam. Et qui mala opera odit, malorum operum non potest amare factorem : sicut Salomon sanctissimus protulit : Odio sunt, inquit, Deo impius et impietas ejus (Sup. xiv, 2). Ergo melius est in hoc mundo annis vergen­ tibus perituro, cujus senectutem premit ac sorbet occasus , ex amore Domini medicinalia suslinrre verbera, quam ex odio exspectare insanabilem pla­ gam et sub fulmine sententix ducere damnabilem vitam. Melius est inter manus mcdici transiturum ac modicum sustinere tormentum, quam re nuntiare medico, et incurrere supplicium æternis tortoribus vexalurum. Aut si adhuc miraris amatoris nostri medicinam, per flagella constare, illud quoque dc­ bes mirari, quod torqueant remedia quos medicus amat, qui nocendo quod nocet excludit. Utique qui nocentia quærit excludere, non potest non nocere : et ideo nocendo curat, ut charior sit sanitas pra pa­ rata moeroribus. Si enim Incdicina non laceraret sanandum, meritumsanilatis ire semper delectarct in voluntarium vulnus. Si non mordacibus adjumentis nocentium medelarum cura pretiosa constaret, cu­ randum causa non cogeret in moerorem. Et ideo re­ mediis nocentibus cura perficitur, ut moeroris pretio redempta sanitas, charior habeatur et grata. Ergo qui amandus cst, quolibet esamine non potest non emendari : qui corrigendus est, nou potest non fla­ gellari amatoris verbere : qui curandus est. meden­ tis mordacitatc non potest non noceri. Quid mira­ culo stupes de pcriculis exspectat auxilium, quem curat ignis et ferrum Multa sunt cniin qua; non nisi I percussa sanantur. Multi sunt quos medici siue ferro curare nun possunt. Qui sanitatem diversa per tor­ menti regati concedunt, amarissima pocula, «exi­ gente morbo, remedii causa non sitientibus sæp e propinant, quæ non sinc frontis rugositate sorbenttur. Nam si vultum hibentis attendas, tristiset anxius hi­ bit, ut Intus et incolumis vivat. 0 rationabilis ct incommodis commoda salis perversitas medicinæ ! Urgetur homo bibere quod non sitit : cui remedium est aliquando quod sitil. Nam quia interdum ciborum abstinentiam præcipiunt : indii ta jejunitate corpus exonerant, ut de ipsa lassitudine rcfectum atquc for­ tissimum reddant. Repentina vulnera qua; casus in castris advexit, fovent, ligant, sarciunt, curant, mœstificando lætificant, fatigando confortant, læ- ) dendo medentur. Nam dum patulo vulneri continuata partiunt cute quibusdam fibulis inferunt sanitatum vitam consolando pollicentur, quam curando con - ponunt. Scd leviora sunt ista quæ diximus : apud quos est remedium non sinc scalpello demere putic­ dines enervatas, et amputare de lumine vivo mor­ tunc partes; licet unum membrorum non sine sensu totius corporis amputetur, homo tamen suis damnis consentit ut vivat. Apud illos aliquoties detractis cti­ tibus, ct ipsa ossa raduntur, ne totus homo pericns cradatur. Apud ipso; nonnumquam collectio vermi­ nans et æstuans tumor, medicinali ferro sulcatur. Apud ipsos ignis urit, ut refrigeret : mordet et la­ cerat pulvis, ut sanet. Quid plura ? Sub medica pie- tate homo plurimum torquetur, ut plurimum vivat. Ecce necessarium periculum, in quo benelicium est fidele tormentum. Periclitatur pro certo quem me. dicus curat, sed perit et dccipiiur cui renunutiat. Huic enim, licet sub tormento, vita promittitur : :Ilii vi­ vendi spos denegatur. Erpo ubi necessitas exigit, periclitari melius est quam perire. Incommodis no­ cere cum fructu commodius puto, quam negatis in­ commodis interire ; i l est, satius est remedio tibi noceri, quam non posse curari.

IV. Huc secundum cœlestem medicum loquor, et ad curam magis refero spiritualem, non ad illam so­ lam quæ arte moritura, mortatibus versatur in mem­ bris. Nobis est ergo melius a Domino redargui, ca­ stigari, et sub ejus plaga curari, quam ab ejus me- dicim incurabiles removeri. Arcet enim a suis vul­ tibus Deus, quos vidcrit incurabilis morbi iniquitate vexatos : et sicut pulverem nut paleam impciu tur­ binis pcr vitia dissipatos atque dispersos : sicut ipse in sua vode loquitur, dicens : Recedant a me ini­ qui, vias enim illorum scire nolo : quoniam lucerna eorum exstincta tst, et gemitum habibunt in vita sua. Erunt enim sicuti puleæ, quæ a renuo volant : ei sicul pulvis, qui a tempestatibus tollitur (Job. XXI, 16, i7, 18). Eorum vias non vult scire, qui viam omnino nolunt teucre penducentem ad sublimia. Ad unum enim Dominum uni via in Christo tenenda est, quæ angustanitibus tentamentis in spatio longæ securita­ ts inducal. Iluic soli vir paiet palatium cœ i. Cæte­ rc vero volutatum anfractibus tortuosæ regionem flaùùiferam petunt. De quibus Salomon cic propria voce testatur et dicit : Sunt vitæ quæ videntur lumini­ bus justæ, et in fine illarum tristitia et dotor (Prov. xiv, 12). Et per has vias illi pracipites gradiuntur, qui­ bus cursus inimicæ vitæ, blandimentis fallacibus adulatur ; quos fallit surdum tempus ei decipit, rc­ c.pit interitus ct includit. Quos sicut in scopulos perituram navem tempestas hnpellit, sic infelix fc­ licitas in interitum pronos et. lahilcs ducit. Et sicuti aliquem securis incessibus gradientem, repentino casu, aut marmoris levitas, aul labina pavimenti sabversa pedum tutela contorsit; ita quos infeliciter ducit secundarum rerum iter incertum, vitaque, male jucunda, necesse est in irrevocabilem lapsuum subi­ taneus casus impingat : sicuti S alomon sanctissimus testatur, ct clamat : Sicuti, inquit, qui in pavimento cadit, sic casus malorum festinanter venict (Eccl. xx, 20). Ili sunt proc ul dubio, qui no n merentural cti­ jus miseriæ ventilatis flagitationibus agitari, quibus æterna ægritudo nutritur, nec verberari cum sanctis, Domino castigante, cum quo post flagella regnetur : quorum David hoc carmine flagilat mentionem : In tcogitutionibus hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur : ideo tenuit eos superbia eorum (Psal. LXXV, 1). Cernis igitur medicinali flagello im­ lucritus dIspici, ut meritos an icabiliercastigari. Iarcus enim omnium Icus, ut est medicus fidel.s erga susceptos, ct genitor circa liberos suus, quos amat, sic ferit, ut corrigat, non ut occidat, Ergo felix cst qui vapulat, ubi amoris cst plaga, Beatus quem superni verberis remedium curat, corrigit, emendat, atque componit : cum David beatus pro­ pheta et satis illustris sic concionetur, et clamitet, dicens : Felix quem tu emendaveris, Domine, et de legi! tun docueris eum (Psal. XCIII, 12). Ergo quo­ niam ex divino premissu, diversæ mordacitatis lan­ guoribus subjacemus, ac longa calamitate curandam gcrimns vitam, in examen nostræ virtutis, prædictas olim miserias æquanimiter perferamus. Infelices ac multiplices casus, anxietates et fletus quos incurri­ nius nati, mentis felicitate portemus. Nec mirandum est enim, quod malorum frequentium stragibus variis sic mortalium vita populetur in mundo, in quo nemo nascitur ridens, in quo nemo lumen vitae nisi cum lacrymis auspicatur. Cum nos denique maternæ vulvæ tentorium ostenderet mundo, nentes didici­ mus mundum : ut quasi malorum primitias in primis lacrymis gustaremus. Salomon propheta hac pronuntiatione testatur : Ego, inquit, natus accepi communem ætatem , et in similiter factam decidi ter­ ram : primam rocem similem omnibus emisi plerans. In involumentis nutritus sum et curis magnis, Nemo enim ex regibus aliud habuit nativitatis initium. Unus cst ergo omnbns introitus ad vitam, et similis exilux (Sap. VII, I. 2, 5). Necesse est enim ut qui vene iI, transcat, ubi vitam egerit peregrinam : maxime cum iia Salomon protestetur : Unus , Inquit, introitus ad vitam , ct similis exitu. Quid crgo prosperitatis aut lætitiæ potest nohis occurrere , ubi primo discitur HIrc, cl inter ipsa cunabula nascentis infantiæ, ct ill ipso vitæ vestibulo , nihil aliud novi de mundo quam fletus occurrit? Limina mundi cum fletu cal­ cavimus, febimus equidem transituri. U angustium et sati: anxium tempus viiac mortalis, ubi Cun initio nominatur et lini., initium nostrum cum fine susci­ pimus ! Jain captus est morte, qui natus cst. Testes sunt mortui, cum non negant se morituri. Ergo quo­ nam, ituri venimus, peregrinantium more quod ac­ cidcrit intra mundi hospitium , quai transcuntes ferendo vincamus: mala imposita , bena devotione portata vincuntur. I'cjus enim nocetmalum, si male portentur. Ibi profecto solamen virtutis opus est (sub contemplatione scilicet supernæ mercedis ) uhi sic desideratur finis ct exitus vinc, sicut in pelago I tutela portuensis optatur. Quis enim incr anxleta­ tcs vagantis sæculi arumnasque morborum I, den- tiuni, non magis mortem desideret, quam longam sntik ut languidam vitam, dicente Salomore : Mellor cst mors, quam vita amara : ci requies æterna, quam languor p rseverans (Eccl. xxx. 12) ? I talibi : Melus liGi mori, _ quam vivere ( Eccl. XL, 29). M<rs enim omni homini dat requiem. Pro cnr.o inter mala grassanta necessario exitus siben er optatur. Scd sicut nec nostium fuerat naci, ita lice potestatis nostræ est mori. Alioqui si in nostra potesta e II ori consisteret, esset in potestate nun mori. Ad boc ill­ tcr nostras angustias mortis requiem flagitamus, quia inter mala de bono solamen est ion lacere ( navigantium more, quibus refrigerium est inter in­ festos atque sollicitos cursus loqui de secuiitate portuensi, ad qnam etsi ion liccal, quantum ani­ mus cupit, cclerius pervenire ; juvat tamen et sntis pulchrum est, meliores partes Optare. Sed quoniam nec nostræ potestatis est potiri melioribus , quæ de morte nascuntur, exspectantes meliora , bonum in­ tcrirn geramus inter mala certamen. Bonum autem certamen est, malis non cedcre, sed mala virtutis bono portare, per quae in meliora de morte nascen­ lia morbis atque carentia sublimati portemur. Sine ducatu enim atque morsu iufelicitatis, in triumphos immortalis gloriae non pervenitur : quia pcr discri­ mina conliciiur cursus in portu. Primo triumphator nou potest dici, nisi cui victorium virtus invenit: quæ omne quod timetur, sub se cernit elisum, tra. hitque invicta captivum.

V. Est interea sæculum , ut est mare impatiens natura , et sine ventis inflatum , eriges scilicet in ipsa tranquillitate minaces atque terribilcs fluctus, quod licct sessoies non nocent suos, habet tamen aliquid formidinis etiam innoxia magnitudo, nee na­ vigantibus desunt formidines frequenter et ictus un­ darum. Numquam denique gubernater lotos sinus sccurus explicuit. Et. in hoc mundo qui fragosum vitae hujus et turbidum quaerimus cursum, malo­ rum tangimur minis frequenter ct cansis i maxime quos inicr regia castra militia cœlestis signatos in. clusit. Jam diximus sæculum pciago comparari, ill quo rara sunt prospera , densa sunt turbulenta , ex­ pavescitur, timetur, morbi quoque non desunt : so- I Ins exitus sccuiitatis cst portus. llinc atque ilinc ingruunt calamitatis incursus infestæ : sed usque ad portum , id cst , ad exitum, virtutis cst tolerare. Inter pcricula gubernator navem tuetur et servat. Inter calamitates animus rector hominem gubernat et regit. Quamvis aliquis perientis paululum lem­ peratis , navigium tractabile ducat : sed potius ilia exspectatur, atque triumphis majoribus excipitur navis, quæ turbido flumine coactos in verticem (ln­ ctus potenter excusit. Hanc excipit profundo cum gaudio turba portuensis. Hanc excipit securitas triumphalis, Speciosus est miles in exercitu consti­ tutus armorum : squalet vero deformi virtute segnis ei vacuus, qui in campo nec sibi est cognitus, lice alteri notus. Caret enim laudibus, carui ct præmiis. Et idco nocivum non debet essc periculum, ubi na­ scitur præmium. Nec debet miles revocari, aut pati formidinem, ubi scquitur palma victoriæ. Sua enim felicitate miser est, qui cum infelicitatibus, quibus gloria gignitur, numquam meruit habere conDictum. Nec suam virtutem didicit, quem calamitas non excussit. Semper denique inertibus membris, suarum virium jacet miles ignarus et ignotus sibi, qui num­ quam bellorum calentium gloriosis æstibus anhela­ vit, numquam sudoribus triumphos invenit. Nec eum sequitur felicitas præmiorum, qui sarcinam gestare non vult armorum. Et idco in usu debet esse quod præmium generat, et optabile quod gloriam parit, . Ergo quoniam cum diversis tentationum jaculis di­ micantIum est nobis : si quid emerscrit, quod vires examinet, quod membra concutiat, quod animam prohcl : quasi occasionem muneris atripiamus am­ plexu virtutis. Ita debet esse animi immobilis vir tus, atque mentis inconcussæ robur invictum, ut est pc­ tra ill mari, quam inter fluctus natura fundavit, quai undarnm tumentium collisione frequenti vapulat, nec movetur. Itaque ubi bominem adversa in prælium provocat, et in certamen calamitas urget et cogit, animus felix virtutis clypco producat armatum, prae- stetque inler pericula tutum et securum, inter infe­ licia o tendat felicem, inter angores exhibeat lætum, inter morbidas ægritudines sanum : efficiatque sus­ tinentiæ jaculo, victa calamitate, victorem. Supera- tur enim morbus in corpore, si discat animus susti­ nere : et ideo ubi corpus jacet infirmum, in recessi­ bus major alenda cst virtus, parandumque quod nec lassitudo decutiat, aut alas incliner.

VI. Tene igitur, frater, tcne Uidet robur invictum : tenc munimen immobile Christianum, superni vigo­ ris firmitate fundatum : inter languentia membra sa­ tisque rigentia , incolume validumque gere fidei an - mæque scutum, et pigruin ,iceris morbum pernicio­ sumque languorem. Arietantibus malis, obicibus ocenrre virtutis. Vince dum vapulas, sic enim poten­ tia Christiana alitur incomniodis, malis promovetur adversis. Militia; convenit Christianæ excuti calami­ tatibus et probari. Ipsius est tub infelicitatibus ct angustiis feliciter amplinri, sub pressuris adolescere, et pressuras pubescendo calcare. Ipsius est exerci­ lationibus crebris proprium nutrire munimen, et cum periculis habere certame n. Ipsius est ad por­ tum perpetuæ felicitatis ter furentia mundi discri­ mina navigare, ct sub ictibus disciplinæ medicina­ lis, potenter ipsa necessitate regnare. Nostrum est, inquam, calamitatis exercitio in gloriæ fastigium sublimar i,ct malis prementibus, in bona præmia promoveri. Apud nos infirmitas vcl quilibet pres­ sura, argumentum est potentiæ, et mater pro ccr!o palmatæ virtutis : sicuti beatissimus apostolus Pan­ lus, inter varios ictus diversaque verbera ct impe­ . tus procellosos in morborum pralio constitutus, ut coelestis armiger infirmitatibus volens, gloriatur, et dicit : Libentissime ituque magis gleriabor in infirmi­ tatibus, ut inhabitet in me virtus Christi ( II Cor. XII , 9): propter quod libet mihi gloriari, in infirmitatibus, in contumeliis, in nc( essitatibus, in persecutionibus, in angustiis propter Christum. Cum enin. infirmor, tunc potens sum. Et iterum : Quoties, inquit, infirmor, tunc verius probor, ct placeo mihi in infirmitatibus mcis. Et iterum cum a se stimulum carnis rogaret auferri, didicit in infirmitate virtutem posse nutriri. Datus est, inquit, mihi stimulus carnis meæ , an­ gelus Satana qui me colaphizet, ut non extol­ lar : propter quod ter Dominum rogavi, ut disce- derct a me.Et dixit mihi : Sufficit tibi gratia mea : nam virtus in infirmitate perficitur (Ibid. 7 seq.) Numquam igitur virtus documentis eruditur mollio- I ri' n5, cum perierint maximArum exempla virtutum. , Navigium nostrum agitationibus gaudct; cum in turbinibus erigitur, cum insanis fluctibus verbera­ tur, cum hoc iter adversis emergentibus confragro­ sum non parcit, in assiduum certamen devotam la. cessendo virtutcm. Secus cnim apud Dominum haud possumus esse fcliccs, nisi contigerit infelici­ tatibus ct terreno squalore purgari. Ille porro judi­ c: ndus cst miser et a'gcr, qui voluptatibus marci­ dns per illecebras volutatur et jacet. Ille se noverit infelicem, qui vagatur inter oblectamenta vitiorum enervata felicitate cenfossus. Miscr et infelix est, qui non fuerit infeliciiate tentatus. Caret enim mu­ nere, qui caret et certamine. Qui tela formidavit adversi certaminis, numquam meruit nomen sortiri victoris. Proculdubio jacentis est animi formidolosa timerc : humilis et inertis est tuta sectari. Imper­ fectum ac languidum bonum est iu otium sine cer­ tamine projecta virtus. Jacet cnirn vigor ene rvatus ac debilis, jacet antimus æger, jacct candor obscu­ rus, et idco a fortissimo milite semper in ncic stan­ dum cst, ct quærenda occasio, qua virtus enitescat excussa. Amatori enim præliorum ornamenta sunt vulnera. Ergo ad contemnendos labores ad virtutis notitiam, experimenti opus est usu, eligendarum scilicet virium nutritore. Solidum enim corpus est, molesque robusta membrorum, quam frequens usus agitaverit. Agricolis denisque frequenti opere lacer­ tosæ sunt vires, triticsunt manus, dum inter sentes ac tribulos, curvato corpore sudoribus, quæritur fructus. Ars nautica, cujus navigium sæpe procella contorsit, dum inter pericula tendit in portum, didi­ cil fluctus transmittere, ct cuin tempestate pugnare. Ad excutienda .cla laceratus exercitus valet : ut vic­ torias inter vulnera quærit, regi proprio | placiturus. Agilia sunt membra cursoribus, ct hos usus magis­ ter docuit ct instruxit. Quid pluribus ? Nemo non accessione tentationum perfectiores partes ascendit, et præmium victor invasit.

VII. Itaque nos dum primum exigua sustine­ mus ct mediocria, necesse cst ut ampliora, vel ma­ xima perferre discamus. Nostræ enim militiæ spe­ cimen est, lucidum per ardua componere gradum, per dnra vectari, et miseriarum duram dui is viri­ bus perferrc censuram. Ad caelum nobis per aspe- ra, per angusta, per duros anfractus et loca sila est via, quam viam non tenuit qui tentari noluit. Ad coelum Deus fortissimum militem vocat, quom comi­ tantibus gloriis pressuræ deducunt, præmia que vi­ ctorem suscipiunt regnaturum. Numquid nohis in­ terea aliquid imponit abruptum, quod excedat librali ponderis qualitatem? Numquid ingerit quod excessu transcendat, idoneitem nostræ virtutis? Fidelissi­ mus moderator sarcinam pro viribus jabet imponi. Hoc Pauli preconium testatur et probat : Fidelis, inquit, Deus qui non palietur tentari supra id quod potestis sufferre (I Cor. x, 15 ). Ita nos a Domino agi, regique credamus, ut a præceptoribus ludorum re­ guutur disCipuli ; plurimum laboris ingerunt et imponunt, quos vidvrint sotertibus ingeniis cæteris eminere : ct nos animalibus domitio nostro subjectis onus pro qualitate virium tempemus : imponimus fortioribus fortia, c! exilibus parva, quibus usus nu­ tritor ille virtutis. in juventutis maximum rot ur erigat ct promoveat vires. Hoc modo nostra rudi- Int'Ura lcvihns verherantur, ut cxinde gravioribus, ex amore scilicet divinæ virtutis, usitatas præparent vires. Quæ ratio quamvis divinis redundet pleribus documentis , tamen aliquo et de mundanis utamur exemplo, non cnim nocet alienis uti ca parte qua nostra sunt. Numquid tu invisos esse Lacedæmoniis liberos proprios opinaris, quorum indoles et artus teneros, adhuc scilicet laboris ignaros experiuntur, ct admotis verberibus publicis, ipsa illos paterna pictas adhortatur, ut ictus flagellorum fortiter fc­ rant : ct laceratos ct semianimes deprecantur et ro­ gant, ut perseverent vulnera præhere vulneribus. Quid mirum, si te Dcus ct generosos libcros pro­ pr iamque familiam ob nitorem alendæ virtutis, dure tentari permittat, regna perpetua victorihus colla­ turus? qui sic laboris pretia contra quæcumque mala pollicetur et dicit: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Malth. x, 22). Et iterum : Venite ad me onias qui laboratis, ei oncrati estis, et rubis ego requicm dabo( Matth. X!, 28). Exiguum temporis perituri, æternitatis c>t pretium. Devotio tribulatio­ nis reddetur sempiternis fructibus fecundata. Apud nos fccun la captivitate regnum quaeritur, securitas periculis emitur , sudoribus rcquics comparatur. Nam viitus, inquit Apostolus, ill infirmitate perficitur (II Cor. XII, 9). Commo lius est profecto affectibus languidis carnaliter agitari, quam sanis artubus supplicio caco conscientiam portare vexatam. Pleri­ quc enim peccatis agrotant cx ipsa inanitate men - brorum. Dum enim ab infirmitatibus vacant, mor­ hida laxitate fluat necesse cst corpus, atque lethali morho solvatur, hominemque per vilia ac silvas er­ rorum nequiter sanum præcipitem ducat.

VIII. Liberos tu judicas, aut a morbis alienos, quos voluptates barbaræ devinxerunt? Non habent catenam, sed eos luxuria fcrali mordacitate in vin­ cutis tenet. Ita inciderunt in laqueos feralium volu­ ptatum, sicut avcs aucupali fraude captivæ : quæ quo magis conantur evadere, eo innumeris se nexi- bus illigant, et in prefundiores sinus demergunt. Profecto illi sani sunt, quos morbus involvit atque jaciat insanus. Incolumis vero est qucm quolibet verbere corrigit Dcus, qui se hominis amatorem ca­ stigando testatur. Quos diligo, inquit Dominus, re- darguo et castigo (Apoc. III, 12). Et ideo se sanum non judicct, qui ant morbis, aut sordibus caret, nee infirmitatis remedio confovetur. Illi vero sunt mi­ seri qui nimiæ felicitatis inerti tranquillitate lorpe scunt : quihus fucata sanitas ut fallat et decipiat, adulatur : quos videlicet æterna tenebit aegritudo, æterno tortorc totum bominem postmodum vexatura. His tantæ sunt viæ, quantæ succurrerint voluptates. His iter est, qnod comes libido periculis dictaverit peritura, Arrepti enim anfractibus vitiorum trahcn­ lium, vario lapsu rotantur in interitum miseri, in­ certissimam viam non rcdituii : in exteriora tendunt animum more rivulorum, quorum numquam regres­ sus est in proprium fontem. Siquidem hanc vitam cui finis est comes, ut ipsi opinantur , prosperis cursibus ducunt: sed gradus in ultimis mate omnino sinitur, dum durc in novissimo statur. Et quid pro. dest per discrimina prospere cucurrisse, si post cursum contigerit interire? Frustra denique navis per superbum pelagus et insannm, amicis fluctibus commoda prosperiLatc cucurri, in portum, si cum naufragio pervenit, et pcrituram portus acceperit? Commodius igitur est cujuslibet ducatu pressuræ ad portum gloriæ pervenire, quam delicato navigio, morbidæ laxitatis peracto cursu, in pœnas exire. Sæpe itaque potior est paupertas opibus, deformitas forma, contumelia laudibus, servitus potestalc. im­ bccillitas viribus, libertate captivitas, humilitas di­ gnitate. David illustris prophela hujusmodi carmen expressit : Bonum est, inquit, mihi, Domine, quia hu­ miliasti me, ut cognoscam justificationes tuas (Psal. cxix, 71). Ergo melius est supernæ disciplina: jn.li­ cio humiliari, quam cum mundo damnari, dicente Apostolo : Cum judicamur, a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur ( II Cor. XI, 32). Ergo quod ex amore Donnini nostris utilitatibus præroga­ tur, sinc murmure sufferamus. Impenditur enim, ut a medico remedium, a Domino disciplina. Artis est medicinæ aliquoties ignibus ct ferro curare. Quid mirum, si Dominus nostrarum medicus animarum, turbiuibus cxcutiat, morbis examinet, calamitatibus purget? Fortitudinis est nostr.c qu isi per ignes ct flammas vasorum more purgari, quod Scriptura di­ vina testatur ei probai : Vasa, inquit, figuli probat fornax et homines juilos ,curatio tribulationis (Eccl. XXVII, 6 ). Et alibi inquit: Aurum et argentum et fer­ rum et plumbum, et omne quod per ignem transierit, emundabitur (Num. xxxi, 22). Nuuaquid va a di­ cunt ligulo, cur nos arbitrio flammarum examinas, et inecndiis coquentibus uris et probas? qu.c nisi arbiter ignis judicio suo aptissima pronuntiaverit, in usu esse non pussuut. Nos quoque nisi tentationum purgaverit judicium vel examen, nostrorum figulo membrorum inutiles invenimur, qui nos urit ut cu­ ret tentat, ut liberet, vexat ut salvet. Nihil enim tam inquinatum, tam sordidum, quod nou a vitiis pur­ gationibus cxpictur. Sæpe denique vidimus sordida­ tos improperio, venisse in candorem, ferrumque situ obductum in antiquam faciem splend. scerc. ,. i. dimus aurum argentumque flammæ disciplina pur­ gari, et arbores truncatas cultu lætissimo reviviscere, amœnisque virgnitis ornari. Vidimus in fœ unditatem sterilia rcvucari. ct exhausto stipite exire radiicm, ut frugem maximam comitati. Ita quoque in nobis, quod forte peccatis prementibus æstuabat, quidquid macula squalentis vetustatis obstabat, hoc ægritu­ dinis luce exclusum est. Et idco te sanum, frater, medica reddidu ægritudo membrorum, Sola in te materia carnis indiget virium sanitatis : ac ne te forte vexaret, utili modo vexatur et morbo. Hæc est quam in omnibus percutit canicula senectutis, et sic­ ut fcnum arescit, florem proprium perditura, sicut scriptum est: Omnis caro fenum, et omnis claritas ejus ut flos feni. Aruit fcnum et cecidit flos : rerl um autem Domini manet in œternum (Isa. XL, 6, 7). Æ­ quanimiter igitur perferamus, si corpus, quod sicut fenum legimus, casuris floribus periturum, læden­ tibus malis jactetur exliaustum : cujus sanitas, ani­ mac morbum consuevit inferre : et contra commoda spiritualia , fcralcs ac barbaras eligere voluptates. Sa pe denique caru milites castitatis effrenata discin­ xit. Pro nobis cst igitur, si longis flagellis et mur­ dacibus castigemur: cujus tamen castitate impugna- mur. Amamus carnem stolidi : baud dolemus animæ carcerem ct sepulturam. Thesaurum itaque ipsius canos fragilitate contempta, quod acciderit, devo­ tionis amplexibus rapiamus. Meticulosum est enim Christianum militem velle lætantium modo in tran­ quillo consistere. Dejectæ mentis est turbinem fot­ midare, contrarium vero inter contraria non trepi­ dare. Infelicitatis est adversa nescire : felicitatis cst cum adver.is nosce congredi et scire pugnare. Nam cum omnes ictus, ut jam diximus, quibus quatimur, divino gignantur ex munere : exterum senoverit ab amore Dci, qui nescit tentationibus vectitari, cnm legalis tuba multiplici carmine auditui nostro incul­ cet et dicat: Tentat, inquit, Dominus Deus vester vos, ut sciat si diligatis euni ex toto corde vestro, et ex tota anima vestra ( Deut. III, 5). Et alibi : Fili, inquit, ne neglexeris disciplinam Deit et ne defeceris ab eo corte- plus. Quem enim diligit Deus, corripit (Prov. III, i!. 12). Ei itrum : Correptionem, inquit, Domini noli contemnere. Ipse enim dal dulcrem, et ipse refrigeria. Percutit, et manus rjus sanitatem prœstant.

IX, Sed forsitan dicis : Utinam ut cæteris, sub spe sanitatis daretur ner intervalla tentari. Uti­ nam sospitatem intercapedine qualiscumque succes­ sus liceret paululum degustare. Quid hoc est, ut morbus in membris ita versetur, et degant inclusus, ut excluserit sanitatem non redituram? ut pernicio­ sus comes usque ad terminum vitæ concussa mem­ ura deducat : dcducatur quoque ipse morte cum membris excludendus ? Quid est hoc ut sanitatis sensu per omne spatium vitx frustrati sint artub? Inducto frigorc venarum calidus vigor evanuit in al­ gorem : incessus quos ultura dederat torpor inclu­ sus exclusit. Non denique ad exercitium tabidi cer­ poris iter, vel paululam degustatur. Non genua so­ litas flectuntur ill preces : digitorum impar ordo interno stupore turbatus, arcetur solita contrectare. Quid pluribus? Omne officium corporis stationibus quondam solitum nervorum adesse, sic alget incin­ sum. Proli dolor! solus sic debui castigari : solus tali perniciosis ictibus subjacere, ct diuturnis ma­ lis involvi! — Quæso te, frater, ut hæc murmura patientiæ frenis arccas, ct silentio querulos voces includas, cutI te solameu i r opheticum sic allequa- tur et dicat : Conjungere, inquit, Deo, et sustine, ut , crescat in novissimo vita tua. Omne quod libi applici­ tum fuerit accipe, et in dolore sustine, et in humilitate tua patientiam habe, quoniam igne probatur aurum et argentum; homines vero receptibile. in camino humi­ liationis ( £ccl. II, 3, 4, 5). Cum legalia jura atque carmina recenseo prophetarum, auctoritatis quoque mundanæ egregias sententias concipit auditus, ni fallor, divinae legis furtivas, quae necesse est præce­ piis legalibus inserantur. Non enim nocet alienis uti ea parte qua nostra sunt. Haec prima sententia est: Aurum, inquit, probat ignis, et miseria bonos viros. Et alibi: Nibil, inquit, eo videtur infelicius : cui nihil umquam evenit adversi. Non licuit illi se experiri, abi omnia illi ex voto auxerunt. Et alibi : Miserum, inquit, te judico, quod non fuisti miser, transisti sine adversario vitam : nemo sciet quid potueris, nec tu quidem. Opus est enim ad notitiam sui expe­ rimento. Quid quisque possit, nisi tentatus, non di­ dicit. Et alias : Diu enin esse felicem, et sine morbo animi transire vitam, ignorare est rerum naturae alteram partem. Ergo miserias emergentes, quibus ignota discuntur, et felicitas nascitur, virtus quoque elcussa purgatur, felici animo perferamus : sive quia pati nos oportebat, sive quia captivi jam deti­ nemur. Auro nisi addiderit flamma fulgorem, vilita­ tem patitur purgamentis obscurum : ita qui non fue­ rit miseriaruln tentamentis excussus, jacet partium felicitatis ac suae virtutis ignarus. Merito Salomon hac voce testatur : Qui tentatus in aliquo non est, ne­ scit qualis ait (Ibid., xxxiv, 11). Benedic ergo Dominum tempore tribulationis, quem laudasti tem­ pore sanitatis. Utere carminibus vocis propheticæ : Benedicam, inquit, Dominum in omni tempore, aem­ per laus ejus in ore meo (Psal. xxxiv, 1). Vox illa quam maxime beati Job, ex te constanti praeconio depromatur, qua defectæ vires ingenti nutrimento lactantur, et in novella talia reparatae consurgunt. Si bona suscepimus de manu Domini: quare mala non sustineamus ? Dominus dedit, Dominus recepit : ut Domino visum est, ita factum est: ait nomen Domini benedictum (Job. I, 21). Adversum igitur satisque contrarium est, probationis tempore in Dominum murmurare : qui aut vitae nostrae pestiferam labem, ærumnarum jactatione vexat ut liberet, aut justitia ventilat, ut coronet, ac vexatione membrorum, aut delictum vapulat, aut justitia probatur ut vincat. Namque ut ad solamen passionum tuarum probatio­ nis antiquae palmae tuum meritum revolvamus, ju­ stissimis utamur exemplis.

X. Quamquam notum sit, ' personarum merita longis gradibus discrepare, non est iniquum, si ho­ minis Christiani certamen, victricis justitiae con­ gressionibus comparemus. Mediocria sunt quoe vide­ tis in hoc mundo perferre, si recensueris quid Job familiaris Domini quiverit, permittente Domino, sustinere. Temperavit Deus, ut congrueret, atque competeret viribus tuis. Primo ne posses, qui im­ pares, justitiæ titulis esse succedentibus æqualis? Minus autem viro justo quateris, sed gravius a cae­ teris vulneraris : illius sunt magna, sed nec minora sunt tua. Namque ipse magnus es qui sequeris ma­ gnum. Unus hic fuit Job patriarca, majestatis cut­ tor invictus, aequalitatis censibus opulentus et dives, cujus illustrium meritorum praeco exstitit Dominus, cum inimicae factionis instrumenta feralia, laudis praeconio praeveniret : Animadvertisti puerum meum Job, quia non est ei similis quisquam iti terris, homo sine querela, verus Dei cultor, abstinens se ab omni opere malo, et permanens in innocentia sua, et in sim­ plicitate cordis (Job. II, 3). Igitur cum ex divino permissu hostilibus jaculis quateretur, eumque fre­ quens latronis insinuatio truculenta pulsaret, emer­ gentes ictus, patientiae clypeo debellavit, malorum- que ingruentium silvam feralem, sagittis atque cru­ cibus plenam, obicibus justitiae robustus occurrit. Ille inimico turbine, ademptis opibus; non sentit ali­ quod damnum, qui lucrum in damnis invenit, qui Dominum pectoris sinibus portabat inclusum. lite cumaedificium concussis angulis vis repentina tor­ queret in lapsum, liberis subductis orbatur, et fide stabilis et immobilis perdurabat. Cujus innoxia mem­ bra atque Domino plena, cum bestiarum legionibus verminarent, et plagatum infestis: ictibus corpus, vermium globus per cuniculos confossae carnis per­ niciosus erraret, intra vulnera justus incolumis mi­ litabat. Et quem pestilentibus plagis rabies infesta carpebat, hostiles turbines tranquillitate mentis, ut cederent perferebat. Justus vapulando vicit, inimi­ cus caedendo defecit. Huic suorum negatur servi­ tium famulorum : circa te tui funguntur servitiis mi­ nistrorum. Te amici frequenti accessu consolantur, et dolent, ut si natura permitteret, hoc onus tecum forte portarent. Una est, frater, una est animi vir­ tus, quae nos ex hujus vitae turbinibus, quasi de pe­ lago eruens, In portum tranquillitatis inducat. En dies pronis lapsibus accelerat in occasum. Ecce mundus immundus sordibus senectutis rotatur in lapsum. Ecce nos [Al. vos] suffragio mortis victores suscipit coelum. Cuncta, nobis evadentibus, pereunt, et occasu jam finitimo non reditura sorbentur. Apud nos post perditum mundum , post corporis mortem sanata sunt omnia : laetabimur incolumitate mem­ brorum, ubi vita nullo morbo vexabitur. Ideo in te , frater, officia corporis impedita, præstantissimus animus illustri ducatu ita gubernet et regat, ut haec calamitas corporis sit occasio votiva virtutis. Non enim est arbor solida nec robusta, nisi quae assidui turbinis incursione, stipitibus concussis huc atque illuc inclinata tentatur, aut in quam saepe ventorum turbinum flamen incurrat: ipsis enim vexationibus constringitur, premitur, fixisque radicibus certius roboratur. Ita nos mordacibus flagellis malorum frequentium munimur extensi, corrigimur verbe­ rati, constringimur caesi: caremusque squaloribus, dum longis casibus ventilamur. Ergo inter dolores crebrescentes,immanibusque miseriis affectos artus, regnet caelesti vigore robusta atque incolumis vir- PATROL. XXX. l 3 tus : qua ferantur contraria, et illa commoda quæ vocantur adversa. Inter ipsas angustias sapiens ad­ miniculo solaminis pari lætatur et pubescit, et am­ bitiosa ratione ampliatur et vivii. Ignorat denique quae patitur, qui memor est invictae virtutis, qui du­ catu rationis, plerosque comperit fuisse malis op­ pressos, et malo suo magistra ratione auctos atque nutrilos. Ergo tibi patent solatia rationis, ut jam pro commodis habeatur calamitas corporis, quæ­ que jacet totius corporis massa captiva. Sed veniet resurrectio, te incolumem redditura, quaeque tota in te membra sunt occupata. Sed lingua in laudes Do­ mini quotidiano nutriatur augmento , copiam laudis in regnis cœlestibus narratura. Dominus te medi- (ina cœlesti confoveat, et sub tali pondere inflexibili virtule durare permittat.

Hæc S. Maximi Taurinensis est, nemine jam diffi­ tente : quamquam sanctus Agobardus, noni sœculi scriptor, lib. contra Felicem cap. 20, lucinam, quam suis infra locis notabimus, ex ea describens, Ilicro­ nymi esse non dubitet. Habet, inquit, lector de eadem re beati Hieronymi satis politam et enueleatam sen­ tentiam, cum de illo divinæ Scripturæ loco ageret, ubi dictum est : Ponam, etc. Erasmus econtrario, eloquentis quidem , inquit, et eruditi luminis fuit hæc epistola. ac diligenter elaborata, sed ita discrepans a phrasi Hicronymiana, ut nec hic illius dictionem po­ tuerit imitari, si voluisset, nec hujus ille. In pleris­ que codicibus nullum prœferebat nomen, in quibusdam Ctesiphontis erat additum. Nec in ipsa epistola fit ulla mentio ejus, ad quem scripta est. Mentio a utem fit S. Ambrosii atque inventionis corporis SS. Gervasii et Prorasti.

Ecce iterum ad te scribo, et nihil dignum quod prudentiam luam legere deceat invenio : cL quid mirum si, te [Al. lac. te] absente, velut a sole desti­ tululn, frigidi cordis alget ingenium, et mens a tu­ mine peregrina, stultitiæ nubilo suffocata torpescit, ae tanto minus sapio, quanto a te latius separor? Quod si impræsentiarum quid tibi in meo sermone placuerit, luis mihi orationibus præstabitur. Deni­ que ut omnem stultitiam meam diligentius recogno­ scas : etiam stomachum meum post illud susceptum ceratum, tuum, te absente, curavi, a quo pejus me- reor pati : cui post sancium ministerium luum et angelicam servitutem manus intuli inedicorum, quasi propheta non e>set in Israel, ut mihi si quid paterer, facilius esse debuerit ad te rcverti, quam gentiliter cogitare : et melius vel difficillimi itineris laborem perpeti, quam conspectus tui tam pretiosa visione frandari, ut quævis potius compensatio sequeretur, qnam ad muscam religionis Accaron devenirem. Hæc mihi, te absente, mundus iste suggessit, qui, te præsente, in me non habebat consilium. Tu me enim curiam leceras prophetarum, nun conventiculum si­ renarum. At nunc in tnc ad destructionem sancti contra me operis tui omnis stultitiæ senatus ingre­ diens, quadruplici forina mecum agit. Nam fonus de absente exigit, quod, te præsente, non præsumpsit, ut intelligas si quid apud te juxta Deum sapui, tuum fuisse quod sapui. Sie absente Moyse, populus Israe­ lilicus fornicatur (Exod. XXXII, 1) : sic in navi, Do­ mino dormiente, apostoli tempestate turbantur (Matth. VIII) : sic in Bethsaida porticibus hominem non ha­ bentem aqua piscince salutaris ignorat (Joan. v, 4). Quamquam et hic aliud genus culpae advertam. Cor­ pusculum curavi, cum anima langueret : exteriorem hominem fovi, cum interior ægrotaret : humanis subveni, cum divina laborarent, vitio publicæ con­ suetudinis inclinatus, quo omnes sumus in minimis cauti, et in maximis negligentes. Hocque ideo fit, quia ubi vera vita sil ignoramus. Fallit nos videlicet sol iste, decipit dies ista, tractus nos iste circumve- nit. Mundus inducit, dnm et sole amplius esse nil putamus, et lucem arbitramur esse qnam oculis vi­ demus : et hominem judicamus esse, quem cerni­ mus : et mundum credimus facere cum vita, igno­ rantes uhi sit homo, et quid sit homo, et quae ejus hominis vita sit : quod si intelligeremus, non aliud generati aliud viveremus. Ita vitae origine deserta, vivendi quoque perdidimus rationem. Ac primum ubi bomo sit iste, de quo loquimur, audiamus.

I. Quoniam disputationem quamdam nobis ipsa divisio genoravit quem [Fort. hominem] intra hoc corpus: quod Dei artificis manu e limo terrae formatum est , velut quodam vasculo intellige contineri, dicente Apostolo : Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus (II Cor. iv, 7) : qui ubi- que per hoc corpus infusus, vitalem sensum qui sibi non deficil, cum carne mutuatus est. Regit ipse, non regitur, et habet potius quam habctur: ut vitam noM accipiat, sed ministret. Nam cum terrenam istam pi­ gramque materiam in usum ministerii sumptam spi­ ritus liquidus animaret, fit dominus corporis, non homo sub corpore. Denique hoc quod dixi vasculum ipso [Al. pro ipso] vivit præsente, et ipso moritur abeunte. Hic ergo ct visibilis et caducus, illius inte­ rioris vel habitatio, vel miuisler, vel vagina est. Ipse vero, qui vereest homo, quoniam [Al. tacet quoniam] sic secundus factæ divisionis est locus, ut ipse invi­ sibilis, ita omnia ejus invisibilia sint, necesse est. Non ad illum si ægrotat, manus valet pervenire me­ dicorum : non herbarum succis si deficit reparatur. I Nihil ad eum corporeum intrare potest: substantiae tantum suæ illi similitudo descendit, verbo curatur, obcdientia convalescit. Denique cum sibi in Ecclesia Laodicensi et beatus, et dives, et bene oculatus, et bene vestitus secundum exteriorem hominem vide­ retur, increpatur a Domino, diciturque illi : Nescis quia tu es miser et miserabilis, et pauper et cœcus, et nudus (Apoc. III, i7)? Qui utique, ut dixi, nee'sine veste, nec sine oculis, nec sine divitiis habebatur. Sed illc invisibilis Deus noster illum invisibilem ho­ minem in paupertate, in caecitate, in nuditate esse cernebat : cui etiam suadere dignatur, tit ab ipso aurum mercetur ignitum, et vestem albam qua glo­ riosissimc vestiatur, et collyrium quo recipiat visum. Habet ergo et tuos oculos præter istos carnales, quos potest vel amittere vel curare: et esc juxta se nudus, adeo ut egeat vestimento: sed miro modo ad medi­ cum, ut ipse ait Dominus, loquitur, et jubet illum a se divitias comparare. Quibus mercibus si et nudus et pauper est, vel illam vestem nobilissimam, vel illud aurum purgatum jam igne mercabitur? Unde commercii talis poterit esse impensa? videlicet si aut exterioris hominis emolumenta transfoveat, aut ipsis quibus ipse dives forinsecus videbatur, non utendo ditescat: oculosque corporis, quibus mun­ dialium rapiebatur ardore, despectu corruptae uni­ versitatis obcaecet. Ita ille invisibilis homo, qui vere, ut diximus, homo est, et in contemptu hujus exte­ rioris attollitur, et nuditatevesiitur, et caecitate illu- minatur. Sic Jacob, Ephraim et Manassen, nepotum suorum, non solum. loca, verum etiam merita, cor­ porea caecitate cernebat (Gen. XLVIII, 14). Nam cum illum Joseph filius suus, qui supradictos parvulos ofTerebat, nee ante pedes suos cernere judicaret, sensit in parentis responsione illum etiam quæ es­ sent futura, prospicere. Sed ut ille interior homo exteriorem istum facit sua vita viventem, et de fonte naturae suae animat irrigando; sic rursum exterior per corruptelam mortiferae materiei suae, illum si cupiditatibus illicitis alligarit, occidit. Et cum alter naturæ videatur alterius, transit in victoris unus­ quiaque substantiam, ut aut carnalem quoque spiri­ tualis spiritualem suis virtutibus praestet, aut carna­ lem animam caro victrix ejus efficiat. Denique cum Dominus diluvio delere humanum gemis cogitaret iratus : Non permanebit, inquit, Spiritus meus in ho­ minibus, quomam caro sunt (Gen. VI, 5). Et quia uti­ que omnes carne vestimur, et sine dubio in carne non sumus, qui non secundum carnem ambulamus, binc etiam gignitur, ut non semper homo islo appel­ lationis nomine censeatur. Nam pro virtutibus suis aut vitiis, et formas sumit et nomina. Dcnique ait Propbeta: Nolite fieri sicut equus et mulus (Ps. XXXI, 9). Sunt ergo homines qui apud Dominum sunt equi et muli. Et Dominus ait: Nolite projicere margaritas vestras ante porcos (Matth. VII, 6). Sunt ergo homines et porci. Et iterum ipse Dominus: Ecce ego mitto vos sicut oves in medio luporum (Ibid., XIX, 6). Sunt ergo homines et lupi; et econtrario homines sunt et oves. Et ait adhuc Dominus Petro : Pasce oves mea (Joan. xxi, i7) : et ipse prius : Veni post me, et fa­ ciam te piscatorem hominum (Matth. xiv, 19). Sunt ergo homines et pisces. Sed hac formæ actuum vi­ dentur esse, non corponlm. Nam corporis nostri certus est status, ut omnium animantium : sed quo­ niam apud Deum non de statu corporis nostri, sed de vitæ meritis judicamur, apparet omnem hominem mente sua sibi ipsi statum nomenque formare. Quod utique ex illius quem describimus invisibilis hominis, aut culpa aut virtute praestatur. Ipsius siquidem vi­ tium est, si subjectus passus sit esse subjectus; si contra divinam dispositionem sit in dominatu ser­ vitus, et in servitute dominatus, Sed ne videar (quo- niam paululum dejecto velut pariete ad illum invisi­ bilem hominem disputatione perveni) corpus omnino destruere, quod adeo magni est sacramenti, ut in hoc ipso, id est, in nostro fragili et infirmo Dominus venerit, non hoc egi, aut hoc ago : sed illud osten­ dere tentavi, hujus exterioris vitam, illius interioris vita consistere: iterum, interioris mortem descen­ dere hujus de morte: ubi propinatum venenum per vitia fuerit, nihil habere istum de vita : nisi ab illo irrigatus fuerit, nihil tenere: alterumque in naturam alterius, ut dixi, aut infectum vitiis, aut detersum virtute transire. Igitur quoniam jam et ubi sit homo, et quid sit homo, breviter licet ostendi, quae nunc ejus hominis vita sit, videamus.

II. Si enim ista certe mundialis vita, quae mala pro bonis habel, et bona pro malis, quam lotus orbis sequitur et colit, non haec in affluentia divitiarum est, non in fastigio potentiae, non in jurisdictionis astu, non in pompositate facundiæ, non in viribus per praelia gloriosis, non in mercibus, provinciarum mutatione et sui pcregrinalione crescentibus, non in lenocinio formarum, non in ambitu munerum, non in his est denique omnibus quæ videmus; quoniam cuncta hæc occidunt, et sine istis beate etiam juxta saeculum, vivi solet. Sed illa est vita vera, vita ve­ neranda, Deum nosse, timere ejus potentiam, amare pietatcm, mundum in opifice mirari, interpellatorem contemnere, esse victu modico pro naturae necessi­ tate contentum, veste vili vel pro pudoris ratione, vel pro temporis injuria communilum. Sic reliquam creaturam, non ex sui copia, vel pro vitali ratione, sed pro adjumento hujus lucis attingere. Quidquid enim amplius est, a malo est, omnem homineu- amare quasi fratrem, nullum laedere, servire omni­ bus, formam servi sustinere cum Domino, qui nobis praeter ministerium, quod interius continetur, quo­ tidie servit in mundo producendo solem, emittendo lucem, pluvias infundendo, tempora variando, fruges vel gignendo, vel maturando. Nobis enim in tutius creaturae facie, vel ubertate deservit, quoniam pro nobis cuncta generavit. Sed ut ad hominis officia re­ vertamur, nudum tegere, alere esurientem, sitien­ tem potare, infirmos visitare, tristibus condolere, mortuos sepelire, nihil apud se habere quasi suum, sed omnia sua cum omnibus judicare communia, ac tunc magis sibi vivere, cum vivere aestimatur aliis, si­ bique recondere cum aliis creditur erogare. Et hæc ta­ men adhuc exterioris hominis lineamenta contingunt.

III. Cd£terum illa interioris hominis vita in diri­ narum rerum cognitione consistit: non qua coeluin terrae parte volvatur, non an contrari ) cursu sidera rapiantur, non an Oceano generet plenitudo lunaris augmentum, non an orbem mundi rotunditas ipsa suspendat, an quadriforma angulis prominentioribus astringat, an unus ipse mundus sit, an plures sint. Nam haec ad animae non tendunt utilitatem, et apud Deum stulta judicantur : sed in illis sanis cogitatio­ nibus, si quando versatur, tunc vivit, et pascitur. Quæ sunt autem istæ sanae cogitationes? Illæ sine dubio, cum mens nostra sui recordatur auctoris: cum illum velut per quamdam resipiscentiam sui, opificem suum veneratur, ac contuetur : cum ejus opera, ipsum in ejus operibus visura miratur, di­ cente beato Paulo : Invisibilia enim ejus a creatura mundi, per ea quæ facia sunt intellecta conspiciuntur, et sempiterna quoqueejus virtus et divinitas (Rom. I, 20): id est, cum ex immensis visibilibus creaturae, ad universitatem invisibilis Creatoris extendimur, et illum per hæc dum inæstimabilem discimus, aesti­ , mamas, cum ejus alLiludinem per donum Spiritus sancti evolventes (quoniam ipse solus nos in ipsum, qui ex ipso est intromillit omnia principia creaturae surgentis) quasi facti ab ipso anteriores aspicimus, et cum ca quæ Deus fecit, quasi faciat adhuc, in- tuemur: mundique totam originem transcurrentes, seu antiquiores efficimur quam sumus ætate : et cum universa prius quam nos essemus effecta sint, natu­ ram tamen omnium, quasi per nos genitam, dum auctori inserimur, reputamus : in quam non ut ser­ vircmus, sed ut dominaremur, intravimus. Sepa­ rati itaque a sapien lia mundiali, quæ universa, aut fortuitis, aut atomis ascribit, divinis meditationibus sublimati, ct ab iliis, qui aut materiam semper fuisse dixerunt, Deumque tantum artiliccm rerum volue­ runt, separati per ipsius adjutorium : aut qui [AI. quia] hæc ipsa pro diis elementa coluerunt: aut qui familias deorum per sexus, per ætates, per partes, velut per plebem aliquam subjectam sensibus intro­ duxerunt, discreti per Spiritum sanctum, el in al­ tiora subducti vera vita viventes, hoc est veram sapientiam sapientes, qua stultitia ista caret: recor­ demur quod mundus ex nihilo a Deo factus est, et quod cuncta animalia per Deum, Verbo opifice, vocata venerunt, quæ a natura non fucrunt: quoniam soli ipsi fas est vocare quæ non sunt, tamquam ea quæ sunt : quod ipsum hominem cui tanta possessio parabatur, ad imaginem suam non aliquis Prome­ theus ex fabula, sed ille conditor universitatis manu quoque sua, nc qua pars ejus vacaret in nobis, de limo terræ facere dignatus est : quæ cogitatio, ut dixi, vita est animai: quoniam hæc prima est ratio vivendi, ut cui sc debeat anima, non ignoret : ne alium præter hunc decepta veneretur, ne vitae suæ ministeria velut vitæ auctores adoret : ne in tanturn elementa iniretur, ut non digna judicet quæ facta credantur : cum illo magis sit admirandus, qui tam miranda produxit. 0 quam augusta [Al. angusta] est hæc divina cogitatio, et quam vitæ plena est ! 0 quan­ tum ipsum hominem ad omne studium probitatis accendit ! O quantum illi majestatem sui commendat auctoris, cum aliud ille nihil in creatura omni pra:tcr sc manu Dei formatum esse considerat non terram, non maria, non cœlum, non denique sidera, lam munda, tampura, tam lucida : hominem solum cujus­ dam limi et gravioris et sordidioris elementi, ilia formatum cssedextera, cujus dexterae palmus coelum mensurat in mensura : cujus pugillus terræ spatia tam infinita jacentis includit : tanti fuit illum fuisse olim,

iV.Videamus tamen quantum illi præterea applau­ dat benignitas Creatoris, quae non illum de sideribus effecit , quoniam si esset inde creatus, de materiæ potius claritate , quam de artificis dignatione polle­ ret, cum minor ipse sui corporis origine videretur, si de coelestibus factus ad terrarum cultum deduce­ retur ad terras : cui esset gloriosius mox futurum de humo excitatum sideribus imponi. Suum , inquam , Deus noster , suum proprie voluit esse quod sumus, nihil materiæ, nihil elementis, nibil quibuslibet principiis, vel magnis, vel minimis nos debere. Quae cuncta si retractet, et in se mens conversa con­ sideret, ex nostris iiunt moderatiora et angustiora primordiis. At ubi per contactum formati manus Dei desivimus esse quod fuimus , et in novam malerire qualitatem subjacens, opifici suo per elementi con­ versionem clarificata natura est, novumque corporis nostri inter elementa, si fas est dici, esse coepit ele­ mentum : statim omnibus mundi corporibus subli­ miores sumus effecti, non naturæ substantia, sed po­ tentia conditoris : per quam de subjacenti caeteris creatura ortum est, quod creaturis omnibus impera­ ret. Denique si metallum nostrae carnis et corporis intuearis , nibil humilius, nihil vilius, nihil invenics omni injuria: passionique subjectius. Sola terra ele­ mentorum coeterorum videtur ancilla : sola in se cunctorum potentias non sine detrimento sui sentit , vel dum ventis pulverulenta dispergitur, vel dum fluctibus humefacta absorbetur; vel dum side­ rum ignibus cocta devoratur : ut homo ex ea se esse, non modo gloriari non queat, sed etiam possit erubescere. At vero si statum nostrum contemple­ mur, quoniam præstantior est caeteris animantibus, dum ad suam imaginein Deus informatum inducit, invenies , terram ipsam semen esse nostri corporis. Si quis in ea sensus est, gaudere potuisset, quod propter nos in quibus imaginem et similitudinem Creatoris accepit, felicior facta sit, demutata, quam sit orta : manus enim Dei contigit eam , cujus con­ tactum sui causa dum fieret, ipsa non meruit. Quid enim hoc statu præclarius ? quid poterimus nosse sublimius? Quid tam diligenter in membra digestum? quid tam decore per articulus innexum ? Quid tam su­ blimiter in ora ct oculos erectum? quid tam vocali­ ter in verba modulatum ? quid in corde tam vivaci- ter animatum ? quid in sensu ditius? quid in cogita­ tione secretius? quid in sermone effusius? quid in ingenio fortius? quid in dispositione instructius ? quid in memoria tenacius ? quid in affectu blandius ? quid in cogitatu subtilius ? Ut evidenter appareat quod illum protoplastum, jam tum omnibus dignita­ tibus venustatum , imo statum filii sui Dei nostri ad finem saeculorum pro redemptione nostra venturi in hoc corpus ornarit: cui paradisum ctiain illo tem­ pore velut amoenissimum praedium, et urbanis con­ venustatum , et rusticis consitum, sub lege dona­ tum, mortis ille præseminator invidit: venenumque suum decipiendo primorum hominum credulam no­ vitatem in Corpora nostra latenter immersit : et ex duabus substantiis, unicam hominis perfectamque naturam quadam divisionis discordia dissecavit : ut cum nobis una mens esset, id est, illa, quam germa­ nitas animae, et corporis gignebat : aliam volunta­ tem per vitiatam naturam contra animam parturiret. Denique et Apostolus ait : Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meæ : et capti­ vitatem me in lege peccati, quæ est iti membris meis ( Rom. VII, a3 ). Et alibi : Caro concupiscit adversus spiritum , spiritus autem adversus carnem. Hæc invi­ cem adversantur sibi, ut non quœcumque vultis illa facia­ tis (Gal. v, 17).

V. Hinc etiam iste noster conditor , qui vel nos nobis , vel mundum pro nobis fecerat, a primis illis hominibus offensus , maledicta super singulos prout criminis quantitas exigebat, effudit. Et quamvis iratus , mox tamen mysterium nostræ salutis, ut pius pater ostendit. Neque æquum fuerat alio tem­ pore de salutis nostrae remedio cogitare, nisi eo quo mors esset inventa. Sic a prudentioribus prima fronte morbi adhibetur medicus : ut capite valetudi­ nis deprehenso , facilius remedium salutare succur­ rat. Non ergo tunc tantum Dominus ac Salvator nos­ ter promissus est cum clamat Isaias : Ecce virgo in utero concipiet et pariat filium ( Is. VII, 14); et tunc cum ad Abraham dictum est: Ad hoc tempus veniam, et erit Sarœ filius ( Gen. Ivm , 40 ). Nam hoc erat pene jam sero , et tanta millia patriarcharum sine spe mortua videbantur : quibus utique vita esse non potuit, si Dominum non speraverunt esse venturum, dicente Apostolo : Spe enim salvi 'facti sumus. Spes enim quæ videtur non est spes, sed quæ speratur (Rom. vin, ii). Et qualis [Al. qualiter] spes esse potuit, si non fuit repromissa? Imo ut primo homini illa sa­ pientior omnibus bestiis bestia, mortem sapuit: ita oportuit illum Dominum nostrum veram sapientiam, jam tum illo tempore suffragium sapere vitale, quod et fecit. Neque destitit publicare, ne tanta ejus fac­ tura uno inimici ariete propulsata, sine praesidio ali­ cujus lapsui potius, quam decori generata videretur: simul ne is validior haberetur , qui tantum opus alienae virtutis obruere potuisset, quam ille, si opus suum , quod super omnes creaturas ineffabili­ ter fecit, aut servare non potuisset, aut reparare noluisset. Defendit, inquam , ille se hac invi- dia. Defendit ille noster conditor et redemptor : pariterque se et posse et velle monstravit, quo­ niam nec virtus potentiæ defuit, nec dignatio pieta­ lie Haec nobis magis adoranda , quod sub ipsa erro­ ris nostri tempestate non substitit : majorque etiam dum exacerbatur erupit, dum ubi poenam mcreba­ mur spes redemptionis ostenditur , et dum in nau­ fragii acerbo discrimine portus salutis aperitur : ut novo more quæ materia fuerat iracundiæ, esse coe­ perit origo clementiae. Sic arcana opera tione mani­ festans, quod infirmitatem nostram argumentum suae voluerit esse virtutis: quantumque nos amaret, dum in ipsum peccavimus, ostenderet, quorurn oblivisci etiam post errata non posset, imo quos pretiosius redimeret, quam [Al. quæ] fecisset. Quæ­ rat nunc humana crudelitas criminosis , vel privata ergastula , vel publicos carceres , cum manicis fer­ reis et duris rigida trabe compedibus irata suspiret, et in poenas multimodas adinventionum laxet ingc­ nia : omnisque judex surrecti capitis, castitateln propriæ mentis discrimine probet alieno : hoc ma­ gis amicus alrocitati, quo magis alienus est crimini. Ipsi enim solent truculentiores esse in reos , qui sunt a reatu puriores. Hi studiosius maleficia, vet criminosorum contagia persequentes, quo minus ac negligentius facinorum vitavere consortia. 0 mise- ros et omni praeditos caecitate, qui bonum exornant malo, qui continentiam sub gestu crudelitatis atto!­ lunt, et crudelitatem propriam aliena infelicitate commendant: quando virtutibus suis miserorum asti­ pulantur exitio, et innocentiae judicantis noxiorum cruciamenta supplaudunt.

VI. Deus autem noster contra omnem spem, con­ tra omnem pene fidem, ex divitiis misericordiae suæ in malo bonum nactus, in iracundia generans con­ firmansque pietatem , peccandi semen , in fructum voluit evadere miserendi : et qui nos propter trans­ gressionem perdere debuisset, propter suam mise­ ricordiam reparaturum se esse promisit. Et illo tem­ pore quo supplicia merebamur, argumentum salva- tionis ostendit: ut intelligere possemus , quantum valeret praestare non læsus , qui tantum donaret iratus. In primo ergo homine, ut loquebatur, statim nobis judiciarium spopondit auxilium , statim de bono thesauro bona produxit, statim ignotum ipsis angelis sacramentum, quod implendum esset in no­ vissimo tempore, publicavit : et terreno Adæ Adam promisit e caelo. Nam cum serpentem pro merito suo maledicto fulminaret, jubet eum terram pro ci­ bo habere, supra ventrem repere : et quoniam mor­ tem illam ipse fecisset, addidit, dicens : Et ponam inimicitias inter te et mulierem, et inter semen tuum et semen mulieris: Ipsa calcabit caput tuum, a et tu ejus observabis calcaneum (Gen. III ,15). Nonne conside­ ras : nonne conspicis, quod eidem tunc minabatur in Christo ? Aliud enim semen mulieris nullum pror- sus accipio, nisi illud quod Apostolus ait : Factum ex muliere, factum ex carne (Joan. i, 14). lllud quod, ut Evangelista ait, Joseph filius putabatur esse ( Luc III , 25) : sed non erat: illud utique , quod Verbum caro factum eat (Gal. iv, 4). Nam si generandi publi­ cam istam et naturalem circumspicimus rationem , semina non habent mulieres: denique nulla conci. pit sine viro : ac per hoc quoniam jam tunc in Adam semen humanae generationis esset transgressione vitiatum , semen coeleste promittitur , ut Apostolu? sentit, non ex corruptione viri, sed ex Deo : b quod a Apud Agobardum , qui tamquam ex Hieronymo recitat, et tu insidiaberis calcaneo ejus; mox , quod jam nunc minabatur ; et, factum in carne, illum qui ut Evangelista, etc., illum utique qui verbumt etc. b Apud eumdem , quod caro fieret in mulieres, et elementa. eum earo fieret in muliere, etiam elementa illa cor­ p oreæ subsianiije , id est, humoris et sanguinis, in ipso sibi vasculo, in quo ipsa elementa sita sunt, na­ turaliter aptaret. Mater itaque Domini nostri Jesu Christi, in illa jam tunc muliere promissa est. Hæc' inimicitiis opposita est serpentis : Ponam , inquit, inimiciliaa inter te et mulierem ( Gen. III. 15 ) : non certe pono dicit, ne ad Evam hoc pertinere viderc­ tur. Verbum promissionis est. quod transmittitur in futura. Ponam , inquit, inimicitias inter te et mu- Herem. Illam utique mulierem, quae Salvatorem par­ turiat, non quae generet fratricidam, Ponam, inquit, inimicitias inter te et mulierem : id esi, suscitabo mulierem , quæ repudiata facilitate credendi, non solum te non audiat, si aut suavitatem pomorum pro adapertione monstraveris oculorum, aut diis si­ milem esse promiseris : sed etiam ipso Gabriele de­ ferente verbum , rationem de promissionis exigat novitate, dicendo : Quemadmodum erit istud, quo­ niam virum non cognovi (Luc. III,74)? Ulam utiqne,quam ;.d visionem angeli pudor aureus Iremefecit : fidei tamen ardor et constantia , labi nesciam, ad in­ quirendaln rationem reddidit audacem : et qua; ad­ venienti præstitit de pudore, quod tacuerit, hæc promittenti de admiratione non cessit. Nam et sol­ licita de eo quod annuntiabatur, exquisivit. Denique et angelus non infidelitatem redarguit, ut in Za­ charia : sed instituit de divinae operationis novitate, dicens : Spiritus sanctus superveniet in te , et virtus altissimi obumbrabit tibi. Ecce istud semen mulieris, quod non per traducem genitalium ministeriorum, commixtione sexus utriusque infunderetur in ute­ rum, sed claustro clauso, indefloratae Virginis inve­ niretur in utero. Denique rem novam plenamque miraculi, novo verbo Propheta dum promittit, exse­ quitur : Ecce virgo in utero concipiet, et pariet filium (Ose. VII, XIV). Quotidie certe de procreandi neces­ sitite mulierum conceptus et cernimus et audimus, de nulla tamen dicitur : In utero concepit : quoniam substantia futuri hominis, fusa per virum, coa­ lescit in femina : uterusque mulieris non principium est nascituri hominis, sed depositi nutrimentum. Maria autem non tam prima quam sola in utero eon­ cepit, cujus pudoris illibatio conceptum uteri fine damno virginitatis expressit: quae sola nobis pepe. rit, quod nonaccepit ex nobis, dicente Domino : Vos de inferioribus estis, ego de superioribus sum (Joan. VIII, 25). Quæ sola mater est filio, cum virgo sit marito :cu­ jus conceptionem ignorante virginitate, partus agno­ vit: quae sola mulier dicta est, non concipiendo, sed pariendo. Ex hac ergo semen promissumeslmulieris, quo secundum hominem Dominus Deus noster est: qui non infusus est in utero, sed inventus, evange­ lista confirmante, cum dicit de Mari a :Inventa eat in utero habens (Matth. I, i8). Ecce et ab ipso praece­ dente Prophetne surmone non deviat quod fuerat nun­ tiatum : Virgo in ulero concipiet; sed in mysterii no­ vitate , sermonis enam parilitate concordat : eoque stylo facti historia designalur, quo faciendum denu- tiat. Et propheta ait Isaias: Virgo in utero concipiet ? (Isa. VII, i4) : Matthaeus refert : Inventa ea. in utero habens. Verbo ipso promissionis respondet effectus, quod non aliter loquitur evangelista quam vates, nec ad exprimendam operis novitatem inventæ elocutionis difficultate confunditur. Ubi sunt grammatici? Ubi con­ siliarii? Quæ istos, ut extra consuetudinem loquantur, schola produiit? Quæ lam aperte signatae novitatem monstravit doctrinæ? Non indicant humano sensu, quo­ niam non opus humanum estquod loquuntur. Et tamen rem novam nec antea factam sic notant, ut intelligas cum mirabili opere, et mirabilem natum esse ser­ monem. Repetamus denique sanctas feminas patriar­ charum, videamusque si sic de aliqua scriptum est. Legimus de Sara : Et Dominus visitavit Saram, sicut ; dixit : et fecit Deus Sarae sicut locutus est ei, et concepit et peperit Abrahæ filium (Gen. XXI, i, 2). In Isaac divina benevolentia monstratur his verbis : Et exaudivit illum Deus : et concepit Rebecca uxor ejus (Gen. xx , 21). Denique et de Jacob uxoribus sic ponitur : Et concepit Lia, et peperit filium Ja­ cob, etc. (Gen. xxv, 42). De nulla certe harum scrip­ tum est , in utero concepit : quae tamen quidquid concipiebant, extra uterum concipere non poterant: sed quoniam de conventu virili concipere se nove­ rant, quibus non proveniebat salva virginitate con­ ceptus. Sola vero Maria in utero concepitcum irre­ serato aditu seminali clauso utero concepit: ad hujus conceptionis semen si recte ratiocinabimur, et interius divina tractaverimus, præcessit in figura pra tempore illa sententia, quae primogenita benedictio­ nibus, vel obligationibus obligavit, dicente Domino : Omne masculinum quod aperit vulvam, sanctum Domino vocabitur ( Exod. at, 25; Luc. II, 25). Quod est istud masculinum, quod aperit vulvam: cum omnium femina­ rum vulvas aperiat non puerperii necessitas, sed mari­ talis agnitio? Denique nulla virgo dicitur post maritum, quod nomen clausi; videtur futuris mysteriis conve­ nire. Et superius de Rachel Scripturam habere mon­ stravimus : Et exaudivit illam Deus, et aperuit ejus vulvam, et concepit. Certe non prius dixit, concepit : et post, aperuit ejus vulvam : sed prius, aperuit : videlicet, ut maritus apertis vulvae januis, velut se­ minaturus agrum paratum seminibus intraret. Deni­ que subjungit, et concepit. Non itaque partu, sed ' conceptione, imo conceptio patefacta est : nec iI.. bm parturiendus dum nascitur, sed, qui partu­ riendum seminaturus fuerat, designavit. Et si jam ante conceptum, quippe ut conciperet resc­ rata est, non eam certe ille qui natus est diu post poterat reserare, dum dicitur, nasciturus : qui etiam concipi, dum esset illa clausa, non potuit. Omnema­ sculinum,inquit, quod aperuit vulvam, sanctum Do­ mino vocabitur. Quæ est ista ratio, quae nec secun­ dum sensum videtur impleta ? Jacob primi locum fratris fraudulenter invadit, nec nascendi ordine prohibetur, nec dolositate damnatur. Joseph filii per avum praepostera secundum nascendi gradum hene­ dictione signantur, nec cæcitas errat futura prospi- cientis, nec monitor filius dexteram parentis, quae pinguioris benedictionis succo minorem irrigabat, in­ flexit. Quae utique omnia sunt contraria, si putamus de bis dictum esse : Omne masculinum, quod aperti vulvam , qui de virili semine primi nascuntur ex fe­ minis. Sed quoniam aliud interius habet illa senten­ tia, ideo istiusmodi primitivi cedunt et benedictiones perdunt. Jesse filius David, non primus, aut secundus, aut tertius, sed omnium ultimus ungitur a Propheta, et despicabilior cunctis eligitur in regem. Nec illi primo aut secundo contra David sententia legis de primitivis promulgata blanditur, quia judicasset uti­ que maximos, si ab his matrum vulvas meminisset aperiri : quando hoc utique, aut in qua dicimus im­ pletum, quod utique non poterat non impleri. Quæ est ista, cujus vulvam foetus reserat , non maritus? quæ virgo concipit, quae non ut conciperet, virgo esse desiit? Non certe illa de qua Scriptura dicit: Cognomt Adam uxorem suam, et peperit ei filium (Gen. iv, i); sed illa de qua evangelista signat ; Et non cognovit eatn Joseph, donec peperit filium (Matth. I, 25). Igitur in Maria boc sine dubitatione perfectum est, cujus vulvam non deflorator virginitatis aperuit: sed partus effusus, quæ virgo peperit, quæ virgo con­ cepit, quae prius mater facta est quam maritata. De bac isiud masculinum, quod vere sanctum vocandum esset, exiit: quique vulvam secundum promissionem partus editus, non secundum consuetudinem naturam­ que communem, dum concipitur viri semine reseravit.

VII. Sed quoniam divites Dei sensus velociter ex­ plicare non possumus, tantis se Scripturarum mo- ' libus ad unarn speciem opponentibus, ut lassari sit facilius quam evadi : quando omnis Scriptura cunc­ lorum sensuum unus trames sit, quem humano ser­ mone decurrere quis valebit, nec si angelicas pennas mortaliuin Unguis spiritus ascribat : redire ad pro­ pusitum convenit, et parvo navigio non in nltum vela configere, ne in periculum currat audacia , sed pro infirmitatis solatio in conspectu littoris na­ vigare , ut si quid formidinis oriatur, vel spes sit faciie teneri posse quod cernitur. Dicebamus semen mulieris Dominum sanctum, quia secundum carnem patrem hominem non haberet: eumque jain infestum esse serpenti , quem in utero virginis Dei Spiritus, non niaterialis generasset humor. Denique quod se- quitur majorem ab homine virginis promittit effec­ .tum , dicendo : Ipsa tuum calcabit caput (Gen. I, i5, sec. LXX): quis ambigit, quod preter Dominum no­ strum caput serpentis nemo calcavit ? Ipse enim solus super dracones et scorpiones ambulavit: ipse capti­ vam duxit captivitatem. Nam quod subditur : Et tu ejus observabis calcaneum, ad quem alium credimus pertinerc? Calcaneus quidem pars extrema vestigii est. Et Dominus post Joannis baptismum , post die­ ruin quadraginta jejunium, cum ab eodem ser­ pente tentatur, tertiæ illius dolositatis jam victor, exclamat: Vade retro post me, Satana (Mattk. xvi, 2). Quid aliud nisi a tergo positum, vel relictum , jubet suum observare calcancum? Haec supra dixi, et inde ad hoc nos ipsa deduxit oratio, quod homo ille in­ terior cum cogitat, non in hoc mundo, sed supra ipsum mundum, cum illo opifice rerum ac suo vivere videtur, dicente David ; Beati qui scrutantur testimo­ nia ejus (Psal. CXIX, 2), ut pene hoc sit, si fas est dici, Deum fieri, divina meditari : illum Dominum nostrum salutis nostrae jam tunc prodidissc myste­ rium. Unde et in Psalmis ait: In capite libri scriptum est de me (Psal. XL , 8). Caput libri est Geneseos principium, quoniam omnis Scriptura unus est liber, et unus, de quo scriptum est Deus, et istam pro­ missionem de ipso esse videmus in capite, et caput vitae nostrae spes est, et ideo caput libri vitalis spes facta per Deum. Illum inquam, ut saepe diximus, con­ ditorcm, senescente jam mundo, quod in prima mundi aetate promiserat, præstitisse. Unde Propheta ait: Virga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt (Psal. LIII, 4). Virga mater est Domini, ex qua ba­ culus iste, fesso jam per aetatem mundo, qui eum sustentaret exiit. Illum ergo in Virginis uterum de­ lapsum, ut redemptionis nostræ totam historiam re­ texamus, partu effectum hominem, se exhibuisse pro bomine , et creaturam suam se de Creatore fecisse. Illuin formam servi accepisse, sed se exinanisse po­ testatis voluntate, non natura deitatis, per quam non poterat non esse quod fuerat. Illuin maledicta pro sa­ lutaribus meruisse miraculis. Illum sputa, illum pal­ mas, ilium coronam spineam, illum postremo crucem fuisse perpessum : illum inferna penetrasse, illum tertia die resurrexisse in id corpus quod cruci fuerat affixum : illum hominem post mortem Deum vivum coelum petiisse victoreip, sedere ad dextram Dei, venturum suo tempore ad judicium faciendum : il­ lum spiritu Dei per sanctorum suorum ora quotidie celebrari. Haec cogitasse vixisse est, haec cogitatio pastus animae est: in hæc relabi vel recurrere, cum Domino jungi est, et cum ipso per hæc humiliari, est cum ipso pati, cum ipso tnori, et cum ipso etiam suscitari. Quid dicam de ipsa resurrectione, in qua cum rideamur a gentibus, non separamur a Christo : licet et mulli qui se Christianos dicunt resurrectio­ nem carnis excludant. Sed sic sint illi sine corpore, quibus forte conceditur, si fas est dici, aliter repræ­ sentari Domino, quam Dominus remeavit ad patrem, nos ut credimus, et loquamur.

VIII. Quid, inquam, hac cogitatione lætius? Quid hac spe esse poterit erectius? fixumque magis in nostris animis inhærere debet, nos aliquando cum hinc exicrimus ad corpora nostra esse redituros, et animae interim et corporis divortium, non id agere ut nibil simus omnino, sed ut meliores per Dei spiritum re­ formemur : quoniam jam hic Dominum id pignus nobis promisisse, accepimus. Et hoc corpus quod in sui natura caducum est, et merito pristinae transgres­ sionis gravatum, ut malcdictione divina fertur, ad terram ibit ( Gen. lit 27): id rursum post multa tem­ pura, id est, in fine sæculorum, cum minima par5 favillæ sit, aut Torte jam nulla, ab eadem terra, quae illud corrumpit in nihilum : quoniam ipsa liberanda est a servitute corruptionis, in integram membrorum suorum soliditatem, et in statum pulchritudinis deco­ remque renovandum. Quem talis cogitatio non cum admiratione delectet? Reliquias, inquam, corporum nostrorum, aut nullas aut minimas certe, et quantu­ lascumque : attamen sordidas, et animi numquam sine horrore inspectas, in suum iterum hominem, non ut Pythagoras mentiens et delirans in Euphorbo essecredatur, sed in proprium suum corpus et nomen, per ossa, et nervos, per venas, per cuncta vitalia, non modo artuatim, verum etiam articulatim recompagi­ nandum. Hoc autem non est angustum, cum omnium vel frugum, vel stirpium semina, majora et pul­ chriora in graminibus redeant, quam in terra vel ab hominibus sata sunt, vel sua sponte ceciderunt. Quis non seminari se in terra, ut ita dixerim, læte-; tur, quae nos meliores quam acceperat, reddet, di­ cente Apostolo : Resurrectio mortuorum seminatur in corruptione, surget autem in incorruptione (I Cor. xv, 42). Quae possessio præsentium huic spei poterit comparari? Aut quid erit aliud quod ad contem­ ptum mortis attollat, quam haec meditatio divinis promissionibus et prophetarum vocibus excitata? Quid tale Cleombrotus Ambraciota in Platonis libro disputante didicerat, qui homicida sui esse non ti­ muit, ac se altissimo praecipitavit e muro, dum et nullum post mortem autumaret esse judicium : et sine discrimine meritorum aliquo, omnes animas post corpora æqualiter ferri arbitraretur ad <oelum. Quod adeo omnes pro vero tenuerunt, et sic omnes illos sæculi sapientes una nebula hujus erroris in- I volvit: ut et ipse tam laudabilis, ut putant, doctor Socrates, homicidam ipsum se privatim, ne publice occideretur, occiderit. Aliud longe beatus Apostolus praemeditatum habebat et cognitum : Qui non ab hominibus, sed per revelationem Domini nostri Jesu Christi (Gal. I, 12), quod docebat, acceperat, nec Academiae nemorose obscuris tectus umbraculis, sed coelesti illustratus lumine : nec in ludo aliquo litte­ ratorio inter puerulos oscitantes, sed in tertio coelo inter angelos coruscantes imbutus, in contemptum vitae præsentis exclamat : Mihi vivere Christus est, et mori lucrum (Phil. i, 21). Non certe murum de quo se præcipitet ad mortem, sed Christum Dominum, per quem hoc mortale ab immortalitate absorbeatur, inquirit. Etenim intelligit ei lucrum esse mori, cui sit vita futura cum Christo. Sine Domino autem ni­ hil prodest, etiamsi totum mundum lucretur, ani­ mas autem suæ detrimentum esse passurum. Crede­ bat igitur vir ille, vas electionis, se per Christum Dominum nostrum de hac terra, quae numquam sine usura reddit quod accipit: sed alia minore, alia ple­ rumque majore cum fenore: ut tricesimum et sexa­ gesimum et centesimum , Domino ipso in Evangelio germina quæ plantaverat sic legente : de qua terra, etiam veritas, quam Pilatus ignorabat : quam nemo utique principum hujus saeculi vidit: Si enim cogno­ vissent , numquam Dominum gloriæ crucifixissent (I Cor. II, 8) : de ipsa, inquam, se Apostolus transfor- matum corpori claritatis Domini in lucentia mem­ bra rediturum ait (II Cor. III, i8) : per Salomonem quoque istud sapientia promittente, cum dicit: Ful­ gebunt justi, et tamquam scintillæ in arundineto discur­ rent. Et ideo in hanc vocem : Mihi vivere Christus est (Phil. I, 21), securus erupit, in qua utique quae fuerunt merita victura sunt : qui autem longe, ut ignoraverunt, ita et ignorabuntur. Nunc si vide­ tur, quid sententia illa Salomonica promiserit, in­ quiramus? Fulgebunt justi, et tamquam scintillae in arundineto discurrent (Sap. III, 7; Matlh. XIII, 43). Quid est ut quibus flammarum claritas condonatur, his tam humilis locus ubi discurrant, et abjectus of­ fertur, ut loci despectu decrescere videantur, qui corporum luce creverunt? Quid est, inquam, quod astris per arundineta comparati volitabunt, et in si­ derei forma fulgoris , stirpes terrarum miserrimas permeabunt: cum longe incongrue misceantur, vel fulgores arundineUs, vel arundineta fulgoribus? Ani­ madverte, oro te, divini verba mysterii, cui ut non de bobus , ita nec de arundineto cura est, aut in resurrectione arundineta quid faciunt, nisi quod nos per omnium formas, vel pecudum. vel stir­ pium laborat ostendere, ac per hoc, ut Apostolus ait, pro nobis cuncta scripta sunt (Rom. xv, 4). Intel­ lige perarundineti imagines, infideles homines et in­ credulos demonstrari: eorumque corpora, superlicie grata et interius cassa virtutibus, quae ubi primum spiritus vanitatis inflarit, sibila serpentis imitentur, et sanos partus, viperarum progenies obsequantur. Scintillæ, inquit, in arundineto. Sancti ergo inter peccatores, quoniam non omnis caro eadem caro. In arundineto, ait, id est, vacua luce corpora, et alienis arsura fulgoribus, quibus sanctorum claritas futura pro poena est : quoniam Deus ignis consu­ mens est, et justi in imaginem deitatis advenient. Fecit enim Deus hominem, ad imaginem suam fecit illum (Gen. I, 27) : et Apostolus testatur credere, se, quod illi similis sit futurus. Necessarie. Si enim similis Deo fuit cum facius est, et similis futurus est cum resurget : quoniam quidquid nunc in nobis dissimile videtur auctori, id omne vitio transgressio­ nis impressum est : et vivam veritatis formam, ar­ tifex mendaciorum strumosis actibus deformavit, suamque pravitatem, nostris etiam membris, dum mentes corrupit, inscripsit : quae per resurrectionis gloriam male adjecta, aut imminuta diluentur : et id solum quod auctorem rerum tamquam in speculo reddat, ernicabit : ut interpolator opus suum se do­ leat perdidisse, et homo tandem se integrum esse glorietur. Non tamen hoc omnes, ut jam diximus, sed justi tantum in luce erimus: Quoniam omnes qui­ dem resurgemus, sed non omnes immutabimur ( Thes. VI, 15): discretionem enim faciet personarum, di­ versitas meritorum. Nam etsi inter ipsos sanctos erit aliqua de operatione distantia, dicente Apostolo : Stella a stella differt inclaritate (I Cor. xv, 41): quam diversitatem vel de impiis, vel de peccatoribus sen­ tiemus : quorum alii in judicio, alii in sanctorum consilio resurgunt? Qui etsi resurrectionis ipsius tempore segregantur, quid de habitu formaque di­ cemus? Quae, ut mihi videtur, non veste aliqua tex­ tili, neque mulierum elaborata pensis, sed suis me­ ritis et orationibus erit inventa : beato Joanne hoc in revelatione monstrante, qui sanctos, ait, indutos byslinum se vidisse (Apoc. xix, 44). Et ne forte sub­ tegimina byssini, aut stamina quaereremus, et mate­ riale, vel corruptibile ac fluxum aliquid exerceri in coelestibus opinaremur, subdidit: Byssinum autem justificationes sanctorum sunt. Tunc ergo, ut intel­ ligo, in superficie corporis nostri venient, quae nunc sunt testa sub corpore. Tunc unicuique, miserum me, conscientia sua vestis flet. Tunc ea , quae de funda­ mento illo,quale aliudnon potestponi(I Cor. XIII, 11), ab unoquoque superædificata sunt praeeminebunt, ut aut mercedem accipiat, qui mansura constituit; aut detrimentum patiatur, qui arsura construxit. Jam quid illa commemorem quae sequuntur, quæ tota sanctorum sunt carnem sine terra, corpus sine doloris sensu, animam sine metu, vitam sine fine, aetatem sine tempore, lucem sine nocte, beatitudinem sine One. Video bominem, et in homine Deum : quoniam Dein omnia in omnibus est (Ibid., xv, 28). Totum quidquid nunc impossibile homini cernitur ,id tum fleri per mu­ nificentiam perpetui regis velare et revelare, lique­ scere ac resolidare, eumque fieri quem et intrare ad discipulosconcreta et corporea parietum valvarumque non senserunt: et discipuli tamen stare omnes ante se intus conspexerunt: et omnia quae sine hoc cor­ pore Dei spiritus fovebat, corpus cum Dei spiritu esse facturum. Satiari delectatione harum cogitatio­ num Christianitas non potest. Haec illi requies, hoc oblectamentum est, haec voluptas, hae deliciae ire mente in sedem Dei, ibique sibi locum et partem sedis, non sua praesumptione, sed divinitatis pollicitatione usurpare. Nec hoc illi arduum videtur, postquam jam ihi in Christo Domino suum esse hominem cognoscit. Vendicat sibi aequum jus de cognatione per Deum car­ nis assumptae: quoniam de carne ejus sumus, ei de os­ sibns ejus. Ipse enim est caput corporis Ecclesiæ (Col. i, 18), ipse principium omnis principatuset potestatum, evangelizante sic Apostolo : Ex quo totum corpus sic compactum et productum per conjunctionem, et copula­ tum, crescit in augmentum Dei. Quid ergo venturum judicium, et diem Domini, piis optabilem, et impiis fugiendum; quid illud igneum diluvium non aquarum, fumante terra, fugiente mari, caelo in libri speciem complicato, loquar?

IX. Tristia haec sunt divitibus saeculi, sed exspec­ tanda pauperibus Christi, pro quibus in Psalmo Do­ minus suspirat, dicens: Propter miseriam inopum , et gemitum pauperum nunc exsurgam (Psal. xn). Quid tribunal illud ex majestate judicantis immen­ sum, et duodecim sedibus adorandum, tantamque datam a filio potestatem, ut in judicando habeant etiam angelorum substantias, quasi eorum creator addictas, dicente Apostolo : Nescitis, quoniam et an­ gelos judicabimus (I Cor. v, 3)7 Et quid erit quod non L mancipandum illis esse credatur, quibus et spiritua­ lis illa nequitiarum natura subjicienda est? Quid er­ go tunc facient, qui nunc in honoribus gloriantur : qui per terribiles praefecturas, et fasces, et æternos, ut existimant, consulatus, Deo se comparare nitun­ tur rapina, non natura? Quid faciet qui conjungit do­ mum ad domum (Isa. v, 3)? qui perturbata civitate, et cunctis quibus stringebatur hinc inde limitibus fractis, montes, flumina, mariaque transiliens, quan­ tum ad ipsum pertinet, unam vult possessionem esse, quae communis omnium terra est, et insatiabili cupiditate latitudinem immensi orbis excedens in Alexandri Macedonis anxietatem, et innumerabiles Epicureorum mundos diffunditur : acquisitisque per aviditatem mundi hujus angustiis, in alium credulus non aestimata proprii corporis possibilitate accendi­ tur, autumans passurum se damnum esse de jure, si fidem non adhibuerit de furore? Quid hi facient, qui tamquam correptores morum, Domini familiam attentius castigatiusque viventem, aut in vestibus humili colore, aut in cibi arida parcitate, aut in vi­ giliarum non otiosa sobrietate, velut aut indumentis mollioribus delicatam, ant epulis copiosioribus sa­ ginatam , aut thoris calidioribus oscitantem, dive!­ lunt ac vexant. nescientes quod in sanctis Dei, nar­ tyribus, confessoribusque oculi ejus pupilla feriatur? Peribunt sine dubio, peribunt in illa die omnes co­ gitationes eorum : nec eos apud tribunal illud aut Lucius Crassus defendet, aut M. Antonius, aut istis eloquentior Tullius : quoniam omnis tunc saeculi lin­ gua obmutescet, et sola erit in rusticulis suis facun­ da justilia : quae infantium fecit ora diserta, et mu­ torum linguas novum solvit in canticum, coelestem­ que sibi harmoniam per sui misericordiam de suis oviculis acquisivit. Ad cujus gloriam celebrandam, etiam si hominum studia cessaverint, in confusionem generis humani, lapides clamaturi monstrantur. Sed quo ego a materia proposita, velut Inortalium im­ probitatem increpaturus excessi? et uniformis mali, tamquam publicus accusator, mundanis vitiis, dum me aliquorum miseret, non peperci : cum etsi ju­ dicandi tempus esset, lapidem tamen minere super adulteram non audereln : et si ad innocentis judicium purioris conscienliie me armaret auctoritas, tempus tamen exspectare debebam, docente Apostolo, qui sanctis non judicium sustulit, sed distulit. Ait enim : Nolite judicare ante tempus ( I Cor. IV. 5). illud nempe resurrectionis tempus innuens exspectandum, quo per incorruptionis gloriam rediviva caro ini­ randa assistet judici. De aeternitate jam manente constantia, cum absistet formido de lapsu, non tre­ pidabiL tunc in alium ferre sententiam, cum de se meruerit esse securus. Caeterum nunc cuncta suut dubia, cuncta nutabunda, dicente Apostolo : Consi­ derans te ipsum, me et tu tenteris (Gal. VI, 5), qui alium utique status lui nescius, facile judicas de ruina. Quid et si miseris fiduciam, ut beatis Deus det ? Praemia potius sanctorum, id est, vera laudemus, quam improvidi, aut intempestivi , vel Ne conscientia, vel de tempore denotemur.

X. Redeamus ergo ad illas sanctorum nobilissimas et lætissimas cogitationes : nam nihil laetius est, quam mortalem de promissa sibi hæreditate medi­ tari. Illum quidem quem diximus, ante oculos collo­ cenius : quandoquidem seeuriue est vera celebrare, quam miseranda culpare : licet vera felicia sine pec­ catorum non possint infelicitate narrari. Cernamus utique, ut constituimus, Dei sanctos cum facibus per omnia volitare, et coruscantibus ad vindictam dextris, ancipites gladios stringere. Haec enim est gloria sanctorum Dei ; haec in hoc saeculo despi­ cabilis militia : haec linguis omnium in detractioni­ bus dissipata. Hie tunc patientiæ nostræ fructus, hæc sufferentiæ merces erit. Hæc praemia pro no- mine blasphemaiorum, subjecta sibi habere omnem animam superbam, et omnem extollentem hominem, potentissimos quondam reges mundi, et toto adora­ tos orbe cum manicis ferreis compedibusque sisten­ dos, nobilesque eorum immanium pondera catena­ rum, collo et cervicibus sustinentes, ante fulgorem illius augusti tribunalis, his quibus aliquando con­ tempserant, despexeram , irriserant, offerendos. Mutata enim vice, ut hoc sæculum lautorum sit, aliud futurum credere miserorum. Vae enim diviti­ bus, quoniam perceperunt consolationem suam : sed illis divitibus, quibus dicendum erit: Esurivi, et non dedistis mihi manducare : sitivi, et non potastis me (Matth. xxv, 55). Illis utique divilibus, qui de in­ justo mammona amicos facere noluerunt: qui medi­ tati sunt in cogitationibus suis exuberante fructu, quo neminem refrigerabant, nova immensis fructibus receptacula moliri : qui in crastinum comederem, ignorabant. Anima eorum eo tempore expostulabatur, sub una tamen nocte vana solitudine occupata, cum thesaurizare non cessaverint, nec defossis vigilare opibus omiserint. Hinc Lazarus pauper cum eo pa­ triarcha, qui peregrinus vixit in mundo, lætatur in cubili suo. Atdives econtra in a'ternis flagrat iucen­ diis, et omnis exspoliatus dignitate atque substantia, despecti quondam inopis divinum implorat auxilium, ejusque vel minilno exoptat digitulo contigi, cujus egestatem inter opimas dapes suas, et copiosa convi­ via ne micis quidem de mensa decidentibus susten­ tabat. Cum itaque praescriptum judicium per nos, id est, per sanctos est celebrandum, nobis vindicta in nationes et in populos est donata. Quod cum cogitatur, quae in nobis mens? quis ardor animi? quod deside­ rium futurorum ? quis præsentium contemptus? faci­ lius sentiri quam dici potest. Aut quis est, qui non ad ista festinans dissolvi se cupiat, et esse cum Christo (Philipp. I, i3)? Aut quid magnum est si pro tantis ac talibus bonis mors contemnatur, pro qui­ bus etiam haec vita contemnenda est: quoniam pro iis qui perdiderit animam suam, salvat illam. At contra qui hic salvaverit animam suam, perdet eam (Matth. x, 39). Etenim cum plerique in hoc mundo velut furialibus flammis, ita sint animi ambitione succensi, ut non opibus conditis, nec patrimoniis, nec ipsis quoque filiis parcant, quos etiam de avari­ tia accusati opponere consueverunt, dum praefectu­ ras consularitatesque mercentur, quas potestates et mors admiliit, et successor excludit: quae dementia est nou ea potius impensis omnibus et detrimento vitæ ipsius comparare, quae promotos faciant vel de vitæ aeternitate seeuros, vei de judicii perpetua dignitate gloriosos?

XI. Tempus adinonet, et locus ipse suggerit, nee materia videtur aliena, quoniam de meritis coepimus tractare sanctorum, ut infelicissimae infelicitatis blasphemias diluamus, quae ad hanc videtur speciem pertinere. Exstiterunt enim qui virtutes egregias et cælestes per sanctorum reliquias jam utique prope nostris temporibus operantes, maluerunt detractione mordere, quam veneratione suscipere: antiquum illud venenum in Dei famulos Judaicæ infidelitatis evomentes, quod illi quondam in ipsum Dominum viperinis linguis et mortiferis sibilis effuderunt, di­ centes: In qua potestate hoc facit? £, quis tibi dedit hanc potestatem? Recitabaat namque nobis juxta po­ sitis, quae divinis et beatissimis Gervasio ei Protasio infidelitas stulta loquebatur, quos dum papae Am­ brosio aliqui decerpere machinantur, violare sacri. legis sermonibus non timeant, hoc modo rationem miraculorum conquirentes. Quid est istud, quod ex eo quod martyres sunt, virtutum dona meruerunt ? Cur tam tarde, quod jam pridem illis concessum est, exercetur? Aut si ea tempestate cum passi sunt, non ostenderunt, quomodo nunc operati sunt? quid est hoc, quod modo videntur ostendere? Aut illos majores revelatione Ambrosius fecit, quam dignatio martyrii? Agnoscitisne aliis licet verbis, ila menda­ citer quod de Domino prodidimus, martyribus in­ gestum : In qua potestate hoc facis ? £t, Quis tibi hanc dedit potestatem (Matth. xxi, 23) ? Tepida, ut arbitror, consolatio, et de livore generata, quaerere, an divinum sit, quod videas esse divinum et ratio­ nem poscerc, cum credere sit necesse. Et cum Apo­ stolus dicat : Charitas omnia credit (I Cor. XIII. 7) : quis dubitat, quod sine charitate Dei sunt qui fidem tantis non applicuere virtutibus? Negat autem fidem, qui quasi tentator inquirit. Unde haec potestas? Quasi non manifestum sit in ea sanctos martyres nunc in spiritu miracula facere, in qua potestate ad- versarios suos prius in carne et in passione vicerunt. Conferamus pedem contra istos, si dici fas est, filios Judaeorum, et ut nuper corum parentem, id est, Ju­ dæum qui se in sa< rilegio prudentem nimium puta­ bat, dono Deitatis oppressimus : ita et hanc sub Christiano nomine blasphemiarium sobolem destrua­ mus, per eum qui dixit; Perdam sapientiam sapien­ tium, et prudentiam prudentium reprobrabo ( I Cor. i, 47) : ut et nos in triumpho gemino per Dominum gloriemur; et illi agnoscant intelligentiam rerum divinarum in fide caibolica, non in sapientia sæculi constitutam, monente Domino . Nisi credideritis, non intelligetis (Isai. VII, 9) : ut manifestius con­ stet, ct fidelibus patere infidelitatis obscura, et ab infidelibus fidelitatis etiam plana non cerni.

XII. Forsitan quaeras pro tua sollicitudine, et vi. gilantia, diligentiaque, vitali, quæ fuerit illa quæstio, in qua trophæum nobis Dominus de falso Israeliia donavit. Referam , nec tacebo, quoniam his rebus paginam tibi amas extendi. Et si enim non congrue, necdum prioribus absolutis, alia coepta videantur in­ terseri : tamen pro te malo aliqua etiam non suo ordine loqui, quam tuis mihi modo orationibus do­ nata praeterire. Quidam de inimicis crucis Christi, inter familiares Dei. et quidem doctores, de scan. dato illa geniis suae, quod in Dominum nostrum susceperunt, spiritu blasphemiæ Dominum pulsans, protulit exempla de lege. Et ut quondam pater ejus homicida in pinna Teulpli Dominum tentans, quid de ipso promissum esset in lege improbus prædica­ bat : iia hic ne aut minus doctae perfidiae videretur, aut nudum pateret sine majori auctoritate menda­ cium : Plura, ait, miracula propheta noster fecit Eli­ sæus, quam Dominus vester Christus. Nam cum pro magno Lazarum de morte in lucem revocatum esse referatis (Joan. XI, 14), quid amplius dicere poteri­ tis, quam a vivo mortuum resuscitatum? Profero quod verum esse, etiam vestra coufessione censetur, EliSaeus enim noster jam mortuus appositis ossibus ejus, mortuum (quem juxta corpus ejus piratarum fugiens adventum, supremi officii deserens munus turba projecerat) exanimis animavit, et de frigidis o-sibus atque exsangui corpore, alienum cadaver vi­ tali calorc perfudit: nec quod habuit, dedit: sed alii, quod ipse tunc non habebat, indulsit (II Reg. XIII. 21). Hoc credo vobis majus caeteris virtutibus videatur, mortuum in auras vitales remissum esse per mor­ tuum : et eo tempore quo ipse esset naturali lege constrictus, alteri legem solvisse naturæ. Hoc si præ­ stat cunctis operationibus, cur hic ,potior non halea­ tur, quem tamen prophetam, non Dominum confitc­ mur : aut si vel simile huic aliquid nostis, edicite, ut et honore præcellat, qui fuerit merito virtutis ex­ cellentior. Obstupuere ad hæc dicta proceres nostri, et nullum referentes responsum, nec quod telum rc­ percuteret producentes, pene sub inani adversarii machina, inutilique ariete conciderunt : adeo ut illo qui profuga omnium, ut aiunt, esse debuisset, etiam victoris gloriam sine certamine reportaret. Quod ubi mihi est nuntiatum, ingemui, tantam nobis inessc negligentiam, ut nec veritatem possimus astruere, cura alii valeant inculcare pro veritate mendacium : rogatoque Domino, quoniam nihil nostrum est, ut suis arma suggereret, quo ejus ignaviæ auferretur opprobrium. Cedo mihi, inquam, istum magniloquum dicentem : Labia nostra a nobis sunl, quia noster Do­ min.. eat (Psal. XII, 5)? Proferam profecto per eum qui disperdit linguam magniloquam, ut intellgant Domino famulnm non æquandum v licet ipsi nove­ rint Judaei, prophetas veteres nulla miracula propriis edidissc virtutibus. Denique ipse Elisxus cum spiritu magistri hæreditatis, velut insolentior donorum re­ muncratione venisset, scindere tamen aquas nisi t Dei invocatione non potuit (11 Reg. u, 4). Sed fateor ipsius hanc quae proposita est interim fuiSse virtu­ tem, ut major gloria nostrae fidei sit, si tentatorem etiam dum credimus, opprimamus. Quid ais, Domini blasphemator? Elisxus, inquit, ipse mortuus alium mortuum contactu sui corporis suscitavit. Hoc loco plene, ut in omnibus, Domino suo prophetæ virtu. assurgat, quae in Domino Jesu Christo cum sepul­ crum ejus lapidibus infidelitas vestra muniret, lapi. dem milites obsiderent, credo ne resurrectio ejus idoneis testibus indigeret. Nam resurrecturum si vo­ labatis credpre, noveratis. Subito enim ille infernis terrae cardinibus concussis, cum stupore militum et ruina saxorum, non alium aliquem, sed se suscita­ vit in lucem, Elisaei hæc propria dona si fuissent, sibi dare maluisset: nec praestare alii poterat, quo indigeret sibi. Denique hoc majus esse vestri etiam prodiderunt majores, dum Dominum in cruce der!­ derent, dicentes : Alios salvo. fecit, seipsum salvum faciat, descendat de cruce, et credimus ei (Matth. XXVII, 42) : vestrorum ergo sententia vincimus. Vestri pro­ miserunt se credituros ese, si præstitisset sibi, quod aliis praestare consuevisset. Cur non creditis, quod ebse præstantius non negati.? Nemo certe hanc ha­ buit potestatem. Denique et Doniinus dicit de anima sua : Potestatem habeo ponendi eam, et potestatem ha­ beo resumendi eam (Joan. x, 18). Recense superbas majorum tuorum imagines, et patriarcharum retexe virtutes, et inveni quis talem habuit potestatem. Quare non ei credam, quod possit liberare animam meam, qui potuit et suam? Plura dicturo, suggessit recordatio, volumen crescere, et ideo cursum hujus quæstionis esse revocandum : quoniam adhuc prior illa astat in januis, cui aeque sua spatia etsi habenis restrictioribHS, tamen adhuc illibata debentur. Et vere non fuerunt necessario in hac parte multa di­ eenda, ne et illc cresceret : si tamen magnum pro­ tulisse aliquid putaret se, quod quæreret prolixa dis­ putatione victoriam : cujus non sapientiam, quae nulla in eo erat, sed superbiam, qum abundabat, infregimus.

