######OpenITI#

#META# Creator: escriptorium
#META# Created: 2025-02-14T13:12:00.222121+00:00
#META# LastChange: 2025-02-14T13:12:00.222149+00:00
#META# transcription layer pk: 12894
#META# transcription layer name: kraken:all_arabic_scripts
#META# avg transcription confidence: 0.9700691695081244

#META#Header#End#

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0059.png)

# وزارت قوام الدین ابوالقالفه
# الحمد لله ذی الحکمة البالغة والنعمة السابفة، وصلوته علی
# ~~نبیه محمد وآله الابرار واصحابه الاخیار.
# ~~یادشاهان جبار است، و فرق ظاهر است میان رغبت و رهبت.
# غرض از این تسبب آن است که دوستی عزیز برمن اقتراح
# ~~نجاوز (2 ر) کنند، تا به سنت مقابل شود.

PageV01P001

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0060.png)

# ~~که «العود احمد» بود باز کردن، و بندی از آن نمودن.
# سلطان سنجر را از قوام الدین وقعی تمام در دل بود، او را
# ~~یگاتهآ روزگار، و روزکار دانست. عکس اقیال شاهنشاهی برروی
# ~~آینهآ دوستی او افتاد، و نوبت عزل او چون ناخن بهسر آمد. او را
# ~~از عزل خود نقصان نبود. تاریکی شب روشنی ماه را زیان ندارد.
# ~~زر در خاک نپوسد، و رنگ بنگرداند. بازرا جهت عزت در بندند.
# ~~خورشید و ماه را که جهان افووزند، کسوف و خسوف بود.
# ~~روز گار   اپ) همه روز روشن نباشد، یک نیمه ظلمات شب
# ~~باشد.
# سلطنت عراق برسلطان طغرل تقریر کرد، ملک داود و اتابک
# ~~اقسنقر را روی از آن قرار لقوه زده شد. کرباس دروغ زن به
# ~~تزویر، دیبای ملون نموده بود. وزارت سلطان سنچر را متقلد
# ~~شد، و وزارت سلطان طغرل خود مقلد بود. در دست مشرق، آز
# ~~هلال او دست ورنجن آمده و در گوش مغرب از ثریای دولت او
# ~~گوشواره، از نفحات عنایت سلطان سنجر ریاحین دولت او ترو تازه
# ~~گشت:
# «نصیر الدین محمود بوتوبه»، که وزیر سلطان سنجر بود،
# ~~معزول شده او را با آنکه در فضل و هنر «مشارالیه» بود، بهخانه
# ~~فرستاد، تا چهرهآ حال او، که چون نارنج سرخ بود، چون تر نج
# ~~زرد آمد.
# «ظهیر الدین ثقب عبد العزیز خراسانی» نایب وزارت خراسان
# ~~شد، بهقرار آنکه چون در عراق ثبات دولت نادیده آمد، قوام به
# ~~خراسان رود، و در عراق نایبی نصب کند. (3 ر)
# به حکم آنکه کار نصیر الدین چون زمین، از پیش و از پس
# ~~معلق ms001 بود، در خدمت قوامالدین آمد، ردای تواضع بردوش الگنده،
# ~~و لباس عزت وعظمت برکنده، التماس عافیت کرد، تا در زاویه ای
# ~~بنشیند. او را گفت: ای نصیر الدین! کار سلطان اعظم سخت خلق PageV01P002
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0061.png)

# ~~کرده بودی، رونق دیوان او رونق آفتابی بود که به مفرب فنو
# ~~میرود. اگر سال دیگر براین منهاج بماندی، خرقهآ حیض شدی.
# ~~نصیر الدین را در عزل، مجال سخن نبود. طاس را چون درست بود،
# ~~طنینی بأشد. چون شکسته شد، لال گردد. کمان را چوزه برگیرند،
# ~~پارهآ چوب باشد. بی شراب مستی محال بود.
# نصیر الدین ساعتی چون سلحفاة بی آواز شد، بعد از آن گفت:
# ~~از عاقبت می ترسیدم، و از سر میاندیشیدم، که امرای حضرت
# ~~خراسان، هر یکی علمی برپای کردهاند، واستیلا یافته. قوام الدین
# ~~دو سه کرت تکرار کردکه وزیر وسر. وزیروسر (3 پ) تا بدین حد
# ~~تهور کس ندیده بوده سرفرا قضا داد، و ترک ترک خود بگفت.
# ~~متهور سر برکف دارد؛ نه گندنا است، که چون رفت، باز آید، نه
# ~~موی است که چون بتراشند بازروید. مردم نه شمع است که از
# ~~گردن زدن صلاح پذیرد. مرگ نه چیزی است که آنرا امتحان
# ~~توان کرد. کسی را بر سر خویش خشم نباشد، و وقت حادثه به
# ~~آنچه در وزارت تمکین داشت، چه سود کرد. شعر :
# # فما یدعی من جبر عدوة داحس %~% فلم ینج منها یا بن وبرة سالما
# طرفه آن است که نصیر الدین که طلب عافیت میکرد، و خلقی
# ~~کار وقایةآ سر خویش میدانست هم سردر باخت، و او را شکلی
# ~~نامحسوب پیش آمد.
# حکایت او آن است که، سلطان اعظم، پس از وزارت، اشراف
# ~~بروی تقریر فرمود، او آن مثل یاد کرد که متصرف چون درزی
# ~~باشد، روزی اطلس دوزد(4 ر) و روزی کرباس. همچون باز
# ~~باشد، وقتی بر سر مردار نشیند، و وقتی بردست ملوک. دانست
# ~~که بدر چون هلال شود، عیبی نباشد. بلبل همه روزی بر ms002 سر گل
# ~~ننشسته بود، مباشرت آن منصب به بستر بازگذاشت، او را در
# ~~اشراف برآن داشتند که قصد امیر اجل اختیارالدین جوهر خادم
# ~~کرد، که در آن ملک سلطان دوم بود.

PageV01P003

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0062.png)

# امیر اسفهسالار قماج و جماعتی امرا، در این معنی بدست او
# ~~مار گرفتند. در این حال اضافت نصیر الدین با امیر اجل، اضافت
# ~~یشه بود باپیل. در عهد اسلام نشان نتوان داد که قاهرتر و صاحب
# ~~قرانتر از او ازحبشه بیرون آمد. سواد چشم روزگار بود، ودیگر
# ~~امرای بیاض، برروی زمانه، خال دلر با آمد. سیاهی او سیاهی لب
# ~~بود که پسندیده و نیکو باشد. امرای ترک را ازخواجهآ حبشی چنان
# ~~زینت باشد، کهروی و بناگوش را از زلف سیاه. اگرسیاهی به همین
# ~~رنگها نبودی، شعار(4 پ) دار الخلافه مقدس و خطبای روز آدینه
# ~~نیامدی. اختیار الدین در لطافت1. ..
# سلطان به چه طریق به مهمان شاید آوردن؟ گفت: این راه مرا
# ~~باید رفتن؛ این سخن کوتاه کن، و به برگ مهمان مشغول شو.
# تا دیگر روز امیر علی چتری از شرف خدمت یافت. به هزل
# ~~گفتن جولائی کرد، از دم دامی باز گسترد، و در نردزیادی بی نقش
# ~~برخواند. گفت: مرا خمار است، شیشهآ شراب خواست تا خمار
# ~~شکند. سلطان را گفت، دو غلام جهت پیش کش خداوند خریدهام
# ~~که «ولدان مخلدون» را برجمال ایشان رشک آید. آنچه در خزینهآ
# ~~من بود به بهای این دو غلام هزینه شد. چون خداوند عالم، بندهآ
# ~~خانه را تشریف فرماید؛ جان شپرین بر سر آن دو غلام نهم و
# ~~پیش کش کنم. در عقب این سخن سوگند (5 ر)، مغلظه
# ~~داد، که همین ساعت سر بنده به ثریا رساند، یا بنده حلقهآ
# ~~بندگی در گوش فلک کند، و ذکر این عاطفت، برصفحات روزگار
# ~~باقی ماند. در این معنی اطنابی و اسهابی نمود.
# سلطان فرمود: امروز «میقات یوم معلوم» است، بهاستماع
# ~~مناظره مشغول خواهیم بودن. امیر علی گفت: این مناظره اگر ms003 PageV01P004
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0063.png)

# ~~روز دیگر بود هم روا باشد، روز نیک به روز بد نشاید داد.
# سلطان ب نقش این تخته واقف نیود، ینداشت بدان غلامان که
# ~~او به تمویه نمود، سراپردهآ اوروضهٔ‌ رضوان خواهد شدن، وبهشت
# ~~برین بروی عرض خواهند کردن. بدین هوس بر نشست که به
# ~~مهمان او رود. چون بهخیل خانهآ امیر اجل رسیدند، گفت:
# ~~خداوند جهان باور داشت که مرا مالی هست، که بدان غلام خرم
# ~~سنگین بها، یا بر بدیهه مهمان کنم. امروز از مطبخ من دودنیامد.
# ~~اگر در خیل خانهآ من دودی باشد، از دل خیل تاشان گرسنهآ
# ~~من (5 پ) برآمد، که نواب دیوان اعلی ایشان را کفافی1...
# نعمت و اموال بی نهایت کند، و آن ریش که ندارد بجنباند.
# ~~از پیش کس فرستاده بود تا امیر سرراهآمد، و درپای اسب سلطان
# ~~فتاد.
# در حمله، سلطان را در وثاق امی اجل فرود آورد. برگی
# ~~فراوان آوردند، و امیر علی چتری، هر ساعتی بوقلمون وار به
# ~~رنگی دیگر برمی آمد، و شقایق وار به هزل و بازی کار می فرمود.
# ~~هر مطرب را که در آن خرابات بود، زیادت از مطربان سلطان
# ~~حاضر کرد. ینداشت که برفلک رفت، و نسر طائر را به تیر زد،
# ~~و نسر واقعرا دستگیر کرد. گفت: امروز خاک خانهآ این نیم سوخته
# ~~بر آسمان خواهم انداختن. سلطان را گفت این کنیز کان مطریه که
# ~~ثقة الدین دارد، در هیچ دولت کس نداشته.(6 ر) فرمود تا همه
# ~~را حاضس کرد. گفت: گوشواره جهت نوروز باید. یه نوای چتگ،
# ~~جنگ و مناظره از میان پرداشت.
# ئقةاثدین را سی چهل خانه از آن کنیزکان مطرب بود که هیچ
# ~~وزیر و صاحب طرب را نبود. مرد را چون زن یکی باشد، چون زن PageV01P005
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0064.png)

# ~~حائض شود، او چون خرگوش حائض باشد. همسایه را بهگناه
# ~~همسایه نتوان گرفتن. امیر اجل چندان نعمت پیش کش کرد، که
# ~~چشم مردم خیره ماند. هر مقراضی که درخزانهآ ms004 اوبود، به مقراض
# ~~پاره پاره کرد؛ و هر تخت جامه که یافت، دروجه پیش کش تخت
# ~~اعلی رفت.
# سلطان به حال رضا باز آمد. کس فرستادند، و نصیر الدین را
# ~~خواندند، گفتند: آنچه تو گفتی محض شفقت بود، سلطان آنرا
# ~~یسندیده داشت. اکنون سلطان بهحال رضا بازآمد، ترا با امیر
# ~~اجل صلح بباید کردن. شراب آن خم خانه سرکه شد. تصیر الدین
# ~~نه دست برد، و نه عذر را شکست، (6 پ) آببودکه میجنبانید، از
# ~~آن زیدهای حاصل نیامد.
# امیر اجل از وحل آن رفع چنان بیرون آمد که پای او تر نشد.
# ~~ماه را از هول رعد خسوفی نباشد. نصیر الدین به عذر با میان
# ~~آمد، اما بنا بر رنگ می نهاد. تیر که از مجروح بیرون آرند، بتر
# ~~از آن کار کند که آنگاه که کارگر آمد. مرد که در دریا افتاد، دامن
# ~~بر گرفتن او چه سود دارد. سوختهآ دوزخ را مرهمی نباشد. هرکس
# ~~که سنگ بر آسمان اندازد، برروی وی افتد.
# نصیر الدین جهت شربت، شکر در آب شور می کرد.
# امیر اجل عذر قبول کرد. چون شیر شرزه بود که دندان نه از
# ~~خنده ثمود، رعد بود که به برق خنده زند، و صاعقه آرد. مار را
# ~~یشت نرم بود، ولکن زهر افشاند. شمشیر که افروخته باشد، بهتر
# ~~بر بود. بسیار سختی باشد که به تعجب مردم را بخنداند. نوازش
# ~~تصیرالدین سر بریده بود، در طشت زرین.(7 ر)
# امیر اجل بعد از روزی چند اجازت سلطان حاصل کرد.
# ~~نصیرالدین و پسرش را مقید فرمود. تخت ایشان بند شد. ایشان
# ~~را در قلعه هلاک کردند، و روزگار دولت ایشان چون رهبان پلاس
# ~~پوش آمد. روشنی چشم ایشان روشنی چشم نابینا شد.

PageV01P006

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0065.png)

# این حکایت بدان سبب کرده آمد که، آن کس به طلب عاقیت
# ~~سی کرد، چون قضا نافذ شد هم، خلاص نیافت. خاتمت کار
# ~~قوام الدین، و عاقبت کار نصیرالدین که از تصاریف روزگار ms005
# ~~هراسان بود، و در اغلب اوقات برکرانهٔ‌ «ازجی کمایجی»
# ~~می خواند، قتل بود.
# عجب آن است که، ثقة الدین ابوجعفر ابوالاشفع را هم آخر
# ~~بدان قلعه بردند که نصیرالدین را بردند، و بیرون نیامد. چاه
# ~~پهاندازة خویش باید کندن. هرکس آن درود که کارد. محتت
# # بیوسته برسرمعروفان آید. میزهآ در ختدولت، آید که سر نگون %~% پ)
# ~~باشد و برگها مستقیم. در کارزار، سنان بیشتر شکند که زج.
# ~~آن کس که بسیار دود، بسیار افتد. مجهولان در حمایت خمول
# ~~باشند. شتر را که جرب باشد، از کشتن ایمن بود. باد چون خوار
# ~~پاشد، آتش زیادت کند، چون قوی باشد آتش بنشاند. به بادی که
# ~~دا نه و گاه به هم برد، خرمن بر نشاید فشاندن. کفایت مرد در
# ~~حادثه، بیشتر بادید آید که در عمل. مشک را چون بسایند، بوی
# ~~یهتر بود. عود را تا نسوزند بوی بر نیاید. در از جهت عزت سفته
# ~~شود. سنگ بردر خت، جهتمیوه اندازند. شاخ در ختآنگاه نیکوتر
# ~~باشد، که آن را باد بجنباند. گوشمال پادشاه، چون قصد جان
# ~~نکند، تفاخر بود. بسیار گوش را، گوشواره ریش کند، و بسیار
# ~~دست را، دست آور نجن. پادشاه باید که جانب خدای تعالی را
# ~~مراقبت کند، و عقاب او، چون بردالورد باشد، (8 ر) که سود بیش
# ~~کند که زیان.
# نصیر الدین عمری به خویشتن داری بسر برد، آخر کار حرکتی
# ~~بدین صفت خارج کرد. نعوذ بالله من الساکن اذا تحرک. خصومت.
# ~~کردن با امیر اجل از عقل دور بود. «اذجاء القضاء عمی البصر».
# او چون از وزارت معزول شد، متهورتر بود که در وزارت.
# ~~جون مرغ بود که بپرد، سر به پیش دارد، چون برزمین بیود سر PageV01P007
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0066.png)

# ~~بر افرازد. ندانست که یه رسن آن چماعت که با وی متفق بودند،
# ~~فراچاه نتوان رفتن. رسن عنایت پادشاه هم، رسن آفتاب آمد، که
# ~~بدان برآسمان نتوان رفتن.
# امیر علی چتری، اگرچه هزل گفتن پیشه کرده بود، ms006 بر اسباب
# ~~عنایت و کفایت، وقوفی تمام داشت. وقتبی با امیر اجل عنان
# ~~بگردا نیده بود، چون بط بهوی برمی گذشت. تبر دو سر بود. چون
# ~~دام بود بتند بربند. بردوستی و دشمنی او اعتماد نبود. پوست
# ~~سگ، دباغت نپذیرد. (8 پ) بدعهدتر از روزگار بود. چون
# ~~چنگ، ده زبان گویا داشت، و چون نای هفت چشم.
# با سلطان نرد می باخت؛ دست برد او را بود. سلطان را گفت:
# ~~اگر آنچه بردم همین ساعت ندهی، دو موکل از آن امیر اجل بهسر
# ~~تو آرم، تا بهوجه حجت بستانند. سلطان او را زجر کرد. گفت
# ~~به خاک پای خداوند جهان که این معنی به بازی نمی گویم، زر این
# ~~ترازو که اینجا است، به سرای امیر اجل است. صد
# ~~فصل نکایت، برابر این سخن نبود. این تخلیط هم بر هیچ نیامد.
# ~~سیاهی از چشم نشاید شستن. برق اگرچه قوی بود، آسمان را
# ~~نسوزد. شمشیر او صورت مردی که بر سپر بود هم مجروح نکرد.
# ~~آب رود چون بسیار باشد، به هیچ مردار رنگ بنگرداند. دریا به
# ~~هیچ سرما فسرده نشود.
# آمدیم به حدیث قوام الدین حد بزرگواری
# ~~آن بود که او به خویشتن دید. ستارههای آسمان بردست کس
# ~~نیفتد. خورشید (9 ر) و ماه در دامن نشاید گرفتن. آبی بهرنگ
# ~~آسمان، باروی وزارت سلطان سنجر آورد، چون آب بهشت که در
# ~~آن کدری نباشد. تمکین و رونق او چنان بود که گفتهاند: سبق من
# ~~قبلهآ واتعب من بعده. شیر شرزه بود، و عالمیان شکار او. آتشی
# ~~بود هایل، که سمتدر از آن ذرهای نیارست خوردن. همای دولت ب
# ~~سر او پرباز کرد. طاوس اقبال بر سر او جلوهگر آمد. در بام PageV01P008
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0067.png)

# ~~دولت او، در اول شام، بام برمی آمد. از سعادت پرگار برکار
# ~~چشم همچون برق بود در میان ابر. و آب عطای او گردنخل بنشاند.
# ~~دستار دار، کلاه دارتر از او نبود.
# بزرگان دولت و ارکان حضرت ms007 سغبة او شد. سمن او بودند و
# ~~او صنم ایشان. همهآ حربای دولت او شدند با وجود، او چون
# ~~جهودان، روز شنبه بی کار (9 پ) آمدند، همهراچون خامهآجاروب،
# ~~جهت مذلت خاک رفتن در هم بست. همه چون ماده شتر بودند، که
# ~~سوی پوست بچه، که پر از کاه کنند، قانع شود، ایشان را علت
# ~~نقرس ودق می دانست، که در یکی نان کم باید دادن، و در یکی
# ~~آب. متصور او بود که از ایشان نه خمیر آید و نه فطیر. همه را
# ~~چون جرعه دور افکند. جماعتی را که تعرض رسانید، ایشان را
# ~~بصل گنده میدانست، که در دیگ از آن ناگزیر باشد. گندنارا
# ~~هم جهت کاری کنارند وپرورند. برخوان، تره هم بکار آید. تصدر
# ~~برایشان عیب نبود. بر ستارگان بدانکه روشنایی ایشان از روشنایی
# ~~ماه کم باشد، نقصانی ظاهر نشود، اگرچه او در احتشام، آکنده تر
# ~~از نار بود. تهیدستان را در حساب باید گرفت. شمشیر آنگه برد
# ~~که برهنه بود. مار خرد، بتر هلاک کند، تیر تا ضعیف نباشد،
# ~~کارگر نباشد. کارزار به آهن کنند نه به زر. خورشید(15 ر).
# ~~از ذنب در کسوف افتد. چرغ تیز چنگال، از حباری عاجز آید.
# ~~بر الماس هیچ چیزکار نکند، جز سرب، که از همه کمتر است.
# ~~بسیار جای در نرد باشد، که نقش یکی بهتر از نقش شش باشد.
# ~~ریشی را که گزدود باید، دودعود سودنکند. برف و باران راقبانمد
# ~~بازدارد، نه اطلس واکسون. قوام لشکر به علمی بود که جمان است.
# ~~ز نبور را از تحافت میان، سستی نباشد. آن کس که پلنگ تمام
# ~~نکشد، موش مردار هلاک کند. آفتاب از دود تاریک نماند. پیل از
# ~~پشه ضجر گردد. بسیار کار به سوزن شاید کردن، که به نیزه PageV01P009
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0068.png)

# ~~نتوان کردن.
# نوبت عظمت قوام الدین براوج فلک میزدند، اگرچه سر در
# ~~سرکار کرد، پای برگردن مردان جهان تهاد. گردن زدن در عز،
# ~~بهتر از بینی بریدن ms008 در مذلت. او راچون از اتابک اقسنقر، سنگ
# ~~در دندان نمی آمد، با وی هیچ در دست نداشت. آتش، آتش نکشد.
# ~~زهر(15 پ) مار، مار را زیان ندارد. عماد غزنوی گوید در
# ~~مدح او:
### | شص
# ~~گردون تو میفرازی، چون خوانمت سحاب
# سلطان تو می نشانی، چون گویمت وزیر
# ~~از مس تو ستاند و از کین تو دهد
# ابروی صبح و سمه و پستان صبح شیر
# بعد از حادثهآ قوام الدین هم عمادالدین گفت در حت جماعتی که
# ~~در بارهآ او تقصیر می کردند: اسب چون گرسنه شود سم بز مین زند
# ~~و رکوع کند.
### | شع
# ~~من به عهد قوام میگفتم
### | اینت دور خران بیخبران
# ~~بعد از آن خواجگان فراز زسند
### | که بدانند قدر پرهنران
# ~~قدر دور خران ندانستم
### | تا رسیدم به دور کون خران
# زیرکوراق همدانی حکایت کرد، گفت: من به همدان همسایهآ
# ~~دیالم بودم، که خدمت قو ام الدین کردندی. شبی به بغداد پیش
# ~~ایشان رفتم؛ قوام الدین شراب میخورد، و کنیزکان مطرب
# ~~انگشتمای بلورشکل بردف و چنگ میزدند، ولحن موسیقار
# ~~اظهار می   ر) کردند. توقع آن بود که مسیحوار، احیای PageV01P010
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0069.png)

# ~~مردگان کنند. دیالم، بر بام نوبت میداشتند، و من با ایشان
# ~~استراق سمع آن نشاط می کردم. در میان مستی، خواجه کنیز کی را
# ~~گفت: او را منی بگوی. کنیزک کنیز کی دیگر را گفت: خواجه بادیه
# ~~رفت، اورامنی بزن. فوام الدین این طیبت بشنید . بخندید، دستار چه در
# ~~دست داشت می گردانید و می گفت: آن بخت کجا آوردم که مرا
# ~~بگذارند تا زنده بادیه روم، و از میان ظلمات بیرون آیم.
# ~~قوام الدین در این قضیت سنگ آسیا بود، که دانه را زیروز بر کند
# ~~و بانک دارد. نیزه بود که جر احت می کند و می نالد، کمان بود، که
# ~~چون تیر اندازد نعره بر آورد، شرابخوار بود که روی ترش کند
# ~~و لذت یابد.
# چون سلطان سنجر بهری آمد، اتابک قراجه، ازفارس ms009 به سلطان
# ~~مسعود پیوست، وامرای چند دیگر درخدمت تخت او شرط عبودیت
# ~~بجای آوردند. با لشکری که از(11 پ) زحمت آن، هامون کوه آسا
# ~~نمود، به حدود همدان آمدند،. سنگ خاره به دندان می گرفتند،
# ~~و میخی در میان کاه میزدند، و ریگ بیابان و قطرهآ باران
# ~~میشمردند، وسنگی در دریا می افگندند، وآهنی سرد می کوفتند،
# ~~و آب دریا زیر بالا میکردند، و زهری به گرو میخوردند، و با
# ~~درفش طپانچه میزدند، و خاک برروی آسمان می افشاندند، و
# ~~تیری به جرم خورشید میانداختند، ونقش کتابتی برآبمی نوشتند،
# ~~و تخمی در شورستان می افگندند، و شعاع آفتاب می پیمودند.
# ~~می خواستند که آفتاب از مغرب برآرند، و در مقابل آفتاب مشرق
# ~~دار ند. گمان بردند که از ستارهها آتش باز شاید گن فتن، و از
# ~~مهتاب جامه شاید دوختن. ایشان را سیل می برد و خبر نداشتند.
# ~~همچون فراش بودند که در آتش افتد.
# سلطان سنجر از ری روی بدیشان نهاد. به ناحیت شاذبهی،
# ~~ز مضافات همدان، اتفاق(12 ر) التقاءالفریقین افتاد. مخالب
# ~~قضا، اتابک قراجه را درربود، بهدست خصمان داد، و سه روز PageV01P011
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0070.png)

# ~~محبوس بود. بعد از آن نشاتهآ سیاست شد. اشهب روز، و ادهم
# ~~شب او را از سمند جهان نورد بیفگند. لشکر سلطان سنجر او را
# ~~چنان گرفتند که مرگ کسی را وقت اجل درآمده باشد.
# سلطان سنجر خورشید بود، که در همه کس رسد، و همه کس
# ~~در او نرسد. سلطان مسعود به سلامت از میان معرکه بیرونرفت،
# ~~بسیار هزیمت قائم مقام ظفر باشد. سلطان سنجر او را استعطاف
# ~~فرمود، تا به خدمت آمد. ارانیه «باسرها» وبعضی از آذر بابگان،
# ~~در اعتداد دیوان او آمد. سلطان سنجر او را پدری مهربان بود، و
# ~~او فرزند. کس سایهآ خویش مجروح نتواند کردن، و هیچ کس
# ~~دست خویش بدان دست دیگر نبرد. و چون شرط سابق است که
# ~~در حق همه آنچه گفتهاند، از مدح وهجو، ms010 یاد کردهاند
# ~~و بیت دو سه، که از دام شرف الدین انوشیروان جستهاند، یاد
# ~~کرده می آید، تا سخن از میل و محابا دور باشد. شرف الدین هجو
# ~~به جان خریده است، نکایت او تاریکتر از سایهآ شب بر هر آنچه
# ~~دید افگتد.
# صارم الدین خیره گوید در حق قوام الدین، شعر:
# ~~آن به که خردمتد غم زر نخورد
### | وزبهر درم آب رخ خود نبرد
# ~~در زاویهای نشیند و مینگرد
### | تا دولت در کزینیان در گذرد1
# مسعود کنانی جر باذقانی، از مشاهیر دولت بود، و از نبرات
# ~~زبان او، اصحاب مناصب را سلامت کمتر بود. به هجو گفتن، او را
# ~~مشهورتر از اسب ابلق دانستندی. در حق تو امری گفت، شعر:
# ~~به ترک درگه و دیوان بگفتم
### | نگویم بعد از این بازید و با عمر PageV01P012
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0071.png)

# ~~به کنجی در نشینم تا ببینم
### | ه ملک اندر اولوالامرو الی الامر
# بعد از حادثهآ قوام الدین هم منقطع نشد. به بر کات از در گزین، چهار
# ~~وزیر دیگرخاستند، که چون چهارطبایع، جهان را آرایش دادند.
# و پسران قوامالدین (13 ر) جلال الدین و قوام الدین
# ~~و یکی برادر زنش عمادالدین ابوالبرکات، و یکی
# ~~پسر خواهرش شمس الدین ابوالنجیب. در گزین آشیانهآ
# ~~وزارت و چمن سروروان سوران ملک شد. اگر شکل روزگار
# ~~قوام الدین براطباق احداق مردم مصور نبودی، از دیگران استعداد
# ~~وزارت ندانستندی. شمعی بود که از آن چند چراغ باز گرفتند.
# ~~چون در وزارت، از در گزین می گزیدند، آن بقعه، در گزین
# ~~می بایست خواندن، نه در گزین. مدتی کار مردم آن ناحیت، شگرف
# ~~و ژرف بود. وزرا سهیل بودند، او در گزین یمن.
# در آن وقت که قوام الدین از وزارت سلطان محمود معزول شد،
# ~~بر شرفالدین انوشیروان تقریر فرمود. مسعود کنانی، به خلاف
# ~~آنچه گفته بود، این دو بیت گفت، و چون قوسقزح و پلتگ دو
# ~~رنگ شد، شع :
# ~~ای دریغا که خواجه بوالقاسم
### | رفت و نوبت بدین ms011 مباحی داد
# ~~همچو مستی که بیحریف بماند
### | دوست کامی، فراصر احی داد(3 اپ)
# ~~بر ساغر اعتماد نباشد. مردم وقتی ساخط باشند، و وقتی راضی.
# ~~دل وقتی چون آسمان صافی باشد، و وقتی برآن میغ.
# عجیب تراز این آناست که، قاضی ابو بکر ارجانی که درروزگار
# ~~خویش «نسیج وحده» بود، به شرف الدین انوشیروان، اختصاصی
# ~~داشت پیش از حد قصاید در مدح او گفته آمده است. چون
# ~~شرف الدین معزول شد، و وزارت بر قوام الدین تقریر کردند؛ PageV01P013
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0072.png)

# ~~قصیدهای گفت در مدح قوام الدین، مطلع آن شعر:
# ~~لیوم یومی و یوم الاینق الزلل)
# تازحر حفار جن بناطربا یا حادی الإبل
# در این قصیده تعریض کند به شرفالدین انوشیروان، وجامه
# ~~باطیی دیگر افگند، گوید، شعر:
# # قدجلت اللات بیت الله ثم غدا %~% واللات زایلة والله لم یزل
# قاضی ابو بکر عطاری از آن شرفالدین بود که از وی فسوی
# ~~در وجود آمد. چشمه ای که از آن آبخورده باشند نشاید که بینیار ند.
# ~~این شکل همچنان است که امیر معزی، پس از چند قصیدهآ غرا که
# ~~در مدح مجد الملک (14 ر) ابوالفضل براوستانی گفته بود. چون
# ~~حادثه ای افتاد به تعریض او این بیتها گفت، شعر :
# ~~اولاد نظام الدین در باغ وزارت
# سروان بلندند و درختان برومند
# ~~بیگا نه درختی که دراین باغ سرافراشت
# گردونش به دست اجل از پای بیفگند
# ~~ناچیز شد آن مرد معوق، که ازا وبود
# برکار همه خلق فتاده گره و بتد
# معزی این بیتها پس از حادثهآ مجدالملک گفت، و قاضی
# ~~ابوبکر در حیات شرفالدین وبین الحالتین بون بعید. در دولت
# ~~مبارک سلجوقی، قاهرتر از مجدالملک، دستاردار نبود.
# سلطان برکیارق، کودک بود، و به امرا التفات نمی نمود. او
# ~~شطر نج باز بود و دیگران نردباز. اگرچه نیک و بد باختن بایشان
# ~~تعلق داشتی، تبع نقش کعبتین بودندی. شطر نج باز را جز به
# ~~أتدیشهٔ‌ خویش رجوع نباید کردن. ساغر همه روز بهدست دیگر
# ~~برآید. ms012 در روزگاری که صبح جمال کاذب باشد، شاعر که به هر یاد
# ~~خرمن برافشاند، چگونه صادق اللهجة بود. در حق قوام الدین
# ~~گفته اند، شع: PageV01P014
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0073.png)

# ~~دستور دراز دست کوته بینی
### | با خلق جهان چه می کند می بینی
# ~~دردست سیه نشسته با دست سفید
### | با خود چه کند فر مغیثالدینی
# شمس الملک عثمان، پسر نظام الملک، پیش از قوام الدینوزیر
# ~~بود، به غایت ممسک و بخیل. مردم او را، همهروزه رمضان بود.
# ~~چون نبات بودند که آن را آب بینان دهند. چون فلک بودند که
# ~~هرگز آب نیابد. برکناردریا تیمم به خاک می کردند، از پستان خشک
# ~~شیر میدوشیدند. دلو امید ایشان از چاه مروت خشکتر از دلو
# ~~آسیا برمی آمد. از دریای او مشکی آب بر نتوانستند گرفتن. چون
# ~~سوسمار بودند که اعتماد قوت او، برباد هوا باشد. چون ابریق،
# ~~آب به ریق میخوردند. صندوق مطبخ او از جهت آرایش بردندی
# ~~و آوردی. شکم او شکم زمین بود که از آز و حرص به هیچ چیز
# ~~سیر نشدی. (15 ر)
# مروت او بحر بود، ولیکن بحن عروض، که در آن آب نباشد،
# ~~نان او هیولی بود که آنرا نام شنوند، نقش نبینتد. او را جز
# ~~سایهآ خویش هم سفره نبود. برکنار دریا فرمودی که آب به پیمانه
# ~~فروشید، اگر آن را خریداری بودی. مطبخ پاکیزگ او شکوهی
# ~~داشت، به خاکستر ملوث نشدی. دیگهای اوچون اطفال بودی، که
# ~~یشان را از آب و آتش نگاه دارند. همه کس را آرزو بودی که در
# ~~مطبخ پاکیزه او خوابگاه سازد. اگر برهای جهت او بریان کردی،
# ~~بقای آن بره چون مرده بودی، بیشتر از آن بودی که آنگاه که زنده
# ~~بود. میان دیگهای او خشک تر از سراب بودی. جامهآ مطبخی او
# ~~سفیدتر از کاغذ برد. برسماط او الوان مزخرف بیشتر بود، که
# ~~الوان خوردنی. بیرون دیگهای او پاکیزهتر بود که اندرون. در
# ~~مطبخ او خاکستر کمتر بهدست آمدی که ms013 آهک در عهد بلقیس.
# ~~مردم او دم سگ می گداختند، پنداشتند که از آن(15 پ) چربش PageV01P015
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0074.png)

# ~~حاصل آید، دم خرمی پیمودند، که هرگز زیادت نشود. برمائده او
# ~~جز کرام الکاتبین نبودندی. کس پیش او نیارستی گفتن که در
# ~~قرآن سورة «المائدة» است. موش در سرای او جهت دوستی وطن
# ~~مقمام کردی، اگر نه چیزی نیافتی کهخورد. فرزند طفل او نخواستی
# ~~که از شیر بازگیرند، مبادا که نان خورد. به هرلون که کسی
# ~~درخوان او بخوردی، ده لون مختلف در روی او پیدا شدی. بخیل تر
# ~~از همهآ وزرای عالم بود. کلاغ بود که در بیابان بر سر برف
# ~~نشست. بخیل را از نعمت خویش تمتع نباشد. چون کوری بودکه
# ~~زن نیکو دارد. نعمت بخیل همچون سبزی باشد که بر مز بله روید.
# ~~ابری باشد که نبارت.
# امساک شمس الدین تاحدی بود که، وقتی گفتند غلامی بیمار
# ~~است، او را شربت می باید. گفت: میانهآ شکر بوره که میپزند،
# ~~جهت او شربت کنند. آنروز که او را بهارانیه بگرفتند، دانست
# # که بر شرف خطر است. کوچ کرده بودند و قفصی را از %~% ر)
# ~~طبرزد او آب رسیده بود. با آن همه دل مشغولی نشسته بود، و
# ~~طبرزد در آفتاب می نهاد. او را در سر طبرزد بگرفتند، وروزگار
# ~~عظمت او لباس عزت برکند، و احرام گرفت. او را در آن حادثه
# ~~هلاک کردند.
# پیش از شمس الملک، کمال الدین علی سمیرمی وزیر بود.
# ~~مروت او در مال، آتش بود که در قصب افتد. ابر را بهوی تشبیه
# ~~شایستی کردن، اگر با باران زر باریدی. دریا را اگر آب خوش
# ~~بودی، باوی قیاس شایتی کردن.
# وزارت شمس الملک در میان وزارت کمال الدین علی سمیر می
# ~~و قوام الدین، خر مهرهای بود در میان دو گوهر. اینجا دشر الامور
# ~~اوسطها» بود، نه رخیر الامور اوسطها». ازآب گندیدةآ شمس الملک
# ~~سمن مروت پژمرده. نام او از دفتر مردمی حک کرده بودند. ms014 او را
# ~~خود در عقد نشاید گرفتن از وی در باید گذشتن.

PageV01P016

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0075.png)

# یگر   پ) وزرا را که پیش از قوام الدین بودند، چرآعی
# ~~پود که ببردند، و بهجای آن شمع بنهادند. بوریا بودند که برچیدند،
# ~~و بهجای آن حصیر سامان بیفگندند. اگر سر پوش از سر مردمی
# ~~اندیشه نباید کرد. بیم آن است که ابر، آب کدر بارد. از آتش
# ~~مروت جز خاکستر نماند. از برق خساست، شکوفهآ مردمی سوخته
# ~~شد. تالون غراب سفید نشود، از اهل روزگار مردمی نیاید. اگر
# ~~وقتی دستی جنبانند هم چیزی نباشد که با ترازو رود. از روشنی
# ~~چر اغ کس تا بش نیابد. بسیار کس آناست که درم ندارد که بدان
# ~~بخیلی کتد، اما بخل به مردم می آموزد. همچون زن قحبه، که چون
# ~~پیر شود، قوادگی کند. لاجرم عرض ایشان، دستارخوان ذم
# ~~میشود. بسیار کس آناست که هرچند توانگر گردد، بخیل تر بود.
# ~~هم چون سنگی باشد که هرچند (17 ر) آب برآن بیشتر رود،
# ~~سختتر شود. زمانه که بدین صفت کارها در تراجع افگند،
# ~~نمیدانم به کدام روی مردم را میبیند! از وقاحت به چشم مردم
# ~~می نگرد. چون چشم ملخ جفن ندارد، تا ساعتی برهم نهد.
# چون قوام الدین به خراسان بود، و اسم وزارت عراق بروی
# ~~افتاد، با خاص و عام مروتی به افراط می کرد. جبه و دستار را
# ~~در تن او ثبات نبود. چون کسوت دوک بود که هر ساعت آنچه دارد
# ~~بکند، و یکی دیگر در پوشد.
# عادت سنائی غزنوی شاعر، معلوم است که مدح کس نگفتی،
# ~~نه وزرا را، و نه سلاطین را. جز دو سه امام بزرگ را مدح
# ~~نگفت. یا برطبق اخوانیات، قطعهای بهدوستی از اهل فضل
# ~~نوشت . جز با سایهٔ‌ خویش صحبت نکرد. از خلق چنان می گریخت،
# ~~که یری از آهن. چون نفور شدی، برق دروی نرسیدی. از مردم
# ~~چنان دور شده بود که سهیل از ستارگان. شمشیر بود، که ms015 درغلاف
# ~~تنها باشد. (17 پ) چون شیر بود که او را همسایه نباشد. به برقع
~~PageV01P017
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0076.png)

# ~~انزوا، غرهآ تازی نهاد خویش، پنهان کرده بود. چون ماه نبود که
# ~~با ستارگان باشد. چون خورشید بود که تنها رود. اگرچه روزگار
# ~~او متأخر است، اول شعرا او است . اول، عدد فرد باشد. شس اباول
# ~~ساقی بازخورد، پس به بزرگان دهد. حلوا از پس آرند. بیدق
# ~~پیشرو باشد. اگر برتنهایی محمدت نبودی، خدای تعالی نگفتی
# ~~«ماجعل الله لرجل من قلبین فی جوفه»: عزیزتر از دو چشم و دو
# ~~گوش داشت که تنهاست، و مرجع الیه ایشان است؛ آنچه ببینند و
# ~~شتوند، بوی انهاء کنند.
# قو ام الدین خلعتی گرانمایه و مبلغی زر رکنی، بردست
# ~~معروفی، بهوی فرستاد، چون پیش او بردند، گفت: معلوم است
# ~~که من هیچ از کس نستانم. جدی و حمل فلک را مادری نباشد که
# ~~شیر دهد. انعام قوام الدین به حکم مروت او قبول کردم، خلعت به
# ~~تو بخشیدم، (18 ر) و زر به چاکران تو، تا مرا به خیر یاد کنند.
# ~~خواجه را دعای من برسان و بگوی که، ستائی صلت تو قبول کرد،
# ~~و این قطعه بگفت، و به قوام الدین فرستاد، شعر :
# ~~خاک بوسان سر کوی تواند
### | چرخ و خورشید و مه گیتی نورد
# ~~اسبانان در وبام تواند
### | روشنان کارگاه لاجورد
# عمادی براین وزن در مدح قوام الدین، قصیدهای گوید، وبیت
# ~~سنا ئی تضمین کند. در آن قصیده گوید، شعر :
# ~~عشر های مصحف مجد تو را
### | بیشتر باید زگردون لاجورد
# ~~صد هزاران جفت زاید عقل را
### | برسم شبدیز تو آن یک ذره گرد
# ~~چون چنین باشد کجا گویم ترا
### | ای چو عقل از کل مخلوقات فرد PageV01P018
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0077.png)

# شفقات قوام الدین بر اصحاب حاجات بیشتر آز شققات مادر
# ~~بود به فرزند. مادر فرزند راشیر آنگه دهد، که خواهد. قوام الد ین
# ~~بی درخواستی مروت را کار میفرمود. دریا بود، هم لجهآ بی ساحل،
# ~~بریتیمی که ms016 رحمت نکردی، آن یتیم در بودی. آسمان بود که آن را
# ~~آفتاب. و باران به هم بود. تا جهد وطاقت (18 پ) باشد، التماس
# ~~نباید کردن. پس اگر لابد بود، جز به کریمان التجاء نباید نمودن.
# ~~استخوان از سگ طلب کردن معنی ندارد. از چشم کور خسیسان
# ~~که کامرانند، قطرهای نمی چکد. نه مزبلهاند، که در تفتیش آن
# ~~مهره یا بند، هم چون کوکب نحس هم نیستند، که آخر وقی به نادر
# ~~زمین را آب دهند. بهوجود ایشان، لعنت از ابلیس بیفتاد. سایهآ
# ~~ابشان، سایهآ زمستان است، و آفتاب ایشان آفتاب تابستان، که در
# ~~بیا بان بر تشنه تا بد. دنیا به طوفانی محتاج است که آنرا از نجاست
# ~~خسیسان یاک کند. بر نام ایشان، زمانه انگشت در گوش نهد.
# ~~سخن ایشان به غایتی سرد است که اگر بهوقت سخن گفتن آتش در
# ~~دهان کند، از سوختن بیمی نباشد. هیچ مصیبت ایشان نیست.
# قوام الدین چون در بسیط زمین، بساطی از عطا باز گسترد، و
# ~~عروسان ثنای او از کلهٔ‌ حسن بیرون (19 ر) خرامیدند. معروفان
# ~~حضرت او، در جنب او چون سها بودند در مقابل آفتاب؛ چنا نکه
# ~~بلندی و روشنی خورشید بیش از آن است که به او حسد برند.
# ~~کار قوام الدین به جایی رسید که هیچ کس را بدان تمنای حسد
# ~~نبود. بسیار درماندهآ دژم از وی شادمان شد. و بسیار مدبر که
# ~~اگر سایه خویش طلب کردی فرسنگی از وی بگریختی، به فر او،
# ~~کیمیای سعادت یافت. از بزرگی او متعلقان را تمتع زیادت بود،
# ~~که او را قیاسی مطرد است که مردم را از سایهٔ‌ خویش حظی نباشد،
# ~~غیری را از سایهٔ‌ مرد نصیب بود.
# قوام الدین مردم ولایت خویش را به اصطناع وانعام مخصوص
# ~~گردا نید. دریا بود که ابراز آن آب پرگیرد، و برجهان بارد، صبح
~~PageV01P019
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0078.png)

# ~~سعادت او، بر احوال ایشان مبشر روشنی روز آمد. ذرهآ آفتاب او
# ~~بودتد . چون ms017 مهرههای نرد در هر خانه ای رفتند . چون شطر نج
# ~~نبودند که در هر خانهای نتواند رفتن.
# قوام الدین (19 پ) چون سنان بود که چوب خویش را آرایش
# ~~دهد، نه چون شمشیر بودکه غلاف خویش خورد، خدمت او بهغایت
# ~~مثمر بود. صنم باشد که آن را پرستند، و از وی نفعی نباشد.
# ~~پیش کاران او چون پای پیل بودند که برقدتنش آفریده بودند.
# ~~چون درخت مورد، سراسر حلهٔ‌ سبزپوش بودند.
# تعصب و حمایت قوام الدین تا حدی بود که اگر کسی به وی
# ~~التجا کردی، او را نصرت بیش از این دادی که دست راست دست
# ~~چپ را. حفیر کله او داغ او بودی.
# میان قوام الدین و عزالدین ابونصر، که مستوفی سلطان
# ~~محمود بود، اسباب اتحاد و مخالصت و موافقت و مرافقت، احکامی
# ~~تمام داشت. چون وزارت برقوام الدین تقریر کردند، الفت به
# ~~وحشت بدل شد. «من ذا الذی یا عز لایتغیر»1 عزیز الدین در راه علم
# ~~و صنعت، رو ندهت از خیال بود. در سخن گفتن چون نای همهآ تن
# ~~دهان، و چون بادام جمله چشم. (25 ر) در میان جاهلان، چون
# ~~شمشیر در میان غبار افروزنده. معاملهشناسی قوام الدین در جنب
# ~~او احتلام عنین بودی؛ زیره بود به کرهان برند، باران بود که دردریا
# ~~بارد، عزیز الدین بهغایت مهذب الاخلاق بود. با معامل بهرفق
# ~~گفتی، همچون طبیب که عرق بیمار به شفقت و آهستگی بیند. در
# ~~ساحت دریای صنعت، ماهی بود که تا به قعر برود. مال از وجوه
# ~~معتاد طلب کردی. چون کارد گوشت از استخوان بر گرفتی. چون
# ~~ستره وقت تطهیر سرفرج نبریدی، اگرچه قوام الدین وزیر بود،
# ~~و او مستوفی. دستور نجین سیمین بهقیمت گو شوار زرین بر نیاید.

