<sponsor>University of Leipzig</sponsor> <funder>European Social Fund Saxony</funder> <principal>Gregory Crane</principal> <meeting/> <respStmt> <persName xml:id="DDD">Digital Divide Data</persName> <resp>Corrected and encoded the text</resp> </respStmt> <respStmt> <persName>Greta Franzini</persName> <resp>Project Manager (University of Leipzig)</resp> </respStmt> <respStmt> <persName>Frederik Baumgardt</persName> <resp>Technical Manager (University of Leipzig)</resp> </respStmt> <respStmt> <persName>Simona Stoyanova</persName> <resp>Project Assistant (University of Leipzig)</resp> </respStmt> <respStmt> <persName>Bruce Robertson</persName> <resp>Technical Advisor</resp> </respStmt> </titleStmt> <publicationStmt> <authority>University of Leipzig</authority> <idno type="filename">TO BE ADDED BY LEIPZIG</idno> <availability> <p>Available under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License</p> </availability> <date>2015</date> <publisher>University of Leipzig</publisher> <pubPlace>Germany</pubPlace> </publicationStmt> <sourceDesc> <listBibl xml:lang="la"> <biblStruct> <monogr> <title/> <imprint> <publisher/> <pubPlace/> <date/> </imprint> </monogr> </biblStruct> </listBibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <p>Text encoded in accordance with the latest EpiDoc standards (January 2014)</p> <refsDecl n="CTS"> <cRefPattern n="section" matchPattern="(.+).(.+)" replacementPattern="#xpath(/tei:TEI/tei:text/tei:body/tei:div/tei:div[@n='$1']/tei:div[@n='$2'])"/> <cRefPattern n="chapter" matchPattern="(.+)" replacementPattern="#xpath(/tei:TEI/tei:text/tei:body/tei:div/tei:div[@n='$1'])"/> </refsDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="grc">Greek</language> <language ident="la">Latin</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2015-12-11" who="DWP"/> </revisionDesc> </teiHeader> <text> <body><div type="edition" n="urn:cts:latinLit:tmp428.tmp428.opp-lat1"> <pb n="631"/> <head> <title>S. EUSEBII HIERONYMI STRIDONENSIS PRESBYTERI DE VIRIS ILLUSTRIBUS LIBER AD DEXTRUM PRAEFECTUM PRAETORIO.

INCIPIT LIBER.

CAPUT PRIMUM

827 ς ίμων Πέτρος, άπόστολος, υίδς*ϊων3, lrop/ίσς Γαλιλαίας, κώμης ΒηΟσαΤδά, αδελφές Άνδ,.έου αποστόλου, κα\ άρχηγδς των άποστόλων, μετά τήνεπισκοπήν τής ’Λντιοχέων Εκκλησίας, χοΛ τsί κήρυγμα των διασπαρέντων, καί έκ τής περι- τομής πιατευσάντων, έν Πόντφ, Γαλατία. Καππα- δοκία, Άσία*/.α\ Βιθυνία, τψ δευτέρψ Κλαυδίου ?τει εις τδ έκπολεμήσαι Σίμωνα τδν μάγον τή'Ρώ- μη έφίσταται, ένθα είκοσι πέντε ένιαυτούς τδν θρό- νον τής ίερωσύνης κατέσχεν, έως του τελευταίου ένιαυτου Νέρωνος, τουτέστι του τεσσαρβσκαιδεκάτου, έφ' ου κα\ σταυρωθείς έμαρτύρησε, την κεφαλήν κατά γήν Ιχων, τους πΐδας δέ έν μετεώρψ, φάσχων ανάξιον έαυτδν είναι, τδν δμοιον τρόπον σταυρω- -1 ήνβι τφ πάντων Κυρίω. Έγραψε δύο έπιστολάς vi; όνομαζομένας Καθολικά;, άφ’ ών την δευτέραν οΐ πλείνυς ούχ έγκρίνουσιν αυτού τυγχάνβιν, διά τδν χιοακτήρα, κα\ την διαφωνίαν τής πρώτης έπιστο- Α?ς.*Αλλά κχ* τδ κατά Μάρκον Εΰαγγέλιον, δς μαθητής αυτού καί έρμηνευτής έγένετο, τούτου λέγεται είναι. Τά δέ συγγράμματα, τουτέστι νρρώ- τον, δ επιγέγραπται Πράξεις αυτού · δεύτερον, Εύαγγέλιον · τρίτον, Κήρυγμα · τέταρτον, Άποκά- λυψις* πέμπτον, Κρίσις, ώς Απόκρυφα δντα άποδο- χιμάζεται. Κηδευθεις δέ έν'Ρώμη έν τφ Βατιχάνω παντός τού σεβάσματος παρά των'Ρωμαίων θρη- πλησίον τής όδού της έπίκλην Τριουμφολίας, μετά σκεύεται.

CAPUT PRIMUM.

828 Simon Petrus, filius Joannis 1, provinciae Galileae·, e vico Bethsaida, frater Andreae apostoli (Matth. IV, 18), et princeps apostolorum, post epi- scopatum Antiochensis Ecclesiae 2, et praedicatio- nem dispersionis corum qui de circumcisione crediderant, in Ponto, Galatia, Cappadocia, Asia et Bithynia (I Petr. I, 1), secundo Claudii impe- ratoris anno 3, ad expugnandum Simonem ma- gum, Romam pergit, ibique viginti quinque annis cathedram sacerdotalem tenuit 4, usque ad ulti- mum annum Neronis, id est, decimum quartum. A quo et affixus cruci, martyrio coronatus est, capite ad terram verso 5, et in sublime pedibus elevatis 6; asserens se indignum qui sic crucifi- geretur ut Dominus suus. Scripsit duas epistolas, quae Catholicae 7 nominantur : quarum 8 secunda a plerisque ejus esse negatur, propter styli cum priore dissonantiam. Sed et Evangelium juxta Marcum 9, qui auditor ejus et interpres fuit, hujus 1 Filius Jonoe legent multi codices, etiam a Victorio inspecti, cui lectioni praeter Graecam ver- sionem Sophronii, favet recepta apud veteres hujus nominis interpretatio, nempe Filius Columboe. Sed vide Joan. I, 12, et XXI, 15 et seqq. 2 Actor. XI, 20, constat Petrum Antiochiae do- cuisse. Hieronymus, in Galat. c. II : « Primum episcopum Antiochenae Ecclesiae Petrum fuisse accepimus, et Romam exinde translatum, quod Lucas penitus omisit. » 3 Eusebius, lib. II, c. 14, Hist. : Έπλτής αυτής Κλαι-δίσυ βζσιλείας. 4 Eadem tradit in Chronico : « Petrus apostolus, cum primas Antiochenam Ecclesiam fundasset, Romam mittitur, ubi Evangelium praedicans XXV annis ejusdem urbis episcopus perseverat. » Sed cum de hisce XXV annis plurimae quaestiones sint et sententiae, praestat videre Pagium ad an. Christi 43, Baluzium in Lactantii librum de mortibus Persec., cap. 2, aliosque. E vetustioribus Rufinus, lib. II Invectiv., numerat annos XXIV. Puta Chri- sti 68. 5 Iisdem omnino, quod mirum est, verbis S. Gaudentius Brixiensis de S. Petro et Paulo, olim inter Zenonianos sermones XX : « Petrus crucifi- gitur, verso ad terram capite, et in sublime pe- diluis elevatis, asserens indignum se, qui ita crucifigeretur, ut Dominus suus. » Forte igitur isthaec ex antiquiore aliquo monumento desumpta sunt ab utroque, nam Hieronymum a Gaudentio exscriptum, etiamsi temporum ratio permitte- ret, minime est verosimile; sed neque eorum probatur opinio, qui ex actis apocryphis que sub Lini nomine circumferuntur, haec repetunt. 6 Euseb. Hist. lib. III, cap. 1, ex Origene, άνε- σχολοπίσθη χατά κεφαλής. 7 Minus recte legunt quidam mss. atque editi canonicoe. 8 Vid. ad Hedibiam quaest. 11, ubi styli diversi- tatem in id confert, quod pro necessitate rerum di- versis sii usus interpretibus. Inter catholicas episto- las recensent Clemens Alexand. in libb. Υποτυ- πώσεων, Athanasii Synopsis, et Nazianzeni car- men, in quo sacri libri percensentur. 9 Vid. infra cap. 8, et Eusebium lib, III Hist., cap. ultimo. dicitur. Libri autem, c quibus unus Actorum ejus inscribitur, alius Evang lii, tertius Praedicationis, quartus Apocalypseos, quintus Judicii 1, inter apocryphas scripturas repudiantur 2. Sepultus Romae in Vaticano 3, juxta viam Triumphalem, (??)ius orbis 4 veneratione celebratur.

CAPUT II.

829 Jacobus, qui appellatur frater Domini (Galat. I, 19), cognomento Justus, ut nonnulli exi- stimant 5, Joseph ex alia uxore, ut autem mihi videtur. Mariae sororis Matris Domini (Joan. XIX, 23), cujus Joannes in libro 6 suo meminit, filius, post passionem Domini 7 statim ab apostolis Hie- rosolymorum episcopus ordinatus, unam tantum (??)ipsit epistolam, quae de septem Catholicis est, quae et ipsa ab alio 8 quodam sub nomine ejus edita asseritur, licet paulatim tempore procedente obtinnerit auctoritatem 9. Hegesippus 10, vicinus apostolicorum temporum, in quinto Commenta- riorum libro de Jacobo narrans, ait : « Suscepit Ecclesiam Hierosolymorum post apostolos 11 frater Domini Jacobus, cognomento Justus. Multi siquidem Jacobi vocabantur. Hic de utero matris sanctus fuit, vinum et siceram non bibit, carnem nullam comedit, nunquam attonsus fuit, nec unctus fuit unguento, nec usus balneo. Huic soli licitum erat 12 ingredi Sanctu sanctorum : siquidem vesti- 1 Apud Eusebium lib. III, cap. 3, unde haec sumpsisse videtur Hieronymus, libri Judicii nulla mentio est. At meminit Rufinus in Symbol. Libel- lus, qui dicitur Pastoris, sive Hermetis, qui appella- tur Duoe Vioe, vel Judicium Petri. Sic forte appella· tum est Judicium Petri ex II Petri I, 11 et seq. Judicium autem ea ratione dicitur, quo Prodicus olim Judicium Herculis de duabus viis, altera vir- tutes, altera voluptatis, descripsit. 2 Sic etiam in Graeco Sicque Suffridus Petri, Martianaeus, cod. Gemblacensis, aliique. Olim erat reputantur. Vid. Euseb. lib. II, cap. 25. Sic Martianaeus ex tribus optimae notae codd. Alii mss. atque editi, urbis, quibus suffragatur et Graeca versio.— Totius orbis, etc. Hoc modo legit codex S. Germani et mss.·S. Martini Sagiensis, et S. Cygiranni retinent quoque orbis : caeteri cum editis legunt Totius urbis veneratione celebratur. ΜARTIAN. 5 Puta Eusebium lib. II, et Ambrosium in I cap. ad Galat. Vide Hier. contra Helvid. num. 13, et quae ibi adnotavimus. Ejus sententia, qua Jacobus frater Domini dictus creditur, quod ejus esset con- sobrinus prae caeteris placet. 6 Verba in libro suo Graeca versio non agnoscit. 7 Idem tradit Eusebius, lib. II, cap. 1, qui tamen Hieronymo, et sibimet contradicit lib. VII, cap. 19, scribens, ab ipso Domino ejusque apostolis epi- scopum Hierosol Ecclesiae creatum fuisse, cui sententiae quidam etiam inter veteres suffragantur. 8 Ms. Sangerm. apud Martian.·ab aliquibus, quod referendum ad asseritur, non ad edita. 9 Jam inde a S. Irenaeo cognitam contendit Massuetus ad Irenaeum, pag. 216. Vid. Huetium in Demonstrat, Evangel. Hodie cam omnes susci- piunt, qui Christiano nomine censeatur. 10 Eusebius libri II, cap. 23 :'0 Ήγήσιππος έπ\ τής πρώτης των άποστό ων γενδμενος διαδοχής, έν τω πέμπτο) αύτού ύπομνήματι, τούτον Ιστορεί τον τρόπον* Διαδέχεται δέ την Εκκλησίαν μετά των Αποστόλων ό άδε/φδς του Κυρίου Τάκω- 6ος, ό δνομαβΟεΙ: ύπδ πάντων Δίκαιος, από των του Κυρίου χρόνων μέχρι ήμών · έπε\ πολλο\ Ίά- κωβοι έκαλυυντο, Ουτος δέ έκ κοιλία: μητρδς αύ- του άγιος ήν, Οίνον κα\ σίκερα ούχ Ιπιεν, ουδέ έμψυχον Εφαγε* ξυρδν έπλ την κεφαλήν αύτου ούκ Αυ:6η, ελαιον ούκ ήλείψατο, και βαλανείω ούκ έ/ρήσατο. Τού τω μόνψ έξην είςτά Άγια είσιέναι· ουδέ γλρ έρεούν έφόρει, Αλλά σινδόνας · κα\ μόνος είσήρχετο είς τδν ναόν, ηύρισκετό τε κείμενος έπι τοϊς γόνασιν, κα\ αιτούμενος υπέρ του λαού Αφε- σιν, ώς άπεσκληκέναι τά γό;ατα αύτού δίκην κα- μήλου. 11 Euseb. μετά των αποστόλων, id est cum apo- stolis. Et supra adnotavimus veterum aliquot Pa- trum traditionem, quae fert, ab ipso Christo ordi- natum Jacobum Jerosolymorum episcopum, Chry- sostom. Homil. 38, in I ad Corinth·; Αύτύς γάρ αύτδν λέγεται κεχειροτονηκέναι, κα\ έπίσκοπον έν Ίεροσολύμοις πεποιηκέναι πρώτον. 12 Huic soli licitum erat. In aliquot mss. exem- plaribus legimus. Hic solus solitus erat, vel, Huic solitum erat, etc. MARTIAN.— Aliquot mss. a Mar- tian. citati Hic solus solitus erat, vel huic solitum erat. Ms. Gemblacensis Suffrido Petri inspectus, et Miraeus, Hic solitus crat ingredi, ut et Graeca versio, Έθος δέ ήν αύτψ είσελθεϊν. Eusebius vero Τούτψ μόνφ έξην εις τι "Αγια βΙσιέναι. Caeterum recte vertit Hier, εις τά "Αγια in Sancta sancto- rum; id enim significare voluit Hegesippus, non in Sancta duntaxat, quae frequentare quibuslibet licuit ex Aaronis ordine sacerdotibus. Sic vertit etiam Rufinus. Nec dissimulo, difficidimum tunc viderit, ut credatur, Hegesippi sententiam, cum verosimile non sit, Jacobo Christiano homini copiam ingie- diendi Sanctum sanctorum fecisse Judaeos, ubi adesse. nisi Pontifici maximo non licebat. Quod autem dicitur non lancis usus esse, sod lineis vestibus, id quidem ex more Pontificis erat, Le- vitic, XVI, 4. bus laneis non utebatur, sed lineis, solusque in- grediebatur templum, et fixis genibus pro populo deprecabatur, in tantum, 832 ut camelorum duritiem traxisse1 ejus genua crederentur. » Dicti et alia multa 2, quae enumerare longum esset. Sed et Josephus 3 in vicesimo libro Antiquitatum refert, et Clemens in septimo Υποτυπώσεων, mortuo Festo, qui Judaeam regebat, missum esse a Nerone successorem ejus Albinum, qui cnm necdum ad provinciam pervenisset, Ananus 4, inquit, pontific, adolescens, Anani filius, de genere sacerdotali, accepta occasione άναρχίας, concilium congregavit, et compellens publice Jacobum, ut Christum Dei Filium denegaret, contradicentem, lapidari jussit. Qui cum praecipitatus de pinna templi 5, confractis cruribus, adhuc semiani dis tendens ad coelum ma- nus, diceret : Domine ignosce eis, quod enim fa- ciunt, nesciunt (Luc. XXIII, 34); fullonis fuste, que· uda vestimenta extorqueri solent 6, in cerebro percussus interiit. Tradit item Josephus, tantae cum sanctitatis fuisse et celebritatis in populo, ut propter ejus necem, creditum sit subversam esse Hierosolymam 7. Hic est de quo Paulus apostolas scribit ad Galatas : Alium autem apostolorum vidi neminem, nisi Jacobum fratrem Domini (Galat. I, 19). Et apostolorum super hoc crebrius Acta testantur (Act. I, 13; XXI, 18; XV, 13). Evange- lium quoque quod appellatur secundum Hebraeos 8, et a me nuper in Graecum Latinumque sermonem translatum est, quo et Origenes saepe utitur, post resurrectionem Salvatoris refert : « Dominus au- 1 Graeca versio ύπερβαίνειν, quasi legisset vicisse. 2 Videre licet haec apud Euseb. lib. II, c. 23. 3 Vide Josephum lib. XX, cap. 7, initio. Quidam codices apud Martianaeum legunt Annianus et Annanioe filius. 4 Ananus, inquit. Pontifex. Codex Sangermanen- sis sive Corbelensis alium relinet lectionem, istam_ nempe : Annianus, inquit, Pontifex, Ananioe filius adolescens. MARTIAN. 5 Haec quidem Josephus recitat : quae sequuntur ex Clemente apud Eusebium deprompta sunt. 6 Haec vox abest a quibusdam codicibus, quam nec Graecus interpres agnoscit. Aliae editiones legunt rudia. 7 Haec affert Origenes, l(??) contra Celsum, et in Com- ment. ad Matthaeum tanquam a Josepho prolata, ΤαΟτα συμβέδηκεν Ίουδαίυις κατά έκδικησιν Ια- κώβου τού Δικαίου, δς ήν αδελφός Ιησού τού λεγο- μένου Χριστού, έπειδήπερ δικαιότατον αύιον δντα Ιουδαίοι σπέκτειναν, Ex eo autem Eusebius, quem hic sequitur Hieronymus. At peccaverit memoriae lapsu Origenes, referens ad Jacobum quae de Joan- nis Baptistae nece per Herodem legerat : certe in Josephi libris haec neque hodie habentur, neque unquam locum videntur habuisse. 8 De hoc Evangelio secundum Hebroeos multa alibi docet Hieronymus, quae in speciem sibi videntur adversari. Hic Graece et Latine se illud interpre- tatum dicit, quem tamen laborem in Catalo o suo- rum operum non enumerat. Sequenti cap. 3, pro Matthoei authentico laudat cujus Hebraeum auto- graphum e Caesariensi bibliotheca descripserit supra, lib. III contra Pelagianos, num. 2 : « In Evangelio, inquit, juxta Hebraeos, quod Chaldareo quidem Syroque sermone, sed Hebraicis litteres scriptum est. quo utuntur usque hodie Nazareni secundum apostolos, sive, ut plerique autumant, juxta Matthaeum, quod et in Caesariensi habetor Bibliotheca, » etc. Et in Matth. XXII, 13 : « In Evangelio, quo utuntur Nazareni et Ebionite, quod nuper in Graecum de Hebraeo sermone transtuli- mus, et quod vocatur a plerisque Matthaei authen- ticum. » Concifiari autem possunt, si intelligas, fuisse istud speciale quoddam ejusdem Evangelii exemplar, Chaldaica quidem, sive Syriaca lingum, sed Hebraicis litteris scriptum, non quidem ab ipso Matthaeo, sed a Nazarenis, qui hanc translationem in Syro-Chaldaicam linguam jamdiu olim confece- rant, eique multa assuerant, quae sibi videbantur a Matthaeo omissa, cujusmodi sunt quae subinde notat Hieronymus : contra Ebionitae genealogiam reseca verant. Eterque autbenticum praedicabant, ex corumque opinione in Caesariensi bibliotheca servatum exscripsit sanctus Doctor, qui inde Graece et Latine interpretatus est : tametsi non intelligo, cur Graece librum refunderet, qui jam Graece exstabat, siquidem ilium Origenes legit. Caeterum tum alibi, tum in praefixa libris contra Pelagianos Admonitione notatum est, quod cade causa quinti Evangelii confictor a Theodoro Mo- psuesteno apud Photium cod. 177 diceretur. tem cum dedisset sindonem 1 servo sacerdotis, ivit ad Jacobum, et apparuit 2. Juraverat enim Jaco- bus, se non comesturum panem ab illa hora 833 qua biberat calicem Domini, donec videret eum resurgentem 3 a dormientibus. » Rursusque post paululum : « Afferte, » ait Dominus, « mensam et panem. » « Statimque additur : « Tulit panem et benedixit, ac fregit, et dedit Jacobo Justo, et dixit ei : Frater mi, comede panem tuum, quia resur- rexit Filius hominis a dormientibus. » Triginta itaque annos Hierosolymorum [Al. Hierosolymis] rexit Ecclesiam, id est, usque ad septimum Nero- nis annum 4, et juxta templum ubi et praecipitatus fuerat, sepultus est. Titulum usque ad obsidio- nem Titi, et ultimam Hadriani, notissimum habuit. Quidam e nostris in monte Oliveti eum putaverunt conditum, sed falsa eorum opinio est5.

CAPUT II.

830 ‘Ιάκωβος ο άδελφδ; τού Κυρίου, άπόστολος κα\ έπίκλην Δίκαιος, ώς τινες ύπολαμβάνουσι, τού Ίωαήφ Απ' άλλης γυναικδς, ώς δέ έμο\ φαίνιται, Μαρία;, Αδελφής τής Μητρδς τού Κυρίου, εύΟύς παρά των αποστόλων Ιεροσολύμων έπίσκοπος χα- τασταΟε\ς, μίαν μόνην συνεγράψάτο έπιστολήν, ήτις τώνέπτέ Καθολικών τυγχάνει, καί τινες παρ’ έτέρου τινδς έπ* όνόματι αυτού έκοεδόσθαι ταύτην φάσχουσι, κα\ κατά 3ρ»/υ του χρόνου προϊόντος, αύθεντίας τινδς ΊΙ/ήσιππος γείτων των άποστολικών χρόνων έν τω πέμπτω λόγιο των'ΊΓπο- μνημάτων περ\ Ιακώβου διηγούμενος, έφη · « Έδέ- ξατο τήν Εκκλησίαν Ιεροσολύμων μετά τους Απο- στόλου-, άοε)φδ: του Κυρίου Ιάκωβος δ έπικληθε\ς Δίκαιος, διά τδ πολλούς καλ-ϊσΟαΐ Ίακώβους. Ουτος έκ γενετής άγιος ήν, οίνον κα\ σίκερα ούκ Επιε, κρεών 6έ ουδέ έτέρου θυτου ου μετέλαβε πώποτε, ουδέ έκείρατο, ούδέ άλείμμασιν ή λουτροΤς προσ- ωμίλησεν.Έθος δέ ήν αύτω εισελθεΤν είς τά "Αγια των άγιων έσθήτι έρ·?νη μή κεχρημένω, άλλά λινή, μόνψ τε αύτψ έξ?(ν είς τδν ναδν είσιέναι, χα\ γόνατα κλίνων, ύπέρ τού λαού προσηύχετο τοσούτυν, ώστε τά γόνατα αύτου ύπερβαίνειν τούς των καμήλων τύλους. > Λέγει κα\ Ιτερά τινα, ί μακράν εΓη χαταλέγεσΟαι* και γάρ χα\ Ίώσηπος έν τψ είκοστψ τής Αρχαιολογίας λόγω, κα\ Κλήμης έν τψ έβδόμψ των Υποτυπώσεων είρήκασι, μετά τήν τελευτήν Φήστου τού τήν Ίουδαίαν διέποντος, πεμφΟήναι παρά Νερωνος διάδοχον αύτού ΆλβΤνον, κα\ Ttpiv ή τούτον τη; επαρχίας έπιστήναι, "Ανάνος, φησιν, Ιερεύ;, νέος, ’Λνάνου υΐδς, γένους Ιερατι- κού, ειληφώς άφορμήν αναρχίας, συνεδρίου γενομέ- νου, ήνάγκασβ τδν Ιάκωβον δημοσ'ςι Γνα τδν Χρίστον τδν ϊΊδν τού θεού άρνήσηται, άντιλέγοντα οί λιΟασΟήναι προσέταξεν, δς Ικ τού πτερυγίου τού να /ύ χρτ μνισΟελς, κατεαγότων αύτου των σκελών, ήυ.:oανής ίπάρας είς ούρανδν τάς χεΤρας, λέγει* Κνριε. σύγγνωθι αντοις* 5 γόρ ftotov&ir άγτοου- σι* τότε κναφικψ μόχλψ ψ 831 Ιμάτια έκπιέ- ζειν εΐώθασι, κατά τδν έγχέφαλον κρουσθελς, άν- επαύσατυ. Προστίθησιν δ αύτδς Ίώσηπος, τοσαύτης αύτδν γεγενήσΟαι άγιωσύνης έντδς, καί θρησκείας παρά τψ λαψ, ώς διά τδν αύτου Θάνατον πβπέΓσΘαι πάντα; τά Ιεροσόλυμα πεπορθήσθαι. Περί τούτου κα\ ό άπόστολος Παύλος πρδς τούς Γαλάτας λέγει* "ΑΛ Ίον δέ ϊκ των άχοσζόΛων ούβένa sidor, sl μ}\ Ιάκωβον rdr άδεΛφόν τον Κυρίου. Κα\ των άποστόλων περί τούτου μαρτυροΰσιν αί Πράξεις. Και τδ Εύαγγέλιον δέ τδ έπιγράφον (Forte έπι- γροφόμενον) καθ’ Εβραίους, δπερ ύπ' έμοΰ νυν είς τήν Ελληνικήν κα\'Ρωμαϊκήν γλώτταν μετβ- βλήΟη, φ κα\ Ωριγένης πολλάκις xiyρητοί, μετά τήν άνάστασιν τοΰ Σωτήρος λέγει· ι Ό δέ Κύριος δεδωζώ; σινδόνα τφ δούλω του ιερίως, άπελθών πρδς Ίάχωβον, ήνοιξεν αύτψ. Όμωμόκει γάρ Ιά- κωβο; μή γεύσασΟαι άρτου, Εξ Εχείνης τή; ώρα:, άφ’ ής πεπώχει τδ ποτήριον ό Κύριος, Εως ού Εδη αυτόν άνοστάντα έχ νεκρών. » ΑύΟι δέ μικρδν ύστερον « Δότε, » φησιν δ Κύριος, € τράπεζαν χα'ι άρτον, ι Ευθύς δέ προστίθεται, ι Λαβών άρτον, εύχαριστήσας Εκλασε, χα\ δεδωχώς Ίαχώβω τφ Δικαίψ, λέγει αύτω, Αδελφέ μου, Ετθιε τδν άρτον τδν σδν, ήγέρθη γάρ ό Τίδς του άνΟρώπου έχ νε- κρών. » Τριάκοντα τοιγαρούν Ενιαυτούς την Ιερο- σολύμων κυβερνήσας Εκκλησίαν, τουτέστίν,!ως βδόμου Ενιαυτού Νέρωνος, πλησίον τού ναού άπε- τέΟη, έν φ χα\ Τίτλον άχρι τής Τί;ου πολιορκίας, κα\ τής τελευταίας'Αδριανού Επίσημ'ν ίτ/ιν. "Ον τινες έξ ημών έν τψ δρει τοΟ Έλαιώνο; τε9εΐ3oαι νομίζονσι,'ψευδοΰς οδσης της τούτων ΰκ^νοίας.

CAPUT III.

Matthaeus, qui et Levi, ex publicano apo- stolus (Matth. IX, 9; Marc. II, 14; Luc. v, 27), pri- mus in Judaea propter eos qui ex circumcisione crediderant, Evangelium Christi Hebraicis 6 litte- ris verbisque composuit : quod quis postea in Graecum transtulerit, non satis certum est. Porro ipsum Hebraicum habetur usque hodie in Caesa- riensi bibliotheca 7, quam Pamphilus martyr stu- diosissime confecit. Mihi quoque a Nazaraeis, qui in Beroea urbe Syriae hoc volumine utuntur, de- scribendi facultas fuit. In quo animadvertendum, quod ubicunque evangelista, sive ex persona sua, sive ex persona Domini Salvatoris, veteris Scri· 1 Cum de lisset sindonem. Sangermanensis codex ms. non legit, cum dedisset sindonem servo sacer- dotis. MARTIAN. 2 Apparitionem quidem Jacobo peculiariter faciam nullus quatuor evangelistarum memorat, sed Paulus I Corinth. XV, 7, inter alias recenset : ex quo auctor hujus Evangelii, quem plures deinde secuti sunt, videtur sumpsisse. Meminit hujusce Evangelii Hier. lib. IV in Isaiam, c. 11, et in Ezech. VI, c. 18, et in Matth. I. c. 6, et II, c. 12, et IV, 23, itemque c. 27 bis, et in Epist. ad Ephes. (??)l. III, c. 6. 3 Al. a mortuis. Idem ex Hieronymo tradunt Gre- gorius Turonensis lib. I Hist. Francorum, c. 22 : Sedulius Scotus, in I Cor. XV,7, aliique. Illid quoque notandum, quod Verba paulo supra. Cum dedisset sindonem servo sacerdotis, in Sangerma- nensi codice a Martianaeo inspecio desiderantur. Porro vitiose Graecus legerat aperuit pro apparuit : sicut mox Dominus, ό Κύριος, male pro Domini. 4 Christi 62. Caetera ex Hegesippo apud Euse- bium lib. II, c. 23 : Καί έθαψαν ούτδν έν τω τύπψ, xa\ ίτι αύτοΰ ή στήλη παρά τώ ναώ. Vide de titulo Scholion Graecum, quod ad oram Mazarinii Codicis Eusebianae historiae invenit Valesius : Ίστέονδτι ή στήλη αύτή λίθος ήν άμορ- φο;, έιβιγραφήν Ιχων τb όνομα τοΰ τεθαμμενου Ιακώβου* ές ου και έτι νυν οΐ Χριστιανοί έν τοίς μνήμασιν αυτών λίθου; ίστάσc, καί ή γράμματα έν ιαϋτοϊς γράφουσιν, ή τ*) arjuLSOv τοΰ σταυρού έγ/χ- -ρ-τ:ουν.ν. Sciendum est columnam hanc nihil aliud fuisse, quam lapidem informem, in qua nomen Ja- cobi illic sepulti erat incisum. Unde et Christiani in sepulcris suis etiamnum lapides statuunt : in quibus aut litteras inscribere, aut crucis figuram inscul- pere consueverunt. 5 Hanc tamen sententiam alteri praeferunt Qua- resmius, aliique docti viri, tum quod extra urbem Judaei cadavera tumularent, tum quod hominem la- pidibus damnatum, utque eorum ferebat opinio, seductorem, prope templum humo inferri permi- sisse eos, et titulo donasse, non sit verosimile. Cum tamen mons Oliveti c regione templi sit, He- gesippum huic sententiae non repugnare contendit idem Quaresmius. 6 Idem tradunt Papias apud Eusebium III, 39, Hist., quin et Eusebius ipse libro eodem c. 24, et lib. V, c. 10. Sed Matthaeum ipsum Graece scripsisse longe est credibilius, et cum de ejus interprete in certa nimis traditio sit, quem alii Jacobum, alii Paulum, alii Lucam, vel denique Joannem fuisse volunt, videntur etiam Papias, aliique veteres, Na- zaraeorum Evangelium, de quo supra diximus c. 2, pro Matthaei authentico habuisse, quod notatum est ab ipso Hier, in Matthaeum. At Patres hoc Evan- gelium Graece tantum allegant, et Hebrarum explo- dunt, nec ullum scio, qui Graecum ex Hebraeo ver- sum subindicet. Vid. cap. superiori, quae adnota- vimus hac de re. 7 De hac Bibliotheca vide Euseb. VI, 31, et Hie- ronymum, infra, cap. 75. pturae testimoniis abutitur, non sequatur Septua- ginta Translatorum auctoritatem, sed Hebraicam, e quibus illa duo sunt : Ex AEgypto vocati filium meum; et : Quoniam Nazaroeus vocabitur.

CAPUT III.

834 Ματθαίος, ό κα\ Λευίς, απόστολος όπδ τελωνών, Εν τή Τουδαία πρώτος διά τους έχ περιτο- μής πιστεύσαντας, Εύαγγέλιον του Χριστού γράμ- μασι κα\ βήμασιν Έβραΐκοίς συνέταςεν, Αγνοούμε - νου τοΰ μετά ταύτα είς Έλληνιχδν τούτο μεταφρά- σα ντος. Τδ δέ Έβραίχδν &/ρι τήμερόν έστι έν τή βιβλιοθήκη Καισαρείας τή παρά Παμφίλου μάρτυρος περισπουδάστως χατασχευασθείση. Έμοι δέ παρά των Ναςαραίων των έν Βεροίφ τής Συρ α; τούτω χεχρημένων, άδεια παρεσχέθη τούτου μεταγραφής, δι’ ού Ιστιν άχριβώς πεισθήναι, ώς Ενθα άν ό Ευαγ- γελιστής εΓτε έχ προσώπου οικείου, εΓτε έχ προσ- ώπου του Κυρίου ήμών Ιησού Χριστού χα'. Σωτήρος ταις μαρτυρίαις κατακεχρηται τών παλαιών Γρα- φών, μη Αχολουθείν τή αυθεντία τών Έβδομήχοντα Ερμηνευτών, Αλλά τή Εβραϊκή, Αφ’ ών τάδύο έστ\ν Iκείνα, Έξ ΑΙγύπτον έχάΛεσα zdrvidr μου · κ*\, *Οζι Ρΐαζαραίος κΛτχθϊχσεται.

CAPUT IV.

Judas frater J.icobi 1 parvam, quae de septem Catholicis esi, epistolam reliquit. Et quin de libro Euoch, qui apocryphus est, in en · assumit testi· monium, 836 a plerisque rejicitur, tamen aucto- ritatem 1 vetustate Jam et usu meruit, et inter sanctas Scripturas computatur.

CAPUT IV.

Ιούδας Αδελφό; Ιάκωβου έλαχίστην, ήτις έκ τών έπτά Καθολικών έστιν, έπιστολήν καταλέλοιπεν. Και Ιπείπερ Από τής βίβλου Έ,/ώχ, τής άποκρύφου τυγχανούσης. προσλαμβάνεται 835 έν α^τ!ί I**9“ τυρί α:, παρά πολλών έκβάλλεται, άλλ' δμως τή Αρχαιότητι, κα\ τή τής χρήσεως αύθεντίφ ήξιώθη ταίς Οείαις Γραφαϊς συγκαταριθμεϊσθαι.

CAPUT V.

Paulus apostolus, qui ante Sanlus (Act. VII, 57), extra numerum duodecim apostolorum 4, de tribu Benjamin et oppido Judaeae 5 Giscalis fuit, quo a Romanis capto, cum parentibus suis Tarsum Cili- ciae commigravit (Act. XXII, 3), a quibus ob studia Legis missus Hierosolymam, a Gamaliele viro do- ctissimo, cujus Lucas meminit, cruditus est. Cum autem interfuisset neci martyris Stephani, et ac- ceptis a pontifice templi epistolis ad persequendos cos qui Christo crediderant, Damascum pergeret, revelatione compulsus ad fidem, quae in Actibus apostolorum scribitur, in vas electionis de perse- cutore translatus est. Cumque primum ad praedi- cationem ejus Sergius Paulus proconsul Cypri credidisset, ab co quod eum Christi fidei subege- rat, sortitus est nomen Paulus 6, et juncto sibi Barnaba, multis urbibus peragratis, revertensque Hierosolymam, a Petro, Jacobo et Joanne gentium Apostolus ordinatur. Et quia in Actibus apostolo- rum plenissime de ejus conversatione 7 scriptum est, hoc tantum dicam, quod post passionem Do- mini vicesimo quinto anno, id est secundo Ne- ronis 8, eo tempore quo Festus procurator Judaeae 1 Frater Domini legi in antiquis codicibus anim- advertit Victorius, aliique, quibus haec lectio probatur, quod ita cum vocet etiam Hegesippus apud Eusobium lib. III, c. 20. Sed lectius plerique mss. legunt Jacobi, ut et Frecullus ex Hieronymo, et Graec. interpres ex Luca VI, 16, et ex Juda ipso. Jacobus autem minor, de quo supra, c, 2, ejus frater intelligitur. Unde recte Epiphanius XXVI, 11, utrumque jungit, Ιούδας ό Αδελφός Ιακώβου και Κυρίου λεγόμενος. Vid. et Clement. Alexandr. in Epistolas Catholicas. 2 Cap. V, vers. 14. Quod vero Hieron. suo more plerosque dicit, intellige aliquos, non τού; πλείους. Sic enim Eusebius a plurimis, τοις πολλοϊς, genui- nam habitam dicit. Caetera antiquorum testimonia non est hujus loci referre. Vide Huetium Demonstr. Evang. Prop. I, etc. 3 Tamen auctoritatem. Sangermanensis codex ve- tustissimus ita legit : Tamen auctoritate jam, et ve- lustate et usu meruit, etc. MARTIAN. Cod·. San- germ. apud Martianeum, Tamen auctoritate jam et vetustate et usu meruit, quemadmodum et Graeca versio. 4 Ut se ipse distinguit I Corinth. XV, 5. 8. 5 Paria habet in Epist. ad Philem. : « Aiunt pa- rentes apostoli Pauli de Giscalis regione fuisse Ju- daeae, et eos cum tota provincia Romana vastaretur manu, et dispergerentur in orbem Judaei, in Tar- sum urbem Ciliciae fuisse translatos parentum con- ditionem adolescentulum Paulum secutum. » Paulus vero de semetipso Act. XXII, 3 : Ego sum vir Ju- doecus natus in Tarso Cilicioe. Porro Giscela πολί- χνη, id est urbecula Galilaeae dicitur Josepho lib. IV de Bell., cap. 2, 6 Alias sortitus est nomen Paulus. Fusius in Com- ment. in Epist. ad Philem.: « Ut enim Scipio sub- jecta Africa, Africani sibi nomen assumpsit, ita et Saulus ad praedicationem gentium missus a primo Ecclesiae spolio proconsule Sergio Paulo vi- ctoriae suae tropaae retulit, erexitque vexillum, ut Paulus diceretur. » 7 Miraeus aliique perperam Conversione. Eodem sensu dicit infra, c. 8 : Philo librum super eo- rum conversatione scripsit : et Graecus διάγω1- W·. 8 Euseb. lib. XII : Φήλικος δέ Φήστος ύπό Ni- ρωνος διάδοχος πέμπεται, καθ' δν δικαιολογησάμε- νο; 6 Ναύλο.·, δέσμιος έπ·'Ρώμης Αγεται, κα\ ΛουκΑς δέ εντούτοις χστί/νσε τήν Ιστορίαν,διετίαν δ'.ην έπίτής'Ρώμης τόν Ναύλον ύνετυν δ·.ατρίψαιxa\ τόν τού Θεού λόγον άκωλύτως κηρύξαι έπιση- μηνάμενος.— Secundum Neronis annum cum vice- simo quinto post passionem Domini alligans, cum Eusebio facit, in cujus Chronico a se converso in Latinum, Christus passus est anno 18 imperii Ti- berii Caesaris a morte Augusti, coss. Cn. Domitio Ahenobarbo, et M. Fulvio Camillo Scriboniano. Ex ejus anni Paschate, qui proxime usque ad Neronis secundum fluxerunt, reapse viginti quinque sunt, et concurrunt cum Neronis secundo aliquantulum saltem provecto. sucecssit Felici, Romant vinctus mittitur, et bien- nium in libera manens custodia, adversus Judaeos de adventu Christi quotidie disputavit. 837 Scien- dum autem in prima satisfactione 1, necdum Ne- ronis imperio roborato, nec in tanta crumpente scelera, quanta de eo narrant historiae, Paulum a Nerone dimissum, ut Evangelium Christi in Occi- dentis quoque partibus praedicaretur, sicut ipse scribit in secunda Epistola ad Timotheum, eo tempore quo et passus est, de vinculis dictans Epistotam : In prima mea satisfactione nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt 2; non eis im- putetur. Dominus autem mihi adfuit, et confortavit me, ut per me proedicatio compleretur, et audirent omnes gentes, et liberatus sum de ore leonis (II Tim. IV, 16, 17), manifestissime leonem propter crude- litatem Neronem significans 3. Et in sequentibus : Liberatus sum 4 de ore leonis. Et statim : Liberabit me Dominus ab omni opere malo, et salvebit me 5 in regnum suum coeleste (Ibid. 18), quod scilicet praesens sibi sentiret imminere martyrium. Nam et in cadem Epistola praemiserat : Ego enim jam im- motor, et tempus resolutionis meoe instat (II Tim. IV, 6). Hic ergo quarto decimo Neronis anno 6, co- dem die quo Petrus Romae, pro Christo capite trun- catur, sepultusque est in via Ostiensi, anno post passionem Domini tricesimo septimo. Scripsit au- tem novem ad septem Ecclesias epistolas, ad Ro- manos unam, ad Corinthios duas, ad Galatas unam, ad Ephesios unam, ad Philippenses unam, ad Co- lossenses unam, ad Thessalonicenses duas, praeter- ea ad discipulos suos 7, Timotheo duas, Tito unam, Philemoni unam. Epistola autem quae fertur ad Hebraeos, non ejus creditur, propter styli ser- monisque dissonantiam 8, sed vel Barnabae, juxta 1 Graecus ex Timoth. IV, 16, omnino recte; eo enim sensu optimi scriptores satisfa- ctionem accipiunt defensionem, qua vel delictum removetur vel excusatur. 2 Verba sed omnes me dereliquerunt usque gen- tes absunt a Graeca versione, 3 Euseb. 1. c. : Σαφώς δή παρίστησι διά τούτων δτι δη τό πρότερον έόβύσθη έκ στόματος λέοντας, τόν Νέρωνα ταύτη ώς έοιχε διά τό ώμόθυμον προσ- ειπών ούκούν έξης προστέθεικε παραττλήσιόν τι, τό'Ρύσεταί με έχ στόματος λέοντας* έώρα γάρ τφ πνεύματι τήν δσον ούπω μέλλουσαν τελευτήν. Διό φησιν έπιλέγων τφ, Κα\ έββύσθη έχ στόματος λέον- τας, τό,'Ρύσεταί με ό Κύριος από παντός έργου πονηρού, χα\ σώζει είς τήν βασιλείαν αυτού την έπουράνιον, σημαίνων τό παραυτίκα μαρτύριαν, δ χα\ σαφέσεερον έν τή αυτή προλέγει γραφή, φά- oxojv · Έγώ γάρ ήδη σπένέομαι, και ό καιρό; τής άναλύσεώς μου έφέστηκεν. 4 Non habet Graecus interpres quae respondeant his Latini textus, Et in sequentibus liberatus sum. Et statim liberabit, etc., usque regnum suum coe- leste, quae omnino non agnoscit. Contra Graecus Eusebii textus plura quaedam habet a verbis ούκούν έξης, Ctc., usque έπ·λέγων τώ, Και έββύσθη έκ στόματος λέοντας, quibus clarius exponitur Paulus in secunda custodia, non iterum scribere se libera- tum iri ex ore leonis, ut priori vice dixerat, sed penitus liberandum a Domino per martyrium, at- que in coeleste regnum transferendum. Et de Hic- ronymo quidem suspicati sumus, verba ex ore leo- nis, quibus altera periodus, quae hic videtur omis- sa, liniebatur, librarium fefellisse exscribentem. At e codicibus nostris, quomodo emendemus, non suppetit. 8 Sic ex codice nostro salvabit, qui tamen antea liberavit, non liberabit : caeteri tam editi quam mss. perperam liberavit, et mox salvabit. Vid. II Tim. IV, 18. 6 Duo codices antiquissimi, Veronensis unus, alter S. Crucis de Urbe, legunt tricesimo sexto. Re- cole quae adnotavimus ad secundum Neronis an- num, quem cum 25 Domini post passionem alligat. Potuit, ut nunc mihi videtur, initium anni 14 Neroniani cum 36 post Christi passionem concur- rere. 7 Miraeus addit quatuor. 8 Veteres editiones, distantiam. Vid. Origen. apud Euseb. lib. VI, c. 25. Tertullianum 1, vel Lucae evangelistae, 839 juxta quosdam 2, vel Clementis 3 Romanae postea Eccle- siae episcopi, quem aiunt ipsi adjunctum sententias Pauli proprio ordinasse et ornasse sermone. Vel certe quia Paulus scribebat ad Hebraeos, et propter invidiam sui apud eos nominis, titulum in princi- pio salutationis amputaverit 4. Scripserat ut He- braeus 5 Hebraice, id est, suo eloquio disertissime ut ea quae eloquenter scripta fuerunt in Hebraeo, eloquentius verterentur [vertisse] in Graecum, et hanc causam esse, quod a caeteris Pauli Epistolis discrepare videatur. Legunt quidam et ad Laodi- censes, sed ab omnibus exploditur.

CAPUT V.

Παύλος δ'Απόστολος Ιξω τού Αριθμού τών δώ- δεκα Αποστόλων τυγχάνων, έκ φυλής Βενιαμίν, κα\ κώμης Γισχάλων τής Ίουδαίας, όρμώμενος, πορθηθείσης παρά τών'Ρωμαίων τή; αύτής κώμης, μετά τών οΐχείων γονέων είς Ταρσόν τή; Κιλικίας κατώκησεν, ύφ' ών σταλείς διά την Ασκησιν του νόμου είς Ιεροσόλυμα, παρά Γσμαλιήλ Ανδρϊ διδα- σκαλικωτάτφ, οΰ κα\ Λουκάς μέμνηται, έφοίτησεν. Άλλ* ήνίχα ιϊαρήν τή σφαγή Στεφάνου τού μάρτυ· ρος, λαβών i πιστολάς τού Εερέως έπ\ διωγμώ τών έν τώ Τησοΰ Χριστφ πιστευσάντων, έπιστάς τή Ααμασκφ έξ Αποχαλύψεως είς την πίστιν την έν ταϊς Πράςεσι τών Αποστόλων έγγεγραμμένην, είς σκεύος έκλογής άπδ διώκτου μετηνέχθη. Πιστεύ- σαντος δέ πρώτον είς την τούτου κήρυξήν Σέργιου Παύλου Ανθυπάτου της Κυπρίων, έξ αυτού, δτι αυ- τόν τή πίστει τού Χριστού ύπέταξεν, έκληρο>oη τού δνόματος Παύλου, καί συζεύξας έαυτώ Βαρνά- βαν, πολλαϊς τε ιΐόλεσιν έπιστάς Αναζεύξας είς 'Ιεροσόλυμα, παρά Πέτρου και'Ιακώβου τών έθνών 'Απόστολος καθίσταται. Έπε\ τοίνυν έν ταϊς Πρά- ξεσι τών Αποστόλων περί τής τούτου διαγωγής πολλΑ εΓρηται, τούτο μόνον λεξω, δτιπερ μετά τδ πάθος τού Κυρίου είχοστψ πέμπτψ Ιτ-ι, τουτέστι δευί'ρψ Νέρωνος, ήνίχα Φήστος ό τής Ιουδαίο; έπίτροπΟς διεδέςατο Φήλιχα, είς'Ρώμην δέσμιος πέμπεται, χα\ έπ\ δύο ένιαυτούς έν έλευθέρφ μενών παραφυλαχή κατά τών Ιουδαίων περ\ τής έλεύαεως Ιησού έκάστοτε έξηγήσατο. ΔεΓ δέ είδε ναι οτι έν τή πρώτη άπολογίφ μήπω τής τού Νέρωνος βασι- λείας σ:ερεωθείσης, μήτε είς τοσαύτας αυτού πρά- ξεις, οσας αί Ιστορίαι οέρουσιν, έξεληλαχότος, Παύ/6; παρά Νέρωνος άπελύθη έπι τό Εύαγγέλιον τού Τησού Χριστού, και έν τοις Ισπερίοις μέρεσ.ν κηρύξαι, καθώς γράφει εν τή δευτέρφ πρός Τιμό- θεον Επιστολή, έν τφ καιρώ, έν φ κα\ έπαθε ·', δίαν έν τοϊς δεσμοί; 838 ών, έπιστέλλη, λέγων* 'Er τη πρώτη μου άποΛογΙα ούδείς μοι σνμπαρ- εγένετο, καί έββύσθην έκ, στόματος δέοντος, σαφώς, διά την ωμότητα, Νέρωνα λέγων. ΑίσΟόμε- νος γάρ δηλονότι έπικείσΟαι αύτψ τ') μαρτύριαν, έν τή αύτή επιστολή προείτιε, λέγων · Έγω γάρ ή*η σπένδομαι, κα) ό καφές της έ/iijc* άι αΛύσεως έρέσζηκεν,'Ομοίως τοίνυν καί αυτόςτεσσαρεσκαι- δεκάτω Νέρωνος ένιαυτώ, τή αυτή ήμέρα ιή κα\ Πέτρος έν'Ρώμη, υπέρ Ιησού Χριστού άποκεφα- λισΟελς, άπετίθη έν τή όδφ τή λεγομένη Όστηνσία, έτους μετά τό πάθος τού Κυρίου ήμών Ιησού Χριστού τρισκοστού έβδομου. "Εγραψε δ* έπιστολάς έννέα πρός έπτά Εκκλησίας ούτως' πρός'Ρωμαίους μίαν, πρός ΚορινΟίους δύο, πρός Γαλάτας μίαν, πρός Έφεσίους μίαν, πρός Φιλιππησίους μίαν, πρ’ς Κολοσσεΐ; μίαν, πρό; θεσσάλον’.κεΓς δύο, χα\ πρός τούς οικείους μαθητάς, ΤιμοΟέφ δύο, Τίτ ο μίαν. Φιλή- μονι μίαν. Την οϊ πρός Εβραίους επιστολήν τινες νομιζουσι μή είναι αυτού διά τετόνχαρακτήρα, κα\ την τού λόγου διαφωνίαν, άλλα Βαρνάβα, κατά τόν Τερτουλλια-.δν, ή τού Λουκά τού εύαγγελιστού, καθά τισι δοχει, ή Κλήμεντο; τού τής Εκκλησίας'Ρώ· μης ύστερον έπισχόπου t δν φασι τά άποφΟέγματα Παύλου οίχείφ συντάξαι κα\ κοσμήσαι λόγω, ή, τό γε μάλ>ον, Παύλος γράφων πρδς Εβραίους, διά φθόνον τδν πρδς αύτδν, τήν τού άποστόλου επιγραφήν Ιν άρχή τής προσηγορίας γραφήναι ούκ έδοκίμασεν. Έγεγράφει γάρ ώς Εβραίο; Έβραίστλ* τουτέστιν οίχείφ φράσει Ιλλογίμως, κα\ &περ ευ- φραδώς συνετέτακτο τή Έβραΐδι εΰφρα- δίστερον είς ‘Ελληνικήν μετεφράσθη, χα\ ταύτην είναι τήν αίτίαν τού οΓεσΟαι διαφωνείν άλλαις τα?ς Παύλου Έπιστολαίς. Τινές δά κα\ τήν πρδς'Λαοδί- χείς άναγινώσκουσιν, άλλά παρά πάντων έκβάλ- λεται.

CAPUT VI.

840 Barnabas Cyprius (Act. IV, 36 ), qui et Joseph Levites. cum Paulo gentium apostolus or- dinatus (Act. XIII. 2; Galat. II, 9), unam ad aedi- ficationem Ecclesiae pertinentem Epistolam com- posuit6, quae inter apocryphas scripturas legitur. Hic postea propter Joannem discipulum, qui et Marcus vocabatur (Act. XV, 37 ), separatus a Pau- lo, nihilominus evangelicae praedicationis injunctum sibi opus exercuit.

CAPUT VI.

339 Βαρνάβα; Κύπριο;, ό Χα\ Ίωάήφ Λευίτης, μετά Παύλου των Ιθνών άπόστολος κατασταθε\ς, μίαν πρδς οίκοδομήν τής Εκκλησίας Επιστολήν συνέταξεν, ήτις είς τάς απόκρυφους γραφάς άνα- γινώσκεται. Ούτος ύστερον διά Ίωάννην τδν μαθη- τήν, δς κα\ Μάρκος έχαλείτο, χωρισθε\ς Παύλου, ούδΙν ήττον του ευαγγελικού κηρύγματος Ιργον έπιταγάν αυτψ Ιπλήρωάεν.

CAPUT VII.

Lucas medicus Antiochensis 7, ut ejus scripta indi- cant, Graeci sermonis non ignarus fuit, sectator apostoli Pauli, et omnis peregrinationis ejus comes, scripsit Evangelium, de quo idem Paulus : Misimus 8, inquit, cum illo fratrem, cujus laus est in Evangelio per omnes Ecclesias (II Cor. VIII, 18); et ad Colos- senses : Salutat vos Lucat medicus charissimus (Co- loss. IV, 14 ); et ad Timotheum : Lucas est mecum solus (II Tim. IV, 11). Aliud quoque edidit vo- lumen egregium, quod titulo Apostolicarum πρά- ξεων 9 praenotatur, cujus historia usque ad hien- 1 Tertull. lib. de Pudicitia, c. 20. 2 Euseb. lib. III, c. 38, et Theophylictus et Gobarus apud Photium cod. 222, meminit hujus sententiae. Illud, ipsi adjunctum, merum glos- sema expungi malim, quod nec ullus e no sbis codicibus, nec interpres Graecus agno- scunt. 3 Clemens Alex, apud Euseb. lib. VI, c. 14. Vid. et Philastrium, haeres. 88. 4 Ita Clemens Alexandr. apud Euseb. Histor. eccles. VI. 14: Μη προγεγράφθαι δέ τδ, ΙΙαΰλος άπό- στολο;, εικότως etc. Vide Chrysostomum Homil. 64. in loca N. T. 5 Cacophoniam vulgatorum Hebroeus Hebroeis Hebroece omnino repudiamus. Altere codd. nostris, Hebroeis omittit, alter Hebroeus. Graecus etiam tan- tum Εβραίος Έβρλϊιτί, Hebroeus Hebroece. Legen- dum cum cod. nostro. Scripserat enim Hebroeas Hebroece, vel autem pro enim. Porro accedimus doctissimis viris, qui non Hebraice, sed Graece Epistolam ab Apostolo scriptam gravissimis ar- gumentis probant. Hieronymum quidem in eam sententian impulerunt Clemens Alexandrin. ’Γπο- τυπ., apud Euseb. lib. VI, cap. 14, Hist. Eccl., atque ipse in primis Euseb. lib. III, c. 38, quos postea secuti sunt Theodoretus Praef, in Epist. ad Heb. et Anonymus apud OEcumenium in simili Praefatione, aliique ex recentioribus multi. Sed horum auctoritates ratione praeponderantur : nam et textus ipse se Grace primitus scriptum prodit, tum Graecis allusionibus, quae in Hebraeo nihil essent, tum phrasi continua, ac stylo, et Scriptu- rarum e Graeco testimoniis, Hebraeo rumque homi- num interpretationibus, quae frustra essent, si Hebraice primum fuisset exarata. Accedit Cle- mentem ejus Graecum interpretem dici vix posse, cum ille, vel Graecus, vel Romanus fuisse dicatur. Hebraicam linguam facile ignoraverit. 6 Scilicet ex titulo quem vulgo tunc Epistola obtinebat : nam statim apocrypham eam esse di- cit, quod declarat in Epistola ad Laetam, Apo- crypha, inquiens, sciat non eorum esse, quorum titulis proenotantur. Citat tamen ex ea in XLLI cap. Ezechiel. 7 Vid. Hieronymum, in Isa. c. VI. 8 Locum Apostoli alii de Barnaba, alii de Apollo, vel de Sila intelligunt. Sed plerique ita cum Hie- ronymo, ac si dixisset Paulus, Cui laus est in Evangelio conscribendo, sive quod Evangelium scri- pserit. 9 Titulo Apostolicarum. Ita legunt mss. codi- ces antiquissimi ac melioris notae. Vaticani haec retinent. Apostolorum Praxes, 348 : titulo Aposto- licarum Praxes, 349; Apostolicarum actionum Pra- xim, 344. Exscriptorum Latinorum errores se- duntur Erasm. et Marian. qui legunt Πράςας Αποστόλων. S. Cygiranni exemplar mss. titulo Apo- stolicarum actionum Πράξεων proenotatur. MARTIAN. — Non male legit Veronensis cod. Apostolorum πρά- ξεις, quemadmodum et Vatic. 348. Reliquae vari- antes lectiones, quas hic affert Martianaeus, meri sunt librariorum errores. Veteres editiones ma- lebant legere πράξεις Αποστόλων. nium Romae commorantis Pauli pervenit, id est, usque ad quartum Neronis annum 1 (Act. XXVIII, 30 ). Ex quo intelligimus, 841 in eadem urbe librum esse compositum 2. Igitur περιόδους 3 ( ms. περιιχάς) Pauli, et Theclae, et totam baptizati Leonis fabulam, inter apocryphas scripturas com- putamus. Quale enim est, ut individuus comes Apostoli inter caeteras ejus res hoc solum igno- raverit? Sed et Tertullianus, vicinus eorum tem- porum 4, refert presbyterum quemdam in Asia σπου- δαστήν apostoli Pauli, convictum apud Joannem 5, quod auctor esset libri, et confessum se hoc Pau- li amore fecisse, loco excidisse. Quidam suspi- cantur. quotiescunque in Epistolis suis Paulus dicit, juxta Evangelium meum 6, de Lucae signifi- care volumine, et Lucam non solum ab apostolo. Paulo didicisse Evangelium, qui cum Domino in carne non fuerat, sed et a caeteris apostolis. Quod ipse quoque in principio sui voluminis declarat 7, dicens : Sicut tradiderunt nobis, qui a principio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis (Luc. I, 2). Igitur Evangelium sicut audierat, scripsit. Acta vero Apostolorum sicut viderat, composuit. Sepultus est Constantinopoli 8 ad quam urbem vicesimo Constantii anno ossa ejus cum reliquiis Andreae apostoli translata sunt 9. 1 Perperam cod. S. Crucis in Jerusalem de Urbe, usque ad quartumdecimum Neronis annum, ut et in Sigebergensi invenerat Suffridus Petri. 2 Alexandriae, non Romae Acta scripsisse Lucam, Syrorum traditio fert, quin et Theophilum, cui liber inscribitur, inter primos praecipuosque cre- dentes Alexandriae computat Bar Bajul Syrus au- ctor apud Castellum. Euthalius tamen, a Zacagnio editus, p. 351, cum Hieronymo facit, et Lucam eo tempore scripsisse tradit Apostolorum Acta, quo Romae versaretur cum Paulo socius captivi- tatis. 3 Codices ab Erasmo et Gravio inspecti loco πε- ριόδους legebant visionem. In editis nunc hisce Periodis, sive Actis Pauli et Theclae, haec de bapti- zato Leone fabula non invenitur; sed tantum Leae- ne in Theclam incurrentis, et Theclae baptismi mentio est. 4 Cod. S. Crucis eorumdem temporum, Tertulliani locus nunc est lib. de Baptismo, c. 17 : « Quod si qui Pauli perperam scripta legunt, exemplum Theclae ad licentiam mulierum docendi tingendique defendunt, sciant in Asia presbyterum, qui eam scripturam con- struxit quasi titulo Pauli de suo cumulans, convi- ctum atque confessum id se amore Pauli fecisse, loco decessisse. » Videtur tamen Hieronymus non Latino, quem hodie habemus, sed Graeco Tertulliani codice usus, quem antequam Latinum ederet, se Graece commentatum esse testatur, cap. 15, idque col- ligi potest ex ipso apocryphi libri titulo Graeco περι- όδους, et exeo quod verba apud Joannem, in Tertulliani Latino non habentur : praecique vero ex Graeca voce σπουδαστήν sive studiosum. 5 Convictum apud Joannem. Sic codices Sanger- manensis et Cluniacensis, necnon Ambrosianae Bibliothecae unus, num. 281, et alii passim, quid- quid e contrario velit Marianus Victorius, qui le- git, a Joanne convictus; non apud Joannem. MAR- TIAN.— Ita codices omnes a nobis et a Martianaeo inspecti, unde perperam Victorius legit a Joanne : et mox alii editi et ob id de loco, quas voculas mss. non agnoscunt, quemadmodum nec Tertullianus. 6 Vid. Euseb. lib. III, c. 4. Porro ex his, qui id suspicarentur, imo sentirent, fuisse videtur Mar- cellus Ancyranus Epist. ad Julium apud Epiphan. haeres. 72, num. 2, ubi ea verba Luc. I, 33, cujus regni non erit finis, κατά τού Αποστόλου μαρτυ- ρίαν enat, ut testatur Apostolus. Inferius tamen laudat ex ipsius Lucae nomine. Verius plerique omnes interpretes intelligunt Evangelium, quod ipse Paulus praedicabat. Confer Rom. XVI, 25; II, 16; Galat. I, 11. 7 Pleraeque editiones voculam ipse non habent, quam restituimus ex ms. nostro. Addunt autem haec verba, Vixit octoginta et quatuor annos, uxo- rem non habens, quorum ne vestigium quidem in antiquis exemplaribus mss. quae Erasmus, Victo- rius, Martianaeus, nos, aliique consuluerunt. 8 Sepultus est Constantinopoli. Falso addita sunt hoc loco : Vixit octoginta et quatuor annos, uxorem non habens, et consequenter de Achaia, Nullum ex- stat vestigium horum verborum in mss. codicibus, neque novi unde putida haec commenta fluxerint. MARTIAN. 9 Unus, quem viderim, ms. S. Crucis addit de Achaia, Pro Constantio Victorius maluit reponere Constantinum, quod et Graeca versio legebat. Vide Hier, contra Vigilantium sub initium, Philostor- gium lib. III, c. 2.