XIII. Repudiato vero isto Israelita : vel ne pu­ gnam se fecisse gloriaretur ( quandoquidem quae diximus ad instructionem nostrorum potius, quam ad illorum certamen conflictumque proiulimus, qui nec tunc vult credere cum vincitur laC aut sanctum canibus impudenter dedisse, aut margaritas porcis sparsisse judicemur (Matth. VII, 6), revertendym est illuc, unde ad illum locum pene præcisis sensuum tramitibus deviavi : et oves domus Israel diligen­ tius circumeundæ sunt : quoniam si charitas Dei in nobis est, quis infirmatur, et ego non infirmor? quia scandalizatur, et ego non uror (II Cor. xi, 20)? Docen­ dique magis sunt, ne usque ad blasphemias loquan­ tur, si forte aut non teneant, aut non intelligant pro­ phetata. Quærunt an divina virtus sit. quæ nunc coepit in martyribus apparere. Cujus legis homines hoc requirunt? Nempe Christianæ : quæ sic est pro­ phetationibus instructa, ut nihil lam novum, tam inopinatum nostris temporibus possit ingruere, quod fides aut admiretur electior, aut blasphemetur [AI. blasphemet] infirmior. Omnia usque ad Dominum, prophetae veteres prædixerunt. Omnia post Domi­ num, quæ deerant, apostoli prophetarunt : beato Paulo per libertatem sancti Spiritus non tacente, qui ait : Ex parte scimus et ex parte prophetamus (I Cor. XIII, 12) : non quod omnia nesciat, aut om­ nia iun prophetet, in quo praesertim loquitur Chri­ stus : sed ex parte de toto prophetat, et ex parte de toto scit. Prophetat nobis id, quod scit illius temporis esse, quod futurum erat. Quod vero pro­ phetat, venturae utique prophetizat aetati. Prophe­ tat autem totum, etsi prophetat ex parte. Haec enim prophetat, quorum apertione pars ejus temporis, quæ usque ad finem superest, indigebat. Ex parte ergo prophetat, quoniam jam ex parte fuerat propheta­ tum : et ideo propheta sciebat ventura quæ prophe­ tabat. Cujus prophetiae particulas plenitudo, ut ipse dixit, temporis abolevit, hoc modo : Cum venerit quod perfectum est, quod ex parte est, destruetur (I Cor. XIII, 10) : scilicet, cum in conclusione mundi, nec scien­ tia major, nec prophetia ulterius sit quærenda. De­ nique intelligentiae istius virtutem, ut apertius de­ monstraret, subjunxit : Videmus nunc per speculum in ænigmate : tunc autem facie ad faciem. Per figuram interim sunt universa, et quibusdam imaginum lineis obumbrata, ut infirmitas carnis nostrae, terrenaque substantia, magis se ad spiritualium extendere veri­ tatem, ut ea illi desiderium pulchritudinis suae etiam per speculum tenuiter ostensa faceret : quantaque ipsa esset in sua substantia nos doceret, cum tam ad­ mirabilis etiam in repercussis luce sua aenigmatibus appareret : et ideo nunc per speculum pollicita con­ spicimus, non tamen propter virtutum merita possi­ demus : et ostensa adhuc miramur, non tradita tene­ mus. Tunc vero prophetia scientiaque cessabunt, quae promittebatur erit ingressus. Hinc etiam prophetia semper obscura est, quod alio tempore canitur, alio cernitur. Quod dicitur, dum non videtur, quasi non praedictum non creditur. Denique Isaias cum redem­ ptionem nostram tanto ante in Virginis utero agno­ scere, eamque velut jam praesentem populo demon­ straret, dicens : Ecce virgo concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel (Isa. VII, 14) : præ­ sentem et futuram infidelium Israelitarum turbavit ætatem. Nam et illi veteres prophetam suum, quo. niam non viderent quod ostendit, interemerunt : et hi prophetatum sibi, quoniam prophetiam non rece­ perunt, occiderunt. Quod nobis etiam ut non in Dei martyres accidat, præcavendum est, si eos quos prior aetas insecuta est, nostra blasphemet. Et quoniam, . ut diximus, quod prædictum fuerat, venit: venturum nihil est, quod non fuerit ante praedictum : Domino ipso sic dicente : Ecce prædixi vobis omnia (Mar. XIII, 23). Videamus potius si hæc aliquando majorum au­ ribus probantur infusa, qu:e modo nostris oculis tam­ quam impleta finguntur. Videamus si hæc omnia ope­ ratur unus atque idem spiritus (I Cor. XII, 11). Si de­ nique nee angelus de cœlo evangelizet, præterquam evangelizatum est nobis : licet ipsæ quae fiunt virtu­ tes Domini per dæmonum tormenta testentur, quando Satanas non dejiciat Satanam : quia uniformitas ne­ quitiae, indivisa naturaliter societate connata, simi­ litudinis accessione non detrimentum sui metuat, sed capiat augmentum. Nam et multos in unius formam legionis pravitatis spiritus [Al. tacet spiritusj, et ini­ quitatis viperinae confoederatio conglobaverat: nec sibi oberat multitudo, quæ sicut;acquirebat miseram sociata infirmitate virtutem : ita formidabat incurrere divisa permixtione inanis substantiae vacuitatem.

XIV. Sed hac parte interim argumentationis omissa, sicut proposuimus ea quae in Ecclesiis Domini, san­ ctorumque coemeteriis admiramur, credenda esse di­ vinitus fieri, si prophetata fuerint, comprobemus. Atque in hac lam dura difficilique materia, nee ab aliquo antea pertractata, Dominum consulere debe­ remus, si, cessante merito, repudiari non timeremus prae audacia : quoniam quae ipsius sunt, nemo extra ipsum poterit explicare. Etenim mirum unde miscris tanta fiducia : unde est interpellandi Dominum fa­ miliaritas tam amica, ut in hanc vocem audeamus erumpere : Osculetur me osculo oris sui (Cant. I, 3) ? Quis tantum concepit optatum? Quis tam grandia vota, sui aestimator negligens suspiravit : ut ipsius os cominus concupiscat attingere? Atque vel utinam nos eorum dignetur osculo, quos ipse dignatus est osculari;; ut in secundis postremi tertiique sistentes, de eorum labiis aliquam ex parte scientiam trahere mereamur, qui totam sapientiae plenitudinem de Do­ mini ipsius ore didicerunt. Quamquam etsi magno­ rum meritorum privilegiis fulciremur, posita erant in exemplis, velut alta quaedam repetita fundamina ve­ recundiæ : ne quid indecens et inordinata præsum­ ptio levitatis auderet. Quidnam electius beato Petro? quid ad spem erectius, quid liberius in fide, quem oris sui osculo Dominus se osculatarum esse promi­ sit, dicens : Tibi dabo claves regni cœlorum. Et illud : Super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam (MattA. xvi, 29). Tamen hic pondere se quodam pudoris in­ curvans, fiduciam, quam elatior habebat ex merito, verecundior ad interroganda submittit, cum in coena Domini, non per se quis Dominum esset traditurus, inquirit, humiliterque pudibundus osculum Domini, ore petit alieno : quod illi etsi apud Dominum fidu- cia erat, ut subinde etiam homini inconcessa præsu­ meret : ut ibi, cum per maria gradientem Dominum audet poscere, ut ipsum pariter solidata sub vestigiis aquarum terga sustentent : aliquid sibi diffidentior, sed consultior nobis, quibus suo actu imitabiles for­ mas tamquam in speculo collocabat. Si per legatum praescientiam Domini cautus explorat, quid hac in­ structione dignius, quid hac consulendi arte subtilius ? Quod nos facere debemus, quibus cum fiducia nul­ lius sit meriti, debet esse saltem pudor exempli : imitantes vel in bac parte beatum Petrum, qui non solum qua humilitate, verum etiam per quae ad desi­ derata pervenire possimus, ostendit? Ah illoabsolu­ tionem quaestionis hujus, quam ipse non erubuit in- terrogare, quaeramus. Ab illo, inquam, qui in ipso Domini pectore, velut super arcam novi veterisque Testamenti recumbens, non modo ad vestibulum ali­ quorum ,divinorum oraculorum diligens inquisitor accessit, sed ipsum penetrale secretae dispositionis, Umquam familiaris sacerdos intravit: et ideo solus vidit in principio verbum, quando illi velut exterior sacrosancti templi ara, sic interior metienda com­ mittitur. Ipse nos de eo libro, quem septem signacu­ lis clausum flevit, reseratumque laetatus est, non per aliquem pseudothyrum, sed per patentes januas in suum pectus veritatis inducat.

X V. Atqui ne, dum consulitur, immoremur, præve­ nil, inquirentes, eliam praescientiae compendio: quod trepidum aliquando nostris mentibus futurum cerne- bat illuminat. Reddit enim velut percunctatus respon­ sa de Patlimos. De eo utique loco ubi cœlorum secreta praeclusa Caesari, non alienus intravit, et angelorum sa­ cramenta pulsus ab hominum conversatione cognovit. Ait enim : Vidi sub ara Dei animas occisorum martyrum propter verbum Dei, et testimonium Jesu, quod habebant: et datæ sunt illis singulæ stolæ, et clamaverunt voce magna, dicentes : Usquequo, Domine, sanctus et verus, non vindicas sanguinem nostrum ab iia qui in terris ha­ biiant ? Et datce sunt eis singulce stolæ albæ, et dictum tat eia, ut requiescant adhuc parvo tempore, donec com­ pleatur numerus conservorum et fratrum eorum, qui oc­ cidentur postea exemplo eorum ( Apoc. vi, 9, 10, 11). 0 Apocalypsim vere divinam, et tanto Apostolo me­ rito confessionis tempore patefactam, ut magis ad tolerantiam duraretur , cum illi passorum merita i Monstrarentur. Non ergo errandum est, per folia si­ byllarun), quaruni ut paginae incertis mundi malis spiritibus luctabuntur : ita loca veniis hujus aeris turbabantur. Ecce evidentissime Apostolus hoc quod habebat. enucleat: et obscurissimae quaestioni lumen inferi. Senserat haec aliquando dicenda , quæ nunc siuisterior lingua, tamquam oleo mollitis arte sermo­ nibus, in audientium et suum jaculatur interitum. Et propterea ; Vidit, inquit, sub ara Dei animas occi­ sorum martyrum. De fide testis nullus ambigit : te­ stimonium ventiletur, intelligentia responsi nutet, non dicentis auctoritas.

XVI. Ac primum istud est animadvertendum, quod animas occisorum martyrum Apostolus testalur se vidisse, ne quis cum de muneribus disputare coeperi- I mus, post resurrectionem dicat tribuenda martyri­ bus, quæ adhuc animis docentur indulta : præsertim cum istud astipuletur nobis, quod de mora judicii conqueruntur : quam resurrecturus utique, non qui jam resurrexit, accusat: quoniam aliud est poscere ut teneas, aliud jam tenere. Stolae autem martyrum donantur exercitui : et tamquam tantæ libertatis in. gratus, magna coelum pulsat invidia de tarditate vin­ dictae quia non levi pondere sermonis exprobrat, di­ cendo : Quousque, Domine, hoc est dicere : Quousque non vindicas, quos statim vindicare debuisses? Quo­ usque, Domine, hoc est dicere : numquid nos ultra finem differs saeculorum ? Nam jam ad finem usque perventum est, et de nostra ultione non loqueris: Quod cum dicunt, mirabiliter subjungunt: Non vin­ dicas sanguinem nostrum ab iis, qui in terris inha­ bitant? Ergo non quousque , si adhuc illi mortales versantur in terris, qui Domini famulos fuste, lapide, ungula, flagris, plumbo, ferro, bestiis, igne sunt per­ secuti. Quousque enim imputatio est prolixioris aeta­ tis, ut aut quousque, sit sine iine : sed adhuc perse­ cutores morantur in carne, aut illi vita excesserunt: etiam si in terris habitant, si quousque non fallit. Sed nihil falsum profertur a testibus veritatis : et ideo magis interpretatio, non fides quaerenda est , quæ sub obscura elocutione non excluditur, sed vela­ tur. Cum ergo dicunt: Quousque , Domine sanctus et verus, non vindicas sanguinem nostrum ab iis aui in terris inhabitant : non eorum mortalium sangui­ nem mortesque desiderant, qui in eos quondam, aut populari seditione saevierunt, aut tribunalibus suf­ fulti, capitales sententias promulgarunt, quoniam in terris adhuc inhabitant. Nec fas est ut accusentur defuncti, qui, dum viverent, sunt defensi his verbis : Ne statuas illis, Domine, hoc peccatum (Act. VII, 60) : ignorant enim quid faciunt. Quod si inter passionum tormenta, et amaros intortis dolores , tam pie quili­ bet, pro injustis, pro impiis, pro cruentis, pro blas­ phemantibus supplicarunt : si eo denique tempore , quo ipse angustiarum sensus extrema patientium poterat excitare ad maledictum, precatio pro homi­ ne fusa est: quis non intelligit, non mentes marty­ rum , sed persecutorum personas fuisse notatas eosque appeti , quos in terris adhuc inhabitare cre­ dendum est illo tempore, quos quidem ignorantia non defendit: non eos qui in terris habitare jam per conditionem naturalis substantiae desierunt, et olim ab ipsis martyribus sub ignoratione sunt excusati ? Qui isti sunt, non ignoramus. Spirituales sine dubio nequitia et tenebrarum potestates , quae et in terris adhuc inhabitant, et non cum ignorantia in Dei famu­ los peccaverunt. Nam cum ipsi Domino dixerint : Quid venisti ante tempus torquere nos (Matth. VIII , 29 ) : quomodo ejus famulos nescierunt, quos nec persecuti essent, si ejus famulos ignorassent? Ergo cum persecuti sunt, scierunt quos per tormenta a Domino suo detrahere conabantur. Ac inde cum beati martyrcs pro hominibus intercedunt. eosque ignorantiae excusatione defendunt : sequitur ut scien­ les teneantur in crimine, quique ipsas ignorantiae te­ nebras hominibus suffuderunt, quorum furor etiam impietates cxcusat humanas : quos non alios dicere poterimus, quam qui etiam suis non amici sunt,dum eis non permittunt esse quod bonum est : etiam Dei famulis inimici sunt, dum eos quod bonum nesciunt' persequuntur.

XVII. Post harum sanctarum animarunt querelam, sequcntia videamus. Et datæ sunt, ait, eit singulæ stolæ aLbæ (Apoc. VI, 11). Quid hoc est quod iterum vestiuntur ? Nam prius, ut scriptum est, a Deo vestes sunt consecuti, et nunc indumentis gemina libertate donantur. Quae utiquc vestimenta cum spiritualia sint, non possumus vereri, ne illa quæ prius data sunt, extra videantur : nec sane querela generata est. Igitur quoniam diversitas ipsorum et significatio vestium, non sine mysterio est, intelligere debemus donorum varietateS, et operationum divitias : quo­ niam omnia subministrat unus atque idem spiriius. Accipiunt ergo vestes prius ubi per confessionem corpora posuerunt : credo ut vestiti, non nudi inve­ nirentur. Rursus accipiunt alia vestimenta post in­ terpellationem, imo post immutationem tam longæ patientiæ sustinentiæque. Quæ utique cum accipiunt, quis non intelligit, ut nova illos veste , ita virtute perfusos, qua nunc emicant et apparent? Quod si aliud postulassent, aliud accepissent, aut dona re­ spuerent, aut amplius quærerent irrisi. At cum nec irridere illos, Dei sit, quibus magna promisit : et hi post secundam munificentiam non querantur, dubi­ tamusne ad consolationem quprelirum eam speciem pertinere, qu;e vindiciani postulantibus est donata? At si ad consolationem, quæ major consolatio pote­ rit inveniri hac potestate qua dæmunes, id est , suos persequuntur inimicos? Nam si stolas istas ad spc­ ciem nostrarum vestium conferamus : alias quoque aliquas, ne in his reponendis egeant , inquiramus. Sed hoc ridiculum est, quod statim occurrit , quia a vera et necessaria interpretatione discedit. De vin­ dictæ mora generata est querela. In finem utique temporum, id est, nostrorum : in nos enim fines sæ­ culorum devenerunt, ut mora credatur, ad hanc di­ luendam stulis animae vestiuntur, ne omnino nudæ sine majori protectione putarentur. Alia enim ratio animaruin cst corpore exspoliatarum, alia hominum adhuc in carne viventium. Nobis ovium vellera ct opcralio muleris indumenta procurant : illis faciunt merita vestimentum. Cum ergo post querelam mar­ tyrum, animæ stolis amiciuntur, divina protectionc donantur, qua se supervestiri etiam ille vas electio­ nis optabat : quam vestem Adam cum amisisset , etiam in paradiso nudus inventus est. Denique indi­ cat operatio quid stolas intelligere debeamus. Si postulasse vindictam martyres credimus : ergo ad consolationem credimus interim aliquid accepisse. Si propter stolas, velut quasdam vestium largitiones, querela sedata est : cur non hæc et prima dona me­ ruerunl? Sed quoniam, ut dixi, virtutum varietates, quibus divinitus præclaræ animæ muniuntur, in sto­ lis sunt designatæ : ideo post secundam magnificen­ tiam, juxta postulationis formam, in eos persecuto­ res, qui in terris inhabitant, quid consecuti videan­ tur, ostendunt, quid adhuc etiam habituri crunt: dum pari persecutione conservos eorum, donec prae­ destinatus testium numerus impleatur, occident. Hie et istud non oliose est accipiendum, quod inter duo persecutionum tempora, hæc martyrum vox praeces­ sit, ut designent illos blaspheinare, qui eos nostro tempore novi aliquid consecutos fuisse mirantur. Nam et cum fuisse crudelcs persecutiones videamus, et venturas credamus medium, ergo istud tempus quo martyresqui præcesserunt remunerantur, hoc nostrum est. Et Ideo nunc operantur, non de merito quod sem­ per habuerunt, sed de virtute quam nuper adepti sunt.

XVIII. Forsitan moveat aliquem , quid sit quod exspectare jubeantur, si jam ad maturitatem poenae judicium daemonibus illatura virtus erupuit, resur­ rectionem ut sustineant, admonentur. Caeterum hæc illis gloria, et in David carminibus fuerat promissa his verbis : Lœtabuntur in cubilibus suis (Psal. CILII, 2). Dum sepulti sunt, utique laetabuntur. Cubilia posuit pro sepulcris , de quibus et resurrecturi sunt , cunt voce archangeli et tuba Dei fuerint excitati (I Thess. IV, 15). Cubilia ergovere dicuntur, in quibus nunc quiescunt. Et si lætabuntur in cubili­ bus suis, prius hoc futurum erat, nempe quam sur­ perent de quiete, surgerent de sepulcris. Quod adeo impletum est, ut in cubilibus suis illos sine dubita­ tione gaudere videamus. Nam quæ alia talis gratu­ latio animas illorum poterit intrare, quam cum ante ipsa cubilia, id est, ut diximus, sepulcra sanctorum, ihi eos inimici sui, quos se quondam occidisse cre­ debant, nunc et vivere, et ulcisci se non sine tor­ mentorum acerbitate profitentur? Hoc illis stolæ istæ quas iteravit specialis largitio, contulerunt, per eas et qui nou nominabantur, implorantur, et qui nesciebantur, celebrantur : et qui don videbantur, apparent. Has stolas, ut legimus, hucusque non ha­ buerunt, sed nunc habere coeperunt. In hac forma mulier illa in Salomone laudatur, quae duplices ve­ stes facit viro suo : unam in patientia passionis, al­ teram in virtute vindictæ Sic nobis legere sanctum atque pium est: alias nec loqui debemus, ne vel in­ fidelitas nostra, vel ignorantia in tenebras gentilita­ tis blasphema disputatione descendat: cum prophe­ tia cx eo praecesserit, ut venturis lumen inferret. Nunc superest ut credenda sint divinitus fieri quæ probavimus et promissa ; nee tantum promissa, quantum, et postulata. Quod si et postulata sunt, et non aliis quam poscentibus attributa, quid mirum est, si aut quod postulaverant, aut quod gaudent se ante accepisse, non occultant. Exigunt pennas ab his, qui inhabitant in terris : quos accusatio comprehendit, hos virtus impugnat. Ipsi enim inhabitant in terris, qui possideut mentes homi­ num terrena possidentium: quos cum martyres ad supplicia [ Al. martyria] deposcunt, etiam pro his quos possederant, deprecantur. Denique et ipsa mirabilia sua sic agunt, ut eos a terrena habitatione, id est, ab obsessis terrenis hominibus excludant. An calumniantur, cur dæmones torqueantur, et favemus inimicis? Martyres contra ipsos pene invidiosa indi­ gnatione insurgunt, et sustineri illos tanto sacculo­ rum spatio conqueruntur : et nos fingimus nos mi­ rari quid istud sit, quasi non debeant vel nostro tempore solvere, quod ab Adam merentur? Quod amem istud miraculum Mediolani videtur primum exortum, vel bono Ambrosio proprie prx caeteris fuisse concessum, quis non videt fidem nostram propter Arianorum perfidiam divinis testimoniis approbatam? Namque cum in Italia catholica fides intolerabilem tyrannidem sub Auxentio sustinuis­ set, tandem, donante Domino libertatem veterem, ct jam eo tempore quo praedicto Ambrosiussubstiiu­ tus est, respiravit: huic tamen ipsi in adversariorum confusionem et nostram spem scilicet, omnis cœ­ lestium gloria, omnes etiam martyres consensere, qui, cum jampridem apparendi haberent tempus, ho­ minem cui se proderent, inquirebant. Illum certe, cui sub ea fide revelarentur, qua martyria fecissent. Sic donatum est Ambrosio, quod Auxentio denegatum est : quoniam quæ Auxentius blasphemabat, Am­ brosius praedicabat. Sed cum haec virtus martyrum per omnes provincias sit itura (omnibus enim non Ambrosio soli sine personarum acceptione donanda cst), neces:ario tamen primum in Italia processit, cui infidelitas Ariana fuerat dominata. Quoniam si­ gua non fidclibus, sed infidelibus donata sunt (I Cor. xiv, Q3). Nam a Domino, qui signum postulant, infi­ deles sunt : scribæ postulant, pharisri postulant : apostoli tacent, et credunt, et sequuntur. Et pro­ pterea non mirandum, quod divina virtus operatur per sepulera sanctorum, quod nec his remcdiis potuit hæretica mens curari, ut vel tandem episcopum eum sequeretur, cui communicare etiam martyres ipsa revelatione suarum virtutum dignatione vidissent.

XIX. Nunc ad meditationem perfecti hominis re­ deamus: ex qua cumulus iste prius, quam mensura illius expleretur, excrevit. Et hæc disputatio est ipsarum meditationum de quibus David dicit: Quo­ niam beatus qui in lege Domini meditabitur die ac nocte (Psal. i, 2) Et sane difficile est, silvam legis i igresso, singularum quæstionummateriam segre­ pare: cum altera alteram veluti ramulis quibusdam, ira societate præceptionis attingat, ut sine alterius incboatione, caepta non valeat explicari. Ecce hæc ipsa hominem illum nostrum nosse, quam pulchrum cst, solum in talibus non stupere, cuin reliquis so­ ium quasi quibusdam fortuitis non moveri, distin­ guere operationum species. Et quia et ipsi daemones operantur, intelligere naturas, quae vera sint, quæ falsa, qaae novisse, est non decipi, non errare, non inimico assignare quae Dei Bunt, nee Deo adjudicare, quæ sunt dæmonum : scire tempora, signa cogno­ siere, habere Domini cognitam voluntatem : et alia Dei mirabilia cum gratiarum actione venerari, alia cum digna execratione vitare. Talem virum eliam sæculi homines laudavere, dicente Virgilio :

Bona sententia, si ad eam suo itinere venisset, ut ; ppareat ilium ignorasse quod laudat : primis omis­ !-is, quae sunt secunda, celebravit. Nam et ordine praepostero etiam sapientis vertit officinm, dum non rcium causae, sed rerum creator inquirendus est, per quem ad causas rerum, si ipsum didicerimus, intrabimus. Cæterum illo omisso, causas rerum qualiter cognitas habere poterimus, cum quis prus hæc tecerit, deinde quare fecerit, sit inquirendum ? Vcrum reperto rerum auctore, rerum quoque inve- nimus et causas. Quod iste usque adeo non vidit,ut principalem locum hunc, quo rerum causas potuis­ set agnoscere, prædicaret, secundum quod subjun­ git, qui Deos tamquam minus opus exsequens ado­ rasset : ut quivis agnoscat eos creatores rerum non fuisse, a quibus cognitio rerum, quasi aliena disjun­ gitur : nec coli oportere, si haec quae laudantur, ut prima praestare non possunt. Nesciunt autem ea, quorum opifices non fuerunt. Denique et inventione illorum diis suis detracta, humano eam assignant ingenio. Illis scilicet qui sapientia excellunt, quod idola non colunt : ut jam diis eorum horno sit po­ tentior, si ad haec quae dii ipsorum ignorant, altiori cogitatione pervenerit. Ab his autem deos præcipit coli, qui plene præ stultitia rerum causas non queant invenire: quorumque praecordia, ut ipsius verbis utar, frigidus sanguis includit. Adhuc homo noster et Deum colere, principalem scit esse sapientiam, et rerum causas compertas habet : non quærit ex Sy­ racusia ratione saeculi sapientis eminere: sed illo docente, quem colit, quem ante inquisivit quam re­ rnm causas : quoniam res ipsas rerum conditor an­ tecedit: qui illum monuit, quae quibus essent ventu­ ra temporibus. Cujus dispositionem, sine ipso qui disposuit, nullus agnovit : quoniam nemo scit quæ Dei sunt, nisi Spiritus Dei. Nos vero ut Apostolus ait : Non spiritum hujus mundi accepimus, aed spiri­ ium qui ex Deo est (I Cor. II, 12) : et ideo qua? ipsius sunt, non edocti humanæ sapientiae verbis, sed Spi­ ritu Dei, et ejus superfusa nobis dignatione calle­ mus. Haec est illa stultitia sæcularium, hæc sapientia vocatorum, cogitare semper in corde : Quid retri­ buam Domino pro omnibus quæ retribuit mihi (Psal. CXVI, 12)? Ipsum habere semper in ore, quoniam verbum est: esurire eum, quoniam panis est. Ipsius spiritu etiam ebrios mente excedere, quia calix est novi Testamenti, et vinum de vinea, quam de iEgyp­ to ante transtulerat, quae vinea populus Israel fuit : quOt'lIm patres, ex quibus Dominus Jesus Christus secundum carnem processit. lllum loqui omni tem­ pore : quoniam linguas nobis novas Spiritus ejus advexit. Que sunt antem istæ linguae novae, nisi istae, in sæculo esse, et sermonem de saeculo non habere: •liis linguis loqui populo, quam loqni populus se­ cum ipse consuevit? Praeterea et istud est loqui aliis i linguis, Deum confiteri unum, ab eo qui plures Deos solitus erat confiteri : et ipsum in nostra fide novis linguis unum loqui et profiteri, et credere Trinita­ tem. Illam quoque amare, quia interpellat pro nobis: metuere, quia Pater omne judicium dedit Filio. II.. lum momentis omnibus adorare, ab illo petere ne­ cessaria nobis, et ipsi placita : qui peti se vult, adeo ut poscenti verba hæc demonstret. Qui quod est novum internos, soles petentes se amat. Qui etiam solus, quod mirabile est, irascitur, nisi petatur. In­ fidelitas enim est, nihil praesumpsisse de Deo. Nihil illum credit posse, qui quod judicat posse, non po­ scit. Haec est illa, fili dilectissime, angusta via, hoe illud acus foramen, per quod non introeunt sarcinati, aut animalia ponderibus attributa. Quoniam angusti et pusilli aditus, non solum informia hæc cum oneri­ bus jumenta non capiunt, verum eliam ipsum nostro­ rum oculorum, si multimodis distrahatur, frustrantur obtutum. Unde et Dominus per Proplaetam ait: Va­ cale, et videte (Psal. XLVI, 9) : et quando erit ut pos­ sit intrari, quod per occupationes sæculi necdum coeptum est inveniri.

XX. Implevimus divisionibus suis propositas quæ­ stiones, exteriorem bominem interioremque mon­ strando, cum vitam, quae sit sancta, et in quo actu posita, quo studio teneatur, qua substantia vegete­ tur, ostendimus : totumque cursum ejus breviter, licet saltibus potius si dici potest, quam passibus, pro festinatione ad finem usque perduximus. Nunc quare non ab hominibus etiam istius mundi videa­ tur, accipe rationem : quandoquidem te mea verbo­ sitas delectat, quam negligentius judicas, dum atten­ dis studiosius ad divina. Cum ille qui primus nobis mortis semen invexit, mundum istum, id est, pas­ sionem hominis, victo sibi homine subjugasset, regnumque illius ipso rege jam capto, sub pedibus suis et ditione cepisset : eaque omnia quae in mundo sunt, velut suis peculis, et victoriae suae manubiis uteretur : ne quando homo amissam sapientiam, aut debitum sibi vitæ quaereret testamentum, sic cunctis fucis suae artis infecit, ut et stultitiam sapientiæ colo­ re vestiret, et mortem mentitae vitae lenociniisobum­ braret : ut mala non fugerent, qui non cernerent opposita meliora. Denique ex illo tempore sic pas­ sim humanum genus graditur : stultitia pro sapien­ tia habetur, dicentc Psalmista : Quoniam laudatur peccator in desideriis animæ suæ, et iniquus benedici­ lur (Ibid., x, 5). Tunc vita putatur esse quae mors est : et sub specie boni mala decipiunt, cum ad in­ telligentiæ fraudem, dolo bonorum omnium virtus operitur. Nam divitiae non secuturae post hominis mortem amantur. Honor fascium, qui per succes­ sorem exolescat, ambitur : injuriam fecisse vir­ tutis est : aliena possidere, potentiae est: innocen­ tem circumvenire, astutiae est: non Christum sapere, sapientiae est : Prophetam horrere, eloquentiae est: sic plena sunt omnia erroribus, sic infusa per homi­ num mentes caligine, alium alio incursante, mundus involvitur, et ad hoc usque veritas obscuratur, ut in mortis gremio jacuisse, beatitudo dicatur. Quod ubi ille Deus, nos semper cogitans et nostra, vidit per sapientiam mundi, qua sibi mundus collusor inter­ polatores invenerat: suam sapientiam fuisse deser­ tam , placuit etiam ei econtrario adversus astutiam veteratoris , sapientiæ suæ divitiis innumerabilibus uti, et scientiae altitudinem, quam nullus poterit investigare : siculi est, et suam sapientiam stultitia velare, et vitam suam mortis quadam obscuritate colare, ut ad sapientiam pervenire non posset, qui in hoc saeculo opinionem stultitiæ fugisset : et ad vitam ejus non accederet, qui non contemptum mortis habuisset. Namque sic Filium Salvatorem nostrum misit in hominem, id est, sapientiam suam carne vestixit, quod stultum est : vitam suam pati crucem fecit, quod mors est. Sic adversis adversa destruxit, et per dissimiles ante saecula operationes ingenii artificis illius machinas elisit, ut partibus quibusdam salutaribus vestigiis, licet impressa, mortifera illius stigmata delerentur. Sed hoc studium nisi concupierimus , quoniam quod stultum eit Dei , aapienlius est hominibus (I Cor. I, 27), sapientiam ejus non tenebimus. Hanc mortem, quod crux est, nisi amaverimus, quoniam quod infirmum est Dei, fortius est hominibus : vitam ejus non poterimus intrare. Quid igitur sequitur, nisi ut relicta saeculi et sapientia et vita, et stultos nos haberi patiamur, et mori nos cum Domino semper optemus : ut in spe adventus ejus, qui utriusque erit rei revelatio, partem aliquam habere mereamur? Tunc enim scissis omnibus vela­ mentis, talia qualia sunt singula, cuncta cernentur, id est, et stultitia mundialis falsae sapientiae involu­ cris denudata sistetur, et mors mentitae beatitudinis deoperta velamine , inhiante semper ore et patente in profundum gutture, vitalium inimica prodetur. Tunc et ctelestis sapientia, quae saeculariter stultitia nominatur, interposita altitudinem scientiae Dei, sine alicujus labore elucubrationis intrabit, et vera vita nullis mortis tenebris obscurata lucebit, per Dominum nostrum Jesum Christum , cui est honor in sæcula saeculorum. Amen.

XXI. Vides, o fili, qua valetudine laborat ani­ mus suspecti, qui ista non cogitat. Corpusculo adhibui palpamenta, quod si negligerem, anima plus valeret, quæ tunc infirmatur, cum exterior robora­ tur. Sed istam quam dixi animam , morbo stultitiae vitiatam, orationum tuarum frequentalus sanet: cujus anima saeculi intemerata flagitiis potest aliis subve­ nire. Non enim aeger salutis suae adhibere potest medelam aegrotatione confossis : et anbelans altitu­ dinem plagarum, vulneribus non medetur alienis. Sanus qui sit, certe curabit infirmum, oculatus cae­ cum per praecipitia ducit. Tu itaque ut et sapiens Domnino supplica, ut quod non sapui sapiam, et tuis suflragiis velut quibusdam remediis me fac sanari. Reprehendat aliquis, quod intantum delectabili dis­ putatione processerim , ut meritorum mcorum resi­ piscentiam non haberem, aut subito augustam Moysi cathedram indignus talium disputator ascenderim. Sed vere amore id egi tuo, non usurpatione mea. Nam ego dictum legeram peccatori , ne Domini au­ delet narrare justitias per os suum. Quod si contra interdictum pro tua dilectione praesumpsi, in eo tua gratia compensare dignabitur : ut litterulas, quae ad plenum emendatae non sunt (sicut ipsis apicibus , quibus exarantur apparel), tam facile ad publicum non perducas : et si ego verecundus pro me esse non potui, ut debui, vel tua modestia verecundiae parcat meae. Et quia de me habent quod male scriptæ sunt, de te habeant quod callentur. Vale, et nos in Domino dilige, in quo diligeris a nobis.

Quamquam si divinare esset animus, occurrebat ex quinti sæculi auctoribus , qui id genus epistolas con- . scripserunt, unus et alter, cui non incongrue isthæc tribueretur : visum tamen est satius , illa ipsa lectori erudito argumenta proponere , per quæ feliciore usus judicio (quandoquidem Hieronymi eam non esse, satia abunde compertum est), de vero ejus auctore disquirat. Indicat totus contextus, ad eum scribi, qvi cum sceculi dignitatibus fuisset perfunctus , recens ad Christi se fidem recepit, et baptismo initiatus est. CompelLatur adeo nec semel cum honoris titulo, Prudentiam luam precor, etc. £l, Tibi, honorabilis ac dilectissime parens, per novam gratiam omnis lacrymarum causa detersa est. Et statim Initio, Ne contemplatione me­ diocritatis mcx , Domini verba despicias, quæ pio affectu tibi, nunc Ecclesiae parvulo, ad confovendam infantiæ novitatem, lactea interim porriguntur. Eo etiam recidit, quod sub finem dicitur, lilius : subdit enim auctor continuo, Nec ad hoc loquimur, ut hu­ manas amicitias aucupemur, etc. Videtur et mona- ellum ille profiteri voluisse, pergit enim noster, Ego te Christianum volo esse, non monachum dici, et vir­ tutem propriae landis possidere magis quam nomen alienum, quod frustra a Latinis in turba commoran­ tibus imponitur , cum a Græcis solitarie viventibus legitime deputetur. Tempus quod spectat, quinti ad finem vergentis sæculi, cum alia, tum isthæc indicio sunt : Vindictæ dies et retributionis imminens ac vicinus esse , et sæculi ruinis undique concurren­ tibus, et Scripturarum contestatione probatur. De­ nique et nonnulla sunt, quæ Pelagianam, qua imbutum fuisse auctorem, Bellarminus contendit, doctrinam sub­ oleant : Dicit aliquis , si totum ex nostro labore ex­ spectatur, ergo gratia nihil praestat ........ Sed gratia quidem gratis peccata dimittit sed cnm con.. sensu et voluntate credentis. Tum illud , Ecclesia utique nos sumus, si tamen sine vitio et macula, ut præcipitur, vixerimus. Fallor, aut hæc omnia Fau­ stum Regiensem designant, qui, teste Gennadio, cap. 85 , ejuscemodi epistolam ad Felicem præfectum prætorii scripsit.

I. Praesumptionem meam excusare conarer, si me non et tempus et causa, simulque tuerentur et charitas: et si nunc propria magis verba quam divina vellem tuis auribus intimare. ;Accedit insuper quod exhortatio nostra habet ex simplicitate fiducinm, et ex veritate virtulem : quia non de immunditia est, neque de errore, neque de dolo : hoc plane praemo­ neo, ne contemplatione mediocritatis meæ, Domini verba despicias, quae pio affectu tibi, nunc Ecclesiæ parvulo, ad confovendam infantiae novitatem, lactea interim porriguntur : donec aut per te postmodum, aut per alios eruditus in virum perfectum, escis so- lidioribus roboreris. Ad plenum ergo te scire cupio, quod ex parte nosse te credo, ob hoc Dominum et Dei Verbum descendisse de coelis , ut assumpto na­ turæ nostræ homine , humanum genus, quod ab Adam jacebat, erigerclur in Christo : tantumque novo homin! per obedientiam præstaretur salutis, quantum veteri per inobedientiam perditionis acci­ derat. Verum quoniam sive obedientia sive inobe­ dientia, vocabula illa, ut mihi videtur, incorporea sunt, non materiae corporalis : ct quia incorporalia ex corporalibus generari omnino non possunt, ma­ nife>tum est, incorporea ex incorporalihus nasci : et si obedientiam incorporalem , quæ inobedientiae remedium est, ex incorporali anima gigni ratione, probabile est, manifestum est obedientiam ex animi consilio , non ex corporis materia procedere. Qua ratione colligimus vocationem nostram juxta vocan­ tis dignationem, etiam nostrae voluntatis stare con­ sensu : ita ut lavacrum quod corpus credentis acce­ perit, animie magis beneficio consequatur, et utrius­ que substantiæ purgationem , quæ in aqua constat et verbo, merito mentis debeat afferre. Verum ut ea quae diximus , manifesta probatione firmemus , evidentia de Scripturis exempla ponamus. Scriptum est in Apostolo : Sic Christus dilexit Ecclesiam, et tradidit semetipsum pro ea, ut eam sanctificaret, mun­ dans lavacro aquæ in verbo vitæ, ut exhiberet Man sibi gloriosam et immaculatam ( Eph. v , 25 seqq.). Per aquam et verbum mundari dixit Ecclesiam; Ecclesia utique nos sumus, si tamen sine vitio et macula, ut præcipitur. vixerimus. Corporalia corporalibus , et spiritualia spiritualibus purgantur. Aniina verbo et aqua, corpus aqua solummodo videtur ablutum. Animæ intrinsecus pristinis in sordibus et concu­ piscentiis residenti, Evangelistae est timenda sen­ tentia, dicentis : Phariscee caece, munda prius quod intus est, ut fiat mundum et id quod foris est ( Matth. XXIII, 26). Et revera si corpora nostra vasa sunt ani­ marum, tunc erunt vere munda, si intus sincerum habeant purumque liquorem. Cæterum quamvis calix aurcus sit, et ornatu gemmarum ac splendore pulcherrimus : si in se venena contineat, nonne pretiositatem metallorum lothalis poculi virus ob­ fuscat, et micantem specierum nitorem violabit?

II. Sed ne a proposito longius meae pollicitationis excedam, praefatiunculae meae verba , verbis Domi­ nicis probabo : ut hoc quod dico , non ex humano sensu inventum, aut ingenio proprio excogitatum putetur, sed divinis sententiis videatur esse constru­ ctum. In Evangelio Joannis Dominus ad discipulos ait : Vos autem jam mundi estis propter sermonem meum quem audistis (Joan. XIII, iO). Non dixit, pro­ pter quod loti estis tantum : sed , propter sermonem meum quem audisiis, ideoque mundi estis. Omnes qui­ dem sciebat lotos esse : sed non omnium interiora munda esse probavit, quia inter caeteros erat Judas, qui post aquæ purgationem, animi malitia sordebat. Propter quod quamvis cum aliis lotus ante fuisset: immundus tamen Domini sententia perhibclur : Cujus exemplo [evidenter manifestequc monstratur, illum in veritate Dei gratiam percipere, qui eam eo ordine quo Scriptura docuerit, consequatur. Nam si aliquis corpore tenus renatum esse se credat per aquam, et verbo non sit regeneratus in spiritu, sua salute fru­ stratur, quia cælestis novitatis haec causa est, ut cor­ poris qualitate manente, homo vetus in novam animi mutetur voluntatem. Cæterum quomodo corpus sor­ didum, si aqua non est ablutum, permanebit immun­ dum . ita anima nisi verbo fuerit mundata divino, sordibus vitiorum corrupta manebit. Ergo si ejus consilio corpus aqua inundatur, qua ratione sperni­ tur quod majus cst, si quod minus est, jam tenetur? Stullitia est si ex parte salvari cupit, qui ex toto per. PATROL. XXX. 4 iit. Qui cum integram babeat in potestate salutem, mcdia velit esse contentus: et contra j'ira naturæ, putet solo corpore se salvatum, cum possibilius sit, ante resurrectionis tempus animam sine corpore vi­ vere, quam corpus sine anima stare. Si quis duobus oculis, duobusque laboret pcdibus, et utriusque mem­ bri habeat in potestate medicinam, et uno pede vel oculo uno sanato, ab alterius cura velit medicum prohibere, nonne vesanæ mentis, ct medici judicio, et omnium hominum erit sententia condemnandus ? Sed dicit aliquis, si totum ex nostro labore exspecta­ tur, ergo gratia nihil praestat. Nolo quisquam igno­ rantiae titulo gratiam Dei temere faciat ingratam : nc <idcm suam vertat in scandalum, et fiat ei causa salu­ tis, interitus et perditionis occasio. Cujus rei ratio si cum moderatione quaeratur, tum demum proficiet ad vitam, quae per præsumptionem forte praecipitasset ad mortem. Sed gratia quidem gratis peccata dimit­ tii, sed cum consensu ct voluntate credentis. Sicut Philippus eunucho in Actibus apostolorum probat dicens : Si credis ex toto corde, licet te baptizari. Quo testimonio intelligitur, non minus periculum esse, si baptizetur incredulus, quam si vere credenti bapiis­ mum denegetur. Credens autem ille cst juxU Scri­ puras, qui ex toto corde crediderit. Et. si ex tola cordis arce credendum est, ut ex credulitatis merito baptismum fidei detur, aqua non sufficit baptizato, quæ credentis anilium in corde non attingir. £t ne periclitetur meritum cordis, verbum quo contingi et mundaricor possit, accipiat oportet. Quia si aqua contentus sit ille, qui credidisse se dicit, qua mea­ bra extrinsecus et verbum, quo gloriatur anima, non requirit : jam uon vidcbitur ex corde, ut debuit, sed ex corpore credidisse, quod nequa­ quam lieri posse ratione uila conceditur, ut sine sen­ tentia mentis solum, corpus peculiarem intelligen­ tiam habere judicetur.

Ill. Unae confidens de prudentia tua, quæ pro be­ nignitate sibi insita, præposterum quidquam lieri, nec alii honum pateretur : rogo ut ad institutionis ple­ nitudinem, verbum Domini, boc est, Evangelium di­ ligentius lcgas : ex quo scientiam ampliorem ejus quam credidisti lucis excipias, ut possis in omnibus nosse quid facturus sis. Nam sinc divinæ legis et dis­ ciplinae coelestis scientia , difficile esse quemquam posse salvari, non meu:, sed divinus sermo proba­ bit. Ait isaias propheta : Qui non didicerit jusliliam Dei, veritatem non faciet (lsa. XXVI, 9). Item de hoc ipso in libro Sapientiæ: Et quis erit consummatus inter filios hominum? si abjuerit ab illo sapienlia Dei, in nihilum computabitur. Vani sunt euim omnes homi­ nes, quibus non est scientia legis Dci (Sap. vu, 19). Unde Dominus in Evangelio ad eos qui aliter quam se vcritas habeat, suspicantes erant, respondit: Er­ ratis nescientes Scripturas (Matth. XXII, 29) : ostendens in summa rerum salutarium nebula et tenebris con­ stitutos eos, qui spiritualem lucernam, id cst, dtvinæ legis scicntiam habere nollent accensam. Quan qui­ dam repellentes, per Prophetam a Domino repellun- tur, sicut scriptum est : Quia tu scientium repulisti,' repettam et ego te (Ose. IV, 6). Nullo igitur modo pas­ sim nos nostro judicio committamus, ne nobis excla­ met Isaias: Væ qui prudentes sunt apud semetipsos , et in conspectu suo periti (Isa. v, 1). Unde et i aulus apo?tolus ait: Si quia sibi videMur sapiens esse in hoc sæculo, stultus fiat, ut sit sapiens (I Cor. III, 58); sa­ picntia cnim hujus mundi stohitia est apud Deum. Propter quod ad rcgein Tyri dicitur, humana sapicn­ tia gloriantem, Sapientes enim non erudient te : id est. doctrinac coelestes, et sapiculia Vei. Est et sa­ pientia hominum, non negamus : sed una suadet ad vitam, alia impellit ad mortem: quia sapicnlia hu­ mana quae stultitia reprehenditur, et ab Apostolo Spi­ ritu sancto definitur, janua mortis, et mater in æterni interitus approbatur. Sicut scriptum est in Propheta: Simul insipiens et stultus peribunt(Psal. XLIX, 11). In­ sipiens qui dixit in corde suo: Non est Deus; et stul­ tus quamvis Deum ore fateatur in actione præsentis vitæ, in perpetuum non prospexit, sicut scriptum est : Melior eat puer pauper et sapiens, quam rex stul­ tus et senex, qui nescit in posterum providcre (Eccl. IV, 15). Bonum est quidem homini sapere, si juxta Scripturas ad hoc sapiat, ut providentiam habeat tu­ turorum : morlalitalis statum, per quotidie morien­ tium hominum exitus, et totius baculi paulatim per detrimenta labentis ruinam considerans. Cæterum si quis usurpatæ semel intentionis ducatur intuitu : et sua se magis, quam Dei velit gubernari sententia, divinaque lege postposita, propria consilia Dei c( n- siliis anteponat, hanc prophetæ clamantis timeat vo­ cem: Væ despicientibus legem Domini(Jer. XXVIII, 6); timor, fovea, et laqueus super eum. Sicut pluvia va­ lida inutilis est: ita qui relinquunt legem, laudant impietates : qui autem diligunt legem, circumdant sibi murum. Beatus vir qui in lege Domini die noctu­ que meditatur (Psal. i, 2) : cujus animus aliud nescit, quam sermonis Dei eloquia relractarc. Quanto a ter­ rena cogitatione remotior est, tanto Deo vicinior et cœlo cst. Quem nou immerito divinus sermo et col­ laudat, et vere ditiorem divitibus præfert, dicens : Beatushomo qui invenit sapientium. Melius est enim eam mercari, quam auri et argenti thesauros: pretio­ sior eat lapidibus pretiosis. Item : Omne aurum in com­ paratione illius arena est exigua, et tamquam lutum I existimabitur argentum ab illa (Prov. III, 15 seqq.).

IV. Sed dum in exhortatione sapientia; diutius im­ moramur: ne qui forte existimet nos contra Aposto­ lum, doctorem It'gis præterre factori, suo ordine re­ spondebimus, oportere piius nosse quid jussum sit, quidvc prohibitum, ut scientes utrumque servemus. Alioquin ante scientiam mandati impossibile est nosse quid fiat. Temerariuin satis est, si nostræ voluntatis legem nobis putemus posse sufficere, cum etiam Apo­ stolum legamus fuisse sub Jege, ipso dicente : His qui sine lege erant, quasi sine lege essem, cum sine lege Dei non essem, sed in Uge Christi essem (I Cor IX, 2). Et alibi : Invicem onera vestra portate, ei sic imple­ bitis legem Christi (Gal. VI, 2). Qui paterna pietate Christi passione redempti sunt, et qui ad hoc re- ,dempti dempti sunt, ut redemptoris jura servantes ad vitam se in coelo repositam praeparent: ad quam redempti licet nullo modo pervenire dicantur, nisi ea quae ju­ bentur obsequii competentibus exsequantur, sicut scriptum est: Si vis ad vitam ingredi, serva præcepta (Matth. xix, 19), hoc est, ab omni illicito quo pro­ hiberis, recedas, et ad omne bonum quod juberis, promptus accedas : ne in pristinis vitiositatis con­ cupisceniiis perseverans, fidem qua credidisti, vete­ ris peccati alicujus adhuc amore corrumpas, et agni­ tio Dei, quae per novam gratiam revelata est, per delicia violetur, dicente Propheta : Mendacium et non fides prcevaluit super terram : quia a malis ad mala transierunt, et me non cognoverunt, dicit Dominus. Unde et beatus apostolus Joannes paria testatur, di­ cens : Qui dicit se nosse Dcum, et mandata ejus non custodit, mendax est, et in hoc veritas non est (IJoan. II, 4). Et iterum : Omnis qui peccat, non videt Deum, nec cognovit eum (Ibid., III,6). Et peccatum non in uno tantum mandatorum genere, sed in utroque consistit. Peccat quidem ille qui imperata neglexerit, sed plus peccat qui interdicta non servat. Sacrificia ei vola reprobabuntur oblationum, nisi purus et sanctus fue­ rit animus ofrerentis : et immaculatam hostiam fa­ ciunt indignam præcordia maculata, dicente Domino: Si offers munus tuum ad altare, et illic recordatus fue­ ris ,quia frater tuus habet aliquid adversus te, relique illic munus tuum, etc. (Matth. v, 24). Omni oblatione et hostia pretiosior obtemperantia mandatorum, di­ cente Propheta : Ecce dico, obedientia melior est quam1 victima, et obauditio, quam adeps arietum (I Sam. xv, 22). Et al ibi : Initium bonæ viæ facere jussa, quæ ac­ cepta sunt apud Deum magis quam immolare hostias (Prov. xvi, 5). Et alibi : Qui conservat legem, multi­ plicat oblationem. Sacrificium salutare est, attendere claudatis, et discedere ab omni iniquitate, et propi­ tiationem litare sacrificii super injustitia. Non nobis blandiri debemus in factis jussorum, si in prohibito­ rum transgressionem peccemus, cum transgressionis crimen benefacti meriuun tollat. Quod non mei sen­ sus assertio, sed utriusque testamenti exempla pro­ bant : ubi invenimus etiam Dei amicos ob unius contemptus errorem, bonorum retrofactorum muni­ ficentiam perdidisse. Sic Adam cum diabolo facile credidit seducenti, post familiaritatem et colloquium : Dei, unius pomi cupiditate superatus, perdidit para­ disuln, et quia per transgressionem unum habere præsumpsit, multa simul bona amisit (Gen. I). Sic uxor Loth post angelorum obsequia, contra interdi­ ctum retro respiciens, in figmentum salis repente mutata est (Ibid., xix, 26). Sic Sameias eadem die, qua mirabilia fecerat gratia prophetali, a leone de­ jectus occiditur (I Reg. xm). Sic infelicissimus Judas, post clertionis meri itum, post signorum gloriam, post apostolicam dignitatem, exiguæ stipis amore dece­ pt's, c.ni tribunal promittebatur in caelo, laqueo ca­ plus est in terra (Matth. xxv, 5). Et ne nobis per alienarum solummodo rcrutn fraudulentiam pericu- lnm imminere putemus, reminiscamur Ananiam et Saphiram, non de aliena appetita pecunia, sed de sua timide erogata damnatos (Act. v, 5). Kogo post tot documenta, et tot mortes, unde in nobis crescit impunitas delinquendi? Quis laic praesumptionis spi­ ritus, qui tantam in animo nostro opcratur audaciam, ut cum sanctos homines de levibus etiam culpis vi­ deamus esse punitos, et nos quotidie in majoribus et pluribus delinquentes, aeternos in media damnatione fore credamus.

V. Quamquam leve numquam sit, Deum etiam in exigua contemnere, qui non tantum ad qualita­ tem peccati respicit, sed ad personae contemptum. Propter quod homini non solum intendendum est, quale sit quod jubetur, sed quantus sit ille qui jubet. Excluditur boc loco vulgaris illa sententia, qua mihi, suo judicio religiosi, et qui sapientes si­ bimet videntur, dicere solent : Sufficit nobis, ut non criminalia peccata et majora faciamus, facilis est enim omissio minorum delictorum. Qui dum at imali sapientia occupant animos, spiritualem intelligentiam et consuetudinem divinæ legis ignorant: quæ sape peccalum ostendir, quod nobis non videtur esse peccatum : et quæ illic pietatem facit, ubi nos opus impietatis ostendimus. Saul et Josaphat reges fue­ runt populi Israel, et dum misericordiam bis quos Deus oderat, praestiterunt, Dei offensam in opere pietatis incurrunt. E contrario Phinees, filiique Levi, gratiam Dei humana cæde et suorum parricidio me­ ruerunt. Vides quantum ab humanis sensibus per nostram imperitiam discrepat divina sententia, ut nobis interdum coelestis judicis dispensationem ne­ scientibus, injusta videantur, quae per causarum scientiam juste satis et recte facta probantur ? Rur­ suni ea quæ nostro judicio bona probantur, apud Beum plerumque reproba et ingrata videntur. Quis hodie patris Abrahæi exemplo, innoxium volens filium trucidare, humano judicio non crederetur insanus? E contra, quis iu tactu arcae divinæ imitatus Ozam hominum sententia damnaretur? Episeopus Ephe­ sioruln angelus in Apocalypsi nuncupatus, qui causa nominis Christi passionum multarum merita intra conscientiam retinebat, quia in ipsis passionibus a primo convci sationis fervore tepuerat, cum calorem paululum temperasset, ad pœnitentiam revocatur dicente Scriptura: Novi opera tua, et patientiam tuam, et quia potes sustinere malos : sed habeo adversus ie pauca, quia charitatem tuam pristinam reliquisti. Me­ mento unde excideris, et age pænitentiam ( Apoc. II, 2, 5, 4, 5). Consideremus quantus casus sit temere contemnentis, cum lania ruina esse dicitur in negli. gentia obsequentis : vel quam damnationem exceptu- ros credimus esse indevotos, cum tantam exprobra- tionem devotus exceperit? Tepidum discipulum nou amat Christus. Qui vult meus discipulus esse, ait, abneget semetipsum sibi, et tollat crucem suam et se­ quatur me ( Matth. xvi, 24). Oportet vos per multas tribulationes introire in regnum cælorum (Act. xiv, 22). Beati estis cum uos maledixerint homines, et persecuti fuerint, et dixerint omne malum adversus vos : gaudete et exsultate, quia merces vestra multa est in cælis , ( Matth. v, ii, 12).

VI. Futurae vitae gloria præsentis vitae incommo­ dis comparatur. Christianis vexilla crucis sunt deli­ circ : trophaea nostræ vitae non pompis, sed miseriis reportantur. In nostra classe viri fortes opprobria sciunt portare, non munera. Paupertati, non nobili­ tati, futurorum beatitudo promittitur. Retrahit qui­ dem verecundia senatorem, ne sequatur pauperem Christum, sed audiat a Christo : Qui me confusus fue­ rit, et mea verba in generatione hac adultera et pec­ catrice: et Filius hominis confundet eum ingloria Patria sui cum angeli, sanctis ( Matth. vii!, 58). Turpe est inter parentes senatores atque grammaticos, scho- lasticum, pro Christo voluntaria humilitate dejectum, verbis simplicibus esse contentum. Displicet amicis, si post ambitiosi habitus cultum, plebeia et ignobilia indumenta mutentur. Sed si hominibus placere vellem, ait Apostolus, Christi servus non essem (Gal. i, 10 ). Et Propheta in psalmo : Quoniam Deus dissipat osia eorum, qui hominibus placent: confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos (Psal. LIII, 6). Quantum bona est hu­ mana offensio, per quam invenitur servilus Christi: tantum perniciosa est amicitia, quae Dei praestat offensam, sicut scriptum est: Qui voluerit amicus fieri hujus mundi, inimicus Dei constituetur ( Jac. IV, 4 ). Dicat unusquisque quod velit ; ergo interim de me pro sensus mei parvitate judicavi melius esse confundi coram peccatoribus super terram, quam coram angelis sanctis in coelo, vel ubicumque judi­ cium suum Dominus voluerit demonstrare. Isaias vir in sua gente nobilissimus, qui socer regis Ezechiae fuisse refertur, jussu Dei deposito cilicio nudus in­ cedit : nee tam ardui praecepti pudore deterritus est, quo minus Dei imperium sequeretur : quia nihil ho­ nestius esse homini, quam Creatori suo parere, ju­ dicabat. Joannes quoque Baptista, nobilis et in carne et in spiritu natus, cilicium a pueritia in habitum, et locustas elegit in cibum : qui nec peccati conscientia, nec paupertatis inopia, ad hujus gloriam oneris, sed sola futuri sæculi bcatitudine trahebatur. Apostoli jam sperant, et adhuc stulti et inutiles et tenuis fidei arguuntur. Non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam quæ rcvelabitur in nobis (Rom. VIII, i8). Inde Paulus, oculo mentis futura contemplans, dicebat : Qui nos separabit a charitate Cliristi : tribulatio, an angustiæ, ati persecutio, an fames, an periculum, an gladius (lbid.f 56)? Illos pe. ricula non separant, nos voluptates. Illi catenas ba­ julant innocentes : nos aurum circumferimus crimi­ nosi. Illi in carceribus vincti: nos in tricliniis delicati. llli in nervo positi Dcum puro corde et sincera co­ gitatione laudantes : nos in ipsa forte Ecclesia de forensibus calumniis cogitamus; et cum omnibus aequaliter legis data sit gratia, gehenna, seu coeli regna promissa sint, alii de divitiis, alii de virtutibus meditantur. Cumque dictum sit generaliter omnibus: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies (Matth. IV, 1 8; Deut. VI, i3; x, 20): aliis innocen­ tia, misericordia, castitate, jejunio, Deo fideliter et sine cessatione servientibus : nos nobis adulteros, quibus servire volumus, eligimus. Siquidem juxta Evangelii sententiam : Omnis qui facit peccatum, servus est peccati ( Joan. VIII, 54 ). Et revera si ama­ tor pecuniae sum, si gloriae, si superbiae, si ambi­ tionis aut pompae : dum illi omne studium meae vo­ luntatis impendo, Domino servire non possum, quia duobus dominis neminem servire posse, scriptum est. Non estis vestri, dicit Apostolus: empti enim eatis pretio magno : glorificate et portate Deum in corpore vestro (I Cor. vi, 49, 29). Clementer Spiritus sanctus nostro jure nos convenit, sciens hoc in usu publico apud omnes [ AI. add. homines j custodiri : ut tanto servus in opere Domini esset cautior, quanto majore esset peculio comparatus : ut intelligamus, quam strenui esse debeant in opere Dei qui redempti sunt sanguiue Christi: vel quam criminosi debeant judi­ cari, qui cum sciant pro pretio suae salutis Christi sanguinem datum, alteri qui nihil praestitit, magis praebeant servitutem. Rogo quo pudore obsequii, aut laboris sui mercedem, sperabit in coelo, cujus fuerit sollicitudo omnis in terra ? Mercenarius saeculi non potest accipere praemium Christi. Omnis miles in castris jure sperat annonam, qui fortiter in prae­ lio pro civibus laboraverit. Dignus quidem est opera­ rius mercede sua (Luc. x, 7) : sed et hoc dignum est, ut inde praemium operis accipiat, ubi totius operam labcris impendit. Nemo militans Deo, implicat se ne- gotiis sæcularibus ; ut placeat ei, cui se probavit (II Tim. II, 4), Apostoli vox est. Unde satis timeo ne forte in iila retributionis die, qua ante tribunal Christi uni­ cui'lue secundum sua facta reddendum est: his qui in terrenis magis negotiis, quam in coelestibus labo­ raverunt, justi judicis responsione dicatur : Ite si po­ testis: et illic ubi tota devotione servivistis, mercedem vestrae servitutis exigite. Talis causa est virginum de Evangelio quinque stultarum, quæ dum sollicitudine saecularium vanitatum, se contra professionis suae ordinem occuparunt, oleum unde verum lumen ac­ cenderent, non habentes, in tenebris remanserunt.

VII. Sed dicit aliquis : Isia exempla ad paucos pertinent, quos Deus ad hoc peculiare officium dele­ gavit, quia scriptum est: Mutli runt vocati, pauci vero electi ( Matth. x XII, 14 ). Hoc primum quærerc a te et audire volo, quisquis cs qui ista proponis: si ipsius Dei electio est, cujus cst et vocatio, quid voluit pIu­ res vocare, qui paucos de pluribus erat electurus? Certe de duobus vocatis illum vis stare, quem Deus elcctione statuerit : et illum contra cadere, qucin Deis electionis virtute non muniat. Quod si ita est, nec bona ad nos pertinent hac ratione, nec mala : et sic erit, ut nec culpa poenam habeat, nec benefacta laudentur. Sed ad haec respondit Apostolus : Si ita est, quomodo Deus judicabit hunc mundum ( Rom. III, 6) ? Dcinde si paucos [Al. tacet paucos] quos dicisclectos, solos sanctos existimas : qui vocati sunt, reprobos dicis, quomodo idcm apostolus Paulus in episto- larum suarum principiis vocatos sanctos vocat, sicut in fronte codicis ad Romanos loquitur, dicens: Omni­ bus qui sunt Romæ in charitate Dei vocatis sanctis (Rom. I, 8). Si pro paucis passus est Christus, justum est, ut pauci mandata Christi custodiant. Si autem indiscrete omnes qui credimus, sacramentum in ba­ ptismo passionis accipimus : si omnes aequaliter re­ nuntiamus diabolo et mundo: si omnibus haud recte viventibus gehennæ poena promittitur : omnes debe­ mus eadem diligentia et cavere prohibita, et explere praecepta. Scimus quidem multas esse apud Patrem in coelestibus mansiones ( Joan. XIV, 2). Sed man­ sionum justitia justiores mansiones differre : sicut et slellam stella, dixit Apostolus, esse clariorem. Sed stellam cum stella, non lapidem comparavit ; quia terrenus lapis inter caelestes stellas esse non poterat: sicut nec peccator inter justos in regno coelorum. Sed sunt quidam gradus gloriæ inter justos in coelo: sicut et Inter peccatores gradus pœnæ : Sed sicut alia eum, qui fratrem fatuum dixerit, alia eum qui racha, tormenta cruciabunt: ita et in regno, alia Paulum apostolum, qui ut alios salvos faceret, omnia omnibus factus est: alia eum, qui se vix aedificare potuit, laicum gloria manebit. Sed utinam consen­ tiam paucos esse, qui Dei mandata custodiant: verum timeo, quia pauci sunt, qui Dei credant in veritate judicium. Ecce si umbrato repente de coelo, solis claritas nostris aspectibus denegetur, et productis in nostram humilitatem nubibus, pluviae terris im­ mineant : si commotis ut assolet elementis, in rotam sui currus tonitrua concitentur, et hinc inde fulgo­ rum jacula palpebris terribiliter objecta coruscent, quamquam in consuetudine ista contingant: pavemus, contremiscimus, et proni ad terram, deposita super­ bia, cervices submittimus. Quid faciemus in illa die miseri : quando revoluto caelo cum angelicis virtuti­ bas, igneus Dominus totus adveniet: quando caden­ libus desuper stellis, sol in tenebras, et in sanguinem luna mutabitur: quando montes sicut cera lique­ scent : quando terra ardebit, et arescent flumina, et maria siccabuntur, et contra rerum naturam, con­ sumpto divinitus humore, ariditatem in aquis ignis operabitur: quando peccatores dicent montibus: Ca­ dite super nos : et collibus, tegite nos ? Quando voca­ bunt homines mortem, et vocata non veniet : quando discrimina vertentur in vota, et quod semper oderunt homines, concupiscent : quando illud implebitur tempus, quod lugubri Jeremias prædicit affectu, di­ cens : Respexi in terram : et ecce non erant luminaria. Vidi montes, et ecce erant trementes, et universi colles turbati. Intendi aciem, et ecce non erat homo, et omnes volucres cæli pavebant. Vidi, et ecce Carmelus deter­ tus, et omnes civitates succensae igni a facie Domini, cl a facie iræ indignationis ejus : et interierunt universa (Jer. XX III).

VIII. Verum ne ex suggestione diaboli hsecnd ter­ rorem, non ad veritatem dicta crederentur, dc præ­ teritis futura probantur, quando talia in diluvio, in Sodomis, in Ægypto, in Jerosolymis saepe ob de- licta hominum facta referuntur. Et apostoli, qui hunc horrendum diem impiis et peccatoribus praevidere meruerunt, humiles erant, mortuos suscitantes : et nos supra omnes erigimur, qui peccando quotidie nosmetipsos occidimus, non respicientes in nobis fle­ bilem infirmamque naturam, quae nec in adversis forlis est, nec in prosperis aliquando secura. Si in­ temperate cibus sumptus, aut immoderate potus ac­ ceptus, levem corpori febriculam concitarit, dejici­ mus animum, affligimur, suspiramus : nulla cura tunc est saeculi, nulla villarum : nemo de patrimo­ nio cogitat, nemo de foro : omnes calumniae, omnia lucra in periculis corporis conquiescunt. Curritur ad medicos, et pro remedio carnali promittuntur mu­ nera, aurum, argentum : interdum eliam mancipia traduntur, et pene totum patrimonium, aut negligi­ tur, aut donatur, ut consulatur vitae quandoque per­ itune : et pro aeterna salute omnis admodum homo negligens est, omnis avarus : illic omnis frugalitas largitoris, animi tenacitate constringitur, ubi pro In­ ptior voluntas et copiosior largitas deberet operari. Et cum Scriptura dicat : Nolite diligere mundum, te­ que ea quæ in mundo sunt ( I Joan. II, 15) : nos sic mundana concupiscimus, sic amamus, quasi aliquid nascentes intulerimus in sæculum, aut recedentes de sæculo nobiscum auferre possimus. Nemo ad brevi­ tatem temporis, nemo ad naturae respicit conditio­ nem, nemo considerat, nemo retrectat vana esse omnia, quae aliquo fine clauduntur. Si autem canti­ gerit, ut inter cæteros languidum visitantes, aut cle- ricus, aut sacerdos, aut etiam laicus Dei servus ad­ veniat, rogatur ut oret: et qui sæpe pi o nihilo ron­ temptus fuerat, necessitatis tempore supplicatur, ut precibus suis commeatum vitae longioris obtineat. Sic causa discriminis, quæ vicina timetur, dum de­ specta eliguntur, et pretiosa vilescunt, vitae illius quae post mortem permutatio figuratur : ubi jam ct Lazarus pauper recipitur in requiem, et dives in hac vita pomposus vexari fertur in poenis. Et cuin sic Dominus, aut sanctorum motus oraculis, aut cren­ turae suae beneficio, aut medici arte conferta miseri­ cordia restituat sanitatem, cito succedente oblivione, in contrarium omnia permutantur. Timor in insolen­ tiam, gratia venitur in contemptum : et quasi nihil umquam incommodi senserimus, aut qui revocari I rursus ad talia nequeamus, rcbellamus, eflerimur, et concessum ad pœnitentiam vita: spatium negligimus, nec poenitendo pristina lacrymis peccata diluimus, sed peccata non poenitendo cumulamus. Legamus Isaiam prophetam (Isa. xxxVIII, 4), et necessarium Eze­ chiæ regis aptum huic causæ quaeramus exemplum : cui morituro anni quindecim ad superiorcm vitam propriis fletibus, et prophetae precibus augentur. Quique accepta tanti muneris gratia, non peccaliF, non voluptatibus, non deliciis, sed soli Domino in­ dultum vitæ spatium, humilis et sanctus exhibuit.

IX. Verum, quia tibi, honorabilis et dilectissime parens, per novam gratiam omnis lacrymarum caus:. detersa est, age, cavr, currc, festina. Age, ut in sp i- ritualitate proficias. Cave, ne quod accepisti bonum, incautus et negligens custos ami'tas. Curre, ut non negligas. Festina, ut celerius comprehendas. Siqui­ dem Paulus jam Christi catenam pro Evangelii an­ nuntiatione circumferens, nondum se compreben­ disse dicebat (Phil. III, 13), quamvis hora sexta, hoc est media aetate Domini vineam operaturus, quasi fervidus opifex et fidelis, aliorum longam dubieta­ tem languidumque vinceret leporem. Dum tempus habemus, seminemus in spiritu, ut messem in spiri­ tualibus colligamus. Nec attendamus ad paleas : quas ventilabrum Christi continuo separabit a tritico, do. nec qui venturus est veniat. Et juxta Prophetae va­ licinium discernatur inter justum et injustum, et in­ ter servientem Deo et non servientem. Sicut et alibi Dominus dicit : Ecce qui serviunt mihi epulabuntur : vos vero esurietis. Ecce qui serviunt mihi lætabuntur, vos autem contristabimini (Isa. LXV, 13). Non nos [Al. vos] inertes vindictae dies et retributionis inveniat, qui imminens ac vicinus esse, et saeculi ruinis undi­ que concurrentibus, et Scripturarum contestatione probatur. Consideremus quod in hac terra hospites sumus, et pcregrinorum more pro diebus novissi­ inis habitamus. Vos enim de hoc mundo non estis (Joan. xv, i9), dicitur nobis. Quid ergo in aliena sat­ agimus? quid turbamur? Nemo in deteriori et extra­ nea patria plus eligit possidere, quam in sua. De his tantum sollicitudinem habere debemus et curam, quae nobiscum transferre possumus. Ambiant terrena gen­ tHes, quibus coelestia non debentur. Concupiscant praesentia, qui futura non credunt. Christianis divi­ tiae et haereditas, sit divinitas Christi. Nec enim de­ bent aegre ferie, quasi minus a caeteris habeant, qui auctorem omnium perceperunt. Superest, ut acce­ ptum in corde Deum honorent obsequiis, operibus celant, sermone semper et cogitatione fateantur : ut in adventu ejus, non cum contumacibus et contem­ ptoribus puniantur, sed cum sanctis et Deum limen­ tibus coronentur. Hoc sane prudentiam luam pre­ eor, ne me putes haec superstitionis alicujus persua­ sione dictasse. Ego te Christianum volo esse, non monachum dici, et virtutem propriæ laudis possi­ dere magis quam nomen alienum. Quod frustra a Latinis in turba commorantibus imponitur, cum a Græcis solitarie viventibus legitime deputetur. Ac- cipe ergo, fili, sermonem nostrum, ea simplicitate : et veritate qua diximus : quia non quaerimus homi­ num gloriam, Deus testis : nec ad hoc loquimur, ut humanas amicitias aucupemur, ne nostrae adulatio­ nis sermone, et nos et alios decipiamus : nec ut nos apud homines aliquid videamur, sed ut apud Deum homines magna mereantur.

X. De quaestionibus autem tuis, ut pace tua lo­ quar, quia turbulentius proponebas, ego simpliciter respondere nolebam, quia bellanti dexteram pacis dare non poteram : licet etiam præposterum forte vi­ deatur, inde aliquid in fine epistolae retractare. Sed quoniam apud Christianos non tam ordo quaeritur, quam profectus, pauca quae tibi rear fore necessaria, , credidi subnectenda : donec de caeteris, qum ut as­ solent, tc movent, præsens si jusseris cum præsente, remota omni animositatis contentione tractemus. Dixisti enim, ni fallor, hoc jure te mala malis rcd­ dere, et cum jurantibus jurare debere, quod ali­ quando juravit Dominus, aut mala malis restituit. Scio primum non omnia nobis convenire servis, quæ Domino conveniunt, ne in comparatione faniulorum, Domini videatur injuria. Alioquin forsilan reclam: re incipiamus : cur non de virginibus, sed de mulieri­ bus generamur? Aut cur mortui nostri die tertia non resurgunt? Juravit, scio, sæpe Dominus, qui nos ju­ rare prohibuit, nec statim ex hoc temere blaspbe­ mare debemus eum, qui alios vetuerit quod ipse fa­ ciebat : quia dici nobis potest, juravit Dominus ! quasi Dominus, quem jurare nemo prohibebat : nobis quasi servis jurare non licet, qui Domini nostri lege jurare vetamur. Verum ne in ejus exemplo scandalum patiamur : ex quo tempore jurare nos noluit, nec ipse juravit. Et qualiter de juramenti causa brevi sermone satisfactum est: ita etiam ad vindictæ negotium hunc eumdem sensum facile prospicis posse sufficere: quia aliud nunc tempus gratiæ, in quo plenitudo perfectio­ nis advenit : aliud fuit legis, aliud propbetarum, di­ cente Domino : Audistis quia dictum est antiquis (Matth. v, 21), ne occiderent : ego autem perfectiora praecipio, quæ in ordine Evangelii digesta suo loco lector inveniet. Ex quo enim Filius Dei, filius homi­ nis factus est : ex quo vetus fermentum Judaic:e traditionis est factum nova conspersio : ex quo agnus non in figura, sed in veritate comeditur : ex quo se­ cundum Apostolum, vetera transierunt, et facta sunt omnia nova (II Cor. v, 17) : ex quo jussum est ima­ ginem terreni hominis deponere, et assumere formam coelestis : ex eo commortui vivimus, et virtutibus consurreximus in Christo.

Non, ut vulgo creditur, epistola hæc cst, sed allo­ quentis in Ecclesia popilum Homilia, seu tractatus : quod unum manifesto evincit, Hieronymum auctorem non habere. Illud vero tum ex continenti orationis se­ ne, cum præcipue ex his cap. ii liquet : Istius modi disputatio in psalmo nuper incidit, et dictum est a nobis, quomodo Deus eduxerit nubes ab extremo terrae : quod quidem nunc cogimur rursum tractare, ut et hi qui audierunt, plenissime eorum quæ sciunt. reminiscantur : et hi qui an non interfuerunt, ant obliti sunt, contextum sermonis agnoscant, quem nunc prout. valuimus, exhibuimus. Equidem auctor, quisquis ille fuerit, sequiorum certe longo intervallo temporum, quædam subinde ex Hieronymo delibavit, ut eat illud de orbe terrum, qui Gr;pce ίxουμένη nuncupatur, id est, inha hitata : et quod consequitur de David, in psalmo confessionis tres spiritus pos­ tulante, totidem fere verbis ex commentario in Epi­ stolam ad Galatas cap. v, 6, expressum. Caetera quod et Erasmo notatum est, ne pilum quidem Hiero­ nymianæ dictionis habet, nec ullum vestigium pectoris illius.

I. Tres quodammodo virtutes Dei assumens Pro­ pheta, fortitudinem, sapientiam, atque prudentiam, unicaiqne earum propria opera distribuit. Fortitu­ dini terram, sapientiæ orbem terrarum, prudentiae. coelum. Audi quippe Scripturae ordinem : Dominus qui feeit terram in fortitudine sua, et erexit orbem in sapientia sua, et prudentia extendit cælum. Et nos igitur in nostra terra (dictum est quippe ad Adam, [Gen. III, 19] terra es), necessariam habemus fortitu­ dinem Dei, quia absque ea impossibile est nobis id exsequi, qnod carni repugnat. Cum autem mortifi­ cata fuerint membra super terram, tunc parent spiritus voluntati. Siquidem juxta Apostolum, Spi­ ritu gesta carnis mortificantur (Hom. VIII, 13): Domi­ nus autem fecit terram in fortitudine sua. Si autem ad hanc terram venias, et consideres id quod in Job scriptum est (Job. xxvi), juxta emendatissima tamen exemplaria, quomodo statuerit eam suier nihilum, invenies fortitudinem Dei in medietate mundi temo libram sustinere. Veniam ergo ad orbem terrarum, qui Graece οίxουμένη nuncupatur , id est, inhabi­ tata. Scio anienam inhabitatam, scio desertam. Si enim non habet Deum Patrem : si non habet Filium dicentem : ego et Pater veniemus ad eum, et mansio­ nem apud eum faciemus (Joan. xiv, 25): si non lia­ bet Spiritum sanctum, anima deserta est. Habitata autem est, quando plena est Dco Patre, quando babet Christum Filium et Spiritum sanctum. V crum bac differenter et varie in Scripturis dicuntur : in anima hominis Patrem et Filium et Spiritum san­ ctum commorari. Nam et David in psalmo confes­ sionis tres spiritus postulat, dicens: Spiritu princi­ pali confirma me: spiritum rectum innova in visceri­ bus meis : spiritum sanctum tuum ne auferas a me ( Psal. L, 12). Qui sunt isti tres spiritus? Principa­ lis spiritus, Pater est: rectus spiritus, Christus est: spiritus sanctus, Spiritus sanctus est. Hoc in ap­ probationcm ejus rei diximus, quod habitata, id est, orbis terrarum, in sapientia Dei fabricata sit. Sa­ pientia quippe auxiliabitur justo, super decem civita­ tes habenti potestatem (Eccl. vn, 20). Sapientiam autem et disciplinam qui abjicit, infelix est, et vana est spes ejus, et lab ores ejus insensati et sine fructu, et inutilia opera cjus, ait Sapientia , quae titulo inscri­ bitur Salomonis (Sap. III, 11). Idcirco quanto possu. mus labore nitamur : ut habitata nostra , sapientia Dci erigatur. Cecidit quippc et de sublimi corruit, venientibus nohis in locum istum luiseriarum. Ce­ cidit habitata nostra, postquam peccavimus, inique fecimus, injuste egimus, impie gessimus (Psal. CVI, 6) : et post ruinam indiget erectione. Si autem non vis ista sententia adduci, communem totius orbis qnre­ ramus ruinam, et post casum ejus consequenter Deus erigens prædicetur.

II. Quicumque est in orbe isto, ante erectionem cecidit. Si autem cecidit, consequenter erigendus fuit: Nemo quippe sine casu sublevatur. Si autem erectas est, videamus quae ruina præcesserit Omnes corruimus per peccatum in orbc terrarum. Et Do­ minus qui crigit elisos, elevavit nos jacentes. In Adam omnes morimur : atque ita corruit orbis ter- rarum, et indiget erectione, ut in Christo omnes vivificemur. Igitur duplicem intellectum de orbe tradidimus. Unum, quomodo singulæ animæ, aut inhabitatae sint, aut desertæ : alterum, quomodo universus orbis pariter ceciderit: et in sua prudentia extendit cælum. Non fortuito prudentia in caeli ex­ tensione assumpta est. Invenies et in Proverbiis dictum : Dominus sapientia fundavit terram, præpa­ ravit autem cælos prudentia (Prov. Ill, 19). Est ergo aliqua prudentia Dei, quam nolo ut extra Christurn requiras. Omnia quippe quoe Dei sunt, Christus est. Ipse sapientia ejus, ipse fortitudo ejus, ipse justitia, ipse sanctitas et redemptio, ipse (nt ad praesens veniam) etiam prudentia. Sed cum sit idem in sub­ jacenti, pro varietate sensuum, diversis vocabulis nuncupatur. Aliud significat sapientia, aliud justi­ tia. Quando enim sapientia dicitur, disciplinis te divinarum humanarumque rerum instituit. Quando justitia, distributor et judex meritorum significatur. Quando sauctitas, illa virtus describitur, quæ ere­ dentes Deo, efficit sanctos. lla ergo et mihi pruden­ tiam ejus intellige : cum doctrina est, et demonstra­ tio bonarum, aut malarum rerum, sive neuTrarum : atque in hunc modum extendisse nunc dicitur cœ­ lum in prudentia sua. Quomodo autem extendatur coelum, extendente id prudentia, audi : quoniam non extendit verba non attendentis. Asserit quippe extensionem quamdam esse verborum similiter, ut nunc dicitur coeli: juxta illud quod in alio loco scri. ptum est: Qui extendit cælum ut pellem (Ps. CIII, 2). Extenditur autem et anima nostra, quai prius fuerat contracta , ut possit capax esse sapientiae Dei. Ve­ rum, ut ad propositum revertamur, diximus de eo, quod prudentia caelum iactum sit: et nunc affirma­ mus eos, qui coelestem hominem portant, esse coe­ lestes. Si enim ad peccatorem dicitur : Terra es, et in terram ibis : quare non dicatur ad justum, cujus est regnum cœlorum : Cœlum es, et in coelum ibis? Aut si propter γήίνον, id est, terrenum, dicitur ei qui portat imaginem, γη̃ εἰ, id est, terrales, et in terram ibis (Gen. m, 19) : cur propter coelestem, ei qui imaginem coelestis portat, non convenit dici: Coelum es, et in cœlum ibis? Unusquisque autem nostrum, aut cœlestia facta habet, aut terrena. Si terrena facta sunt, ad cognatam sibi terram dcdu- cunt eum, qui thesaurizat ca in terra, ei non coelo. Rursumque hxc quae juxta virtutem gesta sunt, thesiurizatorem suum appropinquantem sibi ad ere. lorum regiones subvehunt. Et eduxit nubes ab ex­ tremo terræ (Psal. CXXXV, 7). Istiusmodi disputatio in psalmo nuper incidit, et dictum cst a nobis, quomodo Deus eduxerit nubes ab extremo terrae : quod quidem nunc cogimur rursum tractare : ut et hi qui audierunt, plenissime corum quæ sciunt, reminiscantur : et hi qui aut non interfuerunt, aut obliti sunt, contextum sermonis agnoscant: quem tunc, prout valuimus, exhibuimus. Diximus autem sanctos esse nubes. Etenim hoc quod scriptum est: V critas tua usque ad nubes (Psal. XXXVI, G), non po- test referri ad inanimales nubes, sed veritas Dei usque ad illas nubes est, quae audiunt mandatum Domini, et noverunt quo pluvias deferant, et a quibus eas suspendant. De his nubibus dictum est: Et mandabo nubibus meis, ne pluant super eam, im­ brem (Isa. v, 6). De his enim quae ex densato aere constare dicuntur : si non fuerit pluvia, non praeci­ pit Dominus ne pluant super vineam, aut super quamcumque regionem, imbrem; sed omnino non apparent, ut in tertio Regum libro legimus (III Reg. XVIII, 44), quando in tempore siccitatis nubes nulla apparuit, et postea juxta prophetiam Eliæ futuræ pluviae signum in vestigio hominis ostensum est, atque ita post nubem conglobatam, imber descendit ad terras. Istis vero quasi subsistentibus nebulis, jubetur pluviam continere, cum indigna fuerit anima imbre cœlesti, et dicitur: Mandabo nubibus meis, ne pluant super eam imbrem. Itaque unusquisque san­ ctorum nubes est. Moyses nubes erat, et quasi nu­ bes loquebatur: Attendite, cæli, quæ loquar, et audiat terra sermones ex ore meo. Exspectentur ut pluvia verba mea, et descendant ut ros eloquia mea ( Deut. XXXII, i, 2). Si non fuisset nubes, numquam dixis­ set: Exspectentur ut pluvia verba mea, et descendant ut ros eloquia mea. Quasi nubes dicebat : ut imber super gramen, et pruina super fenum, quia nomen Domini invocavi ( Ibid., 3). Similiter et Isaias, ut nubes loquebatur : Audi, costum, et auribus percipe, terra, quia Dominus loculus eat (Isa. I, i). Et quia nubes ipse erat, et sciebat alias nubes comprophe­ tantes sibi, ideo vaticinans aiebat : Mandabo nubi­ bus, ne pluant super eam imbrem (Isa. v, 6). Si au­ tem jam dicimus qui sint nubes: videamus quomodo Deus educat nubes ab extremo terræ. Ait Salvator: Qui vult in vobis esse primus, ait omnium novissimus (Marc. ix, 25). Servavit hoc mandatum Paulus, et fuit novissimus in hoc mundo, dicens ; Puto enim, nos Deus apostolos novissimos ostendit, quasi mortifi­ catos, quia spectaculum facti sumus mundo, et angelis ct hominibus. Si quis ergo sanctus custodiens præ­ ceptum Domini Salvatoris, factus fuerit in hac vita novissimus, iste fit nubes. Et eduxit Dcus nubes, non a (inibus terræ, non a consulibus, non a ducibus, hon a divitibus, sed ab extremis terra. Beati enim pauperes , quoniam vestrum eat regnum cælorum (Matth. v, 2). Vides, quomodo ab extremis terrae educat Deus nubes ei corporeas nebulas ? Propterea si volumus nubes fieri, ad quas pervenit veritas Dei, novissimi omnium fiamus, et tam affectu quam opere dicamus: Puto enim, noa Deus apostolos novis­ simos ostendit. Quod si non sum apostolus : licet tamen mihi fieri extremum, ut cducens nubes ab extremo terræ, educat et me, et fulgura in pluviam faciat. Aiunt naturalium causarum scrutatores (Ex Isidoro, Origin. lib. XIII, cap. 11), quia fulgura ex nubium collisionc generentur, more silicum durio­ rum : quos cum comploseris, id est, colliseris sibi, medius ex his ignis extritus elabitur, atque ita cum fulgore pariter et toniirua mugire : tonitruo, scili- cet, sonituum indicante concursus, et fulgura ex­ cussi luminis claritate. Si intellexisti exemplum, considera nunc nubes rationales. Moyses nubes erat: Jesus Nave nubes erat. Isti si secum collocantur, ex sermonibus eorum fulgura micant. Jeremias et Ba­ ruch nubes erant: sermocinentur invicem, et videbis rutilare fulgura. Potes et tu ipse de Scripturis san­ ctis in hunc modum nubium invenire concursus, ex quibus ignes emittantur. Ut autem ad novum Te­ stamentum veniamus : Paulus et Silvanus duae nu­ bes in unum convenerunt, et ecce totum mundum Epistolae eorum fulgor illuminat. Fulgura, et plu­ viam fccit, et eduxit ventos de thesauris suis ( Psal. CXXV, 7). Ergone hi venti, qui super terram per­ flant, in thesauris Dei sunt, et non horum natura manifesta est, quomodo et qua ratione subsistant? Sed sunt quidam ventorum thesauri, thesauri spi­ rituum, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et virtutis, spiritus fortitudinis, scientiae ct pictatis, spiritus timoris Domini, fortitudinis, dile­ ctionis et charitatis. Potes et ipse de Scripturis hos ventos congregare, et istorum spirituum invenire thesauros. Ubi sunt isti thesauri ? Utique in eo in quo sunt omnes thesauri sapientiæ et scienticc abscon­ dili (Col. II, 5). In Christo sedem habent : inde oriuntur hi spiritus, uL alius sapiens sit, alius fidelis, alius eruditus, et alius quodcumque donorum Dui possideat. Alii enim per spiritum datur sermo sapien­ tiæ : alii sermo scientiæ juxta eumdem spiritum : alii fides in eodem spiritu ( I Cor. xu , 8). Eduxit ergo nubes ab extremo terrae , fulgura in pluviam fecit : et eduxit ventos de thesauris suis, et nos juxta In i. sericordiam Dei ad hos thesauros occursuros puta­ mus. Et quia plures sunt thesauri : forte juxta or­ dinem resurgentium erit et requies in thesauris Dei. Quod autem dico , istiusmodi est: resurrectio mor­ tuorum in quihusdam ordinibus futura est. Ait quippe Apostolus : Unusquisque autem resurget in suo ordine (I Cor. xv , 25 ), et non ut libet miscentur ordines resurgentium. Alius ordo erit in illo et in illo the­ sauro De! : alius ordo in alio et in alio thesauro Dei. Isti autem omnes thesauri unum hahent thesaurum, in quo sunt omnes thesauri sapientiæ et scientiæ abs­ conditi. Et quomodo possideo unam pretiosissimum margaritam per plures alias margaritas : sic venio ad thesaurum thesaurorum , et Dominum domino­ rum, et regem regum , cum dignus fuero spiritibus in Dei thesauro commorantibus. Eduxit enim ventos de thesauris suis.

- III. Infatuatus est omnis homo a scientia (Psal. CXXXV, 7). Si omnis homo infatuatus est a scientia, et Paulus homo est, Paulus infatuatus est a scientia. Ex parte enim, ait, cognoscimus, et ex parte prophe­ tamus (I Cor. XIII, 9). Infatuatus cst a scientia , v!­ dens per speculum, et in aenigmate , portiunculam quamdam videns , et si sic expedit dicere, ipsius quoque portiunculæ partem minimam recognoscens. Econtrario autem intellige quid sit : infatuatus est omnis homo a scientia. Comparatione peccatorum Jcru- salem, Sodomorum peccatum justitia est: justificata est enim , ait, Sodoma ex te (Ezech. xvi, 48). Quo­ modo euim non habent justitiam Sodomorum pec­ cata per se, sed ad collationem majorum scelerum justificantur : sic econtrario scientia Pauli ad illam coelestem scientiam, ad illum consummatum elec­ tionis intellectum, stultitia repuiatur. Infatuatus est idcirco omnis homo a scientia. Tale quiddam Eccle­ siastes, ut arbitror, deprehendens effatus est : Dixi, sapiens efficiar, et ipsa elongavit se a me longius quam erat, et alta profunditas: quis inveniet eam ( Eccl. VII, 24)? Volumus quiddam, audenter licet, dicere : quoniam hoc quod descendit in mundum, evacuavit scipsum, ut evacuatione ejus mundus compleretur. Si hoc au­ tem quod descendit in mundum, evacuavit se, eva- cuatio ipsa insipientia est : quoniam quod fatuum est Dei, sapientius est hominibus (1 Cor. i, 17). Si ego dixissem fatuum Dei, quomodo aucupes sermo­ num meorum, et semper dediti ad criminandum, ve­ nenatas in me linguas vibrarent ? Nunc vero Paulus sapiens, et potestatem habens apostolicam, ausus est dicere, omnem sapientiam terrenam, quæ in se, quae in Petro, quae in cæteris apostolis erat, quæ in istum mundum descenderat, stultitiam esse Dei (I Cor. m, 49). Ad comparationem quippe illius sapientiæ, quam terrenus non capit locus, ad illam sapientiam, quæ coelestis est, quae mundi limitem excedit, hoc quod descendit ad homines, fatuum Dei est. Verum id ipsum fatuum Dei, sapientius est hominibus. Qui­ bus hominibus? Non utique stultis, sed sapientibus : dicat licet , sapientes hujus saeculi, sive principes, sive vates. Istis sapientibus saeculi, boc quod nos exposuimus fatuum Dei sapientius est. Mirabile quiddam volumus inserere : quoniam sapientia mundi stultitia est apud Deum : et infatuavit Deus sapien­ tiam mundi, non in sapientia sua infatuavit mundi sapientiam, ut esse stultitia arguatur. Neque enim dignatur sapientia Dei ad mundi sapientiam convin­ cendam tota descendere, sed potius modicum, hoc est Incarnationis sacramentum. Quid necessarium fuit, quod fatuum Dei erat, ut hoc parvo et fatuo Dei, infatuaretur sæculi sapientia? Non enim valebat sæculi sapientia magnitudinem in se venientis sa­ pientiae sustinere. Verum exemplum interponam, ut perspicue possit intelligi, quomodo fatuum Dei, stul- tam fecerit sapientiam mundi. Fingamus paulisper me , qui aliquid putor nosse, cum insipiente aliquo et inerudito conferre sermonem , qui nihil intelligat, nihil acutæ disputationis interroget : numquid opus niihi est ad istius stultitiam coarguendam, dialecticæ artis calliditatem et profundorum sensuum acumen adhibere? Nonne ad unius sermonis jactum vilis et modici, qui tamen illius intelligentiæ videatur accr­ rimus, fatuum eum et insipientem esse convincam? Sic igitur ad mundi sapientiam stultificandam , non cst opus sapientiam Dei descendere, et cum ea col­ luctari, quæ deorsum est sapientia , sed sufficit fa­ tuum Dei : quoniam sapientius est hominibus : et infirmum Dei, fortius est hominibus : et omnia con- traria Salvator meus et Dominus assumpsit, ut con. trariis dissolvat contraria, et confirmemur ab infir­ mitate ejus, et sapientes efficiamur a fatuo ejus, et in hoc introducti possimus ascendere ad sapientiam et virtutem Dei, Christum Jesum, cui est gloria et virtus et imperium in sæcula sacculorum.

Erasmus, quem paSsim criticorum filii secuti sunt, non dubitat negare Latinum fuisse qui hæc scripserit, sed Græcum : ex eo scilicet quod ait, Latino utens elo­ quia : et infantium more balbutientium, se necdum posse ad plenum verba formare. Verum longe secus totus orationis contextus clamat, et quæ continuo lau­ dantur ex Vulgata Latina interpretatione Scriptura­ rum testimonia : ut quin Latinus ipse fuerit, nullus sane dubitem, quamquam ad eam, quam molitur frau- dem, peregrinum se tentare sermonem simulet. Nihil itaque ad rem est conjectura illa de Sophronio, seu veteri, quod Canisius quoque probat, Hieronymi amico, qui Psalterium, pluraque alia S. Doctori. opuscula ex Latino refudit in Græcum : seu recentiore alio, qui circa medium octavum sæculum, ut noa diximus, li­ brum de Illustribus Viris Græce est interpretatus. Hujus auctor sermonis, quisquis ille fuerit, aetatem suam manifesto prodit ex ipso, quod tractat, argu­ mento, atque eo maxime, quod ait, Solemnitatem As­ sumptionis beatae Virginis celebrari in Ecclesiis; compertum enim est, ociaro demum sæculo hoc coepisse festum institui, neque jam inde in Occidentis Ecclesiis obtinuisse. cum sub noni initium Carolus Magnus in Capitularibus, lib. I, cap. 158, ita constituat : Hæ sunt Festivitates in anno , etcDe Assumptiono sanctæ Mariae interrogandum relinquimus.

I. Cogitis me, 0 Paula et Eustochium, imo charitas Christi me compellit, qui vobis dudum tractatibus loqui consueveram, ut novo loquendi genere, sanctis quoe vobiscum dcgunt virginibus, Latino utens elo­ quio, exhortationis gratia, sermonem faciam de As­ sumptione beatæ et gloriosæ semper Virginis Mariæ, more eorum qui declamatorie in Ecclesiis solent lo­ qui ad populum : quod utiquc genus docendi, nec­ dum attigeram. Sed qnia negare nequco quidquid injungitis, nimia vestra devictus dilectione, experiar quae hortamini affectu infantinm, more balbutien­ tium , qui quæcumque audierint, fari gestiunt, cnm necdum possint ad plenum verba formare : maxime, quia propter simpliciores quasque id me depromcre compellitis , ut habeat sanctum collegium vestrum sermone Latino, quibus se occupet laudibus cadem die, quibusve divinis vacet lectionibus : præsertim cum et cadem in multis festivitatibus, multorum sanctorum Patrum studia, miro cudcrint eloquio, quae de hac quidem uberius ubique in Scripturis di­ vinis praedicata leguntur. Quid enim aliud sonant Evangelia, nisi Dominum nascentem ex Maria vir­ ginc? et omnia ejus incrementa, quousque fuit in mundo dumtaxat, divinis efferunt præconiis. Porro ab exordio sancti Evangelii Gabrielem archangelum colloquentem Mariæ didicistis, et deinceps reliqua omnia plenius legistis. Ad præsepe quoque, o Paula, to teste, nato pnero inter crepundia novi partus, et querelas nescii ploratus, pro fescenninis, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonos volunta­ tia : multitudinem angelorum cantantium audivisti, et radiantem stellam vidisti. Pastoribus insuper evangelizantibus credidisti. Magus præterea tria de­ ferentes munera, in visione beatis oculis conspexisti: ipsa eadem munera bene intelligendo votis omnibus fide Deo obtulisti. Nam ei cum cisdeul magis Demn puerum in praesepio adorasti. Sed forte conquesta me delatorcm, qui [Al. quod te prodiderim, clama­ bis. Ad quod ego: Si celatum esse volebas teste con­ scientia, mihi narrare ante praesepium, ubi plurimum lacrymata es, non debueras : quod ut verum fatear, Christi praeconia, etiamsi voluero adjuratus, neque tuas laudes omnino tacerc queo. Idcirco tuae te in­ terrogent filiae, quas lacte nutris : tu ea melius rese. rabis, quæ nescio si per speciem aliquam , aut certe in spiritu vidisti. Undo vos, o filiæ, pulsate matrem precibus, pulsate ad ostium inviiantis amici: si quo­ modo tandem vobis aperiantur, quæ reserata sunt matri. Verumtamen de his qnid plura dicam? Omnia Salvatoris gesta, et beatæ Mariæ ob;equin, necnon actus vitæ ex Evangelio didicistis. Et nunc quid su­ perest, ut ab aliquo doctorum requiratis?

II. Dc Assumptione ejusdem tamen beatæ Dei gc­ nilricis semperque Virginis Mariæ, qualiter assumpta est, quia vestra id deposcit oratio, praesentia absens scribere vobis curavi, quæ absentia praesens devo­ tus obtuli, ut habeat sanctum Collegium vestrum in die tantæ solennitatis munus Latini sermonis, in quo discat tenera infantia lactis cxperiri dulcedinem, et de exiguis eximia cogitare : qualiter favente Dco, per singulos annos tota hæc dies expendatur in laudem, et cum gaudio celebretur : ne forte si venerit in ma­ nus vestras illud apocryphum, De Transitu ejusdem Virginis, dubia pro certis rccipialis : quod multi Latinorum pietatis amore, studio lcgendi charius ain­ plectuntur : praesertim cum ex his nihil aliud expc­ riri possit pro certo, nisi quod hodicrna die gloriosa migravit a corpore. Monstratur autem sepulcrum ejus cernentibus nobis usque ad pr;rsens in vallis Josaphat medio, quæ vallis est inter montem Sion et montem Oliveti posita : quam et tu, o Paula, ocu­ lis aspexisti, uhi in ejus honore fabricata est Eccle- sia nuru lapide tabulata : in qua sepulta fuisse (ut scire potestis ) ab omnibus ibidem praedicatur : sed nunc vacuum esse mausoleum cernentibus ostendi­ tur. Haec idcirco dixerim, quia multi nostrorum du­ bitant, utrum assumpta fuerit simul cum corpore, an abierit relicto corpore. Quomodo autem, vel quo tempore, aut a quibus personis sanctissimum corpus ejus inde ablatum fuerit, vel ubi transpositum : utrumne resurrexerit, nescitur : quamvis nonnulli astruere velint eam jam resuscitatam, et beata cum Christo immortalitate in coelestibus vestiri. Quod ct de beato Joanne Evangelista ejus ministro, cui vir­ gini a Christo Virgo commissa est, plurimi nssevc­ rant : quia in sepulcro ejus (ut fertur) nonnisi manna invenitur : quod et scaturire cernitur. Ve­ rumtamen quid horum verius censeatur, ambigimus. Melius tamen Deo totum, cui nihil impossibile est, committimus, quam ut aliquid temere definire veli­ mus auctoritate nostra, quod non probemas : sicuti et de his, quos cum Domino (Evangelio teste) re­ surrexisse credimus. Sed utrum redierint in pulve­ rem terrae, certum non habemus, nisi quod legimus : Quia mulla corpora sanctorum qui dormierant, aur­ rexerunt, ac venerunt in sanctam cmlatem, scilicet, Jerusalem, et apparuerunt multis (Matth. XlVII, 53, 53). De quibus profecto nonnulii doctorum sense­ runt, et etiam in suis reliquerunt scriptis, quod jam ill illis perpetua sit completa resurrectio. Fatentur enim quod veri testes non essent, nisi et vera eorum esset resurrectio. Unde et beatus Petrus dixisse legitur, cum de David loqueretur in testimonium : Et sepulcrum, inquit, ejus apud nos est (Act. II, 25) : quasi non sit ausus dicere, quod ipse, aut corpus ejus apud nos eat : sed tantum sepulcrum quo con­ ditus fuerat : hinc aiunt resurrexisse et eum cum creris sanctis : et ideo vacuum remansisse mauso­ leum, ut hunc beatne Mariæ cernitur. Quod sane fac­ tum, et de aliis quibuslihet locis Scripturarum alfir­ mare conantur : quod hi jam cum Christo regnent resuscitati in aeterna societate. Quod (quia Dco nihil est impossibile) nec nos de beata Maria Virgine fac­ tum abnuimus, quamquam propter cautelam (salva fide) pio magis desiderio opinari oporteat, quam in­ consulte definire, quod sine periculo nescitur.