PageV01P020

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0079.png)

# ~~اگر عزیز الدین از تهور دور نبودی، قوام الدین بروی دست نیافتی.
# ~~بسیار جای عقل وبال بود. عاقل بیشت اوقات غمگین باشد. دلیل
# ~~برآنکه عقل قرین غم باشد، آن است که مست ms018 بی عقل را هیچ غم
# ~~نیست. زنگی باشد که در بی نام وننگی، شادمان باشد.
# روزی حساب(25 پ) خوزستان میکردند، قوام الدین دو سه
# ~~کرت تکرار کرد، که سنگ الوزن، به اضافت باید کردن.
# چون عزیزالدین از دیوا ن بازگردید، اصحاب را گفت: خواجه
# ~~آخر امروز معاملت شناسی باز تمود، در معنی سنگ الوزن مبالفت
# ~~کرد، سنگ هست اما وزن ندارد. این سخن برمته با خواجه نقل
# ~~کردند، و آن را اخوات بسیار بود. جماعتی نمام تر از آبگینه
# ~~بودند، و چون نای بودند که هر باد که در آن دمتد، بیرون آرد.
# ~~کار به جایی رسانیدند که قوام الدین بر عزیز الدین دست یافت. او
# ~~را بگرفت و بهقلعه فرستاد. زهر، خود اندکی قتال باشد، چون
# ~~بسیار باشد، چون باشد؟ ترازو به کمتر چیزی بجنید. عزیز الدین
# ~~در قلعه این بیتها یگفت و به قوام الدین فرستاد، شعر :
# ~~گر تو زگناه من خبر داشتیی
### | چون گرگ عزیز مصر پنداشتیی
# ~~من گرگ عزیز مصرم ، ای صدر بکن
### | باگر گ عز یزمصس، گرگ آشتیی
# ر) قوام الدین به جواب این بیتها بگفت، شعر :
# ~~گر زانکه تو تخم کینه کم کاشتیی
# در جتگ نصیب صلح بگذاشتیی
# ~~اکنون که زمانه یایدار است مرا
# بیبهره نماندهای زگرگ آشتیی
# عزیز الدین را در قلعه هلاک کردند. سرنیشتر قنا در رگا
# ~~بقای او شکست. غضب قوام الدین ابری بود که هرگاه رعد و برق
# ~~نمودی، صاعقه باریدی. اگر با عزیزالدین به عتابی قناعت کردی،
~~PageV01P021
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0080.png)

# ~~که چون داروی تلخ نافع آمدی، لایق کرم بودی. قوام ائدین برقی
# ~~بود، که در آن هم طمع باران رحمت باشد، هم بیم صاعقهآ آتشش
# ~~بود، که در آن منفعت باشد، و هم مضرت. او را طبع شعر بود،
# ~~چون از خراسان به وزارت به عراق میآمد، پیش او بر کمال الدین
# ~~تکلهآ اصفهانی رفعی کردند؛ گفتند در محفل گفت: ما بلقم روستایی
# ~~را خداوند باید خواند. قوام الدین در ms019 معنی گفت، شعر:
# ~~من میود خام سایه یروردنیم
### | جز چشمهآ خورشید چهان گردنیم
# ~~برفرق حسودان که نهمردند ونهزن
### | گر مقنعه بر نیفگنم، مردنی %~% پ)
# با همه قهر قو ام الدین، تکله را از وی گزندی نرسید. ازدست
# ~~و، با آنکه دست بازی چنین کرد، جان ببرد. آینه بود که بی آنکه
# ~~از روی آن پارهای بر گیرند، به افروختنی روشن شد، تبی که او
# ~~را بود، چون ببستند، برفت. برمداوات آن خرجی نیفتاد. بسیار
# ~~دردمند باشد که بیمداوات نیک شود.
# حکم قوام الدین از سرقدرت بود. حکمی که از سر قدرت نبود،
# ~~مبارک مرده آزاد کردن باشد. عفت خصی معتبر نبود. منفعت و
# ~~مضرت قوام الدین بهغایت کمال بود، همچون آب آمد، که با آنکه
# ~~نافع تر از آن هیچ چیز نیست، مردم را بسیار هلاک کند. خلق عالم
# ~~را غنی کردن مصور نباشد؛ اما بدانچه از دست برخاست، تقصیر
# ~~نکرد. سخی تر از ابر نتوان بود، هم جایی بارد، و جایی نبارد. در
# ~~تا بستان خود بخیل بود، و در زمستان بیشتر قطرههای او فشرده
# ~~باشد. وقتی که باران بسیار بارد، زیان کند. و اگر اند کی از حال
# ~~اعتدال در(   ر) گذرد، زنگار غله آرد. عطای او حالی به وحل
# ~~متغص باشد، چون برسبخه بارد، بیفایده باشد. چون بارعد بارد،
# ~~وقت باشد که هزار گام بیش تر کند، و چون تگرگ بارد،
# ~~سنگسار بود بر سر میوه. چون عطا دهد، گریان باشد. دریا را که
~~PageV01P022
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0081.png)

# ~~تشبیه صاحب ثروت بدان کنند، آب، روان نبود و شور باشد.
# ~~خورشید و ماه را که جهان افروزند، همه وقتی روشنی نباشد.
# ~~سخی تر از جهان هیچ چیز نیست. هر آنچه هست از اوست. با این
# ~~همه سخای اورا بهمروت قوام الدین تشبیه شایستی کردن، اگر آنچه
# ~~می دهد بازنستاند. اگر جدی و حمل فلک، برخوان قوام الدین
# ~~بریان بودندی، آنرا درچشم او هم وقعی نبودی. سائلرا بی الحاح
# ~~از وی ms020 مقصود حاصل شدی. در چاهی که آب نزدیک باشد، ریسمان
# ~~در از بکار نیاید. او دریایی بود که در بر سرش باشد، نه در قعر.
# ~~دریایی بود که چون ساکن باشد، جواهر(22 پ) بخشد، چون
# ~~آشفته شود مردم را هلاک کند. گل بود که بوی آن خوش باشد و
# ~~زکام هم آرد. رعد او نقد بودی، همچون بارانی بود که بیرعد
# ~~بارد. همچون درخت انجیر بود که آن را بار بی شکوفه باشد.
# در مروت و نفاذ حکم، مبسوط الید بود. قبض کف او جز
# ~~به عنان نبودی. آندر عموم افضال، سخی تر از آفتاب بود. زمانه
# ~~بود که وقتی نیکی کند و وقتی بدعهدی. وزارت او دراز شد،
# ~~مدتی ماه اقبال او در محاق نبود. د راین معنی گفتهاند، شعر :
# ~~ای هجر تو چون وزارت خواجه قوام
### | وی وصل تو چون ریاست بو البرکات
# سید بوالبرکات علوی، پسرعم رؤسای همدان بود. چون وقت
# ~~فتور بودی، رؤسای همدان وطن بازگذاشتندی، او را به تراضی
# ~~خویش بهریاست نصب کردندی، چون فتور را فتری پدید آمدی؛
# ~~به وطن خویش آمدتدی، وسید بوالبرکات معزول شدی. (23 ر)
# ~~در امتداد نوبت عمل، این دو بیت نیکو گفتهاند در حق ابوعلی
# ~~دامغانی که در دولت سامانیان حاکم بود. شعر :
# ~~وقیل العزل للعمال حیض
### | نجاک الله من حیض بغیض
### | لداز PageV01P023
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0082.png)

# ~~فان یک هکذا فأبو2 علم
### | من «اللاثی یئسن من المحیض»
# شب یلدا اگرچه دراز بود، زایل شود، و صبح جهان افروز
# ~~روی نماید.
# وزارت قوام الدین که دیر ماند، چون شراب بود، که دیر در
# ~~خم بماند صافی شود، نه چون آب بود که دیر بماند بگندد. صاحب
# ~~عمل را باید که مروت باشد، چون مروتی نباشد، ثبات وانقراض
# ~~عمل او یکسان باشد. استرچون نزاید، خواه نر خواه ماده. سایة
# ~~او برخدمتکاران مبارک بود. اثر نعمت براعقاب ایشان ظاهر
# ~~است. او چون ابر بارنده بود، اگرچه در گذرد، نبات که بدان
# ~~روید باقی باشد. ms021 چون آبجوی نبود، که چون منقطع شود، ضفادع
# ~~آن هلاک شوند. دولت او دندان پیل بود که اگرچه پیل بمیرد، در
# ~~آن نفع بسیار (22 پ) است. کس متعلقان او را درمانده ندید.
# ~~در دریا طحلب نباشد. روز باران کس تشنه نبود. متعلقان او، نم
# ~~آب او بودند. مدارکار او براین جمله بود. پیمانهٔ‌ او چون پرشد؛
# ~~بگردا نیدند، و کار او بیایان رسید، و سایهآ او بر سلطان طغرل
# ~~گنران شد. روزگار او شبی آمد، چون چشم آهو، که در آن نه ماه
# ~~بود و نه چراغ و نه آتش. مار افسای را اغلب مار کشد. سرخی
# ~~صبح را زردی شفق از پس است. بزرگی نه بس کار است. پس
# ~~از خندیدن بسیار، گریستن را متر صد باید بود. متوسط به
# ~~سلامت تر است آز منتهی. ستارگان از کسوف آفتاب و خسوف ماه
# ~~بی خبر باشند. ماه را از خسوف، بیم آن وقت باشد که کامل بود، تا
# ~~هلال بود بروی گزندی نیاید. گل به باد شگفته شود، اما باد چون
# ~~ذوی باشد، برگ بریزد.
# قوام الدین بهزندگانی، پیوسته طلب رفعت کردی، چون آحر
# ~~کار بود، خطاب باوی (13 ر) هم بهرفعتی کردند، شعر: PageV01P024
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0083.png)

# ~~علو فی الحیاة و فی الممات
### | بحق انت أحدی المعجزاب
# ~~کان الناس حولک حین قاموا
### | وفود نداک ایام الصلات
# چون قدر او قابل آن زفعت نبود، که حقیقت آن انحطاط کلی
# ~~بود، برزمین آمد، که «منها خلقناکم وفیها نعید کم و منها نخر جکم
# ~~تادة اخری». گوی میدان شد، که از چپ و راست زخم گاه آمد. در
# ~~جهان کس را عافیت بی محنت میسر نشود. در آسمان، ستارگان را
# ~~رچوع وهبوط است، در زمین خود کجا صورت بندد که سعادتی
# ~~بی شقاوت باشد. هرچشم که از بیم او نمیغنود؛ به حادثهآ او
# ~~روشن گشت، و به سرمهآ بشارت مکتحل شد. سی چهل ساله عظمت،
# ~~بر ابر یکت ساعت مذلت، که آخر کار ms022 او بود، نباشد. از مردم حساب
# ~~آن وقت باید کردن که در آن باشند، گذشته معتیر تیست، و حال
# ~~آینده در غیب است. عاقل بود آن کس که وزارت قبول نکرد، و
# ~~پادشاه را گفت، شعر:
# # ترک بینی و بینک درجة، %~% یرجوها الصدیق ویخاقها العد %~% 22پ)
# شربتی که به خصمان میداد، خود نیز بچشید. «منیر یومأ
# ~~یر به». شمشیری بود که به بسیار زدن شکسته شد.
# محمد بن عبد الملک زیات، که وزیر معتصم خلیفه و واثق بود،
# ~~عذاب کنند. محمدبن عبدالملک را بگرفتند، و در آن تنور هلاژع
# ~~کردند. چون عنکبوت آمد که بر گرد خویش بافت. صیقلی بود که
# ~~بدان شمشی کشته شد که او کرده بود. هیمهآ آتشی گشت که او
# ~~برافروخت. جهان، وقتی طرف زر برکمر مردم زند و وقتی سر
# ~~مردم بر کمر. جاحظ، ندیم محمدزیات بود؛ چون او را بگرفتند،
# ~~بگریخت. هروقت گفتی «کدت اکون ثانی اثنین اذهما فی التنور.
# ~~«صاحباثسلطان کواکب الاسدیها به الناس وهو من مرکوبه PageV01P025
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0084.png)

# ~~هی». پادشاه چون آتش است، از دور سرمازده را تابش دهد،
# ~~اما از نزدیک بسوزد.
# بعد از قوام الدین تااین غایت، هیچ وزیر در تمشیت کار ونفاذ
# ~~وامر و(25 ر) نواهی، عدیل او نبود. واسطة العقد وپیرایهآ وزرا
# ~~بود. درمیان دستارداران، ماهی بود که از میان ستاره ها درر بودند.
# ذکر اصحاب مناصب وقلم که در عهداو بودند، چون شرف الدین
# ~~انوشیروان در نفثة المصدور ذکر کرده است، اعادهآ آن معنی
# ~~ندارد، هرچند که اگر آن را بسطی رفتی، از قواعد و عواید خالی
# ~~تبودی، اما اختیار ایجاز و اختصار کرده آمد. غفر الله له ولنا
# ~~ولجمیع المسلمین.

PageV01P026

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0085.png)

# وزارت شرف الدین علی بن ابی الرجاء
# ~~بود. چون حادثهآ قو ام الدین افتاد، به حکم توسل او به حقوق خدمت
# ~~در ما تقدم، وزارت بروی مقرر شد. او به شهامت و حصافت عقن
# ~~سریر دولت او بیاراست. ریسمان بخت او که یکتا بود، ms023 حبل متین
# ~~گشت. مادر امید او که مدتها سترون بود، منجب آمد، و اقبال و
# ~~درج او به آسمان رسید. آفتاب دولت او از برج شرف سر برزد، و
# ~~از هر روزنی روشتایی درآمد. چون دنیا مساعدت نمود «ضربا
# ~~تلمثل» مرد خواهد که اسباب خیرات از خویشتن دفع کند، میسر
# ~~نشود.
# شه :
# ~~لا تمدح الدهر فی بأساء یکشفها
### | فان اردت دوام البؤس لم یدم
# شرف الدین علی ازخطابی که باقوام الدین رفتاعتبار نگرفت،
# ~~و وزارت قبول کرد، گفت: راه آن ایمن تر باشد که زده باشند.

PageV01P027

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0086.png)

# ~~روزگار شیدا، بسیار شکل که در عقل نباشد، پیدا کند، «در خفایا
# وخبایای جهان، بلعجبی بسیار است» «فان یلقاک
# ~~بمکروهه؛ فاصبر. فان الدهر لایصبر». دولت چون بازاست، آنرا
# ~~باز نشاید گردانیدن. کس خود دست برروی اقبال باز ننهد. دولت
# ~~چون آمد، همچون آب باشد. آب به کس حاجت نباشد، که راند،
# ~~ولکن همچون باد بود که بی آنکه بدوانند بدود، از پس این پرده که از
# ~~هیچ در، در نیاویخته اند، عجایب بیش از آن است که در وهم آید؛
# ~~وزیر این سرپوش، که از سر طبق برنشاید گرفتن، اشکال
# ~~ر نگار نگ زیادت از آناست که چشم مردم در آن رسد. اگرچه ما
# ~~خفته ایم، قضا بیدار است؛ و اگرچه ما از غفلت مستیم، قدر
# ~~هشیار است. بیت ابو تمام طایی درمدح حسن بنرجا، به شرف الدین
# ~~علی رجاء لایق آمد، شعر :
# ~~اضحکی سمی أبیک فیک مصدقا
### | بأجل فائدة و ایمن فال.
# «سمی ابیه»، رجاء بود(26 پ) شرف الدین علی بن رجاء،
# ~~یردست وزارت دست یافت، وآنچه در دما غ او هر گز نگردید،
# ~~میر شد. اما نوبت ملک او، چون نوبت گل بود؛ دراز نیامد در
# ~~ذنابهآ دولت وزیر شد. آنقدر روزگار که وزیر بود، از حرمتی و
# ~~تمکینی خالی نبود. اضافت او با قوام الدین، اضافت ستاره بود یا
# ~~ماه، بل که چیزی کمتر. آب کار قوام الدین، آب ms024 ابر بود که زلال
# ~~باشد. آب شرفالدین علی، آب دریا بود که شور بود. به حال
# ~~قوام الدین این بیت لایق بود: شعر،
# # فانک شمس والملوک کو اکب %~% اذا طلعت لم یبد منهن کوکب
# «مرعی ولاکا لسعد ان».
# در آن چند روز که وزیر بود، عیب و هنر او بیدا نشد. شکل
# ~~کارها چون ستارهها بود که در آب بینند. کار او باکار قوام الدین
# ~~مناسبتی نداشت. چراغ، برابر ماه کجا باشد. وزارت او حساب PageV01P028
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0087.png)

# ~~آب بود که آن را بقایی نباشد. هلال او روزگار آن نیافت که بدر
# ~~شود. (27 ر) آفتاب دولت او را کسوف حاصل آمد. آخر کار بود،
# ~~در سؤر قدح چیزی نباشد. وزارت او حبابآب بود که آنرا بقایی
# ~~نباشد. دورباش او حربهآ زرین آفتاب بود که اثر آنرا تباتی نبود.
# ~~دولت، گردندهتر از گوی میدان است. کوری است که نمیداند که
# ~~به کدام راه میرود.
# منصب طغرا به اثیر الدین ابوعیسی مفوض شد، ومنصب
# ~~استیفاء، بر تاج الدین کافی اصفهانی مقرر بود، در وزارت
# ~~شرف الدین علی بن ابیرجاء برولی الدین سوری همدانی تقریر
# ~~کردند. و رییسن الدین ابو الرضای ساوی مشرف بود. همه در جهل
# ~~متزاوی و متساوی بودند، همچون «استان المشط» بودند. امام
# ~~سیف الدین ابوجعفر الیمانی گفت، شعر :
# ~~لاترجون الخیر من دولآة
### | فیها علی بن الرجا وزیر
# ~~وکاتاه صاحا حلة
### | وعقدة الشوری ثم الاثیر
# ~~وخیبری الوجه شر ائوری
### | ابو الرضاندمانه والمشیر. (27پ)
# ~~اربعة ما لهم خامس
### | فیاللوم والشؤم فهل من نکیر.
# همچنان بود که در عهد مأمون گفتند، شعر:
# ~~ارم دو ثة المأمون فاز بحظها
### | من المجدو الاقبال کل لئیم
# ~~ففی فرج ابن الجنید و معبد
### | عزاء من الدنیا لکل کریم
# این مناصب براین جماعت حرام بود، اما بسیار زن شریف به
# ~~عرام بهدست آید. همچون عنین بودند که خواهد که افتضاض PageV01P029
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0088.png)

# ~~زن بکر کند. منصب، عروسی شد که جامهآ کهن دریده پوشیده
# ~~باشد. خلق جهان از ms025 رفعت ایشان، بر نمک جگر میخوردند، هیچ
# ~~نمک درمیان نبود که دیک بی مزهٔ‌ ایشان خوش کند. چنانکه قلم
# ~~چون بر کاغذ رودگریان باشد، صانعان عالم از تصدر ایشان گریان
# ~~بودند. به احتشام ایشان ستاره بهروز میدیدند. این جماعت
# ~~چون زنگی بودند که در آینه نگرد. دور فلک خود نگذاشت که
# ~~پایدار بودندی. چون شرر بودند، که میان زاییدن و مردن ثباتی
# ~~ندارد. (28 ر) چون شکوفه بودند، که حالی چون سری برزند،
# ~~پیر شود. چون برق بودند که چون پیدا شود در گذرد. چون خضاب
# ~~بودند که دیر نماند. منصب در دست ایشان، چراغ بود در دست
# ~~کور. بیداری ایشان در امور ملک، خواب بیمار بود، بههول و
# ~~ظلمات مقرون.
# در این میانه آتش فتنه، از ترک تاز لشکر سلطان طغرل و
# ~~مسسعود تیز شد. خلق عالم چو ن سرطان شدند که در یک سال هفت
# ~~یار پوست بازگذارد. سلطان طغرل را در وزارت قوام الدین چشم
# ~~زخمی رسید. سلطان مسعودوجماعت امرای زنبورخانه بر آشفتند،
# ~~ودبه درپای شتر افگندند. لشکر او را به ظاهر همدان بشکستند،
# ~~و ملک بگرفتند. عزیز الحضرة، وزیر و دستور سلطان مسعودشد.
# ~~در وزارت، خلق تر از شرفالدین علی بن رجا بود. کور خو استی
# # که احول بودی. او وزیر بود اما از وزارت بروی اثری (4 %~% اپ)
# ~~نمیدیدند. همچنان بود که عربابن آوی که گویند پدرش نباشد،
# ~~دور مسلسل شود و هیچ پدری از ایشان آوی نخوانده باشند. وام
# ~~حنین را هرگز حنین بچه نبوده و نباشد.
# او را یسری بود از فحول فضلای در عهد او، ملقب به
# ~~چمال الدین و بعداز او ملقب به نظام الدین، لقب پدرش . در زمین
# ~~نقش آسمان نگاشتی، و خورشید تا بان را اگر از مشرق خواستی و
# ~~اگر مغرب، جلوه ککردی.

PageV01P030

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0089.png)

# اتابک اقسنقر احمدیلی، رحمه الله، بردست ملاحده دمر الله
# ~~علیهم، شهید شد، لشکر سلطان مسعود متفرق گشت. سلطنت
# ~~سلطان طغرل با طی افتاد. ms026 پس از دود روشنی آفتاب بازدید آمد.
# تاج الدین کافی اصفهانی را از استیفاء معزول کردند، و بر
# ~~ولی الدین سوری تقریر فرمودند. این حال چنان آمد، که فرزین
# ~~که اگر کژرود، به شاه نزدیک باشد، ورخ که برسنن استقامت
# ~~رود، از شاه دور باشد. پادشاه را(29 ر) تشبیه به دریا کنند؛
# ~~چنا نکه دریا، وقتی عنبن به در افکند. یادشاه وقت باشد که اهل هش
# ~~را از خویشتن دور افگند. تاج الدین از بنیقاسم بود. وزارت
# ~~ایشان در عهد دیالم، ظاهرتر از آنست که به شرح حاجت باشد،
# # از طراز اول بودند، شعر: %~% (4ا
# # بیض الوجوه کریمة احسا بهم %~% شم الأنوف من طر ارالاول
# این بیت را قلب کردهاند، و نیک آمده است. گفتهاند، شع:
# # صفر الوجوه لئیمة احسابهه %~% فطس الانوف من الطر از الاخر
# انصاف نبود تاج الدین کافی را به ولی الدین سوری نوخاسته
# ~~معزول کردن. بیت قا بوس بن وشمگیر اینجا لایق است، شعر:
# # اماتری البحر یعلوا فوقه جیف %~% ویستقر باقصی قعره الدرر
# اصل بنیقاسم نیشکر بود که از آن تنگهای شکردر بندند. ملوک
# ~~دیاثم با بنیقاسم عیار بگردانیدند، و ایشان را منکوب کردند.
# ~~نکبت ایشان بردیالم نامبارک آمد، دویت برعقب ایشان منقرض
# ~~شد، و شادروان (29 پ) اقبال ایشان در نوشتند. ابو عبدالله بن
# ~~بطرقمی گوید در نکبت ایشان: شعر:
# ~~بنی قاسم ملاالزمان عجائب
### | و نکبتهم من امهات العجائب
# ~~تقاد بکم اسری الی معدن البلی
### | ینفسی انتم من شموس الفوارب PageV01P031
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0090.png)

# ~~خمدتم خمو دالنار وانقض بعضکم
### | علی اثر بعض کانقضاص الکواکب
# ~~علی مثلکم من سادة واکابر
### | أذیلت مصونات الدموع السواکب ک ابن مو
# ~~جای مثل آن نیسست . در آن حین هم از زبان مردم خلاص نیافت.
# ~~چون عرق بود، که اورا آب زلال سودندارد. درحق او گفتند : شعر:
# # من خیره فی منارة بنیت %~% فخیره1 فی حرام زوجته
# ملک سلطان طغرل، پس از قوام الدین بس ثباتی نیافت. عمر
# ~~او سیری شد، و وزیر و ms027 اصحاب مناصب را تمتعی نبود. استیفای
# ~~ولی الدین سوری چنان آمد، که ابو المظفر حمد محمد یسایی ملقب به
# ~~سوری را گفت که عمید خراسان بود. شعر:
# ~~مرآن مملکت کان بشوری سپاری
### | چو چوبان بدداغ باز آورد %~% ار
# سوری عمید خراسان بود. در ابتدا شاگرد قصابی بود. هیچ
# ~~معروفیتی نداشت، و علو درجت تمام یافت. شتری بود کمتر از
# ~~صد خر، که به هیچ معنی در شطرنج فزودند. همچون سگی بود که
# ~~زن را بهدرخت گل باز بتدند. همچون زنگی بود که دست و پای به
# ~~حنا سرخ کند. بعد از آنکه چون گل راه پای بهپای میرفت، او را
# ~~چون گل دست بهدست میدادند. فلک فیروزه سنگ یاقوت رمانی،
# ~~نگین انگشتری او کرد. قلتبان جاهل، سر ازگریبان او برآورد.
# ~~سگ در مسجد جامع معتکف شد، و با قلادهآ زرین در محراب افتاد.
# ~~پردهآ ملون بردر مستراح فرو گذ اشتند. دولت چون تیر به تاق هر
# ~~شب جایی دیگر باشد. آن پیاده فرزین آمد، و آن حصرم زبیب
# ~~گشت، و آن شاخ بزهنه یر از برگ وبار شد، و آن مورمار آمد.

PageV01P032

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0091.png)

# ~~اگر او را به آسمان بردندی؛ باثور وحمل که مجازیند، خر حقیفی
# ~~بودی.
# صحاب هنر پیش او (35پ) دست خوش بودند. همه را پایمال
# ~~کرد. اگر خواستند، و اگرنه چون نی کمر خدمت او برمیان بستند.
# ~~مقاسات خدمت او از مرگ بتر بود. د رموالات او چون مویز دو
# ~~دل بودند. او را چون گشنیز بیدماغ پنداشتند، از بن دندان
# ~~منقاد او شدند. در کف خویش باد میدیدند و برسر تخت خاک.
# ~~از غصهٔ‌ احتشام او چون ابر، آب در چشم داشتند، و آتش در دل.
# ~~روزی خویش در دهان شیر میدیدند. آتش دانش خویش در زیر
# ~~خاکستر پنهان مییافتند. از نرم آهن سوری تیغ می کردند، و از
# ~~پولاد ایشان ستره. از روانی کار او، همچون آب که برریگ رود
# ~~می نالیدند، و چون باد ms028 که در دریا دمد، چین برروی آب افگند.
# ~~فضلا را چون از درخت امید باری نیست، کاشکی از تکبر جاهلان،
# ~~باری بار گران بردل نبودی.
# این جماعت روزی در سرای نظام الملک متفق شدند، بدانکه
# ~~آن تردامن را خلق وخجل (31 ر) کنند، و آن درخت بیبار را
# ~~نیفگنند. شاه سواری که از جملهآ آن فضلا وقح تر بود، و خویشتن
# ~~را بورپای بر هنه میدانست، که از خل با نعل بهتر دود، سلاخ آن
# ~~مردار شد، و بهحکم آنکه محروم تر از همه بود، اورا دلمی سوخت،
# ~~و دیگر ان را دامن. با آنکه از محنت روزگار ناخن نداشت که بدان
# ~~گرخارد، ابتدا کرد، محنت زده را شیون نباید آموخت.
# گفت: من در هر علمی چندین کتاب خواندهام، دیگری گفت:
# ~~من بیشتر خواندهام، ثالثی محفوظات خویش برشمرد. سوری را
# ~~گفتند: خواجه عمید چه خواندهاست؟ جوابداد که: من کتاب اقیال
# ~~خواندهام. بدین وجه شاه مات برایشان خواند، و از عهدهآ حل آن
# ~~مشکل بیرون آمد، وتفصی نمود.
# آنچه گفتند، مهتاب پیمودند. آن خر را درخر کمان نتوانستند PageV01P033
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0092.png)

# ~~کشیدن. از وی پهلو تهی کردند. در این نفاق چون غرق بودند که
# ~~دست در آب زند، چون (31 پ) برق بودند که بخندیدند، و چون
# ~~بر گریان شدند. پلاس سیاه می شستند، که به شستن سفید نشود.
# ~~رنگ گنیم فضلا به گیلان کردهاند. اگر آتش در ایشان زنند،
# ~~دودی بر نیاید. رقص دل ایشان از خفقان باشد، نه از طرب دنیا.
# ~~خون آب است، زنده راه غرق کند و در بن افگند، و مرده را برسر
# ~~آرد. لباجهآ اطلس جاهلان را طراز زربر نهد، وجبهآ کر باس عالمان
# ~~را، چون درخت حاجت، پاره یاره دوزد. جاهل برعالم، چون
# ~~نر گس سر گران دارد. دود همواره بر بالای آتش باشد. فضلا پیش
# ~~جاهلان، چون شکوفه پیش کور محلی ندارد. عالم پیش جاهل،
# ~~مبتذل تر از خاک راه باشد، بیش بادبه وی ms029 التفات ننماید. آب
# ~~زلال بهدهان بیمار ناخوش بود. فضلا را ماهی بررمضاء است، و
# ~~سوسمار در دریا. گاورس یوسیده به ایشان، به پیمانه کم
# ~~میفروشند. جهل چون می تلخ و ناخوش (32 ر) است، ولکن
# ~~گوارنده وطربانگیز باشد. بسیار دست را که بریدن واجباست،
# ~~کار به جایی رسیده است که بر آن بوسه میدهند. جهان چون رکاب
# ~~پای خسیسان می بوسد، اصحاب قلم بیشتر آن باشند که در خدمت
# ~~جاهلان چون قلم بوسهزن باشند، به حکم ایشان گردن نرم دارند.
# ~~گویی از بهر علم است این همه طمطراق خنک و سمند. علم از این
# ~~بارنامه مستغنی است؛ تو برو بر ثروت خویش مختد. دل خوشی
# ~~بدان است که جاهلان مرده گانی اند، که نظام کار ایشان، کفن
# ~~نیکوست، مرده. را از نیکویی کفن چه فایده باشد! . چون از لذت
# ~~علم خبر نمیدارند، بدبخت و خاکسارند. عزت مرده در آن باشد
# ~~که زود خاک بر سرش کنند. جاهل را سیم وبال بود. سگ چون
# ~~فر به شود، زمن گردد. جاهل چون به سیم تفاخر کند، خر باشد که
# ~~جو بیند، طربنماید. آن گاه که به منصبموسوم شود، دون ترودنیتر
# # ود. سگ آنگاه پلیدتر باشد، که به آب غسل کند. %~% ا پ) در PageV01P034
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0093.png)

# ~~خیلائی که جاهل کند، همچون سگ بود که چون از خواب درآید،
# ~~خو یشتن را بلیزاند و ییفشاند، طوق وس افسار اسب رابدو اند.
# ~~منصب چون به جاهل مفوض شود، عقد در بر گردن خر بسته باشند.
# ~~باران باشد که برسگ بارد، بدان گنده تر شود. جاهلان خرانی اند
# ~~که نه جو خورند، و نه به یول بازروند. چون گرسنه باشند، بانگ
# ~~دارند؛ چون سیر شوند، لگد زنند، ایشان را بیطار باید نه طبیب.
# ~~دم ایشان چون فسو بودو فصیح ضراط به منصب مشرف نشوند . خر
# ~~اگرجه محل مادیان تازیشود هم خر باشد. جاهلان سرددم تر از
# ~~صبحند. همچون اخلاط دارو مسهل از هر دست به هم ms030 پر کرده
# ~~باشند. چون فصل الخطاب گویند، خلا درجوش آید. چون صاحب
# ~~منصب، جاهل باشد، دولت اگر پایدار بود، خلق شود. همچون دود
# ~~باشد، اگرچه سقف خانه نسوزد، سیاه کند. در تنگدستی فضلا،
# ~~حکمت آن است که بی مقداری جهان (33 ر) به نظم و نثر ایشان
# ~~معلوم شود. اسبان را جهت کاری معظم، میان باریک کنند. روی
# ~~اسب که سبق برده باشد، به ناز مالند. قندیل جهت رو شنایی مسجد
# ~~آویخته شود، مشک را چون از شکم آهو بیرون آرند، جهت بوی
# ~~خوش سوزند. زندرا تا نزنند، آتش نباشد. گوشواره را جهت
# ~~آرایش در آویزند. زر به آتش خالص شود. آینه را تا نزدایند،
# ~~روشن نشود. درست تا نقش نکنند، روان نباشد. اگر فضلا را
# ~~مساعدت روزگار نباشد، باکی نبود. سرباز آرایشی ندارد، و
# ~~هدهد تاجدار است. یوزسوار آید، و شیر پیاده. پیل را چهارپای
# ~~باشد، و پشه را شش یای. چنانکه چشم آهو را به سرمه حاجت
# ~~نبود. فضلا را از مساعدت دنیا استغنا باشد. هزاردستان راجهت
# ~~آواز خوش، در قفس کنند. اسبان تازی را جهت عزت شکیل
# ~~جهان، فضلا (33 پ) را چنان است که صدف مروارید را. شرف
# ~~صلف به مرو أر یل باشل .