CAPUT VII.

Λουκά; ίατρδς Άντιοχεύς, καθώς τά συγγράμ- ματα αυτού δηλοί, τού Ελληνικού ούκ άπειρος, σπουδαστής Παύλου άποστόλου, κα\ πάσης αύτού της άλλοδαπής άχόλουθο;, συνέταξεν Εύαγγέλιον, περί eu αύτδς Παύλος, φησί, crhr αντφ τόν άδεΛφόν* οί ό έπαινος έν Γψ Εύαγγε- ΛΙφ κατά πάσας τάς εκκΛησίας. Κα\ πρδς τούς Κολοσσαείς · Άσπάζεται Αονκας ό Ιατρός ό άγαπητός. Κα\ πρδς Τιμόθεον Αονκας έστιμετ’ έμον μόνος. Κα\ 2τ·ρον δ& έξέδωχε τεύχος έξαίρε- τον, έπιγραφήν Πράξεις Αποστόλων, τού ή Ιστορία Ιω; διετίας διάγοντος έν xfi ’Ρώμγ, ΠβΛου Ιχτείνε- ται, τουτέστιν έως τετάρτου Νέρωνος ένιαυτου. *Αφ' ών πεπείσμεθα, έν τή αύτξ πόλει την βίβλον συντετάχθαι. Ή γάρ Περίοδος Παύλου χαΐ Θέχλας 842 καί πας δ μύθος ώσανε\ Λέοντος βαπτισθέντος είς τά; άποχρύφους γραφάς ψηφισΟήσεται. Ουδέ γάρ ένεχώρει τδν άχώριστον τού Αποστόλου μεταξύ τών λοιπών αύτοΰ πράξεων τούτο ήγνοηχέναι. Αλλά χα\ Τερτυλλιανδς έχείνων τών χρόνων Αναφέρει πρεσβύτερόν τινα έν τή Άσίσ, σπουδαστήν Παύλου Αποστόλου, έλεγχΟέντα έπ« Πωάννου οΤα παρ’ αύτοΰ συνταγείσης βίβλου, ώμολογηχέναι φίλτρψ χατεχόμενον. Παύλου τούτο πεποιηχέναι, διδ χα\ έκβεβλήσθαι τούτόν τινες ύπολαμβάνουσιν,*Οσάκις γάρ Παύλος έν ταΐς οΐχείαις ΈπιστολαΤς λέγει, Κα- τά τό ΕϋαγγέΛιόν μου, δήλον ώς περί του τεύχους το7* κατά Λουκ αν σημαίνει, χα\ Λουκ αν ού μόνον παρά του Αποστόλου Παύλου μεμαθηχέναιτδ Εύαγ- γέλ'ον, οΤα μετά τοΰ Κυρίου τηνικαύτα έν τώ σώ- ματι μή γενοχένου, άλλα χα\ παρά τών λοιπών Αποστόλων, δπερ κα\ αύτλς έν τη Αρχs τού Ιδιου συντάγματος περιφανώς λέγει· Καβως χαρέδοσαν ήμη·οΙ άχ' όρχί}ς αϋτόχται. Τοιγαρούν τύΕύαγγέ- λιον καθώς άκήκοεν έγραψε · τάς δέ Πράξεις τών Αποστόλων καθά ίστόρησεν αύτδς κα\ συνέταξεν. ΤΙνέχθη τά λείψανα αυτού χα\ άπετέθη έν Κων- οταντινουπόλβι, είς ήν πόλιν τψ είκοστώ Κωνσ:αντίου ένιαυτφ τδ τούτου σώμα μετά των λειψάνων Άνδρέου του άποστόλου μετηνέχθη.

CAPUT VIII.

Marcus discipulus et interpres Petri 1, juxta quod Petrum referentem audierat, rogatus Romae a fratribus, breve scripsit Evangelium. Quod cum Petrus audisset, probavit, et Ecclesiis legendum 2 sua auctoritate edidit, 844 sicut Clemens in sexto Υποτυπώσεων libro scribit, et Papias Hierapolitanus episcopus. Meminit hujus Marci et Petrus in Epi- stola prima, sub nomine Babylonis figuraliter Ro- mam significans : Salutat vos quoe 3 in Babylone est coelecta, et Marcus filius meus (I Petr. V, 13). Assumpto itaque Evangelio quod ipse confecerat, perrexit AEgyptum, et primus [ms. primum] Alexnn- driae Christum annuntians, constituit Ecclesiam, tanta doctrina [Al. doctrinae] et vitae continentia, ut omnes sectatores Christi ad exemplum sui co-

geret. Denique Philo disertissimus Judaeorum, vi- dens Alexandriae primam Ecclesiam adhuc judai- zantem, quasi in laudem gentis suae librum 4 super eorum conversatione scripsit. Et quomodo Lucas narrat, Hierosolymae credentes omnia habuisse communia (Act. II, 44) : sic et ille quod Alexan- driae sub Marco fieri doctore cernebat, memoriae tradidit. Mortuus est autem octavo Neronis anno 5, et sepultus Alexandriae, succedente sibi Anniano 6.

CAPUT VIII.

Μάρκος μαθητής κα\ έρμηνευτής Πέτρου, καθώς τού Πέτρου έξηγουμένου άκήκ.οε, παραχληθε'.ς έν τη'Ρώμη παρά τών άδελφών, βραχύ συνέταξεν Εύαγγέλιον, φπερ έντυχών Πέτρος έδοκίμασε, και τή Έκκλησή άναγνωσθησόμενον αύΟεντίσας έξέ- δωκε, καθά 843 συνεγράψατο Κλήμης έν τψ Ικτψ τών'Χχοίνποκτεων λόγψ, κα\ Παπίας Ίε- ραπολίτης έπίσκοπος. Μεμνητα: τούτου τού Μάρ- κου κα\ Πέτρος έν τή πρώτη Επιστολή, έπ’ όνόματι Βαβυλώνος είκονιχώς’Ρώμην σημαίνων.'Κολάζεται υμάς, φησ\ν, ήkr ΒαβνΛώη σϋτ rjJ έ*.Λεκτχι, καί Μάρκος ό έμός νίός. Παραλαβών τοιγαρούν τδ Εύαγγέλιον, δπερ αύτδς συνέταξε, καταλαμβάνει την Αίγυπτον, κα\ πρώτος έν Ά)εςανδρείs Ίησούν Χριστδν χηρύττων, κατεστήσατο Εκκλησίαν, τοσαύ- τη παιδεύσει κα\ βίου καρτερία διέπρεψεν, ώστε πάντα; τούς άχολοθούντας τψ Χριστώ έψεσθαι τη τούτου διαγωγή. "Οθεν κα\ Φίλων 6 τών Ιουδαίων έλλογιμώτατος, όρων έν Άλεξανδρείs πρώτην Εκ- κλησίαν έτι ιουδαΐζουσαν, ώσανε\ ε!ς έπαινον τού οικείου έθνους βίβλον περ\ :ής τούτων διαγωγής συνεγράψατο. Κα\ ώσπερ Λουκάς διηγείται τούς έν Ίεροσολύμως πιστεύσταντας πάντα έσχηκέναι κοινά, ούτως κάκεινος δπερ έν*Αλεςανδρ:ία έπ\ Μάρκου τού διδασκάλου έώρα γινόμενον, τή μνήμη παρεδωκε. Τελευτήσας δέ τψ όγδοοι τού Νέρωνος έτει, άπετέθη έν διαδεξαμένου αύτδν Άνανίου.

CAPUT IX.

Joannes apostolus, quem Jesus amavit plurimum (Joan. XIII, 25, et XIX, 26, et XX, 2, et XXI, 7), filius Zebedaei, frater Jacobi apostoli (Matth. IV, 21, et X, 2; Marc. X, 35; Luc. V, 10), quem Herodes post passionem Domini decollavit (Act. XII, 2 seqq.), novissimus omnium scripsit Evangelium, rogatus ab Asiae episcopis 7, adversus Cerinthum, aliosque haereticos, et maxime tunc Ebionitarum dogma consurgens, qui asserunt Christum ante Mariam non fuisse. Unde et compulsus est divinam ejus nativitatem edicere. Sed et aliam causam hujus l Ex Irenaeo apud Eusebium V, 8 : Μάρκο; ό μαθητής και έρμηνευτής Πέτρου κα\ αύτδς τά ύπδ Πέτρου, etc. Tum quae sequuntur fere ex Eusebio sumpta sunt, quem confer lib. II, c. 15. 2 Et Ecclesiis legendum. Dissonant exemplaria mss. in hac sententia; vetustiora secuti sumus. In aliis legimus. Et Ecclesioe legendum sua auctoritate dedit. MARTIAN. — Cod. Veronensis tradidit. Quidam alii mss. atque editi. Ecclesioe legendum sua auctoritate dedit. Tum idem cod, noster sicut scribunt Clemens in sexto Υποτυπώσεων libro et Papias, unde hinc etiam colligas emendandam interpunctionem Mar- tianaei, qui ante et Papias punctum apponit. 3 Salutat vos, quoe, etc. Hoc quoque in loco dis- sonantes reperio tres lectiones codicum mss. Nam praeter eam, quam edidimus ex vetustioribus exem- plaribus, aliam retinent tres aut quatuor mss. co- dices : Salutat vos, quoe in Babylone cum electa, et Marcus, etc. Caeteri codices legunt, quoe in Ba- bylone collectoe. MARTIAN.— Perperam Sophronius σύν τή έχλεχτή pro συνεκλεχτή, ut et quidam Hiero- nymiani codices, e quibus duo e nostris cum electa vel collecta legunt pro coelecta. Unus, Salutat vos Ecclesia, quoe est in Babylone electa. * Vocem librum non habet codex noster, innui tamen illum Philonis περ\ βίου θεωρητικού, ή περί ικετών patet, quem librum Eusebius eumque secu- tus Hieronymus, aliique veteres recentesque opi- nati sunt de Christianorum conversatione sanctis- que institutis loqui, cum revera Therapeutas Ale- xandrinos Μωύσέως γνωρίμους, Mosis familiares. ut ipse Philo testatur, describat. 5 Id non affirmat Eusebius, quem caeteroqum Hieronymus sequitur, sed tantum scribit lib. II. c. 24, Anianum anno Neronis octavo, primum post Marcum Alexandrium Ecclesiae administrationem suscepisse, quod factum superstite adhuc Marco tradunt scriptores plurimi, praesertim Orientales, etiamsi variae eorumdem sint de anno mortis ejus sententiae. 6 Veronen. cod. Anniano. Graecus Άνανίου, quem Arabes Ananiam vocant. 7 Clemens apud Euseb. VI, 14, ύπδ τών γνωρί- μων, a familiaribus, dicit rogatum. Eusebius ipse lib. III, 24, tantum rogatum dicit, παραχληθέντα. scripturae· ferunt 1, quod cum legisset Matthaei, Marci et Lucae volumina, probaverit quidem tex- tum historiae, et vera eos dixisse firmaverit, sed unius tantum anni, in quo et passus est, post car- cerem Joannis [ms. tacet Joannis], historiam texuisse. Praetermisso itaque anno, cujus acta a tribus exposita fuerant, superioris temporis ante- quam Joannes 845 clauderetur in carcerem, gesta narravit : sicut manifestum esse poterit his qui diligenter quatuor Evangeliorum volumina le- gerint. Quae res etiam διαφωνίαν (dissonantiam), quae videtur Joannis esse cum caeteris, tollit. Scri- psit autem et unam Epistolam, cujus exordium est : Quod fuit ab initio, quod audivimus, et vidimus ocu- lis nostris, quod perspeximus, et manus nostroe contrectaverunt de Verbo vitoe, quae ab universis ecclesiasticis et eruditis viris probatur. Reliquae nutem duae, quarum principium est : Senior Electoe dominoe et natis ejus, et sequentis : Senior Caio charissimo, quem ego diligo in veritate, Joannis presbyteri 2 asseruntur, cujus et hodie alterum 3 sepulerum apud Ephesum ostenditur, etsi nonnulli 5 putant duas memorias 6 ejusdem Joannis evange- listae esse, super qua re cum per ordinem ad Pa- piam auditorem ejus ventum fuerit, disseremus. Quarto decimo igitur anno, secundum post Nero- nem persecutionem movente Domitiano 7, in Pat- mos insulam relegatus, scripsit Apocalypsim, quam interpretatur Justinus Martyr et Irenaeus 8. Interfecto autem Domitiano, et actis ejus ob ni- miam crudelitatem a senatu rescissis, sub Nerva principe 9 redit Ephesum, ibique usque ad Traja- 1 Cod. Veron., Sed et alioe causoe fuerant. Haec et quae sequuntur, noster ex Eusebio hausit lib. III, c. 24. 2 Alteri Joanni Christi discipulo alteram tribuit Irenaeus quoque, dum testimonium ex ea recitat 1. I, c. 13, quod ideo adnotamus, ut eorum occur- ramus sententiae, qui falsi Hieronymum arguunt, quasi nemo ante illum hoc dixerit. 3 Papias duplicem Joannem distinxit, et duplex sepulerum, ex quo auctore Euseb. 1. III, c. 39, refert, et duo esse Ephesi sepulcra, et utrumque Joannis sua quoque aetate dici. Δύο, inquit, τά έν Έφέσω γενέσθαι μνήματα, κα\ έκάτερον Ίωάννου £τι νυν λέγεσθαι. Non ergo satis bene Hieronymus, quod de nomine Joannis in genere dictum erat, ad Joannem apostolum et evangelistam transtulit, ut duas unius ejusdemque memorias significaret. Quod intelligi velim; modo haec ex Eusebio verterit, ut prima fronte videtur; si enim aliunde hanc non- nullorum opinionem scivit, non habeo quid repo- nam rem tradenti sui temporis. 4 Prima tantum verba, "Ο ήν άπ' άρχής/ ascri- bit Graecus interpres, nec fortasse plura Hierony- mus attulerat. Cod. Veron., quod audivimus, quod perspeximus oculis nostris, etc. 5 Sic legimus e ms. S. Crucis, et Fabricii edi- tione pro et nonnulli. Graecus quoque καί τινες. 6 Duas memorias. Sic lego in cunctis mss. exem- plaribus, et ita legendum docet alterum sepulcrum praecedens. Erant igitur in Ecclesia Ephesiorum quae·memoriae, sive duo sepulcra ejusdem Joannis apostoli et evangelistae : sicut hodie apud nos ex- stant in Ecclesia nostra duae memoriae sancti Ger- mani episcopi Parisiensis, patroni nostri; una quidem memoria in capella sancti Symphoriani, ubi est locus sepulturaae altera memoria in ma- jore altari Ecclesiae, ubi praeter sepulcri lapidem, qui positus est subtus altare, sacrae reliquiae cor- poris asservantur in capsa aurea pretiosissima et gemmis ornata, quam nunc sustentant manibus duorum angelorum imagines ex metallo, in medio sex columnarum pulcherrimi marmoris, et sub coronide elegantissimi operis deaurata. Hujus al- taris novi structuram procuravit nobis zelus et in- dustria Reverendi Patris Arnulphi de Loo prioris hujusce monasterii nostri sancti Germani a Pratis : quod hic in memoriam perpetuam lubens adnotavi, accepta occasione ex memoria duplici sancti Juan- nis evangelistae. MARTIAN. 7 Christi 95· 8 Sic in Chronico ad Domitian. Apostolus Joan- nes in Patmos insulam relegatus Apocalypsin vidit, quam Irenoeus interpretatur. In Graeco Eusebii est ως δηλοί (Είρηναίος, sive ut Irenoeus explicat, vel vertit, nempe nomine Apocalypsin, ut ego arbitror, visionem Joannis, Justinus et Irenaeus nominarunt; minime vero Commentarios in Apocalypsin hi Pa- tres ediderunt, quos nec ipse Hieronymus cum horum recenset scripta, nec veterum quisquam memorat. Idque ideo notat, quod nomen Apoca- lysis nuspiam inveniatur apud Graecos scriptores antiquos, et fortasse ab Justino et Irenaeo nomen acceperit. Mirum quot doctorum hominum ingenia torserit locus iste, dum ab Irenaeo et Justino paucos quosdam versiculos Apocalypsis citatus quaqua- versum exquirunt. 9 Sub Nerva principe. Multi codices, Ambros. Bibliothecae maxime, legunt, sub Nerva Pertinace; alii etiam vetustissimi falso retinent, sub Pertinace. MARTIAN.— Perperam mss. quotquot inspeximus sub Pertinace redit Ephesum, quod et plures alii retinent etiam vetustissimi, ut et illud exemplar, quo Graecus interpres usus est, qui olim έττί Περ- τίνακος legebat. Quidam maxime Ambrosianae Bi- blioth. teste Martianaeo sub Nerva Pertinace pro principe, unde alterius erroris occasio fluxit, ut Nervam penitus librarii omitterent. num principem perseverans 1, totas Asiae fundavit rexitque Ecclesias, et confectus senio, sexagesimo octavo post passionem Domini anno mortuus 2, juxta eamdem urbem sepultus est.

CAPUT IX.

Ιωάννης, δν Ιησούς πάνυ ήγάπησεν, υίδ; Ζεβε- δαίου, άδελφδς Ιακώβου τού ύπδ Ήρώδου μετά τδ πάθος τού Κυρίου άποκεφαλισθέντος, έσχατος πάν- των έγραψεν Εύαγγέλιον παρακληθεις παρά των τής Ασίας έπισκόπων, κα\ κατά Κηρίνθου χα\ άλλων αιρετικών, κα\ μάλιστα τηνικαύτα του των Έβιωνιτών δήγματος άνακύψαντος, των φοσκόντων τδν Χριστδν πρδ Μαρίας μή γεγενήσθαι. "Οθεν την θείαν γέννησιν αύτού είπείν. Καί άλλην δέ αιτίαν τούτου του συγγράμματος φέρουσιν. Άναγνούς γάρ Ματθαίου, Μάρκου, χα\ Λουκά τά τεύχη, έδοκίμασε μέν τδ ύψος των Ιστοριών, χα αληθή αυτούς είρηκέναι έβεβαίωσεν, ένδ; δέ ένιαυ- τού μδνου, έν φ κα\ έπαθε μετά τήν φυλακήν Ίωάννου τήν Ιστορίαν συντάξαι. ’Εάσας τοίνυν τδν ένιαυτδν οδ τά πεπραγμένα παρά των τριών έξε- τέΟη, τού άνωτέρου χρόνον, πρ\ν ή τδν ‘Ιωάννην έμβληθήναι είς τήν είρκτήν, τάς πράξεις έξέΟετο, καθά σαφηνισθήναι δυνήσεται τοίς έπιμιλώς τοίς τέταρσιν Εύαγγελίοις 846 έντυγχάνουσιν.*Όπερ κα\ τήν διαφωνίαν τήν δοκούσαν εΤναι Ίωάννου μετά τών λοιπών είργει. Έγραψε δέ μίαν έπιστολήν ής ή άρχή έστι* « "Ο ήν άπ* άρχής 4, » ήτις παρά πάντων τών έχκλησιαστικών κα\ πεπαιδευμένων άνδρών έγκρίνεται ·αί δέ λοιπα\ δύο, ών ή άρχή έστι, πρώτης μέν, < Ό πρεσβύτερος Εκλεκτή κυρίφ, ι δευτίρας δέ, « Ό πρεσβύτερος Γαΐφ τφ άγαπητω, » Ίωάννου πρεσβυτέρου λέγονται. Οδ Ιτι κα\ νυν έτερον μνήμα έν τή Έφέσω τυγχάνει. Καί τινες νομίζουσι, τά δύο μνημεία Ίωάννου εΐναι του ευαγγελιστού, περ\ οδ ήνίκα κατά τάξιν είς Παπίαν τέν τούτου ακροατήν Ιλθωμεν, έξηγη- οδμεθα.Τοιγαρούν τεσσαρεσκαιδεκάτψ Ιτει, δεύτε- ρον μετά Νέρωνα διωγμδν κινούν τος Δομεντιανού, είς ΙΙάτμον νήσον περιορισΟε'ις, συνέταςεν Άποκά- λυψιν, ήν μετέφρασεν'Ιουστίνος μάρτυρ κα\ Εί- μηναΓος. Σφαγέντο.:δέ Δομειτιανοΰ και των πράξεων αυτού διά τήν πολλήν ώμδτητα παρά συγκλήτου άκυρωΟεισων, επί Νέρουα εις "Εφεσον άναζεύξας, Ιοις Τραϊανού του βασιλέως έκεϊσε διατελέσας. πάσας τάς τής Ασίας έθεμελίωσε κα\ φκοδδμηκεν έκκλησία:, κα\ λίαν γηράσας έξηκοστώ 6γB6φ ένιαυτφ, μετά τ& πάθος Κυρίου τελευτή σας, πλησίον xfjc προειρημένης πδλβως ήξιώθη της χοιμήσεως.

CAPUT X.

Herman 3, cujus apostolus Paulus ad Romanos scribens meminit : Salutate Asyncritum, Phlegonte, Herman, Patroban, Hermen 4, et qui cum eis fra- tres sunt (Rom. XVI, 14), asserunt auctorem esse libri, 848 qui appellatur Pastor 5, et apud quas- dam Graeciae Ecclesias jam publice legitur 6. Re- vera utilis liber, multique de eo scriptorum vete- rum usurpavere 7 testimonia. Sed apud Latinos pene ignotus est 8.

CAPUT X.

Έρμάς, ού ό Απόστολος πρδς'Ρωμαίους γράφων μέμνηται, Άσπάσασθε'Ασύγκριτος ΦΛέγοντα, Έίμάν, Πατρόβας Έρμήν, λέγεται αύθέντης γεγενήσθαι βίβλου έπιγραφείσης Ποιμήν, ήτις Ιν τισιν άνατολικαίς 847 έκχλησέαις δημοσία άναγι- νώσκεται. Καί άληθώς χρήσιμος ό λόγος, άφ* ού πολλοί τών παλαιών συγγραφέων ύπέχλεψαν μαρ- τυρίας* άλλά παρά τοίς ’Ρωααίοις άγνωστος είναι δοχει.

CAPUT XI.

Philo Judaeus, natione Alexandrinus 9, de genere sacerdotum, idcirco a nobis inter scriptores eccle- siasticos ponitur, quia librum de prima Marci evangelistae apud Alexandriam scribens Ecclesia 10, in nostrorum laude versatus est, non solum eos ibi, sed in multis quoque provinciis esse memo- rans, et habitacula eorum dicens monasteria 11. Ex quo apparet talem primum Christo credentium fuis- se Ecclesiam, quales nunc monachi esse nituntur [ms. imitantur] et cupiunt, ut nihil cujusquam proprium sit, nullus inter eos dives, nullus pau- per. Patrimonia egentibus dividuntur [Al. dividunt], orationi vacatur [Al. vacant] et psalmis, doctrinae quoque et continentiae, quales et Lucas refert (Act. II, 4, et IV, 32) primum Hierosolymae fuisse credentes. Aiunt hunc sub Caio Caligula Romae periclitatum12, quo legatus gentis suae missus fuerat. Cum secunda vice venisset ad Claudium, in eadem urbe locutum esse cum apostolo Petro 13, ejusque habuisse amicitias, et ob hanc causam 1 An. Christi 96. 2 Christi 100. 3 Hunc quidam male Hermem vocant. 4 Unus e mss. nostris omittit Asyncritum, alter Hermam et Hermen : tertius legit Hermen, Patro- bam, Hermam cum Graeco interprete. 5 Ita plerique sentiunt secundi ac tertii saeculi scriptores; luculenter vero Origenes, in Epist. ad Rom. XVI, 14, et Eusebius I. III, 3. Id ipse auctor innuere videatur in fine Visionis secundae, ubi de Clemente loquitur et Grapta. Sunt nihilosecius qui a recentiore Herma, sive Hermete, Pii Romani pon- tificis fratre, scriptum librum arbitrentur, quorum unica ratio ex Pseudo-Anastasii testimonio, longe est infirmior. 6 Legimus jam e ms. nostro, pro quo etiam (??) at. Eusebius ήδη καί 2v τισινέκκλησίαις, etc. Vid. Rufinum de Symbolo. Idem ms. non habet Revera utilis liber, quae tamen legit Graecus interpres; et Origenes loco supra citato, « Quae scriptura, inquit, valde mihi utilis videtur. » 7 Vim verbi usurpavere non intellexit Graecus interpres, qui vertit ύπέκλεψαν subfurati sunt. 8 Citant vero Tertullianus, auctor Homiliae de Aleatoribus inter Cypriani opera, Philastrius, Cas- sianus. Prosper, aliique. Imo et Latina tantum libri hujus versio vetustissima aetatem tulit. 9 Graecus interpres τεχθείς έν Άλεξανδρείφ, na- tus Alexandrioe, quemadmodum et Suidas recitat. 10 Et supra notatum est in Marco, hanc de Phi- lonis libro περί βίου Οεωρητι/.ού, ή Ικετών senten- tiam ex Eusebii lib. II, c. 17, hausisse, et transtu- lisse Hieronymum, eamque passim ab eruditis non probari, quod de Judaeis, Mosis γνωρίμοις, non Christianis, agat Philo; sed eorum argumenta re- ferre non hujus est loci. 11 Utique in eo libro, Therapeutas suos laudans, Έκάστψ δέ οίκημα Ιερδν δ καλείται σεμνείον καί μοναστήριον, etc. 12 Vide Philonem ipsum de Legatione ad Caium. 13 Id quidem Eusebius tradit I. II. c. 17, apud Philonem vero hujusce colloquii cum Petro nec vola est nec vestigium. etiam 1 Marci, discipuli Petri, apud Alexandriam sectatores ornasse laudibus suis. Exstant hujus praeclara et innumerabilia opera in quinque libros Moysi, de Confusione linguarum liber unus, de Na- tura et Inventione 2 liber unus, de His quae sensu precamur et detestamur liber unus, de Eruditione liber unus, de Haerede divinarum rerum liber unus, 849 de Divisione aequalium et contrario- rum 3 liber, de Tribus virtutibus liber unus 4, Quare quorumdam in Scripturis mutata sunt [mss. sint] nomina liber unus, de Pactis libri duo 5, de Vita sapientis liber unus, de Gigantibus liber unus 6, Quod somnia mittantur a Deo libri quin- que 7, Quaestionum et solutionum in Exodo libri quinque 8, de Tabernaculo et Decalogo libri qua- tuor 9, necnon de Victimis et Repromissionibus 10, sive Maledictis, de Providentia 11, de Judaeis, de Conversatione vitae, de Alexandro 12, et Quod pro- priam rationem muta animalia habeant, et Quod omnis insipiens servus sit, et de Vita nostrorum liber unus 13, de quo supra diximus, id est, de apo- stolicis viris, quem et inscripsit περ\ Βίου θεωρη- τικού Ικετών 14, quod videlicet coelestia contem- plentur, et semper Deum orent. Et sub aliis indi- cibus, de Agricultura duo, de Ebrietate duo 15. Sunt et alia 16 ejus monumenta ingenii, quae in no- stras manus non pervenerunt. De hoc vulgo apud Graecos dicitur,"Η Πλάτων φιλωνίζει, ή Φίλων πλα- τωνίζει: id est, aut Plato Philonem sequitur, aut Platonem Philo : tanta est similitudo sensuum et eloquii.

1 Conjunctionem etiam supplet ms. Veronens. pro qua legerat Victorius in suis Ecclesiam : unde male depravatam a librariis vocem maluit expungi. 2 Non agnoscit hunc librum Veronens. ms.; me- morat tamen Eusebius, tum Graecus interpres, et ex eo Suidas. At non de natura et inventione, sed de fuga et inventione composuit Philo librum, qui Περ\ φυγάδων inscribitur. Hinc arguas, corrupto Eusebii exemplari usum esse Hieronymum, qui pro Περ\ φυγάδων, legerit Περ\ φύσεως, quemad- modum etiam Rufinus vertit. 3 Hunc De divisione oequalium et contrariorum librum non recenset Reginae Suecorum cod. 342. Certe unus tantum atque idem est cum superiori, imo altera ejus tituli pars, quemadmodum Euse- bjus refert. Neque adeo perperam a Hieronymo in duos fuisse divisum, quod confidenter alii asserunt, ego puto; sed excidisse ex S. Doctoris textu vo- culam sive, vel aliam huic similem, facillimo li- brarii lapsu; legendumque sive de divisione, etc., ita enim et Eusebius jungit, ή περ\ τής εις τά ίσα, etc. Id ipsum arguas ex Hieronymi contextu, qui non addit, perinde atque in caeteris libris, unus, aut duo; sed tantum liber dicit, tametsi perperam omnino Graeca versio, λόγος εΤς. 4 Ili autem in Philonis editionibus male divi- ditur in duos. 5 Hic duo jamdiu interciderunt, et nec ipse Eu- sebjus fortasse eos viderit. 6 In editis Philonis hic quoque discerptus est in duos. 7 Miraeus Quod quandoque somnia, etc. Ex his quinque libris primus, quartus e quintus deper- jere. 8 Lege in Exodum cum mss. nostis. Pauca quaedam frago enta ex his servavit S. Joan. Dama- scenus in Parallelis, caetera interciderunt· 9 Quatuor libris unus duntaxat esi titulus, de Tabernaculo et Decalogo, Et primus quidem liber cum secundi parte intercidit, superest tertius cum quarti parte Περ\ ψευδομαρτυριών inscriptus. Qui- dam codices tantum habent de Tabernaculo libri quatuor. 10 Codex Veronen. remissionibus, sed Graecus interpres ύ'©σχέσεων, et Philo περ\ τών προχει- μένων. 11 Hujus fragmenta quaedam supersunt penes Euseb. Proeparat, VII,21; VIII, 14; quae sequitur Apologia pro Judaeis penitus desideratur. 12 Quidam editi, et mss. libri, de Alexandro di- cente quod, etc. Philonis autem liber ipse jam non habetur. Qui subsequitur non alius videtur ab eo, qui apud Philonem praenotatur περ\ τού πάντα σπουδαιον είναι έλεύθερον, Quod liber sit quisque virtuti studens. 13 Cod. Veronens., De vita nostrorum, de quo supra diximus, etc., absque, liber unus, ex quo falsi magis eorum opinio convincitur, qui alium Philonis librum περί τής διαγωγής τών Χριστια- νών, qui interciderit, hic abs Hieronymo innui commenti sunt. 14 Interserendum omnino est ή,αιΗ, quemadmo- dum Eusebius et Philo ipse habet. 15 Hos de Ebrietate non recenset cod. noster, et in editis Philonis in unum conjungi invenias. 16 Haec videre licet in editione Oper. Philonis. Quod autem librum de Interpretatione Hebraico- rum nominum, quem jam e Graeco verterat, hic praetereat, inde factum puto, quod jam sub Orige- nis nomine magis notus esset.

CAPUT XI.

ΦΟων Ιουδαίος, τεχθείς έν Αλέξανδρέ ία, γένους Ιερέων, δι’ αύτοΰ παρ’ ήμών μεταξύ των έχχλησια- στιχών συγγραφέων τάσσεται, έπείπερ περί τής πρώτης Μάρκου εύαγγελιστου έν Άλεξανδρεία Εκκλησίας γράφων, είς Ιπαινον των ήμετέρων χω- ρεί, ού μδνον αύτδθι αυτούς αλλά καί έν πολλαίς έπαρχίαις είναι φάσχων. χα\ τάς οικήσεις αυτών καλών μοναστήρια. Άφ* ών δηλοΰνται τοιαύτην έξ άρχής τών τώ Χριστφ πιστευσάντων έχχλησίαν γενέσΟαι, δποίυι ο! νυν μοναχοί είναι ζηλοΟσι καί έπιΟυμοΰσιν, ώστε μηδέν Γδιον έχειν τινά, μηδέ είναι είς αύτους πλούσιον ή πένητα, τάς δέ ουσίας τοις ΙΟνεσι διανέμοντες, εύχαίς σχολάςουσι κα\ ψαλ- μοί;, παιδεύσει τε καί έγκρατεία, οίου: καί Λου- κάς άναφέρει τδ πρώτον έν Ίεροσολύμοις τους πιστούς γβγενήσθαι, Λέγουσι τούτον έπί ΓαΤου τή'Ρώμη χινδ;νεΰσαι, δπη χα\ πρε- σβευτής του οικείου έθνους άπεστάλη. Καί δτε τδ διύτερον ήλθε πρλς Κ)αύδ ον, έν τή αύτή πδλει διαλε/θήναι τώ άποστύλω Πέτρω, καί τούτου έσχη- χέναι φιλίαν, καί διά τούτο τους σπουδαστάς Μάρκου του μαθητου Πέτρου, έν Αλεξάνδρειά έτεσι κεκοσμηκέναι. Είσ\ τούτου περιφανή χα\ άναρίθμητα συντάγματα είς πέντε λόγους ΜωΟσέως, ούτως* περ\ Συγχύσεως γλωσσών λόγος εΤς, περί Φύσεοας χαλ ευρήματος, περ\ ΤΩν κατά νούν εύχό- μεθα χα\ άπομαρτυρούμεθα, λόγος εΤς, περί Παι- δεύσεως λόγος εΤς, περ\ Κληρονόμου των θείων πραγμάτων λόγος. εΤς, περ\ Μερισμού Γσων κα\ έναντίο,ν λόγος είς, περ\ Τριών δυνάμεων λόγος εΤς, περλ τών ένολλαγεισών Γραφών παρά τινων 850 λόγος είς, περί Συνθηκών λόγοι δύο, περί Βίου φιλοσοφικού λόγος εΤς, περ\ γιγάντων λόγος εΤς, περί τοΰ Τους όνείρους παρά θεού πέμπεσθαι λόγοι πέντε. Ζητημάτων κα\ έρμηνευμάτων της Εξόδου λόγοι πέντε, περί τής Σκηνής κα\ Δεκαλόγου λόγοι τέσσαρες, περ\ θυσιών, περ\'Υποσχέσεων ήτ#ι Καταρών, περ\ Προνοίας, περί Ιουδαίων, περί Διαγωγής βίου, περ\'Αλεξάνδρου, κα\*Ό:ι ίδιον λογισμδν Ιχει τά άλογα, "Οτι πάς άφρων δυΰλός έστι, περ\ Διαγωγής των ήμετέρων, περλοδ έμπρο- σθεν εΓπομεν, τουτέστι των άποστόλων, λόγος εΓς, δν έπεγραψε, Περί βίου θεωρητικού Ικετών, τουτέ- στιν, δτιτά έπουράνια άτενίζουσι, κα\ άε\ εύχονται τφ θεω, π-ρι Γεωργίας λόγοι δύο, περί Μέθης δύο. Εισ\ καλ'έτερα αυτού συγγράμματα, ούπω είς τάς έμάς χεϊρας έ/θόντα. Περ\ τούτου έστ\ν ή παροιμία των Ελληνικών, "Η Πλάτων φιλωνίζει, ή Φίλων πλατωνίζει. Τοσσύτη έστλν όμοιό της τής τεδιανοίας χα\ φράσεως.

CAPUT XII.

Αούκιος "Αννεος Σενέκας Κορδουβήνσιος, Σωτίω- νος ΣτωΤχου μαθητής, χα\ θείος πρός πατρό; Λου · χάνου του ποιητοΰ, πάνυ έγχρατής, δν ού πάντως χατηρίθμουν έν τφ χαταλόγφ τών άγίων, εί μή αΙ Iπιστολά! τούτου προύτρεπον, αί παρά πολλών ά*/αγινωσχόμεναι Παύλου 851 πρός Σενεχαν χα\ Σενε'χα πρός Παύλον. Νέρωνος ών διδάσκαλος, χα\ κατ’ έχείνο καιρού δυνατός, ηΟχετο τοιούτον δχειν παρά τοίς ίδίοις τόπον, οΤον Παύλος παρά τοΤς Χριστιανοις. Ούτος πρό ένιαυτών δύο του παθεΐν τούς άποστόλους Πέτρον χα\ Παύλον παρά Νέρωνος έσ-^άγη.

CAPUT XII.

Lucius Annaeus Seneca Cordubensis, Sotionis 1 Stoici discipulus, et patruus Lucani poetae, conti- nentissimae vitae fuit, quem non ponerem in Cata- logo Sanctorum 2, nisi me illae Epistolae provoca- rent, quae leguntur a plurimis 852 Pauli ad Se- necam, et Senecae 3 ad Paulum. In quibus, cum es- set Neronis magister, et illius temporis potentis- simus, optare se dicit 4 ejus esse loci apud suos, cujus sit Paulus apud Christianos. Hic ante bien- nium quam Petrus et Paulus coronarentur marty- rio 5, a Nerone interfectus est.

CAPUT XIII.

Josephus Matthiae filius 6, ex Hierosolymis sa- cerdos, a Vespasiano captus, cum Tito filio ejus relictus est. Hic Romam veniens, septem libros Judaicae captivitatis imperatoribus patri filioque obtulit, qui et bibliothecae publicae traditi sunt 7, et ob ingenii gloriam statuam quoque meruit Ro- mae. Scripsit autem et alios 8 viginti Antiquita- tum libros, ab exordio mundi usque ad decimum quartum annum Domitiani Caesaris 9, et duos Αρχαιότητας, adversum Appionem grammaticum Alexandrinum, qui sub Caligula legatus missus ex parte Gentilium, contra Philonem etiam librum, vituperationem gentis Judaicae continentem, scri- pserat. Alius quoque liber ejus, qui inscribitur πβρ\ Αύτο/.ράτορος λογισμού, valde elegans habetur. in quo et Machabaeorum sunt digesta Hic in decimo octavo Antiquitatum libromanife- stissime confitetur, propter magnitudinem signo- rum Christum a Pharisaeis interfectum, et Joan- nem Baptistam vere prophetam fuisse, et propter interfectionem Jacobi apostoli 10 dirutam Hieroso- lymam. Scripsit autem de Domino 11 in hunc mo- 1 Perperam legunt Fotini duo codices nostri, et quibus Honorius usus est : Graecus quoque inter- pres olim σώζοντα legebat. At Sotionem vocat ipse Seneca episl. 49, illum nempe Alexandrinum Stoi- cum, cujus ipse Hieron. ad an. 55 Augusti in Chronico meminit, et plerique alii. 2 Non Sanctorum, sed Tractatorum legit prae- stantissimus Vatic. 342, olim Reginae, quam ego lectionem longe praefero, et Hieronymianam duco esse, tametsi Pseudosophronius, qui in subinde cor- ruptum Hieronymi exemplar incidit, interpretetur τών άγίων. Fortasse Hieronymus scripserat in Sanctorum Catalogo Tractatorum, quo nomine cen- seri possunt non Seneca tantum et Philo, sed et haeresiarchae ipsi, quos numerat, et quisquis tan- dem de sacris rebus locutus est. Sed altera voce exclusa, totum librarii corrupere. 3 Veronens, aut Seneca. Exstant hodiedum illae Epistolae, quinque sub Pauli nomine, octo sub Se- necae, illasque supposititias fatentur omnes; nec Hieronymus genuinas affirmat, sed tantum vulgo haberi et legi. Illarum meminit etiam S. August. Epistola ad Macedonium. 4 Epistola sexta Senecae ad Paulum : Qui meus, tuus apud te locus, qui tuus, velim ut meus. 5 Puta Christi 66, ex Hieronymi computo. 6 Hactenus editi ac mss. quos Martianaeus sequi- tur, Mattathioe; at legendum cum aliis, Matthioe, probavit Valesius, in notis ad Euseb. I. III, c. 9. 7 Josephus lib. de Vita sua, δημοσίευσα: προ- σίταξεν, quae haud satis commode redduntur a Hieronymo, Bibliothecoe publicoe traditi sunt; di- xisset, Proecepit, ut vulgarentur; Titus enim pro- pria manu aliquot verba Josephi libris ascripserit, quibus constaret, vera esse quae de bello in illis prodita erant. 8 Illud et alios non habet praestantiss. codex no- ster, nec Graecus interpres agnovit. 9 Absolvit quidem, ediditque decimo tertio ver- tente anno Domitiani Caesaris libros Antiquitatum, sed quae ad duodecimum tantum Neronis perve- niunt. Fefellit fortasse Hieronymum, quod Jose- phus in fine pollicetur scripturum se, Deo dante, quae ab illo tempore contigerint, usque ad deci- mam tertium Domitiani Caesaris annum : Μέχρι τής νυν ένεστώσης ήμέρας ήτις έστ\ τρισκαιδεκάτυυ μεν έτους τής Δομιτιανού Καίσαρος άρχής. 10 De hoc supra, cap. 2. 11 Scripsit autem de Domino. Habes hic famosis- simum Josephi de Christo Domino testimonium in linguam Latinam ab Hieronymo translatum tanta prudentia ac eruditione, ut illis antevenerit omnes viros doctos, qui Graeca verba Josephi, δ Χριστδς ουτος ήν, ipse erat Christus, fatentur non esse in- telligenda ut sonant, sed juxta sensum auctoris, quem optime Hieronymus expressit dicens : Et cre- debatur esse Christus. Consule Demonstrationem Evangelicam doctissimi viri P. Danielis Huetii, propos. III, pag. 27 et seqq. MARTIAN. dum : « Eodem tempore fuit Jesus, vir sapiens, si tamen virum oportet eum dicere. Erat enim mi- rabilium patrator operum, et doctor corum, qui libenter vera suscipiunt : plurimos quoque tam de Judaeis quam de gentibus sui habuit sectatores, et credebatur esse Christus 1. Cumque invidia nostro- rum principum cruci eum Pilatus addixisset, ni- hilominus qui eum primum dilexeranl 2, perseve- raverunt. Apparuit enim eis tertia die vivens, multa et haec alia mirabilia carminibus propheta- rum de eo vaticinantibus, et usque hodie Christia- norum gens ab hoc sortita vocabulum, non defe- cit. >

CAPUT XIII.

’Ιωσηπος Ματθίου υΙό*,'Ιεροσολύμων Ιερευς, παρά Ούεσπασιανού άλούς, μετά Τίτου του υΐοΰ αύτοΰ χατελείφθη.*Ος εϊς Τώμην έλθών, έπτά λόγους τής'Ιουδαϊκής άλώσεως τοϊς δύο βασιλεύσι τφ τε πατρ\ κα\ τφ υίφ προσήνεγκεν, οΓτινες κα\ τή δημοσίφ βιβλιοθήκη παρεδό,θησαν, χα\ διά τήν δόξαν τής ευφυΐας άνδριάντος ήξιώθη. "Εγραψε δέ καί τής'Αρχαιολογίας λόγους είκοσι, άπό τής του κόσμου άρχής έως τεσοαρεσκαιδεκάτου Ιτους Δομι- τιανοΰ Καίσαρος, κο\ δύο Άρχαιότητος κατά Άπίωνος γραμματικού Άλεξανδρέως, δς έπ\ Καλι- γύλα πρεσβευτής άποσταλε\ς παρά του μέρους των έθνικών, κατά Φίλωνος λόγον περιέχοντα κατάγνω- σιν τών Ιουδαίων Ιγραψεν. "Εστι κα! άλλος αύτοΰ λόγος περ\ Αύτοκράτορος λογισμού, έζαίρετος πάνυ. ένψ xa\ του πάθους των Μακκαβαίων έμνήσθη. Ουτος έν τφ όχτωχαιδεκάτφ της Αρχαιολογίας λόγω φανερώς όμολογεϊ, διά τόν όγκον των σημείων τόν Χριστόν έσφάχθαι παρά Φαρισαίων, χαλ Ίωάν- νην τόν Βαπτιστήν άληθώς γεγενήοθαι προφήτην, χαΐ διά τή»ν σφαγήν Ιακώβου του άποστόλου τά Ιεροσόλυμα πεπορθήσθαι. "Εγραψε βέ κα\ περ\ τού Κυρίου ούτως · « Γίνεται δΙ κατά τούτον τδν χρόνον Ιησούς, σοφδς άνήρ, βίγε άνδρα αύτδν λέ- γειν χρή. ΤΗν γάρ παραδάξων Ιργων ποιητής, διδάσκαλος Ανθρώπων τών ηδονή τάληθή δεχομένων, κα\ πολλούς μάν Ιουδαίους, πολλούς δλ κα\ του Ελληνισμού έπηγάγετο · ό Χριστδς ούτος ήν. ΚαΙ αύτδν ένδείξει τών πρώτων άνδρών παρ' ήμίν, σταυρφ έπιτετιμηχύτος Πιλάτου, ούχ έπαύσαντο ο! τδ πρώτον αύτδν άγαπήσαντες. Έφάνη γάρ ούτοΤς τρίτην Ιχων ή μέραν πάλιν ζών, τών θείων προφη- τών ταύτα χα\ άλλα μυρία περ\ αύτοΰ είρηκότων, εΓς τε νυν Χριστιανών άπδ τουδε ώνομασμένων ουκ Ιλιπε τδ φύλον. »

CAPUT XIV.

853 Justus Tiberiensis 3, de provincia Galilaea, conatus est et ipse Judaicarum rerum historiam texere, et quosdam Commentariolos de Scriptu- ris 4 componere 5; sed hunc Josephus (Just. Vita) arguit mendacii. Constat autem illum eo tempore scripsisse, quo et Josephus.

CAPUT XIV.

854 Ίοΰστος Τιβεριάδος, έπαργίας Γαλιλαίας| έπεχείρησε μίν κα\ αύτδς'Ιουδαϊκήν Ιστορίαν συν·* τάξαι, καί τινα ύπομνήματα περ\ Γραφών, άλλά τούτον Ίώσηπος έ/έγχει ψευσάμενον, Κα\ γάρ έυ έκείνο) τώ καιρφ σύνέγραφεν δτε κα\ Ίώ- σηπος.

CAPUT XV.

Clemens 6, de quo apostolus Paulus ad Philip- penses scribens, ait, Cum Clemente et coeteris co- operatoribus 7 meis, quorum nomina scripta sunt in libro vitoe (Philipp. IV, 3), quartus post Petrum Romae episcopus : siquidem secundus Linus fuit, tertius Anacletus 8, tametsi plerique Latinorum secundum post Petrum apostolum putent fuisse Clementem 9. Scripsit ex persona Romanae Eccle- siae ad Ecclesiam Corinthiorum valde utilem Epi- stolam, quae et in nonnullis locis publice legitur, quae mihi videtur characteri Epistolae, quae sub Pauli nomine ad Hebraeos fertur, convenire. Sed et mul- tis de eadem Epistola, non solum sensibus, sed juxta verborum quoque ordinem abutitur. Omnino grandis in utraque similitudo est. Fertur et se· 1 Freculphus saepe laudatus, qui hoc testimo- nium ex Hieronymo descripsit, non habet voculam esse, pro qua cod. Norimbergensis legit etiam. Verba Josephi 6 Χριστδς ούτος ήν, aliter ac Hiero- nymus vertit, intelligi omnino non possunt a Jose- pho prolata, si modo ejus sunt; nec enim de testimonii germanitate est hic lecus ad disseren- dum. Illud potius animadverte afferri hic a Sophro- nio, prout in Josephi libro XVIII, c. 4, exstat, non ut alias solet, ex Hieronymo nova interpidatione exprimi. 2 Idem Freculphus et Veronens. cod. omittunt primum, tum post perseveraverunt aliquot mss. ad- dunt in fide, Freculphus in eo, qui item infra no- men Christianorum non agnoscit. 3 Male in cod. S. Crucis, aliisque, et apud Ho- norium, Justinus. Vid. Euseb. III·, 10. 4 In quibusdam editionibus omittuntor verba de Scripturit, quae ipse etiam Suffridus Petri putavit abundare. In Graeco olim erat περιγράφει/. 5 Verbum componere non addunt codices nostri, nec Graecus interpres. Scripta hujus auctoris in- tercidere. 6 Consonant Hieronymo Origenes in Joannem, Eusebius, Hist. Eccl. III, 15; Epiphanius, haeres. 27; Rufinus de Adulter. libror. Origenis, Prima- sius in Commentariis in hunc Epistolae ad Philip- penses locum, et ex recentioribus plerique alii. Nihilominus alium ab isto Clementem fuisse, quem Paulus designat, eumque Philippensis Ecclesiae presbyterum exstitisse, alii non contemnendis argu- mentis contendunt. 7 Al. cooperantibus. De more prima tantum verba affert Pseudosophronius. 8 Tertius Anacletus. Consona voce sic legunt om- nes mss. codices. Videat proinde Marianus, unde Cletum pro Anacleto obtruderit in contextum Hie- ronymi. MARTIAN.— Anacletum legunt quotquot Martianaeus et nos inspeximus mss., tantum Vero- nensis Anencletus : 'Ανέγκλητος Irenaeo. Sed et Freculphus. Ado, Honorius, aliique ita legunt. Victorius maluit Cletus, ut erat apud Graecum in- terpretem. Utcunque scribas, doctis viris non alius probatur esse Cletus ab Anacleto. 9 Abest Petri nomen a codice nostro et Graeco interprete. Quae sequuntur, ex Eusebii lib. III re- pete. cunda ejus nomine Epistola, quae a veteribus re- probatur. Et Disputatio Petri et Appionis longo sermone conscripta 2, quam Eusebius in tertio Hi- storiae Ecclesiasticae volumine coarguit. Obiit ter- tio Trajani anno, et nominis ejus 3 memoriam us- que hodie Romae exstructa Ecclesia custodit.

CAPUT XV.

Κλήμης, περ\ ού Παύλος 6 άπύστολος πρδς Φι/.ιππησίους γράφων, λέγει* Μετά nui ΚΛήμετ· τος. Τέταρτος μετά Πέτρον'Ρώμης έπίσχοπος. Δεύτερος γάρ Λίνος έγένετο, τρίτος'Ανέγκλητος, εΐ χα\ πολλοί των ΊΡωμαίων ύπολαμβάνουσι, δεύτερον μετά τδν άπδστολον γεγενήσθαι Κλήμεντο. ’Έγρα? ψεν έχ*προ?ιωπου τής Εκκλησίας'Ρώμης πρδς την Ιν Κορίνθψ‘Εκκλησίαν έπιστολήν πάνυ θαυμαστήν, ήτις έν φανεροϊς τύποις δημοσία άναγινώσχεται, τψ χορακτήρι τής πρδς Εβραίους Επιστολής Παύλου συνφδουσσ, ού μδνον νοήμασιν, αλλά κα\ λύγοις. Κα\ Απλώς μεγίστη έστ\ν Ιν έχατέρα δμοίω- σις. Φέρεται χα\ έτέρα Ιξ όνδματος αύτοΰ είναι Επιστολή, ήτις παρά πάντων άποδοκιμάζεται. Καί διάλογος Πέτρου χα\ Άπίωνος μα*ρφ λόγη» συντα- γεισα, ήντινα ΕΟσέβιος εύθύνει, έν τψ τρίτφ τής άχκλησιαστικής Ιστορίας τεύχει. Τελευτά τψ τρίτφ άνιαυτψ Τραϊανού, χα\ τήν τούτου μνήμην άχρι τ ήμερον έν τή'Ρώμη οιχοδομηθεϊσα Εκκλησία φυ- λάττει.

CAPUT XVI.

856 Ignatius Antiochenae Ecclesiae tertius post Petrum apostolum episcopus, persecutionem com- movente Trojano, damnatus ad bestias, Romam vinctus mittitur. Cumque navigans Smyrnam ve- nisset, ubi Polycarpus, auditor Joannis, episcopus erat, scripsit unam Epistolam ad Ephesios, alte- ram ad Magnesianos, tertiam ad Trallenses, quar- tam ad Romanos, et inde egrediens scripsit ad Philadelpheos et ad Smyrnaeos; et proprie ad Po- lycarpum, commendans illi Antiochensem Ecclesiam, in qua et de Evangelio 4 quod nuper a me transla- tum est 5, super persona Christi ponit testimo- nium dicens : « Ego vero et post resurrectionem 6 in carne eum vidi 7, et credo quia sit. Et quando venit ad Petrum, et ad eos qui cum Petro erant, dixit eis : Ecce palpate me, et videte, quia non sum doemonium incorporale·8. Et statim tetigerunt eum et crediderunt. » Dignum autem videtur, quia tanti viri fecimus mentionem, et de epistola ejus, quam ad Romanos scribit [Al. scripsit], pauca ponere. « De Syria 9 usque ad Romam pugno ad bestias, in mari et in terra, nocte dieque ligatus cum decem leopardis 10, hoc est militibus, qui me custodiunt : quibus et cum benefeceris, pejores 1 Legendum ut edidimus δψαντες, quod nescio cum in βψαντες nuperus editor, inscio lectore, mutaverit. 2 Haec Disputatio, Petri et Appionis a Photio me- morata cod. 125 intercidit. Epistola autem prima superest uno tantum loco manca, altera ex bona sui parte. 3 Puta Christi 100. Cod. S. Crucis, et nomini ejus, quod magis placet. 4 Quod Eusebius ignorare se profitetur lib. III, c. 36, ex Nazarenorum Evangelio sumptum esse testimonium testatur Hieronymus, quem vide etiam lib. XVIII in Isaiam. Sed et in alio apocry- pho libro, nempe Doctrina Petri, habetur. Ab Ignatio autem non in epistola ad Polycarpum, ut innuit S. Doctor, sed in illa ad Smyrnaeos reci- tatur, unde locum hunc, si parenthesi claudatur, emendari posse arbitrati sunt viti docti. 5 Notandum in Graeco deesse voces ύπ* έμού, cum Hieronymus dicat a me translatum, Vid. cap. 2 et 3. 6 Ignat. Epist, ad Smyrn. cap. 3 : Έγώ δέ κα\ μετά τήν άνάστασινέν σαρχ\ αυτόν οίδα, χολ πιστεύω δντα. Καί δτε πρός τούς περ\ Πέτρον έλήλυθεν, Ιφη αύτοις · Λάβετε, ψηλαφήσατέ με, δτι ούκ είμι δαι- μόνιον άσώματον. Καί ευθύς αυτού ήψαντο xql επίστευσαν. 7 Graecus textus οιδα, unde Rufinus novi, id est, scio vere resurrexisse; non enim, credo, Servato- rem nostrum in carne vidit Ignatius, neque ab aux- οψία argumentatur. 8 Doemonium incorporale. Erasmus falso legit corporale cum pluribus mss. exemplaribus. Incor- porale vero, non corporale legendum docet nos ipse Hieronymus Praefatione sua in XVIII librum Com- mentar. in Isaiam. Consule locum, ubi spiritus et doemonium incorporale pro eodem habentur. Praeterea vetustissimus omnium codicum Sanger- manens. noster legit incorporale; ita quoque codex eminentiss. card. Ottoboni, sive Altempensis olim bibliothecae jam laudatus codex. MARTIAN.— Male apud Graecum interpretem σωματικόν, ut et in quibusdam Latinis codicibus corporale. Nostri omnes, et quos Martianaeus consuluit, incorporale, ut alibi Hieron. ipse Praefat. lib. XVIII in Isaiam : Cum enim apostoli eum putarent spiritum, vel juxta Evangelium, quod Hebroeorum lectitant Na- zaroei, incorporale doemonium. 9 Ignat. Epist. ad Rom. cap. 5 : Άπό Συρίας μέχρι'Ρώμης θηριομαχώ Sii γης κα\ θαλάσσης νυκτός κα\ ήμέρσς ένδεδεμένος δέκα λεοπάρδοις, δ. έστι στρατιωτικήν τάγμα, οϊ και εΰεργετούμ*νοι χείρους γίνονται· έν δέ τοΤς άδικήμασιν αυτών μάλλον μαθητεύομαι* άλλ* ού παρά τούτο διδικοίω- μαι· δναίμην των θηρίων τών έμο\ ήτοιμασμένων, & χα\ εύχομαι σύντομά μοι εύρεθήναι, & χαΐκολα- χεύσάΓσυντόμως με καταφαγεϊν, ούχ ώσπερ τινών, δειλαινύμενα, ούχ ήψαντο. Κάν αυτά δέ άχοντα μή θέλη, έγώ προσβιάσομαι. Συγγνώμην μοι έχετε · τι μοι συμφέρει έγώ γινώσκω. Νύν άγχομαι μαθητής είναι* μηδέν με ζηλώ σαι των όρατων καί άοράτων, ίνα Ιησού Χριστού επιτύχω. Πυρ κα\ σταυρός, θη- ρίων τε συστάσεις, σκορπισμοί όσχεων, συγκοπα\ μελών, άλεσμοϊ δλου τού σώματος, κολάσεις τού Διαβόλου είς έμέ έρχέαθωσαν, μόνον Γνα Μησοΰ Χριστού επιτύχω. 10 S. quoque Paulus Neronem leonem dixerat. fiunt. Iniquitas autem eorum mea doctrina est, sed non idcirco justificatus sum. Utinam fruar bestiis, quae mihi sunt praeparatae, quas et oro mihi 857 veloces esse ad interitum, et alliciam 1 eas ad comedendum me, ne sicut aliorum marty- rum, non audeant corpus meum attingere. Quod si venire noluerint, ego vim faciam, ego me inge- ram, ut devorer. Ignoscite mihi, filioli : quid mihi prosit, ego scio. Nunc incipio Christi esse discipulus 2, nihil de his quae videntur desiderans 3, ut Jesum Christum inveniam. Ignis, crux, bestiae, confractio ossium, membrorum divisio, et totius corporis contritio, et tota 4 tormenta diaboli, in me veniant, tantum ut Christo fruar. » Cumque jam damnatus esset ad bestias, ardore patiendi, cum rugientes audiret leones, ait : « Frumentum Christi sum, dentibus bestiarum molar, ut panis mundus inveniar. » Passus est anno undecimo 5 Trajani. Reliquiae corporis ejus Antiochiae jacent extra portam Daphniticam 6 in coemeterio.