III. Undc de his ex quibus certi sumus, tantisper loquamur ad exhortationem vestram qualicumque sermone, ad a dificationem et laudem nominis Dei: ut et religio conservetur pro famulatu, et devotio augeatur pro affectu : quoniam haec est Virgo, quaa sola interemit universam hæreticam pravitatem : sola post Deum quæ nos confirmet in omni veritate, suisque commendet meritis, et precibus auxilietur, ut et ipsi digni inverniamur in ejus laudibus. Quod si quTritur post ascensionem Domini quid egerit, unum pro certo est, quia Virgo sancta corpore ac mente permansit: quam sane angelus Gabriel, ac si cœlestis paranymphus, intactam custodivi. Et Joan­ nes apostolus, atque evangelista, cui Christus eam dc cruce commisit, virgo virgincm servavit. suisque ł ei deservivit obsequiis : non quod eximius ille sane­ torum chorus apostolorum deseruerit cam, inter quos post resurrectionem intrans et exiens, familia­ rius contulit de Christi Incarnatione : tanto siquidem vcrius, quanto ab initio jlenius per Spiritum sanc­ tum cuncta didicerat, et perspexerat oculis universa : licet et apostoli per eumdem Spiritum sanctum om­ nia cognoverint, et in omnem edocti pervenerint veritatem. Quam sane beatam Virginem, etsi omnes venerati sunt discipuli, eique famulabantur affectu dilectionis, Joannes tamen amplius ac specialius us­ que in finem vitae, qui sibi commissam accepit in suam, quasi matrem filius : cui benignus magister de cruce : Mulier, inquit, ccce filius tuus ; ad disci- pulum autem : Ecce mater tua (Joan. XIX, 26, 27); ut virgo virgini cohæreret et deserviret officiosis­ sime cura adoptionis. Non enim pudicissima virgi­ nitas alicui discipulorum rectius quam virgini com­ mendatur ut esset ad invicem grata societas et flo­ ridus aspectus ? necnon et venustas conversandi vernans, alternatim pudicitiarum splendore decora­ tur. Una siquidem virtus virginitatis in ambobus, sed altera proportio in Maria : altera quidem, quia fecundior, sed ipsa. Ipsa vero, sed altera : quia etsi ipsa eademque incorruptio, tamen fecunditas integritatis longe gloriosior quam virginitas. Idcirco et fecunditas in illa tota deifica est et virginitas. Alio­ qui nusquam secundum naturam nascendi virginitas, ubi fecunditas praedicatur : neque fecunditas, ubi virginitas integra conservatur.Ideoque totum super- excellit de illa quae dicuntur : quia sunt divina at. que ineffabilia. Unde virginitas et fecunditas prolis supereminens novitas est, quamquam humanum cer­ natur ex carne quod nascitur. Verumtamen etsi magnificentior multum virginitas in Maria propter gratiæ excellentiam : una tamen integritas carnis, et una virtus, quæ ad invicem tamquam cognata so­ ciatur. Hinc quoque Joannes, quidquid est quod Maria genuit; evangelizando, suo commendat elo­ quio. Verbum, inquit, in principio erat, et Verbum erat apud Deum. et Deus erat Verbum (Joan. i, 1). Hoc quippe Verbum quod crat in principio, et apud Deum erat, et Deus erat, ipsum genuit beata et gloriosa Virgo Maria ex se carnem factum. Idcirco virginitas longe sacratior, et fecunditas (ut ita di­ cam) multo ineffabilior, quan suo potuerit ille ex­ plicare cloquio. Verumtamen quanto virginitas co­ gnalior virginitati, tanto beatus evangelista cæteris excellentior ct vicinior Verbo. Ideo quidquid est quod Virgo genuit, totum prout potuit homo per Spiritum sanctum nobis reservavit manifestius et docuit.

IV. Cæterum ad exemplum humanæ vitae, con­ versatio ejus post ascensionem Christi generaliter cum apostolis fuit quousque disperguntur : sicut Lu­ cas meminit, dicens : Quod regressi quidem a monte Oliveti, Jerosolymam venerunt, et ascende­ runt in coenaculum, ubi manebant Petrus et Joannes et Jacobus, et Andreas, Philippus et Thomas, Bar- tholomæus et Matthæus, Jacobus Alphæi et Simon Zelotes, et Judas Jacobi : Hi omnes, inquit, erant perseverantes unanimiter in oratione cum mulieribus et Maria matre Jesu ct fratribus ejus (Actor. I, 12,14). Ecce Jesu ascendente cum quibus Virgo vacat in schola virtutum, et meditatur in lege mandatorum Dei, ut et ipsa sit forma disciplinæ Christi,etexem­ plum perfectionis virginibus. Conversatur autem cum testibus sanctæ resurrectionis et ipsa testis. Conver­ tatur cum senatoribus caeli intra curiam paradisi sub Spiritus sancti disciplina et magisterio totius divinae majestatis. Invenitur prima beata Maria in­ ter primas summi regis cohortes, quorum vita jam non erat de terris, in quibus Christus præliabatur, sed de cælis. Hinc ascendisse leguntur in coenacu­ lum, in quo pascha dignissinie celebrabatur: ibi quippe manebant cum Maria matre Jesu unanimiter aspi­ rati in charitate, perseverantes in oratione, donee induerentur virtute ex alto. Coeperant enim jam orare qui dudum cum Domino conversantes virtuti­ bus et miraculis pascebantur. Et bene persevera­ bant in oratione nihil hxsitantes, donec acciperent munera Spiritus sancti quae poscebant. Quos et vos, o filiæ, imitamini, quæ in schola Christi permanere vovistis : perseverate in orationibus unanimiler vi­ ventes, donec intrare possitis gaudia æteinæ vitae, quo beata Virgo feliciter hodie iniroivit, alternanti­ bus hymnidicis angelorum choris intra pascua æter­ næ viriditatis : ubi una societas civium supernoto- rum, ubi dulcis solemnitas angelorum, ubi post la­ bores et ærumnas felix et suavis refectio animarum. Hodie gloriosa namque semper Virgo Maria coelos ascendit : rogo, gaudete : quia (ut ita fatear) in­ effabiliter sublimata cum Christo regnat in æternum. Regina mundi hodie de terris et de præsenti sæculo nequam eripitur : iterum dico gaudete, quia secura de sua immarcescibili gloria ad coeli jam pervenit palatium. Exsultate, inquam, et gaudete, et laetetur omnis orbis, quia hodie nobis omnibus ejus interve­ nientibus meritis salus aucta est. Vobis quoque di­ ligentibus eam, honor, et virtus una cum reliquis sacris virginibus amplior praestatur et gratia. Id­ circo, dilectissimae, laetamini et laudate, quia si Deum ore prophetico in sanctis suis laudare jube: mur, multo magis eum in hac celebritate beatae Mariae Virginis matris ejus oportet cum hymnis et canticis diligentius extollerc, et dignis Deo jubilare praeconiis, ac mysticis honorare muneribus. Nulli enim dubium, quin totum ad gloriam laudis ejus pertineat quidquid digne genitrici suae impensum fuerit, atque solemniter attributum. Ex quo timco satis, et valde pertimesco, dum vestris cupio parere profectibus, ne forte sicut improbus, ita el indignus laudator inveniar.

V. Profecto cum lice sanctitas vel facundia suppe ditet, ut beatam et gloriosam Virginem Mariam di­ gne laudare queam : quoniam (ut verum fatear) quidquid humanis dici potest verbis, minus est a laude cæli : quia divinis est et angelicis excellentius praedicata et laudata praeconiis. A prophetis quidem prænuntiata : a patriarchis figuris et aenigmatibus praesignata : ab evangelistis exhibita et monstrata : ab angelo venerabiliter atque officiosissime salutata. Praeterea qualis et quanta esset, ab eodem divinitus declaratur, cum dicitur; Are, gratia plena, Dominus tecum : benedicta tu in mulieribus. Talibus namque decebat Virginem oppignerari muneribus, ut esset gratia plena, quae dedit coelis gloriam, terris Domi­ num, pacemque refudit, fidem gentibus, finem vitiis, vitæ ordinem, moribus disciplinam. Et bene angelus ad Virginem Mariam mittitur : quia semper angelis cognata virginitas. Profecto in carne, præter car­ nem vivere, non terrena vita est, sed coelesti, : Unde in carne angelicam vitam acquirere, majus est, meritum, quam habere. Esse enim angelum, felici- talis est: esse vero virginem, virtutis : dum hoc obtinere viribus virgo nititur cum gratia, quod lia­ bet angelus ex natura. Utrumque tamen et esse vir­ ginem et angelum, divini muneris est officium, non humani: Ave, inquit, gratia plena (Luc. I, 28); et bene plena, quia calens per partes præstatur: Mariæ vero simul se tota infudit plenitudo gratia;. Hoc quippe est quod David canit: Descendet sicul pluvia in vel­ lus ( Psal. LXXII, 6 ). Vellus itaque cum sit de cor­ pore, nescit corporis passionem. Sic et virginitas cum sit in carne, nescit vitia carnis. Cœlestis plane imber in virgineum vellus, placido se infudit illapsu: tota divinitatis unda se contulit in carnem, quando Verbum caro factum est: ac deinde per crucis pati­ bulum expressum, terris omnibus salutis pluviam effudit, et stillicidia gratine humanis præstitit menti­ bus. Dominus, inquit, tecum. Mira res et jam cum Virgine erat, qui ad Virginem mittebat Angelum, et praecessit nuntium suum Deus, sed a Deo non re­ cessit: nec teneri potuit locis qui omnibus babetur in locis: et totus ubique est, sine quo nihil totum. Ergo Verbum Patris numquam a Patre discedens, homo pro nobis fieri dignatus est, secreto suo my­ sterio, quod ipse novit: qui quoniam totum suscepit quod est hominis, homo totus est: et totum retinens quod Dei est, omnino aliud quam Deus (qui natus est ex Maria) esse non potuit. Scit enim Deus omnia elpotest. Propterea quia ita est, scivit se ac potuit in utero Virginis sine sui corruptione miscere atque unire, ut unus esset Christus Deus et homo, una persona, unaque substantia. Ob quod Dei genitrix electa et prxelecta jure ab Angelo salutalur,et prae­ dicatur gratia plena. Vere plena, per quam largo sancti Spiritus imbre superfusa est omnis creatura. Et ideo salis eam devotissime primum Angelus vc­ ncratur et salutat. Miratur itaque et ipse qualis aut quanta sit quam salutat: non euim simplex, fateor, vel consueta fuit ista salutatio, sed omni admiratione digna. Siquidem venerationis fuit delatio, oblatio muneris, famulatus obsequii. Quia etsi in sanctis patribus et prophetis gratia fuisse creditur : non ta­ men eatenus plena. In Mariam vero totius gratiæ, quae in Christo cst plenitudo venit, quamquam ali- ter. Et idco, inquit, benedicta tu in mulieribus, id est, plus benedicta quam omnes mulieres. Ac per hoc quidquid maledictionis infusum est per Evam, totum abstulit benedictio Mariæ. Insuper gratiam re­ fudit Cbristi ortus, qua In uon habuit prius omnis mundus. Igitur quod natura non habuit, usus nesci­ vit, ignoravit ratio, mens non capit humana, pavet coelum, stupet terra, creatura omnis ctiam cœlestis miratur : hoc totum est, quod per Gabrielem Mariæ divinitus nuntiatur, et per Christum adimpletur. Qua de causa de tali tantaque loqui, me indignum fatcor: sed et puto quod nemo sit qui praesumat, nisi quiquanta sint quæ panduntur, penitus ignorai.

VI. Tamen etsi ad hæc :)cmo idoneus invenitur, votis omnibus cessare non debet etiam quilihet pec­ cator a laudibus, quamvis explere non queat quod sentit. Unde sermo divinus cum de peccatore ageret , in Psalmis: Sacrificium, inquit, laudis honorificabit me: protinus addidit: et illic iter est quo ostendam illi salutare Dei (Psalm. XLIX, 23) : ac si patenter dicat, Illic iter est laudis ad æternam laudem sinc fine mansuram: sed nemo apprehendet illud, nisi ego præmonstravero. Propterea, charissimae, quia iter salutis nostrae in laudibus est Salvatoris , hortor vos et commoneo in hac sacra solemnitate genitricis Dei Mariae, nolite cessare a laudibus. Quod si virgo es, gaude, quia meruisti esse et tu quod laudas: tantum cura ut sis, quæ digne laudare possis. Quod si continens et casta es, venerare et lauda, qnia non aliunde constat, ut possis esse casta, quam ex gratia Christi , quae fuit plenissime in Maria quam laudas. Quod si conjugata certe aut peccatrix % nihilominus confitere et lauda, quoniam inde misericordia omni­ bus profluxit et gratia ut laudent. Et quamvis non sit speciosa laus in ore peccatoris, noli cessare a laude, quia inde tibi promittitur venia, unde et omnibus, ut laudes. Alioqui nisi juxta modulum ingenii nostri Deum laudare in Sanctis suis studeamus : quomodo eum , secundum quod canimus, juxta multitudinem magnitudinis ejus, laudare poterimus? omninoquippe praetermittendum non est, quod impleturi sumus quandoque, secundum quod dicitur : Beati qui habi­ tant in domo tua, Domine, in sæcula sæculorum lauda­ bunt te (Plalm. LXXXIII, 5). Interdum vero quia immensus est, quod voce non possumus, nec facun­ dia valemus, exsequamur votis et medullis cordis: quia magnus et bonus est atque immensus, tantus ac talis quantum ac qualem ipse sc novit, ore ac spiritu confiteamur ad justitiam et salutem.

VII. Hinc, rogo, omnes pariter festivitatem gloriosæ semper virginis Mariae devotissime celebremus: quia hæc est dies praeclara, in qua meruit exaltari super choros angelorum, et pervenire ultra quam nostræ humanitatis est natura. Ubi non substantia tollitur, sed gloriae magnitudo monstratt.r, cum elevatur in dexteram Patris, ubi Christus pro nobis introivit pontifex factus in aeternum ad cæli palatium. Hæc est, inquam, dies, in qua usque ad throni celsitudinem intemerata mater et virgo processit, atque in regni I solio sublimata, post Christum gloriosa resedit. Sic itaque ubique confidenter sancta Dei canit Ecclesia, quod de nullo alio sanctorum fas est credere, ut ut­ tra angelorum et archangelorum dignitatcm merito transcenderit: quia etsi similitudo repromittitur sanctis, vcritas tamen rcgalur. Hoc quippe privile­ gium non naturae est, sed gratiae beatae virginis Ma­ riæ, de qua natus est ipse Deus et homo. Idcirco et ipsa plus est meritis, et non natura quam virgo et homo. Unde et si cæteræ virgines imitantur illain usque ad contemptum partus , et Gabrielis nov:c sa­ lutationis obsequium: dcinceps totum divinum est, quod operatum est in ea, teste angelo : Quia Spiritus sanctus et virtus Altissimi obumbrabit te. Ante hoc ipsum sane uterus Virginis, quamvis mundus,quam- , vis impollutus et alienus a contagione [Al. cogita­ tione ] peccati, quamvis sanctus: tamen adhuc vili­ tate humanitatis induitur : ut ita dicam, ac si lana candidissima, suoque colore dealbata : ad quam sane cum accessisset Spiritus sanctus, quasi ipsa eadem­ que lana cum inficitur sanguine conchylii vel muri­ cis, vertitur in purpuram: versa est et ipsa sine coitu in matrem : ut non sit jam amodo quod fuerat, sed purpura verissima ad indumentum et gloriam sumuii regis divinitus aptissime dcdicata: ut nulli deinceps ea uti usu femineo licuerit nisi Deo. Quippe (ut ita loquar) beata etgloriosavirgoMaria eo modo, quamvis dudum incomparabilis esset universis quæ sub caelo sunt virginibus, ut decenter posset in se suscipere divinitatis admixtionem, salva utraquc natura: tamen cum gratia repletur , cum Spiritu sancto perfunditur, cum virtute Altissimi obumbra­ tur, fit pretiosior meritis , celsis sublimior fastigiis, pulchrior sanctitate, gloriosior suorum prærogativis meritorum : ita ut nullis jam usibus sit ipsa eadem­ que mancipanda nisi divinis. Unde, o sanctissimae virgines, etsi imitari oportet tantam ac talem virgi­ nem, tamque praeclaram venerari: multum tamen convenit, et ultra angelicam quodammodo dignita­ lem, quantum fas est, cum gaudio laudibus eam di­ gnissimis efferre : quae, ut diximus, non temere per Christi gratiam super cboros angelorum exaltata, devotissime bodie prædicatur : quia praecessit eam Dominus et Salvator noster ex ca vera fide genitus ad coelestia: ut pararet ei, sicut ipse suis repromisit discipulis, in;rthereis mansionibus locum. Hinc quo­ que David propheta olim gratulabundus Christo ca­ nit: A summo, inquit, cælo egressio ejus : et occursus ejus usque ad summum ejus (Psalm. XVIII, 7). Ascen­ dit ergo eamdem gloriam resumpturus, licet non amiserit, quam prius habuerat antequam mundus lieret. Ascendit et praeparavit laic sanctissimæ et gloriosissimae Virgini locum immortalitatis, ut cum eo regnare posset in perpetuum.

VIII. Et hæc est hujus præsentis diei festivitas, in qua gloriosa et felix ad aethereum pervenit thala­ mum. Quæ profecto festivitas, sicuti beata Maria in­ comparabilis est virginibus cæteris, ita incompara­ bilis est omnium sanctorum festivitatibus: et admi- randa est etiam angelicis virtutibus. Propter quod ex persona supernorum civium in cjus ascensione admirans Spiritus sanctus, ait in Canticis : Quæ est ista quæ ascendit per desertum, sicut virgula fumi ex aromatibus (Cant. III, G) ? Et bene quasi virgula fumi, quia gracilis ct delicata, quia divinis extenuata di­ sciplinis , et concremata intus in holocaustum in­ cendio pii amoris, et desiderio charitatis. Ut virgula, inquit, fumi ex aromatibus: nimirum quia multis re­ pleta est virtutum odoribus : manans ex ea fragrabat suavissimus odor etiam spiritibus angelicis. Ascen­ debat autem Dei genitrix de deserto præsentis sai­ culi, virga de radice Jesse olim exorta : sed mira­ bantur electorum animæ præ gaudio, quaenam esset quae etiam meritorum virtutibus angelorum vinceret dignitatem. De qua rursus idem Spiritus sanctus in eisdem Canticis: Qua eat ista quæ ascendit, inquit, quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol, terribilis ut castrorum acies ordinata ( Cant; vi, 9) ? Admiratur autem Spiritus sanctus, quia om­ nes de ascensu hujus Virginis admirantes facit, quod quasi novi diluculi aurora rutilans, ascensu suo re­ splendeat, multis freta et vallata sanctorum agmini­ bus. Unde dicitur, terribilis ut castrorum acies ordi­ nata. Siquidem terribilis suis facta virtutibus, ut castrorum acies admodum ordinata: hinc inde an­ gelorum sanctorum fulta præsidiis : pulchra ut luna, immo pulchrior quam luna, quia jam sine defectu sui coruscat, coelestibus illustrata fulgoribus. Electa ut sol, fulgore virtutum, quia ipse elegit eam sol justitiae, ut nasceretur ex ea. Ad cujus profecto exsequias (quantum fas est credere) famulabantur angeli, et universae coelorum congratulabantur cu­ rise. Nec mirum, quia honor maternus ejus est, qui est natus ex ea: quem omnis coelorum ordo vene­ ratur et adorat super se elevatum cum Patre in sede majestatis Domini. Legimus enim quam sæpe ad funera et ad sepulturas quorumlibet sanctorum an­ gelos advenisse, et exsequiis eorum obsequia prasti­ tisse: necnon et animas clectorum usque ad coelos, cum hymnis et laudibus detulisse: ubi et utriusque sexus chori commemorantur frequenter auditi, lau­ desque cecinisse : interea et quod perspicacius est, multo nonnumquam lumiue eosdem resplenduisse; insuper et adhuc viventes in carne, ibidem miri odo­ ris fragrantiam diulius persensisse. Quod si ad re­ creandam spem, dilectissimæ filiæ, et corroborandam fidem interdum astantium, Salvator noster Jesus Christus, ob merita suorum amplius comprobanda, talia et tanta dignatus est exhibere per suos coeli ministros circa defunctos: quanto magis credendum est hodierna die militiam coelorum cum suis agmini­ bus festive obviam venisse genitrici Dei, eamque in­ genti lumine circumfulsisse, et usque ad thronum olim sibi etiam ante mundi constitutionem paratum, cum laudibus et canticis spiritualibus perduxisse! Nulli dubium, omnem illam coelestem Jerusalem, tunc exsultasse ineffabili lætitia, tunc jucundatam esse inæstimabili charitate, luncquecum omni gratu- lalioucjubilassc: quoniam festivitas haec quæ nobis ho­ die revolvitur annua, illis omnibus facta est continua.

IX. Nec immerito : creditur enim quod Salvator omnium ipse, quantum datur intelligi, per se totus festivus occurrit, et cum gaudio eam secum in throno collocavit. Alias autem quomodo implevisse creditur quod in lege ipse præcepit : Honora patrem tuum et matrem luam ,(Matth. xv, ł)? Porro quod patrem honoraverit, ipse testis cst, cum ad Judæos ait : Ego glorium meam non quæro : est qui quærat et judicet : sed ego honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me (Joan. vin, 49, 50). De matre vero Evangelista : Cum rediret veniens, ait, Nazareth, erat subditus illis (Luc. II, 51). Sed alia esi natura, qua Deus Pater secundum se honoratur, alia qua idem parentibus subditur. In utraque tamen unus idem­ que Christus recte creditur : eo quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, unus Emmanuel, quod est, nobiscum Deus. Hanc quippe unionem di­ vinitatis atque humanitatis inconfusam atque indivi­ sam fidcs catholica servat : quem sane intelligendo cognoscit naturalis, atque secundum substantiam cOnventio unitatis, ut nejue conversio in alterutram duarum substantiarum partem rccipialur, nec divi­ sio. Sic namque credere, honorare est matrem Do­ mnini quae Deum nobis genuit et hominem : neque hominem sine Deo, neque sine homine Deum , sed Deum et hominem unum et verum Jesum Christum. Alioqui Dei genitrix dici non posset, quod multi hæreticorum negare conati sunt, nisi Deum vere ge­ nuisset incarnatum : et propterea duas in Christo recte confitemur nativitates. Unam videlicet de patre sine initio, et sine tempore sempiternam ct coæter­ n.un Deo Patri. AlIeram de matre cnm tempore, quando miserationem induens et misericordiam, spontanea voluntate ad nos descendit homo natus Deus a ac per hoc juxta veritatem et matris gestatur miTo , qui semper Deus agnoscitur. Hinc etiam Theotocon eam veraciter confitemur, Dei sciliret genitricem, necnon et Christotocon : non qnod Ver­ bum carneln secum detulerit, neque olim præfatæ carni copulatum sit : sed tunc quando Verbum caro factum est ex carne virginis, divinitatis atque hu­ manitatis substantia in utero ita inconfuse unitur, ut una persona sit Deus et homo Christus. Ex dua- i hus siquidem naturis sine confusione alterius, uon­ nisi unus invenitur Jesus Dominus manens Deus in forma Dei, qui semetipsum exinanivit, formam servi accipiens (Phil. II, 7) : manens unus idemque in forma servi quam suscepit : totus quippe Deus in carne Virginis de qua natus est, et lotus horno. Hinc quoque Apostolus : In quo habitat, inquit, om­ nis plenitudo divinitatis corporaliter (CoL II, 9). Qua­ propter, o filiæ, estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbæ (Matth. x, "6) : ut ex pru­ dentia perfectæ intelligentiæ, annulum fidei vestræ, et margaritam, pro qua omnia reliquistis, integram inviolatamque servetis : ne dotem simul et arrham Spiritus sancti (quod absit) perdatis. Diligentius ita- quc procurate, si quomodo simplicitas columbæ, quæ fuit in Maria, illæsa inviolataque in vobis custodia­ tur. De qua Salomon in Canticis quasi in laudem ejus : Veni, inquit, columba meat immaculata mea : Jam enim hiems transiit, imber abiit, et recessit (Cant. n, 11). Ac deinde inquit : Veni de Libano, veni, co­ ronaberis (Ibid., IV, 6,8). Non immerito igitur ve­ nire de Libano jubetur, quia Libanus candidatio in­ terpretatur. Erat enim candidata multis meritorum virtutibus, et dealbata nive candidior Spiritus Sancti muneribus, simplicitatem columbæ in omni­ bus representans : quoniam quidquid in ea ge tum est, totum puritas ei simplicitas [Mart. tacet totum puritas et simplicitas], totum vcritas et gratia fuit, totum misericordia, et justitia, quae de coelo pro­ spexh : et ideo immaculata, quia in nullo corrupta. Circumdedit enim virum in utero, sicut Hieremias sanctus testalur, et non aliunde accepit. Faciet, in. quit, Dominus novum super terram, et mulier circum­ dabit virum (Hier. IX, 34). Vere novum et omnium novitatum supererninens novitas virtutum, quando Deus (quem ferre non potest mundus, neque videre aliquis ut vivere possit) sic ingressus est hospitium ventris, ut corporis claustrum nesciret : sicque gestatus, ut totus Deus in eo esset, et sic exivit inde, ut esset (sicut Ezechiel fatetur) porta omnino clausa. Unde canitur in eisdem Canticis de ea : Hortus conclusus, fons signatus, emissiones tuæ para­ disus(Cant. IV, 12). Vere hortus deliciarnm, in quo consita sunt universa florum genera et odoramenta virtutum : sicque conclusus, ut nesciat violari neque corrumpi ullis insidiarum fraudibus. Fons Itaque si­ gnatus sigillo totius Trinitatis : ex quo fons vitæ ma­ nat, in cujus lumine omnes videbimus lumen. Quia, juxta Joannem, Ipse est qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. i, 9). Cujus pro­ recto emissio uteri, supernorum civium omnium est paradisus. ne isto namque ventris agro patriarch i Isaac longe odorans, aiebat, dicens : Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus (Gen. XXVII, 27) : quamvis putent parum intelligentes, quod priores sancti minus de Christo intellexerint mysterium Incarnationis, cum et ipsi eadem salvati sint gratia.

x. Unde constat tempus non præjudicasse sacra­ mento uniti hominis ac Dei : ita ut jam esset in illo per unitatem personae ab initio sæculi, qui nondum erat natus de Maria Virgine : quod multis Scriptu­ rarum declaratur iudiciis. Unde Dominus ad Judaeos : Antequam Abraham fieret, inquit, ego sum. Quibus utiquc verbis ostendit se qui loqucbatur, in co sem­ per fuisse mysterio unitatis. Quam at commendaret, Antequam Abraham fieret, inquit, ego sum (Joan. VIII, 58). Nam, Abraham antequam fieret, humanitatis est brevitas. Ego autem sum, æternitas naturae declara­ tur : in qua nimirum æternitate jam se fuisse qui lo­ quebatur, per sacramentum sua: incarnationis insi­ nuat. Quod apostolus ludas volens apertius diluci­ dare Jesus, inquit, populum ex Ægypto saivans: se- cundo eos, qui non crediderunt, perdidit (Jud. i, 5). Et alibi Paulus : Neque tentemus Christum, sicut qui­ dam eorum tentaverunt (I Cor. x, 9) : non quod jam esset Jesus aut Christus natns ex Maria : sed quia in illo unico Filio Dei jam unitas personae commen­ dabatur, quae occulta crat in mysterio. Quod et alibi cvidenter Paulus : Qui elegit nos, inquit, ante mundi constitutionem in ipso (Eph. i, 4) : quia profecto quid­ quid Deus fecit alt initio, Christus fecit totum Icr unitatem sacramenti. Et idco jam Jesus erat in filio, qui populum educebat, et Christus in eo qui tentabatur : quoniam semper per sacramenti unita­ tem in Deo fuisse non dubitatur. Alioqui nisi ita cre­ dideris, aut Christus Deus non erit omnino, aut conlra prophetam Deus recens esse videbitur. Sed ne talibus quatiamur calumniis, scrutandæ sunt Scripturae, in quibus unitas in Christo commendatur personae, quoniam non præjudicat tempus, ne unus semper dicatur. Hinc quoque beatus Petrus loquens de patribus, ait : Per gratiam Domini nostri Jesu Christi credimus salvari, quemadmodum el illi (Act. xv, 11). Namque illos Dominus solus ducebat: et non erat cum eis Deus alienus: unde nec nobiscum Deus recens : quia unus idemque est qui et eorum ductor fuit, et noster per passionem carnis suæ Re­ demptor: DUOS siquidem sua in carne, unus in sa­ ' cramento, atque unus iu spiritu : nec admittit ratio, ut alius filius hominis, alius filius Dei intelligatur. Qui nec tempore praescribitur, nec passione separa- tur : sed lotus Deus in Christum, et Christus in Deum transit, ut quidquid Dei filius est, Christus di­ catur; et quidquid in carne Christus pertulit, id Deus pertulisse recte credatur: alioqui si ad ratio­ nem respicias et ad sensus humanos, nequaquam ita hactenus potuerunt inter se convenire deitas et hu­ mana conditio : convenerunt tamen in Christo, et unus est ex ambobus Emmanuel. Unde mihi videtur quod altitudinem tanti mysterii diligenter iutelligere et videre non potuerunt, qui aut duos filios certe, aut aliua Christum, quam Dei filium existimavere. Quapropter nec nos hominem seorsuui colimus, quod nefas est, nec adoramus; sed Deum magis incarna­ tum, qui proprium sibi corpus animatum univit, ita ut Deus Verbum caro fieret: et uon in alium quem­ libet, £ed in semetipsuiu caderet unilas, qui uuus et verus Dei filius semper erat. Idcirco non alium quam eumdem, ipsumque Dei filium et colimus et adora­ mus. Qui nihil ipse pro assumpto homine est auctus, nihilque quod Verbum caro factum est, imminutus , vel immutatus est: et ideo unus idemque semper cum Deo Patre Filius adoratur, non novus, non re­ cens ex tempore, non alienus a natura, vel genere.

XI. Quod si libi novum videtur,quod pro te hominem assumpsit : uoveris quod hoc semper cum eo et in ejus consilio fuit ut sic fieret: et nunc quando pic.. nitudo temporis venit, id factum est quod in Christo semper factum fuit. Talibus quippe priores sancti divinitus afficiebantur odoramentis, taHbus inspira­ bantur de Christo prasagiis, quod nasciturus esset in mundo, in quo esset omnium salus et benedictio aeternae hæreditatis. Islæ siquidem sunt fidei vestes: istae quibus priores saucli vestiebantur : istæ quas Rebecca, immo Spiritus sanctus secum domi habuit, quibus induit Jacob lilium suum. Alias autem nisi a Spiritu sancto servatae domi et prolatæ essent, quid miri odoris in eisdelu pater Isaac hauriret, ita utdice­ ret, cum praesensisset vestimentorum fragrantiam: Ecce odor filii flei, sicut odor agri pleri, cui benedixit Dominus (Gen. XXVII, 27)? Sed forte dicturus est ali­ quis :Quid ad Rebeccam Spiritus sanctus pertinet, cum multis in locis personæ proDeo figurate accipiantur? Verumtainen et spiritus in Hebræo RUA feminino genere dicitur, non quod sexus in Deo monstretur: immo ne forte suspicetur, sub regula trium linguarum, Spiritus sanctus diverse accipitur: in Hebræo scilicet, ut dixi, feminino genere legitur: in Graeco vero, ne sexus in eo credatur, πνεῡμα neutro invenitur : ei in Latino masculinum esse decernitur. Qni nimirum Spiritua sanctus bene per Rebeccam intelligitur : et ideo totum est in mysterio quod geritur, ut per ve­ stimentorum fragrantiam Christus annuntietur: quem nos omnes quicumque baptizati sumus induimur, in quo benedixit nos non qualicumque, sed omni (ut ait Apostolus) benedictione spirituali in cælestibus (Eph. i, 5). Uude et angelus Mariæ loquens, a bene­ dictione exorsus ait : Benedicta tu in mulieribus, et benedictus fructus ventris tui (Luc. i, 28). Cujus pro­ fecto in spiritu longe odorem trahens pater Isaac benedicebat filium, in quo coelestis omnis benedictio mundo efOoruit. Et bene ab eo plenus ager dicitur, quia plena gratia virtutum virgo Maria pronuntia­ tur : de cujus utcro credentibus fructus vitae effulsit. Et nos (inquit evangelista) omnes de plenitudine ejus accepimus (Joan. I, 16), gratiam pro gratia. Quapro­ pter obsecro vos, o filiæ, talem ac tantam gratiam ne in vacuum recipiatis, quae est in Christo Jesu, in quo est Deus et homo, sic unitus in una eademque persona , ut legatur quam saepe in Scripturis divinis homo Deo coaeternus propter unionem substautiae: ac deinde Deus bomini videatur compassus, cum nec iuitialis sit homo, nec passibilis Deus, tamen sic unitus est Deus suo corpori, ut nullam patiatur fieri inter Deum et hominem humana opinione di­ stantiam : ne forte ( quod absit) alius filius Dei, et alius filius homiliis credatur : praesertim quia Scrip­ tura divina sic connectit et concorporat Deum et ho­ minem, ut nec in tempore hominem admodum quis a Deo, nec ill passione possit ab homine Deum dis­ cernere. Unde si ad tempus respicias, invenies qui­ dem pro certo semper filium hominis cum filio Dei. Si ad passionem, invenies semper cum filio hominis eumdem Dei filium ita unitum ei individuum, quan­ tum ad vocem Scripturae pertinet, ut nec homo sepa­ rari a Deo tempore, nec ab homine Deus valeat pas­ sione.

XII. Siquidem (ut haec apertius inlelligatis) ipsius Christi verba discute : Nemo ascendit, inquit,in eæ­ lum, nisi qui descendit de cælo, filius hominis qui est in coelo (Joan. III, 13). Quis, quaeso, est qui loquitur ? Christus utique. Ubi, rogo, tunc erat, quando haec lo­ quebatur? In terra scilicet. Et quomodo se de coelo antequam nasceretur descendisse testatur? Etiam et cum loquitur, in coelo se esse fatetur, eumdemque se filium hominis dicit; cum utique de coelo, nisi Deus descendere non potuerit: et cum in terris loquitur, nonnisi unus idemque Christus tuit. Et hæc est mira et admirabilis novitas, immo omnium novitatum su­ pereminens novitas unitatis. Quam nisi diligenter, prudens virgo, nb exordio sancii Evangelii animad­ vertas, magis errare tu omui Scriptura videberis di­ vina, quam intelligere veritatem. Constat igitur unum eumdemque Christum secunduui utrasque formasoperatum, humanitatis scilicet ac divinitatis, ac per hoc duas exercuisse operationes. Operata est enim utraque forma vel natura cum alterius communione quod proprium habui! : Verbo siquidem operante quod Verbi est, et carne exsequente quae carnis erant: communicante ei siquidem Verbo in eadem operatione, dum et idem Deus atque homo in una substantia vel persona, sine divisione aut commix­ tione creditur, et præcognita una identitas prædica­ tur. Verumtamen Deus Verbum est, et non caro, quamquam carnem rationabiliter animatam assum­ pserit: hancque sibi [Ai. tacet sibi] unione naturali et secundum substantiam connivit. Similiter et caro est animata, et nou Verbum : licct Verbi Dei caro con­ specta sit ac visa. Unde et Joannes: Quod fuit abini­ tio, et quod audivimus , inquit, et vidimus et perspexi­ mus, et manus nostræ tractaverunt de verbo vitas (IJoan. I, 1) : cum profecto nemo Deum verum videre aut tractare possit manibus, nisi per sacramentum sibi uniti hominis. Quae nimirum unitio tam mira est, ut discerni nequeat. Alioquin quod fuit ab initio Verbum, quomodo recte dicitur hoc totum esse quod apostoli audierant, quod viderant, quod manibus tractarant: nisi quia Christus unus idemque erat? Ac per hoc quod audierant, quod viderant, quod tractarant, Verbum vitae erat: et nibil aliud ex duabus naturis quam unum juxta subsistentiam vel personam. Hinc est quod unus idemque manens Fi­ lius unigenitus, indisseparatus in utriusque naturis conspicitur, et quae sunt utriusque substantiae natu­ raliter operabatur I Al. operatur], secundum unicui­ que vel insitam essentialem qualitatem, vel natu­ ralem proprietatem : quae in naturam haberet singularem et inconjunctam, non ageret utique. Nunc autem Emmanuel dum unus cst, et in eo ipso utra­ que, id est, Deus et homo, quae utriusque naturæ sunt, veraciter gessit, secundum aliud et aliud qu:c gesta sunt operans. Ergo secundum quod Deus, ipse idem egit quae divina sunt: secundum quod homo, idem ipse quae humana sunt, seipsum volens osten­ dere quod Deus idem ipse et homo sit. Et ideo idem ipse tam quæ divina sunt agit, quam quæ humana similiter : et non alius quidem miracula operatus est, alius perpetravit humana, passionesque susii­ nuit : sed unus idemque Christus filius Dei atque hominis filius, qui divina gessit et humana : siqui­ dem inseparabiliter atque indivise communes Chri­ atus habuit actiones. Sed intelligendae sunt ipsorum operurn qualitates : contemplandumque semper ad quae provchalur humilitas carnis, et ad quæ indi­ netur altitudo divinitatis : ita ut per omnem textum sancti Evangelii videatur nihil caro sine Verbo agere, neque Verbum sine carne quidquam efficerc. Unde quod concipit et parit Virgo, sicut non sine potentia Verbi est, ita non sine veritate carnis quod nascitur, quod pannorum fasciis jacet involutum, ct in pr;esepio reclinatur. Porro quod stella duce a Magis adoratur (Matt. II, 11), sicut deitatis est: ita et humanitatis, cum in Ægyptum per fugam ne ca- piatur, adducitur. Sic itaque omnia virtutum opera consideranda sunt, ut reddamus Deo quae Dei sunt, et homini quae sunt hominis. Quoniam sicut est unus qui Lazarum verbo potentiæ suae vocat, ut exeat foras a monumento : sic idem ipse unus est qui flevit humanitatis affectu. Sic quippe cuncta oportet considerare : quatenus et plena divinitas in Christo intelligatur homini unita, et plena humani­ tas in Deum assumpta.

XIII. Hæc idcirco dixerim tantisper de fide Incar­ nationis Christi, charissimae : qnia , quod plures Orientalium circumeunt suis fæcibus obvoluti, mo­ neri debuistis, ne suo obnubilare vos velint obscu­ ritatis eloquio, vel Graeco turbine Latinam confun­ dere puritatem. Sunt enim et prudentes virgines, sunt et fatuæ. Et ideo, dilectissimae, imitamini, quam amatis beatam et gloriosam Virginem, cujus hodie in terris festa colitis: de qua dicitur : Maria autem conservabat omnia verba hæc (quae deChristo di­ cebantur, scilicet), conferens in corde suo (Luc. II, 51). Conferte ergo et vos in cordibus vestris, charis­ simæ, quæ de ipso eodemque Demino catholicedi­ cuntur : ut et fidem integram servare possitis, et matrem ejus debite venerari. Quoniam nullus honor ejus est alius, nisi cum ille jure honoratur, qui nasci dignatus est ex ea. Caeterum rogo quæcumque estis filiae, quaecumque matres, cogitate auentius, et perpendite diligentius, quibus afliciebatur beata et intemerata virgo Maria doloribus post Christi ad coelos ascensum, expletis omnibus quae de ipso erant ab angelis praedicata, et a prophetis multifarie mul­ tisque modis praesignata, divinis declarata oraculis, virtutibus exhibita, et qurc humanitatis sunt ostensa praesagiis. Quaeso, si qua sunt in vobis viscera pieta­ tis, considerate quo cruciabatur amore, quoque de­ siderio aestuabat haec virgo, dum revolveret animo cuncta quæ audierat, quae viderat, quae cognoverat. Pnto quod quidquid cordis est, quidquid mentis, quidquid virtutis humanae, si totum adhibeas , non sufficiat ut cogitare valeas, quanto indesinenter cre­ mabatur ardore pii amoris : quantis amovebatur re­ pleta Spiritu sancto coelestium secretorum incita­ mentis : quia etsi diligebat Christum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota virtute, novis tamen quotidie inflammabatur praesentia absens desidcrio- rum affectibus : tnuto siquidem validius , quanto di­ vinis illustrabatur intus visitationibus : qnam lotam repleverat Spiritus sancti gratia : quam totam incan­ ducrat divinus amor : ita ut in ea nihil csset, mun­ danus quod violaret affectus, sed ardor continuus, et ebrietas perfusi amoris. Nam et Christus ab bo­ minibus est amandus, ex toto corde, et ex tota anima, atque ex tota virtute querendus : maxime tamen ab ea ardentius, cujus et Dominus erat, et fi­ lius. Fortassis ergo præ nimio nmore, in loco quo scpullus dicitur, interdum habitasse eam credimus : quatenus piis pasceretur internus amor obtutibus. Sic namque locus medius est hinc inde constitutus, ut adire posset ascensionis ejus vestigia, et locuin - sepulturae ac resurrectionis, et omnia in quibus pas­ sus est, loca invisere : non quod jam viventem quae­ reret cum mortuis , sed ut suis consolaretur aspe­ ctibus. Hoc quippe habet impatiens amor ut quæ desiderat, semper invenire se credat. Ignorat siqui­ dem judicium, ratione multoties caret, modum nescit, nee aliud cogitare potest quam quod diligit. Amor non accipit de impossibilitate solatium, neque ex difficultate remedium. Quæ scilicet beata virgo Maria, quamvis jam in spiritu esset, tamen dum in carne vixit, carnalibus movebatur sensibus, et idco quam sæpe locorum recreabatur visitationibus : et quem genuerat, mentis complectebatur amplexibus. Denique amor Christi, desiderium pariebat! deside­ rium vero gliscens, quasi novis reparabatur ardori- bus, intantum ut credam nonnumquam, quod omnia etiam et semetipsam transcenderet: quia omnino amor impatiens, quod amat, non potest non viderc. Hinc est, charissimx, quod omnes sancti omnia quæ meruerant, pro parvis duxere, si Dominum quem amaverant, non viderent : siculi et venerabilis beala virgo Maria, non indignum pro innumeris et immensis beneficiis reddebat interdum obsequium sanctitatis, dum beneficiorum in terris posita non poterat videre largitorem : et ideo hodie, dilectis­ simae, elevatur super choros angelorum , ut possit speciem vultumque videre Salvatoris, quem amave­ rat, queni cupierat ex toro desiderio cordis.

XIV. Quod si gaudium fit in caelo de quolibet pec­ catore converso, multo magis putandum pro tantae Virginis exaltalionc et gloria, quod exsultatio fiat in supernis : cujus nimirum festivitas, omnium super­ norum civium est gratulatio : praesertim quia ejus celebritas laus et favor est Salvatoris. Unde credi­ mus, ut supra dictum est, quod non hunc tantum diem solemnem ducunt pro ejus honore annuum, verum etiam continuum et aeternum jucunditatis et lætitiæ ac venerationis obsequio, cunt omni colunt tripudio amoris et gaudii. Necimmeriio igitur omnis illa cœlestis civitas congratulatur et veneratur ma- Irem : cujus super se adorat filium regem : ante quem tremunt potestates, et curvatur omne genu. De hujus nimirum ad caelos ascensione, multo ad­ mirantis intuitu secretorum contemplator coelestium in Canticis ; Vidi, inquit, speciosam ascendentem, quasi columbam desuper rivos aquarum. Et vere spe­ ciosa quasi columba, quia illius speciem columbae ac simplicitatem demonstrabat, quae super Dominum venit, et docuit Joannem, quod hic cst qui baptizat. Et bene, desuper rivos aquarum, quia super aquam refectionis educaverat eam Dominus et nutriverat (Psal. XXIII, 2): ex qua multi deducti rivi, omnem irrigant terram deliciarum, et infundunt hortum vo­ luptatis, ex quibus quotidie ita et perfusa bcata Dei genitrix ascendit hodierna die speciosa valde et ad­ mirabilis: cujus odor inæstimabilis erat nimis, et ideo inefrabilis. Ad cujus profecto fragrantiam odoris, omnis illa coelestis Jerusalem læta decurrit, quam circumdabant flores rosarum et lilia convallium, eo quod omnes animæ martyrio rubricatæ, eam æternæ dilectionis complectuntur amplexibus: et virginitatis splendore candidalx, ac si lilia in valle humilitatis enutritae, circumdant eam, venerationis gratia obse­ quentes. Recte igitur: quoniam beata Dei genitrix et martyr, et virgo fuit, quamvis in pace vitam finierit. Hinc quoque quod vere passa sit, testatur Simeon propheta, loquens ad eam : Et luam, inquit, ipsius animam pertransibit gladius (Luc. 11, 55). Ex quo constat quod supra martyrem fuerit. Alii namque sancti, etsi passi sunt pro Christo in carne, tamen in anima, quia immortalis est, pati non potuerunt. Beata vcro Dei genitrix, quia in ea parte passa est, quæ impassibilis habetur, ideo, ut ita fatear, quia spiritualiter et caro ejus passa est gladio passionis Christi, plus quam martyr fuit. Unde constat, quia plus omnibus dilexit, propterea et plus doluit, in­ tantum ut animam ejus totam pertransiret et poss!­ deretvis doloris, ad testimonium eximiae dilectionis. Quoe quia mente passa est, plus quam martyr fuit. Nimirum quod ejus dilectio amplius fortis, quam mors fuit, quia mortem Christi suam fecit. Nunc autem circumdant cam nores rosarum, indesinenter ejus admirantes pulchritudinem inter filias Jerusa­ lem (Cant. V, 7): in qua posuit rex thronum suum, quia concupivit ejus speciem ac decorem : fuit enim plena charitate et dilectione : idcirco sequitur post eam purpuratorum exercitus, et candidatorum grex.

X V. Quam sidiligentius aspicias, nihil virtutis est, nihil speciositatis, nihil candoris gloriasque, quod ex ea non resplendeat. Et ideo bene circumdant eam flores rosarum, et lilia convallium, ut virtutes vir­ tutibus fulciantur, et formositas decore castitatis au­ geatur. Nam omnis splendor et gloria, quanto illus­ tratur fulgore suo sublimius, tanto apparet praestan­ tior claritate quorumlibet subjectorum, et eximior predicatur. Sic et beata Dei genitrix, cujus plantatio ac si rosae in Jericho, specialius refulsit, et candor virginitatis splendidius emicuit, cum circumdata of­ ficio charitatis, submittitur illi sanctorum claritas; ut ejus amplius splendor et gloria commendetur : quae super angelorum choros elevata, jam beata praedicatur, et jam beatissima. Nam angdorum quam­ vis celsior natura sit: non tamen gratia major, quia et ipsi gratuita gratia, ne corruerent, sunt salvati. Unde David, Verbo Domini, inquit, cæli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum (Psal. XXXIII, 6). Quod si spiritu oris ejus omnis virtus eorum sub­ sistit: constat beatam et gloriosam virginem Mariam, in quam supervenit Spiritus sanctus, et Deus totus illapsus portatum novem mensibus in utero, ut cre­ dendum est, ampliora promeruisse virtutum privi­ legia, et percepisse gratiam ab angelis etiam collau­ datam. Unde et si mirabilis est eorum virtus, et firmitas perpeluitalis: mirabilior tamen in Maria, quam obumbravit virtus Altissimi : ut ultra omnem virtutem sit angelicam, quod factum est in ea, et admirabile cunctis sæculis sacramentum. Ac per hoc ctiam angelis exinde major præstatur gratia, PATROL. XXX. 5 cum instaurantur ab ea omnia, quae venerantur ct adorant super se Christum regem Dominum natum cx eadem Virgine. Hinc et Maria cunctis lanio vc­ nerabilior, quanto graliosior : et quanto virtute Al­ tissimi extolliiur ad sublimia, tanto clarior resultat in gloria. Plena siquidem gratia, plena Deo, plena virtutibus, non potest non possidere plene gloriam claritatis æternæ, quam plenissime accepit, ut mater neret Salvatoris. Quam viderunt omues filia Sion, et beatissimam prædicaverunt, ac reginæ laudaverunt cam : quoniam tantam eam viderunt, quantam nullus narrando explevit mortalium; quanto magis Deum, qui talem ac tantam fecit cam, ut ipse fieret pcr eam! Unde David: Et homo, inquit, natus est in ea, et ipse fundavit cam Altissimus (Psal. LXXXVII, 2). Beata igitur talis ac tania nativitas, beata et super norum civium societas, et admirabilis charitatis eo­ rum unanimitas : ubi nemo angelorum, nemo archan­ gelorum, non dico beatæ virginis Mariæ, verum ne­ que alicujus sanctorum invidet gloriam : sed totum in altero unusquisque possidet, quod gratis præsta­ tur omnibus : ut de omnibus, ct in omnihus glorili­ celur Deus, honoretur et adoretur ab omnibus : ubi non sexgs, non ætas, non dignitas generis, sed me­ ritorum qualitas sola discernitur: ubi plurimum stella a stella differre claritate, quamvis omnes in suo sint ordine suscitandi. Quod si est alia damas solis, ct alia claritas lunæ, ct alia clarilas stellarum (I Cor. xv, 41) : una tamen claritas est, qua illu­ strantur omnia. Idcirco beata Dei genitrix, quæ adbyc tantis in terra praedicatur laudibus, non immerito creditur hodierna die exaltata et glorificata, necnon et clarificata, quantum noyit ille qui eam elegit in sua sapientia, qua disposuit omnia. Quod si in domo patris mansiones multæ sunt, credimus splendidio­ rem matri hodie filium præstitisse, quam sibi olim ædificavit domum, subnixam columnis septem : in qua domo nimirum parantur nuptiæ Ecclesiarum Dei, et fœderantur terrenis cœlestia. In cp namque utero Virginis, sponso immortali virginitas consecra­ tur, ut sit totum cœleste commercium.

XVI. Et ideo, charissima:, celebrate solemniter Virginis festum, quæ coelestem vobis vitam in turris nstendit: quoniam qui non nubent, neque nubentur, erunt sicut angeli in caelo. Nec mirum si angelis comparatur virginitas, quæ angelorum Domino, foe­ dero copulatur nuptiarum. Et si quælibet virginitas tantum erigitur, ut angelis coiuparetur, multo magis beata et gloriosa virgo Maria, quæ singulari com­ mendatur privilegio, ct immenso dicatur mercimonio. Idcirco, dilectissimæ, amate qnam colitis, et colite quam amatis : quia tunc eam vcre colitis et amatis, si imitari velitis de toto corde quam laudatis. Hæc namque vita vobis de coelo fluxit, quam professæ estis : supra usum naturae hæc vita est, quam tenetis: de coelis venit sponsus, quem seqyi cum matre de­ betis: nec immerito vivendi usum de coelo ,quæsistis, quæ vobis de cælo sponsum petistis. Ideo vestra conversatio in caelis sit semper: quoniam Verbum Dei quod amatis, non nisi in sinu Patris invenitur. Licet igitur ubique totus sit, et non longe ab uno­ quoque nostrum, tamen non nisi casto sursum hau­ mur pectore. Prope est enin, inquit Moyses, in corde tuo et in ore tuo, tantum eum recto si quæsieris corde (Deut. XXXI, 11). Unguentum exinanitum est nomen ejus : propterea, adolescentulæ, diligite animo, quod pro vobis effusum cat. Habetis namque, sanctæ vir­ gines, sponsum virginem, virginitatis et castitatis amatorem, qui matrem virginem ideo elegit, ut ipsa omnibus esset exemplum castitatis, in qua velut in speculo refulget forma virtutis. Habetis igitur in ea magisteria probitatis expressa, quid primum eligere, quid respuere, quid sequi debeatis. Prima ejus virtus cat fundamentum omnium virtutum et custos, humi- litas ipsa, de qua gloriatur : Quia, respexit, inquit, humilitatem ancillæ sud : ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes (Luc. I, 18). Ergo primum discendi incitamentum , nobilitas est magistri : deinde merces laboris optimi, fructus beatitudi iis. Quid igitur nobilius matre Domini, quid splendidius ea , quam splendor elegit paternæ gloriæ? Qiud ca­ stius ea, quæ corpus Christi sine contagione corporis gcneravit?ct tamen in ea solum humilitatem respe­ xisse Dominum confitclur, quæ custus est cæterarum virtutum. Collocaverat enim in tuto stationis portu, sublimia meritorum suorum exercitia : et idco divi­ nilus illustratur. Unde Dominus ait : Ad quem respi­ ciam, nisi ad humilem ct quietum, ac trementem ser­ moues mcos (Isa. LXVI, 2)? Fecit enim quod promise­ rat, et respexit humilitatem ancillæ suæ : unde et beata jam ab omni sxculo prædicatur. Idcirco et vos, o filia, si vere virgines esse vultis, humilitatem sectamini : et manem Domini, quæ se ancillam vu­ cat, cordis amore imiiari procurate, quæ didicit ab ipso sponso. cui vos devovistis humilitatem , quam vos ex sc docuit. Unde ait idem : Discite a tue , quia mitis sum et humilis corde (Matth. xi, 27). Non crgo bea­ la Dei genitrix a lilio suo Domino nostro didicit coe­ los fabricare, non angelos crcare, non miracula dci­ tatis insignia operari : sed tantum humiliari, cæte­ raque virtutum documenta , intra humilitatis cu­ stodiam aggregare. Utne cum ca semper singula­ rum virtutum pudicitia comes irremota mansit : quia omnino pudor individuus virginitaii esse debet, sine quo recte castitas vera servari non potest. Numquam igitur beata virgo Maria sinc pudoris sui custode processit, cl ideo si placet vobis, charissimæ, tal s ac tanta virgo, placeat et opus virtutis, cujus vita omnium est disciplina, cujus mores instituta bum Ecclesiarum, quai præcessit cunctos, supereminet universis. Propterea quæcumque virgo sibi ab ea optat præmium ei implorat auxilium, debet imitari exemplum. Rogo vos, o virgines, rogo et viduæ, imi­ lamini PauL>m viduam matrem, exemplar contineu­ tiæ et castitatis. Imitamini Eustochium, quam habe­ tis vobiscum virginem , ct formosam perfectæ inte­ gritatis. Quod si minus in eis cst, quam in matre Domini, immo quia est, habctis prole fecundam ci virginem perpetuam : qnia sicut in comparatione Dei, nemo bonus, iLa et in comparatione matris Do­ mini nulla invenitur perfecta, quamvis virtutibus exi­ miis comprobetur. Unas est Pater noster, qui in ere... lis est : unus et magister: una est forma virginitatis in Maria, cui vos omnes ut imaginem reformetis in­ tegritatis, faciem imprimere debetis in sculptoram Spiritus sancti. Quoniam haec est hortus conclusus, fone, signatus, puteus aquarum viventium (Cat. iv, 15), ad quam nulli potuerunt doli irrumpere, nee prævaluit fraus inimici, sed permansit sancta mente et corpore, multis donorum privilegiis sublimata. Idcirco hanc imitamini moribus, sequimini castitate, hujus implorate auxilium.

XVII. Quod si me, quia ita loquor, præsumptio- nis velit arguere invidorum aliquis, quod vobis scri- pserim : arguat charitatem aique dilectionem, quia rofanlibus vobis ne hoe quidem inexpertus judieavi nefandum. Malui enim exeipere ruborem pudoris, quam non exsequi ju<sionem vestram, quarum pre. cibus non numquam Deus noster obedire videtur : præsertim cum habeatis vobiscum, quas imitari vir­ tutis esi, cum quibus discere potestis : atfectum a me potius quam magisterium ad laudem bujos diei re­ quisistis. Unde excusare non debui propter observan­ tiam gravitatis, nc impartirem devotioni vestrae, quae mandastis. Quod si docere nequivi, saltem ad laudem tantam virginis exbortari omnino curavi : quatenus non deessem vobis quem diligitis in die tantæ festi­ vitatis, sed jungerer precibus, jungerer votis, si quo modo mento ad ea vobiscum elevari merear vestris suffragantibus meritis, ad quæ pervenit beata et in­ temerata virgo Maria. Ecce hodierna die ad ilium præclarum ex splendidum thronum angelorum, ipsa per humilitatem et integritatem carnis ascendit, unde intemperantia olim eximios archangelorum et su­ perbia dejecit. Quapropter gaudete, gaudete, in­ quam, quia vobis via patefacta est coelorum. Quam­ vis enim nobis eadem promittantur: vobis tamen jam praesto suut, quæ cum angelis incorruptionem ser­ vatis. Quæ licet de hoc muudo sitis, tamen, favente Deo, jam in hoc mundo non estis : quia et si sæculum vos babere meruit, tenere omnino non potuit. Beata itaque Maria hodie jam ab omnibus gentibus longe lateque praedicatur : et vobis quae secutæ estis exem- pium tantae virginis, beatitudo condonatur caelestis. Quas non illecebrae sollicitant corporis, pon colluvio praecipitat voluptatis, non æstus inflammat incentivae carnis, immo angelica imitatio delectat in terris : quorum in futuro aequalitas repromittitur in coelis. Beatæ igitur estis, filiæ, sed et beatæ viduae, quae cœłibem in Christo vobiscum ducunt vitam : quia se­ cundum Apostolum liberatae a lege viri, sic perman­ serunt. Beatior, inquit, erit, si sie permanserit secun­ dum meum consilium. Puto enim, ait, quod et ego spi­ ritum Dei habeo : evidenter volens exprimere, quid intersit inter eam, quae adhuc est juncta lege viro, et inter eam, quae jam soluta vinculo beatior prædi­ catur. Quod si utraque bcata, quia in Christo, beatior tamen quæcumque jam soiuta est vineula, et Modestia sectatur. Ideo viduæ semper virginibus bene copu­ lantur, ut ait Apostolus ; Mulier innupta, et, virgo, co­ gitat quæ sunt Domini, ut sit sancta torpore et spiritu (I Cor. ix, 34): quodammodo enim magisterium vir­ ginilatis, viduarum gliscit et confortatur exemplis, quae eum viris castum servaverint connubium, do­ cent integritatem magis virginibus Deo servandaM : et quod propemodum non inferioris virtutis est a conjugio abstinere , quod aliquando delectaveri, quam conjugii delectamenta nescire : In utroque si­ quidem gradu fortitudo laudatur, et coelestis vita praedicatur virtus. Idcirco cognationem iam cum Christo uterque ordo sortitur. Unde Dominus : Si quis, inquit, fecerit voluntatem Patris mei, qui in coelis est, ipse meus frater, sororetmaterest (Matth. xxxu, 5): ubi non sexus, non aetas, non conditio discernitur, sed, qui fecerit, inquit, voluntatem Patris mei, qui in cœlis eat.

XIX. Unde qnia libera facultas cunctis prestatur, estote, charissimæ, ad id quod vos Qhristi gratia vo­ cavit, estote matres Christi ac spensæ, estote soro* res ac propinquæ : quia quod earne noM potuistis, gratia totum condonatum est vobis. Et ideo diligite matrem Domini, quæ vobis sponsum genuit immor­ talem : eujus et vobiscum soror est ipsa, quia volun­ tatem patris fecit, ut esset mater. Propinqua quidem vobis non carne, sed spiritu : ut unitas commende­ tur Ecclesiæ, et societas corporis Christi intelliga­ tnr. Ex quo Dominus : Volo, Pater, inquit, quia ego et lit unum sumus, xl et ipsi in nobis unum sint (Joan. XXXVII, 2i). Qua profecto upitas per unum media­ torem Dei et bominum efficitur. Facite ergo volun­ tatem Patris et vos, ut unum esse possitis. Ornate lampades vestras, occurrite sponso, quia jam ad ostium pulsat, et matrem, si cam diHgitis, sequimini. Intus autem parate et ernate lampades vestras, quia filiæ regis estis. Omnis enim gloria vestra ab intus sit, et intus habete, qoud foris luceat : ne forte inter has solemnitates priusquam sponsus veniat, vestrae lampades exstinguantur. Nam celebritas hujus diei, noA nisi accensis lampadibus intus et foris recte eo­ litur. Ideo emendum est oleum dum vacat, ne cum sponsus venerii, quod absit, vacuae inveniamini. Pro­ pterea quae sursum sunt sapite, ubi beata pervenit Virgo, et non quae super terram; quia vestra con. versatio, si estis jam quod vovistis, in cælis fore de­ bet. illuc dirigite menxem, illuc abscondite vitam Te­ stram, donec pertranseat furor Domini, quo beata Dei genitrix hodie pervenit: ibi namque habetis spon­ sum, ibi pontificem, ibi omnia quaecumque quaesistis. Illuc dirigite mentem, ut cum Christus Virginis filius apparuerit in fine saeculi, cum ipso et vos appareatis in gloria. Amen.,

Fulberti Carnotensis sermonem hunc esse, vix eut dubito, aut ne vix quidem. Illi certe ascribitur in quo­ dam Regiæ Parisiensis Biblioth. ms. sub num. 3752 statim ab isto Pseudo-Hieronymi, quem modo recensui- mus : tum In allero San-Germanensi, qui varia opuscula , incompacta continet : tametsi in utroque non de As­ sumptione, sed de Nativitate beatæ Mariæ Virginis, qui pristinus ejus est titulus, inscribatur. Denique et in aliis tibris sub ejusdem auctoris nomine, teste Oudino, in­ venitur. Etiam sermo 208 in Appendice S. Augustini, qui in Lovaniensium plerisque, ut ipsi observant, ms. eidem Fulberto tribuitur, niagna ex parte iisdem atque iste laciniis, verbisque totidem constat: ut facile ap­ pareat, priorem illam episcopi Carnotensis homiliam fuisse (quod solemne est id genus elucubrationibus) pro interpolatorum dicentium ad populum arbitrio et captu mutilatam, inque alias subinde formas abire jussam.

I. Scientes, fratres dilectissimi, auctori nostro multum nos debere conditos, plus redemptos, redemp­ tionis nostrae commercium veneremur, et sacratissi­ mum uterum, ex quo homini Deus unitus apparuit, et si nequimus meritis, saltem celebremus obsequiis : scientes erroris nostri tenebras, partim ejus fulgore dispersas : quia quae homines per protoplastorum ne­ gligentiam, primæ matris contumaci tam arrogantia, quam gula [AI. regula perdiderant, hujus sacræ Vir­ ginis partus, non solum restauravit diruta, sed dona contulit sempiterna : et ideo cunctis praeconiis vene­ remur salutis auctricem, quae dum auctorem suum concepit ex caelo, nobis redemptorem ostendit in sae­ culo : et quia ad vicem ejus, matris nostrae Ecclesiae forma constituilur , ipsa eam inter procellas sæculi frequenter aspiciat, ipsa inter incursus mundiales continua oratione confoveat. Neque enim dubium est, illam quae meruit pro liberandis ferre pretium posse, impartiri suffragium liberatis : nostra inter haec oratio jugis ad Dominum dirigatur, ut qui pro honore nominis sui, viscera iila quae sanctificaverat intravit, quae etiam nos ipsi sedulitatc debita vene­ ramur, prosit nubis ad remedium, quod per eam se nobis dedit pretium.

II. Merito igitur beata Maria singulari a nobis præ­ conio attollitur, quae singulare commercium mundo præbuit : merito inter feminas tunc etiam laetabatur, cum singularem medicinam pudico alvo gestabat. Sciebat quidem pondera ventris, quae pudorem non perdiderat castitatis. Mirabatur partus insignia, quæ nulla noverat viri contagia. 0 bene fecunda virgini- ias, quæ novo inauditoque genere et mater dici pos­ set et virgo. Peperit enim a quo concepit, portavit a quo creata exstitit. Siquidem ipse est auctor Mariae qui est ortus ex Maria. Sic inenarrabiliter beata Maria mater et virgo est, quæ dum fructum prægna­ tionis extulit, integritatis dispendium non incurrit : apud quam ita cœlestis providentia negotii ipsius conditionem disposuit, ut magis obedientiam exhi­ beret in mandato, cum honorificentiam suam cogno­ secret ex angelo. Neque enim fidem derogat nuntii, quæ dignitatem intelligit nuntiantis, angelo ei di­ cente : Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Al­ tissimi obumbrabit tibi : ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei (Luc. i, 35), Credidit admonita quod audivit, meruit sanctificata quod . credidit. Denique lanum sese a coeli fastigium SUD­ levavit, ut Verbum in principio apud Deum, id est Dei Filium, de summa caeli ara susciperet. Cumque se per mysticum divinitatis arcanum carni nostræ fragilitatique commisceret, latuitin homine divinitas, ut divinitate humanitas non periret : et sub [Al. dum sub] velamento assumptæ carnis absconditus, pretiosius redemit perditos, quam si defensaret ab imminente hoste captivos. Immensa pietas, et supra quam fari possit praedicanda majestas, viscera puellæ aura sancti Spiritus implebantur : innupta virginis vulva , Verbi semine crescente , turge­ bat. Replebantur, inquam, arcana viscerum sacri Spiritus fecunditate repleta, et erat spes in partu, quia non erat voluptas in coitu. Stupebat pretiosis­ sima genitrix, et apud se tacita rerum novitate mi­ rabatur. Urebatur aestu cogitationis ab igne, et per­ culsa [Al. percussa] rerum novitate obstupescebat mirabiliter. Sciens enim suam integritatem, miraba­ tur ventris ubertatem felix Maria. 0 genitrix glo­ riosa, o puerpera sublimis, cujus visceribus auctor coeli terraeque committitur : felicia oscula labris im­ pressa lactentibus, cum inter crebra indicia reptantis infantiae, utpote verus ex te filius tibi mater allude­ ret, cum verus ex Patre Dominus imperaret. Nam auctorem tuum ipsa concipiens, edidisti in tempore puberem, quem habueras ante tempora conditorem. Felix puerperium, lætabiłe angelis, exspectabile san­ ctis, necessarium perditis, congruum profligatis : qui post multas assumptae carnis injurias, ad ultimum verberatus flagellis, potatus felle, patibulo affixus, ut te veram matrem ostenderet, verum se hominem, patiendo tormenta monstravit. Tu ergo, beata glo­ riosaqne Maria, inter ista laudabilis, quai sic meruisti donum fecunditatis, quae virginitatis non amisisti suf­ fragium. Tu es enim benedicta inter mulieres. Tu praerogata cunctis virginum catervis. Tu sequeris Agnum quocumque perrexerit. Tu virgineos choros et ab incentivæ carnis illecebris alienos, per albentia lilia rosasque vernantes, ad fontem perennis vitae invitas. Tu in illa beatorum felicissima regione, primi ordinis dignitatem adepta es, plantis roscidis oberrans, inter paradisi amoenitates et gramineo* choros tenero poplite pergeus, felicique palma violas immarcescibiles carpis. Tu concinentibus sine fine angelis conjuncta, archangelisque sociata, indefessa clamiiare vocc, sanctus, sanctus, sanctus, non desinis.

III. Sed quid dicam pauper ingenio, cum de te quidquid dixero , minus profecto est quam dignitas tua meretur? Si matrem vocem gentium, praecellis : si formam Dei appellem, digna existis : si nutricem coelestis panis vocitem, lactis dulcedine reples. Lacta ergo, mater, cibum nostrum, lacta cibum angelorum, lacta eu'n qui talem te fecit, ut ipse fieret in te : qui tibi munus fecunditatis attulit conceptus, et decus virginitatis non abstulit natus : qui priusquam na­ sceretur, te matrem creavit, ex qua nasceretur, ut illinc procederet tamquam sponsus de thalamo suo, quo mortalibus oculis posset videri. Quanta fuit haec dignatio, ut crearetur ex te , quam creavit : porta­ retur manibus, quas formavit : sugeret tua ubera , quae ipse implevit ! Quas itaque laudes charitati Dei dicemus, quas gratias ei agemus? qui nos ita dilexit, ut propter nos homo fieret, ut matrem hominis eligeret, ut uterum nostræ conditionis intraret, ut contumelias nati infantis subiret , atque cuncta humanitatis necessaria sustineret. Agentes ergo, quantum sufficimus, Creatori nostro gratias, As­ sumptionem gloriosissimae Dei genitricis cum gaudio celebremus. Dignum namque est cum summa ei gratulatione famulari, per quam insignia virginitatis pullularunt: siquidem ipsa Virgo exstitit ante con­ jugium , virgo in conjugio , virgo pragnans, virgo pariens , virgo lactans : et dicta merito mater, non de marito. Sanctae quippe Matri omnipotens Filius nullo modo natus virginitatem abstulit, quam na­ sciturus elegit. Exsultent ergo virgines, virgo peperit Christum : nihil ex eo quod voverunt putent exter­ minatum , quia mansit virgo post partum (Al. abest haec pericope utque ad agnovil). Exsultent viduæ fe­ stum virginis celebrantes : Anna vidua virginem ma­ trem agnovit. Exsultent conjugatae solemnia beatae matris frequentantes : Elizabeth conjugata a virgine matre salutata est Domini. Exsultent et pueri con tinentiam voventes puero. Ipse integritatem pueritiae consecravit, qui suae matri fecunditatem attulit, vir­ ginitatem non abstulit. Ipsi gloria per infinita sæ­ cula saeculorum. Amen.

Incerti eat auctoris, quam nec licet ex breviore islhoc dictato internoscere, nec videtur, si liceat, facturus operæ pretium, qui studiosius inquirat. Cætera tam evidens est, ut ait Erasmus, styli discrimen, ut cujus­ cumque sit, Hieronymi videri non possit.

I. Parentum meritis subjugans filios omnipotens Deus. serviendi legem in officiis posteris dedit, ut - hoc divino cogantur facere imperio, quod dchuit pietas suadere : dicente illo in libro Exodi, in quo ita scriptum est : Honora patrem tuum et matrem tuam, sicut præcepit tibi Dominus, ut bene sit tibi : et sia long. vitæ super terram , quam Dominus Deus tuus dabit tibi (Exod. xx, 12). Audite, lilii, saluti­ feram jussionem : et præcepta legis affectu debiti amoris implete. Servite patribus, futuri patres : et matres vestras tenera diligite pietate , ut et vestrae conjuges mereantur matrum nomine nuncupari. Nc­ mo patrem asperis verbis lædat, non fiat amara dulcedo. Hoc sit inter parentes et filios, quod ju­ bente Domino , natura continuit. Affectum sonet quidquid linguæ dixerint liberorum. Inter charas conjunctasque personas, pietatis jura serventur. Hoc liliorum ora loquantur, quod parentes delectat audire. Praebeatur patribus amori mixta formido, qui primi nobis sunt causa nascendi. Exliibetc pa­ tribus, filii, quod vos potestas paterni nominis cogit, quæ adeo est eorum meritis attributa, ut ipsa de vo­ bis exigat quod natura jubere nou potuit. Matribus quoque debitam impendite reverentiam, quae vobis uteri labore servientes, pondus vestri corporis to­ lerant, atque ignotam portantes infantiam, lamu­ latum quemdam exhibent nascituris. Illo temporo non sibi tatum mater esurit, nec acceptos sola di­ gerit cibos: Materno victu alitur et ille qui latet, ejusque membra alterius comestione pascuntur : ut homo futurus, alienis morsibus saturetur. Quid ipsa memorem nutrimenta, et tenerae infantiæ dulces in. jurias , quas nutritoris affectus de suis parvulis su­ mit? Quid cibos in matre confectos, qui femineis manantes ex membris, lacteum solvuntur in suc­ cum, et fauces invalidas liquido sapore perfundunt. Cogente natura, sumunt infantes de matre quod hi­ bant, et dente non nato, hoc sibi currentibus labris eliciunt , quod non sit necesse mordere. Serviunt materna posteris pectora, serviunt ipsis incunabulis, manus et terga membris devota lactentium gratos artus accipiunt. Optat mater parvulum crescere, op­ tat cito videre majorem, eumque numeris juvenum miscere festinat, numquam sibi forsitan serviturum. His tot tantisque praecedentibus factis, parentibus , matri tota debet alacritate serviri. Reddatur naturæ debitum, reddatur et posteris quod debetur. Exsolve, fili, quod debes, et officia debita qualicumque exhibe famulatu, quia parentibus nemo potest reddere quod debetnr. Humilitas talibus oblata personis, vivendi tempus extendit : et morte dilata, multum nostram prorogat vitam, vicemque facientibus reddens, ofli­ cia nostra, Domino jubente , commendat : qui in­ tantum nomen parentum diligit, ut seipsum Pall'cau jusserit dici.

II. Irreverens autem filius, quid de Domino ipse mereatur, Salomonis dicta testantur : Contumeliis afficiens patrem, et contemnens senectam matris, con­ fundetur, et in opprobriis erit. Filius derelinquens custodirc disciplinam patris, meditabitur sermones nia­ litiæ. Maledicenti patrem et matrem exstinguetur lu­ men , et pupillæ oculorum ejus videbunt tenebras (Prov. xix). Audi , fili , patrem qui te genuit: nec contempseris quia scnuit mater tua. Pareat patri lingua, quam genuit, ct matrem suam nemo crudeli verbo percutiat. Sic te rapiat, fili, juvenilis aetatis auctoritas, ut noveris mule sis natus. Memento Scripturæ sententiæ [Ms. Ambros. sanctæ], ubi, Spi­ ritu sancto loquente, dictum est : Quia qui male­ dixerit pairi aut matri, morte moriatur (Lev. xx, 9). Memento ergo parentum esse quod talis es : quorum manibus crementa sumpsisti. Fauces tue necdum lacteum perdiderunt saporem , quem tibi pia mater infundens, linguam istam pavit potu corporis. Im­ pende debitum palrt matrique servitium : qui nunt­ quam tuos vagitus horrentes, totum in te lambebant osculis corpus. Sit tibi grata salus ipsorum, quibus charior est tua vita quam propria. Redde amoris vicem colendæ pietatis. Facta parentum tuis cuna­ bulis commoda , efficiis propriis exsolve. Parentes enim ideo debent hiberi dulciores , quia por alios rcparari non possunt : et cum eos lex naturae sub­ traxerit, nec patrem tibi alterum poteris invenire, noc Matrem. Mutato conjugio nec vitricus pater est, nec noverca potest nomen matris implere. Nul- 1115 iaitur fillorum auctorem lucis suæ caedat injuriis. Nemo parentibus optet adversa, qui liberos [Ms. Ambros. livores| sua Saluti anteponunt. Intolerabile nefas est, ex illo ore protervum audire sermonem, aut illis pulsari manibus, quas amor diligit [Duo mss.diluit|. Ocidorum vestrorum timete sententiam, quam Dominus promisit ingratis. Merctur enim cæ­ cham suæ subire supplicium, qui parentum vultus rel torvo visu despeseril, et elatis oculis Ixserit pietatem. Si quidquam sapitis, filii, eo animo videte vcnerabilei facies, quo vos ipsæ conspiciunt, et eo­ tum labris dulcibus osculis inhaerete, quia corum oscula adhuc habetis in membris. Senibus servire perfacile e*t, quoa nemo potat, nemo nutrit succo «orporis sui. Foveatur itaque parentum senectus , et factis earum vicissitudo reddatur. Habet enim quamdam senectus infantiam. Videant liberi vestri quid faciant, vobis vicem similem reddituri. Imi­ tamini filium Machabeeum , qui matri mortem sua­ denti servivit , et durum imperium gratanter ag­ gressus est, ne offenderet genitricem (II Machab. I). Maluit fratrum sociari funeribus, quam voluntati matris obsistere. Ita enim matris suadentis voluntas perfecta est, ut Deo filium faceret martyrem , et fratrum coronis comparticipem. Denique obsequium suum melius, morte probans , suasionem sermonis matris implevit : et lucem istam moriendo contenv­ nens, consors martyrum factus est, ut illa germa­ nitas aeterno collegio firmaretur. Ecce quid præstitit animus matri subjectus. Devotus filius obediendo promotus est, qui nolens maternam aliquatenus læ­ dcre pietatem , perpetuam vitam passione suscepit: qui Dominum confitendo , meretur cam fratribus a Domino coram angelis ,coronari.

Eruditum prorsus et lectu dignum opusculum, sed quod, ut nihil aliud accedat, non esse Hieronymi, ex styli discrepantia jam constet. Prodit etiam se auctor, sequiorum esse temporum, quod ex Isidoro Hispalensi, qui septimo ineunte sæculo floruit, nonnulla mutuatur: i ut sunt illa, quæ ex libro VII Originum cap. 12, toti­ dem fere verbis ad ostiarJos retulit : Ipsi enim tenentes clavem, omnia in Ius , extraque custodiunt: atque inter bonos et malos habentes judicium , fidelcs re­ cipiunt, respuunt infideles; tum illa quæ ad quintum gradum, seu diaconos : Sicut in sacerdote consecra­ tin, ita in diacono ministerii dispensatio hahclur. Enim vero hæc Isidorum a nostro accepisse, quod fa­ cil ■ opponi posset, veri tantam speciem non habet, pro­ xime autem ab illo nostrum ætate abfuisse, puta ipso septimo ad finem vergente, vel demum octavo sæculo, facile adducar ut credam. Ac sane Hincmarus Rhemen- sis, qui sæculo subsequente scripsit, non solum epistolam hanc laudat, sed et pro Hieronymiana habet: ex quo colligas, jamdiu antea fama scriptorum invaluisse. Lau­ dat et Micrologi auctor, et subsecutis temporibus alii. In mss. exemplaribus, Erasmo teste, varial titulus. In nonnulis ad Damasum inscripta eat, in aliis ad Rusti- cum episcopum Narbonensem, in quibusdam nullius habet nomen. Deinde in aliis codicibus habetur integra, in aliis mutila. Postremo non cst veri simile , divum Hieronymam, si de re tanta, tantum scripsisset librum, non alicubi citaturum fuisse, cunt multo breviores et levioris argumenti tam frequenter citet.

Sufficere quidem fidei tuae arbitror conversationem sanctam , quam habes in ,Christo iesu ad sacerdota­ lis ordinis dignitatem , arctam tibi et angustam intel­ tectus viam in Domino reserare, quia pra cedentibus meritis ac virtutis insignibus, ad hoc officium elec­ tus a Deo es. Licet in multis gratia Christi sine ope­ ribus comprobetur, et cessante merito conversatio- nis ac vitæ, sola Dei dona fructificient. Tamen quia til præ caeteris electus a Deo ob hoc Comprobaris , qui et legis opera impleas, et commoraris in gratia usque ad supereminentem scientæ charitntem, intel­ lectu Dei tecum loquente, festinanter existentibus cogitationibus insignibus, hoc vis nosse quod factus e*. Totius tibi Ecc!esiao prout praecipis sacramenla reserabo : doctrinæ ordinem et locum custodiens, et quid qualiter observare debeas docens: si modo ad injuriam non revoces novelli exhortatoris industriam ac le non pudeat paulisper minorem esse dum di­ scis : quia seposito,ut vides, privilegio dignitatis, ha­ bes de nobis amplius quod quæras. Et id quod jam pridem in consecratione consecutum te esse credis, restat ut capias : ne minor inveniaris in Christo, quam in mundo interim nominaris ac si falsi voca­ buli inutilis pastor cxislas, cum hæc quæ in Domino latent sacramenta nescires. Nos tamcn tenentes in omni disputationc rationem , ac tecum simplicher fa­ bulantes, verum te episcopum animarum debere esse monstrabimus: ut factus tibi ipse judex, hoc quod lo­ quimur implere festinans, et nubis consenliens, vc­ recundia ct confusione rejecta, eligas abjectus esse in domo Dei magis quam habitare in tabernaculis peccatorum. Sic enim Jesus ait : Reges gentium do­ minantur eorum, et qui potestatem habent, Domini vo­ cantur; vos autem non sic: aed qui major eat vestrum, fiat sicut minor, et qui princeps eat, fiat sicut mini­ ster. Quis enim major eat, qui recumbit, an qui mini­ strat? In gentibus quidem qui discumbit, major est : in- ler vos autem non sic, sed qui ministrat. Ego autem in medio vestrum sum sicut qui ministrat. Et vos quia es­ tis permanentes mecum in tentationibus meis : ego dis­ pono vobis sicut disposuit mihi Pater meus regnum , ut edatis ei bibatis in mensa mea in regno meo , et sedatis super sedes duodecim judicantes duodecim tribus Israel (Luc. XXII, is, seq.). Et alibi; Reclorem posuerunt te, noli extolli, sed esto tamquam unus ex ipsis. £t alibi; Non u! domineris c'era, sed ut Forma sis omni­ bus II Pet. v, 3J. Et alibi ; Templum Dei estis , et Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis autem templum Dei violaverit, disperdet illum Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. (1 Cor. III, 1G seq.). Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipsa sunt omnia, ipsi gloria in sæcula : unus enim Detis noster et Pater Domini nostri Jesu Christi, ex quo omnia, et nos in ipso, et unus Dominus Jesus Christus, per quem ommd, et nos per ipsum (Rom. XI, 36; I Cor. VIII, 6.). Sed non iri omnibus est scientia. Cæcitas enim contigit ex parte in Israel; donec plenitudo gentium intraret, et sic om­ nis Israel salvus fieret. Conclusit ergo Deus omnia sub peccato, ut omnium miSereatur (Rom. xi, 25 52.). Ante omnia humilitatem dilige: quia superbia apostatare ra- cit a Deo: et initium omni. peccati, superbia est. Deus enim noSter formam servi accipiens, humiliavit se us­ que ad mortem, mortem autem crucis (Phil. i, 8.). Om­ nes ScriptUras mente percurre, totum Canonem lege: atque habens ante oculoi exempla sanctorUm , imi­ tare quod bonum est, aemulare quod sanctum est. Factusque tibi Jerosolyma cælestis, Deo vota reStitue; Domum in te, et templum Salomonis ædifica, taber­ naculum fabrica, et diligentius exornare festina. In­ tra Sancta sanctorum, indeficiens lumen accende, perfectionem in omnibus tene. Pone custodiam ori tuo, et ostium circumstantæ labiis tuis. Non des in tentationem atilmam tuam, et non obdormiet qui custodit te. Exalta Yocetn tuam, et dic : Omnis caro fentim, et omnis gloria hominis ut flos feni. Aruit fe­ num et flos decidit : verbum autem Domini manet in æternum (Isa. XL, 6. 7, 8). Sacerdos enim Domini qui de ore suo prOfert justitiam, et exquirentibus an­ nunciat veritatem, angelus Dbi omnipotentis eSt. In omnibus causis serva justitiam. Peregrinantem , et orphanum, et viduari, et pauperem, vel pupillutrl , vacuo gremio non dimittas. Ibique thesaurum tuum, ubi et cor tuum est, conde. Cum omnibus fratribus tuis, sicut scriptum est, pacem habe. Consilla impio­ rum fuge: ye dum judicas, condemneris. Sic enim scriptum est : Beatus vir qui non abiit in consilio im­ piorum, et iic via peccatorum non stetit, ei in cathedra pestilentiæ non sedit. Sed in lege Domitii fuit voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte (Psal. I, i, 2). Poicntum personas, divitum notitias, salutan­ tium obsequia ita accipe, ut pauperem non contris­ les, nec ulli fastidiuin excusationis inducas. Non re­ cedat liber legis, ut scriptum est, de manu tua, sed meditare in eo die ac nocte. Sic enim scriptum est : Sine offenditne estote Judtvis, et Græcis, et Ecclesiæ Dei: sicut et ego omnibus per omnia placeo, non quæ-, rens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant ' (lCor. x, 32, 33). Priusquam audias, ne judices quem­ qnam : atque ante probationem accusationis illatæ, neminem a tua communione suspendas : quia non sta­ tim qui accusatur reus est, sed qui convincitur crimi­ nosus. Nec præstandum odiis singulorum est, ut inno­ centum fratrum dominetur injuria : quinimmo timor Domini ante oculos semper est habendus : et totum quod agitur, Deo et Christo scias esse præstandum,non tempori. Nam præterit figura hujus mundi, et Deo ina­ gisobedire convenit quam hominibus, qui scit praeter­ ita, et de futuris æstimat. Uno euim sermone tota lex adimpletur: Omne quod tibi fieri nolueris, alii ne fete­ ris (Matth. VII, 12). Domi sificri potest postposita per­ sonae tu£ cura officiique reverentia, servum sertis esse te convenit: atque ita Israet in omnibus perdocere : ut quicumque te audiunt, conversatione tua magis, quam sermone proficiant. SiC eniti scriptum est; In sapientia ambulate ad eos qui foris sunt (Coi. iv, 1). Non te extollat salutatio plurimorum. Munera divi­ tum et obsequia te non vincant: quia muneta, ut scriptum est, excæcant oculos judicum. Nec plus sit apud te matrona nobilis et dives, quam professa pau­ per atque mendica, aut vidua maritali auxilio desti­ tuta , æqualis ei, quae habet virum potentem in sæ­ , culo, tideatur. Alienum te a persOnis omnium red­ dendum judica; ac propter injustitiam in judicio pauperem non defendas, nec propter gratiam diviti indecenter assistas. Aut si hoc non potes fatere, co- gnitionem respue cansarum. Sola esto tibi lectione et oratione Contentus. Neminem enim, ut scriptum est, diligit Deus, nisi eum qui rum sapicntia habi­ tat, ac nullum laedit (Ecct. IT, 13). Ista si feceris, Deo utilis in omnibus comprobatus, perfectum sacer­ dotium [Al. tacet sacerdotiutnj in te rctenuabis. Ex­ pelle de tempto Christi, oves et boves et columbas vendentes, ei nummulariorum everte mensas; quia domus Patris nostri ; domus negotiationis esse non debet, sed orationis. Et quod judicio Dei projicitur, desiderari propter damnationis sententiam non opor­ tet, ite reprobi inveniamur in Christo. Sicque fiet ut in veritate consistens , septiformis Ecclesiæ sacra­ mentum nosse merearis, quod in omnipotentia Dei cum sua veneratione consistit; id eit, in Patre et in Filio, et ill Spiritu sancto, iii archangelis, in an­ gelis , in sapientia , in hominibus. Quae ornnia si dili­ genter aspicias, totius in IUs dispOsitionibus Eccle­ sia; catholicæ fundamenta cognosces. Et per hos gradus, si universa obsertaveris quab scripta suht, Deus erit in memoria tua, et tu in domnini tdam re­ verteris.

i. De primo gradu Ecclesiae, qui Fossariorum ordo est. Primus igitur in clericis fossariorum ordo est : qui in similitudinem Tobiae sancti, sepelire mortuos admonentur, ut exhibenteS Visibilium rerum en­ ram , ad invisibilium festinent : et resurrectionem carni; credentes in Domino, tutum quod faciunt, Deo Se præstare, non mortuis cognosCant. Tales ergo rossarios esse Ecclesiæ convenit, qualis Tobias propheta fuit: ejus fidei, ejus sanctitatis, ejus scien­ tiæ atque virtutis. Non ergo putes parvum esse offi­ cium fossariorum, aut sicut caeteri sacerdotes in fa­ mulis Del despicias sacramentum, ac plus diverso­ rum servis deferas vel amicis, quam Christi in templo, cum preces fundis, cujus membra venera­ ris, cum omnibus participare te convenit, non so­ lum in altari, sed et donri, cum omnibus esse con­ vivam, atque inter domesticos parietes simpliciter residere. Si amas Tobiam prophetam, ct si ejus imitaris exemplum, si imples quod scriptum est : Qui recipit prophetam in nomine prophetæ, mercedem prophetæ accipiet (Matth. x, 4!) : cave ne huic off!­ cio per superbiam tuam aliqua irrogetur injuria, quam lailus, qui minor est Tobia, non moretur. Te enim iLa de Dei membris oportet habere judicium, ut intelligas Ecclesiæ sacramentum. Ueligionis enim et sanctitatis est, quod episcopus diceris, non Romani consulatus aut juris. Si hoc vis esse quod factus es, serva ordinem tuum, locumque custodi. Defer propheta;, ut propheta serviat tibi. Dilige mysteria Dei, ut ameris a Christo. Noli aliquem contristare illicite, aut injusto odio prosequaris : quia sicut tu Cbristi es, sic et illi Christi sunt: et nemo potens est in hoc saeculo, qui aliquem servo­ rum suorum velit ab aliis conculcari. Tu ipse quo­ que, si libenter accipias, quod dicturus sum, cun­ ctorum famulis propter eos, quibus serviunt, hono­ rem defers : atque unumquemque prout potens est ejus Dominus, veneraris. Dic mihi, quæso, quis ma­ jor est Christo? aut cui tantum debes, dui pro te sanguinem suum fudit, et qui te Ecclesiae suae prae­ posuit, et qui te honoravit in cunctis, qui omnium tibi divinorum sacramenta concessit? Numquid me­ retur Dominus Deus tuus, ut cum bac praestitcrit propter bonitatem et misericordiam suam, conservos tuos deprimas, deroges Christo, ac nullum nisi te solum putes ad Dominum pertinere : tibi tantum existimes reverentiam deferendam, ac famulos Christi in conversatione tibi creditos,non in ministe­ rio ut liberos habeas, sed ut servos in dominatione possideas? Hæc enim præ caeteris Deus damnat, et nihil gravius fert, quam ut, cum scias hominibus deferendum, Deo ipse non deferas : cum servum - principis atque ejus militiae deputatum persequi et i lacessere non audeas, eos qui veri Dei servi sunt, et vero Christi charactere censiti, ac per baptismi gratiam liberi, et per clericatus officium militantes, abjectioni putes et ignominiae deputandos: ut plus interdum apud conscientiam luam, si injuriam non faciat nostra correptio, servis quam clericis parcas : et in his aliquem vernaculum diligas, illos velut alie­ nos despicias, et malis mundo placere quam Christo. Pro fide, pro religione, pro proposito sanctitatis deferre interdum clericus servo cogitur: et ad igno­ miniam non ferendam, vilis judicatur in mundo, qui summus in coelo est. Recte hæc repudias, recte ista non servas, si episcopus esse non vis, si coelo­ rum regna contemnis, si nullum cum Deo cupias ha- bere consortium. Certe si electum te a Deo gratula­ ris, si factum te pastorem gregis, si te creatum sa­ cerdotem clericis recognoscis, laborare debebis, ne tibi tua membra displiceant, ne id quod Christi est reprobetur. Sic enim ait Apostolus : Numquid potest caput pedibus dicere : Non desidero opera veslra? Unum enim corpus et multa sunt membra (I Cor. XXXII, 9). Si tu caput es, pedum tibi officia neces­ saria suut: pertinere ad honorem tuum atque ad substantiam corporalem pedes, ipse cognoscis : sinc his, ut ipse nosti, ambulare nOli potes. Ili te susti­ nem, hi totum corpus promovent, hi dirigunt caput, hi primum tc esse faciunt. Perditis his, contemneris a cunctis fidelibus : ac tibi ipse odibilis factus, amaram vilam in sæculo retentabis. .

II. De secundo gradu Ecclesiæ, qui Ostiariorum ordo est. — Secundus ostiariorum locus est, qui cla­ ves regni coelorum tenent, quae patriarchis dantur, quoniam præsunt portis Jerusalem, atque inter bo­ num et malum habentes judicium, aperiunt quod nemo claudit, et claudunt quod nemo aperit. Jam hic considerare te convenit, quae circa ostiarios Dei debet esse diligentia, quanta his membris atque offi­ ciis reverenii i per te deferenda sit. Intrare templum nisi per hos non potes. Hi enim sunt ordinati per vices suas, ut omnia quae intus sunt, extraque cu­ stodiant, atque perfecti in omnibus fideles recipiant, respuant infideles.

ItI. De tertio gradu Ecclesiæ, qui Lectorum ordo est. — Tertius lectorum ordo est, qui Deo, Christo et prophetis datur, secundum quod scriptum est: Exal­ la vocem tuam, el dic : Omnis caro fenum, et omnis gloria hominis sicut flos feni : aruit fenum, et flos dc­ cidit, verbum autem Domini manet in æternum (Isa. XL, 6, 7, 8). Denique Dominus noster legens in tem­ plo, formam lectoris assumpsit. Hi sunt ergo lectu­ res, qui cantant canticum Moysi et Agni : hi sunt qui sequuntur immaculatum Agnum quocumque ierit, qui cum mulieribus se non coinquinaverunt , virgines enim sunt (Apoc. xiv, xv). Horum numerus est angelo­ rum : et nomen Angeli convenienter sacerdoti ada­ ptatur, qui usque adco aequales tibi sunt per haec offi­ cia sanctitatis, sicut scriptum legis : Sacerdos qui de ore suo profert justitiam, et exquirentibus annuntiat veritatem, angelus omnipotentis Dei est (Malach. 11,1).

IV. De quarto gradu Ecclesiæ, qui Subdiaconorum ordo est. — Quartus ecclesiasticæ: dispositionis in subdiacono est ordo, qui in Esdra Nathinnei appel. lantur, in humilitate Domino servientes. Propter hoc in Evangelio Joannis Jesus ad Nathanael ait : Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Cui respon­ dens Nalhanacl dixit: Magister unde mc nosti ? Et ait Jesus : Antequam Philippus te vocaret; cum esses sub ficu novi te (Joan. i, 47, 48). Quod propterea scriptum est, ut tu ejus locum dispositionemque co­ gnoscas. Propterea Dominus noster formam servi ac­ cipieus, humiliavit se usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod semper genuflexo oraremaada- mur. Omnis enim qui se humiliat, exallabitur; et qui se exaltat, humiliabitur (Luc. xxiv, 11). Propter hoc Æ­ gyplus competentibus plagis percutitur a Domino. Hæc dies profectionis ex .Egypto, pascha Domini nuncupatur; ut quia pascha nostrum immolatus est Christus (1 Cor. v, 7), plenitudinem totius mysterii atque sacramenti, in rerum officiis recognoscas, nec . per arrogantiam non ferendam, despicias eos qui aut oblationes in templo Dei suscipiunt, aut secre­ torum omnium testes, participes etiam passionum suut et cætera. Hi enim priini desideria nostra sus­ cipiunt, hi probant in nobis optimas voluntates, hi repudiant malas, hi ut a Deo suscipiamur, assistunt, quorum tibi sicut. visibiliter ministeria adesse co gnoscis, ita etiam invisibiliter pacem et concordiam utilem esse perpende, ne conficere corpus Christi ac sanguinem ultra non possis, si venturus ad alta­ rium Dei, Ecclesiae membra neglexeris.

V. De quinto gradu Ecclesiæ, qui Levitarum seu Diaconorum ordo est. — Quintus in diaconibus ordo sacramenti est : quorum sors Deus est, qui recedere de templo Domini die ac nocte prohibentur, qui co­ lumna et fundamentum veritatis sunt, qui Ecclesias Dei sustinent, qui altare Christi sunt, in quo conR­ ciuntur sacramenta, in quo offertur oblatio. Quid ergo in templo Dei, ut ipse nosti, venerabilius altari esse potest? quis non se ad mensam Domini acces­ surus humiliet? Et hi sunt, quos in Apocalypsi legi­ mus, septem angeli Ecclesiarum (Apoc. 1,20), hi sunt septem candelabra aurea, hi voces tonitruorum, hi in similitudinem Noe sacramentorum justitiæ prae­ cones, non habentes in se maculam aut rugam : at­ que in candorem lucis effecti, in omni Israel Deum valent prospicere, puri mentibus, animabus candidi, virtutum operatione praeclari, humilitate praediti, quiet!, humiles, evangelizantes pacem, annuntiantes bona, dissensiones et rixas et scandala resecantes, soli Deo colloquentes, in templo nihil de mundo penitus cogitantes : dicentes patri et matri, non no­ vimus vos : et lilios suos non agnoscentes. Denique et Levi, ut scriptum legimus, sacerdotalis tribus est, et caput omnium sacerdotum : sine hoc sacerdos nomen non habet, ortum non babet, officium non habet: hic minister Dei dicitur, quia scriptum est : Quia major est , qui ministrat, an cui ministratur (Deut. x, c. 8 seqq,) ? Et sicut in sacerdote conse­ cratio, ita in ministro est sacramenti dispensatio. Illi orare, huic psallere mandatur. Ille oblata san­ ctificat, hic sanctificata dispensat. Ipsis etiam sacer­ dotibus propter praesumptionem non licet de mensa Domini tollere calicem, nisi eis traditus fuerit a diacono : ut praecedente ministerio sanctitatis, hu­ miliatus panlisper post consecrationem, dum mini­ stro reverentiam exhibet, quantam ministerio Dei dcbeat rccognoscat : ita enim Deus noster olnnipo­ tens universa disposuit, ut qui majorem se esse cre­ diderit, minor sit: et qui videretur minor, major existeret. Denique quam hoc verum sit, ipse per­ pende. Levitæ inferunt oblationes in altari. Levitae componunt mensam Domini. Levita: cum sacerdoti­ bus, dum sacramenta benedicuntur, assistunt. Levi­ tæ ante sacerdotes orant, ut si distinctio locorum creditur in mundo, etiam in altari Dei videant sibi episcopi, si superbi sunt, diaconos anteponi. Si hu­ militatem diligunt, majores se esse in eo quod sunt humiles, cognoscant. Tunc deinde ut aures habea­ mus ad Dominum, diaconus acclamat, ipse prædicat, ipse hortatur, ipse commonet astantibus sacerdoti­ bus, ne leviter hanc vocem, quæ loquitur, et pacem annuntiat, aut negligenter aspicias, aut condem­ nandam putes. Sufficit huic ordini tautum per D omi­ num fuisse concessum, ut non solus sacerdos in temlo totum agere ct implere videatur, Eget . officio diaconi sacerdos , sicut et diaconus sa­ cerdotis : nec dives sine paupere, nec pauper sine divite esse potest. Post consecrationem enim om­ nium sacramentorum, post orationes, post recita­ tiones nominum, post omnia mysteria deitatis, per­ fectio rursus Levitis in altari datur. Diaconus, ut superius dixi, calicem tradit, testis passionis, testis dispensationis, testis humilitatis, ne elatus in snper­ biam is qui obtulit, nihil sperandum sibi a diacono recognoscat. Ideo Levita in consecratione perfectus est, nec ultra jam sicut laicus benedicitur, quia perfectam in se habere jubetur Domini sanctita­ tem. Denique ex omnibus tribubus in Jesu Nave li­ bro (Jos. XXI), Levitæ civitates accipiunt : ut tu intelligas, nullum esse hominum genus, nullam ter- ram, nullum locum, nullam gentem, quæ non huic propter Dominum servire jubeatur. De Levitis au­ tem decimas decimarum accipiunt sacerdotes, nee dare ipsis, sed accipere mandantur. Nunc autem ex quo in Ecclesiis sicut in Romano imperio crevit avaritia, periit lex de sacerdote, et visio de propheta. Singuli quique pro potentia episcopalis nominis, quam sibi ipsi illicite absque Ecclesia vindicaverunt, totum quod Levitarum est, in usus suos redigunt: nec hoc sibi quod scriptum est vindicant, sed cun­ ctis auferunt universa. Mendicat infelix clericus in plateis, et civili opere mancipatus, publicam a quo­ libet deposcit alimoniam : et quidem ex eo despici­ tur a cunctis sacerdotale ufficium, dum misericordia desolatus, juste putatur ad hanc ignominiam deve­ misse. Eget in sede presbyter, in altari levita, in sc­ cretario subdiaconus, in lectione lector, et in tem­ plo ostiarius, in sepultura fossarius : moriuntur fame, qui alius sepelire mandantur : poscunt mise­ ricordiam, qui miseferi aliis sunt præcepti. Et dum ista fiunt, sacerdos qui hoc non fecerit, condemna­ tur. Solus incubat divitiis, solus ministerio utitur, solus universa sibi vindicat, solus partes invadit alienas, solus occidit universos. Nam si secundum divinos libros omnia faceremus : nec deesse quid­ quam visibiliter poterat cunctis, et sola in Christi Ecclesia sanctitas abuudaret. Hinc propter sacerdo­ tum avaritiam odia consurgunt, hinc episcopi accu­ santur a ciericis, hinc principum lites, hinc desola­ tionurn causre , hinc origo criminis. Etenim si unusquisque, ita hunc mundum visibiliter possidere mandatur, ut sua tantum possessione contentus sit, ac res non invadat alienas : non agrum pauperi tol­ lat, non vineam, non subjectorum aliquod, non fa­ mulos, non fructus : quanto magis qui Ecclesiæ Dei præest, debet ita in omnibus servare justitiam, ut sibi hoc tantum vindicet quod sui juris esse co­ gnoscil! Aliena non contingat, aliena non rapiat, æqualem se cæteris faciat : ct sicut sine his in Ec­ clesia non fuit, ita et sine his in Ecclesiæ ministerii dispensatione non vivat. Certe, ut ipse nosti, ;qui , visibiliter in hoc mundo jus invadit alienum, accu­ satur a paupere, damnatur a judice : ita et in Ec­ clesia Dci cum unusquisque stipendia sua perdit, clamat ad Deum, exanditur a Christo, hee differtur in hac parte ultionis sententia, si hon redduntur uuiversa. Moderatio enim Dei, preccs, ac solum nostrum reditum quærit, ac nos quærit sua bonitate salvare. Sed si non convertimur, si duri corde su­ mus, si in peccatis usque ad mortem illicite perdu­ ramus: Assidue peccanti, Sicut scriptum est, Deus Mon miseretur.