PageV01P035

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0094.png)

# اثیر الدین ابوعیسی صاحب طفرا و صاحب دیوان رسایل بود.
# ~~از دو سطر به پارسی نوشتن عاجز چون نای میان تهی بود، چون دل
# ~~بیمار خفقانی می نمود، وبرزینی نگو نسار می نشست، و تیری
# ~~بی کمان میانداخت، با بی آلتی و بی کفایتی، کیسه از این منصب
# ~~بردوخته، «طرقوا»زنان می آمد، و اصحاب قلم چون سایه در پیش
# ~~میرفتند، و دل نمودگی می کردند. چون پسته، دل خود را جلوه از
# ~~دهان می نمودند. دندان بدان کار فرو برد. فرق میان رقوم حساب
# ~~و حروف توریه نمیدانست. داغی برران اسب مرده می نهاد، و
# ~~افسونی برمردگان میخواند. هر تقریر که می کرد، توفیر از آن
# ~~هزار فرسنگ دور بود. ms031 سایهآ کر کرمی آمد، به هیچوجه تمشیت کار
# ~~نمی توانست کردن. کلید صتعت او را دندانه نبود. نقب در خلا
# ~~می برد. دیوار   ر) بود که در کای او چه بود. چون جکر
# ~~بی خویش آمد.
# کار اثیرالدین ابو عیسی، اگرچه مستقیم بود، طبع کث او، کث تر
# ~~از آن کمانچهآ طغرا بود که می کرد.
# رییس الدین ابو الرضا اگرچه درحیلت چون ریسمان تب بستن
# ~~ینل بر ینل بود، در صنعت دستی نداشت. همچون زمتی بود که
# ~~خواهد که بدود. این هر دو ابری تاری بودند.
# از ولی الدین سوری ضبابی قوی به اضافت آن رفت. در
# ~~گورستان مرده بر سر مرده بسیار نهند.
# دو جاهل چنین در توان کفایت بودند، ثالثی نمی بایست. در
# ~~دریا نمد به کار نیاید. چون واوی بودند که به زیادت حروف در
# ~~عمرو افزایند. چون مشک نبود که به عنبر معتدل شود. چون گند نا
# ~~بودند که به اضافت پیاز شود. دیگ براین سه پایه بأستاد. چون
# ~~سه پایهآ علم نبودند، ونه چون سه دانه برروی پاکیزک، ونه چون
# ~~سه دا نه گه مستان به هشیاران دهند، چون خواهند که شراب
# # خورند. از سردی طبع ایشان، لعاب آفتاب در سرطان %~% 5) PageV01P036
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0095.png)

# ~~می افسد. این جهان گنده پیرزشست، تواتگر است، و مرد بی معنی
# ~~مفلس ازهم نشکیبند. این گنده پیر را، هلاک دست اورنجن است،
# ~~و ستارهها عقد، زمانه آینه، و روی روز، و شب گیستو.
# دولت بدین جماعت، سرایی شد که همه خانه های آن آبریز
# ~~بود؛ و دیوان مرداری گشت که آنرا باران برسرآید. این چماعت،
# ~~چون دستهآ کبریت، درهم یسته، در جهل یکسان بودند. چون نان
# ~~جالیز نبودند که اگرچه همه را نام یکی باشد، با وسط ودون
# ~~همچون تامش خیاری در میان باشد. چون صاد و ضاد به پک سط
# ~~بودند. از ذم وهجا فراغی داشتند. چون مرده بودند، که او را از
# ~~شمشیر و کارد خبر نباشد. باد ms032 دولت ایشان علت باد سرخ بود، که
# ~~هروقت مردم را معلول کند. نااهل را چون کار به مراد باشد، چون
# ~~بوز نه بود که رقص کند. جاهلان اگر برمقتضای(35 ر) قصور
# ~~خویش رفتندی، در کارهای معظم بیفتادندی. ولکن سگانی اند که
# ~~از دیگ سر گشاده شرم نمیدارند. شیطان کور باد که بسیار کار
# ~~نا هموار میرود.
# ملوکت بایستی که مناصب خویش به ناجنس و نااهل ملوث
# ~~نکردندی، و در اختبا واختیار، اهل هنر، زینتخویش دانستندی،
# ~~تا مشام جهانیان به بوی فضل ایشان، خوش بوی شدی، و در
# ~~خافقین مآثر ایشان منتشر شدی. در این دور، این معنی مر تفع
# ~~است. خروس این صبح لالاست، وروی تختهنر، جملهخال سیاه.
# ~~فضل به دانه دام دنیا نمیشاید. علم را کشتی برخشکی میرانند،
# ~~در این راه به جوار جهل میروند، نه بهدالت علم . در این شیون،
# ~~نوحه گر لایق ش است که سرودگوی.
# در عهد سلطان محمود دیوان طغرا، به شهاب الدین اسعد، و
# ~~دیوان استیفاء به عزیز الدین ابونصر مفوض بود، و پس از
# ~~عزیز الدین به صفی الدین اوحدحیزهای. هرسه به اعباء این اشغال،
~~PageV01P037
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0096.png)

# ~~مستقل بودند. در عقب آن (35 پ) در عهد سلطان طغرل، این
# ~~مناصب براین جماعت که یاد کرده آمد، تقریر کردند. آنها که در
# ~~ما تقدم بودند، طوطی شکرخای بودند، واینان کر کس مردارخوار.
# ~~مناصب شوند، مستبدع تر بودند. دود به روز شتیع تر باشد، که
# ~~شهاب الدین اسعد و عزیزالدین اله و صفی الدین اوحد مستولی
# ~~مناصب شوند، مستبد ع تر بودند. دود بهروز شنیع تر باشد، که
# ~~به شب. کاشکی آبگینه در مقابل ماه ایشان نهادندی، نه کلوخ.
# ~~میان صفیر ایشان و زئیرانیها، که در ما تقدم بودند، فرقی بسیار
# ~~بود. چون آتش بمیرد، دود برخیزد؛ و چون گله را برگرداننث،
# ~~بزلنگ پیشرو باشد. منصب خرقهآ شواشده، پولی گشت که
# ~~تاجدار و پاسبان برآن می گذشت، شعر :
# # انی اغار علی مکانی ان اری %~% فیه ms033 رجالا لاتسد مکانی
# کمان طفرای شهابالدین هلال آسمان بود، و نقط حروف
# ~~ستاره ها. این جماعت اگر چه بر تختهآ صنعت صفر بودند، چون
# ~~گر به رو میشستند، و طبلی در زیر(36 ر) گلیم میزدند، و تختی
# ~~بر سر آب می نهادند. چون دهل پرمشغله و میان تهی بودند. آن
# ~~کار مردار را که می گذاردند، عظمتی میدانستند. همچون جرب
# ~~بودند که آن راحک خوشآید. پلاس سیاه برشقهآ چهره می دوختند.
# ~~چنا نکه گربه پلیدی خویش پنهان کند، بی کفایتی خویش پنهان
# ~~می کردند. آتش ظلم ایشان، آتش شب بود، که قوی تر از آن نماید
# ~~که به روز : در میان خاکستر ایشان شرری نبودی. ایشان را بر
# ~~هر محک که میزدند، قلب می آمدند. نباتی بودند که آن را نه میوه
# ~~باشد نه به هیمه شاید. اگر متاصب معطل بگذاشتندی، و ایشان
# ~~نیودندی؛ بهتر بودی. بندهآ بدرا هیچ نیکوخدمتی بهتر ازگریختن
# ~~نبا شد .
# این اصحاب مناصب در مجلس انس دانش، نه چون گل ریخته
# ~~پیاده بودند، و نه چون پیاله سوار. شحم حنظل آمدند، که دیک را
~~PageV01P038
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0097.png)

# ~~از آن چربی نباشد. چون شتر بود، که علف نخورد، و دهان
# ~~جنباند. آب که در جوی ایشان بود. (26 پ) شایستهآ طهارت نبود.
# ~~ابری بودند که خورشید را پنهان کند و نبارد. سؤر شراب بودند
# ~~که با ساقی دهند. طحلب جوی بودند، که آب بپوشد، و به هیچ کار
# ~~نیاید. زهمهآ دیک بودند، که لابد دور باید انداخت. از بی کفایتی
# ~~اسبفروش، خرخر بودند. دندانهای زیادتی بودندزشت ومکروه.
# ~~درختی بودند که نه بار آورد، و نه سایه افکند. شترمرغ بودند
# ~~که نه یرد، و نه بار کشد. در زمستان مروحه بودند، و درتابستان
# ~~پوستین برطاس. چون خروسی بودند که جز به اول شب بانک
# ~~نکند. آتش دوزخ بودند، که از آن جز عذاب و محنت نباشد. دست
# ~~که می جتبانیدند، از ارتعاش بود، نه از کفایت. دهانی که مردم ms034
# ~~برایشان می بیافتند، از فواق بود، نه از خنده. آب کار ایشان، آب
# ~~بیمار بود در قاروره. نه هر شاخی را میوه باشد. بر سر این کار
# ~~چون مگس بر سر طعام آمد شدی داشتند. خواب ایشان در معظمات
# ~~امور بیشتر از خواب(37 ر) یوز بود. بانک در دیوان می کردند،
# ~~چون بانک درست ناسره در دست ناقد. وجود و عدم ایشان یکی
# ~~بود. دست شل همچون دست بریده باشد. ایشان را به کدام تره
# ~~برخوان نهادندی. نه هر گردنی لایق عقد باشد.
# دولت گدایی است، که او را هرروز در سرایی ببینند. از
# ~~ضربات حوادث وطی و نشر روزگار، این معنی بدیع نباشد. بسا
# ~~صف تصدر که از سر حقیقت آن را صف النعال باید خواند. براین
# ~~خوان، در این مهمانی، تره برحلوا مزیت دارد.
# اثر عزیز الدین در قوانین معاملات، که مقرر کرده بود، پس
# ~~از وفات او بهتر از کار گزاردن ولی الدین سوری بود. استخوان
# ~~پیل مرده، به بهای خرزنده برآید. در چون شکسته شود هم در
# ~~دارو به کار آید. از ولی الدین سوری درگذر. هزار کافی کاردان،
# ~~برا بر عزیز الدین نباشد. عقد یکی، و عقد هزار بریک شکل بود،
~~PageV01P039
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0098.png)

# ~~ولیکن تفاوت میان ایشان ظاه بود. شعر
# # ولم أر أمثال الرجال تفاوتا %~% لدی المجد حتنی عد الف بواحد
# دال و ذال در یک قالب ریختهاند، ولیکن دال چهار است وذال
# ~~هفتصد. خورشید، تنها برون جهان را روشنتر از آن کند که،
# ~~ماه با چندین هزار ستاره به شب.
# مجد الدین ابوطالب و کمال ثابت و رضی الدین ابوسعد را،
# ~~ولی الدین سوری استادکار شد. آستر بهتر بود که ابره. عمل
# ~~پادشاه آتش است؛ عاقل خویشتن را در میان آتش نیفگند. دلیرتر
# ~~از شیر نتوان بودن، با همه جسارت و دلاوری، چون آتش بیتد،
# ~~بگریزد. اما آتش عمل، کفایتمرد وبی آلتی ظاهر گرداند؛ چناتگه
# ~~آتش حقیقی. فرق میان چوب و عود با دید ms035 آرد.
# اهل صنعت و هنر را، چون مساعدت روزگار نباشد، چون
# ~~ستاره کوچک نماید، ولکن بزرگ بود. آب زمزم را اگر چه شوری
# ~~بود، بر همهآ آبهای جهان فضیلت دارد. منصب سلطان، خاص وعام
# ~~را شرف است، ولکن آب(38 ر) چون برسنگ رود، صافی تر آید
# ~~که برخاک.
# اهل صنعتاگرچه بر عطله باشد، شمشیریبودبرندهآ گوهردار،
# ~~که دسته و غلاف زراندود ندارد. چون شمع موکبی افروخته شود،
# ~~چراغ دزدان را چه محل باشد. بوی مشاع ینهان نماند.
# اثیر الدین ابوعیسی، طغرایی بود، وعزالدین ولی منشی.
# ~~خط عزالدین ولی، اطلسی بود که آن را به آستر کرباس طغرای
# ~~اثیر الدین ابوعیسی کردند. زنی پیر را که پسر مرده پیش نهاده
# ~~باشد، براین معنی خنده آید. دیو براین حدیث تعوین بیفگند؛ و
# ~~اگرچه در اجتذابات دست تمام داشت. و مدت ها عمل خوزستان
# ~~بوی مفوض بود، ودراز ناخنتر از کفتار بودی، در طغرایی پیاده
# ~~آمدی. چون متاع عنین آمد شدی بیفایده میکرد. بهوی عمل
# ~~خوزستان لایقتر بود. نیم مست را هیچ چیز لایق تر و بهتر از PageV01P040
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0099.png)

# عزیزالدین ولی باوی همچون گل بود، که جهت گرماوه در گل
# ~~ریزند. سریر(38 پ) آراسته بود بر سرمزبله. ناجنس و نااهل به
# ~~منصب سلطان شریف نشود. از بهار میخها خیمه سبز نشود.
# ~~ناجنس چون به منصب رسد، صورتی منقش باشد که بردیوار
# ~~کنند، آن را حیاتی نباشد. پیاز را به لباس زیادت که دارد، عزتی
# ~~نبود. جاهل چون به متصب دستبوس رسد، باید که دست چب
# ~~بوسد که معتاد نجاست دیدن باشد .
# نویت این جماعت خود دراز نشد، فلک رقعهٔ‌ ایشان برافشاند،
# ~~رخت بر گاو نهادند. عمل نگار مردان است، پایدار نباشد.
# چون اتابک اقسنقر احمدیلی را شهید کردند، و لشکرهای
# ~~مخالف منهزم شدند، و سرکشان در ربقهآ مطاوعت آمد، وجماعت
# ~~امرا را، که در خدمت سلطان طغول بودند، استیسار و استرواح
# ~~حاصل آمد؛ روزگار بیوفا، عادت خویش در تنفیص لذات ظاهر
# ~~گردانید، و ms036 شوائب حوادث از پردهآ غیب بیرونافتاد. دولت چنان
# ~~طری پژمرده و گردون گردان سیرت و سریرت (39 ر) خویش
# ~~بازنمود. فصاد فنا، نیشتر زهرآلود را کار فرمود. جهان که از
# ~~عدل این پادشاه چون صبح خندهزن بود، چون شام شد، که رخ آن
# ~~بر سرشک خون باشد. سلطان آفتاب که یکسواره است، بسیار
# ~~لشکر جیار را با فناا برده است.
# سلطان طغرل از این سرای پرآفت و بادیهآ پراهوال، بهخلد
# ~~برین رفت، و جان پاک که ودیعت بود، بازسپرد. مدار سپهر
# ~~همواره براین بود، وبراین خواهد بود. دایرهآ کار جهان براین
# ~~صفت است. بسا جوان تازه که روزگار پیرزال، نام و نشان او
# ~~بیفگند. شعر:
# ~~هر ذره که در هوا و در هامونست
### | کیخسرو و کیقباد و افریدو نست PageV01P041
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0100.png)

# مشعید حوادث بدست دیگر بر آید، و آتش در خرمن مردم زند.
# ~~گوی به سر میدان نارسیده باشد که گوی دیگر در میدان افگند، و
# ~~دود از جان خاص و عام برآرد. لقمهای بیجگر نمیدهد. گور
# ~~ملکی (39 پ) جبار و گور آن کس که مویش دستار باشد، وپوست
# ~~جامه و خاک بستر وبالش بازو، بریک شکل بود. پای را برآتش
# ~~ثبات نباشد. نسر طایر هم روزی واقع شود. نه مرغ پرنده در هوا
# ~~خلاص یابد، و نه ماهی جوشن پوش در دریا . نعیب غراب فراق به
# ~~گوش همه کس برسد. پس از ایوانهای مزخرف، ساباط مظلم
# ~~گور است. اگر همهآ عالمیان بروفات یک کس جامه چاک کنند، و
# ~~خون کالبدها از دیدهها بپالایند؛ هیچ سود ندارد. بهوقت وفات،
# ~~چون رمقی مانده باشد، اگر پروای وصیتی و کلمهٔ‌ شهادت بود؛
# ~~غنیمت بزرگ باشد. شعر:
# ~~این جهان بر مثال مرداری است
### | کرکسان بر سرش هزار هزار
# ~~این مر آنرا همی زند مخلب
### | وان مرین را همی زند منقار
# ~~آخرکار جمله در گذر ند
### | وزهمه بازماند این مردار.
# هیچ بخیل، مردم را نیم سیر از سرخوان بر نمی انگیزد، جن
# ~~جهان ms037 غدار.
# سلطان طغرل در اقتبال جوانی در گذشت. %~%
# فتلک سبیل لست فیها باؤحد. - عهه بر الابر
# اگر در زندگانی دراز چیزی بودی، خدای عزوجل ابلیس را
# ~~که یدترین خلق است، تا روز محشر مهلت ندادی. باز را عمر
# ~~کر کس مردارخوار نباشد. آن کس که به عمر دراز دعای کسی
# ~~کند، مطلق می گوید، که خرف وکور و کر و لنگ شو. خلود در
# ~~جهان ناممکن است، «وما جعلنا لبشر من قبلک الخلد». در جهان PageV01P042
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0101.png)

# ~~جز موش کور را خلدی نیابند. بیش از او، زوال بسیار تاجدار
# ~~سرفراز بوده است، و نزهتگاه یسیار ملوک، خراب شده. آن را
# ~~آنجا نمیرود.
# بنات النعش، اگر مرده نبودندی، اضافت ایشان با نعش
# ~~نکردندی. «انک میت وانهم میتون». عاقبت همه مرگ است. کلاه
# ~~دولت از سر بسیار کس برگرفته(45 پ)اند، و در دهن زمانه
# ~~فسسیاته شده.
# دنیا رباطی است که مردم در آن پای در رکابند. اگر کسی
# ~~پندارد که رباط سبیل است، خطا پندارد. در این خان مزد جانها،
# ~~جان می ستانند. طلاقت روی روزگار محال است. شیری جان
# ~~رباست، شتر زشت روی ومکروه باشد. روزگار بهحادثهآ و مرگ
# ~~مردم آبستن است، لابد باشد که روزی بار بنهد. مادری است چون
# ~~گر به، که فرزندان خویش از فرط محبت میخورد. کس نمد
# ~~خویش از این آب بیرون نتواند آوردن. حلقهآ این حکم در گوش
# ~~همه کس کردهاند.
# جهان پیرزتی است که پیوسته برخلاف عادت حائض باشد،
# ~~هر گز او را طهری نبود. هیچ عاقل دل در او نبتدد. هرچند پیرتر
# ~~می شود، مردم او را بوست تر میدارند. رایگان آبادی جهان
# ~~می کنیم، و پاداش جز مرگ نمی بینم، پنداری مزدورانی ایم که
# ~~خرابی عمر به مقاطعه داریم. پنداریم که دور فلک حریفی خوش
# اختران (41 ر) فلک هم روزی در مغاک خواهند افتاد.
# ~~ملک الموت هم شریت موت بچشد. شعری برفلک از سببی کمان
# ~~است، ونسر از خوفی پران. ستارگان ms038 که مضطرباند، از وعدهآ
# ~~خوفی خالی نیستند. زهره و مشتری، که عزیزتر از آناتد که
# ~~ایشان را بهرجم شیاطین کنند، عاقبة الامر هم منتشر شوند، میزان
# ~~لک را که تا این غایت زبانه نگسست، هم پاره پاره کتند.

PageV01P043

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0102.png)

# جهان پنداری خوددر ماندهترازمااست، باران گریهآ اواست . برق
# ~~سوختگی دل، رعد ناله. هر شب از سوگواری جامهٔ‌ سیاه پوشد. ما
# ~~را برجهان چون گریه نیست، خندیدنمعنی ندارد. مرکب آخرین،
# ~~قطعا نعش است، و لباس کفن. عزیزان درمی گذرند، و جهان
# ~~پرحکم خویش است. چو شمشیر شکست، خاک برسر غلاف باد.
# ~~مردم تا زنده باشند، در این زمین عریض بسیط، به سبب آن قدر
# ~~ازمین که بنشینند، بایکدیگر مضایقت میکنند؛ چون بمیرند، (41پ)
# ~~مرده را در گور مردهآ دیگر می نهند، و مضایقهای نیست.
# تهذیب اخلاق از مرده و زنده دور است. روزگار مردم را
# ~~چون بر بط بهدست راست میزند، و یه دست چپ نای بازمی گیرد.
# ~~بسیار خالد تام بهفنا رفت، و بسیار زید در نقصان افتاد. خاک
# ~~زمین امانتداری خائن است، گوشت و استخوان که به وی
# ~~می سپارند، بهفنا می آرد. اگر کسی را از شخصی گزندی رسد،
# ~~دشمن آنشخص شود، و از دنیا بمابدی بیش از آن میرسد که در
# ~~وهم آید، و آن را دوست میداریم. در جهان مردم درمحنتاند. ماه
# ~~اگر از محاق و خسوف خبر ندارد، تهنیت باید کردن.
# جهان پنداری از گرسنگی، فرزندان خویش را میخورد. و
# ~~اثر سیری بروی پیدا نمیشود. با آنکه حلال زادهاند، ایشان را
# ~~در زیر خاک پنهان میکند. حفاظ دوستان پس از وفات مرد،
# ~~بیش از آن نمی بینیم که خاک بر سرش می کنند، و دست می افشانند
# ~~و میروند. فرزندان (42 ر) و خویشان، چون دوستان سر پولند.
# ~~حادثهآ مرگ، قضای محتوم است، نه کار سرسری. هیچ میل به قعر
# ~~این ریش نمیرسد.
# اصحاب مناصب، که در آن عهد چون ثریا مجتمع بودند، چون
# ~~بناک ms039 اسفش متفرق شدند. چون یرگ درخت از باد خزان ریخته
# ~~مدند.
# میان همدان و بغداد مسافت نزدیک بود. راه مسیرهآ اسبوع PageV01P044
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0103.png)

# ~~آمد. سلطان مسعود از بغداد بی توقفی حرکت فرمود، چون برق
# ~~خاطف به همدان آمد. مختق امیا و لشکری که از زمهآ سلطان
# ~~طغرل بود، گرفته شد. اندیشهآ دیگر نتوانستند کردن. «سحبا
# ~~علی الرأس لامشیأ علی القدم» به خدمت پیوستند، و کمر بندگی
# ~~برمیان بستند. سلطان مسعود بی ماتعی و منازعی تخت سلطنت
# ~~منور فرمود. ریاحین دولت او شکفته شد. اهل عالم در کنف او
# ~~آرامش و رامش یافتند.
# شرف الدین علی بن رجاء بعداز آن وزیر ملکداود شد. شمشیر
# ~~عزالدین (42پ) خوارزمشاه نگذاشت کهاو راگفتندی: «مات حنف
# ~~انفه». سر درکار وزارت کرد. بزرگی اومشکی بود، که آنرا عطار
# ~~برسک دلیل کرد. آب آسیای او منقطع شد.

PageV01P045

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0104.png)
~~PageV01P046
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0105.png)

# وذارت شرفالدین نوشیروان بن خالد
# ~~دریا گل سیاه بود، چون به درآرند تاج ملوک را بیاراید.

PageV01P047

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0106.png)

# ~~اندازند و با زمین آید. برروی دولت سلطان مسعود ماه نو دید.
# ~~گوهر به آفتاب نیکوتر باشد، و ماه از خورشید نور گیرد.
# خامة او بار دیگر (43 پ) نگارندهٔ‌ امور ملک شد. دریچهآ مدت
# ~~کار او باز کردند. پیری او آب گل سرخ بود، که اگر چه سپید
# ~~باشد، بویا بود. پیری اصحاب حدیث بود که در آن فایدهآ بسیار
# ~~باشد. جز پیر نشاید که مرتب ملک باشد. سایهآ هرچیز، شبانگاه
# ~~اضعاف آن بود که در چاشتگاه. وقت میوه خویف باشد، نه بهار.
# ~~خریف دهان را باشد، و ربیع چشم را. نسیم تابستان، شبا نگاه
# ~~خوشت باشد که نیمروز. مرغزار را که چون شکوفه نباشد، بهایی
# ~~نبود. خواب آن خوشتر باشد که آخر شب نزدیک بامداد آید. باران
# ~~در آخر ماه بیشتر باشد، که در اول ماه. شکوفهآ نماز دیگر نیکوتر
# ~~باشد که چاشتگاه. شمشیر افروخته نماز پیشین بهتر از آن نماید
# ~~که بامداد.
# چنا تکه ادیم ms040 جز از سهیل صلاح نپذیرد، کار دولت جز به
# ~~اندیشهآ پیر جهان آزموده، مستقیم نشود. باز وغراب به هم یکسان
# ~~نباشند. پیری(44 ر) خندهآ روی است. الز کمان تا دوتا نباشد،
# ~~تیر نشاید انداختن. آن را خود جهت تیر انداختن دوتاکنند، نه
# ~~جهت شکستن. غراب باشد که پیری او ظاهر نشود. پیری، چراغ
# ~~شب عمر است. هلال را بدان که دوتا باشد عیبی نباشد.
# سپیدی ریش و موی را عیب آن است که نشان مرگ است،
# ~~اگرنه، سیید نیکوتر از سیاه. اگر سیاهی پس از سپیدی بودی،
# ~~آن را به سییدی خضاب کردندی. اگرچه سیاهی موی برابر سیاهی
# ~~چشم است، خضاب کردن معنی ندارد. خضاب کردن را وجهی
# ~~نیست، جز آنکه برمصیبت جوانی آن را جامهآ سیاه دارند. از
# ~~آن کس که خضاب کند، هیبت پیریزایل نشود، وجوانی باز نگردد.
# ~~یش رجویو پیری برآمده باشد. خضاب را هرگاه که رنگ
# ~~زاپل شود، پیری نو پدید آید، و دلتنگی متجدد گردد. لپیدی PageV01P048
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0107.png)

# ~~خضاب کواهی(   ا پ) است به دروغ. خضاب زینت است، و پیری
# ~~ماتم عمر، در ماتم زینت زشت باشد. پیری وفادارتر است که
# ~~جوانی. جوانی سی سال باشد و پیری هفتادو هشتاد سال. جوانی دوستی
# ~~غدار است. چون رفت، خیال او در خواب هم نبینند. چشم را با
# ~~سیاهی گر سپیدی نبودی، رونقی نداشتی.
# پیری دردیست که آن را به آرزو خواهند. شب را که ستارهها
# ~~تباشد نیکو ننماید. لشکرشکن، دستور پیر است، نه جوان تیغزن.
# ~~وزین آن فسان است که تین کند، و نبرد، صیقل است که شمشین
# ~~افروزد و نزند. کاشکی روزگار مرد را با پیری و ریش سپیدی
# ~~بگذ اشتی، و بدین قدر قناعت کردی.
# شرفالدین در عهد جوانی براقران سبق برده بود، در عهد
# ~~پیری پس از آنکه او را قصب السبق مسلم کرده بودند، ازسرناز
# ~~جولانی کرد، و کار خویش در خویشتن داری از آن سمت که در عهد و زارت
# ~~امیر ms041 المؤمنین المسترشد (45 ر) بالله، و وزارت سلطان محمود
# ~~بود، نگردانید. احمدیارینه بود. «اصبت فالزم» برخواند. روزگار
# ~~او سمرخیرات آمد. جهت حطام دنیا مردم را نیازردی. سگه باشد
# ~~که جهت شکم جنگ کند. دون همت بود که چون کوزهآ فقاع همه
# ~~شکم باشد. طعامها چون از دهان بگذرند، همه یکسان باشد. از
# ~~بهر طعامی و شرابی، که بیشتر علتها از آن خیزد، خویشتن را به
# ~~دوزخ نتوان بردن. آنچه برمز بله مستقذر است، همه از طعامهای
# ~~لذیث اصست،
# از وزارت او همه کس را امان امن یود. از علم چون بر سر
# ~~شمشیر ونیزه نباشد، نترسند. بهسماک رامح کس مجروح نشود.
# عنایت ازلی دلیل وقاید او بود. فهرست مفاخر آمد. از لقاء
# ~~و مفاوضت او مردم را استبشار و روح روح بود. شکلی مقبول
# ~~داشت. فاضل و عالم و ورع و متقی و نقیالجیب بود.

PageV01P049

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0108.png)

# وزارت امیر المؤمنین مسترشد را، و وزارت محمود را، و
# ~~وزارت (45 پ) سلطان مسعود را مباشرت نمود. و وزارت او
# ~~بیضة الدیک نبود. چون ماه بود، که هر ماه یک بار در ثریا نزول
# ~~کند، وتیرت و عادت او جز صلاح نبود. عجب آن است که صارف
# ~~نو مصروف قوام الدین ابوالقاسم بود، که همچون مستی بود تیر در
# ~~کمان سنگ برانداختی، و سر باز برسنگ داشتی.
# مآثر او باقی تر از داغ بود. به وزارت سزاوارتر از آسمان بود
# ~~به ستاره. رنگ و بوی تمکین از وی دور بود. در امور دنیا
# ~~استنداد و استعلایی نداشت. شمشیر خطیب بود وشمشیر پشمین.
# ~~آب وزارت او آن قدر بود، که اگر در چشم بودی، بدان سیراب
# ~~بشکتی.
# وقتی مردم او را خلافی افتاده بود، و برایشان حیفی رفته؛ او
# ~~را گفتند: چند از این بی حمیتی؟! گفت: دیراست تا من در حمایت
# ~~این بی حمتی ام. این مثل که گفته اند: «من لم یصبر علی کلمة سمع کلمات»
# ~~مقتدای خویش کرده بود، ورای ms042 او دراین اختیار متین ورزین آمد.
# دم جز در (46 ر) احیای مصالح نزد، واز شر وشور درکناره
# ~~یود. وقار او، وقار زمین بود که هر ثقل که ممکن گردد بر گیرد.
# ~~تواضع او تا حدی بود که در مسند وزارت، جهت کمتر کسی قیام
# ~~کردی. ابن افلح بغدادی در حق او گفته است:
# ~~ان انوشروان ما فیه غیر قیام لمرجیه
# # والجود کل الجود فی رجله %~% فان تعدی فالی فیه
# # فاقض اذاجیک ولوحاجة %~% واقعد علی العرش من التیه
# نخوت پلتگ، مردم سگ روی را باشد. بلندتز از آسمان
# ~~هیچ نیست، پشت خم دارد. متکبر کمتر از سگ باشد، به حکم
# ~~آنکه شگن را تبصبصی باشد، و متکبر را جز نخوت نبود. در این
# ~~جهان نممتی که بر آن کس را حسد نباشد، جز تواضع نیست. در
# ~~حق شرف الدین همچنین گفتهاند، شمر: PageV01P050
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0109.png)

# ~~مرا... . بیشرم و معاند
### | ولی را باز نشناسد زحاسد
# ~~به هرکس ساعتی ها پای باشد
### | تو گویی هست نوشروان خالد
# از زبان مردم کس خلاص نمییابد. چون کژدمند، کهابشن
# ~~سنگ هم نیش زنند. تأمل باید کزدن که (46 پ) مفاخر چگونه
# ~~درزی مثالب می نماید. کوه را از آنکه بز کوهی برآن سرزند، چه
# ~~زیان دارد. طمع مردم را واله کند. نمیدانند که اگر در دادن
# ~~مروت است، در تاخواستن اضعاف آن است.
# مردم اصیل اگرچه بی برگ باشند، از طمع به سیم مرذم
# ~~احتراز نمایند. سگ باشد که چون تشنه شود، زبان بیرون کند.
# ~~حسد خود بتراز همه چیز است. حسود بر آن کس که او را قییتچ
# ~~گناه نیاشد، خشمناک بود. آن کس که نکوهش او کرده، کو تاه بین
# ~~بود. با درد چشم آفتاب نتوان دیدن. خفاش روشنایی نبیتد: منبتاب
# ~~هنر او، سگان را در بانک آرد. به زبان سگ، دریا پلید نشود.
# ~~آفتاب به هیچ چیز ملوث نگردد. آن ها که از دیدن محاسن او کور
# ~~بودند، احول می بایستند، تا یکی ms043 دو، دیدندی.
# تواضع او دلیل معروف زادگی و طهارت اصل و نسب بود. اگر
# ~~کسی را فتح البابی بباشد، و ثروتی حاصل شود، و(47 ر) تکبز
# ~~کند؛ با مردم نماند، که قدر او در اول چون فقری بود، شاقط
# ~~بوده است، اکنون مکنت و یسار موجت تگبر آمد. و اگر کسی را
# ~~به عکس این حال، بهفاقت وقلت ذات الید سرکوفته باشد، و مال و
# ~~منصبی میسر شود، و متواضع باشد؛ مردم را اعلام کند که قدر
# ~~من خود بیش از این است، حطام دنیا در جنب قدر من هیچ وزن
# ~~نداود.
# مردم دون را هرگز پروبال مباد. بیدق اگرچه فرزین شود،
# ~~هم بیدق باشد. محتاج خسیس همچنان باشد که کسی خواهدکه PageV01P051
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0110.png)

# ~~وضو کند، آب نیابد، تیمم به نجاست کند. تواضعاو از سو بزرگی
# ~~یود. درخت چون پریار باشد، سس بزی آرد؛ چون یی بار بود، سر
# ~~یر هوا برد.
# حکایت کنند که در آنوقت که شرفالدین نوشیروان از
# ~~وزارت معزول شد، به روذراور رفت، به ضیافت عزالدوله ابوالعلا.
# ~~دوزی در گرمایه بود. حجام درآمد، جهت او برپای خاست. (47پ)
# ~~گفتتد: ای خداوند، حجام است. گفت: من پنداشتم پوستین دوز
# ~~دهخدا است، بهوی میماند. مردم این معتی به تعجب بازمی گفتند،
# ~~که اگر پوستین دوز دهخدا بودی هم اهلیت آن نداشتی که جهت
# ~~او قیام کند، خصوصا در گرمابه. اگر اکرام مردم واجب است،
# ~~اکرام خویشتن واجبتر است. تا این حد تواضع نمودن، ابتذال
# ~~باشد.
# عزالدوله در خدمت او بیش از آن بجا آورد که میان مردم
# ~~معقاد است.
# در وی هیچ خردهآ عیب نبود، که گفتندی: اگر این مکی نبودی،
# ~~یه غایت کمال رسیدی، چز خلود در جهان، و جوضی رقته. هرآنچه
# ~~از وی طمع داشتندی، حاصل آمدی. برخلق خدای تعالی، مشفقتر
# ~~از ابر بود برزمین بهوقت بهار. سعدذابح را نام برآسمان مجاز
# ~~است، سعدذا بح حقیقی او بود، از بس گوسفند که جهت ضییافت
# ~~می کشت. ms044
# عاقبت هم روزگار به وی مهمانی شکم زمین کرد. اما نام او
# ~~مخلد (64 ر) شد. برتاج مروت، یاقوت چنان ندیده بودند.
# منتجب الدین ایوالمفاخر ابهری را با شرف الدین نوشروان،
# ~~بیش از وزارت مصافات و موالات بود، چون نوبت وزارت بود،
# ~~از آنچه او توقع داشت، اثری ندید. شرف الدین را صورتی یافت
# ~~در آینه، که آن را اصلی نباشد، و از مرکب او جز غبار ندید.
# ~~چون گرگ در تابستان وقت نیم روز، از ضعف آمد، و در گوشه ای PageV01P052
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0111.png)

# ~~افتاد. در صدف اندیشه خویش ریگ دید، نه مروارید. توقع او
# ~~چون بنفشه سر نگون شد. چون سر چنگ کژگشت، وچونابنیشم
# ~~رباب، ار زخمهآ مطرب در ناله آمد. در جهان از تمنی مردم
# ~~دروغ زن تر نیست. او لسان القوم و پیشرو متصرفان بود- پس از
# ~~آنکه در مدح شرف الدین شعر بسیار گفته بود، به هجو، ستگ
# ~~برآبگینه زد. سبزهزار را بسیار وقت باشد که ازباران زیان رسد.
# ~~در حق او قصیدهای (64 پ) گفت، این بیتها از آن است:
# شعر:
# ~~یا حالفا لیس یثوی داره احد
### | لاتخش حنثا فلا دیار فی دار
# ~~ماتری غیر توقیعات مرتعش
### | یوم اللقاء و ترجیمات مهذار
# منتجب انملک، برقضیت این بیتها چنان می نماید که دزدی
# ~~بود که به شب در خانهای رفت که در آن خانه جز تاریکی نبود.
# ~~قاضی ابو بکر ارجانی در قصیدهای در مدح او، ذکر صدور اسلام
# ~~ککند، به غایتی که بهتر از آن نتوان گفتن: گوید، شعر:
# ~~هوالصدیر والاسلام قلب یضمه
### | ولا قلب الا وهو مستودع صدرا
# این بیت بهغایت نغز است. فصاحت و بلاغت بیان، سخرهآ
# ~~قاضی ابوبکر بود. او را هیچ دقیق نبود، جز معنی شعر. بحری
# ~~بود که ماهی بهقعر آن نرسد. وطن او تتق وکلهآ فضل بود. فضلای
# ~~روزگار جنیبت کش (48 ر) بودند. او را بسیار معانی بکر
# ~~است، و بسیار جای «وقف الحاف علی الحاف»، و بسیار جای، ms045
# ~~عملقی نفیس دزدیده است، وچنان برده که بهتر از آن نتوان بردن.
# امیر سید امام ضیاءالدین ابوالرضا راوندی، که جهان به PageV01P053
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0112.png)

# ~~فضل و علم ارو جنت عدن بود، و ستارگان فلک، توبتدار بزرگی
# ~~أو بودند، و چشم روزگار به محاسن او روشن شد، و فلک دانش
# ~~پس از آنکه از شفق معچر کرده بود، از طلوع خورشید او زینت
# ~~یافت، روزی چند حضرت شرف الدین را تشریف داد، رعابت
# ~~چایکران او به واجبی نفرمود. در این معنی قطعهای گفت، این بیت
# ~~ازجملهآ آن قطعه است، شعر:
# ابکلتسی الر احتین %~% کملت احدی الراحتین1
# امیر سید امام ضیاءالدین پیش آهنگ کاروان معانی بود به
# ~~الماس خاطر، در سخن می سفت.
# سلطان مسعود را ازملک العرب رئیس صدقه، صورتی بهخلاف
# # ز آستنی نموذند، و پیکر دروغی چند بیرون آوردند. (8 %~% پ)
# ~~سلطان بی تصحیح رؤیت آن را قبول کرد، و ملک العرب را سیاست
# ~~فرمود.
# ولتی الدین سوری نائب شرف الدین وزین بود. از وی پرسیف
# ~~که این حال به مشاورت تو بؤد، یا نه؟ شرف الدین گفت: من از این
# ~~بکار بیخبر بودم، در این باب با من مراجعتی نرفت، صواب از
# ~~صوب این داه دور بود. ولیالدین سوری باوثاق آمد، و حواشی و
# ~~صاغیت خویش را گفت: رخت بریاید بستن، و خیمه ها بیفگندن.
# ~~من نیابت وزیری چون کنم که مثل این شکل برود، بی آنکه او را
# ~~اعلام کنند. وزیر و پاسبان در این حادثه یکی اند.
# ولی المدین سربارهای بود که گران تر از بار. در کارگزاردن
# ~~فلک بود، که از دوران باز نهاستد. ماه بود که به هر دو روزونیم،
# ~~یرجی بپرد.از سقوط اصل ریحان مزبله بود. مروارید بود که در
# ~~آب شوز باشد. تر نگبین بود که از خار خیزد. مشک بود که به
# ~~عربیت آن را با موش نسبت کشند. کعب الغزال سکربود، نه کمب PageV01P054
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0113.png)

# ~~آهو. جام آبگینهآ ملک (49 ر) بود ms046 که آن هم روشنایی دهد، وهم
# ~~سرما بازداز. مرد روزگار بود، نه مرد اصل و نسب. دندان شیررابه
# ~~نیکویی وصف نکنند، به تمشیت کار که اورا از شرف الدین توقع بود، باد
# ~~درو می دمید. اوتیر ازکمان ولی الدین میانداخت، وبه نردبان اوبر
# ~~بام میرفت.
# در عهد وزارت شرف الدین امیر المؤمنین المسترشد بالله
# ~~خواست که به عهدهآ آنچه از امور رعایا در گردن او بود، قیام
# ~~نماید، و عدلی که منذرس شده بود، با قالب افگند، تا به الطاف
# ~~ایزدی متحصص شود. از مقر عز و مستقر خلافت با جمعی انبوه
# ~~بیرون خرامید. پیش از آن عراق خرج فرموده بود، و تکریت را
# ~~خصار میزدادند: این الفضل بغدادی گفت در قصیده ای، شعر:
# # تکریت تعجز نا و نحن بعقلنا %~% نمشی لنأخذ ترمذأ من سنجر
# جماعتبی که در این وقت پذیرهآ مصاف شده بودند، و به کلوخ
# ~~در آهنین می کوفتند: ذکر کند. این قصیده سرجریدهآ مداعنات
# 1) واهاجی است.
# چون امیز المؤمنین برجانب کوهستان حرکت فرمود، با سلطان
# ~~مسمود نشکر اندک بود. اتابک النقش بیابانی مقدم ولشکرکش
# ~~غراق به اصفهان میرفت. اوقتی برفراز طاعت تماشا میکرد، و
# ~~وقتی در نشیب عصیان میافتاد؛ «تقدم رجلا وتؤخر اخری». در
# ~~استدعای او تلطف نمودند، «واعتمد علی ایهماشئت» بگفتند. اگر
# ~~او به خدمت نمی آمد، از ملک ناامید بودند.
# خصومتی که از دار الخلافة خاست، آتشی بود که بر بالایی ظاهر
# ~~شود، قویتر از آن نماند که در نشیبی. علم چون برکوه باشد، با
# ~~شکوه تر از آن نماید که در صحرا.
# در این حال کمال ثابت بن ابی المبردین (؟) قمی، مشرف دیوان
# ~~ملطان ملنون بون.ر پ  کا فبت اناین ایوالشی عتیمان، که
# ~~کدخدانی اتا بک التقش بود، وزمام کار دردشک او، متهبل مدکه PageV01P055
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0114.png)

# ~~برود و اتا بک النقش را به خدمت آرد.
# بهوسیلت قرابت مجد الدین ابوالحسن رفت، و در استرضای
# او، لاوه کرد، ودر ریاضت طبع او رفق نمود، تا ms047 به خدمت
# ~~سلطان آمد. و چون قلم یهفرق سردوان شد؛ بهقدوم او شادی
# ~~تمام آمد.
# اول وقعی که کمال ثابت را، در دل سلطان مسعود افتاد، از
# ~~این تیکو خدمتی بود. بعد از آن استیلای تمام یافت، و بدین دالت
# ~~حقیقت اسرار وجهینهٔ‌ اخبار ملک شد، ورایزن دولت آمد، کتابت
# ~~زر شد برصفحهٔ‌ منقش دیوان. در کف ملک خاتم گشت، تا به
# ~~حدود دالموج و بهستون مسابقت نمودند.
# اک اتابک النقش نیامدی، یک به دست بیشتر نتوا نستندی
# ~~رفتن، و از تحیر سر بر زانو نهادندی. او قلب را قلب بود، و
# ~~جناح را جناح. چون هر دو گروه به هم رسیدند، و ابر نبرد، خون
# ~~بارید، و آواز شمشیر و کمان رعد آمد، سنانها که سیم شکل
# ~~بودند، زرآسا شدند. برق شمشیرها درمیان غبار، همچون زنگی
# ~~بود که فصد کند، سواران در پشت اسبان در رکوع و سجود
# ~~آمدند. (5 پ) گرد رقیع آسمان شد، نیزهها چون ماران ریگ
# ~~در جنیش آمدند، و از غبار، خاشاک در چشم خورشید افتاد. آتش
# ~~فتنه تیق شد، و سرهای مردم، بی طرب در رقص آمدند. کروفری
# ~~بیش از حد برفت. سر بسیار رستم شکل، چون سرقلم برمقط
# ~~بریده آمد.
# تعبیهٔ‌ لشکر امیر المؤمنین را عقد سست شد، و جماعتی مؤلفة
# ~~القلوب، که برجناح و میمنه بودند قلب المجن کردند، و مستآمن
# ~~عاطفت سلطان مسعود شدند. پشت آن ها که ثبات نمودند، شکسته
# ~~شد. یلان رزم دست از هم بدادند. چون ملخ در میان باد متفرق
# ~~شدند، و رعده که در نیزها می بایست، در دل ایشان افتاد. به
# ~~جماعتی معدود که ثبات نمودند، کاری بر نیامد. نه آتشی بود که
~~PageV01P056
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0115.png)

# ~~چون بمرد، به بادی که در وی دمتد زنده شد.
# سلطان مسعود استسعاد خدمت امیر المؤمتین یافت، و شرط
# ~~توقیر و نیکو خدمتی بجای آورد. آنچه گفتهاند: «ملکت فاسجح»
# ~~51 ر) «ملکت فاخدم» بوده، فرمود که هیچ کس در دنبال ms048 جماعتی
# ~~که چون سیماب گریزان شده بودند، نرود. جانیان در وظایف
# ~~دعا و اوراد ثنا بیفزودند. من الصباح الی الرواح در هواخواهی
# ~~دولت مبارک سلجق، چون لاله از پوست پیرون آمدند. حالی را
# ~~عاقبت این کار بهخیر آمد. چون باران رحمت بود که از پس هول
# ~~برق و رعد آید. محمدت این نیکو نامی تا وقت نفخ صور، میان
# ~~عالمیان خلفا عن سلف، متتشر و مشهور خواهد بودن.
# برعقب آین مصاف به آذر بایگان رفتند، به سبب دفع ملک داود.
# ~~عزم سلطان مصمم بود، برآنکه، چون از آن مهم فارغ شود، در
# ~~خدمت امیر المؤمنین به بغداد رود، تابه مرکز امامت نزول فرماید.
# ~~پیش از آنکه چشم خلل آذر بایگان راسبل بر گرفتند، امیر المؤمنین
# ~~به ظاهر مراغه، بردست ملاحده، استأصل الله شأفتسهم، شهید شد،
# ~~و دلهای جهانیان بدین حادثهٔ‌ هایل و خبر فادح (51 پ)
# ~~که طامهآ کبری بود بسوخت. افغان وخروش از جهان برآمد، جای صبرو
# ~~شکیبائی نماند. اندهی بدین صفت مقیم مقعدروی نمود، وعویل وزاری
# ~~خلق، بهساق عرش رسید، و روز برچشم مردم تاریک شد. خاص
# ~~و عام را دست بر سر سبکه آمد. روزگار هرانده که یافت، نشان
# ~~مقام گاه به ماتم گاه اودادند. در این حادثه دلها دریدند، نه جییها:
# ~~روح بایست باریدن، نه اشک. نای بایست بریدن، نه پای تهی
# ~~رفتن. جرم خورشید یدین مصیبت سو گوار شد، و مشتری ردا از
# ~~سر بینداخت. عطارد قلم بشکست. زهرهآ زهره دریده شد. سیلی
# ~~بود که کوه را بجنباند. بدین خبر همهآ جهانیان آرزو گری کردند
# ~~جهان با کسی وفا نکرد. این گنده پیرزشت، خویشتن را در جامهآ
# ~~فاخر جلوه می کند. کاجکی نیکو بودی در جامهٔ‌ ژنده و خلق.