CAPUT XVI.

855 Ιγνάτιος τής έν Άντιοχεία Εκκλησίας τρίτος μετά Πέτρον τόν Απόστολον έπίσχοπος, διωγ - μόν κινήσαντος Τραϊανού, θηρίομαχήσαι κελευ- οθεν, ε!ς'Ρώμην στέλλεται δέσμιος. Πλέων δέ και έπιστάς τή Σμύρνη, έν ή Πολύκαρπος Ακροατής ’Τωάννου έπίσκοπος ήν, Ιγραψε πρός Έφεσίους Επιστολήν μίαν, άλλην πρός Μαγνησιανούς, τρίτην πρός Τραλλιανούς, Τετάρτην πρός Ρωμαίους. Κσ- χείθεν έξιών, Ιγραψε Φιλαδελφεύσι κα\ Σμυρναίοις, κα\ ίδιχώς πρός Πολύκαρπον, παρατ.θέμενος αύτω την έν Άντιοχείφ Εκκλησίαν, έν 1J χα\ περί τού Ευαγγελίου τού πρώην μεταφρασθέντος, έχ προσ- ώπου Ιησού Χριστού μνήμην ποιείται, λέγων · i Έγώ δέ κα\ μετά τήν άνάστασιν έν σώματι αύτ-1 ν εΤδον, χα\ πιστεύω οτι Ιστι · καί βτε ήλθε πρός Πέτρον, καί τούς συν αύτψ Rvxar, είπεν σύτοΤς · Ψη.ίαρήσατέ μη, δη ούχ nlftt δαιμόηογ σώμα- ruedr, Κα\ εύθέως άφαντες* αυτόν, έπίστευσαν. > *Αξιον βέ φαίνεται, έπείπερ τοιούτου άνδρός πε- ποιήμεθα μνήμην, έκ τής Επιστολής αύτού τής πρός Τωμαίους γραφείντης δλίγα έχθέσθαι. «'Από Συρίας άχρι'Ρώμης, θηρίομαχώ έν θαλάσση κα\ Iv γή, νυχτός xo\ ήμέρας, δέκα συνδεδεμένος λεο- πάρδοις, τουτέστι στρατιώταις, τοϊς φυλάσσουσί με. οΓτινες καί μετά εύεργεσίαν χείρονες γίνονται. Α! γάρ άνομίαι αυτών παίδευσίς μοί έστι, άλλ’ ού διά τούτο έδικαιώθην. Κα\ εΓθε απολαύσω των θηρίων των έντρεπισθέντων («ic) μοι, άτινα εύχο- μαι όξύτατα εΤναί μοι ε!ς άπώλειαν, χα\ ένδελεχί- ζειν είς την έμήν κατάβρωσιν, μήπως δν τρόπον έπ\ των 4λ/ων μαρτύρων, μή τολμήσωσι τού σώ- ματός μου άψασθαι. ΕΙ γάρ έπελθεϊν μή θελήσου- σιν, έγώ βιάσομαι, πόθων καταβρωθήναι. Συγγνώ- σετέ μοι, τεκνία, τό συμφέρον μοι έγώ οιδα. Nqv άρχομαι είναι μαθητήν, ούδέν τούτων των όρωμένωυ έπιθυμώ, Γνα τόν ’ϊησούν Χριστόν εύρω. Πυρ* σταυρός, θηρία, σύγκλασις όστέων, κα\ των μελών- διασπασμός, κα\ παντός τού σώματος συντριβή, καί βάσανοι τού διαβόλου, είς έμέ ΙλΟωσιν,?να ’ίησού Χριστού απολαύσω, ι Κατακριθε\ς τοίνυν Οηριο- μαχήσαι, κα\ πόθω τού παθειν, άκούσας τού βρυγμού των λεόντων Ιφη · c Σίτος Ιησού Χρίστου είμι, κα\ εύχομαι τοϊς όδοΰσι των θηρίων άλεσθή- ναι, ινα 858 &Ρτο« καθαρός εύρεθώ. ι ΈπαΟ* δε/άτω Ιτει Τραϊανού. Τό δέ λείψανον £ςω της Δαφνητικής πύλης Αντιόχειας κατάχειται έν τψ κο: υ,ηττ οίω.

CAPUT XVII.

Polycarpus, Joannis apostoli discipulus, et ab eo Smyrnae episcopus ordinatus, totius Asiae princeps fuit, quippe qui nonnullos apostolorum, et eorum qui viderant Dominum, magistros habuerit et viderit. Hic propter quasdam super die. Paschae quaestiones sub imperatore Antonino Pio, Eccle- siam in Urbe regente Aniceto, Romam venit, ubi plurimos credentium, Marcionis et Valentini per- suasione deceptos, reduxit ad fidem. Cumque ei fortuito obviam fuisset Marcion, et diceret : « Co- gnosce 7 nos; » respondit : « Cognosco primogeni- tum diaboli. » Postea vero regnante M. Antonino est L. Aurelio Commodo 8, quarta post Neronem persecutione, Smyrnae, sedente proconsule 9, et universo populo in amphitheatro adversus eum personante, igni traditus est. Scripsit ad Philip- penses valde utilem Epistolam, quae usque hodie in Asiae conventu 10 legitur. 1 Iterum codices nostri omnes, et quaedam editiones, Ad interitum, et alliciam ad come- dendum me, idque rectissime; non ut Martianaeus aliique addunt, et ad supplicia : quibus adversatur Graecus textus et interpres. Facile ex verbo adliciam male librariis perspecto, hae duae prodierunt pravae scripturae ad supplicia, et allici eas, perperam in textum intrusae. 2 Nomen Christi abest a praestantissimo Ve- ron. ms. aliisque, et a Graeco textu, et inter- prete. 3 Ignatius vero et Eusebius τών όρατών κα\ αοράτων, addunt : De his quoe videntur, et quoe non videntur, quorum alterum e Hieronymi textu facile excidit. 4 Vocem tota nec Graecus textus, nec nostri codices habent, qui mox patiendi, rugientes, re- ctissime, absque altero eum, quod redundat. De- nique ms. Gemblacensis ardore impatienti, minus bene. 5 Male Vatic. et quidam alii libri undecimo. Porio Trajani decimus Christi anno 107 respondet, sed ad 115 referunt Joannes Antiochenus atque alii. 6 Sic dicta a Daphne Antiochiae suburbio ad orientem. Vid. Evagrium, I. I, c. 16. 7 Ita codices nostri omnes, multique alii, sed alii itidem cognoscis. Similiter Satanoe alii legunt, alii Diaboli. 8 Hic est Lucius Aurelius Verus, qui et Commo- dus dictus est. Exinde martyrium Polycarpi ad an. 166 referunt cum Hieronymo quidam docti viri, alii sub Antonino Pio an. 147 passum volunt. Quin etiam de ejus mortis genere diversa ab his tradit epistola Smyrnensis Ecclesiae : cum nempe ignis nihil sancto martyri nocuisset, arcessitum χομ- φέχτορα, sive carnificem, qui eum pugione confe- cerit. 9 Statio Quadrato proconsule Asiae. 10·De conventibus Christianorum quotidianis non videtur intelligendus hic locus, sed de aliquo alio qui quotannis fieri soleret in Asia, inque eo de religione consulentes Christiani, hanc epistolam recitarent.

CAPUT XVII.

Πολύκαρπος Ίωάννου ά ποστόλου μαθητής, κα\ παρ’ αυτού τής Σμυρναίων έπίσκοπος κατασταθείς* πάσης τής Ασίας άρχηγός γέγον£, διά τό πολλοΤς των άποστόλων κα\ των τόν Χριστόν έωρακότων αυντετυχηκέναι, και διδασκάλους έσχηκέναι. Ούτος διά τινας αίτιας τού Πάσχα, βασιλεύοντος Άντω- νίνου τού Π ίου, και έπισκοπούντος τής Εκκλησίας 'Ρώμης Ανίκητου, έπέστη τή'Ρώμη, έν J καί πολλούς τψ βόγματ* Μαρκίωνος καί Βαλεντίνου πιστεύσαντας άνεκαλέσατο. Άπαντήσαντοςδέ αύτψ έξ αυτομάτου Μαρκίωνος κα\ είρηκότος αύτψ, < Γνώριζε ήμας, > άπεκρίθη, ι Γνωρίζω τόν πρω- τότοκον του διάβολου. » Μετά ταύτα βασιλεύοντος Μάρκου Άντωνίνου χα\ Λουκίου Αύρηλίου Κομό- δου, τετάρτου μετά Νέρωνα διωγμού χινηθέντος, έν Σμύρνη θεωρούντος τού ανθυπάτου, κα\ παντός τού δήμου έν τψ άμφιθεάτρψ κατ’ αυτού βοώντος, πυρ\ παρεδόθη. Έγραψε πρός Φιλιππησίους πάνυ θαυμαστήν Επιστολήν, ήτις άχρι του παρόντος έν τή Ασιανή συνόδψ άναγινώσκεται.

CAPUT XVIII.

860 Papias Joannis 1 auditor, Hierapolitanus in Asia episcopus, quinque tantum scripsit volu- mina, quae praenotavit, Explanatio sermonum Do- mini 2. In quibus cum se in praefatione asserat, non varias opiniones sequi, sed apostolos habere au- ctores, ait 3 : « Considerabam, quid Andreas, quid Petrus dixissent, quid Philippus, quid Thomas, quid Jacobus, quid Joannes; quid Matthaeus, vel alius quilibet discipulorum Domini : quid etiam Aristion 4,et senior Joannes, discipuli Domoni loquebantur. Non enim tantum mihi libri ad le- gendum prosunt, quantum viva vox, usque hodie in suis auctoribus personans. » Ex quo apparet in [Al. ex] ipso Catalogo nominum, alium esse Joan- nem, qui inter apostolos ponitur, et alium seniorem Joannem, quem post Aristionem erumerat 5. Hoc autem diximus, propter superiorem opinio- nem, quam a plerisque retulimus traditam6, duas posteriores Epistolas Joannis non apostoli esse, sed presbyteri. Hic dicitur mille annorum Judai- cam edidisse δευτέρωσιν, quem secuti sunt 7 Ire- naeus, et Apollinarius, et caeteri qui post resurre- ctionem aiunt in carne cum sanctis Dominum regnaturum. Tertullianus quoque in libro de Spe fidelium, et Victorinus Petabionensis 8, et Lactan- tius hac opinione ducuntur.

CAPUT XVIII.

859 Παπία; Ίωάννου Ακροατή;, Ίεραπολίτη; τής Άσία; επίσκοπο;, πέντε μόνου; συνέταξε λί- γου;, ού; χΛ ίπίγρα'Ιεν/ΕκΟεσίη Λόγων Kvpicv. Έν οΓ; λέγων έν προο.μίοι; μή άκολουθείν πυιχί- λαι; φήμαις, άλλά τού; άποστολου; έχειν ήγουμέ- νου;, δφη· c Κατενόουν τί Άνδρέα;, τί Πέτρος είρήχασι, τί Φίλιππο;, τί θωμάς, τί Ιάκωβος, τί Ιωάννης, τί Ματθαίος, χα\ οί λοιποί τού Κυρίου μαΟηται, τί δέ Άριστίων, κα\ ό πρεσβυτερος Ιωάννης, μαθηταί τού Κυρ'ου έλάλησαν. Ουδέ γάρ με τοσούτον βίβλοι είς άνάγνωτιν ώφελούσιν δσον ζώσα φωνή, ήτις άχρι τού παρίντο; διά τών συγγραψαμένων Ακμάζει. » Ληλ ούται δέ ίξ αυτού τού καταλόγου τμ»ν ίνομάτων, άλλον είναι Ίωάννην Λ. f. και άλλον είναι πρεσβυτερον Ιωάννην, δντινα ύστερον μετά τδν Άριστίωνα καταριΟμεΤ- τοι, Ταΰταβέ είρήκαμεν διά τά προαναφερόμενα, ένοι; εΓπομεν, τά; δύο υστέρας Έπιστολάς μή είναι Ίωάννου τού Αποστόλου, άλλά τού πρ-σδυτέρου. Ούτος λέγεται χιλίων ενιαυτών Ιουδαϊκήν έκδεδω- χέναι δευτέρωσιν, φ ήχολουθησαν Ειρηναίο;, κα\ Απολλινάριος, κα\ οί λοιπο\, οίτινε; μετά τήν άνάστασιν φασχουσιν έν τώ σώματι μετά τών αγίων τδν Κύριον βασιλευσειν. Και Τερτυλλιανδς οέ έν τή βίβλιρ τή περί τή; Έλπίδο; τών πιστών, κα\ Βικχωρίνο; Πεταβίνος, καί Αακτάντιο; ταύτη τή δοκήσει ει/κυνται.

CAPUT XIX.

Quadratus apostolorum discipulus, Publico Athe- narum episcopo ob Christi fidem martyrio coro- nato 9, in locum ejus substituitur, et Ecclesiam grandi terrore dispersam fide et industria sua congregat. Cumque Hadrianus 862 Athenis exe- gisset hiemem, invisens Eleusina 10, et omnibus 1 Euseb. lib. III, c. 39, de altero Joanne presby- tero intelligit, non de apostolo et evangelista. quem Baronius in Martyrol. sequitur. Contra ipse Hieronymus epist. 75, ad Theodoram, et reliqui Martyrologiorum auctores, aliorumque scriptorum agmen. 2 Supersunt hujus operis. Λογιών κυριακων duntaxat quadam fragmenta. 3 Papias apud Euseb. III. 39 : Ανέκρινον λίγου; τ( Άδρεας ήτί Πέτρο; είπεν, ή Φίλιππο:, ή τί Ηωμά;, ή Ιάκωβο;, ή τί Ιωάννη:, ή Ματθαίο:, ή τι; Ιτ-ρο; των του Κυρίου μαθητών, ά τε ’Λριστίων χαι ό πρεσβύτίρο; Ιωάννηοι τού Κυρίου μαΟηταΙ λέγουσιν. Ού γάρ τα εκ των βιβλίων τοσουτίν με ωφελείν ύπελάμβανον, οσον τά πα<-ά ζώσης φωνής χα\ μεχούσης. 4 Aristonem habet cod. S. Crucis hic atque infra, et alius Gemblacensis, teste Suffrido Petri. Mox Verenensis loquantur pro loquebantur : verius ad Papiae textum λέγουσιν. 5 Veronens., Commemorat. 6 Supra eap. 9 Veronens., Qua a plerisque retu- limus traditum. 7 Ita Judaicas traditiones appellari, notum. Vid. Irenaeuns lib. IV et V, Apollinarii enim scripta intercidere, quemadmodum et, quem laudat, Ter- tulliani liber de Spe fidelium, Hieronymus, in cap. Ezech. XXXVI : « Dogma, inquit, Judaicum quod et multi nostrorum, et praecipue Tertullani liber de Spe fidelium, Lactantii Institutionum volumen septimum pollicetur, et Victorini Petabionensis episcopi crebrae expositiones, et nuper Severus noster in Dialogo, cui Gallo nomen imposuit, et ut Graecos nominem, et primum extremumque con- jungam, Irenaeus et Apollinaris. » 8 Victorinus Petabionensis. Falso legebat Erasmus Victorinus Pictaviensis : cum nullus sit codex ms. qui non legat Petabionensis, vel Pictationen- sis. MARTIAN. 9 Veron. Christi martyrio coronato, cui suffra- gatur Graecus interpres ύπέρ τού Χριστού. Con- stanter Hieronymus hic et in epist. 78, ad Magnum, pro uno eodemque habet Quadratum Athenarum e, iscopum cum illo, qui Apologiam pro Christiana religione obtudit Hadriano; nihilominus docti viri, Valestus, Tillemontius, aliique duos Quadratos diversos comminiscuntur. 10 Praetulimus codicis nostri lectionem Eleusina, quam retinet et Gemblacensis a Suffrido inspectus. Reliqui omnes etiam editi Eleusinam, vitiose· Quid autem sit Eleusina invisere, vel ut in Epi- stola ad Magnum, Eleusinoe sacra invisere, ipse explicat in Chronic. ad an. 7 Hadriani sacris Eleusina initiari, Graece τά Έλευσίνια έπο- πτ:ύειν. Facund. Hermianens. integrum hoc Hiero- nymi capitulum recitat. pene Graeciae sacris initiatus dedisset occasionem his, qui Christianos oderant, absque praecepto imperatoris vexare credentes; porrexit ei librum pro religione nostra compositum, valde utilem 1, plenumque rationis et fidei, et apostolica doctrina dignum, in quo et antiquitatem suae aetatis ostendens, ait, plurimos a se visos qui sub Domino variis in Judaea oppressi calamitatibus, sanati fuerant, et qui a mortuis resurrexerant.

CAPUT XIX.

Κουαδράτος των Αποστόλων μαθητή;, παΟόντο; Πουβλίου Αθηναίων έπισκόπου ύπέρ του Χρ ιστού, εί; τδν αύτδν τόπον υπεισέρχεται, κα\ τήν Εκκλη- σίαν |ν μεγά/η ταραχή οιασκορπισΟείσαν συνάγει. Καί ήνίκα Άδριανδς έν ΆΟήναις έχείμασεν, εν Έλευσίνι γενίμενο:, κα\ 861 σχεδδν τά τής Ελλάδος μυστήρια μυηθε\ς, δέδωκεν άφορμήν έπ\ τδ τους μισοΰντας τους Χριστιανούς, κα\ διχα βασιλικής κελεύσεως κολάσαι, έπέδωκε βίβλον υπέρ τής ήμετέρας θρησκείας συντεθεΐσαν, πάνυ χρηστήν και γέμούσαν Ιογισμου και πίστεως, άξίαν τε τής ά ποστολικής παιδεύσει*»;, έύ η κα\ την Αρχαιότητα τής Ιδία; ηλικίας δεικνυς, Ιφη, πολλούς έωρακέναι τους ύπδ του Κυρίου ποικίλαις έν τή Ίουδαία χά- μνοντας νόσοις ίαθέντας, χα\ δτι τινές έκ νεκρών άνέστησαν.

CAPUT XX.

Aristides Atheniensis philosophus eloquentissi- mus et sub pristino habitu 2 discipulus Christi, volumen nostri dogmatis rationem continens, eo- dem tempore quo et Quadratus, Hadriano principi dedit, id est, Apologeticum pro Christianis, quod usque hodie perseverans, apud philologos ingenii ejus indicium est.

CAPUT XX.

Αριστείδης Αθηναίων φιλόσοφος εύφραδής, xaV κατά την προτέραν διαγωγήν μαθητές Ίησου Χρίστου, τεύχος δόγματος ήμετέρου άνάμεστον λο- γισμού, κατ' εκείνο καιρού έν ψ κα\ Κουαδρί- τος,'\δριανψ τψ βασιλεϊ έπέδωχε, τουτέστιν, απολογητιχδν υπέρ των Χριστιανών, δπερ άχρι του παρόντος παρά τοις φιλολόγοις σώζεται.

CAPUT XXI.

Agrippa, cognomento Castor·3, vir valde doctus, adversum viginti quatuor Basilidis haeretici volu- mina 4, quae in Evangelium confecerat, fortissime disseruit, prodens ejus universa mysteria, et pro- phetas enumerans, Barcaban 5 et Barcob, et ad terrorem audientium alia quaedam barbara nomi- na : et Deum maximum ejus Abraxas. qui quasi annum continens 6. si juxta Graecorum numerum supputetur. Moratus est 7 autem Basilides, a quo 863 Gnostici, in Alexandria temporibus Hadriani, 1 Idem cod. noster valde necessarium : mox Gemblacensis pro suoe oetiatis habet suoe actionis. Perperam uterque. Haec vero apologia, qua gra- vissima persecutio sedata est, ut testatur Hier, epistola supra laudata ad Magnum, amplius non habetur. Satius porro est opinari oblatam eam Hadriano, cum secundum Athenas venisset, non primum, ut vulgo existimatur : nempe Christi anno 126, non triennio ante. 2 Id est. sub veste philosophica, seu pallio. Infra cod. S. Crucis, Hadriano principe, male. Hier, epistola ad Magnum, « Aristides philosophus, vir eloquentissimus. eidem principi (Hadriano) Apo- logeticum pro Christianis obtulit, contextum phi- losophorum sententiis, » Deperdita est etiam haec insignis Apologia, quamvis apud Caloicros in Midelli monasterio latere cam quidam scri- pserit. 3 Martianaeus Castoris, ut et Euseb. Άγρίππα Κάστορο*. Cod. Gemblacens. et Indiculus Haeres. qui Hieronymo tribuitur, Pastoris, omnino vi- tiose 4 Intercidit Agrippe opus, ut et Basilidis volu- mina, quae fortasse Evangelium inscribebatur; (??) erim nomine videntur me(??)orari alibi ab Hieronymo aliisque. 5 Barcabam et Barcob. Ita legunt exemplaria mss. In nonnullis est, Berthaham et Barcobeth. At de, his verborum portentis, et nomino Abraxas, vide indices nostros supra in hoc tomo IV, et in supe- risti tomo III nostrae editionis. Similiter et de Antimo infra in Hegesippo. De Co heba vide Com- ment. in cap. IX Danielis, col. 1117, et in Epi- stola, Lectis litteris. De Abraxas et aliis nominibus consule Irenaeum lib. IV, cap. 23. ΜARTIAN.— Mirum quam varie barbara haec duo nomina in editis libris et manu exaratis inveniantur, et quam vitiose. Nostri primum Barchabbam legunt cum duplici b, ut Eusebius, aliique Graeci Bαρχαβ- βάν. Alterum Barcob, aut Barcho, Malini rescribi Barcop, quod Eusebiano Βαρχώφ magis respondet, Theodoreto, Hoeret. Fab, I, 4, et Eusebio Proepa- rat. Evangelic. X, 5, ipsique Hier, epistola ad Paulum de Alphabeto sonat, filium vocationis, sicut Βιρ/.αββαν Epiphanio XXVI, 2, est filius stupri, vel parricidii, Proinde vitiose habent alii, qui Barchobeth, vel Berthabam, et Mar- cob, et Barchon, et Barcobbam, et Barcobbet legunt. 6 Malim continet, aut supputatur, expuncta vocula si, quae ex indiculo de haeresibus huc adscita est. Litterae quae Άβράξας nomen efficiunt, juxta Grae- corum numeros supputatae, reddunt 365, numerum, scilicet dierum anni. Vid. quae in epist. ad Theodo- ram adnotavimus. 7 Moratus est autem. Non mortuus est, sed mo- ratus est autem. etc., legit codex Sangerman. cum multis aliis. MARTIAN.— Sic legunt codices, nostri omnes, et Sangermanneus. apud Martianaeum, aliique Regii. Ipse Hier. in Chronic, ad an. Chri- sti 133 : « Basilides haeresiarches in Alexandria commoratur, a quo Gnostici, » etc. Vide in Chro- nico ad pag. 709. Nam quod vult quidam nobis dicam dici, quod moratus pro mortuus legeri- mus, ut et in Chronico commoratur pro moritur, nos misero obtrectatori precamur meliorem men- tem. qua tempestate et Cochebas 1 dux Judaicae factio- nis Christianos variis suppliciis enecavit.

CAPUT XXI.

Άγρίππα:, ό έπίκλην Κάστωρ, άνήρ πάνυ πε- παιδευμένος, κατά των είχοσιτεσσάρων Βασιλείδου αιρετικού λόγων των εις τδ Εύαγγέλιον παρ’ αύτοΟ περιφρασθέντων γενναίως έξηγήσατο, πάντα αύτοΟ τά μυστήρια έκφαίνων, χα\ τους προφήτας συναπα-ι ριθμουμένους, Βαρκαβάν κα\ Μαρκδβ, κα\ πρδς φόβον τών άκρσωμένων, Ιτερά τινα βάρβαρα όνό- ματα, κα\ τδν μέγιστον αύτώ θεδν Άβράξας, οία ένιαυτδν περιέχοντα κατά τδν άριθμδν τών Γραικών ψηφιζόμενον. Τελευτώντος Βασιλείδου Γνωστικο\έν Άλεξανδρείφ Ικλήθησαν έν τοΓς χρόνοι; 864 Άδριονού, ότε κα\ Κόχιβος 0 των Ιουδαίων ήγού- μένος πολλούς τών Χριστιανών ποιχίλαις τιμωρίας; άνήλωσεν.

CAPUT XXII.

Hegesippus vicinus apostolicorum temporum, et omnes a passione Domini usque ad suam aetatem Ecclesiasticorum actuum texens historias, multa- que ad utilitatem legentium pertinentia hinc inde congregans, quinque libros composuit2, sermone simplici, ut quorum vitam sectabatur, dicendi quoque exprimeret characterem. Asserit se venisse sub Aniceto Romam, qui decimus post Petrum episeopus fuit, et perseverasse usque ad Eleuthe- rum ejusdem urbis episcopum3 qui Aniceti quondam diaconus fuerat. Praeterea adversum idola disputans, ex quo primum errore crevissent, sub- texit historiam, ex qua ostendit, qua floruerit aetate. Ait enim 4 : « Tumulos mortuis templa- que fecerunt, sicut usque hodie videmus : e qui- hus est et Antinous, servus Hadriani Caesaris, cui et gymnicus agon exercetur apud Antinoum civi- tatem 5, quam ex ejus nomine condidit, et statuit prophetas in templo 6. » Antinoum autem in deli- ciis habuisse Caesar Hadrianus scribitur.

CAPUT XXII.

Ήγήσιππος τών χρόνων twv αποστόλων, πάσας άπδ τού πάθους τού Κυρίου, έως τών Ιδίων χρόνων, τών έχκλησιαστικών πράξεων ύφαίνο»ν Ιστορίας κα\ -πολλά είς δφελος τών άναγινωσκόντων συντείνοντα, τταντα^όθενσυλλόγων πέντε συνέθηκε β’βλους άπλου- στέρψ λόγψ, ώστε έκείνων έζηγήσασΟαι χαρακτή- ρας, ών τψ βίψ έξηχολούθει. Φάσκει δέ έ πιστή ναι 'Ρώμη έπ\*Ανιχήτου, τού μετά Πέτρον δέκατου έπισκόπου, κα\ διατετελεκέναι άχρι Ελευθέρου έπισκόπου τής προειρημένης'Ρώμης, δς Ανίκητου διάκονος έγεγόνει, Και κατά τών είδώλων έξηγού- μενος, εκ ποίσς πρώτον πλάνης ηύξήθη, συνέτσξεν Ιστορίαν, δει/.νύς έν ποιοις ήνθησε χαιροίς. Φάσκει γάρ ούτως· c Τύμβους τοίς νεκροί; καί ναούς έποιήσαντο, καθά άχρι τής δεύρο όρώμεν, άφ* ών έστιν χα\ Άντινους, ό δούλος Άδριανοΰ Καίσαρος, ούτινος χα> γυμνιχδς άγων έν τή Άντίνψ έπι- τελεΐται, κα\ τδ δίκαιον τής πόλεως έκ τής αυτού προσηγορίας έ:υχε, κα\ προφήτας έν τψ ναψ έστησε, > Τύν δέ Άντίνουν έν τψ μεταξύ τών αίοιλιχίων (σ) έσχηκέναι Άδριανόν τινες συγγρά- φονται.

CAPUT XXIII.

Justinos philosophus, habitu quoque philosopho- rum incedens, de Neapoli urbe Palaestinae 7 patre Prisco Bacchio 8, pro religione Christi plurimum laboravit : in tantum, ut Antonino 866 quoque Pio, et filiis ejus, et senatui librum (Apotogia lon- gior) contra gentes scriptum daret, ignominiamque 1 In quibusdam Hieronymian. codicibus Cho- zebas : sicque revera est quandoque appellatus impostor ille KTtQ-n, filius mendacii : cum pro- prium nomen esset Cochebas, N2DO 12, filius stelloe. 2 Eximii hujus operis nonnisi quaedam fragmenta restant, quae Halloixius et Grabe collegerunt. Vide Euseb. 3 Haec sunt Hegesippi verba apud Euseb. IV, 22 : Γενόμενος διαδοχήν έποιησάμην μέχρις Άνικήτου, ού διάκονος ήν Ελεύθερος. Κα\ παρά Ανίκητου διαδέχεται Σωτήρ, μεθ’ δν Ελεύθε- ρος. Quae sic reddas Latine : Cum essem autem Romoe, successionem composui usque ad Anicetum, cujus diaconus erat Eleutherus, et ab Aniceto suc- cessit Soterus, post quem Eleutherus. Neque enim- vero Hieronymus, quod antea notatum est doctis viris, recte διαδοχήν έποιησάμην, interpretatur, Romoe perseveravi, aut quemadmodum Rufinus ipse, Permansi ibi, pro successionum series composui, aut ligessi. 4 Apud Euseb. II, 8 Hist. : Οις κενοτάφια κα\ ναούς έποίησαν ώς μέχρι νυν · ών έστι κα\ ’Αντί- Λος δούλος Άοριανού Καίσαρος, ού καί άγων άγεται Αντινόειος, ό και εφ’ ήμών γινόμενος · κα\ χαρ χα\ πόλιν έχτισεν έπώνυμον Άντινόου καν προφήτας. 5 Non apud Antinoum civitatem gymnicum Anti- noo agonem exerceri solitum, sed in Mantinea, scribit Pausanias in Arcadicis, Ό βασιλεύς χατε- στήσατο αύτψ έν Μαντινείςι τιμάς καί τελετήν... χαι αγών έστιν αύτψ δι’ έτους πέμπτου. Jam itaque malim emendare ex praestantissimo ms. nostro, Agon exercetur Antinoius, civitatemque ex ejus nomine, etc., eoque magis, quod idem Hegesip- pus, Ού κα\ ά;ών άγεται ’Α /τινόειος, etc. 6 Exciderunt ab Hegesippi textu postrema haec verba, κατέστησεν έν τψ ναψ, que Hier, vertit, statuit in templo; non enim quemadmodum έχτισεν πόλιν, ita έχτισεν προφήτας dici potest. De pro- paetis autem Antinoi elegans est Origenis contra Celsum locus lib. III, num. 36. Vide et Spartianum in Hadriano. Qui sequitur versus, Antinoum autem in deliciis, etc., penitus non habet cod. S. Crucis. 7 Verius Samariae urbs diceretur, quae ab incolis Mabortha, olim Sichem est appellata. 8 Bacchium tanquam Prisci nomen cognomen accipit Hier. cum sit patris Prisci nomen, quod affirmat Suidas apud Lipomanum parte II, et Valesius ex eo probat, quod plurali numero Justinus addit, τών άπο Φλαυΐας, patrem nimirum et avum indi- cans. accepisse. Satis non assequor. Videtur verba in deliciis pro oedilicium, dignitatis nomen. crucis non erubesceret; et alium librum (Altera brevior) successoribus ejusdem Antonini, M. Anto- nino Vero et L. Aurelio Commodo. Exstat ejus aliud volumen (Oratio ad Grcecos) contra gentes, ubi de daemonum quoque natura disputat : et quartum adversus gentes, cui titulum praenotavit "Ελεγχος 1 : sed et alius de Monarchia Dei, et alius liber, quem praenotavit Psalten 2, et alius de Anima. Dialogus contra Judaeos, quem habuit ad- versus Tryphonem principem Judaeorum : sed et contra Marcionem insignia volumina, quorum trenaeus quoque quarto 3 adversus Haereses libro meminit : et alius liber contra omnes haereses 4, cujus facit mentionem in Apologetico, quem dedit Antonino Pio. Hic cum in urbe Roma haberet δια- τριβά; 5, et Crescentem Cynicum, qui multa ad- versum Christianos blasphemabat, redargueret gu- losum, et mortis timidum, luxuriae que et libidinum sectatorem, ad extremum studio ejus et insidiis accusatus, quod Christianus esset, pro Christo sanguinem fudit·

CAPUT XXIII.

Ιουστίνο; φιλόσοφος, κα\ τώ σχήματι τών φιλο- σόφων χρώμενος, άπδ τής Νεαπολιτών έπαρχίας Παλαιστίνης, έκ πατρδς Πρίσ/ου Βακχείου, ύπέρ τής θρησκείας τών Χριστιανών πάνυ έχοπίασεν, ώστε καί Άντωνινψ 865 τΦ έπίκλην Πίω, κα\ το?ς τούτου υίεΰσι, κα\ τη συγκλήτψ βίβλον κατά τών έΟνών συνταγεισαν έπιδούναι, τδν όνειδ.σμόν τού σταυρού μή οίσχυνόμενος, κα\ άλλην βίβλον τοϊς τού αυτού Άντωνίνου διαδόχοις, τουτέστι Μάρκψ Άντωνίνίρ Βήρψ, κα\ Λουκίω Αύρηλίψ Κρμόδφ. "Εστι κα\ άλλη ούτού βίβλος κατά τών έΟνών, έν ή περί τής φύσεως τών δαιμόνο>ν διαλέ- γεται, κα\ τέταρτον λόγον ομοίως κατά τών έΟνών, δν έπέγραψεν "ΕΛεγχος, καί άλλον περί τής τού θ»οΰ μοναρχίας, κα\ άλλον ώνόμασε ΨάΛτην, και Ετερον περ\ τής ψυχής. Διάλογον κατά τών Ιου- δαίων, δν Εχει κατά Τρύφοινος άρχηγού των Ιουδαίων. Οΰ μήν άλλά και κατά Μαρκίωνος Επί- σημα τεύχη, ώντινων Ειρηναίος έν τφ πέμπτοι λόγοι τψ κατά τών αίρετικφν μέμνηται. Κα\ άλλη βίβλος κατά πασών τών αιρέσεων, ής μέμνηται έν τφ ΆποΛογχ\τικψ, 5v Εδωχεν Άντωνίνψ τφ Πίψ. Ούτος έν τή'Ρώμη Ιχων τάς διατριβάς, εΰθύνων Κρήσκην (f. leg, Κρήσχεντα) τδν Κυνιχδν, τδν κατά τών Χριστιανών βλασφημουντά, καί καλών αυτόν λαίμαργον, κα\ τδν θάνατον φοβούμενον, άσωτόν τε καί άκόλαστον, τέλος τή τούτου ένεργεία κα\ Επιβουλή ώς Χριστιανός ύπέρ του Χριστού ΕπαΟεν.

CAPUT XXIV.

Melito Asianus, Sardensis episcopus, librum im- peratori M. Antonino Vero, qui Frontonis 6 oratoris discipulus fuit, pro Christiano dogmate dedit. Scripsit quoque et alia, de quibus ista sunt, quae subjecimus : de Pascha libros duos, de Vita pro- phetarum librum unum, de Ecclesia librum unum, de Die Dominica librum unum 7, de Sensibus librum unum, de Fide librum unum, de Plasmate librum unum 8, de Anima et Corpore librum unum, de Baptismate librum unum, de Veritate librum unum, de Generatione Christi librum unum, de Prophetia 9 sua librum unum, de Philoxenia librum unum, et alium 867 librum qui Clavis inscribitur; de Diabolo librum unum, de Apoca- lypsi Joannis librum unum, περί Ενσωμάτου Θεού librum unum 10, et Εκλογών libros sex. 1 Nunc inscribitur Αόγος παραινετικός, quo nomine eum vocat etiam Damascenus in Paral- lelis. 2 Veron. Ψά.Ιτης, Graecis litteris. Intercidit autem hic liber, ut et sequens ΣχοΛικύν περί c» et quae infra memorat, contra Marcionem volumina. 3 Hactenus editi cum Graeco interprete, in quinto, non autiquiss. ms. noster castigat. Sane lib. IV, non V, hoc Justiniopus laudat Irenaeus cap. 14 : Κα- λώς Ιουστίνο, έν τψ πρός Μαρχίωνα συντάγματί φησιν, etc. 4 Hunc librum contra omnes hoereses non recen- set ms· S. Crucis. Certe non exstat hodie, sed nunquam fortasse in manus hominum venit. Illum ipse Justinus Apologia longiore intra domesticos parietes apud se habere dixit, et si oportuisset, editurum. 5 Quod Tatianus apud Eusebium IV dixit τή μεγάλη πόλει, de Roma accipit Hier.; alii de Megalopoli Arcadiae urbe, de qua alibi Tatianus, matunt intelligere. 6 Puto ut Frontonis ipsius calumnias confuta- ret; ille enim famosa Declamatione Christianos probris oneraverat. Ejus meminit Gellius, Julius Capitolinus, Ausonius, aliique. 7 Librum de die Dominica non enumerat cod. Veronensis, quem tamen Eusebius novit, et περί Κυριακής vocat, I. IV, c. 26. 8 Hunc de Plasmate librum Vatic. 342 non agnoscit : Veronens. noster de Plasi legit, veriore, ut arbitror, lectione. Eusebius vocat περί πλά- σεως. Idem voluit exprimere Gemblacensis de Phase, ubi legend. de Plasi. 9 Non ita videtur intelligendus Eusebius; non enim περ\ προφητείας αΰτού dicit, sed αυτού περί προφητείας : quamvis et Rufinus vertat, et de prophetia ejus. 10 Variant hoc loco duo codices. Vatic. et S. Crucis, quorum alter KAITOITEPIENCiiMATor etc., ubi legeud. καί τόν περί, etc., alter verbis ένσωμάιου Θεού, statim subjungit, de AEternitate Dei, τδν Ενα, librum unum et Eclogarum, etc. Scilicet ad oram libri, ut arbitror, haec erat Grae- cotum verborum interpretatio, de Incarnatione Dei, quam non satis assecutus librarius, qui eam in textum intrusit, legit, de AEternitate, etc., cujus- modi librum fuisse a Melitone scriptum, nusquam reperire est. Hinc adeo nonum suppetit argumen- tum contra doctissimos viros. Cotelerium. Vale- sium, aliosque, qui interpretantur de Deo corporeo, et Melitoni Anthropomorphitarum errorem tribuunt. Jam si corporalem Deum probare Melito voluisset, nunquam vocabulo ένσωμάτου usus esset, quod proprie carne indutum, ut Rufinus vertit, sive incarnatum sonat. Sed nec ipse Hieronymus Ludum libri titulum recensuisset, si tam pravae baereseos dogmata contineret. Negotium facessit tamen Origenis apud Theodorit. quaest. 20 in Gen. testi- monium : « Melito qui scripta reliquit de eo quod Deus corporeus sit; » et aliud Gennadii c. 4, lib. I, de Ecclesiasticis Dogm. : « Nihil in Tri- nitate credamus corporeum, ut vult Melito et Tertullianus. » Hujus elegans et declamatorium ingenium Ter- tullianus in septem libris, quos scripset adver- sus Ecclesiam pro Montano, cavillatur, dicens eum 1 a plerisque nostrorum prophetam putari.

CAPUT XXIV.

Μελίτων Ασιανός, Σάρδεων έπίσκο-ος, βίβλον βασιλει Μάρκω Άντωνίνω Βήρω, δς Φρόντωνος του βήτορος μαθητής έγεγόνει, υπέρ του τών Χριστια- νών δόγματος έπέδωκεν, Τ.γραψε δε χα\ ετερα, άφ' ών τάδε ύπετάξαμεν · περ\ του Πάσχα λόγους δύο, περ\ Βίου προφητικού λόγον Ενα, περ\Έκκλη- σίας λόγον Ενα, περ\'Ημέρας Κυριακής λόγον Ενα, περί Διάνοιας λόγον Ενα, περ\ των Πιοτών λόγον Ενα, περί Πλάσεως Ενα, περ\ Ψυχής κα\ σώματος Ενα, περί Βαπτίσματος Ενα, περ\ Άληθείας Ενα, περ\ Γεννήσεως Χρίστου Ενα, περί Προφητείας Ιδίας Ενα, περί Φιλοξενίας Ενα, κα\ Ετερον λόγον δς επιγράφεται ΚΛεϊς, περ\ Διαβόλου Ενα, περ\ Άποχαλύψεως Ίωάννου Ενα, κα\ περί του Ένσωνάτου θεοΰ λόγον Ενα, Εκλογών λόγους Εξ. Τούτου την ευφυΐαν επαίνων 868 Τερτυλλιανδς έν τοις έπτά λάγοις, οΟς έγραψε κατά τής Εκκλησίας υπέρ Μοντανού, λέγει ότι πολλοί των ήμετέρων νομί£ουσιν αύτδν προφήτην.

CAPUT XXV.

Theophilus, sextus Antiochensis Ecclesiae episco- pus 2, sub imperatore M. Antonino Vero librum contra Marcionem composuit, qui usque hodie ex- stat 3. Feruntur ejus et ad Autolycum tria volumi- na, et contra haeresim Hermogenis liber unus : et alii breves elegantesque tractatus ad aedifiratio- nem Ecclesiae pertinentes. Legi sub nomine ejus in Evangelium et in Proverbia Salomonis Com- mentarios, qui mihi cum superiorum voluminum elegantia et phrasi non videntur congruere.

CAPUT XXV.

Θεόφιλος Ιχτος τής έν Άντιοχείφ Εκκλησίας έιτσκοπος, βασιλεύοντος Μάρκου Άντωνίνου Βή ρου, βίβλον κατά Μαρκίωνος συνέταξεν, ήτςς άχρι τ ήμερον τυγχάνει. Τούτου φέρεται χα\ πρδ; Αύτό- λυκον τρία τεύχη, κα\ κατά τής αίρέσεως Έρμο- γενου; λόγος είς, καί άλλαι βραχειαι βίβλοι, εις οίκοδομήν τής Εκκλησίας άνήκουσαι. Άνέγνων έπ* βνόματι αυτόν είς Εύαγγέλιον καί είς 11αpotu.ία; Σαλομώνος υπομνήματα, άτινά μοι ού δοκού σι συμφρονείν τή εύφυΐφ χα\ τη φράσει των προει- ρημένων συγγραμμάτων.

CAPUT XXVI.

Apollinaris, Asiae Hierapolitanus episcopus, sub imperatore M. Antonino Vero floruit, cui et insigne volumen pro fide Christianorum dedit. Exstant ejus et alii quinque adversum gentes libri, et de veri- tate duo, adversum Cataphrygas 4 tunc primum exortos cum Priscilla et Maximilla insanis vatibus, incipiente Montano.

CAPUT XXVI.

Άπολλινάριος,Ίεραπόλεως τής Ασίας έπίσκοπος, βασιλεύοντος Μάρκου Άντωνίνου Βήρου ήνθη:εν, ψτινι κα\ έπίσημον τεύχος ύπέρ τής των Χριστια- νών πίστεως έπέδωκεν. Είσ\ χα\ έτεροι πέντε αύτοΰ κατά των έθνών λόγοι, χα\ περ\ άληθείας δύο, καί κατά των Φρυγών τότε πρώτον άνακυψάντων άμα Πρισκίλλα χα\ Μαξιμίλλφ άνοσίοις προφήταις, άρ- ξαμένου Μοντανου.

CAPUT XXVII.

Dionysius, Corinthiorum Ecclesiae episcopus, tantae eloquentiae et industriae fuit, ut non solum suae civitatis 870 et provinciae populos, sed et aliarum urbium et provinciarum 5 episcopos episto- lis crudiret. Ex quibus est una ad Lacedaemonios, alia ad Athenienses, tertia ad Nicomedienses, quarta ad Cretenses, quinta ad Ecclesiam Amastrianam 6 et ad reliquas Ponti Ecclesias, sexta ad Cnossianos et ad Pinytum ejusdem urbis episcopum, septima 1 Contrario sensu, eoque mepto, hactenus obti- nuit in editis libris : Hujus elegans et declamato- rium ingenium laudans Tertullianus in septem libris quos scripsit adversus Ecclesiam pro Montano, dicit cum. etc. Emendant, verbis laudans, et dicit substituentes cavillatur, codices antiquissimi. Veronensis et Vaticanus, tum penes Salomonem Cyprianum unus Guelpherbytanus, et quos probat Suffridus Petri, Gemblacensis et Sigebergensis, (??) sequi fidem, multo concinniore lectione, p acuit. Porro omnia Melitonis opera, si pauca quaedam fragmenta excipias, interciderunt. 2 Hunc in epist. 121, ad Algasiam, quaest. 6, septimum dicit Antiochensis Ecclesiae episeopum : scilicet ibi Petrum una computat, hic eximit. 3 Hodie amplius non habetur, quemadmodum neque alia quae deinceps numerantur opera, praeter volumina illa tria ad Autolycum. Libum al um de Temporibus eidem Autolyco inscriptum qui- dam memorant ex Lactantii testimonio lib. I, de alsa Religione, non animadvertentes tertium e tribus superioribus eum, ipsum esse, qui tempo- rum seriem texit, quique adeo Lactantio laudatur. 4 Sigebergensis ms. penes Suffridum Petri tres de veritate, duos adversum Cataphrygas numerat libros· Sed et hi, et quos Eusebius memorat, duo πρδς Ιουδαίου;, et caetera Apollinaris scripta deperierunt. 5 Absunt a Vatic., et provinciarum episcopos; a Ve- ronens. autem, aliisque, quos consuluimus, tantum episcopos. Hanc vocem neque Graecus interpres no- vi, neque ratio illa probat : unde malim tot codi- cum auctoritate expungi. Eusebius quoque, et alia- rum regionum et urbium insulas dixit; nec revera epistolae illae seorsim ad episcopos scriptae sunt, sed pleraeque ad Ecclesias. 6 Idem Vatic. cum Sigebergensi Amasdrinam. Εx his omnibus epistolis quaedam tantum fragmenta apud Eusebium supersunt. ad Romanos, quam scripsit ad Soterem episcopum corum, octava ad Chrysophoram, santum femi- nam. Claruit sub impp. M. Antonino Vero et L. Au- relio Commodo.

CAPUT XXVII.

Διονύσιος, της κατά Κόρινθον Εκκλησίας Ιπίσχο- πος, τοσούτον εύφραδής χα\ σπουδαίος έγένετο, ώστε μή μόνον τους λαούς τίΙδίας 869 πόλε ως χαΐ επαρχία;, άλλά χα\ έτέρων έπαρχιών κα\ πόλεων οι* οίχείων έπιστολών πεπαιδευχέυαι, άφ* ών έστι μία πρδ; Λακεδαιμονίους, άλλη πρδς Αθηναίους, τρίτη π;>δ; Νικομηδεις, τετάρτη πρδς Κρήτβ;, πέμ- πτη πρ’ΐς Άμαστριανήν Εκκλησίαν χάι έτέρας Πόντου Εκκλησίας, έχτη πρδς Κνωσσιανοΰ; κα\ Πινυτόν της αυτής πόλεως έπίσχοπον, ίβδόμη πρλς 'Ρωμαίους, ήν έγραψε πρός Σωτήρα τόν τούτων έπίσκοπον, όγδοη πρός Χρυσοφόραν ευλαβή γυναίκα. Διέπρεψεν έπ» Μάρκου Άντωνίνου Βήρου κα\ Λου- χίου Λύρηλίου Κομόδου.

CAPUT XXVIII.

Pinytus Cretensis, Cnossiae urbis episcopus, scri- psit ad Dionysium 1 Corinthiorum episcopum valde elegantem epistolam : in qua docet, non semper lacte populos nutriendos, ne quasi parvuli ab ulti- mo occupentur die; sed et solido vesci debere cibo, ut in spiritalem proficiant senectutem. Et hic sub M. Antonino Vero et L. Aurelio Commodo floruit.

CAPUT XXVIII.

Πινυτός Κρήτης,'Κνωσσού τής πόλεως έπίσχο- πος, έγραψε πρός Διονύσιον ΚορίνΟου «έπίσχοπον πάνυ κομψήν έπιστολήν, έν ή διδάσκει, ούκ &έ\ δείν τούς λαούς γάλαχτιτρέφεσΟαι, μήπως ως νήπιοι τή έσχάτη χαταληφΟώσιν ήμέρα, άλλά κα\ στερεώ βρώματι, Γνα εις πνευματικόν προχόψωσι γήρας. Κα\ ούτβ; έπ\ των αυτών ήνθησεν.

CAPUT XXIX.

Tarianus·2, qui primum oratoriam docens, non parvam sibi ex arte rhetorica gloriam comparave- rat, Justini Martyris sectator fuit, florens in Eccle- sia. quandiu ab ejus latere non discessit. Postea vero, inflatus eloquentiae tumore 3, novam condidit haeresim quae Έγκρβτιτών dicitur. quam postea Se- verus auxit, a quo ejusdem partis haeretici Severiani neque hodie appellantur. Porro Tatianus infinita scripsit volumina, e quibus unus contra Gentes flo- rentissimus exstat liber, qui inter omnia opera ejus fertur insignis. Et hic sub imperatore M. Antonino Vero et L. Aurelio Commodo floruit. συγγραμμάτων έπίαημό; I jxu Και οδτο; £*kU£ovxc μόίου f4vOipj*v.

CAPUT XXIX.

Τατιανός δς πρώην τήν Ρητορικήν διδάσκων, ούκ έλαχίστην έχ της βητοριχής έπιστήμης δόξαν ώνή- σατο, Ιουστίνου του Μάρτυρας σπουδαστής γέγova, διαπρέπων έν τή Έκκλησή, έν δσφ τής τούτου πλευράς ούκ άπέστη. "Υστερον 6Ϊ τψ δγκψ τής παιδεύσεώς έπαρΟε\ς, καινήν συνεστήσατο αΓρεσιν, λέγω δή των Έγκρατιτών, ήν μετέπειτα Σεβήρος έπηύςησεν, άφ* ού άχρι τού παρόντος οί τούτου τού μέρους αίρετικοΐ ΣεβηριανισταΙ όνομάζονται. *0 δέ προειρημένος Τατιανός πάμπολλα συνεγρά- ψατο τεύχη, άφ* ών έστι κατά των (Ονων λόγος είς πάνυ θαυμαστός, δς μεταξύ πάντων αυτού των Μάρκου Άντωνίνου Βήρου καί Αύρηλίου Κο-

CAPUT XXX.

Philippus, episcopus Cretensis, hoc est, urbis Gortynae 4, cujus Dionysius 871 in epistola sua meminit, quam scripsit ad ejusdem civitatis Eccle- siam, praeclarum adversum Marcionem edidit li- brum 5 temporibusque M. Antonini Veri et L Aurelii Commodi claruit.

CAPUT XXX.

Φίλιππος, επίσκοπος Κρήτης πόλεως Γορτύνης, υύτινος Διονύσιος έν τή Ιπιστολϋ 872 αυτού μέ- μνηται, ήν έγραψε πρός τήν Εκκλησίαν προειρη- μένης πόλεως, ένδοξον πάνυ κατά Μαρκίωνος έξέ- δωκε βίβλον (forte supplendum χα\| έν τοϊς χαιροΐς των προειρημένων διέπρεψεν*

CAPUT XXXI.

Musanus 6 non ignobilis inter eos, qui de eccle- siastico dogmate scripserunt, sub imperatore M. Antonino Vero confecit librum ad quosdam fratres 7, qui de Ecclesia ad Encratitarum haeresim declina- verant.

CAPUT XXXI.

Μου σανός, ούχ άδοξος μεταξύ τών περ\ έκκλη- σ.αστιχου δόγματος συγγραψαμένων, έπ\ Μάρχου Άντωνίνου Βήρου χαχεσχεύασε βίβλον πρός τινας αδελφούς, τών άπδ τής Έχχλησίας πρός τήν τών Έγκρατιτών αΐρεσιν κχτανευοάντων.

CAPUT XXXII.

Modestus et ipse sub imperatore M. Antonino et L. Aurelio Commodo, adversum Marcionem scripsit librum 8, qui usque hodie perseverat. Feruntur sub 1 Interiit temporis injuria haec epistola, qua Dio- nysianae, cujus meminit superiore capite, respon- debat. Vid. Euseb. IV, 23. 2 Miraeus et quidam codd. habent Tatianus hoe- resiarcha, vel hoeresiarches. Confer Hieron. in Joel. I, Annos II, III, Osee VII, et Galat. VI. 3 Cod. Veronens., elatus eloquentia et tumore. Vid. hienaeum, I. I, c. 32, ex eoque Eusebium IV,29. Ex innumeris Tatiani scriptis primas obtinuit Diatessa- ron, quod S. Ephraem Commentario illustravit, qui hodiedum Syriace dicitur exstare. Vid. Catalog. Ebediesu, cap. 3. 4 Erat nempe Gortyna Cretae metropolis Recole de Dionysii epistola cap. 27. 5 AEtatem non tulit. 6 Mosyanus in Vatic. dicitur; in Veronens. Mu syanus, Eusebio Μου σανός. Mox idem Veronens., qui ecclesiastica dogmata scripserunt. 7 Plerique editi libri adversus quosdam fratres : dissentientibus nostris, aliisque magno numero mss. ipsoque Eusebio, qui propositione πρός utitur. Opus istud Musani, quod vocat Euseb. έπιτρεπτι- χωτατον, amplius non exstat. 8 Nihil ex hujus Modesti scriptis superest hodie. Merique autem mss. legunt συγγράμματα et ψευδ- επίγραφα, quas voces et Sophronius retinuit, et immutare juxta Martianaeum, in αυιαάγμβτ.α et ψευδογραφα nulla necessitas cogit. nomine ejus et alia syntagmata, sed ab eruditis quasi ψευδόγραφα repudiantur.

CAPUT XXXII.

Μοδεστός καί αυτός Ιπ\ Άντωνίνου χα\ Κομόδο> κατά Μαρκίωνος συνέταξε βίβλον, ήτις άχρι σήμε- ρον ύπάρχει. Φέρεται κο\ άλλα αυτού συγγράμμα- τα, άτινα παρά των πεπαιδευμένων ψευδεπίγραφα άποδοκιμάζεται.

CAPUT XXXIII.

Bardesanes in Mesopotamia 1 clarus habitas est, qui primum Valentini sectator, deinde confutator, novam haeresim condidit 2. Ardens ejus a Syris praedicatur ingenium, et in disputatione vehemens. Scripsit 3 infinita adversum omnes pene haereticos, qui aetate ejus pullulaverant. In quibus clarissimus ille et fortissimus liber 4, quem M. Antonino ·de Facto tradidit : 874 et multa alia super persecutione volumina, quae sectatores ejus de Syra lingua verterunt in Graecam. Si autem tanta vis est et ful- gor in interpretatione, quantam putamus in ser- mone proprio?

CAPUT XXXIII.

Βαρδησάνης Iv Μεσοποταμία λαμπρδς φανείς, πρώτον μέν Βαλεντίνου σπουδαστής, ύστερον δα Αντίπαλος, καινήν αϊρεσιν συνεσχήσατο. Τούτοο παρά των Σύρων θερμοτάτη κηρύττεται ευφυΐα κα\ έν διαλέξει σφοδροτάτη. Έγραψε πάμπολλα κατά πασών σχεδδν τών αΙρέσεων των έπ\ τών χρόνων αυτού άνακυψασών, έν οΤ; περιφανής έστι κα\ γεν- ναίος ό λόγος, 8ν Μάρκφ Άντωνίνφ περ\«Μοίρας έπέδωκεν, άλλά κα\ άλλα πολλά περί διωγμού τεύ · χη, 873 ύπεροί τούτου σπουδασταΐ άπδ τής Σύρας εις'Ελληνικήν διάλεξιν μετέφρασαν. "Οπου δέ το- σαύτη Ισχύς έστι κα\ λαμπρότης έν τη έρμηνεία, πόσην νομίξομεν έν τψ οίκείψ λόγψ ίχειν άρε- τήν (α);

CAPUT XXXIV.

Victor, tertius decimus Romanae urbis episco- pus 6, super quaestione Paschae et alia quaedam scribens opuscula 7, rexit Ecclesiam sub Severo principe 8 annis decem.

CAPUT XXXIV.

Βίχτωρ, τρισκαιδέχατος'Ρώμης Επίσκοπος, περ\ τής του Πάσχα ζητήσεως, κα\ άλλα τινά συνέτιζε τεύχη · έχυβέρνησε τήν Εκκλησίαν βασιλεύοντος Σεβήρου έπ* £τη δέκα.