VI. De sexto gradu Ecclesiæ, qui Sacerdotum ordo est.— Sextus senidrum ordo est qui sacerdo­ tibus datur, qui presbyteri dicuntur, qui præsunt Ecclesiæ Dei, et Christi sacramenta conficiunt. Ili autem in benedictione cum episcopis consortes mi­ nisteriorum sunt. Nulla in conficlendo corpore Christi ac sanguine incr cos ct episcopos credenda distantia est: et Eucharistiam jam pridem per presby­ teros benedictam, si usus exegerit, episcopi accipere debent, ac se Christo, ac plenitudini cjus communi­ care cognoscere. Nam Si quis ad injurianti revocet, aut putet se accipere nun debere Eucharistiam, quarti preshyter benedixit : is profecto perversus est, credens Dominum duo corpora habuissc : unutn majuS, et unum minus. Majns quod episcopus con­ iicit : quod presbyter, minus, Hic Christum dividit, eiqnc facit injuriam. Ergo inter baptismum Ct bapti­ smum potest esse distantia, ut sanctior' judicetur, quem baptizavit episcopus, quam is quem Levita : sicut in Acubus apostolorum legis, eunuchum a Philippo diacono baptizatum fuisse, ut scriptum est : Ecce aqua, quis prohibet me baptizari ? Et ille ait : nihil, si credis (Act. VIII, 5, 6). Fides coitu est quæ facit mundum : et qui> non est dantis, sed accipien­ tis : ita credendum est in oinni anima baprismuml esse perfectum, et in omui sacerdote corpus Christi esse perfectum. Qui non conimunicat Eucharistiæ presbyterorum, non communicat Chrislo : nee Eu­ charistiam ipse benedicit, quia in eo in quo judicat, condemnatur, atque in similitudinem Judæ tradito­ ris tradens Domiuum, nullo cogenlc, ipse sibi in­ fert manus ac suspendio perit, quia superbia peccat in Deum. Nee ego dico praesentibus episcopis atque astantibus altari, presbyteros posse sacramenta con­ ficere. Sed si forte usus exegerit, ut venientes ad ecclesiam sacerdotes eisdem horis, quibus aut obla­ tio parta non sit, aut non possit offerri, non debere episcopum repudiare Eucharistiam presbyterorum, si ponatur in allari, quam accipi oportet propter Christum, quoniam corpus Christi est, sicut scriptum est : Vos enim estis corpus Christi et membra ex parte. Charitas enim cooperit multitudinem peccato­ rum : Fides, spes, charitas, tria hœc, major his est charitas. Charitas patiens est, benigna est, non œmu­ latur, non inflatur, Non perperam agit : omnia credit, omnia sustinet: charitas numquam excidit (I Cor. XIII, 15; ibid. vers. \ seqq.). Et quia scriptum est : Presbyteri duplici honore honorentur, maxime qui labo­ rari in verGo Domini(I Tim. v, 47): prædicarc eos de­ cet, utile cst benedicere, congruum confirmarc, con­ venit reddere communionem, necesse est visitare in- firmos, orare pro invalidis, atque omnia Dci sacra­ menta complere, præsertim cum iri Oriente eatn consuetudinem et ita Illyrico, ct in Italia, atque in Africa omnibus in locis, temporibus apostolorum fuisse manifestum sit. Ac sola prOpter auctoritatem summo sacerdoti elericorum ordinatio, et virginum consecratio reservata sit, cum basilicai, altaris et chrismatis dedicatione, vet sanctificatione, rie a tnul­ iis disciplina Ecclesiæ vindicata cohcordiam sacer­ dolum solveret, scandala generaret. Propter hoc et huper episcopalis electio Ad metropolitanum remiSsa est : et cum huic summa datur potestas, aliis adi­ mitur hæc facultas, et incipiunt etiam summi sacer­ dotes pati, non ex jure, Sed ei necessitate alium sa­ cerdotem. NemO hinc episcoporum invidia dtabo- licæ tentationis inflatus irascitur in templo , si presbyteri interdum exhortentur plebeth, si itt eccle­ siis prædicent, si plebibus, ut scriptum est, benedi­ cant: clenim abnuenti mihi ista sic dicam, qui non vult presbyteros facere quæ jubentur i Deo. dicat, quis major est Christo? aut quid corpoi ejus, aut sanguini poterit anteponi i Si presbyter Christum consecrat, cum in altario Dei sacramerita benedicit : benedicere populo non debet, qui ChriStum etiam meruit Consecrare? Virgines etiam Dei, licet Aposto­ lus dicat : De viryfnibus prœceptum Domini noti ha­ beo (I Cor. VII, 25) • tamen hoc rdtione faciente, si usus exegerit, per eum henedici, si necesse est, itia­ nifestum est : quid Maria mater Dohiini Christi, Sh­ ror cst virginum, et Eucharistia Christi est cot*­ pus, et minor Maria quam Dominus : tamen che­ dendum est summi sacerdotis judicib, ei hoc faciendum quod jusserit circa laicos et mulieres. Jubentibus vobis injustissime Sacerdotibus, noh recte preshytcr Dci benedictionis perdit officium, amittit linguæ opus, non habel confidentiam prædicandi : truncatus cst omni parte virtutum, Solum presby­ leri nomen habet, plenitudinem ac perfectionem, quæ consecrationi ejus competit, non retentat. Quis hic, rogo, o sacerdotes, honor vester est, ut damna gregibus inferatis? quoniam cum pastoribus per po­ tentiam vestram aufertur Deo digna diligentia, con­ tagium quoddam et calamitas crescit in gregibus : ac o nostro, non patrimonii sui damna conquiritis, dum soli vultis in Ecclesiis poten(ari? Dcnique et chrismalis ea ratio eSI, atque hic ordo legitimus consecrandi, baptizatum Dominum ct ih similitudine columbæ in specie chrismatis a patre unctum fuis:e manifestum est, ac plenitudo sacramenti, corpus ejus et sanguis ostensus. Quæ cum offerre licet, eliam reliqua, quæ in eo sunt consecrare, quia in Christo omnis plenitudo divinitatis corporaliter ha­ bitat. Presbyteri ergo, si necesse est, possUnt chrisma conficere, qnia in corpore ejus chrisma est. SiqtJi­ dem hæc regula etiam nunc sertatiir a plurimis. atque in ecclesiis multis sit ista faciunt : tamen meæ hoc scito esse sententiæ, nulli episcopo supper hoc injuriam esse faciendam, nec legem a me opponcn­ dam esse ci, qui lex est presbyteri. Ab initio, ut le- Simus, negoliorum judices esse maudati sunt presby­ teri, Interesse sacerdotum consilio. Quoniam et ipsi presbyteri, ut legimus, episcopi nuncupantur, se­ cundum quod scriptum est ad Titum : Hujut rei yralia rliqui te Ctetce : ut ea quæ desunt corrigus, et constituas pet civitates presbyteros, quemadmodum ego tibi disposui (Tit. I, 5), et cætera. Vides ergo presbyterum episcopum dicit et apostoli Pauli esse sententiam ? Et alibi ad Timotheum de Ecclesiae ordine : Oportet episcopum irreprehensibilem esse (I Tim. III, 2), tel cætera. Vides etgb hic presbyteri non fieri mentionem, sed hunc esse locum, quem episcopatum vocat? Et alibi ad Timotheum episto­ puni : Præcipe hæc et doce : tiemo adolescentiam tuam cortlemnat, sed forma esto fideliutn in sermone, in conversatione, in charitate, in fide, iii caslitate (Ibid. 4), et cætera. Intelligis ergo in presbytero summam sacerdotii collocari ? Et alibi ad majores natu : Qnf vos pbsuit episcopos regere Ecclesiam suant Philippis (Act. XX, 28). Certe tina Macedoniæ civitas est ; et cum iui Paulus episcopis et diaconi­ bus scripsit, quid nisi ebs qhi præsunt presbyteri, episcopos vocai? Denique et apostolus Joannes epi­ scopus scribit: Senior electæ dominæ quam diticjo in veritate (IIJoan. i). Nam presbyter ætatis est no­ men, episcopos dignitatis; Salomoni quoque all: Presbytero humilia animant tuam. Sed oderint hoc sacerdotes superbi in presbyteris nomen, qui nolunt esse hoc quod Christis, qui discipulorum pedes la­ vit, nni baptizatus est a Joanne, Beel baptizandum se Joannes a Domino proclamaret. Propterea hæc I scribo, ut si præteriti tempOris error non potest jam revocari, vel nd praesens in ecclesiis servetur hami­ litas, tit presbyteri hoc in ecclesiis sinis faciant quod Romæ, sive quod ih Oriente; quod in Italia, quod in Creta, quod in Cypro, qUod in Africa, quOd iri Illy­ rico, quod in Hispania, qnod in Britannia, quod etiam ex parte per Gallias, quod in omnibus locis ubi humilitas perseverat, quod in caelis lit, qnod majus ost, ubi sedes eorum legis esse dispositas, ut terrena contemnas, ut nihil tibi de mundi istius con.. versatione præsumas. Respice Jerusalem matrem omnium sanctorum ornatam patriarchis, prophetis, apostolis et angelis Dei: ipsius consuetudinem se- quere, ipsius sacramenta custodi. Nihil tibi sit com­ mune cum cæteris, qui errorem suum illicita præ­ sumptione defendunt, et consuetudinis dicunt esse quod voti est. Nam si aliquis nostrum præteriti tem­ poris consuetudinem possit agnoscere, probarem tibi hoc quod loquor, ab initio semper, cum apostoli prædicarent, in ecclesiis fuisse servatum, et postmo­ dum odio singulorum vitiata aliqua, aliqua præ­ sumpta. Sed nemo damnandus est, nemo judicandu;, inimo omnes in mansuetudine et charitate spiritus [Mart. tacet spiritus] amplectendi, ut dum nobiscum bonitatis Christi fundamenta cognoscunt, ad redifi­ cium Dei spontanea voluntate conveniant, ut in cul­ mine templi nobiscum manere mereantur.

TIL De septimo et praecipuo gradu Ecclesiæ, qui ordo Episcopalis, seu Episcoporum est: — Septimus autem in his dispositionibus episcopalis ordo est, et qui primus et perfectus in cunctis est, qui omnipo­ tentiae Dei, et in Christo donatur. ex quo processus omnium gloriarum et plenitudo est virtutum, ex qUO omnia, iti quo omnia. Ipse enim ordinat sacerdotes, ipse levitas, ipse SUbdiaconos, ipse lectores, ipSe ostiarios, ipse fossarios, ipse arundinem tenens me­ titur Jerosaleln, ipse fabricæ Dei praeest, ipse quod unusquisque facere debet ostendit, ipse damnat, ipse recipit, ipse ligat, ipse ligata solvit, ipse claves regni coelorum habet, ipse thronum Dei reserat et claudit, supra se nihil habens. Si humilis et bonus sit, si perfectus ut scriptum est: Estote perfecti sicut et Pa- ter vestet perfectus est (Matth. V, 40) : si observat omnia, si hospitalis, si sine crimine, si habens testi­ monium bonum, si unius mulieris vir gst, idest, sua tantum earne contentus, alieni corporis illecebras non requirat: filios habens subditos in castitate et 8ubrietate : quia peccate iN operibus non debet, qui in electione perfectus est. Hujus sacerdotalis vestis, est perfecta Dci gloria. Ad hunc pertinet chrisma: quia ipse Christus Christianorum est, id est, sanctus sanctorum, et Episcopus animarum, secundum quod scriptum est: Nolite tangere christos meos, et iri pro­ phetis meis nolit, malignari (Psal. CIV, 15). Huic sum- Ina a cUnctis clericis atque ab omni populo deferenda rcverentia est : quia non dicit figmentum ei qui se finxit, Utquid me fiuxisti sic? Aut, non habet potesta- tem figulus tUli, ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam (Rom. IX, 21)? Huic non cogitare de crastino, pro perfectiOne man­ datur. Nic de vestimento et victU sollicitus esse pro­ hibctur. Hie per omnia similis Deo cst, si noh rece­ dat a Christo, secundum quod scriptum cst: Tu es sacrdos in æternum secundunt ordinem Melchisedech ( Psal, cic, 4). Hic in carne ambulans, non secundum carnem militat. Hic non vult esse nisi cum Jesu. Hic neminem damnat: hic ipse cHam Judæ, sciens eum talenti esse in passione, pacilicus est. Hic osculum ei dat a quo traditUs est. Hic pro cunctis patitur : Hic salvat universos. De hoc officio amplius disputare nihil possum, quoniam quod in clericis consecraturi csse prædidicisti, episcopum solum habere manire­ stum est. In illis esse partes et membra virtutum, in episcopo plenitudinem divinitatis habitare corpora­ liter. Atque ita est, ut in episcopi Dominum, in pres­ byteris apostolos, qui et ipsi sunt, recognoscas : Sed quia scriptum est: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos (Joan. xv, 16): sunus sacerdos qui elegit, dicitur; qui vero electi sunt, sacerdotes. Omnem -enim suam potestatem Deus discipulis suis dedit: et Moysen Deum dici voluit Pharaonis. AtqUe ipse homo Jesus Christus major in eo quod in carne apparuit, fuit. Et h< c est mysterium Ecclesiæ, quod Esdrasde­ scripsit, quod in quinque gradibus collocatum, sen­ sus nostri capitis tenet, Namque visui episcopatus presbyteria dantur, secundum quod scriptum est, Speculatorem te posui domui Israel (Ezech. III, 47). , Levitæ odoratui, quia ipsi sacerdotibus juncti, colum­ nae et fundamentum veritatis sunt, ipsi spiritus for­ ma, puris mentibus odor vitae in vitam sunt, ct per omnes eorum odor sacrificii ascendit in conspectu Dei. Nathinnci auditui, ut audiant universi divinis verbis ac præceptis sacerdotum et officiis levitarum. Sacri cantores sermoni, quod est linguæ. Ostiarii sive fossarii ori, sicut scriptum est: Pone, Domine, custo­ diam ori meo, et ostium circumstantiæ labiis meis (Psal. CXL, 5). Ex verbis enim nostris jusLificabimur. et ex verbis nostris condemnabimur : in ore enim ho­ minis vita et mors : ideo in fossariis spiritus prophe­ tarum prophetis subjectus est ; in ostiariis doctores, in lectoribus prophetae, in subdiaconis angeli, in (lia- conibus archangeli, in presbyteris apostoli, in epi­ scopis Deus. Denique scriptum est, primo apostolos, secundo prophetas, tertio doctores ( I Cor. XII, 28). Et ideo de Episcopo usque ad Diaconum spiritus dispo­ sitio est. De subdiaconibus usque ad ostiarios animae: in fossariis corporis. Sicque has omnes dispositiones in Ecclesia Christi, quasi unum hominem Deo ser­ vientem esse cognosce , secundum quod scriptum est : Vos estis templum Dei, et Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis templum Dei violaverit, disperdet illum Deus. Templum enim Dei sanctum eat, quod estis vos (Ibid. III, 16; VII, 18). Praedica autem verbum Dei cunctis, ut scriptuin est: Exhortare omnes, divitibus hujus sæculi præcipe, non superbe sapere,, neque spe­ rare in incerto divitiarum (I Tim. VI, 17), aed divites esse in operibus bonis. Nenio adolescentiam tuam con­ temnat non recedat liber legis de manu tua, sed medi­ taberis die ac nocte in eo (Joan. i, 7). Ante omnia curam habe pauperum, quia propter nos Christus pauper factus est cum esset dives, ut inopia illius di­ taremur. Professas et eas quæ vere viduae sunt, re­ quire: egentibus necessaria subministra: nec in quo­ quam peregrinationis nomen horrescas. Quoniam quamdiu sumus in carne, peregrinamur a Domino. Juniores aurem viduas devita; cum enim luxuriatæ fuerint, in Christo nubere volunt (I Tim. v, 11). Uxori tuT propter antiquam consuetudinem ac periculum sacerdotii, non des animam tuam in potestatem : ne forte in similitudinem Adæ in paradiso positus con- fundaris, atque acceptam legem, si peccaveris, per­ das : ac nuditatis tuæ conscius, confusionem mentis excipias, et locum consecrationis amittas. Amanda quidem uxor est, sed sicut Ecclesia aut Templum Dei: orandum cum ea, legendum , abstinendum, communicandum in aliario, non in opere: spiritu, non carne vivendum. Venerari autem et te propter con­ junciionem legis debet, non desiderare propter con­ sneLudinem delinquendi : quia aperte tibi usum con­ jugii interdictum esse perpendis, cum te episcopum esse cognoscis. Habere se et illa ex hoc Christum gaudeat, non maritum : esse cum Deo, non hab:tare cum conjuge : possidcre intra domesticos parietes vernaculam sanctitatem. Exsultet in Domino, gralias agat Deo, quod de corruptione liberata est, tibi quo- que debitrix sit, quod ad hoc officium volasti, qua consentiente electus es a Domino, quod prius de om­ nibus cum tuis, ut decuit, transegisti, quam episco­ patum rogatus acciperes, et separatus a conjuge in Ecclesia permaneres. Certus autem sum eXemplo bonæ vitae tuæ omnes haec esse facturos, ut in ado­ lescentia credentes Deo, dum contemnunt terrena, divina percipiant, et emendati, in omnibus Domino consecrentur, ut doctores plebium facti, post emen­ dationem sui praedicent universis, et salus omnium nuncupentur. Saeculares autem viros ad ministe­ rium non assumas Ecclesiae, sic enim legis : Manus temere nemini imposueris. Et iterum : Hi primum comprobentur, et sic ministrent sine crimine consti­ tuti (I Tina. v, 22; III, 10). Sunt enim mulli qui sequentes vota populorum, disciplinam Ecclesiæ non observant, ac sine experimento bonae vitæ, eli­ gunt non conversos. Atque ut consuetudinem reprc­ hendam : peccantes nobilitatem potius, quam more, optimos benedicunt: et ante regni coelestis guberna­ cula tradunt, quam de terrena conversatione securi sint : quasi vero Deo deficiant sacerdotes, ant cleri­ catus officium possit implere, qui necdum castus di­ dicit esse abstinendo. Taceo de reliquis vitæ doc..­ mentis, quod ignorat libros, quod consuetudinem nescit: et prius doctor gentium dicitur vel minister, quam discat aliquid imperitus, alieno judicio impo­ sterum vivens, non Dei, sed cujuscumque facit in omnibus voluntatem. Deum cnim instruenti se obe­ dientiam debet, cedit ad tempus, et invitus discipuli nomen accipit in magistro, minorque fit minimo. Concurrunt ad Ecclesium populi, a sacerdote novo aliquid audituri quod ædificet cunctos, quod salvet universos, ultra solitum morem forte nihil dicitur, ceras nectit, paginas ignotas cunctis versat in pectore, et delicta omnia recognoscens, sola impudentia uti­ tur excusantis, et hoc ipsum quod rogatur, irascitur. Quale tunc erit, quaeso, Episcope, judicium tuum cum interrogatus nihil dixeris: ac mulieres laicosque pro scientia agnitionis vitæ, intrare Ecclesiam recogno­ veris? Sacramentorum vero hæc ratio est, atquo hic ordo omnium nascentium, qui in carne descendimus; ut qui venientes in mundum venundamur sub pec­ cato, idolis servientes primitus nuncupemur. Quis cnm a quo superatur ejus servus addicitur ; et cjus operi mancipatur, praestat officium, cujus deside­ rium gestat in sensu: praevalente enim ignorantia, regnat avaritia, quae radix omnium malorum est, et inquisitio idolorum : et hoc est malum quod difiicile superatur, qui non aut habendi voluntate, aut pau­ pertatis timore tcneatur. Sed quia primitus in ex­ hortatione prophetiæ sermo praedicandus est, ne­ cesse est, ut in illis unus Deus avidus et loniatur ct nominetur, secundum quod scriptum est : Dominus Deus tuus unus est (Deut. VI , 4). Hi sunt quos cate­ chumenos nominamus, et subjacentes castigationi, ct liberum ad Christum habentes arbitrium: quia prin­ cipium sanctitatis cst Domiuum Jesum Christurn Dei Filium confiteri, secundun, quod scriptum cst: Corde creditur adjustitiam, ore autem confessio fit ad ,salu­ tem (Rom. x, 10). Secundus Competentium locus est, qui ad Dei gratiam festinantes, aliquid amplius quam fuerint esse desiderant. Qui ideo Competentes dicuntur, id est, poscentes Dei gratiam, Deo jam uti­ leb et per desiderium voluntatum competentes coe­ lorum regna, ac volentes juri suo per misericordiam principalem haereditatem Deum vindicare : ab om­ nibus abstinentes, sperantes lavacrum , casti atque sinceri, et præsentis vitae positum sibi terminum re­ cognoscunt, et ordinem futurae conversationis aspi­ ciunt: ut qui antequam accipiant, serviunt Christo, post acceptam fidem Dei, dona non perdant, aut irri­ tam faciant gratiam, cui servire voluerunt. Tertius baptizatorum ordo est, in quibus jam Christus est, dicente Apostolo : Nescitis quoniam quicumque ba­ ptizati estis in Christo, Christum induistis (Gat. III, 27)? Et ideo cum cogitamus aliquid boni liberati a gen­ tilitate, cathecumeni sumus: cum volumus quod sanctum est, competentes : cum operamur bona, ba­ ptizamur et commorimur Christo. Sed si forte, hoc impugnante diabolo, quacumque peccati maculatione violamur, poenitentia competit: quæ in similitudi­ nem divini fontis, ipsa peccata mortificet, ac nos salvet in corpore. Qua completa quartus reconcilia­ tionis locus est, ut caput corporis nostri Christum esse credamus, quia Ecclesiae suae vir, caput mulie­ ris : id est, omnium animarum quae Deum tota men­ te perquirunt. Sal autem propterea catechumenis datur in mysterio : ut uos esse sal terræ, id est, sa­ pientiam Dei noscamus : invisibilia enim ejus, ut ait Apostolus, a creatura mundi per ea qum facta sunt in­ tellecta conspiciuntur, sempiterna quoque ejus virtus et divinitas : ita ut sint inexcusabiles (Rom. I, 20), et caetera. Baptismus vero aqua est, quae temporc pas­ sionis de latere Christi exivit: et nullum aliud ele­ mentum est, quod in hoc mundo purificet universa, quod omnium poculum sit, quod vivificet cuncta. Et ideo spiritus vitae in aqua est, et congregatio aqua­ rum, maria nomen accepit. Christo enim renascitur, qui baptizatur in fonte : fons enim origo omnium gra­ tiarum est. In quo septem gradus sunt, ires inde­ fcenso, et tres in ascensu : septimus vero est, qui et quartus, id est, similis lilio bominis , exstingucns fornacem ignis ardentis, stabilimentum pedum, fun- damentum aquae : in quo plenitudo divinitatis habi­ tat corporaliter. Oleum vero et chrisma esse sancto­ rum, silentium ipsius et pinguedinis natura dcmon­ sirat. Corpus Domini panis verus et coelestis e coelo est. Sanguis ejus, hoc est quod scriptum est: Ego sum vitis vera, uos autem sarmenta (Joan. xv, 1, 5). Et quia multa membra, unum autem corpus, totius mundi natura contrita est invisibilibus speciebus in candorem lucis effectum, atque per baptismum aquae in veritate : cum semper secundum speciem corporis, et puritas et veritas voluntatis apparet probata per ignem, ut his omnibus impletis alimentis, nihil desit visibilitati, nihil desit mysterio Dei, ac resurrectio carnis apertissime comprobetur : cum hæc quæ vi- sibilia sunt, sanctificata per verbum et orationem, Christi corpus effecta sunt. Quæ omnia, si in veritate complecteris, intelligens Deum, opus vitae agis, et commoraris in Christo. Tu es sacerdos in æternum se­ cundum ordinem Melchisedech (Psa/. CIX, 4). Te Decet hymnus Deus in Sion, ut reddas vota in Jerusalem (Psal. LXIV, 2). Tibi convivium Christus est, gau­ diutn Christus est, cogitatio Christus est, deside­ rium Christus est, lectio Christus est, quies Chri­ stus est, atque imperans mundo Pharaonis Dens es, postquam universa vicisti. Haec cunctis plebibus tuis, si dignaris ut moneam, prout potes semper insinua, memoriam mei habens in orationibus tuis sanctis, ut liberer ab infidelibus qui suut in Judaea , ut remis. sionem consequar peccatorum. Certus sum enim ego, quia supra quam dico facies : debitorem enim te mihi esse cognoscis, ut pro me Deum rogare non desinas, quoniam sicut jubere dignatus es, officium disputationis impendi. Nec tibi legem quam sequi de­ beas posui, sed qualis esse jam debeas, stylo favente descripsi. Unum tamen illud prae cæteris rogo, ut quia multa secundum consuetudinem tuam, nova tibi videntur esse conscripta, praesumptioni meae da­ re veniam digneris. Nec putes nos perversitatem aut novitatem aliquam , sed solam , si [Al. sic, dici fas est, diversarum provinciarum consuetu­ dinem publicare : sed sicut reprehendi neminem, ita et damnandum nullum descripsi : praesertim cum omnes Ecclesias Deus fecerit: et in omnibus apo­ stoli praedicaverint; nec deceat quemquam studere I discordiae, ubi pro omnium pace servanda, in disce­ ptatione ecclesiasticae disciplinae vincit ille qui vin . citur, ac se victum gratulatur. Ego tamen in omni­ bus vobis cedo, qui omne quod facitis laudo , et in æmulationem bonae rei istud vestris sensibus dere­ linquo; ut unus alterum exhortans , invicem vos de consuetudine nostra et de contemplatione doceat: niihi hoc solum peculiarius relaxetis, ut pro me ora­ re dignemini : qui ad emendationem omnium quae conscripta sunt, obedientiam gerens, ita libenter ha­ beo mihi aliquid imputare , ut mei primitus sciatis esse judicii: hoc tautum jussi ab omnibus condem­ nandum, quod aut consuetudo Ecclesiarum, aut di­ vinorum librorum scripta non retinent.

Existimo, post annum quadringentesimum quartum, nec tamen pou longum ab eo temporis intervallum, aed infra plus minus decennium, hanc fuisse epistolam, seu libellum elucubratum. Nimirum postrema isthæc ejus verba : Unde pulchre Romana Ecclesia, apostolico, sine dubio, cujus sedem obtinet, spiritu animata, tam severam NUPER sententiam statuit, ut vix vel poenitentia dignam judicaret, quae sanctificatum neo corpus libidinosa coinquinatione violasset : respiciunt omnino illud Innocentii Romani pontificis decretum , epistola ad Victricium Rotomagensem cap. 12 : Item quæ Christo spiritualiter nupserunt, et velari a sa­ cerdote meruerunt, si postea vel publice nupserint, vel se clanculo corruperint, non eas admittendas esse ad agendam pœnitentiam, nisi is, cui se junxe­ runt, de sæculo recesserit. Hæc anno, ut dixi, quarto supra quadringentesimum assignatur; adeo quod eam noster nuperam seuteutiam vocat, haud multum se infra illud tempus fuisse notat, cum scriberet. Hinc et de auctore licet (quandoquidem Hieronymum non esse deprehensum est etiam ante Erasmum) non inepte de­ mum disquirere : eumque ab aliis, qUI per ea tempora in simili argumento versati sunt, internoscere. Fortasse ille fuerit, Paulus, sive Petrus, presbyter, natione Pannonius, quii, Gennadio teste cap. 75 scripsit de Vir­ ginitate servanda... ad personam cujusdam nobilis et Christo dicatæ virginis, Constantiæ. nomine, Erasmu. testatur in quibusdam exemplaribus fuisse hunc tiitulum, ad Mautitum liliam, in aliis ad Mauricii filiam, in aliis nullius nomen fuisse ascriptum.

I. Quantam in coelestibus beatitudinem virginitas sancta possident, post Scripturarum leslimonia, Ec­ clesie etiam consuetudine edocemur , qua discimus peculiare illi subsistere meritum, cujus specialis est consecratio. Nam cum universa turha credentium paria doua gratiæ percipiat, et iisdem omnes sacra­ mentorum benedictionibus gloricntur, ista aliquid proprium pra; cæteris habent, cum de illo sancto et immaculato Ecclesiæ grege, quasi sanctiorcs purio­ resque hostiæ , pro voluntatis suæ meritis a sancto Spiritu eliguntur, et per summum sacerdotem Dei offeruntur altario. Digna revcra Domino bostia tam pretiosi animalis oblatio, et nullius magis, quam suæ imaginis, hostia placitura. De hujusmodi etiam Apo­ stolum dixissc reor : Obsecro autem vos, fratres, per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hositam viventem, sanctam, Dco placentem (Rom. XII, ł). Pos­ sidct ergo virginitas, ct quod alii habent, et quod alii non habent : dum cl communcm et pccuHarem obtinet gratiam, et proprio, ut ita dixerim, conse­ erationis privilegio gaudet. Nam et Christi spensas virgincs dicere, ecclesiastica nobis permittit auctor i- tas : dum in sponsaruln modum eas consecrat Do­ mino : velut ostendens eas vel maxime babiluras spirituale connubium , quæ subterfugerint carnale consortium , cl digne Deo per matrimonii copula- tionem spiritualiter copulantur , quæ ejus causa di­ lectionis, humana connubia spreverunt. In his quam maxime illud impletur Apostoli : Qui autem adhæret Domino, unus spiritus est (I Cor. v!, 17). Grande est et innnortale, et pene ultra naturam corpoream, fre­ nare luxuriam, et concupiscentiæ flammam adole­ scentiæ facibus æstuantem, animi virtute restingue-, re, ei spirituali conatu vim genuinæ oblectationis excludere, vivereque contra humani generis legem, despicere coqjugii solatia , dulcedinem contemnere liberorum, et quicumque præseNtis vitai commoda sunt, pro nihilo spo futuræ beatitudini; compu­ tare.

11. Magna hæc, ut dixi, et admirabilis virtus cst: et non inunerito pro magnitudine laboris sui in­ genti præmio destinatur : Dabo , inquit Dominus , spadonibus meis in domomca, et in muro meo locum nominatum meliorem filiis et filiabus Israel: nomen æternum dabo illis, quod non deficiet (Isa. LVI, 5). De quibus spadonibus Dominus in Evangelio repetit di­ cens: Sunt enim spadones qui seipsos castraverunt pro- pter regum cœlorum (Matth. XIX, 12). Magnus quidem est pudicitiæ labor, sed majus præmium : temporalis custodia, sed remuneratio æterna Dehis et bea­ tus Joannes apostolgs loquitur : quod sequuntur Agnum quocumque ierit (Apoc. xiv, 4). Qnod ita in­ telligendum puto, nullum eis locum in coelesti aula claudendum, et cuncta eis divinarum mansionum ha­ bilacula reseranda. Sed ut illustrius virginitatis me­ ritum clareat, et quam Deo digna sit, manifestius in.. telligi possit : illud cogitetur, quod Dominus et Salvator noster Deus , cum propter humani gene­ ris salutem hominem dignaretur assumere, non alium quam virginalem elegerit uterum. Et ut hu­ juscemodi plurimum sibi placere monstraret, et pudicitiæ bonum utrique sexui intimaretur, vir- ginem habuit malrem, virgo mansurus. In se vi­ ris, et in matre feminis præbuit virginitatis cxem­ plum: quod demonstraretur in utroque sexu beatam iNtegritatem divinitatis haberi, et plenitudinem me­ ruiSse, dum totum in matre fuit, quidquid babehatur in filio. Sed quid ego satago excellens, ae sublime pudicitiæ meritum revelare et gloriosae virginitatis bonum ostendere, cum de hac re plerosque perorasse non ne>ciam , et ejus beatiludinem manifestissimis rationibus comprobasse : et nulli sapienti veuire in dubium posse, eam rem majoris esse meriti, quæ sit amplioris laboris ? Quisquis etiam pudicitiam , aut nullius prouti, aut parvi existimat : certum est il­ lum, aut ignorare, aut non voluntarium ferre lato­ rem. Inde illi semper castitati derogant, qui eam aut non haben., aut habere coguntur inviti.

III. Nunc itaque quoniam, paucis licet, tam la­ borem, quam meritum integritatis ostendimus, ne res quæ grandi virtute constat, ingenti praemio de­ stinata, carere fructu suo possit, diligentius excu­ bandum est. Quanto enim quæcumque species pre­ tiosor fueril, lanto majore sollicitudine custoditur. Et quoniam multa sunt, quæ bona pruprio carent, nisi aliarum rerum juventur auxilio, ut est mellis species : nisi cerarum custodia, et favorum cellulis conservetur, et ut verius dixerim, nutriatur, aatu­ ratem gratiam perdit, et subsistere per seipsam non potest. Sicut vini species quod nisi boni odoris vas sit, ct reparatis crebro picibus foveatur, genuinæ suaviiatis vim amittit. Attentius ergo providendum est, ne forte et virginitati aliqua sint necessaria, sine quibus nequaquam afferre fructum sufficiat, et tantus nil proderit labor : dum vane prodesse cre­ ditur, quod obsque viribus necessariis possidetur. Nisi cuim fallor, ob cœlestis regni præmium, pudi­ citiæ servatur integritas, quod sine vitae aeternae merito, neminem consequi posse, satis certum est. ycrna vita, non nisi per omnem divinorum præ­ ceptorum custodiam promereri potest, Scriptura dicente : Si vis ad vitam venire, serva mandata ( Matth. x, 17). Vitam ergo æternam non habit, nisi qui cuncta mandata legis servaverit, et qui vi­ tam non habuerit, cœlestis regni non potest esse possessor. In quo non mortui, sed vivi quique re- gnabunt. Nihil enim virginitas sola proficiet, quæ coelestis regni gloriam sperat, nisi et aliud habucrit, cui promittatur perpetua vita, per quam coelestis regni præmium possidetur. Ante ergo omnia pudi­ citiam integritatemque servantibus, et ejus remu­ nerationem a Dei æquitate sperantibus, mandatorum sunt custodienda praecepta, ne gloriosx castitatis et continentiæ labor in irritum deducatur. Supra mandatum vel praeceptum esse virginitatem, sapiens ex lege nullus ignorat, Apostolo dicente : De virgi­ nibus autem præceptum Domini non habeo, consilium autem do ( I Cor. vn, 25). Cum ergo obtinendæ vir­ ginitatis consilium dat . non præceptum statuit, su­ pra mandatum vel præceptum eam esse professus est. Quicumque ergo virginitatem servant, magis faciunt quam præceptum siJ. Tunc enim proderit magis fecisse quam jussum est, si quod jussum est feceris. Nam quomodo plus fecisse gloriabcris, si minus aliquid non facias ? Cupiens divinum implere consilium, ante omnia serva mandalum. Volens vir­ ginitatis præmium consequi, amplectere meritum vitac, ut tua castitas remunerari possit.

IV. Nam ut vitam præstatobservatio mandatorum, ita econtrario general prævaricatio mortem. Et qui per praevaricationem in mortem fuerit deputatus virgi­ nitatis coronam sperare non poterit, neque pudi­ citiaæ præmium exspectare constitutus in paena. Tres enim .suut species, per quas regni coelestis possessio introitur. Prima est pudicitia : sccunda mundi contemptus: tertia vero justitia. Quæ ut con­ nexe plurimum se possidentibus praestant, ila pos­ sunt divisæ difficile prodesse : dum unaquaeque ea­ rum non propter se talium, sed propter aliam efflagitatur. In primis igitur quæritur pudicitia, ut facilius subsequatur mundi contemptus : quia ab illis mundus contemni levius potest, qui matrimonii nexibus non tenentur. Mundi vero contemptus ex­ poscitur, ut justitia conscrvctur : quam difficile in­ plere possunt, qui saecularium bonorum cupidita­ tibus, et mundanarum voluptatum negotiis impli­ can tur. Quisquis ergo possidet primam speciem pudicitiae, et secundam quxest mundi contemptus, non obtinet pene : sinc causa possidct primam, quando secundam non habet, propter quam quæsita est prima. Si primam et secundam habet, cui tertia quæ est justitia desit, frustra laborat : quoniam superiores dure propter tertiam præcipue requi­ runtur. Quid enim propter mundi contemptum prodest pudicitiam habere, et propter quod can habeas non habere ? Vel cur res mundi contemnas, si justitiam propter quam pudicitiam et mundi con­ temptum habere te convenit, non custodias ? Quia ut prima species propter secundam est, ita prima et secunda propter tertiam : quæ si non fuerit, nec prima, nee secunda proficiet. Dicas forsitan, doce ine ergo, quid sit justilia, ut eam si cognoverim, facilius implere sufficiam. Dicam breviter, ut valeo, et verborum utar simplicitate communium : quia causa de qua agimus talU est, quæ disertioribus facundiæ serrnonibus nequaquam debeat obscurari, sed simplicioribus eloquentiæ narrationibus pandi, Omnibus enim in commune necessaria, communi debent sermone demonstrari.

v. Justitia ergo non est aliud, quam non peccare. Non peccare autem legis præcepta servare. Prae­ ceptorum vero observatio duplici in geqcre custo­ ditur : ut nihil corum quæ prohibentur facias, et cuncta quae jubentur implere contendas. Hoc est quod dicit: Recede a malo, el fac bonum. Non enim in hoc putes constare justitiam, ut malum non fa­ cias, cum et bonum non facere malum sit, et in utroque legis praevaricatio committatur. Quoniam qui dicit: Recede a malo (Prov. III, 7) : et ipse di­ cit, fac bonum. Si a malo recesseris, et non feceris bonum, transgressor es legis : quæ non tantum in malorum actuum abominatione, sed in bonorum operum perfectione completur. Neque enim hoc so­ lum tibi praecipitur, ut vestitum non spolies suis in­ dumentis : sed ut spoliatos operias luis vestimentis. Neque ut habenti panem non auferas suum, sed ut non habenti tuum libenter impertias. Neque ut pau­ perem non repellas hospitio suo, sed ut pulsum et non habentem recipias tuo. Præceptum est enim no­ bis flere cum Olentibus. Quomodo cum illis flemus, si in nullo eorum necessitatibus participamusnec aliquid cis in his, propter quas lacrymantur causas, præbeamus auxilium? Neque enim fletuum nostro­ rum Deus infructuosum humorem quærit : sed qua lacrymæ doloris indicium sunt, vult te iia alterius angustias sentire ut tuas : et quomodo tibi ig tali tribulatione si esses, subveniri cuperes, ita alteri ipse subvenias propter illud : Quæcumque vultis ut faciant vobis homines bona. ita et t'Os facite illis simi­ liter (Matth., VII, 12). Nam cum flente flere, et ui­ hil, cum possis, flenti conferre, subsannationis, non pictatis indicium est. Denique Salvator noster cum Maria et Martha Lazari sororibus flevit, et immensae misericordiæ affectum, lacrymarum contestatione monstravit : et veræ pietatis indicia, mox opera subsecuta sunt; et cum suscitatus Lazarus, cujus causa lacrymae fundebantur, sororibus vivus reddi­ tur. Et hoc fuit pie flere cum flentibus, occasiones fletus auferre. Sed quasi potens, inquies., fecit : sed nee libi aliquid impossibilc imperatur. Implevit om- pia, qui quod potuit fecit.

VI. Sed ut dicere cœperamus, non sufficit Chri­ stiano a malis se abstinere, nisi etiam bonorum ope­ rum officia perfeccrit. Quod illo vel maxime testi­ monio comprobatur, quo comminatur Dominus æterni ignis reos fore, qui quamvis nihil mali ges­ serinl, non fecerint omne quod bonum est, dicens : Tunc dicet rex his qui ad sinistram suut : Discedite a me, maledicti, in ignem æternum, quem præparavit Pa­ ten meus diabolo et angelis ejus. Esurivi enim, et nun dedistis mihi manducare (Matth. xxv, II, 42), et cæ­ tcra. Non dicit : Discedite a me, maledicti, quia Ico­ micidium fecistis, quia adulterium perpetrastis, aut quia furtuin fecistis ; nou cniiu quia malum fece- runt, sed quia bona non fecerunt, condemnantur, Et , æternæ gehennæ incendiis addicuntur. Nec quia quæ prohibita erant, admiserunt : sed quia quæ prae­ cepta erant, noluerunt implere. Unde advertendum est quam spem habere possim, qui adhuc aliquid eo­ rum faciunt quae prohibemur : cum etiam illi æterni ignis rei sunt, qui non fecerunt quæ jubentur. Nolo enim in hoc libi blandiaris, si aliqua non feceris, cum scriptum sit : Qui universam legem servaverit, offenderit autem in uno, factus eat omnium reus (Jac. VIII, 10). Adam enim semel peccavit, et mor­ tuus est: et tu te vivere posse existimas, illud saepe commiuens , quod alium cum semel perpetrasset, occidit? An grande ilium commisisse crimen putas : unde merito poena damnatus sit acriori? Videamus ergo quid fecerit contra mandatum : de fructu arbo­ ris edit. Quid ergo ? propter arboris fructum Deus hominem morte mulctavit? Non propter arboris fructum, sed propter mandati contemptum. Ergo non agitur de qualitatepeccati, sed de transgressione mandati. Et qui dixit Adae, ut de fructu arboris non ederet: ipse libi praecepit, ut non maledicas, non mentiaris, non detrahas, nec detrahentes auscultes, ut omnino non jures, non concupiscas, non invideas, non sis lepidus, non sis avarus : ut nulli malum pro malo reddas : ut inimicos tuos diligas : ut pro ma­ ledicentibus et persecutoribus ores : ut percutienti maxillam, alteram præbeas : ut in judicio saeculari non litiges : ut si quis tua voluerit auferre , gratan­ ter dimittas : ut nec iracundiæ, nec zeli, nec livoris malum intra pectus admittas: ut crimen avaritiæ fugias. Ut omnis jactantiæ ac superbiæ malum ca­ veas, ut humilis et mitis Christi exemplo vivas : ma­ lorum consortia intantum devitans, ut cum fornica­ toribus atque avaris, aut maledicentibus, aut invi­ dis, aut obtrectatoribus, aut ebriosis, aut rapacibus cibum non capias. Quein si in aliquo contempseris, si pepercit Adae, parcet et tibi. Immo illi magis par­ cendum fuerat, qui novellus erat adhuc et rudis, et nullius ante peccantis et propter peccatum suum morientis retrahebatur exemplo. Tibi vero post tanta documenta , post legem, post prophetas, post Evangelia, post apostolos, si delinquere volueris, quomodo indulgeri possit, ignoro.

VII. An tibi de virginitatis prærogativa ,blandiris? Memento Adam et Evam virgines deliquisse, nec ' integritatem corporis profuisse peccantibus. Virgo quæ peccat, Evae, non Mariae comparanda est. Non negamus in præsenti tempore remedium pœnitentiæ: sed hortamur magis præmium sperare debere, duam veniam. Turpe est enim illis delicti indulgen­ tiam postulare, quæ palmam virginitatis exspectant: et illicitum aliquid incurrere, quae se etiam a licitis castraverunt. Licitum quippe est matrimonii con­ sortium inire : et ut laudandæ sunt, quæ propter Christi amorem et coelestis regni gloriam, copulam contempserunt nuptiarum : ita damnandae non sunt, quae propter incontinentiæ voluptatem, nondum Deo devotae, remedio apostolico abutuntur. Ergo, ut diximus, quae connubia deserunt, non illicita, sed licita spernunt : ejusmodi antem, si jurent, si ma­ ledicant, si cupiant aliena, si detralieutes patiantur audire, si malum pro malo reddani, si avaritiae in alienis aut propriis incurrunt crimen, si zeli, si li­ voris venena possideant : si contra legalia et apo­ stolica instituta indecens aliquid aut loquantur, aut cogitent : si in carne placendi studio, comple et or­ nate procedant, et alia quæcumque, ut solet fieri, illicite faciant: quid proderit eis sprevisse quod Ii­ cuit, et exercere quod non licet? Si vis prodesse tibi quod licita contempsisti, vide ne quid corum quae non licent facias. Stultum est enim timuisse quod intus est, et non timere quod majus est : aut ab his non vitare quae prohibentur, si subterfuge- rint quae conceduntur. Dicit Apostolus : Innupta co­ gitat quæ Dei sunt, quomodo placeat Deo, ut sit sancta corpore et spiritu : quæ autem nupta est, cogitat qum sunt hujus mundi, quomodo placeat viro ( I Cor. VII, 34). Nuptam viro placere asserit, cogitando qum mundi sunt; innuptam vero Deo, eo quod nulla illi cura sit saeculi. Dicat ergo milii, qua- virum non habet, et tamen quae mundi sunt cogitat, cui placere desiderat? nonne incipiet illi nupta prae­ poni : quia illa cogitando quæ mundi sunt, compla­ cet vel mat ito : ista vero nec marito, quem non ha­ bet, potest placere, nec Deo. Sed nec illud silentio praeterire nos convenit, quod dixit, Innupta cogitat quæ Domini sunt, quomodo placeat Dco, ut sit sancta corpore et spiritu. Quae Dei sunt, inquit, cogitat, non quae saeculi, non quae hominum, sed quae Dei sunt cogitat. Quae sunt ergo Domini, dicat Apostolus. Quæcumque enim sancia, quæcumque justa, qucecum­ que amabilia, quæcumque bonæ famæ, si qua virtus, si qua laus disciplinæ, ista sunt Domini (Philip. iv, 8). Quae sanctae et veru: ct apostolicæ virgines, die noctu­ que sine ullo temporis intervallo meditantur et co­ gitant. Domini est etiam regnum coelorum, Domini est resurrectio mortuorum, Domini est immortalis incorruptio, Domini est splendor solis, qui sanctis promittitur : sicut in Evangelio scriptum est : Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno patris eorum (Matth. XIII, 43). Domini sunt plures justorum in coelestibus mansiones, Domini est fructus tricesimus, et sexa­ gesimus, et centesimus. Hæc cogitant, et quibus possint operibus promereri quae Domini sunt, cogi­ tant. Domini est etiam lex novi et veleris Testa­ menti. in quibus oris ejus eloquia sancta refulgent. Quæ si quae virgines sine intermissione meditantur, quæ Domini sunt cogitant, ut impleatur in eis pro­ pheticum illud : Fundamenta æterna supra petram solidam, et mandata Domini in corde mulieris sanctæ. Sequitur : Quomodo placeat Deo : Deo, inquam, non hominibus : ut sit sancta corpore et spiritu (1 Cor. VII, 54). Non dixit, ut sit sancta membro, aut cor­ pore tantum, sed ut sit sancta corpore et spiritu. Membrum enim una corporis pars est: corpos vero omnium compago est membrorum. Cum ergo dixit, ut sit sancta corpore, omnibus membris eam sancti- ficari debere testatur : quia non proderit sanctifica­ tio caeterorum membrorum, si inveniatur in uno corruptio. Et jam non erit sancta corpore, quod ex omnibus constat membris, quae vel unius fuerit co­ inquinatione polluta. Sed ut quod dico, manifestius et lucidius fiat: esto sit omnium membrorum pur­ gala sanctificatione, et lingua tantummodo peccet, qua aut blasphemet, aut testimonium falsum dicat, numquid liberabunt omnia membra unum? an pro. pter unum judicabuntur et caetera ? Ergo si sine aliorum membrorum sanctificatione pudicitia nihil proderit, cum in uno sit vitium, quanto magis si die versorum flagitio peccatorum omnia corrumpantur, unius nihil proderit integritas?

VIII. Unde quaeso te, virgo, ne in sola tibi pudi- cilia blandiaris, neque in unius membri integritate confidas : sed secundum Apostolum, totius conser­ va corporis castitatem. Munda ab omnibus inquina­ mentis caput : quia crimen est, illud post chrismatis sanctificationem, aut croci, aut alterius cujuslibet pigmenti fuco, vel pulvere sordidari : aut. auro, aut gemmis, vel cujuscumque terrenæ creaturae specie comi, quod jam caelestis ornatus splendore refulget. Grandis quippe est divinitati contumelia, mundani et saecularis ornamenti prælatio. Munda frontem, ut humana, non divina opera erubescat, et illam con­ fusionem recipiat, quæ non peccatum, sed gratiam Dciparit, Scriptura divina dicente: Est confusio addu­ cens peccatum, et eat confusio adducens Dei gratiam (Eccl. IV, 25). Munda collum, ut non aurea reticula capillus portet, et suspensa monilia, sed potius illa ornamenta circumferat, de quibus Scriptura dicit : Misericordia ei veritas non deficient a te (Prov. m, 3, sec. LXX). Suspende autem illas in corde velut in collo tuo. Munda oculos, duin eos ab omni concu­ piscentia retrahis, et ab omni intuitu pauperum numquam avertis, et ab omnibus fucis liberos, ad eaquue Dei sunt facta custodias. Munda linguam a mendacio : quia os quod mentitur, occidit animam. Munda eam a detractione, juramento, ac perjurio. Nolo præposterum ordinem putes, quod prius a ju­ ramento quam a perjurio linguam dixi debere mun­ dari : quia tunc perjurium facilius fugies, si in toto non jures : ut impleatur in te ilia sententia : Cohibe linquam tuam a malo, et labia tua ne loquantur do- lum (Psalm. XXXIII, 14). Et memor esto, dicente Apostolo : Benedicite et nolite maledicere (Rom. III, 14). Sed et illius crebrius recordare : Videte ne quis alicui malum pro malo reddat, neque maledictum pro maledicto. Sed econtrario benedicentes: quia in hoc vocati estis, ut benedictionem haereditate possideatis (I Thess. v, 15). Et illud : Siquis autem in verbo non offendit fratrem, hic perfectus est. Nefas eat enim ut labia illu, quibus Dominum confiteris, rogas, bene. dicis, et laudas, alicujus polluantur sorde peccati. Nescio qua conscientia et lingua quis Dominum ro­ gat, qua aut mentitur, aut maledicit, aut delrabit. Labia sancta exaudit Dominus : et ipsis annuit cito precibus, quas lingua immaculata pronuntiat, Mun. da aures, ut non nisi sermonibus sanctis et veris au­ ditum præbeant, ut numquam obscoena, aut turpia saeculariaque verba suscipiant, aut aliquem de alte­ ro audiant derogantem, propter illud quod scriptum est : Sepi aurea tuas spinis, et noli audire linguam nequam (Ecc/. XXVIII, 28) : ut cum eo habere par­ tem possis, de quo dicitur : Quoniam auditu et visu justus erat (II Peir. II, 8): hoc est, nec aure, nec oculis delinquebat. Munda manus, ne porrectae ad accipiendum sint, ad ,dandum autem collectae : nec ad feriendum paratae, sed ad omnia misericordiæ et pietatis opera satis promptae. Munda pedes, ne la­ tam et spaciosam viam pergant, quae ducit ad splen­ dida saeculi et pretiosa convivia : sed ad arduum magis et angustum gradiantur iter, quod tendit ad coelum: quia scriptum est: Iter rectum facite pedi­ bus vestris (Prov. iv, 31). Agaosce, tibi a Deo arti­ fice non ad vitia, sed ad virtutes membra formata. Et cum universos arius mundaveris ab omni sorde peccati, et toto fueris mundificala corpore, tunc tibi castitatem intelligas profuturam,et cum omni fiducia palmam virginitatis exspectes.

IX. Quid sit sanctam esse corpore, breviter qui­ dem, sed plane exposuisse me arbitror. Nunc quod sequitur, etspiritu, nosse debemus. Hoc est, ut quod opere nefas est fieri, nec cogitatione concipere. Illa enim est tam sancta corpore quam spiritu, quae nec mente nec corpore delinquit, sciens etiam cordis speculatorem esse Deum. Et idcirco satagit, ut om­ nino etiam animam cum corpore mundam habeat a peccato, sciens scriptum esse : Omni custodia serva cor tuum (Prov. IV, 23). Et iterum : Diligit Dominus sancta corda; accepti sunt autem ei omnes immacula­ ti. Et alibi: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. v. 8). Quod de illis dici arbitror, quos conscientia in nulla redarguit culpa peccati. De quibus et Joannem in Epistola sua dixisse reor : Si cor nostrum non reprehendit nost fiduciam habemus ad Deum, et quœcumque petierimus, accipiemus ab eo (Joan. III, 21,22). Nolo existimes te peccati crimen fugisse, si voluntatem non sequatur effectus, cum scriptum sit : Quicumque viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam mœchatus est eam in corde suo (Matth. v, 28). Nec dicas : cogitavi quidem, sed non feci: quia etiam concupiscere nefas est, quod fieri crimen est. Unde et beatus Petrus praecipit, dicens : Animas vestras castificantes (II Petr, i, 6). Qui si nullam animæ con­ stuprationem nosset, nec castifieari , ipsam desi­ derasset. Sed et illum locum quo continetur : Hi sunt qui cum mulieribus se non coinquinaverunt , virgines enim permanserunt : hi sequuntur Agnum quocumque ierit ( Apoc. xiv , 4) : attentius con­ siderare debemus et animadvertere, si solius in­ tegritatis ac pudicitice merito, isti divino comita­ tui copulentur, ct per otnnia coelorum tabernacula discurrant : an et alia sint quibus adjuncta virgini­ tas, tantae beatitudinis gloriam consequatur. Sed unde hoc scire poterimus? Ex consequentibus, nisi fallor, in quibus scriptura est ; Hi empti sunt ex om- PATROL. XXX, 9 nibus primitiæ Deo et agno, et in ore ipsorum non est inventum mendacium : sine macula enim sunt. Vides ergo quod nun in uno virgincs tantum membrorum pomiuicis referantur inhærere vestigiis : sed illi qui præter virginitatem ab omni contagione peccati . immaculatem gerunt vitam.

X. Idcirco vel maxime virgo nuptias spernit: ut dum securior est, facilius quod etiam a nubentibus quaeritur, ab omni sc delicto custodiat, et universa Jegis mandata perficiat. Nam si non nubat, et ea tu­ hilominus faciat, a quibus et nuptae esse jubemur immunes, non nupsisse quid proderit? Quamquam enim nulli Christianorum peccare liceat, et omnes quicumque spiritualis lavacri sanctificatione purgan­ tur, immaculatam decurrere conveniat vitam, ut Ecclesiae (quæ sine macula , sine ruga, sine aliquo ejusmodi psse describitur) possint visceribus inti­ mari : multo magis tamen hoc virginem implere ne­ cesse est, cui nee mariti, nec filiorum, nec alterius necessitatis causa prohibet, quo minus divinam Scripturam perficiat : nec si peccet, aliqua poterit excusatione defendi. 0 virgo, serva propositum tibi magno præmio destinatum. Præclara est apud Deum virginitatis et pudicitiæ virtus, si non aliis peccato­ rum et malorum lapsibus infirmetur. Agnosce slatum tuum, agnosce locum, agnosce propositum. Christi sponsa diceris , vide ne quid indignum ei cui de­ sponsata esse videris, admittas. Cito scribit repu­ dium, si in te videat vel unum adulterium. Quæ­ cumque ergo humanorum sponsaliorum pignoribus subarrhatur, statim a domesticis, a familiaribus, ab amicis, et servulis sponsi sollicite et diligenter re­ quirit, quales juvenis habeat mortes : interrogat quid potissimum diligat, quid accipiat libenter, quo usu vivat, qua se consuetudine regat, quibus utatur dapibus , in quibus maxime rebus delectetur et gau­ deat. Quce cum didicerit, ita se in omnibus tempe­ rat, ut sponsi moribus suum obsequium , sua di­ lectio, sua jucunditas, sua vita, sua diligentia con­ cordet. Et tu quoque Christum sponsum habens, p domesticis ac familiaribus ejus, sponsi Lui mores interroga : et strenue ac solerter inquire, in quibus præcipue delectetur. Qualem in te compositionem vestium diligat, cujusmodi concupiscat ornatum : dicat tibi ejus familiarissimus Petrus, qui ne nuptis quidem corporalem, sed spiritualem permittit orna­ tum : sicut in Epistola sua scripsit : Mulieres simili­ ter subjectæ sint viris suis, et si qui non credunt verbo, per mulierum conversationem sine verbo lucriftcentur, considerantes in timore castam conversationem ves- Irim : quarum sit non extrinsecus capillatura, aut circumdatio auri, aut indumenti vestimentorumque cultus; sed absconsus cordis est homo in incorruptibi­ litate quieti et modesti spiritus, qui est in conspectu Dei locuples (I Petr. III, i seqq.). Dicat et alius apo­ stolus beatus Paulus, qui ad Timotheum scribens Epistolam, eadem de fidelium feminarum disciplina testatur : Mulieres similiter in habitu ornato, cum ve­ recundia et sobrietate, ornantes ie, non in tortis crini- bus, auro, aut margaritis, aut veste pretiosa, sed quod decct mulieres, promittentes castitatem per bonam conversationem (I Tim. II, 9). $ed forsitan dicas, cur hæc iidem apostoli virginibus non jusserunt? Quia non necessarium judicabant : ne talis virginibus commonitio potius injuria, quam emendatio videre­ tur. Sed nec cas umquam tantae temeritatis fore cre­ diderunt, ut ne nuptis quidem concessa carnalia or­ namenta et terrena praesumerent.

XI. Revera ornare se et componere virgo debet. Nam quomodo sponso suo placere poterit, nisi com­ posita et ornata processerit? Ornetur plane, sed in­ terioribus ornamentis ;spiritualiter, non corporaliter componatur : quia Dominus non corporis, sed animæ decorem in illa desiderat. Ergo et tu quæcumque animam tuam diligi ethabitari a Christo concupiscis: omni eam diligentia componc, et spiritualibus in­ dumentis exorna. Nihil in ea indecorum, nihil fue­ dum appareat. Resplendeat auro justitiae, et gemmis refulgeat sanctitatis, ac pretiosissima pudicitiæ mar­ garita coruscet, et pietatis tunica vestiatur. Pro bysso et serico, castitatis et misericordiæ tunica ve­ stiatur et induatur, secudum quod scriptum est : Induite vos sicut elecli Zei, sancti, et dilecti, viscera misericordiæ, humilatatem, etc. (Col. III, 12). Nun deco­ rem cerussæ aut alterius pigmenti quærat, sed in­ nocentiæ simplicitatisque candorem habeat. Roseum verecundiæ colorem , et pudorcm ruboris, pudoris­ que possideat, cœlestis abluatur nitro doctrinac, et lavamentis spiritualibus emundetur. Nulla in ea ina­ litiæ, nulla delicti macula relinquatur : et ne quando malo redoleat odore peccati, unguento suavissimo sapientiæ et scientiae perfruatur. Hujusmodi Deus quærit ornamentum, et animam taliter compositam concupiscit.

XII. Memento te esse filiam, secundum quod ait: Audi, filia, ei vide. Sed et tu ipsa quotiescumque Deum patrem nominas, te Dei liliam esse testaris. Ergo si lilia Dei es, vide ne quid eorum facias, quæ Deo patri incongrua sint, sed age omnia quasi filia Dei. Cognosce quomodo hujus saeculi filiae hobilium se gerant, quibus assuescant moribus, quibusvc se disciplinis instituant. Tanta in quibusdam est vere­ cundia, tanta gravitas, tanta modestia, ut cætero­ rum hominum ritum intuitu humana; ingenuitatis ex- cedant, et ne quam honestis parentibus suis per lapsum suum infamiæ inurant notam, alteram sibi quodammodo inter homines consuetudinis fecere naturam. Et tu originem tuam res pice , genus in­ tuere, gloriam nobilitatis adverte : ac non hominis tantum esse, sed Dei filiam, ct divinai nativitatis nobilitatis decoratam. Ita te exhibe, ut in te cœlestis nativitas appareat, et ut divina ingenuitas clarescat : sit in te nova gravitas, lionestas admirabilis, et stupenda verccundia, mira patientia, virginalis in­ cessus, et veræ pudicitiæ habitus, sermo semper modestus, et suo in tempore proferendus : ut qui te viderit, admiretur, et dicat : Quæ est hoec nova in­ ter homines gravitas ? Quæ pudoris verecundia Quae honestatis modestia? Quæ maturitas sapientiae? Non est ista humana institutio, nec disciplina mor­ talis. Coeleste hic aliquid in corpore humano reful­ gel. Puto quod habitet in quibusdam hominibus Deus. Et cum te filiam Christii cognoverit, majore sruporc tenebitur, et cogitabit qualis istc Dominus sit, cujus talis ancilla est. Si vis ergo partem habere cum Christo, Christi tibi exemplo vivendum est: qui ab omni malitia et nequitia ita fuit extraneus, ut ne inimicis quidem vicem redderet, quin potius pro ipsis orabat. Nolo enim ut eas animas Christianas existimes esse, quae aut fratres, aut sororcs non dico oderunt, sed ctiam proximos toto corde con­ scientiæ coram Dei testimonio,non diligunt: cum Christiana Christi similitudine, inimicos etiam amare necesse habeat. Si sanctorum cupis habere consortium, a malitiæ et nequitiæ cogitatu pectus emunda. Nemo te circumveniat, nemo fallaci ser­ inone seducat: nonnisi sanctos et justos, et simpli­ ces, et innocentes , et puros coelestis aula suscipiet. Nullum apud Deum habet locuin malitia. Ab omni nequitia et dolo mundum necesse est esse, qui cupit regnarc cum Christo. Nihil tam contrarium, nihil lam exsecrabile Dco: quam aliquem odisse vel laedere velle. Nihil tam probabile, quam omnes amare. Quod Propheta prospiciens testatur dicens : Qui di­ ligitis Deum, odire malum (Psalm. XCIV, 10).

XIII. Vide ne aliquam humanam gloriam diligas : ne et tua inter eos poriio computetur, quibus dictum est: Quomodo vos potestis credere, gloriam ab invi­ cem quærentes (Joan. v, 44)? Et de quibus Propheta dicit : Auge eis mala , auge mala gloriosis lerre: ut confundamini a gloriatione vestra, et opprobrium fiatis in conspectu Dei. Nolo enim illas respicias, quae sacculi, non Domini sunt virgines : quæ propo­ siti sui et professionis immemores, gaudent in de­ liciis, in opibus delectantur, et corporeæ nobilitatis origine gloriantur. Qua; profecto si Dei filias se esse crederent, numquam post divinos natales nobilita­ tem admirarentur humanam, nec gloriarentur in quolibet patre honorato. Si patrem Deum se habere sentirent, nobilitatem carnis non amarent. Quid tibi in gcneris nobiliiate blandiris, et complaces ? Duos homines ab exordio fecit Deus, ex quibus totius hu­ mani generis silva descendit. Mundanam nobilitatem non naturae æquitas præstat, sed cupiditatis ambitio. Cer:c omnes per divini lavacri gratiam æquales effi­ cimur, ut nulla inter cos discretio esse possit, quos nativitas secunda generavit, per quam tam dives quam pauper, lam servus quam liber, tam nobilis quam ignobilis Dci efficitur filius, et terrena nobili­ tas splendore gloriæ coelestis adumbratur, et nus­ quam ornnino jam comparet: dum quae retro in sæ­ cularibus honoribus impares fuerant, coelestis et di­ vinæ gloriæ nobilitate restituuntur a qualiter. Nullus ibi jam ignobilitatis locus, nec degener quisquam esc, quem divinæ nativitatis ornat nobilitas : nisi apud illos qui non putant humanis coelestia praepo­ nenda. Aut si putant, quam vanum est ut sese illis in minoribus præferant, quos sibi in majoribus pa­ res esse sentiunt? et quasi infra se positos in terra existiment, quos sibi in coelestibus aequales credide­ runt? Tu autem quæ Christi, non sæculi virgo es, omnem præsentis vitæ gloriam fuge, ut omne quod in futuro promittitur consequaris. Contentionum verba et animositatis causas evita. Discordiarum quoque et litium occasiones subterfuge. Nam si, juxta Apo­ sto!! doctrinam, servum Dei litigare non decet (II Tim. II, 24), quanto magisancillam Dei non expe­ dit? Cujus quo verecundior est sexus, animus de­ bet esse modestior.

XIV. Linguam a maliloquio cohibe: et ori tuo legis frenos impone : ut tunc si forte loquaris, quando tacere peccatum sit, caveas ne quid quod in reprehensionem veniat, dicas : Lapis emissus cst sermo prolatus. Quapropter diu antequam profera­ tur, cogitandus est. Beata quippe labia sunt, quæ numquam quod revocare velint, emittunt. Pudicae mentis debet etiam sermo esse pudicus, qui ædificet semper magis, quam aliquem destruat audientem , secundum hoc quod Apostolus praecipit, dicens : Omnis sermo malus de ore vestro non procedat, sed si quis bonus est ad (edificationem fidei, ut det gratiam audientibus (Ephes. Iv, 29). Pretiosa Deo lingua est, quæ non nisi in divinis rebus novit verba construere: et sanctum est os, unde coelestia semper eloquia proferuntur. Absentium obtrectatores, quasi ma­ lignos Scripturos auctoritate deterre. Quia etiam hoc inter perfecti virtutes hominis Propheta commemo­ rat. Si ante conspectum justi malignus ad nihilum deducatur, qui contra proximum non probanda pro­ tulerit, non licet tibi alterius vituperationem pa­ tienter audire, qui nec ab aliis CI tas recipi tuam. Injustum quippe est, quidquid contra Christi Evan­ gelium venit, si alteri quod tibi ab alio fieri moles­ tum est, patiaris inferri. Linguam semper tuam de bonis loqui assuesce, et auditum tuum magis ad bo. norum laudem, quam ad malorum vituperationem accommoda. Vide ut omnia quæcumque bene facis, propter Deum facias, sciens ejus rei tantum te a Do­ mino recepturam esse mercedem, qnam ejus timo­ ris et amoris causa perfeceris. Sancta magis esse quam videri stude, quia nihil prodest æstimari quod non sis : et duplicis peccati reatus est, non habere quod creditur, et quod non habeas, simulare.

XV. In jejuniis magis quam in epulis delectare, iI.. lius vidu:e memor, quae non discedebat de Templo , Deo serviens jejuniis et orationibus die ac nocte. Et si vidua quidem Judaea talis erat, qualem nunc vir­ ginem decet esse Christi? Divinae magis lectionis con­ vivium dilige, spiritualibus te satiari dapibus concu­ pisce. Illos potius require cibos, quibus anima magis quam corpus reficiatur. Carnis et vini species, quasi caloris fomenta, et Jihidinis incitamenta fuge. Et tunc si forte vino uteris exiguo, cum stomachi dolo. re nimio corporis compellit infirmitas , iracundiam vince, animositatem cohibe. Quidquid illud est, quod post factam pœnitentiam ruborem ipgerit proxim. ut criminis abominationem devita. Satis tranquillam, salis quictam esse convenit montem, et ab omni per­ turbatione furoris alienam, quæ Dei habitaculum esse desiderat, qui per Prophetam testatur, dicens: Super quem alium requiescam, nisi super humilem et trementem sermones meos? (Isa. LXVI, 2.) Omnium operum et eogitationum tuarum speculatorem Deum crede, et cave ne quid quod divinis oculis indignum sit, autopereris, aut cogites. Cum orationem celebrare desideras, talem te exhibe , quasi quae sis cum Deo locutura. Quando psalmum dicis, cujus verba loqua­ ris, agnosce : et in compunctione magis cordis quam in tinnulae vocis dulcedine delectare. Lacrymas enim psallentis Deus magis quam vocis gratiam appro­ bat. Sicut Propheta dicit: Servile Domino in timore , et exaultale ei cum tremore (Psal. II, 41). Ubi timor et tremor est, ibi non vocis elatio, sed animus flebilis cst, et lacrymosa dejectio. Omnibus actibus luis, di­ ligentiam adhibe, quia scriptum est: Maledictus ho­ mo qui facit opus Dei negligenler.

XVI. Crescat libi cum annis gratia, crescat cum ætate justitia, et fides eo perfectior videatur esse, quo senior est. Quia Dominus noster Jesus Christus , qui nobis exemplum vivendi reliquit, proficiebat, non xtate tantum corporca, sed sapientia et gratia spirituali coram Deo et hominibus. Omne tempus, in qun tc non meliorem senseris, hoc æstima perdidisse. Coeptum virginitatis propositum ad finem usquc con­ serva, quia non inchoasse tantum, sed perfecisse vir­ tus est. Sicut in Evangelio Dominus ait: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ( Matth. x, 22). Cave ergo, ne cui concupiscendi occasionem tribuas, quia sponsus tuus Deus zelans est. Crimino­ sior est enim adultera Christi quam mariti. Unde pulchre Romana Ecclesia, apostolico sine dubio, cu­ jus sedem obtinet, spiritu animata, tam severam nu­ per de hujusmodi sententiam statuit, ut vix vel pre­ nitentia dignam judicaret, quae sanctificatum Deo corpus libidinosa coinquinatione violasset. Esto ergo vivendi omnibus forma,esto exemplum,præcede et in actu quos in caslitatis sanctificatione præcurris. Vir­ pinem te in omnibus exhibe, nihil corruptionis obji­ ciatur capiti tuo, cujus corpus integrum est, ut et tua sit inviolabilis conversatio. Et quoniam sicut in exordio epistolae præfati sumus , te Dei sacrificium factam , quod utique sanctificationem suam etiam aliis impertit, et quisquis ex eo digne sumpserit, sanctificationis et ipse sit particeps. Ita ergo per te, quasi per vivam [Al. divinam] hostiam sanctificentur cæteræ, cum quibus tc ita in omnibus exbibeas, ut quisquis vitam tuam, aut visu, aut auditu contigerit, franctificationis vim sentiat, et tantum sibi inlelli­ gat gratiae ex tua conversationc transfundi : ut dum te imitari concupiscit, Dei sacrificio et ipse sit dignus.

Habetur longo auctius assumento , etiam apud Au­ gustinum in appendice Tomi ,octavi sub titulo De essentia Diviuilatis. Sect et aliis multis auctoribus, Ambrosio, An- selmo, et Bonaventura, æque falso tributum fuisse, ell. Augustini operum editores monent. Ad hæc varie inscri­ bi : apud Anselmum, Dc vestimentis, et membris, et actibus Deo tributis : apud Bonaventuram, De essen­ tia et invisibilitate, et immensitate Dei: in mss. Va­ ticano et Victorino sub Augustini nomine, De essentia Divinitatis, et de invisibilitate, atque incommutabi­ litate Dei. Priorem denique et maximam pariem libri ex Eucherii Lugdunensis opere, de formulis spiritualis intelligentiæ, sumptam continere totum caput ejusdem operis primum, quod est de divinis nomimbus : Noa in Ambrosianœ Bibliothecæ veteri nil. A littera, et nu­ mero 48 prœnotato inscriptum invenimus, Sententia S. Hieronymi de essentia divinitatis Dci, et invisibili­ tate, atque immensitate ejus. Verissime autem obser­ vatum Erasmo, nihil in hoc esse nec sermonis. nec cru­ ditionis, nec pecloris, quod Hieronymum resipiat.

(rum ad hanc explanationem , quæ Pelag i vulgo habetur, refutandam. eam pene totam excripserit S. Augustinus in libro de Gratia Christi, tom. X, ibi videsis.)

Ut hac Hieronymo tribueretur, illud in causa fuerit, quod ipse epistola tn nostra recensione 17 in fine de se ait : De lide autem quod dignatus es scribere, sancto Cyrillo dedi conscriptam Fidem. Qui sic non credit, alienus a Christo cst. Verum illa Fides circu tres hypostases versabatur : de qua conlroversia in supposi­ tina ista Explanatione nullum est verbum. Ad hæc stylus, resque ipsa clamat, Hieronymi hunc non este : immo esae recentis auctoris, ratio qua mysteria expli­ cantur, omnino persuadet.

I. Credimus in unum Deum Patrem omnipoten­ tem, omnium visibilium et invisibilium Creatorem : et in unum Dominum nostrum Jesum Christum Fi­ lium ejus , natum de substantia Dei Patris, quod Græce dicitur όμοούσιον, Deum de Den, lumen de lu- mine, Deum verum de Deo vero, natum, non factum, sicut liaretici dicunt : pcr quem omnia visibilia, et invisibilia facta sunt, tam in coelis quam in terra : qui propter nos homines et nostram salutcm incar­ natus, bomo factus, passus, resurrexit tertia die, ascendit in cælos, venturus inde judicare vivos et mortuos : et in Spiritum sanctum, qui de Patre processit proprie, et Deus est verus sicut Filius. Hos autem qui dicunt, erat tempus quando non erat Fi­ lius natus, et priusquain nascerctur, non erat, aut quod ex nihilo factus sit, aul natus sit, aut mutabi­ lem, aut convertibilem Filium Dei dicunt esse : hos anathematizat Catholica et Apostolica Ecclesia : quod fides invisibilium rerum est, non visibilium. Unde Ariani Salvatorem videntes in carne, putave­ runt ejus divinitatem talem esse qualem et carnem, passibilem, et mutabilem, convertibilem, compre­ hensibilem, et quasi formidantem, et quasi nescien­ tem omnia, et proficientem xtate et sapientia, et nibil facientem ex se, et subjectum, et orantem ad Patrem, et gratias agentem, et edentem, et patien­ tem, et lacrymantem, et gementem, et quicscentem. £t postremo quæ sunt creaturae propria. hæc carni crcalx Salvatoris ascribenda sunt utique, non divi­ nitati, quia dicitur in Scriptura Deus et homo. Quia ergo propter nos et homo dicitur, non debcmus quæ sunt carnis Dco ascribere, et quæ sunt Dei, carnis :estimare propria.Si quid igitur minus, aut inaequale, ant impotens dicitur in Scriptura, aut subjectum, aut bumile, carnis ejus est assumptæ. Qnia vero na­ lus cst de carne, et quia cum bominibus triginta et plus annos conversatus cst, ct vere habebat pati : et idco ct verus homo propter carnem accipitur, et ve­ rus Deus incarnatus est, in carne passus natura pas­ sibili, non deitatis. Hæc cnim quae pati debuerat caro hominis transgressoris, pro hominibus pati dignatus est Deus per carnem passibilcm : ut et divinitatis ejus inenarrandam polentiam in re visibili praedic­ tam sentiamus : et bonitatis ejus divitias, id cst, per passionem, remissionem peccatorum credentes in eum consequamur.

II. Quale esi igitur malum hoc, ut audeat quis gra­ tiam Domini nostri Jesu Christi, quam pro nobis te­ cit se humilians, ut nos exaltemur, humanis sensibus et voce hæretica, non solum non intelligere, insuper etiam periculosis blasphemiis, et ad irritum eam adducere, atque ultro ci adversari, dicenle Scriptu­ ra: Scitote enim gratiam Domini nostri Jesu Christi, quoniam dives cum esset, propter nos pauper factus est, ut nos ejus paupertate divites existamus (II Cor. VIII, 9)? Absit igitur in Filio Dci aliquid plus minus­ ve, aut in loco, aut in potentia aut in scientia, aut in æqualitate, aut in tempore, aut in subjectione cum dicitur, hæc ut diviuitati ejus, non carni ascriban­ tur. Si euim plus minusvc aut tale aliquid invenitur, excepto hoc, quod genuit Pater Filium, et excepto hoc, quod Filius non a semetipso natus est, sed de Patre natus est proprie, non in tempore, sed sem­ per. non aliunde, sed de sua substantia : forn se- cundum verbum eorum, aut invidens, aut impotens Pater putatur, insuper eliam et temporalis agnosci­ tur. Et cuin aperte hoc vetet Scriptura et exsecretur: quomodo temporalem Deum, quemadmodum Genti­ les venerantur, ipsi etiam similiter adorant? Nam si temporalis est, nec verus potest esse : et si non vc­ rus, nec potens omnia. Et quid jam huic tali Deo credendum est, qui erat aliquando, quando non erat, et ex nihilo natus cst, dicente Scriptura : Si audie­ fis me, Israel, non erit in le Deus recens ( Psal. LXXX,9)? Si ergo Deus recens, non debet verus credi. Si au­ tem sempiternus : quippe hic sempiternus Deus erat, qui loquebatur in omnibus sanctis, et legem dedit Moysi in munte Sina, et omnia potens, et omnia sciens, et Adæ in paradiso visus est, et in praedesti­ natione carnali futura enuntians ei, et cum Jacob luctatus est : et quemadmodum humana fragilitas capere poterat, condescendens infirmitatibus om­ nium, diversorum genera approbat, aliis in gloria, timoris omnium causa, aliis in humilitate, eminentis ejus bonitatis agnoscendae. Si ergo sempiternus Fi­ lius de Patre est genitus, quippe et omnia sciens, omnia potens, ct omnia salvans, omnia continens, judicans, creans cum Patre semper et Spiritu sanc­ tu, accipe igitur quod creatura Deus verus non po­ test esse, neque crcatura creaturam salvare, dicente Scriptura : Et coluerunt, et servierunt creaturæ potius quam Creatori, qui est benedictus Deus in sœcula (Rom. I, 25). Vides igilur, quod paganitatis est hoc magis quam Christianitatis? Et quod non tempore est na­ tus, sed semper natus erat de Patre, dicit Apostolus beatus : Invisibilia enim ejus a creatura mundi per ea quæ facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque ejus virtus et divinitas (Ibid., 20). | Vides igi­ tur, quod Christus Filius Dei est, non temporalis, sed sempiternus? Quod de substantia divina Patris natus cst semper, ipse ait Salvator in Evangelio: Quod nasciMur de carne, caro est: et quod nasciMur de Spiritu, Spiritus est, quoniam Deus Spiritus est (Joan. III, 6). Et quod verus est Filius Dei, dicit Scriptura: Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. I, 9). Et iterum ipse Evangelista beatus Joannes : Ilic est Jesus Chri­ stus Deus verus. Et quod semper erat, ait ipse : In principio erat Verbum et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 4). Et quod omnipotens est Filius omnium creator, ait ipse Evangelista bea­ tus : Omnia per ipsum facta sunt. Si ergo omnia per ipsum facta sunt, visibilia et invisibilia : quomodo dicit ante passionem Salvator, quod de die et hora nemo novit. neque angeli cælorum, neque filius homi­ nis nisi Pater? Attendens igitur vides, quod propter utilitatem hominum, dixit se nescientem præfini­ tionem, ne negligentiores efficiantur homines. Nam et humilitatis suse causa hoc dixit propter carnem passibilem, quia quasi homo hominibus videbatur, et causa utilitatis omnium tacuit: res quidem geren­ das in sæculo annuntians atque enumerans, diem au­ tem et horam non eisapcriens.Quodergopro utilitate I nostra tacuit, et se humiliavit, nou debemus ultro ei esse ingrati : et non solum non intelligentes, insupcr etiam Judaico more, et hominem æstimantes, ejus­ dem ætatis et ignorantiae et impotentiae particinem judicantes quomodo Judaei. Quod non divinitas natu­ raliter patiebatur, sed caro, ipse ostendit Judæis, dicens : Solvite hoc templum, et in tribus diebus ego suscitalo illud (Joan. II, i9). Et cui hoc dubium est, quod Deus hoc dicebat, id est, Filius Dei aeternus, Verbum vivens P.uris, cl sapientia Dei. et virtus Dei æterna ct sempiterna, et imago Dci invisibilis, ab invisibili natus, non factus? Facta autem est caro et plasmata, in qua Deus crat, quam et indutus erat propter invisibilitatem ct impossibilitatem visionis nostræ. Neque enim intrinsecus erat solum, sed ex­ trinsecus et intrinsecus, et in coelis et in terra, et omnia continens Implensque omnia. Nihil ergo im­ perfectum in Filio Dei, nihil inæquale, nihil impo­ tens, nihil temporale, nihil incognitum : omnia vera, omnia possibilia, omnia ingentia, omnia æqualia Pa­ tri, dicente Salvatore : Nemo novit Filium nisi Pa­ ter : et nemo novit Patremniti Filius, et cui voluerit Filius revelare (Matth. XI, 27). Vides æqualitatem Filii ad Patrem ? Cum ergo Patrem novit Filius, in. enarrandum, et incomprehensum diem nescit et ho­ ram quam ipse fecit ? Absit a sensibus nostris hoc. Iterum ipse Salvator dicit: Da illis, Pater, ut hono­ rificent Filium sicut honorificant Patrem (Joan. vi, 23). Æqualis igitur Deo est Filius deitate, dicente Apostolo : Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est cum esset æqualis Deo, sed semetipsum cxiuanivir formam servi accipiens, humiliavit se usque ad mortem, mortem autem crucis (Phil. II, 6, 7). Vi­ des quod utrumque Scriptura non abneget in Filio Dei, et quod Dei est virtus olnnipotentis, omnia scientis, omnia complentis, omnia continentis, om­ nia habentis, omnia dantis, judicantis, salvantis, creantis : et quod creatoR naturae est, id est, carnis ejus, et patientis et plorantis, et quasi nescientis, et quasi non potentis omnia, quasi subjecti, et cætera huic similia? Non ergo debet esse confusio rerum, quamvis conjunctim res mortalis immortali Deo con­ juncta est propter nostram salutem ; et ita creditur et post passionern corporis, in quo apparuit in eo etiam permanens in perpetuum ; ut et illi qui cru­ cifixerunt eum aspiciant, et impassibilem suis con­ spectibus ejus naturae divinae per materiam conspici­ bilem contueantur, et judicium visibiliter terminetur, et mysterii secreta scientia reveletur, et potentiae ejus majestas et bonitas a cunctis hominibus cogno­ scatur.

III. Quid quod et Spiritum sanctum verum Deum invenimus in Scriptura, et de Patre proprie esse, et cum Patre et Filio semper, sed et regnare, et creare, et ubique esse, et salvare, et vivificare, et peccata dimittere, et omnia implere, et sanctificare, et ju­ dicare, et docere, et omnia scire, et inhabitare : et quemadmodum Filius Dei, ita et Spiritus sanctus, persona tertia sicut Filii et Patris? Tres enim per. sonæ sunt quibus credimus, vere æquales : divinae, uniusque substantiæ, id est, de Patre Filiu>, et Spi­ rituS sanctus proprie et vere de Patre Filioque pro­ cedit. Primum igitur accipe quod de Patre est pro­ prie Spiritus sanctus, dicente Scriptura : Verbo Do­ mini cœli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus corum ( Psalm. XXIII, 6). Et Salvator ait: Cum au­ tem venerit ParaclHus, Spiritus veritatis qui de Patre precedit, ille de meo accipiet, quoniam ipse me glori­ ficabit, et veniens annuntiabit vobis ( Joan. xv, 26 ). Et solvit statim interpretans Dominus, ostendens primum quidem quod persona sit Spiritus sanctus, dicens : Ille de meo accipiet. Et ut ne sicuti servum, aut creaturam, aut Patrem putemus, monstret Patri non imparem : solvit interpretans, et dicit: Ideo au­ tem vobis dtxi, quoniamille de meo accipiet : quia omnia quœ Patris sunt, mea sunt. Si Igitur ca quæ Patris, ea Filii suni, et omnia quæ Filii sunt, ca omnia Spirilus sancti sunt, nihil ergo in omnibus deest Filio, quod non attineat ad ejus potestatem, nihil qnod non ab eo factum sit, et ejus nutu ac moderamine non rcgatur. Cnm ergo omnia Filius habeat in potestate, in omnibus nihil ei deest. Ho­ rum igitur omnium habet potestatem et Spiritus sanctus, quorum et Filius. Sic enim dicit de Spiritu Salvator : Ille judicabit mundum el convincet, et do­ cebit de peccato et de justitia, et de judicio. De pec­ cato quidem, quod non crediderunt in me : de justitia autem,quoniam vado ad Patrem meum : de judicio au- tem , quod princeps hujus mundi jam judicatus eat ( Joan. xvi, 8 seqq.). rides igitur quod Spiritus sanctus annuntiat Filium, et docet de Filio : et Fi­ litis de Patre et Spiritu sancto : et Spiritus sanctus docet de Patre et de Filio? Trinitas igitur quia vera est, inenarranda est, invisibilis est, omniputens est, sese praedicat, sese annuntiat dignanter omni crea­ turæ, visibili et invisibili, non valenti dignanter, aut narrare, aut mirari, aut comprehendere, aut investi­ gare, aut quemadmodum est humanis eam sensibas occupare. Constat igitur infirmari hominem, sanctæ venerandique Trinitatis in enarranda gloria, ma­ jestate, aut potentia. Hujus igitur vim Trinitatis narratio gloria; si excedit, quanto magis frustra­ buntur, qui audent inter Patrem et Filium, et Spi­ ritum sanctum, aut locum, aut tempus, aut aliquam causam humanam ponere : qui non solum quid sit Deus non intellexerunt : sed nec etiam quid sit homo attendere potuerunt? Nihil ergo in Trinitate subita­ neum, nihil nuperrimum, nihil temporale, nihil impotens, nihil minus, nihil inæquale : Trinitas ve­ neranda, deprecanda, Trinitas inenarranda, investi­ ganda, incomprehendenda. Et quod invisibilium re­ rum fides est, nobis dicit Apostolus : Est autem fides sperandarum substantia, rerum invisibilium examina­ trix ( Heb. xi, 1 ). In hac enim testimonium merue­ runt seniores. Et iterum in Evangelio : Deum nemo vidit umquam. Et iterum : Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis unde veniat, et quo radat (Joan. I, i8; III, 8). Quod Dens est Spiritus, dicit beatus Petrus apostolus : Ut quid mentitus es Spiri­ tui sancto, Anania? Non es mentitus hominibus, sed Deo ( Act. v, 4, 5 ). Non dixit Patri et Filio, sed Spiritui sancto. Vides igitur quod Deus est Spiritus sanctus. Et quod ubique est, dicit sanctus Propheta : Quo fugiam a spiritu tuo, Domine? aut a facie tua quo vadam (Psalm. CXXXVIII, 7)? Et quod omnia complet Spiritus sicut Filius, ait Propheta : Spiritus Domini replevit orbem terrarum (Sap. xv,7).Et ita in Actis aposlolorum : Hœc dicit Spiritus jubens : Se­ parate mihi Barnabam et Paulum in opus ad quod vocavi eos mittere ( Actor. XIII, 2). Et iterum Apostoli: Placuit Spiritui Sancto, et nobis (Actor. xv, 28). Et in libro Regnorum dicit Deus in Judæos i Regnave- runt non per me, neque per spiritum meum (Ose. VIII,4). Et in Prophetis ita Dominus : Israel concitavit spiri­ tum Domini (Isa. LIII, 10). Et quod habitet in ho­ mine Spiritus Sanctus quomodo Filius, dicit Aposto­ lus : Quoniam membra vestra templum sunt Spiritus sancti qui habitat in vobis. Et iterum : Nescitis quo- uiam templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in tio- bis ( I Cor. VI, 19)? Et quod Omma noverit Spiritus, dicit sanctus Apostolus ita : Alii datur per spiritum verbum sapientiœ, alii verbum scietUiæ in eodem spl- ritu, alii fides, alii linguarum genera, alii interprela- tiones in eodem spiritu, alii gubernatio. Hœc autem omnia operatur unus atque idem spiritus, dividens om­ nibus sicut vult (t Cor. XII, 7, seqq.). Non dixit, sicut jubetur, sed sicut vult, ostendens non crealu- ram, sed vecrum Deum Spiritum de Dco esse, et omnia posse sicut Filium. Unde ait statim Aposto­ lus : Quemadmodum nemo novit hominum quœ suntin homine, nisi spiritus hominis gai est in eo : sic et quœ sunt Dei nemo novit, nisi spiritus gui de Deo est. Spi­ ritus enim Dei perscrutatur etiam atta Dei. Vides, quemadmodum omnia scicntem Spiritum sanctum, et omnia potentem, et ubique esse, et omhia creasse, et omnia salvare, sancta nobis Scriptura annuntiat. Unde et Salvator in Evangelio, blasphemiam Spiri­ tus sancti, neque hie, neque in futuro hominibus statuit dimittendam, dicens : Idco dico vobis, quod omnis blasphemia, et omne peccatum dimittetur homi­ nibus : blasphemia autem Spiritus salZet;, neque hic, neque in futuro hominibus dimittetur Matth. XII, 31): non utique blasphemiam dicebant aliam Spiritus sancti Judaei, nisi boc quod Deus non erat, aut de Deo proprie non est. Nam invenimus quoniam Ju- daci non audent denegare spiritum : sed in Scriptu. ris sicubi legentes, aut creaturam accipiunt, sicut Angelum, aut ip5um Patrem existimant, et tertiam personam accipiunt, aut compositum arbitrantur Dcum Patrem, cum sit propriæ naturae Spiritus Pa­ ter. Ex his etiam spiritum alterum putant eum con­ sistere et Verbn, cum sit huc magis rei compositi- tiæ et realis, quam veræ, divinae, incorporeæ sim- plicisque. Solct a Judæis hoc sic intelligi, et a paganis intenhun. Nobis igitur unus Pater, et unus Filius ejus verus Deus, et unus Spiritus sanctus ve­ rus Deus : et hi tres unum sunt, una divinitas, et potentia, et regnum. Sunt autem tres personæ, non dux, non una, non secundum revelationem, aut collectionem, aut confusionem, sed semper manen- tibus personis divinis. Harum fides datur in hap- tismo, ab liis et remissio datur peccati, et vita aeterna sine aliqua dubitatione speratur. Huic Trinitati ere- dentes vere sancti et beati patriarchæ, prophetæ, apostoli, luarlyrcs, et martyrii gloriam merucrunt, et spem rim pcrennis adepti sunt, et regnum coelo­ rum hæreditatione non ambigua sortiti sunt.

Auctor circa annum trecentesimum octavum scribebat, quod manifestumexhisdebet esse sub finem epistolœ :: Necdum annus completus est, qno Gratianum, prodente exercita suo, ante captivitas, dehinc miserabilior oppressit , interius. Visus autem est doctis critics, et cum pri- mis Erasmo, Hieronymi stylum œmulatus, ut pote qui ex hujus epistolis ad Heliodorum ac cœtoros, senten- tias quasdam et verba sublegerit. Mihi non imitatus modo, aut anxio,quod fieri amat,Hieronymum vesti- gio secutus, sed ipsum ferme videtur Hieronymia- num ingenium, ac salivam töta orationis serie, con­ textuque sententiarum referre. Verum hoc est ipsum, quod me magis movet;si enim recte temporum ratio- nes inimus, nondum erat anno 378, ex Hieronymianis scriptionibus tam bene conformando stylo exemplum, neque adeo ipsa dudum laudata epistola ad Heliodo- rum satis erat, qua cum si prœsentem ad prœsidum componas, magis argumenti similitudine, et Scriptoris ingenio perspicies convenire, quam sublectis ex illa verbis aut sententiis : quarum etiam splendidiores non- nullœ in ea œque atque ista ex Tertulliani libro ad Martyres videri possunt delibatœ. Porro autem ex aliis Hieronymi scriptis, quœ posteriorum sunttemporum, noster quœ paria habet, mutuo tamen accepisse non potest. Ejusmodi est,ut unum atque alterum expresse laudem,quod ait Hieronymus epist. 29, ad Marceilam, quœ anni est 384, ut si quid forte nescimus sine teste, sine judice in fida aure moriatur : quod noster sub finem cap. I. totidem fere verbis habet. Tum illu­ strius epist. 128, ad Gaudentium, post annos triginta- quinque, seu 413 data : In Domini sacrificiis mel non offertur, ceraque contempta, quæ mellishospitium est, oleum accenditur in templo Dei, quod de ama­ ritudine exprimitur olivarum : quœ, ut alia multa quœ prœtermittimus, ita noster expressit, ut cum cerium sit ex iis locis desumi non potuisse, duœ unius ejus­ demque auctoris epiatolœ, si ex hoc licet uno argu- mento judicare, videantur.

At non ideo genuinum hunc quoque esse Hieronymi fetum pronuntio : dicam hac de re latius in prœfa- tione: Scias interim ab his verbis : Pelicani cum suos a serpente filios occisos, etc., quœ interposito spatio sejunximus, non ut Erasmus putabat ab illis, itaque Placentiam te remitto,alterius auctoris, qui, de natu- ris animantium scripserit, esse άποσπασμάτιον, sane nec doctum,nec ad rem quidquam pertinens, et quod videtur errore eorum, qui concinnant codicum paginas, ut alias usuvenit, temere subjunctum.

I. Nulla res (velDs inquit Comicus) tant facilis esi, quin difficilis fiat, si invitus facias. Quod si ille rem facilem difficulter fieri invito animo putavit, quid me facere posse existimas in re maxima, et nullius Dm- quam edisserta eloquentia? Nam quicumque voluc- runt de laudibus Cerei dicere, plenisque, ut aiunt, ventis ingenii sui intendere vela , et quasi quædam pelagi alta penetrantes, vicina abscondere littora : statim in orationis foribus retinet oratorum clamor, florum , pratorumque descriptio , et in modum so- nautis aurae molliter verba cadentia, dum describun- tur apes , quod sine coitu generantur et generant, quod solae a concubitu liberæ, natos ore legunt, arte componunt, et quadam ratione vitali , animas apiculis, non de suo inserunt. Præterea Virgilii totus Georgicorum liber profertur in medium, rex advo- lans agmen inducit, tantoque strepitu diversa nar- rantur munia, ut militaribus castris interesse te credas. Sed cum hæc audieris. ssive legeris , laudabis oratoris eloquentiam. Et ut breviter signem , puto . te Quintiliani controversiæ recordari, in qua pauper causatur , dolens ob interitum apum , flores ab im­ potentissimo divite venenatos. Esto hæc jucunda sint, et aurem composito pede mulceant, quid ad diaconum [ Al. tacet quid ad diaconum ], quid ad Ecclesiæ sacramenta , quid ad tempus Paschae quo agnus occiditur, cum accinctis lumbis carnes cum ossibus devorantur : cum tacente episcopo, et pres­ byteris in plebeium quodammodo cultum redactis, Levita loquitur, docetque quod pene non didicit : et festivissimo prædicans tempore , toto dehinc anno justitium vocis ejus indicitur? Videsne quam grandia sint? intelligis te difficilia postulare.ln eodem quippe momento et praedicanda conscribere , et cur ita præ- dicata sint docere, omnium difficilimum est. Nam illud pene me praeteriit, quod divinis magis quam humanis vocibus disserendum est. Lege Pentateu­ chum , Instrumentum percurre vetus : nusquam in Dei eacrificiis mella , nusquam cerae usum♦ sed tu­ cernarum lumina , et oleo fotos videbis igniculos. Quid causer de veteri Testamento? Novos percurre libros. Hi, ut opinor, sunt Evangelia quatuor, apo­ stolorum Actus, Epistolae, Joannis Apocalypsis. Nihil praeter ista; numquid alitubi cereus? Nonne in fino [At. fide] Evangelii detonantis inter septem cande­ labra et lucernas aureas, sponsus revelatur incedens? Ad haec respondebis: Et ego a te fieri idcirco postu­ lavi, quia scivi esse difficile quod petebam. Leviter omnis solvitur quæstio, et par pari refertur senten­ tia. Et ego me idcirco facere debere non putabo, ' quia rem difficillimam postulasti : attamen ne te causando differam , si coram pariter fuerimus, au­ dies universa quae sentiam : ut si quid forte nesci­ mus, in tua aure moriatur. Nam qui scribit, multos sumit judices : alius in alterius livet ac grassatur ingenium. lle si unus sermo defuerit, quasi clau­ dam oratiunculam diffugit. Alius si paululum se lo­ quentis cothurnus extulerit, non presbyterum lalrabit esse, sed rhetorem.

II. Itaque si vis te mihi boc obligari munere, Pla­ centinas delicias desere , sectare Abrahae habitum , relinque natale solum, spretisque urbibus ad deserta secede, ut possis orare cum Christo. Erit quidem durus et mucidus, et hordeaceus forte panis. ,Sed delicatum militem rex non amat. Jerusalem , quae similam et mel, et oleum manducavit, fornicationis arguitur : non quod mali sint cibi, quos paterna indulget clementia; sed quod mollis praeliator ad primam statim aciem concidat,et post umbram solem ferre non queat: post sudarium galeam oneri potius reputet, quam tutamini. Quod si exire cupienti mater obsistit in limine, loquere ei verbis Domini tui : Jlater et mea fratres mei hi sunt qui jaciunt volunta­ tem Patris mei, qui in ctelis eat. Si vernaculae , cum quibo nutritus es , flerc, et paterni ruris memoria, ipsius quoque domus anguli, et secreta retinere te coeperint, in quibus mutans volutatus es, lusisti puer, adolescentulus lascivisti: recordare omnes, qui nunc accolae eremi sunt, cœlestes'illos choros, per eosdem erupisse tramites , iisdem institisse vestigiis. Et ut longam orationem compendio brevicm ( epistola quippe librum redolere non debet) aut parva aut magna sunt, quae tibi deserenda suademus. Si parva , non difficile putes parva contemnere. Si magna, majora magnis praemia praeparantur. Sed dicis : Volo prius paternum rus vendere, et exiguis sumptibus congregatis , sive viaticum viae sternere v sive in pauperum me alimoniam præparare. Et hic Evangelicam audi sententiam : Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quæ habes , et da pauperibus, et veni, et sequere me (Matth. xix, 21). Plures jam anni sunt quod coepisti servire Deo. Mens Christum se­ quens non diu saeculi sustinet onus, nec se patitur > istiusmodi vinculis alligari. Quin potius timendum , ne dum occasio distribuendi patrimonii praetenditur, dum non vis rem majoris pretii minoris vendere, sit impedimentum in proposito tuo. Decem aliquid emptum est nummulis, vel unum libenter accipiim, dum me ad praelium festinantem nullae præpediant morae. Mathæus sedens ad teloneum audit: Sequere me (Matth. IX, 9). Numquid prius ratiocinia suppu­ tavit, et reversus domum suorum passus est lacry­ mas, praediorumque auctione sollicitus, nequaquam potuit Domini sequi vestigia , nisi mundi se prius onere liberaret ? me discipulus qui renuntiare na­ rentibus ante cupiebat, voce Salvatoris arguitur. Et certe multum est inter eum, cujus brevis ad domum recursus statim venturi reprehenditur , et te, qui tanto jam tempore, aut non vendis tua , quod cito potes facere, aut non contemnis : sed vides multa tibi impedimento esse ne facias.