PageV01P057

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0116.png)

# پس از مأمون خلیفه، عالم تر و بزرگوارتر ازوی نبود، بی انکه
# ~~مخایل ظفر (52 ر) لایح بود. اصحاب سرای خلافت خویشتن را در
# ~~شیوه ای افگندند که از آن دشوار بیرون شایست آمدن. ms049 روی در
# ~~بیا بان خطر نهارن، مصلحت نبود. در فواتح کار اندیشهآ خواتیم
# ~~نکردند.
# امیر المؤمنین از بغداد، که مسقط رأس او بود بیرون آمد، تا
# ~~سنکان ملاحده زا باوی هراش میسر شد. دنیا محل آن نداشت که
# ~~جهت آن، خطر جان عزیز کند. اگر نیز دست او را بودی، طفیلی
# ~~دا از دیک بی چریی بازداشته بودی.
# از مدار فلک احتراز باید نمودن، و دنیا را نسج عنکبوت
# ~~دا نستن. جهان را، آسمان آهنین روی است، و زمین خاکافشان.
# ~~شنهوت، سگ گزنده است، نان پارهای که بهوی اندازند، باید که
# ~~به سوزن نیز آکنده باشد، تا جانش بستاند. هنگامهآ جهان خوش
# ~~است، اما در هریک قصه، صد غصه است. جهان در معیار عقل
# ~~5 پ) نک ذره وزن ندارد. مردار، کفتار مردارخوار را باد، و
# ~~استخوان سگ را، در جهان اندک بیرنج، بهتر از بسیار بار نج.
# ~~تشنه را آب بهتر از گلاب.
# اتا بک النقش بدان مصاف که شکست، اختیار هلاای خویش
# ~~کمرد. هکا لباحث عن حتفه بظلفه، والجاد ع مارن انفه بکفه» . سال
# ~~تمام نشد، تا منکب بقای او بسر درآمد، وزه حیات او گسسته
# ~~شد. جامهآ بخت او چون بنفشه کبود آمد. باوی نفاقی کزدند، و
# ~~چون کلک دو سر آمدند. کم وبیش در سخن ایشان بیشتر بود که
# ~~کم وبیش روز و شب. چون نی بربند آمدند. بدان راضی نشداز،
# ~~که باآنکه مل ک به وی مستقیم شد، چون سگ اصحاب الکهف بردر بود.
# ~~او را گرقتند و هلاک کردند. هر آنچه باوی گفتند به خلاف راستی
# ~~بود. درجهان جز از آینه، درو غزن بسیار است. حیلت ایشان آبی
# ~~بود در زیر کاه، که دیدار تباشد.

PageV01P058

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0117.png)

# مجد الدین (53   ) ابوالحسن کدخدای او در گذشت. رای آو
# ~~چام چهان نمای بود. چشم تد بیر او را، چون چشم ماهی و زنبور،
# ~~جفنی نبود که وقتی برهم نهد.
# شمس الدین کری بود که در گوش ms050 او نفخ صور بایستی تا
# ~~چیزی فهم کردی.
# شمس الدین ابوالنجیب کدخدای او شد. چون شمشیر بود که
# ~~دست صاحبش مجروح کند. در عاقبت کارها چنان نگریدی که تیر
# ~~تراش در تیر نکرد.
# در اتا بک النقش تندی بود، که سلطان از آن متوحش میشد،
# ~~چون شیر علم بادی در سر داشت.
# کمال ثابت بی باک، و امیر حاجب تتار، در حق او سختی چند
# ~~برطریق افترا القا کردند، تا جوان چنان را که چون سرونازان
# ~~بود، سیاست فرمودند. سنگ و ترازوی کمال ثابت و امیر حاجف
# ~~تتار چنان راست نبودکه به قول ایشان فرسی چنان از رقعهآ شطر نج
# ~~بیند ازند. عمر او چون عمر شکوفه کوتاه آمد. اگر دانستی که
# ~~ثبات دولت سلطان سبب هلاک او خواهد بودن، بدان (53 پ) فتح
# ~~که برآمد، اشک باریدی، نه تهنیت کردی. او از این خرده گیری
# ~~که در این گار بود، غافل آمد.
# شجاع و دلیر و صفدر بود. اگر تیر پرتاوی از لشکر دور
# ~~بودی، و برآنچه میسگالیدند، واقف شدی، کس را بروی دست
# ~~نبودی، و اگرچه به سال جوان بود، تدبیر پیران داشت. چون
# ~~شکوفه بود که هم پیر باشد و هم جوان. غراب بود، که سیاهی او
# ~~نه از جواتی باشد. چوز باز بود که سپیدی او نه از پیری بود.
# ~~قضا میخ به دامن او فرو برد، و اسب بخت او طبقه بر آورد.
# هرجهف آو داغ در آتش نهاده بودند. او را قصاب واردم
# ~~دادند، و پوست کشیدند. دم همه به هم شد، و بادی قوی آمد که
# ~~او را ببرد. مراعاتی کهاورا میکردند، نطع بود که جهت آن کس PageV01P059
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0118.png)

# ~~بازافگندند که او را سیاست کنند. تیر ایشان را بر بر نهاد تا
# ~~بهوی انداختتد. دست در دست شیر نهادن، از مصلحت دور باشد.
# ~~شمشیری شدند که دست صیقلی (54 ر) بریده بروی آب بخوردند.
# روزگار ناموافق، سنان از سر نیزهآ او پرگرفت، ms051 نمیدانست
# ~~که پای در سوراخ مار کرده است. اگر دانستی که در زیر دانهآ او
# ~~دام است، چون فلک گرد جهان برآمدی، و هیچ اندیشه نکردی.
# ~~فلک را بداتچه پیوسته گردد، خستگی نباشد، وحوت فلک را از دام
# ~~و صیاد ماهی، خوفی نبود.
# هیبت او تا حدی یود که، به هرکس که نگریدی، آن کس
# ~~پنداشتی که تیری بروی زدند. تیغ زنتراز آفتاب بود. مرغ آبی
# ~~را از باران چه زیان باشد. او را از ناوکی باک نبودی. در مردی
# ~~و دل آوری، همه را دوشش بیشی داده بود. شیر را تب ضعیف
# ~~نکتد، سایه به آب تر نشود.
# اورا ازاصفهان بیرون آمدن مصلحت نبود. «ترکت الر أی بالری
# ~~والتدییر بحلوان». درمبالفتی کهدر دریدن صف لشکرامیر المؤمنین
# ~~کرد، خون خویش ریخت، آن حرکت بروی نامبارک آمد.
# کمال ثابت از خرمی قتل او چون طبل (54 پ) بیاماسید، و
# ~~چون گل از خرمی شگفته شد.
# اتابک النقش بهقول او از اصفهان بیرون آمد، و به سعی او
# ~~در چاه بلا افتاد. چون تیر، او را بدان نزدیک آوردند تا دور
# ~~اتداز ند. چنگ را برکنار، جای جهت زدن سازند. دریغ بود
# ~~بر جوانی چنان گل فشاندن. برچمن ملک چنان سروی نبود. از
# ~~غیظ سنگ بهدندان می گرفت، ولیکن خشم اسیر بربند چه سود
# ~~کند؟ از طییدن مرغ در دام چه فایده باشد؟ گریستن او برجوانی
# ~~خویش عجب نبود. هیمهٔ‌ جماد چون خشک نباشد و تر بود، چون
# ~~آتش در آن زنتد، بر چواتی خویش گرید.

PageV01P060

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0119.png)

# استمالت او گورکچین و جنازه بود، که آراستن او نه علامت
# # خیر بون.   شعر: %~% لحمد) %~% امع: لمت صکفه ال
# ~~اذا المرء لم یجعل له الله عدة
### | اتته الرزایا من وجوه الفوالد
# ~~فقد جرت الحنفاع حتف حذیفة
### | وکان یراها عدة للشدائد
# ~~وجرت مایا مالک ابن نویرة
### | عقیلته الحسناء یام خالد (55 ر)
# حادثهآ او در اول عهد عمادالدین ابوالبرکات افتاد. این جا،
# ~~بزاز سر این ms052 سقط به تمجیل باز کرد.
# به حکم آنکه شکستن لشکر امیر المؤمنین بروی نامبارک آمده،
# ~~این جا ذکر حادثهآ او کرده شد. عمر مردم دیدار است که خود چند
# ~~است. بلبل که برگل می خندد، اگر بر عمر یک هفتهآ گل گریستی
# ~~لایقتر بودی.
# در این عهد دیوان طقرا به مؤیدالدین مرزبان اصفهانی
# ~~مفوض بود، و دیوان استیفاء به صفی الدین او حد حبره، ودیوان
# ~~اشراف به کمال الدین ثابت قمی، و دیوان عرض به نورالدین
# ~~ماوراءالنهری.
# وقاعدت آن بود که عارض زین مستوفی نشیند، و مشرف زین
# ~~طفرائی.
# کمال ثابت مدتها در دیوان استیفاء دبیر جامگیات بود. و
# ~~چون مشرف شد، دبیر جامگی، که شغل قدیم او بود هم از دست
# ~~نمیداد، و بردست چپ، زیر مستوفی می نشست. عارض اگر
# ~~خواستی، واگر نه، به کام و ناکام زیر طفرایی می نشست، چنا نکه
# ~~(55 پ) بهوقت سختی مردم، دست چپ فدای دست راست کنند.
# ~~کمال ثابت در ین وقت خواری، دست راست فدای دست چپ کرد، PageV01P061
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0120.png)

# ~~به عکس آنچه میان مردم معتاد است. نورالدین عارض را دون القلة
# ~~میدید، بهوی التفات نمی نمود، انگشت در چشم او میزد، دانست
# ~~که از وی کاری نیاید. در آفتاب دیدار باشد که باران چند بارد.
# ~~قطب آسیای کار او شکسته میدانست، اسب بروی می افگند.
# نور الدین در ما تقدم شغل نکرده بود، بکرالعمل آمد. حجامت
# ~~بر پشت یتیمان میآموخت، که مزدندهند. حمایتی امیر اسفهسالار
# ~~پر نقش بازدار بود، او را به پیفام سلطان در دیوان به زیر آورد،
# ~~که مشرف و عارض بدان قاعدت نشینند که معتاد است.
# کمال ثابت روز دو سه به دیوان نیامد، و بذلی کرد تا اجازت
# ~~سلطان حاصل شد که زیر مستوفی می نشیند.
# لگام مرکب نورالدین بهسرباز زد، او نه مرد بازوی کمال
# ~~(56 ر) ثابت بود، درکارگزاری یا ساق او نبود. کمال ثابت مثل
# ~~او را به رکاب افگندی.
# از نورالدین ms053 کاری نیامدی. جز آن نبود که مکین ابوعلی را در
# ~~اغلب اوقات که دیوان عرض بهرسم او بود، از کار بازداشته بود.
# ~~مانند سگی بود که در آخور خسبد، نه خویشتن کاه خورد، نه گذارد
# ~~که ستور علف خورد.
# بعد از آن کمال ثابت استیلای تمام یافت، و به حکم آنکه وزیر
# ~~اهل عافیت بود، و گرد فضول نمی گردید؛ او را در اشراف تمشیت
# ~~کاری پدید آمد، که وزیر را نبود. کنایت اوعصای کوران آمد،
# ~~مراتب دپوان عرض و اشراف براین وجه نماند. در اول مقزر و
# ~~مرتب این شکل، کمال ثابت بود.
# مجدالدین ابوطالب مدتها نایب دیوان استیفا بود، و کمال
# ~~ثابت دبیر جامگی، زیر او نشستی. چون تیر کفایت انداختندی،
# ~~سپر یکدیگر بودندی. میان ایشان صحبت قدیم (56 پ) و حق
# ~~ممالحت، مؤکد بود.
# کمال ثابت بعد از آن مشرف شد، و چو ن صفی اوحد را مزد PageV01P062
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0121.png)

# ~~کار میدید، و با وجود او زمام کار کلی بهدست نتوانست آورد،
# ~~به قصد او برخاست و نیاسود، تا بازار او بشکست، و مسمازفنا،
# ~~بر در بفای او زد. همچنان بود که گفتهاند شع:
# ~~لایجتمع فحلان فی هجمة، الا قتل احدهما صاحبه.
# دو شمشیر در یک غلاف نتواند بودن اضطراب باز درگاه
# ~~صفی الدین افتاد، او با مجدالدین و کمال ثابت بد شده بود، و
# ~~پالان مرکوب به گردن آورده؛ کمال ثابت را گفت: تو مشرفی،
# ~~دفتر جامگیات بهمن تعلق دارد به علاوه اشراف نتوان داشتن. و
# ~~مجدالدین ابوطالب را گفت: نایب من آن کس باشد که مرا ماند،
# ~~به ترکی در خانهآ من فرو نشاید آمدن.
# رضی الدین ابوسعد را که صانعتر و عالم تر از وی در عراق
# ~~کس نبود، از دفتر روزنامه مسزول کرد.
# مجد الدین ابوطالب را نیابت دیوان (57 ر) استیفا شغل قدیم
# ~~بود. در آن مدتها اغبایی تفته، جز روزی چند در عهد سلطان
# ~~طغرل، گه نیابت دیوان استیفا به علاءالدین ms054 خشاب خراسانی
# ~~مفوض بود، و مجدالدین با آنکه د رراه صتعت، رونذهشر از ماه
# ~~بود، حکم پادشاه را گردن نزم داشت، و به استیفای وزیر
# ~~شرف الدین علی بن رجا قناعت کرد. نایبی را در این کار نصب
# ~~فرمود، و عزالدین قراجهآ اصفهانی نایب وزیر بود، به حکم
# ~~همشهری او را تیمار میداشت. مجدالدین در این حال از جملهٔ‌
# ~~منظور ان روزگار بود.
# صفی الدین اوحد، چون این جماعت را معزول کرد، نیابت
# ~~دیوان اسنیفاء به امیرهآ بن دارا قمی داد، و دفتر جامگی به ابو
# ~~ابراهیم تزسا همدانی، و دفتر روزنامه به کریم الدین ابومسلم
# ~~همدانی. در ترشیح کار این هر سه، ید بیضا نمود.
# امیره معرفتی زیادت نداشت، اما نیکو نوشتی. از میان همه
# ~~کریم الدین ابومسلم عالمتر وصانع تر بود؛ نادرهآروزگار و(57پ)
~~PageV01P063
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0122.png)

# ~~و یگانهآ عصر، و در انواع علوم مشارالیه کشته، و در آطراف
# ~~جهان صیت اوسائر ومنتشر در هرعلمی که ذکر آن رود، ابن نجده
# ~~و3.
# خط امیره بندارا، مناسب خط دلر بایان خلخ ویغمابود. تجمل
# ~~اطراء فمی کتم، تا نگویند میل قرابت است.
# صفی الدین اوحد را امساک و بخل به افراط بود، عطای او
# ~~کوچکتر از داروی چشم بود. زاهد پاچهفروش، که در جهان طبل
# ~~ظرافت او بر هر دری میزنند، در خدمت تخت سلطان به محل
# ~~قبول رسیده بود، چنا نکه نیاش به شب کفن مردگان برد، او بهروز
# ~~جامهآ مردم ستدی. بر تابوت نوداران خواستی. اگر گوری رایگان
# ~~دیدی، بیم آن بودی که در آنجا خفتی، تنش را عزم دوشیدن کردی.
# ~~از حرص تشنهتر از زمین بود. چون زن آبستن، از هر بوی که
# ~~متأسف بودی، (58 ر) برآنکه آن را بهدست برنتوان چیدن. اگر
# ~~شکار رایگان او لاغر آمدی، برآن مدتها غم خوردی. چنانکه زنگل
# ~~چهارپای کاروان، بشارت دزدان باشد، و هر سیرت مردم که
# ~~دیدی، بشارت او بود، از آن تراشی کردی. خواهان آن بودی که
# ~~بنات النعش ms055 را در برگیرد. چون تیر بود که ناخوانده به مردم رود.
# وقتی زاهدک، با جماعتی گرو بست که برود، و بیست دینار
# ~~زر عاجلا از صفی الدین بستاند، ا ورا گقتتد محال است، که او
# ~~بی دفع و مطل چیزی بتو ندهد. در دهان شیر چیزی جستن، از عقل
# ~~دور است. او را مگر به حق المعرفة تمی شناسی؟
# ز اهد گفت: در خال زر بسیار جویند ویایند. درمیان خاکسش
# ~~آتش بسیار باشد. آب از سنگ خاره بیرون آید. دیدار نباشد که
# ~~چون بود. چون باد پرنده آمد، و دست بررگ صفی الدین نهاد،
# ~~و التماس این مبلغ کرد و گفت: این ساعت می باید، که مهمی PageV01P064
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0123.png)

# ~~است.
# صفی الدین، طلعت زاهد در این حال (58 پ) و در این سوآن،
# ~~زشتتر از طلعت وام خواه و رقیب، و کتاب عزل، و قدح لبلاب
# ~~در دست بیمار، و حقنه که در دباز افزاید، دانست. او را بدان
# ~~چشم میدید که زن پاکیزه سپیدی در موی خویش بیند. گرم تر از
# ~~داغ شد، که از آتش بر گیرند. هر عذری که میآورد، زاهد
# ~~نمیشنید، و به تسویف و تأخیر تن در نمیداد. طبق کدیهها پیش
# ~~داشت و الحاح قوی کرد. دانست که ابریق را تا سر نگون نکنند،
# ~~آب بیرون نیاید. در فندق آن گه نیز که بشکنند، روغن کم بود.
# ~~کدورا تا مغز بیرون نیارند، به کاری نیاید.
# صفی الدین، چون هوا، وقتی گرم میشد، و وقتی سرد.
# زاهد سوگند به طلاق بخورد که از آنجا بیرون نیاید، تا بیست
# ~~دینار به قبض او نرسد.
# در این گفتو گو بودند که شخصی حجتی آورد، تا صفی نشان
# ~~کند، او را نشان «اثبت ذکره والله المستعان» بود، حجت آن
# ~~شخص بستد، گفت مرا از دست زاهد «والله المستغاث» (59 ر)
# ~~باید نوشتن، نه «والله المستعان». چون بدانست که نه دیوی است
# ~~که به لاحول برود همچنان که گفتهاند: «تنزوا ms056 وتلین، و تودی
# ~~الار بعین». فال گرفتن در باقی کرد، وبیست دینار زر بفرمود تا به
# ~~زاهد دادند.
# همچون ابر بهاری بود که، آنگه بارد، که ترشروی باشد.
# ~~آب دجلهآ بغداد بود، که اگرچه پر باشد، جز به دولاب برکار نرود.
# ~~آنچه بدینوجه دهند، منتی نباشد. مرد باید که چون خورشید در
# ~~روشنی دادن، و چون ابر در باریدن، خویشتن را منتی نداند، و
# ~~در بذلی که کند، متناسی بود. منت در گردن مردم، بتر از غل است.
# وقتی عز الملک از مقرر زاهد احتباسی کرد، و رقیه وافسون
# ~~او کارگر نمی آمد، زاهد سبک روح بود، و در مضاحک دست و PageV01P065
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0124.png)

# ~~زبان چرب داشت. اما عزالملک، مزکومی بود که از بوی مشک
# ~~گریزد. زاهد چون گندم شد که بر تاوه بریان کمند. در مطالبت
# ~~آن چون کوه پای بیفشرد. در این (59 پ) غم چون قلم پی بریده و
# ~~سر شکافته آمد. چون آتش خویشتن را میخورد. گرگ را از
# ~~طلب مردار باز نشاید داشتن. عاقبت براین تدبیر که یاد کرده
# ~~میآید، رقم زد.
# روزی عز الملک با سلطان خلوت کرده بود، قصهآ مختصر نوشت،
# ~~مقصود برآنچه سلطان در معنی او با خواجه دمیزند. آن قصه به
# ~~گردن گر به ای که سلطان آن را دوست داشتی، باز بست، چون گر به
# ~~را دید قصد درنای کرده، آنرا تأمل فرمود. قصهآ زاهد پاچه فروش
# ~~یود، بخندید، و خواجه را فرمود که مرسوم او تمام برساند.
# چون عز الملک بیرون آمد، زاهد سلام کرد، عزالملک گره بن
# ~~پیشانی افگتد، و روی او چون جعد پرشکن شد. حکایت مکدیان
# ~~گفت بسیار شنودهام در هیچ سمر نبود که گربه را وکیل دری
# ~~فرمایند. پس از ضجرت، روی با نجیبالدین عبدالجیل کرد،
# ~~گفت: پیشانی این زاهد سخت تر از سندان است؛ بفرمای تا آنچه
# ~~پارسال بهوی دادند، مجری دارند . نجیب الدین ترویج مقدر(60ر)
# ~~او نه از سر دلخوشی بود. زاهد میان ms057 عز الملک و نجیبالدین
# ~~عبد الجلیل، چون شطرنج قایم آمد، که از هر دو جانب مکروه بود.
# شرف الدین نوشروان اگرچه چیزی به مردم کمتر میداد به ظلم
# ~~چیزی نمیستد. تظلم از اوچون نالهآ درای بود، که بی موجبی باشد،
# ~~اگرچه عقد دست او عقد ثلثة آلاف وسبعمائة، ویاخود ثلثوسبعین
# ~~آمد. به تواضع مشهور بود. ابری بود که اگرچه نمی بارید، سایهٔ‌
# ~~او خوش می آمد. صفی الدین اوحد را به امساک، تکبر هم بود. از
# ~~هر آنچه از تواضع شرف الدین انوشروان گفتهاند، که به بخل
# ~~منسوب است، این دو بیت بهتر است:
# شعی PageV01P066
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0125.png)

# ~~انوشروان کم من ایربغل
### | یفضله علیک الناس چدا
# ~~لانک لست تندی فی قیام
### | واپرالبغل حیث تقوم تندی
# اگرچه مروت شرفالدین از مروت وزیری که جاهل بود، کم
# ~~آمد، بدانقدر که دست جنبانیدی، اهل فضل مخصوص بودند.
# ~~صاحب مروت جاهل، چون قصیل سبز باشد که اگرچه از غلهآ خشک
# ~~نیکوتر بود، (65 پ) تمتع از آن چهارپای را باشد، نه مردم را .
# صفی الدین را چون آخر کار بود، درخصومت کمال ثابت و
# ~~مجد الدین ابوطالب و رضی الدین ابوسعد چاک باز زد، و قضای بد
# ~~دست او از آستین بهدر آورد. از امیرهآ دارا، و ابراهیم ترسا، و
# ~~کریم الدین ابومسلم، سه بیدق در مقابل رخ و پیل و فرس نهاد،
# ~~تا عاقبت به شاه مات انجامید. اگرچه هر سه اهل صتعت بودند،
# ~~ایشان را با کمال ثابت و مجدالدین ابوطالب و رضیالدین
# ~~ابوسعد، قیاس نشایست کردن. شمع را به روز رونقی نباشد.
# ~~بی استدلالی ظاهر بود که برجادهآ خطا میرود. با روشنی ماه راه
# ~~پوشیده نماند.
# کمال ثابت چون از صفی الدین مستوحش شد، درخصومت او
# ~~قدم بیفشرد. در این تکاور کمان برزه کرد، و جعبه برافشاند.
# ~~صفی الدین او را در عهد سلطان محمود، استادکار بود. بر عقاب،
# ~~آفت عقان آمد. کمال ثابت چون از او کوفته شد، چون بزر قطوثا ms058
# ~~کوفتهآ زهرجان (61 ر) ربای آمد.
# صفی الدین در هنجار کار بیناتر از همه کس بود. چشم رای او
# ~~چون شکوفه بیدار بودی. بیش او دیگران چون اموات بودندی،
# ~~نهچون خفته بهوقت خواب چشم رای او چون چشم روباه گشاده
# ~~بودی، ولکن دست آخر و فرجام کار بود، آتش قضا زبانه میزد،
# ~~وقت بسیج سفر قیامت بود. مد او جزر شد. از آفتاب دولت کمال PageV01P067
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0126.png)

# ~~آن بیابان نیارد افتادن. بدین دست برد که نمود، پای بند بلا شد،
# ~~و به درد درد شراب ناگوار سیراب. و چون کار از شست شده بود،
# ~~تحرز نامفید بود. مردم راچون کاری برنیاید، چون قمار باز باشند
# ~~که چون کعبتین به مراد او بر نیاید، مهره برزمین زند، وضجرت
# ~~نماید. چون اقبال روی از مرد بگرداند، کاری نتواند کردن.
# ~~صورتی شود بر پرده، که از وی پردهداری نیاید. اقبال چون روی
# 6 پ) آینه کار روشن گرداند، و ادبار چون شب، آینه سیاه گند.
# کمال ثابت و مجدالدین ابوطالب و رضی الدین ابوسعد، سه
# ~~شخص عدیم المثل بودند. کمال ثابت، «ثالثة الاثافی» بود. متجنیق
# ~~نکایت و سعایت، برکار صفی الدین اوحد راست کرد، و پولاد
# ~~فساد را آب داد ، و چون دیو سفید از کمین حیلت بیرون آمد.
# مجدالدین و رضی الدین «فنبه لها عمرا ثم نم» برخواندند، و
# ~~چون ماهی خاموش بنشستند، و تکیه بر کمال ثابت بردند، تانقاب
# ~~این حصار شده دانست که تیر اوخطا نیاید. به استمداد امیرحاجب
# ~~تتار، و مظاهرت او در خدمت سلطان تمویه نمود، که صفی الدین
# ~~کدخدای امیر حاجب عبد الرحمن بن طفایرک بوده است، وملطفات
# ~~صفی الدین پیاپی بهوی روان است؛ ترتیب زوال ملک تو می کند.
# امیر حاجب عبد الرحمن در آن حال به حلباذه عاصی بود.
# ~~1 ر) مستظه بود، با امیر حاجب تتار و کمال ثابت مقاومت
# ~~نتوانستند کردن. نیش کژدم نه چون دندان مار بود.
# سعد الدین عارض خوراسانی در ms059 این فساد هم تکاپوی می گرد،
# ~~زجملهآ اخلاط این معجون بود. چندا نکه خواست، آب در این دروغ
# ~~کرد، چون کمان، آنگاه ساکن شد، که تیر بینداخت. زبانی داشت
# ~~سوز ندهتر آز زبان آتش، چنا نکه در آیته نوشته باژگوته تماید،
# ~~محاسن صفی الدین را درزی مقابح بیرون آورد، و نیاسود، تا آن
~~PageV01P068
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0127.png)

# ~~چاه به آب برد.
# و چون صفی الدین خواست تا دفع این کار کند، گل آغشتهآ این
# ~~جماعت بیش از این بود که به پیل بر گیرند. نهتبین از سر این تنور
# ~~آنگاه بر نرفتند، که نان سوخته شد. خصمان را به هیچ وجه به
# ~~دست نتوانست آوردن. استمالت دشمن، بوسه باشد که بردهان
# ~~مار دهنی .
# جماعت دیگر که ایشان را با صفی الدین نه ناقه بود، و ته
# ~~چمل، به نکایت او (62 پ) برخاستند. روزگار چواع دولت کمال
# ~~ثابت، در شب تا بستانی بازگرفت که هوام و حشرات جهت آن
# ~~چراغ مجتمع شدند، و زخم برمردم کردند.
# چراح صفی الدین با باد آن جماعت پایدار نیامد. آب حادثهآ او
# ~~از دامن بهگریبان رسید. زهاب دهان او که عذب زلال بود، چون
# ~~آب چشم شور آمد. نکبت او شکستن آبگینه بود، بازنشایست
# ~~بستن. در ندامت، ریش مالیدن و انگشت شکستن سود ندارد. کار
# ~~صفی الدین پس از استقامت خلل کلی یافت. چون چراغ بود که
# ~~آنگاه میرد که خوش خندد.
# کمال ثابت پیش از آنکه صفی الدین بروی شام خوردی، بر
# ~~صفی الدین چاشت خورد. ما به پای خویش بهدام نمیرویم، که
# ~~دام خود در میان پای ما است. آن تمویه مفضی بود بدانکه او را
# ~~گرفتند، و بی موجبی کشته شد «ذهب دمه ادراج الرماح». کشتن
# ~~و در حساب نبود، اما بسیار مرگ بی بیماری (63 ر) باشد.
# کمال ثابت در سرای دولت به نعمات امر و نهی خوش سرای
# ~~آمد. صید او سر نگون درافتاد، استیفا بهوی دادند. دیوان به مکان
# ~~و، ms060 چون پر تذرو شد.
# اشراف برمجدالدین ابوطالب تقریر کردند. نیابت دیوان
# ~~استیفا ضمیمهآ آن شد.
# کمال ثابت عروس این منصب را کفوی کریم بود. در این عهد PageV01P069
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0128.png)

# ~~وزیر منواضع تر از هدهد بود. مستوفی متکبرتر از غراب.
# دیوان عرض بر مکین الدین ابو علی مقرر شد.
# نورالدین ماوراءالنهری معزول گشت. پس از نسیم بهار
# ~~عمل باد خزان عزل، برگهای اقبال او فرو ریخت، و ناکامی کام و
# ~~گلوی اوپیفشرد. در عزل باگوشهای رفت، نه هردستی رادستور-
# ~~نجن باشد.
# کمال ثابت و مجدالدین ابو طانب را دوستی وصفای عقیدت با
# ~~عروق و اعصاب، ممتزج بود. هردو متفق الکلمة بودند، شراب و
# ~~آب بودند که ازان حباب رقص کند. دوچشم روز گار بودند (63پ)
# ~~که آن را ثالتی نتواند بودن. دو فرقد بودند که میان ایشان مزیتی
# ~~نبود. جسم و روح بودند که زز مخلوقات ثالثی ندارد. دیوان از
# ~~ایشان، چون دایرهآ قمر روشن بود. همچون قرابهآ شراب که چون
# ~~لب برلب قدح نهد، از شادی خندان باشد، به یکدیگر شاد بودند.
# کمال ثابت حاکم شد، و خاک در چشم همکاران زد. همه چون
# ~~کودکان نابالغ بودند. در حجر او زر میبود، و دیگران را برشکل
# ~~متصوفه، که به دلقی و وطایی قناعت کنند، میدانست. ایشان را
# ~~چون سوسمار از آب فارغ میشناخت. با وجود او، نه پای در رکاب
# ~~می توانستند آوردن، و نه عنان به دست گرفتن. ماه چون از
# ~~خورشید دور باشد، بدر بود؛ چون وقت روز برآید، و نندیک
# ~~خورشید بود، در محاق باشد. ایشاناز صحاح وکسور ملک بی خبر
# ~~بودند. دفتر کسب ایشان سپید بود. چون کلید عیبه بودند، که
# ~~65 ر) دزدیده باشد. مطرب ایشان در بزم دولت، مطر بی
# ~~پاسبانی بود که چو بکی برچوب زند. هم چنان بودند
# ~~که کسی سر بزی بهدست دارد، تا دیگری میدوشد. آهو برکوه
# ~~فروخت و میخریدند. چنان برنشست که جای ردیف باز نگذاشت.

PageV01P070

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0129.png)

# ~~کار وزیر ms061 و دیگر اصحاب او میکرد. هم چون کمانی بودند که آن
# ~~ثقل کشتی گران بار نشود. او در این صنعت، روندهتر ازخورشید
# ~~بود که به یک روز گرد جهان برآید. در دهان زمانه زبان بود. از
# ~~دها و تطنت، نامهها سر بسته خواندی. پادشاه وقت را چندان
# ~~حماقت بود که او را پنداشت، که خدای تعالی جز او هیچ کس دیگر
# ~~را نیاف یده است. در حق او گفتهاند، شع :
# ~~ای طرفه اگر زآسمان آمدهای
### | نز فرج زنی که بس گران آمدهای
# ~~یزد بستاناد زقالب جانت
### | کز بو العجبی خود بهجان آمدهای
# ابوشجاع شمامهآ قمی، چون او را میغی بی غم و ممرغ حرام
# ~~65 پ) گوشت بیآواز دید، در حق او گفت، شعر:
# # هل رأیتم من قبله او سمعتم %~% قلقا فی النصاب سمی ثابت
# ابوشجا ع شمامه، فاضل و متبحر و متین الادب بود. بردرفضل
# ~~پردهای بود زربافت؛ اما باطنی خبیث داشت، به هجو مردم مولع
# ~~بود. مقراض اعراض بودی، از این عادت، او را فطام نبود.
# ~~سفاهت و بیخردی ییشه کرده بود. با آنکه پیر و فرتوت شد، و
# ~~چناروار پنجهآ سؤال پیش داشت، از بدایت زمان هیچ کم نکرد.
# ~~موش دندان تیز بود. تیر بی نشانه به چپ و راست انداختی.
# ~~بازار گمال ثابت تیز شد، هیچ باد، غبار او نمی شکافت. اسب
# ~~او از باد درمی گذشت، و تیهوی ا وبازمی گرفت. استیلای او به
# ~~جایی رسید، که رئیس منشأ و مسقط رأس خویش، صفی الدین
# ~~محمد وکیل را میان بازار بیاویخت، و قاضی قم، ابو ابراهیم بویه
# ~~را که چهارص،، ساله خانهٔ‌ علم داشت، و چه بهسر سالی متولی
# ~~قضا بود، (66 ر) بفرمود، تا در زندان هلاک کردند؛ گفتند به
# ~~مرگ خویش مرد. او را همین حال افتاد. حذوالنمل بالنعل. چند PageV01P071
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0130.png)

# ~~خون، چون زه گریبان، در گردن او آمد. هرکس که سر از چنبر
# ~~او بیرون برد، چون پارهآ ناخن که از ms062 گوشت انگشت بیرون آید،
# ~~او را به مقراض قهر بیفگند. دندان مار بود که از زهر خالی
# ~~نباشد. او را در ملک، استیلا بیش از آن بود که خواب را برچشم
# ~~مردم خطی مقلوب نوشتی، به غایت پاکیزه و مهذب، چون لالهآ
# ~~جویبار باطراوت. خط دیگران بیش خط او خطایی بود کبیره. از
# ~~بنی تمیم بود از بطن بنی دارم.
# ظهیر الدین عبد العزیز مانکجهٔ‌ قمی گوید در حق او، از جملهآ
# ~~قصیله، شه:
# ~~ما لمن یصحب خلا دارمیأ
### | ان یلوم الدهر فیه ان الاما
# ~~کیف تستیقظ للمجد تمیم
### | او تمیم خلقوا روبی نیاما
# بیت اول اشارت بدین بیت است که گفتهاند:
# شعر:
# # اذا کنت متخذأ صاحبا %~% فلاتتخذه فتی دارمیا (6 %~% پ)
# اشارت بیت دوم بدین بیت است:
# شعن:
# # فاما تمیم تمیم ابن مر %~% فالقاهم القوم روبی نیاما
# کمال ثابت را برادری بود معلی نام، بر اطلاق شاید گفتن که
# ~~در عهد او، از او فاضل تر نبود. ازجمله قصیدهای از آن او، این
# ~~دو بیت در مدح مجدالملک ابوالفضل براوستانی ایراد میافتد:
# ~~شصر :
# ~~فمالک تبرینا و مجدک رائش
### | و تح متار یا و آنت سحاب
# ~~فقدلان الایام غمز ثقافتا
### | ولولاکم، کنا و نحن صعاب PageV01P072
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0131.png)

# و یه چنان برادری مشرف بود، اگرچه متوفی شد، شبمشیری
# ~~بود که از گردن او برگردند، و اثر جمائش برگردن او پیدا بود.
# اصحاب مناصب در این حال جمله زینت جهان بودند. آسمان
# ~~خواستی که آن را به محاسن ایشان بیاراستندی، نه به ستارهها،
# ~~عهد ایشان عهد غر محجل بود. طوق مکارم ایشان طوق فاخته بود
# ~~که مخلوق باشد نه مصنوع. ستارههای آسمان را برایشان حسد بود.
# عمل پادشاه همچون باران است (67 ر) باران، سنگ را از
# ~~کدری که باشد، پاک کند، و خاک را وحلی زشت گرداند. عمل
# ~~پادشاه اهل هنر را با دید آرد، و ناجنس را مثالب ظاهر کند.
# آری، وزیر و اصحاب مناصب در این عهد اهل علم ms063 بودند.
# وزارت شرفالدین نوشروان صبحی بود که برستارگان تافت.
# ~~جواهر اگر چه نیکو بود، چون در عقد آن را نظمی باشد، نیکوتر
# ~~نماید. شاخهای علم و هنر را ایشان میوه بودند.
# از میان همه، کار کمال ثابت به رونق بود. «هذا اوان الشد،
# ~~فاشتدی زیم» برخواند. دلو و رسن به هم می برد. سنگ دردست او
# ~~چون موم شد. بعد از حادثهآ امی المؤمنین مسترشد، چون از
# ~~ثابت بود. در ذخایر و خزائن دار الخلافه تصرفی مرضی کردند.
# ~~همه چون فصیدهای بودند مجرور، او به اقوا مرفوع شده بود، تیر
# ~~از کمانی می انداختند، زه آن گسسته. کمال ثابت را به تمویهی
# پ) با ایشان حاجت نبود. سیاف را بهوقت سیاست، از چشم
# ~~نا بینا بازبستن، استغنا بود. در قوانین محاسبات همه در حشو
# ~~بودندواو بارز. همه چون کور ان بودند که از طلوع صبح خبر ندارند. همه
# ~~را چون گاو خراس، خرقه برچشم دوخت. و آنچه خواست، از
# ~~دار الخلافه برگرفت. جماعتی را، که چنا نکه نبض مجس جاسوس
# ~~تن باشد، جاسوس بودند، برگماشت، تااموال دار الخلافه «باسرها»
# ~~به دست آورد، شعر: PageV01P073
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0132.png)

# وردالعراق ربیعة ابن مکرم %~% وعتیبة ابن الحارث ابن شهاب
# عاقبت سر بر س آن نهاد، که از دارالخلافه برگرفت. سیل
# ~~چون بسیار باشد، خرابی کند. صدف را جهت آن پاره پاره کنند،
# ~~تا مروارید بیرون آرند. مورچه را چون پر برآید، سبب هلاکی
# ~~بود. او بی مقاسات ظلمات، چشمهآ آب حیات یافت. امیر المؤمنین
# ~~راشد، به جای پدر در مسند امامت نشسته یود، و او را فراغی
# ~~حاصل بود. اصحاب او بهسلامتی که داشتند، (68 ر) قناعت
# ~~نکردند، او را بر آن داشتند، که ییرون آمد او تهور کرد. چون
# ~~اصحاب موسی علیه السلام بودند که من و سلوی مستبشع دا نستند،
# ~~طلپ عدس و بصل کردند. کار او چون آسمان، روز و شب در
# ~~اضطراب یود.
# ~~وقلم از دار الخلافهآ عریان بهدرآمدند. چون کژدم ms064 دست برسر زنان
# ~~دهم افتادند. در غربت خونی به خونی میشستند. روی زمین ایشان
# ~~را سراسر دام شد، به نکبت اوجمله منکوب شدند. بادچون درمیان
# ~~آب افتد، موج به کنار افگند. چون شمع بدروز بنشستند، تا چون
# ~~اتفاق حضور سلطان افتاد، ایشان را چون شمع بهشب آتش
# ~~درزدند .
# امیر المؤمنین را نه روی نشست پود، نه روی رفتن. کار او
# ~~شکل بنات النعش شد. آن را نه نکاح شایست بستن، و نه طلاق
# ~~دادن.
# مسند امامت به وجود امیر المؤمنین، المقتفی لامر الله فلک
# ~~الافلاک شد . (68 پ) خورشید اقبال او تابان گشت. خطبه و سکه
# ~~به نام مبارک او زینت پاقت. در سعادت از صدف بیرون آوردند،
# ~~و بر عرش عریش عظمت او بسته شد، و نهال امید او به بار آمد،
# ~~و نسیم انصاف از مهب رآفت، عالمیان را معط کرد، و سدهآ
# ~~بزرگوار او، ملثم جهانیان گشت، و مهرکیای دولت او عالمیان PageV01P074
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0133.png)

# ~~را مسخر گید.
# خلافت امی المؤمتین راشد را چشم زخمی رسید.
# ز خلفای بنی عباس شکلی طرفه است. امین محمد مخلو
# ~~ششم بود، مقتول شد و بعد از آن مستعین ششم بود، مخلوع آمد، و
# ~~مقتدر ششم او بود، او را هم خلع کردند،و بعد ازاو طائع هم ششم
# ~~بود، مخلوع آمد، وراشد ششم او بود، او را. هم شهید کردند.
# تسدیس خاندان همایون عباسی براین وجه اتفاق افتاد، و
# ~~استداراج ایشان براین صفت. اختر ایشان بهوقت تسدیس در
# ~~و بال بود. این ششدره را که از قضا خاست، گشایشی نبود. اگر
# ) قضا را هم قضایی به سر آمذی، مردم را سلوتی بودی.
# ~~نامساعدی روزگاردلیل عجزوعیب نباشد. شمشیر راتا نیفروزند،
# ~~گوهر پدید نیاید. چنگ را تا نزنند، طرب نیارد.
# امیر المؤمنین راشد، بردست ملاحدهآ ملاعین، شمهادت یافت.
# ~~فراعنهآ کفر ردای رفعت او بیفگندند، و کشتی مهابت او غرق
# ~~گردا تیدند. از دارفنا، انتقال به داربقا کرد، «وما عندالله خیر
# ~~وابقی».
# عمادالدین ابوالبرکات برادر ms065 زن قوام الدین ابوالقاسم، که در
# ~~عهد وزارت اووقتی عارض بود، وبهوجاهت وشرف نفس موصوف،
# ~~واجداد او بنوسلمه بودند، از قدیم الدهر بازمعم مخول به خراسان
# ~~رفت، و غبار موکب سلطان سنجر، کحل دیده ساخت. از آن
# ~~حمرت حطبهٔ‌ وزارت سلطان مسعود کرد. التماس او به اجابت
# ~~مق ون گشت. سلطان سنجر رسول فرستاد، تا وزارت بروی مقرر
# ~~شک .
# ~~حکم سلطان سنجر در این وقت در (29 پ) شرف و عزت،
# ~~طراوت و نفاذ داشت. تاجداران را باوی جز انقیاد و تعفیر جبین
# ~~وجهی نبود. شرف الدین نوشروان را بیرنجی و زیانی که رسد،
# ~~به خانه فرستادند. کمال ثابت چنگال تیز کرد. «من هناوثم» کار
~~PageV01P075
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0134.png)

# ~~جهان در دسته پیچید، و با دست گرفت. همه را چون مار بی دست
# ~~و پای میدانست. عمق دریای او نشایست دانستن که تا کجاست.
# ~~از دروبام او اقبال درمی آمد. بهار او جهان آرای آمد، و خزان او
# ~~زرافشان. می مروت می نوشید و درد بهدیگران میداد. پریشانی
# ~~جز در زلف غلامان ماهروی او نبود. در عهد وزارت شرف الدین
# ~~نوشیروان، سعدالدین پسر معین اصم، که منشی حضرت خراسان
# ~~بود، از انقلاب روزگار به عراق آمده، فاضل، و جامع ادوات
# ~~بزرگی، و صاحب نادره، و نیکو محاضره، در خدمت سلطان قبول
# ~~یافت، دیوان عرض بهوی مفوض شد، و بهحکم آنکه پدرش مدتی
# ~~به خراسان منشی بود، در انشأهم شروع (75 ر) می کرد.
# با وجود عزالدین ولی، که فلک کتابت بروی می گردند، و
# ~~عطارد پیش او پیشانی برزمین می نهاد، در این کار مداخلت
# ~~می نمود. در مناشیر وامثله، برطریق اهل خراسان، رموز وطامات
# ~~می نوشت. در وجوه اجتذابات اگر دیگری دست جنیانیدی، او
# ~~خویشتن را از سر تا پای درمیان افگتدی. فضل و علم او را، جز
# ~~این عیب نبود. همچون آتش بود که اگر بسوزد، نیکو نوری باشد.
# کار عزالدین ولی در ملاحظت خط و تفخیم و تعظیم در ms066 این
# ~~خرقت، به درجتی بود که نقش مانی دراستحسان برابر نقش کلک
# ~~او نبود. لعبت فرخار، از صحیفهٔ‌ خط او نقاب از روی برداشتی.
# ~~بیاض و سواد خط او، عزیزتر از بیاض و سواد چشم بود. دبیری
# ~~تبیینی دارد. درج کاغذ، شمشیری است که برخلاف عادت، آنگاه
# ~~روشن شود که از مداد نگار گیرد. خط عزالدین ولی در هر طرف
# ~~که هست مقتدی است. پر طاوس پس از طاوس محفوظ یود. دیگر
# ~~کتاب پیش او چون موران (75 پ) بودند که وقتی پر برآورند و
# ~~با باز پرواز کنند. خط زبان دست است. گریانی، خندان تر از
# ~~قلم ندیدهاند.
# در دیوان انشاء عزالدین ولی بود ،و صفی الدین رازی و PageV01P076
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0135.png)

# ~~تاج الدین ابواسمعیل، و سعد الدین عارض هم شروع میکزد.
# ~~همچنان بود که در عهدسلطان محمودبن ملکشاه، ابو نصس باحفص
# ~~گفت، شعر:
# # قد ربع الکتاب فی مجلس %~% یکفیه منهم کاتب واحد
# # اثزیر والبم و مثناهما %~% تم به طنبورنا العارد
# # یا لیت شعری ایما نعمة %~% یحدث هذا الوتر الزائد
# در شریعت انصاف، باطراوت خط عزالدین ولی، بر همه حرام
# ~~بود قلم برکاغذ نهادن. دست وپنجه و انامل او در زیر خاک تاراج
# ~~مورومار، غبنی عظیم است، شعر :
# ~~صفح الثری عن حر وجهک انه
# لیه %~% مغری و طی محاسن الا مجاد بل
# ~~و تماسکت تلک البیان فطالما
### | عبث البلاا بآتامل الاجواد
# پدر سعدالدین خراسانی، معین اصم بود، صاحب نادره بود.
# تغار بک وزیر (71 ر) سلطان سنجر یود، از اقصی ماوراءالنسر
# ~~و سرحد ترکستان. جاهل و ناجنس، براصحاب مناصب و کتاب
# ~~سفاهت می کرد. از برودت طبع او مشام اهل درگاه گرفته شد، و
# ~~از صحف و امالی مالی، ونه علمی جز سوعالادب نمیدید. روزی
# ~~علی رؤس الملامعین اصم را گفت: ای «غر زن»! معین اصم گفت:
# ~~عادت نبوده است که وزیر براهل قلم استخفاف کند. صاحب قلم به
# ~~اندکی مایهآ بی حرمتی خلق شود. چون کاغذ باشد، که اگر ms067 نم آب
# ~~بدور سد، بهزیان آید، و چون قلم باشد که اگر موی در سر آن
# ~~آویزد، کتابت مشوش شود.
# طفان بک از این گفتار خجل شد، گفت: مغرزن» بهولایت ما
# ~~دشنام نباشد.