CAPUT XXXV.

Irenaeus, Pothini episcopi, qui Lugdunensem in Gallia regebat Ecclesiam, presbyter, a martyribus ejusdem loci, ob quasdam Ecclesiae quaestiones le- gatus Romam missus, honorificas super nomine suo ad Eleutherum episcopum perfert litteras. Postea, jam Pothino prope nonagenario ob Chri- 1 Membranae Veronenses, Mesopotamioe. cujus locutionis exempla optimi scriptores Latini suppe- ditant. 2 Veronen. duoqne alii cod., novam ipse hoeresim condidit. Quae autem essent novae ejus haereseos placita, difficile dictu est. Ex Marino Bardesianista in Dialogo de recta fide intelligas, duo illum admi- sisse principia, sive ρίζας, radices, quarum una duntaxat bona esset, scilicet Deus. Delatam dixisse de coelo Christi carnem, non ex Maria sumptam. De- nique mortuorum resurrectionem fuisse inficiatum. Sed haec eadem deliria e Valentini, a qua defece- rit, schola promanabant. Singulare unum de eo adnotat Epiphanius, quod uteretur Lege et Pro- phetis, Veteri ac Novo Testamento, et apocryphis qui- tusdam, quod certe Valentiniani non admittebant. 3 Nonnulla ex his nominat S. Ephroem Syrus, qui ejus sectae errores saepius impugnat. 4 In aliis libris florentissimus. At Eusebius, lib. IV, cap. ultimo, ex quo haec Hieronymus hausit, lx:- νώτατον vocat : Rufinus potentissimum, quemadmo- dum et vetus Irenaei interpres potentissimam dixit S. Clementis ad Corinthios Epistolam. 5 Sunt docti viri, qui hunc Antoninum nihil minus fuisse quam imperatorem velint, et perperam scriptum ab Hieronymo Marcum Antoninum quem Eusebius duntaxat Antoninum dicit, quemdam, ut autumant, eo nomine Bardesanis socium. Nam et lib. VI Proeparat. Evang., cap. 9, postquam hujusmet libri de Fato fragmentum attulisset luculentissimum, ita subdit, Bardesanem philosophari solitum έν τοι; τζρΚς τους έταίρου; διάλογοι;, in dialogis ad amicos. Ad haec Valesio minime est verisimile, libros Syro sermone scriptos imperatori Romano potuisse nun- cupati : quod quidem argumentum et me movit (a) Graecus interpres addit virtutem. aliquando. Verum si putes innui M. Antoninum Elagabalum, qui apud Phoenices solis sacerdos fuit Syrumque adeo sermonem optime noverat, jam nihil erit. Quod spectat Eusebii testimonium, per- sonae quae in dialogis colloquentes inducuntur, mi- nime omnium vetant, quin liber ipse alteri possit inscribi. In hoc autem de Fato non praesumptus Antoninus, sed Philippus nescio quis disserit, ut neque ex hoc capite aliquid evincant, qui in con- traria opinione versantur. Caetera optime quadrant Hieronymianae sententic, atque ipsa cum primis ratio temporis, siquidem auctor Chronici Edesseni natum tradit Bardesanem anno Graecorum 465, hoc est Christi 154. Abgaro Maani filio familiarem fuisse testatur Epiphanius haerosi 66, eique consentit Eusebius lib. V Proepar., cap. 10, ubi legem, cui sanciendae regi auctor fuerat Bardesanes. ne quisse se in posterum eviraret, durasse ait ad tempora Antonini Coesaris, non Pii appellati, sed Veri. Quin etiam tradit idem Epiphanius, illum, cum orthodoxe sentiret, usque adeo flagrasse zelo Dei, ut audire recusarit Apollonium Antonini im- peratoris amicum suadentem, ut so Christianum esse negaret. Porro hic ejus liber de Fato adver- sus Abidan fati assertorem est editus. 6 Scilicet Petro una non computato. Idem in Chronic. tradit. 7 Puta epistolas ad Orientales episcopos, qui- bus Judaicum Pascha luna 14 Martii celebrari vetabat. Sed ex ejus scriptis nihil ad nos per- venit. 8 Veronens., sub Antonino Vero principe. Per- peram; ab anno enim 180 Antoninus Verus jam imperare desaerat et vivere, testibus Tertulliano ac Dione. stum martyrio coronato, in locum ejus substituitur. Constat autem Polycarpi, cujus supra fecimus men- tionem 1, sacerdotis et martyris, hunc fuisse di- scipulum. Scripsit quinque adversus haereses li- bros 2, et contra gentes volumen breve, et de disciplina aliud 3, et ad Martianum fratrem de apostolica praedicatione, et librum variorum tra- ctatuum, et ad Blastum de Schismate 4, et ad Florinum de Monarchia, sive quod Deus non sit conditor malorum, et de Ogdoade 5 egregium com- mentarium, in cujus fine significans se apostolicorum temporum vicinum fuisse, sic subscripsit 6 : « Ad- juro te, qui 875 transcribis librum istum, per Dominum Jesum Christum, et per gloriosum ejus adventum, quo judicaturus est vivos et mortuos. ut conferas, postquam transcripseris, et emen- des illum ad exemplar, unde scripsisti 7, dili- gentissime : hanc quoque obtestationem similiter transferas, ut invenisti in exemplari. » Feruntur ejus et aliae ad Victorem episcopum Romanum de quaestione Paschae epistolae : in quibus commo- net eum, non facile debere unitatem collegii scin- dere. Siquidem Victor 8 multos Asiae et Orientis episcopos, qui decima quarta luna cum Judaeis Pascha celebrabant, damnandos crediderat. In qua sententia hi, qui discrepabant ab illis, Victori non dederant manus 9. Floruit maxime sub Commodo principe, qui M. Antonino Vero in imperium suc- cesserat.

CAPUT XXXV.

Ειρηναίος, Ποθεινού του έπισκόπου Λουγδούνων τής έν Γαλλίαις Εκκλησίας πρεσβύτερος, παρά των μαρτύρων τής είρημένης ιχόλεως, διά τινας έκκλησιαστιχάς αίτιας, πρεσβευτής είς'Ρώμην στα- λε\ς, έπ' όνόματι οίχείψ δεξάμενος έπιστολάς γε- μούσας τιμής, πρδς Ελεύθερον επίσκοπον'Ρώμης άπηνέγκατο. Μετά δέ ταύτα Ποθεινού σχεδδν ένενη- κονταετούς μαρτυρήσαντος, είς τδν τούτου τόπο/ υπεισέρχεται. Όμολόγητσι δέ Πολυκάρπου, ούτινο; προεμνήσθημεν, γεγενήσθαι μαθητής. "Εγραψε πέντε χατά των αιρετικών βίβλους και χατά τών έθνών τεύχος βραχύ, και περί επιστήμης ετερον, κα\ πρδς Μαρχιανδν άδελγδν περί τού άποστολικού κηρύγματος, καί βίβλον ποικίλων όμιλιών, καί πρδς Βλάστον περ\ Σχίσματος, καί πρδς Φλωρινον περί Μοναρχίας, καί "Οτι 6 θεές χτίστης κακών ούχ έστι, καί περί Όγδοαστών έξαίρετον σύνταγμα* έν τω τέλει δέ τού αύτού συντάγματος ύπέγραψεν ούτως · < Όρχώ σε τδν μεταγράφοντα ταύτην τήν βίβλον κατά τού Κυρίου ήμών Ιησού Χριστού, κα\ χατά τής ένδόξου έλεύσεως αύτού, έν ή κρίνει ζώντας καί νεκρούς, Γνα άντιβάλης μετά τδ γράψαι, καί έχδιορθώσης πρδς τά Αντίγραφα, άφ’ ών Ιγραψας, 876 έπιμελώς, καί ταύτην τήν χατάκρισιν όμοίως μεταγράψης, καθώς εύρες έν τοις άντιγράφοις. » Φέρονται αύτού και άλλαι πρδς Βίκτωρα έπίσχοπον 'Ρώμης περί ζητήσεως του Πάσχα έπιοτολα\, έν αίς παραινεί αύτψ, μή βαδίως όφείλειν τήν ένωσιν τής έταιρότητο; διασχίσαι. Καί δέ Βίκτωρ πολλούς τής ’Ασίας καί τής Ανατολής έπισκόπου; καθεϊλεν, οίτινες τή τεσσαρεσκαιδεκάτη τής σελήνης μετά των Ίουδαίών τδ Πάσχα έπετέλεσαν. Ταύτη δέ τή γνώ- μη τούς διαφωνήσαντας μή συναινέσαι Βίκτωρι. "Ηνθησε μάλιστα έπί Κομόδου βασιλέως, δστις είς τόπον Άντωνίνου Βήρου ύπεισήλθεν.

CAPUT XXXVI.

Pantaenus 10, Stoicae sectae philosophus, juxta quamdam veterem in Alexandria consuetudinem, ubi a Marco evangelista semper ecclesiastici fuere doctores, tantae prudentiae et eruditionis tam in Scripturis divinis, quam in saeculari litteratura fuit, ut in Indiam quoque, rogatus ab illius gentis legatis, a Demetrio Alexandrise episcopo mittere- tur. Ubi reperit, Bartholomaecum de duodecim apo- stolis adventum Domini nostri Jesu Christi juxta Matthaei Evangelium praedicasse, quod Hebraicis lit- 1 Supra cap. 17. 2 Exstat hujus libri Latina vetus interpretatio, et pauca quaedam fragmenta : caetera omnia Irenaei scripta interciderunt. 3 Unus tantum Eusebio est liber, idemque cum superiore contra Gentes. 4 Corruptius, quam ut lectorem moneri oporteat, Cod. Veronens. de Chrismate. Contra, Euseb. V, ΪΟ, πρδς Βλάστον περί Σχίσματος. Nec minus vitiose paulo supra Guelpherbytanus ad Marcionis fraudem, pro Martianum fratrem. Euseb. V, 26 : Άλ- λος δν ανατέθεικεν άδελφώ Μαρκ.ανφ τούνο · μα. etc. 5 Nonnulli mss. de Octava legunt cum Martianaeo. Eusebius περί Όγδοάοος, quam vocem vetus Irenaei interpres octonationem reddit. Item alii mss. σύν- ταγμα habent, alii commentarium. —Et de octava egregium, Mss. libri hic nullam retinent vocem Graecam pro octava; sed plores pro Commentarium legunt σύνταγμα, vel syntagma, aut Commentarium σύνταγμα. MARTIAN. 6 Euseb. V, 20 : Όρκί*ω σε τδν μεταγραψόμενον τδ βιβλιον τούτο χατά τού Κυρίου ήμών Ιησού Χριστού, καί κατά τής ένδοξου παρουσίας αύτού ής έρχεται κρίναι ζώντας καί νεκρούς,Γνα άντιβάληςδ μετεγράψω, καί κατορθώση αύτδ πρδς τύάντίγρα- φον τούτο οθεν μετεγράψω, έπιμελώς. Καίτδνδρχον τούτον όμοίως* μεταγράφεις καί θέσεις έν τψ άντι- γράφω. 7 Veronens., unde transcripsisti : Irenaecus μετε- γράψω. Idem supra per Dominum nostrum Je- sum, etc. Graeco textu et interprete suffragan- tibus. 8 Recole cap. 34. 9 Veronen., non dederant. 10 Philippus Sidetes, in quam urbem Academia Christiana, spreta propemodum Alexandria, mi- graverat, paulo diversa ab his Hieronymi sive Eusebii tradit : Pantaenum scilicet primo civem et philosophum Atheniensem, secta Pythagoreum, deinde Alexandrinae scholae catechisten, et Clemen- tis Alexandrini discipulum exstitisse. Vid. intra, cap. 38. teris scriptum, revertens Alexandriam secumdetulit 1 Hujus multi quidem in sanctam Scripturam exstant commentarii : sed magis viva voce Ecclesiis pro fuit 2. Docuitque sub Severo principe et Antonino, cognomento Caracalla.

CAPUT XXXVI.

Πανταινος, Στωίκού δόγματος φιλόσοφος, χατά τινα παλαιάν των ’Αλεξανδρέων συνήθειαν, έν ή άπδ Μάρκου τού εύαγγελιστού έχκλησιαστιχοί γε- γόνασι διδάσκαλοι, τοσαύτης σοφία; καί παιδεύ ■ σεως, τούτο έν ταίς Οείαις ΓραφαΤς, τούτο δέ καί τοί; κοσμικοις γράμμασιν έντδς γέγονεν, ώστε πα- ρακληθέντα (A/. περικληθέντα) αυτδν παρά των Ινδίας πρεσβυτέρων, ύπδ Δημητρίου Αλεξάνδρειάς έπισκόπου είς τήν Ινδίαν άποσταλήναι, έν ή εύρε Βαρθολομαίον εκ των δώδεκα ά ποστόλων, τήν £λευ- ϋΐν του Κυρίου Τησού κατά τδ Ματθαίου Εύαγγέ- ιιον χηρυξαντα, δπερ'Εβραϊκοί; γράμμασι γε- γραμμένον, είς τήν Αλεξάνδρειαν άναζεύξας, μεθ’ Εχυτού Εχόμισε. Τούτου πολλά Υπομνήματα είς τάς θεία; Γραφάς τυγχάνει. Αλλά μάλλον ζώση φωνή τάς Εκκλησίας ώφέλησεν. Έδίδαξεν Επί Σεβήρου κα\ Άντωνίνου τού Επίχλην Καραχάλου.

CAPUT XXXVII.

878 Rhodon, genere Asianus, a Tatiano, de quo supra diximus 3, Romae in Scripturis eruditus, edidit plurima : praecipuumque adversus Marcio- nem opus, in quo refert, quomodo ipsi quoque inter se Marcionitae discrepent; et Apellem senem alium haereticum a se quondam fuisse conventum 4, et risui habitum, eo quod Deum, quem coleret, ignorare se diceret 5. Meminit in eodem libro, quem scripsit ad Callistionem, Tatiani se Romae fuisse auditorem 6. Sed et in Hexaemeron elegantes tracta- tus composuit et adversum Phrygas 7 insigne opus; temporibus que Commodi et Severi floruit.

CAPUT XXXVII.

877'Ρόδων, Άσιανδς, παρά Τατιανφ τω άνα- φερομένψ, Εν ταΐς θείαις ΓραφαΓς παιδευθε\ς, Εζ- έδωχε μΕν πάμπολλα, Εζαίρετον δΕ κατά Μαρκίω- νο; σύνταγμα, Εν φ Εξηγείται, δπως χα\ αύτο\ είς Εαυτούς Μαρκιωνισταλ διαφωνούσι, κα\ τδν Άπελ- λήν τδν γέροντα δμοίως αίρετικδν συντετυχηχέναι m «i Λ.* Μ ΛΛ αυτοί;, χα\ καταγέλαστον γεγενήσθαι, είρηκότα δτι τδν Θεδν δν σεδει, Αγνοεί. Μέμνηται έν τή αύτή βίβλφ, ήν Εγραψε πρδς Καλλιστίωνα, Τατιανοΰ γεγενήσθαι Εν τή'Ρώμη Ακροατής, κα\ είς τήν Έξαήμερον δΕ χομψΑς όμιλίας συνέταζε, κα\ κατά των Φρυγών Επίσημον Εργον, Ανθή σας Επί των χρό- νων Κομόδου και Σεβήρου.

CAPUT XXXVIII.

Clemens, Alexandrinae Ecclesiae presbyter, Pan- taeni, de quo supra retulimus, auditor, post ejus mortem Alexandriae ecclesiasticam scholam te- nuit 8, et κατηχήσεων magister fuit. Feruntur ejus insignia volumina, plenaque eruditionis et eloquen-. tiae, tam de Scripturis divinis, quam de saecularis litteraturae instrumento. Euquibus illa sunt, Στρω- 1 Al. ut in Veronens. ms. retulit. Euseb. V, 10, ad Pantaeni usque aetatem illud Evangelium in India servatum docet, ήν κα\ σώζεσθαι είς τδν δηλούμινον χρόνον non inde ab illo translatum Alexandriam. Concinit Nicephorus, lib. II, c. 22. Vide quae supra adnotamus cap. 2, etc. 3 Hodie nihil exstat, raro etiam invenias, qui ejus operum meminerit. In excerptis Theodori haeretici in calce Clem. Alexand. fragmentum videtur haberi, ubi Πανταίνος 6E ήμών Ελε- γεν, etc. Primus dicitur docuisse, tempore prae- senti pro praeterito ac futuro prophetas uti : quam deinceps prophetarum interpretes regulam secuti sunt. 3 Supra, cap. 29. Confer Eusebium lib. V, c. 13. 4 Fuisse conventum. Sangermanensis codex cum aliis nonnullis legit convictum. Unus Ambrosianae bibliothecae habet in margine victum, in textu conventum, MARTIAN. — Reposui conventum ex antiquioribus mss., quod emendare se putantes nu- peri editores ex aliis codicibus depravant in convi- ctum. Nec dissentit reposita lectio ab Eusebii ήλεγ- χΟη; consonat vero cum Sophronii versione συν- τετυχηχέναι. Sic Anastasius papa in epistola primum a nobis edita inter Hieronymianas 104 : « Conventus, inquit, litteris memorati (Theophili) convenio sanctitatem tuam. » 5 Non Απλώς ignorare se Deum, quem coleret, Apelles, Eusebio teste, dixerat, sed nescire qua ratione unus esset ingenitus Deus, sed tamen ita credere. Caeterum de ejus doctrina vide auctorem Appendicis ad Tertulliani librum de Proescriptio- nibus, cap. 51. Auctor Indiculi Hoereseon sub Hieronym nomine hunc S. Doctoris locum ex- scripsit. 6 Perperam in Veronensi ms. adjutorem. Recole Eusebium loco laudato. 7 Alibi Cataphrygas. cum vetustiss. exemplaribus. Porro S. Doctor a Valesio reprehenditur, quod Rhodoni tribuat librum, cujus auctorem τινά, unum quemdam absque nomine Eusebius dixit lib. V, cap. 16, Liber ille Abercio Marcello nuncupatur, ex quo alii autumant, ab Asterio quodam Urbano fuisse compositum, quod apposita sub finem ejus capituli Eusebiani nota videtur utcunque asserere. Contra Rufinus, et Nicephorus, lib. IV, cap. 23, ut jam nihil de recentioribus, Baronio atque aliis, dicam, Apollinarem Hierapolitanum ejus auctorem faciunt, eo ducti argumento, quod paulo antea scripsisse illum adversus Cataphrygas ipse Euse- bius testetur. Mihi utraque opinio Historici menti ac textui vim facere visa est, et Hieronymi sententia caeteris praeferenda. Facile enim potuit. ex aliis monumentis, vel ex ipso Rhodonis libro, auctorem. quem Eusebius nescierat, didicisse. Fallitur enim- vero Valesius ipse, qui S. Doctorem inconstantiae arguit, quasi eumdem hunc librum infra, cap. 40, Apollonio tribuat; alius enim ille est, quem scriptum ab Apollonio adversus Cataphrygas me- morat Eusebius ipse, lib. V, cap. 18. 8 Notatum est supra, cap. 36, e contrario tradi- tum a Philippo Sidete, non Pantaeno Clementem, sed Clementi Pantaenum in Alexandrinae schola- praefectum successisse : plerosque autem eruditos ab Eusebii et Hieronymi partibus stare. Cl. Fabri- cius utrumque auctorem conciliari invicem posse putat, si Pantaeno in Indiam profecto Clemens scholae suffectus intelligatur, quam ille redux de- nuo susceperit, et rursum regendam Clementi mortem obiens reliquerit. ρατεΤ;, libri octo; Ύποτυπώαεων libri octo; ad· versus Gentes, liber unus; Paedagogi libri tres, de Pascha liber unus, de jejunio disceptatio 1, et alius inscribitur Quisnam dives ille sit, qui salvetur; de obtrectatione liber unus, de Canonibus ecclesiasti- cis, et adversum eos 2, 879 qui Judaeorum se- quuntur errorem, liber unus, quem proprie Ale- xandro, Hierosolymorum episcopo, προαεφώ/ησε 3. Meminit autem, in Stromatibus suis, voluminis Tatiani adversus gentes, de quo supra diximus, et Casiani 4 cujusdam χρονογραφίας, quod opusculum 5 invenire non potui. Necnon et de Judaeis Aristobu- um 6 quemdam et Demetrium et Eupolemum scri- ptores adversus gentes refert, qui in similitudinem Josephi άρχαιογονίαν Moysi et Judaicae gentis asse- verant. Exstat Alexandri Hierosolymorum episcopi, qui cum Narcisso postea rexit Ecclesiam, epistola super ordinatione Asclepiadis confessoris ad Antio- chenses, congratulantis eis, in qua ponit in fine 7 : « Haec vobis, domini ac fratres, scripta transmisi per Clementem beatum presbyterum, virum illu- sirem et probatum, quem vos quoque scitis, et nunc plenius recognoscetis, qui cum huc venisset juxta providentiam et visitationem Dei, confirma- vit et auxit Domini Ecclesiam.» Constat, Origenem hujus fuisse discipulum. Floruit autem Severi et Antonini filii ejus temporibus.

CAPUT XXXVIII.

Κλήμης, Αλεξάνδρειάς πρεσδύτερος, Πανταίνου, π*ρ\ ού προείπομεν, Ακροατής. δς μετά τήν τούτου τελευτήν τάς δια τριβάς τής Εν Εκ- κλησία; χατέσχε,*α\ κατηχήσεων διδάσκαλος γέ- γονεν. Έπίσημά τε τεύχη, παιδεύσεως χα\ εύγλωτ- τίας Ανάμετεα συνέταζε, τούτο μΕν των θείων, τούτο δΕ χα\ κοσμικών, :φ’ δν Ιστι τάδε* Στρώμα- τεις όκτώ, Υποτυπώσεων λόγοι όχτώ, κατά των Εθνών, Παιδαγωγοί τρεΓς, περ\ τοΰ Πάσχα είς, περ\ Νηστείας διάλεξις, xaV Ετερος Επιγραφόμενο; Τις άρα χΛούσιος σωθήσεται, περ\ Κακολογίας λόγος εΤς, περ\ Κανόνων Εκκλησιαστικών, κα\ κατά των άχολουθούντων τή των Ιουδαίων πλάνη λόγον, δντινα ίδ>κώς Άλεξάνδρψ έπισχόπφ Ιεροσολύμων προσεφώνησε. 880 Μέμνηται δΕ Εν τοϊς ίδίοις Στρώμασι τοΰ τεύχους Τατιανοΰ τοΰ προειρημένου κατά τών Εθνών, κα\ Κασσιανοΰ τίνος χρονογρα- φίας, δπερ Εν τοις παλαιοΤς εύρειν ούκ Εδυνήθημεν. ΟύδΕν δΕ ήττον κα\ Ιουδαίους Αριστόβουλόν τινα ΧαΙ Δημήτρ’.ον, κα\ Εύπόλεμον άναφέρει, οΓα κατά τών Εθνών συγγραψαμένους καθ’ όμοιότςτα Τωσή- που, άρχαιογονίας ΜωΟσέως κα\ τοΰ Ιουδαϊκού Εθνους. Έστι κα\ ΆλεΗάνδρου Ιεροσολύμων Επισκό- που bc μετά Νάρκισσον ύστερον προέστη τής Εκ- κλησίας, Επιστολή περ\ χειροτονίας Άσκληπιάδου όμολογητοΰ, πρδς Άντιο/ίας, συγχαίροντας αύτοΤς, Εν?j el; τδ τέλος ούτως λέγει* « Ταΰτα ύμΤν, κύριοι άδελφοί τε, τά γράμματα πέπομφα, διά τοΰ εύλα- βεστάτου Κλήμεντος άνδράς περιφανούς, καί δεδο- χιμασμένου, δν καί ύμεϊς Γστε, χα\ νυν πλέον έπι- γνώσεσθε, δ στις Ινταΰθα έλΟών κατά πρόνοιαν καί έπιφοίτησιν θεού, Εστερέωσε κα\ ηΰξησε τού Κυ- ρίου τήν Εκκλησίαν, ι Όμολόγηται τδν Ωριγένη ν τούτου γεγενήσθαι μαθητήν. ‘Ήνθησε δΕ βασιλευόν- των Σεβήρου καί Άντωνίνου τοΰ υΐοΰ αύτού.

CAPUT XXXIX.

Miltiades, cujus Rhodon 8 in opere suo, quod adversus Montanum, Priscam 9 Maximillamque composuit, recordatur, scripsit contra eosdem vo- lumen praecipuum, et adversus gentes Judae osque libros alios 10, et principibus illius temporis Apolo- 1 Ms. S. Crucis fere cum Sigebergensi, de Jeju- vio liber unus, de Disceptatione, etc. Sed neque hic exstat, neque superiores , neque tandem ille de Pascha, praeter pauca fragmenta. Confer Eusebium lib. VI, cap. 13. 2 Puta singularem librum, ecclesiasticae fidei re- gulas complectentem contra Judaizantes. Nec enim satis congrue Beveregius suspicatur dici Clemen- tem canonibus apostolicis in unum colligendis de- disse operam. Porro impressam lectionem, et Grae- cum verbum προσεφώνησεν, Hieronymo non infre- quens, praeferunt aliquot penes Martianaeum mss. nostrique omnes, qui tamen plerumque omittunt abverbiunt proprie. 3 Προσεφώνησε. Absque Graeca voce Sangerman. cod. legit, quem proprie ad Alexandrum Hieroso- lymorum episcopum scripsit. Alii retinent Graecum verbum προοεφώνηjsv, usitatum Hieronymo in suis Praefaliunculis. MARTIAN. 4 Hic est Julius Casianus Valentini discipulus, Docetarum princeps, de quo noster Clemens lib. I et III Stromatum loquitur : tametsi librum ejus non χρονογραφίαν, sed έξηγητιχά inscriptum me- morat. Mox Victorius, quod opusculum in veteribus invenire, etc, ut et Graecus interpres; sed mss. nostri et plerique alii illud in veteribus non habent. De Tatiano supra dictum est, cap. 29. 5 Opusculum invenire. Marianus Victorius addit hic, in veteribus, sed gratis, cum in nullo feratur exemplari, et superfluum sit dicere in veteribus, ut sensus docet. MARTIAN. 6 Aristobulus insignis Peripateticus, qui ad Pto- lemaeum Philometorem libros Explanationum Mo- saicae legis scripsit. Demetrius et Eupolemus de Judoeoe Regibus Commentarios ediderunt. Hos Cle- mens in primo Stromat. laudat. 7 Euseb. VI, 11 : Ταΰτα δ* ύμΤν, κύριοί μου άδελ- φο\, τά γράμματα άπέστειλα διά Κλήμεντο; τοΰ μακαρίου πρεσβυτέρου, άνδρδς έναρέτου καί δο- κίμου 8ν Γάτε κα\ ύμεϊς χα\ Επιγνώσεσθε, δς καν. Ενθάδε παρών κατά τήν πρόνοιαν κα\ Επισκοπήν τοΰ Δεσπότου έπεστήριξέ τι καί ηΰξησε τήν του Κυρίου Εκκλησίαν. Codex S. Crucis, alique duo. Hoec vo- bis, domini fratres, omissa ac particula. Sic Graecus textus ύμιν, κύριοί μου άδελφοί. Infra, cod. Guel- pherbyt. cognoscetis, pro recognoscetis; noster, co- gnoscitis. 8 Recole superius, cap. 37, et quae ibi adnotavi- mus de Rhodonis libro. 9 Ita habent codd. nostri omnes et quibus Eras- mus, Suffridus Petri, ac Martianaeus usi sunt. Alii, maxime editi, Priscillam. 10 Duos nempe adversus Gentes, ac totidem con- tra Judoeos, ut Eusebius, V, 17, memorat; non enim hodie exstant. geticum dedit. Floruit autem M. Antonini Commo- dique 1 temporibus.

CAPUT XXXIX.

Μιλτιάδης, οίτινος'Ρόδων έν τψ ίδίω συγγράμ- ματι, τψ κατά Μοντανοΰ κα\ Πρισχίλλας χα\ Μαξι- μίλλας συντεθέντι, μέμνηται, Εγραψε κατ' αυτών τεύχος έξαίρετον, κα\ κατά των Εθνών τε κα\ Ιουδαίων λόγου; άλλου;· Έπέδωχε δ· τώ τηνιχαΰτα βασιλεί Απολογητικήν, άνθήσας τοί; χρόνοι; Μάρκου Άντωνίνου Κομόδου.

CAPUT XL.

882 Apollonius 2, vir disertissimus, scripsit adversus Montanum, Priscam et Maximillam insi- gne et longum volumen, in quo asserit Montanum et insanas vales 3 ejus 4 periisse suspendio : et multa alia, in quibus de Prisca et Maximilla refert 5 : « Si negant eas accepisse munera, confiteantur non esse prophetas, qui accipiunt : et mille hoc testi- bus approbabo. Sed et ex aliis fructibus proban- tur prophetae. Dic mihi, crinem fucat prophetes? stibio oculos linit? Prophetae vestibus et gemmis ornantur? Prophetes tabula ludit et tesseris? Pro- pheta fenus accipit? Respondeant, utrum hoc fieri liceat, an non : meum est approbare, quod fece- rint 6.» Dicit iu eodem libro, quadragesimum esse annum usque ad tempus 7, quo ipse scribebat li- brum, ex quo haeresis Cataphrygarum habuerit exordium. Tertullianus sex voluminibus adversus Ecclesiam editis quae scripsit περί έχσ;άσεως, se- ptimum proprie adversus Apollonium elaboravit, in quo omnia, quae ille arguit, conatur defendere. Floruit autem Apollonius sub Commodo Severo- que principibus.

CAPUT XL.

881 Απολλώνιος, άνήρ έλλογιμώτατος, έγραφε χα-ά Μοντανού, Πρισχίλλα; χαί Μαξιμίλλας μέγα χαί έπίσημον τεύχος, έν φ φησι Μοντανδν χαί τάς μαινομένας προφήτιδας άπάγξασθαι, χαί έτερα πολλά, έν οίς περί Πρισχίλλας χαί Μαξιμίλλας λέ- γει* < £1 άρνούνται αύτάς είληφέναι δώρα, δμο- λογήσουσι μή είναι προφήταςτούς δεχομένους δώρα, χα\ δ:ά χιλίων τούτο έλέγχω μαρτύρων. Αλλά καί δι’ έτέρων έργων προφήται δοκιμάζονται. Είπέ μοι, χόμην βάπτει προφήτη;; στιβίφ τούς όφθαλμούς χρίει; προφήτη; έσΟήματι καί μαργαρίταις κοσμεί- ται; προφήτης τάβλs καί βολίοις παίζει; τόκους λαμβάνει προφήτης; ΆποχριΟώσιν, εί τούτο γε- νέσθαι έξδν, ή χά\ μή, χα\ έμόν έστι έλέγξαι δ τι περ πεποιήχασι. » Λέγει έν αυτή τή βίβλψ, τεσσα- ρακοστόν είναι ένιαυτδν έως τού χαιρού, έν $ χα\ αύτδς συγγράφεται, άφ’ ού τήν άρχήν έδέξατο ή αΓρεσις ή κατά Φρύγας. Τερτυλλιανδς δέ έχδεδωκώς λόγου; έξ χατά τής Εκκλησίας περί έχστάσεως, τδν έβδομον Ιδιχώς κατά Απολλώνιου συνέταξεν, έν φ πάντα Απερ έχείνος εύθύνειν έπιχειρεί, έχδιχεΐ. Ήνθησε δέ Απολλώνιος έπ\ Κομόδου χαί Σεβή- ρου.

CAPUT XLI.

Serapion, undecimo 8 Commodi imperatoris anno Antiochiae episcopus ordinatus, scripsit epi- stolam ad Caricum 9 et Pontium de haeresi Mon- lani, in qua et haec addit 10 : « Ut autem 883 1 Copulam que supplet vetustiss. Veronens. liber, cum antea vitiose obtineret duntaxat Commodi, et duos tamen imperatores intelligi necesse sit. Paulo supra quidam codices cum Graeco interprete prin- cipi pro principibus : perperam, quidquid Victorio visum sit. 2 Hic ille Apollonius est, quem Ephesi antisti- tem dicit auctor Praedestinati haeres. 26, quae est Cataphrygum; « Scripsit, inquit, contra eos librum sanctus Soter papa Urbis, et Apollonius Ephesio- rum antistes, contra quos scripsit Tertullianus pre- sbyter Carthaginiensis. » 3 Equidem hanc de insanarum vatum suspendio narrationem Eusebius, lib. IV, cap. 18, non ex Apollonii libro contra Montanum repetit, sed ex altero ejusdem argumenti, auctoris tamen incerti, quem Rhodonem fuisse Hieronymus eo capite 37 tradit. Hinc iterum S. Doctorem Valesius arguit μνημονιχού Αμαρτήματος, ut ibi animadvertimus. Sed quando peculiarem Apollonii librum adversus Cataphrygas Eusebius recenset, profecto facile po- tuit in utroque opere tum hujus, tum Rhodonis, ea- dem haberi de insanarum vatum suspendio histo- ria, cujus hic modo ad Apollonium noster memi- nerit, ad Rhodonem dissimulant. 4 Supplemus ejus, nostrorum codicum et Gravii auctoritate. Quod additur et multa alia, cave intel- ligas, multa alia volumina ab Apollonio scripta dici, sed praeter suspendii narrationem, multa alia notatu digna referri de iisdem Prisca et Maximilla, cujusmodi ca sunt, quae subsequuntur. Non adeo contemnenda codicis nostri lectio, et multa alia : de quibus, Prisca et Maximilla, refert, etc. 5 Euseb. V, 18; Έάν Αρνώνχαι δώρα τούς προ- φήτος αύτών είληφέναι, τούτο όμολογησάτωσαν, διί έάν έλεγχθώσιν είληφόνες, οsχ είσι προφήται. Καί μυρίας Αποδείξεις τούτων παραστήσομεν. ’Αναγχαίον δέ έστι πάντος χαρπούς δοχιμάζεσθαι προφήτου. Προφήτης, είπέ μοι, βάπτεται; προφή- τοτης στιβίζεται προφήτης φιλοχοσμεί; προφήτης τάβλαις χαΐ χύβοις παίζει; προφήτης δανείζει; Ταύτα δμολογησάτωσαν πδτερον έξεστιν ή μή* έγώ δέ, δτι γέγονε παρ’ αύτοίς, δείξω. 6 Veronens. Meum est probare quia fecerint; quae commodior lectio est et ad Graecum textum, εγώ δέ δτι γέγονε παρ’ αύτοίς, δείξω. 7 Referas ad Christi 210. Opus autem Apollonii exceptis aliquot fragmentis apud Euseb. quemadmo- dum et Tertulliani, quos infra memorat, libri se- ptem interciderunt. Pamelius ex eorum Graeco titulo Graece olim scriptos judicat; at variant hac in parte mss. libri, duoque ex nostris Latine habent de exstasi. 8 Martianaeus, cum aliquot mss., Sarapion, et Graece Σαραπίων. Tum Vatic. decimo pro undecimo. 9 Carinum pro Carico passini editi habent et mss. cum Graeco interprete. At alii itidem cum Euse- bio Caricum, πρδ; Καριχδν χα\ Πόντιον, lib. V, c. 19. 10 Euseb. V, 19 :*Όπως δέ τούτο Γδητε δτι τής ψευδούς ταύ:ης τάξεω;, τής έπικαλουμένης νέας Προφητείας, έβδέλυχται ή ένέργεια παρά πάση τή έ/ χόσμφ άδελφότητι, πέπομφα ύμίν χα\ Κλαυοίου Άπολλιναρίου τού μαχαριωτατου γενομένου έν'U- ραπόλει τής Ασίας έπισχόπου γράμματα. Penes Euseb. γράμματα : puta ipsa Apolli- naris scripta contra Montanum. Vid. Tertull. de Jejuniis initio, et lib. III contra Marcionem, sub fi- nem, et IV, cap. 22. sciatis falsi hujus dogmatis, id est, novae prophetiae ab omni mundo insaniam reprobari, misi vobis Apollinaris beatissimi, qui fuit in Hierapoli Asiae episcopus, litteras 1. » Ad Domninum quoque 2, qui persecutionis tempore ad Judaeos declinaverat, volumen composuit; et alium de Evangelio, quod sub nomine Petri fertur, librum ad Rhosensem Ci- liciae Ecclesiam, quae in haeresim ejus lectione di- verterat. Leguntur et sparsim ejus breves epistolae 3, auctoris sui άσχήσει et vitae congruentes.

CAPUT XLI.

Σαραπίων, τώ ένδεχάτφ ένιαυτφ Κομόδου τού βασιλέω; χειροτονηθείς τής Άντιοχέων Έχχλησίας έπίσχοπος, έγραψεν έπιστολήν πρδς Καρίνον χαΐ Πόντιον περί τής αίρέσεως Μοντανοΰ, ταύτα προσ- θείς· < Ίνα δέ 885 γνωτε τήν βλάστην τού δόγμα- τος τούτου, τής καινής λέγω προφητείας, χα\ τήν έν δλψ τω χόσμφ μανίαν άποδοχιμαστέαν ύπάρχειν, έπεμψα ύμϊν Άπολλιναρίου τού μαχαριωτάτου, δς γέγονεν Ίεραπολίτης'Ασίας έπίσχοπος, γράμμα- τα. > Κα\ πρός άύμνον δέ τόν τφ χαιρφ τού διω- γμού πρό; τούς Ιουδαίους χατανεύσαντα σννέταξε τεύχος, χα\ άλλο περ\ τού Εύαγγελίου, οπερ έπΤ όνόματι Πέτρου φέρεται, χα\ πρδς τήν έν*Ρόσω τών Κιλίχων Εκκλησίαν βίβλον, ήτις είς τήν αΓρε- σιν αυτού έξεστράφη, καί τινας είς άνάγνωσιν τής τούτου αίρέσεως μετήνεγχεν. Άναγινώσχονται δ* κχ\ σποράδην.βραχύταται αυτού έπιστολα\, τή άσκήσει κα\ βίψ αύτοΰ συν^δουσαι.

CAPUT XLII.

Apollonius, Romanae urbis senator 4, sub Com- modo principe a servo Severo proditus, quod Chri- stianus esset, impetrato 5, ut rationem fidei suae redderet, insigne volumen composuit 6, quod in senatu legit; et nihilominus sententia senatus pro Christo capite truncatus est, veteri apud eos obti- nente lege, absque negatione non dimitti Christia- nos, qui semel ad eorum judicium pertracti essent.

CAPUT XLII.

Απολλώνιος,'Ρώμης συγκλητικός, έπ\ Κομόδοα τού βασιλέως παρά τού δούλου παρά Σεβήρφ προ- δοθείς Χριστιανός είναι, έπιταγείς τε τής οικείας α. μ m μ m» πίστεως δούναι λόγον, μέγα τεύχος συνέταξεν, οπερ έν τή συγχλήτψ άνέγνω, χαΐ ούτως ούδέν ήττον άποφάσει της συγκλήτου, ύπέρ τού Χριστού άπε- τμήθη,παλαιάς παρ’ ούτοϊς κατεχούσης συνήθειας, δίχα άρνήσεως μή άφεθήναι τούς Χριστιανούς, τούς άπαξ ε!ς τήν αύτών άχρόασιν έλκυσθέντας.

CAPUT XLIII.

Theophilus, Caesareae Palestinae (quae olim Tur- ris Stratonis vocabatur) episcopus, sub Severo principe, adversum eos, qui decima quarta luna cum Judaeis Pascha faciebant, cum caeteris episco- pis synodicam 7 valde utilem composuit epistolam.

CAPUT XLIII.

Θεόφιλος, Καισαρείας Παλαιστίνης, ήτις πρώην πύργος Στράτωνος εκαλείτο, έπίσχοπος, έπΐ Σεβή- ρου τού βασιλέο>ς, κατά των έπιτελούντων τό Πάσχα μετά τών Ιουδαίων τή τισσαρεσκαιδεκάτη τής σε- λήνη:, συνοδικήν έπιστολήν πάνυ θαυμαστήν μετά έτέρων συνέταξεν.

CAPUT XLIV.

884· Bacchylus, Corinthi episcopos, sub eodem Severo principe clarus habitus, de Pascha, ex om- nium qui in Achaia erant episcoporum persona, elegantem librum 8 scripsit.

CAPUT XLIV.

886 Βακχύλο;, Κορίνθου έπίσχοπος, δμοίως Σεβήρου βασιλεύοντος λαμπρές ύπαρχων, περί τον» Πάσχα έχ προσώπου πάντων τών έν Άχαΐφ έπισχό- πων θαυμαστήν συνέταζε βίβλον.

CAPUT XLV.

Polycrates, Ephesiorum episcopus, cum caeteris episcopis Asiae, qui juxta quamdam veterem con- suetudinem cum Judaeis decima quarta luna Pa- scha celebrabant, scripsit adversus Victorem, epi- 1 Martianaeus cum plerisque editis Domnum : alii praesertim mss. saepissime Dominum : sunt qui et Domnionem legant. Eusebius tamen Δομνϊνον vo- cat, atque ita duo mss. nostri, quos sequimur. 2 Haec ut caetera omnia Serapionis scripta hodie desiderantur. 3 Senatorem hunc Apollonium fuisse, ex Eusebio quidem nullo pacto licet argumentari; at non ideo est proprio ingenio credendus exaggerasse Hiero- nymus, qui id potuit ex aliis monumentis didicisse, et forte ex Actis martyrii ipsius Apollonii apud Eu sebi um, cujus opus de martyribus jamdudum in- tercidit. Recte Rufinus ipse, quem inepte satis Va- lesius suspicatur descriptum a nostro, senatorem eum facit. Idem dicendum de servi Severi nomine, si modo illud ab Hieronymo scriptura est : suspicor enim ex prava lectione ortum, cum plures, iique probae vetustatis et notae mss. etiam a nobis in- specti, legant, sub Commodo principe ac SEVERO pro- ditus. Non nemo studiosus pro ac SEVERO legendum a servo, ad marginem libri admonuerit, quam alius notam textui cum prava ipsa lectione inseruit, a servo Severos. Malim itaque Veronens. et Vat. prae- stantissimorum codicum sequi fidem, qui omisso Se- veri nomine a servo proditus tantum habent. Eras- mus legendum putavit sub Commodo principe a servo proditus, sub Severo, quod Christianus esset, impe- trato, etc. 4 Al. imperato, quemadmodum et Vatic., quibus suffragatur Graecus interpres έπιταγείς, etc. 5 Illud Actis martyrum inseruerat Eusebius, qui- buscum totum deperiit. De veteri lege, quoe absque negatione dimitti Christianos non sinebat, vide Pli- nium, lib. X, epist. 97 ad Trajanum; Pagium quo- que, ad annum Christi 187. 6 In synodo Caesariensi anno circiter 198, cujus acta apud Bedam, de AEquinoct., habentur. 7 Non alius videtur esse hic liber a Synodica epistola, quam aliorum quoque episcoporum no- mine dictavit. 8 In Graeco illud xal non solum vacat, seo et Hieronymiano textu contrarium est. scopum Romanum, epistolam synodicam, in qua docet, se apostoli Joannis et veterum auctoritatem sequi : de qua haec pauca excerpsimus 1 : « Nos igitur inviolabilem celebramus diem, neque adden- tes aliquid, neque dementes. Etenim in Asia ele- menta 2 maxima dormierunt, quae resurgent in die Domini, quando venturus est de coelis in majestate sua, suscitaturus omnes sanctos : Philippum lo- quor de duodecim apostolis, qui dormivit Hiera- poli, et duas filias ejus, quae virgines senuerunt, et aliam ejus filiam, quae Spiritu sancto plena in Epheso occubuit. Sed et Joannes, qui super pectus Domini recubuit, et pontifex ejus 3 auream lami- nam in fronte portans, martyr et doctor in Epheso dormivit : et Polycarpus, episcopus et martyr, Smyrnae cubat 4. 888 Thraseas quoque episcopus et martyr de Eumenia in eadem Smyrna requie- scit. Quid necesse est Sagaris episcopi et martyris recordari, qui in Laodicea soporatur, et Papirii beati, et Melitonis in sancto Spiritu 5 eunuchi, qui semper Domino serviens, positus est in Sardis, et exspectat in adventu ejus resurrectionem? Ili omnes observaverunt Paschae diem decima quarta luna, ab evangelica traditione in nullam partem declinantes, et ecclesiasticum sequentes canonem. Ego quoque minimus omnium vestrum Polycrates, secundum doctrinam propinquorum meorum, quos et secutus sum; septem siquidem fuerunt propin- qui mei episcopi, et ego octavus : semper Pascha celebravi, quando populus Judaeorum azyma facie- bat. Itaque, fratres, sexaginta quinque annos aetatis meae natus in Domino, et a multis ex toto orbe 1 Apud Euseb. III, 31, et V, 24 : Ημείς ούν &pδαδιούργητον άγομεν ήμέραν, μήτε προστιθέντες', μήτε άφαιρούμενοι. Και γάρ κατά τήν Ασίαν με- γάλα στοιχεία κεκοίμηται, άτινα ή μέρα τής παρουσίας του Κυρίου, έν ή έρχεται μετά δόξη; έξ ούρανών, κα\ άναστήσει πάντας τους άγίους· Φίλιππον τδν (/. leg. Φίλιππο; ό) τών δώ- δεκα άποστόλων δ; κεκοίμηται έν Ίεραπόλει, κα\ δύο θυγατέρες αύτού γεγηρακυίαι παρθένοι. Καί ή έτέρα αύτού θυγάτηρ έν άγίψ Πνεύματι πολιτευσα- μένη, ή έν ’Εφέσω άναπαύεται. Έτι δέ καί ό Ιωάν- νης, ό έπί τδ στήθος του Κυρίου άναπεσών, δς έγε- νήθη Ιερεύςτδ πέταλον πεφορηκώς, καί μάρτυς καί διδάσκαλος, οδτος έν Έφ:σψ κεκοίμηται. Έτι δέ καί Πολύκαρπος ό έν Σμύρνη καί έπίσκοπος καίp μάρτυς. Καί θρασέας καί έπίσκοπος καί μάρτυς άπδ Εύμενίας, δς έν Σμύρνη κεκοίμηται. Τί δέ δεί λέγειν Σάγαριν έπίσχοτον καί μάρτυρα, δς έν Ααοδιχεία κεκοίμηται;*Έτι δέ καί Παπείριον τδν μακάριον, και Μελίτωνα τδν εύνουχον, τδν έν άγίφ Πνεύματι πάντα πολιτευσάμενον, δς χείται έν Σάρ- δεσι, περιμένων τήν άπδ τών ουρανών έπισκοπήν, έν ήέχ νεκρών άναστήσεται. Ούτοι πάντες έτήρη- σαν τήν ήμέραν τής τεσσαρεσκαιδεκάτης του Πά- σχα κατά το Εύαγγέλιον, μηδέν παρεκβαίνοντες, άλλά κατά τδν κανόνα τής πίστεως άκολουθούντες. Έτι δέ χάγώ ό μικρότερος πάντων υμών Πολυκρά- της κατά παράδοαιν τών συγγενών μου, οΤς καί πα- ρηχολούθησά τισιν αυτών έπτά μέν ήσαν συγγενείς μου έπίσκοποι, έγώ δέ δγδοος* και πάντοτε τήν ήμέραν ήγαγον οΐ συγγενείς μου δταν ό λαδ; ήρνυε (f. ήρτυε) τήν ζύμην. Έγώ ούν, αδελφοί, έξήκοντα πέντε Ιτη Ιχων έν Κυρίω, καί συμβεβληκώς τοΤς άπδ τής οικουμένης άδελφοίς, καί πασαν άγίαν Γρα-φήν όιεληλυθώς. ού πτύρομαι έπί τοίς χαταπλησσο- uivoic.Ol γάρ έμού μείζονες εΐρήχασι, Πειθαρχεΐν οεϊ Θεω μάλλον ή άνθρώποις. 2 Quidam codices luminaria pro elementa, quod idem est : siquidem veteres luminaria magna, so- lem scilicet et lunam, duo elementa appellabant. Graeci concinniore adhuc sensu στοιχεία, quemad- modum hic quoque Polycrates. Vid. epist. 120 ad Hedibiam, cap. 4, not. c. 3 Pronomen ejus, quod maxime Valesius probat, non addit Polycrates, qui nec auream laminam di- cit, nec in fronte gestari solitam; sed tantum τδ πέταλον πεφορηκώς, nisi si πέταλον, ut quibusdam placet, bracteam auream significat. Caeterum nec verosimile, auream revera laminam Joannem in fronte gestasse, ut Valesius et Petavius credunt, sed figurate hoc dici eo sensu, quo Horatius de virtute praedicat : Nod sumit, aut ponit secures Judicio popularis aurae. Ut perinde sit auream laminam inter Christianos gestare, ac pontificis dignitatem. cujus illud insi- gne est, obtinere· Ad hunc modum et Epiphanius, qui de Jacobo, et qui de Marco tradit,au ctor Passionis ejus, a Valesio laudati, commode exponi possunt. 4 Verbum cubat abest a codice S. Crucis, quod neque ipse Graecus Polycratis textus agnoscit· 5 Graecus, Μελίτωνα τδν εύνούχον τδν έν άγίω Πνεύματι, etc. Melitonem eunuchum, qui in sancto Spiritu, etc., quae vitiosa trajectione hic apud Hie- ronymum peccare videantur. fratribus eruditus, peragrata omni Scriptura, non formidabo eos, qui nobis minantur. Dixerunt enim majores mei 1 : Obedire Deo magis oportet, quam hominibus. » Haec propterea posui, ut ingenium et auctoritatem viri ex parvo opusculo demonstrarem. Floruit temporibus Severi principis, eadem aetate qua Narcissus Hierosolymae.

CAPUT XLV.

Πολυχράτης, Εφέσου έπίσχοπος, μετά τών λοι- πών Ασίας έπισχόπων, τών έπιτελούντων τήν έορ- τήν τού Πάσχα μετά τών Ιουδαίων τή τεσσαρεσ- χηδεχάτη τής σελήνης, χατά Βίχτωρος έπισχόπου 'Ρώμης έπιστολήν συνοδικήν έςέδωκε, διδάσκων όφείλειν Ίωάννου τού αποστόλου καί τή παλαιά έξακολουθείν αύθεντίφ, άφ* ής όλίγα διηγήσομαι* t*Ημείς τοίνυν άμίαντον έπιτελούμεν τήν έορτήν, μηδέ προστιθέντες, μηδέ ύπεξαιρούντες. Καί γάρ έν τη Άσια μεγάλα στοιχεία έχοιμήθη, άπερ άναστή- σεται έν τή τού Κυρίου, δτ’ άν έλθη έχ τών ούρανών έν τή οΐχείςι δόξη, έγείρων πάντας τους άγίους· Φίλιππον λέγω έχ τών δώδεκα άποστόλων, Λ; έχοιμήθη έν Ίεραπόλει, χα\ τάς δύο θυγατέρας, αίτινες παρθένοι έγήρασαν, καί έτέραν αυτού θυ- γατέρα, ήτις έν άγίψ Πνεύματι πεπληρωμένη, Ιν Έφέσψ έτελειώθη. Καί Ιωάννης, δς τό στήθος τού Κυρίου άνεχλίθη, αυτού γέγονε,·χρυ- σούν πέταλον έν τψ μετώπω βαστάζων, μάρτυς καί διδάσκαλος έν τή Έφέσφ έχοιμήθη, καί Πολύκαρπος επίσκοπος καί μάρτυς έν τή Σμύρνη χατάκειται, καί θρασέας έπίοχοπος καί μάρτυς άπδ Εύμενείας έν τή αυτή Σμύρνη άνεπαύθη, Ούκ έστιν άνάγκη Σα- γάρεως έπισχόπου καί μάρτυρος μεμνήσθαι, του έν Λαοδιχείφ άναπαυσαμένου, καί Παπυρίου του μαχαριωτάτου, καί Μελίτωνος. έν τω άγίω Πνεύ- ματι ευνούχου, δστις άεΐ τώ Κυρίψ λατρευων, έν Σάρδεσι χατετεθη. και περιμένει έν τή αύτοΰ έλεύ- σει τήν άνάστοσιν. Ούτοι πάντες παρεφύλαξαν τήν ήμέραν τού Πάσχα τή τεσσαρεσχαιδεχάτη τής σε- λήνης, άπδ τής ευαγγελικής παραδόσεως είς ούδέν μέρος άπονεύοντες, καί έχχλησίαστιχψ κανόνι έπόμενοι. Κάγώ δέ έλάχιστος πάντων ύμών· Πολυ- χράτης, κατά τήν διδαχήν τών πλησίον μου, οΓς χα\ έξηκολούθησα* καί γάρ έπτά έγένοντο συγγε- νείς μου 887 Επίσκοποι, χάγώ δγδοος· άεί τδ Πάσχα έτέλεσα, δτε ό των Ιουδαίων λαδς τά'Άζυμα έποιείτο. Τοιγαρούν, άδελφοί, έξήκοντα πέντε άγων έτη έν Κυρίψ, καί παρά πολλών έχ πάσης τής οι- κουμένης άδελφών παιδευθε',ς, έντυχών πάση Γραφή ου δειλιάσω τούς άπειλουμένους ήμίν. Έφησαν γάρ οΐ προηγησάμενοί μου, ΠειΟαρχειν μάλλον Οεψ δε! ή άνΟρώποις. > Ταύτα διά τούτο τέΟεικα, Γνα τήν τού άνδρδς αυθεντίαν έξ έλαχίσσου συντάγματος ύποδείξω. ΉνΟησεν έν τοΐς χρίνοις Σε6ήρου τού βασιλέως, όπηνίκα και Νάρκισσος έν Ίεροσολύμοις.

CAPUT XLVI.

Heraclitus 2 sub Commodi Severique imperio in Apostolum Commentarios composuit 3.

CAPUT XLVI.

Ηράκλειτος έπ\. Κομόδου χα\ Σεβήρου βασιλέως τδν Απόστολον ύπεμνημάτισεν.

CAPUT XLVII.

Maximus 4 sub iisdem principibus famosam quae- stionem insigni volumine ventilavit, unde malum, et quod materia a Deo facta sit.

CAPUT XLVII.

ΒΙάςιμος έπ\ των αυτών βασιλέων Οαυμαστδν ζή- τημα έν έπισήμω τεύχει συνέταξε, τουτέστι ΠδΟεν τδ κακδν, κα\ δτι εκ τού Θεού ή ύλη έδόθη.

CAPUT XLVIII.

889 Candidus, regnantibus supra scriptis, in Hexaemeron pulcherrimos tractatus edidit 5,

CAPUT XLVIII.

890 Κάνδιδο; βασιλευόντων των προγεγραμ· μένων είς την Έξαήμερον ώραίας συνέταξεν όμι- λίας.

CAPUT XLIX.

Appion, sub Severo principe, similiter in Hexae- meron tractatus 6 fecit.

CAPUT XLIX.

Άπίων έπ\ Σεβήρου τού βασιλέως όμοίως είς Εξαήμερον όμίλίάς συνεγράψατο.

CAPUT L.

Sextus sub imperatore Severo, librum de resur- rectione 7 scripsit.

CAPUT L.

Σέςτος έπ\ Σιδήρου του βασιλέως βίβλον περί τή.ς άναστάσεως συνεγράψατο.

CAPUT LI.

Arabianus 8 sub eodem principe edidit quaedam opuscula 9 ad Christianum dogma pertinentia.

CAPUT LI.

Βραβιανδς έπ\ του αύτοΰ βασιλέως έξέδωκέ τινβ συντάγματα των Χριστιανών δδγματι προσήκοντα.

CAPUT LII.

Judas de septuaginta apud Danielem hebdo- madibus plenissime disputavit, et chronogra- phiam superiorum temporum usque ad decimum Severi produxit annum. In qua erroris arguitur quod adventum Antichristi circa, sua tempora fu- turum esse dixerit : sed hoc ideo, quia magni- tudo persecutionum praesentem mundi minabatur occasum 10. 1 Cod S. Crucis; omnes majores mei. * Heraclium legunt Martianaeus et Graecus in- terpres, cum paucis mss. Heraclitum vero nostri omnes, Freculphus, Honorius, atque in primis Eusebius lib. V, cap. 27. 3 Scilicet in Pauli Epistolas. Opus vero istud interiit penitus. 4 Maximinum perperam vocant alii. Porro lucu- lentissimum ejus libri fragmentum Eusebius exhi- bet, Proeparationis evangelicoe lib. VII, cap. 22, quod in Origenis quoque Dialogo contra Marcio- nitas totidem verbis habetur. Inscriptus erat περ\ τής ύλης, et in dialogi modum compositus. 5 Commodo scilicet ac Severo. Tractatus, quos vocat Hieronymus, non recte Sophronius inter- pretatur ομιλίας. Sed jam amplius non exstant. 6 Iterum male Graecus interpres homilias vocat, quae Eusebius dixit ύπομνήματα, noster Tractatus. Vid. quae hoc de nomine diximus in Praefat. Gene- rali num.(??)22. Hodie non habentur. 7 Neque hic exstat Sexti liber de Resurrectione. 8 Editi plerique omnes cum Graeco interprete Brabianum legunt contra ac codices nostri, et in primis Eusebius, Rufinus, atque alii, qui Arabia- num. 9 Eusebius minori numero ύπδθεσιν vocat : cu- jus autem argumenti, Deus scit; jam non exstat. 10 Refert ad Christi annum 202. Tres autem an- tiqui codices, ad decimum Severi Pertinacis annum· Desiderantur Judae hujus opera. Vid. Euseb. lib. VI, c. 7.

CAPUT LII.

Ιούδας περί των έβδομήκοντα έβδομάδων των κατά Δανιήλ άχριβώς έξηγήσατο, και χρονογραφίαν των άνωτέρω χρόνων, έως τού δεκάτου ένιαυτού Σεβήρου του βασιλέως συνέταξεν, έν η καταγινώ- σχεται, τήν του Άντιχρίστου έπιστασίαν περ\ τους Ιδίους καιρούς φήσας πλησιάζειν · τδ γάρ μέγεθος του τότε διωγμού ώσανει παρούσαν έμήνυε τής ’οίχουμένης απώλειαν.

CAPUT LIII.