III. Cum hæc legeris, ad asylum Romuli fugies , et Comoediae conscendens aram , verba Domini sæ­ vientis eludes. Diaconus, inquies t ecclesiam tuto deserere non possum : vereor ne incurram sacrile­ gium, si altaria derelinquam. Euge , meus, plus de te exacturus sum, si ad vitam monachi, clerici ali­ quid dignitatis accedit: si in apostolico stans ordine, quotidie Christi corpus pia plebi famulatione distri­ buis. Sed considera, obsecro, satis esse difficile lo­ cum Stephani implere vel Pauli, in angelico stare ministerio , et populos subjacentes cadenti desuper veste despicere. Pretiosum est margaritum, sed cito frangitur , fractumque non potest instaurari. Navis quamvis sit rudis, et solidis confixa clavis, tumentes fluctus labulaLa uon sentiant : cito tamen si peri­ culose navigat, perforatur : et licet plenis ventis lucrosius ad optata perveniat : tamcn magis secura sunt quæ tranquilla ; et ut apertius loquar, plus te quidem dicis habere mercedis, si in media urbe consistens, monachorum vitam victites. Hæc sunt vera quæ dicis, sed non tam facile explentur opere quam dicto. Ut enim caetera prætermittam, quae nos ab austeriore vita retrahunt, iliud inferam, ad cujus comparationem etiam quae dissimulaverim , immo timuerim dicere, intelliges. Alius harbam cædit æqualiter et hilaritatem frontis, nitenti desuper coma protegit. Tu si paululum, ut nos solemus facere rusticani , capillum usque ad cutem persequeris, risum praebebis omnibus. Quod si pulla fuerit tunica, etiam prætereuntium digitis denotaberis. Cave, in­ quam , ut non strictæ sint caligae ne crura non can­ deant. Nisi formosus fueris, sanctus esse non potcris. Aliquis invitat de optimatibus ad prandium , omnes votivis pergunt feriis: certe aut cundum tibi est, aut negandum. Si ieris , aut eisdem vesceris cibis , aut aliis. Si aliis , convivarum offendentur oculi. Si iisdem, perit abstinentia. Quod si ire nolueris, tunc miser in prandio comederis. Ad singulas quasque phialas et delibuta mellis vina potaheris. Alius in tuum vultum cavillabitur, ille incessum ridcbit, hic habitum. Et imitatores forsitan Judæorum : Nonne hic est, inquient, filius fabri ? Nonnle fratres ejus et sorores apud noa sunt (Matth. xm, 55)? Ego illum me­ mini ante tot ferme annos illud fecisse turpe, dixisse turpius. Alius furem clamabit et moechum , seque sceleris finget fuisse participem. Omnia pariter pran­ dia consonabunt, et in te temulentum convivium dissolvetur. Quod si vilibus abstinueris carnibus, et non crebro balneas frequentaveris, tunc fere per omnes columnas Manichæi tibi titulus ascribetur. Si volucrum edulium refutaveris, et tenellas columbas, crassosque turtures expetenti gutturi durior dominus denegaveris , sacrilegii crimen affigetur. Statimque aient : IIi sunt qui creatorem mundi contemnuut: iu usus nostros facta sunt omnia. Audivi, teste Do­ mino, non mentior, quemdam in suam gulam diser­ tum , cum me rumore cognovisset esculentioribus cibis abstinere; dixisse : Numquid porcellus idco factus est, ut togatus in senatu seutentiam diceret? Quo videlicet me stultitiæ condemnaret, qui putarem ea quae sunt in hominum usus creata , non sumere. Hæc et istiusmodi cum vitam in urbibus lacerent bonam, quid facies, frater, in medio? aut vitiis, aut anathemati colla submittes : id est , aut sectaberis quæ sunt adversa continentiae : aut si faccre no­ lucris , ipse damnaberis. Praetermitto crebras salu- Lationes, obsequia matronarum , variasque illece­ bras , quibus etiam rigidissimi emolliuntur animi , et sireneo cantu ad naufragia pertrahuntur : quod ad speciosas quasque formas oculus saepe invitus abstrahitur, quod aures obscoena dicta feriunt; nunc illud affirmo, quod etiamsi ista non essent, ad com­ parationem tam ingentis boni, minora deserere de­ bueras.

IV. Adde quod diaconus es, scd abscessu luo, ecclesiæ damna non seulient. Helias vixit in eremo. Heliseum Propbetaruln secutus est chorus. Pra-cur­ sor Domini Joannes nutritus in solitudine , ad hoc landen, descendit ad Jordanis ripas, ut populos ar­ gueret confluentes, et pharisaeos intelligens, clericos Judæorum generationes vipereas denotaret. Nuper Ægypti deserta vidisti : intuitus es angelicam fa­ miliam. Quanti ibi flores sunt? quam spiritualibus gemmis prata vernantia ? Vidisti serta , quibus Do­ minus coronatur, me tibi in pectere ignis exaestuet. Illa quotidie cogita, tracta, desidera , et quasi quodam carcere detentus exclama : 11 ea me , quia peregrinatio mea prolongata est ! Et in pa­ radisum mente conscendens, toties in terra non eris , quoties terram despexeris. Eadem nobis certe cum his qui habitant per deserta conditio est. iidem oculi, totidem manus. lisdem infirmita­ tibus, vel virtutibus subjacemus. Si te aquae potus vcxat, quanti nobiliores, non dicam vina nesciunt, et carnium ignorant cibos, sed infuso tantum legu­ inine sustentantur? Si balnearum te lavacra sollici­ tant, quanti principes civitatum, sive ob culpam pro­ priam, sive ob invidiam, ad insulas deportati, sine præmio fUturaque mercede absque balneis perse­ verant? Nemo id necessitate pati non potest, quod ; pro Deo voluntate pati detrectat. Habebis cellulam quæ te solum capiat. Immo non cris solus, angelica tecum turba versabitur. Tot socii, quot sancti. Lc­ ges Evangelium, confabulabitur tecum Jesus. Repli­ cabis apostolos vel prophetas. Nunquid poteris ta­ lem alium tuis sermonibus habere consortem ? Terra sumus, et cinis : et per omnia momenta de nostra salute suspensi, continuo in pu!vcrem dissolvcudi. Quid retrectamus de necessitate facere virtutem ? Certe quandoque moriendum est, et stercoribus plena vitalia, quæ nos quotidie nostræ commonent vilitatis, in similem putredinem omne secum trac­ tura sunt corpus. Quam cito mundi relinquamus an­ gustias , et si forte ob continentiam (quod tamen raro accidii) dolere stomachum, aestuare febribus coeperimus, perpetuae vitae januam morbum pUte­ mus, plenamque victoriam. Quia Scriptura do. cenle cognoscimus, nullum ante vitæ hujus finem plene beatum esse dicendum. Quanti in mediis opi­ bus, et inter infulas consulatus repentina morte sub­ tracti sunt? Nuper imperator Valentinianus, cum adversus Sarmatas, Quadosquc propter illyrii vasta- tionem in consistorio sa:vus infremeret, et totius gentis excidium rigidus minaretur, sanguine crutn­ pente discrepuil. Quid loquar ile fratre cjus, quem contra regale fastigium Thraciæ ignis absorbuit ? Necdum annus completus est, quo principem Gra- Uanum, prodente exercitu suo, ante foeda captivitas, dehinc miserabilior oppressit interitus. Et, ut ista taceam, etiam qui communi fine perierunt, post mortem pari cum omnibus conditione sociantur. Quotusquisque corum in die judicii minimo de mo­ nachis comparabilur? Sectemur saltem mulierculas, sexus nos doceat infirmior. Quantæ divitiis pariter et nobilitate pollentes (nolo enim vocabula dicere, ne adulari videar) relictis facultatibus, pignoribus­ que contemptis, id factu facile judicavorunt, quod tu proprio putasti timore diflicile? Id de cerci car­ inine disce. Illud libi de variis floribus lumen exor­ na. Esto et ipse apis. Debboræ victoriam imitare. Barach tecum Sisaram persequatur, et liberato Is­ rael, Judicum carmen ingemines, ut Christi mella componas. Si sic lampadem prarparas, sponso ve­ niente non dormies, cubiculum regis intrabis. Plura cum dicere velłem, et te mecum tati exhortatione retinere, subito nuntiatum eat, asellos esse conduc- tos, qui me Romam usque pertraherent. Itaque in­ vitus Placentiam te remitto, sub ea conditione quam nosti, ut quoties hæc tegeris, tibi scias esse quo pol­ licitus eSt veniendum.

a Pelicani cum suos a serPente filios occisos, mor­ tuos inveniunt, lugent, et se et sua latera percutiunt et sanguine excusso ad corpora mortuorum sic revi- viscunt, Aquila quando senuerit, gravantur ipsius pennæ et oculi, quæritque fontem, et erigit pennas, et colligit in se calorem, et sic oculi ejus sanantur : ct in fontem se ter mergit, et et ita ad juventutem redit. Phœnix avis est in India, et per quingentos annos de Libano implet se aromatibus, et sic nidif!- cat c sacerdoti Heliopolitano mense Famenoth, aut Farmuth. Implet aram sacerdos sarmentis, et ibi confert phœnix aromata, et electrum aræ imponit. Et primo solis ortu, phœnix quidem movet pennas, solis vero calore accendi tur electrum, et sic exurun- tur aromata, et ipsa phœnix incenditur. Crastino die de cinere gignitur vermis : secundo pennas ef. fert, tertio ad antiquam redit naturam, et sic ad sua loca rcvertilur. Anguis quando senuerit, perdit aspe­ ctum : et si voluerit redire ad juventutem, jeju- nat quadraginta diebus, ut laxetur pellis ejus : et sic angustum foramen inquirit) ut dum nititur exire inde, pellem senectutis dilnittat. Coluber ad biben- dum veniens, in aqua venenum deponit, nc cum ve- nenum aqua concretum occidal. d Nudum hominem i timel, vestitum persequitur, caput tamen snum ec- lat quando percutitur, ubi scit esse mortem suam. Serpens quidem si semel calamo percutiatur, nlori- tur : sin vero iterum percutiatur, confirmatur. Bru- mali tempore infirmior efficitur, et a soricibus de- vincitur. Igitur ante hiemem circa se colligit segetes, ut illis escam præbeal. Viperae per os coitum fa­ ciunt, masculi mortem contemnunt, sed femina in ipso coim, sive magna dulcedine exagitata, sive fu­ turi praescia periculi, dum absorbet semen, caput masculi abscindit, et sic cum occidit. Sed cum con- ceperit, viscera illius ab ipsis quos concepit, come- duutur, et sic matrem occidunt. Forluicæ quae nil portant, non rapiunt onera earum quae portant: sed cum deposuerint triticum, dividunt grana, timentes ne si fuerit pluvia, florescant. Vulpes si diu esurit, volutat se in pulvere, et fingit se mortuam. Ergo volatilia veniunt, et dum volunt illam comedere, co- meduntur. Vulpecula cum leporibus ludit, et sic il- los occidit. Panther pardo similis est, et est varii cOloris, et mitis. Si saturatus ruerit, tribus diebus dormit. Post tertium diem levat se et clamat, et sic odorem suavem emittit, et convocat omnes feras, quae odore ducuntur, et est omnibus feris amicus, praeter draconi et aspidi. Testudo marina, quae est grandis tamquam insula, dum emergit se de alto, ostendit se in ipso mari tamquam petram, nec se movet inde, quoadusque homines naves ligent. Et cun hæc senserit, trahit se in allum. Sed cum esu- rierit, aperit os, et bonum odorem reddit : ad quem caeteri pisces colliguntur. Perdix aliena ova cale- facit, perditis suis. Sed cum creverint pulli, ex nidn cvolant, et ad parentes suos redeunt, mentitum pa­ rentem omittentes. Perdices sibi insidiantur, et si afferant illos ad silvam qui eos habent, vocem emit­ tunt absconsi, et sic cæteri vcniunt, et Fetibus ca- pluntur : plus pedibus quam pennis fugiunt aucu- pantes. Et si ad hoc fuerit ut capiantur, similem sibi colore lapidem quærunt, et ibi se supinos po­ nunt. Vultur cum caeperit ova edere, primum de terra Indiæ e Instintium sumit, et est tamquam nUl, et intus habet aliquid quod movetur, et sonum red­ dit. Hoe sibi apponit : et multos quidem facit foetus, unus vero remanet Nam cum non habuerint escam, observant se dormientes, et comedunt se usque dum unus remaneat. Myrlnicoleon, ab ante leo, retro formica, de duabus feris nascitur. Esca vero ipsius in primis est lac matris, id est, formicæ. Nutritur enirn mater legumine tamquam formica.

Cognorrrinem huic librum scripsit Notvatianus, quod ex catalogo constat: nec porro defuere qui hunc ip- sum Novatiano tribuerent, quamqua non Manichææ modo, sed et Arianæ hæreseos mentio occurrat. Eras­ mus ait : Ut librum hunc fateor lactu non indignum, ita stylus, ut nihil sit aliud, evidentissime dectarat non esse scriptum ab Hieronumo. Insriptio variabat in exemplaribus : in aliis erat titulus ad Terentiam, in aliis ad Therasiam. Deinde in ipso volumine nulla fitultiis rei mentio, quæ pertineat vel ad eum qui scripsit, ved ad eos quibus scripsit: cum hujusmodi so- leat admiscere divus Hieronumus,præsertim in princi- pio et in fine. Postremo cum sit justum volumen, et de celebri argumento, tamen nusquam citatur ab Hiero- nymo, qui tamen illi mos est in cœteris. Si exstaret in- dex operum Tertulliani, fortassis inter illus lucubra- tiones reperiretur; nam plirasis ab illius sermone non abhorret.

I. Superiore epistola quam ex me consultatio ve­ stra deprompsit, quam et all Luum et sororis tuæ no- lUCri nisi, rationem circumcisionis rapide transcurri, a Nos isthæc, quæ continua serie suoerioriobus an- nectebantur cum nihil tamen ad ea pertinerent, dis- travimus. De Pelicano fabulam veteres plerique jac- tant etiam ineredibiliorem. b Vcrus lJieron. iri cap. Isai. XL : Crebro rlixinius, Aquilarum senectutem revivicere mutatione peunarum. His autem Pseudo-Hieronymi paria habet Eusta- this in Hexameron p. 27, ut alios omittam. c Emendandus locus, supplendusque ex vetere Lugdunensi Editione ita, et sic nidificat. Et indicat sacerdoti, ete. d Isidor. I. XII. Origin. e. 4:Fertur autem guorl serpens hominem nudum non sit ausus attingere. e Eadem fere ad verbum de vulture tradit Eusia- thius in Hexameron : qni nnn Instintium lapidem illum vncat, sed εὐτοϰίον, ex eo quod partus promo- vet. Alii ὠϰυτόϰον appellant : qui lapis ὰετίτης est, sive aquilmus. Hinc malin pro Instintium, quod no- men nihil est, aut Eutocium, aut Ocytocium hic quo- que rescribi. quoniam procinctus itineris mei, in quo confecta est, non solum ei limam nitoris, verum etiam per­ fectionem operis invidii, licet hie et illa terreant quae limantur. Quod si non placent polita, formidat animus cogitare quid judicii mereantur informia : quamquam ego illam nna ad judicum subsellia, sed ad faventium mihi coronam transmisi. Deniqne mea sementia non prodisset, nisi fuisset per vos de secreto verecundiæ, velut manu quadam charitatis educta. Sed quoniam jam illam meliorem facere non possum, placuit mihi, ut semel emissum repe- tens apud te verbum retractarem cujus conversatio circumcisionis est interpretatio, et vita tutius legis enarratio. Ex eo siquidem lex videtur obscura, quo­ niam rarus in quo conspicitur existit : Dei enim ver- bum vita est ł et nos aliter vivendo quam vita est, verbum Dei facimus obscurum. Quod si ea vita quæ solum vita est viveremus,enarratione lenis ejas opus non erat, quam facilius erat videre quam loqui : quandoquidem non in sermone est re­ gnum Dei, sed in virtute (I Cor. IV, 20). Nobis ergo ex abundanti licet apud te dissertare, quod didicimus in te, tibi prodere quod nobis vita tua præstitit, lie esset obscurum. Sed quid novnm loquimur, si aut tu quod locuturi sumus hoc vivis, aut si apud te quod in !e didicimus hoc loquimur : cum et memor eorum quae meminit munita non quærat, et doctus non ea quae jam callet inquirat?

II. Tu quidem, flia dileccissima, circumcisione vivis : mihi tamen propositum est illud tecum loqui, quare non in digito, non in aure, aliave corporis parte fiat circumcisio Judæorum, qu:e utique sine ratione esse diceretur, si a Deo inventa non esset. Nihil enim sine ratione tit per Deum : nihil casibus, ut gentes loquuntur, fortuitis, nihil denique fortunae in illo temeritati licet. Ipsi enim cæci sunt, qui illam putant habere aliquid potestatis. Deus autem, qui ipse ratio est, ut mihil non plena ratione formavit: ita nihil ab homine fieri sine ratione mandavit. Nam si elementa quæ cernimus tanta ratione digessit, ut terra hæc esset, super quam reliqua moverentur, ian- mobilis, ut aquarum venæ altioribus montibus con- derenlur, a quibus orta flumina dum pcr multa spatia decurrunt late, potandi usum per omnem nanum cursus sui animantibus exhiberent : ut ipsum mare aquis influentibus uon excrescat, sed ut velut venter quidam laticum aquas sitire vidcatur : ne vel fontibus in æternum mananlihus, rel flumini- bus sine fine currentibus , vel pluviis assidne ruen- tibus, perpetun terra diluvio tegeretur: ut coetum prætf r plenitudinem illam lucis in sole, nocturnis etiam sideribus radiaret, ne quod tempus egenum luminis haberemus. Si ergo hæc transitoria, ut ipse ait ; Cælum et terra transibunt (Matth. xxiv, 35), sic sapientia descripsit, ut aliter ea non potuisse esse credamus; quid homines ipsos, pro quibus haec nunc ita excogitavit, ordinavit, instituit, sine ratione forte vivero permisit : quorum adoptio est filiorum, et gloria, et testamenlum, et legislatio, et obsequium, et , promissa ? ex quibus etiam eat Christus secundum car­ nem, gui eat benedictus in sæcula. Absit ergo, ut a quibus etiam filium secundum hominem voluit oriri, cis non p!ena ratione conderet testamentum. Sed quoniam tam evidenter constat omnia ordinata per Deum plena essc rationis, ut assertore non egeant : videamus uude digressi sumus, quæ causa est, ut eam partem corporis, quæ secretior et occultior est, aut cam quae a Græcis rpojaL;, a nobis dicitur natura, ad circumcidendum Dominus elegerit : qni utique ob signum quo volebat famulos suos in Abrahæ se­ mine censcri, id potuisset eligere, quod in propatulo positum ab omnibus cerneretur, et alio nomine vo- cretur : ubi nec in signo obscuritas, nec confusio esset in nomine.

III. Sed utraque imago rationem habuIt geminæ veritatis : quam dun loquar impende patientiam, nt quæ circumcisionem illam in vita tua non esse cre­ debas, nunc vitam tuam in ilia circumcisione con- spicias. Ac primum de secretiori parte corporis quid figurabat, adverte. Illud sine dubio quod postmodum Dominus monstravit, ne justitiam nostram coram hominibus faceremus, sed in occulto coram eo solo, cui soli nibil occultum est, et quem solum remune- ratorem bonorum novhnus esse factorum, Nam hie nostra circumcisio non videtur : quoniam stultitiæ velamine velut veste tegitur mundiali : Nee sane a nohis magnopere desiderandum est, at contempla- tioni omnium circumcisio aperte subjaceat, nc mer­ ces operis pene cos sit, quos volumus hanc videre, dicente Domino : Amen dico vobis, receperunt merce­ dem suam (Matth. VI, 2) : sed ita modeste, ita vere- cunde habenda est, et velanda juxta eam imaginem, quam abundantiori honore vestimus, ut videntes eam non videant, sed quærentes rimantesque intus nos juxta Apostolum, quos seductores putant, veraces esse fateantur: quos nihil habere credebant, omnia possidere cognoscant : quos mori judicabant, vivere in æternum testentur (1 Cor. vi, 9). Hæc est gloria circumcisionis ocrutlæ : hæc partis verecundae illis ad videndum, nobis in nostro colpore non verendæ: hoc testimonium gloriosum cum conversi amare cu­ piunt, quos odisse gaudebant. Unde non in carne palam, sed in occulto cordis Judæi esse debemus, non littera, sed spiritu. Nam littera oculis subjacet nostris : spiritus nobis carnalem refugit aspectum: ut laus juxta Apostolum ex Deo, non ex hominibus acquiratur : vereamur autem audire a Domino : Po- pubes hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a nle (Matth. xv, 8). Juxta illum qui quod pertinebat ad labia, magistrum bonum de bono quæsiturus ap­ pellat : cui vetus lex, id est, carnalis circumcisio velut in superficie posita recitatur, quam se cam- plesse testatus, ubi quod ad circumcisionem cordis pertinebat audivit : Vende omnia quæ habes, et se­ quere me (Matth. XIX, 21) : tristis abscessit, miser prorsus, qui sequi noluit quem bonum ignorare non potuit. Interius ergo illud est signaculum præfigura­ tum, quod in invisibili mente nostra, ab illo invisi- bili nostro Deo videtur, ut non cum a quo invocetur < audiret, sed eum a quo crederetur attendere. Oculi enim Domini super justos (Psalm. XXXIII, i 6), si ad justitiam corde credatur. Verum autem nos credere toto corde mentimur, si ab hominibus accipimus honorem. Accipimus enim ab hominibus honorem, si eleemosunas nostras tuba populo prædicatura præcedat , quas nec per officium ministrandi dexte­ ram cmn sonistra communicare concessum esL Acci- pilus ab hominibus honorem, si jejunia nostra et abstinentia ciborum, populi oculis (rarlior mentitæ infirmitatis commendet incessus, et favorem vulgi tristi vultu advocatus pallor acquirat : si vero ad formam lætitiæ vultus erectus, lavacris etiam sere- natur : si caput ad imaginem festivitatis inungitur, ut soli Deo jejunia nostra commendantes, possimus dicere : Voluntarie sacrificamus tibi, Domine (Psalm. LIII,8). Vides,filia, nempe quod vivis. et conversa­ tionem tuam secretæillius circumcisionis agnoscis : furis egena, intus larga : furis sine lege, iutus sub lege : populi oculis publicum vitando convivium, vocatorum sensu autem Evangelistæ sociando me­ ritum.

IV. Sed ad veram ipsam vitam aliquando venia­ mus, id est, ad Dominum nostrum Jesum Christum : videamus an tale aliquid docuit et fecit, quoniam quod factum est ili illo vita crat (Joan. I, 4) : si et ipse circumcisionem veluti in occulta parte corporis ope­ ratus, voluit ab hominibus, et ea quae faciebat, et illo quis esset agnosci. Ac primum post cœlestem illam ductrinam de monte descendens, populorum se admirantium stipatus agminibus, leprosi hominis sordes emaculans (Matth. VIII, 1) , pro salutis tantae beneficio, nun laudem , non celebritatem communi hominum more desiderat : sud sibi sali quid esset eunscius, majorum non indiget testimonio. Jubet illum nemini narrare suam virtutem : secretum quo­ que divinæ Majestatis, quod mysterium Incarnationis occuluit , ab eo qui sanatus fucrat, vult sileri : lie gloriam quasi homo quærereviuerclur, quam alio more et mystica ratione suscepit. Nam ut se ostendat sacerdoti, et munus Deoofferat, imperavit : et hoc munus, quod præcepit Moyses in testimonium illis, ut dum tacet quod quasi lilius hom inis imperavit, legis potius mandata quam Moysi Deus ipse dedit, efficiat : ut cl dum hominem quem in carne viderat laudare prohihcLur, Deum tamen in muneris obla­ tione luaguificct. Sic gloria lilii hominis quæ per ja­ nuam prohibetur, per se uLernn, videtur intrare, dum non [Mart. vero] quasi homo prædicandus est, cui ut Deo sunt curationum vUa solvenda : nec in platearum angulis carnaliter celebrandus, qui spiri­ tualiter sit adorandus in templo : ut si secundum hominem nil requirit , secundum Deum divinæ vir­ tutis gloriam prulnereaLur. Addit huic similia, ut veritas locupleliori testimonio fulciretur. Quærit a discipulis quis habeatur in populo egregius : itU no- minanL prophetas. Quid ipsi sentiant , sollicitus cx- cutit.Cui beatus Petrus : Tu ea, inquit, Christus Fi- lius Dei nini (Matth. XVI, i6) : exclamat Dominus beatum, cui non caro istud revelasset et sanguis, sed Pater ejus qui esset in cœlis. Tunc et Petrus vocatur a Petra, postquam angularem illam petram primus agnovit. Jubet tamen post multas donatas Petro benedictiones potentiasque virtulis, nc quis discipu­ lorum diceret, quod ipse esset Christus. Mira ratio, non vult prædicari quod gaudet intelligi : agnosci amat, et odit ostendi : sic mysterium obteclæ cir. cumcisionis exercens. Nam mavult se inventum esse qnam proditum, ut virtus sua illum, non favor ma- nifestaret alienus : quamquam in hoc præcepto et aliud intelligentiæ genus occurrat. Vetat Dominus huc unde Petrum laudaverat prædicare : ofendendus utique, si contra voluntatem ejus quod Petrus sen- serat faterentur, quoniam si facultatem loquendi tribuere voluisset, excusatio proditori prædestinata videbatur : poteratque dicere, permisisti nobis di­ scipulis tuis, ut te omnibus panderemus, nec impn- tandum mihi est, si alio ad te aliquis animo venit quan ego te tuus laudator ostendi. Sed quoniam quidquid prohibetur illicitum est : a nullo se voluit diane celebrari dum a Juda proderetur indigne. Ju­ bet ergo discipulis ne cui dicantquod ipse est , Christus. Tendit sententia interdictalis in Judam, et prævisum jugulat proditorem, ipso verho præcepti majestatem signans, qnæ erat designanda præcepto. Refert Evangel ista his verbis : Tunc imperavit disci­ puli. suis, Id nemini dicerent quod ipse esset Christus (Ibid., 20). Et Judas proditor Iris qui cum ipso ve- nerant ait : pseest, tenete eum (Matth. XXVI, 48). In verbum prohibitionis declinatio obsecundationis ill- currit, et ne obtentui ad excusationem esse posset oblivio, infelix memoria in sacrilegium volvenda suggessit, dum ipse proditur de sermone quo cavet, sic utrique ratio non aequanda subsistit. Nam et Do­ minus ostendit sic se prodendum esse dum prodit.

V. Sed ignosce , quod in alium tramitem exposi tionis sensus Dei verbo copiosior excessit, licet te amplius contristent suppressa quam prodita : et magis de his rebus silere tibi quam dici copiosius irascaris, quae Domini judicia pro auro et pretiosis lapidibus cUllcupiscis, in quibus mel tibi favumque COnI pensas, et desideriorum non cares etiam pleni­ tudine, etsi satureris. Ac proinde factum adhuc exemplum ab ipso Domnino repetamus, ut juxta lc- gena ill ore duorum vel trium testium omne verbum consistat (Matth. XVIII,16) : ct quem prodi se dixi­ mus noluisse, etiam se videri voluisse doceamus : ut nou ab aliis se modo honorari pateretur : verum eti am ipse sibi in quantum fieri poterat debitam de- traheret dignitatem. Lazari amici sui mortem non audit et nuntiat (Joan. XII, 11): faciebat hoc de Dcilatc, quid mirum? ut cum localiter perspiceretur in hOlninc, ex divinitate nusquam abesse crederetur. Festinat in Bethaniam, submussitantibus pene disci- pu!is, pictas factura miraculum : defuncti sorores occurrerunt tetro habitu, ore lacrymoso, crine con- scissu, quas bono animo jubet esse, si credant. La- zarum vivere , si illæ non sunt dubitaturæ, confir­ mat : videt etiam multitudinem Marthæ et Mariæ, quæ ad solatium comes convenerat. Infremuit,in­ quit Evangelista, spiritu, et turbatus est, et ait: Ubi enim eum posuistis ( Joan. xi, 33, 54)? quid est hoc i qu:c confusionis causa? quæ formidinis? Quid aut erubescit aut metuit, cum et virtus sit peractura miraculum , et deitas non sit suhjecta terrori? Quæ sepulcri tam inconsulta requisitio?Ut omnino credas de turbato confusoque profectam : tile Deus noster qui discipulis constanter dixerat de absente : La­ zarus mortuus est ; qui sororibus ejus confidenter promiserat de mortuo, resurrecturus est: sub nova nescio qua confusione sepulcrum qnærit, quasi boc solum uiomnia et nosset et præstare poterat ignoret : non plane hoc est : nam alius intellectus occulitur :in dictis promissisque superioribus satis se divinitas publicaret. Aderat turba Judæorum , tantis semper non amica miraculis. In planum, Deus si nou aliquid secundum hominem videretur ignorare, processerat. Turbatus est, inquit, id est. fetulentia carnis divinitati non prodendae miscetur, et ad igno­ rantiam humanam deitas velanda revocatur. Sic tur­ batur et fons, cum excitatus casu aliquo limus, puri- Utem liquidi densat elementi, etduarum rerurn una confusio discrimine proprietatum dum separatur ex. cluditur. Ait namque,ubi eum posuistis? Et hic tur­ batus Judæis deitatem celat ill homine, et splendori divinitatis in tantæ operationis coruscatione iguu- rantiam mortalitatis obducit, ut cum possit in susci- tando Lazaro Deus adorari, homo in 8cpulcri rjus I ignoratione vilescat. Sic dum a cæcis videtur, et a videntibus non vidctur : sic dum de lapidibus suscitat lilius Abrahæ (Matth. I, 9), filios perditionisin lapi­ dem offensionis impingit : et illud mysterio occultæ operationis exsequitur, ut cum infirmi ac debilcs ad poscendam opem salutis, nullo monstrante, cogno­ scant, et persecutores vel inimici quem tenere de­ beant, nisi prodamur ignorunt.

VI. Hic cst ille liber intus et foris scriptus, hic se- CretuS et publicus, hic apertus et opertus, hic paginis superioribus videndus, interioribus non videndus, quiaincomprehensibilis (Apoc. v. 1). Iutus siquidem scriptus est, cum Propheta dicat : Generationem ejus quis enarrabit (Isai. LIII, M)? Foris scriptus esc, cum Evangelista ait : L:ber generationis Jesu Christi , filii David, filii Abraham (Mutth. I, 1). Intus scribitur, cum Deus dicit : Eructavit cor meum verbum bonum (Psalm. inv, 2). Furis scribitur, cum Isaias vaLici- natur : Ecce virgo conCipiet et pariet filium, et vocabis nomen ejus Emmanuel (Isa. VII, 14). Intus scrihilur, cnm per Joannem dicitur : In principio erat Verbum et Verbum erat apud Deum , et Deus Verbum (Joan. I, i). Foris SCribitur per Matthæum : Christi autem gene­ ratio sic erat: cum esset desponsatamater ejus Maria Joseph. Intus scribitur : Inventa est ill utero habena de Spiritu sancto (Matth. I, 18). Quid utque habens? Verbum Domini , Verbum carnen factum sub lege. foris scribitur, cum apostoli interrogati , quis esse Dominus dicerctur, et alii dicerent Eliam, alii Jere­ miam , alii autem unum ex prophetis responderent (Matth. XVI, 14). Intus scribitur, cum Petrus excla- mnt ; Tu ea Christus Filius Dei viri (Ibid., 16). Uude et ipse Dominus : Nan revelavit tibi, Petre, inquit, istud caro aut sanguis, aed Pater meus gui ill cælis cat (Ibid., 17). Cujus caro et sanguis? Num­ quidnam Petri ipsius caro et sanguis obstabant quin Filius Dei diceretur? Non, inquam, sed ipsius Domini caro et sanguis, in quibus dum homo cernitur quod erat Dei Filins, non credehatur esso quod erat. Im­ possibile enim hominibus vidcbatur Deum credere cum hominem viderent, et tantam illam majesta­ tem, in qua inhabitat omnis p:enitudo divinitatis, quam ipse non capit mundus, in corpusculo dc- spectæ etiam imaginis inclusam. Ait ergo, non hæc caro mea tibi et sanguis, me esse Dei Filium pro diderullt. Nam ista non patiantur rue hoc credi. De­ nique Propheta dixerat: Et homo est, et quis eo- gnoscet eum? Evidenter ergo illi secundum hominem vel oculum judicantes, me aut Eliam prophetam, aut aliquem unum cx prophetis loguuntur, quoniam hominem me esse hubitu carnis agnoscunt,sed tibi revelavit Pater nrcus, qui ill cælis est. Quando re­ velavit ?Quo tempore Deus cum Petro locutus esti Revelavit, inquit, Pater meus qui in cælis fal ; hoc est dicere, operibus credidisti quæ loquuntur Filium Dei. Sed ilL loquebamur, foris scriptus cst liber iste, cum Dominus esurit : Intus scribitur, cum quinque panibus multa hominum millia saturavit (Matth. XIV, 20). Furis scribitur, cum amici mone lacrymatur (JOilll. XI, 55). Intus scrihitnr, cum ipsum quem flebat exsuscitat. Furis Irribilur, cum affigitur cruri ; iutus scribitur, cum paradisum latroni pro­ mittit ill cruce. Furis scribitur, cum spiritum mo­ riens secundum rationem humanæ carnis emittit ; intus scribitur, cum in passione sul fugit, dies abs­ conditur, terra concutitur. Foris dcrihiLur, cum se- petitur; intus scribitur, cum tertia dic, sepulcri Ii.. minibus remotis, erumpit in lucen (Matth. XXVIII, 3). Foris scribitur, cum Apostolis clavorum ut lanceæ vulneribus ostensis, escam etiam postulat ( Luc. XXIV, 40 seqq.) ; intus scribitur, cum inter eosdem aposto­ los, clausis ostiis, qui intrare visus nou est, apparet. Sect miro mudo cum interior Scriptura libri magis obscura sit, amplius hominum mentes turbat exte­ rior ct videntes illa qua: per hominem videri non possunt, ista quæ possunt per hominem videri, nova ratione non cernunt. Nam Manichæi quod videri non potest credentes, ill quod potest videri non credunt : cum beatus Joannes invisibilem ct visibilem Deum et hominem, brevi quasi charactere siguaverii, sic enim ait ; Quod (uit ab initio, fratres, quod audivimus ( I Joan.I, 1). Eccelibri illius interiorem partem. Quod sequitur : Et vidimus oculis nostris, et manus nostræ palpaverunt de Verbo vitæ ; Ecce labri pars exterior, quae oculis ac manibus subjecta hominum , et vi­ dcri et tractari potest.

VII, Uanc partem tiM Manichæus ignorat , vi- dens opera quæ fiunt , et uon videns facientem. Potest quidem dicere iste : Tit ea Christus Filius Dei vivi : sed nun potest dicere, Dominus est sabbati filiu. hominis : et mira perversitate quod vident nc- gantes, quod non vident confitentur : invisibilem in virtutibus recognoscnt, visibilem in hOlliine, quod facillimum esse debuit, non agnoscunt. 0 cæcitas ! o ignoranti. veritatis! et omni ratione damuanda præsumptio : isti sunt qui Deo ipsi se præferunt : sic credendo in carne constituti, spiritualiter se vivere profitentur, quod Deum non credunt po- iuisse. Minor enim sine dubio ab istis Deus est, si quod isti possunt, illc non potuit. Nant si isti pos­ sunt ill carne constituti alienam capere naturam : cur ille ill carne positus suam servare non possit : videlicet ut semper Deus sit, ne corruptela: ad- mixtus iucipiaL esse corruptus9 Mira disputatio, Deum destruit, cum honorat. Minoris autem virtutis est obtinere in terrena substantia deitatem , quam Deum spiritualiter in deitate dura re. Quid ergo mi- rabor in Dco, nisi qnod cum esse bomo dignatus sit, in homine quod Deus esset aperui 7 Non quod ipse destitit esse quod fuerat, sed quod carnem fecit esse quod Deus cst: qnod in excusationem materiæ vi- tiosæ mansit ipse sine excusatione : quod dum pro nobis peccatum factus esset , peccator esse non po­ tuit. Sed laic Manichæus, Arianus iterum superio­ rem partem libri utraque complexus [Al. circum- plexus manu, illam interiorem paginam sic reserare formidat, quasisacrilegium facturus sit, si Deus ill carne veniens non amiserit deitatem : vidensque , Domiuum in navicula dormientem, non vidct ventis et fluctibus imperantem ; cui deitatem se tribuere sine similitudine paterna mentitur. Deus enim esse nisi Patri, ill est, Deo similis sit, non potest: si­ milem autem esse, nec illum qui foris scriplu; est de interioribus aliquid perdidisse , illos quoti- dianus sermo instruere debuisset, quo filius patribus suis similes ita cupimus approbare, ut dicamus, De ore ejus cxih. Ergo omnis filius, quamlibet secun­ dum carnalem generationem aliter generetur : t3- men si forte patri per omnia similis sit, dicetur ab ore ejus profectus. Quis non videt Deum Verbum de corde Patris eructatum, nec aliunde in spiritu quam ore prolatum, etiam juxta communem omnium sen- sum Patri similem judicari? Quod ubi (jdeliter sen­ serimus, te, et ea quæ foris scripta sunt, et ea quæ intus divinitus annotantur, credere , unum librum dicere poterimus : in quo legem totam scriptam vi­ dentes, non philosophorum argumenta sectemur, ut veritatem opinatione colligamus; sed formam vii:" ante oculos constituamus , et eam iPsam tracta- bilem miremur , in qua quidquid obscurum esse poterit, effundetur. Quam Manichæi non videmes in carne, Ariani non intelligentes in spiritu, unius libri paginarum confoederatam dissecuere junctram , et mediatorem duorum consertis manibus, hæretico fu- fore ruperunt.

VIII, Sed quid mirum, si bos nimium sibi in singulis paginis sapientes ac de mundiali philosophia venientes, tanta operti apertique libri concatenationis subtilitas præterivit : cum eum nec Judæi qui ipsius erant, cum in sua venisset, agnoverunt ? Qui dum de cœlo signum postulant, quasi cælestia non essent quæ in satute vel debilium , vel mortuorum cœlesti virtute faciebat, obcæcati infidelitate sua, videndo etiam non videre mcruerunl. Iratusque [Al. add. estj Dominus, cur in ipso deitatis contemneretur opera­ tio, illud de divitiis sapienLiæ suæ procuravit, ut et forma servi despicabilis hahereLur, et quibus nnn per virtutem suam divinitas radiasset, liis oluni- mudis positus contemptui, irreverenda in ipso juxta sæculum videretur humanitas : et cum Dominum suum in spiritu Israel non receperit : cur vel fratrem suum in carne Juda reciperet et cognosceret? Neque enim æquum erat, ut qui majora subruerent, et qui sacrilegium ilL volebant existimari , committerent ignorantes, non homicidium facerent scientes. Dcni­ que ct Jonae signum promittit infidis : ct miser qni- dem populus, in uno codemque homine, servum Dci contemptur sui occidit, ut quem juxta legem suam non agnovisset ut Deum, hunc extra legem stiam gentiliter damnaret ut renin. Hæc itaque ignobilia passionis , velut velata , sicut loquebamur ope­ ratione promeruit, cum deitatis naturam moria- litatis veste circumdat : dum apud erubescentes agnitionem ejus ipse confunditur : dum quod homo de Deo sit non credit : dnm ipsum denique in se hominem indespicabilem cæteris formam , m patiatur inclinat : dum apud discipulos Dei Ver­ bum est, et apud principes homo verbum non habens invenitur. Unde si Dominus caeli et terræ : cnjus no­ men super omne nomen cat, formam servi accipiens, non rapiuam arbitratus cir esse se æqualem Deo (Philip. II, 7). in hominem se despectum velata studiose divi­ nitate projecit: nequc videri in se voluit, quod non potcrat non agnosci: quid homines observare sub specie secretæ circumcisionis expediet, quos præter naturam exempto humilia vit ct præcepto ? Consultius utique facient, si etiam cum omnia fecerint dicant; Servi inutiles facti sumus, quod imperatum cst fecimus (Luc.XVII, 40) : quam fiducia præsumptionis elati, ut unus a dextris, et a sinistris alius in regno ejus sedeant, postulaverint: ne illis ipsc Dommus respon- deat, qui illos amare amplius credebatur, nescitis quid petatis ( Matth. XX, 22). Quibus et statim formido passionis ab eo opponitur, quæ juxta carnem humi­ liat elatos: quam ubi intrepide poposcerunt, recte quidem dicit illis, sedere ad dexteram, aut ad sinistram, non est meum dare vobis. Numquid nam hie se poten­ tiæ indignum esse professus est, aut omne sibi non licere tes!atur, qui ait, Pater neminem judicat, sed omne judicium dedit Filio (Joan. v, 22)? Non est, ait, meum dure vobis, id est, sic petentibus superbe, insolenter, elate, de carnis tumorc, non spiritus le- Dilate. Nam ego qui resisto nunc vobis, humilibus dare gratiam consuevi. Ita Dominus dum humilitatem et verbo et actu vere audientes docet : cur in secreta parte corporis præfigurationem veræ circumcisionis habere voluerit, ostendit.

IX. Dixi de occulto circumcisionis , cium putavi esse dicenda : supcrest ut de ipsa circumcisione traclelnus, quae figura sit, cur non oculo circumcida­ mur et manu, dicente Domino : Nam si oculus tuus scandalizat te, erue eum : et si manus tua scandalizat te, abscinde can (Jlauh. v, 29). Quæ tanta ibi præfi- guratio est, ut per unam partem corporis totus om­ nino homo circumcisus esse credatur : et cum hoc nos post Christum , ut Judaei faciunt, non faciamus in carne , faccre tamen per enmdem judicemur in corde? Vcpiamus ad regenerationis nostræ sacra­ menta cœlestia, ut circumcisionem spiritualem in spirituali nativitate quaeramus : et in ipsis fidei no- stræ cunabulis, quo tempore circumcisio celebratur, primos vagitus sacratæ repetamus infantiæ : et abre- nuntiationem illam , qua præputiis denudamur, ante oculos collocemus, quoniam sicut qui carnaliter na- scebantur in mundo, carnaliter circumcidebantur in lege : ita qni nunc ad coelorum regna generantur ex verbo , per verbum circumciduntur a mundo.Sic namque dicimus abrenuntiare nos mundo et pompis ejus, quoniam quidquid est in mundo, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum est , et ambitio sæculi, quæ noti est a Patre (I Joan. II, i6). Illa ergo promissio et circumcisio est, quam non patimur ut servi, sed exhibemus ut liberi : ncc postquam nati fuerimus celebramus, sed ut renascimur offerimus : omnique in procinctu baptismatis indumento nudati, sola sanctorum oculis confessione vestimur : neC ad speciem naturam nostram arsura filorum veste velamus , quia in Evangelio arbor foliis exuberans, cum in ea fructus non esset repertus, exaruit : sed cuncta carnis repudiata natura, sexus immemores, nil verentur : nec cum primo illo terreno homine, Adam ubi es (Gen. III, 9) ? Deum fugientes audimus : sed cum illo secundo cœlesti. Ego hodie genui te (Act. XIII, 33). Deum serpentes audimus. Præputia itaque quæ Adam transgressor acquirit, per subjec- tionem coelestis obcdienliæ respuentes, naturam cir- cumcidimus yiLiofum, eL per unam corporalis mem­ bri formam, omnes exercentes in præputium sensus persequimur ac truncamus. Non enim naturam , sed natuæ superflua resecamus : scientes , quoniam quidquid amplius est, a maio est. Sic Domini digna- J tionem consequinlur, ut nos qui seeundum carnem præputium dicimur, id est, velut ignorantia quadam naturaliter obtecti, tamen revelata facie gloriam Do­ mini speculemur : cum illi qui secundum carnem circumcisio dicuntur , tamen ne in legem inlrospi- cant, obtentis præ facie obcæcentur aulæis. Eva- cuata est itaque circumcisionis iigura corporeas , et in vim nominis ejus toLa transcendit, quando etiam sic præputium circumcisio reputatur. Quod tune evenit, si aut post verbum Domini, naturæ hujus corruptæ acquiescimus blandimentis, et denuo in- centiva sequimur vitiorum : aut etiam non circum­ cisi in carne, eam ipsam naturam cum suis perse- quentes, verbum Domin!, dum non custotlimus, obterimus.

x. Porro hæc an ita se habeant, et fidei patrem, et circumcisionis interrogemus auctorem : quoniaM ab ipso utraque hæc, et quae ad mentem, et quæ ad corpus pertinent, processerunt : ipse nohis respon- debit ex gestis, utrum ne illum Dco Judaica circum­ cisio, an verd nostra hæc quam dicimus fonnnen- darit. Ac primum audit a Domino : Exi de terra tua ct de cognatione tua (Gen. XII , 1). Sub hoc verbo juxta carnem in præputio constitutus, a parentibus se circumcidit, et patriam naturamque omnem, qua per affectum tenebatur. abrumpens, verbum Domini sequitur peregrinus. Hinc deinde ex conjuge sterili et annosa, id est, et contra vitium naturae, et contra conditionem deficientis ætatis , posteritatis promit­ titur multitudo : non considerat corpus suum cmor- luum, cum jam tere centum esset annorum, et emortuam vulvam Sarae conjugis suae, cui desierant fieri muliebria, etiam si ante sterilis non fuisset : sed in promissionem spem supponens, justiticaUo- nem credendo promeretur. Prius ergo quam in carne circumcidatur, eligitur. Prius enim scriptum est: Credidit Abraham Deo, ct reputatum est illi ad justi­ tiam (Rom. IV, 5). Jubet igitur Deus : Circumcidatur omne masculinum vestrum, et circumcidemini carnem præputii vestri (Gen. XVII, 10). Addidit et signHitan- nam hujus rei, ne esset obscura. Ait enim : Et erit in signum teslament; inter me et vos. Signum ad ocu- las perLillet, vjdelicel, ut eorum esset agnitio, qui non pularent eum mundialem naturam per verbum Domini respuisse : ac si qui essent illi qui Abrahæ fidem et virtutem operationis ignorarent, per signuru velut per imaginem aliqua comparatione depictam, quid verum esset agnoscerent. Deinde et Propheta intideli populo, qui Deum ex eo quod videri non pa- test, nollet credere, signum visibile promittit di­ cendo : Dabit vobis Deus vester ipse signum : Ecce virgo ire utero concipiet , et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel (lsa. VII, 14). Et ipsi Judæi cum Dominum tantum in carne conspicerent, et fidem ejus virtutibus denegarent, signum postulant de caelo, nempe ut crederent si viderent. Deus ergo pro tempore cum Abrahæ posteritas paribus si pos­ set vestigiis ingredi in fidem electionis suæ, notam in signu hoc voluit esse justitiam, ut qui mundialem naturam animæ respuisset, ei circumcisio carnalis appareret in corpore, ac velut per hoc quod videtur posset intelligi. ,Sic multa quæ a prophetis populo denuntialJanlur, ab ipsis prius a quihus præcona- bantur effecta sunt. nudus in captivitatem filios Israel esse ducendos, Per prophetam iratus Dominus minabatur : certe dictutn jam ad partium omnium intelligentiam poterat intrare. Vadit tamen nudus ipse Propheta per populos, et in se quod aliis vati- cinabatur ostendit. Videt vulgus, non audit, et in Isaiæ corpore quæ sibi eram ventura cognoscit. Fit signum de vale, et in libero adhuc populo amaritu- dinem sentit Propheta captivi, Sic Abraham desi- gnat in caine quod exercebat in mente, et per nomen membri velut virtutem circumcisionis intelligit, non per hoc signum exprimens carnis : sed signum fidei. Denique post illam carnis circumcisioncm suæ, si erat plenitudo justitiae, quare majora adhuc Deus in Abraham fidei experimenta quærebat? cur in patrio postmodum tentatur affectu, si jam in alla circulnci- sione benedictionis summa tenebatur [Al. summam tenebat]? Sed quoniam non ilia virtus, sed signum jubebatur esse virtutis, quæritur a singulari viro, utrum ne qui jam et patriæ et cognationi renuntias- seL, et circumcidi se passus esset, non parceret et filio? Quem ubi ad victimam non tristis exhibuit, pro digna pignoris impietate, fit carnali pietate subli­ mior. Lucratur orhhalem, dum parricidium medna- tur : et cum unico non parcit in terris, stellas pro liliis annumerare jubetur in coelis : carnalisque de- spector naturæ, in natura siderum collocatur : et humani contemptor seminis, pater vocatur astro- rUin. Sic fidelis non filio, sed præcepto, dum man­ datum Domini religionem ducit esse, non crimen, dum offerre filium Ueo sacrificium judicat esse, non parricidium, pene meruit praevidere, quod Deum ad tentationem probandae mentis parricidium voluit offerri, sed noluit impleri.

XI. Ab hac veritate, forma Judaicae circumcisionis admissa est: haec nominis crat figura, non membri. Sic naturam nostram Deus voluit denudari, ut nou in nobis aut cupiditas arderet , aut ambitio sudaret, aut affectus carneus præcmineret , sed ab omnibus præputiis nos Dei antor et præsentium contemptus exucret. Dixit quidam satyricus gentium poeta : I'ro- bitas landatur et alget. Testimonium hoc verum est : nullus eam stipat populus , nulla multitudo ambit, hono nullus amplectitur : et in mundo isto velutin novercali domo horret, etiam necessariis deoperta, quamdiu non vestem suae habuerit dignitatis. Age si videtur, totum tramitem veritatis per patriarcharum gesta velut per viva vestigia dccurralnus, ut ill cir­ cumcisionem quae sanctificat demonstremus. Transeo Isaac peregrinantem ; quod ipsum in circumcisionis forma consistit : Rebeccamque propter Philistino- tum insidias sororem de uXOre dicentem (Gen. XXVI, 7) : quod æque quam magni sacramenti sit, tibi existimandum relinquo. Taceo Jacob per duas anno- rum hebdomadas , matres duodecim tribuum servi­ tute rnercanleln. Omitto ejus filios, quos per patriam beuedictioncm et sanctitatem, naturalis quædam ne­ cessitas continebat. Ad Job venian. , in aliam gene­ rationis lineam de Isaac germine jam prolapsum, nec inter duodecim Jacob lilios hæreditatum, per Esau gPnitum , primitivæ benedictionis extorrem, primogeniti dignitatibus exspoliatum, inter Edom principes qui Deo placeret inventum. Hic tamen an circumcisionem naturalem æquanimiter possit ferre tentatur. Fitpauper ex divite : sed hoc etiam sæculi homines contemnere noverunt. Tut orbitatibus vul­ neratur, quot successionibus gloriabatur. Exclamat forit voce , nudus censu nudus e' filiis, nudum se exisse de utero matris suæ, nudum eliam iturum sub terras, Dominum dedisse, Dominum abstulisse (Job. I, 2t). 0 virum naturam sæculi respuentem, non se lacrymis, non se gemitibus, non se etiam tenebris tradidisse, sed potius detrimenta pignorum, suscepisse adjumenta meritorum dolorum victor, etiam sensu egenus , affectu lit fortior cum infirma­ tur, et in valla lacrymarum turrim occupat gloria­ rum. Ubi es in sola carne circumcis, Judæa? Confer cum boc viro pedem, et contende gloria : attolle te majorum superba virtutibus : latusque tuum bene- dictis nobilium patriarcharum circumcinge nomini­ bus : ut in te justificationum vetus illa virtus et avorum splendor apparent. Job adversum te proce­ dit in medium, sanguinis auctores non erubescens, nec per Esau inconcessam benedictionis fortem transfusione mentitus. Nam ilia, nec prodesse novi­ mus, nec obesse, dicente Domino : Anima patris et anima filii mea est. Anima quœ peccaverit, ipsa ma- rietur (Exech. XVIII, 4). Ac proinde ei spes est, quod in his vincat te omnibus , et procedit plus sibi de virtute vendicans propria, quo miuus ex gloria pro­ mittit aliena. Denique exspoliatus Job bonis omni. bus, nil requirit. Tu Ægyptum in eremo post manna deliciosa suspiras. Illum ab spe in Deo posit , tot malorum tentamenta non avocant: te ad eam spem bonorum omnium blandimenta non provocant. Ille manum Donnini sentiens benedixit in vulnere : tu virtutibus de Pharaonis jugo exuta non subjaces. Hincilli et prn circumcisis veniam postulare conce- ditur : tihi velut incircumcisæ Amorrhæus pater et mater ingeritur esse Cethæa : ut manifeste liqueat, et illum per virtutes operum non observantiam cir­ cumcisionis benedictionem sibi restaurasse quam proavus amisit : et te per jactantiam circumcisionis virtutes negligentem, eam benedictionem , quam Jacob sula subtilitate acquisierat, perdidisse.

XII. Quid enim sibi Judaeorum arrogantia non usurpet? Job iste qui Deo placuit, quodammodo gentis est meæ, et circumcisus est forte, quoniam de Esau circumciso hucusque generatur: licet in hoc non circumcisio fuerit prædicata, sed virtus: nec an sine præputio viXerit, sit quærendum, sed quod nihil labiis suis peccaverit, sit tenendum. Ad alieni- genas ad quos provocavit veniamus, quoniam nullan1 nobis arbourem exemplorum ager divinorum omni ligno feracium planlariorulu, nee in eo germina de vimine, sed de fruge censentur. Ostendamus in Israel gloriam peregrinam : et benedictionis germen in ligno fluxisse non sun, dicimus Ruth ( Mart. in ligno fluxisse suo : nun dicimus Ruth ), quo magis confundantur in fœmina. Promittitur per prophetas de radice Jesse virga pro nostra salute proditura : in quam flos conscenderet, qui so!us ntique pleni agri odore fragraret pro consortibus suis : quem in odo­ rem unguentorum super omnia aromata lætitiæ olco patcr unxisset. Hic tamen Jesse aviam non Israeli- ticam habuit, sed Moabitam. Cui tantum peregrinæ conceditur, quantuM nulla de patriarcharumgermi- ne promeretur. ut suo utero deslinatæ benedictionis semen accipiat, et Israeli non Israelita parturiat dignitatem : cornuque popu!i sui, in alterius populi benedictionibus aliena sustollat. Unde istud, oro, promeruerit? Credo, quia dicit socrui suae : Populus tuus, populus meus. est : et Deus tuus, Deus meus eat (Rut. I, 16). 0 virtutem viris etiam præferendam! Abrahæ fidem incircumcisae gentis mulier imitatur, quam virilis circumcisio dereliquit, et per aliena vestigia meritum justificationis ingreditur, a quibus majorum caeca hæreditas deviavit. Deos suos Moabita contemnit, cum tu, Israel, desideres alienos. ilIa in unum Deum suorum jam oblita conjurat, et tu post multitudinem fornicaris idolorum: hinc eligitur a Domino, hinc fit israelita mente, non genere ; fide non sanguine; virtute, non tribu: hinc usque adeo benedicitur, ut prophetarum tuorum mater vocetur et regum. Lucet prorsus die darius, regnum caelo­ rum vim pati,et a vim facientibus invadi,diripi, possideri : nec justificationem gentis esse, sed vitæ : quando non circumcisi per frugem probitatis, aulam sanctificationis introeunt: et circumcisi in eadem aula geniti, per pudenda gestorum sceptrum sancti­ ficationis amiUunt.

XIII. Sed rursum ad benedictum velut duodecim tribuum sanguinem redeamus, ut in eo jam tunc præcedens ecclesiastici mysterii veritatis umbra pro- beLur. Longum est singulorun1 formas enumerare sanctorum, eorumque gesta tuis. filia dilectissima, enarrare virtutibus : quid sit quod Joseph de domo Ægyptii regis, veste projecta, nudus aufugerit:quid sit quod hic populus mare transient, et Pharaonis non transiit exercitus, et species labentis naturæ sub hominum pede mutatur. Quid est, quod ipsum mare evadentibus Ægyptum Jacob filiis occurrat? Tibi hæc cuncta examinanda, ct juxta tuam vitam, et juxta Ecclesiæ mysteria derelinquo : ut in his veritate cir­ cumcisionis arcana, quam in Abraham aspicis, va- cuatam formam signi Judaici non mireris Igitur quo­ niam strictim universa dicenda sunt. ne in longum sermo procedat, seges mihi omnis Israelitæ gentis est invadenda, et in ea ipsius circumcisionis ventilandus effectus. Jesus Nave populos hæreditaturus in terris, prius illa omnia velut divinæ plebis circumcidere jubetur examina : quasi vero non tota eremus per var!as peccaminum plagas circumcisae gentis ossibus albicaret. Quid ergo jubebat hoc fieri, quod peccati meritum non sanabat? Dicit Dominus, Fac cibi cut- tellos petrinos nimia acutos ( Jos. v, 2 ). Quid est, quod tantopere cavet, IIC habeantur obtusi 1 Nimis, ait, acutos, ut videlicet non qui particulam aliquam corpusculi sui sensu doloris abscindant, sed multa lima atque usu cotis assiduo tenui acie, mortiferos sensas mentis subtiliter discriminent. Circumcidit ergo, ni fallor, in illis Ægypli desiderium, murmura- tionem, contumaciam, idolorum fornicationem, con­ suetudinem peccandi, pro quibus iram Domini eorum sensere majores. Et illis etiam sine dubio c!rcumci- dit metum positorum ante facicm præliorum. Nam jam antequam terras promissas sibi, Jesu illas spe- cu!ante, vidissent, gigantes ibi esse fortissimos con- querebantur, cum quibus manus conserere formida- rent. Circumciditetocu!os, ne a!ienigenarnm conjugia contra licitum concupiscant : aliudque in illis regio­ nibus velint possidere quam terras. Non enim si non circumcidantur, sed si haec negligant, per iram Do­ mini moriuntur : quoniam illud signum est benedicti, non meritum benedicendi.

XIV. Sed pleni sunt omnes libri, plena exemplo­ rum vetustas, quod non præsectione nescio cujus membri, sed naturae nostrae circumcisione Dominus delectatur : in qua se cum etiam ille major omnium prophetarum Joannes circumcidit, non vestitur mol­ libus, non exquisitis ad gulam dapibus saginatur : sed in hoc mundo pene sine mundo est, cunctam desideriorum deserens curam mundialem; setusa du­ rum virum horridant tegmina, non decorant; humi- fero esu, melleo tenuiter sudore saturatur : quae alia circumcisio præstantior debebit inquiri? Demque hic non agnum illum quem in umbra veritatis soliti erant Judaei habere pro pascha, per quem mundi peccata non poterant aboleri : sed illum verum agnum, cujus omnis esset mortalitas cruore salvanda ; relictis no­ naginta et novem ovibus, unam gestari pas:oris veri humeris primus agnovit, dicendo : Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi (Joan. I, 29). Illud etiam in eo mirandum est, quod ercmum elegerit, Domini prædicaturusadventum; non in templis, non loquiturin plateis, multitudinem multitudini profuturus horreS- cit : et cur vox est clamantis, si declinatur auditor ? Opus est utique muHitudo doctori. Et quæ in eremo multitudo? Sine dubio nulla. Et quid faciet propheta, qui vox est, et vox clamantis? Elegit, ni fallor, locum, nou ubi eum nullus audiat, sed ad quem populos de naturae corruptae conversatione reducat, ut in Pro­ pheta novam vitam videntes, divinam mirari discant, seque omnibus vitiis circumcisos in eremo esse pa- liantur. Locus ergo ipse forma doctrinæ est, et ipsa praedicatio solitudo est virtutum. Opcratur habitatio, dum urbiunt frequentiam sollicitus relinquit audi­ tor, et eremum a contagione mundi velut a theatro hoc voluptatum avulsus ingreditur. Prohibet denique ne Abraham patre glorientur : videlicet quod ejus vestigia non sequantur. Certe si ad circumcisionem illam Judaicam veniamus, circumcidamur ut Abra­ ham fuit circumcisus. Si ad sanguinem, cur filii Abrahae non dicantur esse qui filii sunt? Sed et fidei pater non potest esse nisi credentium : et filii non de signo circumcisionis , sed de operis similitudine recognoscuntur. His ergo cum inhibebatur, ne sc Abraham parentejactitarent, illud ostendebatur, non quia signum fidei illius, sed quia signum patrium nou haberent. Tunc autem rite tilii Abrahae sunt dicendi, si ad formam parentis non facie, sed vita respondeant. Si ad verbum Domini, nec patria diligatur, et filius possit occidi: cum ipse etiam totus bomo illi, qui pro nobis mortuus est, pari - debeat charitate lcom- mori, PATROL. XXX. 7

XV. Si Simeon senex : Nunc dimittis, ait, Domine, servum tuum in pace: Quia viderunt oculi mei salutare tuum ( Luc. II, 29 ). Forma est utique quod qui Christum videt, jam sit saeculo moriturus. Et haec est circumcisio, non adhuc gub tabernaculo significatio- nis adumbrata, sed praefiguratione veritatis occultata, etiam in lucem lacis imagine expoliata procedens : qnam Abrabam priorum mysteriorum pene omnium initiator ostenderat, cum post verbum Domini locum sibi a filiis Heth, non ubi viveret, sed ubi moreretur, acquirit. Magi quoque, adorato Domino, ne cui genti, ut docuimus, praeputium corporale fraudi esset ad gloriam, suis se affectibus circumcidere, cum lbesau- ris suis, id est, secretis mentium paLcfacLis, animo­ rum motus mactavere pro munere ; eosque morbos per quoa aliquid aut cupimus, aut metuimus, aut do­ lemus. velut ante pietatis aram et misericordiæ altare foderunt, ilL vel in auro avaritia, vel in thure idolo- latria, vel in myrrha fieret Domino subjecta morta­ litas: a quo ejus utique erat captiva ducenda capti­ vitas : et in hanc petram et sacra pecuniae cupiditas, et profana errorum superstitio, et amata mortalitatis conditio, velut illisæ morerentur : jampridem Bahy- loni Psalmista præcinente : Beatus gui tenebit et alli- det parvulos suos [AI. tuos] ad petram (Psal. CXXXVI, 9). Sub his ergo Magorum et nominibus et ablatio- nibus, omnimode ille divinorum operum interpella- tor exuitur : Quoniam Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. Quis enim jam aut aurum sibi au­ deat possidere, si Domini est? aut idolis thura con. cremare, si Christi sit? aut mortuum nist mortuus sepelire, si myrrha jam vivi est? Denique et a diabolo velut per hanc trium aleam tesserarum Dominus ipse tentatur. Nam et continentia in fame, et religio in adorando, et vita in praecipitio periclitatur. Sed fa- cHe cuncta superavit, quia pater et rex bonorum omnium thesaurorum, et sacerdos repositorum ante saecula mysteriorum, et resurrectio destinatus fuit mortuarum. Magt tamen ex ilło veteris vitæ reliquero VeStigia : novumque iter i ngressi, vacui sarcinis, non VaCUI benedictione, cantaverunt: Reverlere, ani­ ma mea, ill requiem tuam, quia DOnlinu. benefecit libi ( Psalm. CXVI, 7 ).Nec non ille ad quem Dominus ingressus est, omni dicitur praeputio circumcisus vi­ tiorum nam nam et dimidium ex substantia sua dat ege- nis, et si cui quid fraudavit, reddit in quadrupJum. Ille utique qui Dominum non poterat videre dum di­ ves esset, nisi postquam de terra, in qua cor ipsius videbatur esse cum tuesauro, sycomorumqua Domi­ nus esset transiturus asceudit. Tunc velut de cagna- ta necessitate a crucifigendo conspectus in arbore cogooscilur, et filius dicitur Abrahæ. Cur dicitur ? Si erat, testimonio nou egebat. Sed quoniam non omnes erant filii Abrahæ, qui esse credebantur: hic de opere agnoscitur filius, non de gente : et virtute, non de sanguine. Hæ circumeisiones sunt notae de circumcisionis effectu.

XV i.iamne vides, filia,jamne consideras totam circumcisionem per operum formam, velut per quæ­ dam membrorum lineamenta deductam , et per ac­ tuum diversitatem quasi colorum varietate depictam : a unum tamen justificationis apicem virtutum gradi- but impletam? Cernis alium patriam relinquentem , nec de parriciJio dubitantem : alium tanti census naufragium non curantent, nec in orbitatibus lacry­ marum, immo et in putredine corporis sui de pec- CaLo potius conjugis quam suo vulnere suspirantem. Illam populos suus deosque deserentem, nec in alie­ num gentem inopem virilis auxihi veniremeluenlern. Hunc repromissionis ingressurum terras, cultellosqu6 animorum non in ense ponentem , sed de caute fa- dentem, ut ex se habeat petrinus, quod ferreus ac- quirit aliunde. Alium in solitudine viam Domim præparantem, et rectas semitas in eremo facientem. Alium porro dimitti de saeculo deprecantem, et pa­ cem Domini malle quam mundi. Has vero suis affec­ tibus spoliatos, in auro, thureet myrrha conversatio- num itinere mutato, qui per Herodem venerant, per angelum redeuntes. Istum etiam nunc acervos frau- dium cnm fenore removentem,et Abrahae filium non naturæ beneficio, sed gestorum suffragio nuncupa- tum : ut evidenter appareret omnem mundi naturam per singulorum operationes fuisse demissam.

XVII. Sed quoniam tamquam circa nuptialis con­ vivii finem. pene vinum quod per patriarchas mini- strabatur expendimus, et novam coepimus aquarum conversione libare, de novis quoque utribus aliqua proferamus : ut quale sit quod receperunt, de eo quod ipsi redolent æstimemus. Fervet quidem unifor- miter per omnium apostolorum mentes plenis musto pectoribus, et mensuram corpoream inundatio spiri­ tualis excedens, ebrietatem non celat gloriosam. No­ bis tamen ab illo est incipiendum a quo hauriendi si­ tis est inchoata : ut ex desiderii magnitudine, sacrae infusionis plenitudinem doceamus ex uno sithn pa- rilem sociorum, non avara divinae sobrietatis pro. pinatam. Ecce inclytam sodalitatem. Augustum ca­ put Petrus extulit, novi signifer testamenti et in creatione ejus primitivus : alius quod sine dubita. tione loquor Abraham, nescio an major: certe quod sentio non fecundus. Illi generatio larga promitti­ tur, huic gener'aLio pascenda committitur. Ab illo justificanda procedunt : in hoc justificata fundantur : ita quod ille spera., bic accipit. Illi dicitur : Faciam te ill gentem maguam (Gen. XII, i) ; huic dicitur: Fa- ciamte ill piscatorem hominum (Matth. IV, 19). Illi di­ citur : In semine tuobenedicentur omnes gentes (Gen. XII, 5); huic dicitur : Judicabis duodecim tribus Israel (Matth. XII, 28). Illi dicitur : Ut stellœ erit semen tuum (Gen. XIII, ł7); huic dicitur : Tibi dabo claves regui cœlorum (Mallh. XVI, 59). Ac per hoc, ille fœ- cundhate seminis benedicti impletur : hic ante se­ men ipsum evangelizaturus asciscitur. Ahrahae pro filiis claritas monstratur astrorum, sed Petro tra- ł\ Ab hoc septem versus subsequentes in nupera eclit, desiderantur. duntur regna cœlorum : videlicet ut in ea , sinc Pe- aro, nec filii Abrahæ possint intrare. nic ergo non quo circumcisus sit juxta gentem suam apud Domi­ num gloriatur, sed dicit : Ecce noa reliquimus omnia, et secuti sumus te, quid erit nubis ( Matth. XIX, n7) ? Quæ sunt ista omnia apud eum , qui praeter instru­ mentum artis piscatoriae nihil habebat? omnia, in. quit, utique quae ad concupiscentias mundus ingerit, quae præputia possunt dici, si congregantur ad leno- cinia peccati : quæ vehementius præcidenda succre­ scunt, si cum proventu meuLitæ felicitatis adnlan- tur : interioremque illam mentis nostrae naturam circumvestire nituntur : ut majoribus tenebris ipsum etiam qnod nobis pro lumine datum est, tenebrescat. Onlnia, inquit Apostolus, reliquimus, et secuti sumus te. in fidem veteris exempli nepotum virtus tam sera quam mira, per discipulum primogenilun, novaejusti- ficationis aspirat ? et obsolescentibus jam pene ima­ ginibus veritatis , Abraham reformatur in Petro : omnia se reliquisse testatur : non in alto fluctuat, artis cura non geritur, nec socrus a'gra sine Domino . visHatur. Omnis singularis viri affectus in Christo est, hunc sequitur suhstantiæ contemptor, studii ne­ gligens, affinitatis oblitus : et id quod Abrahae ut fa­ ceret imperatum est, hic jam fecisse non celat: vi­ delicet ut simili circumcisione sicut virtutis haeres est, Rat hæres et gloriae. Omnia, inquit, reliquimus et secuti sumus te, guid erit nobis ? Hoc est dicere, to­ tis vitæ prioris vitiis desecatis , in forma utris in pruina jacentis, dum te sequor, exarui: nihilque in hoc mando præter te, quo impleri cuperem elegi : I cujus non frustra hujusmodi siccitas sancti Spiritus ubertate pensatur : per quam ebrietatem novae gra- tix in se Apostolus ipse, dum linguis infidelium iD- famatur, agnovit. Sed et cæteri apostoli ejusdem musti spumavere fervore, et unius botryonis super- fluenti maduere vindemia, qui tamen in odorem ejus nectaris ad beati Petri similitudinem cucurrerunt. Aspice illos geminum sidus in terris , nec incassum tonitrui filios nuncupatos, cymbam, linum, patrem- que deserentes, nec victus sollicitudine dubitantes, nec officii usibus inhærentes, nec potestatem pater­ nam reverentes, sumptu, negotiatione, affectione ca- stratos. Quid aliud utique quam natura sæculi cir­ cumcisos veste, fluctu arida, manu sicca aere , cor- de, pietate non molli : nudo etiam de navali parata vestigio 1 Credo ad eam formam, jam tunc et Moysi, at pedum solveret vincula, praeceptum est: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem (Hom. X, ł5)! Et ideo non sunt velanda quae pulchra sunt in conspectu Domini , nec mortuis vestienda quae vita diligit. Hunc rursus respicit de teloneo publicanum , quæ- stum damnantem, consuetudinem respuentem, et no­ men actus fidei nomine commutantem, ut ab omni­ bus omnino non pars corporis, sed natura prorsus iniquæ consuetudinis circumcisa monstretur. Totum dicerem novae vocationis examen , nisi in similibus convenirent, et eamdem virtutem haberet diversitas personarum, naturamque mundialem multitudo licet bominum, uno tamen contemptu rerum velut falce succideret.

XVIII. Et quoniam satis abundeque exempla et veterum protulimus et novorum, mentisque cursum ne velut caeca nocte ad ignoraotiæ scopulos deveni- reL, sanctorum imaginibus quasi per sermonem cœli notandis sideribus instruximus : nunc ex obscuro noctis egressi, non solum diem et solem, ced ipsius solis et luminis lumen, sub quo errari non potest, conreruplemur. Illorum enim quærit ipsa multitudo judicium, et in copia formarum, necesse est ut eve- niat subinde similitudo flammarum ; ut saepe nautis confuse attonitis per pavorem, ut lucifer vesperum, et vesper luciferum mentiatur : solis sine societate parili sola cst claritudo miranda , cum dubia etiam sub nubilo a similitudine sit vindicata si paruit. Ac per hoc etiamnum Dominus, quoniam carnem sump­ sit, et homo esse dignatus est, aliquid (ale fecerit requiramus : ut velut solem sub nubilo, ita sub spe­ cie corporali etiam id quod radiaverit admiremur: aliumque potius opponamus quam ipsum aliunde sumpsisse credamus. Quem autem alium, pro fide di­ vina humanaque in hoc sæculi pelago numquam sine metu naufragii navigantes, ad dirigendum veritatis cursum sequelllur, quam illum qui, disclusa penitus parilitatc sui, solus etiam cum pro nobis in nostra carne obscuratur, inmensus est? Qui nec in nomine potest celari, dum mortalitatis naturan. substantia divinitatis exsuperat : qui non elementum, sed vir­ tus elementorum est: in quo tenemus initium et con- summationem et medietatem omnium : per quem so­ lum solis et anni cursus sunt, et stellarum dispositio­ nes, mensium quoque mutationes : quoniam in ipso vetera transierunt, et facta sunt omnia noua ( II Cor. V, 17). Et cum magorum iter ejus stella duxerit, quid mirum erit, si nos quoque gestorum ejus clari­ tas, velut ipso thesauro immensi fulgoris instruxerit? Atque utinam ad certam dationem tanti splendoris et luminis, nostrorum oculorum avertatur infirmitas: ut ille se subtraheret et negaret, inquisf non, sed palam omnibus caelestis splendor appareret : modo ad eum sequax mens amica voluntate convertatur, in solo inveniet plenitudinem quam guttatim per sin­ gulos colligebat. Octavo die circumciditur, a matre utique quasi homo qui promissus luerat ipsi Abrahae, cum de circumcisione doceretur, dicente Domino : Et erit testamentum meum in carne vestra in testamen­ to æterno (Gen. XVII, 11). Dei testamentum in nostra carne esse, Domino in nostra carne dignante , quis dubitat? lłludque testamentum aeternum videri, quod Citharis et psalteriis psalleretur. Cujus rei quoniam prolixa est disputatio, et necessaria videtur esse transcursio, ne per ramorum copiam robur ipsum propositae materiae derelinquens, incastigata erret effusio: præsertim cum mibi difficilius sit naturam ejus implere quam quærere, et satia superOuum moerentibus brachiis laborare, quamquam ipsam materiam gracile non sustentet ingenium : et neces­ sarium pene sit, ut et disputationibus aliquibus cir- eUtncidamur, dum de circumcisione tractamus, quan do nobis ad excusandam etiam imperitiam nostram , opportunitatem maleriæ ipsius praestet auctoritas.

XIX, lgitur ad propositum redeuntes, interrogemus ipsum hominem suum : nam de Domino loquebalnur, ipso qui erat in homine circumciso, cum jam se­ cundum legem circumcisus haberetur, clamat ut evangelista testatur: Vulpes foveas habent et volucres creti nidos suos, ubi requiescant ; Filius autem hominis noa habet lIbi caput suum reclinet (Matth. VIII, 20). Ro- go hic uhi sub Cyrino census investigatio? ubi cdi- ctum Cæsaris? ubi necessitas profitendi? ubi Joseph ipsa prufessio ? Nora ratio illic habet nihil quod de- scrip!or inveniat, et vere. Nulla enim Domiuum sae­ culo mancipata delectant, nec sibi usurpat quidquam quod vel Cæsari, vel mundo voluit esse captivum : docens nullum duobus dominis posse servire. Cir­ cumciditur ergo hæreditate Joseph et Maria: nihil­ que sibi de mundialibus vendicat sub tributo, qui utique eis dixerat: Nescitis quia oportet me in pater- nis meis esse (Luc. II, 49) : sciiicet in templo, non in sarculo : in sacrificiorum mysterio, non in Inaligoan- tium concilio; in paternis utique spiritualibus : nam patrem in carnalibus non habebat. Denique de eo templo et oves abegit et boves, et mensas nummuta- riorum, et cathedras vendentium columbas evertit (Matth. XXI, 12). Sic templum eliam ipsum, quod fi- Iura est corporis sui, carnali concupiscentia circum­ cidit, ut intelligeret homo, hæc sihi in sua mente esse facienda : nec sane suis parcit affectibus: nam eum gladium quo alios circumcidcbat docendo : Si quis amaverit patreln et matrem supra me, MOM est me di­ gnus (Matth. x, 57) : sua convertit in viscera, et sibi ipsi facit quod credentibus est facturus cum dicit : Quæ eat mater mea, et gui Bunt fratres mei ( Matth. XXII, 48) ? 0 mysterium ! matrem Mariam sibi Domi­ nus abjurat, curo extra verbi esset audientiam con- stituta, eo potissimum tempore, quo verbum prædi- caretur a Verbo, et ipsum se ministrandum discipu­ lis ministraret : quod apertius postmodum in illa unguenti effusione patefecit, dicendo : Me autem non semper habebitis ( Matth. XXVI, 11). Irascitur ergo cum cum magistrum vita docenda non eligat, qui eam matrem per virginem parturiendus degit, et cur ad eum quem extranei etiam tam facile interpellare possent, mater nollet intrare : nam fratres ejus nec­ dum credebant in ipsum. Quis hic erit, rogo, qui ex­ cusationem præferat aut gratiæ, aut amori? si et Ma­ riam memo nulla vincit, ei Christum Dominun. no­ strum nemosuperat pietate. Illa mater enim negatur a lilio, tit vera illa [Al. etiamJ circumcisio doceatur : quoniam magister et parens vitae debuit vivere, prout docebat esse vivendum. Hic est ille gladius fenlora- lis, quo Levitæ suos propinquos et proximos occ!- derunt : quo etiam Dominus ipse a Patre jubetur accingi : quem omnes capiunt qui seipsos caslrave- runt propter regnum coelorum : quem gladium Do­ minus mittit in terras, ut filium separet a patre, fi­ liam a matre sua, nurum a socru sua, Hoc gladio etiam beatus Paulus Ecclesiam circumcidit, dicens: Reliquum eat, tit qui habent uxores, tamquam non ha­ bentes sint : et gui emunt, tamquam non possidentes sint: et gui utuntur hoc mundo, tamquam non utantur (1 Gor. vii, 30, 3i). Hic totius jusliliæ virtus, hie ratio est circumcisa omni carne, id est, parentum, fra­ trum, cognationum, afOnitatum, nullum amplius amare quam Dominum : ut ad crucis imaginem Dei verbo, non ad aliquos mundi actus, moneamur affixi matrem commendare discipulo.

XX, Res loquitur ipsa, cur illa pars corporis per quam Judæus se autumat justificari, defectioni ad- judicata videatur : adeo ut difficilius fuerit modum adhibuisse sermoni, quam argumenta requisisse : et hanc veram esse circumcisionem, si abrenuntiantes mundo, ex quo juxta carnen. nostra naLura est, et parenlibns, et qnæ Mei scandalum faciunt circum­ cisis, oculo etiam et manu et pede, nudi et soli, de- biles etiam, si fieri potest, Dominum sectemur, can- tantes vere : Quoniam pateT meus et mater mea dere- tiquerunt me (Psal. XXVI, 10j ; ut a Domino merea­ mur assumi, et corporea denudati natura, sJliri- talium indumentis actuum gloriosius vestiamur, scientes quoniam quod de carne nascitur, caro est: et quod de spiritu, spiritus est, dicente Apo­ stolo : Et si cognovimu. Christum secundum carnem, verum jam noM novimus, in quo non novimus, in quo nobis mundus crucifixus est, et nos mundo (II Cor. v, 16): ut praeputiis, quae sunt in superficie CODversa- tionis, abscisis, nudum illud et solum nostrae gene- rationis secretum, quod superfluis tegehalor. appa- rcat. Si enim fenum quod hodie est, et cras in cliba- num mittitur Deus sic vestit: quanto magis noa (Matth. VI, 50) , si fide modicos non esse præviderit! Cul- tello itaque petrino corporis nostri circumcidenda est natura : Petra autem Christus est : cujus cultellus amor cst, quo crescente in nobis, sæculi desideria decrescent. Quem qui amaverit, dicit patri, non novi te : naturamque circumcidens suam, nec ut patrem sepcHat mortuum, separabitur a Christo : et exspo- lia lUS veterem hominem cum actibus suis, quod præputium est, alium naturam suaevidebit esse sub­ stantiæ: id est, ut sicut primus homo terrenus a terra : ita secundus coelestis incipiat esse ex coelo : nec dicet jam cujus circumcisa est natura patrem, præter cum qui in coelis est, se habere : sed præ­ cepto Domini lucido, illuminatis oculis, sedere ad dexteram virtutis filium hominis agnoscet. Obteren- dæ sunt omnes animi vuluptates, relinquenda studia delectationum, quoniam hic circumcisionis est veri­ tas, non figura. Nitendum in summa, ut cunctis na- turalibus amputatis, conversatio nostra tendat ad cœlum, ubi Christus est ad dexteram Dei (Col. nit !). Quod ita verum crit, si ludi, si jocus, si convi­ vium, si sermo pene familiarium deserantur : et ta­ men qui circumciduntur arescunt, ut non nos mUR- do, qui vitæ imagines sumus, sed mundus nobis mortuus esse credatur : nec agglutinari eorum ali­ qua quæ circumcisa SUHI inimici arte sinantur: sed clamemus, sedit sanguis circumcisionis : ut cum in nobis vitæ calculus coeperit operari, in quo nomen novum solus novit ille, qui accepit, non timeamus, in loco revelationis occidi : quinimo et imputantes aliqua nostro Domino per amorem : nam et opera- rius ibi benignus admittitur, ut superius in bcato Petro novae gratiae susceptore didicimus : tota cre­ dulitatis nostræ harmonia intortis vehementius per artem fidibus resultemus : Propter verba labiorum tuorum, Domine, ego custodivi vias duras ( Psal, XVI, 4).

XXI. Anne est aliquid tam durum, tam ferreum quam repugnare naturæ? Et cum omnia in mundo per Deum nobis sint facta, ipsos nos. velut non no­ stra circumstent, repellere, non videre : mundum- que ipsum nobis se cum omnibus divitiis et pulchri- (umnibus suis ingerentem manu quadam repudiare virtutis, obseratisque omnibus sensibus quibus ad animam substantia vitalis accedit, pene ad imaginem obrigescere mortuorum : uon visu, non auditu, non odore, non tactu, non sapore capi, et in natura cor­ poris naturam corpoream non babere, hominemque se quod homo sit oblivisci : eum tamen hoc ipso quod ambiat non teneri, quia vere quod homo sit teneat, et eo magis despiciat se, quo se magis agno- verit. Tum quia durum est præsentia sibi abdicare dum vivit; et futura sperare post vitam. Naec natura corporis, hoc, ut diximus, nisi circumcisa non pa­ titur : facileque se gestit jactare in suis, sibi cernens terras, sibi maria, sibi videns solem et universa caeli astra servire : et quando se fraudari a terrestribus < paHctur, cum dominetur et coelo? Tantorum ergo elementorum tam importuno circumventa famulatu, usque ad oblivionem suae conditionis inducitur : et in despectu totius sublimata mundi, vincere ipsa ex eo quod sibi obsequuntur præsumit elementa : hinc montibus scrobibus fodiendo, hinc valles substru- ctionibus opp!endo, hinc maria molibus arando, nunc arida irriguis fœcundando, nunc stagna palu- desque siccando, vel campos consitis nemoribus ves- liendo, ac silvosorum montium juga, vetustis nemo­ ribus denudando, ut pene dominam se naturae esse non credat, si fecerit aliter. Cujus naturæ concus- sione, natura nostra liis meditationibus agitatur : durum est vias Domini custodire, in quibus non ex- perimentis, sed detrimentis potentiæ desudatur: nec quaeritur ut supra nos quod amat universa mortalitas, sed ut sub nos vita ducatur, lie amplius nos existimando quam sumus, incipiamus nec id ob­ tinere quod sumus, cum per hoc ipsum si veli- mus despicere, quod sumus, mereamur in melius esse quam sumus, dicente Dommo, et nostrae illi ian- putationi quam praesumimus, subscribente : Amen dico vobis, nemo est gui relinquat domum, aut paren- ta, aut fratres, aut uxorem, aut filios propter regnum ' Dei, gui recipiat centuplum in tempore hoc, et in non sæculo venturo vitam æterllam hæreditabit (Matth. VIII, 8). Et talibus promissionibus viae [AI. vitæ] illæ du- rae, quas ob verbum Domini custodire necesse est, molliuntur. In quorum custodia utique multa retrl- butio est.

XXII. His mercedibus invitamur, quos oportebat et cogi, dum velle nos ambit quod poterat et jubere. Denique cum verbum vitæ durum dicerent esse scr- monem, et ob hoc turbati omnes qui eum sequeban- tur abscederent : respiciens discipulos suos, num­ quidnam et ipsi abire veHent, inquirit iratus : adeo eligit potius se nobis bona omnia debere, n votu- mus, quam imperare si cogimur, dicente Apostolo : Si enim volens hoc ago, mercedem accipio : si autem invilul, dispensatio mihi credita est (t Cor. IX, i7 ). Haec voluntas remoratis illius vagina cultelli est: quae ubi in se amorem Dei, quem cultellum esse di­ ximus, receperit, merebitur intelligere Dominum vera praedicasse : Jugum enim meum suave eat, et sar­ cina mea levis est ( Matth. XI, 10), quoniam super- Huis omnibus amputatis, et cunctis oneribus cir. cUnlcisi, belluæ quadam sarcinalis imagine tenuata, vere ctiam nos cum Psalmista dicimus, qui vel per glaciem, vel per liquidam etiam mollemque substan­ tiam angustum illud acus foramen transire possumus, quad introire qui in equis sperant et curribus, non valebunt, quoniam tales etiam via illa quae lata est et spatiosa, vix capiet. Laborum itaque arduos mon­ tes et difficultatum propemodum muros, quibus cae­ lestia ab humanis velut provincia cujusdam limitibus separantur, divina invHatrix munificentia liberali. tasque deplanat. Et sicut tubis sacerdotalibus muros illius Jericho: ita prophetarum vocibus turrim nostri interitus elidet, si modo contra spem in spe creden­ tes, et quodam concitatorum luminum, videndi sa- Hente transpeetu, in fraudem praesentium caduco- rum promissa tamquam manibus jam apprehensa miremur : et bac circumcisi natura in alamque na­ turam transpositi, mente illa et animo teneamus, quæ nec oculus vidit, nec auris audiuit, nee ill cor ho­ minis ascenderunt, quæ præparavit Dominus iia qui di­ ligunt eum: de quorum numero non est, nisi qui per demonstratam superius circumcisionem velut cum Domino confixus in cruce, semper peccatis suis pas­ sione est dignus, Ille vero Dominum nostrum dignum tali passione non credens dixerit : Domine , memor uto mei cum veneris in regnum tuum (Luc. XXIII, 42). Quem, dum adhuc loquitur, ipse Dominus promptus interpellantis auditor consolari, ut consuevit, pro sua pictate dignabitur, dicendo : Forti animo esto : Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso.

(Hæc epistola, quæ non unanimiter ab auctoribus adju- dicata est Hieronymo,multis revera signis verius esse S. Ambrosii videtur. Quare, Benedictinos secuti, eam jam edidimus inter opera S. Episcopi; ubi videsis t. XVI nostræ Patrol.col. 365, sub hoc titulo,de Lapsu virginis consecratæ. )

(Habetur etiam apud Augustinum in Appendice tomi VI, inscripta Sermo in Psalmum XLI, ad Neophytos. Erasm us ait: Apparet hoc fragmentum esse ex Hom iliis alicujus in psalmos mysticos ergo loc. cit.): certe nihil babet Hieronymianum. , Videsis

InVeronensi ms. qui nonum certe sæculum ante- cedit, subjungitur paulo postsermoni qui de Esu Agni inscribitur. Erasmus deisto ait, Ejusdemest farinæ, cum homilia, quæ proxime præcessit, et eumdem sapit auctorem.

1. In omni psalmo Dominus noster Jesus Christus prophetatur atque canitor. Siquidem ipse habet cla- t'em David quæ aperit et nemo claudit, claudit et neMO aperit (Apoc. III, 7). Sed præcipue in centesimo decimo septimo psalmo, qui nunc psallendo lectus est, re­ surrectionis mysterium prædicatur. Hic enim psal- mus , in quo a Spiritu sancto præsignati vocan- tur ad confitendum Domino in laude: vel ad con. fessionem gentium veri Israelitae in pœnitentia veri sacerdotis Aaron domus, quod est in Ecclesia : sive generaliter omnes timentes Deum recte pro tan­ tis muneribus pietatis Patris qui Filio suo non peper- rit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, a confes­ sione incipitur. Quoniam bonus, quoniam in sæculum misericordia ejus (Rom.VIII, 3i, 32). Quis enim nostrum poterit esse considerans ea quæ in eo quo­ tidie exsultans canit Ecclesia: hoc est, passionem Domini Salvatoris resurrectionem sive ascensionem : et non magis erumpat in vocem, compos [ Al. con­ sors] illorum parvulorum effectus, Domino cum ramis et palmis exsuJtanlium, 0 Domine, salvos nos fac, o Domine, bene prosperare. Unde et ipse victor ad Patrem ascendens imperat Angelis , dicens: Aperite mihi portas justitiæ : et ingressus in eas contl- tebor Domino (Psaltn. XXIV, 7 ). Hae sunt portae , de quibus in vicesimo tertio psalmo inter se invicem angeli loquebantur, ingressum Domino praeparantes : Levate portas , principes, restras, et elevamini, portae æternales, et introibit rex gloriæ. Sed pulchre levari jubentur portæ, et in sublime erigi. Siquidem juxta dispensationem carnis , et mysterium et victoriam crucis, major regreditur ad coelos, quam ad terras venerat. Hæc porta Domini, justi intrabunt per eam. Per hanc portam ingressus est Petrus, ingressus est Paulus, ingressi sunt omnes apostol!, ingressi sunt et martyres, et quotidie sancti quique ingrediuntur. Per hanc partam primus latro cum Domino ingres­ sus est.

II. Habetote fiduciam, et vos sperate similia. Sie enim ipse Apostolus dixit: Si consurrexistis cum Christo , quæ sursum sunt quærite, ubi Chrislu. in dextera Dei sedet. Non dicit hie psalmus, soli apo­ stoli, soli prophetae et martyres intrabunt per eam : sed justi introibunt per eam. Quicumque ergo juste agit, et inter justos Domini esse meruit, fiducialiter agat in eo sperans, quia intrabit per hanc portam. Quia Dominus non quærit sanguinem confitentium : sed fidem, pro qua sanguis effunditur credentium. Si habuerimus fidem quae potest sanguinem fundere, imputabitur nobis et cruoris effusio. 0 vere infeli- ces Judaei ! o miseri atque miserabiles! lapidem qui per Isaiam repromissus est, quod poneretur in tun- damentis Sion, et populum utrumque conjungeret, esse Dominum Salvatorem, esse Filium Dei, non agnovistis. Hunc vos reprobastis, ædificantes quon­ dam congregationem Domini, et Templi Dei mysteria custodientes: qui reprobatus a vobis, iactus est in caput anguli: et primam Ecclesiam de Judaeorum populo congregatam, et credentes ex nationibus in unum gregem et ministerium foederavit. A Domino factum est illud: hac est mirabile in oculis nostris : ut nos qui ante passionem Domini sine testamento eramus exleges, adoptaremur in filios Dei: et priori cingulo putrescente, aliud sibi Deus lumbare con- texeret, alium populum præpararet.

III. Vos ergo, Judai, habetis Scripturam, vos legi- tis libros, et nos in eum qui in eis scriptus est libris, ipsum adorantes, credimus. Vos tenetis paginas, nos sensum paginarum. Vos complicatis membranas ani- manum mortuorum, nos possidemus spiritum vivifi- cantem. Quid mirabilius potest esse istius modi sa­ cramento? Quid hac die felicius, in qua Dominus Judæis mortuus est, nobis surrexit? In qua Synagogæ cultus occubit, et est ortus Ecclesiæ : in qua nos ho­ mines iecit secum surgere, et vivere , ct sedere in coelestibus. Et impletum est illud quod ipse dixit in Evangelio: Cum autem exaltatusfuero a terra, omnia trahamad me (Joan. XII, 5i). Haec est dies quam fe­ cit Dominus, exsultemus et laetemur in ea. Omnes dies quidem fecit Dominus, sed cæteri dies possunt esse Judæorum, possunt esse hæreticorum, possunt esse gemtilim.

IV. Dies Dominica dies resurrectionis, dies Chri­ stianorum, dies nostra est. Unde et Dominica dici­ tur: quia in ea Dominus victor ascendit all Patrem. Quod si a gentilibus dies solis vocatur, et hoc nos libentissime confitemur. Hodie enim lux mundi orta est, hodie sol justitiæ ortus est, in cujus pennis est sanitas. Numquid sol pennas habet ? Respondeant Judæi, et qui tantum secundum litteras Scripturas intelligunt similes Judæorum. hos autem dicimus, quicumque sub alis istius solis fuerit, qui dixit in Evangelio : Quoties volui congregare filios tuos, quasi gallina pullos suos sub ulas, et noluisti ! iste securus erit ab accipitre diabulo, ab aquitis volantibus in Ezechiele, et omnia peccatorum ejus vulnera sana- vUnlur.

V. Ut autem sciatis, fratres mei, quod proprie psalmus iste de Domino scriptus est : ct in EYallge- lio pueri sicut meminimus, qui intrante Jerosoly. mam Salvatore palmas levantes, clamaverunt atque dixerunt: Osanna in excelsis. benedictus qui venit in nomine Domini, Osanna ill excelsis (Marc. XI, 9) : de centeshno decimo septimo psalmo istos versiculos assumpserunt: 0 DOtnine, salvum me fac. In Hebreo scribitur, HosIANNA. Uude et Judæi impatienter Ceren- tes volunt prohibere parvulos : de quibus in Isaia lo­ quebatur Dominus : Ecce ego et pueri mei quos mihi de­ dit Dominus (Isa. vul, ł8). Tacentibus enim senibus et invidiæ livore cruciatis, parvuli clamant, et Chri- . stum parvuli confitentur. Quod si et illi tacuissent, lapides utique clamarent, id est, gentilium populus : de quibus in Evangelio scriptum est : Potens eat Do­ minus de lapidibus istis luscitare filios Abrahæ (Matth. III, 9) : nos significans qui duro quondam corde fuimus : sed nunc credentes in Christo Jesu in filios Abraham [Al. tacet in filios Abraham ], in filios Dei omnipotentis, adoptati sumus per ipsum Dominum : cai est gloria in sæcula sæculorum. AmeB.

Erasmus ait, Hoc haud scio cujus fragmentum, vix dignum est vel hoc ordine. Tantum abest ut Hiero- nymo sittribuendum.

I. Cogor a te, ut tibi, Dardane, de aliquibus (e- neribus musicorum, sicut res docet, vet visione, vel auditu brevi sermone respondeam. Alia enim ad lu­ cidum proferre non possum : quia unaquaeque res secundum ingenium ejus est : quae autem possunt enarrari libenter explicabuntur. Primum omnium ad organum, eo quod majus esse his in sonitu, et furti- tudine nimia computantur clamores, veniam. De duabus elephantorum pellibus concavum conjungi- tur, et per quindecim fabrorum sufflatoria com pre- 6ensatur : per duodecim cicutas aereas in sonitum nimium, quos in medum tonitrui concitat : ut per mille passuum spatia sine dubio sensibiliter utique et amplius audiatur, sicut apud Hebræos de organis quæ ab Jerusalem, usque ad montem Oliveti, et am­ plius sonitu audiuntur, comprobatur.

II. Duo genera organi a plerisque esse dicuntur. Primum est, quod prædiximus, et aliud quod de pe­ regrinatione israelitici populi apud Babylonios in­ scribitur: Super flumina Babylonis (Psalm. CXXXVI, i ), et cætera. Hoc totum figuraliter ac spiritualiter si­ gnificat Evangelium Christi, quod et illud duabus pellibus, id est, duarum legum asperitate conjangi- tur per quindecim sufflatoria fabrorum, id est; per patriarchas ac prophetas : per duodecim cicutas æreas, id est, per apostolos sonum nimium emit tit, sicut scriptum est : 7 n omnem terrum exivit sonus eorum (Psalm, XVIII, 5) , et reliqua. Quod est in mo- dum tonitrui, id est, vox Evangelii in toto orbe ter- raram, sicut scriptum est: Vox tonitrui tui, Deus, in rota (Psalm. LXXVI, 19). Per mille passus, id est, perfectum numerum decem verborum legis imple­ tur : MMM [Al. sensus] ejus rit salicibus, id est, per laborem uniuscujusque doctoris labiorum ?Evange­ lium prædica lor .

III. Tuba itaque, de qua in Daniele scriptum est: Gum audieritis vocem tubæ, fistulæ, citharae (Dan. III, 15), et reliqua, diversis figuris ac formis effici­ tur. Aliter enim est tuba congregationis populi, ali­ ter conductionis, aliter victoriae, aliter persequendi inimicos , aliter concussionis civitatum : et reliqua. Tuba autem consuetudinis apud rerum peritissimos hoc modo intelligitur : tribns fistulis aereis in capite angusto inspiratur. In capite per quatuor vociductus aereos, qui per aereum fundamentum quaternas voces producunt, mugitum nimium vehementissimumque profert. Ita Evangelium terna confessione trium per­ sonarum sanctae Trinitatis in capite angusto, id est, in nativitate Christi, divinitate inspiramr : et per quatuor vociduCtus, id est quatuor Evangelistas, per eremum fundamentum stabilitatem fidei et operum in toto orbe voee nimia claulores, quos in modum tubae congregationis fortiter emittit.

IV. Fistula praeterea artis esse mysticæ, sicut fu- Rores earum rerum affirmant : reperitur ita. Bombu­ lum aereum ductile quadratum latissimumQue, quasi in modcm coronae cum fisoculo aereo ferreoque com- mixto, atque in medio concusso, quod in ligno alto spatiosoque formatum superiore capite constringi­ tur : alterum altero capite demisso : sed terram non tangi a plerisque putatur, et per singula latera duo­ decim bombula aerea, duodecim fistulis in medio positis, in catena fixis dependent. Ita tria bombula in uno latere per eircumitum utique figuntur, et concitato primo bombulo, et concitatis duodecim bombulorum fistulis in medio positis , clamorem magnum fragoremque nimium supra modum simul proferunt.

V. Bombulum itaque cum fistulis, id est, doctor in medio Ecclesiæ est, cum Spiritu sancto, qai lo­ quitur in eo : constringitur in ligno alto, id est, Christo, qui a sapientibus ligno vitæ comparatur : in catena, id est, in fide : et non tangit terram, id est, opera carnalia : duodecim bombula, id est, duode. cim apostoli : cum fistulis, id est, divinis eloquiis. Cithara de qua in quadragesimo secundo psalmo scriptum est : Confitebor libi in cithara, Deus, Deus meus (Psal. XLII, 4), propriæ consuetudinis est apud Hebræos, quae cum chordis viginti quatuor, quæ in modum Deltæ litterae, sicut peritissimi tradunt, uti­ que componitur : et per digitos Pindari variis voci­ bus tinnulis ictibusque in diversis nodis concitatur.

VI. Cithara autem de qua sermo est, Ecclesia est spiritualiter : quae cnm quatuor et viginti seniorum dogmatibus trinam formam habens, quasi in mo­ dum Deltæ litteræ, per fidem sanctæ Trinitatis ma- nifestissime sine dubio significat : et per manus viri, Petri apostoli, qui prædicator illius est in diversos modulos veteris et novi Testamenti, aliter in littera, aliter in sensu figuraliter concutitur.

VII. Sambuca itaque quæ apud peritissimos He- bræorum ignota res est, antiquis temporibus apud Chaldæos fuisse reperitur : sicut scriptum est: Cum audieritis vocem tubæ , fistulæ, citharæ, sambucæ (Dan. III, 15) : et reliQua. Bucca vocatur tuba apud Hebraeos : deinde per diminntionem buccina dicitur.. Sambuca antem sol apud Hebraeos interpretatur, sicut scriptum est : Samson sol eorum. Propterea autem apud eos sambuca inscribitur, quia multi corticem arboris esse putant, et per soliditatem mellis, ac venti mutabilitatem, quasi in modan, tubae de ramo arboris moveri potest : ideo sambuca , dicitur, quia aestatis tempore fieri potest, et usque ad frigoris tempus durare potest. Arescit enim se. cundum communem consuetudinem. Typus corum est, qui Dominum in bonis operibus laudant , et in tempore frigoris, id est, tribulationum vel persecu- tionis, laudare eum non possunt, propter infidelita­ tem vitæ et abundantiam divitiarum suarum,

VIII. Psalterium quoque lIebraice Nabion, Græce autem psalterium, Latine autem laudatorium dici­ tur. De quo in quinquagesimo quarto psalmo dici­ tur:Exsurge, psalterium, cum citllara. Est autem cum cbordis decem, sicut scriptum est: In psalterio de­ cem chordarum psallam libi (Psalm. CXLIII, 9) : forma quadrata. Psalteriun) itaque cum decem chor- dis, id est, cum decem verbis legis contritis contra omnem hæresim, quadrata per quatuor Evangelia potest intelligi.

IX. Tympanum paucis verbis explicari potest quae minima res est, eo quod in manu mulieris por- tari possit : sicut scriptum est in Exodo : Sumpsit autem Maria prophetes soror Aaron tympanum in manu sua (Exod. xv, 20) : et est minima sapientia Legis veteris in manu Judaeorum. Synagogae a anti­ quis temporibus fuit chorus quoque simplex pellis cum duabus cicutis aereis : et per primam inspira­ tur, per secundam vocem emittit. Typus populi prioris, qui angustam intelligentiam legis accepe­ rat: et per angustam voluntatem prædicationis om­ nia infirmiter prædicavit. Si autem terrena sapien- ter ac diligenter respiciam, et spiritualiter ac mys- lice intelligenda sunt.