PageV01P077

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0136.png)

# معین اصم گفت: بنا براین قضیت، اگر خداوند را هم «غرزن»
# ~~گویند، روا باشد.
# غزی شاعر به خر اسان بود، قریحتی صافی داشت. شعر او
# ~~مشهورتر از شعری بود، بدین معنی در حق تغان بک گفت، شعر:
# ~~تد کنت بیذق نطع الزمان
### | فلا رحم الله من فوزنک!
# ~~یزاعک عتد المعین الا صم
### | اذا انت غرزنته غرزنک
# ملک سلطان سنجر را وزارت «تغان بک» چنان بود که طاؤس
# ~~پای ناخوش و ناتراشیده. او ساقط و درنی بود، کجا اهل این
# ~~کار بود. در اول بازرگانی کردی، سیم فراوان او را مجتمع شده
# ~~بود، به پروبال آن سیم پرواز می کرد. سیم خفیر او بود، وبرهان
# ~~نمای آتکه او از اعداد بنرگان است.
# سیم از اهل هنر چنان می گریزد که آهو از یوز، در این حساب
# ~~به کیسه ساقط شدهاند، روزگار با ایشان عربدهآ مستان می کند.
# ~~از الوان مطبخ جهان، کامه به ناکام میخورند. پای جز برقدر
# ~~گلیم نتوانند کشیدن. از تشنگی به آب گندیده راضی میشوند.
# ~~هرکس که آلت دارد، محروم تر است. (72 ر) شتر آنگاه تشنگی
# ~~پیش برد، که آب بر پشت دارد. روز بخت ایشان به غایت کوتا هی
# ~~رسیده است، و برمقتضای عادت، در تزاید نمیرود.
# به هزار جاهل که کامرانند، یک عالم را نیم سیری نیست.
# ~~میان گار فلک و گاو زیرزمین، خران بیش از آنند که دروهم آید.
# ~~خرانیاند که ایشان به گاو تشبیه شاید کردن. اگر در عهد
# ~~بتی اسرأییل بردندی، و این آیت آمدی که: «ان الله یأمرکم ان
~~PageV01P078
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0137.png)

# ~~تذ بحوا بقرة»، جملهآ ایشان هرکدام را که بکشتی، فخری بودی.
# تغان با از پس شرف الدین ابوطاهر ممیسهآ قمی وزیر، وزیر
# ~~شد، که در ms068 آزاد مردی، شمشاد آزاد بود. در عهد تفانبک اصحاب
# ~~مناصب به خراسان، اهل هنر بودند، اودرمیان ایشان همچون ابلیس
# ~~بود که در کشتی نوح نشست و گفت، مرا بهدامن قیامت مهل
# ~~دادهاند. شرفالدین نوشیروان چون از خراسان به عزل مثالی آمد،
# ~~که در دستی چوب داشت (72 پ) و در دستی سنگ. وزارت را به
# ~~میان راه رها کرد، و آن را چون تنک پشت پای بروی زد. بسیار،
# ~~زن نیکو را طلاق دهند.
# عزل پادشاه چون عمل شرف است. برماه غبنی نباشد که آن
# ~~را از خورشید خسوف بود. سرانجام عمل، عزل است . هیچ مرغی
# ~~نپرد که برزمین نیاید. بسیار وقت باشد ک، طفل از پستان مادر،
# ~~که پیش آو هیچ چیز عزیزتر از آن نیست، شیر نخواهد. همه
# ~~بادی خوش نباشد. ستاره را با علو محل، انکداری باشد. مردم،
# ~~بسیار وفت باشد که خویشتن را از آب خوردن منع کنند، از بیم
# ~~آنکه به رنجی ظاهر شود.
# شرف الدین نوشیروان، با عزالدوله ابوالعلاء رئیس رودآور
# ~~وصلتی کرده بود، و عقد نکاح دختر او به نام پسرش فرموده. در
# ~~این نوبت عزل هم، بهرودآور رفت. در سراوحجرهآ عزالدوله که
# ~~ثقش بتد بار را بدان رشاع آمدی فود آمد، و از وعثای سف،
# ~~خویشتن را بیفشاند. (73 ر) هرآن کس که در آنجا عصا التسیار
# ~~را القا کردی، از غم علایق دنیا بی خبر شدی، زهر روزگار در
# ~~خدمت او خوش مزه و گوارنده وسازگار آمدی. گرمیی در سرشت
# ~~او بود که اعلام آن در سن اقلام نگنجد. جز کسی که دیده بودی،
# ~~بر کیفیت طلق او در میدان مروت واقف نشدی. کشتی مردی او
# ~~لنگر فرو نگذاشتندی. همواره در دریا، انعام واکرام او روان
# ~~بود. جهانیان را نگرش او گنج شایگان شد. اهل فضل را منت او PageV01P079
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0138.png)

# ~~چون طوق در گردن آمد. محاسن او محتاج عیبی بودند که چشم بد
# ~~بازدارد. عیب او پیش از آن نبود ms069 که مهمانان او را، وطن و خانه
# ~~یاد نیامدی. او را عاقلهآ جهانیان شایست خواندن. همت او چون
# ~~اندیشهآ بیکران بود. سرای او همچون دنیا بود، کس نخواستی که
# ~~بیساون رود، شعر:
# # و یکاد عند الجدب یجعل نفسه %~% حب القری حطبا علی النیران
# عزالدوله شرف الدین را در مدت مقام رودآور، هر لحظه تقر بی
# ~~دیگر کردی: و طریق مردی و مردمی سپردی. (73 پ) از هلال او
# ~~خورشید مروت ساطع و تابان بود. اجرام علوی پیش همت او
# ~~یست بودند.
# استاد شرفالدین در این نوبت، چون از وزارت معنول شد،
# ~~آب قناعت بر آتش حرص زد، تا وقت وفات منزوی و محترم بود و
# ~~موقر، نه زندگانی کسی را از وی رنج، و نه مرگ او کسی را
# ~~شماتت. اسباب تعیش او مهیا و مهنا؛ نه از نهمت، عرض او
# ~~مبتذل، و نه به تهمت دامن او آلوده.
# از سه وزارت به سلامت بیرون آمد. جز وقت فصد، از ویخون
# ~~ندیدند. خون او عزیزتر از آن بود که جز به سبب فصد در طشت
# ~~دید ندی، نه چون خونهای دیگر بود که برخاک ریزند. وزارت او
# ~~در این کرت، چون پستان مادرش بود، چون کودک را از شیر
# ~~بازکردند، دیگر از پستان مادر شیر نخورد. «حیص بیص» گوید در
# ~~مرثیهآ او، شعر:
# ~~بقیت، ولا زلت بک النعل، اننی
### | فقدت اصطباری بعد فقدین خالد
# ~~فتی عاش محمود المساعی ممدحا
### | ومات نقی الجیب جم المحامد
# پس از عمیدالملک ابونصر کندری، در دولت مبارک
# ~~سلجقی، قاضلتر از وی وزیر نبود.

PageV01P080

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0139.png)

# سعد الدین عارض به مکتب کمال ثابت رفته بود، و کار او را
# ~~زهزه می گرد، تا او را تیمار میداشت. بهغیظ مکین ابوعلی بر
# ~~احوال او شفقت آمدی، نه از دوستی سعدالدین کار کردن آمدی.
# ~~سعد الدین چون از خواب درآمدی، روز بودی. به محقری مکتب
# ~~بگذاشتی.
# کمال ثابت را مکین ابوعلی برکار راست نبود. دزد را مهتاب
# ~~موافق ms070 نیاید.
# روزگار شرف الدین به شراب خوردن و صحبت غلامان مستغرق
# ~~بود. درچاه زتخدان ایشان افتاده بود، و بهز نجیر جعد بسته شده.
# ~~چون یاز یود، که در یک روز آن را پنجاه کرت سفاد باشد. کیش
# ~~غلامان، او را از کیش برآورده بود، و قربان ایشان دل او
# ~~قر بان کرده.
# مستی او به مستی متصل بود، هرگز هشیار نشدی، تا او را
# ~~درد خمار باشد. بامداد او را «حی علی السکر» بایستی گلفتن، نه
# ~~«حی علی الصلوة».
# نه مرد (74 پ) که در کور راه افتد ننگ باشد، نه زن که
# ~~بیدستهآ هاون زعفران ساید، یا پساوضره فرح باشد. این جا
# ~~مرد را چون رخ باید رفتن، نه چون فرزین. در این راه چون مار
# ~~باید که پیچان روند. آن کس که از پس رد مظالم کند، تا راهب
# ~~اصلع در صومعهآ او رود، یا چون طشت شمع باشد که شمع در آن
# ~~نهند، پاچشم پسین او درد کند و به میل مکتحل شود، پاپس او
# ~~سپری باشد که تیرها پران بران آید، خود نشاید که در عقد گیرند.
# ~~صاحب علت درویش که زکات دستهآ هاون خواهد، علامت بد باشد.
# ~~محتشم از این علت، «فرعون ذی الاوتاد» باشد. قسمی دیگر هست
# ~~که هم لحاف باشد و هم مضربه. بیشتر لوطیان را خود به تهمتی
# ~~دیگر منسوب کنند. لواطه نه چیزی است که به ولی و دو گواه عدل
# ~~منعقد شود، تا تهمت برخیزد، در این موضع نیزهدار نشاید که PageV01P081
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0140.png)

# ~~فله
# ~~سپرها بیش دارد.
# «مکین ابوعلی» را از قدیم الدهرباد وزارت در (75 ر) دماغ
# ~~بود، و وشیم این هوس بردست او لا ئح.
# کمال ثابت به نیرنگ او را «طال بقایی» زدی، و او خدمتی
# ~~کردی، «وکل بصاحبها یسخر».
# کمال ثابت دانست که از میغ سعدالدین قطرهٔ‌ باران نچکد،
# ~~و در بند اعراض دنیاوی نبودی. جهان در چشم او قدری تداشت.
# ~~«اجوع یوما واشبعیوما» برخوانده بود. ms071 آنچه اورا امروزدرآمدی،
# ~~مصرف آن دیروز معین شده بودی. آب اگرچه بسیاردر حوضرود،
# ~~چون در این حوض سوراخی باشد، پایدار نبود. آنچه در دست او
# ~~آمدی، حائی خرج کردی، و دود از آن برآوردی. در دست او جز
# ~~انگشتها هیچ نماندی. همچنان بودی که نای به انبان، که چندان
# ~~فربه باشد که زنند. او را روز اول عزل، بی نوایی بودی. اما اگر
# ~~در دست او چیزی بودی، واگرنه برقدر وقب سلسال افضالروان
# ~~بودی. سنگ عصاران از چربش (75 پ) جدا تباشد. کنار جوی
# ~~اگرچه انکارند، سیر بود؟

PageV01P082

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0141.png)

# وزارت عمادالدین ابوالبرکات
# به طول و عرض تمام از خراسان به عراق آم، و به مباشنت
# ~~وزارت مشغول شد. دولت مبارک سلجقی را هیچ وزیر اصیل تر از
# ~~وی نبود. ایام و آثار بنی سلمه که اجداد او بودند، مشهور است،
# ~~و بزرگی خاندآن ایشان روشن تر از آن است گه به تذکار و تنبیه
# ~~حاچت افتد. شص:
# # نسب کما اطردت کعوب مثقف %~% لدن یزیدک بسطة فی الطول
# ابوتمام طائی جمع کتاب حماسه به همدان در خانهآ ایشان
# ~~گرد. چون از خراسان باز گردید، از خدمت عبدالله بن طاهر
# ~~نیشنا بوری، زنی مطربه را دوست بداشت، و جایزهای کة از
# ~~عبد الله بن طاهر متده بود، بهعشرت خرج کرد. چون زن سماع
# ~~کردی، اگرچه ابوتمام را فهم پارسی نبود، واله شدی. مجلس زن
# ~~به پای بادرفتی، وخودند انستی که چون (76ر) پرگار به سرمیرود، یا
# ~~به پای. در این معنی از جمله قطعه ای گفت، شع:
# ولم افهم معانیها ولکن %~% ورت کبدی فلم اجهل شجاها
# ابوتمام چون به همدان آمد، سرما صعب بود. آسمان برزمین
# ~~کافور می بیخت، و صحرا حلهآ سفید می پوشید. ابو الوفاء محمد بن
# ~~عبد العزیز بن سلمه، او را بهسزای خویش برد، و در رعایت فضل
# ~~و علم او مهالغت نمود.
# ابوالوفاء در فضل متانتی داشت، و به سبب مطالعت علم از
# ~~عمارت و نیابت ms072 بازمیماند، و علما و فضلا را رهایت به افراط PageV01P083
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0142.png)

# ~~می کرد. پدرش در حق او گفت، شعر:
# برقانا(؟) علی بنی سلمة %~% اصبحت فی اکل مالهم حطمة
# این قطعه که یاد کرده می شود، شعر ابو الوفاء است، شعر :
# ~~فظللت من ماء الکروم کا ثنی
### | غصن أما لته الصبا فتأودا
# ~~وأری بعینی الریاض واجتنی
### | من حلیهن لالیا و زبرجدا
# ~~یفتر مبتسما کان و میضه
### | شرر اصابته الصیافتوقدا
# چون هوا معتدل شد، و برف را انحساری بدید آمد؛ ابو تمام
# ~~برفت. از کتب بنی سلمه حماسه کرده بود. (76 پ) با ابوتمام
# ~~چون برفت، این نخه مستصحب نکردند، و بدان بخل نمودند.
# ~~اتفاق افتاد که ایشان را نکبتی رسید، وکتب ایشان به تاراج بردند.
# ~~حماسه بهدست ابوالعدیل نامی دینوری افتاد. میان فضلای
# ~~اصفهان و اصحاب ابوعلی لکده منتشر شد، و «هلم جرأه درجهان
# ~~سا ئر آمد. دروازهآ عبد العزیز به همدان به ایشان منسوب است.
# مؤید الدین طغرایی و کمال ثابت هم نفس بودند، برعزای
# ~~وزیر نشسته. آنچه میبایست که دفع شر از وی کنند، شبکهٔ‌
# ~~ناهمواری باز گستردند. هر روز به صنعتی دیگر خلقی بهوزیر
# ~~می کردند، تا کار او تراجع گرفت.
# ولی الدین سوری را صفی الدین اوحد قصد کرده بود، و به
# ~~مصادره اوصال یسار او از هم فرو گسسته، دست حوادث او را
# ~~چون سرمه در هاون سوده، و چون آبگینه گداخته، و روزگار او را
# ~~چنان بیفشرده که خون به ناخنش بیرون آمده بود. (77 ر)، و
# ~~چندانی لطمهآ روزگار خورده که مثانی و مثالث طرب و نشاط ملخ
# ~~آفت زر ع او تباه کرده بود، و از زیر سنگ محنت بهدرآمده، و PageV01P084
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0143.png)

# ~~چون درخت از باد خزان بی برگ و میوه مانده، و چون سکه رر
# ~~سیلی بسیار خورده، و سر گشته تر از گاو خراس شده، و خشک تر
# ~~از سفال نو گشته.
# بعد از آن که صدمهآ روزگار او را ms073 گرفته بود، و پروپال او
# ~~شکسته، و دل او تنگتی از دیدهآ غلامان او گشته، بلکه تنگبت
# ~~از دیدهآ مار. و بعد از آنکه کار او چون موی غلامانش در پای
# ~~افتاده بود، نایب وزیر عمادالدین وکدخدای امیر حاجب تتارشد.
# ~~همچون آتش پارهای بود که از میان خاکستر بیرون آورند. او را
# ~~بسیار مصادره کرده بودند، و بسیار بلا رسیده. آتش بلا را فحم
# ~~بود، نه هیمه که هرگز آتش ندیده باشد. ناودان محنت بسیارها
# ~~بهسرای او نهاده بودند.
# دولت را افتادن خیزان (77 پ) بسیار باشد. نیزه بسیار کث
# ~~شود، و آن را راست باز کنند. وقت باشد که تقویم آن به آتش
# ~~کنند. ستاره را پس از رجوع، استقامت باشد. ولی الدین چنانکه
# ~~عسس و پاسبان بهروز قضا خواب شب کنند، در تلافی کسب که
# ~~فائت شده بود، جد تمام نمود. چند کرت او رامصادره کرده بودند.
# ~~ثروت او چون دانهآ انار بود که به تدریج یک یک بیرون آرند. و
# ~~چون رسن دلو چاه بود که اندکاندک برآید. فضل و اصالت نسبی
# ~~نداشت؛ اما بهزبان خوش مار را از سوراخ بیرون آوردی. بهغایت
# ~~چرب گفتار بود. رأی متین داشت، چشم اندیشهآ او، چون چشم
# ~~مگس از روی بیرون افتاده بود.
# میان عز الدین ولی و صفی الدین منشی نزغات الشیطانی نبود.
# ~~عزالدین در حق او گقت شعر:
# ~~ان هذا الصقی لیس بصاف
### | دینه و اعتقاده مخلوص PageV01P085
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0144.png)

# ~~لا یصلی و لایصوم و یزنی
### | کل یوم و لیلة ویلوط (78 ر
# صفی الدین متهتک بود، از ورع و تقوی دور . جرم او محض
# ~~جرم بود. پیوسته مطالعت جهلی1 کردی، که مشتی بیدین آن را
# ~~حکمت نام کردهاند. ندانستی که احباط دین و اسلام در ضمن آن
# ~~است، و از علت و معلول گفتن، جز عذاب ابد نیاید. اگر روزی
# ~~نماز کردی، خبر نادر غریب به آسمان رسیدی. این جماعت دلگامی
# ~~برسر اسب می کنند که بناگوش اسب ms074 حالی ریش کند. شیخ رئیس
# ~~ایشنان ابوعلی سینا را در اصفهان با خاک برابر کردند. در هجو
# ~~او این قطعه نیکو گفتهاند، شعر :
# # یا ایها الشیخ الرئیس الذی %~% یعزی الیه الحکمة البالعة
# # ان علومأ کتت او ضحتها %~% لنا بتلاع الححة الدامنة
# # کادت تضاهی الوحی لکنها %~% قد نزلت من عرفه فارغة2
# طبع این جماعت، سردتر از مزاج مرگ است. ماهی سقنقور
# ~~ایشان برابر کافور است. طبع صندل به اضافت با ایشان گرم
# ~~باشد. فلاسفهآ اسلام، بین بین هذیانی (78پ) می گویند. همچون
# ~~عقعقند که در روش تشبه به کبک کند، از روش خود بازماند، و
# ~~بدان نرسد. همچنان که کسی سراب بیند، آب بریزد. بنخشک با
# ~~باز اشهب می پرانند. قرآن مجید برایشان خواندن، چون آب
# ~~ضافی است که در زیر درختهای خشک نهند، آن را فایدتی نباشد.
# ~~از حکمت پوسیدهآ ایشان کاری نگشاید.
# تواضعنی که در طبع ایشان است، وزنخی که میزنند، ریشخند PageV01P086
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0145.png)

# ~~است. نه هر کس که برهته باشد، احرام گرفته باشد، بدان تواضع
# ~~می خواهند که سلطان و یاسبان پیش ایشان یکی باشد، و برقضیت
# ~~آنکه هر دو را جاهل دانند، به تکسس ایشان رامساوات نشاید کیدن.
# ~~دا نند که این معنی جز به تواضع میسر نشود.
# اگر ایشان را خفت دماغ نبودی؛ ان تقل وگران جانی، به زمین
# ~~فزو رفتندی. سردی عادت ایشان، سردی شب زمستانی است که در
# ~~آن همه قوارعی برخوانند، جز «وقنار بنا عذاب النار» . (79ر) سردی
# ~~طبع ایشان حرارت دوزخ دارد، چتانکه تب گرم که از پس سردی
# ~~آید. دم سردتر از کوزة قفاعاند، چون یخ در بغل دارد. پای که
# ~~در خواب دراز کردهاند، بریده باد.
# وقتی در میان مسنتی، سلطان مسعود صفی الدین منشی را
# ~~گفت: تواز خام قلتبانان چه باشی، گفت نامهآ دبیر، سلطان بخندید،
# ~~و آنروز به این ترانه، می خوردند.
# عز الدین ولی را دستگاهی بود و ثروتی داشت. صفی الدین را
# ~~برزمین بیش از آن ms075 نبود که برآسمان «کان ذاک اکسی من الکعبة،
# ~~وهذا اعری من الکعبتین.» حرفت ادب به صفی الدین اه یافته بود.
# ~~حال او به حالی بود که، فزبهی او ازورم بودی. ملک او در جهان
# ~~چندان بود که در مسجد جامع. بیشتر اوقات وجوه جرایت اصحاب
# ~~و از ستبلهآ فلک بود. چنانکه آب از تری خالی نباشد، و خاک از
# ~~خشکی. عزالدین ولی از ثروت خالی نبود، و صفی الدین از فقر
# ~~وفاقت. (9   ب)
# صفی الدین عاقبت از دیوان انشاء بیفتاد. روزگار او راچون
# ~~قرعه به هر جانبی می گردانید . نبات زمین او را نه آب بود و نه
# ~~بازان. جهان را معاملهآ بازار با او، به آزار بود.
# رضی الدین ابوسعید، رضی الله. عنه، در غنهن استیفای مکمال
# ~~ثابت، دبیر جامگیات بود. کمال ثابت «ان الانسان ثیفی، ان زاه
~~PageV01P087
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0146.png)

# ~~استغنی» برخواند، وحق صحبت قدیم مجدالدین ابوطالب فراموش
# ~~کرد، اگرچه مجدالدین به اصالت مشرف بود، و در استیفا ثابت،
# ~~کار به ابوسعید رضیالدین افگند، وبروی اقبال نمود، و از
# ~~مجدالدین اعراض کرد. هنات بسیار به مصافات ایشان راه یافت.
# ~~نغمات جانفزای ایشان صواعق شد، واراقم شر میان ایشان در
# ~~جنیش آمدند، و سبا ع مخالفت در صحرای مرافقت تازان شدند.
# کمال ثابت عصابهٔ‌ بیوفایی برپیشانی بست، و با مجدالدین،
# ~~یس از آنکه چون بره وقفل بودند، رنگ روزگار (80 ر) غدار
# ~~گرفت.
# مجدالدین «اذا عزاخوک فهن» برخواند. اسم نیابت بر
# ~~مجدالدین بود، و رجوع کلی با رضی الدین. صانع تر و حاذقتر از
# ~~و ی کس نبود. خویشتندار و خویشتن شناس و نیکونویس و فرشته
# ~~سیرت، و عالم، به انواع هنر آراسته، مجموع خصال حمیده،
# ~~قهرمانان سرای صنیعت، در تهذیب کارها چونرعد زبان بر گشاد،
# ~~او را خود جهت این کار آفریده بودند. چنان بود که گفتهاند:
# ~~«اعط القوس باریها». از همه پسوپیش. عاقبت منصب استیفا
# ~~به اصالت بروی مقرر شد.
# کمال ثابت و مجدالدین ابوطالب چون گل ms076 در گذشتند، و
# ~~رضی الدین چون آب گل بازماند. ایشان صبح بودند و رضی الدین
# ~~آفتاب که از پس صبح برآید. برارایک استادکاری تکیه زد، و
# ~~روزگار را از سوءالمزاج شفا داد. ایوان عدل را شرف برنهاد، و
# ~~هنگامهآ (80 پ) جور برداشت، و پیکر جهان را به آب زر بنگاشت.
# کمان ثابت و مجدالدین ابوطالب و رضی الدین ابوسعد. در
# ~~کمال صتعت ماندهتر از آب به آب بودند، روندهتر از خیال بودند
# ~~در شب تاریک.

PageV01P088

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0147.png)

# در عهد کمال ثابت کتاب دیوان استیفاء جمده صانع بودند.
# ~~ناجنس را به خویشتن راه ندادندی. چون آب زمزم بودند، که
# ~~بدان غسل جنابت نشاید کردن.
# جمال الدین بروجردی مدتی در دیوان استیفاء بود، و استیفای
# ~~اتا بک خاصبک پسر یلنگری هم بهوی مفوض بود. چون ازاستیقای
# ~~خاصبک یلنگری معزول شد، مختل الحال گشت. روزگار که چون
# ~~کل دوروی است، و اشکال عجب می نماید. او را کوفته کرد، برنای
# ~~رود میزد، آن هم گسسته برهم بسته شد. محنت، بیشتر راه به
# ~~درماندگان برد. آتش در حراق سوخته بهتر افتد. چون استخوانی
# ~~شد که چون گوشت از آن برگرفتند، مخ هم بیرون آوردند. موارد
# ~~و مصادر (81 ر) کار او تنگ آمد. جز دل اورا شکستهای نماند.
# ~~اسب تازی نژاد او گاو پالانی شد. کار او چون بول شتر و رفتن
# ~~سرطان به یس افتاد. در روزی او تنگتر از در سوراخ مورچه شد.
# ~~در دهان او ریق نماند. مرکب گرسنهآ او را لگامی بر سر کردند،
# ~~تازیان را بدان تعلل میکرد. زردهآ شام وابلق صبح اورا برزمین
# ~~زد. آسمان یسار او متغیم شد. در اصابع او عقد «نلثة وتسعین»
# ~~حاصل آمد. سفینهآ او، چون سفینهآ تعلیقات اشعار برخشک افتاد،
# ~~و بی آب ماند. تیر حوادث را در دل او جای نبود. پیکان بر سر
# ~~پیکان آمد. دوستان از وی انقباض نمودند. کوزهآ فقاع چون پر
# ~~باشد، برآن بوسه دهند؛ چون تهی ms077 گردد، بیندازند. با هم
# ~~بی نوایی، دو خروار دفتر حساب و قوانین مرحله به مرحله می برد.
# ~~آن دفترها پیش اوعزیزتر ازالواح موسی بودند . موسی علیه السلام
# ~~الواح بیفگند، و او آن دفترها (81 پ) چنان می بردکه گربه بچه
# ~~را به دندان بازگیرد، و می برد. بدان قدر که درمیآمد، قناعت
# ~~کرد. بیماری بود که در طلب اسهال چون ترنگبین و خیار چنبر
# ~~نبود، به لبلاب قانع شد. اگرچه روزگار بروی خشک ریش میکرد، PageV01P089
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0148.png)

# ~~دل او توانگر بود. درویشی او خاشاک بود بر سر آبی صافی. آز
# ~~بی برگنی از این شغل پیشتر نرفت، چون کشاورز بود که همهروز
# ~~راند، شبانگاه بهدر دیه ایستد. چون مکاری نبود، که از بامداد تا
# ~~نماز پیشین منزلی برود، جز باد هیچ چیزی بی پروبال نتواند
# ~~بریدن. با این همه، درویشی توانگر طبع بود. توانگری ودرویشی
# ~~بهدل اسیت، نه بهسیم. توانگر را چون مروتی نباشد، چون پرهدهد
# ~~بود؛ اگرچه نیکو بود، گندد. حرص آز از خویشتن دور باید
# ~~کردن، که نسر طایر در دام کس نخواهد آمدن.
# نجم الدین مؤید مسترشدی بغدادی را از عمادالدین وزیر به
# ~~سبب معیشتی، آزادی حاصل آمد، او خود بی طنبور رقص کردی.
# ~~پیر (82 ر) زن را، چون مقنعه از سر بیفتد، واقرع را کلاه،
# ~~محابا نککند . در حق او گفت، شع:
# # قل للعماء اذا تقنبر %~% و جثا برکبته و، بربر
# # مستر سل الاجفان یحسب %~% انه میت فصسبر
# # با سید انت الوذیر %~% انت الوزیر اللهاکبر
# مسعود کنانی که سیل او همچو کوه بپوشانیدی، در حق او
# ~~گفت، شع:
# ~~مانندهآ کنگرهآست آن چشم وزیر
# بینیش بهسان یوز جوینده پنین
# ~~نه عقل نه دانش و نه رأی و نه تدبیر
# گیتی به چنین وزیر، ویران شده گیم
# عمادالدین رامژه چشم فرو افتاده بودی، شعرا این معنی بدین
# ~~سبب گفتهاند.
# کمال ثابت از خونهای بسیار که ریخته بود، هراسان شد.
# ~~گردن او از خونهای به ناحق گران بار ms078 بود، ترسید که مرگ با PageV01P090
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0149.png)

# ~~ملک الموت افتد. می خواست که ذخایر و آموال که جمع کرده بود،
# ~~و از دارالخلافة برگرفته با گوشهای افگند، به وقت آنکه مقام گاه،
# ~~بفداد بود، مشهد ابوحنیفه رفت و منزوی شد، (82 پ) گفت،
# ~~خواب هایل دیدهام، چندانکه سلطان کس فرستاد، و معروفان و
# ~~ارکان دولت آمد، البته تأثیر نکرد. گفت من بعد از این در میان
# ~~کار نیایم. کار به جایی رسید که سلطان مسعود وجملهآ امرای دولت،
# ~~به مشهد ابوحنیفه آمدند، و سلطان بر کوشکی رقت که او برآنجا
# ~~تشسته بود، و مهندس وار بنای این حیلت استوار کرده. و امام
# ~~برهان الدین علی غزنوی، به حکم آنکه دانست که در دلو آسیای
# ~~دولت، بار کمال ثابت است، آمده بود، وباوی موافقت نموده،
# ~~عهدی وثیق با سلطان کردهآمد. جهبدان امور و عاقلان روزگار
# ~~دانند که این سخن چند در چند است، و این شکل از کجا خاسته
# ~~است. در زیر این ناموس، غرائب رغائب بوده، و ظهور آن کار
# ~~را کمونی عجب می خواست، که از میان این کار «رکض الیعاقیب»
# ~~کند، ومالها که مدخر بود به گوشه افگند. آن کس راکه عشر انچه
# ~~در دست (823 ر) او بود، حاصل شود؛ اگر از سایهآ خویش پنهان
# ~~شایستی کردن، وبه نهان بودن؛ واجب کند که پنهان شود. دانست
# ~~که مر غزار آن نیکوتر باشد که از مردم دور بود. حذر از این کار
# ~~چنان اصم نبود که برحقیقت آن اطلاع نبودی. سیم چون قدح شراب
# ~~دسست به دست میرود.
# نوشتهای بهقم نوشت، به ظهیرالدین عبد العزیز مانکجه، که
# ~~حالی چنین متجدد شد، و سلطان به مشهد ابوحنیفه آمد، ومواثیق
# ~~مؤکد با من فرمود، و از دار الخلافة فتوی آوردند که وجود تو در
# ~~مملکت صلاح عام است، و فساد خاص تو، واعتزال و انژوای تو
# ~~صلاح خاص تو، و فساد عام؛ و صلاح عام برصلاح خاض ترجیح
# ~~دارد، و ms079 فساد عام نه چون فساد خاص باشد.

PageV01P091

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0150.png)

# روزی چند ناموس برساخت، بعد از آن به تدریج با سر کسب
# ~~رفت. همچون باز چشم دوخته که به تدریج چشمش باز کنند،
# ~~استغفار و استعفا میخواست، و زر می برد. همچون آسمان بود که
# ~~از (83 پ) برق خندد و از ابر گرید. برظاهر زهدی بردست
# ~~گرفت، و در باطن گرگ بود که میش و بره به هم می برد. زاهد
# ~~بانفاق اگر بوریا درپوشد، از آن هم بوی ریا آید. عاقبت روزگار
# ~~او نامساعد شد، گوشمال برصفتی یافت، که بعد از آن او را
# ~~انتعاش نبود، شصن:
# ~~ارغون جهان سوز چنان می پنداشت
### | کین عالم را به وی بخواهند گذاشت
# عمادالدین ابوالیرکات چون اختلال کار خویش دید، از آن
# ~~طریق که در طی ضمیر او بود، عدول نمود، و به سمت طریق استاد
# ~~نوشیروان آمد. ندانست که برراه سیل نشستهاست. چون در کاری
# ~~افتاد، تنگتر از حلقه، از مضایق کار تهور احتراز کرد. ثبات
# ~~کار خویش در عافیت دید، دست از فضول بداشت، و در کار
# ~~سلامت آویخت. نظری شافی کرد. آبی بهرونق می خورد، و چون
# ~~خفاش بی پر می پرید. میان خوف و رجا، بروفق روزگار تکا پو
# ~~می کرد. ترسید (84 ر) که گل او را که خندان بود، گلابگر
# ~~بگرپاند. پای با زیر دامن گرفت . بسیار وقت باشد که آب کدر
# ~~باید خورد، و به دشمنان التجاء نمودن. شکار را، برف بسیار در
# ~~آبادانی و نزدیک مردم آرد. کار او چون پرطاوس بود، چون پر
# ~~مگس باریک شد. همچون نیزه آمد که بهوقت کار کردن مضطرب
# ~~باشد.
# او را هم از دست شرفالدین نوشیروان شمردند. چون
# ~~دستهای چهار پای آمد، که آن را یای دانند. در وزارت به صد
# ~~دهان شیر یود، از نکهآ دهان شیر می نالیدند، آن نالیدن بنماند.
# ~~شیر او را بهدندان گرفت، و معزول شد. کار او چون آب، از باد ms080
~~PageV01P092
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0151.png)

# ~~عزل بههم برآمد. وزارت او سیلی بود که زود منقطع شد. شعر:
# ~~أسرک انی نلت ما نال جعفر
### | من الملک اومانال یحیی بن خالد
# ~~وان امیرالمؤمنین اغصی
### | مقصهما بالمهفات الیو ارد
# ~~دعینی تجئنی منیتی مطمئنة
### | ولم اتجشم هول تلک الموارد
# ~~فان جسیمات الامور مشوبة
### | بمستودعات فی بطون الاساود(82پ)
# کمال ثابت به حج رفت. کار عمادالدین زیروزبر شد. چون
# ~~چهخ سر گردان آمد. آن کس که در عمل شیر دل بود، در عزل شتر
# ~~دل گردد. کوکب آسمانی رفعت وزیر، چون معزول شود، کو کب
# ~~چشم آید. عمادالدین بهخانه رفت، و به عدهٔ‌ وزارت مشغول شد،
# ~~عدهآ وزارت را انتها تا مرگ است، یا وزارت دیگر، اگر میسر
# ~~شود. وزیر پس از وزارت، کار دیگر نتواند کردن.
# مؤید الدین مرزبان. به عکس این قضیت پس از وزارت، دوسه
# ~~شغل کرد. به عاقبت، به حکم آنکه نان او برتابه سوخته بود،
# ~~عمارت اصفهان به وی مفوض شد. از است تازی فدود آمد، و
# ~~بن خری لنگ وشتری بی پالان نشست. شراباز بی نوایی میخوزد،
# ~~نه از بطر. انگشتری نیکو بود که در انگشت پای کردند.
# کمال الدین محمد خازن که مدتها والی وی بود، از قبل سلطان
# ~~سنجر به حدود قزوین، به قلعهآ تیره محبوس بود. او را آوردند و
# ~~وزارت بروی مترر شد. چون خورشید از زیر ابر بیرون
# ~~أمد. (85 ر) PageV01P093
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0152.png)

# ~~ب0
# ~~وب
# # .   : %~%
#
# ~~
# ~~
# ~~1
#
### | 
# #  %~%
### | 1 %~%  %~% 0 PageV01P094
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0153.png)

# وزارت کمال الدین محمدخازن(5)
# سلطان مسعود را کمال الدین محمد عجب در چشم آمده بود.
# ~~صاحب السیف بود، نه صاحب القلم. شعر :
# # لئن لم اکن فیکم خطیبا فاننی %~% بسیفی ان جد الوغا لغطیب
# مباهات او به نیزهٔ‌ خطی بودی، نه بهخط. در شجاعت و قوت،
# ~~شوکتی تمام داشت.
# سلطان مسعود، بهوقت مکاوحت سلطان طغرل، به در ری نزول
# ~~فرمود. مردم ری را با لشکر او خلافی ظاهر شد. کمال الدین سلاح
# ~~پوشیده، با لشکری بیرون آمد، و در ms081 کوی باغها با لشکر سلطان
# ~~کروفری قوی کرد، و مکاشفتی نمود. پنداشت که او و سلطان
# ~~منعود دو کو هند، که به هم نرستد. یعد از آن از ایاات وی بیفتاد،
# ~~تیر او به نشانه نمیرسید، او را گرفتند و به قلعهآ تیره، روز او
# ~~تیره کردند. سکته برابر مرگ باشد.
# چون سلطان مسعود وزارت بروی مقرر فرمود، صبح اقبال او
# ~~تیغ برکشید، و سعادت نوبتی او بر پای کرد، (85 پ) شرف تأهیل
# ~~و تبحیل یافت.
# قراری داد وقاعدهای نهاد، که هیچ وزیر ننهاده بود. همهروز
# ~~به استخفاف کردن برامیران لشکرکش مشغول بود. همه راسر که
# ~~در بینی افکند، عدل و انصاف ظاهر کرد، که برابر عدل کسری
# ~~انوشیروان. شبدزدان برشبدیز رهوار میآمدند، چون گوی PageV01P095
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0154.png)

# ~~سرگردان شدند، و چون چوگان، کار ایشان خم آمد، چون کسی
# ~~گه کفهآ حجام بریشت دارد، سر در پیش افگندند.
# هیبت او پایچهآ زنجیر ظالمان شد، که بدان دربند آمدند. به
# ~~اندک مایهٔ‌ مضمضه بدانستند که آب کار او چون است. پای از
# ~~خطهآ عافیت بیرون نهاد، وبر ایذای امرا وارکان دوثت اصرار
# ~~نمود. البته او را بر یسر خویش شفقتی نبود. چنان می پنداشت
# ~~که تن نبات و درخت است که آن را چون سربر گیرند، بازآید.
# ~~صحیفهآ عدلی باز کرد که روزگار قابل آن نبود. او در خرابات
# ~~بود، سرود می بایست گفتن، پنداشت که در مسجد آدیته است،
# ~~قرآن میخواند. (86 ر) اول بهرفق حلقهای بردر میبایست زدن،
# ~~و آتش دردر میزد. کشتی چون به باد معتدل رود غرق نشود.
# ~~جماعت اوباش را که در سرای سلطان بودند، بیرون کرد، وچون
# ~~زیادتی سم چهار پای را که نعل زنند، بیفگند. دزدان و راهزنان
# ~~را چون فتراک درآویخت. بر بیشتر امرا اسخفاف می کرد؛ می گفت
# ~~از شما کاری نیاید. ندانست که در باغ ملک، حملهآ خضرا گرچه
# ~~چون بادنجان تاج ندارد، از سرسبزی خالی نیست. بی لگام بر
# ~~اسبی ms082 سرکش نشست.
# چون کمال ثابت از حج بازآمد، حال وزیری چنان دید،
# ~~بی هوش گشت، در وادی حیرت افتاد. شع:
# ان کتت ریحا فقد لاقیت اعصارا.
# روز او، روز بحران گشت. تنور کار خویش سرد یافت و
# ~~هیمهآ تر، قطیری در نتوانست بستن. چون ماهی برخشک افتاد، کار
# ~~او چنانکه دانی، زیر میانه شد. چون زلف بنفشه پرخم گشت. از
# ~~چونوچرا دامن درکشید. میان تلویح و تسریح دمی میزد.
# ~~84 پ) با آنکه بیت القصیده و سرجریدهٔ‌ و سابق حلبهآ ملک بود،
# ~~سکیت1 رهان شد. عروس ملکرا ازوی نشوزی حاصل آمد، ومعزول PageV01P096
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0155.png)