Tertullianus presbyter, nunc demum primus post Victorem et Apollonium Latinorum ponitur, provinciae Africae, civitatis Carthaginiensis, patre Centurione proconsulari 1. Hic acris et vehemen- tis ingenii, sub Severo principe et Antonino Cara- calla maxime floruit, multaque scripsit volumina quae quia nota sunt pluribus, praetermittimus. Vidi ego quemdam Paulum Concordiae, quod oppidum Italiae est 2, senem qui se beati Cypriani, jam grandis aetatis, notarium, cum ipse admodum esset adolescens, Romae vidisse diceret, 892 re- ferreque 3 sibi solitum nunquam Cyprianum abs- que Tertulliani lectione unum diem praeterisse, ac sibi crebro dicere. Da magistrum : Tertullianum videliret significans. Hic cum usque ad mediam aetalem presbyter Ecclesiae permansisset 4, invidia postea 5 et contumeliis clericorum Romanae Eccle- siae, ad Montani dogma delapsus, in multis libris novae prophetiae meminit, specialiter autem ad- versum Ecclesiam texuit volumina de pudicitia, de persecutione, de jejuniis, de monogamia, de exstasi 6 libros sex, et septimum, quem adversum Apollonium composuit. Ferturque vixisse usque ad decrepitam aetatem, et multa quae non exstant 7 opuscula condidisse.

CAPUT LIII.

Τερτυλλιανδς πρεσβύτερος, νυν πρώτος μετά Βίχτωρα κα\ Άπολλωνιον ψηφίζεται τους'Ρωμαϊ- κούς, έκ τής Καρχηδόνος τής Αφρικής δρμώμενος, πατρδς Κεντυρίωνος άνΡυπατιανοΰ. θsτος δεινδς κα\ σφδδρα εύφυής έτΛ Σεβήρου κα\ Άντωνίνου του έπίκλην Καρακάλου, ήνθησε, πολλά συντάξας τεύχη, άτινα διά τδ πολλοϊς είναι έγνωσμένα παραλιμπά- νομεν. Συνέτυχον έγώ Παύλψ άπδ Κονχορδίας τής Ιταλίας γέροντι δστις του μαχαριωτάτου Κυπρια- νού νοτάριον, λοιπδν πρεσβύτην Ιλεγεν, έτι νέος ών, Ιωραχέναι έν τή*Ρώμη χα\ άχηχοένακ παρ'αύ- τοΰώς ούδεμίαν σχεδόν ήμέραν διετέλεσε Κυπρια- νός άναγνωσμάτων Τερτυλλιανοΰ χωρίς, συνεχώς λέγον τος του αύτοΰ 891 Κυπ^ιανου, ΈπΙδος rdr διδάσχαΛοτ, Τερτυλλιανδν δηλονότι μηνύων. Οΰτος Λχρε μέσης ήλιχίας πρεσβύτερος τής ήμετέοας Έκ- κλησής γέγονεν, Οστερον δέ φθόνφ κα\ προπηλα- χισμοίς των κληρικών τής έν'Ρώμη Εκκλησία*, είς τδ Μοντανου δόγμα δλισΟήσας, πολλάς συνέταξε βίβλους, (λ) καινής προφητείας μέμνηται, κα\ ίδικώς κατά τής Εκκλησίας συνεγράψατο, ούδέν δέ ήττον περ\ σωφροσύνης, περ\ διωγμού, περί νηστεία*, περ\ μονογαμίας, περί έκστάσεως λόγους £ξ, καί Ιβδομον κατά Άπολλωνίου, καί Ιτερα πάμπολλά, ζήσας δως γήρως έσχάτου.

CAPUT LIV.

Origenes, qui et Adamantius 8, decimo Severi Pertinacis anno adversum Christianos persecutione 1 Idem in Chronic, ad an, Severi 16 : « Tertul- lianus Afer Centurionis proconsularis filius, omni- um Ecclesiarum nomine celebratur. » 2 Vetus nempe inter Aquileiam et Altinum, non ut vulgo existimatur, Mirandulae vicinum op- pidum. Vid. Epist. in nostra recensione 10. 3 Veronens., referretque. Mox Gemblacensis ma- gistrum absque da verbo. Mirum porro est a Cy- priano nunquam laudari Tertulliamim, quo, ut denuo noster ait epist. 84, magistro utitur, ut ejus scripta probant; fortasse autem cujus delecta- batur ingenio, nominis declinare studuit invi- diam. 4 Et sunt tamen qui negant hodienum fuisse presbyterum Tertullianum, et velint nullum lex an- tiquis id unquam tradidisse, unde hic apud Hie- ronymum pro presbyter Ecclesioe legendum conten- dant homo Ecclesioe, ut sibi, aiunt, constet Hierony- mus, qui aliter dicere videretur, fuisse Tertullianum in infantia presbyterii gradu donatum, in quo usque ad mediam aetatem permanserit, tum esse presbyter cessaverit, id quod cum Ecclesiae do- ctrina de characteris ejus aeternitate stare nullo modo potest. His repone auctorum omnium qui de Tertulliano locuti sunt sive in Bibliothecis ec- clesiasticis, sive alibi sententiam et fidem, absque eo quod de Hieronymi textu dubitarint. Tum opti- me habere quod hic dicitur fuisse presbyterum Ecclesioe, non presbyterum άπλώς, ut intelligas dici Tertullianum ad id usque temporis catholicae fuisse addictum Ecclesiae in presbyterii gradu, po- stea ad Montanistas defecisse, apud quos, etiamsi presbyter esse non desierit, tamen Ecclesioe presby- ter non amplius erat. Vide Tillemontium, Fleu- rium atque alios. Ex antiquis auctor Proedestinati, qui certe ante Hincmarum Remensem scripsit, a quo laudatur et creditur a doctis V saeculi auctor, presbyteratum expresse Tertulliano tribuit. Denique ipse se Tertullianus a laicis distinguit lib. de Anima, cap. 9. Quod si lib. de Monogamia et Exhortat. ad castitatem se cum laicis confundit, id causae est, quod eos libros composuit, cum ad Montanistas defecisset. (a) Supple έν αΓς. 5 Circa annum Christi, ut fertur, 205, cum ipse quadragesimum plus minus ageret. Martianaeus legit Hic usque, et permansit : pro quo altero verbo Guelpherbyt. Africoe legit. 6 Hi de ecstasi libri, quorum supra cap. 24 et 40 mentionem fecimus, perierunt. 7 Contrario sensu forte et veriore, iegit Vatica- nus, quoe nunc exstant, pro non exstant. Et librum quidem de Aaron vestibus Hieronymus ep. 64, ad Fubiolam, de Vest. sacerd., in fine, frustra quae- sisse se dicit : sed alia sunt Tertulliani volumina, quae hic non nominat, et tamen jam tum periisse vix credi possit. Fuere liber de animoe submissione; alius de superstitione soeculi; item de carne et ani- ma, quorum titulos e ms. Agobardino descripsit Rigaltus. Tum quos ipse Hieronymus vel in hoc ipso Catalogo, cap. 18 et 70, vel aliis in locis lau- dat, liber de Spe fidelium, et de Trinitate opus, et de animalibus mundis et immundis, et de Circumci- sione, et de Virginitate. Illos praetereo. quorum apud alios mentio est, ut contra Apellicianos, apud Vincentium Lirinensem, cap. 24. et de Paradiso, penes ipsum Tertullianum, cap. 55 de Anima : quo item fidejussore, Graeca opuscula de Spectaculis, de Baptismo, de velandis Virginibus, et de Corona militis. Tot librorum, quos nobis invidit sequior aetas, si tum quoque temporis non exstitissent, titulos saltem Hieronymus memoriae commendasset. 8 Cod. Cluniacensis qui et Amantius. Equidem exstitit, qui ab adamando Adamantium appellatum Origenem putaret, hancque etymologiam ex ipso Hieronymo extunderet in fine libri tertii adversus Pelagianos, ubi Transite, inquit, ad Amasium ve- strum. commota, a Leonide patre 1, Christi martyrio co- ronato, cum sex fratribus et matre vidua, pau- per relinquitur, annos natus circiter decem et se- ptem. Rem enim familiarem ob confessionem Christi fiscus occupaverat. Hic, Alexandriae dispersa Ecclesia, decimo octavo aetatis suae anno, κατη- χήσεων opus aggressus, postea a Demetrio, ejus urbis episcopo, in locum Clementis presbyteri 2 confir- matus, per multos annos floruit : et cum jam me- diae esset aetatis 3, et propter Ecclesias Achaiae, quae pluribus 893 haeresibus vexabantur, sub te- stimonio ecclesiasticae epistolae 4, Athenas per Pa- laestinam pergeret, a Theoctisto et Alexandro, Caesareae et Hierosolymorum episcopis, presbyter ordinatus Demetrii offendit animum; qui tanta in eum debacchatus est insania, ut per totum mun- dum super nomine ejus scriberet. Constat eum, antequam Caesaream migraret, fuisse Romae sub Zephyrino episcopo, et statim Alexandriam re- versum, Heraclan presbyterum 5, qui sub ha- bitu philosophi perseverabat, adjutorem sibi fe- cisse χατηχήσεως, qui quidem et post Deme- trium Alexandrinam tenuit Ecclesiam. Quantae autem gloriae fuerit, hinc apparet, quod Fir- milianus 6, Caesareae episcopus, cum omni Cap- padocia eum invitavit, et diu tenuit, et postea, sub occasione sanctorum locorum Palaestinam veniens, diu Caesareae in sanctis Scripturis ab eo eruditus est. Sed et illud, quod ad Mammeam matrem Alexandri imperatoris, religiosam feminam, roga- tus venit Antiochiam, et summo honore habitus est : quodque ad Philippum imperatorem, qui primus de regibus Romanis Christianus fuit 7, et ad matrem ejus litteras fecit 8, quae usque hodie exstant. Quis ignorat et quod tantum in Scripturis divinis habuerit studii, ut etiam Hebraeam linguam 9, contra aetatis gentisque suae naturam, edisceret, et exceptis Septuaginta interpretibus, alias quoque 1 A Leonide patre. Duo codices Vaticani mss. legunt, a Leonide episcopo patre, Christi martyrio coronato, etc, Cluniacensis antea legebat, Origenes qui et Amantius presbyter, etc. Sic errore veterum librariorum multa depravata leguntur, sed in aliis bene multis; incorrupta perseverant. MARTIAN. — In duobus Vaticanis codd. scriptum reperit Martia- naeus a Leonide episcopo patre : a nostro abest etiam a praepositio. Confer Euseb. VI, 1 et 2. 2 Clementis Alexandrini, de quo supra cap. 38. 3 Annum agebat aetatis suae p. m. quadragesi- mum tertium. 4 Has epistolas Formatas appellant scriptores ecclesiastici. 5 Male vorem iterum hic reposuit Martianaeus, quam jamdiu olim Victorius deleverat. 6 Firmianum pro Firmiliano vitiose habent cod. Sigebergensis, Guelpherbyt. et Graeca versio. 7 Id ex Eusebio VI, 34 : Τούτον κατέχει λόγος Χριστιανόν δντα, etc., quod in Chronic. ad an. 246 confirmatur. Verum quantis haec sententia difficultatibus sit obnoxia, satis, me tacente, no- runt eruditi. Docti viri hunc Philippum cum cogno- mine alio AEgypti Augustali Christiano confundi autumant. 8 Otaciliam Severam Philippi junioris matrem, et senioris conjugem, unde γαμετήν Σεβήραν dixit Euseb. non matrem. Eam epistolam etiam Vincen- tius Lirinensis Commonit. 1, cap. 23, his verbis laudat : « Quam autem privatae non solum condi- tioni, sed ipsi quoque fuerit reverendus imperio, declarant historiae, quae eum a matre Alexandri imperatoris accitum ferunt, coelestis utique sapien- tiae merito, cujus et ille gratia, et illa amore fla- grabat. Sed et ejusdem epistolae testimonium per- hibent, quas ad Philippum imperatorem, qui primus Romanorum principum Christianus fuit, Christiani magisterii auctoritate conscripsit. » Unam porro epistolam, non plures, intellige, eamque circa anuum scriptam 245. 9 Haec quoque de Hebraica Origenis eruditione valde disputantur in utramque partem; doctiores plerique denegant hanc illi laudem. editiones in unum congregaret volumen 1; Aquilae scilicet Pontici proselyti, et Theodotionis Hebionei, et Symmachi ejusdem dogmatis, qui in Evange- lium quoque κατά Ματθαίον scripsit commenti- rios. de quo et suum dogma confirmare conatur. Praeterea quintam et sextam et septimam editio- nem, quas etiam nos de ejus bibliotheca 2 habemus, miro labore reperit, et cum caeteris editionibus comparavit 3.

896 Et quia indicem operum ejus in volumini- bus epistolarum, quas ad Paulam scripsimus, in quadam epistola 4 contra Varronis opera conferens posui, nunc omitto : illud de immortali ejus inge- nio non tacens, quod dialecticam quoque et geome- triam, et arithmeticam, musicam, grammaticam et rhistoricam, omniumque philosophorum sectas ita didicit, ut studiosos quoquo 5 saecularium litte- rarum sectatores haberet, et interpretaretur eis quotidie, concursusque ad cum miri fierent : quos ille propterea recipiebat, ut sub occasione saecula- ris litteraturae in fide Christi eos institueret. De crudelitate autem persecutionis, quae adversum Christianos sub Decio consurrexit, eo quod in reli- gionem Philippi desaeviret, quem et interfecit, su- perfluum est dicere; cum etiam Fabianus, Romano Ecclesiae episcopus, in ipsa occubuerit, et Alexander Babylasque, Hierosolymorum et Antiochenae Eccle- siae pontifices, in carcere pro confessione Christi dormierint. Et super Origenis statu si quis scire velit, quid actum sit, primum quidem de epistolis 6 ejus, quae post persecutionem ad diversos missae sunt; deinde de sexto Eusebii Caesariensis eccle- siasticae historiae libro, et pro codem Origene in sex voluminibus, poterit liquido cognoscere 7. Vixit 1 Expungenda videatur vox isthaec volumen, quam nec Veronensis liber, nec Graecus interpres agno- scunt. Dixerit Hieronymus in unum, quod est una, simul, illas editiones Origenem congregasse; nec enim verosimile est uno comprehendisse volumine. Quae ejus laboris supersunt fragmenta, duos ex- plent in folio tomos. 2 Scilicet Caesariensi. De Symmacho vid. Ebed- Jesu c. 10. 3 Quidam mss. teste Martianaeo, copulavit. Pes- sime autem Graecus interpres ώνήσατο, qui compa- rare, id est, conferre, accepit perinde atque emere. 4 In quadam epistola. Haec epistola injuria tem- porum intercidit; cujus tamen bonam partem Ru- fini invectiva nobis conservatam prodidit. Vide supra in fine Epistolarum secundae classis. Caete- rarum quoque volumina Epistolarum invidit poste- ris humilitas ac modestia sanctae Paulae, quae noluit nomen suum celebrari ex Epistolis S. Hieronymi. MARTIAN. Hujus epistolae fragmentum servavit Rufinus in Invectivarum lib. II, quod et nos inde ascitum in priori tomo, epist. 33, exhibemus. Eumdem indi- cem Eusebius instituero in Vita S. Pamphili mart. quacum una periit. 5 Vaticanus studiosos quosque pro quoque, quod utique reponi velim; nam cum saeculares litterae sint geometria, arithmetica. musica, ete., quas enumerat, quosque horum studiosos Origenis secta- tores fuisse tradit. 6 Hae autem epistolae interciderunt, quemadmo- dum et Apologia, quam mox laudat sex volumini- bus, quorum unum tantum ex Rufini interpreta- tione superat. Vid. Eusebii luculentissimum de illis testimonium, lib. VI, c. 39. 7 Liquido cognoscere. Inter haec verba cognoscere et vixit, addita leguntur consequentia verba in co- dice ms. Ambrosianae bibliothecae num 281, et in Vaticanis 348, 349 : « Haec laus Origenis et falsa est, et deceptio plurimorum, qui in amorem ejus provocantur : cum constet eum super omnes haere- ticos venenato ore (vel venerario) inauditas et in- tolerabiles blasphemias spiritu diabolico in Domi- num nostrum Jesum Christum locutum fuisse : quique a sanctis Patribus, episcopis, et monachis anathematizatus, etiam bona ipsius minime legi debere. Vixit, etc. » MARTIAN. In ms. Ambrosiano 281 et duobus Vaticanis Scholion hujusmodi ineptissimum invenit Martia- naeus : « Haec laus Origenis et falsa est, et deceptio plurimorum, qui in amorem ejus provocantur; cum constet eum super omnes haereticos venenato ore inauditas et intolerabiles blasphemias spiritu diabolico in Dominium nostrum Jesum Christum locutum fuisse : quique a sanctis Patribus episco- pis, et monachis anathematizatus, etiam bona illius minime legi debere. » usque ad Gallum et Volusianum, id est, usque ad LXIX aetatis suae annum; et mortuus est Tyri, in qua urbe et sepultus est.

CAPUT LIV.

Ωριγένης, 6 κα\ Αδαμάντιος, δβχάτφ ένιαυτφ Σεβήρου του Περτίναχος κατά τών Χριστιανών διωγμού κινηθέντος, παρά Αεωνίδου πατρό;, τοϋ χα\ μαρτυρήσαντος, μετά Ιξ αδελφών καί μητρός χήρας πένης χατελείφθη, έτών περί που έπτακαίδεκα. Τούτων γάρ ή περιουσία διά τό είναι Χριστιανών έδημίσθη. "Οστις έν Αλεξάνδρειά διασκορπισθεϊσαν τήν Εκκλησίαν, όχτωχαίδεχα έτών τήν ήλιχίαν άγων, κατηχήσεων έπιστήμην παρειληφώς, μετ’ ου- πολύ παρά Δημητρίου, τής αύτήςπόλεως έπισκόπου, είς τόπον Κλήμεντος πρεσβυτέρου χα τα σταθείς, έπλ έτη πολλά διέπρεψε, μεσήλίξ τε γενόμενος, διά τάς έν τή Άχαια Εκκλησίας, αϊτινες παρά πολλών αΐ- ρέσεων έσκύλοντο, έπ\ μαρτυρίφ έκχλησιαστιχής έπ. στολής 894 άπιών δ.ά Παλαιστίνης είς Αθή- νας, παρά Θεοκτίστου καί'Αλεξάνδρου, Καισαρείας και'Ιεροσολύμων έπισχόπων, πρεσβυτέρας χειροτο- νηθελς, Δημητρίφ προσέκρουσεν, δστις τοιαύτη κατ* αυτού έχρήσατο άνοίφ, ώστε έπ’ όνόματι αύτου σαν τήν οικουμένην γράψαι. Πρό του δέ μετελθεΐν εις Καισάρειαν, τήν'Ρώμην κατείληφεν έπ\ Ζεφυ- ρίνου έπ.σκόπου, εύθύς τε είς Αλεξάνδρειαν άνα- ζεύςας, Ήρακλαν τόν πρεσβύτερον τόν έν σχήματι φιλοσόφου διατελουντα, βοηθόν συνελάβετο κατηχή- σεως, οστις κα\ μετά Δημήτριον τήν Άλεξανδρέων έκυβέρνησεν Εκκλησίαν. "Οσης δέ δόξηςέγένετο, έκ τούτου δηλούται* Φιρμιλλιανός γάρ Καισαρείας έπίσκοπο; μετά πάσης τής Καππαδοκίας καί προέ- πεμψεν αύτόν, κα\ έπ\ πολύ κατέσχε, καί ύστερον προφάσει τών άγίων τόπων είς Παλαιστίνην έλθών, έν τή Καισαρέων παρ' αύτου τάς θείας έπαιδεύθη Γραφά;. Κάκεϊνο δέ ούδεϊ; αγνοεί, δτι περ πρός Μαμέαν τήν μητέρα Αλεξάνδρου του βασιλέως εύ- λαβεστάτην γυναίκα παρακληθε\ς, ήλθεν ei; Αντιό- χειαν, κα\ έν μεγίστη γέγονε τιμή νκα\ πρός Φί- λιππον τδν βασιλέα, τόν πρώτον έκ των'Ρωμαίων βασιλέων Χριστιανόν γενόμενον, κα\ πρός τήν τού- του μητέρα γράμματα άπέστειλεν, άχρι,τοΰ παρόντος τυγχάνοντα · καί οτι τοσαύτην ίσχε σπουδήν περί τά; θεία; Γραφάς, ώστε κα\ τήν Εβραϊκήν διάλεξιν Ιναντιουμένην τή te ήλιχίφ χα\ τή φύσει έχμαΟειν · χα\ δίχα τών έβδομήχοντα έρμηνευτών άλλα; έχδόσεις είς έν συναγαγείν, Άχύλα λέγω Ποντικού προσηλύτου, χα\ Θεοδοτίωνος Ήβιωναίου, κα\ Συμμάχου τού αυτού δόγματος, δς <ό κατά Ματθαίον Εύαγγέλιον ύπεμνημάτισε, δι* ού κα'» τό Γδιον δόγμα βζβαιώσαι σπεύδει.'Ομοίως δέ πέντε χα\ έξ χα\ έπτά τά; έχδόσει;, άστινας καί ήυ,εΓ; έκ _ ·* τής αύτοΰ βιβλιοθήκη; έσχομεν, πολλώ πόνφ εύρών, έλεγχον τών αύτοΰ συνταγμάτων έν τώ τεύχει τών μετά έτίρων έκδόσεων ώνήσατο.

Καί έπειδή τόν έπιστολών τών πρός Παύλαν παρ' ήμών γραφεισών, έν μιά έπιστολή συγχρί- νων τοίς Ιργοις τέθειχα, νΰν παρα- λιμπάνω, έχεινο περί τής αύτοΰ άθανάτου ευ- φυΐας μή σιωπών, οτι περ διαλεκτικήν, χα\ γεωμετρικήν, άριθμητιχήν, μουσικήν, γραμμα- τικήν, 895 καί Ρητορικήν, κα\ πάντων τών φιλο- σόφων τά δόγματα ούτως έξέμαθεν, ώστε σπουδα- στάς τών κοσμικών γραμμάτων άκρο ατά; έσχηκέ- ν&ι, χαΐ,έξηγείσθαι αύτοΐς έκ;στοτε, σύνδρομά; τε πρός αυτόν πολλάς γίνεσΟαι, &; διά τούτο έδέχετο, Ιφ' ηΐγε, προφάσει τής διδασκαλίας, είς τήν τοΰ Χριστού πίστιν άνάγειν πάντας. IΙερ\ γάρ τής ώμό- τητος τοΰ διωγμού, τοΰ κατά τών Χριστιανών έπ\ Δίκιου κινηθέντο;· έλύσσα γάρ είς Φιλίππου εύλά- βειαν, δν χα\ άπέκτεινεν* είπειν ήγοΰμαι περισσόν. Έν αύτφ γάρ τψ διωγμφ χαΐ Φαβιανός ό'Ρώμης έπίσχοπυ; έτελεύτησε, κα\ Αλέξανδρος χα\ Βαβύ- Xarf'Ιεροσολύμων καί Άντιοχείας έπίσκοποι, έν τή φυλακή όμολογηταλ έχοιμήθησαν. ΕΓ τις γάρ περ\ Όριγένους μαθεϊν έθελήση, πρώτον μέν έκ των επιστολών αύτοΰ, τών μετά τόν διωγμόν πρός δια- φόρους άποσταλεισών, έπειτα δέ χα\ άπό του έκτου λόγου τής Ευσεβίου Καισαρεία; έπισχόπου Ιστορίας, κα\ υπέρ τοΟ αύτοΰ Ώριγένυυς βιβλίων έξ τηλαυ- γώς μαθείν δυνήσεται. Έίησεν!ως Γάλλου και Βολουσιανοΰ, τοΰτ’ Ιστιν Εως έννάτου κχ\ έςηκαιτοΰ τής ήλικίας αύ;οΰ Ετους, κα; έχοιμήθη έν Τύρφ, έν ή καί έτάφη.

CAPUT LV.

Ammonius, vir disertus et valde 1 eruditus in philosophia 2, eodem tempore Alexandriae clarus habitus est : qui inter multa ingenii sui et praeclara monumenta etiam de consonantia Moysi et Jesu elegans opus composuit 3, et evangelicos canones excogitavit, quos postea secutus est Eusebius Cae- sariensis. Hunc falso accusat Porphyrius 4, quod ex Christiano ethnicus fuerit, cum constet eum usque ad extremam vitam Christianum perseve- rasse..

CAPUT LV.

Άμμώνιος 0 έλλογιμώτατο: κα\ φιλοσοφίας πε- παιδευμένος, έν τοίς ούτοίς γρόνοις έν'Αλεξάνδρειά λαμπρδς φανείς, μεταξύ των συνταγέντων παρ* αυτού περιφανών λόγων, κα\ περ\ τής συμφωνίας ΜωΟσέως κα\'Ιησού βίβλον θαυμαστήν συνέθηκε, και ευαγγελικούς κανόνας έφευρεν, οίς μετά ταΰτα έξηκολαύθησεν Εύσέβιος 6 Καισαρεύς. Τούτου πλα- στώς κατηγορεί 6 Ηορφύριος, φάσκων άπύ Χριστια- νών έθνιΧύν γεγενήσθαι, δστις άχρι τής τελευταίας Χριστιανός διετέλεσεν.

CAPUT LVI.

897 Ambrosius primum Marcionites 5, deinde ab Origine correctus, Ecclesiae diaconus, et confes- sionis Dominicae gloria insignis fuit, cui et Protocteto presbytero 6 liber Origenis de Martyrio scribitur. Hu- jus industria et sumptu et instantia adjutus infinita Origenes dictavit volumina 7. Sed et ipse, quippe ut vir nobilis, non inelegantis ingenii fuit, sicut ejus ad Origenem epistolae 8 indicio sunt. Obiit ante mortem Origenis·9, et in hoc a plerisque reprehen- ditur, quod vir locuples amici sui senis et paupe- ris moriens non recordatus sit.

CAPUT LVI.

898 Αμβρόσιος πρώτον Μαρκιιυνιστής, ύστερο* παρά Ώριγένους διορθωθείς, Εκκλησίας διάκονος, κα\ θείας έξομολογήσεως έπίσημος έγένετο* τούτφ ύπέρ θεοκτίστου πρεσβυτέρου βίβλος Όριγένους περ\ τοΰ Μαρτυρίου γράφεται. Τή σπουδή τούτου καί άναλώμασι κα\ έπείξει πρδς τούτον πάμπολλα Ωριγένης έπέστειλε συντάγματα. Αλλά χα\ αύτδς, άνήρ εύγενέστατος ών, ούκ άκομψος έν τή έυφυΐμ έγένετο, καθά αΐ πρδς Όριγένην τούτου δηλουσιν έπιστολαί. Έτελεύτησε δέ πρδ Όριγένους· καί Ιν τουτφ παρά πολλών χαταγινώσχεται, δτι περ πλού- σιος ών, τοΰ οικείου φίλου γέροντος χαΐ πένητος τελευτών ούκ έμνήσθη.

CAPUT LVII.

Tryphon 10, Origenis auditor, ad quem nonnullae 1 Hic Ammonius Monotessari Christianus scri- ptor, ad hanc usque diem cum alio Ammonio co- gnomento Saccas, Plotini praeceptore, confusus. Erroris causa Eusebio fuit Porphyrius, qui cum de Ammonio Sacca sive Saccario dixisset, quod ex Christiano Ethnicus fuerit, ille tanquam de altero hoc Ammonio Christiano scriptore, et usque ad extremam vitam perseverante, dictum perpe- ram intellexit. Sed palmaris haec diversitas est inter utrumque, quod Ammonium Plotini magistrum nihil unquam scripsisse constet, et testetur Longi- nus, noster vero duo haec opera elucubrarit, quae Hieronymus recenset. 2 Absunt e Vatic. cod. in philosophia, ab editione Martianaei valde. Utrumque vero asserit Porphyrius apud Euseb. VI, 19, πλείστην έπίδοσιν έν φιλοσοφίαλ illi tribuens. 3 Jamdudum periit opus istud. Canones qui Evangeliis praefiguntur, ex Ammonii Harmonia sive Monotessaro Eusebius Caesariensis concinnavit. 4 Porphyrius lib. III Contra Christianos, quem egregie mentitum tum de aliis, cum praecipue de Ammonio Eusebius revincit. 5 Eusebius VI, 18, Valentinianae eum dixit pri- mum addictum sectae : τά τής Ούαλεντίνου "φρο- νυΰντα αίρέσεως. Epiphanius, haeres, LXIV, 3, ab aliis Marcionistem, ab aliis Sabellianum tradit ap- pellatum : alii Noetianum faciunt. Caeterum fuit ille tum generis claritate et ingenii, tum opum copia et vitae post conversionem instituto nobi- lissimus. 6 Vulgati et Graecus, cui pro Theoctisto presbytero : et Veronensis ms. expertus audaculi librarii ma- num, cui pro Toctisto presbytero; et mox scribere- tur. Veram lectionem restituit ante me cl. Fabri- cius ex Eusebio, ipsoque Origenis libro, ubi Am- brosium et Protoctetum alloquitur,*Αμβρόσιε θεοπρεπίστατε, Πρωτόκτητε εύσεβέστατε. Nunc Va- ticani codicis fide asseritur, cui eum Protoclito pre- sbytero, etc. Nicephoruss quoque Callistus, lib. V Hist. Eccl. cap. 19 : Προτρεπτικήν είς μαρτύριαν γενναίο* λόγον συντάττει, Άμβροσίφ κα\ Πρωτοκτήτψ τής έν Καισαρείφ παροικίας τδ σύγγραμμα προσφωνών. 7 Ita ex laudato Vaticano emendavimus, cum hactenus aut nullo aut contrario sensu ad hunc legeretur; unde έργο διώκτη Ambrosio infinita volu- mina ab Origene dedicata, quae perierint, docti viri frustra comminiscuntur. Et vero solemnis Hie- ronymo est phrasis adjutus hortatu, precibus, etc. 8 Has epistolas nobis aetas invidit. Ejus modo fragmentum superest, quam Ambrosio quidem tri- buit Hieronymus epist. 45, ad Marcellam; sed ipsiusmet Origenis videtur esse de Ambrosio inscri- pta. 9 In Veronens. Obiit autem ante Origenem. Con- tigerit Ambrosii mors circa an. 351. 10 Hujus Tryphonis haud scio, qui ex antiquis praeter Hieronymum meminerit. Quae ejus laudan- tur opera, nullibi, quod sciam, inveniuntur. Inte- rim Veronens. cod. adjutorem cum Origenis pro auditore dicit, vitiosa, ut videtur, litterarum me- tathesi. ejus exstant epistolae, in Scripturis eruditissimus fuit. Quod quidem et multa ejus sparsim ostendunt opuscula, sed praecipue liber, quem composuit de Vacca rufa 1 in Deuteronomio, et de Dichotomema- tibus, quae cum columba et turture Abraham po- nuntur in Genesi.

CAPUT LVII.

Τρύφων, Όριγένους Ακροατής, πρδς δν πολλαί ei» σιν έπιστολαί, έν τα?ς Οείαις ΓραφαΤ; πεπαιδευμέ- νος, χαθά σποράδην δείκνυσι συντάγματα, χα\ έξαι- ρέτως ή βίβλος περί Βουθηλείας τής έν τψ Δευτε- ρονομίψ, κα\ π=ρ\ των Διχοτομούντων, άτινα μετά τής περιστεράς κα\ τρυγάν ο; τού Άβοαάμίν τή Γε- νέσει άναγινώσχομεν.

CAPUT LVIII.

Minucius Felix 2, Romae insignis causidicus, scripsit Dialogum Christiani et ethnici disputan- tium 3, qui Octavius inscribitur. Sed et alius sub nomine ejus fertur de Fato 4, vel contra mathema- ticos, qui cum sit et ipse diserti hominis, non mihi videtur cum superioris libri stylo convenire. Memi- nit hujus Minucii et Lactantius 5 in libris suis.

CAPUT LVIII.

Μινούχιο; Φήλιξ, έν Τώμη έπίσημος δικολόγος ων, συνέγραψε διάλογον Χριστιανού χα\ εθνικού, βν έπέγραψεν Όχτάΰιογ. Κα\ έτερος δέ λόγος έξ δέ- ματος αυτού φέρεται, περ\ Μοίρας, ήτοι κατά των μαθηματικών, δστις λόγος εί και έλλογίμου άνδρδς φαίνεται, έμο\ δέ ου δοκει συνφδειν τφ χαραχτήρι τού προειρημένου λόγου. Μέμνηται τούτου του Μι- νουκιου χα\ Αακτάντιος εν τοις ίδίοις συγγράμμα- σιν.

CAPUT LIX.

900 Galus, sub Zephyrino Romanae urbis epi- scopo, id est sub Antonino Severi filio, disputatio- nem adversum Proculum 4, Montani sectatorem, valde insignem habuit, arguens cum temeritatis, super Nova Prophetia defendenda, et in eodem vo- lumine Epistolas quoque Pauli tredecim tan- tum enumerans; decimam quartam quae fertur ad Hebraeos, dicit non ejus esse, sed et apud Romanos 7 usque hodie quasi Pauli apostoli nou habetur.

CAPUT LIX.

899 Γάιος έπ\ Ζεφυρίνου'Ρώμης έπισκδπου, τούτ’ Ιστιν, έπ\ Άντωνίνου υΙού Σίδηρου, βιάλεξιν χατά Προχούλου σπουδαστού Μοντανου σφόδρα με- γίστην ίσχεν* εΟθύνων αυτδν προπέτειας, τής και- νής Προφητείας, έν αύτψ τψ τεύ/ει τρισκαίδεχα Έπιστολάς μάνας Παύλου άπαριΟ μου μένος* τήν γάρ πρδς Εβραίους λέγειμή είναι αυτού, αλλά κα\ παρά τοίς'Ρωμαίοι; άχρι τοΰ-παρδν;ο; Παύλου άποστά- λου νομίζεται μή είναι.

CAPUT LX.

Beryllus 8, Arabiae Bostrenus episcopus, cum aliquanto tempore gloriose rexisset Ecelesiam, ad extremum lapsus in haeresim, quae Christum ante incarnationem 9 negat, ab Origene correctus, scri- psit varia opuscula, et maxime epistolas, in qui- bus Origeni gratias agit; sed et Origenis ad eum litterae sunt 10. Exstat dialogus Origenis et Berylli, in quo haereseos coarguitur. Claruit autem sub Alexandro, Mammeae filio, et Maximino et Gor- diano, qui ei in imperium successerunt. 1 Mactari vacca rufa non in Deuteronomio jube- tur, sed in Numerorum libro cap. XIX. De Dichoto- mematibus autem, quae vox sectionen induas partes notat, victimarum, quas Abraham secuit, histo- riam habes Genes. XV. Mox Vatic. lib., ad Abraham ponuntur; rectius Guelpherbytanus, ab Abraham, etc. 2 Minucius Felix. Sangermanensis codex ponit Caium ante Minucium Felicem, licet in Indice et Catalogo sequatur ordinem hunc vulgatum. Certe aequales sunt inter se et cum Tertulliano, si doctis scriptoribus credimus. MARTIAN. 3 Veronens. Ethnici disputantis. Vitiose autem Sigebergens., Hoeretici. 4 Jam non exstat quicunque liber hic fuerit. Cer- te tale aliquid de Fato scripturum se ipse Minucius promiserat in Octavio cap. 36, ubi. Ac de Fato, in- quit, satis, vel si pauca pro tempore, disputaturi alias, et uberius et plenius. 5 Lactantius, lib. I, Divin. Instil. cap. 11. 6 Proclum vocant Eusebius, II, 25, et Photius, cod. 48 πρδς Πρδκλον, Latini autem frequentius Proculum. Gaii contra illum disputatio jamdudum periit. Caracalla Severi filius imperium administra- vit ab anno 211 ad 217. 7 Eusebius παρά'Ρωμαίων τισ\ν, non absolute, ut Hier, interpretatur, apud Romanos. 8 Idem in Chronic, tradit ad an. 6 Alex. Severi, Beryllus episcopus Arabia Bostrenus clarus habetur. Vid. Euseb. VI, 20. 9 Veronens. ante carnem negat. Guelpherbyt. ante incarnationem fuiste negat. Ex Eusebio, lib. VI, cap. 33, intelligas negasse Beryllum Christo propriae personae differentiam antequam carnem sumeret : Μηδε μή/ oεόίητα Ιδίαν έχειν, juxta Noeti haeresio quae postea et Sabellii fuit. 10 Nihil hodie superest e Berylli scriptis, sive Origenis ad Beryllum.

CAPUT LX.

Βήρυλλος,'Αραβίας τής Βοστρήνων έπίσκοπος. έπί tiva χρδνον ένδδξως κύβερνήσας τήν Εκκλησίαν, τελευταίον είς τήν άρνουμένην τδν Χριστδν πρδ τής ένανθρωπήσεως όλισΟήσας, παρά'Οριγένους έπι- στραφε\ς, συνέγρχψε ποικίλα πράγματα, κα\ μάλι- στα έπιστολάς έν αίς τψ Όριγένει εύχαριστεΓ* άλλά κα\ Όριγένους πρ>>ς αύτδν είσιν Έπιστολαί.*Έστι διάλογος ·Ωριγένους χα\ Βηρύλλου, έν ψ βιρέσεως ευθύνβται. Διέπρεψεδέ έπ\'Αλεξάνδρου, του Μαμέσς υΐοΰ, κα\Μαξιμίνου κα\ Γορδιανού, των διαδεξαμένων την έχείνου βασιλείαν.

CAPUT LXI.

Hippolytus, cujusdam Ecclesiae episcopus 1, no-, men quippe urbis scire non potui, rationem Pa- schae temporumque Canones scripsit 2, usque ad primum annum Alexandri imperatoris, et sedecim annorum circulum, quem Graeci Ιχχαιδεχοετηρίδα vocant, reperit, et Eusebio, qui super eodem Pa- scha Canonem, decem et novem annorum circulum 3, id est, έννεακαιδεχαετηρίδα 901 composuit, occa- sionem dedit. Scripsit nonnullos in Scripturas commentarios, e quibus hos reperi : in Έξαήμερον, et in Exodum 4, in Canticum canticorum, in Ge- nesim, et in Zachariam; de Psalmis, et in Isaiam, de Daniele, de Apocalypsi, de Proverbiis, de Eccle- siaste, de Saul et Pythonissa, de Antichristo 5, de Resurrectione, contra Marcionem, de Pascha, ad- versum omnes haereses, et · 6 de lau le Domini Salvatoris, in qua praesente Origene, se loqui in ecclesia significat. In hujus aemulationem 7 Ambrosius, quem de Marcionis haeresi ad veram fidem correctum diximus, cohortatus est Orige- nem, in Scripturas commentarios scribere, prae- bens ei septem et eo amplius notarios, eorumque expensas, et librariorum parem numerum, quod- que his majus est, incredibili studio quotidie ab eo opus exigens. Unde in quadam epistola έργοδιώκτην cum Origenes vocat. 1 Inter varias veterum et recentiorum sententias de Ecclesia quam Hippolytus obtinuit, illa verosi- milior videtur esse, quae eum Portus Romani, non ad Ostia Tiberina, sed celebris hoc nomine in Arabia emporii, hodie Adena, episcopum facit. Abulidem Romoe episcopum Arabes vocant. Vid. Catalogum Ebed-Jesu, cap. 7. 2 Cod. Veronens, temporumque scripsit, absque voce canonem. Hanc libri de Paschate partem alteram fuisse Valesius sentit, quod Scaliger et Bucherius minime animadverterunt. Nimirum χρονικές canon iste ad usque primum Alexandri annum produce- batur; contra Paschatis ratio ex eo ipso anno inci- piebat. Eximium hocce monumentum nedum char- tis descriptum, in marmorea ejusdem S. Hippolyti cathedra, cui insidet ipse ex marmore, priscis temporibus sculptum, hodiedum superest in Vati- canae Bibliothecae vestibulo. Dextrum latus exhibet Chronologiam paschalem per cyclos annorum 112 Julianorum proleptico ordine e sacris Litteris. Al- terum expansionem cycli ejusdem paschalis per septem Heccedecaeteridas. In Posticae autem later- culo aliquot ejusdem Operum Catalogus exhibe- tur, cujus tamen inscriptio superiori parte multata est. 3 Hic vero decemnovennalis cyclus ab Eusebio concinnatus intercidisse vulgo creditur; verum ut doctior criticulus superius sentit, nunquam ab Eusebio compositus est. Hieronymus id hausit seu verius male accepit ab Eusebio ipso, ubi in Vita Constantini lib. VI, cap. 34 et 35, memorat se composuisse Librum quemdam, quo arcana Pascha- lis festi ratio erat exposita, quem et Constantino nuncupavit. Verum ex toto contextu ipsaque Con- stamini ad Eusebium responsione satis manifesto colligitur, eum librum mysteria Christi et Paschalis ejus festi typicam expositionem continuisse, non decemnovennalem cyclum lunarum paschalium. Hieronymus tunc ipsam de Paschate librum Euse- bii non videtur oculis usurpasse, nam neque cum infra memorat inter Eusebii scripta suo loco cum 81. Hic autem etiam contra Eusebium putat, dicens ab Hippolyto decemnovennalis cycli condendi oc- casionem eum sumpsisse, cum hunc cyclum diu antea circa initium imperii Probi imperatoris con- cinnatum fuisse ab Anarchio Laodiceae In Syria episcopo ipsemet tradat Eusebius Histor. Ecclesiast. lib. VIII, c. 32. Multum quoque probabile est, Ale- xandrinam Ecclesiam jam ante Nicaenum concilium cyclo isto usam decemnovennali. Caeterum Hiero- nymi testimonium hocce fraudi fuit et Gennadio de Scriptor. Eccl. cap. 38, quemadmodum Genna- dius, Siedono Hispalensi, lib. VI Origin, c. 17. qui idem de Eusebio tradunt, ut sequiores taceam Coel- fridum, et Bedam qui unus ex alio descripsit. 4 Verba et in Exodum Veronensis codex non ha- bet, et qui habent mss. libri atque editi, videntur accepisse pro his, et post Hexaemeron. Ita Eusebius, VI, 22, Commentario in Έξαήμερον alium si; τά μετά /djv Έξαήμερον subjungit, atque ex eo Rufi- nus in Hexaemeron, et ea, quoe post Hexaemeron. Putaverat forte aliquis in Hieronymi textu vitiose idem Graecum verbum Hexaemeron repeti, et in Exodum mutavit. 5 Hic quoque liber de Antichristo superat, quem Photius cod. 202 de Christo et Antichristo legit in- scriptum, quemadmodum et alius contra omnes hoereses. Caetera S. martyris scripta, paucis frag- mentis exceptis, perierunt. 6 Veron. Prosaomelian, ex quo et ex Vatican. ipsoque Hieronymi textu legendum liquet προσομι- λίαν, ut Fabricius restituit. Antea editi perperam πρ6ς όμιλιών, vel περί όμιλιών; Erasm. et similia. Fuerit isthec hom. de Epiphania, quae exstat. 7 Graecus interpres, et quaedam Latinae editiones haec verba in hujus oemulationem, cum superioribus vitiose jungunt.

CAPUT LXI.

Ιππόλυτος, ούχ ο!δα πο/ας Εκκλησία: έπίσκο- ύρος, ή τίνος πόλεως τήν προσηγορίαν μαθεΐν ούχ ήδυνήθην, συνέγραψε λόγον του Πάσχα, χα\ του; χρονικούς κανόνας έως πρώτου ένιαυτου Αλεξάνδρου του βασιλέως, δεκαέξ λέγω δή Ινιαυτών κύκλον, δν οΐ λεγόμενοι Γραικο\ έχκαιδεχαετηρίδα καλοΰσιν, Εύσεβίφ τψπερί αύτοΰ του Πάσχα έννεακαιδεκαετη- ρίδα συντάξαντι πρόφασιν παρεσχηκώς.*Εγραψεν είς τάς θείας Γραςά; ύπομνήματο, 902 ά(?' ων τάδε εύρον, είς τήν Έξαήμερον, είς τήν Έξοδον, είς τά "Ασματα τών φσμάτων, είς τήν Γενεσιν, είς Ζαχαρίαν, περ\ Ψαλμών, εί; ΤΙσαΐαν, περ\ Δα-.ιή/ν, περ\ Άποκαλύψεως, περ\ Παροιμιών, περ\ Έκκλτ- σιασχου, περ\ Σαουλ χα\ ΠΟΟωνος, περ\ του Αντί- χριστου, περί Άναστάαεως, κατά Μαρχίωνος, περ\ του Πάσχα, κατά πασών των, προσομι- λιών (leg, προσομι/.ίαν) περ\ των Επαίνων του Κυ- ρίου ήμών*Ιησοΰ Χρίστου, έν οΤ; παρόντος Ωριγέ- νους έαυτδν ώμιληκέναι κατά μίμησιν αύτου έν τή έκκλησίφ δηλοί. Αμβρόσιος, βντινα άπ6 τής πλάνης Μαρχίωνος είς τήν άληθινήν πίστιν έπιστρέψαι προείρηται, προετρέψατο Ωριγένη τά; θεία; ύπ·- μνηματίσαι Γραφάς, παρεσχηχώς αύτφ έπτά κα\ πλείου; νοταρίους, κα\ τάς τούτων δαπάνας, χα\ καλλιγράφους τ6ν Γσον άριΊμδν, χα\ βπ-ρ Ιστέ με?- ζον, άνυποίστω σπουδή έχάστοτε έργον παρ’ αύτου άπαιτών, 8(6 έν μι3 έπιστολή έργοδιώκτην αδτδν Ωριγένης καλεί.

CAPUT LXII.

Alexander, episcopus Cappadociae 1, cum desi- derio sanctorum locorum Hierosolymam pergeret, et Narcissus episcopus ejusdem urbis jam senex 2 regeret Ecclesiam, et Narcisso et multis clerico- rum ejus revelatum est, altera die mane intrare episcopum, qui adjutor sacerdotalis cathedrae esse deberet. Itaque re ita completa, ut praedicta fuerat, cunctis in Palaestina episcopis in unum congrega- tis 3, adnitente quoque ipso vel maxime Narcisso, Hierosolymitanae Ecclesiae cum eo gubernaculum suscepit. Hic in fine cujusdam epistolae, 904 quam scribit ad Antinoitas super pace Ecclesiae, ait 4 : « Salutat vos Narcissus, qui ante me hic tenuit episcopalem locum, et nunc mecum eumdem orationibus regit, annos natus circiter centum se- decim 5, et vos mecum precatur ut unum idemque sapiatis. » Scripsit et aliam ad Antiochenses, per Clementem presbyterum Alexandriae, de quo supra diximus 6, nec non ad Origenem, et pro Origene contra Demetrium; eo quod juxta testimonium Demetrii 7 eum presbyterum constituerit. Sed et aliae ejus ad diversos feruntur epistolae. Septima autem persecutione sub Decio, quo tempore Ba- bylas Antiochiae passus est, ductus Caesaream, et clausus in carcere, ob confessionem Christi mar- tyrio coronatur

CAPUT LXII.

Αλέξανδρος, έπίσκοπος Καππαδοκίας, ποθώ των Αγίων τόπων έπιστάς τή Ιεροσολύμων, του επισκό- που Ναρκίσσου τή; αυτής πόλεως ήδη γεγηραχότος, και τήν Εκκλησίαν χυβερνώντος, αΰτφ τε τώ Ναρ- χίσσψκσΛ πολ'/οϊς κληρικοί; αυτού άπεχαλύφΟη μέλ- λε ιν τή έξή; ΙωΟεν είσιέναι έπίσχοπον τόν όφείλοντα βοηθόν γενέσθαι τής Ιερατικής χαθέδρας. Τού πράγματος τοίνυν καθώς προεμηνύθη πληρωθέντο:, πάντων των έν Παλαιστίνη έπισχόπων έπ\ τό αυτό συναχθέντων, συνεπινεύοντο; αυτοί; Ναρκίσσου, τήν χυβερνησιν τής έν Ίεροσολύμοις Εκκλησίας συν αύτψ άνεδέξατο. Ούτος έν τφ τέλει μι Ας επιστολής γραφείσης παρ’ αυτού πρός Άντινοΐτας, περί τής εκκλησιαστικής 903 ·Ιρήνης, Ιφη· € Άσπάζεσαι ύμάς Νάρκισσος δς πρό έμοΰ εΓχετο τής ενταύθα έπισκοπής, κα\ νυν τόν αυτόν Ιθύνων μετ’ έμού ευ- χόμενος έπέχει, ένιαυτόν Αγων έκατοστοεςκαιδέκα- τον, δεόμενος υμών αμα έμο\, ϊνα τό «ύτό κα\ Ιν φρονήσητε.» Έγραψε χα\ άλλην πρός Άντιοχεις διά Κλήμεντος πρεσβυτέρου Άλεςανδρίίας, περί ου προεϊπον · ού μην άλλά χα\ πρός Ώριγένην χα\ υπέρ ’βριγένους κατά Δημητρίου, και δτι προσμαρ- τυρούντο; Δημητρίου πρεσβύτερόν αυτόν έχειροτό- νησε, Κα\ Αλλαι δέ αυτού πρός διαφόρου; φέρονται έπιστολαί. Τώ δέ έβδόμω διιυγμφ έπ\ Δεχίου ήνίκα χα\ Βαβύλας έν Άντιοχείφ Ιπαθεν, άχθείς Καισά- ρειαν, χαΐ είς φυλακήν έγχλεισθείς* διά την τού Χριστού έξομολόγησιν έμαρτύρησεν.

CAPUT LΧΙΙΙ.

Julius Africanus 8, cujus quinque de Tempo- ribus exstant volumina, sub imperatore 9 M. Au- relio Antonino, qui Macrino successerat, legatio- nem pro instauratione urbis Emmaus su cepit, quae postea Nicopolis 10 appellata est. Hujus est epistola ad Origenem super quaestione Susannae : 1 Urbem reticent Eusebius Hieronymusque : e quinto autem libro Juris Graeco Romani, ubi de translationibus episcoporum, Flavias fuisse intelli- gitur. 2 Annos natus sedecim supra centum, ut mox dicetur Vid. Euseb. VI, 11. 3 Veronens. lib. cunctis Paloestinoe episcopis. Mox duo mss. annuente pro adnitente. Primum hoc ha- betur exemplum dati viventi episcopo coadjutoris ac successoris, primum quoque translati ex una ad aliam sedem episcopi. Postea tametsi velitum fue- rit Canone 23 Antiocheno, imo et 77 Apostolico, ut audiunt, hujusmodi exempla passim occurunt. 4 Apud Euseb. VI, 11 : Άσπάζβτ,ι ύμ,Ας Νάρ- κισσος ό πρό εμού διέπων τόν τόπον τής έπισκοπής τόν ενίίάόε, και νΰν συνεξεταζόμενό; μοι διά τών ευχών, έκατόν δεκαέξ Ιτη ήνυκώς, παρακαλών ύ.-άς όμοίως έμο\ όμοφρονήσαι. 5 Annum superaddit S. Crucis ms. in quo centum decem et septem numerantur. 6 Nimirum cap. 38, unde liquet falli Rufinum, qui non Alexandrinum Clementem, sed alium innui Antiochenoe Ecclesioe presbyterum putat lib. VI Hist. c. 8. E tribus porro hisce epistolis sunt loca quae- dam penes Eusebium; alias ncc de nomine no- vimus. 7 Gravius rescribi mavult contra testimonium De· metrii. Imo vero juxta retinendum est; nam quod sub ecclesiasticoe epistoloe testimonio, ut supra cap. 34 traditur, Origenem Alexander benigne exce- perit, ac presbyterum ordinaverit, contra ipsum Demetrium ex suis ipsius litteris urgere debuit. 8 Hunc Ebed-Jesu, Catalogi cap. 6, Emmaus epi- scopum vocat, cujus Commentarios in Novum Te- stamentum, et Chronicon laudat. Et hoc quidem al- terum eximium opus, quo res ab orbe condito ad annum Christi 221 quinque libris digessit, jamdu- dum periit; sed ex eo multa chronographi sequio- res mutuati sunt; atque Eusebius in primis, qui nedum in Chronico, etiam in Proeparut. Evangel. lib. III, 10, et VIII, 1, duo affert insignia loca ex lib. III et V. Hieronymus quoque ex quinto tem porum volumine locum affert III cap. Danielis IX Multa denique Dionysius patriarcha exscripsisse dicitur, quae in Eusebiano Chronico non habentur. 9 Scilicet Heliogabalo, qui ab anno 218 ad 222 imperium tenuit. 10 In Chronico ad an. 4 M. Aurelii Autonini : « In Palaestina Nicopolis, quae prius Emmaus vo- cabatur, urbs condita est, legationis industriam pro ea suscipiente Julio Africano scriptore tem- porum. » Vide et Cassiodorum ad an. Christi 222, eo quod dicat in Hebraeo hanc fabulam 1 non ha- beri, nec convenire cum Hebraica etymologia άτΧ τού σχίνου σχίσαι2, καί άπδ του πρίνου πρι- σαι, contra quem doctam epistolam3 scribit Ori- genes. Exstat ejus ad Aristidem altera epistola, in qua super διαφωνίφ, quae videtur esse in ge- nealogia Salvatoris apud Matthaeum et Lucam, plenissime disputat.

CAPUT LΧΙΙΙ.

Ιούλιο; Αφρικανός, ου πέντε περ\ Χρόνων τυγ> χάνου σι λόγο», έπ\ Μάρκου Αύρηλίου Άντωνίνου του διαβεξαμένου Μακρινόν, πρεσβείαν άνεδέξατο περ\ σναστάσεως Έμμαοΰς τής πόλεως τής μεταχληΟεί- σης Νικοπόλεω;. Έστι κσ\ έπιστολή πρός Ώριγέ- νην, Ινεχεν τής κατά Σωσάνναν ζητήσεως · λέγει γάρ έν τώ Έβραικψ τούτον μή είναι τδν μύθον, μηδέ τη Έβραίκή άπδ τού πρίνου πρίσαι, κα\ άπδ τού σχίνου σχίσαι, πρδς δν βεδοκιμασμένην έπιστολήν γράφει'Ωριγένης. Έστιν αύτού καϊ πρϊς Άριστείδην άλλη έπι στολή, έν ή περ\ τής διαφωνίας τής δοκούσης είναι έν τη γενεά- λογίφ τού Σωτήρος παρά Ματθαίου κα\ Λουκά άρ- κούντως διαλέγεται.

CAPUT LXIV.

Geminus 4, Antiochenae Ecclesiae presbyter, pauca ingenii sui monumenta 905 composuit : florens sub Alexandro principe, et episcopo urbis suae Zebenno 5, eo vel maxime tempore, quo He- racias Alexandrinae Ecclesiae pontifex ordinatus est.

CAPUT LXIV.

ΓεμΤνος τής κατά Αντιόχειαν Εκκλησίας πρε* σβύτερος, όλίγα της οικείας ευφυΐας 906 βιβλία συνεταξεν, άνΟήσας έπ\ Αλεξάνδρου του βασιλέως, κα\ έπΐ Ζεβέννου έπισκόπου τής ίδίας πόλεως, έν έκείνφ μάλιστα τφ και ρω, έν φ Έρακλάς τής Άλ«- ξανδρέων Εκκλησίας πρεσβΰτερο; κατέστη.

CAPUT LXV.

Theodorus, qui postea Gregorius appellatus est, Neocaesareae Ponti episcopus, admodum adole- scens, ob studia Graecarum et Latinarum littera- rum, de Cappadocia Berytum, et inde Caesaream Palaestinae transiit, juncto sibi fratre Athenodoro. Quorum cum egregiam indolem vidisset Origenes, hortatus est eos ad philosophiam, in qua paulatim Christi fidem 6 subintroducens, sui quoque secta- tores reddidit. Quinquennio 7 itaque eruditi ab eo remittuntur ad matrem 8, e quibus Theolorus proficiscens, πανηγυρικήν ευχαριστίας scripsit Ori- geni : et convocata grandi frequentia, ipso quoque Origene 9 praesente recitavit, qui usque hodie ex- stat. Scripsit et μετάφρασιν in Ecclesiasten, bre- vem quidem, sed valde utilem. Et aliae hujus vulgo feruntur epistolae 10, sed praecipue signa atque mi- 1 Hanc fabulam. Fabulam hic vocat historiam Susannae, sicut supra historiam Samsonis et Da- lilae. Vide Indicem prioris partis hujus lomi. MAR- TIAN.— Fabulam cum dicit Hieronymus, non sta- tim pro figmento accipe; interdum enim et de ve- tissimis rebus dixit, ut in Philem. totam Samsonis fabulam, et Quoest. Hebr. XI, 28, fabulam vocat quamdam Hebraeorum traditionem de Abraham, quam paulo post veram traditionem appellat. 2 Άπδ τού σχίνου σχίσαι. Omittuntur verba haec Graeca in vetustissimo nostro codice Sangerman. Vide Praefationem Hieron. in librum Danielis, lomo edit, nostrae. MARTIAN. 3 Partem hujus epistole servavit Euseb. lib. I Hist. c. 7. Exstant vero superiores de Susannae quaestione tum Africani, tum Origenis. 4 Geminus, etc. In eodem Geminus ponitur post Theodorum, quamvis in Indice liminari Geminus positus sit ordine vulgato. MARTIAN.— Hunc cod. Gemblac. Eminum, Eusebii Chronic. Geminianum appellat, Sangermanens. teste Martianaeo, post Theo- dorum vitiose collocat, ut et supra Gaium ante Minucium Felicem. Scripta hujus Gemini deside- rantur, et nemo praeter Hieronymum memorat. 5 Veron. cod. Zebbenno, Euseb. Σεβϊνον, alii Zebennium vocant. Alexander Sev. ab an. 222 ad 235 imperavit. 6 Minime vero ad Christi fidem per philosophiae studium convertit illustres hos fratres Adamantius, jam enim antea Christianae religioni dederant nomen; sed quemadmodum Eusebius tradit lib. VI cap. 30, il os « in Graecas Romanasque disciplinas vel(??)menter in ensos, injecto amore philosophiae, a prioribus studiis al divinarum rerum meditatio- nem ut transirent, adhortatus est. » Profecto ipse Thaumaturgus in Nuncupat. in Origen, se multo ante ad agnitionem veritatis venisse profitetur, quam ad Origenem accessisset. 7 Initio autem Eucharistici ad Origenem ipse de se testatur Gregorius jam ab octavo anno, nedum quinto, neminem audisse, nisi admirandos illos vi- ros vere philosophiae, assecias, condiscipulos nempe suos, Origenis auditores. At non ideo haec Hiero- nymi sive Eusebii testimonio adversari putes : non enim se per octennium eos audivisse continuo tra- dit, sed praeterquam illos, non alium quemquam· 8 Perperam legit Martianaeus ad patrem : quem decimo quarto aetatis sue anno jam amiserat Gre- gorius, ut ipse in Eucharistico ad Origenem testa- tur; bene vero est, quod suspicatur legendum esse ad patriam : quam lectionem Lipsius et Gravius ex Suida probaverant jamdiu antea.— Remittuntur ad patrem. Editi libri cum mss. non paucis, ad matrem, alii ad patrem : forte ad patriam legen- dum esset. MARTIAN. 9 Origenis nomen, quod videtur abundare, non repetit hic Veronensis liber. 10 Ex his una tantum superest celeberrima inter canonicas Patrum epistolas. Post vocem Epistoloe addunt Suffridus Petri, Miraeus, aliique, et de fide, apud Honorium, et alias de fide Epistolas. Que verba codices nostri omnes, aliique vetustissimi, tum Freculphus; et Graecus interpres ignorat. Vid. epist. 70, et ad Magnum, Comment. in Eccle- siastem cap. 4. racula, quae jam episcopus cum multa Ecclesiarum gloria perpetravit.