Fausti Rhegiensis hunc esse putat sermonem Casi- mirus Oudinus, causatusmagnam eorum partem, qui inter Eusebii Emisseni habentur, sermones illius case. Atque hic quidem insribitur apud Eusebium sermo de Paschate : re autem ipsa duo simul hi sunt perperam, quorum alter a verbis, Beneficia Dei no­ stri. etc., inchoatur, quæ nos dictionis gratia a conti- nenti serie sejunximus. Cœterum Erasmus ait, Nullam hic umbram Hierronymiani pectoris possis deprehen­ dere. Et in aliis codicibus alio atque alio titulo prœno tatur.

I. Exsulta, cœlum, et in lœtitia esto, terra (Joel. II, 21): dies iste amplius nobis ex sepulcro radiavit quam de sole refulsit. Ovet infernus quia resolutus est: gaudeat, quia visitatus est: resultet, quia igno­ tam lucem post saecula longa vidit, et in profundae noctis caligine respiravit. 0 pulebra lux, quas de candido coeli fastigio promicasti : et inter fluenta purpurea sedentes in tenebris, et in umbra mortis subita claritate vestisti !

II. Confestim igitur aeterna nox iDrernorum, Christo descendente, resplenduit : siluit stridor ille lugen- tium, dirupta ceciderunt vincula damnatorum : at- tonitae mentes obstupuere tortorum : omnis simul officina impia contremuit, cum Christum repente in suis sedibus vidit. Mox igitur ferruginei janitores, descendentc Christo, talia inter se caeci per umbrosa silentia cum umbra submurmurant : Quisnam est iste terribilis, et miro splendore coruscus? Num­ quam tatem noster excepit tartarus. Numquam in nostra caverna talem evomuit mundus : invasor est iste, non debitor : et fractor [AI. faclor] est, nun precator : judicem videmus, non supplicem : pu­ gnare venit, non succumbere : eripere, non manere, Ubinam, putatis, socii nostri ac janitores dormiebant cum ille debellator claustra vexabat? Iste si reus esset, audax non esset. Si eum aliqua delicta fuscarent, numquam fulgore suo nostras tenebras dissiparet.

III. Sed si Deus est , utquid huc venit ? Si homo est, quid præsumpsit? Si Deus, quid in sepulcro ea- cit? Si homo, quare captivos solvit? Numquidnam cum auctore nostro faedus composuit? An forte et ipsum aggressus vicit, et sic ad nostra regna trans­ ivit ? Certe mortuus, cerle victus erat. Illusus est præliator noster ill mundo, nescivit quia hic stragem procuraret inferno. 0 crux illa fallens gaudia nostra, et parturiens damna nostra! Per lignum ditati sumus, per lignum evenimur. Periit potestas illa cunctis semper populis formidata. Nullus sub sede nostra captivus palpitavit. En quod gemebundum est exsuJ- tat. Non jam audiuntur antiqui fletus, nulli jam re­ sonant ejulatus, omnis mugitus gementium obmutuit. Putasne, iste sine nostro redibit exitio? Nemo ad nos umquam vivus intravit, nemo sic audax fuit, nemo sic carnifices terruit, numquam in hac habitatione nigra semper et fuligine cæca jucundum lumen appa- rait. An forte sol de mundo migravit? Sed nec coelum nobis astraque parent : et tamen infernus lucet. Quid faciemus ? Quo convertemur contra istum? Cruentas domos et obtinere nostrae cavernæ portarum custodias non valemus : male intravimus, tantam lucem obtenebrare nequivimus, opprimcre tanta virtute praeditum non valemus, nostra quoque urgeri colla conspicimus, et de nostro insuper inlc- ritu formidamus. Quid nobis e cœlo? Plagis recen­ tioribus ultra justam ultionem flagellamur : nocte nostra contenti fuimus : antris nostris occultabamur. Quare radiis solis prodimur! quare violentia disLur- bamur : quare in nostris sedibus captivamur ?

IV. Mox igitur Christus in ipsos crudeles ministros poenarum acies dirigit, atque implacabiles turmas framea divina concidit : fremunt diri sub tortore carnifices, et rabiosis adacti stridoribus contabe- scunt. Ipsa quoque antra ferrei cubilis intrante fortis­ simo, a fortiore aeternis nexibus colligantur. Hoc namque ita futurum Dominus ipse promiserat, di­ cens : Nemo intrat in domum fortis, et vasa ejus diri- pit, nisi prius alligaverit (orlem, et sic roM ejus diri- piet (Marc. III, 27). Tristes igitur mox lugentesque diuturno squalore turbae populique vexati concur- a Utres los Utnculahi intelligit, dict:, quos eUant nunc inflant rustici, et Græce ἀσχαυ̑λαι. Hinc pro Chorus., dubitat δορός Graecus Salmasins, Icgendumnc sit, do. rua; nam est pelGs, vel uter, runt, et rectoris sui vestigiis advolvuntur.

V. Ecce apostolica dicta probantur : in nomine Jesu omne genu flectatur, cœlestium, terrestrium, et infernorum (Phil. II, 10). Mox igitur captivae animæ de custodiis relaxatae, a tartaro prodierunt. Regna- que cœlorum ista supplicatione deplorant [Al. im- plorant] : Venisti tandem, clementissime Jesu, sue- curre jam et parce fessis : Nunc, Christe, saevas exstingue minas, jam miserandos resolve mugitus : redemisti viros cruce tua : eripe mortuos morte tua. Pari nobiscum sorte mundus ipse interierat, et ad adventum tuum omnis creatura pendebat : tibi nostra tormenta suspirabant, te semper infernus iste pavebat. Dum hic eSt absolve reus; dum ascenderis, defende tuos: dum hic es, universa claustra solvantur; dum ascendens, non claudantur. Tu solus caput dra- conis comminuere potuisti, tu portas aereas et vectes terreos valuisti conterere. Pateat, quaesumus, precao- tibus janua : lux non desit pia: et si redieris ad corpus majestate tua, non privetar infernus potentia tua.

VI. Post auditas itaque preces, post compositas leges, post demersos in altae voraginis fossa tortores, rex noster hodie de inferis triumphator et laureatus exivit, nec candidatom officium defuit : sed laeta cum principe suo, omnis beatorum turba processit : sic­ ut in Evangelio scriptum est : Quin resurgente Do­ mino, multa corpora sanctorum gui dormierant resur- rexerunt cum eo : et exeuntes de monumentis post resurrectionem ejus venerunt ill sanctam civitatem, et apparuerunt multis (Jlatth. XXVII, 52, 53). Repedat igitur ad stadium suum triumphator iterum vivus, ut noverit omnis mundus quia redivit ab inferis Chri­ stus. Gloriantur ergo credentes : plaudant manibus omnes gentes, quia rex noster et in saeculo trium- phavit, et inferos vicit.

VII. Beneficia Dei nostri cum magna atque miri- fica siut : tamen nec nova probantur esse, neque subita : sed ab initio saeculi et praedicta sunt oraeu- lis, et præfigurata mysteriis. Sacram Domini passio- Bern ab ipsis mundi coalescentis exordiis, veteris Testamenti responsa cecinerunt : et ideo Christum Dominum prædicatum, ac enuntiatum suis fidelibus, apparere ex ipsorum libris et voluminibus asseri- mus. Validis absque dubio nititur privilegiis, qui causam suam de adversarii asserit instrumentis : speciosa victoria est contrariam partem chartulis fuis, velut propriis laqueis irretire : et testimonio­ rum suorutu vocibus confutare, et aemulum telis suis evincere, ut oppugnatoris tui argumenta, tuis probentur utilitatibus militare. Itaquc in Domini nostri persona, dum ex Adae primi hominis costa mater cunctorum viventium Eva producitur : ex hu­ jus sacro latere, et salutari vufnere Ecclesia omnium fidelium parens, reparanda monstratur. In ejus typo Abel victus occiditur : et innocens fraterna tam- quam Judaica imp:etatc mactatur. Hic idem Dominus in novissima mundi senescentis aetate per figuram beati Abrahæ longævi patris offertur ad victimam : quo tempore dum novo sacrificio in unici lilii sui jugulum pius parricida consurgit, ex improviso aries oculis cjus apparuit : sicut eloquitur sermo divinus : et vidit Abraham arietem inter vepres hærentem corni­ bus (Gen. XXII, 13). Inter vepres, inquit.

VllI. Requiramus quae ista sit novitas : id est, in multitudine circumstamium peccatorum. Hœrentem cornibus : id est, ad crucis cornua clavorum cruci- fixione pendentem : sicut in alio loco legimus : for- nua in manibus ejus sunt (Hab. III, 4). Hoc ideo quia venerandas manus ejus patibuli brachia susceperunt. Inter spinas autem deputatus est, quando spineo serto innocenliæ et justitiæ auctor illusus est. Sed aliud introspicere debemus, quidnam siL, quod Isaac a patre altaribus admovctur, ac subito aries pro eo non mutata, sed duplicata oblatione supponitur. Ge­ mina hic adoranda substantia redemptoris ostenditur. Dei enim unigenitus offertur, et virginis primogenitus immolatur. Hoc qunquc Dominicae passionis præfigu- rabat insignia, quod legimus beatum Helisæum sepul­ cro conditum, ingesto a n latrunculis cadavcre intra tumulum suum, corpus exstincti tactu sacri corporis suscitasse.

IX. Quis hic alius præfignrabatur, nisi Dominus noster Jesus Christus, qui resurrectionem de morte largitur, et vitam sepultus operatur? In latronibus etenim mundum, ill Prophetae virtutibus Christum Dominum recognosce. Adhuc celeberrime per Scri­ pturas sanctas, etiam in prophetae Jonae laboribus et aerumnis, Christi passio ac resurrectio praesignantur. Hic Jonas ( quod fidei vestrae non arbitramur iuco- guitum) typum Domini gessisse praescribitur. Ipse enim Dominus dixit : Sicut fuit Jona. ill ventre ceti tribus diebus, et tribus noctibus ; ita erit filius hominis ill corde terræ tribus diebus et tribus noctibus (Jlallh. XII, 40). Hic, inquam., Jonas ad praedicandum Ninivitis iræ coelestis offensam. Domino jubente, dirigitur : praescius tristem sententiam Propheta populi conver­ sione vacuandam, navim profugus quæ Tharsum petebat ingreditur : sed nautis exorta tempestate turbatis, sorte fluctibus datur, et faucibus ceti piscis demersus excipitur. Sed pisce illaesum eructante depositum, tertia die terris refunditur.

X. Videte Dominum etiam in veteri Testamento in servi forma mirabiliter apparere : videte quomodo se ante actis sæculis indicavit, secundum servilis formae humilitatem venturum. Jonas iram Domini praedicaturus ad magnam Ninivitarum destinatur ur­ bem dicturus: Adhuc quadraginta dies, et Ninive sub- vertetur. Et Christus ad mundi mittitur civitatelu, ut diem salutis et præfinitum judicii tempus annuntiet. Jonas navim ex petit, Christus Ecclesiam. Jonas flu- a Scilicet IV Regum XIII, 21 juxta LXX legerit. Cum enim Vulgata pro ambiguis vocibus Græca αὐ- τῶν , et Hebraica

, vertat quidam, et ad sepelientesreferat, omnem dubitationem tollit de homine a la- truncu1is occiso, atque Chronici ab iisdem sepulto : qum nostri auctoris , Josephi et Alexandrini sententia est, aliis in alias sententias discedentibus. , ctibus agitatur, Christus mundi turbinibus exercetur. nisi Jonas perditum detur, navis periculum non se- datur. Sic non liberatur Ecclesia, nisi Christi morte salvetur. Nautæ dimissuri Jonam, tamen verentur et dicunt : Domine, ne des super nos sanguinem inno- centem ( Jon. I, 14). Nonne vobis videtur nautarum imprecatio Pilati esse confessio? Qui tradit Christum, et tamen lavat manus suas, et dicit : Mundus ego sum a lauguine justi hujus (Hatth. XXVII, 24). Quam Con­ grue per personam gentilem fides gentium prædi­ catur!

XI. Dicit itaque Jonas in oratione sua : Tolle igi­ tur, Vantine, animam meam, quia melior est mihi mors quam cita. Dicat hoc nobis Dominus noster Jesus Christus : quia melior est mihi mors quam vita : id est, vivens unam Judæorum gentem salvare non potui : moriar, ut universus mundus mea morte sal­ vetur. Jonam cetus piscis excEpit hnlucrsum, sed non contigit devoratum : et quem malitia hominum per­ didit, bestia esuriens custodivit : plenis visceribus famem patitur, et in prædam anam absorboit, nil sibi licere miratur. Quis est iste qui inter avidos ri- ctus absumi potest, consumi non potest ? Cibus est, corruptio non est. Traditur perditionis profundo, et servatur ipsius mortis obsequio. Quis est iste, qui vastissimos sinus periculorum totus ingreditur, et sub altitudine conclusus immensa atque mortifera, vitali aere pascitur, et dimissus in alienam rerum naturam, in vitae exsilium cum vita peregrinatur, ct mortis superstes annuntiat mundi salutem?

XII. Puto quod hie est Dominus noster Jesus Christus, quem sæva mors, inexplebilis bellua , in escam suam rapuit, et prædam suam captivam con­ tremuit : quero etsi terra sorbnerat crucifixum : ta­ men quem nou invenerat reum , nun poterat tenEre damnatum ; quia culpam non fac:t poena, sed cau.a. Quasi solitum cibum perditum in origine mundi ho­ minem devoravit : sed magnam esse sibi ipsius dignitatem præfocata cognovit. Atquc ideo divituus sermo cOnlluernoral, et præcepit pisci, et evomuit Jo­ nam in aridam ; Praecepit ergo bestiæ, praecepit morti semper esurienti, præcepit abyssis et inferno, ut mundo restituat Salvatorem.Evomuit autem, Inc debemus accipere, quod ex imis visceribus mortis victrix vita remeaverit : atque eam ex imis præcor- diis inferni perditio exulcerata reddiderit.

XIII. Videmus itaque in prophetæ afflictionibus aper­ tissime præfiguratam paritcr et mortem et resurre- cHonem. Quapropter quod impletum cernis in serva, credere uon cuncteris in Domino. Quæ cum ita sim, perspice, homo, quantum valeas, et perpende quid debeas: perspice quantum valens, ut tandem vilis esse tibi desinas : ut vel per Loc erubescendis subjacere vitiis dedigneris, dum generositatem tuam de crea­ toris ac reparaturis dignitate metiris. HabeL causas quibus le ipse confundat: cur indignis dominis victo corde subdatur, cui gloria æterna promittitur : et sic gemino privilegio, qui dudum divinae imaginis partici- paLione fulgebas, efficeris etiam commercii nobilitate pretiosus. Unde qnam fortis esse possis contra bo- stem tuam : interroga stalum tuum, quod tibi Domi­ nus ad debellandum in membris tuis mundi princi­ pcm, et spiritales nequitias superandas liberam con­ tulit facultatem : ac sic impossibile non putes, ut transferri obtineas in angelicas beatiutdines : cum in hoc sæculo angelicas deviceris potestates. Non ergo te degenerem ac despectum faciat vita, quem vel factura probat iłłustrem protolisse vet gratia: sed cursum fidelis Christi sanguis ad superna fiducialiter extollat. Nam qui se coelesti pt-etio vident redempto., ad caelestia non dubitent præparatos.

Eliam in Veronensi, quem dudum laudavimus, peran- tiquo ms., hic, et qui subsequuntur duo sermone de Epiphania et Quadragesima, Hieronymo inscribuntur. Erasmus ait, video dubitatum et ab alisss, culus sit hæc homilia. Cujus sit non pronuntio, quamquam Leonem aut Maximum refert. Hieronymi non esse, palam est.

I. Hodie verus sol ortus est mundo : hodie in tene­ bris sæcułi lumen ingressum est. Deus factus est hu- mo, ut homo Dens fieret. Formam servi Dominus accepit, ut servus verteretur in Dominum. Cœlorum habitator et conditor habitat in terris, ut homo colo- nus terræ migraret ad cælos. 0 dies omni sole luci­ dior ! o tempus cunctis sæculis exspectatius! Quod præstolabantur angeli, quod cherubim et seraphim et caelorum ministeria nesciebant: hoc in nostro tempore revelatum est. Quod illi videbant per speculum et per imaginem : nos cernimus in veritate, Qui populo Israrlitica loquebatur per Isaiam, Jeremiam cæteros- que prophetas, nunc nohis per Filium loquitur.

II. Videte quid sit inter vetus Testamentum et no­ vum. In illo loquebatur per nebulam : nobis loquitur per serenum. Ibi Deus videbatur in rubo. hic de vir­ gine Deus nascitur. Ibi ignis erat populi peccata consu- mens : hie homo est populi peccata dimittens, immo ignoscens servis suis. Nemo enim potest peccata di­ mittere, nisi solus Deul. Sive hodie Dominus Jesus natus, sive hodie baptizatus est, diversa quidem opt- nio fertur in mundo, et pro traditionum varietate, sententia est diversa. Nobis illud constat ad liquidum, quod sive hodie natus ex Maria virgine est, sive re- natus ex baptismo, et nativitas carnis et spiritus no­ bis proficit : uti umque mysterium meum, utrumque utilitas mea est. Dei Filius non habebat necessarium, ut nasceretur, ut baptizartur. Neque enim peccatum fecerat quod ei remitteretur in baptismo : sed illius humilitas, nostra sublimitas : illius crut, nostra vi­ ctoria est: illius patibulum, noster triumphus ea.

III. Gaudentes hoc signum levemus in humeris nostris : victoriarum vexilla, et Immortale lavacrum portemus in frontibus. Cum hoc signum diabolus conspexerit in frontibus nostris, contremiscit. Qui aurata Capitolia nou timent, crucem timent. Qui con­ temnunt sceptra regalia et purpurus Cæsarum et dapcs) Christianorum sordes et jejunia pertimescunt. Denique in Ezechiele propheta, cum omnes qui mis­ sas fuerat angelus occidisset, et interfectio coepisset a sanctis, illi tantummodo sospites reservant., quos Thau littera, id eSI, crucis pictura servaverat. Exsul­ temus itaque ad crucis similitudinem : sanctas in cœ- . lum levemus manus: cum sic nos armatos daemones viderint, opprimentur. Quando Moyses erectas habe­ bat manus, vincebatur Amalech : si paululum illae conciderant, invalescebat. a Antennae navium et velOrum Cornua, sub figura nostrae cruCis volitant. Aves quoque ipsae quando in sublimiora tolluntur et pendent per aeren), extensis alis imitantur crucem. Sed et trophaea ipsa et victoria triumphorum orna. menta erucis sunt : quam non solum in frontibus, sed in manibus quoque nostris habere debemus : ut si sic fuerimus armati, calcemus super aspidem et basiliscum, per Dominum nostrum Jesum Christum, cui est honor et gloria in sæcula sæculorum. Amen.

Ejusdem videtur ac proxime superior auctoris esse. Ut nihil aliud accedat, certe quod ait ille, sive hodic Dominus Jesus natus, sive hodie baptizatus est : di- versa quippe opinio fertur in mundo. et traditionum varietate sententia cst diversa, immane quantum ab Hieronymi mente ingenioque abhorreat, qui in Com- mentariis in Ezechiel. lib. I, cap. 1, Epiphaniorum diem a Natali non modo probe distinguit, sed et eos refellit, qui pro uno eodemque habebant. Erasmus ait: Nec de hac quidquam Et habeo quod pronuntiem, nisi MOM esae Hieronymi. addubilant inscriptiones exemplarium.

I. Mes Epiphaniorum Græco nomine sic vocatur. Quod enim uus apparitionem, rel ostensionem dici­ mus, Græci ἐπιϕάνειαν vocant. Hoc autem ideo, quia Dominus noster hodie et Salvator apparuit in tene- bns. Licet enim olim natus esset ex Maria, et triginta jam annorum explesset ætatem : tamen ignorabatur . mundo. Eo tempore cognitus est, qun ad Joannem Baptistam, ut in Jordane baptizaretur, advenit. et vax de caelo Patris intonantis audita est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui (Matth. III, 17). Quem Pater de caelis monstraverat voce : hunc Spiritus sanctus versus in columbam, et super caput illius sedens tactu quoque ipso voluit demonstrare, ne quis alius Dei Filius putaretur a populo. Quid hac' humilitate sUblimius? quid hac vilitate nobilius ? Baptizatur a servo, et a Domino Filius appellatur. Inter publicanos, et meretrices, et peccatores, ad lavacrum venit, et sanctior est Baptista suo. Lavatur a Joanne in carne, et ipse Joannem in spiritu lavat. Aquae quæ cætera mundare consueverunt, Domino nostro lavante, mundatae sunt. Jordanis fluvius, qui eo tempore quando populum Israel eduxit Jesus ad terram repromissionis, fuerat exsiccatus: nunc mem­ bris Domini taclis, Ii potuisset, uvas uno loco vo- luerat congregare , ut Domini corpus attingeret.

lI. Videte, fratres, quomodo id quod in Evangelio lectum est, in vigesimo octavo psalmo fuerit ante prædictum : Vox Domini super aquas (Psal. XXVIII, 5). Locutus enim Dei Filius ad Joannem : Sine modo, sic enim oportet nos implere omnem justitiam ( Matth. III. ł5). Sequitur : Deua majestis intonuit, quando Pater Filio testimonium reddidit, dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. Vox Do­ mini confringentis cedros. Baptizatus est enim Chri­ stus, et erecti prius atque sublimes daemones corrue- runt : Succidit eos Dominus tamquam, cedroa Libani : et comminuit eos Dominus tamquamvitulus fragmenta arborum velltilanl, et calcibul stirpes in diversa di- spergena. Et econtrario de Salvatore quid dicit? Et dileclu, sicut filius unicornium. Dilectus Dominus no­ ster atque Salvator est, filius unicornium, filius cru­ cis : de quo dicitur in cantico Habacuc; Cornua in manabus ejus, ibi abscondit fortitudinem suam (Hab. III, 4). Postquam ergo dilectus iste crucifixus est, im­ pletum est illud quod sequitur in psalmo : Vox Domini intercidentis flammam ignis. Illo enim baptizato , et universo mundo, Christo lavante, mundato, gehennæ ignis exstinctus est. Vox Domini concutientis desertum. Deserta fuit Ecclesia, quæ prius filios non habehat.

III. Ad prædicationem Christi, deserta commota est, et parturivit et peperit : et nata est in una die gens tota simul illa, quae ante dicebatur desertum Ca- des, boc est, desertum sanctilatis: Siquidem quæ non habuerat sanctitatem, caepit parere cervos, et san- ctorum eminere greges, qui serpentes interficiunt, qui venena contemmunt: quibus discurrentibus in tuto orbe, et Christi Evangelium praedicantibus, in templo ejus omnes dicent gloriam Deo. Sequitur: Do­ minus diluvium inhabitare facit. Consideremus totum orbem, respiciamus barbaras nationes. Romanum quoq'te mente lustremus imperium : ubiqne in Chri­ stum credunt, ubique in nomine Domim baptizantur: et ita fit ut non una aqua, sed quodammodo sit dilu­ vium baptismorum. Quapropter consummatum eat tabernaculum : boc enin psalmi istius titulo praenota­ tur : quoniam Ecclesia ex vivis lapidibus exstructa est. Afferamus Domino filios Dei, afferamus ei filios arietum, Apostolorum et sanctorum: et imitemur Salvatorem nostrum (qu!a ipse et pastor et agnus et aries appellatur) qui pro nobis immolatur ill Æ- gyplo, qui pro Isaac cornibus tenetur in sentibus, et dicamus : Dominus pascit me, et nihil mihi deerit, in Ioco pascuæ, ibi me colLocavit. Super aguam refectionis educavit me; cui est honor et gloria ill saecula sæcu­ lorum. Amen.

Ingenium scriptionis, ac stylus, ordo quoque ipse, quem in editionibus, et in Veronensi ms. obtinet , indi- cio sunt , ejusdem quinque istos sermones , ab supe- riore illo de Nativitute Domini, auctoris esse. Hunc riore illo a Verus hieronymus, figaC"r epist. 14 ad Heliodorum, rnl- cis antenna in fronl;bu,. Quam compat aMo- nem, HI et alias ab auctore adductas, passnu apud veteres invenire est, tamen Erasmus pauci adeo fecit, ut parum abfuissedi- , cat, quin in extremam classem relagarit.

I. Quomodo miles semper exercetur ad praelium , et simulatis ictibus, veris postea vulneribus præpa- ratur : ita omnis quidem Christianorum vita indiget abstinentia : sed maxime quando hostis prope est, et praeparatum adversuM nos exercitum ducit inimi­ cus. Omni servis Dei tempore jejunandum est : sed tunc amplus cum ad immolationem agni, ad myste­ rium baptismatis , ad Christi carnem et sanguinem præparamur. Statim enim ut oves suas recedere velle de proprio grege viderit diabolus, fremit , irascitur, furit, et foris adversus eas viribus commovetur , perire sibi existimans quidquid Christo sah'atur : ct mori synagogae suae , quidquid Ecclesiæ vivificatur..

II. Quia ergo, fratres charissimi, ad Domini sa­ cramentum quadraginta dierum jejunio præpara­ mur, jejunemus tot diebus pro peccatis nostris , quot pro sceleribus nostris Dominus jejunavit. Ilium post baptismum tentat diabolus. Non enim sciebat enm esse Filium Dei: propterea negligebat : Deni- qnc postea cognoscere cupit in tentatione , dicens : Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Et, Si Filius Dei ea, mitte te deorsuln (MaUll. a , 3 seqq. ). Nos autem quia scit velle filios Dei fieri, propterea expugnare nititur , et quasi serpens lubricus nostros involvere pedes , ne ascendere valeamus ad cœlum. Si autem Dominum tentare ausus est versipellis et nequam : quanto magis nos decipere non timebit ! Si contra Dei Filinm et figulum suum, vas perdi­ tum repugnavit : quanto magis contra nos qui inte­ rioris ab eo naturae sumus audebit insurgere ! Si jus. tus vix salvabitur , impii et peccatores ubi perma- nebunt (I Petre IV, I8)? Non quo Dominus noster decipi potuerit a diabolo, sed quo formam servi ac­ ceperit, in omnibus se tribuerc volens exemplum , ut nemo sibi in sanctitate con fidat, cum etiam ille tentatur, quem non possunt tentamenta superare.

III. Hoc totum idcirco replicamus , fratres charis. simi, ut sollicita meve caveamus , ne exeuntes de Ægypto, et per quadraginta dies, quasi per quadra- ginta annos ad repromissionis terram per eremum festinantes , desideremus carnes et ollas Ægypti, et a serpentibus mordeamur. Exivimus de Ægypto : quid nobis cum Ægyptiis cibis ? Qui habemus cae- lestem panem , terrena alimenta quid quærimus ? Reliquimus Pharaonem , invocemus auxilium Domi­ ni : ut nobis Ægyptius rex in credentium baptismate submergatur. Ibi percant equi ct ascensores eorum : ibi freniens adversarii necetur exercitus. Non mur- muremus adversus Dominum , ne a Domino percu- liamur. Non detrahamus de sacerdotibus nostris : et magis a viliis jejunemus quam a cibis : licet et ciborum abundantia sint fomenta vitiorum. Si Aaron et Maria contra Moysen murmurantes , Dci pro ser­ vo suo senserunt vindictam : quanto magis si ali­ quis nostrum præpositum suum vipereo ore lacera- verit, divina sententia punietur! Sed et sacerdotibus simpliciter praecavendum est, ne duplici mento sint, ne Domini ambigant potestatem. Si etiam May- ses et Aaron (qui ad aquam contradictionis visi sunt flucluare) non meruerunt terram repromissionis in­ trare : utique multo magis nos qui peccatorum pre- . mimur pondere, non valebimus fluentum Jordanis transire : et ad locum circumcisionis, id est, Cal- gala pervenire, si scandalizaverimus unum de mini­ mis istis. Unde tam labores pastoris , quam gregis fecunditas : tam ubertas messium , quam agricolæ studium , Domini horreis præparentur. Toto nisu ac labore tendamus , ut digni efficiamur adventu pas­ chæ , et carne ac sanguine agni Christi Jcsu. Amen.

(Habetur et inter supposititia Augustini opera in appen- dice tomi VI, inscriptus, In pervigilio paschæ, de Esu Agni. Alius in Veronensi perantiquo ms. huc præmittitur, hoc titulo : Unde supra Moyses quadraginta diebus et quadra- ginta noctibus jejunavit. Erasmus hujus et qui proxime præcedit, esse eumdem auctorem sentit.)

Erasmus ait : Ex eadem et hic sermo profectus est officina, et ad chariassimos (ratrt. pertinet.

I. Non queo, fratres charissimi, quem mente con- cepi , ore proferre sermonem, et cordis mei læti- tiam lingua non explicat. Hoc autem non solum ego patior, qui cupio narrare quae sentio : sed etiam et vos mecum patimini, plus exsultantes in conscientia, quam eloquio proCcrentes. Videtur mihi hic dies cæteris diebus esse lucidior : sol mundo clarior illuxisse : astra quoque et omnia elementa laetari : et quæ, patiente Domino, proprium lumen reiraxe- rant et fugerant, et noluerant Creatorem suum aspi. cere crucifixum, haec nunc victorem nium, et ab inferis resurgentem, suo (si dici pOlesL) fulgore, suo prosequuntur officio. Credit coetum, credit terra : et sagena dux totum mundum piscata est, Judæos tenere non potuit.

II. Hæc dies quam jecit Dominus, exsultemus et lætemur in ea (Psalm. CIVII, 24). Quomodo Maria I virgo mater Domini inter omnes mulieres ;principa- tum tenet: ita inter cæteros dies haec omnium die­ rum matcr est. Rem novam dico, sed quæ Scriptu- rarurn vocibus comprobatur, haec dies et una de septem, et extra septem est. Haec est dies quae appel­ latur octava. Unde et in quibusdam psalmorum titu­ lis superscribitur, pro octava. Hæc est in qua Syna- goga finitur , et Ecclesia nascitur. Hæc in cujus numero octo animæ salvatae suut in arca Noe (Gen. VIII, 16). Similiter, inquit Petrus, et vos salvos faciL Ecclesia. Haec est de qua Ecclesiastes praecipit : Dale partes seplenl, date et octo (Eecle. XI, 2). IIi sunt octo gradus, per quos in Ezechiele templum Dei scandimus. Hæc octava dies, de cujus sacra- mento, et omnium nationum in Christi fide, octavus quoque psalmus incipit : Domine Dominus noster , quam admirabile eat nomen tuum in univerla terra (Psal. vin, 2)! Et quid me necesse est infinita re- plicare? Dies me deficiet, si voluero otnne diei istius exponere sacramentum.

III. Hoc tantum dico, quod universa sabbati gra­ tia et antiqua illa festivitas populi Judaeorum, diei istius solemnitate mutata est. Illi in sabbato non faciebant opus servile, nos in dic Dominica, hoc est, Resurrectionis, opus servile non facimus : quia vitiis et peccatis non servimus. Qui enim facit pec­ catum, servus est peccati (Joan, VIII, 34). Illi de do­ mibus suis non egrediebantur : et nos de domo Christi non egredimur, sumus cnim in Ecclesia. Illi non aecendebant ignem in dic sabbati : nos econtrarioaccendimus in nobis ignem Spiritus sanct!, et omne vitium excoquimus peccaturum : de quo igne Dominus ait : Ignem veni mittere in terram : et quam volo ut ardeat (Luc. XII, 49). Desiderat Domi- nus ignem istum ardere in nobis : secundum Apo­ stolum, id est, Spiritu nos sancto fervere, ut non refrigescat in nobis charitas Dei. IlIi per diem sab- hau non ambulant in itinere : perdiderunt enim illum qui dixit : Ego sum via (Jozn. XIV, 6): nos autem dicimus : Beati immaculati, qui ambulant ill lege Domini (Psalm. CXVIII, i). Et iterum : Viam veritatis, elegi, et viam justificationum tuarum doce me. Uti de spinis Dominum coronaverunt : nos au. tem, si fuerimus lapides pretiosi, Dominum nostrum coronabimus. Caput imperatorum istius sæculi or- I nat diadema : nos ideo in capite nostri regis impo- nimur, ut ornemur a capite. Illi non susceperunt Christum, et suscepturi sunt Antichristum : nos rccephnus humilem Filium Dei, ut postea habeamus triumphantem. Ad extremum noster hircus ante Domini immolatur altare : illorum hircus Antichri- stus consputus et maledictus, projicitur in solitudi- nem. Noster latro cum Domino ingreditur paradi­ sum : illorum latro homicida atque blasphemus, moritur in peccato suo. illis Barabbas dimittitur : nabis Christus occiditur. Pro quibus universis, fra- ires charissimi, consona pariter voce cantemus: Hæc est dies quam fecit Dominus, exsultemus et læte­ mur in ea (Psalm. CIVII, 24).

IV. Ignitam illam romphæam et paradisi januam qnam nullus potuit effringere, hodie Christus cum latrone reseravit : ideo hodie Christus dixit ad an- gełos : Aperite mihi ponas justitiæ, ingressus in tal confitebor Domino : quæ cum semel aperta est, numquam credentibus clauditur. Ex eo tempore quo passus est Dominus usque ad præsentem diem, semper hæc porta clausa et reserata est. Clausa est pcceatoribus et incredulis. Reserata est justis et credentibus. Per hanc ingressus est Petrus : insres- aus est Paulus. Per hanc omnes sancti et martyres intraverunt. Per hanc quotidie de toto mundo jus­ torum animæ ingrediuntur. Duae portae sunt, porta paradisi et porta Ecclesiæ. Per portam Ecclesiæ in- tramus portam paradisi. Ita debemus vivere, ne ej!- ciamur de domo illa, et ejecli foras a bestii' devore- mur : quas in alio loco Propheta formidans, ait : Ne tradas bestii, animas confitentium tibi (Psalm. LXXIII, i9).

V. Ecce nunc Dominus stans in paradisi janua loquitur ad nos qui sumus in domo ipsius : cum quicumque sanctorum fuerit ingressus : quamvis diabolus prohibeat, quamvis inimicus accuset: ipse est siquidem accusator fratrum nostrorum, ipse est vindex inimicus : sicut in centesimo vigesimo sexto psalmo dicitur : Qui sanctus fuerit Mon confundetur, cum loquetur ininzici. suis in porta : in Jesu Christo cui est honor et gloria in sæcula sæculorum : Amen.

Ul nihil de artifice ipso dicam, qui Hieronymum mentiri hac epistola tam malis artibus conatus est, qui­ que adeo plus satis ab Erasmo vapulat : auctor sum, ut eas cum Bedæ sermone in hoc ipsum argumentum, cumque alio Encomio catenarum, et gladii Petri apud Metaphrastem, conferas. Confictum ab eo etiam est il/ud Imperatoris Constantini ad universi orbis Chri- stianos Epistolium, quod interserit cap, 5, quodque nemo hominum alius novit.

I. Saepissimo rogatu, o virgo Christi Eustochium, a me tua deposcit charitas, ut tibi tuisque virginibus notam iaciam, unde beati Petri apostoli in kalendis Augusti, quae celebratur festivitas, initium habuerit : cl quare nec post, nec antea, sed prima die mensis. Ingeritis autem quosdam esse qui hoc die apostolurn Petrum eductum esse ab angelo de carcere credant. All ultimum petitis vobis declarari, qualiter psalmus centesimus trigesimus sextus apostolorum principi beato Petro conveniat , vel si de ipso propheta- tus sit.

II. Ad quae duo priora, breviter me respondere opor­ tet, ut in postremo mihi liceat immorari. Bcalum Petrum apostolum hoc die de carcere eductum esse qui credit, ipsius rcpetitionis Evangelicæ legat tex­ tum, et inYcniet errorem se passum esse : in ian- I tum enim aperte rcfernr, ut cunctis legentibus fa­ cile sit ad intelligendum, Nam Herodes rex, Herodis majoris filius, qui in Salvatoris necem consentiens fuit, Domini nostri Jesu Christi doctrinam, quae per apostolos prædicabatur subvertere studens , misit manus ut affligeret quosdam de Ecclesia (Act. XII, 1). Ibi datur intelligi plures ipsius significatas conatus esse, qui adhuc snperbiae suae ramos extendens, oc­ cidit Jacobum fratrem Joannis gladio, et hoc tantum facinus diebus azymorum facere studuit. Erat, in­ quit, dies azymorum. Et qui Dominum Salvatorem anno præterito diebus azymorum occiderant, Petrum apostolum ipsis in diebus exstingMere satagebant. Quem cun apprehendisset, misit in carcerem : tradens quatuor quaternionibus militum Custodiendum : volens post pascha producere eum populo. Sed non est con- sUium, non est scientia , non est sapientia, nec for­ titudo aliqua contra Deum (Prov. XII, 50). In ipsa, inquit, nocte cum producturus esset cum Herodes, erat Petrus dormiens inter duos milites vinctus catenis dua­ bus ; et custodes aute januam custodiebant carcerem ; et ecce Angelus DOnliu; aslilit, et lumen refulsit in ha- bitaculo carceri.. Percussoque latere Petri, excitavit eum dicens : Surge velociter. Et ceciderunt catenæ de manibu ejus, et exiens sequebatur Angelum. Ecce quomodo Petrus diebus azymorum incarceratus, post pascha ereptus sit, et non in kalendis Augusti.

III. Sed hæc festivitas tanti apostoli qualiter adm- "enla sit, pandam. Octavianus Cæsar imperii sui ænlulum M. Antonium habuit, quem assiduis con- gressionibus ac præliis vix exstinguere valuit : quen) Cleopatra conjux mortuum dolens, seque ipsam vi­ vam sepeliens, uberibus suis aspidcs apponens, nia- luit viro suo conullori, quam manus incurrere Ro­ manorum. Caesar vero de tyranno celebrata victoria, Romam repedavit ducens secum infinitum captivo- trum numerum, et antiquorum Ptolemæorum om­ nium gazas: ut nec ante, nec post, tanta copia auri, argenti, gemmarumque Roman adducta fuisse no­ scatur. Cum autem hoc die Romam ingrederetur, ob triumphum tantæ victoriæ, ac pacem firmissimam toti orbi collatam, vocatus eat Augustus, qui primo solum Cæsar dicebatur. Coronatur civitas, fit laetitia ingens in populo, statuitur a senatu , et ominibus Romanis scriptis firmatur, nuntiaturque per umver- sum orbem, omnibus gentibus Octavianum Au­ gustum inter deos debere coli : et ut mensis iste qui antiquitus in ordine mensium Sextilis dicebatur, in honorem Augusti Augustus vocetur : et hoc tri- pudium solemnitatis ob triumphum Augustalis vic­ toriæ, lege perpetua volumus custodiri.

IV. Sic quousque ad magni Constantini imperium ventum est : qui postquam dignatione superna, per sanctos apostolos Petrum et Paulum visitatus, et per Sylvestrum papam baptizatus est, et ex persecu- tore fidei defensor, et mandatorum Christi custodi- tor assiduus factus, harum solemnitatum phanta- smata perhorrescens, papae dicit Sylvestro : lIacLe- nus, Pater, humanis utens legibus, sicut ipse nosti, omni studio, et hos dies et alius excoiebam. Nunc quia placuit Domino Jesu Christo, me peccatorem sibi famulum facere : iniquum mihi videtur harum celebritatum favorabilibus laudihus extolli. Vide ergo quomodo ad honorem summi Dei, beato Petro apo­ stolo hanc diem dedicem. Sanctas autem Sylvester hoc audiens, gaudio repletus, gratias Deo retulit, et cum sui cleri concilio Augusto respondit : Est carcer in quo beatus Petrus apostolus pro Christo agoni- aans, vinculatus fuit, et sacri fontis lavacro, pluribus ibi baptizatis dedicavit: hunc omni sorde purgar; iacias : quatenus Ecclesia ibi fabricata, ad honorem tanti apostoli, Odelium "ta perenniter reddantur. hoc audiens Augustus, lætus efficitur : purgatur lo- cus, fabricator Ecclesia, et haec consecratur ab co- dem papa.

V. Affuit ibi Augustus ; et sacris scriptis per ve- redarios toti orbi mandare studuit, in haec verba : < Notum esse volumus omnibus Christum pie coien- tibus, beatum Petrum apostolum a Deo nohis datum pastorem et principem summo studio venerari vel assidue, et maximc in bac die kalendarum Augusta- rum, in quo ut deus a vobis soliti eramus adorari : ut ipse pius pastor, precibus Deo rusis, nos et impe­ rium nostrum adjuvare dignetur : Valete. r Sanctus autem Sylvester hunc diem celebrem omnibus Ec­ clesiis esse instituit, ut sicut celebrabatur ad hono­ rem terreni principis, ad decus celebretur clavigeri caelestis. Accepit autem hæc celebritas nomen beati Petri apostoli ad vincula, propter vinculorum quæ ibi passus est tormenta : ut ubi abundavit peccatum, superabundaret et gratia (Rom. v, 20). Haec domus vinculorum, hoc ordine facta est domus sanctarum orationum.

VI. Hæc breviter ad duo inquisita respondi , nunc ad psalmum veniam : et si beato Petro conveniat, ut in nullo vestrum bonum desiderium fraudetur, ostendam. Dicat ergo verbis propheticis Domino beatus Petrus: Domine, probasti me (Pial. CXXXVIII, i), quoniam vocasti : cognovisti, quoniam praesumpsi, et ausus fui dicere : Etiamsi oportuerit me mori te­ cum, MOM te llegabo. Tu auten. cognovilti omnes cogi­ tationes meas a longe, antequam eas cogitarem : semi­ tam meam et directionem meam investigasti : et omnes vias meas prævidisti et probasti, quia non erat dolu. in lingua mea, cum dicerem : Si me oportuerit mori tecum, uon te negabo (Matth. XXVI, 35). Tu autem firmasti me, et posuisti manum tuam super me: firmasti me de tua prsentia, quod essem negaturus : et posuisi manum tuam super me : ut peccatum lacrymæ sequerentur. Mirabilis facta eat potentia tua ex me : confortata est, nec potero ad eam. Conatus sum non negare : promisi etiam me mori magis eligere quam negantis crimen incurrere : sed praescientia tua ita confortata est, ut non potero ad eam. Quid nunc faciam ? negavi Dominum et magi- Btrum, nec (ut quidam opinanLur) hominem negavi. Ego ilIum negavi, cui dixi : Tu ea Christus Filius Dei vivi. ilIum negavi, quem. pedibus ambulantem super aquas expertus sum. Illum quem voce sua vidi mortuum vocantem de sepulcro. Illum quem coelis patentibus, vidi cum Moyse et Elia, et vocem au­ divi super eum de cœlo: Hic est Filius meus dilectus, ipsum audite (Matth. XVII, 5). Ilium qui caecum tactu suo illuminavit, qui verbo leprosos mundavit, qui .jussu daemonia expulit, et multas virtutes suæ dei­ tatis ostendit.

VII. Quid nunc iacimus, Novatiane? Perdimus apostolum Petrum : an recipimus revertentem ad Christum? Ecce Christus eum recipit, tu ejicies9 Sed clamat contra te Paulus : Si Deus justificat, tu quare condemnas? Dicis : Credite, baptiZatis non debet poenitentibus subveniri. Ecce apostolo pœni- tenti succurritur, qui est episcoporum episcopus, et major gradus redditur ploranti, quam sublatus est deneganti. Quod ut doceam, illud ostendo, quod nullus Apostolorum pastoris nomen accepit : soli enim hujus neminis potestatem post resurrectionem suam Petro pœnitenti Dominus concessit, et negatus. quam solus habuit, Petro tribuit potestatem : ut non solum recuperasse quod amiserat probaretur, verum et multo amplius pœnitendo, quam negando perdiderat, acquisisse. Hoc magister bonus in electo discipulo formavit exemplum , ut omnis discipulus Christi sit integro animo, et pœniteat si ila evenerit ut delinquat, nec rem noxiam sibi permittere debet, ut decrescat. Sed qui tanto citius vincitur, tanto citius expurgatur.

VUI. Certe omnia sanctitas ad Deum ducit, et omne peccatum ad diabolum. Et sub Domino bono posui, quomodo credimus nobis possibilitatem ad diabolum eundi concessam, et revertendi ad Domi­ num denegatam? Addo aliquid. Certe hominem per peccatum a se recedere Deus non vult, et peccato­ rem ad se venire omnem vult: et si illud potuit [Al. potuem] Geri quod Deus non vult, quanto ma­ gis potest fieri quod Deus vult 1 Ideo denique cogitatio peccati non est a Deo prohibita per naturam, sed per imperium : ut laboris ejus pu­ gna incumberet, et præmium de certamine prove- niret. Voluit enim Deus homini operis fatigationem relinquere, ne in aliqua detrimenti parte præmium impediret.

IX, Duos certe bonorum et malorum populos esse, nemo eat qui nesciat. Bonos dicimus credentes, et pessimos noe credentes. Non credentes esse sub diabolo : et credentes sub neo. Magna prædicatio tua, qui servum diaboli ad te vocas, servum Dei a te repellis : quasi qui velis Deum lucrari quod non habet, et perdere quod habet. Hinc ad Dei compu- taos divitias, quod possit Deus, mortuos suscitare, et infirmos salvare non possit. Nam increduli mor- tat, et credentes licet peccatores sint, vivunt in in­ firmitate sua. Et si Salvator noster habet, immo quia habet potestatem suscitandi mortuos, quomodo virtulem non habet qaaecumque fuerint infirmitates curandi! Ei utroque latere blasphematur a vobis, qui poenitentibus negatis effectum. Si enim posse eam docetis infirmitatem omnem curare : sed si nolit, impium arguitis. Si velle et non posse eum forsitan dixeritis, a deitate excluditis, ut misericor­ diam vobis ex utroque latere condemnati denege- tis, cum negatis, familiæ Dei pereunti non posse succurri.

\ X. Hactenus cum Novatianis sim lOCUlUS, rever­ tamur ad Apostolum poenitentem et nentem ama- rissime atque dicentem : Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Scio quia Tu ea Christus Filius Dei vivi : quam scientiam uon revelavit mihi caro et sanguis, sed Pater tuus qui in coelis est. Quo (ugiam. qui te Denm novi et omnipotentem agnovi9Si ill cœlos ascendero, tu illic ea; si descendero in infernum, ades. Ibi enim per passionem specialiter descendisti; ubi per potentiam tuam, sicut ubique generaliter, præsto es. Si sumpsero pennas meas diluculo, id est, ante lucem. Pennas hoc loco pro cogitationibus po­ nit, quae repentino volatu ubique sunt : in cœlo, in terra, in abysso et ubicumque finiuntur maria. Si ergo, inquit, illuc ante lucem tuae resurrectionis va­ dam ubicumque inaccessibilitas solet fugitivum abs­ condere, ut illuc ire possim, manus tua deducet me : et quasi (ugitivum tenebit me dextera tua. Ame lucem hic, ante resurrectionem posuit Salvatoris : quia in tenebris fuit omne sæculum, jacente Domino in se­ pulcro : in quo tempore poenitentia Petri aseba- tur, in quo etiam dicit: Forsitan tenebræ conculca- bunt me : et in tribus negationibus suis, tres fugarum partes clausas esse sibi si fugeret, memorabat: in caelo, in inferno, et in postremis maris : ergo ne­ gare, tenebrae sunt, et fugere conculcatio tenebra­ rum : hoc timens, ne comprehensus ab ipsis tene­ bris conculcaretur, quasi tenebris maiis suis sub- nlersus, operibus esset deditus tenebrarum, habens tractum perennem, juges lacrymas, dolores aeter­ nos. Hoc enim modo conculcantur tenebras mortis hujus, qua corporaliter loorimur. Si vero fuero mo­ riens, inquit, non conculcabor a tenebris : sed ad delicias sanctoruna attingam.

XI. Nox ipso illuminatio mea eat in deliciis meis. Ibi enim habebo lucem Christum meum, qui non patitur obscuritatem tenebrarum : in cujus con­ spectu nox sicut dies iUllminabilur. Hæc docti prædi- cante Petro Apostolo, et cantamus et credimus. Sicut tenebræ ejus sunt, ita et lumen ejus est. Tene­ bræ euim non omnibus creaturis obscurum faciunt. Siquidem et ferae omnes, sed et noctivagæ bestiae noctimn nullum patiuntur obscurum. Sed et aves sunt quae in noctibus volant. Unde docemur natura oculos non omnia animalia a Creatore hos esse sor- tiLa, ut in tenebris videre non possint. Deus enim ad requiem hominum noctes instituit : ut genera- tioni humanæ quiete posset esse consultum. Ipsius ergo sunt tenebrae, cujus est lux, quod Manichaeus negat. Ipse etiam creator corporum neltrorum, con­ tra quod suscipit cui [AI. qui] impœnitens Petrus dicitur. ;

XII. Tu possedisti renes meos, gui suscepisti me de I utero matris meæ. Sicut enim in ore dum loquimur, et in opere dum aliqua operamur, cordis nostri co­ gitata ostendimus : ita quod cogitamus, amequam dicendo vel operando pandatur, a renibus gignitur, secundum illud quod in alio psalmo dicimus Deo : Quoniam lit possedisti renes meos. Dicet enim: quia ita tibi in me nibil occultatum est, ut non solum quae sunt cogitata consideres : sed et cogitanda quas sunt ill renibus cernas. Tu, Domine, qui suscepisti me ex utero matris meæ : ita ut quidquid ab ortu men semisonis balbutientis infantiæ verbis aliquando forte peccavi, cognoscas: in hoc etiam Confitebor tibi, quia terribiliter mirificatus es, mira opera tua, quæ et oculis meis vidi, et exercente te [Al. eler. cens te , Domine Jesu Christe, cognovi: et anima mea cognovit nimis. Intra me est quod credidi : non in superficie verborum, sed intus in visceribus animæ : quod ita esse tibi non est occultum. Si quidem tibi occultum non est nec os meum, id est, os meum quod fecisti in occulto. Si ergo nec os meum tibi occultum est, quod occultum naturaliter esse vo- luisti : quomodo ane te occultum erit in corde, quod manifestari jussisti?

XIII. Ad altiora ducimur cum de ossibus et sub­ stantia, quee in inferioribus est terræ tractamus. Agi­ tur enim in hoc loco, quod cum dies resurrectionis advenerit, ubicumque fuerit os meum : et si inferio­ ribus terrae fuerit substantia mea, imperfectum meum videbunt oculi tui, quia solo aspectu oculorum tuorum exsurget. In libro enim resurrectionis qui nati sunt scribuntur quotquot de die in diem forma- buntur : it nemo est in eis, qui ibi scriptus non sit. In quo libro mihi non sunt in amore et honore. nisi soli amici tui, DEUS: nimia enim confortatus eat prirlci- patus rorum. Siquidem participes eos tui æterni imperii repromittis. Nec bæretici audiendi sunt qui dicunt : Non debuit mundus subsistere per eum, qui præscius erat homines per peccata et scelera sua ad æternum gehennæ incendium destinandos. Si enim ita putetis Cen debuisse, consultum magis reis judi- cabitis quam sanctis : si enim mundus fuisset a suo transitu revocalns, nullus fuisset sanctorum parti­ ceps regni : et dum providebatur malis, ne ad iute- ritum devenirent, et ut non perirent pro merito suo mali, hanc boni accipiebant sententiam, ne vel tem- poratem vitam susciperent, quibus debebatur æterna. Nos autem cum propheta, gaudeamus cum sanctis Dei, atque cum apostolo Petro dignis honoribus ami­ cos Domini recordemur: quorum tantus est nume­ rus, ut super arenam multiplicati esse noscantur. Quid autem erit si occidat Dominus peccatores : oc­ cidat Neronem; ct post eum omnes viros sanguina- rios, qui sanctos Domini occiderunt?

XIV. Si vestrum, o hæretici, Deus esset secutus consilium, ne perirent Nero aut Diocletianus, vel cæteri interfectores sanctorum, nec fecisset Aposto­ los, nec martyres nasci, esset par judicium justis et injustis, et omnes una praeveniens senLeulia, per quam omnes viderentur ante puniti quam nati. Sed vos, o viri sanguinum, declinate a nobis, qui dicitis, quia in vanum acceperunt civitates suas : hoc ebt, sine causa sunt mortales effecti; et omnia cum mundo pereunt , et par est ips:: perditio. Non est ila, omnes enim in libro scripti sunt, omnes resur­ gent: sed aliis dabitur odor vitae in vitam aeternam, aliis odor mortis in mortem perpetuam, ubi deve- nient hi quibus dicitur : Nonne qtci oderunt te, Deus, odio habuit et super inimicos tuos tabescebam? Hæc Pe- trux loquitur, et Ecclesia in Petro pronuntiat : Per­ fecto odio oderam illos, et inimici facti sunt mihi. Et his ideo , anathematizatis, proba nle, DOtnine, et scito cor meum, quid de te sentiam , quid de te credam : interroga me, et scito semitas meas : sil libi sollici­ tudo de Ecclesia tua, et de ovibus tuis, et de pasto­ ribus tuis : et vide si via iniquitatis in me eat. Via ini- quitalis diabolus est, qui se ad ambulandum in ea incredulis et hæreticis præbet. Et vide, inquit, in populo tuo. ne sit aliquis, in quo via iniquitatis iter erroribus præbeat :excludensque viam iniquitatis, deduc me in viam æternam : ut portae mortis et inferi non prævaleant mihi secundum verbum tuum, Do­ mine, Jesu Christe, qui regnas in sæcula sæculo­ rum. Amen.

Hunc, perinde atque nondum antea vulgatum, Da- cherius in Spicilegio veterum scriptorum tom. III, ex Sangermanensi optimæ notæ ms. Tractatum edidit ; nec animadverterunt, jamdiu olim inter falso ascriptos Hieronymo haberi, qui Dacherianam collectionem post- modum recognoverunt socii Benedictini. Est autem ibi aliquot locis, antiquarii oscitantia, mutilus cætera non inemendatus; sed illudcum primis bene habet, quod ex titulo, quem præfert in ms. Nicetii episcopi de Vigiliis servorum Dei, verum ejus auctorem internoscimul. Nicetiua hic nempe est Trevirensis episcopus, quem summis laudibus prosequuntur Sidonius Apollinaris ejus etiam, ut volunt, affinitate conjunctus, Vitæ SS. Patrum cap. 17, Gregorius turonensis lib. x riæ Francoru, Venantius Fortunatus lib. III, car­ mine 9 atque alii : et cujus demum in martyrologio Romano sancta ad 7 Januarii memoria. Eidem etiam in aliis Vaticanæ bilothecæ laudatis Holstenio, ac Sinnondo membranis ascribitur : tametsi Nicetæ pro Nicetii, vel evanescentibus velustate litteris, vel ex præ- concepta opnione, legerint ibi eruditissimi viri : qui et designari celebrem illum Nicetam Daciarum episco- pumm, sæpius a s. Paulino laudatum, arbitrati sunt. Jam præter summam codicis Sangermanensis auctori- lalenJ, ejus, quem dicebamus, Nicetii germanum hunc fetum esse, suadent etiam duæ ejusdem insignes epi­ stolæ in Conciliis galliæ ad annos 563 et 565 relatæ; altera ad Justinianum imperatorem, altera ad Clo- dosvindam Chlotarii filiam, itemque alius tractatus de Psahnodiæ bono inscriptus, qui eumdem omnino sty­ lum, doctrinam, et pectus referunt. Sunt porro alii, ut vere quod sentio dicam, in his falso ascriptis Hie­ ronymo, qui dictionem eamdem atque ingeium redo- leant, episcopi scilicet, monasticis institutis a puero inbuti, ac porro sancte populum sibi creditum insti- tueutis. Nimis proinde temere Erasmus, hunc tracta- tum, ut suæ magis modestiæ, quam illius meriti ratio- nem haberet, in hoc ait se ordine retinuisse. S. Isido- rus Hispalensis minime erubuit, integrum caput 21 Eccesiasticor. Officior. ex eo totidem fere verbis describere.

Dignum a est , fratres, aptumque prorsus, salis- que conveniens de sanctis Vigiliis nunc dicere et proferre sermonem : quando ipsa lucubratio exigitur a sollicitis. Nox ecce est caligo corporis, quæ non solum homines, sed etiam cunctos somno detinet animantes; ut reformatis [Al. reparatis] viribus per soporem, possint diurnos labores sustinere vigilan- 1\ Penes Dacherium , Bona et digna et sancta res , et apta prorsus, et mox, cQn(en"e sermonem, quando ipsa lucubratio corporibrn, gcrituJ' : et, Nox cæca est, et necessa­ ria caligo etc.- tes. Bonus Deus, qui ita prospexit, ita constituit, ut , homo exiturus ad opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam, habcret vicarium tempus, in quo a duris laboribus, et multa fatigatione requiesceret. a Ergo diem ad opus, noctem fecit 7d requiem, et pro hoc, sicut pro omnibus gratias debemus agere illi qui præstitit. Novimus autem multos hominum, ut aut majoribus suis placeant, aut sibi aliquid pe- culiariter prosint, noctis particulam ad aliquod opus segregare, id pro lucro ducere, quod furati de so- pore suo, operari potuerint. b A Salomone vero lau­ datur et femina , quæ pensa et lanificium, ad lucer­ nam vigilanter exercet (Prov. XIII, 13). Addidit etiam quod ex hoc laus viro ejus in portis et gloria magna nascatur. Quod si in carnalibus instrumentis, id est, victui, aut vestitui necessariis, qui vigilat; non reprehenditur, immo laudatur : c mirari me fa­ teor esse aliquos, qni sacras vigilias tam spirituali opere fructuosas, orationibus, hymnis lectionibusque fecundas, aut superfluas existimant, aut otiosas, aut quod his est deterius, importunas.

II. Et quidem si suut homines a religione nostra alieni, qui ista sic sentiunt, non est mirum. Quomodo cnim profanis religiosa p'acere possunt ? quibus si placerent, nostri essent : quia simus [ AI. scimus J utique Christiani. Si vero nostri sunt quos vigiliarum salutifer actus offendit, ut nihil de his deterius suspi- cer, aut pigri sunt, aut somniculosi, aut quod his est proximum, senes, vel illfirmi. Si pigri sunt, erube­ scant, quia illis resonant verba Salomonis ; Vade ad formicaUI, o piger, et æmulare vias ejus (Prov. vi, 6, seqq. ). Si somniculosi sunt, expergiscantur, Scri­ ptura, proclamante : 0 piger, quousque dormis? Quando autem de somno surges? Paululum quidem dormies, modicum ledebis, pusillum autem dormitabis, pusillum vero complecteris manibus pectus. Deinde superveniet tibi tanrquam viator paupertas : inopia, tamquam bonus et leuis cursor ciro veniet. d Si senex es, quis te cOmpellit ut vigiles?quamquam et non compulsus pro ætate LameD vigilas. Et si stare non potes, et tuam cogitas irnpossibHitatem, non deles juvenes et valentes ad tuum revocare torporem, qhos propter varias tentationes juventutis, seipsos propensioribus macerare decet vigiliis.

III. Si vero infirmus cs membris, quod facere non potes noli reprehendere : immo riga ct tu secundum Prophetam lacrymis stratum tuum, et dic : Sic me­ mor fui tui super stratum meum ( Psal. LXII, 7 ). In- junge etiam vigilantibus, ut te suis precibus juvent : quo adjustus a Domino super lectum doloris tui ca- nerc possis, et tu aliquando merearis dicere : In ma­ tutinis meditabor in te, Quia (uisti adjutor meus (Ibid.). Alioquin stultum et satis extraneum est, c ut quia ipsi currere non valemus, bene currentibus deroge- mus. Nam etsi non pussunHIs, debemus congratulari potentibus. Sicut enim de consensu malitiæ partici- patur cum facientibus poena : sic participatio gloriae speranda est de consensione bonitatis. Alios enim effectus coronat: alios voluntas pia lætificat.

IV. Nec sane onerosum, vel difficile videri debet etiam delicatis [ Al. add. vel infirmis ] corporibus in septimana duarum noctium, id est, sabbati atque Do­ minicæ, portionem aliquam Dei ministerio deputare. Ista enim quasi purificatio cst dierum quinque vel noctium, quibus stupore carnalium [At. carnali] in- gravescimus, aut mundanis actibus f oscitamus. Nee erubescat aliquis in bono studio sanctitatis : cum non erubescant improbi in perpetrando opere foedi- tatis. Merito ergo Scriptura in Proverbiis ingerit : Est confusio quæ ducit ad peccatum fEccli. IV, 25). In bono enim opere confundi peccatum est ; sicut in malo faciendo non confundi pernicies est. Si sanctus es, ama vigilias, ut thesaurum tuum vigilando cu­ stodias, et ipse in sanctitate serveris. Si peccator I es, magis cura, ut vigilando et orando purgeris, dum tunso pectore frequentius clamas : Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo (Psaltn. XVIII, 13). Qui enim jam ab occultis deside­ rat emundari [Al. purgari], necesse est ut eum uon delectet istis miseriis inquinari.

V. Res a exigit, charissimi, ut de auctoritate vigi- liartun, et antiquitate, deque ipsa utilitate pauca di­ camus. Magis enim quilibet labor libenter suscipi- tur, si ante oculos proponatur ipsius laboris utilitas. Antiqua est vigiliarum devotio, familiare bonum omni­ bus sanctis. Isaias denique propheta clamatad Deum : De nocte vigilat spiritus meus ad te, Deus, quoniam lux præcepta tua super terram (Isa. XXVI, 9). David re- ft Duos ferme versus ab, qui Ergo diem deerant, Dacheriau3 usque editionc :uneomus.pJ'æstitit ex b Ab his verbis, A SalQmone, usque ad subse­ qucntis pertodt linem, frascanr, intermedia in Da- cbertana editione desidera nt III". c lias... fecundas Apud Dacherium, observare et Quanto naarJi. nus sacras amare debemus, ut vigi-a Do­ mino Ueo mercedem reprehendunt recipiumus. sed Sed fide Equidem SUIlI lIon,;- nea, qui ista : a catholica et re- ligiolle impii. alieni suut. MOM est ,lciruns, quomodo enim et profanis, etc. d P!urmm numero in Dache< iana compellit, edilione, Si au­ tem MnM sunt, con'pulsi qui. eos tit Dominum t'igilare debenl, vigilent? quam­ quam et non iU8tulllius pro .ipsa ælate Ilia. Tum, et Ucurrr orare. si lJræt'alelll r ;g;- lare icuqne debent sedentes, Ilare nun ; quuaetantummodo habentur pro insequente decc; iliispcriodo, şi stare n071 potus, etc., n:c! ucri9 quæ I ibi penitus deest. Porro iterum plurium numero, Si nero infirmi sunt, etc., cohærenter. Denique, Con:- ,,,endent etiam t'igilalltibus, ut eoa suis precibu" etc. e Additur penes Dacherium, a religione, et mox de- bemus non invidere, sed congratulari potentibus. Sicut enim qui consentit malitiæ, particeps est pœnæ. Male autem paulo post, coronat affectus pro effectus. . Pro oacicanrua, Dacller. edit. duobus verbis obses.i lætamur. Mox, si eltis, confusio quæ adducit pecca­ tum. Deinde, sancti amate inferius, vigilia" etc., p!u- rium numero continenter et ut tundentes pectora (requenliua Ab occultis, rtc.clametis ad Dominum ex toto corde dicentes : g In Dacherii edit. Tempus exigit : ex qua et suffe- cimus paulo post adverbium libenter, quo doerat. Mox quod in ea additur, spiritu, ubi dicitur, regio et prophetico, glossatoris est vitium. PATROL, XXX, 8 lio et prophetico sanctificatus unguento, ita canit : Domine, Deus salutis meæ : in die clamavi et nocte co­ ram te (Pial. LXXXVII, 2). Et in alio psalmo : Memor fui [AI. Memoratus sumJ nocte nominis tui, Donaine, et custidivi legem tuam (Paal. CIVIII, 55). " Sed forsitan in lectulo suo positus haec cantabat : quod aliquanti pigriores suf6cere putaverunt, si tantum in stratu suo aut oret unusquisque, aut psalmum submurnlu- ret. Quod quidem et ipsum bonum est : Dei semper et ubique mCluinisse, salutare est. Sed quod sit me­ lius exsurgere et conspectui divino assistere, accipe ejusdem prophetae aliam vocem, quae et tempus et locum et habitum deprecantis ostendit; In noctibus, in quit, extollite manus vestras in sancIa, et benedicite Dominum (Psalm. CXXXIII, 2). Et ne vespertinas tantum horas noctis existimes appellatas, occurrit et dicit : II edia nocte surgebam, ut confiterer tibi su­ per judicia justitiæ tuæ (Psalm. CXVIII, 62). Habes et tempus expressum exsurgendi, et sollicitudinem, qunmodo Deo confilcaris, ostensam.

VI. Adhuc consideranti mihi intentionem sancto­ rum, majus aliquid et laboriosius occurrit, et ultra humanae naturae conditionem suggeritur, cum cum- dem audio Prophetam psallentem : Si ascendero in stratum lecti mei, si dedero somnum oculis meis et palpebris meis dormitationeM, et requiem tempo- ribu. meis : donee inveniam locum Domino, taber­ naculum Deo Jacob (Psalm. CXXXI, 3 seqq.). Quis enim D tantum non stupeat Dei amorem et animi de­ votionem, ut somnum sibi. sine quo humana utique corpora deficiunt, penitus interdixerit : donec locum ad [At. acJ templum Domino fabricandum rex et propheta reperiet? Quæ res nos debet firmiter [Al. fortiter ) admonere : ut si ipsi locus Domini esse volumus, et tabernaculum ejus ac templum cupimus haberi perpetuam : sicut Paulus asserit, dicens : Vos estis templum Dei vivi ( II Cor. VI, 16): in quantum possumus esemplo sanctorum, vigilias diligamus : De de nobis dicatur, ut psallitur [AI. tacet ut psalli­ tur] : Dormierant somnum suum : et nihil invenerunt in manibus suis (Psalm.. LXXV, 6). Quin potius gra­ tulabundus [Al. add. vestrum) unusquisque jam di­ cat : In die tribulationis meæ Deum exquisivi manibus meis nocte caram eo, et nan sum deceptus. Quia bo­ num est confiteri Domino, et psallere nomini tuo, Al- tissime. Ad annuntiandum mane misericordiam tuam, et veritatem tuam per noctem (Psalm. LXXVI, 3 sepq.). Hæc et hujusmodi tanta ac talia ideo sancti [AI. add. illi] cecinerunt ct scripta reliquerunt, ut nus eorum posteri paribus excitaremur exemplis ad ce!ebran- dam etiam noclibus nostra; salutis excubias.

VII. Sed a veteribus veniamus ad nova ; de miMi- stris Legis ad ministros Evangelii : de novo etiam Testamento vigiliarum gratia consignetur. Anna Pha- nuelis lilia vidua, continuis orationibus et jejuniis Domino [Al. tacet Domino] serviens, non c discessisse de templo die ac nocte in Evangelio legitur. Pastores illi sanctissimi, dum super greges suos nocturnas exercent vigilias, et angelos in splendore videre, et Christum natum in terris primum audire meruerunt. Jam vero institutio Salvatoris nonne tota diligentia ad vigilandum auditores exsuscitat : sive in parabola boni seminatoris dicendo ( Al. docendo J: Dum dor- mirent lIomjne" venit malus humo, et superseminavit zizania in triticum, et abiit (Mati. WI, 21). Quod si non dormisseul, nec malus fortasse zizania seminare potuisset : sive cum dicit : Sint lumbi vestri præcin- cti, et lucernæ ardentes in manibus vestris : et noa si­ miles estote hominibus exspectantibus Dominum suum, quando revertatur a nuptiis. Beati aervi illi, quoa, cum venerit Dominus, invenerit vigilantes. Et si vespertina, inquit, hora venerit, Ii media nocte, Ii galli cantu, et invenerit [AI. inveniat] eos vigilantes, beati sunt. Illud autem scitote, quia Ii sciret paterfamilias, qua hora fur veniret, tiyilaret utique, et MOM sineret perfodi domum suam. Itaque et vos estote parati : quia qua hora non putatis, filius hominis venturus est (Luc. XII, 35 seqq.). Nec solum verbis docuit vigilias : sed etiam docuit exemplo. Namque testatur in Evangelio : Quia erat Jesus pernotans iri oratione [Al. add. Dei] (Lut. VI, 12). Pernoctabat Dominus, uon sibi, sed ut scirent servi inopes et infirmi quid agere deberent : quando Do­ minus dives in omnibus, nec ullius indigens, quam fortissime per noctem in oralione duraret. Sic et iu- crepat Petrum tempore passionis, dicens : "on po­ tuisti una hora vigilare mecum (Marc. XIV. 37)? Et ad cmnes jam dicit : Vigilate et oralt, ne intretis in ten­ tationem. Hæc verba, d haec et ejusmodi exempla, oro vos, quem non de profundo etiam somno et morti simillimo valeant suscitare?

VIII. His intructi sermonibus, his confirmati do­ cumentis beati apostoli, et ipsi visilarunt, et vigilias imperarunt. Petrus noctu [AI. tacet noctuJ ab angelo in carcere suscitatur, ei ipso reserante portatu fer- ream, in domum Mariæ pervenit, ubi erant multi congregati : non stertentes [A<. dormientes] utique, sed orantes. Idem in sua Epistola ponit, ac dicit : Sobrii elilote, ac vigilate, quia adversarius vester dia­ bolus tamquam leo rugiens circumit, quærens quem de- voret JAI. transvoret. | Paulus et Silas in custodia pu­ blica circa medium noctis orantes, hymnum audien­ tibus vinctis dixisse memorantur : Ubi repente terrae a Quæ hinc subsequuntur per solidos sex versus usque ad assistere, in Dacheriana editione deside- rantur. b Eadem edit. Quis Mil deuationem.".pea' '."tam in Dei amore animi devotionem. c Ibidem, non discessit de templo. In evangelio le- gitur quod Pastores, etc. Inde et verbum videre suf- fecimus, quod si non dormissent. Tum duo verba, estote pro, Quod si non dormissent. Tum duo verba, estote hominibus, ac deinde integra periocha, Illud autem scitote, quia, etc., reticentur. Porro legitur, Nec ver­ bis solummodo docuit vigilare, sed etiam exemplo con- firmavit. Denique, Pernoctabat non sibi, sed ut scire- mus, quid omnes facere debeamus. Et ipse increpat Pe­ trum, etc., decurtatis, quæ interferuntur, per librarii escitantiam. d Minus iterum bene Dacher. edit. Hæc verba ejus­ modi exemplo : tum plane mendose, de profundo etiam mortis simili modo valeant suscitare.] motu [AI. Gdd. facto] concussis carceris fundamcn- lis, ct januæ a sponte apertae, et omnium vincula sunt soluta. Idem Paulus apostolus a Troade pro- fecturus, sermonem docebat psque ad mediam no.. ctem, acceDsi, lanternis quam pluribus in cœnaculo. Ex quo Eutychus adolescens se somno oppressus, disputante Paulo prolixius, a fenestra deductus, ce­ cidit de tertio tecto, et sublatus est morLuus, quo statim reddito vitæ, usque ad lucem sermocinatus, Deo luberuante, profectus est. Quam plene idem quamque copiose super exercendis vigiliis adborLa- tus, Thessalonicensibus scribens ait : Itaque noM daT- miamus sicut et cæteri, sed vigilemus et sobrii simus. Nam qui dormiunt, nocie dormiunt : et qui inebrian- tur, nocte ebrii suut. Noa autem qui Dei sumus, sobrii sianus (I Thes. v, 6 seqq.). Et mire concludi : Sive, inquit, vigilemus, aive dormiamus, simul cum illo vivamus. Ad Corinthios autem ; Vigilate, state in fide, conforta- mini, viriliter agite (I Cor. XVI, 13). Sic et ad Ephe- sios scribit : Orantes in omni tempore in spiritu (Job. VI. 18). Et ipso vigilantis quoque exemplum ponens in catalogo virtutum suarum, fructum de vi­ giliis multis apud Corinthios gloriatur.

IX. Haec sufficiant de antiquitate et auctoritate vi­ giliarum : superest ut secundum promissum ordinem [AI. tac. ordiueln] de earum utilitate aliquid conrera- mus [Al. aliqua proferamus] : quamquao) sentiri magis possit per exercitium ipsa utilitas, quam lo- quentis sermone narrari : b Gustandum enim vide­ tur, quia suavis est Dominus (Psalm. XCIX, 5) : sicut scriptum est. Qui ergo gustavit, intelligit et sentit quantum pondus pectoris vignando deponitur, quan­ tus mentis stupor excutitur, quama lux animam vi­ gilantis et orantis illustrat : quae gratia. quae visita- tio membra universa laetificat. Vigilando timor om­ nis excluditur, fiducia nascitur, caro maceratur, vi­ tia tabescunt, charitas roboratur, recedit stultitia, aecediL prudentia : mens acuitur, error obtunditur, erimnium caput diabolus gladio spiritus vulneratur. Quid hac utilitate magis necessarium ? quid istis lu­ cris [AI. add. sanctis] commodius? quid bac dele­ ctatione suavius? quid hac felicitate beatius? teste etiam Propheta : qui in principio |psalmorum suorum, beatum virum describens, summam beatitudinem [AI. beatitudinis] ejus in hoc versiculo collocavit: Si in lege Domini meditetur die ac nocte. Bona estquidem diurua meditatio c, sed efficacior eat nocturna : quia per diem necessitates variæ obstrepunt, occupalio- lies distrahunt mentem, sensum duplex cura disper- git. Nox quieta, nox secreta opportunam se praebet orantibus, aptissimam vigilantibus : dum carnalibus occupationibus expeditum, collectum sensum, inten- tum hominem divinis conspectibus sistit. Inde diabo. ius divinarum semper rerum callidus æmulator, sicut jejunia et virginitatem, vana baptismata et inania suis cultoribus dedit : ita et huc sanctum æmulatus officium, nocturna sacra et vigilias suis commessa- . tionibus addidit,'

X. Unde jam nostri fideles, si de suorum institutione non excitantur ab habendas vigilias sacras, in ad­ versa varietatis usurpatione cernentes, alienas a Dei rebus nou esse fateantur : quas non æmularentur ini­ quus ad deceptionem, nisi Dco płacitas esse cosno- . sceret ad celebrantium benedictionem. Tamen, charis­ simi fratres, qui vigilat oculis, vigilet et corde : qui orat spiritu, oret et meme : quia d valde inutile est oculis vigilare, animo dormiente. Cum econtrario ex persona Ecclesiae Scriptura testetur: Ego, inquit, dormio, et cor meum vigilat (Cunt. v, i). Curandum est etiam ne nimietate cibi vel potus vigilaturi pe­ ctus oneretur : ne cruditates eructantes et crapulam non solum ipsi nobis insuaves simus, sed et gratiae spiritus indigni judicentur : Quidam namque vir in- ter pastores eximius : Sicut fumus, inquit, fugat apes, sic indigesta eructatio avertit et abjicit Spiri­ lus sancti charismata.

XI. Ergo tamquam divino functuri ministerio, ante nos per abstinentiamparare debemus, ut ingravati _ expeditius vigilare possimus. Cogitatio uoque mala pellatur, ne male vigilantis oratio fiat, sicut legitur, in peccatum. Sunt enim et ex maligno vigiliæ : si­ cut in Proverbiis legitur : Quare ablatus eat somnus ab oculis eorum. Non enim dormiunt, inquit, nisi male jecerint (Prov. IV, 16). Absint, fralrel, absint ab hoc conventu tales vigiliae. Sit potius vigilantium e Tacet Dacber. ,ubito soluta. exemplar Cætera 'ponte, plus vero mox habet, sunt verbis, quæ Idem consequunturPaulru per ferme viginti versus a opo- stolus a Troade, etc., ad finem usque hujus numeri idem Dacberian. exemplar omittit, sive pro ingenti hac lacinia, hæc modo habet, Ita beatus apostolus Paulus super exercendis vigiliis adhortatur Thessalo- nicenses dicens : Vigilate, et state in fide, confortamini, et viriliter agite : quæ ita videntur ad Antiquario ex sequenti contextu deformata, quod exemplar ob oculos haberet mutilum, obnoxio ejusmodi erroribus loco, ubi apostoli Pauli nomen ac testimonium recurrit. b Edit. Dacher. Gustndo: tum verba, sicut scri- plum est, prætermittit: legitque porro, quantum pu­ doris, pro quantum pondus pectoris. Paulo post, quæ sancta visitatio membra universa vigilantis lætificat. Omnino autem rectius, ecastitas roboratur, pro charitas.c Amplius in eadem edit. bona oratio, sed multo gratior et efficacior est nocturna meditatio :quia, etc., tum, mulptiplex, pro duplex. Et Nox autem secta est, nox quieta est, et opportuna orantibus , aptissima, etc., et collecto sensu totum hominem divinis conspestibus sistit. Econtrario quae s-cquuntur per duodecim ferme versus a verbis ,Inde diabolus. divinarum, etc., us­ que ad numeri hujus finem, et subsequentis locum illum, ubi dicitur,nisi Deo placitas esse cognosceres, in eadem edit. desiderantur. Ita vero conceptus est sensus, Itaque Deo placitas cognoscite esse vigiliam ad celebrandam benedictionem. Tantum, charissimi, qui vigilas, etc.d Dacherius, quia nec satis utile est oculis vigilare, et animo dormitare: tum, Curandum est etiam ante omnia, ne nimietate cibi vel potu. nostrorum vigilatorum pectora onerentur. Paulo post, dixit namque vir'qui­ dam, etc., subsequente numero. Ego tamquam divi- num celebraturi mysterium, et mox, ut integrati, et expediti, etc. Denique, sunt enim et ex malignis male- dictæ vigiliæ, ut in Proverbiis legitur, quia, etc.... Sed absint etlonge absint ab hoc conventu tales vigiliæ, sed potius etc. pectus clausum diabolo, apertum Christo: a ut quem labiis sonamus, corde teneamus. Tunc erunt accep* tabiles nostrae vigiliæ, tunc pernoctatio salutaris erit, si competenti diligentia, et devotione sincera mini- 6tcrium nostrum divinis obtutibus offeralur. Hæc de vigiliarium auctoritate et antiquitate, nec non uti­ litate dicta sufficiant. Gratia Domini nostri Jcsu Christi cum omnibus vobis. AnIcn.

Nihil, ut uere ait Erasmus. est in hac epistola, quod ad Pammachium aut Oceanum pertinere videatur. Ob- jurgat eoa, quorum pietatem semper alias prœdicare solet : postremo quo signo deprehendas ad duos scri- plam potius quam ad unum?

I. Qui Æthiopem invital ad balueas, etsi nigre- dinem non auferat illi, certe vet pecuniam accipit si- bi, et licet in illius candore non gaudeat, certe vel suo in lucro lætatur. Ita sine dubio inobedientem qui divinis sermonibus monet, quamvis refragantis peccata non tollat , mercedem tamen lie ministerio veræ charitatis sibi acquirit. Sed ideo hoc dieo, quia vos sperno ? idco laquor, quia vos forte non diligo? Respondeo Apostoli voce : Testis cat Deus (Phil. I, 8), quod facio, et faciam, non contemno, sed dolen, infidelitatis in Icis argumenta apparere, non fidei, quia Judaica in vobis ICSlilunnia, non Christiana co- Gooseo. Quoniam videntes, non videtis : et nudien- tes, nan vultis andire. Rem fortemdicturus sum. Ex u:roque conturbor. Timeo auditures offendere, sed I plus timeo contemptores præceptorum v qui verbum Dei audire dissimulant, pejores idolii habentur. Illa quidem aures habent, sed non voluntatem : non au­ diunt, non palpant manibus, nec capiunt.

II. Unde in malorum hominum comparatione me­ liora sunt, quin nec cuncupiscunt oculis, nee per centraria et De innnica discurrunt. Et naturaliter surda. recte mdiora inobedientibus judicantur. Di­ cat Propheta, si Inculior. Loquatur David qui hu­ jusmodi homines comparandos esse serpentibus non negavit : Sicut aspidis, ait, surdœ obturantis aures suns, nc vocem audiat incantantis (Psalm. ent, 5). Et videant si non recte serpentibus comparantur, qui quod audiunt naturæ heneficio, dissimulant callidi- tatis astutia. An Christiani dici possunt, qui etiam nomen primæ; humanitatis amittunt ? Ecce Jere­ mias dicit": Incircumcisæ auris corum, qui hoc MOn possunt audire (Jer. VI, 12). Non quia non possunt, scd impossibilitatem voluntas naturæ inimica super- duxit : dunl longe vitiasitatis usn, genuini mores per adversam consuetudinem corrupti, malis operibus ceciderunt. Etiam vasa limo plena, liqurem puri elementi recipere et continere non possunt. Ager spinosas nisi ante cultoris labore fuerit exstirpatus, non nutrit in se jacta semina, sed suffocat : ita et animus saecularium sollicitudinum plenas illecebris, verbum non potest sustinere divinum : nisi prius ipsas mundi sollicitudines culparumque omnium ma- terias, evangelica in se falce succiderit. Modo qui­ busdam mirus forsitan videor, Deo dissimulante, pec­ care : sed aderit illa dies, qua facta nostra quasi in qnadam tabula depicta monstranda sunt.

III. 0 quantis in die illa expedisset, si ill hac vita et membrorum sensu et viscerMm vigore caruissent. Et quanti illic elingues et muti, feliciores loquaci- bus tunc erunt. Et quanti pastores philosophis; quan­ ti rustici oratoribus : quanti hebetes arguttis præfe- rendi Ciceronis? Job sanctus in tentatione ad suam gloriam devotus : sic nuolore SilO clamabat : u prodest ill tormento lux ? Ut quid mihi junecta sunt genna ? ut quid ubera auxi ? Cur non in ventre mortuus sum : et mox III de utero exivi, non protinus obii (Job. III)? Si hoc Dei amicus dicebat in luce : quid ab inimicis ejus dicetur in tenebris? Si ille ingemi­ scit quen. febris urebat : quid faciet quem gehenna consumet? Si ille sibi dolet genua fuisse conjuncta, cujus pedes semper ill Dei amorc cucurrerunt : quid dicturus est, cujus numquam in veritate steterunt ? Displicet illi quod natus ex utero viverat, qui bt'ne vix ii, quia cum vermis moriturus edebat: quid male viventes focient, quos ignis æternus, et vermis num­ quam moriturus expectat ? Durus eat Idc sermo : quis potest audire eum Joan. VI, 61 .Hec dixerunt ilii discipuli, qvi Christi vestigia in Evangelio reli­ querunt : et de divino verbo scandalum passi, sae­ culum maluerunt amare quam Deum : quorum ven­ ter Deus, cultum nolunt audire jejunii. Luxurioso verbunt castitatiS offensio est: sicut Propbeta dicit: Abominatio est nro iniquo directa via. Jam antiquitus dictum est ab Isaia : quod Cbristus infidelibus lapis offensionis exstiterit. Adulari non possum, ne et fra- trc;n decipiam, et rnc sermo percutiat Salomonis, qni ait: Verba adulatorum mollia sunt : hæc autem feriunt ineteriora ventris ( Prov. XVIII, 8). Non est fi­ delis medicus qui ante digestam putredinem super- ducit vulueri cicatricem. Nun possumus semper lac dare : quit ncc vos semper parvuli esse debetis.

IV. Dicite mihi, quot anni sunt ex quo regenerati sumus in Christo? Consideret unusquisque quantum ex eo tempore Ill illa cœlesti ætate profecerit. Nescio qualiter placeant parentibus illi infantes quibus sunt anui quinque vel decem, si in ea qna naH sunt modi- citate perdurant. Quid de nabis dicendum est, quos temporis ratio, non modicos, sed abortivos invenit ? Ibunt de virtute in virtutem, de bonis scriptum est Christianis. Videamus si Christiani sumns : quid in nabis ( ex quo regenerati sumus in Christo ) virtutis a Penes eumdem, tit qllæ nne, lab;;, sonamus: Et, acce- ptabiles apud Deum nostræ vigiliæ : in fine, necnon etiam de earum sancta utilitate dicta suffuciant. Quibus hæc subæctuntur continuo: De hynorum autem psalmo- rumque devotione, quam grate. sint et acceptabiliaDeo, nunc quantulumcumque dixissem, nisi ratio prolixior volumen aliud postularet quod Domino largiente, se­ quenti exhibebitur lectione. Re autem ipsa in ea edi- tione alter subsequitur. Tractatus ejusdem Nicetii episcopi de Psalmodæ bono. accesserit, quid humilitatis in prosperis, quid patien­ tiae in adversis, quid in tribulatione gaudii, quid fe­ licitatis in damnis, quid indulgentiæ in offensis, quid castitatis in occasione luxuriae. Alii de virtute quo­ tidie transeunt ad virtutem : nos de infirmitate ad ioRrmitatem. Alii meliores per momenta fiunt : nos deteriores saepe efficimur, quasi non eumdem judi­ cem esspectemus. Stulti sumus, si unum probavi­ mus credentium Salvatorem : et non unum judicem fore credamus. Unam fidem, unum baptisma, unam Ecclesiam, unum Deum dicit Apostolus.

V. Qui ergo hodie malus, crastina pejor : hodie avarus, crastina avarior. Ante annum meae cupidi- tati una villa suffecerat : jam hoc anno quinta forte non sufficit. Prius extendebatur animus ut decem solidus possiderem : jam nunc centum parvi esse coeperunt. Et cum veri Christiani, veri filii Dei qui vadunt de virtute in virtutem, si perdiderint aliquid, de virtutis occasione lætantur : ego nisi aliena ac- cepero, securus prandere non possum. Quid agis, caeca cupiditas? Quid crudelis in parvulo 9 Quid saeva in alieno filio? Ordinem naturae an religioni tver- tis? Jam fecisti in pedibus, quod in capite esse de- buent. Aurum insensibile pariter omnibus domina. tur. Et quid est illud rogo, vel quale est, quod nos avertit a Deo? Quis splendor ct quantus est, per quem mibi splendor veri solis amittitur! Aurum et argen- tam lutum exquisitum ex arena et mincra, et ut Propheta ait, lignum offensionia est aurum : quia judicio mentis everso, per aurum libidini mancipa- tur: qui eodem astu acquirit solidum, quo animam perdit: lucratur imperatoris imaginem, et amittit imaginem Christi. Vis nosse quam perniciosus sit amor habendi, et amor requirendae pecuniæ? Per hunc Judas tradidit Salvatorem. Et certe quando auditur, aut quando legitur, tantum scelus abhorre- mas omnes. Et quantum in nobis est, impium disci- palum condemnamus : et per ignorantiam nostram nostro nos mucrone confodimus.,

VI. Quanti inter nos Judæ Judam damnant? Quanti in semetipsis cum per cupiditatem suas ani­ mas aeternis cruciatibus tradunt : ei traditores fiunt pariter et occisi? An putamus, fratres, quod jocando prædicent prophetæ, ridendo loquantur apostoli, inutiliter Christus judicium comminetur? Sed joci uon sunt, ubi supplicia intercedunt : si jocando passi sunt, credantur jocando locuLi. Isaias serra secatur. Daniel leonibus deputatur. Paulus truncatur gladio. Petrus in cruce, Domini exemplo, suspenditur. Et hoc totum ut nos a peccatis sua doctrina revocarent. Sed timeo ne inobedientibus in contrarium divina bene­ ficia deputentur, et proficiat ad paenam in judicio, quod hic datum fuerat ad salutem. Timeo ne fides nostra magis jocalis sit quam ndes et verba illorum. Timeo ne nos' jocando non salvemur: et quomodo per risum introimus in [ Al. per 1 Ecclesiam, sic ri- deat ille de nobis : sicut scriptum est: Qui habitat in cœlis irridebit eos (Psalm. II, 4). Multa sunt quæ dicuLur, ced fastidio vestro, quod aspera et inculta facit oratio, et labori meo finem ponit membranæ conClusio. Unum dico quod cupio, quia Christiani coelum dcbent amare, non terram : et verbo. Dei plus obedire quam diabolo: et judicium æternum magis timere quam hominum.

Vere, ait Erasmus, tota specie refert parentem eum­ dem hæc epistola, quem superior, quam in plerisque codicibus absque titulo repri: nullo indicio, nec ad quem scripta fuerit, nec a quo.

I. Ad te surgo hominem, quem scio esse fidelem. Ad te increpatio mea festinat, quem sentio esse su- perbum. Pœnitere te asseris, qui totus in saeculo conversaris. Pænitere te asseris, qui ea quae rome- ras, iterum sumis. Poenitere te asseris, qui dum opera diaboli sequeris, Dominum prætermittis. Scire a te desidero quid poeniteas. Nescio quid sit tua pœ- nitentia. Poenitere te asseris qui dum justitia Dei præcinctus es, superinduxisti superbiam. Poenitere te asseris, qui dum alienam carnem sequeris, sic fa- tigaris, ut canis reversus ad vomitum suum : sicut canis famidus, aut sus a calore defecta in limum terrae postrata. Quae sit tua poenitentia, non invenio. Ambulavi in locum pœnitentiæ et non inveni pœ- nhentiam Luam. Tu qui sæculum deserueras, iterum ibidem inveniris. Qui carnis superbiam Qui deposueras, submittis humerum, ut iterum portes. avaritiæ dederas dorsum, denuo illi obviam reverteris. Qui vanitati remedium [forte repudium] dederas, herum reverteris in gratiam ejus. Qui pompam saeculi fu- gaveras, iterum in manus illius incidisti. Ambulas autem superbus et elatus cervice, nescis, scriptum esse : Quid nobis profuit superbia, et quid honestas cum jactatione nobis contulit ? Iterum dictum fuisse : Transierunt omnia illa tamquam umbræ (Sap. v, 8, 9)?

It. Fidelem te meministi qui per aquam baptismi fueras renovatus : sicut scriptum est : Lavamini, mundi estote : auferte nequitias ab animis vestris ( Isa. I, ł6). Illos ad lavandum hortatur : tu autem cum esses mundus, sordidus tactus es. Non potes jam denuo lavari : sicut dicit Petrus ad Dominum : Domine, non solum pedes, aed et manus lara, et caput et me totum. Qui semel lotus est, denuo non indiget lavari (Joan. XIII, 9, 10). Si vis autem ut iterum emunderis, da eleemosynam, et ecce omnia tua munda sunt. Quia eleemosyna est, quæ purgat omnem scr- dent. Humilia te in omnibus, et coram Deo invenies srathun. Subdilua esto, et obsecra eum, ne æmuleris ut nequiter facias. Nam qui malignantur, extermina- buntur. Ora Dominum quotidie cum lacrymis, si forte peccata tua solvantur. Quoniam auperbi, Deus raillit, humilibus autem dat gratiam ( Jac. IV, 6 ). Memento filinm in longinquo positum, luxuriose vi­ vendo substantiam in meretricibus dispensasse; postea humilis factus, reversus est in semetipsum ct lit v Quanti mercenarii in domo patris mei abundant panibus :et ego hit fame pereo 1 Surgam itaque, et, vadam ad patrem meum, et dicam illi ; Pater, peccavi in cœlum et coram te, jam non sum dignus vocari filius tuus : fac me sicut utram de mercenariis tuis ( Luc. XV, 17, seqq.). Pater autem cum vidisset hu­ militatem filii, et nimis inopia defessum, misericor­ dia commotus est; pro filio humili occidit vitulum saginatum. Memento ergo, fili, quoniam Christus pro le mortuus est, qui ante fuerat vitulus saginatus. Filius autem illius major contristatus est. Quare occisus est Christus, qui erat vitulus saginatus9 Pater autem illius corripiebat illum, dicens : Fili, tu semper mecum ea, et omnia mea tua sunt ; Gaudere te oportet, quid hie filius meu; mortuus (ueral, et re­ vixit : erierat, et inventus tat. 0 quam beatum popu­

lum, pro qao Christus mortuus est : quale gaudium pater portat, quando quod mortuum fuerat, revi- petierll, inventum est! viscit : et quod

lit Ecce sanus jam factus es : noli peccare, ne tibi aliquid deterius contingat. Attende ergo unde cecideris, et plange, et age pœnitentiam. Si quo minus, veniet Dominus tibi, et movebit candelabrum tuum de loco suo, nisi pœnitentiam egetis. MemOrate, fili , Chri- sum reliquisse nonaginta novem justos, et quæsisse unum hominem peccatorem : et inventum in invio, humeris tuis reportasse. Vel illato mulierem quæ perdiderat drachmam, hoc est, Ecclesiam hominum peccaturum : et accendisse lucernam , hoc cat Chri­ stum, qni est lumen justitiæ et ilia inventa in ster­ core, convocasse amica rel vicinas, id est, Ecele- sias gratulasse super inventam hominem peccato­ rem : et a stercore erectum collocasse eum cum principibns populi sui : hoc est icom apostolis et prophetis. Ecce quiA faciat pœnitentia hominis pec- caloris : fIlii dnm in stercore jace!, cum principibus invenitur. Pœnitentem hominem d'co, qui diebus ac noctibus ingemiscit et peccatA sua eleemosynis re- dimit. Pœnitentem horninem dico, qUi plangit quia fecit malum : et rogat Dominum, ut ctiam non faciat quod Idhaiserat. Pœnitentem hominem dico, qni post concupiscentias suas non vadit, et a voluntate sua se prohibet. Poenitentem hominem dico, qui diligit quod ame neglexerit, et quod fecerat obliviscitur. Adhæreant tn te quæ bona sunt : et quae mala sunt deleantur. Si paenitentiam hoh ceris, incides in manus Domini recundum magnitudinem ejus. Di- verte a malo, et fec bonum : inquire pacem, et perse- quere eam ( Psalm. XXXIII, 15) ; sicUt scriptum est : Omisi mala, et quæsivi bona. Fac ergo dignos fructus pœnitentiæ : et non dixeris : Peccavi : et quid accidit mihi tristeP

IV. Non adjicias peccatum super peccatum, et di­ cas, miseratio Domini magua est. Scito autem qnod misericordia et ira ab illo est. Revertere ad Domi­ num; e' plange dicendo : Tibi loti peccavi, et malum eoram te feci ( Psalm. t, 6): Delicta juventutis meæ, et ignorantiæ meae ne memineris, Domine (Psalm. XXIV, 7 ). Ne avertas fatiem tuam a tne, et ne declines in ira a servo tuo. Adlutor meus M tu , ne derelinquas me, Donziue, neque despicias me, Deus salutaris meus (Psalm. XXVI, 9). Ne projicias nre a facie taa, et spi­ ritum sanctum tuum ne all feras a me (Psalm. Lt i 3) Sana animam meam, quia peccavi tibi. Libera me de ore leonis, et averte oculos meos lie videant vanitatem. Illumina faciem tuam super servam tuum : et salvum me fac ill tus misericordia. Adhœsi testimonis tuis f Domine : noli me confundere. Ne tradideris rue in manus tribulantium nu. Custodi tite, Domine, ut pu- pillam GrIlli, sub umbra alarum tuarum protege me. Peccatum meum cognitum tibi (ecf, et injustitias meas MOM abscondi. Confitebor tibi, Domine Deus, ita toto corde meo. Domine, exaudi orationem meam, et clamor meus ad te veniat. Non avertas faciem tuam a me, in quacumque die tribulor, inclina ad me auren. tuam.

In quacumque die invocavero te, velociter exaudi me. Fac mecum lignum, DOIJaine, In bonum : ut videans gui oderunt me, et confundantur. Remitte mihi, Do­ mine, III refrigerer, priusquam abeam, et amplius noH ero.

V. Ecce pœnitentia hominis humiliantis se : quo­ modo veniam non habebit qui taliter ingemiscit! Quis non audiat illum, et moveatur? Quoniam gui se "umlliat exaltabitur, et qui se exalat humiliabitur (Luc. XIV, t 1). Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate P Mellius tat te non vovere, et reddere, quam IJolJere, et non reddere. Pœnitentem te dicis, et Carnis libidine delectaris. Peccata tua non desinunt ambulare, et tu dicis quod sedeant. Peccatori autem dixit Deus, quare tu enarras justitias meas, et assumis Testamentum meum super os tuum? TIl vero odisti di­ sciplinam, et projecisti sermones meos retrorlum. Si videbas furem, curreN. cum eo ; et cum adulteris por­ tionem tuam ponebas. Os tuum abundavit nequilia, et lingua tua concinnabat dolos. Sedens adversus fra­ trem tuum detrahebas : et adversus filium matris tuæ ponebas scandalum. Hæc fecisti, et tacui. Existimasti inique quod ero tui similis : arguam te et statuam con­ tra faciem tuam. Intelligite hæc qui obliviscimini Do­ minum : nequando rapiat, et nora ait gui eripial. Sa­ crificium laudis honorificabit me, et illic est irer quo ostendam ei salutare meum (Psal. XLIX, 16 seqq.).

VI. Ecce qualis comminatio Domini in hominem peccatorem. Tu qui dicis, qni asseris te pœnitere : ubi est pœnitentia tua9 Etclusa est per superbiam I et contemptum : sequi Demn prætermisisti. Audi, fili, et retrahe pedem tuum de sæculo, cui renuntia- sti. Poenitere ergo de omni pompa iniquitatis. A p- prehende tidem quam ante perdideras, lit consemi- res diabolo et tenebris, et Dominum, qui lux eSI, post dorsum reliqueras. Memorare, ali, quid est. Misericordiam volo, et non sacrificium (Ose. VI, 6). Miserebitur tibi Dominus: si hæc cum legeris, fa­ cias, et per obedientiam pœnitentiam sequaris. Ye- rum si de toto corde pœnitentiam egeris, si Domi­ num præ oculis hahueris, ii amissa voragine poculi venenosi. calicem salutaris acceperis, si die ac nocte in lege Domini meditareris, si omnem sollicitudi- hem tuam euper ilium miseris : tune gaudebis et ex- 8ultabis in Domino, qui vicisti malignum. Tunc erit , merces tua copiosa in cœlis, quia taliter in opera Domini laborasti : tanc erit Dominus adjutor tuus in die judicii: tunc stabis cum magna fiducia a dex. tris Domini cum sanctis sUis, et dicet vobis : Veni­ te, benedicti Patris mei, percipite regnum præpara­ tum, quod præparavit vobis Pater meus qui eat in caelia (Matth. xxv, 3ł). Injustis autem dicetur: lie in ignem œternum, quem præparavit Pater meus diabolo et angelis ejus. Ubi ignis non tutingxetur, et vermis eo­ ram non morietur. Tunc ibunt justi in vitam æternam : impii autem et peccatores in ignem æternum (Ibid., 4f, 46).

Prodigiosæ balbutientiæ hominem Erasmus vocat superiorum aliquotcensum, atqueingenium videtur.

I. Admirabile divinæ dispositionis examen: quae exhiberi sibi Deus ac deferri voluit, magno consilio et soleri scientia ac ratione mandavit. Diversa enim hominum moribus genera naturarum, diversis statuit præceptorum sententiis gubernari. Aliis enim imaginarium legis opus, quasi sub veritatis colore depinxit. Aliis corpus ipsius veritatis declaravit. Quos enim obvolutos adhuc mundi caligine, ad compre- bendenda ea quæ germana erant ac solidil, perpen- dit : eis observanliæ ordine suspenso, subtili quo- dammodo examine susurravit, quos autem depre- < hendere posse absolutum prædicationis carmen agno­ vit, eis Deus perfectam harmoniam solidæ vocis in­ tonuit. Inde est quod figuris et aenigmatibus lex prisca depingitur, quoniam dum infirma Judæorum acies hebetatur, et candidum scientiae claritatis vi- gorem inspiciendi lumen nan babentw necesse est ut in variis figuris ngurarum color adbibeatur. Nam iI- lis et virtutum præmia, supposite ape, promiuun- tnr ; et peccatorum notae inuruntur in corpore. His enim confirmantur alii, quibus atu transferuntur. Præsens lectio exigit hujusmodi ferre sermonem : quae diversa leprarum genera deprehendenda in di­ versis materiis designavit. Alia enim lepra in parie- tibus demonstratur, alia humano notatur in corpore, alia in vacculis, alia in veste, alia designatur in sta- mine. Deinde quæ in hujusmodi vulneris loco, ere- bra ac varia pellicula deputantur. Quid enim dicam? Tot sunt genera quot coloret, alia pallida, alie te­ tra, alia rubicunda. Deinde si homines lepra, quod eat insitum naturæ vitio, polluamor, quid bi faciunt, qui gravioribus morbis corporum praegravantur

II. Sed age jam videamus genera leprarum, ut medelarum causas agnoscere atque probare possi- mos. 8t faerit, inquit, lepra alba vel rubicunda, sive tetra, vel pallida, vel Ii florens, ait, hoc est toto corpore decurrens. Nam est detestabilis lepra, quae omnino mundari nan possit. Est et quæ facilem ba­ beat mondationem. Alia quoque adventits ; alta innata deprehenditur : quae omnia nisi spiritualiter sentiantur : rationem intelligentiæ simplicis non admittunt. Nam divina sapientia, legis suas profun­ dum in hujus extrema saeculi regione, quasi tem- p!um suo nomine consecratum, intra civitatis alte­ rius maenia collocavit. Cujus constructio atque opus quamvis magnificum rideatur, interior tamen adine non omnibus reserattir. Multi enim mirantur orna­ menta vitiorum : sed interioris scientiæ aditus rese­ rare non possunt.