# ~~گشت. چراغ حکم او بنشاندند . «المره یعجز لاالمحالة».
# با امیر صاحب تتار و دیگر امراء متفق شدند. چون مشعله در
# ~~سر آمد. او را در هر دیگی کفچه ای بود. بهاتفاق به اتایک اقسنقر
# ~~سلجق بن محمد، و داودبن محمد پیش او، و اورا مصور کردند که
# ~~وزیر به تصدیر مشغول است، تقریر آن می کند که سلطان را با
# ~~اتابک بوزابه با حال رضا آورد، و او روی به خدمت سلطان نهد،
# ~~و ترا قهر کند.
# به قصد وزیر، چون صوفیان از هر رنگی، پارهای برمرقع
# ~~دوختند، و چون رود دشتیان در میان زمستان از موم گل از هر
# ~~رنگی بیاراستند، وچون پیله وران، از هر جنسی کیسه ای در آویختند.
# ~~وزارت به رشوهآ هلاک وزیر کمالالدین، در دماغ عزالملک
# ~~کدخدای (87 ر) اتابک قراسنقر نهادند.
# عز الملک بدین عشوه بهقصد هلاکوزیر کمال الدین برخاست.
# ~~مطربی بود که تاچنگ در کاسه نزد.
# در ما تقدم منکو برس و اتابک بوزایه و امیر حاجب
# ~~عبد الرحمن بن طغایرک در خدمت ملکداود آمده بودند، و در
# ~~نواحی همدان با سلطا نمسعود، مصاف داده، منکوبرس کشته
# ~~شد، و ملداود مظف آمد. اتابک بوزابه دست یافت. یس اتا باع
# ~~قر اسنقر را و چند امراء دیگررا بهحقد قتل منکوبرس بکشت.
# ~~اتا بک قر اسنقر را غیظ اتابک بوزابه در ms083 دل راسخ و مستحکم بود.
# سلطان مسعود، چون از مصاف روی برتافت به آذر بایگان
# ~~رفت، و از آنجا با لشکری جم غفیر روی به خصمان نهاد. طاقت
# ~~مقاومت او نداشتند، متفرق شدند.
# اتا بک قر اسنقر در این حال چون مار برخویشتن می پیچد.
# ~~حش فنادی» کرد در خدمت ملکان سلجق، و داود با جملهٔ‌ لشکر PageV01P097
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0156.png)

# ~~آذر بایگان و (87 پ) وارانیه روی به فارس نهاد. از هر جانب
# ~~سیلی فاهم آورد. رودی چون دجله و فرات روان شد. چون ابری
# ~~با برق و رعد از آذر بایگان بیامد. چون به زنگان رسید، ابتدا به
# ~~قصد وزیر کرد. در معنی او پیغام های موحش به سلطان فرستاد.
# جملهآ امراء متفق الکلمة شدند، گفتند : وزیر ملک تو بر باد
# ~~داده، اگر خواهی که ملک ترا ثبات باشد، و پایدار بود؛ وزیر را
# ~~سیاست فرمای، تا اتابک قراسنقر به طیبة القلب سر بر خط بندگی
# ~~تو نهد. کمال الدین در اول با اتابک قراسنقر التفات نمی کرد، بر
# ~~آخر از استعطاف اوعا جز آمد. جو که به پای عقبه دهند، سود
# ~~نکند. سلطان به اضطرار، نه به اختیار، وزیر را به دست امیر
# ~~حاجب تتار بازداد، و او را در شب هلاک کردند. کواکلبسعد
# ~~(88 ر) او منتشر شدند، و نیکو نام باز برخاک رفت. اسب دولت
# ~~او چون از قلعه بیامد. جمامی یافته بود، به مدارا نراند، تالاجرم
# ~~در پای اقتاد و تلف شد. وزارت او عقد مروارید بود، که نای او
# ~~بیفشرد. دولت او چون فتیله بود که جهت مردم روشن شد و
# ~~بسوخت. حکم او شبی تابستانی بود که زود در گذشت. چون آخر
# ~~کارها، هر آینه فناست، شهادت بهتر از مرگ.
# کمال الدین محمد عاقبت نیندیشید، شهرت تهور قتل آمد.
# ~~هر کار را فاتحتی و واسطه و خاتمهای هست. در فاتحهآ کنار مردم
# ~~را اختیار هست، و در واسطه الشروع ملزم باشد، درخاتمت عنان
# ~~از ms084 دست شده باشد. بدانچه آید متقاد باید بودن. او را کاری شگف
# ~~ازدست برخاست. مسمار در چشم ظالمان زد.
# شع :
# # سیل طمالو لم یردده حارث %~% لتنطحت اولاه بالبطحاء PageV01P098
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0157.png)

# نظام الملک با علو درجت و ارتفاع مرتبت، اگر خواستی که
# ~~از شادروان عدل، (88 پ) که به شش هفت ماه کمال الدین
# ~~باز گسترد، به شش هفت سال بازگستردی، از آن عاجز آمدی، و
# ~~پرخویشتن تکلیف ما لایطاق کرده بودی.
# نظام الملک را در اول چند خون به ناحق در گردن آمده بود.
# ~~عمید الملک ابونصر کندی را بفرمود تا هلاک کردند. عمیدالملک
# ~~خورشید آسمان مبارک سلجقی بود. برگل ملک، بلبلی چون او
# ~~خوش سرا ننشست. به مصابیح عدل او جهان افروخته شد. تا پای
# ~~او در میان نیامد، برملک دست نیافتند، و گردن شیر ستبر نشد.
# ~~بهحسن تدبیر از خوارزم، خوارزم آمد، و کرمان از کرمان پاک
# ~~شد. آو بر بام شام نام بود، و ازشهرها سیستان سی ستان . نمدخلل ها
# ~~به آفتاب او خشک شد. او خود در وقت انتشار و انتظام کار
# ~~خویش دانست که اکل او را تخمهآ وخیم باشد، و گوی او را گرز
# ~~بر چوگان بود. در این معنی گفت:
# ~~وزارة باض فی رأسی وساوسها
### | تدورفیه (89 ر) واخشی ان تدور به.
# شمع مبارک سلجقی را عمید الملک پروانه بود که بسوخت..
# سلطان طغرابک اوخصی فرمود کردن، به سبب آنکه در ایالت
# ~~خوارزم با وی عصیان کرد، پس از آن او را به اصطبل فرستاد،
# ~~تا ستورداری کند، پس از آن او را به سگ خانه فرستاد، تا
# ~~سگان را میدارد، بعد از آن همه مذلت و خواری که فرمود، حال
# ~~رضا بازامد، وزارت بروی تقری کرد، و او را در وزارت تمگینی
# ~~بادید آمد که احمد عبد الصمد، رئیس بوجگان را، و ابوالقاسم
# ~~حوالی را، ونظام الملک ابومحمد دهستانی را، که پیش از وزرای
# ~~سلطان طفرل بودند، عشر آن نبود. ثبات چنان ms085 ملکی به چنان وزیری
# ~~بود. پادشاه را بیوزیر، تمشیت کاری نباشد .در شب به ستاره PageV01P099
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0158.png)

# ~~زآهی شاید شناختن، که بهروز به خورشید نتوآن شناختن. پس آرآو
# ~~و نظام الملک، بسیار وزراء بودند که از تدبیر بد خروارها
# ~~زعفران بر باددادند، (89پ) از همه جز حکایت نماند. آهو چون ازدام
# ~~جست، خواه فربه و خواه لاغر.
# با سیاقت کتاب آیم. اختر وارون بساط عمر کمال الدین محمد
# ~~در نوشت، و اوج طارم ازرق، روز او سیاه کرد. علم سرخ صبح و
# ~~علم زرد شب علم او نگونسار کرد. دولت او چون ابر در گذشت،
# ~~و چون باد روان شد. روز روشن او پیش ازچاشگاه، چادر قیر گون
# ~~در سر کشید. صیقل آفتاب او را، دست از کار بیفتاد، آسمان آینه
# ~~شکل نزدود. هیچ عجب از آن نیست که ماجمله از پشت جهان بهدر
# ~~آمدهایم، وبرما ذرهای شفقت نمی نماند. اگر وقشی مراعاتی
# ~~می بینیم، همچون مراعات گوسفند معلوف باشد که جهت کشتن
# ~~کنند .
# اتابک قراسنقر وزارت سلطان برکدخدای خویش مجدالدین
# ~~عز الملک تقریر کرد، و روی بهفارس نهاد.
# اتا بک بوزابه در تنگنای رفت و بدان متحصن شد، و بیضهآ
# ~~ملک بازگذاشت. (95 ر) معروفان فارس را بفرمود تا ریش و
# ~~گریبان گرفتند، و در آن تنگنای بردند. جمعی همج ر عاع در شهر
# ~~بما ندند.
# چون اتا بک قراسنقر بازگردید، اتابک بوزابه ملک سلجق را
# ~~بشکست، وبر گرفتن او جسارت نمود. دیهیم پادشاه او برهیج
# ~~نیامد، بعد از روزی چند آوازه برآمد که با جوار رحمت ایزد،
# ~~جل جلاله رفت. زیر این گنبد پیروزه گون، ترکی متکبرتر از او
# ~~نبود. متحرکی چنان ندیده بودند. چون باد از هر جانب برآمدی.
# ~~به وقت حرکت، اتابک بوزابه سبک تر از ترازوی گناهکاران بود
# ~~در روز قبامت. بهوقت حاحت ند خصمان، چون تی از کمان PageV01P100
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0159.png)

# ~~آمدی. در تکبر ازسر خویش بر آسمان دوانگشت میدید؛ پنداشتی
# ~~برمناری هزار گزاست؛ در ms086 زیر آن مردم را موروملیخ شکل میدید.
# ~~سم شبدیز خویش سم خر عیسی، علیه السلام، پنداشت که ترسایان
# ~~بر آن بوسه دهند.
# چون حادثهآ کمال الدین محمد (95 پ) افتاد، مردم متفق الکلمة
# ~~شدند که کمال ثابت وزیر باشد. او را وزارت می بایست. اما نه
# ~~به استیلا. اتابک قراسنقر میخواست که در این گرمابه به خلوت
# ~~رود، او را برگ شکر و مگس نبود، از وزارت تفادی نمود.
# ~~عز الملک خطبهآ وزارت کرد، دانست که بی کمال ثابت میسر
# ~~نشود، و رجوع باوی کرد.
# کمال ثابت گفت: تو آلت این کار داری، گفت: آلت من تویی.
# ~~میان ایشان این سخن برطریق الفت برفت، اما زهر بود، محال
# ~~باشد که ثگزاید.
# کمال ثابت گفت: تو آلت این کار داری، گفت: آلت من تویی .
# ~~از تصدر عز الملک انفت می بود، ندانست که بیدق چون فرزین
# ~~شود، دوم پادشاه باشد، مار چون اژدها گشت، مردم خوار گردد.
# ~~چوب را چون منجنیق کنند، قلعه ویران کند. عز الملک مقاومت
# ~~کمال ثایت را نشایست، اگر او خویشتن را از درگاه بیفگندی، و
# ~~مید ان عن الملک خالی بکردی، و رخ و فیل و فرزین از (91 ر)
# ~~رقعه طرح کسردی؛ دست هم او را بودی، فی الجملة.

PageV01P101

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0160.png)
~~PageV01P102
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0161.png)

### | وزأرت عز الملک مجدالدین(7
# ~~صبح پیری ساطع شد، شعر:
# ~~هبنی اطلعت علی ان رید بالله
# ~~رونقی ندارد. ماه چون سحرگاه برآید، ناقص بود.
# ~~می گرفت، او انگشتها می خورد.

PageV01P103

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0162.png)

# ~~بود که به خراسان رود، و از آن حضرت به وزارت به عراق آید، و
# ~~تد بیر کار اتابک قراسنقر و عز المک کند.
# در سر ملطفهای به خط سلطان مسعود به سلطان سنجر ستد.
# ~~سلطان مسعود به بغداد رفت و او به قم آمد، کاری راست نهاده
# ~~برزمین زد. بسیار کس باشد که باد در آتش دمد، آتش بنشاند.
# ~~دشمنان او بدین حرکت چنان خرم شدند، که مردم به هلال ms087 عید
# ~~فطر. خطاب با عز الملک به مجلس عالی میکرد. وزیر اگر چه خنق
# ~~باشد، ترک وتازیک او را خداوند (92 ر) خوانند. بدانچه کمال
# ~~نابت او را مجلس عالی می خواند، از وزارت بنمی افتاد. سهیل
# ~~را اگرچه نام به تصغیر گویند، ازمیان ستارگان، مشارالیه است.
# کمال ثابت براین مواضعت که او را با سلطان بود، از قم بهره
# ~~بیا بان به خوارری میرفت. چون بوم از آبادانی بهویرانی آمد، و
# ~~به سراب از شراب برخاست. رأی او در این حرکت کژ آمد،
# ~~اختیاری کرد که عقل پذیر نبود. اگر بهراه راست رفتی، کس او
# ~~را تعرض ترسا ثیدی. پای او در سنگ آمد، رفتن او را به راه
# ~~بیا بان وجهی نبود، و چون آب رنگی نداشت. صورت در این آینهٔ‌
# ~~خرد خرد نمود. این عزم او را گلوگیر آمد، و چون بربط،
# ~~گو شمال یافت، و چون آتش بن آشفت، وچون ستگ آسیا سی گشته
# ~~شد. اسب تیز تک را تنگ تنگ کردن و به راه بیابان رفتن،
# ~~بی معنی یود. از دوست چون نباید، چون خردهای در میان ببود، بهراه
# ~~راست بایستی رفتن، اما مرغ زیرک به هردو (92 پ) پا در دام
# ~~افتد.
# امیر عباس ازقبل سلطان سنجر والی ری بود، برکیفیت این
# ~~حال واقف شده و میان کمال ثابت و امیر سید مر تضی شرف الدین
# ~~نقیب قدس الله روحه که خاک قدم او توتیای روزگار بود، بهسبب
# ~~املاک قم، وحشت قدیم بود. امیر عباس را گفت: او می گریزد، و
~~PageV01P104
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0163.png)

# ~~مبالغی خزاین و ذخایر دارد. امیر عباس کس فدستاد، و او را
# ~~منع کرد.
# امیر عباس را چون برملطفهٔ‌ سلطان اطلاع افتاد، چندان حلقه
# ~~یر در عذر زد، که در شکسته شد. و دراین حرکت و تمنی نعمت
# ~~کما ل ثابت چون دم آهنگران شد که از باد فربه باشد، از خجالت
# ~~بی زبان تر از خلخال دلبران او شد. گفت: ms088 بباید رفتن، من نیز چند
# ~~آینه نقش نوشته کژ نماید، نقش کار خویش در آینهآ آن عزم،
# ~~باژگو نه دید، بهساوه آمد. از پردهآ غیب خلاف (93 ر) آن بیرون
# ~~آمد که او انداخت. سیم تصرف و عمل را ثباتی نبود، تشبیه آن، به
# ~~مسجد جامع کردهاند. روز آدینه به ساعتی پر از مردم شود، وبه
# ~~ساعتی تهی گردد.
# پدر امیر سید شرفالدین نقیب، امیر سید عزالدین به سأوه
# ~~آمد، و عذری خواست، حالی را به ظاهر وحشت برداشت، اما تازه
# ~~رویی کمال ثابت روشنی شمشیر بود، به وقت زدن پندارد که
# ~~می خندد. بسیار جباران قصد خانهآ سیدمر تضی کردند، و مقهور
# ~~آمدند. کمال ثابت هم در آن سلک منتظم شد. برکوه دماوند باد
# ~~بسیار گذرد. درخت کدو، به مدت سه چهار ماه به بالای چنارصد
# ~~ساله بررود، اما از باد خزان متلاشی گردد.
# ابوعلی حاجب قصد سید مرتضی کرد. سرای او اکنون %~% 4
# ~~اعقاب سید مر تضی است. درگاه آن درگاه است و بیل باغبان گرز
# ~~و تبر تبرزین. اولاد سادوکه معروفتد به عراقیان،
# ~~ز ابتدای دولت سلطان مسعودبن محمودبن سبکتکین (92 پ)
# ~~خورشید و ماه دولت را چون نرگس در دستی گرفتند، و ثریا را
# ~~چون شمامهآ گل در دست دیگر . سید مر تضی را بهسبب خصومت
# ~~ایشان، از قم بهری انزعاج بود. در این حال نزهتگاه ایشان و PageV01P105
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0164.png)

# ~~قلعه ای در شهر که معقل و ملجأ ایشان بود، هم ملک آعقاب سید
# ~~مرتضی است.
# دولت عراقیان ممتد گشت. دیوار قم و عمارت مسجد جامع
# ~~بیرون شه، و منارها آنجا، ایشان کردند. ابو نمس عراقی بر
# ~~دستدیالم ساوه کشته شد. سروش، پسرویلکین بنوندر بن فضلویه
# ~~را که خویش عراقیان بود، بکشت. ایشان سروش را قصاص
# ~~کردند. او دامادکامررابن اسحق، مهتر دیالم ساوه بود. از آنچه
# ~~اسحق بن کامررا، و عراقیان بریاد یکدیگر میخورند، بار اسهال
# ~~حاصل آمد. اسحق در این حادثه چون گل جامه پرپر ms089 بدرید، و
# ~~چون بید خنجر انتقام برکشید. لشکر را به تاختن بهقم فرستاد،
# ~~تا ابونصر را بکشند، و بعد از آن ابوالفضل را (94 ر) هم، بلکه
# ~~سنبله بود، جهان کمر بندگی ایشان دور افگند، و زنار مغانه
# ~~برمیان بست. مدتها قم با چند ناحیه و ولایت دیگر، در اعتداد
# ~~دیوان ایشان بود. عمر مردم بر سر راه است، روزگار ایشان را
# ~~می گوید: بر باید خواستن که بی گاه است، چون وقت سرآمد، از
# ~~سایه به آفتاب نگذارند.
# سید مرتضی به ری متوطن شد. سید قاسم حسنی را از نقابت
# ~~معزول کرد، و متقلد نقابت ری و قم و کاشان و آبه شد. سید قاسم
# ~~دیدهآ فضل بود، چنانکه شکوفهآ تلخ از دهان نحل، عسل میشود. از
# ~~مروت او، تلخی روزگار درماندگان را، حلاوت شکر بود. این
# ~~بیت از آن اوست از قطعه ای، شعر :
# فان به مسارح کل ظبی %~% عدو لقبوه بالحبیب
# چندانکه سید قاسم جهد کرد، و در استرداد نقابت اسبی بهده
# ~~تازیانه زد، فایدت نداشت. او را آن منصب در ب شکست.
# پیش از سید قاسم سید ابوالفتح موسوی نقیب بود، استیلاء
# ~~ملوک داشت. یه مجد(94 پ) الدوله که پادشاه بود، التفات PageV01P106
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0165.png)

# ~~نمی کرد. سرای ابوالفضل ابن العمید بدراز ایشان که محط الرحل
# ~~رسولان بود، به استبداد خویش بازشکافت، و درخت و چوب به
# ~~سرای خویش برد. تا در قید حیات بود، او را از نکایت پادشاه
# ~~گز ندی نرسید. همچون مریخ بود که اگرچه چنان نماید که آتش
# ~~دروی زدهاند، او را از سوختن بیمی نباشد.
# سید مرتضی را علم و مروت و آصالت نسب مجتمع بود، و
# ~~عین الکمال مصروف، و عمر دراز. ماهی بود که در نود سال که
# ~~عمر او بود، در وی ذرهای نقصان تدیدند. خورشیدی
# ~~بود که در این مدت به مغرب نرسید. دختر کیا اجل ابو الفتح مادر
# ~~خواهران وزیر علاءالدوله محمدبن دشمن زیار، که پس از ms090 سلطان
# ~~مسعودبن محمد بن سبکتکین، کوهستان در دست او آمد، زن او بود،
# ~~و دختر نظام الملک حسن بن علی بن اسحق زن پسرش، و دخترش
# ~~یسرزادهٔ‌ علاءالدوله محمدبن دشمن زیار. (95 ر) زن پسرزادهآ او
# ~~امیر سید عزالدین، مادر این زن عایشه خاتون بود، دختر سلطان
# ~~الب ارسلان.
# وصلت سلاطین سلجوقیان با اعقاب علاءالدوله محمد بن دشمن
# ~~زیار بود. خواهر فرامرز را با سلطان طغرل نکاح کردند، خواستند
# ~~که پیش ار قیامت جمع شمس و قمر بود. امیر حاجب اغاجی، جد
# ~~قخر الدین طغایرک، او را از اصفهان بهری آورد. سلطان طغرل به
# ~~ماز ندران بود، زن در سرای سلطنت فرود آمد. آن روز که سلطان
# ~~طغرل خواست آمدن، سرای وحجرهها به کله وتتق بیار استند. گرم
# ~~گاهی عروس در خانه خفته بود، ماری از بالای خانه در افتاد و بر
# ~~سینهآ او آمد، زن بترسید و از بیم بمرد. پتداری به آتش بردن آمده
# ~~بود. قضایی و تقدیری بس طرفه بود. اگر در جهان خوداین حادثه
# ~~بودی، بایستی که مردم عبرت گرفتتدی.
# وفات سید مرتضی روز عید اضحی، سنهٔ‌ اثنی وتسعین (95پ) PageV01P107
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0166.png)

# ~~بود. از آن تاریخ باز هیچ علوی رادر بزر گواری برا برآو ندیدند.
# ~~ظلمات شبهت به مکان او منور شد، و مشارع فضل صافی گشت.
# ~~از جملهٔ‌ شعر او این دو بیت یاد کرده میشود، تا معلوم شود که
# ~~آتش ذکاء ذکر علماء پیش او کاه، دود بود.
# شعر:
# ~~تشفین من برد الرضاب علیلة
### | تفسی فداؤک من طبیب عالم
# ~~لا تقطعی مدد الزیادة بیننا
### | ارضی، و عیشک بالقلیل الدائم
# رحم الله الماضین، وادام ایام وارثهم الباقی الامیر السید العالم
# ~~الا شرف عزیز الدین یحیی که در غزارت علوم و تهذیب اخلاق
# ~~ثانی ندارد، همچنان است که موفق ابوشجاع شمامه که شمامهآ
# ~~فضل بود، بهوقت ولادت میمون او گفت، شعر :
# # بش جیریل بمیبلاده %~% فقال یا بشرای هذا غلام
# انسان عین زمانه و خال خد مفاخر ms091 روزگار است. فضایل او
# ~~عنوان نامهآ مکارم است. خزان جهان بهمکان او ربیع انیق وریق
# ~~است، و زحل و مریخ (96 ر) آسمان، زهره ومشتری. ابرکرم او،
# ~~سقای تشنگان است در بیابان حیرت. در زیر نکت او لطایف معانی،
# ~~و القاظ او روح ارواح و کوه و قار ودریای آثار. مناقب او
# ~~شمسهآ نگارستان جهان و مفاخر او اوج ایوان روزگار. حاسدان او
# ~~در بیابانی چنانی افتادهاند که خیال در آن گمره شود. کسی که در
# ~~دریا بایدراندن، درآن بیابان میرانند. دشمنان گوی چوگان اواند.
# ~~قمر ایشأن خالی السیر است، در آن نفعی نباشد. غرهٔ‌ جبهة
# ~~روزگار، جز فضایل او نیست. آرام جان ملو کان اوست، شیی است
# ~~که با بچه بیشه هم نگاهدارد. آن کس که به خدمت او رود؛ جملهٔ‌
# ~~مردم او را بیند، و جملهآ روزگار آن ساعت، و جملهآ زمین سرای
~~PageV01P108
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0167.png)

# ~~او. او بطن هفدهم است از امیر المؤمنین علی ، رضی الله.
# با جادهآ کتاب آییم.
# کمال ثابت در ساوه به خانقاهی که میفرمود، و خود تمام
# ~~نشد، فرود آمد. با همهآ تیزآهنگی او برکاسد تکیه زد.
# ~~96 پ) پنداشت که زهر قاتل در کام اونوش خواهد بودن، منقسم
# ~~و متوزع خاطر شد، بهکس مشورت نمی کرد. درد چون از طبیب
# ~~پنهان دارند، قاتل باشد. بیماری ا ورا از پای درآورد، و سر بخت
# ~~او به میخ کوب حادث، کوفته آمد.
# عز الملک به تخلیط و نبض تب کار او مشفول شد،
# ~~چون روزی چند به ساوه مداوات علت و احتماه کد، آخ
# ~~حرکة المذ بوحی نمود. روبه همدان نهاد.
# به رباط سر بالانور الدوله سنقر، که والی همدان بود، او را
# ~~به فرمان سلطان بگرفت و محبوس کرد. در حفظ الغیب اعتماد بر
# ~~امیر حاجب تتار ومؤیدالدین طفرایی کرده بود، هردو سست پیمان
# ~~آمدند. ستارگان بسیار وقت مردم را گم کنتد، و به شب چون راه
# ~~برند، مخطی باشند، شعر:
# # وصرت اشک فیمن ms092 اصطفیه %~% لعلمی انه بعض الأنام
# در راه بغداد چهار دیواری هست آن را زندان خوانند. براین
# ~~قضیت، سرای نور الدوله به حبس (97 ر) او زندان حماقت شد.
# ~~هر حرکت که در این سال بود و کرد، محض خطا بود. همچون
# ~~مصلوب آمد که هر حرکت که کند، وبال او باشد. کحالی بود که
# ~~نا بینا شد. چون اقبال از وی روی بگردانید، طفلی در قماط
# ~~پیچیده، هنجار صولت کار خویش بهتر از اوی دانست. و چون
# ~~روزگار بروفق مراد او بود، در صواب و مصلحت را، الماس رآی
# ~~متین او بود. کار او چون کار ماه بود که آنگاه که به کمال رسید،
# ~~در نقصان افتد. چون نیلوفر او از آب برگرفتند، خویشتن را از
~~PageV01P109
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0168.png)

# ~~درگاه بیفگند. دیوار را، راه کر نمود.
# چون از قم به خراسان میرفت، راه بیابان بر گرفت، تا او را
# ~~رآی نماندی، سر به آستین پیراهن برمی آورد، نه به گریبان. او
# ~~را رآی نماند، در آنچه می ساخت می سوخت. همچون آهو شد که
# ~~حنظل خوردن دوست دارد، وآبشور خورد. چندانکه او را نصیحت
# ~~بیش می کردند، تغافل بیش نمود. همچون شترمرغ که هیچ نشنود.
# ~~91 پ) خویشتن را باد میدانست که نه به آتش سوزد، و نه به
# ~~آب فرو رود. تا- لاجرم چون صدف بیدست وپای آمد. کار او چون
# ~~غواص سر نگون شد. او چون با سلطان خلوت کردی، و گوی
# ~~سخن در میدان اقگندی، هرفساد که کردی، کارگر آمدی. تیر او
# ~~از نشانه خطا نرفتی. او را نشایست گفتن که چون مار دو زبان
# ~~دارد. او را چون سوسن ده زبان بود، بل که چون آتش صدزبان.
# ~~چون کعبتین شش روی داشت.
# چو ن عز الملک به قصد او در خدمت سلطان آستین باز نوشت،
# ~~دام بنهاد و دانه بیفگند، هم برکار نشست. سلطان را شکلی چند
# ~~باز نمود، که چشم سلطان چنان برجوشید، که بوره که سر ms093 که بر
# ~~آن زنند. عز الملک او را بدان پادشاه که عزیز بود، ذلیل کرد.
# ~~مد اوات زه مار، به گو شت مار باشد. بادشاه آتش است، هیکه به
# ~~وی نزدیکتر، از سوختن برخطرتر .
# ~~سعد الملک سعدو زین الملک ابوسعد هندودر ناوکی با(98 ر) سلطان
# ~~محمد، از نمدزین نهالی ساخته بودند. چون دعایم دولت و ملک
# ~~سلطان محمد مر تفع شد، و قواعد کار او ممهد، به قصدی نامحقق
# ~~مصلوب شدند. در این معنی گفتند، شعر :
# ~~ترا سعد و پوسعد بودند یار
### | چو تاج از سر خود در آویختی PageV01P110
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0169.png)

# ~~درآویخت بایست از آن هردوان
### | تو آن هردوان را برآویختی
# هر دو چون به مبراد رسیدند، بیفتادند. چون گاوی بودند که
# ~~آن را وقت کشمتن بیارایند.
# کمال ثابت را زندان نور الدوله چنان بود که چشم را جفن.
# ~~او را حفظی به حرمت می کردند، و چون دست سوخته میداشتند.
# ~~به شب به طریقی عجب بگریخت، و روی به بغداد نهاد، شتابی
# ~~کالح بود. از طریق راست، عدول نمیشایست کردن. ابر فندق
# ~~سیمین، و لؤلؤ زرین بر سر مردم نثار میکرد. زمین از یخ خفتان
# ~~وجوشن پوشیده بود. شیشهآدولت او شکسته شده بود، باز نشایست
# ~~بستت.
# امیر عنم فارس را از بغداد فرستاده بودند، (98 پ) تا ابو رادر
# ~~همدان با دست آرد. به قرمیشین1، سپیدهدم، اسب چنددیده بودکه
# ~~می گردا نیدند، به فراست واقف شد، که از آن کمال ثابت است.
# ~~رکا بدار را به ارهاق معترف کرد که در سرای قاضی قر میشین
# ~~است.
# آن گران تر از زمین را بگرفت، و به همدان آورد. با همه
# ~~گراتی سیکتر از ذرهای در هوا شد. رسن او را گذر بر چنبر آمد.
# ~~ناخنهآ چشم بخت او، استخوان شد، و سم و نعل با هم بیفگند.
# ~~محاسن مشک رنگ او، کافور شکل شده بود، و شبهآ او لؤلؤگشته،
# ~~عاقت او را شب خوش کرد، و چون عقدهای مخالف که ms094 در دست
# ~~افتد، هر روز به شکلی دیگر در دست دشمن می افتاد.
# از بغداد کسان عز الملک آمدند، و او را در قلعهآ همدان هلاک
# ~~کردند، و گفتند که به مرگ خویش مرد. همان معامله که او با
# ~~قاضی نجم الدین ابوا براهیم کرد، باوی برفت. «کماتدین تدان» به
# ~~گزاف نگفتهاند.

PageV01P111

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0170.png)

# کار عزالملک بهحادثهآ او، یکی صد شد. (99 ر) صریر نعش
# ~~دشمن، نعمتی جانفزای باشد.
# اک او را از درگاه و خدمت سلطان انفصال نیفتادی،
# ~~عز الملک با وی هیچ بهدست نداشتی. او به غیبت ازخدمت سلطان،
# ~~خون خویش ریخت. سلاح خویش به دشمن داد. موم چون از عسل
# ~~جدا شود، سوخته گردد.
# هفتصد هزار دپنار مال کمال ثابت بیرون املاک نقد به میان
# ~~آمد؛ بیشتر امیری و زر سرخ. سرادق عظمت او، از سر آن مال
# ~~بیاندازه بود که از دار الخلافه بعد از حادثهآ امیر المؤمنین مستر-
# ~~شد، بر گرفته بود. قامت نرگس که زر دارد، راست باشد، وقامت
# ~~بنفشه که زر ندارد، کژ بود. عاقبت هم بگذشت و بگذاشت. آنچه
# ~~دستها بزند، انگشتان خورند. چون نحل بودکه جمع انگبین برای
# ~~غیری کند. قاضی ابو بکر ارجانی در مدح او قصیدهای گوید، این
# ~~بیت از جملهآ آن قصیده است شع:
# # فلاتک هذی حظها حظ اختها %~% فقدجاز للناسی قضاء الفوائت
# به قصیدهای که پیش از آن (99 پ) گفته بود. هیچ بهوی نداده
# ~~بود، از بیم آنکه از آن هفتصد هزار دینار که بعد از او به تاراج
# ~~بردند، چیزی کم باشد. سیمی یسیار، به عرق جبین حاصل کرده
# ~~بود، و دیدبان و خازن آن شد، تا بی محمدتی بر گرفتند و «کل
# ~~والعن» کردند. کار او برباد آمد. بزرگی آفت مردم، به دامن دراز
# ~~مردم به سر درآید، و بیفتد. به گلگو تهآ صبح و غالیهآ شام مغرور
# ~~نشاید بودن، که فلک چون چنبردف رنگین، بی سرو بن است. عود
# ~~و عنبر چتان برآتش می ms095 نهد، که خارا را.
# امین الحضرة منصور قمی در مرثیهٔ‌ کمال ثابت این بیتها
# ~~گفت، شع :
# # پالاهپا عما پراد پهانتبه %~% واحذر فان النائبات بمرصد PageV01P112
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0171.png)

# # ان کنت معتبرا فقد یکفیک ما %~% صنع الن مان یتایت ابن محمک
# عز الملک، اثیر ابو تصر دسکانی را به قم فرستاد به طلب
# ~~اتاوات او، تا آنچه او را در قم مدخر بود، برگرفت و سردم او را
# ~~مصادره کرد. او خلقی معروفان را در قم هلاک کرد، بیم آنکه اگر
# ~~او را نکبتی رسد، نباید که (155 ر) در خانه بردن او سعی کنند.
# ~~ندانست گه از دسکان فراهان اثیر ابونصر بداندیشاوشود، نه
# ~~حرث گذارد، و نه زر ع. حوادث دیدار نباشد که از کدام شخص
# ~~خیزد. در ظهور کارها، عکس ظن بسیار باشد. موج دریا این شکل
# ~~خلق را سر نگون می کند، کس به قعر این مشکل نمیرسد. سرجوش
# ~~این مائده خوش نیست و نخواهد بودن. ازاغراض دنیاوی اعراض
# ~~نمودن کار مردان است. بر مردمی گرم که قریب سرد شوند، چه
# ~~اعتماد است؟!، شعر: فا
# # تخاف عن الأعداء لقیا فر بما %~% کفیت ولم تعقر بناب ولاظفر
# ~~ولاتبر منهم کل عود مخافةتافه فانالاعادی ینبتون مع الدهر
# ~~اذا آنت أفنیت العرانین والذری ور رمتک اللیال ب من یدالعاجن الغمر
# ~~و هبک اتقیت السهم من حیث تتقی ف فمن لاسککیر میک) من حیث لاتدری
# بیرق روز و چتر شب بسیار کس را برزمین زده است. آنها
# ~~که چون سایه پیش او رخ بزمین نهادندی، در خانه بردن او سعی
# ~~ثمو دند .
# اثیر ابونصر را این اول شغلی بود که از آن تقدم یافت. درحق
# ~~و گفتند، شعر : (155 پ)
# # ای دریغا کمال دین ثابت %~% که برش هر بزرگ بودی خرد
# # کشته شد تا به خانه بردن او %~% اقلعی دست برد وپای فشرد
# # که نیارست دیدن اندر خواب %~% کین چنین سیم او بشاید برد
# چون ستارهآ کمال ثابت سوخته شد، استیفای سلطان، به
# ~~مجد ms096 الدین ابو طالب دادند. مردم جهان چون صحیفهاند، هرگاه که
~~PageV01P113
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0172.png)

# ~~پاره بازکنند، پارهای در پیچند. مجدالدین بزرگ و بزرگ زاده
# ~~بود. مدتی مدید در دیوان استیفاء علم صنعت بر افراخته، وشمع
# ~~معامله شناسی برافروخته، ضابط قوانین و معاملات بوده، شعر:
# فلاتک تصلح الا له %~% ولم یک یصلح الا لها
# اشراف به ابوالفضائل علجهآ اصفهانی دادند، و نیابت
# ~~استیفاء به سعید رضی الدین ابوسعید. مجدالدین پنج ششماه
# ~~مستوفی بود و متوفی شد. چون تقویم هم نبود که آخر یک سال
# ~~عظمت بیتد.
# چند سال او و کمال ثابت همکار بودند، و میان ایشان موافقت
# ~~چنان بود کهدو برادر صلبی را. در موالات و مخالصت یکدیگر
# ر) همدم بودند، و خردهآ اغیار در میان ایشان نگنجید.
# ~~دیوان از ایشان صدف در ثمین بود. دو گوهر شبافروز بودند،
# ~~دو نقطه بودند بریک خط. صانعان چون نیزه کمر خدمت ایشان
# ~~چند جای برمیان بسته بودند. دیدهآ رای ایشان چون دیده نرگس
# ~~گشاده بود. دیوان از ایشان به حمایل جوزا و قلادهآ پروین آراسته
# ~~آمد. مجد الدین بر اثر کمال ثابت متوفی شد. مرگ چون قدح
# ~~شراب است کنه میگردد؛ به تدریج به همه کس برسد، شعر:
# # - آینا قدمت صروف اللیالی %~% فالذی اخرت سریع اللحاق
# # نلت للفرقدین واللیل ملق %~% ثوب ظلمائه علی الافاق
# # اسلماما سلمتما رسوف یرمی، %~% بین شخصیکما بسهم الفراق
# کار هر دو بر اثر یکدیگر چون قوس قزح نگونسار شد. ما
# ~~در جهان، به دو شخص چون کمال ثابت و مجدالدین ابوطالب
# ~~عقیم بود.
# استیفأء به اصالت به سعید رضی الدین ابوسعد دادند . مباشرت
# # این منصب بروی متعین بود %~% ب)
# ~~کسی را نرسید مزاحمت او نمودن. این عارفه به منصب استحقاق PageV01P114
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0173.png)

# ~~بود، یس از او در صنعت مثل او ندیدند. در صحرا، زیارت آن
# ~~سی مرغ بهدست آید، ولی نه آن سیمرغ که گویند.
# چند معروف ندیم او بودند. بسیار کسرا که پای مرکب دخس
# ~~بود، و دست اخرد(؟) ms097 به عنایت اوکار با طی افتاد. بر احترام اهل
# ~~هنر بهغایت متوفر بود؛ حبات کأس نشاط او بودند. کریمی والا
# ~~طبع تر از او نبود. هر دست که در جهان بود، فدای دست چپ
# ~~بایست کردن، به حکم آنکه شرف استاد، اویافته بود. عطارد را تمتی
# ~~خریطه کشی او بود، و مشتری را آرزوی رکاب روی او. مدتی
# ~~عنان کامکاری بهدست او بود. شغل برسنن استقامت و مرکن نظام
# ~~در مقاطع حروف او، عقل خیره ماندی، چشم مدهوش شدی. جهان
# ~~مکان او چون خلد برین آراسته شد. حسودان او را مجال سخن
# ~~نبود. پرده برروی آفتابها نشاید گذاشتن. بر آسمانفضل خورشید
# ~~جهان آرای (152 ر) جز او نبود. دانش او نافهآ مشک تبت آمد.
# ~~ظالمان در عهد او جریده در آستین نهادند، و چون ماهی بی دست
# ~~شل فل .
# اگرچه در اطراء حال او چند جای اطناب رفته است، چون
# ~~مساق سخن اینچا رسید، تکرار آن واجب است. این بیت مرا است
# ~~زجملهآ قطعه ای شعر:
# واعد حداء ک، صاحبی %~% قدراقنی ذاک الحدیث
# کمال الدین ابوالریان اصفهانی دبیر مجدالدین ابوطالب بود.
# ~~چون استیفاء بر مجد الدین مقرر شد، او دبیر چامگیات بود. چون
# ~~رضی الدین مستوفی شد، او نایب شد. درصنعت وکتابت، حذاقتی
# ~~تمام داشت. خط او در حساب بهغایت استحسان بود. کدخدایی
# ~~شرف الدین گرد بازوهم بدو مفوض شد . اسباب تأیید و تمهید او
# ~~میس گشت.
# عز الملک سفیه و جاهل بود، به ار بابمناصب التفات نمی نمود.