CAPUT LXV.

Θεόδωρος, δς ύστερον έκλήθη Γρηγόριος, Νεοκαι* σαρείας έπίσκοπος, νέος κομιδή, διά την παίδευσιν Ελληνικών τε κα\'Ρωμαϊκών γραμμάτων, άπδτής Καππαδοκίας είς Βηρυτόν, κάκειθεν είς Καισάρειαν της Παλαιστίνης διέβη, άμα Άθηνοδώρω άδελφφ, ώντινων τήν εξαίρετου ευφυΐαν έωραχώ;'Ωριγένης, τούτους είς φιλοσοφίαν προετρέψατο, καί κατά μέ- ρος είς τήν του Χριστού πίστιν είσάγων, ζηλωτάς Ιδίους κατέστησεν. Έπ\ πέντε τοίνυν παρ’ αυτού παιδευθέυτε Ιτη,Ν πρδς τήν μητέρα άποπέμπονται, άφ* ων δ Θεόδωρος αποδήμων, πανηγυρικήν ευχαρι- στίας τφ Ώριγένει έγραψε, κα\ συγκαλεσάμενος πάντας τους έπιχοιρίους, αυτού τε τού Ώριγένους παρόντος, τούτον άνέγνο) τδν /όγον. δστις άχρι τού παρόντο; υπάρχει. "Εγραψε δέ -κα\ ίκφρασιν είς Εκκλησιαστήν, έλάχιστον μέν, πάνο δέ θαυμαστδν λόγον, κο\ άλλα; πολλάς Ιπιστολάς, ποιήσας σημεΓά τε κα\ θαύματα, ή νίκα έπίσκοπος έτύγχανεν.

CAPUT LXVI.

Cornelius, Romanae urbis episcopus, ad quem ocio Cypriani exstant epistolae, scripsit epistolam ad Fabium 1 Antiochenae Ecclesiae episcopum, de synodo Romana, Italica, Africana, et aliam de No- vatiano 2, et de his qui lapsi sunt; tertiam de gestis synodi (Romanoe an. 251); quartam ad eum-· dem Fabium valde prolixam, et Novatianae haere- seos 908 causas et anathema continentem 3. Rexit Ecclesiam annis duobus 4 sub Gallo et Volusiano, cui ob Christum martyrio coronato successit Lucius.

CAPUT LXVI.

Κορνήλιος,'Ρώμης έπίσκοπος, πρός 8ν όκτώ Κυπριανού επιστολαι τυγχάνουσιν, Ιγραψεν επιστο- λήν πρός Φλαβιανόν'Αντιόχειας έπ/σκοπον περ\ τής συνόδου'Ρώμης, Ιταλίας, κα\'Αφρικής, κα\ έτέ- ραν περ\ Νωβατιανού, χαΐ των όλισθησάντων* τρί- την περ\ των έν τή συνόδφ πρα/θέντων · Τετάρτην πρός τόν αυτόν Φλαβιανόν, πάνυ μεγάλην, κα\ τάς αιτίας τής Νωβατιανού αίρέσεως κα\ Αναθέματα περιίχουσαν. 907 Έχυβέρνησε τήν Εκκλησίαν Ιτη δύο, Γάλλου κα\ Βολουσιανού βασιλευόντων, δντινα μετά τό μαρτύριαν τού Χριστού διεδέξατο Λού- κιο:.

CAPUT LXVII.

Cyprianus Afer, primum gloriose rhetoricam docuit; exinde suadente presbytero Caecilio, a quo et cognomentum sortitus est, Christianus factus, omnem substantiam suam pauperibus erogavit, ac post non multum temporis electus in presbyterum 5, etiam episcopus Carthaginiensis constitutus est. Hujus ingenii superfluum est indicem texere, cum sole clariora sint ejus opera. Passus est sub Vale- riano et Galieno principibus, persecutione octava, eodem die quo Romae Cornelius, sed non eodem anno.

CAPUT LXVII.

Κυπριανός*Αφρος, πρώτον ένδόζως τήν Ρητορι- κήν διδάξας, πεισθεΐ; παρά Κεκιλίου πρεσβυτέρου, ού και τήν Επωνυμίαν έκληρώσατο, Χριστιανός γε- νόμενος, πάσαν αυτού τήν περιουσίαν τοις πτωχοις διέδωκε, κα\ μετ' ού πολύ καταταγε\ς ει; πρεσβυ- τέραν, χα\ έπίσκοπος έγένετο Καρθαγένης. Τούτου τόν τής ευφυΐας κατάλογον ύφαίνειν, περισσόν ήγού- μαι, διά τό λαμπρότερα είναι τού ήλίου τά τούτου συντάγματα. Τπαθεν έπ\ Βαλεριανού κα\ Γαλιήνου βασιλέων, διωγμώ, όγδόω αυτή τή ήμερα, έν ή έν τή'Ρώμη Κορνήλιος, άλλ' οΰκ έν τψ αύτώ ενιαυτφ.

CAPUT LXVIII.

Pontius 6, diaconus Cypriani, usque ad diem passionis ejus cum ipso exsilium sustinens, egre- gium volumen vitae et passionis Cypriani reliquit.

CAPUT LXVIII.

Πόντιος, διάκονος Κυπριανού, Ιως τής ήμέρας τού πάθους αυτού άμααυτφ την έξορίαν ύπομείνας, έξαίρετον τεύχος βίου τε χα\ πάθους τού Κυπριανού αυτού χαταλέλοιπεν»

CAPUT LXIX.

Dionysius, Alexandrinae urbis episcopus, sub Heracla scholam κατηχήσεων presbyter tenuit, et Origenis valde insignis 7 auditor fuit. Hic in Cy- 1 Epistolam ad Fabium. Erasmus legit Flavia- num : sic quoque nonnulli mss. codices : at vetu- stiores retinent Fabium, vel Favium, et Favianum. MARTIAN.— Veronensis, atque alii apud Martia- naeum, Favianum vel Fabianum, Erasmus Flavia- num; sed Φάβιον Eusebi VI, 43, et plerique editi et mss. libri vocant. Ejus epistolae inter Cypriani opera habentur. 2 Idem Veronensis Novatio legit pro Novatiano. Ita Novati nomen praeferunt Eusebius, Rufinus, Nicephorus. Vid. infra cap. 70. 3 Hujus epistolae fragmenta supersunt apud Eu- seb. lib. VI, cap. 43; superiores tres penitus inter- cidere; sed ambigi merito potest an altera, quam de Novatiano et lapsis inscribit epistolam, Cypriani sit, non Cornelii, ut Hier, refert. Certe tanquam Cypriani memorat hoc loco Eusebius, Κυπριανού καλ τών &μ’ αύτψ, etc. 4 Verba annis duobus in S. Crucis codice non habentur. Certe cum an. 251, 2 Junii, episcopus Romae creatus Cornelius fuerit, in sequentis vero anni die 14 Septembris in exsillo Centumcellis obierit, annum nonnisi tribus mensibus superavit. 5 Noster mss., allectus in presbyterium, quae ve- rior videatur lectio. Confer Pontium in ejusdem S. Cypriani Vita. ubi, « Judicio, inquit. Dei et ple- bis favore ad officium sacerdotii, et episcopatus gradum adhuc neophytus, et, ut putabatur, novellus electus est. » Puta Christianis eum accessisse an. 246, in sequenti creatum presbyterum, nec diu post episcopum. De eo plura dicere superfluum esset. Passus est an. Christi 258. 6 Perperam Gemblacensis ms. Pontinum vocat. 7 Duo codices nostri Origenis insignissimus audi- tor; alii apud Martianaeum, valde insignissimus, et vel insignissimus. Porro Victorius adjutor maluit reponi pro auditor, ex aliquot mss., et Graeco in- terprete. Vel insignissimus auditor fuit. San- german. codex, valde insignissimus auditor; alii, vel insignissimus auditor fuit. Hoc est, omnium Origenis discipulorum praeclarissimus, utpote qui copia librorum editorum, magistri secutus est exemplum. Frustra itaque Marianus adjutorem voluit reponere pro auditore. MARTIAN. priani et Africanae synodi dogma consentiens 1, de haereticis rebaptizandis, ad diversos plurimas misit epistolas, quae usque hodie exstant, et ad Fabium 2 Antiochenae urbis episcopum scripsit de poeniten- tia, et ad Romanos per Hippolytum alteram : ad 909 Xystum, qui Stephano successerat, duas epistolas 3, et ad Philemonem et ad Dionysium, Romanae Ecclesiae presbyteros, duas epistolas, et ad eumdem Dionysiunr, postea Romae episcopum, et ad Novatianum 4 causantem, quod invitus Romae episcopus ordinatus esset, cujus epistolae hoc exordium est 5 : « Dionysius Novatiano fratri salu- tem. Si invitus, ut dicis, ordinatus es, probabis, cum volens secesseris 6. Nam Oportuit quidvis etiam hac gratia perpeti, ne discinderetur Ecclesia Dei. Neque minus praeclarum ex hoc contigisset testi- monium, quod noluisses dissidium inducere, quam proficisci solet ex eo 7, si quis recuset simulacris immolare, atque adeo praeclarius etiam, mea quidem sententia, siquidem illic uni propriaeque consulitur animae, hic totius Ecclesiae negotium agitur. Tametsi nunc quoque si persuaseris, si compuleris fratres in concordiam redire, plus ege- ris οfficiο, quam peccaris errato. Atque hoc quidem haud imputabitur, illud vero laudibus feretur. Canerum si non obtemperantibus illis minus asse- queris quod vis, tamen fac modis omnibus ut tuam ipsius serves animam. » Est ejus ad Dionysium 8 et ad Didymum altera epistola, et έορταστικα\ de Pascha plurimae, declamatorio sermone conscriptae. et ad Alexandrinam Ecclesiam de Exsilio, et ad Hieracam 9 in AEgypto episcopum, et alia de Mor- 1 Ex ejus epistolis, quas hic Hier, laudat, haud ita constituendum videatur, siquidem minime sibi, sed aliis episcopis, Cappadociae, Ciliciae aliarumque provinciarum, tradit, Africanorum sententiam fuisse acceptam. Quinimo epist. ad Sixtum pont. Rom. apud Euseb. VII, c. 9, refert a sene quodam, qui olim ab haeresi ad Ecclesiam transierat, sollicita- tum se diu, ut eum denuo baptizaret, quod tamen de integro renovare non ausus sit. Ita in illa, quae est ad Philemonem Xysti presbyterum, apud Euseb., ubi de haeresibus interlocutus Dionysius, se singulos haereticos ad Ecclesiam venientes, nullo illorum baptismo iterato, Heraclae decessoris sui exemplo, suscepisse declarat. Demum mirari se ait Basilius Caesareae episcopus, epist. canonica ad Amphiloch. cap. 5, quod haereticorum baptismum Dionysius susciperet, et nec illum quidem Pepu- zenorum rejiceret, qui in Patrem, et Filium, Monta- num, Priscillamque baptizabant. Certe nec Basilii auctoritas Hieronymi testimonio est inferior, nec nisi si memoriae lapsum in Hieronymo quis putet, conciliari haec potuerunt. 2 Vitiose cum aliquot mss. Martianaeus hic Fla- vianum, qui tamen supra e. 66 praetulerat Fabium. Hujus epist. satis ampla fragmenta apud Euseb. supersunt. 3 Tres commemorat Eusebius, qui ex prima et secunda quaedam affert loca, VII, 5, 6, 9, ut etiam c duabus quae sequuntur. 4 Ita et in Eusebio pro eo quod obtinet Novati nomine, Novationum recte lectum ab Hieronymo verosimile est. 5 Apud Euseb. VI, 45 : Διονύσιος Νουατιανψ τψάδελφώ χαίρειν. Εί άκων, ώςφής, ήχθης, δείξειςfciv άναχωρήστέχών · έδει μέν γάρ κα\ πάν ότιοΰν παΟεϊν ύπέρ τοΰ μή διακόψαι τήν Εκκλησίαν τοΰ Θεοΰ. Κα\ ήν ούκ άδοξοτέρα τής δνεχεν τοΰ είδιολολατρεΰσαι γενομένης ή Ινεκεν του μή σχίσαι μαρτυρία, κατ’ έμέ δέ μείζων. Εκεί μέν γάρ ύπέρ μιδς τής έαυτοΰ ψυχής, ένταΰθα δέ ύπίρ δλης τής Εκκλησίας μαρτυρείς Καί νΰν δέ εί πείσαιο ή βιάσαιο τους άδελφοΰς είς όμόνοιαν έλθειν, μεΓζον ίσται σοι τοΰ σφάλματος τδ κατόρθωμα, κα\ τδ μέν ού λογισθήσεται, τδ £έ έπαινεΟήσεται. Εί δέ άπειθούντων άδυνατοίης, σώζων σώζε τήν σεαυτου ψυχήν.— Ad Dionysius addunt quidam codd. Alexandrinus episcopus; tum vitiose noster, cum nolens recesseris. 6 Quae exinde sequuntur hujus epistolae uncinis inclusa verba, unus undo e codicibus, quibus utimur, Vaticanus habet. Martianaeus quoque respuit et quaedam ante illum editiones : Graecus interpres iisdem ex Eusebio verbis describit, ex quo rursum colligas in Hieronymiano Latino exem- plari non exstitisse. 7 Verba, τοΰ μή είδωλολατρεΰσαι γενομέ- νης ή, quae apud Eusebium ob ejusdem vocis ένε- κεν occursum solemni librariorum lapsu facile exciderant, cl. Fabricius e Nicephoro supplet. 8 Non habet ad Dionysium Veronensis liber pro quo videtur cl. Fabricio legendum ad Dominium, et Didymum. Consule Euseb. VII, 2 et Nicephor. VI, 48. 9 Ita Hieracam reposuimus ex Vatic. mss. et Eusebio, καί Ίέραχι... κατ’ Αίγυπτον έπι- σχόπω, ipsius denique cl. Fabricii emendatione. Editi antea Heraclam vitiose praeferebant. talitate 1 911 et de Sabbato, et xepl Γυμνα- σίου, et ad Hermammonem 2, et alia de Persecutione Decii, et duo libri adversum Nepotem episcopum, qui mille annorum corporale regnum suis scriptis asseverat 3, in quibus de Apocalypsi Joannis dili- gentissime disputat : et adversum Sabellium, et ad Ammonem 4 Beronices episcopum, et ad Teles- phorum, et ad Euphranorem 5, et quatuor libri 6 ad Dionysium Romanae urbis episcopum, et ad Laodicenses de Poenitentia; item ad Canonem de Poenitentia7, et ad Origenem de Martyrio, ad Ar- menios de Poenitentia et de ordine delictorum, de Natura ad Timotheum 8, de Tenlationibus nd Eu- phranorem. Ad Basilidem quoque multae epistolae, in quarum una se asserit etiam in Ecclesiasten coepisse scribere Commentarios. Sed et adversus Paulum Samosatenum ante naucos dies quam moreretur, insignis ejus fertur epistola. Moritur duodecimo Galieni 9 anno.

CAPUT LXIX.

Διονύσιος,'Αλεξανδρεία; έπίσκοπος, έπΐ Ήρακλά, σχολήν κατηχήσεων πρεσβυτερίου κατέσχε κα\'Dpt- γένους έπίσημος βοηθός έγένετο, Ούτος είς τό δόγμα τοΰ Κυπριανού καί τής'Αφρικής συνόδου συναινών, περί αίρετιχών άναβαπτισθησομένων, πολλάς πρδς διαφόρους άπέστειλεν έπιστολάς, τλς κα\ άχρι του παρόντος τυγχανούσας· κα\ πρδς Φλαβιανδν δέ'Αν- τιόχειας έπίσκοπον γράφει περ\ μετάνοιας, κα\ πρδς 'Ρωμαίους διά Ίππολύτου Ιτέραν, κα\ πρδς ΣΕύστον διαδεξάμενον Στέφανον 910 έπιστολάς δύο, πρδς Φιλήμονα κα\ Διονύσιον τής έν'Ρώμη Εκκλησίας πρεσβυτέρους έπιστολάς δύο, κα\ πρδ; τδν αύτδν Διονύσιον, Οστερον ΊΡώμης έπίσκοπον, κα\ πρδς Νωβατιανδν οίτιώμενον, ώς άκων έν τή'Ρώμη έχει- ροτονήθη Επίσκοπος, ήστινος έπιστολής τδ προοίμιον Ιχει ούτως* « Διονύσιος Αλεξάνδρειάς Νωβατιαν·]ΐ. ΕΙ άκων, ώς φής, ήχθης, δείξης άναχωρήσας έκών, Έδει μέν γάρ καέ πδν ότιοΰν παθεΐν, υπέρ τοΰ μή διακόψαι τήν Εκκλησίαν τοΰ θεοΰ, κα\ ήν ούκ άδο- ξοτέρα τής Ενεκεν τοΰ μή είδωλολατρήσαι γινομίνης, ή δνεκεν τοΰ μή σχίσαι μαρτυρία, κατ’ έμέ δέ και μείζων. Εκεί μέν γάρ ύπέρ μιδς τής έαυτοΰ ψυχής, ένταΰθα δέ ύπέρ δλης τής Εκκλησίας* κά\ νΰν δέ εί πείσαις, κα\ εί βιάσαις τοΰ; άδελφοΰς είς όμό- νοιαν έλθειν, μειζον δσται σοι τοΰ σφάλματος τδ κατ- όρθωμα. Κα\ τδ μέν ού λογισθήσετχι, τδδέ έπαινε- θήσεται. Εί δέ άπειθούντων άδυνατοίης, σώζων σώζε τήν έαυτοΰ ψυχήν, ι Έστιν αύτοΰ πρδς Διονύσιον κα\ Δίδυμον άλλη έπιστολή, χα\ έορταστιχαέ περί τοΰ Πάοχα πολλα\, λόγων κράτος δχουσαι, καί πρδς τήν Άλεξανδρέων Εκκλησίαν περ\ Εξορίας, κα\ πρδς Ίέρακα Αίγυπτου έπίσκοπον, χα\ άλλη περί θνήσεως καί Σαββάτου, κα\ περί Γυμνασίου, κα\ πρδς Έρμάμμωνα, κα\ άλλη περ\ Διωγμού Δεκίου, κα\ δύο λόγοι κατά Νεπωτος επισκόπου τοΰ συγγρα- ψαμένου χιλίων ένιαυτών σωματικήν βασιλείαν, έν οΓς κερ\ τής Τωάννου Άποκαλύψεως έπιμελώς διεί- λεκται. Κα\ κατά Σαβελλίου, κα\ πρδς "Αμμωνα Βε- ρονίκης έπίσκοπον, κα\ πρδς Τελεσφόρον κα\ Εδραν, κα\ τέσσαρες λόγοι πpbς Διονύσιον*Ρώμης έπίσκο- ι«ν, κα\ πρδς ΑαοδικεΤς περ\ Μετανοίας, όμοίως πρδς Κάνωνα περί Μετανοίας, πρδς Ώριγένην περ\ Μαρτυρίου, ι?ρδς Αρμενίους περ\ Μετανοίας, χαΐ κανόνας Αμαρτιών, ηερ\ Φύσεως τ:ρδς Τιμόθεον, *ερ\ Πειρασμών πρδς Εύφράνορα, κα\ πρδς Βασι- λείβην κολλά; έπιστολάς, άφ’ ών έν τή μιφ λέγει, ώς ήρξστο κα\ είς τδν Εκκλησιαστήν συντάττειν Υπο- μνήματα, κο\ κατά Παύλου τού Σαμοσατέως πρδ όλιγων ήμερων τής αυτού τελευτής, έπίσημος αυτού φέρεται έπιστολή. Τελευτή τψ δεχάτιμ έχει Γαλιήνου βασιλέως.

CAPUT LXX.

912 Νovatianus, Romanae urbis presbyter, ad- versus Corneliam cathedram sacerdotalem conatus invadere. Novatianorum, quod Graece dicitur Καθα- ρών 10 dogma constituit, nolens apostatas suscipere poenitentes. Hujus auctor Novatus 11, Cypriani pre- sbyter, fuit. Scripsit autem de Pascha, de Sabbato, de Circumcisione, de Sacerdote, de Oratione 12, de Cibis Judaicis, de Instantia, de Attalo multaque alia, et de Trinitate grande volumen, quasi έπιτο- 1 Veronens. de Immortalitate, perperam. Pestem quae ab anno 252 ad usque 267, Cedreno teste, Romanum imperium afflixit, Dionysii epistola describebat. Vide Eusebium VII, 22, initio. 2 Ex eodem Eusebii capite in fine legendum vi- deatur uno spiritu, ad Hermammonem alia de per· secutione, etc., siquidem in ea epistola de Decii persecutione agebatur, quod et cl. Fabricio nota- tum est. * Rectius Veronens. asserebat. Hos autem ad- versus Nepotem AEgypti episcopum libros fortasse notat Hieronymus in Praefat. lib. XVIII in Isaiam, ubi mille annorum fabulam scribit a Dionysio Alexandrino derisam in libro contra Irenaeum Vid. Eusebium VII, 24. 4 Eusebius VII, 26. unam videtur facere, κατά Σαβελλίου πρδς "Αμμωνα, non duas epistolas, quod cl. Fabricius animadvertit. 5 Martian. atiique editi libri, ad Euphram. Codices nostri cum Fabricio, Euphranorem; Euseb. quoque. ΕΟφράνορα, qui rursum ad Ammonem atque Eu- porum datas epistolas memorat. 6 De his loqui intelligendus est sanctus dector lib. contra Rufinum II, num. 17, ubi illos contra Sabellium scriptos testatur : « Dionysium Alexan- drinae urbis episcopum, virum eruditissimum, quatuor voluminibus disputantem adversus Sa- bellium in Arianum dogma delabi. » Quare et Gennadio, Dogm. Eccles. cap. 4, fons Arii dicitur. Verum et jam olim Athanasius singulari Apologia, atque ex eo Facundus X, 5, et recentiores qui- que doctissimi illum ab impacto Arianismo vin- dicant. 7 Item ad Canonem de Poenitentia. In aliquot exemplaribus mss. Et Canonem de Poenitentia. ΜARTIAN. Vitiose quidam etiam e nostris mss. Item Canones de poenitentia; nec minus male Martianaeus, Item ad Canonem de Poenitentia. Emendaverat ex Sophronio Erasmus, Fabricius ex Eusebio, κα\ πρδς Κόνωνα, etc., quod Ve- ronensis ac Cisterciensis mss. auctoritate fir- matur. 8 Veronensis post nomen Timotheum hoc inserit scholion : « Timotheum hunc ferunt proprium ejus filium exstitisse, cui (al. qui) elegantissimos libros de rerum natura composuit. » Euseb. ipse testatur VII, 16, ad Timotheum filium, ΤιμοΟέφ τφ παιδ'ι, hos libros fuisse in criptos, quorum fragmenta quaedam servavit in Proeparat Evange- lica . 9 Christi 165. Cod. Guelpherbyt., 12 Galieni et Valeriani anno. Porro ex omnibus magni Dionysii scriptis non nisi fiagmenta quaedam superesse delendum est. 10 Martianaeus cum vulgo editis, καθαρήν, minus bene ac renuentibus melioris notae, mss. Pe Novatianis. qui se Catharos quasi propter mundi- tiam, ut ait 8. Augustin. c. 38 de Hoeresibus, superbissime atque odiosissime nominabant, non est hic locus ad disserendum. 11 Cod. S. Crucis, auctor Novatianus. male; Novatus enim auctor dogmatis de lapsis non reci- piendis fuit, cui propagando sc addidit Novatianus, Romanus presbyter, adversus Cornelium pontifex factus. 12 Vatic. de Ordinatione. Jam praeter illum de Cibis Judaicis, et alterum de SS. Trinitate, quos laudat, reliqui videntur intercidisse. Notum vero Hieronymum a Paulo Concordiensi epist. 10 sibi mitti Novatiani scripta petiisse. « Ut dum, inquit, haeretici hominis venena cognoscimus, libentius sancti martyris Cypriani bibamus antido- tum. » μήν 1 operis Tertulliani faciens, quod plerique ne- scientes, Cypriani existimant.

CAPUT LXX.

911 Νωβατιάνδς, της έν Τώμη Εκκλησίας «ρεσβύχερος, κατά Κορνηλίου τδν θρόνον τής έ«ι- σχοπής ύιεεισελθεΐν Ιπιχειρήσας, τδ Νωβατιανών, οπερ Ελληνική διαλέκτψ καθαρήν λέγουσι, συνε- στήσατο δόγμα, μή βουλόμενος τούς άποστάντας δέξασθαι μετανοούντας. Τούτου διδάσκαλος, ήτοι άρχηγδς Νώβατος, Κυπριανού κρεσβύτερος γέγονε. Κα\ συνεγράψατο περί τού Πάσχα, περ\ Σαββάτου, περί Περιτομής, περ\ Ίερέως, κερ\ ΕΟχής, «ερ\ Βρωμάτων Ιουδαϊκών, περ\ των Ενεστώτων, περί ‘Ατιάλου. καί έτερα πολλά, κα\ περ\ τής Τριάδος μέγα τεύχος, ώσπερ έπιτομήν τού ΤερτυλλιανοΟ συγγράμματος ποιων, οπερ πολλοί αγνοουντες νομι- ζουσιν είναι Κυπριανού.

CAPUT LXXI.

913 Malchion, disertissimus Antiochenae Eccle- siae presbyter, quippe qui in eadem urbe rhetori- cam florentissime docuerat 2, adversum Paulum Samosatenum, qui Antiochenae Ecclesiae episcopus dogma Artemonis instaurarat. excipientibus nota- riis disputavit; qui dialogus 3 usque hodie exstat. Sed et alia grandis epistola, ex persona synodi ab eo scripta, ad Dionysium et Maximum Romanae et Alexandrinae Ecclesiae episcopos dirigitur. Flo- ruit sub Claudio et Aureliano.

CAPUT LXXI.

914 Μαλχίων, έλλογιμώτατος τήςέν Αντιόχεια Εκκλησίας πρεσβύτερος, καί έν τή αυτή πόλει τήν Ρητορικήν έπισήμως διδάξας, κατά Παυλου του Σαμοσατέως, του έν τή ‘Αντιόχειας Εκκλησία τδ δόγμα Άρτέμωνος άνανεώσαντος. εκ/.αμβανόντων νοταρίων διελέχθη, δστις διάλογος άχρι τής δεύρο υπάρχει. Κα\ Α/λη επιστολή έκ προσώπου τής συνόδου παρ’ αυτού γραφεϊσα, πρδς Διονύσιον να\ Μάξιμον ‘Ρώμης χα\ ‘Α>.εξ7νορείας έπισχόπους πέμπεται. "Ηθνησεν έπΐ Κλαυδ'.ου χα\ Αυρηλια- νοΟ.

CAPUT LXXII.

Archelaus 4, episcopus Mesopotamiae 5, librum disputationis suae, quam habuit adversum Mani- chaeum, exeuntem de Perside, Syro sermone com- posuit, qui translatus in Graecum habetur a mul- tis 6· Claruit sub imperatore Probo 7, qui Aureliano et Tacito successerat.

CAPUT LXXII.

Αρχέλαος, έπίσκοπος Μεσοποταμίας, λόγον οι- κείας διαλέξεως, κατά Μανιχαίου, άπδ Περσίδος έξελθόντος, τή των Σύρων διαλέκτψ συνέθηκεν, δς, μεταφρασθε\ς εις Έλληνικδν, έστι Τι,αρά πολλοις. Διέπρεψε βασιλεύοντος Πρόβου, του διαδεξαμένου ΑΟρηλιανδν καϊ Τάκιτον.

CAPUT LXXIII.

Anatolius Alexandrinus, Laodiceae Syriae episco- pus, sub Probo et Caro 8 imperatoribus floruit; mirae doctrinae vir fuit in arithmetica, geometria, astronomia, grammatica 9, rhetorica, dialectica. Cujus ingenii magnitudinem de volumine, quod super Pascha composuit 10, et decem libris de Arith- meticae institutionibus, intelligere possumus.

CAPUT LXXIII.

Άνατόλιος, Ά/εξανδρεύς, Λαοδ-.κείας τής Συρίας έπίσκοπος, έπ\ Πρόβου κα\ Κάρου βασιλέων ήν- Οησε, θαυμαστής πα-.δεύσεως άνήρ έν τή Αριθμη- τική, γεωμετρική, Αστρονομική, γραμματική, Ρητορική, διαλεκτική. Ούτινος τής ευφυΐας τδ μέγεθος Απο τούτεύχους του περί Πάσχα συντεθει- μένου, πα\ άπδ των δέκα λόγων τής Αριθμητικής συντάξεως, νοεϊν δυνησόμεθα.

CAPUT LXXIV.

Victorinus, Petavionensis episcopus 11, non aeque Latine ut Graece noverat. Unde opera ejus grandia 1 Mihi etiamnum arridet conjectura Pamelii suspicantis έπίτασιν reponendum pro έπιτο- μήν, cum nullus alius Tertulliani de Trinitate ex proposito agens liber sit, aut olim fuerit, quam qui adversum Praceam inscribitur, hic vero Nova- tiani lucubratione multo sit brevior, eaque adeo Tertullianici operis έπιτομή, sive compendium dici nullo modo potuerit, sed e contrario έπιτα- σις, sive dilatatio argumenti. Nec infrequens Hieronymo est έπιστάσεως voce uti co sensu, quo aliquid copiosius tractari significatur, sive cum rei cujuspiam accessione denotari. Denique cum ait de Rufino, contra eumdem scribens lib. II, num. 20, « dicit Tertulliani librum, cui titulus est De Trinitate, sub nomine Cypriani Constantinopoli a Macedonianae partis haereticis lectitari. In quo crimine mentitur duo; nam nec Tertulliani liber est, nec Cypriani dicitur, sed Novatiani, cujus et inscribitur titulo; » nullo verbo innuit expres- sum eum librum ex Tertulliano, quod utique praecavere debuisset, ne quid adversarius repo- neret. 2 Cod. S. Crucis, plenissime docuerat; et mox, instaurabat. 3 Hujus Dialogi quaedam restant fragmenta apud Leont. Byzant. I. IV contra Nestorium. Grandem porro epistolam Eusebius, qui eam magna ex parte recitat lib. VII, c. 30, a Malchione scriptam non tradit : tantum inter episcopos et presbyteros, diaconosque, quorum nomine data est, Malchionem quoque annumerat. 4 Archelao in duobus e nostris codicibus Anato- lius praeponitur. 5 Sive Charrarum, nobilis in Mesopotamia urbis. 6 Non superest hodie nisi vetus Latina versio, eaque passim decurtata. Vid. quae in eam praefatur cl. ejus editor Zaccagnius. 7 Probus imperium administravit ab anno 276 ad 282. 8 Carus post Probum anno 285 imperavit. 9 Vocem grammatica facile expungi patiar ad fidem Veronensis ms. Et vero neque Eusebius VII, 32, doctum grammatica arte Anatolium dixit, cum reliquas in eo facultates laudaret : "Ατε Αριθμητι- κής κα\ γεωμετρίας, Αστρονομίας τε και τη; διαλεκτικής, έτι τε φυσικής θεωρίας, Ρη- τορικών τε αύ μαθημάτων έληλακώς εις Ακρον. 10 Canonis hujus Pacchalis antiqua exstat tan- tum Latina versio : sequentis autem operis non nisi fragmenta quaedam. In Veronensi ferme elegantius, decem libris Arithmetica institutionis· 11 Victorinus Petabionensis episc. Non erat iste Victorinus martyr episcopus Pictavorum, sed episcopus Petabionensis sive Petavionensis in Styria. Est enim urbs Pannoniae superioris dicta Petovio, Petavium et Poetovio. Cave igitur errorem eorum qui Victorinum hunc martyrem Pictavorum in Gallia volunt fuisse episcopum. MARTIAN.— Petabionensis erat in superiori Pannonia episco- pus, non Pictaviensis, ut olim falso lectum est. Hunc saepius laudat Hieron. in epistolis, praecipue 61, ad Vigilantium; 70, ad Magnum; 84, ad Pam- mach. et Orean., atque alibi. sensibus, 916 viliora videntur compositione verborum. Sunt autem haec : Commentarii in Ge- nesim 1, in Exodum, in Leviticum, in Isaiam, in Ezechiel, in Habacuc, iu Ecclesiasten, in Cantica canticorum, in Apocalypsim Joannis 2, adversum omnes haereses, et multa alia. Ad extremum marty- rio coronatus est.

CAPUT LXXIV.

Βικτωρϊνος Πεταβίωνος έπίσχοπος, ούχ δμοίως *Ρωμαϊστ\ ώς ‘Ελληνιστί ήπίστατο* διδ τά!ργα αυτού πάνυ μεγάλα βντα το?ς 915 νοήμασιν, δοκεΤ είναι εύτελή διά τήν των λόγων σύνθεσιν. Έστι δέ ταυτα·'Υπομνήματα είς τήν Γένεσιν, είς τήν Έξοδον, είς Λευΐτικδν, είς Ήσαΐαν, είς Ιεζε- κιήλ, είς Άμβακούχ, είς Εκκλησιαστήν, είς ‘'Ασματα των άσμάτων, είς Άποκάλυψιν Ίωάν- νου, κατά πασών τών αΙρέσεων, καί έτερα πάμ- πολλα. ΕΓτα τελευταίου μαρτυρήσας έστέφθη.

CAPUT LXXV.

Pamphilus presbyter, Eusebii Caesariensis epi- scopi necessarius, tanto Bibliothecae divinae 3 amore flagravit, ut maximam partem Origenis vo- luminum sua manu descripserit, quae usque hodie in Caesariensi bibliotheca habentur. Sed et in duo- decim Prophetas viginti quinque Εξηγήσεων Orige- nis 4 volumina, manu ejus exarata reperi, quae tanto amplector et servo gaudio, ut Croesi opes habere me credam. Si enim laetitia est, unam epistolam habere martyris, quanto magis tot millia versuum, quae mihi videtur sui sanguinis signasse vesti- giis 5 l Scripsit, antequam 6 Eusebius Caesa- riensis scriberet. Apologeticum pro Origene 7, et passus est Caesareae Palaestinae sub persecutione Maximini 8.

CAPUT LXXV.

Πάμφίλος πρεσβυτέρας, Ευσεβίου Καισαρείας έπισχόπου άναγκαΐος φίλος, ούτωχατεσχέθη φίλΐρφ τής θείας Βιβλιοθήκης, ώστε αύτδν μέγιστον μέρος των Ώριγένους συνταγμάτων ίδίφ χειρ\ καταγρά- ψαι, απερ άχρι του παρόντος έν τή Καισαρείας βιβλιοθήκη τυγχάνει* χα\ εΐ; τους δώδεκα Προφήτας πέντε κα\ εΓκοσιν Εξηγήσεων Ώριγένους τεύχη, τή χειρ\ αυτού εύραν γριφέντα, άτινα τοσαύτη πε- ριπτύσσομαι χα\ φυλάττω χαρά, ώς τδν Κροίσου ■πλούτον έχειν με πιστεύειν. Εί γάρ μεγίστης έστί χαρμόσυνης μίαν έπιστολήν μάρτυρος Ιχειν, πόσψ μάλλον τοσαύτας χιλιάδας στίχων, δι* ών, ώς έμο\ δοκεΤ, τά f/ νη τού οίκε ίου καταλέλοιπε πάθους! Έγραψε δέ πρδ τού Ευσέβιον συγγράψαι Απολο- γητικήν υπέρ Ώριγένους, κα\ έπαθεν έν Και- σαρεία της Παλαιστίνης έν τω Μαξιμίνου διω- γμψ.

CAPUT LXXVI.

Pierius, Alexandrinae Ecclesiae presbyter, sub Caro et Diocletiano principibus, eo tempore quo eam Ecclesiam Theonas·9 episcopus regebat, floren- tissime docuit populos, et in tantam sermonis di- versorumque tractatuum, qui usque hodie exstant 10, venit elegantiam, ut Origenes junior vocaretur. Constat hunc mirae άσχήσεως et appetitorem vo- 1 Ex omnibus Victorini libris non nisi frag- mentum de Fabrica mundi, quod ex Commentar, in Gen. doctis viris videtur excerptum, hodie superest. Commentarius in Apocalypsim, saltem interpolatorem est passus. Liber in Cantica can- ticorum in Veronensi ms. non recensetur. 2 In Apoc. Joan. Exstat hic Commentarius, cujus Latina versio nomine Hieronymi circumfer- tur. MARTIAN. 3 Sic appellant ecclesiastici auctores Scripturam sacram. Alcimus Avitus epist. 2, utramque Biblio- thecam dixit Novum ac Vetus Testamentum. Lectu dignum epigramma Alcuini in calce Scripturae a se. emendatae : Nomine Pandecten proprio vocitare memento Hoc corpus sacrum, Lector, in ore tuo, Quod nunc a multis constat Bibliotheca dicta Nomine non proprio, ut lingua Pelasga docet. 4 Hodie nec inter Origenis opera habentur. 5 Al. per quoe mihi videtur sut sanguinis signasse vestigia. 6 Scripsit antequam, etc. Hoc aliquando persua- sum habuit S. Hieronymus, quod postea multis in locis abjecit et retractavit, maxime libro II Apologioe adversus Rufinum, dicens : « Inter caeteros tracta- tores posui et hunc librum a Pamphilo editum; ita putavi esse, ut a te et tuis discipulis fuerat divul- gatum. » MARTIAN. 7 Scitum. quo studio hoc postmodum retractave- rit sanctus doctor, et nullius unquam libri aucto- rem Pamphilum exstitisse contenderit. Vide epi- stolam 84, et maxime 1. II contra Rufinum, in quem locum recole quae adnotavimus. Exstat ejus operis primus tantum liber a Rufino Latine redditus, et pauca quaedam loca ex caeteris apud Photium. 8 Veronens. Maximi, corruptius, quam ut lecto- rem moneri oporteat. Passus est Pamphilus an. 309, 15 Februarii. 9 Diocletianus ab anno 284 ad 305 imperium tenuit. Theonas episcopatum gessit ab an. 265 ad 300. 10 Ex his fuerit et Commentarius in primam ad Corinthios, ex quo locum recitat sanctus doctor ep. 48, ad Pammach., et duodecim libri de quibus Photius cod. 219. Jamdiu autem est, ex quo omnia Pierii opera intercidere. Vul. Euseb. VII, 32. · luntariae paupertatis fuisse 1, scientissimum et dia- lecticae et rhetoricae artis, 917 et post persecutio- nem omne vitae suae tempus Romae fuisse versatum. Hujus est longissimus tractatus de propheta Osee, quem in vigilia Paschae 2 habitum ipse sermo de- monstrat.

CAPUT LXXVI.

Πιέριος, τής κατά Αλεξάνδρειαν Εκκλησίας πρεσβυτέρας, έιΛ Κάρου χαλΔιοκλετιανού βασιλέων, έν έχείνω τψ χαιρφ έν ψ τήν αυτήν Εκκλησίαν Θεωνάς έπίσκοπος έκυβέρνα, άνθηρώς τδν λαδν έδίδαξε, κα\ ε!ς τοσαύτην των τε λόγων χαλ διαφόρων δμιλιών, των άχρι τήμερον τυγχανουσών, ήλθεν εΰφυΐαν, ώστε αυτδν νέον κληθήναι Ώριγένην. Ώμολόγηται δέ τούτον τής τβ άσχήσεως καί έχου- σίου πτωχείας γεγενήσθαι έραστήν, έμπειρον δντα διαλεκτικής καί Ρητορικής έπιστήμης, κα\ κατά τόν 918 διωγμόν πάντα τόν βίον έν τή'Ρώμη τούτου μοικροτάτη δμιλία περί *(lση& προφήτου, ήντινα τή πσννυχίδτ του Πάσχα άρμόττειν πρός τήν άνάγνωσιν αύτός ό. λόγος δηλοι.

CAPUT LXXVII.

Lucianus, vir disertissimus, Antiochenae Eccle- siae presbyter,3 tantum in Scripturarum studio la- boravit, ut usque nunc quaedam, exemplaria Scri- pturarum Lucianea nuncupentur. Feruntur ejus de Fide libelli 4, et breves ad nonnullos epistolae. Passus est Nicomediae ob confessionem Christi, sub persecutione Maximini 5, sepultusque Heleno- poli Bithyniae.

CAPUT LXXVII.

Λουκιανός, άνήρ έλλογιμώτατος, τής κατά Άν τιόχειαν Εκκλησίας πρεσδύτερος, τοσοΰτον έν τη άσκήσει. των Γραφών κέκμηχεν, ώστε &χρ: του παρόντος τινά των αντιγράφων κληΟήναι Λουχιάνεια. Φέρονται αυτού περ\ Πίστεω; λόγοι, κα\ βραχύταται πρός τινας Άπέθανεν έν Νικομηδείςι ύπέρ τής Χρίστου έξομολογήσεως, έν τω διωγμω Μαξιμίνου, κα\ έτάφη έν Έλενοπόλει τής Βι- θυνίας.

CAPUT LXXVIII.

Phileas, de urbe AEgypti quae vocatur Thmuis 6, nobili genere, et non parvis opibus, suscepto, epi- scopatu, eleganitissimum librum 7 de Martyrum laude composuit, et disputatione actorum habita adversum judicem, qui eum sacrificare `cogebat, pro Christo capite truncatur 8, eodem in AEgypto persecutionis auctore, quo Lucianus Nicomediae.

CAPUT LXXVIII.

Φιλέας, άπό πόλεως θμούεως της Αίγυπτου» περιφανής τω γένει, καί ού μικρές περιουσίας, έπισκοπήν δεξόμενος, εύφυέστατον λόγον περί των έπαίνων των μαρτύρων συνεγράψατο, χα\ διάλογον τής γενομένης πράξεως έπι του άρχοντος καταναγ- κάζοντος αύτόν ίπ\ τδ θυειν. Ούτος ύπέρ του Χρίστου άποτέμνεται, διωγμού έν τή Αίγύπτψ δντος, κάκείνου αύΟεντουντος του καί έπ\ Λουκιανού έν Νικομηδεί^.

CAPUT LXXIX.

Arnobius 9 sub Diocletiano principe Siccae 10 apud Africam florentissime rhetoricam docuit, scripsit- 1 Verbum fuisse supplemus e Vaticano, qui paulo post cum altero Cistercienesi voculas et rhetoricoe omittit. 2 idem Vatic. aliique, in pervigilio Paschoe. Gra- vius in hanc rem nonnulla ex Hieronymo adducit. In Praefat. Osee, « Pierii legit tractatum longissi- mum, quem in exordio hujus prophetae die vigi- liarum Dominicae passionis extemporali et diserto sermone profudit » In libro contra Vigilantium num. 10, « Et in vigiliis Paschae tale quid fieri ple- rumque convincitur, » In Matth. XXV : « Traditio Judaeorum est, Christum media nocte venturum; unde reor et traditionem apostolicam permansisse, ut in die vigiliarum Paschae ante noctis dimidium populos dimittere non liceat exspectantes adventum Christi, et postquam illud tempus transicrit, secu- ritate praesumpta, festum cunctis agentibus diem. » Adamantii autem et Pierii exemplaria citat Hieron. in Matth. c. XXIV. MARTIAN.— Quem in pervigilio Paschoe. Aliqui mss. codices, in vigilia Paschoe, quod idem significat, Vide Praefationem Commentar. S. Hieron. in Osee prophetam. 3 Cod. Guelpherbyt. addit postmodum Nico- medioe pro episcopo; et Honorius e. 78, postmo- dum Nicomedioe episcopus, quod a veterum nemi- ne traditur. 4 Hodie non nisi brevis fidei formula exstat apud Athanasium de synodis Ariminensi et Seleuciensi, et apud Socratem I. II, c. 10. Ex epistolis quoque nonnisi ejus, quae est ad Antiochenos, pauca verba penes auctorem Chronic, Alexand. supersunt. 5 Guelpherbyt. et Suidas sub Maximiano pas- sum dicunt. 6 Cod. S. Crucis. quoe vocatur Thebes; Guel- pherbyt., Thebais. Et Thmuis quidem episcopus, θμουΐτών Εκκλησίας έπίσκοπος, Eusebio dicitur, non vero Thmuitana urbe natus. Tamen et in patria martyrium sustinuisse inde est verosimile, quod eum eju que socios, quemadmodum auctor Eusebius est, cognati atque amici rogarent, ut uxo- rum filiorumque rationem haberent, nec se per- ditum irent : et martyrii locus non alius quam Thebais videatur, siquidem quam Phileas habuit Disputationem Actorum, habuit adversus Culcianum Thebaidis praesidem. Ex his conjectura ducimur, ut codicis S. Crucis praeferamus lectionem, cui et Guelpherbytanus suffragatur. Thebe autem, ut notum est, urbs erat AEgypti, et Thebaidis regio- nis metropolis : Thmuis prope Mendesium ostium Nili, nunc Damiata. 7 Insigne fragmentum ex hoc libro refert Euse- bius VIII. 10, cui Epistola ad Thmuitas dicitur. 8 A Veronensi cod. abest pro Christo. Persecu- tionis auctorem Maximianum intelligo. 9 Arnobius. In ms. Sangermanensi codice Arno- bius ponitur post Firmianum; non tamen in indice liminari. MARTIAN. 10 A Guelpherbyt. abest Siccoe, quae Africae pro- consularis est civitas; deinde ct. Fabricius floren- tissimoe, id est Siccoe, renuentibus aliis libris, et Graeco άνΟηρώς. De Arnobio Hieron. in Chron. ad an. 325 : « Arnobius in Africa rhetor clarus ha- betur, qui cum in civitate Siccaoe ad declamandum juvenes erudiret, et adhuc ethnicus ad credulitatem somniis compelleretur, neque ab episcopis impe- traret fidem, quam semper impugnaverat, eluca- bravit adversus pristinam religionem luculentis simos libros, et tandem velut quibusdam obsidibus nietatis foedus impetravit. » Et in epist. 58 ad Pau- lin. : « Arnobius inaequalis et nimius, et absque ope- ris sui partitione confusus. que adversura gentes, quae vulgo exstant, volu- mina.

Άρνόβιο; έπ\ Διοκλετιανοΰ έν Σίκκη τή πόλει τής Αφρικής άνΟηρώς τήν Ρητορικήν έδίδαξε, κάΐ συνεγράψατο κατά των έθνών τεύχη, άπερ τυγχάνει παρά πυλλοις.

CAPUT LXXX.

920 Firmianus 1, qui et Lactantius, Arnobii di- scipulus, sub Diocletiano principe accitus cum Fla- vio grammatico 2, cujus de Medicinalibus versu compositi 3 exstant libri, Nicomediae rhetoricam do- cuit, et penuria discipulorum, ob Graecam videlicet civitatem, ad scribendum se contulit. Habemus ejus Symposium, quod adolescentulus scripsit; •Οδοι- πορικήν 4de Africa usque Nicomediam, hexame- tris scriptum versibus, et alium librum, qui inscri- bitur Grammaticus, et pulcherrimum de Ira Dei, et Institutionum divinarum adversum gentes libros septem, et Επιτομήν ejusdem operis in libro uno acephalo 5, et ad Asclepiadem libros duos, de Per- secutione 6 librum unum, ad Probum Epistolarum libros quatuor 7, ad Severum 8 Epistolarum libros duos, ad Demetrianum, auditorem suum, Episto- larum libros duos, ad eumdem de Opificio Dei vel Formatione hominis librum unum. Hic extrema senectute magister Caesaris Crispi, filii Constan- tini, in Gallia fuit, qui postea a patre interfectus est.

CAPUT LXXX.

919 δ χαι Ααχτάντιος, Άρνο βίου μαθητής, έπΐ Διοχλετιανου βασιλέως μετασταλεις μετά Φλαβίου γραμματικού, οΰτίνος περ\ Ιατρικών είσι δι’ έπών συγγραφαι, έν Νικομηδεία τήν Ρητο- ρικήν έδίδαςε, και τή πενία των μαθητών, μάλιστα διά Ελληνικήν πόλιν, εις συγγράμματα έαυτδν μεθήχεν. Έχομεν τούτου Συμπόσιον, δπερ νέος έν τή Αφρική συνέιαξε, καί'Οδοιπορικδν άπδ τής Αφρικής έως Νικομήδειας, δι* έςαμέτρων συνιεθέν, χα\ άλλην βίβλον, ήτις έπιγράφεται. Γραμματικός, καί ώραιον περ\ Όργής Θεοΰ, χα\ θείων Είσαγωγών χατά των έΟνών λόγους έπτά, κα\ Επιτομήν του αύτου σπουδάσματος άκέφαλον, χα\ πρδς Άσκλη- πιάδην λόγους δύο, περ\ Διωγμού λόγον Ενα, πρδς Πρόβον Επιστολών λόγους τέσσαρας, πρδς τδν αύτδν περ\ Δημιουργίας θεοΰ λόγον ένα. Ούτος έν τω έσχάτω γήρα διδάσκαλος κατέστη Καίσαρος Κρίσπου, του υίου Κωνσταντίνου έν Γαλλίαις, δς ύστερον παρά του πατρδς άνηρέΟη.

CAPUT LXXXI.

Eusebius, Caesareae Palaestinae episcopus in Scri- pturis divinis studiosissimus, et Bibliothecae divinae, cum Pamphilo martyre, diligentissimus pervesti- 1 Perperam cod. S. Crucis, Firminus, sed et Formianus alibi scribitur. 2 Veronens., Fabio, cujus varietatis non parum interest, si hinc erui possit quis iste Fabius aut Flavius fuerit, de quo tantopere disputatur. Alii cum Flavio Capro confundunt, alii cum Rhemnio Fannio. Ex codice nostro suspicari nunc licet, Fa- bium Flavium Clementem medicum, quem memo- rat Plinius Valerianus, lib. rei Medicoe III, cap. 14, hunc ipsum esse, quem Hieronymus nominat. Ejus aetas, tametsi paulo obscurior, dissentire tamen non videtur, siquidem illum lib. II Contra Jovin. num. 6. sanctus doctor postponit Marcello Sidetae, quem M. Antonini temporibus scripsisse constat : « Marcellum, inquit, Sidetem, et nostrum Flavium versibus disserentes. » 3 Idem Veronens., cujus de medicina libri versu compositi, etc. 4 Lege cum nostris mss. Africoe 'Οδοιπορικόν, de Africa, etc., quemadmodum ex vetustis aliis exem- plaribus et Graeco interprete Victorius antea repo- suit. Addit Guelpherbytan. Scripsit in scholis Africoe, ut et Miraeus legit. Alterutra lectio genuina est; sed cum bis Africoe nomen repeteretur, alterum facili lapsu libiarius omisit, quod reponendum conten- dit Nourius quoque ex antiquiss. cod. Merovingiacis, ut ipse vocat, litteris exarato, quem Sangemanen- sis Bibliotheca servat. Porro liber iste, quemad- modum et Symposium et Grammaticus, jamdiu in- tercidere. 5 Epitomen hanc jam Hieronymi aetate acepha- lam, modo integram ex Bibliothecae Regiae Tauri- nensis antiquiss. ms. habemus. Clariss. noster marchio Scipio Maffeius priora ejus capita, cum nondum in lucem prodiisset, descripsit. Ad Ascle- piadem libri periere. 6 Hunc de Persecutione librum eumdem esse cum illo quem de mortibus Persecutorum inscriptum pri· mus edidit Baluzius, non dubito. 7 Vatic. et S. Crucis mss. libros duos, vitiose. Tertium ipse Hier. Praefat. lib. II in Epist. ad Ga- lat. laudat : « Lactantii nostri, quae in tertio ad Probum volumine de hac gente opinatus sit, verba ponemus, » etc. 8 De hoc infra cap. III; sed tam hi ad Severum. quam superiores ad Probum, et qui sequuntur ad Demetrianum libri amplius non exstant, et in co, quo Graecus interpres usus est exemplari, praeter- quam ad Probum, non videntur adnotati. Cod. Guelpherbytan. legit ad Demetrium; sed Demetria- num vocat ipse Hieron. alibi, et in Epist. ad Galat. cap. IV : « Multi per imperitiam Scripturarum, quod et Firmianus in octavo ad Demetrianum libro facit, asserunt Spiritum sanctum, saepe Patrem, saepe Filium nominari. » Quo quidem in loco, si cui mi- rum sit, octavum ad Demetrianum librum laudari, cum hic non nisi duo recenseantur, putet ille col- lectionem omnium Firmiani Epistolarum octo libris distributam, quorum postremi duo Demetriano inscriberentur. Cujus porro ingenii essent ejus epistolae, notat Damasus ep. inter Hieronymianas 35, n. 2 : « Fateor quippe tibi, eos quos mihi jam pridem Lactantii dederas libros, ideo non libenter lego, quia et plurimae epistolae ejus usque ad mil- le spatia versuum tenduntur, et raro de nostro dog- mate disputant, quo fit ut et legenti fastidium ge- neret longitudo, et si qua brevia sunt, scholasticis magis sint apta quam nobis, de metris et regienum situ et philosophis disputantia. » gator, edidit infinita volumina. De quibus haec sunt : Ευαγγελική:Άποδείξεως 921 libri viginti 1, Ευαγ- γελικής Προδείξεως παρασκευής libri quindecim, Θεο- φανείας libri quinque 2, Ecclesiasticae Historiae libri decem, Chronicorum Canonum omnimoda Historia, et eorum Επιτομή, et de Evangeliorum Diapho- nia 3, in Isaiam libri decem 4, et contra Porphyrium, qui eodem tempore scribebat in Sicilia, ut qui- dam putant, libri triginta, de quibus ad me viginti tantum pervenerunt 5; Τοπικών liber unus, 'Απολο- γίας pro Origene libri sex, de Vita Pamphili 6 li- bri tres, de Martyribus alia opuscula, et in cen- tum quinquaginta Psalmos 7 eruditissimi Commen- tarii, et multa alia. Floruit maxime sub Constan- tino imperatore et Constantio, et ob amicitiam Pamphili martyris ab eo cognomentum sortitus est.

CAPUT LXXXI.

Ευσέβιος, Καισαρείας Παλαιστίνης έπίσκοπος, έν ταΐς βείαις Γράφεις σπουδαίος, και τής θείας Βι- βλιοθήκης άμα Παμφίλω τω μάρτυρι έπιμελέστα- τος ανιχνευτή;, έξεδωχε πολλά τεύχη, ων είσι τάδε· Ευαγγελικής Άποδείξεως λόγοι εΓκοσι, Ευαγγελικής Προδείξεως παρασκευής λόγοι δέκα χα\ πέντε, 922 θεοφανείας λόγοι πέντε, Εκκλησιαστικής'Ιστορίας λόγοι δέκα, Χρονικών κανόνων παντοδαπής Ιστο- ρία:, κα\ τούτων Επιτομή. Περί τήσ Ευαγγελίων διαφωνίας, είς Ήσαΐαν λόγοι δέκα, κατά Πορφυ- ρίου, τού τότε συγγράφοντος έν Σικελία, ως τινες οΓονται, λόγοι τριάκοντα, άφ* ίν είς έμέ λόγοι εί- κοσι μόνον περιήλθον. Τοπικών λόγος είς, Απολο- γίας ύπέρ'βριγένους λόγοι Εξ, περί τού βίου Παμ- φίλου λόγοι τρεΤς, περ\ Μαρτύρων Ετερα συγγράμ- ματα, καί είς τούς Εκατδν κα\ πεντήχοντα Υαλμούς δεδοχιμασμένα Υπομνήματα, χα\ Ετερα πολλά. Ήν- Οησε μάλιστα Επί Κωνσταντίνου του βασιλέως χα\ Κωνσταντίου, χα\ διά τήν φιλίαν τήν πρδς Πάμφι- λον τδν μάρτυρα τή έπωνυμίφ αυτού έκλήθη.

CAPUT LXXXII.

Rheticius, AEduorum, id est Augustodunensis episcopus, sub Constantino 8 celeberrimae famae habitus est in Galliis. Leguntur ejus Commentarii III Cantica canticorum, et aliud grande volumen ad- versus Novatianum, nec praeter haec 9 quidquam ejus operum reperi.

CAPUT LXXXII.

'Ραιτίκιος, Ίδουάρων, τουτέστιν Au γουστοδίας Επίσκοπος, Επί Κωνσταντίνου ύπολήψεως χρηστής έγένετο έν τή Γαλλίφ. Άναγινώσκονται τούτου Υπο- μνήματα είς'Ασματα των φσμάτων, κα\ μέγα τεύ- χος κατά Νωβατιανού, ούδέν δΕ Ετερον πλήν τούτων Εκ των αύτοΰ ευρον συγγραμμάτων.

CAPUT LXXXIII.