III. Quare oranda est divina dignatio, ot pulsanti- bus nobis, intelligentiae patescat ingressas. Jubetur igitur diversa leprarum genera sacerdos templidili- genter inspicere, atque earum habitus, vel colores, pleniori consideratione deprehendere. A coloribus enim lepra refertor posse agnosci, quos tamen ad peccatum magis animæ, quam ad morbum corporis manifestum est pertinere. Diversi etenim colores, diversas animi indicant maculas. Cum igitur pallida lepra conspicitur : languens et ægra fides animas denotatur. Cum autem rubicunda deprehenditur, mens furore atque iracundia inflammata et homicidii cruore respersa cognoscitur. Cum vero alba, tunc haereticorum fucata et male munda conscientia con- demnalur.

IV. Sed alia lepra in capite, alia oriri perhibetur in barba. Sunt enim haeretici qui Deum Patrem vi­ dentur tantummodo blasphemare, ut Manichæus, qui non solum cum factorem denegat mundi, verum etiam malorum profitetur esse auctorem. IIi Sunt qui lepram in capite portare videntur. Caput enim, inquit Apostolus, "iri Chriltu, est (I Cor. XI,| S). Quæ vero lepra in barba portatur : hi sunt qui bla- spbemare videntur in Filium. Christum enim in ad. ventu pristino, perfecti viri aevum Igenteln, quasi tricenariæ aetatis virilitas decoravit. Sed et, M tetra, inquit, et livida fuerit: quid aliud quam lividam et livoris maculis exsecrandam designat ? Si autem, ait, nigra fuerit lepra, fumo utique idololatriæ, et sacrificiorum nidoribus est notata. Si autem, inquit, floren. lepra (uerit, et cooperuerit omnem florem maCtl- lationis a capite usque ad pedes, visu sacerdotis diju. dicabitur. Videbit enim sacerdos : It ecce lepra coope- ruit amnem pellem corporis, et mundabit ilium sacer­ dos a maculatione, qaoniam in album mutabitur.

i V. In hac lepra, quam quasi albam et florentem designat, diversa crimina varie deprehendit : quia cum mundialis vitæ voluptas, quasi candida et flo­ rens existimatur, tum grave viliorum contagium grassatur in corpore. Nam ant avaritiæ, aut libidi­ nis maculae perpatescunt. Sed hanc lepram cito dicit posse mundari. Avaritiæ enim crimen facile curare potest, qui conversus ad Dominum, et ea quae pos. sederit indigentium alimoniæ ministravcrit : ita ut Dominus in Evangelio ait: Verum date elecmosy- nant, et ecce omnia vobis munda sant (Luc. XI, 41). Libidinem quoque celeriter mundare poterit, si je­ juniis frequentissimis et abstinentia corpus reLine. rit. Sed his omnibus medelum per sacerdotem præ- cepit Dominus adhiberi. Dicit enim esse lepram quæ , sacrificiorum oblationibus emundetur. Aliam vero quam aquæ facilius abluant : necnon et quae extra castra posita mundetur. Esse quoque lepram assc- rit : quae mundari omnino non possit.

VI. Horum igitur secundum figuram graviorum peccatorum crimina congregantur. Alia sunt quae ante baptismum videntur esse commissa : quae la- men per gratiam baptismi diluuntur. Alia vero quæ post lavationem baptismatis perpetrantur : quæ sive graviora, sive minora peccata sint, visns tamen sa- cerdoHs emundat. Quodcumque enim modicum de­ lictum fuerit, potest a sacerdote omnino relaxari. Quae autem graviora sunt, disciplina debent eccle- siasLicæ regulæ et oratione purgari. Quae vero insa- nabilia suut, Deo judici reservantur. Et inde est quod in hoc loco ait : Unumquemque secundum quod habet proprianz curationelJl, sacrificium offerre debere: id est, unusquisque secundum quod se deliquisse co­ gnoscit, sive per carnalem concupiscentiam, seu per idololatriam, seu perjurio, seu mendacio. quasi le­ prae se vitiis intelligit maculatum : prout potuerit, Deo sacrificare non desinat. Sed dicit genus esse lepræ, quod omnino mundari non possit : et idco hujusmodi homo extra castra jubetur expelli. Hoc est sane crimen, quod admittitur in Spiritum san. clum, blasphemiæ scilicel, sicut ipse Dominus in Evangelio ait ; Qui peccaverit in Spiritum sanctum, MOM remittetur ei neque hic, neque in (uturo (Matth. XII, 32).

VII. Adjecit autem Scriptura divina, lepram esse I in vasculis, lepram in parieLihus, lepram in vesti­ bus, lepram in stamine, sed quomodo in his rebus lepra esse possit, penHus ignoro : quæ quia vita ca­ rent, etiam sensu carerc" necesse est. Sed eGo arbi­ tror cum in paricLibus domus lepra esse referatur, hæreticorum perfidiam notari. Quid enim non pol- luitur, ubi adulterinae doclrillæ blasphemia prædi­ catur? Idco hanc lepratn sacerdos jubetur a parie' tibus emundare, ut catholicae veritatis doctrina, maculosa hæreticorum verba depellat. Cum autem lepra in vasculis dicitur esse, proprii corporis de­ licta monstrantur. Vasa autem hominum coporibus comparat Apostolus : Habentes, inquit, thesaurum hunc in basia fictilibus (II Cor. IV, 7). In stamine autem quomodo lepra esse potest, nisi quia stamine anima hominis fidelis designantur? Quæ cum tenta­ tionibus, ut fusum filorum tenuitate torquetur: firmioris virtutis soliditate constringitur.

VIII. Stat ergo anima, ut densissimum stamen cre- cta: corporis vero sensus, ut trama stamini subjacebit. Et ideo etiam in trama lepram esse designat : quia alia corporis, alia animae peccata significat. Sed quid pro mundatione leprarum, aut duo agni anniculi, aut torlula olei, aut duae a gallinæ jubentur offerri ? In duobus ergo agnis, duo Christi significantur advea- tus, in quibus credere oportet, ut emundari a lepra peccatorum prins mereamur, unum cum venit et passus est, aliurn quo est venturus in gloria. Sed vitulum, inquit, offerat : hoc animalium genere, gen­ tes cruris Christi jugo subjugandas esse demonstrat. Dux gallinæ animam indicare videntur et carnem. Sed unam, inquit, gallinam occides, atteram aqua ablues, et dimittes. Caro utique in passione jubetnr occidi : anima vero quæ per naturam æternæ morti videtur esse subjecta : abluta aqua baptismatis a cr!- minibus rclaxari.

IX. Sed et lignum, inquit, cedrinum. imputribile hoc ligni genus esse, nemo est qui nesciat. Ergo per cedrum, incorruptam mentem et stabilem fidem voluit ostendi : hyssopum autem preces orationesque demonstrat. Sed et coccum, scilicet martyrii gloriam manifestat. Qui mediocris eat, ait, quod valet offerat : id est, si quis non omnes divitias caelestium est cla. rismatum consecutus. vel potest etsi minimum Deo devotionis suae deportare obsequium. Ut si virgini­ tatem cluis observare non potuit, ullius conjugis sal­ tem castum cubilc custodiat : vet qui martyrii (ro- pæum non valuit reportare, fugae se praesidiis Dco servet invictum. Et olei, inquit, tortulam offerat, uti­ que misericordiae gratiam : etiam si clarissimam sanctimoniæ facem præferre non valuit, lucernam saltem fidei non exstinguat. Videtis ergo, dilecti;- simi (ralres, nullam esse tam exiguam spiritualis gratiae paupertatem, quæ ad offerendum sacrificium Dco non quamcumque possit sanctimoniæ oblatio- ncm offerre.

Dicitur a nonnullis esse Chrysostomi, quamquam nec ejus sit. Certe ut Hieronymum auctorem non habere selltias, quamquam res clamat ipsa, salis abunde fuerit hane cum expositione in epistola ii, ad Damasum contendisse. Nic præterea num. 2 duas alius parabolas de ove, et de muliere, contexto ordine su­ pra a se ait recitatas, quas numquam est proprio opere S. Doctor interpretatus

I. Omnium quidem de Scripturis quæstionum abso. IUlio illi soH ita ut est, est nota, qui dixit : Ego suni veritas (loan. IV, 6). Nos autem oportet pia voluntate accedere, et speciali sensu ad inquisitionem divina­ rum Scripturarum : scientes quod si aliquod vere invenerimus bonum desiderium mentis attentæ Deo, inter fines beatitudinis ejus erimus : de qua dicitur : Beatus vir qui implevit desiderium suum ( Psal. CXXVI, 5). Qualis autem sit hujus concupiscentiae species, adjectio beatitudinis facile declarat audire volenti- bus, id est, prudenter audientibus. Quod si non po. tuerimus ad plenam veritatis ipsius intelligentiam pervenire : nec tamen sic longe erimus ab ilia bea- tiLudine, quam capiunt qui implent desiderium suum. Neque enim si non ceperimus id munus, cujus prae- standi potestas ill alterius manu posita est, repreben- a In textu autem dicuntur

, quod est, aves, aviculas, passeres, Græce όρνίθια.Et sane cur dixis- set Moyses gallinas mundas ? cum sit utique gallina ex mundorum genere. Verum ila est olim Origenes interpretatus : nec visa est aliis ex Patrum choro expositio illa incongrua. sionem sustinebimus: sed si in his quæ agere præ. cipimur pareamus, præmium laudis juste adipisci­ mur.

If. Quoniam ergo omnimode demonstratum est, non solum nullius periculi, sed et plurimæ utilitatis esse, scrutari divinas Scripturas : disquiramus illam Evangelii parabolam, quae est de patre et duobus fi­ liis ( Luc. XV). Nam unius rei causa et de ove et de muliere comparationes nobis contexto ordine supra recitatae sunt. Quaeritur ergo quis ille senior sit fra­ ter, qui ex dimidio datam sibi paternae substantiae portionem custodivit, et inseparabilem cum patre suo vitam agere dilexit. Quis vero junior, qui acce- pIa similiter ex patre substantia, profectus est in longinquam regionem, et profligatis illic omnibus partis suæ facultatibus ad inopiam redactus, porcos alienos pascere coactas est. Sed et qualitatem pœ- niLentiæ ejus non omittamus, et lætificati patris promptam remissionem modestamque pietatem, qni revertenti filio discessionis praeteritae [At. præterit] levitatem, et dissipatae substantiæ flagitia non ex­ probrat : sed venientem clementer suscipit, et oe- currens salutat, et gratulans osculatur, incumbens requiescit in eo, et vitulum illum saginatum pro lae- Lilia recepti filii epulandum immolat. In quo com. punctus senior frater dicit patri, etc. Haec quae per partes digesta sunt, expositio vestris sensibus iuti- malit. Necessarium enin est ante omnia percunclari causam, pro qua, et quid volens de propositis Sal­ vator oSlendere, hujusmodi parabolas Judaeis apta- verit. Si enim vobis causa talium comparationum < patuerit : unc ea quae de ipsis sentilnus, an ratio­ nabiliter congruant veritati, facile dignoscitur.

III. Sunt itaque qui dicunt de duobus filiis istis, se­ niorem angelos esae et archangelos, vel omnem coeli militiam. Minorem vero ponunt hominem, qui in lunginqua peregrinatione abierit, quando ad terram de cœlis et paradiso cecidit : et aptant quasi scien­ tia respicientis ad casum vel statum Adæ. Sed hic sensus nius quidem videtur. Nescio tamen si verns sit. Dicit aliquis : quare? Quia minor filius et junior ad paenitentiam venit sua sponte, recordatus præ­ teritæ abundantiæ patris sui, sicut habet series le- ctionls. Dominus autem veniens, ad poenitentiam vocavit humanum genus, cum sua sponte regredi unde ceciderat, non cogitaret. Deinde seniur filius, si chorus est cœlestium angelorum, ut prædictum est : quomodo in reditu et salute fratris sui, et in vituli immolatione tristatur? Cum in eodem Evan­ gelio dicat Dominus : Lœtitiam esse ill cœlo apud an­ gelos super uno peccalore pænitentiam agente.-

IV. Discutiemus ergo bujus parabolæ rationem non ut illum alium intellectum vHuperenlus, sed ma. gis ut cum sensu illu id quod nos sentimus, vestris dijudicandum arbitriis [AI. arbitrariis] cunferamus. Jam enim causam exponimus, quam et Domini ser- lUO subjungit : de superiore causa hanc parabolam introducens sicut præfati sumus singularum in his parabolis personarum memoriam facientes, Murmu- , rabant Judæi, et urcbantur invidia, quod a Domino nostro jesu Christo peccatores suscipit simul etiam convivari, et publicanos libenter doclrinæ Salvatoris intendere viderant, Ad hanc ergo insolentiam Ju­ dæorum aspiciens Dominus, quia reprehendebatur ab eis, incipit primam de pastore illam parabolam, ubi nonaginta et novem ovibus derelictis, ad unam qum aberraverat, requirendam abiit. Et subnectit huic aliam parabolam de drachma decima. quam perditam intra domum suam accensa lucerna mulier invenit. Deinde hæc de filiis duobus parabola subsequitur, secundum dispensationem, et providentiae divinæ ordinem, harum comparationum textum faciens. Nam quia ipse princeps et auctor salutis nostræ est, scductum hominem, et dolo diaboli perditum, sal- vare incipiens, et perfectioni restituere : hoc est nu­ mero centesimo relidere, in quo perfectionis plcui- tudo numeratur : hinc initium comparationis tacit. Subjungit autem ct mulieris personam, arguens Ju- dacos, docens autem Ecclesiam, et hominem quasi erraticam ovem diligens pastor inquirit : quem bo­ minem drachmam nominat, propter monetae regalis similitudinem : figuraliter ill drachma, quae pecn- ni;r genus est, quod illi tamquam nummo, imago et inscriptio regis caelestis insculpta siL Quærit ergo eam drachmam mulier, accensa lucerna et mundata domo invenit : hoc est, homo illuminatus verbo et misericordia Dei, gloriam naturæ sure, in qua ad imaginem creatoris sui factus est, quam obscurata peccatis domo cordis, in tenebris cordis amiserat : emendatis sensibus reperit : et gaudio gaudet quod omnem imnlundhian) interioris aulae, studiis disci- plin;e specialis absterserit : et contractas animæ de rebus et curis sæcularibus sordes, orationibus et in- crepationibus expurgatas excusserit.

V. Secundum prædictum consequenter annectit parabolam, de duubus filiis collationem, ut mihi vi- dcor facere : nou de Judæis transgressoribus, nec de gentibus perditis, sed populi ejas, qui per patientiam redditur saluti, quem juniorem filium nominat. Seth, Enos et his juniores, qui ab Eva usque ad Salvatoris humanum adventum, secundum justitiam legis vi­ ventes justi videbantur. Ergo quod ait juniorem et seniorem, non in ordine temporis, sed in volupla- tum qualitate, præponens se ei, qui non voluntarie, sed alieno dolo circumventus aberraverat, sicut ovis, boc est, irrationabili animali imprudentem hominem comparans, sollicitudinem pasturis adhihens : ut quærat ovem perditalll, et reportet inventam. Ei vero qui arbitrii sui libertate utitur, et recognoscit unde ceciderit, pœnitentiæ et reversionis utilitatem ac- commodat. Unde hæc inter parabolas supradictas ratio distinctionis est, secundum personas vel men­ tes peccantium : pater filium non requirat peregri­ nantem, sed recipiat pœnitentem. Pastor vero ovem erranlenl, ct non sapientem reverti, requirat, ct hu­ meris suis rcferaL

VI. Videamus nunc si consonent, quæ significata sunt ad hanc expositionem. Dicit Scriptura : Divi- dere patrem ex æqoo filiis duobus substantiam suam. Et quam substantiam hic evangelicus pater dividit filio spirituali , nisi sapientiae inlelleclom, scientiam boni et mali, quæ verae et perpetuæ sunt opes ani­ mae bene viventi? Dat autem hic pater divitias suas ex æquo. Non euim quisquam aut justus, aut pec­ cator nascitur : sed quæ ex Deo est, in prima nativi­ tate huminis portio subslanliæ rationalis æqtlalitcr , cunctis nascentibus datur. De subsequente autem conversatione unusquisque pUs aut minos hujus substantiæ possidere invenitur, dum in semetipsis per dissimilitudinem voluntatum negligentes dele- runt: diligentes autem custodiunt , ut naturalia Luna. Alius autem memorat intelligens Domini Creatoris ea qUai a Deo Patre sumpserit, iLl ut sui ea patris esse credens. quasi paterna custodiat. Alius autem sua ex sc sibi esse æstimans, sicut pro. priæ possessionis licentia dissipandis abutitur, et cito profligata facultate privabitur. Describitur an­ tem in istis et evidenter ostenditur libertas arbitrii, quam animæ rationali specialiter addidit creator Deus.

VII. Vide ergo, pater iste quomodo nec illum vo. lentem discedere retineat, nec liberi arbitrii auferat potestAtem : ncque alium manerc abscedere, cupientem cogat ne forte frequentium malorum, quæ post­ ea his suo vitio aCCiderent, ipse potius auctor esse videatur. si illis libertatem propriæ voluntatis abs- ciderit. Itaque et petenti dat, quia ex nobis, non a Deo, inopiæ et offensionis nostræ causa profici- sciLnr. Accipiens autem parten. suam junior, peregre,inquit, abiit longe, Quod ait, longe, non locorum in- tercapedinem , sed dectinationem ntentis expressit. nari a Deo dicitur. Qui enim oblivionem Dei ceperit, hie vere peregri-Sicut econtra conversatio sæcu­ laris ann solum peregrinum, sed alienum Domino facit. Et, ut breviter dicam, peregrinantes a sæculo, præsentamur ad Dominum : sic etiam permanentes in rebus terrenis, a coelestibus exsultamus. Denique Cain exitta facie Domini et longe efficitur(Gen, IV, 16), non quia locus aliquis loris esset a conspectu Dei, sed quod sua mente divisns esset a Domini respectu, pro­ pter homicidium separatus a Deo. Hac ergo peregri­ natione per magnam ignorantiam peregrinatos fuisse nos sciens beatissimus Paulus, dicit: Vos quiali- quando longe fuistis , nunc autem facti estis propr (Eph. II, 13). Hujusmodi ergo profectos, peregrina- tionem junior ile filius assunlil, et devorat prædictæ portionis suas de paterna hæreditate substantiam : utique spiritualibus destitutus opibus, id est, prov!. dentis Dei et intellecta : cum porcos pa"cere cogitur, hoc est, sordidas et !mmandas in anima sna cogita­ tiones nutrire, ut ederet escas irrationabiles pravæ converisationis : dulces quidem egenti bonorum, quia suave perversis videtur omne opus carneæ voluptatis: quod seduCtio desiderii et corruptio vitæ est, quæ vir­ tutem et fortitudinem animæ, non modo nullam. præ­ stat, sed totum penitus enervat et perilUit. Hujus­ modi cibos, quasi porcinos et male dulces, prout tunt dilectio carnium illecebræ, siliquarum. nomine Scri- plura designat.

VIII. Itaque ille digressus a patre,etin login- quamperegrinationem profectus,interraaliena consumptis facultatibus quæ supradictæ sunt, omniadigna perpessus, et postea malorum suorum neces­ sitate constrictus : hoc est, et fame et egestate,pœnitet erroris sui : et sentit quid ipse sibi no- cuerit, qui non de judicio voluntatis suæ, sed de patre ad alienos, de domo ad etsillum. de opibus ad eleemosynam, de abundantia ad famem transierit: in hoc loco servitutis et miseriæ reminiscens, incipit cogitare de reditu, ct securo ipse reputans dicit: Dicam patri meo: Peccavi in cœlum et ill conspectu tuo, suscipe me, sicul unum de mercenariis tuis. Os- tendit Scriptura hæc, Patrem non hominem intelligi debere, sed Deum. Quandoquidem non solum cœlum nminat in confessione peccatorum poenitens sup­ plex, sed dicit in conspectu tuo. nens enim est in conspecto peccatorum omnium sotus. A quo nec in corde meditata peccata abscondi possunt, Scrutans, inquit, corda et renes Ocus (Psal. fn, 10). Verum nobis hoc ex loco, cœlum intelligitur Dominus no­ ster Jesus Christus : ad quem hi gentiles qni in tene­ bris infidelitatis viventes blasphemaverunt, jam conversi ad fidem confitentes veritatem Dei, in pœ- nitentiaerroris sui juste dicunt : Peccari in cœlum et in te. Qui enim in cœlum peccat, quod etsi super- num sit, tamen visibilc et lunaticum est, ipse est qui peccat in hominem, quem suscepit Filius Dei pro salute nostra. Proinde in Patrem Deum omnia speculantem peccat.

IX. His igitur cogitatis, resipiscentem et per con­ fessionis humilitatem ex regione longinqua remean- tem filium ad se videns pater, lætatus occurrit, am­ plectitur et osculatur. Aperte hic charitas in homines divina describitur. Quid enim aliud est, quod occur­ rit, nisi quin nus peccatis impedientibus, nostra virtute ad Deum pervenire non poteramus. Ipse autem potens ad invalidos pervenire, descendit: sicU de Zachæo operibus ipsis significantibus expri­ mitur : qnod cum desiderasset videre Dominum, et oh hoc in arborem conscendisset, præveniente Do­ mino, conspicitur, et vocatur : et illico Dominus in domum ejus ad convivandum ipse declinaturum sc esse promittit. Vide quomodo credituri fidem prævidens Christus, latentem in arbore, quasi in peccatorum tenebris obumbratum, sollicite ut ovem perditam requirit aspectu : et venire cunctantem vocat, et venientem tamquam humeris suis suscipil : et non audentis invitare Dominum. desiderantis ta­ men salutiferam benedictionem , peccatoris domum ingredhur , conviviumque participat : ostendens vi­ sibili gratia invisibilem sanctificationem, quia Deus sapientia familiariter cor credentis ingreditur, cre- dentemque participat sacramento,

x. Ergo occurrens pater tilio revertenti superfun- di1ur collo ejus, et in eo lacrymans requiescit. Os­ culatur autem o. ejus, per qnod emisse de card. . confessio pœnitentis exierat , quem pater lætus ex­ cepit. Beinde mox jubet et stolam primam proferri, id est pristinam gloriam, quam ex seductione diaboli nudatos amiserat, reddi : simul et annulum dari, sive signaculum salutaris symboli, seu magis de- sponsationis insigne et nuptiarum pignus illarum, quibus Christus Ecclesiam aMam sponsat: cum omnis anima resipiscens per annulum fidei jungitur Christo. Mandat et calciamenta pedibus apponi : aut propter communienda vestigia ad currendam viam , nt per lubricum mundi istius iter fixus inre- dat : aut ut excluso iit Evangelicis calciamentis carneæ contagionis luto. mundos pedes immaculata conversatione conservet et dirigat : aut propter mor- tificationem membrorum. Vitae enim nostrae cursus in Scripturis pes appellatur. Et mortificationis spe­ cies calciamentum apponitur, quia de animalium mortuorum peUibus conficitur.

XI. Addidit et vitulum saginatum jugulandum in convivii exhibitione : sine dubio bominum nostrum Jesum fhristum, quem dedit Pater in victimam pro salute nostra : quem vitulum nominat propter Iro- sliam corporis immaculati. Saginatum autem tcre dixit : quia pinguis et apimus intantum est, ut prn totius mt1ndi salute sufficiens sit odorem susvitatis ct nidorem immolationis ad Deum mittere, et pro omnibus elorarp. Propter qaod etiam mystica ra­ tione dictum est, Patrem dare aliis immolandum hunc vitulum, ipsumque gaudete, et epulari in vi­ Ctima vituli sui. Sic enim dilexit Paler hunc mundum ut filium ejus unicum prosalute sua daret ((Joan., III, 28).I Non engo ipse immolavit, std aliis immolandum tra­ didit : emittene enin Pane, consentiens Filius ab bominibus passus est. Ipse autem qui fide nostra pascitur, et Filii sui pro nobis immolatione lætatur et gaudet, et in reditu Filii sui gaudens creator, ac- quisitione populi credentis epulatur.

XII. Videns hinc lætitiam Patris senior Filius contristatur. hujus persona illis comparanda ascri-. bitur operariis, qui similiter in Evangelio post ope­ rationem vineæ ad Dominum murmurant, qund illis Iota die in opcris labore confectis, illos, qui ad duodecimam horam venerant, pretio mercedis æ- quasset: ad quos dicit ipse conditor omnium: Si ergo ego bonus sum, quid tu malust Qnod autem iii sunt qui ad duodecimam venientes, qui ex genibus salvabuntur, Joannes aperte clamat : Filioli, novis­ sima horo eat (I Joan., II, i8). Nihil autem differre videtur utrum duodecima, an novissima hora dl- catur.

XIII. Qni sunt autem hi qui murmurant, qui labo­ rem et æstum toto die portaverunt, nisi qui justitias legia egerunt et servitutis antiquæ pensum reddide- runtt Vide .utem quam aperta sint verba quæ a Patre dicuntur : ut ab hie qai in lege vixerunt, dicta videantur. Quid enim est, quod de agro veniens dicit : nisi significans de legis operibus venientem, et iri bis gloriantem, et quasi diuturnos labores inl- putantem. Uade aIt : Mandatum tuum numquam præ- , terivi : et non dedisti hædum pro me, ut epularer : hoc est nac peccatorem pro nostra requie dedisti. Qui enim, inquit, fecerit quæ legis sunt, vivet ill eia : gai non jecerit, punietur ex ipsis. Pro isto autem qui fornicatus est, etiam saginatum, inquit, illum vitu­ lum dedisti: id est, Filium tuum dilectum : sicut 8upra diximus. Sed quid ei respondet Pater? Tu semper mecum es, oportuit autem pro isto gratulari ł qui perierat, et inv,,.,,,, est, mortuus fuerat, et revixit. Ostendens in hoc verbo manifeste hominem , qui peccando vita exciderit, et obnoxius mortificatus fuerit, ex reversione autem salutari per poenitentiam in adoptionem filii redierit. Bonum autem hominem, qni manserit in hono, hæreditatem paternam jugiter possidere. Itaque si peccaveris, o homo, festina Ii- berando te reconciliari Deoa ut ex mercede sudori. et digna pœnitentia, recipias quod ex gratia dona. tum tibi perdidisti. Praestet autem Deus magis per­ manentes vos in fide, cohæredes esse Domini nostri Jesu Christi s quia ipsa est gloria et virtus, cum Patre et Filio et Spirite sancto, per omnia sæcula saeculorum. Amen.

Valerium Maximum hunc putavit esse Labbæus Bi- bliothecæ Ms. pag. 45, quem tamen Christianum au- ctorem esse, ex Scripturarum, quæ laudat, testimoniis, atque ex eo liquet, quod Christianum se alloqui profi- tetur. In quodam ms. monasterli de Lyra Valerianus dicitur, ipsaque epistola, Dissetatio. Sin verum illud ejus est nomen, Valerium appellarit se auctor, quod ad Valerit imitationem, quamdam dictorum, factorumque memorabilum farraginem contexuerit.

I. Loqui prohibeor : et tacere non posennl. Grues coeli tempestates prænuntiant varias : ululae bubo- nesque, omillosæ aves, hiemis gravitatem instantem luctuose præululant. Et tu subsannas, si venturi dis- pendii vaticinia vero præsensero. Ideo loqui prohi­ beor, veritatis augur, non voluptatis. Lusciniam amo et tneruhun, quæ lætitiam auræ lenis concentu pla­ cido præloquuntur : et præcique philomenam : quae optatæ tempus jucunditatis tota deliciarum pleuitu- dine cumulat,

M fallor, gnatones diligis et comoedos, qai dulces præsusurrant illecebras : et praecipue Circen, quae tibi suspiratæ suavitatis aromate gaudia plena per- fundat, ut fallaris, ut sus fias, aut asinus : tacere nam possum. Propinant tmelum toxicum mi- nistri Babel : blande ingreditur et delecta" et im- petum spiritus tui conducit: et ideo loqui pruhibeor. Scio quod novissime sicut coluber mordebit, et virus imprimet impar omni theriacæ : ideo tacere non possum. Multos habes voluptatis tum persuaso. res, in caput tuum fACundissimus, me Bolum elill- gnem præconem veritatis, quem nausea. : ideo loqui Itrohiheor.

II. Reprobata est fatui vox anseris. Inter cygnos tantum doctos delectare : ea tamen senatores docuit servare urbem ab incendio, thesauros a rapina, te ipsos a telis hostium. Forsitan et cum senatoribus intelliges, quia prudens es, quod tibi organizent olores interitum, et anser salutem strepat : ideo la­ cere non possum. Desiderio tuo totus inflammatus, et speciosi nobilitate capitis seductus, chimaeram nescis esse miser quod petis : vel scire devovcs, quod triforme monstrum illud , insignis venustetur facie leonis, olentis maculetur ventre capri, anguis insidietur cauda virulentae : ideo loqui prohibcor. Delectatus est Ulysses symphonia Sirenum. Sed quia Sirenum voces et Circes pocula novit, virtutis vinculis sibi vim fecit, ut vitaret voraginem.

III. Ego autem in Domino sperans adjicio, quod Ulyssis imitator eris, non Empedoclis : qui, per suam philosophiam (ne dicam melancholiam, id est, atram bilem) victus, Ætuam sibi mausoleum elegit: et pa­ rabolam quam audis, ad veteres attulit : ideo taccre non possum. Tandem validior est ille ignis tuus, quod tibi annuit pars adversa : quam vereor aestus ille tuus, quo in me accenderis, ne minorem major ad se trahat : Et propterea loqui prohibeor. At spiritu loquar, quo tuus sum.

IV. Pensentur ignes lance qualibet æquali vel inae- quali. Versetur periculum capitis mei : quidquid agas, quidquid judices, indulgendum est mihi, qui prae amoris impatientia , tacere non possum. Prima primi uxor Adae post primi hominis crea- tionem, peccato primo solvit jejunia ; propter præ- varicatum praeceptum Domini parehtavit inobedien­ tiam, quae citra mundi terminum non absistet ex- pugnare feminas, quæ semper indefessae erunt trahere in consequentiam quod a matre sua traxe- runt.

V. Amice, contumelia viri est uxor inobediens. Cave tibi : veritas quae non potest falli, ait de beato David : Inveni virum secundum cor meum. Hic ta- nten ægrc præcipitatus est amore mulieris ex adul- terio in homicidium : ne umquam sola veniant scan­ dala. Dives enim omnis est iniquitas societate pluri­ ma : ct quamcumque domum intraverit, suis tradidit inquinandam conviciis.

VI. Antice, Bethsabee siluit, et in nullo malignata est; et nihilominus tamen facta est stimulus subver- sionis viro perfecto, et mortis aculeus marito inno- cenli. Numquid innocens crit, quæ contendit elo- quentia, ut Dalila Samsonis : eL forma, ut Bethsa­ bee : cum hujus sola pulchriotudo triumphaverit etiam nolens. Si non es amplius serundum cor Do­ mini qnam David , crede quod et tu præcipitari potes..

VII. Sol hominum, Salomon, thesaurus deliciarum Dei, sapientie singulare domicilium, crasso tene­ brarum fuscatus atramento, lucem animae suæ, glo­ riam domus suae, odorem famae suae amisit amore mulieris. Et postremo curvatus coram Baalim, ex Ecclesiaste Domini mutatus est in membrum zabuli : ut adhuc graviori videretur detrudi præciptio, quam Phœbus in casu Phaetontis, qui de Apolline Jovis factus est pastor Admeti. Amic, si non es sapien- tior Salomone, quod nemo est, non es major quam qui potest fascinari a femina : oculos tuos aperi et vide.

VIII. Optima femina, quae rarior est phoenice, amari non potest sine amaritudine metus, et sollici­ tudinis, et frequcntis infortunii. Małæ autem, qua. rum tam copiosa sunt examina, ut nullus sit ex­ pers malignitatis earum : cum amantur, amare pu- niunL, et afflictioni vacant usque ad divisionem corporis et spiritus.

IX. Amice, philosophicum est : Videto cui des. Ethica est: Videto cui te des. Vexilla pudicitiae tu- lerunt cum Sabinis Lucretia, et Penelope, et paucis- simo comitatu tropæa retulerunt. Amice, nulla est Lucretia, nulla est Penelope, nulla est Sabina. Time omnes. Ingressae sunt acies ad Sabinas, Scylla, et Myrrha, et Phedra : et seCUtae sunt eas turbæ multæ omnium vitiorum exercitu stipatae; et gemitus et suspiria, et tandem infernum captivis suis fecerunt.

X. Amice, ne praeda Cas in medio prædonum, non dormias earum in transitu. Jupiter rex terrenus, qui et rex caelorum dictus eSI, prae singulari strenuitate corporis, et incomparabili mentis elegantia, post Europam mugire coactus est. Amice, ecce quem bo­ nitas super caelus extulit, femina te cogere ad mu­ gitum : si non es major Jove, cujus magnitudini ne- mo alius par fuit. Phoebus qui sapientiæ suae radiis totius orbis primitiavit ambitum, ut merito Solis no­ mine, solus illustraretur, infatuatus est amore Leu- cOlhoes, sibi ad ignominiam, illi ad interitum : et ecliptica diu vicissitudine varius factus est, frequen­ ter sui luminis expers, quo totus universaliter ege. bat mundus.

XI. Amice, ne illud lumen quod in te esttene- , bræ fiant, Leucolhoen fugito. Mars qui deus bellaR- tium dici meruit, triumpborum familiari frequentia, in quibus expedit vis animi maxime prompta, nil sibi metuens a Vulcano ligatus cst cum Venere, in­ visibilibus quidem catenis, sensibilibus tamen. Huc autem ad plausum satyrorum, et ad risum cœlestis curiae.

XII. Amice, meditare saltem catenas, quas noti vides, et jam in parte sentis : et eripe te dum adhuc ruptibles sunt, ne claudus ille faber et turpis, quem deus non est mensa. nec dea est dignata cubili te Venerisuo more concatenet, et te sui similem tur- peln et claudunt, immo quod magis timeo, loripedem faciat : et non possis quod salvat, fissam Labere un- gulam, sed alligatus Veneri dolor fias, et irrisio vi.- dentium : dum sibi applaudant cæteri. A falso dea- rum judice reprobata est Pallas : quae non delectare promisit, sed prodesse.

Amice, numquid et tu sic judicas?Video euim jam te fastidienti animo tota celeritate percurrere quæ legis, et sententias non attendere, sed exspe- clare schemata. Frustra exspectas : donee hic tur- bidus amnis efOuat, ut hæc fetulenta secedens, pura tibi fluenta irrigent. Similes enimvero oportet esse aui fontis rivulos, aut turbidos, aut clares. Sic iero imperitiam cordis mei, vitium orationis esprimit : et strumosa dictionum imperitia delicatum offendit animum. Hujus imbecillitatis Inibi conscius dtver- tissem me ad dissuadendum libenter : sed quia ta­ cere non potui, locutus sum ut potui.

Quod si mibi esset tanta styli virtus, quantus esset scribendi animus : tam elegantia tibi verba trans- mitterem, et tam nobili maritata conjugio, ut sin­ gula seorsum , et omnia simul suum viderentur au­ ctorem benedicere. Sed quia mihi omnia debes quæ­ cumque adbuc nudus amor et infecundus, ne dicam sterilis, mereri potest ex omnibus : mibi præbe in­ terim patienter auren), dum evolvam quad implicui : et a me non requiras purpurissam oratoris, aut ce- russam, quam me nescire fateor et neo : sed scri. bentis votum, et paginae veritatem accepta.

XIII. Julius Cæsar, cujus amplitudini strictus fuit orbis , die qua nobilem filium suum ausa cst occare sæva niutis Atropos, Tugillio humiles quidem, sed divinos quasi stylos prædocenti, aurem humiliter inclinavit in valvis Capitolii : quod si et animum , . paenas ei dedissent, quibus ipse. Tu vero stylorum tuorum mibi prænuntio aurem inclinas, ut aspis ve- neficiis : adhibes animum, ut aper latratibus : pla- caris, ut dipsas [Al. serpens], cui sul incanduit a cancro. Tibi consulis, ut spreta Medea. Tibi mise. reris, ut æquor naufragis : quod manum cOnLines, reverentia resi;c paci est. Amice, se humiliavit, Ii- cet citra perfectum, domitor orbis fideli suo: ct pene pedem retulit, quia pene paruit; et pene succubuit, quia per e obed, vii [AI. audivit], et non penitus. Nihil ei multa humilitas profuit, qu a non plena. Quid tibi . confert tua tam ferina inhumanitas,et rigor inflexus, et horror supercilii ? Quid ultro irruis in latronum insidias inermis : humilia te, cede. Sed ad nodum humilitatis cjus, qui tutum bibi mundum humiliavit: et audi amicum tuum. Et si Cæsarem crrasse credis, qni Tugillio non credidit : exaudi et attende, quid et aiiis contigerit, ut tibi prosit eorum læsio. Indemnis est enim castigatio quam persuadent exemplaria. Nescio quo rcfugio tutus es, aut quo torpescis asylo. Cæsar immisericordes Persidcs reperit, et non est reversus : tu si umquam tale gymnasium evasisti, plos, impios invenisti.'

XIV. Phoroncus rex, qui legum thesauros popu- tis publicare uon invidit, sed is printus Græcorum studia deauravit , die qua viam universitatis in­ gressus est , ait Leontio fratri suo : Ad summam felicitatem nihil mihi deesset , si uxor mihi scn)- per dcfuisset. Cui Lcontius : Et quomodo uxor obstat ?

At [Al. ait] ille, Mariti omnes sciunt. Amice, uti- nun tu semel maritus rueris, et nun sis, ut scias qnid felicitatem impediat.

XV. Valentinus in1perator octogenarius adhuc virgo, cnm audiret die fati sui triumphorum prae­ conia recoli, quibus frequentissimus erat: ait una se tantum gloriari victoria. Et requisitus qua9 respondit : Quod inimicorum nequissimum devici carnem meam. Amice, hic inglorius migrasset a sæculo, nisi ei fortiter restitisset, cum qua tu as- sensum familiaritatis pepigisti.

XVI. Cicero post repudium Terentiae uxorari no­ luit, dicens se pariter uxori et philosophiae operam dare non posse. Amice, utinam tibi hoc animus tuus respondeat, vel tua lingua mihi: ut loquendo saltem eloquentiæ principem digneris imitari, et mihi spem facias ,vel vanam.

XVII. Cannius a Gadibus Herculis, poeta facun­ diæ lenis, et jncuud:r, reprehensus est a Livio " Poeno, gravi et uxorato historiographo, quod muls tarum gauderet amoribus, his verbis: Nostram phi­ losophiam participare non poteris, dum a toL pat ti- ciparis. Non enim en jecore Junonem amat Tyrus, quod multi vultures in multa divellunt. Cui Cannius : Si quando labor, resurgo cautius : si paulum oppri- mor, alacrius resumo aerem, vices noctium dies reddunt lætiores : sed tenebrarum perpetuitas in­ star inferni est. Sic lilia primæva, verni solis deli­ cata teporibus varietate tum Euri, tum Nothi, tum Zephyri lætitia effusiore lasciviunt, quibus uno spiritu fulminans Liis incumbens occasum facil. Sic Mars ruptis testiculis in mensa cælesli recum­ bit conviva superum, a qua uxorius Mulciber sun fune longe religatur. Sic levius ligant multa fila quam sola catena. Sic mihi a philosophia, deliciae tibi solatium. Amice, utriusque verba probo : vitam neutrius. Minus tamen muLi morbi laedunt salutis vicissitudine interpolati, quam languor unus, qui doloribus irremediatis nun cessat arOigerc.

XVIII. Pacuvius nens, ait Arrio vicino suo, Amice, arborem habeo in horto mco infelicem, de qua prima uxor mea se suspendit : postmodum sc­ cunda, jam nunc tertia. Cui Arriuc: Miror te in tot successibus lacrymas iuvcnisse. Et iterum : Dii boni, quot tibi, dispendia arbor illa sucpendit. Et tertio : Amice, da ct mihi de arbore illa surculos quos scram. Amice, timeo ne et te oporteat arboris illius surculos mendicare, cnm jam inveniri non pOlenlut.

XIX. Sensit Sulpitius ubi ipsum calceus suus premebat, qui ab uxorc nobili et casta divertit. Amice, cave ubi ne te premat calceus, qui avelli non possit.

XX. Ait Cato Uticensis : Si absque femina posset es: e mundus, conversatio nostra non esset absque diis. Amice, Cato non ubi vera et cognita loqueba­ tur, nec quisquam feminarum exsecratur ludibria, nisi lusus et expertus, et conscius poenæ. nis igitur fidem habere delet, qui cum omni veritate loquun- " Hic forte Livium Pæ!lUn1 cum Patavino confun- IIi', C:u; nius cnim Gad" anus, cujus s:epe meminit Martialir e'dem coævus, Patavinum Liviuminvisisse traditur, non Pœnum. Y.erus mlieronymus epistol, 58. ad Paulinum. Ad istum Livium, inquit, aureo elo. quenltiæ fonte manantem de ultimis Hispaniæ, Gallia- rumque finibus quosdam venisse nobiles Iegimus. tur. Hi sciuntut placet delectatio, et pungit deli- cLuln. IIi norunt qnod Rus Veneris rosa est : quia sub ejuB purpura multi latent aculei.

XXI Metellus Marin respondit, cum ejus filiam dute divitem, forma nobilem, genere claraln, fama felicem ducere uoluit : Malo meus esse quam suus. Cui Marius : Immo ipsa tua erit. At ille : Immo virum oportet uxoris esae. Logicum ost enim, talia erunt subjecta, qualia permiserint prædicata. Sic facetia verbi Metelli divertit ab oneribus dorsum ejus. Amiee, si uxorari oliortel, non expedit quidem. Verumtamen sit amor ill causa, non census. Et faciem uxoris eligas, non vestem. Et animum, non aurum. Et tibi nubat uxor, non dos. Ergo si quo modo neri potest, prædicari potcril, ut livorem non ducat a lulJjeclo.

XXII. Lais Corinthia praerogativa pulchritudinis insignis, tantummodo regum et principum dignaba- tur amplexus. Conata est tamen Demostheni philo- sopho participare, ut notae castitatis ejus miraculo soluto, videretur specie sua lapides rnov!sse, ut Amphion cithara, attractumque blanditiis tractavit suaviter. Cumque jam Demosthenes emolliretur ad thalamum, petivit ab eo Lais centum talenta pro consensu. At ille suspiciens in cœlum, ait: Nun emo tanti pœnitere. Amice, utinam in cœlum et tu acd- men mentis dirigas, ut id effugias quod pœnitentia est redemi.

XXIII. Livia virum suum interfecit, quem nimis odiit. Lucillia suum, quem nimis amavit. Illa sponte miscuit aconitum : hæc decepta, furorem propinavit pro amoris poculo. Amice, contrariis contenderunt votis istæ Neutra tamen defraudata est fine fraudis femineae, et proprio scilicet maio. Variis diversis incedunt semitis feminae, quibusque anfractibus er- rent, quibusque devient inviis, unus est exitus, una omnium viarum suarum meta. Unicum caput et conventus omnium diversitatum suarum malitia. Exemplo barum experimentum cape : qnod audax est ad omnia quæ amat vel odit femina : et artifi- closa cum nocere vult, quod semper est et frequen­ ter: cum juvare parat, obest. Unde fit, ut frequenter noceat nolens. In fornace positus es : si aurum es, exibis purior.

XXiV. Dejantra Tirynthium vestivit interula, et monstrorum malleum, monstri sanguine ulta csl: sibique processit ad lacrymas, quod ad laetitiam machinata est. Amice, lrajecturn telo Herculis scivit ct vidit Neaum ista : nihilominus tamen Nesso credidit in Herculcm : et quasi non sponte, quem debuit vestire interula, vestivit interitu. Insani ca­ pitis et præcipitis est femina, indeliberala semper voluntate : præcipuum arbitratur quod vult, et quod nun expedit : et ut prae omnibus placere cupit, ita placitum suum omnibus praeferre consulta cst. Duo­ decim inhumanos labores consummavit Alcidrs. A tertio decimo qui omnem inhumanitatem excessit, exsuperatus est. Sic fortissimus hominum, æque dolendus ut gemebundus occubuit, qai cœli arcem sine gemitu sustinuerat lumeris. Tandem quæ um­ quam inter tut millia millium scdulum sollicitumque peccatorem perpetun contristavit repulsa vet quæ constanter præcidit vera petentis?favorem sapit ejus responsio : et quantumcumque dura fuerit, semper in aliquo verbi sui angulo habebis aliquem petitionis tuæ fomitem implicitum : quælibet negat, nulla pernegat..

XX V. Irrumpit aurum in propugnacula turris Acrisii, valloque multiplici signatam Danaes pudici­ tiam solvit. Amice, sicut virgini quae terram trium- pharat, de cœlo pluit incestus : lie quam numquam fallit humilis, vincit sublimis. Sic arborem quam numquam movit Favonius, evertit Aquilo.

XXVI. Lycia virgo, vergens in senium, fama castitatis privilegiata constanter, tandem oppressa Apollinis phantasmate concepit, peperitque Plato- nem. Amice, quam illibatam servaverunt vigiliæ, defloravit illusio per somnium ; ut semper omne rosarium aliquo turbine sua purpura spolietur. Sed bene si quid hic bene, quod patrissavit Plato in sapientia : et quod simili factus ost nominis et nu- minis patris praecipui.

XXVII. Amice, miraris, an indignaris magis, quod in parabolis tibi significem gentiles esse imi- tandos, Christiano idololatras, agno canes, denique bono malos? Volo sis api argumentosæ similis, quae mel elicit ex urtica : ut sumas mel de petra, oleumque de saxo durissimo. Gentilium novi superstitionem, sedomnis creatura Dei aliquod habet elemplar honesti. Unde ipse, tum aries, tum leo, tum vermis dicitur, sed plurima perversa agunt increduli : ali­ qua tamen quae cum ipsis interierant, iD nobis fructum abundare fecerunt. Quod si ilii zonas ha­ buerunt pelliceas causa munditiæ, sirm spe, sine fide, sine prædicamento, sine charitate: profecto si nos fuerimus asini et sues, aut aliqua Inhumanitate brutorum similes, quo 9dei, quo spei, quo c6arita- tis merito digni reperiemur . cum videas prophetas, et praecipue illum muni cordis, quem soli cernere possunt oculi. Illi autem studio suarum artium se multis conatibus afflixerunt, nullo futuræ felicitatis intuitu : sed tantum ne animas haberem ignorantes. Quid nobis est, et illuminatio et lucerna pedibus, et lumen semitis ad vitam æternam.

XXVIII. Utinam hanc eligas, utinam hanc tegas, minam hanc introducas in cubiculum tuum, ut in- troducal te rex in suum. H,nc dudum floribus tui veris subarasti. Hæc in aetate tua exspectat ut fa­ cias uvam : in bujus injuriam, non ducas aliam, ne faciens, in tempore vindemiae labrusca inveniaris. Nolo te sponsum Veneris fieri, sed Palladis. Hæc sponsa te induet monilibus pretiosis et ornabit : hæc te induet veste nuptiali. Hae nuptiae gloriabuntur Apolline paranympho : harum Fescennina decebit cedros LilJani. Stilbon A uxoratus, spem hujus tam a Philosophus ille, ut videtur, qui, uiore amissa et liberis, omnia iunc boua.apud sc habere gratulabatur. desideratae solemnitatis devote concepit : sed in ti- , more, causa hujus tota hæc lectio facta est.

XXIX. Ad bunc 8nem luculenta tota hæc prope- rat oratio. Hic rigor hujus difsuasionis, hic totus armatur, cujus multo chalybe præduratos sentis acu- ieos. Dura est manus chirurgici, sed sanans. Durus est hic sermo, sed saous. Sed utinam tam utilis quam devotus. Amice, arctam tibi, ut aia, inDigo vivendi regulam, esto. Est enim arcta via quae ducit ad vi­ tam : nec est semita plana, qua itur ad gaudia plena: immo eLiam ad medioer. per salebras evadimus. Audivit Jason, quod per mare adhuc intactum, nec allis devirginatum ratibus aut remis, et per tauros et sulphureos ignes, et per toxicatiserpentis vigilias sibi viandum esset ad vellus aureum : et sano con- silio, licet non suavi usus, abiit et rediit, ei opta­ bilem thesaurum retulit : sic absinthium veritatis acceptat morosæmentis humilitas : fecundat orn- ciosa sedulitas : in fructumperducit perseverantiae utilitas. Sic sementem serit, pincerna pluviarum Auster. Consolidat scopa viarum Aquilo. In uberta- lem promovet Oorum procreator Zephyrus. Sic dura principia dulci ime naunerantur. Sic arctus callis ad ampla palatia perducit; sic angustus trames ad ter. ram ducit viventium.

XXX. Sed ne longo te dispendio suspendam, ut majori testimonio mihi fides adhibeatur: lege aureo- Jam Theophrasti, et MedeamJasonis [Al. Nasonis 1, et vix pauca invenies impossibilia mulieri. Amice, det tibi Deus omnipotens feminæ fallacia non falli : et illuminet cor luurn, ne præstigiatis oculis tendas C quo ego timeo. Sed ne a Oresten scripsisse videar. Vale.

I. Cum apud vos caelestis eloquentiæ purissimi fontis, et litterarum omniumfluenta redundent : ac solida secundum verticem sanitas, vestra cuncta 8rmo statu membra contineat: miror stupore men­ tis auonilus, cur stillicidium insulani rivuli digne­ mini haurire, nitores corporis infirmamedentes. Magis ergo quae de Græcorum mutuari fontibus, sitientibusproferam [ At.. præferam], atque Latino­ rum latices limpidissimos ad vestri cordis secreta perducam.

II. Origencs igitur qui nullum proprie de anima edidit librum, ill catalogo ecclesiasticæprædicatio- nis animæ faciens mentionem,hacc dicit : b De ani­ mavero utrum ex seminis traduce ducatur, ita ut ratio ipsius vel substantia inserta ipsis corporis se­ minibus habeatur, an vero aliud habeat illitium, et boc ipsum si genitum est aut non genitum, vel certe si extrinsecus corpori inditur, necne, Don satis ma­ nifesta prædicatione distinguitur. Item in libroquem de Epistola Apostoli ad Titum Icripait: Si quia, ait, rationemhumanae animæ requirat, cum de ea neque quod ex seminis traduce ducatur, neque quod bo- norabilior et antiquior corporum compage sit, tra- didem ecclesiastica regula: propter quod multi nec comprehendere potuerunt aliter sentiri oportere de animæ ratione. Sed et qui atHer sentire vel disserere visi sunt; a nonnullis in suspicione habemur velut Bovi aliquid introducentes. Fatetur idem ipse Ori­ genes in præfatis opusculil: sed et Eusebius CaMa- riensis, et Pamphilius martyr: Basiliusquoque et Grelorius, Didymusque, et Rufinussimiliter in suis, unius substantie omnes esse animas, et immortales et rationabiles liberi arbitrii ac voluntatis : judican- das quoque esse pro bis quae in bac vita gelleront: esse tamen eas factas a Deo qui universacreavit et condidit. Quando autem factae sint, olimsimul,aut nUlle per singulos nascentium, quid periculi esse aiunt, alterum e duobua opinari! Athanasius, Hi!a­ rius, et Ambrosius, præparatis jam in ventremuUe- rum, deformatisque corporibul, tuncad praesens creari ammas, et inseri deformato jam corpori cn- minantur.

III. Jam vero illi qui ex traduce animal venire confirmant, et simulcorporati eassemine serui- nari: siquidem, ut quidam ipsorum affirmare soient, non aliud dicunt esse animam quam insufflationem Spiritus Dei ; illam scilicet quam initio facturæ mundi, Drus insufflasssedicitur in Adam, de ipsa Dci esse eam substantia profitentes: quomodo non isti videbuntur quodammodo hanc praeter Scripturæ regulam et rationem pietatis asserere, quod substan­ tia Dei est quæ peccat, si anima quae de substantia Dei est peccat: insuper etiam quod et pœnissub- denda sit pro peccato. Sed et illud Ie quod absur- dum est, incurrere non vident: quia neceMe est eam simul cum corpore mori, et esse mortatem, si si­ mul cura corpore. vel seminata, vei formam, vel nata est,

IV. Tum deinde illi, id est, Apolionius, Tertullia- nus, Pornpeius, Arnobius, Lactantius, atque Apolli- parius, qui unam quidem ex nullis substantiis a Deo factam esse dicunt animam , id est, illam quae prima facta est in Adam : et ex Adam omniumbominum animasexistere, et secundum corporalemsine du- bio successionem, traducem quoque Geri animarum : etiam ipsi quid aliud ostendunt, nisi animas esse mortales ? Si cuimsicut animalia caetera ex solo semine oriuntur : ita etiam de hominibus sentimus; ut cum corpore simul in eodem semine, etiam anima delundatur. Quid dicimus de his qui imper- recti adhuc, et de ventre aborsi sunt : et qui nou- numquam etiam antequam vasculorum naturalium receptaculis semina ciat suscepta, depereunt? In quibus sinedubio invenitur , quod simul etiam jUre . Palam est aMudi ad versum iIIumJuYenaLSaL i . Scriptus et in tergo necdum Gnilus Orestes. b11æc Origenesin Proæw. lib. περὶ'dpxwy, i eo. tit, quæ hic iisdem ipsis Rufini verbisprorerun- tur, et in Verbi alin opere de Denate, et incarnationead Januarium I. I, ('. 2. inter lusLini tom. Y111, replicantur. sUJ)posiliLia du- quæ naturali ratione seminibus insertæ erant animæ, , exstinctæ sint pariter et corruptae.

V. Sive ergo ei insufflatione Oomini sunt, she ab una quae prima facta eSI, necessarium est, simul ut cum corporibus corrumpantur, si eamdem cum corporibus etiam originem sumunt secundumipso- rum rationem. Ant enim nihil Omnino ex rationabili atque immortalianimaparticipavit illud quod adhuc in ventre corruptum est: ct repulsa est illa ratio, quæ affirmat cam in seminis traducerc simul cum corporibus seminatam : aut si pariiripal, necessitas imminet confilcri mortalem esse animam, qnod fides nostra utique non recipit , Domino declarante, de­ functorum animas et colloquium apud inferos ha­ buisse, et Lazari scilicet in beatorum sedibus evan- tem, ct divitis flagrantemin incendiis.

VI. Esse namqueanimas immorlales. non tantum divini, sed et philosophorum pleni sunt libri. Quod taliter esse CleombrotiusAmbraciotain Platonis i!- bro ,Socrate disputante. didicerat : qui homicida sihi esse non timuit, ac se de altissimo præcipitavit muro, dum et nullumpost mortem autumat restare judicium , et sine discrimine aliquo meritorum, omnes animas post corpora æqualiteferriarbitratur ad cœlum, Quod adeo pro vero tenuerunt, et sic illos omnes saeculi sapientes una nebula hujus erroris involvit; ut et ipseta!n laudabilis, ut putant, doctor homicidæ, ipsum se privatim ne publice occideretur, occiderit. Sic quopque Cato, lecto in nocte ad lu­ cernas Platonislibro, qui immortalitatemanimæ docet, stricto gladio revelatum manu pectus semel iterumque percussit.

VII. Redcamus ad illas præterea Sanctorum nohi- lissimas disputationes, non in Academiæ nernorosæ obtscuris textas [Al. tectas] umbraculis, sed cœlesti illustratas ex lumine. Beatus itaque Heronymus tam sanctum Victorinummartyrem, quam plerosque catholicus secutus , sc potius fieri, quam propagari animas: secundum illud qnod in Evangelio scriptum est: Paler meus quotidie operatur, et ego operor, cre­ dere significavit. Sanctus quoque Augustinus hanc opinionem in octo admodum voluminibus, verbis tucri cernitur. Sed cum originale peccatum pœnas- qne parvulorum, qui sine baptismate moriuntur,de- clarare nititur , a Deo factam in Adam, et ex ipsa omnium hominum animas existere, tam suis argu­ mentis, quam Scripturarum testimoniis, tit est illud : Animæ quæ ingressæ sunt cum Jacob Æguptum, et egressæ defemoreillius, amplecti propensus compe- ritnr.

VIII. Hujusassertionibus beatusGaudiosus episco­ pus, animarumet corporumpromptissimus medi­ cus, nostrisque temporibus unus martyr: cum no­ biscum colloquium familiariter habuisset, per totam orationis suæ seriem evidentissimis approbationibus usus est. At vcro sanctus Ambrosius, quem jan su­ perius inter viros apostolicos memoravimus. Inho- nestum, inquit, puto animas cnm corporibus gene- , tari, ut anima nascatur ex anima, quod uec animæ ipsi competit : aut si certe singulæ caelesti potestate factae sunt, et ex ipsis cæteræ nam sunt, potest ex una Adæ anima credibile vidcri coeteras nasci: sed nou convenit, quia soli Dco hoc possibile fuit, uL simplex generaret, nec cæteris concederetur, quod tarn mysticum est in causa Salvaturis, ut non solum a solis gentilibus vel Judaeis : verum etiam ab ipsis qni Christianos se dicunt, incredibileputeinr. Pho- tinianienim hanc fidem spernunt, non credunt Deumgenerasse. Nam si eo tempore quo seminatur corpus, et anima 8 generatur ex anima, de Adam costam sublatam legimus : non tamenanimam natam ex anima. Sed si costa secum habuit animam :jam non nata est, sed [Al. siJ dei racta in pariem. Sed nee hoc scriptum est: propheta enim Zacharias in­ ter cæterca:Qui plasma, inquit, animamhominia ira eum. Nec IsaiaS ab Ins dissentiens, ait: Sic (licit Dominus Deus qui (ecit te, et finxit te in utero. Si ergo in utero fingitur , jam formato corpori tribuilur. Cum enim omnia membraimplet corporis, figurata diciturill corporc : ut sicut aqua cum sit sine efn- gie, missa tamenin vas, figuratavidetur,ita et anima cum sit natura incorporeaet simplex:for- matur in corpore, singula membravivificans : quod quidem Moyses manifestius tradidit , dicens : Si quis percusserit mulierem in utero habentem, et abor- tiverit : si formatum fuerit, det animampro anima : Si autem informatum u'rit , mulctetur acunia : ut probaret non inesse animamantequam formam. Ita­ que si jamformatocorpori datur , non in conceptu corporis nascitur cum semine derivata: nam si cum semine et anima existit et anima, multæ animae quotidie perenunt : cumsemen fluxu quodam non pro­ ficit nativitati.

IX. Sed si prius respiciamus, videbimus quid se­ qui debeamusContemplemur facturam Adæ : in Ad amenim exemplum datum est, ut ex eo intelli­ gatur, qnia jam formatumcorpus accepit animam. Nampoterat Deus animam lino terræ adluiscere, et sic formare corpus. Sed ratio infirmatur, quia pri­ mum oportebat domum compaginari , et sic habita- torem induci. Anima certe, quia spiritus cst, in sicco habitare non potest, ideo in sanguine fertur. Cum ergo corporis liniamenta compacta non fuerint, ubi erit anima? An foras vagatur, quamdiu immittatur, cum ratio tradat sic dari eant , ut anima in corpus non otiosa vagetur. Sed ex quo detur, dicant , qui aliud putant, ex mare, an ex femina [Suppl. Ex femina | ? Non convenit, quia aliud in exempto est : proponunt enim ex viro cum costa datam ct ani­ mam , quod multis rationibus infirmari docuimus. Unde forte videatur dari ex femina, maxime pro­ pter Salvatorem : qucm scimus sine complexu car­ nis, de Spiritu sancto natumex femina : quod si arbitrantur, plus dant feminis: auctoritatemenim R lIæc verbagl'ne"nl'u' ex anima, de Adam, in nupera edi'bnc desiderantur , viri mutant in feluinam. Cum enim tam corporis quam animæ originem ex viro dicant, convertnt se, ul id quod potius est, ex muliere dicant, id est, animam : quod vero minus, ex masculo, id est, cor­ pus; cum [Al. lac. cum] manifestum sit ordinem exempli a Deo traditum immutart non posse. Qui ergo animas ex una propagari asserunt, et non in corpora juxta exemplum primi hominis a Deo quo­ tidie Heri, anathema sint.

Allgustinus. Sancte frater Hieronyme , consulens te de his quae nescio, oro Deum, ut fructuosum esse nobis velit [Af. velis]. Quamqnam a emm sis tu multo, quam ego sim, aetate major, tamen etiam ipse jam senex consulo : sed ad discendum quod opns est, nulla mihi actas sera videri potest: quia etsi senes magis decet docere quam discere : magis ta­ men discere, qnam quid doceant ignorare.

Hieronymus. Beate papa Augustine, in Scriptura­ rum, si placet, campo, sine nostro invicem dolore lud:unus. Noli igitur annorum existimare nos nu­ mero : nec sapientiam canos reputes, sed canos sa­ pientiam, Scriptura testante : Cani hominis, pruden­ tia ejus. Noli, inquam, fidem pensare temporibus : nec me idcirco meliorem putes , quod prior in Christi exercitu coeperim militare.

Augustinus. Accipe igilur. quæ mibi peto aperiri, ac disserere non graveris. Quaestio de anima mu'tos movet, in quibus et me esse confiteor : nam quid de anima firmissime teneam , non tacebo.

Hieronymus. Metiris nns virtutibus tuis : et par- vos magnus extollis , ultimamque partem convivii occupas , ut patrisfamilias judino proveharis. Sed velle fateor, sed eniti præfero, magistrum renuens, comitem spondeo [Al. respondendo], petenti datur, pulsanti aperitur, quærens invenit : discamus in terra, quorum nobis scientia perseveret in caelo.

Augustinus. Certus etiam sum animam, nulla Dci culpa, nulla Dei necessitate, vel sua, sed propria voluntate in peccatum esse collapsam : nec liberari posse de corpore mortis hujus, vel suae voluntatis virtute, tamquam sibi ad hoc sufficiente, vel ipsius corporis morte : sed gratia Dei per Jesum Dominum nostrum.

Hieronymus. Anima immortalis, invisibilis et In.. corporatis est : secundum crassiorem dicocorporis nostri substantiam : dico vel eo certe tempore pu­ nietur, et supplicium sentiet, quando pristinus cor­ pus receperit : ut cum quo peccavit, cum ipso pu- oiatur.

Augustinus. Dicitur conceptio humana sic proce­ dere, ut primis sex diebus quasi lactis habeat simi- litudinern, sequentibus novem diebus convertatur in sanguinem. Deinde duodecim diebus solidetur : re­ liquis quindecim formetur usque ad perfecta linea­ menta omnium membrorum : et hinc jam reliquo tempore usque ad tempus partus, magnitudine ao- leatur.

Ilierollymus. Sicut nescis viam spiritus et animae ingredientis in parvulum, et ignoras ossium et vena­ rum varietatesin ventre prægnantis, quomodo ex vili elemento corpus hominis in diversas effigies ar- tusque varietur, et de eodem semine aliud mollescat in carnibus, aliud duretur in ossibus, aliud in ve- nis palpitet , aliud duretur in nervis : ita Dei opera scire non poteris, qui factor est omnium.

Augustinus. De animae incarnatione utrum ex illa una quae primo homini data est, sic cæterae propa- gentur? an singulis quibusque novae etiam modo Gant : an alicubi jam existentes vel mittantur divi­ nitus , vel sponte labantur in corpora? Quasnam sit eligenda opinio scire desidero.

llieronymus. Super animæ statu memini vestræ quæstiunculæ, immo maximæ ecclesiasticae quaestio­ nis. Utrum lapsa de caelo sit, ut Pythagoras philo­ sophus, omnesque Platonici, et Origenes putant : an a propria Dei substantia, ut Stoici, Manichaeus , et insana Priscilliani hæresis suspicantur : an in the­ sauro Dei habeantur olim conditæ, ut quidam Eccle­ siastici stulta persuasione confidunt : an quotidie a Deo fiant , et mittantur in corpora , secundum illud quod in Evangelio scriptum est: Paler meus usque modo operatur, et ego operor : an certe ex traduce, ut Terulllianus, A pollinarius. et maxima pars Oeci- dentalium autumant, ut quomodo corpus ex corpore, sic anima nascatur ex anima : et simili cum brutii animantibus conditione subsistat.

Augustinus. Hoc certe sentis , quod singulas ani- mas singulis nascentihus etiam modo Deus faciat. Cui sententiae ne objiciatur, quod omnes creaturas sexto dic consummaverit Deus, et septimo requie­ verit, adhibes testimonium ex Evangelio : Pater meus usque nunc operatur.

Hieronymus. Quid enim ambiguitatis in dicto est : ut diversæ intelligentiæ tribuatur occasio? Constat, et super hoc nulla contentio est.

Augustinus. Doce ergo, quaeso, quæ doceam : doce quod teneam. Et die mihi, si animæ singillatim in 4 singulis hodieque nascentibus fiunt, ubi in parvulis peccent, ut indigeant sacramento Christi,remis- sione peccati, peccantes in Adam , ex quo caro est propagata peccati : aut si non peccant, qua justitia Creatoris ita peccato obligentur alienoiCum exinde propagatis membris mortalibus inseruntur : ut eas, nisi per Ecclesiam subventum fuerit, damnatio con­ sequatur : cum in earum potestate non sit, ut eis possit gratia baptismatis subvenire.

Hieronymus, Alienati sunt peccatores a vulva ; erra- verunt ab utero : locuti sunt faba ; statim ut nati sunt, subjacuere peccato , in similitudinem prævaricationis Adæ, qui est forma (uturi. illud quoque quod in ro- lumine Job scriptum est: Numquid mundus erit ho- mo coram Deo, aut in operibus suis irreprehensibilis vir ? Si adversus famulos suos non credit : et contra angelos SILOS pravum guid reperit quanto magis in a Eadem edit. Quamquam enim te multo, quam ego sim, ætate majorem, tamen , etc. PATROL. XXX, 9 his, qui habitant domos luteas ; e quibus et nos de eodem luto sumus 1 Nullus enim absque peccato, ne si unius quidem diei fuerit uita ejus. Si enim stellæ nOM sunt mundæ in, conspectu Dei, quanto magis vermis et putredo, et hi qui peccato offendentis Adam tenentur obnoxii !

Augullinul. Obsecro te, quomodo haec opinio de- fenditur, qua creduntur animae non ex illa una pri­ mi hominis fieri omnes : sed sicut illa una uni , ita singulis singulæ. Ea vero quae dicuntur alia contra hanc opinionem , facile me puto posse refellere : sicut est illud, quod quidam sibi eam videntur ur- gere, quomodo consummaverit Deus omnia opera sua sexto die , et septimo die requieverit , si novas adhuc animas creat? Quibus si dixerimus , quod ex Evangelio supra posuisti : Pater,. meus usque nunc operatur ; respondent: Operatur dictum est, insti- tutas administrando : non novas iDsLitnendo.

Hieronymus. Hic locus apud imperitos et Scrip­ turarum sanctarum meditationem usumque et scicn­ tiam non habentes , videtur opinioni tuae prima fronte blandiri. Cæterum discussus facile solvitur : et eunt testimonia Scripturarum aliis comparaveris testimoniis , ne sibi Spiritus sanctus pro qualitate locorum et temporum videatur esse contrarius : se­ cundum illud quod scriptum est : Abyssus abyssum invocat in voce cataractarum suarum. Cerno quo tua tendit assertio : sed de hoc in posterioribus disse­ rendum est, ne dum miscemus quaestionibus quæs- tiones , obscuram audientibus intelligentiam re!in- quamus.

Augustinzu. Verum est, quod a rebus quæ non erant instituendis requievit : et hoc verum est, quod noa solum, gubernando quæ fecit, verum etiam ali­ quid non quod nondum est, sed quod jam creaverat numerosius creando , usque nunc operatur. Vet sic ergo , vel alio quolibet modo eximus ab eo, quod nobis objicitur de requie Dci ab operibus : ne pro­ pterea non credamus nunc usque Geri animas no­ vas, non ex illa una, sed sicut illam unam. Nam quod dicitur, quare facit animas eis quos novit cito morituros' Possumus respondere parenlUn) hinc peccata , vel convinci, vel Oagellari.

Hieronymus. Super quo quid mihi videretur, in opusculis contra Rufinum olim scripsisse me novi, adversum eum libellum quem sanctae memoriae Ana- stasio episcopo Romanæ Ecclesiæ dedit. In quo lu- brica et stulta ac subdola confessione, dum audito- rum simlplicitati illuderc nititur, suae Mei, immo perfidiæ illusit.

Augustinus. Quod in libro adversus Rufinum po­ suisti quosdam huic sententiae calumniari, quod Deum dare animas adulterinis conceptibus videatur indignum : unde conantur astruere meritis gestae ante carnem vitæ. animas quasi ad ergastula hujuş mundi juste posse perduci : non me movet multa cogitantem, quibus haec potest calumnia refutari. Et quod ipse respondisti , non esse vinum sementis in tritico, quod furto dicitur esse sublatum : sed in eo qui frumenta furatus est; nec idcirco terram, non debuisse gremio suo semina confovere, quia sator immunda ea projecerit manu, elegantissima similitudo est, quam et antequam legerem, nullas mihi objecto ista de adulterinis fetibus in hac quæs­ tione faciebat angustias , generaliter intuenti multa bona Deum facere, etiam de nostris malis pravisque peccatis : Animalis autem cujusque creatio si habeat prudentem piumque consideratorem , ineffabilem Creatori laudem excitat; quanto magis crcauo non cujuslibet animali, sed hominis! Si aulcm causa creandi quæritur, nulla citius et melius responde- tur, nisi quia omnis crcatura Dei bona est. Et quid dignius, quam ut bona faciat Dcus bonus, quæ ne- mo potest facere nisi Deus ? Hæc et alia quae pos- sum, et sicut possum, dico adversum eos, qui opi­ nionem hanc , qua creduntur animae sicut illa una singulis fieri, labefactare conantur.

llieronYnlus. Antonius, oratur egregius, in cujus laudibus Tullius personat, disertos se ait vidisse mul­ tos, eloquentem adhuc neminem. Noli igitur mihi oratorum, et non tuis floribus fudere, per quos solent imperitorum atque puerorum aures decipi : sed sim­ pliciter dic quid sentias.

Augustinus. Cum ad paenas ventum est parvulorum, magnis, mihi crede, coarctor angustiis : nec quid re­ spondeam, prorsus invenio. Non solum eas paenas dico, quas habet post hanc vitam illa damnatio, quo necesse est trahantur, si de corpure exierint siue Christianae gratiae sacramento ; sed cas ipsas quæin hac vita dolentibus nobis versantur ante oculos, qnas enumerare si velim, prius tempus quam exempla de­ ficient. Languescunt æsritudinibus, torquentur do­ loribus, farne et siti cruciantur, debilitantur mem­ bris, privantur sensibus, vexantur ab immundis spi­ ritibus. Demonstrandum est itaque quomodo ista sine illa sui mala causa juste patiantur. Non enim dici fas est, aut ista ignorante Deo fieri, aut eum non posse resistere facientibus, aut injuste ista vel fa­ cere, vel permittere,

Hieronymus. Diversis testimoniis Scripturarum ea­ dem in quaestione uteris in theatrales præstigias : qui unum cumdemque hominem, personarum varie­ tate mutata, in Martem Veneremque producunt : ut qui prius rigidus et truculentus incesserat, postea solvatur in mollitiem feminarum.

Augustinus. Cum te iratum sensero, nihil aliud quam veniam deprecabor.

; Hieronymus. Quaeso ut patienter audias : nou enim de adversario victoriam, sed contra mendacium quæ­ rimus veritatem.

Augustinus. Numquidnam sicut animalia irrationa- bilia recte dicimus in usus dari naturis excellentio- ribus, etsi vitiosis, sicut apertissime in Evangelio videmus, porcos ad usum desideratum concessos esse dæmonibus : hoc ct de homine recte possumus dicere? animat est enim. sed rationale, etsi nlorlale. Anima est rationalis in illis membris, quae tantis af­ flictionibus paenas luit. Deus bonus eSI, Deus justus est, Deus omnipotens est; boc dubitare omuino de- mentis est. Tantorum ergo malorum, quæ fiunt in parvulis causa dicatur. Nam cum majores ista pa- ' liaolur, solemus dicere, aut sicut in Job merita ell- minari, aut sicut in Herode peccata puniri: et de quibusdam exemplis, quæ Dens manifesta esse vo­ luit, alia quas obscura sunt, hominum conjecturæ conceduntur, sed hoc in majoribus, De parvulis au­ tem quid respondeamus, edissere, si tantis poenis nulla in eis sunt punienda peccata. Nam utique nulla est in illis ætatibus examinanda justitia.

Hieronymus. Dedit Ecclesiastes primo omnium men- tero suam ad sapientiam requirendam, et ultra lici­ tum se extendens, voluit causas rationesque cogno- Icere : Quare parvuli corriperentur a daemone : Cur naufragia etjustosimpios pariter absorberent : Utrum et haec et bis similia casu ovenirent, an judicio Dei? Et si casu, ubi providentia9 Si judicio, uhi justitia Dei9

Augustinus. Doce igitur, quid dicere, quid sentire debeamus, ut constet nobis ratio novarum animarum, singulis corporibus singillatimque factarum.

Hieronymus. Videris mihi obliviosus esse, et quasi nihil supra dictum sit, per easdem disputationis re­ verti lineas : hoc euim longa dissertione discussum est.

Augustinus. Damnationis io parvulos causam rc- quiro : quin ncque aninaaruoJ, si novæ fiunt singulis singulæ, video esse ullum in bac aetate peccatam, nec a Deo damnari aliquam credo, quam videt nul- lum babere pectatum. An forte dicendum est, in par. vulo carnem solam esse peccati : novam vero illi animam fieri, qua secundum Dei praecepta vivente in adjutorio gratiae Christi, et ipsi carni edomitae ac subjugatae possit incorruptionis meritum comparare.

Hieronymus. Demus operam ut perniciosissima hæresis de Ecclesia auferatur, quae semper simulat pœnitentiam, ut docendi in Ecclesis babeat faculta­ tem, ne si aperta se luce prodiderit, foras expulsa morialur.

AIIgullinu. Quærenda causa atque reddenda est, quare damnentur animae, quae novae creantur singu­ lis quibusque nascentibus, si præter Christi sacra. mentum parvuli moriantur. Damnari euim east si sic de corpore exierunt, et sancta Scriptura, et sancta est testis Ecclesia, Unde illa de animarum novarum creatione sententia, si hanc fidem fundatissimam non oppugnai, sit et mea : si oppugNat, non sit et tua. Noto mibi dicatur pro bac sententia debere accipi quod scriptum est : aui finxit spiritum homini. in ipso, et qui fingit singillatim corda eorum. Aliquid fur- tissimum atque invictissimum requirendum est, quod nUl non Cogat Deum credere ullarum animarum sine culpa aliqua damnilLorem. Nam vel tantumdem "a- let, vet plus est forritan creare quam tingere : et ta­ men scri plum est: Cor tllUlldu. crea ill me, Deni. Nec ideo patari potest anima hoc loco optare M fieri priusquam aliquid esset. Sicut ergo jam existens creatur innovatione justitiæ, sic jam existens fingitur confirmatione doctrinae. Nee illud quod in Ecclecia- sie scriptum cst : Tunc convertetur in terram pulvis, sicut fuit, et reverletur spiritus ad DOnlinun, gui dedit illum, istam confirmat sententiam, quam volumus esse nostram. Plus enim hoc suffragatur eis, qui ei una putant omnes esse animas. Nam sicut converti- tur, inquiunt, pulvis in terram sicut fuit, et tamen earo, de qua hoc dictum est, ad hominem non re- vertitur, ex quo propagata est, sed ad terram unde primus bomo factus est : sic et spiritus ex ipsius unius spiritu propagatus, non tamen ad eum rever- titur, sed ad Dominum, a quo illi datus est. Verum quia hoc testimonium ita pro istis sonat, ut non om­ nino huic opinioni, quam defendi volo, videatur esse contrarium : admonendam tantum credidi pruden- tiam tuam I ne talibus testimoniis ex his angustiis me coneris eruere. Nam licet nemo faciat optando. ut verum sit quod verum non est, tamen si neri pos­ set, optarem ut haec sententia vera esset, sicut opto, ut si vera est, abs te liquidissime atque invictissime defendatur.

Hieronymus. Proposuisti testimonia, quae non de alterius Scripturae loco, sed de propriis libris abso- luta sunt: Revertatur pulvis in terram ruam, unde sumptus, est : et spiritus revertatur ad Dominum, qui dedit illum. Ex quo satis sunt ridendi, qui putaHt animas cum corporibus fieri, et non a Deo, sed a corporum parente. Cum enim caro revertatur in ter­ ram , et spiritus redeat ad Deum qui dedit illum, manifestum est Deum parentent esse animarum, non homines.

Augustinus. Illam vero opinionem , quod ex una Ham omnes animae, nec discutere volo nisi necesse bit. Atque utinam ista de qua nunc agimus, si vera est, sic abs te defendatur, ut hoc necesse jam non sit. Quamvis autem desiderelD. rogem, votis ardeu- tioribus exoptem et exspectem, ut per te mihi Domi­ nus bujus rei auferat ignorantiam : tamen, si, quod absit, minime meruero. patientiam mihi petam a no­ mino nostro.

Hieronymus. Juxta beatum Apostolum: Unusquis­ que ill auo MMM abundat; alius quidem sic, alius au­ tem sic. Certe quidquid dici potuit, et sublimi ingenio de Scripturarum sanctarum hauriri fontibus, a to positum atque dissertum est. Sed quaeso reverentiam [ Al. verecundiam J tuam, parumper patiaris me tuum laudare iOBcniunl. Nos euim inter nos erudi. tionis causa disserimus. Cæterum æmuli, et manme haeretici, cum diversas inter nos sententias viderint, de animi calumniabuntur rancore descendere. Mihi autcm decretum cst te amare, suspicere [At. 5usci- pere] , colere, mirari, tuaque dicta quasi mea deren- dere.

Augustinus.. Qui animas ex una propagari asserunt, quam Deus homini primo dedit, atque ita eas ex ps- rentibus trahi dicunt, si Tertulliani opinionem se­ quuntur, profecto eas non spiritus, sed corpora esse contendunt, et corpulentis seminibus exoriri : quo perversiu. quid potest dici?

Hieronymus. Qui dicunt prius animas fuisse quam natæ sunt, et non corpori secundum exemplum prind hominis a Deo quotidie fieri, anathema sint.

Augustinus. Quis negat non unius tantum, sed om­ nis animae creatorem factoremque Deum, nisi qui ejus eloquiis apertissime refragatur? Sine ulla quippe ambiguitate per prophetam dixit: Omnem flatlum ego feci, animas scilicet intelligi volens.

Hieronymus. Dominus in Evangelio : Videte, in­ quit, ne contemnatis unum ex his pusillis, Dico enim vobis, quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei qui in cœlis ese. Magna dignitas animarum, ut unaquaeque habeat ah ortu nativitatis in custodiam sui angelum designatum. Sufficiat nohis memorata credulitas : et nostra tandem finiatur oratio. Ecce, Deo favente, feci qvod flagitasti, immo quod potui : rationem animæ juxta exemplum primi hOIlJinis, et verbum Salvatoris a Domino Deo quotidie fieri jam­ que formato corpori dari, totumque cursum ejus bre­ viter licet, saltibus potius, si diri fas c:t, qnam pas- libus pro festinatione ad finem usque perduxi : at­ que pro tenuitate ingenioli Ind per cunctos Ecclesiæ magistros, præsertim per duos pinguedinis libros, Augustinum videlicet et Hieronymum assistentes, aureo dextera lævaque candelabro , instar duorum coeli luminarium cognitioni all liquidum tradidi : de quamplurimis eorum opusculis, sua eis solerti vigi­ lantia, et sagaci perquisitione investigata restituens dicta, loqui vcluti præsentcs alternis vicibus feci. Quid tam rectum, quid tam verum, quid tam catho- licum, quid sole clarius, ad instructionem omnium magis utile, vel contra hæreticos certe, qui inimica adversum nos mente desæviunt, quid tam irrepre- hensibile? Vos ergo catholicorum virorum præcepta tenaciter assequendo, juni hæredes, sed et necessa- rii inveniemini : qui Latiali eloquio po!lenles, sapicn- tioribus præferamini : et nrm magis stillantis liqno. ris, sicnt præfatione comprehendi, quam iuulldan- tium fluviorum ubertate rigati , redundetis fluentis Sanctorum.

Sæpius hoc titulo apud medii ævi tractatores homi- liæ occurunt. Hanc e primis statim verbis agnoscit Ou- dinus esse Fausti Rhegiensis episcopi, qui sub nomine Eusebii Emisseni hactenus latuit, Habetur etiam inter hujus homilias impressa.

I. Magnitudo cœlestium beneficiorum angustias humanæ mentis excedit : et propterea ordinavit ita divina providentia, ut quod capere in nobis ratio rerum mole victa non poterat, fides devota concipe- ret, et intellectum credulitas robusta nutriret. Cum ergo propter transgressionem Adae, origini et morti teneremur obnoxii : prospiciens ex alto Deus, ex quo cssemus gravi debitores, juxta qualitatem capti­ vitatis, reparavit munus redemptionis, id estut , pro debita morte offerret indebitam, quia nec nos , habebamns unde viveremus, nec iste unde moreretur. Materiam ergo de nostra mortalitate suscepit , ut de sua immortalitate. collata, mori possit vita pro mor­ tuis. Et quia corpus assumptum ablaturus erat ab oculis nostris , et sideribus illaturus , necessariam erat, ut nobis in bac die sacramentum corporis et sanguinis sui consecraret, ut coleretur vet jugiter, jure per mysterium quod semel offerebatur in pre­ tium ; ut quia quotidiana et indefessa currebat pro hominum salute redemptio, perpetua esset etiam re­ demptionis oblatio, et perennis ilIa victima, viveret in memoria, ct praesens semper esset in gratia. Vera unica ct perfecta hostia, fide existimanda, non spe­ cie : nec exterioris censenda visu hominis, sed inte­ rioris affectu. Unde merito cœlestis confirmat auc- toritas, qnia Caro mea vere eat cibus, et sangui. meus vere est potus (Joan. VI, 56).

II. Recedat ergo omne infidelitatis ambiguum , quandoquidem qui auctor est muncris, ipse est etiam testis veritatis. Nam visibilis sacerdus, visibiles crea­ turas in substaniam corporis et sanguinis sui, verbo suo secreta potestate convertit, ita dicens : Accipite et comedite , hoc est corpus meum ( Matt. xxv , 36 ). Et sanctificatione repetita : Accipite, inquit , et bibi- te, hie est sanguis meus. Ergo ut ad nutum præci­ pientis Domini, repente ex nihilo substiterunt excel- sa coelorum, profunda fluctuum, vasta terrarum : ita parem pOlentiam in spiritualibus sacramentis verbis præhet virtus , et rei servit effectus. Quanta itaque et qnam celebranda vis divinae benedictionis opere- tur : et quomodo libi novum et impossibile videri non dcbeat , quod in Christi substantiam terrena et mortalia commutantur : teipsum, qui jam in Christo es regeneratus, interroga.

III. Dudum alienus a vita, peregrinus a miseri­ cordia, a salutis via, intrinsecus mortuus exsulabas : subito initiatus Christi legibus, et salutaribus my­ steriis innovatus, in corpus Ecclesiæ non videndo , sed credendo transisti : et de filio perditionis, , adoptivus Dei fieri occulta puritate meruisti, in mensura visibili permanens, major factus es teipso visibiliter sine quantitatis augmento, cum ipse atque idem esses, multo aliter fidei processibus exstitisti. In exteriore nihil additum est : et totnin in interiore mutatum est, ac sic homo Christi Fi- lius effectus, et Christus in hominis mente formatus est. Sicut ergo sine corporali sensu, præterita vili­ tate deposita , subito nova indutus e3 dignitate : et sicut hac quæin te Deus læsa curavit, infecta diluit, maculata detersit, non sunt oculis , nec sensibus tuis credita : ita cum reverendo altari cœlestibus ci­ bis satiandus accedis, sacrum Dei tui corpus et san­ guinem respice, honora , mirare , mente continge , cordis mauu suscipe : et maximc haustu interiori assume.

IV. Qnod si illius veteris legis manna , de quo le- gitur : Pluit eis manna ut ederent, hoc unicuique sapiebat quod desideriis concupierat : aliudque erat quod sumebatur , aliud quod videbatur : invisilJili- terque sapor ille in singulorum sensibus formabatur: si ergo illud veteris legis manna , coelitus elapsum per multimodas suavitates , naturae suæ meritum et generis sui excedebat intuitum : et si creaturam suam dispensatio largitoris multiplici diversitate condiderat, ut praeberet gustus, quod ignorabat aspectus : quia juxta recipientis desiderium, escæ illius novitas et dignitas nascebatur : unumquem­ que enim variis et alicnis saporibus renciebat mel- lifluum pluviæ illius donum , et multiplex sicci im- bris obsequium : quæ cunt ita sint, quod illic avidi­ tas faciebat, hic fides faciat : et sicut in corpore ci- bu. sapiebat, in pectore Deus credulitate proficiat : sicut legimus : Accedet homo ad cor altum , et exal­ labitur Deus (Psalm. LXIII, 7). Ideo quod ibi deJecta- tio obtinebat in faucibus , hic benedictio operetur in sensibus. Ad cognoscendum et percipiendum sa­ crificium veri Dominici corporis, ipsa te roboret po. tentia consecratoris , et qui tunc latuit præfiguratus in manna , sit tibi nunc manifestatus in gratia.

V. Ipsum autem fuisse in mannæ illius specie præfiguratum , eliam Propheta evidenter ostendit , dicens : Panem. cœli dedit ei:: panem angelorum manducavit homo (Psalm. LXXVII, q5). Et quis panis est angelorum nisi Christus , qui cibo suae charitatis et lumine claritatis nos satiat ! Et hunc dat panem, dicente Propheta : Sexta die duplum colligel. Dum enim primo a Dominica die in lege tribuitur, et in solo sabbato denegatur : jam tunc Christus ab Ec­ clesia, cui Dominicum resurrectionis diem conse- cravit, recipiendus ostenditur : et synagogae , ad quam cultus sabbati pertinebat, negandus esse prae­ cipitur : dum dies qui est septimus , caelestis panis fraude mulctatur, de quo pane vetus narrat historia : Nee gui plu, collegerat habuit amplius : MCC gui mi­ nus paraverat, reperit minus : eo quod Eucharistiae perceptio non in quantitate, sed in virtute consistat : quod corpus Domini, sacerdote dispensante, tantum est exiguo, quantum esse constat in toto. Quod cum Ecclesia fidelium sumit : sicut plenum in universis, ita integrum esse probatur in singulis. De quo sensu apostolica sententia derivata est dicens : Qui multa habet non abundabit , et qui modicum habet, non mi- norabit (II Cor. VIII, 15). Non enim de communi pane accipi dictum potest, quem si forte esurientibus ap- poneremus. non ei toto perveniret ad singulos ; quia particulatim et minutatim pro portione sua unus- quiaque praesumeret. De hoc vero pane cum assu- mitur , nihil minus habent singuli quam universi : totum unus, totum duo, totum plures sine diminu- tione accipiunt : quia benedictio hujus sacramenti scit distribui, nec scit distributione consumi.

V!. Sacramenti itaque hujus formam, etiam in Judaeorum paginis vidcmus expressam : Nam de Melchisedec in Genesi legimus : Et Melchisedec rex Salem obtulit panem et vinum et benedixit Abrahæ. Fuit autemSacerdos Dei altissimi ( Gen. XIV , i8 seqq. ) : dumque a præputio , id est, a gentili, cir­ cumcisio futura benedicitur, Ecclesiae gloria prædi- , catur : et synagogae infideli populus ex gentibus ac- quisitus præponitur. Hujus ergo Melchisedec genea- logia vel origo notitiam illius temporis latuit; et oblatione panis et vini, hoc Christi sacrificium præ- figuravit, de quo Propheta pronuntiat : Tu es Sacer­ dos in æternum secundum ordinem Melchisedec (Pslam. CIX, 4).

VII. Nam et Moyses de eo mysterio loquens, vi­ num et sanguinem sub una appellatione significat : et in benedictione patriarchae Dominicam passio­ nem multo amplius demonstrat: ita inquiens : La- "abit in vino stolam suam, et in sanguine uvæ pallium suum (Gen. XLIX, 11). Adverte quam evidenter con­ stat, vini creaturam , Christi sanguinem nuncupa- tam. Et quid adhuc de hac duplici specie inquirere debeas. ipso Domino attestante, cognosce : Nisi , in­ quit, manducaveritis carnem filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis ( Joan. v , 51 ). Qnod testimonium contra Pelagii blaspbe- mias evidentissimum atque validissimum est, qui asserere arrepta impietate praesumit, non propter vi­ tam, sed propter regnum cælorum, baptismum par- vu!is conferendum. Sub his enim Dei verbis, quibus Evangelista pronuntiat : Non habebitis vitam in vo­ bis : aperte intelligendum est, quod omnis anima munere baptismi vacua , non solum gloria careat, sed et vita.

VID. Hoc itaque Dominici sanguinis vinum aqua esse miscendum, non solum traditione, sed ipso ge­ nere passionis ostendit : ex cujus sacro latere san- suis et aqua lanceae illisione profluxit : sicut et Pro­ pheta multo ante præcinit dicens : Percussit petram. et effluxerunt aquæ. Et Apostolus : Bibebant, inquit, de consequente eoa petra (ICor. x, 4 ). Vides quod qui biberit de Christi gratia , sequitur eum Christi misericordia. Sed in Salomone de ipso Deo prædi- cUm legimus : Sapientia, inquit, ædificavit sibi do­ mum (Prov. IX, 1), id est, corpus hominis assum­ psit : in quo habitat plenitudo divinitatis : Excidit columnas septem : quia illum benedictio gratiae septi­ formis implevit, mactavit hostias suas: miscuit in cratere vinum suum :et paravit. mensam suam. Et in sequenti: Venite , et edite de meis panibus , et hi- bite vinum quod miscui vobis. Admixtum ergo aqua vinum legimus.

IX. Nunc causam , quare utramque Dominus mi- scen voluerit, inquiramus. Quando in Judæorum convivio nuptiali vinum , id est, fides in eis ded- ciebat : Vinum, inquit, deficiebat : quia vinea fructum negabat: de qua dicitur (lsa. V, 4) : EXlpectaban. ut faceret uvas , fecit autem spinas ( unde et sertum spi- neum capiti Redemptoris imposuit ), quando Domi­ nus nuptiali tempore, id est, quando sponsus se Fc- clesiæ suae paschali exsultatione jungendo, aquas in vinum convertit : manifeste praefigurans mulliludi- nes gentium de sanguinis sui gratia esse venturas. Per aquas enim populos significari, sacris aperitur eloquiis : sicut legitur : Aquæ istæ qual vidisti, po" "uli sunt et gentes et linguæ (Apoc. XVII, 15). Unde et advertimus In aquis figuram gentium demon-, strari, in vino autem sanguinem Dominicae passionis ostend!. Ac sic cum in sacramentis vina aqua mie- ceLur, Christo fidelis populus incorpotatur et jungi­ tur, et quadam et copula perfectæ charitatis unitur, ut possit dtcete cum Apostolo : Quis nos separabit a charitate Christi ? tribulatio, an angustia , an persecu- tio (Rom. VIII, 35)? et reliqua. Deus autem homini suscepta sanctificatione miscetur, quam fides in ipso peccatore affectus justitiæ, misericordia pletatis infundit.

x. Mam in hoc ipso, quod in numerosis tritici granis panem confici novimus, unitatem constat as­ signare populorum. Sicut enim frumentum quod sola purgantis sollicitudine ad candidadam speciem mola- rum labore perficitur, ac per aquam et ignem in unius panis substantia congregatur : sic viriæ geu. tes, diversæque nationes, in unam fidem convenled- tes, unum de sc Christi corpus efficiunt : et Christia- nus populus, ,quasi tritici grana innumerabilia in sacrilegis nationibus fide purgata atque cribrata, dis- cernitur. Et in unum, quasi infidelium tolio pertrans- eunte, colligitur : et duorum Testantamentorum instru- clione, velut frumentum gemino molarum opere cd. ratum nitescit, et in illam primæ originis dignitatem Dativo candore mutatur, ac per aquam baptismi, vel per ignem Spiritus sancti, aeterni illius panis corpus efficitur.

XI. Sicut ergo separart grana ab illius confectione panis adunatione non possunt : et sicut aquæ ad pro- priam redire substantiam in vinum permixtæ, jam non possunt : sic et fideles quique atque sapientes , qui redemptos se Christi sanguine 6t passione cogno- scuol, ita debent quasi inseparabilia membra capiti suo, fidei observatione et ardentissima religione so­ ciari, ut ab eo non voluntate, non neceSsitate sejungi, non ulla terrenae spei ambitione, non denique ipsa possint morte divelli. Nec dubitet quisquam, prima- nas creaturas, nutu divinae potentiæ, præsentia sum­ mae majestatis in Dominici corporis trassire posse naturam, cum ipsum hominem videat artificio coele­ stis misericordiæ Christi corpus eftecitun.

XII. Sicut autem quicumque ad fidem Christi ve­ niens ante verba baptismi adhuc in vinculo esi rete- ris debiti, his vero memoratis, mox exuitur omni fæce peccati : ita quando benedicendæ verbis coelestibus creaturæ tacris altaribus imponuntur, antequam in­ vocatione sui nominis consecrantur, substantia illic est panis et vini, post verba autem corpus et san- Buis est Christi. Quid autem mirum est, si ea quae verbo potuit creare, verbo possit creata convertere? immo jam minOris videtur esse miraculi, si id quod de nihilo agnoscitur condidisse, jam conditum in melius valeat commutare. Require quid ei possit esse difficile, cui facile fuit hominem de limi materia fi­ gurate : imaginem etiam suæ divinitatis induere, cui promptum cst eum rursum revocare de inferis, re- sumere de perditione, reparare de pulvere, de terta in cælum levare, de homine angelum facere, corpus humanum conforme corpori suæ claritatis reddere, figmentum suum in regni sui consortio sublimare : ut qui corpus nostræ fragilitatis assumpserat, nos in corpus suæ immortalitatis assumat : ad quam glorio­ sam resUrrectionem piis hOS operibus præparare dignetur, qui vivit et regnat ita sarcula sæculorum. Amen.

Atque hanc Oudinus contendit esse Rhegien- sis, hominis laborantis sempipelagianismo , quem visus est illi, callide, ut alias, insinuare. Cæterum et debita conclusione tractatus hic caret, et prolixioris operis fragmenium videtur.

I. Sanctus evangelista docet nos necessitatem ino­ piae tolerantes, subsidii causa amicum debere pet- quirere , et id quod deest ad refectionem alterius, oportere altero rnutuari. Intantum autem ad postu- tandum pervicacem esse voluit petitorem, ut ne noc­ turnis horis pulsare amici januam desinat, nec exci­ tare eum dubitet quiescentem : ita etiam, ut taediutn infetehS, impudentia mereatur, quod amicitia non meretur, et communicationem panis extorqueat im­ portunitas, qnam hon impetret humanitas. Ait enim : Quis vestrum habebit amicum , et ibit ad illum media nocte (Lut. XI, 5) i etc.

It. Videtur ergo secundum litteram aliquid per- suadere, ut media nocte quiescenti amico et clauso cubiculo, dormienti molesti esse minime desinamus. Sed si ad spiritualem nos intelligentiam revocemus, inveniemus non dure Dominum, sed utiliter præce­ pisse. Nam utique postquam discipulos orationem Dominicam docuit, hanc subjecit paraholam, tit in­ telligeremus importunos nos amicos esse debere, non exspostulando aliquid, sed potius precando : id est, Christum non carnali manu percutiendo, sed spirituali oratione pulsando. Ipse enim , si recte v!- vimus, amicus noster est. Nam quis amicior nobis est, quam ille qui pretio sui sanguinis nos redelnit? Ipse, inquam, amicior omnibus est: qui curn sit Do­ minus, amicus esse dignatur , dicens ad Apostolos : Jam nod dicam tos servo., aed amicos (Jonn. xv, I5).

III. hujus ergo amici ostium incessabiliter pulsare debemus, et horis eum inquietare nocturnis, et us- que adeo molesti esse, ut importuni etiam judice­ mur. Sed non hujUs importunitatis vereamur offen­ sam : quia hæc apud Dominum importunitas oppor­ tuna est. Acceptior enim est illi impudens deprecatio, quam secura praesumptio : hoc est, plus meretur qui sollicitus orat instanter, quam qui confidens diss!- mulat negligenter. Ait enim et Ille : si perseveraverit pulsans. Perseverans igitur meretur accipere, quod alibi evidentius dicit : Qui perseveraverit tuque in finem, hic salvus erit (Matth. XXIV, 13). Non multum ergo juvat frequenter orare, cui contigerit aliquando ceAsare.

IV. Semper igitur ct sine intermissione petendum tst et puisandum, Me precatio ante acta nihil prosit, si nan ad linem eodem quo caeperit tenore pervene- rite Dico, inquit, vobis, et si non dabit fIli surgens, eo quod amicus ejus ait, propter importunitatem ejus aut- get, et dabit. Magna perseverantia est, quæ quamvis importuna est, quamquam molesta sit Deo : tamen plus amica eSi, quam amicus. Ecce enim quod amico negatur, perseverantia promeretur. Illi recusat de Bducia, huic de contentione compatitur. IlIi non lar­ gitur familiariter pulsanti , huic pertinaciter misere- 1ur oranti.

V. Pulsemus igitur ostium Domini, non sutum per fidem, sed etiam perseverantia, ut aperiatur nobis : et media nocte pulsemus, ne gravis nos ad vigi!an- dum peccatorum somnus invadat; quoniam scriptum est: Beati servi quos cum venerit Dominus invenerit vigilantes (Lue. XII, 37). Hoc autem ostium aperiri sibi Apostolus exposcit , non solum tuis , sed etiam propriis orationibus obsecrans se juvari, dicens : Ut aperiatur mihi ostium ad loquendum mysterium Christi (Col. IV, 3) : scilicet aperto ostio illos sacratnenti panes accipere desiderans, de quibus esurientis gen- tilis populi ad cognoscendum Dominum inedia sam- retur. Et hos ergo pulsemus hoc ostiutn et persevc- ramer oremus, ut ex ipso sapientiae et scientiæ panem accipcre mereamur. Nam nisi substantiam exinde sumpserimus, fraternitatis istius desiderium proprio sermone reficere non valemus.

VI. Vel homo iste qoilibet Christianus intelligitur, qui fidem Trinitatis tantummodo intelligit : et quod necessarium est nisi alter eum doceat. iltnorat. Amicus vero ejus, ut diximus, Christus est. Quod dicit, "adit ad illum media nocte, id est, in novissimo tempore, et dicit illi, Commoda mihi tres panes : ac si dicat anima illa ad Christum, Commoda mihi fidem Trinitatis, et fac me intelligere, quemadmodum ope­ rari me oportet. Amicus meus vellit de via ; ac si di­ cat, sensus meus ambulavit per diversas regiones, et rediens ad me vacuns est, non habeo alimenta spiri- talia, quæ ante illum ponam, nisi tu me doceas fidem Trinitatis, spem, charitatem, et omne quod ei tri- buam : nec unde eum duceam habeo. Noli mihi mo- testus esse, et cætera. Distulit quidem desiderium, sed non abstulit, ut plus nos quæramus, et inventus strictius teneatur. Qnod vero dicit : Pueri mei mecum sunt : ac si dicat Dominus Christus omnipotens, sancti mci quos volui jan mecum sunt : Non possUnt surgere, et dare libi. Ideo negat petitionem , ut pro­ bet cujuslibet perseverantiam. Et quod dicit : Si non dabit illi surgens eo quod amicus ejus est , propter im- probitutem tamen ejus surget, et dabit illi quotquot hti- bel necessarios : sic et Dominus Jesus amicus et frater noster [Al. tac. noster] Christianorum, omni impor- tune fideliterque petellti, pro jugi petitione quidquid in nomine ejus petierit, sine difficultate tribuet. Sicut et sequitur.