PageV01P115

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0174.png)

# ~~همچون گرگ بود که هرچند پیرتر شود، بتر باشد. چون ببر نبود
# ~~که چون پیر شود، از پای درآید.
# مؤید الدین ابو علی پسرشهاب الدوله (152پ) رئیس جرباذقان
# ~~و ثروت او پیش از این شغل بود.
# دیوان اشراف سلطان، به شمس الدین ابوالنجیب خواهرزادهآ
# ~~قوام الدین ابوالقاسم مفوض بود. کدخدای خاصبک پسر یلنگری،
# ~~نجم الدین زردحبه آبادی ابهری بود. شمس الدین او را معنول کرد
# ~~و متقلد آن شد. ms098
# عز الملک بسیار ظلم بر املاک مسلمانان بکرد.
# جمال الاسلام منهاجی و شهاب گرجی را وکیل شرع فرموده
# ~~بود. هر دو آتشی بودند که از آن جز دود نبود. شفقت عز الملک،
# ~~جز بر سیم و املاک خویش ندیدندی. او درجهل نمونه بود. گفتی
# ~~فلان حب لیلی می برید، بدان «اللیل حبلی» خواستی.
# جمال الاسلام و شهاب گرجی در تزویر و تلبیس تاحدی چابک
# ~~دست بودند، کهاگر بهحجرفتندی، بیم آن بودی که بر خانهآ کعبه
# ~~دعوی کتتد.
# سسعدالدین عارض، از دست عن الملک بگر بخت و به ماز ندران
# ~~رفت (153 ر) سیستان دولت او را روز استان و شبستان پدید
# ~~آمد. در سرداب اقبال او گرم آبی بدست نمی آمد.
# اثیر الدین ابوعیسی نایب عز الملک بود، و نجیبالدین
# ~~عبد الجلیل، کدخدای نجیبالدین بروی استیلا می نمود، و در کار
# ~~او شروع می کرد. اثیرالدین روزی چند تجلد می نمود. موزهآ کهنه
# ~~را چهارشاخ درمی کرد، و خروس پیر بر تا بوت مرده می بست. جبه
# ~~را مطراباز می کرد، وبر آن جانب دیگر میدوخت. منصب اودندان
# ~~بود، که آن را جز کندن چاره نبود. «اطرح و افرح» برخواند، و
~~PageV01P116
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0175.png)

# ~~نیابت برجای رها کرد، هم بر نجیب الدین مقرر شد.
# ز عز الملک و نجیب الدین جهانیان را مقارنة النحسین حاصل
# ~~آمد. خر عز الملک را نجیب الدین جلی بود، که آن را جل محاسن
# ~~خویش می دانست. عمده وعدهآ کار، او بود. چهان را به تر هیبی
# ~~بی تر غیب زیر چنگال برگرفتند، و ناقوس ظلم بزدند؛ چنانکه
# ~~شیطان گسترده آمد، و جادهآ عدل کوره شد.
# شمشیر(3   پ) نجیب الدین عبد الجلیل را عز الملک صیقلی
# ~~بود که بدانچه آن شمشیر کرد به خلاف شرع بزهکار شد. هیچ
# ~~مز بله ای بی جعل نباشد. پلنگ بچه ننهد، که مار افعی چون طوق
# ~~در گردنش نیود.
# نجیب الدین چون باد آشفته بود که هر ساعت ازچانب دیگر ms099
# ~~برآید. هیچ کس دست او برنتوانست پیچیدن. کس پنجهآ او
# ~~نتوانست شکستن. هرشغل کهدر درگاه بود، او می گزارد. دار البطیخ
# ~~بود که دیگر میوهها در او فروشند و جز بطیخ به آن منسوب
# ~~شاشد .
# چون سعدالدین عارض را از بیم عزالملک از درگاه انقصان
# ~~افتاد، و خرمن او سوخته شد، از پنجهآ شیر یگویخت، و از دهان
# ~~ازدها بیرون آمد، و برفت. از ناجتسی عز الملک خلاص یافت.
# ~~همچون زر بود که از دم کازی آهنین که نه جنس او باشد، بجهد.
# عز الملک، فخر الدین، پسرمعین الدین ابو نصرکاشی را بیاورد،
# ~~و دیوان عرض بهوی تفویض کرد، و معین الدین وزی سلطان
# ~~سنجر بود. (154 ر) این بیت در حق او گفتهاند، شعر :
# # ای رای تو در هوای کاشان کوشان %~% بز را به زرو جامهآ باشان بوشان
# این بیت را هیچ شاعر به دو بیت نتوانست کردن. به حکم آنکه
# ~~رطریق لزوم مالایلزم قافیه بیش از این نبود.
# امیر عباس والی ری در این حال، در این ساعت عاصی شد، و PageV01P117
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0176.png)

# ~~ری و کاشان خرج کرد. ملاحده خذلنهم الله، امیر اجل اختیار الدین
# ~~جوهر را، که خواجهآ او بود، بکشتند. به انتقام ملاحده مشغول
# ~~سد، و در این کار چون دولاب می گردید و می نالید، و آب از دیده
# ~~می بارید.
# به استظهار آنکه سلطان سنجر را از جانب گورخان و سمرقند
# ~~دل مشغونی بود و به دفع آن خط جسیم، روی بدان صوب نهاد،
# ~~عصیان ظاهر کرد، و متشوف اخبار شد، تا پایان حرکت به سمرقند
# ~~چون باشد. اتفاق چنان افتاد که سلطان سنجر را چشم
# زخمی رسید. لشکر او از تاب تیغ کفار، راه هزیمت
# ~~برگرفتند، و چند امیر اسفهسالار که در جهان چون کو اکب سیاره
# ~~بودند، به زخم شمشیر آمدند. با آنکه قرن تا قرن به حکم سلطان
# ~~سنجر بود، او را از کفار مخاذیل، آسیبی قوی رسید.
# کار امیر عباس ms100 بدین رفتن که با لشکر خراسان افتاد، بالا
# ~~گرفت و روزگار او اعیاد سعادت آمد، و نوابی دیوان او الوف
# ~~شد. به ندمت سلطان مسعو د آمد، و با تش بف و تو اخت باز گدید.
# جمال الدین جاجرمی کدخدای او بود، خواجه تاش و دبیر و
# ~~نیکوخط، مستجمع خصال حمیده، به انواع هنر آراسته، معدن
# ~~کرم، وکان گوهر او شرف. روز اول از روز بهتر، به اخلاق ستوده
# ~~موصوف، روزگار او براقتتاء مآثر و محامد مقصور. سلطان
# ~~مسعود برخاصبک پسر پلنگری اقبال عجب نمود. هرکس که متوفی
# ~~شد، اقطا ع و ایجاب او بروی اعتداد میافتاد. آنچه گویند، فلان
# ~~مردار بود. امرای بزرگ به جرعهٔ‌ قدح او قانع شدند، و دست
# ~~همه در زیر سنگ او آمد. اگر موی درمیان او و سلطان گنجیدی،
# ~~هم زلف او بودی. چراغدان بخت او را شش هفت فتیله روشنشد.
# ~~صبح بیرق او راستکرد. برق شمشیر او آمد، و رعد کوس او، PageV01P118
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0177.png)

# ~~به تدریج کار او به جایی رسید، که جهان در قبضهآ حکم او آمد.
# ~~دولت او در اول، چون نوبت بجنبانیدند، و آنگاه بزدند. اگرچه
# ~~بندهآ سلطأن بود و به تربیت سلطان بدان درجه رسیده که، بروی
# ~~حاکم شد. و همچون صنم بود که آن را که صانع آن باشد، سعبود
# ~~شود.
# ورا به امیرحاجب تتار وحشتی پدیدآمد. سحع ایشان سرمویی
# ~~نوحه کنان شد، چندانکه امیر حاجبتتار در اعتذار، چون شمع بر
# ~~بک قدم استاد، فایدت نداشت.
# خاصبک، امیر حاجب عبدالرحمن بنطفایرک را پس از
# ~~مخالفتهای بسیار که کرده بود، تعطف و (155 پ) تآلف کرد.
# ~~مطرح حشمت جهت او باز کرد، و قدوم او تیمن دانست. امیر
# ~~حاجبی که موروت او بود، بروی تقریر افتاد، و عزالملک برآن
# ~~اغضاه نمود، ندانست که ملکع الموت او خواهد بودن، و از نکایت
# ~~او چون شمع، هفت اندامش چشمهآ زردآب خواهد شدن، و چون
# ~~یرق از جان خواهد سوختن، و چون ms101 دانه دانه در آسیای محنت
# ~~خواهد افتادن. از فلک اثیو هر روز شکلی دیگر بادید اید.
# امیر حاجب تتار، به چپ و راست پنجهآ حوادث مجروح گشت،
# ~~و آنچه، چوشتر بروی حلال بود، چون خون حرام شد.
# کار شمس الدین ابو نجیب چون آتش، قصد بالا کرد، و کار
# ~~منازعان آو چون آب روی به نشیب نهاد. اصمی اصلح بود جاهل،
# ~~هیچ فضل و معرفت نداشت. وقتی به سبب ملکی گفت، «حیاموت»
# ~~من است، بدان «احیا موات» خواست، اما کاردان و صاحب مروت
# ~~بود. عظمت او، چون دعای مظلوم به ساق عرش رسید.
# استاد (156 ر) جرهان ترسا، مستوفی خاصبک بود، و منتجب
# ~~مراغی مشرف. و منتجب دراول کفشگر بود، در دیگ او جز از
# ~~زهمه هیچ چربش نبود. بلنگری به مراغه بهسرای او فرو المدی.

PageV01P119

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0178.png)

# چون خاصبک ارسلان به خدمت سلطان مسعود آمد، چون ماهسد
# ~~که از ستاره باخیل وحشم باشد، چون هلال بود که بدر کامل شد.
# متتجب خداوند سازوبند و غلامان آمد. چهرهآ حال او، که
# ~~چون نینوفر کبود یود، چون گل سرخ شد، و چون ماهی پر درم و
# ~~دینار گشت. کار او ترقی گرفت. در مطاوی کار ملک مداخلت
# ~~می نمود. دود سیاه حال او توتیا گشت، ساز روزگار او نوای خوش
# ~~میزد، تاحدی بخیل بود که آتش رایگان به کس ندادی، بهغایت
# ~~جاهل بود و حسابی ندانست. دیدار باشد که حد کار کفشگری تا
# ~~کجا باشد.
# چون استاد جرهان حسا بی برآوردی به حضور شمس الدین که
# ~~کدخدای بود، عرض کردی؛ منتجب آن باقی را زیادت بگفتی، و
# ~~خود (156 پ) از جهان خبر نداشتی. جرهان از دست او چون
# ~~آتش در آب فغان می کرد، و مالیخولیای منتجب کم نمیشد. روزی
# ~~حساب گوسفتد بکردند، گفتند چتدین سر باقی است، او گفت ده
# ~~سر زیادت ازین باقی است. چون از بیش مخدوم بیرون آمدند.
# شمس الدین ضجری کرد و گفت: این چه ms102 خارج است که تو
# ~~می کنی!؟ نه، پس بازیچه است که تو بر دست گرفته ای، ما را
# ~~دروغزن میکنی، و خود نمیدانی که چه می گویی! عتابی مولم
# ~~درین باب نکرد. عذر او آن بود که خداوند صاحب منصب است،
# ~~و خواهرزادهآ قوام الدین ابوالقاسم، و استاد جرهان دبیو و صانع.
# ~~من اگر مثل این چیزی نگویم، چکار کنم.
# منتجب را در جهل آب از سر گذشته بود، سنگ آسیا را از
# ~~بانگ باز نشاید داشت. او چنین دست بازی بسیار کردی. از این
# ~~نقش دوشش بسیار زدی. قدح آن مداخلت چنان خوردی که
# ~~جرعه ای نریختی. چون دامن از دست او بکشیدندی، گریبان
# ~~گرفتی   ) اما صلاحی در وی بودی، که مور را نیازردی.

PageV01P120

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0179.png)

# جمالالدین ابومعشر همدانی، کدخدای امیر حاجب عیدالرحمن
# ~~بن طغایرک بود، خاندانی قدیم و خطی و فضلی نیکو داشت.
# ~~غواص نریای سخن بود، اما درباب مروت، ورق او شکسته بودند.
# ~~اگر در مهتاب نان خوردی، از سایهآ خویش ترسیدی. اگر دوزخ به
# ~~وی سپردندی، آتش به کس ندادی. جز مگس هم سفرةآ او نبود. به
# ~~وقت نان خوردن دود روی او، کم از دود مطبخش نبودی. برچهار
# ~~سوی خساست علم برافروخته بود. نان او بهرنگ زمین بود، نه
# ~~سیید نه سیاه، نه ازرق نه کبود. کس ندانست نان او چه رتگ
# ~~دارد. اگر صدای او بودی، به جواب دادنی، نه براصل هم بخل
# ~~کردی. یتش سفره او «ولاتمسوها بسوعه بود. ادر عمل هم چنان
# ~~بخیل بود که در عزل. چشم کور را، روز و شب یکی یاشد. از کاسهآ
# ~~و کاسهٔ‌ سر ندیدندی. متعلقان او از آتجا که چیزی تخوردندی،
# ~~نه از نینویی (7   پ) صور تها بردیوار بودی، خلق عیسی،
# ~~علیه السلام بودند، مخلوق نامرزوق، چون بچه بودند در شکم مادر
# ~~که به بوی آنچه دیگری خورد قناعت کند. برخوان او جز فرشته
# ~~و مگس حاضر نیامدی. «فسیکفیکهم الله» پیوسته بهزبان او بودی. ms103
# ~~اگر کسی کاسهای از شوربا بخوردی، دیگی از سکبا برروی او
# ~~بیختندی. در دیگ او، گوشت آن وقت دید ندی کهدیگ به عاریت
# ~~به کسی دادندی. او را زندگاتی برابر خرج روز نبود. بهزبان او
# ~~ختم سلیمان بود. اسب او شبدیز فرهاد بود، که جو نخورد. نان
# ~~کور را، هیچ دل خوشی برابر آن نباشد که او را گویند: نان از
# ~~گندمی است کهخداوند، عزوجل، آدم را بهیک دانه که از آن یخورد،
# ~~ز یهشت بیرون کرد.
# عمادی شاعر را پسرخواندهای بود، نام او صدیق، که تازه
# ~~سر از گریبان او برآورده بود. اگر در آینه نگریستی، او را از
# ~~خویشتن بوسه آرزو کردی. اگرآن زنان که یوسفرا، علیه السلام،
~~PageV01P121
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0180.png)

# ~~دیدند، او را (158 ر) دیدندی، دل بریدندی نهدست. چون عمادی
# ~~درگذشت، ورقم مشک برصحیفهآ کافور زد، و وسیم را سواد کرد.
# ~~به خدمت جمال الدین ابومعشر پود، و افسار دنیال آورد تا کره
# ~~برد. از خدمت او حاصل تمیدید.
# او را گفتند: چون می باشی؟
# گفت: چون باشد. آن کس که او زعمادالدین بمیرد، و ریش
# ~~درآید، و به خدمت جمال الدین ابومعشر رود.
# صدیق را عمادالدین به تاز پرورده بود. در خدمت جمال الدین
# ~~ابومعشر، باد به غریال می پیمود، و اب در هاون میسود. بر پرده
# ~~کژ نوایی میزد. حال او در خدمت عمادی به نظم تر از دتدانش
# ~~بود. زتخ او آینة عمادی بود. اگر در خواب اثر موی برزنخ او
# ~~بدیدی، بلرزیدی. زنخ او عزیزتر از چشم دانست، که در چشم
# ~~تشاید که موی باشد.
# مؤیدالدین ابوعلی نعمتی بسیار داشت، و فضلهای تمام. در
# ~~دیوان استیفاء دبیر جامگیات بود، وکمال الدین ابوالریان (158پ)
# ~~نایب مؤید الدین را از سر فضل و نروت استنکافی می بود. از انچه
# ~~زیر کمال الدین ابوالریان می نشست. خطبهآ نیابت دیوان استیفاء
# ~~کرد. اضعاف آنچه رضی الدین براصالت خرج کرده بود، او بر
# ~~نیابت خرج کرد، و بروی ms104 مقرر شد. کابین این عروس مهیا بود،
# ~~در حبالهآ او آمد.
# در آن عهد مؤیدالدین را استحقاق وزارت بود، نیابت دیوان
# ~~استیفاء او را به بذلی تمام میسر شد، بعد از آن شیطان صد موزه
# ~~بدرید تا مستراحی انباری چندها هم افگند، و با ایشان دست به
# ~~برادری ها داد، تا مستولی شغلهای بزرگ شدند. از متصسفان که
# ~~در عراق قاضل بودند، مبرزتر از مؤیدالدین نبود. او را به تازی
# ~~بسیار اشعار هست. از دیباچهآ آن دو بیت یاد کرده می آید، شعر :
~~PageV01P122
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0181.png)

# ~~هلم بنا والغیب فی حلبة المنی
# فهذا العلی، والیوم یوم رهان
# ~~و طورأ یجاری والریاح کلیلة
# وطورایباری والنجوم دوان. (9 %~% ر)
# مؤید الدین را مروت، ابرنیسانی بود، و فضل او نرگس باغچه
# ~~علوم. عر الملک، امیر جاولی را که مقطع ارانیه و بیشتر بلاد
# ~~آذر بایگان بود به خدمت سلطان آورد، و امیر عباس هم در این حال
# ~~به خدمت امد. امیر عباس را باوی فرستادند. چون مرغ از قفس
# ~~برپرید، و با اتا بک بوزابه همدم شد. اگر میخ ملامت به دامن او
# ~~فرو کوفتندی، مصلحت بودی. امیر جاولی جاندار را به تهدید
# ~~ز نگی شام به بغداد بردند، برعزم آنکه به شام روند، و وجوه
# ~~شامی سازند. آن عزم به بغداد منسوخ شد. بازنگی که صاحب شام
# ~~بود، قراری مو ظف شد که هر سال به خزاته سلطان فوستد، و
# ~~حق السکوتی به عز الملک داد. مال جهان از دروبام عزالملک
# ~~در می افتاد. چو ن غواص بود که اورا گوهر رایگان باشد. سعدالدین
# ~~عارض را غم فردا در دفتر نبود. چون خرج روز مهیا بودی، دنیا
# ~~«بحذ افیرها» او را بود.
# تفمعس:
# # ولست بخابیء لغکک طعاما %~% حذارغد لکل غد طمام (159 پ)-
# ~~وقتی بطال بود، در شش درهآ دست تنگی افتاده، و چشم نابینا
# ~~حان او، دردمتد گشته. اسب نیکو داشت، وکیل را گفت: سبک
# ~~سنگی مکن. وکیل اسب بفروخت، و اسب کم ms105 بهاتر خرید. چون زر
# ~~خرج شد، همان معنی فرمود، و سه کرت این معاملت برفت، عاقبت
# ~~اسب بفروخت، و اسپ گچین، از نگارگران بخرید و آورد، و
# ~~کلیم رازی ها پیش نهاد. و گفت: سبک سنگی اکنون جز بدین شکل
# ~~نشاید کردن. بیشتر اوقات بخت سعدالدین چون چشم غلامان او PageV01P123
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0182.png)

# ~~خفته بود، و چون زلف ایشان آشفته. تهیدستی او عیب نبود.
# ~~شمشیر آنگاه مهیبتر بود که برهنه باشد. تهور او از بی سیمی
# ~~بود. ابر تابستان چون آب ندارد، بهشتابتررود، اسب سبک سنگی
# ~~کردن، گوشت بن دندان بود، سیری نکند. در اول اسب بخت او را
# ~~از بی علفی، سر در تو برهآ تهی کشیدند. بر آخر کار به جایی رسید
# ~~که اسب و خر بررقمهآ شطرنج نماند. علم و سیم دو ضد (110 ر)
# ~~اند، آجتماع هردو متعذر است. شصر:
# # واذا رأیت العلم قارنه الغتی %~% فا علم بان هناک نقصا خافی
# کار سادات همدان و اعقاب امیرسیدابوهاشم حسین، رحمه الله،
# ~~خلل پذیرفته بود، و باد حوادت احوال ایشان شوریده. امیر سید
# ~~مجدالدین پسرزادهٔ‌ امیر سید ابوهاشم در خدمت سلطان مسعود
# ~~قربت و زلفت یافت. املاک ایشان که درحوز بود، مستخلص شد.
# ~~اقبال در روی او خندید، و ستارهآ دولت او متلالی گشت، و به
# ~~عدل او خیاشیم جهانیان به بوی جنت عدن مبخر شد. روزگار او
# ~~به مصابیح ومنامقرون گشت.
# پدر سید ابوهاشم ابوالفضل، و جد او سیدابوالحسن دسته گل
# ~~علم و ارغوان فضل بودند. سید ابوالفضل را شعر نیست، مجلدی
# ~~از رسایل تازی هست.
# سید ابوالحسن شاعر و متبحر بود، از معاصی اجتناب نموده،
# ~~و خواطر جهانیان به ارادت او متعلق. پس از سید رضی موسوی
# ~~وعمش طباطبا از علویان (115 پ) شاعرتر از وی نبود. این دو
# ~~بیت شعر اوست، شعر: الاطعارع
# ~~و یوم تولت الاطغان عنا
### | وقوض حاضر وارن باد
# ~~مددت الی الوداع یدأ واخری
### | حبست بها الحیوة علی فؤاد
# ~~می بن العسن ال ms106 PageV01P124
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0183.png)

# «شهر آزرمی»، دختر وزیر صاحب اسمعیل بن عباد، زن او
# ~~بود. شهر آزرمی کریمةالطرفین بود. ومادر او دختر شیخ الدوله
# ~~ابو الفضایل وثابی کاشی بود. ستی پرده خواهر وزیر ابو الفضل بن
# ~~العمید، زن سید ابوعبد الله، پدر سید ابوالحسن بود. قلعهآ همدان
# ~~او کرد. او را در شجرتها صاحب القص نویسند. قص آن قلعه
# ~~است. مصحف به بند زر، مرتبه نیفزاید. شرف این به رسول و
# ~~وصی و بتول، صلی الله علیه و رضی عنهما، و وصول حد ایشان به
# ~~سدرة المنتهی بود. امیر الواحد، دختر ابوالفضایل بن العمید، زن
# ~~سید ابوجعقر بود. قطب خانهٔ‌ ایشان امیر سید اشرف فخرالدین
# ~~عربشاه، پسر امیر سید مجدالدین محمد شانزدهم بطن است از
# ~~امیر المؤمنین علی، رضی اللهعنه. دور گردون مطیع (111 ر)
# ~~و فرمانبردار اوست، و آستان سرای او، آسمان مفاخر و معالی.
# ~~سیاست او رصددار راه خلق. هیبت او پیشانی شیر بخارد، «انا
# ~~ولاغیری» گفتن او را مسلم است.
# عز الملک را چشم خلل کرده بود. توقیع بهروز آنگاه کردی که
# ~~شمع باز کردندی، این معنی از مردم پنهان میداشتند. شعر:
# ~~ألیس ورائی، إن تراخت منیتی   لزوم (لقضام یحیی علیها الأصابع
# پیر چون عصا برگیرد، نشان آن باشد که به سفر مرگ
# ~~خواهد رفتن. مسافر را از عصا نگزیرد. عمر چون قدح شربت
# ~~است، آخر آن خاشاک باشد. جوانی چون رفت، بازنیاید. جز از
# ~~ماه نباشد که یس از آن که پیر و دوتا شود، جوانی بازآید. جز
# ~~شراب چون پیر شود، بر جوان مزیت ندارد. موی سپید، سنان
# ~~روزگار است که برروی مردم زند. سپیدی در میان الوان، نیکوتر
# ~~از همه است، ولیکن ریش را عیب است. سپیدی موی سیندی
# ~~است برسواد چشم، پیری مرگی است بی دفن. (111 پ) قنفد چون
# ~~پیر شود، سیاه گردد. سپیدی ریش مرد را سیاهی دل آرد. در عمری
~~PageV01P125
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0184.png)

# ~~که دراز شود، خیری نبود. ماه چون با روز افتد ms107 رونقی ندآرد.
# ~~آفتاب، شبا نگاه رنگ بگرداند. شاخ را چون خشک شود، اهتزازی
# ~~نبود.
# پای عز الملک محفه بود که برادر جنازه است. عمر او شبی
# ~~زمستانی بود که سرد و دراز باشد، شعر :
# ~~میب) الفانیات عسلی (کهشیبی
### | و من لی آن أمتع بالمعیب
# ~~و وجدی بالشباب و ان تولی رهض
# ~~لوبر قوم   ام..ا وچهیدأ دون وجدی بالمشیب
# پیری که «ارذل العمر» است هم، پایدار نیست. جوانی به پیری
# ~~و برود، و پیری به مر گت.
# ~~وامیر حاجب عبد الرحمن در قصد و سعایت عز الملک مبالغت
# ~~نمود. چون محل قابل بود، زبان مردم به نکوهش او گشاده شد.
# ~~آن کس که پیش او روباهشکل بود، شیر شرزه آمد. مؤاخات و
# ~~مصافات تراع و تاز باع معادات و مناوات شد. چنگال قضا تیگشت،
# ~~و مقادیر سماوی و قضا کارگر آمد. مردم را از وی، حرارات
# # بسیار در دل بود. مفتاح آن %~% ر) قفل عسیر بادست آوردند.
# ~~دیواری بیفگندند که غبار آن به آسمان رسید. وزارت او دیگی
# ~~بود، بیرونش سیاه، و در اندرونش داروی چون زهرمار، جهت
# ~~بیماری که در نزع بود می پختند. در دام واقعهآ صعب افتاد. او را
# ~~در ورطه ای افگندند که از آسیب آن دید آنچه دید. آنها که مهر
# ~~خاموشی برزبان داشتند، چون صبح در بانگ آمدند. منصو به ای
# ~~برساختند، و سر صندوق حیلت باز کردند. او را گرفتند، و به
# ~~فخرالدین حسن جاندار سپردند، اسباب او تاراج کردند. سرای
# ~~او که چون سفینهآ نوح بود که در آن همه چیز یافتندی، چون دل
# ~~مادر موسی فارغ شد. مردم او چون مار سرکوفته شدند، و دست PageV01P126
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0185.png)

# ~~بر جگر نهادند، خانهآ او رفتند و خلا رفته به باشد. او را آز مستد
# ~~وزارت به زندان تاریک بردند. همچنان بود که تابوتی که از
# ~~کرسی بر گیرند و در زیر خاک کنند. کار او آتشی بود، اول آن
# پ) و آخر آن خاکستر. ms108
# علی کفرایی حاجب خاصبک پسر یلنگری بود، و به عنایت
# ~~عز الملک مخصوص، حفظ الغیب او نگاه داشتی. چون عز الملک را
# ~~چون گرگ بود که چون گرگ دیگر را جراحت رسد، و صاحب
# ~~او باشد، خونش می خورد، کار عز الملک چنان بود که ابونصر با
# ~~حفص گفت در حق سعدالملک، شعر :
# # ولیت فضیعت حزم الرجال %~% سوی الجمع للناطق الصامت
# # وانکرت معرفة الاصدقاء %~% فیا لک من تائه باهت
# # فلما عزلت عرفت الصواب %~% ولازمت دارک للفائت
# # فکم لک فی الشغل من شاتم %~% و عند فراغک من شامت
# تا خورشید اقبال عز الملک درفشان بود، شریف و وضیع بنده
# ~~او بودند. چون مساعدت روزگار عنان بگردانید، هم بدسگال ارو
# ~~شدند. مرد آن باشد که در یک حال ثبات نماید. کفتار بود که یک
# # سال نر باشد و یک سال ماده. دوستان او چون %~% ر) بیروزه
# ~~بودند؛ بهوقت آنکه هوا صافی باشد، روشن نماید، چون هوا تیره
# ~~گردد، روشنی آن کم شود. همچون آهو بودند که چون ماه تمام باشد،
# ~~روشتی چشم او زیادت شود؛ چون در محاق افتد، روشنی چشم او
# ~~کمتر شود.
# ~~عشرت عز الملک از وزارت بود، هنر نداشت. چون معزول شد،
# ~~چون مومی بود، که عزت آن چندان باشد که پاسبانی حقهآ جوهر
# ~~کند، آن را چون از آن پاسبانی بازماند، میان راه اندازند. چون
# ~~جام شراب باشد که تا پر بود بردست دارند؛ چون تهی گردد، از PageV01P127
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0186.png)

# ~~دست بدهتد. عاقبت او قتلی بود به تلبیس. وزارت آو چون طوق
# ~~فاخته آمد که جز به کشتن از وی نتوان ستدن. آواز ارغنون جهان
# ~~را شیون از پس است. گل جهان خار در جگر مردم میزند. عاقل
# ~~باید که بهزخارف دنیاوی فریفته نشود، واز حرص وطمع احتراز
# ~~نماید، چه نتیجهآ حرص ندامت است. روزگار آهک داروی چشمها
# ~~کرده است. هیچ   1 پ) خرمی نیست که بعد از آن دژمی نباشد.
# ~~آتش بیدود نباشد. در علایق جهان نیاویختن، ms109 و آن را به چشم
# ~~حقارت دیدن، شگرف کار است. هرکس که بردقایق و جلایل و جمل
# ~~وتفاصیل روزگار مطلع شود، پشت یای محکم برروی حرص زند،
# ~~تا سعادت دو جهانی او را مدخر شود، و مواد و امداد راحت و
# ~~آسایش به وی متصل گردد. در مراضی باری، جل طوله، باید زدن،
# ~~که هر آنچه خارج این قانون است، بر باد خواهد آمدن.
# نجیب الدین عبد الجلیل را مصادرهٔ‌ قوی کردند. چون حجام بود
# ~~که او را هم موی تراشند. پس از عزالملک آوازه برآوردند که
# ~~وزیر تاج الدین ابوطالب، کدخدای اتابک بوزابه خواهد بود. او
# ~~خواهرزادهآ تاج الملک بود که در عهد سلطان ملک شاه مرجوع الیه
# ~~بود. اما روی چون پولاد داشت . مایهآ تکبر و نخوت و خساست بود،
# ~~و از تقعد و تعهد اهل علم و قلم دور.
# برعقب آن آوازه، وزارت (114 ر) برمؤید الدین طغرایی مقرر
# ~~شد، و دیوان طغرا، کدخدایی امیر حاجب عبدالرحمن بر
# ~~شمس الدین ابوالنجیب، و دیوان عرض بریمین الدین ابوعلی، و
# ~~اشراف بررییس ابوالرضا ساوی، و نیابت وزارت، برمؤید الدین
# ~~محمدبن ابی الهیجاء مخلص الدین ابوالمحاسن ساوی، ندیم
# ~~عز الملک بود، و از جملهٔ‌ آنها که به صنایع او مخصوص بودند.
# چون مؤیدالدین وزیر شد، امیرحاجب عبد الرحمن او راتیمار
# ~~داشت. گدخدای مؤیدالدین وزیر شد. مسعود کیاتی که در بیابان PageV01P128
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0187.png)

# ~~هجو به همه بادی بپریدی، این دو بیت در حق مؤیدالدین گفت،
# ~~شع:
# ~~فتاب خواجه عن الملک چون شد در کسوف
# گفتم آمد خواچهای اکتون ازو فرخنده تر
# ~~چون وزارت شد مقرر بر مؤید مرزبان
# آن مثل یاد من آمد هرچه از پس گنده تر
# چون دولت از عزالملک برگشت، مؤید الدین بر کرسی اقبال
# ~~نشست که از چهت او برخاست. تا یکی از کرسی برنخیزد،
# اپ) دیگری بر آن ننشیند.

PageV01P129

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0188.png)

# #  %~% PageV01P130
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0189.png)

# ~~بازماند، به نور چراغ شب قناعت کرد.

PageV01P131

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0190.png)

# ~~در آتش یاید.
# مؤید ms110 الدین محمدبن ابی الهیجاء فاضل ودبیر وعالم وطراز جامة
# ~~روزگار بود. مقاطر اقلام او معدن در ثمین بودی. از شمایل او
# ~~أثار نجابت ومعاملهشناسی لائح بود. در نیابت وزیر قطب ثابت
# ~~آمد. در میان اهل دیوان، انگشتی بود در میان خاکستر.
# و را معزول کردند، و نیابت به مخلصالدین ساوی دادند.
# ~~جاهنی و ناجنسی کاثبدی بی روح را مقاصد و اغراض به حصول
# ~~بیوست، و (115 پ) عواید و فواید روزگار در حق او متوالی
# ~~شد. و عالمی فاضل خائباخاسرأ بازاویهرفت، مقاصد او بی مقصود
# ~~آمد. نهاد چنین است، عقاب مردم خوار، رود به آب نیلوفر (؟)
# مخلص الدین در اول قطان بود، مراکب او را چون برنشستندی
# ~~بانک داشتندی. زین اولوح بود و تازیانه محلاج. چون عصای
# ~~موسی، علیه السلام، چونی بود که مار و اژدها شد. دولت، چون
# ~~مگس خود را در همه جای اندازد. امافاخته تحت الحنک برافگندند،
# ~~چون زاغ سیه پوش باشد. بسیار شکل آن است که اهل صنعت و هنر
# ~~از آن چون قلم، زنار برمیان بندد.
# مؤید آلدین محمدبن ابی الهیجاء انقباض و انزوا، غنیمت
# ~~دانست. به عزل خرمتر از آن بود که به عمل. چون صراحی بود که
# ~~آنگاه طرب نماید که شراب از آن بیرون آرند، نه آنوقت که
# ~~شراب در آن کنند. اهل فضل و علم در عمل و عزل عزیز باشند،
# ~~همچون سروکه در تابستان و زمستان (116 ر) سبز باشد، سرما
# ~~را در آن تأثیری نبود. چون نرگساند که بی سر، کلاه زرین دارد.
# ~~ما اهل معنی به اندک مایه حیف، رنجورخاطر شوند. همچون زر
# ~~باشتد که چون آتش بیند بگدازد، و خسیسان چون آهن باشند که
# ~~در آتش سرخ شود، و نگدازد.
# سعد الدین عارض به مازندران مقیم بود، بهرعایت ملک PageV01P132
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0191.png)

# ~~ماز ندران ترجی میکرد. از دست عزالملک چنان گریخته بود که
# ~~کبوتر از چنگ باز. روزگار عطلهآ خویش چنان می شمرد که زن
# ~~شوهر مرده روزگار ms111 عدهٔ‌ خویش. مانند غراب منتظر مرگ شتر،
# ~~برریش تشسته بود. چون خبر حادتهآ عزالملک به وی رسید، در
# ~~فرج و فرح بروی گشاده شد. پس از رمیدن او را، آرمیدن حاصل
# ~~آمد، و نایب مؤیدالدین وزیر شد. مخلص الدین را معزول کردند.
# چون سعدالدین به درگاه آمد، هرکسی با وی تقریر می کرد،
# ~~او را بدان انتعاشی حاصل شود. روزی در پیش فخر الدین
# پ) حسن جاندار رفت، از وی پرسید که برگی حاصل آمد،
# ~~یا نه؟ گفت: همهآ اسباب مهیا شد، آنچه درمی باید، دو چیز است:
# ~~حبق سرخزانه، وتابهآ قطایف. فخرالدین بخندید و چیزی به وی
# ~~ف ستاد.
# سعداندین را همان روز که معزول کردند، از کمند عزل
# ~~ضیق النفس بودی. همچون مشک سقاء بود، که آن را وقتی اماس
# ~~باشد، و وقتی دق، در عزل وجوه خزانهآ اصحاب او از قرص
# ~~خورشید بود. بیشتر اوقات روزکار اصحاب او شبی بود که در ان
# ~~وطواط هیچ نبیند.
# رئیس الدین ابوالرضا را معزول کردند، و اشراف به
# ~~جمال الدین یحیی دادند.
# عز الملک روز چند در سرای فخر الدین حسن جاندار محبوس
# ~~بود، بعد از ان او را به سرای مؤید الدین وزیر آوردند، ودرسرای
# ~~زنان محبوس کردند. همهروز فریاد داشتی، گفتی: وقتی، چون
# ~~وزرا را گرفتندی، به دست اسفهسالاران بازدادندی، مرا بهدست
# ~~زنان نابکار بازدادند. (117 ر).
# زن مؤیدالدین بروی مستولی بود، بی رضای او بر عز الملک
# ~~حیفی می ترد. استیلای زنان وبال باشد. اگر حوایاری ابلیس PageV01P133
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0192.png)

# ~~ندادی، در آنچه می گفت؛ آدم از بهشت بیرون نیامدی.
# عز الملک را غنچهآ جوانی رفته بود، و سجود پیری ظاهر شده.
# ~~خویشتن را به مرگ نزدیک میدید. آنچه او را در دل بود، برزبان
# ~~میراند. فراغت عزل بروی ییدا نبود، دانست که آخر کار است.
# ~~گرانی که در جان او بود، در گوش ظاهر شده بود. از مرگ
# ~~به هیچوجه چاره نیست. مردم چون میوهآ درختند؛ چون ms112 برسد، اگر
# ~~نچینند، بیفتد. جهان را به کشنده حاجت نیست، اگر یکی را
# ~~نکشتد، خود او فتا برد. شمشیر او اگرچه خون نریزد، قتال است.
# ~~شص:
# نتفانی وان بقینا جمیعا %~% عمر نسس السماء لاعمر نسر
# مرگ همچون شب، بهوقت خویش در مردم رسد.
# عاقبت عز الملک را شربتی دادند ممزوج به زهرقاتل، گفتند:
# # به مرگ خویش مرد. %~% پ) کیفر کار ناهموار او براین
# ~~وجه آمد. کمال ثابت، قاضی قم را براین صفت کشت، و کمال
# ~~ثابت را براین شکل، و عزالملک را بدینسان. «قتلت و قتلت و
# ~~سیقتل قاتلک» رسمی مطرد آمد.
# سیم اندوختن دراین وقت جنازهآ وقفدزدیدن است. سیم آفتاب
# ~~تا بستان است، مردم را سوزد و آسایش ندهد. از زخارف دنیا،
# ~~طمع بباید بریدن که لعاب آفتاب نراد نشاید.
# خدمتگاران عز الملک همچون او جاهل بودند. جلاب گوسفند
# ~~را جلاب جز دوغ نباشد. اهل هنر در عهد او همچون گلی بودند
# ~~که آن را روز صبوح جرعه بر سر ریزند. چون ماه بودند که در
# ~~تاریکی باشد. پس از این خمر، خمار است، و پس از این مستی
# ~~هشیاری، چایکی فرزا نه باید که به ترک کرشمهآ دنیا بگوید. تمنی
# ~~مردم اختلام است، از آن جز غسل حاصلی نباشد.
# برنیان مضجع عز الملک خشنشد، وگلزار اقبالاو، جمله خار PageV01P134
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0193.png)

# ~~گشت، و ستارهآ سعادت (18 1 ر) اواز بالای ثریا به تحت آلتری افتاد.
# ~~روز امید او تاری شد.
# او را امیر حاجب عبد الرحمن وخاصبک افگندند، واگر نه به
# ~~دست مؤید الدین و دیگر اصحاب نسف، کوهی چنان بر نیامدی، او
# ~~را آض تنار تخته چون برخواندند، بستردند. عطر چون عروسی
# ~~بگذرد، به گاری نیاید.
# مؤید الدین چنا نکه میآمد میراند. «یطیر تارة، ویقع اخری».
# ~~روزی چند در عرصهآ «لعل وعسی» می پویید. کار خویشرا التیامی
# ~~ندید. دلو او، از سر چرخ باز بن چاه افتاد. با هرکس که برمزاج
# ~~وقت سخن می گفت. همچون نقره بود، ms113 که از گو گرد سیاهی پذیرد،
# ~~واز نمک سییدی. چوناهل علم وقلم وهنر بود، سست کاری او خلقت
# ~~بیماری چشم خوبان بود، که نیکو نماید.
# اتابد بوزابه و امیرعباس و ناصرالدین قتلغ آبه و مفطع
# ~~قزوین بهم متفق شدند، و برمواطات و اتفاقی که کردند، در
# ~~کاشان به هم پیوسستند، و روی بههمدان نهادند، بالشکری همچون
# پ) شبی که ستارههای آن شمشیر و نیزه بود، غباری
# ~~انگیختند که وحوش وطیور را به هم برآمیخت. آتشی برافروختند،
# ~~که آن را باد در هوا می برد.
# سلطان مسعود، امیر عباس را سپری دانست که تیر دشمتان از
# ~~وی بازدارد. چون این شکل ظاهر شد، آن خود پیکان تیر دشمنان
# ~~و
# امیر سید مجدالدین علاءالدوله، که کبوتران فرستاده بود، بر
# ~~آن صوب، که رهگذر ایشان بود، کبوتردار کبوتران را در دیهی
# ~~پنهان کرد، و در میان لشکر آمد.
# در دست امین الدین ابوبکر جرقا بادی، که کدخدای ناصر الدین
# ~~قلغ ابه بود افتاد. به تهدید مقر آمد که کبو تران در دیه بسپرده
~~PageV01P135
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0194.png)

# ~~است. چون قپان بود، که آن را تا نیاویزند، راست نگوید.
# ~~امین الدین هر روز کبوتری رها کردی، وبهخلاف راستی، احوال
# ~~نمودی، که لشکر مخالف هنوز دور است.
# مجدالدین از زبدة حال بیخبر بود، تا لشکر به دو منزلی
# ~~همدان رسید. مردم که به رأی (119 ر) العین دیده بودند، آمدند
# ~~و خلاصة حال نمودند. به لسان الحال معلوم شد که کبوتران بهدست
# ~~خصم افتادهاند. اضطرابی فاحش درافتاد. روزگار پوستین
# ~~بازگونه کرد، و دولت را انقلابی ظاهر شد. رو به بغداد نهادند.
# و اتا بک بوزابه و جماعتی به همدان آمدند، و خطیه و سکه را
# ~~به نام محمد بن محمود آرایش دادند. تاجالدین ابوطالب وزیر
# ~~سلطان، و وزیر اتابک بوزابه بود، و قاضی رضی جرباذقانی
# ~~نایب او بود. او چون گربهآ خانهزاد، برهمهآ زاویه وقف بود.
# سلطان سلیمان شاه بن محمد، به گرگان و دهستان بود، او ms114 را
# ~~آوردند، و با خویشتن یار کردند، و به مشکان او، متنسم روایح
# ~~ظفر شدند. دو سلطان در یک بقعه، کس ندیده بود و نشنیده.
# عمادالدین ابوالبرکات، وزیر سلطان سلیمان شاه شد. بی اندیشه
# ~~و رویه ای در این کار شروع کرد. با او تاق آمد، بسیار شبربت
# پ) به امید صحت بازخورند، و از آن درد و تیماری زیادت
# ~~گدد.
# سلطان مسعود بهارگاه از بغداد به آذر بایگان رفت، امیر جاولی
# ~~جاندار و شاهارمن و امرای آذر بایگان و ارانیه، جمله به خدمت
# ~~تخت او شتافتند، وصدق موالات و عبودیت خویش ظاهر کردند،
# ~~و مکره اسهم با آخربک سوار، که در آن نواحی بودند به خدمت
# ~~پیوستند . شعر:
# فهن ارسال کرجل الدباء %~% اوکقطا کاظمة الناهل
# تبریز، به اتابک ارسلان ابه بن اقسنقر دادند، تا او هم به PageV01P136
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0195.png)

# ~~خدمت او آمد، دست خاصبک آز تبریز کوتاه شد. شعر:
# وقد یخرج الحاجات یا ام مالک %~% کرائم من رب بهن ضنین
# خاصیک مصلحت ملک نگاهداشت، چنان نمود که به دل خوشی
# ~~تبریز از دست بداد، اما سرخی روی او از تب گرم بود، نه از
# ~~طرب. سلطان مسعود با شوکتی تمام روی به کوهستان نهاد، و
# ~~اتا یک بوزابه وحواشی استقبال مصاف کردند، و یسیجیدهآ نبرد
# ز) شدتد. جماعتی که خواص سلطان سلیمان بودند، او را
# ~~گفتتد: اگردست این جماعت غالبآید، ترابگیرند، وسلطنت سلطان
# ~~محمد را باشد. اتابک بوزابه با تو همان کند که با برادرت ملک
# ~~سلجق کرد. او از این سخن هراسان شد. شب از میان لشکر بیرون
# ~~رفت، و راه ری برگرفت، «اتخذ اللیل جملا» تا دیگر روز اتابک
# ~~بوزابه و امیر عباس منتی دانست، از آنکه گفتهاند: الملک عقم،
# ~~متفرق گشتند، اتابک بوزابه به فارس رفت، و امیر عباس به حدود
# ~~دامغان و مازندران، و ناصرالدین قتلغ ابه بهقلاع قزوین. براین
# ~~وجه متفرق شدند .
# سلطان مسعود به ری آمد و جاولی جاندار بهزنگان مقام کرد.
# ~~سلیمان، ms115 سلطان مسعود را استقبال کرد و مفارقت او از اتابک
# ~~بوزابه و امیرعباس منتی دانست، از آنکه گفته اتد: الملک عقیم،
# ~~غافل بود. روز شراب خوردند. بعد از آن ملک سلیمان را گرفتند
# پ) و به قلعهٔ‌ برجین بردند. درد می که او را دادند، برق
# ~~بودند که دروغ بسیار گوید.
# استقبال ملک سلیمان چون استقیال مجد الدین آمده، که
# ~~سلطان مسعودبن سبکتکین را کرد، برعهدی و میثاقی، تا او را
# ~~بگرفت، و هندوان و سکریان را بروی موکل کرد، تا ییش او به
# ~~شکم برمی افتادند، و پایها روی او میکردند، همچون کاغذ بود
# ~~که چون پشت شود، با پیلوران افتد. روزگار رنگ آمیز بد عهدتر
~~PageV01P137
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0196.png)