Methodius, Olympi Lyciae, et postea Tyri episco- pus 10, nitidi compositique sermonis, adversum Porphyrium confecit libros, et Symposium decem virginum, de Resurrectione opus egregium contra Origenem 11, et adversus eumdem de Pythonissa, et de 923 Autexusio 22; in Genesim quoque et in Can- 1 Posteriores decem nobis temporum malignitas invidit; et decem priorum, qui supersunt, primus ab initio, decimus ab extrema parte truncati sunt. 2 Jamdiu periit unicus, qui etiam Ebed-Jesu memoratur, de Divina apparitione liber. Chronici autem, quibusdam fragmentis exceptis, sola super- est Latina versio Hieronymi, quam suo loco exhi- pebimus. Επιτομή denique illa Chronic. canonum nihil aliud est quam series Regum, et quae sub titulo exordii libri continentur, ut in praefat. ad eum li- brum invictis argumentis ostendimus, ac porro uberius adversum invidum obtrectatorem ostensuri sumus. 3 Titulus libri hic fuerit, quem praefert cod. S. Crucis, de Evangeliorum *A^a(pu)Aqf non diaphonia : tametsi non ignoramus ipsum Hieronymum in Matth. c. I hunc ipsum librum sub διαφωνία Ευαγγελίων nomine memorasse; ut et Graeca quaedam eatena ms. in Marcum, teste Rich Simonio, *ερ\ τής δοκούσης έν τοίς Εύαγγελίοις περ\ τής άνα στάσεως διαφωνίας. Hujus quoque libri non nisi fragmenta restant exigua. 4 In Praefat. in Isaiam quindecim numerat, me- moriae lapsu, nisi si librariorum ea culpa sit. Horum magnam partem Montfauconius collegit. 5 Haec verba, seu verius glossema istud, de qui- bus ad me viginti tantum pervenerunt, in nullo un- quam ms. invenimus; imo et pro triginta miro consensu viginti quinque praeferunt nostri omnes, ad quorum fidem ita refigendus locus iste videatur : Ut quidam putant libri viginti quinque, τοπιχών liber unus, etc. Sui fidejussor Hieron. epistola 70, ad Magnum, de libris contra Porphyrium ab ecclesia- sticis auctoribus scriptis loquens, « Eusebius, inquit, et Apollinaris viginti quinque, et triginta volumi- na condiderunt. » Jam vero non exstant. 6 De hoc supra ad cap. 75 diximus. Subsequen- tis operis de Vita Pamphili, si modo ejus est, άποσπα- σμάτιον ididit Papebrochius : et libri de Martyribus laciniae multae videntur superesse : e Commentariis denique in Psalmos soli XXXII desiderantur. Caeteros nuper collegit atque edidit cl. Montfauconius. 7 Et in centum quinquaginta psalmos. Sic legunt constanter omnes mss. codices, Et in centum quin- quaginta psalmos, etc., qui tamen Commentarii Eusebiani ad hunc numerum CL psalmorum non perveniunt in editione Graeco-Latina sodalis nostri Bernardi de Montfaucon, ad quem lectorem curio- sum remittimus. MARTIAN. 8 Vatic. sub Constantio. vitiose. Vid. epist. 37 ad Marcell., in qua hujus Rheticii Commentarios in Cantica multis reprehendit. 9 Martianaeus proeter hoc. Sed utrumque opus disperiit. 10 Suidas, adnotante Fabricio, hoc item caput ex Graeco Hieronymi interprete describens, adjungit ήτοι Ιΐατάρων. Et Pataresem quidem episcopum eum vocant Graeci : Leontius, de Sectis, S. Damasce- nus, Photius. Denique et in suorum operum titulis Patarensis episcopus appellatur in mss. 11 Perperam distinguit Martianaeus, quasi duo essent opera, de Resurrectione aliud, et aliud contra Origenem; sed ex fragmentis, quae supersunt apud S. Epiphanium, Damascenum, aliosque, patet unum tantum opus esse de Resurrectione, quod Origeni Methodius opposuit. 11 Graece inscribitur, περί Αυτεξουσίου, χτ\ πόθεν κακά, sive de libero arbitrio, et unde mala. Pro Autexu- sio perperam Honorius et Trithemius, de Animoe exitu. Semel autem adnotare libet, solum Symposium integrum superesse, ex aliis autem Methodii operi- bus tantum excerpta. tica canticorum Commentarios; et multa alia, quae vulgo lectitantur. Et ad extremum novissimae persecutionis, sive, ut alii affirmant, sub Decio et Valeriano 1 in Chalcide Graeciae martyrio coronatus est.

CAPUT LXXXIII.

Μεθόδιος,'Ολυμπου Λυχίας, χα\ μετά ταύτα Τό- ρου Επίσκοπο;, λαμπρού χα\ συγκειμένου λόγου, κατά Πορφυρίου συνέταξε τεύχη, καί Συμπόσιον δέ- κα παρθένων, περ\ Άναστάσεως λόγον άριστον κατά ’βριγένους, κατά τού αυτού περ\ Ιΐυθωνίσσης, χα\ περ\ Α&τεξουσίου, είς τήν Γένεσίν τβ χα\ είς τά Αλματα 924 των θαμάτων Υπομνήματα, κα\ έτε- ρα πολλά χύΟην άναγινωακόμενα. -Ος περ· τά τε- λευταία τοΰ διωγμού, ή καθώς τινες διαβεβαιούν- ται, έπ\ Δεκίου και Βαληριανού, έν Χαλκίδι τής μαρτύρησα; έστεφανώθη.

CAPUT LXXXIV.

(??)uvencus 2, nobilissimi generis, Hispanus pres- byter, quatuor Evangelia 3 hexametris versibus pe- ne ad verbum transferens, quatuor libros com- posuit, et nonnulla eodem metro ad Sacramento- rum 4 ordinem pertinentia. Floruit sub Constantino principe.

CAPUT LXXXIV.

Ίούβεγκος, περιφανούς γένους, Ίσπανδς πρε- ΰ ύτερος, των τεσσάρων Εύαγγελίων δι* έξαμέτρων κατά πόδας, τέσσαρας συνέταξε βίβλους, καί τινα τφ αυτώ μέτριρ είς Μυστικήν προσήκοντα τά- ξιν. Ήνθησεν Ιτλ Κωνσταντίνου βασιλέω:.

CAPUT LXXXV.

Eustathius, genere Pamphylius, Sidetes 5, pri- mum Beroeae Syriae, deinde Antiochiae rexit Eccle- siam, et adversum Arianorum dogma componens multa sub Constantino 6 principe pulsus est in exsilium Trajanopolim Thraciarum, ubi usque hodie conditus est. Exstant ejus volumina de Ani- ma, de Engastrimytho adversum Origenem 7, et in- finitae epistola, quas enumerare longum est.

CAPUT LXXXV.

Ευστάθιος, τώ γένει Παμφύλιος, Σιδίτης, πρώτον μέν την έν Βεροία της Συρίας, έπειτα τήν Αντιό- χειαν έκυβέρνησεν Εκκλησίαν, κατά του δόγματος των'Αρε*ανών πολλά συντάξας, έπ\ Κωνσταντίου βασιλέως έξωστρακίσθη είς Τραιανόπολιν τής θρ£- Χϊ1:» 1ν ί έτάφη. Ε!σ\ τούτου συγγράμματα περίΤυχής, περί Έγγαστριμύθου κατά Ώριγένους, κα\ άλλαι πολλα\ έπιστολα\, &ς άπαριΟμεΓσΟαι πε- ρισσόν.

CAPUT LXXXVI.

Marcellus, Ancyranus episcopus, sub Constanti- no et Constantio 8 principibus floruit, multaque diversarum Υποθέσεων scripsit volumina, et 926 maxime adversum Arianos. Feruntur contra hunc Asterii et Apollinarii libri, Sabellianae eum haeresis arguentes; sed et Hilarius, in septimo adversum Arianos libro 9, nominis ejus, quasi haeretici, me- 1 Isthaec sub Decio et Valeriano verba in omnium praestantissimo cod. Veronensi non sunt, ex quo venit in mentem suspicari, etiam illa, sive ut alii affirmant. e glossatoris manu profecta, sensim in texturo irrepsisse. Re autem ipsa non habet Suidas, ή καθώί τινε;διαβεβαιοΰνται, sive ut alii affirmant, tametsi jungit έπ\ Δεκίου καί ΒαλεριανοΟ, sub Decio et Valeriano, quemadmodum etiam auctor Menologii a Sirleto editi. Sed haec duo nomina addiderit non· nemo ad libri oram, ut qui novissimam persecutio- nem moverunt imperatores, suo sensu indicaret; alius eadem illaturus in textum, ut fucum faceret credibiliorem, praeposuerit, sive ut alii affirmant. Utcunque se res habuerit, certum est sub hisce imperatoribus, hoc est anno 254, Methodium marty- rio non fuisse coronatum : siquidem post annos quatuordecim, id est 268, Porphyrio in Christianos obtrectanti respondit. 3 Id ex ipso gentilitio nomino perspicuum est. C. Vettius Aquilinus Juvencus appellatur in antiquis libris, Jureto teste. 3 Verius, notante Fabricio, dixisset : historiam evangelicam quatuor libris digessit, Matthaei seriem prae caeteris secutus; non singulis evangelistis singulos libros impendit. Sic alibi Hieron. epist. 70, ad Magnum : « Juvencus, inquit, presbyter sub Constantino historiam Domini Salvatoris versibus explicavit, nec pertimuit Evangelii majestatem sub metri leges mittere. » Ejus meminit et in Chronico et in cap. II Matthaei. 4 Haec ad Sacramentorum ordinem pertinentia desiderantur. 5 Martian. cum aliis editis libris, Sidites, ut et Graecus Σιδίτης; tum cod. S. Crucis, Beream ur- bem Syrioe. Ex illa Ecclesia ad Antiochenam regen- dam ab ipsa, cui interfuit, Nicaena synodo trans- latus est. 6 Vitiose Martianaeus retinet, sub Constantio. Circa annum 328 in exsilium a Constantino pulsus est Eustathius ob Antiocheni concilii tumultus. Hieron. epist. 72, ad Evangelum : « Eustathius, inquit, qui primus Antiochenae Ecclesiae episco- pus contra Arium clarissima tuba bellicum cecinit.» 7 Unum hoc ex Eustathii operibus restat, reli- quorum omnium nonnisi quaedam excerpta. Vide quid de ejus scriptis Noster judicat epist.70, ad Magnum. 8 Sub Constantino et Constantio. Ita legunt mss. codices, excepto Sangermanensi, qui retinet, sub Constantino et Constante principibus. Marianus legere voluit, sub Constantio et Constante; Erasmus, sub Constante et Constantino. MARTIAN. — Duo codices nostri tantum habent sub Constantio principe. Sangermanens. penes Martianaeum, sub Constantio et Constante. Erasmus contra, sub Constante et Constantino, Victorius, sub Constantino et Constante. 9 Puta illud initio lib. VII : Impie multos ad unius Dei professionem Galatia nutrivit; quod enim ibi de nomine Marcellum haereticum appellari Noster tradit, vel memoria suggerente falsus est, vel pro multos legerit in suo exemplati Marcellum. Equidem in ejusdem Hilarii contra Constantium libro Marcellus haereticis Photino ac Sabellio jun- gitur : « Hinc Marcellus verbum Dei cum legit, (??); hinc Photinus hominem Jesum cum loqui- tur, ignorat; hinc et Sabellius, dum quod ego et Pater unum sumus non intelligit, sine Deo Patre, et sinc Deo Filio est. minit. Porro ille defendit se non esse dogmatis, cujus accusatur, sed communione Julii et Atha- nasii 1, Romanae et Alexandrinae urbis pontificum, se esse munitum.

CAPUT LXXXVI.

Μάρκελλος, Άγκυρανδς έπίσκοπος, έπ\ Κων- σταντίνου κα\ Κωνσταντίου ήνθησε, πολλά διαφό- ρων Υποθέσεων γράψας τεύχη, κα\ μάλιστα κατά των Άρειανών. Φέρονται κατ’ αυτού Άστερίου 925 χα\ Άπολλιναρίου )όγοι, Σαβελλιανής τούτον αιρέ- σεων εύθύνοντες, καί Ίλάριος δέ έν τφ έβδόμφ κατά των*Αρειανών λόγψ οΐα δή αίρετιχού μέμνη- ται. Άλλ’ έκεινος άπολογεϊται, μή είναι ο5 κατη- γορειται δόγματος, τη κοινωνία πεποιθώ; Ιουλίου κα\'Αθανασίου'Ρώμης και Άλεξανδρείας έπισκό- πων.

CAPUT LXXXVII.

Athanasius. Alexandrinae urbis episcopus, mul- tas Arianorum perpessus insidias 2, ad Constan- tem Galliarum principem fugit, unde reversus cum litteris, et rursum post mortem ejus fugatus, usque ad Joviniani3 imperium latuit, a quo recepta Ecclesia, sub Valente moritur. Feruntur ejus adver- sum Gentes duo libri, et contra Valentem et Ursa- cium 4 unus, et de Virginitate, et de Persecutio- nibus Arianorum plurimi, et de Psalmorum titulis, et Historia Antonii monachi vitam continens, et έορ- ταττικα\ epistolae, et multa alia, quae enumerare longum est.

CAPUT LXXXVII.

Αθανάσιος, Άλεξανδρείας έπίσκοπος, πολλάς παρά των Άρειανών ύφομείνας έπχβουλάς, πρδς Κώνσταντα τδν Γαλλιών βασιλέα προσέφυγεν, δθεν άνα*εύςας μετά γραμμάτιου, χα\ αύθις μετά τήναύ« του τελευτήν διωχθε\ς, έως τής βασιλείας Ίοβιανου διέλαΟε, κα\ άναλαβών τήν Εκκλησίαν, έπ\ Ούά- λεντος τελευτά. Φέρονται αύτου κατά των Εθνών λόγοι δύο, κατά Ουάλεντος κα\ Ούρσακίου ε!ς,# περί Παρθενίας, περ\ Διωγμών Άρειανών πλείστοι. περ\ έπιγραφής Ψαλμών, Ιστορία Αντωνίου άναχωρητοΰ τον βίον περιέχουσα, κα\ έορταστικαλ έπιστολαΐ, κα\ πλείστα άλλα τινά, άπ2ρ άπαριθ- μεΐσθαι όκνώ.

CAPUT LXXXVIII.

Antonius monachus, cujus vitam Athanasius, Alexandrinae urbis episcopus, insigni volumine prosecutus est, misit AEgyptiaco ad diversa monaste- ria apostolici sensus sermonisque epistolas septem, quae in Graeciam linguam translatae sunt 5, quarum praecipua est ad Arsenoitas. Floruit Constan- tino et filiis ejus regnantibus6. Vixit annos cen- tum quinque 7.

CAPUT LXXXVIII.

Αντώνιος μοναχές, ου τδν βίον Αθανάσιος Άλε· ξανδρείας έπίσκοπος έπισήμψ τεύχει διεξήλθεν, έστειλε πρδς διάφορα τής Αίγυπτου μοναστής» άποστολικου χαρακτήρας κα\ λόγου έ πιστολάς έπτά είς Ελληνικήν διάλεκτον μεταφρασθείσας, &ν 4ξ- αίρετός έστι τους ΆρσενοΊτας:· Ήνθησεν έπ\ Κωνσταντίνου κα\ των τούτου παίδων βασιλευόν- των.

CAPUT LXXXIX.

Basilius, Ancyranus episcopus, artis medicinae 8, scripsit contra Marcellum, 927 et 9 de Virginitate librum, et nonnulla alia, et sub rege Constantio 10 Macedonianae partis, cum Eustathio Sebasteno, prin- ceps fuit.

CAPUT LXXXIX.

Βασίλειος, Άγκυρανδς έπίσκοπος (Ιατρδς τήν τέ- χνην), έγραψε κατά 928 ΙΙαρθενίας λόγον, κα\ ούχ όλίγα άλλα, κα\ βασιλεύ- οντος Κωνσταντίου, Μακεδονιακής Θρησκείας άμα ΕύσταΟίφ Σε6α στήνω ήρξεν.

CAPUT XC.

Theodorus, Heracliae Thraciarum episcopus, ele- gantis apertique sermonis, et magis historicae in· telligentiae, edidit sub Constantio 11 principe Com- Exstat haec de fide epistola, qua se apud Julium Rom. Pontif. purgavit. Caetera ejus scripta, frag- mentis quibusdam exceptis, interciderunt : quem- admodum etiam illa Asterii et Apollinaris con- tra Marcellum. • Veronens., multa Arianorum perpessus insidiis. Consule Theodoritum lib. II Eccles. Hist. c. 4. 3 Martianaeus, aliique editi libri, Joviniani; Va- tic., Juliani. Anni indicantur a 350 ad 363. Mo- ritur an. 373. 4 Iste contra Valentem et Ursacium liber non exstat : qui superant de Virginitate dubiae sunt fidei. Rursum qui Psalmorum titulis inscribebatur, et έυρταστιχα·', sive Paschales Epistolae, desideran- tur. Vid. Ebed-Jesu cap. 12. 5 Harum sola Latina versio lucem vidit. 6 Filiis ejus regnantibus. Hic addunt editi libri : Vixit annos centum quinque. Que cum desint in mss. codicibus. ea tanquam supposititia verba justum erat abjecisse ab omnibus editionibus. MARTIAN. 7 A nostris mss., ut ab illis quos Martianaeus consuluit, abest haec clausula : Vixit annos centum quinque. 8 Verba artis medicinoe, vel, ut alii codd. habent, medicoe, in veteri editione Joannis, a Fuchte, et olim apud Graecum interpretem, non habebantur, apud quem supplentur ex Suida. Legunt vero mss. omnes, Honorius, Freculphus, aliique. Suffridus Petri, quem Miraeus sequitur, in Gemblacensi et Si- gebergensi codicibus reperit arcis Mecheoe : perperam, ut cl. Fabricius notat, cum Ancyrae episcopum Basi- liunt fuisse constet. Caeterum et impressa lectio minus expedita videatur : atque ego quidem gnarus, aut quid simile, supplendum puto. 9 Martianaeus absque et particula unum cum superiore librum hunc facit, contradicentibus nostris mss. et quibusdam editis. Utrumque autem Basilii opus intercidit. Vid. Socratem lib. II, cap. 30, sub finem, ubi disputationem memorat, qua II cum Photino Basilius habuit, et notarii exceperunt. 10 Vitiose quaedam editiones, sub rege Constan- tino. 11 Veronens. ms., sub Constantino; perperam. mentarios in Matthaeum, et in Joannem, et in Apostolum, et in Psalterium 1.

CAPUT XC.

Θεόδωρος, Ήρακλείας τής Θρακών έπίσκοπος, εύφυοΰς χαΐ άρίστου λόγου κα\ Ιστορικής διανοίας, έξέδωχεν ίπ\ Κωνσταντίου βασιλέως Υπομνήματα είς Ματθαίον χα\ Ίωάννην, χα\ είς τδν Απόστολον, χα\ είς τδ Ψαλτήριον.

CAPUT XCI.

Eusebius, Emesenus episcopus 2, elegantis et rhetorici ingenii, innumerabiles, et qui ad plausum populi pertinent, confecit libros, magisque histo- riam secutus, ab his qui declamare volunt, studio- sissime legitur, e quibus vel praecipui sunt adver- sum Judaeos 3, et Gentes, et Novatianos, er ad Ga- latas libri decem 4 et in Evangelia homiliae breves, sed plurimae. Floruit temporibus Constantii impe- ratoris, sub quo et mortuus, Antiochiae sepultus est·

CAPUT XCI.

Ευσέβιος, Έμεσηνδς, εύφυώς χα\ βητοριχώς άναριθμήτους χα\ είς κρότον τού λαού συντείνοντας έποιήσατο λόγους, κα\ μάλλον Ακολουθών ιστορία, δστις σπουδαιότερον άναγινώσχεται παρά των χρό- τοις χαιρόντων, άφ’ ών είσιν έξαίρετοι λόγοι δέκα κατά των Ιουδαίων, κα\ Εθνών, χα\ Νωβατιανών, χα\ προς Γαλάτας εΤς, είς Εύαγγέλια όμιλίαι βρα- χύταται μέν, πολλά', δέ. ΉνΟησεν έπι Κωνσταντίου βασιλέως, καί τελευτήσας έν Άντιοχείςι έτάφη.

CAPUT XCII.

Triphyllius, Cypri Ledrensis sive Leucotheon episcopus 5, eloquentissimus suae aetatis, et sub rege Constantio celeberrimus fuit. Legi ejus in Cantica canticorum Commentarios 6. Et multa alia composuisse fertur quae in nostras manus minime pervenerunt,

CAPUT XCII.

Τριφύλλιος, Κύπρου Αήδρου ήτοι Λευτεώνος έπί- σχοπος, ευφραδής χα\ έπ\ Κωνσταντίου έπίοημος. Άνέγνων τούτου βΐς'Ασματα άαμότων Υπομνή- ματα, δστις πολλά λέγεται συγγεγραφέναι, άτινα είς τάς ήμετέρας χείρας ου περιήλθεν.

CAPUT XCIII.

930 Donatus, a quo Donatiani per Africam sub Constantio Constantinoque 7 principibus pullula- verunt, asserens a nostris Scripturas in persecu- tione ethnicis traditas, totam pene Africam et maxi- me Numidiam sua persuasione decepit. Exstant ejus multa ad suam haeresim pertinentia opuscula, et de Spiritu sancto liber, Ariano dogmati con- gruens 8.

CAPUT XCIII.

829 Δωνατος, άφ’ ol ot Δωνατισταλ έν Άφριχή, επί Κωνσταντίου τοΰ βασιλέως, φάσκων παράήμετέρων τάς θείας Γραφάς έν τώ* διωγμοί τοίς Έθνιχοϊς παραδεδόσθαι, πάσαν τήν Αφρικήν, χα\ μάλιστα τήν Νουμιδίαν τή πειθοί ήπάτησβν. Είσ\ τούτου πολλά, τή αύτου αίρέσει άνήχσντα, χα\ πβρ\ τού άγίου Πνεύματος λόγος, τφ Άρεια- νών δόγματι άρμόζων.

CAPUT XCIV.

Asterius·9, Arianae philosophus factionis, scripsit, regnante Constantio, in Epistolam ad Romanos, et 1 Solus in Psalmos Commentarius integer habe- tur : reliquorum operum excerpta in catenis variis. E Commentariolis in Apostolum insigne άποσπα- σμάτιον ipse Hieron. recitat epist. nunc 119 ad Minervium et Alexandrum. An. 347 depositus, circa 355 finem vivendi fecisse creditur. 2 Nomen episcopus nostri codices non habent, nec duo quos Victorius inspexit, nec tandem Grae- cus interpres novit. In Chronico ad annum 10 Constantii, « Eusebius Emisenus, Arianae signifer factionis, multa et varia scribit, » Vid. Tillemon- tium t. VI, part. II, pag. 124; Socratem, II, 9; Sozo- menum, III, 6; et Nicephorum, IX, 5. 3 Hoc contra Judaeos opus ms. exstare in Vindo- boncusi bibliotheca asserit Lambecius : caetera quae hic Hier, memorat, desiderantur. 4 Quos decem lib. Hieron., Graecus ejus inter- pres unum, είς, dicit. Cod. Guelpherbytanus, et in epistolam ad, Galatas 'ΤποΦέσεων libri decem. 5 Leucotheon episcopus. Fucum hoc in loco, ut in aliis bene multis fecit Erasmo et Mariano falsus Sophronius interpres Graecus, qui verbum Λευ- τεώνος posuit pro Leucotheon, genuino nomine re- tento in cunctis exemplaribus mss. Est autem Ledrensis urbs, quae et Leutheon, urbs archiepi- s opalis et metropolis Cypri insulae, III ora boreali, quae Leucotheon et Leucosia Graecis dicitur, Nicosia vero Sophronio et aliis. Ad originem itaque Lati- nem Hieronymi revertentes, falsum saepissime ac depravatum in Graeco Sophronio contextum emen- damus ex codicibus mss. quorum fidei atque aucto- ritati adhaerentes, imperitorum hujus temporis judicium contemnimus, et eorum calumnias aure surda transimus. MARTIAN. — Duo mss. cum Fre- culpho Cypriledensis uno verbo. Pro Leucotheon Erasmus et Victorius Leuteonis ex Graeco interprete, quem sequitur etiam Honorius, et Meursius I. I de Cypro. Erat autem Leucothoen, ut Martianaeus adnotavit, metropolis Cypri insulae in ora boreali, quae et Leucosia Graecis dicitur, aliis Nicosia. 6 Nulla nunc exstant Triphyllii scripta. De illo vid. Sozomen. lib. I, c. 11. 7 Ita legunt codices nostri omnes, et quos passim alli inspexere. Martianaeus post Victorium, sub Constante Constantinoque, perperam, ut etiam aliae editiones, quae sub Constante et Constantio legunt. Schismatis Donat starum originem a Constantini aevo repetendam, quis nescit? 8 Donati scripta omnia jamdiu interciderunt. Recolendus porro est insignis Augustini locus hae- resi 69, quem et Fabricius describit : « Exstant scripta ejus (Donati) ubi apparet, eum etiam non Catholicam de Trinitate habuisse sententiam, sed quamvis ejusdem substantiae, minorem tamen Patre Filium, et minorem Filio putasse Spiritum san- ctum. Verum in hunc quem de Trinitate habuit, errorem, Donatistarum multitudo intenta non fuit, nec facile in eis quisquam qui hoc illum sensisse noverit, invenitur. » 9 Vix dubitandum videtur mihi ex Hieronymi sententia, hunc cumdem Asterium esse, quem alibi vocat Scythopolitam. Nempe hoc ipso ordine in epist. 70, saepius laudata, ad Magnum, Eusebii Emesseni, et Triphyllii Cyprii, et Asterii Segthopo- litoe nomina ac libros recenset. Et in epist. 112, ad Augustinum, « Maxime, inquit, in explanatione Psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis voluminibus, primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Hera- cleotes, quartus Asterius Scythopolitanus, quintus Apollinaris, » etc. Ex quo etiam par est credere, neminem alium, qui in Psalmos scripsisset, cogno- minem Asterium illi innotuisse. Fabricius tamen, tum hic, cum in Bibliothec. Groec. lib. V, cap. 28, hunc alium a Scythopolitano fuisse tradit : Cappa- docem nempe, illum sophistam quem Socrates lib. I, cap. 36, memorat, quique, Luciano martyre suadente poenitentiam, ad Christianos rediit, post- quam idolis immolasset, et Arianorum deinde pro- machus fuit. in Evangelia et Psalmos Commentarios 1, et multa alia 2, quae a suae partis hominibus studiosissime leguntur.

CAPUT XCIV.

Άστέριος, Άρειανικής φιλόσοφος αΙρέσεως, έγραψε, βασιλεύοντος Κωνσταντίου, είς τήν Έπι- στολήν τήν πρδς'Ρωμαίους, κα\ είς Ευαγγέλια καί Ψαλμούς'Τπομνήματα, καί έτερα πολλά, άτι να παρά των τής αυτής αιρέσεως σπουδαιότερον Αναγινώ- σκεται.

CAPUT XCV.

Lucifer, Caralitanus episcopus, cum Pancratio et Hilario 3, Romanae Ecclesiae clericis, ad Constan- tium imperatorem a Liberio episcopo pro fide le- gatus missus, cum nollet sub nomine Athanasii Nicaenam damnare fidem, in Palaestinam relegatus, mirae constantiae et praeparati animi ad martyrium, contra Constantium imperatorem scripsit librum, eique legendum misit, ac non multo post 4, sub Juliano principe, reversus Caralis, Valentiniano regnante, obiit 5.

CAPUT XCV.

Λουκίφερ, Καρακάλεως έπίσκοπος, άμα Παγχρα- τίω καί Ίλαρίψ τής Εκκλησίας'Ρώμης κληρικοί;, πρδς Κωνστάντιον βασιλέα παρά Λιβερίου έπισκό- που, ύπέρ της πίστεως είς πρεσβείαν σταλείς, μή βουλόμενος έπ’ όνόματι Αθανασίου τήν Νικηνήν σύνοδον χαταλύσαι, είς Παλαιστίνην έξορισθείς, θαυμαστής Ιγ/ρατείας καί εύτρεπισμένου λογισμού είς μαρτύριαν, συνέταξε λόγον κατά Κωνσταντίου, τούτόν-τε αύτω άπέστειλεν άναγνωσθησόμενον, καί μετ’ ου πολύ βασιλεύοντος Ίουλιανού, είς τήν Κα- ραχαλίνων Αναζεύξας, έπ\ Βαλεντινιανού βασιλέως έτελεύτησεν.

CAPUT XCVI.

931 Eusebius, natione Sardus, et ex lectore urbisae Romanae, Vercellensis episcopus, ob confes- sionem fidei a Constantio principe Scythopolim et inde Cappadociam relegatus, sub Juliano impera- tore ad Ecclesiam reversus 6, edidit in Psalmos Commentarios Eusebii Caesariensis, quos de Graeco in Latinum verterat 7. Mortuus est Valentiniano et Valente regnantibus 8.

CAPUT XCVI.

932 Ευσέβιος, γένει ΣΑρδος, Απύ Αναγνωστών τής Εκκλησίας'Ρώμης, Βαρκελίνσης επίσκοπος, διά τήν τής πίστεως έξομολόγησιν παρά Κωνσταν- τίου βασιλέως είς Σχυθόπολιν, κάχεΤθεν ε!ς Καπ- παδοκίαν έξορισθβίς, έπί Τόυλιανού τού βασιλέως είς τήν Εκκλησίαν Ανβζ/ύξας έξέδωχεν είς τούς Ψαλμούς Τπομνήμοτα Εύσεβίου τού Καισαρέως, άτινα άπδ Ελληνικού είς Τωμαϊχδν μετενηνόχει. Καί έτελεύτησέν έπί Ούαλεντινιανού χαί ΟΟάλεν- τος.

CAPUT XCVII.

Fortunatianus, natione Afer, Aquileiensis epi- scopus, imperante Constantio 9, in Evangelia, ti- tulis ordinatis 10, brevi et rustico sermone 11 scri- osit Commentarios : et in hoc habetur detestabilis, quod Liberium, Romanae urbis episcopum, pro fide 1 Nulla minc exstant Asterii hujus scripta. 2 Recole cap. 86, ubi contra Marcellum libros memorat, quibus eum Asterius Sabellianae haeresis arguebat. 3 Veronensis, et Hilaro. In Chronico ad annum 359 : « Lucifer ac Dionysus, Caralitanae ac Medio- tanensis Ecclesiae episcopi. Pancratius quoque Ho- manus presbyter, et Hilarius diaconus, distanti- bus inter se ab Arianis et Constantio, damnantur exsiliis. » 4 Verba, eique legendum misit, ac non mullo post, S Crucis exemplar non habet. Porro non unus, sed duo nunc habentur Luciferi libri contra Con- stantium, seu verius pro S. Athanasio ad Constan- tium. Alia etiam exstant ejus scripta, quibus colli- gendis atque exornandis, si Deus juverit, dabo ali- quando operam. 5 Anno scilicet 371. Contra Luciferi hujus secta- rios librum abs Hieronymo scriptum supra exhi- buimus. 6 « Tunc,» inquit Hier, in Dialog. contra Lucife- rianos, « ad reditum Eusebii lugubres vestes Italia mutavit. » 7 Haec versio, quam et in epist. 61, ad Vigilant., laudat Hieronymus, aetatem non tulit. Contra ex- stant Eusebii epistolae de exsilio scriptae, quas hic non nominat. 8 In Chronico refert ad an. 7 Valentiniani : sed nihil dubium an. 370 Eusebium obiisse. 9 Fabricius, imperante Constantino, pro quo ipse rescribi Constantio vellet. Sic vero habent co- dices nostri omnes et Martianaeus ipse. 10 Id est capitulis, sive sectionibus. 11 Praeferenda videatur codicum nostrorum le- ctio, breves rustico sermone, idque fortasse sibi vo- luit Lipsius, qui interpretatur breves sermone, Hu- sticum sermonem intellige vernaculum, sive quem militarem vulgaremque sub initium libri II contra Rufinum vocat. Vid. Praefat. in Matthaeum. ad exsilium pergentem, primus sollicitavit ac fre- git, et ad subscriptionem haereseos 1 compulit.

CAPUT XCVII.

Φουρτουνατιανύς, γένει "Αφρος, Άχυληΐος έπί- σκοπος, βασιλεύοντος Κωνσταντίου, είς τά Ευαγ- γέλια κανόνας διατυπώσας,βραχύτατα Υπομνήματα λόγω Αγροίκφ συνέταξε* διά δέ τοΰτό έστιν Απο- τρόπαιος, δτιπερ Λιβέριον*Ρώμης έπίσκοπον, ύπέρ τής πίστεως είς Εξορίαν άπιόντα, ου μόνον ύπενό- θευσε χα\ ύπεσχέλισεν, άλλά χα\ είς ύπογραφήν αίρετικών κατηνάγκασεν.

CAPUT XCVIII.

Acacius, quem, quia luscus erat, Μονόφθαλ- μον nuncupabant, Caesariensis Ecclesiae in Palae- stina episcopus, elaboravit in Ecclesiasten decem et septem volumina, et Συμμίχτων ζητημά- των sex 2, et multos praeterea diversosque tracta- tus. In tantum autem sub Constantio imperatore claruit, ut in Liberii locum Romae Felicem epi- scopum 3 constitueret.

CAPUT XCVIII.

Ακάκιος, δντινα Επειδή Εν\ όφθαλμφ πηρές ήν, Μονόφθαλμου iχάλεσαν, τής Εν Παλαιστίνη Καισα- ρείας Επίσκοπος, συνέταξεν είς Εκκλησιαστήν βιβλία 6έχα χα\ Επτά, καί Συμμίχτων ζητημάτων Εξ, χαΐ πολλάς διαφόρους όμιλίας, Είς τοσοΰτον δΕ Επ'. Κωνσταντίου βασιλέως διέπρεψεν, ώστε είς τό- πον Λιβερίου Φήλιχα Επίσκοπον'Ρώμης χειροτο- νήσαι.

CAPUT XCIX.

934 Serapion, Thmueos episcopus 4, qui ob elegantiam ingenii cognomen Scholastici meruit 5, charus Antonii monachi, edidit adversum Mani- chaeum egregium librum, et de Psalmorum titulis alium, et ad diversos utiles epistolas, et sub Con- stantio principe etiam in confessione inclytus fuit.

CAPUT XCIX.

933 Σαρα πίων, θμούεω; Επίσκοπος, ό διά τήν ευφυΐαν Επονομασθεΐς Σχολαστικές, γνήσιος φίλος 'Αντωνίου μονάχου, Εξέδωκε κατά Μανιχαίου Εξαί- ρετου βίβλον, κα\ περί Επιγραφής Ψαλμών Ετέραν, κα\ πρές διαφόρους Αναγκαίας Επιστολάς, καί έπ\ Κωνσταντίου Εν τή Εξομολογήσει διέπρεψεν.

CAPUT C.

Hilarius, urbis Pictavorum Aquitaniae 6 episco- pus, factione Saturnini Arelatensis episcopi, de synodo Biterrensi in Phrygiam relegatus· duode- cim adversus Arianos confecit libros, et alium li- brum de Synodis, quem ad Galliarum episcopos scripsit, et in Psalmos Commentarios, primum videlicet et secundum, et a quinquagesimo7 primo usque ad sexagesimum secundum, et a cen- tesimo decimo octavo usque ad extremum, in quo opere imitatus Origenem, nonnulla etiam de suo addidit. Est ejus et ad Constantium libellus, quem viventi 8 Constantinopoli porrexerat et alius in 1 Gemblacens. ms., male, et ad suoe scriptio- nem hoereseos, etc. Haeresim vocat Sirmiensem for- mulam fidei, cui Liberius subscripsit, et quam no- tat Hilarius in Fragmentis, « Perfidiam apud Sir- mium conscriptam, quam dicit Liberius Catho- licam, a Demophilo sibi expositam. » Nihilosecius catholicum sensum revera pati potuisse, ex ipso Hilario manifestum est. 2 Sic ostendimus in epist. 119. ad Minervium et Alexandrum, num. 6, pro συλλέκτων legendum ex Veronensi ms συμμίχτων. Ex hujus operis libro quarto satis amplum fragmentum Latine a se reddi- tum ibi recitat sanctus doctor. Periere enim, praeter pauca excerpta, caetera Acacii scripta. Ejus memi- nit et in epist. 37, ad Marcellam, initio. 3 Quaedam editiones addunt Arianum, quam vo- cem et mss. nostri omnes ignorant, et quos olim Lipsius, Suffridus Petri, Victorius, aliique consu- luerunt. Sed nec habet Graecus interpres, et reipsa, tametsi cum Arianis communicaverit Felix, tamen ab orthodoxa professione nunquam descivit, et Constantium damnavit, et martyrio coronatus est. 4 Serapion Thmueos episc. Nomen istud varie scribitur in mss. codicibus; in Sangerman. Thi- moeus; in Cluniac. secunda manu, Thimeus epi- scopus; in Tolosano, Thumeus episc. Alii omittunt hoc nomen, legentes tantum, Serapion episcopus. Nullus itaque retinet, quod editum est apud Eras- mum et Marianum, Θμοόεως AEgypti urbis epi- scopus. Erat autem Thmuis, Thumuis Antonino, urbs olim AEgypti episcopalis sub patriarcha Alexandrino, ubi Pan colebatur. Theduitae eliam hircum colebant, et lingua AEgyptiaca hircus Thmuis dicebatur : hinc sauctus Hieronymus, in cap. XLVI Isaiae, « Nam et pleraque eorum (AEgy- ptiorum) oppida, ex bestiis et jumentis habent no- mina, Κυνών a cane : Λέων a leone : Θμούις, lingua AEgyptia ab hirco : Λύκων a lupo, » etc. MARTIAN. Ita ex uno Veronensi ms. et Fabricii editione legimus; Graece etiam θμούεω:, Alii tum editi, tum mss., et nobis et aliis inspecti, varie et corrupte efferunt, Thimeus, vel Thumeus cum Mar- tianaeo, quae frequentior est lectio. Alii prorsus omittunt : alii, ut apud Erasm. et Victor·, addunt Θμούεω;, AEgypti urbis. Erat enimvero et θμού- εω; Αυγουστονιχή:, Thmueos Augusianicm regionis, quod notat Holstenius ad Stephan. Byzant. 5 Veteres glossographi interpretantur litteratum, doctum. Ejus vero praeter librum contra Mani- choeum, quem et Photius contra Manichoeos lib. I, cap. 11, laudat, reliqui omnes interciderunt. Ipse circa an. 358 obierit. 6 Veronens., Pictaviorum Aquitanioe : tum pro Biterensi, alii Byterensi, et Biturensi. Synodus isthaec habita est anno 356. 7 Vatican., a quinquagesimo duntaxat. Sed et alii sunt tractatus Hilarii in Psalmos, puta 9,13 et 14, etc., qui Hieronymo non innotuerunt. 8 Veronensis viventi eo (leg. ei) Constantino· poli, etc. Sed etiam, qui subsequitur, alius in Con- stantium liber co vivente, contra ac Hieron. sentit, scriptus videatur, si reputes auctoris ipsius verba Constantium, quem post mortem ejus scripsit, et liber adversum Valentem 1 et Ursacium, historiam Ariminensis et Selenciensis 2 synodi continens : et ad praefectum Salustium, sive contra Dioscorum, et liber Hymnorum et Mysteriorum alius, et Com- mentarii in Matthaeum, et tractatus in Job, quos de Graeco Origenis ad sensum transtulit, et alius elegans libellus 3 contra Auxentium, et nonnullae ad diversos epistolae. Aiunt quidam, scripsisse eum et in Cantica canticorum; sed a nobis hoc opus ignoratur. Mortuus est Pictavis 4, Valentiniano et Valente regnantibus.

CAPUT C.

Ίλάριος, Πιχταβίων Άχοιτανίας Επίσκοπος, συ· σκευή Σατουρνίνου τής Άρελοτών Επισκόπου, άπέ τής συνόδου Βιτερισσίων ε!ς Φρυγίαν Εξορισθείς, δέκα κατά Άρειανών συνέταςε λόγους, χα\ Ιτερον περ\ των Συνόδων, δντινα πρές Γαλλιών Επισκόπους Iγράψε, χα\ είς Ψσλμους'Γπομνήματα· πρώτον λέγω δΕ καί δεύτερον, άπδ πεντηκοστού πρώτου εω; Εξηκοστού δευτέρου, κα\ άπέ Εκατοστού δχτωχαιδεκάτου Ιως του Εσχάτου, Εν ή συντάξει ’βριγένην Εμιμήσατο, τινά Εξ Ιδιων προσΟείς. Έστιν αύτού κα\ πρές Κωνστάντιον λίβελλος, δν- τινα περιόντι Εν Κωνσταντινουπόλει Επέδωκε, χα\ έτερος είς Κωνστάντιον, οντινα μετά τήν αυτού άποβίωσιν συνέταξε, χα\ βίβλοι κατά Ούάλεντος κα> Ούρσακίου, τήν Ιστορίαν της Άριμησίου κα\ Σελευ- χείας συνόδου περιέχουσαι, χο\ πρδς Σάλουττιον Ιπαρχον, ήτοι κατά Διοσκόρου καί των Αιβερτι- νων, καί έτερος λόγος Μυστηρίων, κα\ Υπομνήμα- τα είς Ματθαίον, χα\ εις τδν Ίώβ όμιλίαι, &ς άπδ του Ελληνικού Ώριγένους μετέφρασε, χα\ έτερος ευφυέστατος λίβελλος κατά Αυξεντίου, κα\ πολλά* πρός διαφόρους Έπιστολαί. Φασ\ δέ τινες γεγρα- φέναι αύτδν χα\ είς τά των φσμάτων, άπερ παρ’ ήμιν έστίν άγνωστα. Έτελεύτησεν Πικχάβη, ΒαλεντινιανοΟ χα\ Ούάλεντος βασιλευόντων·

CAPUT CI.

935 Victorinus, natione Afer, Romae sub Con- stantio 5·principe rhetoricam docuit 6, es in extrema senectute, Christi 7 se tradens fidel, scripsit adver- sus Arium libros more dialectico valde obscuros, qui nisi ab eruditis non intelliguntur 8, et Com- mentarios 9 in Apostolum.

CAPUT CI.

936 ΒικτωρΓνος, γένει "Αφρος, Κωνσταντίου βασιλεύοντος, Ιν τή Τώμη τήν Ρητορικήν διδάξας, Ιν τψ έσχάτφ γήρφ Χριστιανός γενόμενος, κατά Άρείου λόγους διαλεκτικούς πάνυ άμαυρους συν- έγραψεν, οΓτινες παρά των πεπαιδευμένων μόνον νοούνται, κα\ Υπομνήματα είς τδν Απόστολον.

CAPUT CII.

Titus, Bostrenus 10 episcopus, sub Juliano et num. 2, ubi se notat scribere quinquennio post exsilia Eusebii, Luciferi, et Dionysii, anno scilicet 360, cum insequente 361 contigerit Constantii obi- tus. Fortassis autem ille quinquennii terminum paulo latius accepit. 1 Item Veron., et alius liber adversum Valen- tem, etc. Graec. βίβλοι, plurium numero. 2 A Vatic. absunt, et Seleuciensis, tum legit ad- versum proefectum, male, et caeteris contradicen- tibus mss., si quaedam editiones consentiunt. Hic autem liber, ut et duo sequentes, jam non exstant, et superioris contra Valentem, etc., fragmenta tantum hodie superant, quemadmodum et libri in Job. Porro satis supine Graecus interpres legit li- bertinorum, λιβερτίνων, pro liber hymnorum. 3 Vatic., perperam, et alios electos libellos, Ex Epistolis ad diversos pleraeque interciderunt. Subsequens opus in Cantic. cantic. plane igno- ratur. 4 Puta an. 367. Eximium hunc Patrem passim in epistolis aliisque libris Hieronymus laudat. 5 Obvio errore quaedam edit., sub Constan- tino. 6 Si, ut vulgo creditur ex prava lectione Prae- fationis in Epistolam ad Galatas, Hieronymus ipse Victorinum Romae praeceptorem habuit, cur in loco dissimulat, omnium ad id profitendum ornatissimo? Vide in Chronico ad ann. 14 et 20 Constantii. 7 Luculentissimum de ejus conversione Augu- stini testimonium lib.VIII Confession. c. 2, Miraeus recitat : « Ubi, inquit Hipponensis episcop., com- memoravi episcopo Ambrosio, legisse me quosdam libros Platonis, quos Victorinus quondam rhetor urbis Romae, quem Christianum defunctum esse audieram, in Latinam linguam transtulisset; ut me exhortaretur ad humilitatem Christi, mihi nar- ravit quemadmodum ille doctissimus senex, et omnium liberalium, doctrinarum peritissimus, quique philosophorum tam multa legerat, et di- judicaverat, et dilucidaverat, doctor tot nobilium senatorum, quique etiam, ob insigne praeclari magisterii, statuam in Romano foro meruerat acceperat, non erubuerit esse puer Christi tui et infans fontis tui, subjecto collo ad humi- litatis jugum, et edomita fronte ad crucis oppro- brium. » 8 Qui nisi ab eruditis non intelliguntur. Omnes mss. codices hoc modo legunt. De Commentariis porro Victorini in Apostolum Hieronymus ita loquitur Praefat. Commentariorum in Epist. ad Galatas : « Non quia ignorem C. Marium Victori- num, qui Romae me puero rhetoricam docuit, edi- disse Commentarios in Apostolum, » etc. Sic legen- dum ex ms. Cluniacensi; ex alio autem Ambrosia- nae Bibliothecae, qui Romoe me a puero rhetoficam docuit. At de his vide quae diximus in Additamen- tis prioris partis hujus tomi IV. MARTIAN. — Sic habent mss. nostri omnes, et quos Martia- naeus consuluit, et plures alii. Nec diverso sensu Victorius, ab eruditis modo intelliguntur. Vitiose autem editiones aliae, non intelliguntur. Hi libri quatuor proprie contra Candidum scripti sunt, cujus etiam epistolae de divina generatione Victo- rinus respondit. 9 De his ita judicat in Praefatione ad Commen- tarios in Epist. ad Galatas : « Non quod ignorem Caium Marium Victorinum, qui me puero (non me a puero) rhetoricam Romae docuit, edidisse Commentarios in Apostolum; sed quod occupa- tus ille eruditione saecularium litterarum Scri- pturas omnino sanctas ignoraverit, et nemo pos- sit, quamvis eloquens, de eo bene disputare quod nesciat. » 10 Al. Bostrensis. Ex quatuor hujus auctoris con- tra Manichaeum libris posteriores duo bactenus periisse visi sunt, siquidem in Holsteniano Ham- burgensi codice, in quo unice asservantur, per- turbata textus series librarii culpa fraudi fuit obiter pertractantibus. Nunc Friderici Winckleri diligentia tres priores integri reperti sunt ac restituti, qui in nupera Canisii antiquarum lectio- num editione exhibentur. Hos laudat Ebed-Jesu cap. 29, tum Photius cod. 232, et libro primo contra Manichoeos cap. 11. Joviano principibus, fortes adversum Manichaeos scripsit libros, et nonnulla volumina alia. Moritur autem sub Valente 1.

CAPUT CII.

Τίτος» Βοστρήνων Ιπίσχοπος, έπΐ Ίουλιανου κα' Ίοβιανοϋ βασιλευόντων, Ισχυρούς κατά των Μσνι- χαίων συντάξας λόγους, καί Ιτερα κολλά, έκΐ Ούά- λεντος έτελεύτησεν.

CAPUT CIII.

Damasus, Romanae urbis episcopus, elegans in versibus componendis ingenium habuit, multaque et brevia metro edidit 2, et prope octogenarius sub Theodosio principe mortuus est.

CAPUT CIII.

Δάμασος,'Ρώμης έπίσχοπος, είς έποποιίαν ευ- φυής, κολλά κα\ σύντομα ήρωΤχψ μέτρφ έξέδωχε, κα\ όγδοηχονταέτης έπΐ Θεοδοσίου βασιλέως έτε- /.εύτησεν.

CAPUT CIV.

Apollinarius, Laodicenus Syriae episcopus, patre presbytero 3, magis grammaticis in adolescentia operam dedit, et postea in sanctas Scripturas in- numerabilia scribens volumina 4, 938 sub Theodo- sio imperatore obiite 5. Exstant ejus adversus Porphy- riam triginta libri,6 qui inter caetera ejus opera vel maxime probantur·

CAPUT CIV.

Άπολλινάριος, Ααοδιχείας τής Σύρουν έπίσχοπος, χατρδς πρεσβυτέρου, εν τή νεότητι μάλλον τήν γραμ- ματικήν ήσκησεν, ύστερον δέ είς τάς θείας Γραφάς Αναρίθμητα συντάξας τεύχη, Θεοδοσίου βασιλεύον- τος έτελεύτησεν. 937 Εlσ\ν αύτου χατά Πορφυρίου λόγοι, οιτινες μεταξύ των άλλων αύτου συγγραμμάτων μάλλον έχρίθησαν

CAPUT CV.

Gregorius. Baeticus, Eliberi episcopus 7 usque ad extremam senectutem diversos mediocri sermone tractatus composuit, et de Fide elegantem librum, qui 8 hodieque superesse dicitur.

CAPUT CV.

Γρηγόριος, ΕΙλιβέρου τής Βαιτιχής έπίσχοπος, Ιως τής έσχάτη; ήλιχίας διαφόρους όμιλίας χοινψ λόγψ συνέταξε, χα\ περί Πίστεως λόγον άριστον, δστις άχρι του παρόντος λέγεται περιεϊναι.

CAPUT CVI.

Pacianus 9, in Pyrenaei jugis Barcilonae episcopus, castitate et eloquentia, et tam vita quam sermo- ne clarus, scripsit varia opuscula, de quibus est Cervus 10, et contra Novatianos. Sub Theo- dosio principe, jam ultima senectute 11, mortuus est. 1 Valens imperio potitus est ab anno 364 ad 378. 2 Nobis Victorii alios codices, Mediceum nem- pe et Fesulanum, tum nostros omnes et Martia- naeo inspectos sequi placeret, multaque brevia opuscula heroico metro edidit. Quam lectionem et Graecus interpres probat. De Damasi scriptis alibi Hieron. epist. 22, ad Eustochium. Ebed-Jesu cap. 8; « Damasus episcopus Romae scripsit de re Fidei, et Canones. » Obiit excunte anno 384, exactis in pontificatu annis 18. 3 Vitiose Brixiana quaedam exemplaria apud Victorium, Patre Probo. Quod subsequitur magis, tametsi nullius ms. codicis ope fultus, mutari velim in magnis, ut intelligas, magnis in re gram- matica viris praeceptoribus suis Apollinarium ope- ram dedisse. Hujus viri, quo magistro. Hierony- mus usus est, passim alibi ingenium laudat, sen- tentias improbat. 4 Supplemus volumina ex nostris mss. et Graeco interprete, συντάξας τεύχη. Hanc vocem plerique vulgati aut penitus ignorant, aut ejus loco habent opuscula. 5 Adhuc in vivis agebat duodecimo ejus impe- ratoris anno, sive Christi 378, ipso Hieronymo teste in Chronico : « Apollinaris Laodicenus jacta- tione ingenii quosdam errores pertinaciter asse- verans, haeresim sui nominis suscitavit, quam Damasus, habito Romae concilio, damnavit.» 6 Excepta Metaphrasi Psalmorum ac brevibus reliquorum operum fragmentis, Apollinarii scripta desiderantur. 7 Al. Iliberi. Libellum de Fide, quem illi tribuit Quesnellius, ad calcem operis S. Leonis, alii S. Gregorio Nazianzeno, alii S. Ambrosio ascribunt. 8 Relativum qui non habet cod. Veronensis neque Guelpherbytanus. Satis quoque otiose librum recentissimum superesse docuisset Hieronymus. Ea igitur expuncta vocula, ipsum Gregorium su- perstitem dici intelligito. 9 Hunc Pacationum vocant alii codices, quos inter unus e nostris; Ilonorius Pacatium. Mox Veronensis, castitate eloquentioe, rectius Vatic. castigatoe eloquentioe, quem lectionem praeferri velim. Sic, cap. 90, episcopus elegantis Latinique sermonis Theodorus dicitur, et in sequenti Euse- bius elegantis et rhetorici ingenii, etc. Notum porro Pacianum hunc Fl. Dextri cui liber iste de Viris illustribus abs Hieronymo inscribitur, patrem exstitisse. 10 Al. Cerbus, et Κέρβος, cujus nominis variae sunt doctorum hominum interpretationes. Ea vero- similior videtur cl. Fabricio, quae fert, Pacianum hunc ideo libro suo titulum fecisse, Cervum sive Cervulum, quod perstringeret ineptum morem quo- rumdam Christianorum in Hispaniis, qui kalend. Januarii se in cervorum, sive aliarum ferarum habitum mulabant. At nisi si Cervus de nomine ludus ille popularis tunc appellaretur, quod veteri aliquo testimonio probandum in primis fuisset, cur sumerent a cervo nomen, non a leone, capra, etc., qui feras promiscue omnes induebant? Pro- pius vero mihi videtur librum inscriptum fuisse Cervulus, nomine a Graeco χερβολειν derivato, quod est conviciari, aut maledicere, unde χέρβολος, cer- vulus, conviciator, maledicus. Certe hoc sensu acci- pi ab ipso Paciano sub initium Paraenetici apparet : « Hoc 11 In Dextri Chronico, quod et cl. Fabricio no- tatum est ad an. 391 : « Paciano Barcinonensi epi- scopo parenti meo succedit Lampius. »

CAPUT CVI.

Παχιονδς, έν τοίς Πυββιναίου μέρεσι Βορκί/ωνος έπίσχοπος, σώφρονι (δίψ, εύφραδεία χα\ λόγφ λσμ- κρδς, συνέταξε ποικίλα, άφ’ ών έστι Κέρβος, χα\ χατά των Νωβατιανών. Έπ’ι Θεοδοσίου βασιλέως Ιν έσχάτψ έτελε'τησεν.

CAPUT CVII.

Photinus, de Gallograecia, Marcelli discipulus, Sirmii 1 episcopus ordinatus, Hebionis haeresim in- staurare conatus est, postea a Valentiniano 2 principe pulsus Ecclesia, plura scripsit volumina, in quibus vel praecipua sunt contra Gentes, et ad Valentinia- num libri.

CAPUT CVII.

Φωτεινός, άπό τής Γαλλογραιχίας, Μαρχέλλου μαθητή:, Σιρμίου έπίσχοπος, τήν των Έβιωνιτών αΐρεσιν άνανεώσαι, έπεχείρησεν, ύστερον παρά Βα- λεντινιανού βασιλέως Ιξεώθη τής Εκκλησίας · πολλά συντάξας τεύχη, άφ* ών είσιν έξαίρετοι χατά των Εθνών, κα\ πρός Βιλεντινιανόν λόγοι.

CAPUT CVIII.

939 Phoebadius 3, Agenni Galliarum episcopus, edidit contra Arianos librum. Dicuntur et ejus alia esse opuscula, quae necdum legi. Vivit usque hodie decrepita senectute 4.

CAPUT CVIII.

940 Σοιβάδιος, ’Λγενού τής χατά Γαλλίας έπ(- σκοπος, έξέδωκε χατά Άρειανών τεύχος. Λέγον- ται αύτοΰ χα\ Ιτερα είναι σπουδάσματα, οΤς ουπω ένέτυχον. Μέχρι νυν ζή έν έσχάτψ γήρςε διάγων.

CAPUT CIX.

Didymus, Alexandrinus, captus a parva aetate oculis, et ob id elementorum quoque ignarus, tan- tum miraculum sui omnibus praebuit, ut dialecti- cam quoque, et geometriam, quae vel maxime visu 5 indiget, usque ad perfectum didicerit. Is plura opera et nobilia conscripsit, commentarios in Psalmos omnes, commentarios in Evangelium Matthaei et Joannis, et de Dogmatibus, et contra Arianos libros duos, et de Spiritu sancto librum unum 6, quem ego in Latinum verti : in Isaiam tomos decem et octo 7, in Osee, ad me scribens, commentariorum libros tres, et in Zachariam, meo rogatu, libros quinque, et commentarios in Job, et infinita alia 8 quae digerere proprii indicis est. Vivit usque hodie, et octogesimum 9 tertium aetatis excessit annum. « Hoc enim, inquit, puto proxime cervulus ille profecit, ut eo diligentior fleret, quo impressius notabatur. Et tota illa reprehendendi dedecoris expressi, ac saepe repetiti non compressisse videatur, sed erudiisse luxuriam. Me miserum I quod ego facinoris admisi! Puto nescierant cervulum facere, nisi illis reprehendendo monstrassem. » Hierony- mus supra lib. I contra Rufinum, num. 17, ad struendam mihi calumniam cernulus, pro quo verbo cervulum substitui debere suspicati sumus. Vide quae ibi adnotantur. Jam vero Paciani iste liber non exstat. Vid. Illustriss. Philippum a Turre lib· de Mythra, pag. 208. 1 Vitiose in cod. S. Crucis Smyrnoe habetur pro Sirmii Vid. Epiphanium, haeres. LXXI, 1. 2 Primum anno 351 sub Constantio exsulare jussus, a Juliano revocatus est anno 362. Alterum itaque ejus exsilium Hieronymus memorat, quo post an. 364 a Valentiniano affectus haereticus ad mortem usque conflictatus est. In Chronico ad an. 379 : « Photinus in Galatia moritur, a quo Photinia- norum dogma inductum, qui multa continentiae et ingenii bona uno superbiae malo perdidit.» 3 Mirum quam varie hoc nomen in mss. atque editis libris scriptum inveniatur, Veronens. habet Foedabius, Graecus interpres et cum eo quaedam editiones Soebadius; Concil. Caesaraugustan. an. 380, Phitadius; Severus Sulpicius lib. II Histor., Foegadius, ut alios interim omittam. 4 Anno 392. Cod. S. Crucis, necdum inveni, pro legi. 5 Perperam pro visu quaedam exemplaria habent usu. Mox apud Martian., plurima nobiliaque opera, quocum codices nostri omnes legunt, Vaticano ex- cepto. qui postremam vocem opera non agnoscit. Vid. Socratem, IV, 25, et Hieronymi Chronic, ad an. 372. 6 De Spiritu sancto librum unum. Opus Didymi de Spiritu sancto in tres libros divisum est apud Hieronymum in Latina translatione; sed haec di- visio est ipsius Hieronymi, aut exscriptorum ejus, non Didymi auctoris. MARTIAN.— Hujus libri La- tinam abs Hieronymo adornatam interpretationem, quae una exstat, supra excudimus. Reliquorum ejus operum non nisi fragmenta in catenis variis occurrunt. 7 In cod. S. Crucis, vitiose tamen, decem et no- vem numerantur. Hieronymus in Prologo in Isai., Didymus, inquit, cujus amicitiis nuper usi sumus, ab eo loco ubi scriptum est, Consolamini, consola- mini populum meum, sacerdotes, loquimini ad cor Jerusalem, usque ad finem voluminis, decem et octo edidit tomos. 8 Martian. duoque ex nostris mss., multaque alia. 9 Veronensis, octogesimum tantum. Alter e no- stris, octogesimum quartum. Martianaeus, octoge- simum septimum. Praeferrem Veronensis lectionem, tum quod verosimilius sit, rotundo numero usum esse Hieronymum, tuɯ quod au. 392, quo isthaec scribebat, vix annum octogesimum primum (non tertium) excessisset Didymus, siquidem an. 396, aetatis suae 85, obiit, testibus Palladio in Lausiaca, cap. 4, et Sigeberto Gemblacensi.