VII. Ego vobis dieo ; Petite et dabitur vobis : quæ­ rite, et invenietis : pulsate, et aperietur vobis : id est, petite Patrem, quærite Filium, pulsate Spiritum lanctum. Vel petite cogitationibus, quætite verbis, pulsate operibus. Sive, petite Me, quærite opere, et pulsate scientia : et ecce omnia aperientur vobis. Quia aurem M vobis patrem petit panem, numquid lapi­ dem dabit illi (Matth. VII, 9)? Ac Ii dicat : qui petit a Domino charitatem et dilectionem, non illi dat du. ritiem cordis. Aut piscem, numquid pro pisce serpen- lem dabit illi (Ibid., 10)? Per piscem fides intelligilor, per serpentem infidelitas : ac si dicat : Si petia a Do. mino fidem, non tribuit tibi infidelitatem. Aut si petit ovum, numquid porriget illi scorpionem? ac si dicat : Si habes in Deum spem veram , sive cogitationem san- clam in corde tuo cogitaveris, non contrarietatem, net insidiarum calumniam a Domino pertimescas. Si ergo vos cunt sitis mali, nostis bona dare filiis vealri" quan­ to magis Pater vester de cœlo dabit vobis spiritum bonum timentibus se (Ibid., i i)! Ac si diceret: Si hominescar. nales inter bonum et malum discernitis, et non vul­ tis ut quisqoe vestrum de manu vestra malum pro bono recipiat : quanto magis Deus qui cuncta condi­ dit homini, quem ad imaginem suam fecit, fideliter sibi petenti tribuet bona! Ignem reni mittere in ter- rom, et quid volo nisi fit accendatur (Luc. XII, 49)? Quid hoc loco ignem nisi Spiritum sanctum intelligi- mus : quem Dominus in terram misit, ut urat vitia et peccata, et accendat animas per charitatem atque illuminet 1

Quamquam nemo ibit inficias, hujus auctorem epi­ stolæ, si cum Hieronymo componatur, longo intervallo : infra ejus ingenium ac dignitatem esse : non probirit tamen Erasmi censuram, si quid alias, plane injurio- sam, ubi eum vocat impudentissimum rabatam, effu- tintem, nonproloquentem, ett quidquid in buccam ve- nerit, eblaterantem.Vesatus in hoc ipso argumento est Victor Cartennæ, Mauritaniæ civilatis episcoptis, qui scripsit, teste Genadio cap. 77, ad Basilium quemdam super morte filii consolatorium librum, spe resur- recHonis, perfecta instructione munitum.

I. Charitatis tuæ scripta percepi, in quibus animum tuum dolore commotum de filiæ dormitione cogno­ vi. Non aliud principaliter admiratus sum, quam Christiani pectoris in te ablatam virtutem fuisse, ut animum necteres ad dolorem. Stupeo murum fidei penetratum vulneribus orbitatis, quem sepire debue­ rat spes resurrectionis et regni cœlestis. Numquam spes cum dolore concordat, nec fides aliquando sen­ tit quantamcumque jacturam. Resurgere credimus mortuos, et plangimus ? Quid faceremus si mori lan- tummodo sine resurrectione praeciperet Deus? Yo- luntas ejus utique sola sufficeret ad solatium, cui nullum præponere jubemur affectum. Quod dederat abstulit qui creaverat. Quis cst qui plangat quod ad tempus acceperat? Commodaverat, ut haberes quan- tocumque tempore voluisset : ut cum vellet, rursum auferret. Nihil abstulit tuum, qui dignatus est rcci- pere proprium. Creditum suum recipere decuit cre- ditorem, el nihil aliud decet, quam creditori sue gratias agere mutuantem. Sic Job legimus, quam sequamur devotissimam vocem : Domina., inquit, dedit, Dominus abstulit : sicut Domino placuit, itu fa­ ctum est : ait nomen Domini benedictum (Job. I, 21).

II. Parva ergo non erat hæc consolatio contra lu­ ctum, quod nemo lugere debeat cum aliquid reddi­ derit alienum : quia fas non erat apud alium retineri, quod Domino suo fuerat necessarium. Additur con- solationis alia providentia, quae jaculis orbitatis oc­ currat. Plangere debuimus de sæculo recedentes, si saeculi inimicitias contra nos mmime sentiremus : et plangimus Domini beneficia, qui novit infirmitati nostrae quid praestet. Pericl Hari volebat adhuc, qui dolet aliquem dormientem : et inter fluctus vitæ praesentis videre cupiebat miserum laborare. Tali- bus ac tantis tempestatibus vitæ, tot impugnationes diaboli, tot corporis bella, tot sæculi clades evasit. Et lacrymas fundis, quasi nescias quid in te ipso quoti­ die patiaris ?-

III. Propter quod admonet Dominus Apostolos suos, dicens : Si diligeretis me, YQuderetis, quia vado ad Patrem (Joan. xiv, 12). Plane Lazarum nevit mortuum, sed non tuas lacrymas fudit. Resurrectio­ nis promissor dolorem docere non poterat, ne fidem perfidiam faceret, quam docebat. Doluit Lazarum non dormientem, sed potius resurgentem : et flebat, quem cogebatur propter alios ad sæculum revocare. Hanc vitam dans Dominus, ingemisceLat, qnam tu doles esse sublatam. Contra lacrymas ejus pugnant lacrymae tuae, et amor tuus amori ejus non conve- nit. Hic fletus non habet pietatem, Ille nolebat red- I dere lalJoribus, quem dilexerat : et tu amarc credebas te, cui laborum volebas adhuc præstare torluellLa. Caeterum si putas cum Lazarum doluisse, ante non permsisset exire, qui repellere potuit mortem : aut certe non fleret, qui mortuum suscitare postmodum habuerat potestatem. Unde apparet, sola eum causa fuisse commotum, quod ad hostilem vitam cbarissi- mum revocare denuo, et propter credituros aliquos et confundendos incredulos, urgebatur. Denique sie subsecutus est, dicens : Ergo, Paler, ut credallt, quia tu me misisti, ait clara voce: Laxare, prodi foris (loan. XI, 43). Et factum est.

IV. Gaude ergo unde ille coactus est nere, ne tu saltem videaris dormientis Felicitatibus invidere. Ab alieno mundo proprium transivit ad Dominum : et de hostili patria migravit ad cœlum. Contra sic Apo­ stolus commemorat, dicens: Quamdiu sumus in hoc sæculo, peregrinamur a Domino (II Cor, v, 6). Non ergo nohis luctuo, debet incutere quisquam, cum a peregrinatione redire meruerit ad propriam regio- neN, maxime cum non inanis et vacuus redirc no­ scatur, qui Christianitatis mercatus est lucrum : pro­ pter quod descendit ad mundi commercium. Et ego, inquies, nulla promissionum caelestium dubitatione eonturbor, sed sola separatione dormientis aestuans, desolatus solatio pii pignoris jactor.

V. Excusatio est haec, benedicte, sine dubio fra­ gilitatis bumanæ, quae patrocinari non potest diffi- , denLioo. Si enim desolationes homines ferre non va- lerenl, numquam prorsus parentes a se sua pignora dimisissent. Destitutos se a morientibus conquerun­ tur: et vivos filius, aut propter honores, aut propter negotia peregrinis regionibus credunt : et gaudent tota vita sine affectibus commorari, dummodo ca- piant, quod cyiunt de suis pignoribus adipisci : et ut ad palatia pergant, peregrinantur. Ad studia die gnitatis navigant acquirenda, vel ad causas patri­ monii aliquas explicandas cum labore et periculo, proficiscentes omnes impellunt, nec secum vacare quos diligunt, patiuntur. Et ut ad palatia coeli, ad studia Christi, ad honorem vitae perpetuae, et patri- munium possessionis æternæ cum securitate valeant pervenire, nemo filios suos a se libenter gratulatur abscedere. Ad comparanda peccata gaudent tam pa­ rentes a liliis, quam filii a parentibus, provocante diabolo, separari. Ad indulgentiam percipiendam, nolunt ah invicem, Deo vocante, discerni : ut appa­ reat non pro nostra ratione nos dolere quemcumque videmur amittere : sed indicium magis ostendere diffidentiæ.

VI. Mihi crede, sola in omnibus incredulitas mœ- rei. Et sicut non potest fides nosse quod doleat, sic diffidentia sola duloribus invenitur ancilla. Nam si durmiemes dicimus, durmientes utique credere de­ bemus : et non mortuos, sed requiescentes, secun­ dum vocem Domini: Omnia enim, inquit, qui credit in me, licet moriatur, vivit (Joan. XI, 25). Si tibibme- dicus hoc promineret quisquam, nullam sine dubio promissioni ejus negere poteras omnino lætitiam. Nunc quia Christus fabricator et resuscitator promit­ tit, non times eam plangere, ut fideliorem Christo pariter et potentiorem medicum vidcaris in rromis- sione judicare.

VII. Sed destitutam, dicis, doleo senectutem meam : qui debueram liberos meos potius antece- dere, ne in laboribus remanerem. Quando de spiri­ tualibus bonis quodcumque tractatur, nihil est om­ nino de carnalibus ante oculos proponendum. Ego tibi melius profiteor evenisse : qui non carnalem, sed spiritualem circa te considero felicitatem. Tu dicis de pignoris tui obitu in senectute confectum : ego contra probo sublevatum. Senectuti tuæ ampu- tavit Dominus magis sollicitudinem, qnæ torquebat de viva, filia ne periret. Melius utique nunc mortuam sæculo credis esse apud Deum vivam, quan hic vi- van... mortuam. Gaude tibi quod filiam Christianam mereberis sequi : quam secutus, in coelo gaudeas rursus amplecti. Nun te deseruit, sed præcessit. Mi­ sisti nutrimenta tua Christo. Si luctum horrueris, et te obtulisse pignus Deo deputari poteris. Secundum votum tuum habe post Abraham, si non potes pri­ mum : ut quod ille non dubitabat offerre, tu saltem [AI. forte videatis de sublato gaudere. Ab illo Do­ minus postulavit, a te tulit : i!!e jussioni paruit, tu voluntati consentias. Illum per illicitam legem na­ turæ probavit sibi devotum : te saltem per liciam conditionem mortalitatis annotet religiosum. In qua parte Christianum te poteris approbare.

VIII. Erubescat incredulitas nostra, quae nec cum gentilibus Deo vult esse subjecta. Communis est no­ bis cum illis exitus mortis : et dolores illorum supe- ramus doloribus nostris. Quid ageremus, si peculiare aliquid exigeretur a nobis? Quod ad dedecus no­ strum pertinet, gentiles dolores saepe contemnunt, cum non ad promissa coelestia, sed ad paenas tartari rapiantur: et nos plangimus euntes ad coelum? Con­ sidera. Christianus talis quid merebitur deinceps : qui nec imitari contendit exempla sanctorum. nec contemptum habere gentilium? Illi luctus despe- rando despiciunt : nos et sperando despicere non conamur. Illi servire intrepidanter lilios suos morta- libus tradunt : et nos Deo nostro simul et suos li. beros , et nostros liberandos dimittene sacrilcga mente cunctamur : quasi tutius apud homines judi- ccmus magis quam penes Deum condemnari. Ali- quen. filiorum Christiani nolunt vel gratulatione sua deducere ad bona. Gentiles tradere non cunctantur ad mata.

IX. Postremo vel cum ipsa felicitate nostrorum morientium cogamur animum flectere : ne desideriis eorum desideria nostra incipiant reluctari. Esto re­ ligiosus, vel voto ejus qu;c evasit, si non potes tuo. Exsulta, quia placuisse cognoscis tui participium sanguinis Christo: maxime quod de occasione de­ beas tolerare Domini voluntatem, cui non potes contradicere. Et cum sit omnibus communis hic ca- sus: vanus dolor est, qui nec primus videtur esse nec solus.

x. Sed dicis : Nullus me de mea desolatione ( Al. cansolatione] mentis angor exulcerat : sed pro de­ relictis parvulis morientis, humanitatis affectus iOl- puisat. Nec licet commoveri animum Christianum, ne contra Christi imperia reluctetur. Quid interest quandocumque et qualescumque lilios dimisisse : quos jubemur a Domino causa devotionis odisse : Melius nunc salvan1 animam suam moriens dereH- quit in pace : ne in persecutione dimittere cum suo interitu non valeret. Ipsis auxiliabitur in mundo, quorum matrem habet in coelo. Et qui matri subve- nit, ei filiis certe succurret.

XI. Postremo vide, si aliquid deleat dolori con- cedi, uhi sine aliquo rcmedio potest animus laligari. Sapienter dc;bct dolere qui dolet : ne perdat sine causa quod dolet. Nunc autem contra luctum su. menda sunt arma : ut spes nostra possit habere vi­ ctoriam. Principaliter quod voluit Deus suscipere gratulemur. Deinde quia hoc nobis in mundo corn- mune est, additur privatim peculiare nostrum, quod ad requiem deducalllUr. Sequitur consummatio ont nium gaudiorum, quod in resurrectione invicem no­ bis, Domino reformante, reddemur : quod Apostolus pollicetur : Nolo vos ignorare, fratres, de dormienti. bru ; ut non contristemini, sicut et cæteri qui apem nOM habent. Si enim cretlimu. quia Christus mortuus eat, et resurrexit : ita et Deus eoa qni dormierunt in Christo, . adducet cum illo (I Thess. IV, 12, 13). Haec tibi, be- nedicle, pro charitate communi transmisi. Cæterum scio te valere, alios consolari. Tunc orbitas non in- veniel penetrabilem, si alios contra illam non cesses armare [AI. amare].

Erasmus ait: Hæc in Oceanum quibusdam homiliarum exemplaribus in­ scribitur ad : verum more desi­ nit. Sapit eumdem auctorem, cujusestsuperior epi­ stola, quippe nee nec ullo modo spirans pectus HieronymianuM.

I. Diversornm opprobria, tribulationes multipli­ ces, qui.busdam insidiantibus, te sustinere cognovi. Cujus rei causam non tantum, si hæc refellas, do'eo, . quantum gratulor, si libenter excipias : in boc enim in nobis Christi ostenditur fides, timor cernitur, ma- nifestatur mors, si opprobriis et tentationibus pro suo nos gratanter amore subjugemus. Nec hoc nobis contrarium debet esse, sed gratum, pro eo, vel par­ va perpeti, qui majora pro nostra salute perpessue est: præsertim cum sciamus regnum caelorum noa sine variis tentationibus adipisci : ut scriptum est : Oportet nos per multas tribulationes introire in regnum Dei (Act. XIV, 21 ). Si ergo per multas tribulationes, quibusdam cœlestis regni aditus aperitur : illis uti­ que clauditur, qui volunt [AI. nolunt] sustinere vel pauca.

II Oportet ergo nos diversa tentationum genera æquo anhno perpeti , per quae nabis cœlestis janua promittitur aperiri. Beatus apostolus Jacobus nos hortatur et doceL, quales in tribulationibus esse de­ beamus, cum dicit : Omne gaudium existimate, fra- trea mei, cum in tentationes varias incideritia (Jac. I, 3). Unde satis præposterum et contrarium est, nos in hujusmodi rebus moestitia aliqua fatigari : in qui­ bus gaudium potius jubemur habere, quam luctum. Et alibi idem apostolus dicit : Beatus vir gui perma- net in tentationibus : quoniam cum probatus fuerit, ac­ cipiet coronam vitæ, quam repromisit Deus diligelltibu. ae. Vide ergo quantum homini tentatio prosit : per quam beatitudinem consequitur et coronam. Sed it- Ind intelligendum est cnm ita dicit: quoniam cum probatus fuerit, accipiet coronam vitæ, quam repromi- sit Deus diligentibus se. Illos, inquit, probatos, et ab bis Deum diligi, qui ob nominis ejus causam in ten­ tatione perstiterint, quibus merito corona promiui- tur : tUos veru reprobos et nullius vitw praemio dignos, quos nulla tentationum causa velarit.

III. Quapropter et nos gaudere in tentationibus oportet, et portarc debemus , per quae et probati aeternae viLæ praemio coronemur. Hoc eLiam ipse Do minus in Evangelio suo declaravit, dicens : Beata estis cum VOl maledicent , et persequentur : et dicens omne malum aduersum VOl propter justitiam Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra copiosa eat in cæ­ lia (Matth. XXIII, 11). Quis ergo post hujusmodi vocem tentari se non sinat? Quis ab bominibus persequi se justitiæ causa non optet' Quis non tribulari velit ? , Quis se non maledici desideret : ut mereatur Chri­ sti voce laudari, et coelesti copiosaque mercede mu- nerari ? Utinam ob Domini mei nomen atque justi­ tiam cuncta infidelium turba me persequatur et tri- bulet! Utinam in opprobrium meum solidus hic mun­ dus exsurgat : tanlun. ut ego merear a Christo tau- dari; et suae pollicitationis sperare mercedem ! Grata itaque et desideranda tentatio est, cujus præmium speratur a Christo in cœlo : nec maledictio gravis es!, quae divina laude mutatur. Sustineamus ergo nos pan- lulum in hac vita tentari, ut aeternam postmodum possimus pro temporali capere tentatione mercedem.

i V. Hominum quoque opprobria detractionesque pa­ tienter et leniter [Al. leviter] toleremus, ut Domini lau- dibus digni esse possimus. Nam si humanam laudem quærimus, divinam amittimus. Quisquis enim ab Ian. minibus laudatur, culpatur a Christo. sicut scriptum est : Væ vobis divitibus, qui consolationem vestram habetis. Vet nobis qui saturati estis, quia esurietis. Væ vobis gui ridetis et gaudetis nunc, quia lugebitis et fle- bitis. Vae tUtti benedixerint vobis omnes homines (Luc. VI, 24 seqq.). Vide ergo quom gravis et molesta att humana laudatio, cui ita Dominus comminatur. Hu- mines animales mque terrent, non nisi quæ tempo­ ralia et terrena sunt, diligunt : et quæ diligunt, hæc laudare videntur. De tHia scriptum est: Omne ani­ mal diligit simile sibi : et sic omnis homo secundum genus suum laudat opes, epulas , et divitias , et eos qui pretiosl" et mollibus gloriantur in vestibus, quæ omnia let sancta prohibet atque condemnat.

v. Eos vero qui, dilectione et timore Domini co­ gente, abjiciunt hæc omnia, et sanctos secundum te- gis ordihem se exhibent, irrident atque subsannant, infelices atque miseri suorum malorum nimietate cæ- cati : quibus non sufficit quod propria nolunt lugere peccata ; adhuc insuper eos qui lugere videntur, ir­ rident, et in subsannationem habent , quos debue- rant imitari. Sed veniet tempus ut eorum risus rer- tatur in luctum, quibus nunc noster planctus est ri. sus : et ut se fuisse divites lugeant, qui nanc Chri­ sti pauperibus impudenter insultant. De quibu. Scri­ ptura dicit : Tunc stabunt justi in magna constantia adversus eos qui se angustiaverunt : et qni abstulerunt Labore; eorlUn. Videntes turbabuntur timore horribili : et subitatione insperatæ salutis diceret intra se pæniten­ tiam agentes, et pra angustia spiritus gemenlea : Hi sunt quos aliquando habuimus iri derisum, et in simili­ tudinem improperii. Noa insensati, vitam illorum æsti- mabamus insaniam, et finem corum sine honore. QNO- modo ergo nunc computati suut inter filios Dei, et in­ ter luncto. sora illorum est ( Sap. v,1 seqq.) ? Ergo non erravimus a via veritatis : eL justiliæ lumen non luxit nobis : et sol non est onus nobis. Lassati su­ mus in iniquitatis via et perditionis : et ambulavi- mus in solitudines difficiles, dum viam Domini igno- ravhnus. Qaid profuit nobis superbia nostra, ant di­ vitiarum jactatio quid contulit nobis ? Transierunt omnia ista tamquam umbra.

VI. 0 si haec nunc gloriosi et divites Ingerent, et qur alios irrident, dum tempus est, et ipsi se flerent, non necesse haberent eo tempore gemere, quo nul­ lus jam gemitus fletusque proficiet. Cujus temporis indicium beatus apostolus Jacobus cernitur memo­ rare, dum divites Ut in præsenti se lugeant, horta­ tur et com monet, dicens: Agite nunc, divites : plorate ululantes in miseriis quæ advenient vobis. Divitiæ ve­ stræ putrefactæ sunt : et vestimenta vestra a tineis co- meata sunt : aurum et argentum vestrum eruginavit : et ærugo eoram ill testimonium vobis erit, et mandu- cabit tarnes vestras sicut ignis. Epulati estis, et in lu- xuriis nutristis corda vestra in die occisionis (lac. v, i seqq.). Sciebat enim qnod quisquis se in præsenti tempore flesset, in futuro non neret. Hoc, et ipse Do- minus dicit : Beati qui lugent, quoniam ipsi consola­ buntur ( Matth. I, 5). Qui lugent, inquit, hoc tem­ pore, ipsi postmodum consolabuntur a Christo. Ri­ dentibus vern dicitur : Væ vobis qui ridetis nunc, quia lugebitis.

VII.-Sed n6 quis putet quod Dominus generaliter omnibus ridentibus conuuinetur, cum alibi dicat Scriptura : Vir autem sapiens tacitus ridebit (Ecrl. I, 29 ). Est ergo sine crimine risus et est risus in cri­ mine. Sapientis risus, hihil in se criminis habeL Ille vero indignus est, qui sanctos, et eos qui se Deo exhibent, irridet : de quo dictum esse puto : Qui ir­ ridet inopeM, ad fracandfam provocat eum qui fecit iltutn. Sed quis est iste inops, cujus subsannationis causa Dominusprovocatur ad iram : nisi ille qni bu- manas terrenasque opes idcirco contempsit, ut illi placeret pauper, cui difficile opulens placere potuis­ set? Merito illis irascitur Dominus, dui propter se pauperem factum irridere non metuunt. Irridebant enim scribæ et pharisæi Christum, quia divitis contempserat t sicut scriptum est : Hæc audientes scribæ et pharisæi, qui erant avari,Irridebant eum. Habemus et nos scribas, habemus etiam pharisæos, qui hUnC discipulos Christi spernentes divitias, irti- deut : sicut ilii irrisere Dominum ac magistrum.

VIII. Sed dicendum est eis, qnod tunc temporis dictum est ilUs ; Vos estis qui justificatis vos co- ran hominibus. Quod enim hominibus altum ea, abo­ minatio esc apud Deum (Lue. XVI, 15). Mon oportet ergo uos quorumdam risu vel subsannatione terreri, cum etiam ipsum Dominum a tatibus non ignoremus irrisum : sed exsultare potius et gaudere debemus, si et nos illa omnia quæ Dominus hoster ante pern- lit, perferamus, recepturi etiam pro ipsa subsanna­ tione mercedem. Quia nihil est quod nobis pro Chri­ sti nomme sinc præmio irrogetur. Vide ergo quam beati sint atque felices, quibus etiam insipientium risus proficit ad salutem. Ita enim Dominus diligen­ tes se diligit, ita se timentes honorat : ut nec irri- dcri ens gratuito sinat, quibus et pro subsannatione retribuit ultionem.

IX. Hæc igitur tu, sapiens sanctaque anima, vdc, ne insipientium et infidelium fabulis terrearis : quo minus ea quæ sunt legis , facias. Neque enim de Be- hennæ ignibus nos hominum fabulæ poterunt libe­ rare vel risus : sed Christi timor atque justitia. Nolo te nec in hac parte confundi, si tibi pro Christi no­ mine vel opere, a perituris et vanis hominibus clero- getur: quibus et interitum felicitas præstat. Sed gaudc potius et lætare, sciens tibi repositam etiam pro ipsa derogatione mercedem. Nam satis iniquum et impium est, si tu tibi pro ejus nomine nec detrahi patiaris, qui propter te tanta perpessus est. Quam vero grave sit pro Dumino Mon sustinere omnia , quan advenerint in hac vita, sive damna, sive derogationes, suspicio- nes , detractiones, vel caetera, quando ille cum Deus et Dei Filius esset, pro tua salute opprobria homi­ num injuriasque sustinuit! Valde ab eo alienus est, qui nec detractiones saltem sustinere contentus est. Nam quOmodo eum amare dicimus, si pro eo nihil sustinere parati sumus ?

X. Quod si in nobis est ipsius vera dilectio, quae­ cumque prO ejus nomino, quamvis gravia, Irrogen- tur, exigua censemus, et dicimus : parva sunt ista quae patimur: majora ille pro TiLa nostra pertulit. Nihil nobis dignum pro ejUs nomine irrogatur. Quod si sententiæ ipsius memores sumus , intelligemus. Ait enim: Non eat discipulus super magistrum: nee servus super Dominum suum (Lac. VI, 40). Si patrem- (amilia. Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesti­ cos ejus! Et nos ergo si discipuli, si domestici Christi sumus, debemus opprobria, detractionesque amplecti, ct sustinere libenler: et æquo animo ea omnia ferre, quæ pro nobis magister et Dominus pertulit noster.

XI. Qni vero haec sustinere noti vuit, nec discipu­ lum ejus se depromat esse, hec servum, nec filium, nec domesticum. Ille enim innocens, immaculatus, intactus, in quo nulla potuit peccati macula repe- rjri: de quo Propheta prædixerat : Qui peccatam non fecit, nec dolus inventus e3t lit ore ejus (Isa. LIII, 10; i Pet. It, 22), pro nobis sacrilegis et peccatoribus et æterno supplicio mancipatis, tamquam atrocissi- mus reus ab iniquis judicio sistitur, flagellis cædi- tur, sputaminibus irridetur : et nos propter cum confundimur erubescere, qui propter nos tanta pec- pessus est. lite cnirn pro salute nostra dorsum ver­ beribus, sputaminibus faciem, maxillas palmis non confunditur parare : et nos pro eo teve etiam con­ fundimur audire convitium? Gaudeamus potius, et lætemur, si pro tam magnis ejns et pro nostra salute passionibus vel parva sustineamus.

XII. Cæterum quæ spes nobis est, si ob eum au­ dire blasphemiam, aut sustinere confundilnur, qui nostri causa de caelis descendit ad terras , et ut nos exaltaret , humiliavit seP Et cum immortalis esset , mori contentus est : ut hos ab æterno mortis laqueo liberaret. Coronatus est spinis , ut nos qui ante spi- nei et infructuosi steteramus, fructum bonæ arboris apportaremus. Felle et aceto potatus est: ut in no­ bis jam nee fellis amaritudo, nec acett esset asperi- tas. Flius bominis factus est, ut nos filios Dei face­ ret. Vide ergo si pro hto confundi debemus aliquid sustinere. Vere illa est anima felix et angelis æquan- , da, quæ pro nomine et opere Christi tanta quanta pro nobis ille sustinuit, voluerit sustinere.

XlII. Cæterum grande periculum est justitiæ titian) ejus erubescere exemplo vivere, qui nostram injus-non etuhuit sustinere. Deinde si aequo animo pensamus id ipsum, quo nobis quis detrahere vide- tar Injuste , laudari nos potus , bamur. quam accusari Nam quid aliud faciunt, cum vera de sanctis pro- dicunt, nisi Ut ea dicant quas facimus, jejunos, abs- tineotes, sobriOs : qui jam deliciis non delectamur et epulis, qui divitias spernimus, et pretio5is non glo- riamur in vestibus. Qui auri cupiditate minime Capti­ vamur, qui non adipiscimur argentum , et quæcum­ que humana vanitas videtur completi, contemnimus. Nullus hiC confusionis est locus, nullus verecundiae aditus. Illi magis erubescere debent atque confundi, qui ea quæ sanctis displicent. concupiscunt.

XIV. Erubescaut igitnr ebriosi, voraces, injusti , raptores, adulteri, et quicumque suis gloriantur in malis, quos gehennæ ignis exspectat: et quibus sup­ plicia præparantur aeterna. Facientes autem Domin: voluntatem , confundi non debent : in quibus nulla confusionis sunt opera. 0 quam indignum est atque præposterum, Ut justi confundantur in bonis, et p6c- catores glorientur in malis! Videat ergo anima Deo devota, ne insipientium risus eam, aut stultorum huminum vanissimus sermo confundat, et a suo proposito retrahat: in quo magis per dies singulos proficere debet in melius. Videat ne quis a timore Christi se revocet , he uis db eus dilectione se di- vellat, propter quem omnem sæculi gtorlan. pom- p 'mque contempsit, cui nibil dignum pœnitentiæ comparavit, quem parentibus filii, quem liberis Na- tres, quem conjugiis præferunt cOnlinentes.

XV. Crescat in nobis quotidie amor Christi cre- , scat fides, quia magna nus pro Dei amore merces ex­ spectat : tantum ne ub ejus cultura , vel opere semel devota mens se retrahat, ne ei dicatur : Habeo adver­ sum ie pauca, quod rharitatem priorem reliquisti. (Apoc. II, 4). Unde certum est, nun hominibus pla­ cendum, sed Christo: net humanam lauden quaed debere, sed divinam, Quid nobis prodest, si illi nos laudent, quibus placere peccatum est? Quidve obest, si vituperent hi, quorum non plus vituperatio prud- est, quatn obest laudatio? A udiamus magis quid ille vas electionis doctor gentium dicat, et quo nos ne ho. minibus placete vellemus, hortetur exemplo:Si homi­ nibus, inquit , placere veltem, Christi seruus non essem (Gal. It 10). Unde nulli dubium est, eos Christo servire non posse, qui hominibus optant potius quam Christo placere. Contenti ergo interim simus bonai- nibus displicere, tantum ut Christo placeamus. Nec eorum laudibus delectemur, qui non alios quam sibi similes laudant. Nos potius laudent prophetæ, et auo. stoli, laudet in Evangelio suo Christus. Tunc erimus vere felices , si a talibus laudari digni fuerimus. Om­ nium enim horum voce laudabimur: si quaecunque Dominus per apostolus vel prophetas videtur præcc. pisse, servaverimus.

XVI. Nobis igitur detrahentibus cunctis et vitupe- ranHbus universis, simus sobrii, sancti, humiles, et pudici, et Deum semper fideli corde precemur : ut ipse semper in nostra mente sit, et lex ejus nostro semper in pectore, ut possimus prophetica loqui va- ce : Pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi: ego autem orabam pro eis (Plalm. CVIII, 4). Et alibi: Hu- miliavi in jejunio animam meam, et (aclun. eat mihi in opprobrium. Ec posui vestimentum meum cilicium, et factus sum illis ili parabolam (Psalm. XXXIV, ł3). Et iterum : Genua mea infirmata sunt jejunio, et infirmal" est caro mea propter oleunl. Et ego factus sum in op­ probrium illis : viderunt me, et moverunt capita sua. Adjuva me, Domine Deus meus ( Psalm. cun , 2A seqq.). Vides ergo omnes prophetas et sanctos prop- ler Inc semper hominum subsannationes pertulisse. quia Deo vellent fideliter servire. Hoc et Apostolus ait : Fidelis sermo. In hoc enim laboramus, et male- dicimur, qui speramus in Deum vivum, qui est Sal­ vator omnium, maxime fidelium.

XVII. Quid plura? nisi, ut saepe jam diximus, cur­ sum quem in tantore Dei coepimus, consummemus. Simus caeteris, in amore Dei, forma : custodientes ne quis in nobis aliquid scurrilitatis reprehendat aut vanitatis, sed magis quidquid est gravitatis et mo- destiæ : quia Christiani vita omnibus in speculo po­ sita est. Qui etiam si quippiam titubaverit, jam ce- cidisse jactatur, et amplius etiam dicitur quam vide­ tur. Simus ergo sapientes, graves, quieti; numquam vanitatem, numquam opera hominum lingua nostra loquatur, sed sine intermissione legem Dci nostri medietur. Tunc si quis exstiterit suæ salmis inimi­ cus, qui subsannet et detrahat et derideat : haec uon solum non metuamus, sed potius gaudeamus.

XVIII. Et hinc nus aliquatenus consolemur, si me­ reamur odio magis saeculi vivere, qnam Christi. Ca­ veamus quoque ambulare indecenter et inquiete, sic­ ut et sanctus apostolus monet, dicens: Rogo autem vos, ut subtrahatis VOl ab omni (ratre ambulante inor- diuate, et Mon secundum traditionem, quam acceperunt a nobis (II Thess. III, 6). Gum haec a nobis omnia omnino nostra virtute fuerint custodita : quicumque putaverit derogandum nobis, propheticae simus sen­ tentiæ memores , per quam Dominus sui nominis causa tribulatos hortatur, dicens : Et tu, fili hominis, ne timueris eoa, neque parcas a facie eorum, quoniam insanient et convenient adversus te. In gyro et in me- dio scorpionum tu habitas , verba corum ne lilllue- ris, et a facie eorum ne paveas. Et alibi dicit: Au­ dite me gui nostis judicium, popule meus, in quorum corde lex mea ese , Nolite timere opprobria hominum, et blasphemias eorum ne metuatis ; quia sicut vesli- mentum, ila pen tempus deficient; et ut lanam , come- det eoa tinea. Justitia autem nea iri aeternum manet. Salutare vero meum in sæculum sæculi. Servandum prae omnibus : ne alterius laudem veHimus [At. ma­ limus] servare, quam Christi: ut et nos cum Pro. pheta possimus dicere: Apud te laus mihi ill Ecclesia magna (Psalm. xxi, 96). Et iterum : Tamquam pro- digium factus sum multis; et tu adjulor fortis. Et ite­ rum : Maledicent Uti , et tu benedices. Qui insurgunt in me, confundantur , servus autem tuus lætabitur in te (Psalm. CVIII, 28).

XIX. Hæc ad consolationem in hei timore, devo- tis mentibus, prout ingenii tenuitas potuit, prosecu- tus sum breviter. Nunc superest ut aliquid amplius faciat mens devota, quam nostra parvitas sufficit ad­ monere. Salutate omnes qui diligunt Dominum no­ strum Jesum Christum, cui cum Patre omnipotente sit laus, virtus et gloria cum Spiritu sancto, et nunc et semper et ill omnia sæcula saeculorum. Amen.

Nemo non sentiat , recentiorem hanc esse Epistolam ætate Sulpitii Severi , quem auctor honoris causa no- minat, ac Vitam S. Martini ab eo scriptam laudat. Stylum quod spectat, atque operis argumentum, ita proxime ad ejus libelli indolem accedit, qui de Singu- laritate Clericorum inscribitur, atque habetur cum alibi, tum prœcipue inter supposititia S. Cypriani scrip- ta ut facile videri possit ab illo velut exemplari expressa. Contende invicem, et siquidem ille non immerito circa sœculum millesimum, quo tempore lis illa in Occi- dente maxime fervebat, deputatur : quæ hujus habenda sit ratio intelliges.

I. Deprecatus es, ut tibi breviter exponerem, qua- liter clerici debeant victitare in hac vita mortalium. Hinc me plerique maledictis aemuli præstolantur, quia non sileo veritatem : tamen, mihi charissime, ab Apostolo sumamus elordium, qui ait : Humanus sermo et omni deceptione dignus. Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Oportet enim episco­ pum irreprehensibilem esse, sobrium, pudicum, beni- gnum, ornatum, hOlpitalenl, docibilem, non percusso- rem, aed modestum, non litigiosum, non vinolentum. domui suae qui belle præest (I Tim. III, i seqq.) : et reliqua. Totum comprehendit esse cavendum, cum irreprehensibilem ponit.

II. Quomodo igitur alterum reprehendet. cum ipse qui accepit potestatem ut doceat, sit reprehensibilis? Quia vita episcopi, forma debet esse clericorum. Ex episcopo gradus caeteri clericorum condiscunt quo­ modo debeant vivere in hac vita mortali. Seipsos imitabiles debent proponere sacerdotes : ut alii ju­ niores, gradus humiles consecuti, vita et testimonio sacerdotum possint exsurgere. Praecipue illud reor anentius tibi esse providendum : quia prima tenta­ menta sunt clericorum, mulierum frequentes acces- sus. Iste sexus reprehensibiles exhibet clericos. Quid tibi revera cum feminis, qui ad altare cum Domino fabularis? Te cuncti in publico, te in agro rustici, aratores ac vinitores quotidie graviter lacerabunt, si contra dispositum fidei, cum feminis habitare con- tendis. Et quia, ut arbitror, concupiscis irreprehen­ sibilis inveniri, testimonio bono utere. Numquid in choro apostolorum feminae affuerunt ? Prohibe tecum virgines morari, etiam quæ de genere tuo sunt. Di­ lige eas, exterius ordina, frequenter visita junctus obsequio clericorum : ne dum secretaliter ac solus ingredcrist macules testimonium tuum.

III. Illud etiam adjiciendum est: quia si uxorem duceres, lex te non prohiberet habitare cum cun- serva. Cum uxoris enim consensu ejusmodi ad regi- men sacerdotii promoventur : maxime cum Apostoli Epistola præceptum hoc habeat : Unius uxoris virum ad honorem clericatus eligendum. Te vero non ita salotaria praecepta constringunt. Aliter conjugati ł aliter virgines admonentur ecclesiastici onus subire ministerii. Feminarum cum clericis nullo pacto con­ juncta præcipitur conversatio. Janua diaboli, via ini- quitatis, scorpionis percussio, nocivumque genus est femina : cum proximat, stimulat, incendit ignem. Flammigero igne percutit femina conscientiam pari­ ter habitantis : exuritque fundamenta montium. Ego jndico, si cum viris feminæ habitent, viscarium non deerit diaboli : ex eis aucupatus est ab initio pecca­ tum. Ferreas mentes libido domat. Si alligaverit quis ignem in sinu suo, vestimento ejus MOM comburentur ? Aut si quis ambulaverit super carbones ignis, pedes suos non comburet?

IV. Mihi crede, non potest toto corde cum Do­ mino habitare, qni feminarum accessibus copulatur. Sed dicis : Qui ambulat simpliciter, ambulat confiden­ ter ( Prov. x, 3 ). Bene et argute. Sed oportet te testi­ monium bonum Ilabere ex his qui foris sunt (I Tim. III, 7). Licet coram Deo recte incedas : tamen coram hominibus bona providenda sunt : quia et astutiores sunt filiis lucis filii tenebrarum. Cum ergo hoc ge­ nus a te non amputatur : das reprehendentibus te locum : ipse te detrahentium morsibus tradidisti, si Agapetarum consortium non dimiseris. Benignus es, gaudeo : pudicus, falsum est. Si aliquis senserit cle- ticum habitare cum feminis, non credit eum esse ca­ stum. Si pudicitiam quæris, quare habitas cum fe­ minis? Feminam quam bene videris conversantem, mente dilige, non corporali frequentes ornatu. Nou vestis tenera clericum facit, aut sacerJotem : sed casta meatis intentio. Hæc enim devotionem honoris in te custodit. Honorem quidem gloriusum, boni ope­ ris fama conservat. Sacerdotes quippe decet, vel cæ- teros clericorum gradus, ut supra dictum est, a fe­ minis segregari.

V. Si igitur generis gratia judicas casdem nullo pacto dimittere : memento Thamar, quod ab Amnon fratre suo corrupta sit. Idipsam persequor, dilectis­ sime: ubi unius est tabernaculi conversatio : carnis non facile tollitur dclecLatiu. De duobus enim quod unus desiderat, etsi loqui nun potest, tentatur tamen. Remotio igitur viri, castitatis collocat arma : con- struit in melioribus castra : pudoris honorem cun- solatur. Potuit enim et Maria Mater Domini de choro apostolorum non discedere, si liceret. Thecla post tentationem a passionis, Antiochiam a Paulo proht- betur pariler pergere. Nemo miles cum uxore pergit ad bellum.

VI. Non invideo charitati tuae : sit tibi cum castis virginibus longæva dilectio. Tunc in bonu meritum collocabis, et famam meliorabis, si congregationes constituis puellarum : pulchre censeo in hebdomada secunda visitatione ad benedicendum congregationem venias : sed non solus, ne rumigeruli linguis te lace- rantibus maculent. Alienam enim cupiunt vicini discutere vitam, non suam. Propterca digne accipe meorum præcepta verborum ; et monita humilitatis, quæ fraterno affectu, calamo b imperante, expressi- mus, dulciter leRe.

VII. Jam vero ut reprehensibilis divini altaris non sit sacerdos, pauca de reliquis apostoli testimoniis quantum Dominus donat, exponam. Sufficiant supe­ riores causæ, quæ dictæ sunt. Verum ne aliquis mi­ nus intelligens, ad episcopos tantum sentiat Aposto­ lum fuisse loculum : quid de diaconibus ad Timo­ theum praeceptum sit: quid de presbyteris ad Titum, commemorare delectat ? Sed prætereundum non est superiorem explanare sententiam, Unius uxoris vi­ rum (I Tim. III, 2), et nova et vetus præceptio sacer­ dotem censuit eligendum : quia digamos ad ministe­ rium plerique episcopi applicuerunt, sicque asserunt : Concubina fuit illa, haec uxor; quasi non eadem sint commercia fœditatis in illa , quæ in hac exercentur quæ uxor asseritur. An, quia conjugii tabulas non lecit, concupiscentia aliena non fuit? Nullo pacto di­ gamos, vel concubinarum catenis insertos. decet sub­ ire sacerdotii ministerium. In Levitico scriptum est ac præfinitum , quales eligi debcant sacerdotes, siru, babcs : Et dixit Dominus ad Moysen ; Sacerdos uxo­ rem accipiat virginem de semine patrum suorum. Vi­ duam vero aut destitutam, aut a viro marito derelictam, non accipiat. Bene audivi præcipiente Domino Moysi, quia nec uxor debet sacerdoti digama convenire, ne honorem polluat sacerdotii. Sicut unius uxoris vi­ rum, sic unius viri mandat uxorem. Si ergo clericus monogamus fuerit, et uxor ejus digama, noli eum ministerio applicare. Digamam enim duxit uxorem. Hæc Tho præcepta idem Apustolus de ordinandis clericis dedit.

VIII. Et quia jam liher finem exspectat : ad id redeamus unde digressi sumus. Nec si duae vel tres pariter Dei ancillæ morentur, solum ad eas ingredi convenit sacerdotem. Si quis hæc præcepta non ob- servaverit, hostis est animæ suæ. Quod si post mo- nila nostra aliquis clericus agapetas amplius quæsie- rit amare quam Christum, secundum synodalem re­ gulam conveniatur ; et præcepta patrum in Nicæa definita ei legantur. Jam vcro si conventus fugerit a Legebatur antea incongruo sensu, post tentatio- nem passionis Antiochiæ, a Paulo prohibetur, etc., pro quo Antiochiam, interpucntione etiam emendata, re- scripsimus. h Equidem properante malim rescribi. Verus tHe- ronymns calamo temperante alicubi dixil. Ah co n)uIL. ex his qua- sequuntur, auctor hic ddibavit. praedicta, et reliquerit : Consecuti sumus maximum, lucrum. Alioquin si neglexerit talis ab Ecclesia Christi anathematizandus est. Germinant enim fe­ minæ spinas cum viris habitantes : et arcana men­ tium acuto mucrone percutiunt. Proh nefas! dolor est dicere, sed præterire non decet : Christo istæ nu­ bere voverunt, non dcricis.

IX. Unde sine nuptiis genus novum uxorum? Et boc ad nos quid pertinet, quod infamare non cessa- mus? A machæra cessemus. Bonus honor est in Ec- desia, si a consortio virorum feminæ sint loage. Mo­ nachum vel clericum solitudo facit, non puhlicunl. Quid te virginale delectat alloquium ? Cur sanctimo- niales contra fidem frequentas in Ecclesia, vel in ipso publico? Si cos quos diligunt viderint, ridentibus oenUs salutationis tenera verba producunt. Deinde cum salutaverint, si cas Dci viros præterire ce!crius viderint, contemptores suos judicant, ct irascuntur. Ordinatur deinde desertæ satisfactio : post satisfactio- nem prandium, quasi lIuva lætitia disponitur, Inter pocula improperant verba contemptus : ille vero la- mentari se simulat, quasi peccati genus inducens. Lege quia talis debet es;e solitarius, qualem Jere­ mias esse descripsit. Ait enim : Sedebil solitarius et tacebit : quia levavit se super se : Bonum eat viro cum levaverit jugum ab adolescentia sua (Thr. III, 27, 28). Et quia Jesus, relictis apostolis, solus ibat orare. Mariam quoque in penetralibus Angelus solam inve­ nit, non cum agapeta loquentem : et illa virilem in- troitum trepidavit. Tu quae fornax es malitiæ, quid a viro desideras frequentius salutari?

X. An nescis qnia dupliciter famam perdis : tuam simul et clerici : cujus vita Ecclesia Christi debet ornari? Inordinata consuetudo est, et delicati sermo­ nis fabulosa calamitas. Sed si hospitalitatem cupis habere : habes tuas sorores, illae apud te in domum tuam vocari debent, non clerici. Erit ad ædificatio- nem tuam, sancta virgo, quod dixero. In beatissimi Martini Vita legimus commemorasse Sulpitium, quod transiens sanctus Martinus, quamdam virginem mori­ bus et castitate præcelsam, cupiens visitare : illa no­ luit, sed xenium misit ei : ac per fenestram respi­ ciens, ait sancto viro : Ibi, Pater sancte, ora : quia a viro numquam sum visitata. Gratias egil Deo san­ ctus Martinus, quod talibus imbuta moribus, castam custodierit voluntatem : et benedicens eam , abiit lætus.

XI. Hucusque sufficiat de feminis dictum. Con- summata quippe virginum causa, transeamus ad re­ liqua. Hospitelem præcipit Apostolus clericum ordi- nanduln. Hoc præcepto pater Abraham et Loth An­ gelos susceperunt : quia hospitalitem inter cæteras dilexerunt virtutes. Sic et Onesiphorus Paulum do­ ctrinæ fontem suscepit. Hae imitationes sint vestrae : et ne sinatis incolam præterire, qui apud vos panem non comedat. Sequitur, Non perussorem : Nec enim pugilem describit Apostolus. Qui conscientias non percutiat singulorum; aed modestum: et reliqua. Do­ mum suam bene regentem : perquam horribile erit, si domui clerici detrahatur. Laedet sacerdotis opi- ninneD. in plebe, quando de proximis ejus male lo­ quitur populus. Super omnia haec praecepit clericis boni testimonii Apostolus fundamenta componere : ut bonorum operum testificatio, casto confirmetur af­ fectu.

Multa sunt ὁμοιόιαι Damasum id Hiero- nymum æquæ ac Damasum mentiuntur ; nos huc eas contulimus, una etiam atque altera ineditis auctas, utpote quæ eumdem fere omnes auctorem redoleant. Olio abutar, si velim singula, per quæ νοθείαν unaquæ- queredarguitur, præfari. Hanc satis abunde falsi con- vincit unus ille de Chrysostomo locus, quem ut præter- eam, si Hieronymus umquam laudasset, certum est, lerum, et Scripturas tum demum cæpisse commenta- riis, aut homiliis ad populum illustrare. Quid quod neque est Chrysostomi locus ille in Matthæum? Certe in veris ejus commentariis nihil simile invenire est. Nec satis tamen habuit impostor, Hieronymieni nomi- nis umbra suas nugas prætexere : confinxit idem ipse Damasi responsum, sive decretum, quod Gratianus 10 quæst. 1, cap. 15, profert : Hanc consuetudinem, quæ contra sanctam Ecclesiam catholicam augeri videtur, omnino interdicimus, ut nullo modo um- quan oblationes, quæ intra sanctam Ecclesiam offe- runtur, sub domino laicorum detineantur, etc. Con- fer utriusque dictatum, et ab uno eodemque artifice deprehendes prodiisse.

I. Noverit sancta auctoritas tua, papa venerande, quia de quæstione, quam clientulo tuo proposuisti, et congrua responsa per epistolam mandasti, hoc est, de panibus a fidelibus in altari oblatis, quis illis jure uti debeat. Quantum praecipuis Ecclesiæ docto- ribus investigare valui, in paucis tibi rescribere cu­ ravi. Testes autem idonei quos ad hanc rem corro­ borandam concitavit hi sunt Gregorius Nazianzenus mirabilis doctor, Cyrillus, Athanasius, Tbeophi!us, Anatolius, Joannes Chrysostomus, Eustathius [Al. Euslachius], Eusebius chronographus, et noster Hilarius : qui omnes uno ore eademque consensu veluti vera sancti Spiritus organa, anathematis mu- crone censent esse feriendos, qui in usu laicorum panes oblationum contulerint : quia omnino sacer­ dotibus solis debentur : nisi forte religionis gratia, laici pro benedictione de manu sacerdotis accipian. Non solum autem de pauibus in Ecclesia hoe sanxe- runt patres nostri, sed de omnibus quae altari offe­ runtur : dicentes atque docentes, magnum nefas esse, et per omnia diabolica temeritate boc Cen ubicumque acciderit, et valde esse intolerabile sanctæ Ecclesiæ, ut sine vIndICta santorum Canonum re­ maneat. a Quamquam Hieronymo ascripta olim vulgo ha- betur, notatu dignum est tamen, ejus neque in editis, neque mss. quos vidimus libris, nomen appeni, quod in aliis cju!'modi solemne est. Aliam Pseudo- Hiere- nymi epistolam ad Damasum de Canonibus Evange- liornm exhibuimus tomo præcedenti, pag. 665.

11. Unde Chrysostomus in commentariis super Mat­ thæum, ubi discipuli spicas manibus vellebant sab­ bato, et pbarisæi reprehendebant, sic ait: « Si non licuit David et viris ejus adhuc sub umbra legis co­ medere panes Propositionis, quando ab abimelech panes petiit fame stimulante : (Iuomodo nunc Evan­ gelio coruscante persuaderi debet laicis, ut oblatio­ nem panum Deo oblatorum suis usibus rapiant? » Dicit namque perinde Apostolus : Qui altari serviunt, de altari participent. Ergo quia sacerdotes pro omni­ bus orare solent, quorum elEemosynas et oblationes accipiunt : qua fronte praesumunt laici oblationes, quas Christiani pro peccatis suis offerunt, vel come­ dere, vel aliis concedere : cum ipsi non debeant pro populo orare? Ob boc, papa gloriose, mittere opor- tet illos praesumptores in excommunicationem per- peluam, ut caeteri metum habeant, et amplius haec in Ecclesia ne Hiant.

Godefridus Henschenius primus typis descripsisse has epistolas dicitur, quas et plerisque, nec sane contemnendæ antiquitatis, aut notæ, mss. codicibu" præfationis loco præfixas libro de Viris Romanorum Pontificum sub Damasi nomine, invenire est. Atque ille quidem pro germanis Damasi atque Hieronymi scriptis habuit : utque aliis probaret, pro virili conten- dit. Nunc autem nemo non sentit, æra lupinis distare propius, quam a doctissimorum Patrum illorum stylo atque eruditione has prope dixerim quisquilias et nu­ gas. Falsi arguit, refellitque data opera Schelestratius Antiquit. eccles. Dissert. III, cap. 3, tum Papebro- chius, in Propulæo, atque alii passim. Oudinus Da­ maso Portuensi, IX ad finem vergentis sæculi auctori, dequo mox rura (licenda erulIt, ascribit. Nos huc primi ascivimus, ne quid quod Hieronymi nomine in- signitur, deessel.

Gloriam Sanctitatis luae nostra humilitas depre- catur, * ut secundum apostolicæ sedis auctoritatem, qnam cognovimus per tuam Sanctitatem gubernari, Actus gestorum a beati Petri apostoli principatu us­ que ad vestra tempora, quæ scilicet in sede tua gesta sunt, nobis per ordinem paucis enarrare digneris, quatenus nostra humilitas sentiens recognoscat, quis meruerit de episcopis supradictae sedis martyrio co­ ronari, vel si quis contra canones apostolorum ex- cessisse cognoscatur. Ora pro nobis , beatissime papa.

(Hæc habetur inter apocrypha in appendice ad opera papæ Damasi adnexa, tom. XIII nostræ Patrol. col. 441.)

Hæc fidem ipsa sibi omnem abrogat. Ego neque quid sibi velit, qui scripsit. satis bene assequor : tanta est dictati ejus inscitia. Video nihilominus quo tendal : ac fere nihil dubito, hujus quæ Damaso, ut et subsequen- tis quæ Hieronymo tribuitur, eumdem auctorem pro- nuntiare, notissimum nempe illum fallaciarum artificem Isidorum Mercatorem, seu verius Peccatorem. Inter Decreta falso ascripta S. Pontifici, in collectione Sa­ razanii, hoc octavo loco habetur, ex his epistolis ma­ nifesto confictum : Tunc quoque constituit S. Dama­ sus, ut psalmi die noctuque canerentur per omnes Ecclesias. Qui et hoc præcipit, ut in fine uniuscujus- que psalmi subjungeretur, Gloria Patri, et Filio, et Spiritui sancto, sicut erat in principio, et nunc, et sem­ per, et in sæcula sæculorum. Amen. Hæc autem decreta, ut et illa ex quibus excerpta sunt Acta, tametsi Baronio ad annum 384 probentur, demonstravit. falsa omnino esse, P. Cou- stantius præ cæteris demonstravit. Addemus et nos quæ­ dam in subsequentis epistolæ censura. Erasmus non inerudite hujus artifici exprobrat, quod non saltem il­ lud cavit, ne sacerdotem vocaret, qui non esset episco­ pus, cum eo sæculo non vocarentur sacerdotes nisi episcopi. Tum demiror, inquit, cur non eadem opera vocarit cardinalem, cum hoc vocabulum illis tempori- bus adhuc fuerit inauditum.

Doxologiæ ad finem cujusque psalmi inter canendum adjungendæ, ut capite ex hoc uno hujus epistolii ar- tificem mentiri splendide intelligas, Damasus auctor non fuit, eoque minus suasor Hieronymus. Alterum evincit Cassianus lib. II de Instit. Cænob. cap. 8, ubi, Ut uno, inquit cantante in clausula psalmi omnes astantes concinant cum clamore, Gloria Patri, et Filio, et Spiritui sancto, nusquam per omnem Orientem audivimus. Degebat vero Hieronymus ibi. Alterum probat Vasensis II concilii anno 529 celebrati, Canon 5 ex quo manifestum est, nondum usu recep- tum fuisse in Galliis, ut doxologiæ versus, Sicut erat in principio, etc., subjungeretur : quod certe si ante annos ferme centum quinquaginta a Damaso fuerat institutum, tamdiu neglexisse eam Ecclesiam, par non est credere. Cætera persequi non vacat ; vix enim una est sententiola, quæ mendacii auctorem non prodat. Erasmus ait : Quia non ex ipsa statim saluta- tione deprehendat impostorem, nisi prudens clauserit oculos? Damaso sedis apostolicæ urbis Romæ Hie­ ronymus supplex. Quæso, quando sic umquam salu- tavit Hieronymus? Deinde quam concinne rem ingre- ditur ! Legi litteras Apostolatus tui poscentes, et reliqua quæ sequuntur, tam insulsa, tamque frigida, ut Jovinianus ipse, cujus infantiam tot salibus insec- tatur Hieronymus, ad hunc collatus, Cicero quispiam videri possit. Ut nobis tamen nihil dissimulare liceat, hanc in perantiquo ms. epistolam invenimus, qui in Vaticana, olim Palatina bibliotheca num. 187 præno­ tatur, ad eumque post Sarazanii editionem exegimus diligentissime. Subditur in eo codice continuo sensu, nec ulla distinctionis appositu nota, longa illa de psal­ morum ordine atque auctoribus lacinia, quam et nos subnectimus, quod ipsius pars epistolæ, quæcumque tandem illa sit, videri possit, maxime cum debita conclusione, quæ hactenus edita est, careat.

I. Legi litteras Apostolatus b tui, poscentes, ut a Lambecius ex Cæsareæ bibliothecæ mss. legit, ut secundum ordinem apostolicæ sedis, quam cognovi- mus gubernari per tuam Sanctitatem : tum, Pontifi- catu, pro Principatu : et, ad nostra tempora, quæ gesta sunt in sede tua enarrare digneris, denique, sen­ tire cognoscat qui meruerunt episcoporum, etc., vel qui contra, etc. b Palatinus ms. cum Sarazanii editione, vestri. secundum simplicitatem Septuaginta interpretum canens , Psalmographum interpretari festinem pro­ pter fastidium Romanorum : ut uhi obscuritas im­ pellit, apertius, et Latine trahatur sensus. a Precatur ergo cHen8 tuus, ut vox ista psallentium in sede Romana die noctuque canatur : et III in fine cujus- sive matutinis horis , sive vespertinis libel psalmi conjungi praecipiat Apostolatus tui ordo , Gloria Patri, et Filio , ec Spirtui sancto : Sicut erat ill principia, et nunc, et semper, et iti sæcula sæculorum. Amen. Istud carmen b omni psalmo conjungi præ- cipias : ut fides trecentorum decent et octo episco­ porumNicæni concilii, etiam vestri oris consortio declaretur. Ubi autemDeus et bomo honorabili voce cantatur Al.dicatur], Alleluia semper cum omnibus c psalmis affigatur : ut in omni locu communiter respondeatur nocturnis temporibus. In Ecclesia an­ tem post Resurrectionemusque ad sanctam Pente- costen finiatur : inter dierum vero spatia quinqua­ gesimæ, propter novitatem sancti Paschæ, a vox ista laudis canatur in Aleph : quod Græce prologus, La­ tine præfatio dicitur.

II. David titius Jesse cum esset in regno suo, quatuor elegit , qui psalmos facerunt, id est, Asaph, Eman , Ethan , et Jdilban. Ergo octoginta et octo dicebant psalmos , et cc diapsalma : et citharam percutiebat Abira cum David rege. Et arca Domini in Hierusalem post annos 40 revocatur ab Azoto , cum mansitaret in domo Aluinadab. Hanc imposuit in subjugali novo, et adduxit in lIierusalem. Electa simul ex omni genere liliorum Israel septuaginta millia virorum. Ile tribu autem Levi electi sunt du- tenta octoginta septem millia viri. Ex quibus hi primi esse principes cantionum constituti. Id est, Asaph, Elnam, Ethan, et Idithun, unicuique autem eorum dividuntur 72 viri acclamantes laudes can­ tionum Domino OOSlro. Kt unus quidem eorum fe. rcbat cymbalum, alius ciuyram, alius citharam, alius tuha cornea exsultans.

III. In medio autem stabat David rea tenens ipse psalterium. Arca autem Domini antecedebat choris, et ad sacrificia vitulos albos. Populus vero universus sequebatur Tetro arcam. Sunt ergo omnes psalmi David CL, juxta tenorem , et vocabulum Scriptura- runt , na et propositi sunt. Quornm quidem ix fecit ip"e David ; XXXII non sunt suprascripti ; LXXII in David regem ; XI in Asaph ; XII in Idithun ; a in filios Chroreph , unum in Zachariam , unum in Ag- gæum, duos in Mosen , duos in Salomonem regem. Finiunt utique omnes psalmi David filii Jesse regis Israel nnmero CL. Ita dispositio ipsa conLinet, id est, Diapsalma LXXV, Alleluia XXI, Canticum graduum xv. Cæteri vero prout textu Scripturae cOnlinentur, sic recitantur pro suis nominibus. Nam pritnus psalmus nulli assignatur, et juxta historiam quae omnium est. Deinde quis alius intelligitur plenissime esse, nisi primogenitus Dei ? Ergo merito suprascri- ptio non fuit necessaria , quia it Se primus psalmus Christi mentionem faciendo , est ad veram Christi exponendam per sonam. Sed psalmi omnes non se­ cundum suam historiam, sed secundum prophetiam pene intelliguntur. Nam psalmi omnes qui scribun­ tur , ipse David , ad Christi pertinent sacramenta , quia ipse David dictus est Christus. Nunc autem es- posuinaus originem omnium psalmorum. Et expo­ nimus, quomodo Hebraei librum psalmorum in quin­ que dividant libros. Primus tiber sic continetur a psalmo primo usque ad quallragcsimuln. Secundus liber sic continetur a ILl usque ad LIII. Tertius liber sic continetur a LXXII usque ad LXXXVIII. Quar- tus liber sic continetur a LXXXIX usque ad CV. Quintus liber sic continetur a CVI usque CL. Uret pro nobit Beatitudo tua, beatissime papa.

Nemo non sentit istam, et quæ, subsequitur episto- lam, ipsamque adeo De Nativitate S. Mariæ subnexam narrationem, unius ejusdemque esse fabularum archi- tecti. Adito , ne te diutus argumentis recitandis mo- rrmur, qui eas falsi arguunt, refelluntque Baronium ad annum 388 num. 101, Joannem Molanum lib. de Picturis cap. it ; e recentioribus Fabricium in Codice, Tum ille. canendum (uritrBI.Paalmograplrum; ista, callenles, rt, me interpretari trahatur asse1UUS : P,oecan. in ergo... a Eatiem etlilio. in .ide tua Romana die noctuque ranallir, quo finem cujusibet psalmi... Aposlolatu.a tui ordo fin;,.; , hoc estGloria ,Patri. b Interserunt laud;, idem Palatinus ms, et Sara. zanii cdiho , pariterque legunt paulo post, in vestro ore pari consortio declaretur. Ubi Deus, etc. c Tacet cadent edit. Psalmis, tum legit nocturni temporis, et cum Palatino ms. a sancta resurrectione usque, etc.; denique pro quinquagesima. quam vocem prorsus omittit laudata Sarazamieditio, alii libri, alio item sensu, quinquaginta legunt, id est, finiatur inter dierum spatia quanquaginta. Olim, quod et Cou- Stantio notahnn est, nescioquis cum papa Gregrorio , primo espostlulabat, quod Græcas mallet quam mo- manas consuetudines sequi, nominatim quia alleluia dici ad Missas extra Pentecostes te mpora fecisset. Cui ille data ad Joannem episcopum Syracusnum epi­ stola, respondit, Ut Alleluia hic (Mss. Regius, et Col- bertin. rron) dicerelur, de Jerosolymorum Ecc/esia ex 6eati H ieronymi Et ideo in traditione tempure beatæ memoriæ Dan,a,i traditur tractum. magis nac re illan, consuetudinem amputavimus. Disputant de istorum , quibus ego mendum subesse existimo , verborum sensu in utramque partem summi viri card. Bona de Divin .Psalmod. cap. 16;Tillelllon. tius tom. VIII. pag. 420. Coustantin.; I..co lamiato, alqup. ahi. NosU-a quod interest, uiIsidorum M r- ca rc In ex Gregorii verbis nactum occasionem contendunt, hujus supponendæn)hi!o minusepistolæ, dicunt quidem propius ad verum nihilo tamen minus cum jam inde a Damasi temporibus ; tamen traditionem , immo decretum Gregorius repetat,rationem hujus quoque rei aliquam haberi velim. Quæ Constantius en congerit, repetitque ex nota atque familiari Gre- gorio Benedictina regula , mihi quidem satis haud faciunt. Nonnihil etiam illa, quamnotaViltHIS, lectio quinquagesimæ , pro guingunginta, immo qui alius indeexurgit loci sensus, propositæ explicationi adversari videtur. d Plus hahet Sarazanii editio, ut vox ista, et post verbum Aleph, quod est alleluia, laus tibi soli, quod Græce, etc.,sed non ita mihi felici esse contigit , ut satis bene assequerer, quid , hæc sibi velint. Quae hinc subsequuntur, ex codice Palatino qui textum con- tinuat, ut dudum monuimus, descripta sunt. apocrypho tOnl. 1, tuemur cujusetiam recenaione ac notis , < ne actum agere videamur.

Dominis sanctis et beatissimis Chromatio et He- liodoro, episcopis, Hieronymus exiguus Christi servus in Domino salutem.

I. Qui terram auri consciam rodit, non illico arri- pit quidquid fossa profuderit lacerata, sed prius­ quam fulgens pondus vibrantis jactus ferri suspen­ dat, interim vertendis suspendendisque cespitibus immoratur, et specialiter qui nondum lucris auge- tar. Arduum opus injungitur, cum hoc fuerit mihi a vestra beatitudine imperatum, quod nec ipse sanc­ tus Mathaeus apostolus et evangelista voluit in aperto conscribi. Si enim hoc secretum uon esser, Evangelio utique ipsius quod edidit, addidisset : sed fecit hunc libellum Hebraicis litteris obsignatum : quem usque adeo edidit, ut et manu ipsius liber scriptus Hebraicis litteris a viris religiosissimis ha­ beatur : qui etiam a suis prioribus per successus temporum susceperunt. Hunc autem ipsum librum, numqnam alicui transferendum tradiderunt : textum ejus aliter atque aliter narraverunt.

II. Sed factum est ut a Manichaei discipulo, no­ mine Seleuco, qui etiam Apostolorum gesta falso sermone conscripsit, hie liber editus, non ædifica- Lioni, sed destructioni materiam exhibuerit : et quod talis probaretur in synodo, cui merito aures Eccle­ siæ non paterent. Cesset nunc oblatrantium mor- sus : non istum libellum canonicis nos superaddidi- mus Scripturis, sed ad detegendum hæreseos falla- ciam, apostoli atque evangelistae scripta transreri- mus : in quo opere non tam piis jubentibus cpiseo- pis obtemperamus, quam impiis hæreticis obviamus. Amor igitur est Christi, cui satisfaciemus, credentes quod nos suis orationibus adjuvent : qui ad Salva­ toris nostri infantiam sanctam per nostram potue­ rint obedientiam pervenire.

Petitis a me, ut vobis rescribam, quid mihi de qcodam libello videatur, qui de Navitate sanctae , Mariae a nonnullis habetur., Et ideo scire vos volo multa in eo falsa inveniri. Quidam namque Seleu- cus, qui passiones apostolorum conscripsit hunc libellum , composuit. Sed sicut de virtutibus eorum et miraculis per eos factis vera dixit: de doctrina vero eorum plura mentitus est : ita et hic multa non vera de corde suo confixit. b Proinde ut in He­ bræo habetur, verbum ex verbo transferre curabo. Si quidem sanctum evangelistam Matthaeum eumdem libellum c liquet composuisse, et in capite Evangilii suiHebraicis litteris obsignatum d opposuisse : quod an verum sir, auctori praefationis et fidei scri­ ptoris committo. Ipse enim ut haec dubia esse pronun- tio : et ita liquido falsa non affirmo. Illud autem li- bere dico, quod fidelium neminem negaturum puto, sive hæcvera sint, sive ab aliquo conficta, e sacro- sancta sancte Mariæ magna miracula præcessisse, maxima consecuta fuisse : et idcirco salva fide ab his qui Deum ista facere posse credunt, sine peri­ culo animæ suae credi et legi posse. Denique in quantum recordari possum, sensum non verba scri­ ptoris sequens , et nunc eadem semita non eisdem vestigiis incedens, nec quibusdam diverticulis ad eamdem viam recurrens : sic narrationis stylum f tentabo : et non alia dicam quam quae aut scripta sunt ibi, aut consequenter scribi potuerunt.

II. Igitur beata et gloriosa semper stirpe virgo Maria de regia et familia David oriunda : in civitate Nazareth nata, Jerosolymis in Templo Domini nu­ trita fuit. Pater ejus Joachim : Mater vero Anna di- cebatur. Domus paterna est ex Galilaea et civitate Nazareth. Maternum autem genus ex Bethlehem erat. Vita corum simplex et recta apud Dominum, apud homines irreprehensibilis erat et pia. Nam omnem substantiam suam trifariam diviserunt. Unam par- tem Templo et Templi s servitoribus impendebant ; aliam peregrinis et pauperibus erogabant; tertiam suae familiæ usibus et sibi reservabant. Jta isti Deo chari, hominibus pii : per annos circiter viginti, castum domi conjugium sine liberorum procreatione exercebant. h Voverunt tamen si forte Deus donaret eis sobolem, eam se Domini servitio cujus rei mancipaturos : gratia, et Templum Domini singulis per annum festis frequentare solebant.

III. Factum est autem i ut Encæniorum festivi appropinquaret: unde cum nonnullis contribulibus suis Jerosolymam et Joachim ascendit. Ea vero tem­ pestate i Isachar ibi pontifex erat. Cumque inter cæ- a Alias Evangelium de' Natiuitate Mariæ inscri­ bitur. b Seleuci librum videtur affirmare se ex He- braico translaturum, sed rectius duo hæc distinguit, et Seleuci librum rejici tamquam impiis addita- mentis refertum, et alterum Hebraicum tamquam nihil exitiosi habentem probari, licet non ut canoni- cum et Matthæi genuinum. c Si præfationi nempe, ut mox additur, fidem ha- bere velis. d Lege apposuisse. e Leg. Sacrosanctam S. Mariæ Nativitatem ma- gna, etc. f Fort. temperabo. g Vocabulum servitorum barbariem resipit ,ut alia hujus scripti sexcenta. h Hoc votum ostendit, quod castum conjugium in præcedentibus verbis non sit intelligium de om- nimoda ἀποστερήσει. Forte non erraverint, qui hanc narrationem dixerint compositam similitudinem eorum, quæ de Anna Elcanae uxore legunturad Sam. It 1 i Encænia Hierosolymitana celebrantur circa sol- stitium brumale. Mentio hujus festi I Machab. I et Joan. x, 22. j Isacharis ponlifici5 loco in pseudo Jacobi Pro- PATROL. XXX. " 10 teros concives suos etiam Joachim cum obhHione, sua videret, despexit enm, et matera ejus sprevit: interrogans cur inter fecundos infecundus ipse stare præsumeret ; dicens : munera nequaquam Deo digna posse videri : quem ipse prote indignum jodicasset, Scriptura dicente : * Maledictum omnem esse, qui DOn genuisset masculum in Israel. Dicebat ergo prius eum ab hae maledictione, sobolis generatione sol- vendum, et sic demum in conspecto Domini cum oblationibus esse venturum. Cojus opprobrii objectu, pudore magno suffusus Joacuim, ad pastores. qui cum pecudibus erant, in pascuis suis secessit. Neque enim domum repetere voluit: ne forte a coulribu- libus suis, qui simui aderanl, et hoc a sacerdote aa- dierunt, eodcm opprobrii elogio notaretur.

IV. Verum cum ibi aliquandiu esset, quadam die cum esset sulos, b angelus Domini ei cum immensa lumine astitit. Qui eum ad ejus visionem turbare- tur, angelus qui ei apparuerat, timorem ejus com- pescuit, dicens : Noli timere, Joachim, neque in vi­ sione mea turberis. Ego enim sum angelus Domini, missus ab ipso ad te, c ut annuntiem tibi preces tuas esse exauditas, et eleemosynas tuas ascendisse in conspectum ejus. Videns quippe vidit pudorem tuum, et audivit sterilitatis opprobrium non recte tibi objectum. Peccati namque, non naturae ultor est Deus: et ideo cam alicujus uterum claudit, ad hoc facit, ut mirabilius denno aperiat : et non libi­ dinis esse quod nascitulP, scd divini muneris cogno- icatur. Prima enim gentis vestrae d Sara muter, nonne usque ad octogesimum annum infecunda fuit? et tamen in ultima senectutis ætate genuit Isaac, cui repromissa erat benedictio omnium gentium. Ra- chet quoque tantum Domino grata, tantumque a sancto Jacob adamata, diu sterilis fuit: et t:men Joseph genuit, noa solumduminum Ægypti, sed plurimarum gentium fame periturarum liberatorem. Quisin ducibus vel fotior Samsone, vet sanctior Samuele? Et tamen hi ambo steriles matres ba- buere. Si ergo ratio verbis meis tibi non persuadet, e crede dilatos diu conceptus et steriles partus mi- rabiliorc5 esse solere. Proinde Anna uxor tua pa­ ries tibi filiam, et vocaLis nomen ejus Mariam : hæc erit, i ut vovistis, ab infantia sua Domino con­ secrata, et Spiritu sancto replebitur adhuc ex utero matris (Luc. I). Omne immundum neque manduca- bit neque bibet :neque: inter populares forinsecus turbas, sed in Templo Domini conversatio ejus erit : ne quid de ea siuistrum vel suspicari saltem possit vel dici. Itaque ætate procedente, sicut ipsa mirabi­ liter ex sterili nascetur: ila incomparabiliter virgo generabit Altissimi Filinm, qui Jesus vocatur : se­ cundum nominis etymologiam, Salvator omnium gentium erit. Et hoc tibi eorum quæ annuntio si­ gnum erit (∑ημει̃ον, ut Lact. II, 12). Cum perve­ neris ad Auream in Jerosolymis portam (Porta atrii orientalis), habertis ibi obviam Annam uxorem tuam, quae de tuæ regressionis tardatione modo sollicita, tunc in aspectu tua gaudebit. His dictus angelus dis­ cessit ab eo:

V. Deinde apparuit Annæ uxor' ejus dicens : Ne timeas, Alanal, neque phantasma putes esse quod vi­ des. Ego enim sum angelus ille, qni preces et etee- mosynas vestras obtuli in conspectu Dei : et nunc missus sum ad vos, ut annuntiem vobiS nascituram filium; quoB Maria vocata, super omnės mulieres erit benedicta. Hæc a nativitate sua statim 8 Domini gra­ tia plenatribus ablactationis suæ annis b in domo paterna permanebit. Postea servitio Domini manci- pala, a Templo i usque ad intelligibiles annos non discedet. Ibi denique jejuniis et orationibus nocte ac die Beo serviens, ab omni immundo se abstinebit. Virum numquam cognoscet: sed sola sine exemplo, line macula, sine corruptione, sine virili commixtio­ ne, virgo filium, ancilla Dominum, et gratia, et no­ mine, et opere, Salvatorem mundi generabit. Itaque to-Evangelio est Ruben : sed apud Josephum, et filio fide dignos scriptores de utroque γρύ quidem a Græca verba apud Damascenum qui νομιϰόν πρó-σταγμα vocat IV, 25, de Orthod fide : έπιϰατάρατος ôς ούϰ έγειρει σπέρμα έν τϖ̣̣ Ισραήλ. Hier. advers. Jo- vin. Mat édicta sterilis .quæ non habet semen in Israel. Pro semine masculum ponitur hoc Pseudo-Evange- lio, id enim semen ϰατ έξοχήν. Aut forte conjungenda sunt. Maledictum omnem masculum, qui non genuis set. Nam alioqui nec Maria in lucem edita, masculum generaverant ejus parentes. Sed in Scripturis qui- dem frustra hæc quæras, etsi inter Benedictiones legitur Exod. XXIII, 26, et Deut. VII, 14, ούϰ έσται ἄγονος, ούδέ στείρα έπί τη̄ς γη̃ς σου. Et, Esaiæ XXXI ultim. in edit. Græca, nam ab Hebræis hæc derideri ait Hieronymus ad Pammach. de Optimo gen. in- terp. μαϰάριος ôς ἔχει ἐν Σιώυ σπέρμα, ϰαὶ οὶϰείους ἐν 'Ιερουσαλήμ.b Aparitiones angelorum fere solet comitari lux, quæ δόξα ĸυριου Lvocatur, Luc. II, 9, sic infra cap,IX. Cæterum Epiphanius hæresi 79, num. 5, refert. in deserto angelum Joachimo apparuisse, et Mariæ na- tivitatem annuntiasse c Sic Actor. x, 4 : αί προσευχαι σου ϰαὶ αί ἐλεημο- σύναι σον άνέησαν είς μνημóσυνον του Өεου d Gen. XI, 30; XVI, 1 et XVIII, 11. Nusquam tamen fit mentio anni ætatis octogesimi, uti nec Genes. XI, ubi narrant genitum ex Sara Isaacum, Abrahamo jam centum annorum ætatem consecuto. Utcumque tamen id colligas. ex tempore Saræ defunctæ an. ætatis 127 Gen. XlIII, 1. e Id est, tot exemplis a me allatis. Male antea edi-i. tum : Persuadet credere. f Sic lego, cum vitiose in aliis editis, ut novistis. Vid. supra cap. 1. Meminit illius voti a matre Mariæ nuncupati Gregorius quoque Nyssenus homil. in Natal. Domini. g κεχυριτωμένη, quod Lucæ I, 28, Syrus quoque in­ terpres reddidit

, Græca voce utitur ante Lucam Syrachides, IX, 8, et XVIII, 17. Cæterum quod Ambrosio et aliis quibusdam veteribus gratia plena exponitur, Christo plena, parum congruenter fit ad angeli mentem.b Sic et Proto-Evangel. Jacobi C. VIII Trimilam in Templo repræsentatam ait etiam Evodius apud Ni- cephorum lib. II, C. 3.i Id est. usque ad annos intelligentes,sive quibus homo incipit intelligere malum reprobandum, et bo- num eligendum, Es. VII, 15, Joan. III, |11. Adjectivis in bilis sensu activo uit solent scriptores non infimæ tantum ætatis, sed optimæ quoque. eurge, ascende Jerusalem : et cnm perveneris ad j portam, quæ Aurea, pro eo quod a deaurata est, vo­ catur : ibi pro signo, virum tuum, pro cujus incotu- mitatis statu sollicita es, obvium habebis. Cum haec igitur ita venerint, scito quod quae annuntio, sine dubio complenda erunt.

VI. Igitur juxta angeli præceptum, uterque de loco in quo erant, promoventes, b asCenderunt Jerusalem: et cum ad locum pervenissent, angelico vaticinio de- lilnalnm, ibi sibi invicem obiaverunt. Tunc de mutua sua visione læti, et promissæ prolis certitudine securi debitas Domino, humilium exaltatori ( Luc. i, 52), gratias egeruAt. Itaque adorato Domino, c domum regressi, divinum promissum certi et hilares espe- ctabant. Concepit ergo Anna, et peperit filiam : et juxta mandatum angelicum, parentes vocabant no­ men ejus Mariam.

VII. Cumque trium d annorum circulus volveretur, et ablactationis tempus completum esset, ad Tem­ plum Domini virginem cum oblationibus adduxerunt. Erant autem circa Temptum, juxta e quindecim gra- dnum psalmos, quindecim ascensionis pradus. Nam quia Templum erat in monte (In monte Morya ) con­ stitutum, altare holocausti, quod forinsecus crat, i adiri nisi gradibus valebat. In horum itaque uno, beatam virginem Mariam parvulam parentes consli- tuerUnl. Cumque ipsi vestimenta quæ in itinere habuerant, exuerent, et cultioribus ex more vestibus se et mundioribus induerent, virgo Donnini cunctos sigillatim gradus, sine ducentis ct levantis manu ita ascendit, ut perfectæ ætati in hac duntaxat causa nihil deesse putares. Jam quippe Dominus in virgi­ nis suae infantia magnum quid operabatur: et quama fotura esset,8 hujus miraculi indicio præmonstrabat. Igitur sacrificio secundum consuetudinem legis ce!e- brato, ct h voto suo perfecto, Virginem i intra septa Templi, cnm aliis virginibus ibidem educandam di­ miserunt : ipsi vero domum regressi sunt.

VIII. Virgo autem Domini, cum aetatis processu et virtutibus proficiebat : Pt juxta Psalmistam, pater et mater dereliquerant eam : Dominus autem assumpsit eam ( Psalm, xxvi, 10). i Quotidie namque ab an­ gelis frequentabatur : quotidie divina visione frue- batur : quæ eam a malis omnibus custodiebat, et bonis omnibus rcdundarc faciebat. Itaque t ad quar­ tum decimum annum usque pervenit, ut non solum nihil de ea mali reprehensione dignum confingere possent : sedet boni omnes qui eam noverant, vitam et conversationem ejus admiratione dignam judica- rent. 1 Tunc pontifex publice denuntialJat, ut vir­ gines quae in Tempto conslituebanlur, et boc matis tempus implessent, domum reverterentur, et nuptiis secundum morem gentis, ct ætatis maturitatem, ope­ ram darent. Cui mandato cum cæteræ pronæ paruis- sent :sola virgo Domini Maria hoc se facere non posse respondit, dicens : Se quidem et parentes suos Do­ mini servitio mancipassc, et insuper se ipsam Domi­ no virginitatem vovisse: quam numquam viru aliquo, commixtionis m more cognilo, violare vellet. Ponti- rex vero in angustia constitutus animi, cum neque contra Scripturam, quæ dicit : Vovete et reddite (Psal, LXXV, 12), votum infringendum putaret : n neque nro- rem genti insuetum introducere auderet, præcepit, ut ad festivitatem quae imminebat, omnes ex Jere- solymis et vicinis locis primores adessent : quorun consilio scire posset, quid de tam dubia re faciendum esset. Quod cum fieret, omnibus in commune pla­ cuit Dominum supcr hac rc esse consulendum. Et cunctis (Iuidem orationi incumbentibus, pontifex ad consulendum Deum, ex more accessit. Nec mora cunctis audientibus, de oraculo, et de propitiatorii loco, vox facta est secundum Isaiæ vaticinium, re- a Josephus de Bello Judaic. V 14, portam Orienta- lem testatur abundantius auro et argento ornatam fuisse quan reliquas, etsi et ipsæ inauratæ essent. b In Templum. Sic Luc. XVIII, 31. c In oppidum Nazareth. Dicitur deinde Anna post genitam Mariam, amisso ,Joachimo marito, duobus praeterea viris nupsisse, Cleophæ, et Salomæ : qua de re hosce tres versus affert Jo. Gerson de Nativ. Virg. Mariæ, tom. III, pag. 59. Anna tribus nupsit, Joachim, Cleophæ, Salomæque. Ex quibus ipsa viris peperit tres Anua Marias, Quas duxere Joseph, Alphæus, Zebedeusque, Prima Jesum; Jacobum, Joseph cum Simone Judam Altera dat; Jacobum dat tertia. atque Joanuem. Sed parum et fidei hanc traditionem mereri, ostendit veterum silentium, et quod Salome mulieris nomen est non viri, Marc. Xv, 16. d De quibus illis quindecim Ezech. XL, 6 et 34. seq. meminit et Josephus. Quod vero gradus hosce juxta totidem psalmos

, sive ascensionem cir- ca Templum fuisse hic affirmatur, legitur in Talmu- de, et confirmatur a Kimchio et aliis Judæis. De his non infrequenter veteres Patres et Christiani. A Græ- cis psalmi isti dicuntur τὰ προσϰύρια, quia primus ex illis inquit, πρό кύριον έν τῷ θλιεσθαί με, etc. f Etsi altare ipsum gradibus ascendere prohibuit Iex, Exod. XX, 26. Quod ut cum more Judæorum et Ezech., XLIII, 17, concilietur, inquirunt viri eruditi. Verisimillimum autem est, quod Ezechiel per

altaris intelligat plures acclines tramites, per quos poterant sacerdotes sine gradibus pervenire in altaris pavimentum et ambitus. g Quod puella tres annos nata semicubitales (talem enim eorum altitudinem et latitudinem fuisse, ait Ja- cobus Juda Leo de Templo pag. 21) gradus cunscen- dere posset. b Morem voti virginitatis faciendi a Jephte filia quidam repetunt. Votum autem Mariæ multi inter Christianos theologos astruunt, quos inter Petavius lib. XIV de Incarnat. c. 4. 1 Epiphanius in Ancorato n. 60 ait primogenitos tam mares, quam feminas in Templo consecrari, ibique ad annos pubertatis educari solitos. j Proto-Evangelium Jacobi praeter frequens ange- lorum commercium, etiam ab angelo nutritam narrat. k Ita et Evodius apud Nicephorum I. II, c. 3. Sed in Proto-Evanget. Jacobi duodecennis tantum fuisse dicitur, cum Josepho desponsaretur. 1 Pontifex iste Zacharias ,vocatur in Proto-Evan- gelio Jacobi. m Sic enim accipiunt verba Mariæ, Luc I, 34 "Ανδρα οὺ γινώσϰω : id est, non cognitura virum. n Ut nempe per tolam vitam Virgo adultior in Tem- plo degeret. Quod Greg. Nyssenus lib. III. Orat. de die. Natal. Domini, dicit mulierem inter sacerdote, in Templo versari, atque in sanctis ædibus conspici, quirendum esse cui virgo ilIa commendari et despon­ sari deberet. Liquet enim Isaiam dicere: Egredictur virga de radice Jesse, ct Ilos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum Spiritus Domini : spiritus sapientiæ et intellectus : spiritus consilii et fortitu­ dinis : spiritus scicntiæ et pictatis : et replebit eum spiritus timoris Domini (Isa.XI, i seqq.). Secundum hanc ergo prophetiam, cunctos de domo et familia David, nuptui habiles, a non conjugatos, virgas suas allaturos ad altare prædixit: ct cujuscumque post al- lationem h virgula florem germinasset, et in cjus caeu- mine Spiritus Domini in specie columbæ consedisset, ipsum esse cui virgo commendari et desponsari deberet.

IX. Erat autem inter cæteros Joseph, homo de domo et c familia David grandævus : cunctis vero virgas suas juxta ordinem deferentibus; solus ipse suam subtraxit. Unde cum nihil divinae voci conso- num apparuisset, pontifex iterato Deum consulendum putavit. Qui respondit, solum illum ex his qui de- signati erant, virgam suam non attulisse, qui virgi­ nem desponsare deberet. Proditus cst itaque Joseph. Cum enim virgam suam attulisset, et in cacumine ejus, columba de coelo veniens consedisset, liquido omnibus d patuit ei virginem desponsandam fore. Igitur nuptiarum c jure de more celebrato, ipse qui- clem in Bethlehem recedit civitatem, domum suam dispositurus, ct nuptiis necessaria procuratnrus. Vir­ go autem Domini Maria, cum aliis septem virginibus coævis et e coHactancis, quas a sacerdote acceperat, ad domum parentum suorum in Galilæam reversa est.

x. Ins vero dicbus, primo scilicet adventus sui in Galilæam tempore, missus est ad eam angelus Gabriel a Deo : qui ci conceptum Dominicum nar- raret et conceptionis, vel modum, vel ordinem CIponeret. Denique ingressus ad eam cubiculum quidem ubi manebat, ingenti lumine perfudit : ipsa vero gratantissime salutans, dixit: Ave, Maria, virgo Domini gratissima : virgo gratia plena , Dominus te­ cum, benedicta tu præ omnibus mulieribus : bc- ncdicta prae omnibus hactenus natis hominibus. Virgo autem quæ jam angelicos bene novcrat vultus, et lumen caeleste insuctum non habebat: neque an­ gelica visione territa, neque luminis magnitudine stupefacta, sed in solo ejus sermone turbata est: et cogitare caepit qualis ista salutatio, tam insolita esse posset, quidve portenderet, vel quem finem esset habitura. Huic cogitationi, angelus divinitus inspi- ratus occurrens : Ne timeas, inquit, Maria, quasi aliquid contrarium tuae castitati hac salutatione prætexam. Invenisti enim gratiam apud Dominum : quia castitatem elegisti. Ideoque virgo sine peccato concipies, et paries filium. Hic erit magnus, qui s dominabitur a mari usque ad mare : et a flumine usque ad terminos orbis terræ. Et filius Altissimi vocabitur : quia qui in terris nascitur humilis, in caelo regnat sublimis. Et dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus, et regnabit in domo Jacob in æternum, et regni ejus non erit finis. Ipse quippe rex regum et Dominus dominantium est: et thronus ejus in sæculum sæculi. His angeli verbis, virgo non incredula, sed modum scire volens, respondit : Quo­ modo istud fieri potest? Nam cum ipsa virum juxta votum meum numquam cognosco : quomodo sine virilis seminis incremento parere possum? Ad hoc angelus : Ne existimes, inquit, Maria, quod humano more concipias. Nam sine virili commixtione, virgo concipies, L virgo paris, virgo nutries. Spiritus enim sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obum­ brabit tibi, contra omnes ardores libidinis. Ideoque quod nascetur ex te, solum erit sanctum : quia so­ lum sine peccato conceptum, et natum, vocabitur Filius Dei. Tunc Maria, manibus expansis, et oculis ad coelum levatis, dixit : Ecce ancilla Domini (neque enim dominæ nominedigna sumj, fiat mihi secundum verbum tuum. i Longum forte et (Iuibusdam tædio- sum erit, si cuncta huic opusculo inserere volueri- mus, quæ nativitatem dominicam vel praecessisse vel subsecuta fuisse Icgimus. Unde his omissis, quæ in Evangelio plenius scripta sunt, ad ea quae minus habentur, narranda accedamus.

XI. Joseph igitur a Judaea in Galilaeam veniens, desponsatam silui virginem, uxorem ducere intende- bat: jam namque tres fluxerant menses, et i quar­ tus instabat, ex eo tempore quo sibi desponsata fua- rat, Interea paulatim utero puerperae intumescente, k puerperam se manifestare coepit : neque hoc la- nec lex, nec gravitas permittebat, οὔτε νόμιμον ἦν, ϰαὶ ἄμα τᾥ πράγματι τό σεμνόν οὺ προση̄ν. a Proto-Evang. Jacobi vocat τοὺς χηρεύοντας τοῡ λαοῡ Epiph. in Ancorat. n. 60 : χήρους ϰαὶ ὰγάμους ϰὰθ' έϰάστην ϕύλην. b Expressum ex eo quod narratur Num. 17 cui deinde superadditum de Spiritu sancto. Columbæ specie virgæ insidente, occasione Matth. III, 16. c Epiph. hæres. LI, 10, vocat eum πρεσύτην ὁγδοή- ϰοντα ἐτω̃ν πλείω ἐλάσσω. Verus Hier. lib. II in Matt. velut ex deliramentis Apocryphorum repetitum rejicit, id est, quod Joseph viduus fuerit, et filiosfiliasque antea susceperit. d Epiph. hæres. LXXVIII num. 7 ϰλήρων εὶς τοῡτο ὰναγϰαςόντων, sortibus nempe ad hoc cogentibus, quod repetit in Ancorato n. 60. c Hoc est spt)nsa!ih'js qua: sponsi fJehant, cum solemni ri- tu in conventu spons:l't)ue I)hilo nomina tabulis in- scriberentur, ut auctor est de )egibus special. A sponsaliorum tempore vero ad deductionem usque mora Iia aliqua concedi solta. f scripsi pro eo Quod editum fuerat collecta- neis, intelligit enim virgines, quæ eodem tempore cum illa fuerint post ablactationem in Templum ad- ductæ. g Ex Psal. LXXII, 8. Quem hymnum de Messia Judæi ipsi interpretantur. h Anastasius Sinaita Serm. Annuntiat. Mariæ. ἀσυνδυάστως ἐϰυοϕόρησεν, ἀνυμϕεύτως ἀπέτεϰεν. Hinc solemne illud, Virgo ante partum, Virgo in partu, Virgo post partum. i Incipiunt verba Pseudo-Hieronymi usque ad j Evodius apud Nicephorum I. II, c. 3. k In homil. Athanasii εἰς ἀπογραϕήν τη̄ς ἁγίας Μαρίας. Josephus inducitur graviter super hoc cum sponsa sua expostulans, tom. II, p, 650. Sic Proto- Evang. Jacobi. tere potuit Joseph. Nam sponsi more liberius ad virginem introiens, et familiarius cum ea loquens, gravidam esse deprehendit. Æstuare itaque animo et fluctuare cœpit : quia ignorabat quid sibi potissi- mum esset faciendum. Neque enim eam traducere voluit, quia justus cogi-erat (Mauh. I, ł9). Neque forni- caHonis suspicione infamare, quia pius. Itaque tahat dam dissolvere conjugium, et occulte dimil- tere eam. Haec autem eo cogitante, ecce angelus Do­ mini ei apparuit in somnis, dicens : Joseph, fili Da- vid, noli timere: hoc est, ne velis fornicationis suspicionem in virgine habere, vel aliquid sinistrum cogitare, neque timeas eam in uxorem ducere. Quod enim in ea natum est, et nunc anumum tuum angit: non hominis, sed Spiritus sancti est opus. Pariet enim omnium virgo salvumsola Dei Filium, et vocabis nomen ejus Jesum, id est, Salvatorem : ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Igitur Jo- seph secundum angeli præceptum virginem uxorem duxit : nec tamen cognovit eam, sed caste procurans custodivit. Jamque nonus a conceptione instabat mensis, cum Joseph, uxore, cum aliis quæ necessaria erant assumota, Bethlehem civitatem unde upse erat, tetendit. Factum est autem cum essent ibi, impleti sunt dies ut pareret : et peperit filium suum primo- genitum, sicut sancti evangelistæ docuerunt, Domi- num nostrum Jesum Christum (Luc. XI, 6) : qui cum Patre, et Filio, et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per omnia sæcula sæculorum.

Sequiorum multo clamat. temporum auctorem totus oratio- nis contextus clamat. Erasmus, ne tantulus quidem, ait, in hac Epistola Hieronumi gustus, immo barbarum quiddam ac neotericum sapit.

I. Quia me, dulcissimæ filiæ mere, in spe miseri­ cordiae Dei petistis, ut vobis diversos psalmos per ordinem sequestrarem, qui ubi psalli debeant : vos quoquo ego petii pro me deprecare Dominum Deum nostrum, ut dono suo mihi concedere dignaretur, quopossim sanctam petitionem vestram arripere, vel ipso donante complere : in cujus misericordia sperans (prout Dominus concedere dignatus est in- tenectum humilitati meæ) necesse habui tam sanctæ petitioni vestræ, pro affectu Domini nostri obedire. Pro quo Do-opere si nobis gratia fuerit integre assi- gnata, de omnibus quaecumque dicta sunt, ipsi mino nostro omnipotenti pro humilitate mea orantes, gratias referte : qui etiam asinæ loqui praecepit quae ipse Dominus voluit.

II. Licet enim universi psalmi, qui requisitus fue- tit, legis divinae propemodum omnia habeant : ta­ men donante Deo, et Domino Jesu Christo, et Spi­ ritu sancto in confessione Trinitatis, qui psalmi proprie ad singulos dies feriatos Domini Salvatoris nostri Filii Dei pertineant, sequestratim exposui­ mus. Qui ad Natalem, qui ad sanctam Epiphaniam, id est, ad baptismum Dominicum, sive apparitionis stellæ diem: et qui in quinta feria ante passionem Domini : et qui in ipsa passione Dominica, qui in pascha Resurrectionis ipsius Domini nostri Redemp­ toris : et qui in Ascensione ejus in caelos : qui etiam in Adventu ejus: et qui de judicio futuro: et qui de civitateæterna, in qua Christus Dominus noster, sanctos suos a principio mundi usque ad finem Uu- jus sæculi, sibi congregat secum conregnaturos in aeterno regno cœlesti, sanctus Dominus, trinus et unus, Deus æternus : qui etiam ad Dominum Deum deprecandum in litania : vel qui a poenitentibus psalli debeant : qui etiam in natali sanctorum dici debent. Cæteros vero psalmos invenies qui quotidie legendi sunt.

III. Omnes tamen psalmi quotidie in toto anno per ordinem psalli possunt, secundum consuetudinem Ecclesiarum et monasteriorum. Sane qui legis, con­ sidera, quia unus psalmus ad multos dies sanctos pertinet : et psalmi Deo multipliciter iterantur per singulos dies. Nam est psalmus qui ubique psalli po­ test. Alii iterum sunt, qui ad unius diei figuram pertinent: appensantes vero qualis personae fieret, utrum religiosæ, an laicae. De psalmis qui quinta feria ante passionem, aut qui in ipsa passione Do. mini dicuntur: atque in natales sanctorum exinde eligendi sunt psalmi : ita etiam de canticis propheta­ rum fecimus, ut non in diebus supradictis confuse psallantur: sed qui in quo die dici debeant, qui legis invenies.

Ad majores operas pertinet psalmus LXXVII. Cate­ chumenis et electis, XXIV. Per jejunium, xit, XXXIV et LXXII. De baptismo per Pascha, LXIV. De lamenta- tione, CXXXI. Ad conventionem fratrum, CXXXII. Ad benedictionem, CXXXIII. Ut laudes ante Deum fundan­ tur, IX. Ut poeniteat homo, L. De fixa fide, x. De mo­ nendo, CVIII. Ut oculum pudicitiæ agas, i. De vigi­ liis in grabbato, VI. De justitia, xiv. De honesta ora- , tione, LXXXV. De communione cum omnibus homini­ bus, vel pauperibus, xL. De Natali Domini, CIX. De Trinitate, ut non timeatur homo, IX. De insidiis hæ- resum, III. De monendo proximum, IV. De spe ill Deum, XXII. De credulitate, x. De oratione in homine, D xxx. Benedictio super principes, xx. De amore legis, XXVI. De tribulatione inimicorum, xxv. Ut creatura creatorem laudet, CII. De martyrio, XLIV et L. De persecutoribus, LXXXII. Dum intras ad alienigenam , LXXXI. Oratio super agrum, LXXXIII. Oratio nocturni temporis, gc. Oratio ad altare, XXXIII.

(Inter S. Augustini epistolas ultima habetur in edit. Benedict. cum hoc argumento : Augustino Anonymus (non enim Hieronymus, ut ex stylo liquet, tametsi in ipsius epistolis edita sit num. 50), significans se mœrore gravi affectum, quod ipsum cum Severo simul non repererit in urbe Leges, et quanto ipsum amore prosequarur exponens.)

Amicis et fratribus in Christo dilectissimis, Lazaro Durbouensi priori, et cæteris in eadem eremo Deo famulantibus , Cartusiæ prior vocatus Guigo, æternam a Domino salutem.

Inter cætera catholicorum virorum, quae ad eru- ditionem fidelium elaboraverunt opera, quæ nostra quoque parvitas congregare studuit, vel emendare, etiam epistolas B. HIERONYMI, quotquot potuimus, undecumque quæsitas, et pro concessa a Deu Cacul- tate , mendaciis ex purgatas, in unum grande voiu- men redegimus. Abscidimus auten. ab iis quasdam, quas vel ex aliorum doctorum scriptis, vel ex styli, sententiarumque distantia, titulo tanti viri comperi- mus indignas : ex quibus ilia est, cujus est titulus ad DEMETRIADEM, hoc habens initium : Si summo ill- genio , parique fretus scientia. Hanc quippe B. Au- gustinns in opere contra Pelagium de Gratia Christi et de Peccato originali, ejusdem Pelagii esse dicit, quædam ipsius c frusta tractatu suo interserens, atque redarguens. Huic adduntur et istae, ad TITIA- NUM de morte filiæ, cujus initium tale est : Charitatis tuæ scripta percepi. Ad OcEANUM consolotaria, tale habens initium : Diversorum opprobria, tribulationes multiplices. Ad VIDUaM, quae sic incipit : Magnam humilitati nostræ fiduciam scribendi. Ad VIRGINEM, sive ad FILIAM MAURICI , dupliciter quippe intitulata reperitur, exordium istud aecipiens : Quantam in cœlestibus beatitudinem. Item de lapsu virginis, sive de pænitentia ad SUSANNAM ( uterque enim titulus in diversis codicibus invenitur) quæ tam diversis lin- latur auctoribus, ut corum nullius sit decoranda vo- cabu!o; cujus hoc est in quibusdam libris initium : Puto leae esae crimen. In aliis istud : Quid agia, anima 1 quid cogitationibus æstuas? Ad DESIDERIUM de XII lec­ toribus, a nescio quo in irrisionem doctorum com- posita. Ad CELANTIAM, sic incipiens, Veteris scriptu­ ræ celebrata sententia eat. Hæc stylo quidem nobi- Hore est scripta; sed nec sic B. Hieronymo digna. Postrema est, Dt origine animæ dispulatio, quasi ill- ter B. Hieronymum et Augustinum : uhi licet multa ex eorum scriptis ponantur, falsa tamen est : tum quia praefati doctores numquam inter se praesentia- liter sunt locuti : tum quia eadem quæstio nec apud eos, nec apud cæteros fidei cathołicæ sectatores ad. hac usque potuit liquido definiri. Hujus disputationis tale reperitur principium : Gum apud vos cœlestis eloquentia purissimi fontis. Ne autem prædicti docto­ ris epistolæ sine rationabili causa apud imperitos suo videantur numero minutae, bas nostræ parvita- tis litteras in principio collOtate. Valete. Orate pro nobis. a Edita primum est a Mabillonio Analectorum tom. I, et in appendice operum S. Bernadi. Nos hoc transtulimus criticæ præfationis loco in suppo- sita Hieron. scripta. b Auctor sæculo duodecimo fere medio floruit : ut magis ingenium hoiminis atque acre judicium barbaris illis temporibus admireris.d Perperan apud Mabillonium frustra, fortasse operarum mendo.