CAPUT CIX.

Δίδυμος, Άλεξανδρεύς, έκ νέας ήλιχίας β)σβε\ς τάς όψεις, κα\ διά τουτ* άπειρος των στοιχείων, τοσούτον θαύμα πάσι παρέσχετο, ώστε τήν διαλε- κτικήν χα\ γεωμετρικήν, ήτις μάλιστα όράσεως χρήζει, ε!ς άχρον έκμεμαθηχέναι. "Οστις πολλά κα\ περιφανή συνέταξε, τουτέστιν ύπομνήματα εις πάν- τας τους Ψαλμούς, ύπομνήματα είς ΜατθαΓον καί Ίωάννην, καί περί Δογμάτων, κα\ χατά Άρεια- νών λόγους δύο, καί περί Πνεύματος άγίου λόγον Ινα, δντινα έγώ εις'Ρωμαϊκόν μετέφρασα* et; Ήσαΐαν τόμους όκτωκαίδεχα, είς Όση*# πρδς έμέ γράφων, ύπομνημάτων λόγους τρεις, είς Ζαχαρίαν έμου παραχαλέσαντος λόγους πέντε, ύπομνήματα είς τόν Ιώβ, κα\ άλλα άπειρα, άτινα διηγήσασθαι Ιδίου έστ\ καταλόγου. Περίεστιν άχρι τούδε, χα\ όγδοηχοστόν τρίτον έπλήρωσεν ένιαυτόν.

CAPUT CX.

Optatus Afer, episcopus Milevitanus, ex parte catholica, scripsit Valentiniano et Valente princi pibus 1, adversum Donatianae partis calumniam libros sex 2, in quibus asserit crimen Donatiano- rum in nos falso retorqueri.

CAPUT CX.

Όπτατος, έπίσκοπος τής Μελιυιχών, τού μ-ρους τής καθολικής, Εγραψεν έπ\ Βαλεντινιανού κα\ Ούά- )εντος κατά τών Δωνατιανών συκοφαντίας λόγους Εξ, έν οΤς λε'γει χ6 Εγκλημα παρά τών Δωνατιστών είς ήμάς ψευδώς έπηνέχθαι.

CAPUT CXI.

942 Aquilius 3 Severus, in Ilispania, de ge nere illius Severi ad quem Lactantii 4 duo episto larum scribuntur libri, composuit volumen, quasi όδοιπορικδν lotius suae vitae statum continens tam prosa quam versibus, quod vocavit Καταστρο- φήν, sive Πείραν, et sub Valentiniano principe obiit.

CAPUT CXI.

941 Άκύλιος Σεβήρος, έν ταΤς Ίσπανίαις άπό- γονος Σεβήρου, πρδς δν δύο Ααχταντίου Επιστολών φέρονται λόγοι, συνέταξε τεύχος έν τάξει όδοιπο· ρικού, πανχδ; τού βίου αυτού περιέχον διήγημα, τούιο μέν καταλογάδην, τούτο δέ κα\ μέτρω ήρωι- χψ, δπερ ώνόμασε Καταστροφήν, ήχοι ΠεΓραν, χα\ έπ\ Βαλεντινιανου βασιλέως έτελεύτησεν.

CAPUT CXII.

Cyrillus, Hierosolymae episcopus, saepe pulsus5 Ecclesia, et receptus, ad extremum sub Theodosio principe octo annis inconcussum episcopatum te- nuit. Exstant ejus κατηχήσεις, quas in adolescen- tia composuit 6.

CAPUT CXII.

Κύριλλος, Ιεροσολύμων έπίσκοπος, πολλάχις έξωσΟε'.ς τής Εκκλησίας, ύστερον Θεοδοσίου βασι- λεύοντος, έπΐ ένιαυτού; όκτώ άσάλευχον Εαχε την έπισκοπήν, ούτινός είσι κατηχήσεις, 4ς έν τη νεό- τητι συνέταξεν.

CAPUT CXIII.

Euzoius, apud Thespesium rhetorem, eum Gre- gorio Nazianzeno episcopo adolescens Caesareae eruditus est, et ejusdem postea urbis episcopus plurimo labore corruptam jam 7 Bibliothecam Ori genis et Pamphili in membranis instaurare conatur est. Ad extremum sub Theodosio principe Ecclesia pulsus est. Feruntur ejus varii multiplicesque tra- ctatus, quos nosse perfacile est.

CAPUT CXIII.

Εόζώιος, παρά βεσπεσίφ βήτορι, 4μα Γρηγορίφ Ναζιανζοΰ έπισκόπφ νέος έν Καισαρεία φοιτήσας, κα\ ύστερον της αυτής πόλεως έπίσκοπος, πολλω πόνφ φθαρείσαν ήδη χήν Έριγένους χα\ Παμφίλου •Βιβλιοθήκην έν σωματίοις άνανεώσαι έπεχείρησεν. Και ύστερον έπ\ Θεοδοσίου βασιλέως τής Εκκλη- σίας έξεώσθη. Φέρονται τούτου πολλαΐ κα\ πλεΐσχαι όμιλίαι, αΓς έστι έντυχεϊν.

CAPUT CXIV.

Epiphanius, Cypri Salaminae episcopus, scripsit adversum omnes haereses libros, et multa alia, quae ab cruditis propter res, a simplicioribus propter verba lectitantur 8. Super est usque hodie, et in extrema jam senectute varia cudit opera.

CAPUT CXIV.

Έπιφάνιος, Κύπρου Σαλαμίνης έπίσκοπος, έγρα- ψε κα:ά πασών των αΙρέσεων λόγους, κα\ Ιτερα πολλά, άτι να παρά μέν τών πεπαιδευμένων διά χά πράγμαχα, παρά δέτών Ιδιωτών διά χά βήματα άνα- γινώσκεται. Περίεστιν ά/pt τούδε, και έν έσχά- τω γήρs ποικίλα συντάττει συγγράμματα.

CAPUT CXV.

944 Ephraem, Edessenae Ecclesiae diaconus. multa Syro sermone composuit, et ad tantam venit claritudinem, ut post lectionem Scripturarum pu- blice in quibusdam ecclesiis ejus scripta reciten- 1 Ad annum Christi 370. 2 Cod. S. Crucis septem legit, et tot quidem ho- die enumerantur Optati libri, etiam in nupera edi- tione a Dupinio adornata. Attamen totum opus in sex tantum libros partitus est ipse Optatus, ut ex ejus lib. I, II. 7, liquet : proinde septimus, qui sub- jungitur, laciniis constat ab ipso, ut videtur au- ctore, in additamentorum vicem elaboratis. Nec ex Hieronymi codicibus alium scio qui septem legerit pro sex. 3 Vaticanus, nosterque Veron., Acilius, quemad- modum alii, quos Suffridus Petri consuluit. Hono- rius, Achilium, 4 Recole superius cap. 80, de Lactantii epistoiis. Severi hujus liber jam non exstat. 5 Bis a Constantio jussus exsulare, atque iterum a Valente a quo demum revocatus, rexit Ecclesiam ab anu. 379 ad 386, quo et vivere desiit. Noster in Chronico ad an. 352: « Cyriilus, inquit, cum a Maximo fuisset presbyter ordinatus, et post mortem ei ab Acacio episcopo Caesariensi et cae- teris Arianis episcopis episcopatus promitteretur, si ordinationem Maximi repudiasset, diaconus in Ecclesia ministravit, ob quam impietatem sacerdo- tii mercede pensatus, Heraclium, quem moriens Maximus in suum locum substituerat, varia fraude sollicitans, de episcopo in presbyterum regra- davit. » 6 Quodque est mirum magis, ex tempore pronun- tiavit. 7 Veronens. voculam jum addit, quemadmodum et Graecus ήδη, Ex Euzoii scriptis ne tituli qui- dem supersunt. 8 Idem Veron. et Vatican., propter verba, quoque; tum in fine cudit opuscula. tur. Legi ejus de Spiritu sancto Graecum volu- men 1, quod quidam de Syriaca lingua verterant, et acumen sublimis ingenii, etiam in translatione, cognovi. Decessit sub Valente principe.

CAPUT CXV.

943 Έφραιμ, τής έν Εδέσση Εκκλησίας διά- κονος. πολλά τή τών Σύρων διαλέξει συντέθηκε, κα\ *lς τασαύτην ήλθε λαμπρότητα, ώστε μετά τήν άνά- γ’νωσιν τών θείων Γραφών δημοσία Εντισι τών έκ- κλησιών άναγινώσκεται τά συγγράμματα. Άνέ- γνων περ\ του άγίου Πνεύματος Ελληνικήν τεύχος, οστερ τινΕς άπδ της Σύρων γλώττης μετέφραζαν, καί τδ άκρον τής υψηλότατης διανοίας Εκ της μετα- φράσεως Εγνων Έτελεύτησε βασιλεύοντος Γρατια- νοΰ (a).

CAPUT CXVI.

Basilius, Caesareae Cappadociae, quae prius Mazaca vocabatur, episcopus, egregios contra Eunomium elaboravit libros, et de Spiritu sancto volumen, et in Hexaemeron homilias novem, et 2 Ασκητικά, et breves variosque tractatus· Moritur imperante Gratiano3.

CAPUT CXVI.

Βασίλειο;, Καισαρείας τής Καππαδοχών, ήτ·.ς ηρώτον Μάζαχα έχαλεϊτο, έπίσχοπος, χατά Εύνο- μίου έξαιρέτους συνέταξε λόγους, χα\ περ\ Πνεύ- ματος άγίου τεύχος, χα\ εις την Έςαήμερον όμι- λίας έννέα, χα\ άσχητιχδν, χσ\ βραχείας καί ποι χίλας όμιλίας. Τελευτή βασνλεύον:ος Γρατιανού (a).

CAPUT CXVII.

Gregorius 4, primum Sasimorum, deinde Nazian- zenus episcopus, vir eloquentissimus, praeceptor meus, quo Scripturas explanante didici, ad triginta millia versuum omnia opera sua composuit. E qui- bus illa sunt : de morte fratris Caesarii 5, Περ\ Φι- λοπτωχίας, laudes Machabaeorum, laudes Cypriani, laudes Alhanasii, laudes Maximi philosophi post exsilium reversi, quem falso nomine quidam Hero- nis 6 superscripserunt (quia est et alius liber vitu- perationem ejusdem Maximi continens; quasi non licuerit eumdem et laudare et vituperare pro tem- pore); et liber, hexametro versu, Virginitatis et Nuptiarum contra se disserentium; adversum Eu- nomium liber unus 7, 945 de. Spiritu sancto liber unus, contra Julianum imperatorem libri duo. Secutus est autem Polemonem dicendi charactere, vivoque se episcopum 8 in loco suo ordinans, ruri vitam monachi exercuit. Decessitque ante hoc ferme triennium 9 sub Theodosio principe. 1 Hodie non superest, quod sciam : pro Groecum quosdam legere egregium testatur Fabricius. 2 Particulam et Veronens. omittit· Moritur S. Ba- sibus an. 379. 3 Moritur imperante Gratiano. Hic bene se res habet cum Basilio, qui magno intervallo separatus est a Photino Sirmii episcopo : nam quod in Chro- nicis Eusebianis simul ponuntur Photinus et Basi- bus, hinc factum est ut quod de priore Hierony- mus dixerat, proxime consequenti sit ascriptum, nempe isthaec verba : Qui plurima continentioe et ingenii bona, uno superbioe malo perdidit. Iloc de Photino mortuo asserebat Hieronymus; non de sancto Basilio, ut volunt haeretici hujus temporis quaerentes nodum in scirpo. At de his fusius dice- tur, si Deus vitae annos tribuerit ad novam usque Chronicorum editionem, quam multi eruditi viri a nobis exposcunt. MARTIAN. 4 Duo mss. nostri, et Erasm. Gregorius Nazian- zenus, etc., omissis quae interseruntur, primum Sasimorum, deinde, quae possunt ab Hieronymi manu non profecta videri; cur enim, si quas ille tenuit sedes, enumerare animus erat, Constantino- politanam praeterit, quam cum impleret an. 381, ejus praeceptor fuit? Et Sasimis quidem aegre tulit praefici se episcopum a Basilio, Nazianzi autem proprie, decrepiti patris sui, episcopi, vicibus lun- gebatur; quanquam Nazianzenus episcopus etiam apud veteres scriptores audit. Quidam codices vetustissimam retinent lectionem Nazanzenus pro Nazianzenus, quam et in veteribus monimentis (a) In Latino autem sub Valente. Mabillonius animadvertit, et nos sequimur. 5 Vitiose Basilii nomen Coesarii nomini substituit cod. S. Crucis. Et Basilium quidem pro funere lauda- vit Gregor., sed amicus hic sibi erat, non frater. Forte scripserat Hieronymus de morte fratris Coe- sarii et de morte Basilii, quorum alterum facili li- brariorum errore excidit. Sciolus quidam Gregorium nostrum cum Nysseno confudit, et Caesarium in Basilium corrupit. Mox iidem mss. nostri Laudes Cypriani, ex scribarum errore omittunt. 6 Nostri, et quos Erasmus inspexit, mss., He- rona, vel Jerona. Sub Heronis Alexandrini philo- sophi nomine non laudatum, sed vituperatum Ma- ximum a Gregorio indicant. Quasi non liceret eumdem et laudare et vituperare pro tempore. 7 Perperam nostri omnes, et Fesulanus, cum Me- diceo apud Victoriem, adversus Eunomium duos, et contra Julianum unum. Tum Polemonium dicendi χα- ρακτήρα, expuncta etiam voce dicendi, ut Graecus interpres facit. De Polemone autem Laodiceno so- phista vide Philostratum, lib. I, c. 15. 8 Vivoque te episcopum, etc. Eulalium videlicet virum sanctum ac saplentem. Arianzum autem locus fuit, ubi vitam monachi Gregorius exercuit. Tacuit porro Hieronymus de episcopatu Gregorii in sede Constantinopolitana, quia brevi tempore sedem illam occupavit sanctus Doctor, c qua seipsum tandem exturbavit, videns spem pacis inter episcopos ex- turbatam. MARTIAN. 9 Malim ego biennium reponi cum qui usdam editis antea. Suidas nempe Gregorium tra iit, an. 13 Theodosii principis obiisse. Sequenti autem 14 scripsisse Hieronymum, non est qui ignoret. Puta adeo initium decimi tertii, quo ille obiit, et finem decimi quarti, quo hic scripsit, indicari.

CAPUT CXVII.

Γρηγόριος, Σασίμων πρότερον, εΤτα ΝαζιανζοΟ Επί- σκοπος, άνήρ έλλογιμώτατος, ό έμδς διδάσκαλος, ου έξηγουμένου τάς θείας ΕγνωνΓραφάς, είς τρεΓς μυριά- δας στίχων πάντα τά συντάγματα αυτού συνέθηχεν, άφ* ώνεΐσι τάδε· π·ρ\ τής τελευτής του άδελφοΰ Καν· σαρίου,περ\Φιλοπτωχίας, Επαίνους των Μακκαβαίων, Επαίνους Κυπριανού, Επαίνους Αθανασίου, ίπαίνους Μαξίμου φιλοσόφου μετά την έξοprav άνα,εύξαντος, δντινα ψευδώς τινες Ήρωνος Επέγραψαν (Ιστι γάρ χα». άλλη βίβλος, χατάγνωσιν τού αύτού Μαξίμου περιέχουσα, ώς μή ΕξΕν είναι τδν αύτδν χα\ Επα·.- νέσαι χα\ ψέξαι Εν χαιρφ) · χα\ βίβλος, δι’ Εςανί- τρων, Παρθενίας κα\ Γάμου χαβ’ Εαυτών διαλεγο· μένων · κατά Εύνομίου λόγος είς, περ\ Πνεύματος άρίου λόγος είς, κατά Ίουλιανοΰ τού βασιλέως λό- γος είς, Ήχολούθησε δΕ τφ Πολέμωνος χαραχτήσι 946 χα\ περιών είς τδν οίχείον τύπον Επίσκοπον κατασχήσας, Εν άγρψ βίον μοναδικήν άπηνέγκατο, κα\ έτελεύτησε πρδ τριειούς χρόνου βασιλίύον:ος Φ^οδοσίου.

CAPUT CXVIII.

Lucius, post Athanasium Arianae partis episco- pus, usque ad Theodosium principem, a quo et pulsus est 1, Alexandrinam Ecclesiam tenuit. Ex- stant ejus solemnes de Pascha epistolae et pauci variarum hypotheseon libelli.

CAPUT CXVIII.

Αούκιος, μετά'Αθανάσιον Άρειανής θρ.,σκ.ίας έπίσκοπος, ά/pt Θεοδοσίου βασιλεύοντος, παρ’ ου χΑέςεώσΟη, τήν Αλέξανδρέιανήν χατέσχεν •Εκκλη- σίαν. Φέρονται τούτου περ\ τού Πάσχα έπυτολα\, πα\ ολίγοι ποικίλων υποθέσεων λόγοι.

CAPUT CXIX.

Diodorus, Tarsensis episcopus 2, dum Antiochiae esset presbyter, magis claruit. Exstant ejus in Apostolum commentarii, et multa alia, ad Euse- bii magis Emiseni 3 characterem pertinentia, cujus cum sensum secutus sit, eloquentiam imitari non potuit, propter ignorantiam saecularium littera- rum.

CAPUT CXIX.

Διάδωρος, Ταρσού έπίσχοπος, ήνίχα ήν Άντιο· χείας πρεσβύτερος, μά/λον λαμπρδς ήν. Είσ\ τού- του είς τδν Απόστολον ύπομνήματα, χα\ Ιτερα πλείστα είς τδν Ευσεβίου μάλλον τού Έμεσηνού χαρακτήρα προσήκοντα, ούτινος τή γνώμη άκο- λουθήσας, τδ έλλόγιμον ούκ ήδυνήθη* μιμήσασΟαι, διά την άπειρίαν τών κοσμικών γραμμάτων.

CAPUT CXX.

Eunomius, Arianae partis, Cyzicenus episcopus, in apertam haereseos suae prorumpens 4 blasphe miam, ut quod illi tegunt, iste publice fateretur, usque hodie vivere dicitur in Cappadocia 5, et multa contra Ecclesiam scribere 6. Responderunt ei Apollinarius 7, Didymus, Basilius Caesariensis. Gregorius Nazianzenus, et Gregorius Nyssenus.

CAPUT CXX.

Εύνδμιος, Άρειανής θρησκεία;, Κυζίκου Ιπίσκβ- πο;, τοσούτον είς βλασφημίαν ήλθε τής οίκείας αΐ- ρέσεως,ώττε δπερ έκείνοι κρύπτου τι, τούτο φανερώς όμολογήσαι. "Εως τού νυν λέγεται περιεΐναι έν Καππαδοκία, καί πολλά κατά τής Εκκλησίας συγ- γράφειν, φτινι άντέγραψαν Άπολινάριος, Δίδυμο;, Βασίλειος Καισαρείας, Γρηγδριος Νοξι*νζηνχ>ς καί Νυσσηνδς.

CAPUT CXXI.

948 Priscillianus 8, Abilae episcopus, qui fa- ctione Hydatii et Ithacii 9 Treveris a Maximo ty- ranno caesus est, edidit multa opuscula 10, de quibus ad nos aliqua pervenerunt. Hic usque hodie a nonnullis Gnosticae, id est Basilidis et Marci 11, de quibus Irenaeus scripsit, haereseos accusatur, de- fendentibus aliis, non ita cum sensisse, ut argui- tur· 1 Veronens. et Guelpherbytanus, a quo expulsus est. Ad annum hoc referunt 379, Lucii autem hujus libri, exiguo fragmento excepto, in Actis Rom. concil. sub Martino I ad unum omnes intercidere. Vide Socratem IV, 37;Sozomenum VI, 5, atque alibi. 2 Ante annum 378, quo episcopalem Tarsi cathe- dram conscendit. 3 Emiseni vocabulum non agnoscit Veronensis liber, sed nec Facundus Hermianensis, qui caput istud ex Hieronymo totidem verbis exscripsit. Quod ait, ad ejus characterem pertinuisse Diodori scripta, sic inteliigo, ut historicum sensum, quem in expo- nendis Scripturis Eusebium sibi proposuisse testa- tur cap. 91, Diodorus cum primis sit persecutus. Mirum quod addit, Emiseni eloquentiam eum imi- tari non potuisse; cum hanc eloquentiae laudem illi cum primis tribuant Theodoritus lib. IV, ubi eum amni limpidissimo comparat, et Photius, qui in dicendo purum ac perspicuum praedicat. Nunc vero ejus opera praeter quasdam lacinias in catenis, frustra quaeras. Exiguum fragmentum Hieron. re- fert e Commentariis in Apostolum in episiola 119, ad Minervium et Alexandrum. Vide infra caput 129. 4 Veronens., prorupit, et mox fateatur. In Chro- nico ad an. 10 Valentiniani et Valentis : Euno- mius discipulus Aetii Constantinopoli agnoscitur, a quo haeresis Eunomiana. » Vid. in Isa. cap. LXV, et Epist. ad Tit. cap. II et III. 5 Postquam tertium exsulasset, hanc veniam a Theodosio Magno impetraverat, ut ad patrios Da- corae agros in Cappadocia regrederetur, quemad- modum scribit Philostorgius, ex eoque Nicephorus. Ante anuum tamen 396 dicitur obiisse. 6 Cod. Guelpherbyt., scribere ausus est, Ex ejus scriptis “κΟεσιν et Απολογητικήν non ita pridem (??), Fabricius vulgavit. 7 Didymi et Apollinarii contra Eunomium scripta non exstant. Cod. Cisierciensis Gregorii nomen m>«, repetit : falso autem Emissenus pro Nyssenus legit. 8 Hunc Priscillianum Abuleusem iu Hispanum ulteriori episcopum etiam in prologo ad libros contra Pelagianos memorat ac suggillat. Vide S(??) - verum Sulpitium sub finem secundi libri. 9 Erasm., Hythacii et Hithatii; sed et Hydiati et Idatii invenitur. 10 Ad nos usque nulla pervenerunt. 11 Hactenus editi falso legerant Marcionis cum Graeco interprete., Sed Marci rescribendum, ut emendamus nostrorum omnium codicum auctori- tate, probat etiam Irenaei locus lib. I, cap. 8, de Haeresibus, ab ipso Hieronymo locis intra notandi. laudatus atque exscriptus. Ita habere etiam codices regios testatur doctiss. Cotelerius. Vide epist. ad Theodoram, et in Isaiae cap. LXIV. Severus Sulpitius lib. supra laudato, « Primus, inquit, eum intra (??) Marus intulit AEgypto pro- foctus, » etc.

CAPUT CXXI.

947 Πρισκιλλιανδς, Άβίλης έπίσκοπο;, δστs συσκευή Ύδατίου χαΙ’Ιθακίου, είς Τρίβεριν παρά Μαξίμου του τυράννου έσφάγη, Ιξέδωκε πολλά συν- τάγματα, άφ* ών τενα είς ή μάς Ούτο; άχρι τήμερον παρά τινων τήν Γνωστικήν αί· ρεσιν, τουτέστιν Βασιλείδου χα\ Μαρκίωνος, περ\ ών Ειρηναίος συνέγραψεν, ώς αιρετική χατηγο- ρ?Τται, έκδιχούντων τινων, ούχ ούτως αύτδν νενοη- χέναι ώς εύθύνεται.

CAPUT CXXII.

Latronianus 1, provinciae Hispaniae, valde eru- ditus, et in metrico opere veteribus comparandus, caesus est et ipse Treveris cum Priscilliano, Feli- cissimo, Juliano, Euchrotia, ejusdem factionis auctoribus. Exstant ejus ingenii opera, diversis metris edita.

CAPUT CXXII.

Ματρωνιανδς, Επαρχίας Ισπανίας, σφδδρα πε- παιδευμένος, κα\ είς Εποποιίαν τοϊς άρχαίοις συγχρι- νόμενος, Εσφάγη χαΐ αύτδς Εν Τριβέρει sμα5μα Πρι- σχιλλιανιρ, Φηλικισσίμιρ, Ίουλιανω, κα\ Εύχρωτία, τοίς έξάρχοις τής αυτής αίρέσεως. Είσ\ τούτου συγ- γράμματα διαφόρψ μέτρψ Εχδοθέντα.

CAPUT CXXIII.

Tiberianus, Beticus, scripsit pro suspicione, qua cum Priscilliano accusabatur, haereseos, apolo- geticum tumenti compositoque sermone; sed post suorum caedem 2, taedio victus exsilii, mutavit pro- positum, et juxta sanctam Scripturam, canis rever- sus ad vomitum suum 3 (Prov. XVI, 11; II Petr. II, 22), filiam, devotam Christo virginem, matrimonio copulavit 4.

CAPUT CXXIII.

Τνβεριανδς, συνέγραψε περί της ύπο- νοουμένης αίρέσεω;, είς ήν ΑμαΤΙρΙακιλλιανφ κατη- γορεΐτο, Απολογητικήν ύψηλψ κα\ Επηρμένω λόγψ. "Οστις μετά τήν των Ιδίων σφαγήν ήττηθεΐί, άνια- ρώς διάγων έν τή εξορία, έξέστη τής οικείας προθέ· σεως, χα\ κατά τήν Οείαν Γραφήν, χύωτ είς tdr Ιδιον £ftsror θυγατέρα, καθιερωθεισαν θεψ παρθένον, γαμηΟήναι χατηνάγχασεν.

CAPUT CXXIV.

Ambrosius, Mediolanensis episcopus, usque in praesentem diem scribits 5, de quo. quia super- est, meum judicium subtraham, ne in aiterutram partem aut adulatio in me reprehendatur, aut veritas.

CAPUT CXXIV.

Αμβρόσιος, Μβδιολάνου έπίσχοπος,?ως τής σή- μερον ήμέρας συγγράφεται, κα\ έπείπερ περίεατι, τήν έμήν κρίσιν αναστέλλω, μήπως κολακείας μέλ- λον ή άληΟείας εύθύνωμαι.

CAPUT CXXV.

949 Evagrius, Antiochiae episcopus, acris ac ferventis ingenii, cum adhuc esset presbyter, di- versarum hypotheseon tractatus mihi legit 6, quos necdum edidit; Vitam quoque beati Antonii de Graeco Athanasii in sermonem nostrum trans- tulit.

CAPUT CXXV.

.950 Εύάγριο;, Ά ντιοχείας Επίσκοπος, εύφυους ’ κ»\ άκρα; διανοίας, Ετι πρεαβύτερος ών, διαφόρων ύποθέσεων δμιλίας άνέγνω μοι, Ας οδπω έξέδωχε* χα\ τδν ΒίονδΕ του μακαρίου Αντωνίου άπδ Ελ- ληνικού Αθανασίου ε!ς τήν ήμετέραν διάλεξιν μετήνεγκεν.

CAPUT CXXVI.

Ambrosius Alexandrinus 7, auditor Didymi, scri- psit adversum Apollinarium volumen multorum versuum de dogmatibus, et ut ad me nuper quodam narrante perlatum est, Commentarium in Job, qui usque hodie superest· 1 Quidam Matronianum legunt, sed longe plures ac merito praestanliores Latronianum. Sic etiam habent Sulpitii Severi codices, apud quem totam banc Priscillianei dogmatis historiam recole loc. cit. Mox quidam e nostris, et Guelpherbyt., vir valde eruditus. Tum Veronens., metrico ordine, pro opere. Horum nihil hodie superesl. 2 Editi, postea post, quod placuit emendare ex nostrorum omnium codicum fide et consensu. Modo laudatus Sulpit. Severus, « Tiberianus ademptis bonis in Sylinam insulam datus, lege delatus. > 3 In meliorem partem accipiendum Tiberiani facium videur, ui Tillemontio cum primis placuit. (??) nefariis scilicet dogmatibus Priscilliani haere- seos cujus Tiberianus suspicione laborabat, hoc erat, quod conjugia damnaret. Reversus itaque ad suosex Sylina insula, inquam ejus seciae convictus, fuerat deportatus, ut quam infensus huic error esset, ex anin o proderet, tilian ipsam suam, tametsi devotam jam Christo virginem, matrimonio copulavit, sive ut nuberet, auctor fuit. Quo facto, male se quidem gessisse non diffitemur, quippe qui matrimonium virginitati, et consecratae quidem praeferre se, demonstravit, sed non videtur, quod ait Hieronymus, reversus ad vomitum, 4 Perperam Guelpherbytanus, matrimonio sibi copulavit. Hieronymus nonnisi nuptui traditam, et, ut Graecus interpres habet, coactam ad nuptias, Christo devotam virginem filiam Tiberiano expro- brat. 5 Hanc vulgo putant in uno Ambrosio praetexi causam, quod superstes sit, ne de ejus operibus judicet, quod minus bene de iis sentiret. Verum, ut concedamus Rufini calumniae, suggillart abs Hieron. S. episcopi libros de Spiritu sancto, pas- sim alia ejus scripta valde praedicat, ut librum de Viduis, illos de Virginibus, item de Officiis, etc. 6 Utpote pernecessario, et quo itineris in Orien-. tem comite, et cum Antiochiae ageret, familiaris- sime est iNus. Tractatus vero istos varii argu- menti fortasse nunquam Evagrius ediderit. Vide epist, i de muliere septies percussa in fine, tum IV et V, ad Forentium. 7 Laodicenum intellige, de quo superius cap. 101, et quem mss Apollinarem et Apollinarium pro- miscue vocant. Ambrosii autem hujus nedum scripta, quae nulla superant, vix aut ne vix qui- dem nomen» apud veteres invenias.

CAPUT CXXVI.

'Αμβρόσιος Άλεξανδρευς, άχροατής Διδύμου· Εγραψε κατά Άπολιναρίου τεύχος πολλών στίχων πβρ\ δογμάτων, κα\ καθώς ύπόγυον διηγουμένου τινδς Εγνων, Υπομνήματα είς τδν Ίώ6, 8: δχρι του παρόντος περίεστιν.

CAPUT CXXVII.

Maximus Philosophus 1, natus Alexandriae, Con- stanitnopoli episcopus ordinatus est, et pulsus, insignem de Fide adversus Arianos scripsit librum, quem Mediolani Gratiano principi dedit.

CAPUT CXXVII.

Μίξ'.μος Φιλόσοφο;, όρμώμενος έχ τής Άλεξαν- δρέων, Κωνσταντινουπόλεως έπίσχοπος χαταστάς χα\ χαθαιρεθε·ς, Ιπίσημον περ\ τής πίστεως κατά τών'Αρε ιαχών συνέταξε βίβλον, ήντινα έν Μεδιολά- νψ Γρατιανψ έπέδοιχε βασιλεύοντι.

CAPUT CXXVIII.

Gregorius, Nyssenus episcopus, frater Basilii Cae- sariensis, ante paucos annos 2 mihi ct Gregorio Nazianzeno contra Eunomium legit libros, qui ct multa alia scripsisse et scribere dicitur.

CAPUT CXXVIII.

Γρηγίρ·.οΤ% Νυστης έπίσκοπβς, άδελφδς Βασιλείου του Καισαρέως, πρδ δλίγων ένιαυτών έμο\ χα\ Γρηγορίψ τψ Να£ιαν£ηνψ κατά Εύνομίου άνέγνω λόγους. βστις κα\ άλλα πολλά γεγραφέναι χα\ γρά- φειν λέγεται*

CAPUT CXXIX.

Joannes 3, Antiochenae Ecclesiae presbyter, Eu- sebii Emiseni Diodorique sectator 4, multa compo- nere dicitur, de quibus περ\ Ιερωσύνης tantum legi.

CAPUT CXXIX.

Ιωάννης Αντιόχειας πρεσβύτερος f Ευσεβίου χα\ Διόδωρου άχόλουΟος, πολλά συγγρά- ψαι λέγεται, άφ% δν περ\ Ιβρωούνης μόνον άνέγνων.

CAPUT CXXX.

952 Gelasi us, Caesareae Palaestinae» post En- zoium 5 episcopus, accurati limatique sermonis» fertur quaedam scribere, sed celare.

CAPUT CXXX.

951 Γελάσιος, Καισαρείας Παλαιστίνης μετά Ευζώΐον'έπίσκοπος, λαυιπρώς ηνα συγγιγραφέναι λέγεται, άποχροπτειν δέ.

CAPUT CXXXI.

Theotimus 6, Seythiae Tomorum episcopus, iu- 1 Cynicus nempe, cujus notissimum nomen est in Historia ecclesiastica. Eius de Fide liber aetatem non tulit. Vid. Theodorit. lib. V, 8. 2 Anno scilicet 381, cum ad synodum II oecume- nicam Constantinopolim. ubi episcopum gerebat Nazianzeous, ipse Nyssenus convenisset : libri contra Eunomium, quos Hieronymo legit, fuerint tredecim illi λόγων άντιδόητινων. 3 Qui etiam ob auream in dicendo elegantiam Chrysostomus cognominatus est. Porro quidam mss. tum Erasmo, cum Martianaeo inspecti, ex scioli interpolatoris ingenio, addunt : Postea Constanti · nopolitanae episcopus civitatis (quam dignitatem sexennio post hunc Hieronymi librum, sive an.398, Joannes obtinuit), tractator peritissimus. et ex tempore declamator insignis, Eusebii, Diodori- que sedator multa composuit : ITep\ Ιερωιύνη:, de Compunctione cordis, de Lapsu animoe, de My- sterio crucis, de Fide adversum Arianos, adversum Macedonianos. adversum Anomaeos, et alia infinita, quae nec invenire apud aliquem quamvis studiosum facile est : sed per totum orbem scripta ejus tam Graero sermone edita, quam in Latinum translata, velut fulgura discurrentia micant. Claruit maxime sub Arcadio principe, a quo et privata Augustae conjugis indignatione, exsilio pulsus obiit. Et post multos annos corporis ejus reliquiae cum ma- gua gloria a Theodosio filio ejus Constantinopolim deportatae intra apostolorum thecas coaditae jacent. » Quom inepte ac temere Hieronymiano textui in Chrysostomi gratiam haec assuta fuerint, res cla- mat. Joannes, Antiochenae, etc. AEgre ferunt qui- dam recentiores tam parva scripta fuisse de sancto Joanne Chrysostomo, quia nesciunt praesens opus de Scriptoribus Ecclesiasticis editum fuisse sex annis antequam Joannes sublevaretur in thro- num episcopalem Constantinopolit., nomenque ejus celeberrimum haberetur in Ecclesiis catholicorum. Sed quam vetus sit illa imperitorum quaestio ac querela, facile discimus e ms. codice Cluniacensi, in quo nebulo quidam ac impostor invito Hierony-mo hunc obtrudit contextum in laudem sancti Chrysostomi : CXXIX. « Joannes, Antiochenae prius Ecclesiae presbyter, postea Constantinopolitanae episcopus civitatis, tractator peritissimus, et ex tempore de- clamator insignis, Eusebii Emiseni· Diodorique se- ctator, multa composuit : ΠΕΡΙ lEPOCYNHC. de Compunctione cordis; de Lapsu animae; de Myste rio Crucis, de Fide adversum Arianos; adversum Macedonianos; adversum Anomoeos; et alia in- finita, quae nec invenire apud aliquem quamvis studiosum facile est; sed per totum orbem scripta ejus tam Graeeco sermone edita, quam in Latinum translata, velut fulgura discurrentia micant. Cla- ruit maxime sub Arcadio principe, a quo privata Augustae conjugis indignatione, exsilio pulsus obiit. Et post multos annos corporis ejus reliquiae cum magna gloria a Theodosio filio ejus Constantino- polim deportatae, intra Apostolorum thecas condi- tae jacent. » Videant nunc amatores Chrysostomi, quantum potuit scelus imperitus amator Joannis, et ineptus corruptor Hieronymi, non intelligens anno Theo- dosii senioris decimo quarto, nihil tale scribi po- tuisse de exsilio S. Chrysostomi,·de (??) ejus, et reliquiis Constantinopolim deportatis. Meminerit vero lector studiosus periodorum Pauli apostoli, et Theclae virginis, et fatebitur non insoleus fuisse amatoribus sanctorum imperiiis multa flugere et confingere veritati contraria. MARTIAN. 4 Alterum cap. 91, alterum 119, supra recensuit. Vide Sozomenum, lib. VIII, eap. 2, ubi et audito- rem Diodori Chrysostomum fuisse tradit. Caeterum verissime ait Suidas : « Ejus scriptorum numerum recensere non hominis est. sed Dei potius omnia cognoscentis. » Vide Ebed-Jesu, c. 26. 5 Vitiose quidam codices post Eunamium, deinde Guelpherhytan. quoedam scribere capitula. Operum ejus nonnisi pauca exstant fragmenta. Ipse biennio post, sive au. 394, defunctus dicitur. 6 Laudatur a Socrate VI, 12, quod Epiphanii decreto contra Origenem subscribere recusaris, imo ejus memoriam bonis argumentis defenderit. Virtutem ejus pietatemque nili praedicant, e qui- bus Sozomenus VII, 25, VIII, 14, Nicephorus XII, 45. atque alii. morem dialogorum et veteris eloquentiae breves commaticosque tractatus 1 edidit. Audio eum et alia scribere.

CAPUT CXXXI.

Βεότιμος, Σχυθίας Τομέων Επίσκοπο:,?.ν τάξει διαλόγων καί άρχαίας φράσεως βραχείας όμιλία; έξέδωκεν. Ακούω τούτον χα\ άλλα συγγράφειν»

CAPUT CXXXII.

Dexter 2, Paciani, de quo supra dixi, filius, cla- rus apud saeculum et Christi fidei deditus, fertur ad me omnimodam historiam texuisse, quam nec- dum legi.

CAPUT CXXXII.

Δέξτρος, Παχιανού, περ\ ού προείρηχα, υίδς, λαμπρές έν τή πολιτείφ, κα\ τή του Χρίστου πίστει έκβεδομένος, λέγεται παντοδαπήν πρές μέ συντετα- χέναι Ιστορίαν, ήντινα ούπω άνέγνων.

CAPUT CXXXIII.

Amphilochius, Iconii episcopus, nuper mihi li- brum legit de Spiritu sancto 3, quod Deus, et quod4 adorandus, quodque et omnipotens sit.

CAPUT CXXXIII.

Άμφιλόχιος,*Ικονίου έπΓσκοπος, ύπόγυόν μοι λό- γον άνέγνω περ\ του άγίου Πνεύματος, δτι Θεέ;, και προσκυνητόν έστιν, δτι τε δή παντοχράτωρ.

CAPUT CXXXIV.

Sophronius 5, vir apprime eruditus, laudes Beth- lehem adhuc puer, et nuper de subversione Se- rapis 6 insignem librum composuit : de Virginitate quoque ad Eustochium, et Vitam Hilarionis mona- chi, opuscula mea in Graecum eleganti sermone transtulit 7 : Psalterium quoque et Prophetas, quos nos de Hebraeo in Latinum vertimus.

CAPUT CXXXIV.

Σωφρόνιο;, άνήρ εί; άκρον πεπαιδευμένο;, τούς έπαίνους Βηθλεέμ έτι νέος ών συνέθηκεν, ύπόγυο* δέ περ\ τής χαταλύσεως του Σεραπείου έπίσημον συνέθηκε λόγον, κα\ περ\ παρθενίας πρές Εύστόχιον, κα\ τδν βίον Ίλαρίωνος μονάχου, τά συγγράμματά μου είς Ελληνικήν λόγον εύφυώς μετέφρασε, κα\ τέ Ψαλτήριον δέ, κα\ τους Προφήτας, ob; ήμείς άπδ του'Εβραίου είς'Ρωμαΐκέν μετηνέγχαμεν.

CAPUT CXXXV.

953 Hieronymus 8, patre Eusebio natus, oppido Stridonis, quod, a Gothis eversum 9, Dalmatiae quondam Pannoniaeque confinium fuit, usque in praesentem annum, id est, Theodosii principis de- cimum quartum 10, haec scripsi : Vitam Pauli mo- nachi 11, Epistolarum 12 ad diversos librum unum, 1 Tractatus isti penitus disperiisse videantur; nam quae Theotimi Scythopoleos episcopi fragmen- ta e Commentariis in Genesim recitat Damascenus in Parallelis, non liquet an nostri hujus sint. an alterius Theotimi, Scythiae itidem regionis episcopi, sed paulo junioris, cujus est epistola ad Leonem imperatorem an, 457, data in Actis concilii Chalce- donensis. 2 Hoc quoque in loco Pacatiani pro Paciani praeferunt quidam mss. Vid. quae in cap. 106 ad- notavimus. Liber Dextri ad Hieronymum omnimo-· dam historiam continens genuinus jamdiu interci- dit; quem enim sub hujus nomine habemus, con- fictum eruditi fatentur. Hujusmodi historiae anti- quum exemplar nactus ego sum in Ambrosiana Mediolani bibliotheca; sed de operis germanitate non judico. 3 Legerit autem an. 381, tempore II oecumenicae synodi, cum ambo Constantinopoli essent. Nunc liber iste desideratur. 4 Martian., quod Deus est, et quod, etc. 5 Vix credi potest Sophronius iste, si idem atque operis hujus interpres esset, personam suam plane dissimulare voluisse hoc loco, nullaque interjecta nota, ex amici quidem sensu, tot se laudibus cu- mulare. 6 Veronens., absque Serapis nomine, de subver- sione librum composuit, quasi ad Bethlehem refer- retur. Serapidis autem simulacrum Alexandriae Christiani subverterunt circa an. 391, ut colligere est ex Theodosii lege ad Evagrium titulo de Paga- nis. Alii ex Marcellini Chronico, itemque ex Zo- simo lib. I, eversum ferunt biennio antea, sive au. 389. Timasio ac Promoto consulibus. In Theophili synodica contra Origenem epistola, inter Hierony- mianas 92. primum a nobis edita num. 3 : « Cla- mitant (Origenistae) quidquid in nostram (Theo- phili) invidiam esse credebant. Gentilium contra nos populos concitantes, ea quae aures infidelium libenter audirent : inter quae et destructionis Se- rapii. et aliorum idolorum, » etc. Vide quae in eum locum adnotamus, et Rufinum lib. XI Histor. capp. 23 et 27 seqq. 7 Nullae hujus exstant Sophronii versiones. aut scripta. Vide illi inscriptam abs Hieronymo Prae- fationem Psalterii ex Hebraica veritate. Adde et lo- cum ex Praefatione in Ezram, ubi hanc Sophronii editionem innuit : « Quanto, inquit, magis Latini grati esse deberent, quod exsultantem cernerent Graeciam a se aliquid mutuari! » 8 Integrum nomen est Sophronius Eusebius Hie- ronymus, quemadmodum in uno alteroque Medio- lanensi ms. germana ejus scripta continente inve- nimus. 9 Inter varias de Hieronymi patria sententias, quae nobis videatur caeteris praeferenda, in S. Do- ctoris Vita, quam ad postremum ejus operum To- mum distulimus, adductis argumentis ostendemus. Eruditi viri Strida oppidum pene dirutum in infe- riori Hungaria intra Muram et Dravum fluvios constituunt. Nec ab his longe recedunt, qui ad Saboriam flumen, ut Buno in Geograph. Cluerii, vel qui ad Saboriam itidem noti nominis in Hun- garia oppidum proxime collocant. Vastationem Dalmatiae Pannoniaeque a Gothis illatam. Ammia- nus Marcellinus lib. XXXI, cap. 8, describit. 10 Respondet, ut saepe diximus, Christi an. 392. 11 Eas hac Vita tomum huncce alterum auspica- mur. 11 Eas facile innuit Epistolas, quas cum Antio- chiae ageret, et in eremo, tum in ipsa peregrina - tione ad annum usque 383 ad diversus scripsit, quae primae juxta temporum seriem in nostra re- censione occurrunt : tametsi aliquas ex iis inter- cidisse in generali Praefatione ostendimus. ad Heliodorum Exhortatoriam 1, Altercationem Luciferiani et Orthodoxi 2, Chronicon omnimodae historiae 3 : in Jeremiam et in Ezechiel Homilias Origenis viginti octo 4, quas de Graeco in Latinum verti; de Seraphim, de Osanna 5, et de frugi et luxurioso filiis 6; de tribus Quaestionibus legis veteris 7, homilias in Cantica canticorum duas 8, adversus Helvidium de virginitate Mariae perpe- tua 9, ad Eustochium de virginitate servanda 10 ad Marcellam Epistolarum librum unum 11, Con- solatoriam de morte filiae ad Paulam 12, in Episto- lam Pauli ad Galatas Commentariorum libros tres 13 item in Epistolam ad Ephesios libros tres, in Epistolam ad Titum librum unum, in Epistolam ad Philemonem librum unum, in Ecclesiasten Commentarios 14, Quaestionum hebraicarum in Ge- nesim librum unum, de Locis librum unum, He- braicorum Nominum 956 librum unum; de Spi- ritu sancto Didymi, quem in Latinum transtuli, librum unum 15; in Lucam homilias triginta no- vem 16; in Psalmos, a decimo usque ad decimum sextum, tractatus septem 17; Malchi 18, captivi monachi, Vitam, et beati Hilarionis· Novum Te- stamentum Graece fidei reddidi 19·, Vetus juxta 1 Haec quoque ex earum Epistolarum est numero, quae 14 locum in nostra recensione obtinet, cir- citer annum scripta 373. Seorsim vero ab ipso auctore recensetur, quasi quidam tractatus de so- litariae vitae laudibus. 2 Hanc habes hoc ipso secundo tomo pag. 171. In aliis editionibus epistolae 59 locum implevit. 3 Octavum. Deo dante, conficiet nostrae editionis tomum Chronicon istud, quod Hieron. ex Eusebio Latine est interpretatus, et a Vicennatibus Con- stantini M. ad annum usque 378 de suo produxit. 4 Universorum Hieronymi operum collectioni has quoque adnectimus Homilias quatuordecim in Jeremiam, totidemque in Ezechiel, ex Origenis Graeco Latine a S. Doctore explicatas, quae hac- tenus in Origenis operibus tantum editae sunt. 5 Vulgati et Osanna pro de. Sunt autem duae ad Damasum epistolae, quarum prima de Seraphim anno 381 data, decima octava est in edit. nostra : altera vicesima, biennio post scripta· 6 Nunc locum obtinet 21 eodem ac superior anno elucubrata. 7 Est ad eumdem Damasum trigesima sexta, anno scripta 384. Nam licet de Quinque Quaestio- nibus inscribatur, juxta quam sanctus pontifex po- stulaverat, tres tamen solum explanat. 8 Ex Origene in Latinum translatas, eidemque Damaso inscriptas, quas in subsequenti tertio tomo excudemus. 9 Hunc libellum supra exhibuimus hoc ipso in tomo pag. 205. In aliis editionibus epistolis accen- sebatur sub num. 35. 10 Epistola vicesima secunda, cum in nostra tum in antiquis editionibus. 11 Puta sexdecim illas, quas continua propemo- dum serie a num. 23 incipientes, quinque aliis in- terjectis, priori tomo repraesentamus : scriptas a S. Doctore cum Romae ageret an. 384. 12 De obitu Blesilloe inscribitur, estque numero 39, data eodem anno. 13 Hosce in Pauli quatuor Epistolas Commen- tarios suis locis tomo septimo recensebimus. In Veronensi ms. nomen Commentariorum etiam ad Ephesios repetitur cum Graeco interprete. 14 Damus tertio tomo quatuor subsequentes libros. Tamen verba de Locis librum unum, anti- quariorum errore, ut nullus dubito, in Veronensi et Vatic. codicibus desiderantur. 15 Hactenus male in tres dispertitus; quem nos pristinae integritati restitutum, hoc ipso tomo se- cundo exhibuimus pag. 105. Didymi Graecus tex- tus intercidit. 16 Hasce triginta novem Homilias in Lucam, de- perdito jam Origenis Graeco textu, S. Hieronymi operibus accensebimus suo loco post Commenta- rios in Matthaeum. 17 Hi septem in Psalmos tractatus ut perirent, effecit interpolatoris punienda manus. Breviarium enim in omnes Psalmos, quod sub Hieronymi nomine habemus, ut supposititium fetum esse, non dubium est; ita omnino par est credere, ex genuinis Hieronymi in quosdam Psalmos Commen- tariis excerpta huc illucque distracta continere. Vide quae in generali Praefatione numeris 21 et 22 hac de re fusius disputamus. 18 Malchi nomen mss. quibus utimur, tum vul- gati aliquot et Graecus interpres non agnoscunt. Rectius alii Captivum monachum, et Vita beati Hilarionis, etc. Duo haec opuscula sub initium hu- jusce tomi post Pauli Vitam excudimus. Olim inter Epistolas quinquagesimum primum et secundum locum obtinebant. 19 Quid hoc operis fuerit, ab ipso auctore praestat ediscere in ejus nuncupatione ad Damasum Evan- geliis praefixa : « Praesens, inquit, Praefatiuncula pollicetur quatuor tantum Evangelia, quorum ordo est iste, Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes, codicum Graecorum emendata collatione, sed veterum. Quae ne multum a lectionis Latinae consuetudine discrepa- rent, ita calamo temperavimus, ut his tantum, quae sensum videbantur mutare, correctis, reliqua mane- re pateremur ut fuerant. » Si eamdem operam caete- ris Novi Testamenti libris impendit, quod mihi sane non usque adeo compertum est, ut cum vulgo eru- ditis valde affirmem; certe, quod a Hieronymi in- genio longe est alienum, ejusmodi Praefatione nulla laboris sui lectionem admonuit. Hebraicam transtuli 1; Epistolarum autem ad Paulam et Eustochium 2, quia quotidie scribuntur, incertus est numerus. Scripsi praeterea in Michaeam explanationum libros duos, in Sophoniam librum naum 3, in Nahum librum unum, in Habacuc libros duos, in Aggaeum librum unum, multaque alia de opero prophetali, quae nuuc habeo in manibus, et necdum expleta sunt 4. Adversus Jovinianum li- bros duos, et ad Panimachium Apologeticum et Epitaphium. 1 Isthae vero Vetus juxta Hebraicum transtuli, in Veronensi ms. non sunt. Nec profecto universum Vetus Testa mentum, sed quasdam duntaxat ejus partes per haec tempora ex Hebraeo fuerat inter- pretatus. Puta Regum libros, ut ex ejus Praefatione liquet; tum Prophetas et Psalterium, ut ex supe- riore capite de Sophronio; quibus si addideris Jobum quoque, alios tamen nondum attigisse fa- tendum est. Verum quemadmodum Evangelia No- vum Testamentum modo appellaverat; sic Vetus simpliciter aliquot ejus partes dixit, maxime cum et reliquis eamdem operam impendere in animo constituisset. 2 Tres modo ad Paulam, nec plures ad Eusto- chium superant : multaeque adeo interciderint, si quas seorsim iis dedit, putemus innui. Verum opi- nari licet, eas quoque in hunc censum referendas, quae plures impendio sunt, et libris ad illas a se inscriptis Praefationis loco praefixit. 3 In Sophoniam liber, qui a Graeco interprete post Habacuc recensetur, in Vaticano, el a S. Cru- cis codicibus ultimo loco ponitur post Aggaeum. Sed quo haec ordine edisseruerit, docet ipse Hie- ronymus satis luculenter, Praefat. lib. III in Amos : « Non enim, inquit, a primo usque ad novissimum juxta ordinem quo leguntur, sed ut potuimus, et ut rogati sumus, ita eos disseruimus. Nahum, Mi- chaeam, Sophoniam et Aggaeum primo φιλοπονωτά- ταις Paulae ejusque filiae Eustochio προσεφώνηαα. Secundo in Habacuc duos libros Chromatio Aqui- leiensi episcopo delegavi, » etc. 4 Necdum expleta sunt. Addunt editi libri : « Ad- versus Jovinianum libros duos, et ad Pamina- chium Apologeticum et Epitaphium. » In ms. au- tem codice Cluniacensi legimus : « Item post hunc librum dedicatum, contra Jovinianum haereticum libros duos, et Apologeticum ad Pammachium. » Post editum itaque librum de Scriptoribus Eccle- siasticis, scripsit Hieronymus adversus Jovinianum, uti exploratum nobis est, Praef. Comment. in Jo- nam : « Triennium, inquit, circiter fluxit, postquam quinque prophetas interpretatus sum, Michaeam, Nahum, Habacuc, Sophoniam, Aggaeum : et alia opere detentus non potui implere quod coeperam : scripsi enim librum de illustribus Viris, et adversum Jovinianum duo volumina; Apologeticum quoque, » etc. Ac calcem hujus libri additus est perperam liber Gennadii Massiliensis, quasi supplementum opu- sculi S. Hieronymi : nos vero, genuina solummodo in hoc tomo retinentes, aliena et supposititia abje- cimus in tomum V, ubi Gennadium edidimus ex vetustissimo ms. codice Corbeiensi, nunc Sanger- manensi, num. 142. Consule igitur volumen ipsum in tomo V nostrae editionis. Caeterum diversa diversorum exscriptorum addi- tamenta neglexi; quia haec indigna censeo, quae typis vulgata prodeant in lucem. MARTIAN. In haec verba Expleta sunt, omnes desinunt. quos consuluimus mss. libri, et quos Martianaeus : qui tamen adnotat in cod. Cluniacensi, haec addi : « Item post hunc librum dedicatum, contra Jovi- nianum haereticum libros duos, » etc., quae adeo uncinis inclusa ex vulgatis plerisque, et Graeco interprete retinemus. At vero nihil dubitamus, ab alia manu fuisse assuta ex his Praefation. Com- mentariorum in Jonam verbis : « Triennium circi- ter fluxit, postquam quinque prophetas interpre- tatus sum, Michaeam, Nahum, Habacuc, Sopho- niam et Aggaeum, et alio opere detentus non potui implere quod coeperam. Scripsi enim librum de Illustribus Viris, et adversum Jovinianum duo vo- lumina, Apologeticum quoque, et de Optimo genere interpretandi ad Pammachium, et ad Nepotianum, vel de Nepotiano (scilicet de Vita Clericorum et Epitaphium) duos libros, et alia, quae enumerare longum est. »

CAPUT CXXXV.

954 Ιερώνυμος, υίδς Ευσεβίου, άπδ πολίχνης Στρηδόνος τής πα.οά των Γότθων πορθηθείσης, ΔοΟματίας έστ\ κα\ Παννονίας δμορον, έως τού παρόντος ενιαυτού, τουτέστι Θεοδοσίου τού τεσσα- ρεσχαιδεκάτου, τάδε συνέταξα · Τδν Βίον Παύλου μοναχού, Έπιστολάς πρδς διαφόρους έν ίνΐ λόγφ. ττρδς'Ηλιόδωρον Προτρεπτικήν, Διάλεξιν Αουκιφε- ριανού κα\'Ορθοδόξου, Χρονικήν παντοδαπών Ιστο- ριών · είς'Ιερεμίαν καϊ Ιεζεκιήλ όμιλίας είκοσιο- κτώ, Ας άπδ του Ελληνικού Ήριγένους είς'Ρω- μαικδν μετέφρασα* περ\ Σεραφιμ, χα\ περί του Ώσαννά, περί φειδωλού καί άσωτου υΙών, περί των τριών Ζητημάτων του παλαιού νόμου, όμιλίας είς τά "Ασματα των άαμάτων δύο, καθ' Έλβιδίου περ\ τή; διηνεκούς παρθενίας τής άγίας Μαρία;, πρδς Εύστόχιον περί παρθενίας διατηρητέας, πρδς Μαρ- κέλλαν έπιστολών λόγον ένα, παραμυθικδν περ\ τού θανάτου τής θυγατρδς πρδς Παύλαν, είς τήν Επι- στολήν τήν πρδς Γαλάτας ύπομνημάτων λόγους τρεις, είς τήν πρδς Τίτον λόγον ένα, είς τήν πρδς Φελήμονα λόγον ένα, είς τδν Εκκλησιαστήν ΊΓπο- μνήματα. Ζητημάτων Εβραϊκών είς τήν Γένεσιν λόγον £να, περί Τόπων λόγον sνα,5να,'Ονομάτων Εβραϊκών λόγον ένα, περ\ Πνεύματος άγίου. Διδύ- μου, δν είς'Ρωμαϊκδν μετέβαλον, λόγον ένα, είς τδν Αουκάν όμιλίας είκοσιεννέα, είς τούς Ψαλμούς, 955 άπδ δέκατου έως έκκαιδεχάτου όμιλίας έπτά, Βίον αΙχμαλώτου μοναχού, Βίον τού μακαρίου Ίλα- ριωνος, τήν Καινήν Διαθήκην τή'Ελληνική Ακρι- βείς έπιστωσάμην, τήν Παλαιάν πρδς τδ'Εβραϊκδν μετέφραζα, Επιστολών £1 των πρδς Παύλαν κα\ Εύστόχιον έπειδή καθημόραν γράφονται, άδηλος χβΐ ό αριθμός.'Εγραψα πρδς ταύτας κα\ είς Μι- χαίαν λόγους δύο/είς τδν ΝαοΟμ λόγον 4να, είς tbv 'Αβαχουχ λόγους δύο, είς Σοφονίαν λόγον Ινα, είς Άγγαιον λόγον Ινα, χα\ πολλά έκ του προφητικού Ιργου ά νυν μετά χεΓρας Ιχω, χα\ ούδέπω έπληρώθη. Κατά Ίουβινιανοΰ λόγους δύο, πρδς Παμμάχιον Απολογητικήν κα\ Επιτάφιον·