# ~~از گل است، و سیاهدل تر از لاله، چون سوسن سنان دارد، ز چون
# ~~بیل خنجن.
# مجد الدو له را رأی نبود، مرتب کارها، مادر او سیده بود. چون
# ~~مادرش درگذشت، به هیچ نیامد. چون دراز گوش گازر شد که
# ~~چون گرسنه شود، آب خورد. و سیده مادر مجد الدوله دختر اسفهبد
# ~~شروین ین المرزبان بود. مازندران بالمرة و دامغان و بسطام تا
# ~~حدود گرگان در دست اعقاب اوست، از خاندان ملک عجماند،
# ر) فرز ندان کیوس بنقباد برادر کسری نوشروان.
# جاولی جاندار را چون فتحی چنان، به معاضدت او برآمد،
# ~~توقع بود که در همهآ کارها رجوع باوی باشد، و در کوهستان و
# ~~عراق، افطاعی به نام او مقرر کنند. این معنی را هیچ اثر نبود.
# ~~در معظمات امور بیمشاورت او استبداد نمودند، و یاد نیاوردند،
# ~~که به یمن قدوم قدم او کار دولت مستقیم شد. قلة المبالاة بادانش
# ~~او نیود.
# امیر عباس را، بعد از آن که چون فلک سر گردان بود، به خدمت
# ~~آوردند. دخول الشعری برفت، و سلطان جهت مصلحت وقت اغضاء
# ~~فرمود، اما آن اغضاء برخاشاکی تمام بود.
# امی حاجب تتار با امیر جاولی، برمکان، هردو بندهآ سلطان
# ~~طغرل بودند، ایشان را بریک سکه نقش اقبال ms116 کرده بودند. چون
# ~~امیر جاولی این شکل بدید، امیر حاجب تتار را به فارس فرستاد،
# ~~بیش اتابک بوزابه، و به مخالفت سلطان مسعود، امیر جاولی در
# ~~همهآ کارها خویشتن (   پ) را چون حلقهای پردر دید، که
# ~~اگر چه در گوش بود، بردر بود.
# ~~بود. پتداری او را جهت فضل آفریده بودند، و فضل را از برای
# ~~او. در این حال قصیدهای گفت، این بیتها که یاد کرده میآید، از
~~PageV01P138
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0197.png)

# ~~جملة این قصیده است، شعر :
# ~~فلا تکذ بن یوما فلولاابن یوسف
### | علا بشعار ابن الزبیر المنا بر
# ~~وطالت یدالمأمون بعد قصورهسا
### | عن الامر اذقل ابن ماهان طاهر
# امیر حاجب عبد الرحمن از رفتن امیر حاجب تتار به فارس،
# ~~چون ارغتون خنجر آتش بر کشید، مصلحت در آن دید که براثر
# ~~امیر حاجب تتار پیش اتابک بوزابه رود، و او را از موافقت امیر
# ~~جاولی منع کند. او را، با آنکه با اتا بک بوزا به صحبت قدیم بود،
# ) دانست که او را برامیر حاجبتتار ترجیح نهد، و کار
# ~~به مراد او یاشد. روی به فارس نهاد. چون به اتابک بوزابه رسید،
# ~~میان ایشان چند کرت مناظره رفت. اتابک بوزابه چون امیر جاولی
# ~~یه وی التجاء کرده بود، جانب او نگاه میداشت، میخواست که
# ~~امیر جاونی به صلح گونه ای باز گردد. ولکن کار امیر حاجب تتار،
# ~~پیش او در تراجع بود، سخن را با وی نه آن سیاقت بود که در ما
# ~~تقدم بود. داعیهآ حال، اقتضای شکلی دیگر میکرد. امیر جاولی
# ~~چشم برراه داشت تا این کار کجا رسد.
# رئیس الدین عبد الملک سهروردی کدخدای او بود، خط و
# ~~فضل او جهان را نافهٔ‌ خوش بوی آمد. فرق میان او، و دیگر
# ~~اصحاب قلم، بیش از آن بود که میان قدم و فرق. در معامله شناسی
# ~~و سخن گستری، معاملهآ او گرم بود، به خامهآ نقشبتد او در
# ~~میپاشند، وقرقویی دور کتابت او سبقت چین می نمود، روشنی ms117
# # عیقری می آراست، و از در %~% اپ) طویله می کشید. بردر زنگان
# ~~روز و شب به تماشا و عشرت مشغول، از این بیت غافل، شع :
# ~~لاتامنن بلیل بت مغتبطاان الحوادث قدیطرقن اسحارا
# عزالدین عبدولی ابه، ندیم او یود، و کدخدای ناصرالدین PageV01P139
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0198.png)

# ~~اقش، ندیم پیشه و سبک روح طبل باز طرافت او برفلک میزدند،
# ~~گزینهآ سرسفط لطافت بود، رییس الدین بیاو ندانستی نشستن،
# ~~و بی او ندانستی خوردن.
# «عز الدین روزی از لشکرگاه، درزنگان رفت، کیای حسن نام.
# ~~همشهری او خدمت رییس الدین کردی. او را در شهر دید، گفت:
# ~~ای کیا، مرا شبقی به افراط روی نمود، زنی دانی که باوی تمتعی
# ~~برود؟ کیا گفت : من در کاروانسرای خانه گرفته ام، در آنجا زنکی
# ~~هست زبرمیانه، خدمت ترا نشاید. چون عنکبوت بر هر دری
# ~~می تند، و چو نمرغ، هرکجا میرسد، آشیانه میسازد. عزالدین
# ر) گفت: ضرورت است، وقت تمیز نیست؛ هرچون که
# ~~هست، سیمرغ است که در دام افتد. کیا حسن چون مسمار
# ~~مقراض شد، که میان دو صحبت با دید آرد. رفت و آن خورشید
# ~~پیکر شهرهآ شهر را، چون کبک خرامان آورد، با غمزهآ غماز وطرة
# ~~طرار، و صد هزارکشی وناز چون کبک خندان، قلادهآ پروین بر
# ~~گردن، و حلقهآ مسلسل یر بناگوش نهاده، ازارپای، زیر کبود، و
# ~~بالا سفید داشت، چون کلهآ ملون آراسته. پیالهآ طرب بردست گرفت،
# ~~و آینهآ نشاط بزدود، و شراب جام خسروانی خوشگوار نوشید.
# ~~کیاحسن با ایشان قدحی چند باز خورد، و تا خدمت رییس الدین
# ~~آمد، و عز الدین به لؤلؤ شهوار سفتن، مشغول شد.
# رییس الدین، طلب عزالدین میکردو دشنام میداد، و بهفراست
# ~~میدانست که او به شهر رفته است و به عشرت مشغول شده، چند
# ~~کرت گفت. که آخر هیچ گس داند که این قلتبان کجاست؟ کیاحسن
# ~~تبسمی نکرد. آخر او را سوگند داد که (123 پ) راست بگوید، تا
# ~~این حال چگو نه است. کیا شرح ms118 آن حال باز گفت، و حکایت ازاریای
# ~~وسخ زیر کبود و بالا سفید بکرد. رییس الدین گفت: امشب آنجا
# ~~رو، سحرگاه ازار پای برگی و بیار. کیا پیش عزالدین رفت.

PageV01P140

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0199.png)

# ~~سحرگاه عاشق و معشوق برطریق مهربانی خفته، آزار پای
# ~~بدزدید و بیاورد، رییس الدین فرمود تا به طشت خانه بردند.
# عزالدین از مستی مرده بود که زنده شد. چاشتگاه از شکر
# ~~خواب برخواست، و بهوثاق رییس الدین آمد، دست بر شکم نهاده و
# ~~آتش نشاعط او خاکست شد.
# رییس الدین چون کوزهآ فقاع برجوشید، گفت: این قلتبان از
# ~~کجا می آید؟!
# عز الدین گفت: این ورق خود باز مکن، از آن جهان می آیم.
# ~~دوش به شهر قولنجی سخت پدید آمد، چتا نکه از خویشتن طمع
# ~~ببریدم، و وصیت بکردم. رییس الدین گفت: برریش خویش
# ~~می خندد، دوش به شهر، به شراب و عشت مشغول بوده است، و
# ~~امروز (4   ر) به خمار شکستن اینجا آمده.
# عزالدین گفت: این آن مثل است که گویند «به مرد آن یاد که
# ~~زن گوید، نه مادر»، کار به خلاف این است. جماعت حاضران
# ~~گفتند:، این ترازو چشمهدار نمی نماید، آنچه تو می گویی، پیش
# ~~ما باد است، که در قفس می کنی. مصداق این سخن، سوگند مغلظ
# ~~باشد. تمام الیمیتی بخورد، که دوش رنجور بود، و این تهمت زور
# ~~و بهتان است. چون از سوگند فار غ شد، فرمودند تا از ارپای
# ~~مشهر بحر سی (؟) باز گردند، وآوردندانگشت تعجب در دندان گرفته.
# ~~عز الدین چون آن شکل دید، و بر سفیدکاری خویش واقف شد:.
# ~~روی او چون کاه گشت، آفتاب عذر او زیر میغ پنهان شد.
# ~~بدانست که آنچه گفت آب بود که به غربال بنمود، باد بود که به
# ~~دام گرفت. چون کور بی عصا سرگردان آمد. ساعتی زبانش چون
# ~~زبانهآ ترازو، از سخن بازمانده بود؛ بعد از آن چون جلاجل فغان
# # کرد. در فصل الخطاب آمد %~% پ) گفت: ، وقتی ms119 چنین تلبیس
# ~~ملحدان کردندی، روا نباشد که این معنی رود. گفتند: سوگند به
~~PageV01P141
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0200.png)

# ~~دروع تو خوردی، و بی ادبی می کنی، و مدتی این سخن به میان
# ~~می افگندند.
# در مقام زنگان جاولی ناگاه قصد کرد، و مبضع کارگر آمد،
# ~~در گذشت لشکر ها که در خدمت او یودند، متفق شد ند.
# زینالدین ابوالمظفر پسر سیدی ز نگانی که مستوفی امیر
# ~~جاولی بود، در انواع علوم و فضل و ادب دست تمام داشت. شعر
# ~~خود، فضالهآ جرعهآ فضل او بود. سرمکارم را، چشم و گوش جن او
# ~~نبودی. در این حال قطعهای گفت، این بیت از جملهٔ‌ آن قطعه است،
# ~~شص:
# اوماتری عشرین الف مدحج %~% قدرد شوکتهم الیهم مبضع
# امیر حاجب عبد الرحمن در حادثهآ امیر جاولی «خلالک الجو
# ~~فبیضی واصفری» برخواند. نزدیک یود برآنکه کلاه براندازد.
# ~~خبر وفات او، خبر باز دانست. تباشیر سرور، از اساریر روی او
# ~~لایح شد. جای مژده دادن شناخت. از آن غاقل بود (125 ر) که
# ~~حادثهآ مرگ چون باد است، به همه روزنی دررود. دست فتا،
# ~~مردم را چنان از دنیا به در می افگند که خاک را از سرای به در افگنند.
# وزارت سلطان جهت تاج الدین ابوطالب کدخدای اتابک بوزابه
# ~~تقریر کرد، و اتابک بوزابه را به خدمت سلطان آورد. او و اتابک
# ~~بوزا به و امیر عباس، سه پایهآ محکم بزدند، چون شاخهای ثبلاب
# ~~به هم برییچیده شدند، سلسلهآ قوی به هم افگند ند، ندا نستند که فلک
# ~~مهرهای چنان، بسیار چیند، و ابریشم از حلقهآ رود گسسته شود.
# ~~آنچه از آذربایگان و ارانیه امیر جاولی داشت، در تدبیر دیوان
# ~~امیر حاجب عبدالرحمن آمد. فالاین بیت که بهوقت آنکه به کیلباذه
# ~~منزوی بودند گقته بودند، راست شد . شعر :
# ~~از شاه جهانر گنجهآ پر گنج بخواه
### | لیکن که به کیلباذه مسکن سازی PageV01P142
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0201.png)

# ~~رو نق نداشتتدی.
# ~~ک4 جهت تصمحیح کنند.
# ~~بود، (
# ~~عضاء کند. به کمتر کسی کارها بزرگ ms120 بر آید.

PageV01P143

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0202.png)

# ~~بسوزد. آدمی را که غذای اول در رحم مادر خون حیض باشد و
# ~~عاقبت گندیده شود، زعارت و تکبر نرسد. بانکادتی که در طبع
# ~~تاج الدین بود، استحقاق وزارت نداشت. صورت دیوان وزنگیان
# ~~بر در گرمابه باید کردن، اینجا برگل افشان کردند. دستاردار را،
# ~~بالای وزارت درجتی نیست، اما چون آب بر نجاست آید آن را نجس
# ~~بیتند. از سردی طبع او، اهل درگاه چون آب از سرما فسرده شدند.
# ~~از رخسار او، روز و شب سرکه چکیدی، و مردم از سر ضرورت
# ~~در آن سر که چون یشه ای افتادند. چنان ترش (126 پ) روی بود
# ~~که ینداری روزی حملهٔ‌ خلایق بهوی حوالت افتاده است. خشک
# ~~مقزتر از گوز بود. جماعتی غمازتر از آفتاب در سلک او منتظم
# ~~شدند. با آنکه نیم مرده پیری بود، وزیر شد. تابوت کشی، چون
# ~~اسب رهوار او نبود، مردم را از بدطبعی او عز الملک از یادنرفت.
# ~~از رمضاء می گریختند، در آتش افتادند. از باران برخاستند، با
# ~~ناودان تشستند. اهل هنر را هریک چندی سروریش ناجنسی
# ~~بأید دیدن، اولکن چه شایدکردن. بهوقت ضرورت در آبریز می باید
# ~~رفتن، بهغایت ننگ بار بود. پردهدار (و همچون جلاد بودی نهچون
# ~~پردهدار. شرفالدین نوشروان بود که او را پیوسته شکسته مرگی
# ~~بودی، کس را منع نکردی.
# تاج الدین چون طحلب آب بود که اگرچه آرایش آب باشد،
# ~~بی فایدت باشد. در جهان، نااهل یسیار کامراناند. دنیا عروسی
# ~~است که در جملهآ جهاز (127 ر) اوبوریا هم هست. هم دستارداران
# ~~را اسم عزل بر افگنند. سیل بود که هرچه دید، بر گرفت و آواره
# نیابت به مخلص الدین ساویداد، پیروفرتوت بود. براحو ال عراق
# ~~وقوفی نداشت، مردهای بود که مخلص الدین او را تکفین می کرد.
# اشراف دیوان سلطان، به جلال الدین پسر استاد شرف الدین PageV01P144
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0203.png)

# ~~هرچه خواست کرد. مقائید امر ونهی در دست گرفت، رآی او
# ~~اقتضای آن کرد ms121 که امی صباس در خدمت سلطان باشد. اعتضاد
# ~~خویش به وی دا نست . خاصبک یسر یلنگری در صحبت امیر حاجب
# ~~عبد الرحمن به آذر بایگان رفت، به عشوهٔ‌ آنکه تبریز جهت او
# ~~مستخلص کند، آنجا رفتند. استخلاص تبریز . .. نبود. تبرین،
# ~~تبریز نیامد. از باد جز سوسمارد فربه (127 پ) نشود. شعر:
# # رأیتک ان متیت منیت موعدا %~% جهاما وان ابرقت ابرقت خلبا.
# مراعاتیی که خاصبک را می فرمود، کجا بادید می آمد، شتر را
# ~~به کفکیر آب نشاید دادن. از جبابهآ خراج تبریز جز تقاصر تقصیر
# ~~به میان نبود. از شیشهآ تهی سراو میاندود.
# خاصبک چون بدانست که او را مواعید عرقوب میدهد، از
# ~~ریسمان شمع، دل تافته تر شد. در دریای تدبیر سباحت نمود، و
# ~~فیلسوف وار اندیشه کرد، از تدبیری صائب، زرهی تمام پوشید
# ~~که جملهآ انگشتهای او بپوشانید. باامرای آذر بایگان وارانیه متفق
# ~~شدند، و در غیبت امیر حاجب عبدالرحمن، به غیبت او مشغول
# ~~شدند؛ و او را آماج تیر بلا کردند، و در نکایت او، چون سوسن
# ~~همه زبان گشتند. روزی در صحرا زنگی جاندار، که خیلتاش
# ~~خاصبک بود، مقرعهٔ‌ آهنین بر سر آن پادشاه ار جمندزد، و شمشییرها
# ~~از چپ و راست روان شد، و آن سروسهی ملک را، از بن
# ~~برکندند. (128 ر) آن را که گاو گردون نتوانست جنبانیدن به
# ~~دست چپ بر گرفتند. او کس را در عقد نمی گرفت، دست او در
# ~~کارزار، دست قضا بود. چون شمع به تابش خویش مغرور شد، تا
# ~~سر خویش در طشت دید. چون یای سر او از تن بر گرفتند. سر او
# ~~چون گوی در میدان دوان شد.

PageV01P145

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0204.png)

# امیر عباس در خدمت سلطان به بغداد بود، چون خی حادثهٔ‌
# ~~امسر حاجب عبدالرحمن شنید، برآن بود که شبی از میان لشکر
# ~~بیرون رود، و چون باز پرواز کند. از سایهآ خویش هراسان
# ~~می بود. چنانکه کسی در آب غرق شود، دمی میزد. اسب تازی ms122 نژاد
# ~~او که آن را حرهآ آسمان میدان می بایست، و کوکب طرفهای لگام،
# ~~در گل بماند، و برجای باستاد.
# امیر حاجب تتار از همدان میآمد، و با فخرالدین جاندار و
# ~~النقش کون خر متفق شدند. در موافقت چون هفت رنگ، روی
# ~~در یکدیگر آوردند، امیر عباس را خواب (128 پ) خرگوش دادند،
# ~~او را عیاری تمودند که موافق دستور نبود.
# امیرعباس از آنچه بر سر او رفت، غافل آمد. مرد بینا چون
# ~~خفته باشد، با کور یکسان بود.
# امیرحسن جاندار را نفاقی بی اندازه بود، دوستی او استسقاء
# ~~بود، که از آن کم کسی جان برد. با هرکس که دوستی کردی، داغ
# ~~او باز سپردی. چون قلم دو زبان بود، در رنگ آمیزی و فتته
# ~~انگیختن مثل بداشت. برظاهر گربهای مهربان بود، و در باطن
# ~~درشت تر از خارپشت. تازه رویی او روشنی شمشیر بود که چون
# ~~افروخته باشد بهتر باشد. غرر و غایلهآ او بسیار کس را آز راه
# ~~ببرد. چون دیبا بود دوروی، ایی شور صاضی بود، بادستیی دو شیکی
# ~~و بهدستی ریختی، بازار انفاق او نفاقی بود، دم دادی، و به دمی
# ~~که او را داندی، التفات نکردی. همچون نای بود که در آن دمند و
# ~~پایدار نباشد. دوستی او چون خواب یک ساعت بودی. هرکس که
# ~~ز وی (129 ر) فقاع گشودی از تشنگی بمردی. قصابوار دم
# ~~دادی و پوست کندی، دم او هیچ عاقل نخریدی، و اگر خود مسیح
# ~~بودی که از آسمان بزیر آمدی، از آب نفاق او جز خنده شکری PageV01P146
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0205.png)

# ~~نبودی. هرکس که چون چنک روی درروی او نهادی، در نالهآزار
# ~~افتادی. و چون شمع از یک خنده او را صد گریه بودی، به کلاه
# ~~بردن قناعت نکردی، سرهم بشکستی. دوستی او نه آن پیر اهن
# ~~یوسف بودی که یعقوب، علیه السلام، بدان بینا شد، آن پیراهن
# ~~یوسف بود که «وجاؤاعلی قمیصه بدم کذب»، و آن پیراهن بود که
# ~~«قدمن ms123 دبر». روی بخت آن کس که در دوستی بروی اعتماد کردی،
# ~~چون کرسف دوات سیاه شدی. کار خویش یه نفاق راست می داشت.
# ~~چون ثارتج، گونهآ او بدان سرخ بود که در بن ده دل داشت.
# این جماعت در تقبیح صورت امیر عباس مبالفت نمودند،
# ~~آن صفشکن را گرفتند و هلاک کردند. تاج الدین را به مراقیت
# # اتابک بوزابه تعرض %~% آ پ) نرسانیدند، دستوری دادتد که تا
# ~~به فارس رفت، کرم وزحیر گرفته، و جگر به تیر قضا خلیده و
# ~~زخم عزل بر سر آمده، و سه طلاق به گوشهآ چادر منصبش بسته.
# ~~نوبت وزارت او پنج شش ماه بود. هنوز هلال بود که در محاق
# ~~افتاد، چنان وداع کرد که تیرکمان را. دولت چون باد است،
# ~~هروقت از جایی دیگر برآید.
# اشراق و ائمهآ بفداد،در دفن وتجهیز امیر عباس توفر نمودند،
# ~~به حکم آنکه غازی بود، روح او به حظایر قدس منتقل دانستند.
# ~~جهان غدار با کس وفا نکرد، در زندگانی بس خیری نیست،
# ~~ندانیم که خضر، علیه السلام، در زندگانی چه خوشی دید، که آب
# ~~حیات خورد. از دست ابلق سوار روزگار، کس جان نمی برد،
# ~~نعمت جهان به محنت مشوب است. آن شراب که در طرب آرد، و
# ~~عقل...1 در بهشت طلب بایدکردن. درین جهان. .20 مست می شویم.
# جهان که در رگهایماخون نمی گذارذ، بررگهای ما PageV01P147
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0206.png)

### | ریخ اقورراء
# ~~بقاء نمی کند.
# شمس الدین ابوالنجیب به اسم کدخدای امیر حاجب تتار به
# ~~بغداد آمده بود مترشح وزارت، و بهصدد آن، بروی تقریر
# ~~سمودند . چون موسی، علیه السلام، بود که به طلب آتش رفت،
# ~~بغمبر شد.

PageV01P148

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0207.png)

# وزارت شمس الدین ابونجیبا
# ~~بود، دست او چون دهان گل، پر از زر و سیم شده.

PageV01P149

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0208.png)

# ~~کمان کژ بود که تیر از آن راست بران آید.
# دیوان طغرا بر قوام الدین پسر قوام الدین ابوالقاسم تقویر
# ~~کنند . او را یدین منصب (131 ر) موعود کرد، و ms124 برق مواعید او
# ~~کاذب آمد. جلال الدین در این معنی گفت، شعر:
# ~~ای صد زحکم تو یه در نتوان شد
### | وزخطهآ عقل راست برنتوان شد
# ~~تو خر خواهی تا مراعات کنی
### | از بهر مراعات تو خر نتوان شد
# اشراف، بر رییس الدین عبدالملک سهروردی تفویض کردند.
# ~~او بعد از وفات امیر جاولی کدخدای امیر حاجب عبد الرحمن شد،
# ~~و بعد از حادثهآ امیر حاجب، کدخدای خاصبک یسر یلنگری او را
# ~~کلید آذربایگان و ارانیه میدانستند. بی مقرری، وزارت این هر
# ~~دو طرف، بروی مقرر میشد. چون برق بود که آن را یه آتشزن،
# ~~حاجت نیاشد. چون هدهد مثال بر سر زده بود. آن چنان شخصی
# ~~کافی کاردان نشایستی که برعطله بودی. خروس ییعرف تیکو
# ~~نباشد. ماه اگر برزمین بودی چنان نیکو نبودی که برآسمان. او از
# ~~بنی عجل بود، از اعقاب حنظله که روزذی قار به مقطع الوضین ملقب
# # شد. برضمایر رثوس %~% پ) آذربایگان و ارانیه واقف بود.
# ~~عالم و فاضل و نیکو خط. پسر کافی ابو الفتح سهروردی بود.
# ~~قبیلهآ او در سهرورد موصلیان خوانند. این بیت مطلع قصیدهای
# ~~غرا، از آن کافی یدر رئیس الدین است، شعر :
# # خلیلی عود البان عادر طیبا %~% و من فوقه القمری قام خطیبا
# در وزارت شمس الدین و استیلای خاصبک و مناصب این
# ~~جماعت در بغداد، این بیتها گفتند، شعر:
# العلج جاز الوزارة %~% والعلق جاز الامادة PageV01P150
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0209.png)

# وابن القوام تندی %~% کا نه سقط فارة
# م الرضی تلاه %~% کقطعة من حجارة
# واالمشرف الجس بوم %~% و ان غدا فی العمارة
# ری و کاشان که اقطاع امیر عباس بود، به فخرالدین حسن
# ~~جاندار دادند، و کار او پیوستهتر از ابروی دلبرانش شد.
# اتابک بوزابه از حادثهٔ‌ امیر حاجب عبدالرحمن، و امیرعباس،
# ~~ون مار   ر) پیچان بود، چون شمع گفت: اینک سروطشت.
# امی شیر برادر اتا بک ارسلانابه واقسنقرو پسر امیرعباس
# ~~پیش او رفته بودند، و باد در آتش او میدمیدند. با لشکری جرار
# ~~چون کوههای ms125 روان روی به کهستان نهادند. امیراعلبک والی
# ~~اصفهان بود، پنداشت پیل در دام او افتاد، و خطهآ ملک، آسان در
# ~~دست او آمد، و اتا بک بوزابه را ثباتی خواهد بودن که خط
# ~~اوفراورا بود، و ازآن شکار، دوگردران بردارد، که از نردبانیایهآ
# ~~زیرین خواست که پای بربام نهد. بدان دود که دید، پنداشت که
# ~~بریان خواهند کرد. ندانست که داغ خواهند ثهادن.
# او و امام صدرالدین عبد اللطیف خجندی به اتابک بوزابه
# ~~بیوستند. در اصفهان خطبه به نام سلطان محمد بکردند. با لشکر
# ~~جرار چون بادپران به ظاهر همدان آمدند، و مرغزار قراتگین
# # مصاف دادند، خواستند که به تازیانه جواب شمشیر دهند. %~% (1پ)
# ~~هیبت صلیل شمشیر خو نخوار، و صهیل شبدیز مسعود کارگر آمد.
# ~~اسب اتابک بوزابه خطا کرد؛ تیغ آهیخته، پیاده میرفت، او را از
# ~~أحاد الناس، جوانی بشناخت. او را گرفتند و پالهنگ در گردن
# ~~او کردند، و به خدمت سلطان آوردند. کمتر کسی وقتنی دیواری
# ~~بیفگند که به صد کس با جای نتوان کردن. کمتر از پشه هیچ
# ~~نیست، چون برروی نشیند دست برآن رسد، و اگر برقفا نشیند
# ~~خویشتن را، صفع واجب شناسد. کوششی کرده بود که داستان PageV01P151
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0210.png)

# ~~رستم دستان بدان تازه شد، همچنان بود که ابوتمام طائی کفته
# ~~است، شع :
# # وماکنت الا السیف لاقی ضریبة %~% فقطعها ثم انثی فتقطعا
# ملک سلطان مسعود به کشتن اتابک بوزابه مستقیم شد. تاسرمیخ
# ~~نکو بند، خیمه مستقیم نشود.
# مخلص الدین ساوی، نجیب الدین عبدالجلیل را از نیابت وزیر
# ~~معزول کرد. پس از عز الملک کار او نیابت شمس الدین الشامی
# ~~پذیرفته بود. بدین عزل (132 ر) دلو او به چاه افتاد.
# مخلص الدین به غایت متمول بود، برجمع مال مرضی داشت،
# ~~بسیار خورتر از عصای موسی، علیه السلام، بود.
# نجیب الدین پس از آن شغلی دیگر جز به خواب و تمتی ندید،
# ~~چون گاو خراس تنگ میدان آمد، پس از آن دولت او را، باد
# ~~خزان، ms126 پس بر نیامد. از او مخلص الدین به خساست و سقوط بههم
# ~~نزدیک بودند، منصب بیماری بود که او را علت به علت دیگر
# ~~برخیزد. تجیب الدین چون شمع برخاست و بنشست.
# میان خاصبک و امیر حاجب تتار خصومتی ظاهر شد. هر چد
# ~~وجهد که امیر حاجب تتار در تلافی و تدارک آن می کرد، همچون
# ~~نقشی بود که برآب کنند، بر نشاید خواندن. شیر را بهوقت آنکه
# ~~حمله آرد، استعطاف محال بود. برقدم اعتذار او استادن او، فرطات
# ~~را محو نمی کرد. او را گرفتند و به قلعهآ سرجاهان بردند و هلاک
# # کردند. گار جهان سراسر محنت است، اول فطرت مردم %~% پ)
# ~~در رحم مادر حبس است.
# خاصبکع با شمس الدین ابو نجیب متفق شد. شمس الدین مدتها
# ~~کدخدای او بود. او را از بطانهآ خویش میدانست. امیر حاجب
# ~~تتار را به معاونت او قهر کرد.
# اتا بک بوزابه و امیر حاجب عبد الرحمن و امیرعباس و امیر PageV01P152
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0211.png)

# ~~حاجب تتار در یک سال کشته شدند. در احتشام و بزرگی آفت
# ~~بسیار است. بیشتر بزرگان برعاقبت چون لاله تیره دل می شوند،
# ~~و چون تارک اقرع تهیدست. قتیله به روغن چراغ روشن شود،
# ~~اما چون در روغن غرق گردد، مرده شود. قاضی شروانی در حق
# ~~خواجه شمس الدین گفت، شعر:
# ~~زمانه کور نبودی به بخت خواجه وزیر
# اگر نه گوش وزیر زمانه کر بودی
# ~~معلمت.. . سورت . . . ا تکود دست
# معلمی سره بودی اگرنه خر بودی
# همچنین در حق شمس الدین گفته است، شعر : (124 ر)
# ~~بنزد خواجه بردم درج شعری
### | که شعری با بلندی بود ازو پست
# ~~مرا از دیگران نشناخت خواجه
### | یه هشیاری همانا بود سرمست
# ~~درو بود اعتقاد من به کری
### | ندا نستم که مسکین کور هم هست
# صاحب عالم، کمال الدین صدر الاسلام ابوشجاع زنگانی، که
# ~~در عد سلطان طغرل مسند وزارت یه وی فق شقدو پیکخورشید
# ~~آسمان شد، ودست وزارت به مکان او چون ms127 دست موسی، علیه السلام،
# ~~منور آمد، در عهد امیر حاجب عبدالرحمن مستوفی و مشرف او
# ~~بود. امیر حاجب عبد الرحمن به وساطت و سفارت او بهدرگاه آمد،
# ~~با همه حیزوانت وتکبر، امیر حاجب محکوم او بود، به حکم آنکه
# ~~با سلطان مسعود همدم شده بود، هر در که بسته بود، به برکات
# ~~نفس او گشاده میشد. چون آفتاب صیقل آینهآ آسماندولت (34 اپ)
~~PageV01P153
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0212.png)

# ~~شد. او خورشید جهان پیما بود، ودیگر ارکان دولت، بنات النعش
# ~~برجای استاده. حکم او مرغ پرنده را از هوا بهزمین میآورد، و
# ~~ماهی را از قعر دریا برمیآورد. دست هیبت او چون خرطوم پیل
# ~~دراز بود، و دست دیگران چون گردن خوک کوتاه.
# در حادثهٔ‌ امیر حاجب عبد الرحمن گردون کبود جامه بروی
# ~~خشک ریش کرد. آستین برجملهآ شغلها فشاند. و اختیار عزلکرد.
# چون خاصبک به درگاه آمد. سلطان مسعود فرمود تا استیفای
# ~~خاصبک، گه در ما تقدم هم به نام او بود، بروی مقرر داشت. و
# ~~جمال الدین علی دردانه را، که این شغل بهدندان او خوش آمده بود،
# ~~و مباشرت آن نموده، معزول کرد، و جب زیان او بفرمود.
# ~~به تدریج اغلب شغلهای درگاه بهوی مفوض شد. امیر
# ~~اسفهسالذررامن بزرگ حمایتنی او شدند. خیراتی و ابواب البری
# ~~کرد، که قیاس آن جز باخیرات نظام الملک حسن ین علی بن (35 ار)
# ~~اسحق نتوان کرد. ایزد، جل جلاله، او رادر ضمان سعادت نگه دارباد.
# شمس الدین ابونجیب را با مروتی که بود، سیل هجو روان
# ~~سی آمد، این معنی از جادهآ انصاف دور بود، اما این را شکلی
# ~~هست کمایجیء لاکما تحب.
# کمال الدین علی سمیرمی از وی مکتوم تر بود. هر روز دوکرت
# ~~خوان نهادندی، در سرای وی از کشته، به انواع موائد، آنچه
# ~~بازماندی، بهدرویشان دادندی. همچون ایر بود که بربالا و نشیب
# ~~بارد. همچون خورشید بود که بر مرغزار و سبخه تابد. وکیل خرج
# ~~گفت: از راتب چیزی کم باید ms128 کردن که بیرون آنچه درویشان
# ~~نمی برند، بسیار بازمیماند، و بهزیان میشود. کمالالدین گفت:
# ~~آنچه از درویشان بازماند، در دجله باید ریختن تا ماهیان را از
# ~~روزگار ما نصیبی باشد. پیدا نباشد که منبع برکات چه بودم.
# ~~وللارض من کأس الکرام نصیب. دانست که حیوان همچون آدمیاز PageV01P154
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0213.png)

# ~~گوشت و خون و استخوان است، با (1235 پ) این همه افضال،
# ~~بساط هجو او هم باز گسترند، در حق او گفتتد، شعر:
# # وقیل الکمال به نقرس %~% فقلت العفاء علی مثله
# # یشنج کفیه یوم الندی %~% تعدی فادی الی رجله
# همچنین گفتهاند، شعر:
# # کمال سمیرم للملک نقص %~% کما سمیت مهلکة مفازة
# # لئن رفعت محلته اللیالی %~% فکم رفعت علی کتف جنازة
# در مروت شمسالدین شک نبود، اما بهحکم آنکه جاهل بود،
# ~~مروت او با جاهلان بودی. ابری بود که جز بر مزیله نبارد، سیلی
# ~~بود که بررمین خراب آمدی. او را پسری بود چون سوزن یک
# ~~چشم؛ قاضی شروانی در حق او گلفت، شعر :
# ~~فرزند وزیر گر که کورست به چشم
# در چشم سیاهیش سفیدست چویشم
# ~~میخشم گند چو شعر خوانم یر وی
### | گر خشم کند ور نکند بستدش پشم(:
# هم قأضی شروانی گوید در حق نظام الدین پسر شمس الدین
# ر) که چشم و چراغ او بود، شعر:
# ~~به اعنم شدم آز برای مهمی
### | که تا گردد آنجا گمان چون یقینم
# ~~ستی حره دیدم آنجا حو حبلی
### | که میگفت من کره شمس دینم
# ~~زره بازگشتم همانجا و گفتم
### | چه دیدم زخر تآز کره چه بینم
# معین الدین ساوی پس از استیفای امیر حاجب تتار، کدخدای
# ~~فخرالدین حسن جاندار شد. نهاب وهابی بدان صفت که او بود، PageV01P155
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0214.png)

# ~~کس ندیده بود. آن کس که نهاب وهاب باشد، همچون مار باشد که
# ~~در دندان او زهر باشد، و در گوشت او تریاک. او نه برسیم خویش
# ~~شفقت بردی، نه برسیم مسلمان. چون بوریا پربند وشکم بود.
# ~~هرکجا یساری دیدی، اگر به قرض بودی ms129 و اگر بهقه، کمند طمع
# ~~آنجا افگندی. چون ماه در همهآ آبهای روشن غواصی کردی. نقب
# ~~در آسمان بردی. وجوه انگیختن اوهنوز معتدی نشدهاست. زهرمار
# ~~اگرچه مار نمانده باشد، قاتل باشد. اگرچه دبیر ومعامله (36 اپ)
# ~~شناس بود، سخن از سر پنجه گفتی. همچون زرق بود که هر کجا زر
# ~~بیند، پرباید. در این عهد با جماعتی خداوندان شمشیر و قلم به
# ~~قصد مخلص الدین ساوی متفق شد، او را گرفتند و به قلعهآ طاوس
# ~~بردند و هلاک کردند. روزگار شیشهآ احتشام او برزمین زد.
# میان او و مخلص الدین وحشت قایم بود، از پس یکدیگر چاه
# ~~می کندند. اگرچه در مخلص الدین ازمردی، جز مردمک چشم نبود،
# ~~خطاب معین الدین که همشهری او بود، خارج آمد.
# مؤید الدین محمد بن ابی الهیجاء، به حکم آنکه چون گرگ دم
# ~~زدن اواز گرسنگی بیشتر بودکه ازسیری، هچووزیر شمس الدین
# ~~کرده بود و گفته، مصراع:
# در دست وزارت از تو خرتر ننشست.
# این معنی به سمع شمس الدین رسید. مؤید الدین بدین سبب به
# ~~بغداد بازاستاد، و آن توقف اقبال او بود.
# چون سلطان مستعود باچو ار آیزد، عزاسمه، رفت، وامیر المؤمنین،
# # المقتفی لامرالله، عراق %~% ر) خرج کرد، او عارض و کاتب
# ~~جنس بود. تغیر شمس الدین صلاح کار او آمد. بسیار جای باشد
# ~~که زهر شفا دهد. رنجی که به دل مؤید الدین رسید، آسیب تفیر
# ~~شمس الدین چون شق قلم بود که بدان به اصلاح آید. شمس الدین،
# ~~وزیر مؤید الدین ابو علی را از نیابت دیوان استیفاء معزولکرد، و
~~PageV01P156
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0215.png)

# ~~نیابت با کمالالدین ابوالدیان داد. شغل قدیم او بود، رجوع بدو
# ~~رفت ، رجع الحق الی نصابه.
# یمین الدین مکین ابوعلی، به نکایت وزیر شمس الدین از دیوان
# ~~عرض معزول شد، و این منصب دیگر باز بر سعد الدین خراسانی
# ~~تقریر افتاد. زبالهآ قندیل او برافروختند. مکین ابوعلی احتشام
# ~~قدیم داشت، روی به آبحیات شسته بود. خصم قوام الدین ms130 ابوالقاسم
# ~~بود، و بآ وی مقاومت نموده، شمس الدین او را خصم خاندان
# ~~خویش میدانست. مکین ابوعلی چون به خانه رفت، به اصفهان
# # هم امن نبود. از باد نکایت شمس الدین چون شاخ (7 %~% 11 پ) بید
# ~~لرزان بود، چنا نکه بیمار، از وقت تب غب و ربع ترسد، او همهآ
# ~~اوقات ی ترسید. در خانهٔ‌ شکسته نشسته، اگر صورتی در آب
# ~~بدیدی، بترسیدی. خفقان دل او ، بیشتر از خفقان صهیل شهید
# ~~بود، دست برمناصب عراق فشاند. تا اتابک استحقاق وزارت
# ~~داشت، از دیوان عرض هم معزول شده.
# و شمس الدین ابو نجیب که به اضافت باوی، در عقد نبودی، در
# ~~وزارت متمکن گشت. کار درگاه مصافی شد که در آن زرهدار هلاک
# ~~شود، و آن کس که زره ندارد، سلامت یابد. کار کردن دیگران در
# ~~جنب مکین ابوعلی قسوی بود در مدلفه، او اگرچه معزولشد عزیز
# ~~بود. گل اگرچه بریزد، خوشیوی باشد.
# مکین ابوعلی به راه بیابان به خراسان رفت، و به ترک وطن
# ~~بگفت، دانست که هیچ ستاره را شرف در خانهٔ‌ خویش نباشد، او
# ~~را اوان خزان بسیار بودی. ستارهها را از تاریکی (138 ر) شب
# ~~ناگزیر بود. نیابت وزارت سلطان سنجر و کدخدایی خزانه بروی
# ~~مقرر شد. او دریایی بود که آن را چون ملاح طپانچه بسیار زند.
# ~~وزارت آز دماغ او هرگز خالی نبود. در این تمنی سوخته آمد، و
# ~~بدین غصه درگذشت. زنخدان بهحسرت وزارت بربسته، صبح PageV01P157
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0216.png)

# ~~مواعید او کاذب آمد. آنچه او را در دماغ بود، چون ناقهآ صائح،
# ~~علیه السلام، از سنگ بیرون آمد. شعر:
# ~~وانی لارضی مثک مابین تالدی
### | لوا بصره الواشی لفرت بلابله
# ~~بسوف و من آنی و کیف و بالمنی
### | وبالوعد حتی یسأم الوعد باذله
# ~~وبالنظرة العجلی و بالعول یتقضی
### | اواخره مایلتقی و اوائله
# سلطان سنجر در عهد پیری به تحریض مکین ا بوعلی به ری
# ~~آمد، و سلطان مسعود از ظاهر همدان کوچ کرد و به ms131 اسدآبادرفت،
# ~~ر سو لان آمدند و از هر دست سخن گقتند؛ عاقبت عهدی و ثیق پا
# ~~سلطان سنجر کردند، و سلطان مسعود جریده به خدمت سلطان
# پ) ستجر رقت.
# چون سلطان سنجر یه ری آمد، رجو عکارها با مجدالدین
# ~~ابوالحسن عمران بود، وزیر و اصحاب مناصب زیردست او بودند.
# ~~جهانیان چون دامن پای او می بوسیدند، صبح اقبال او از شادی
# ~~ختدان بود. چون سلطان با خراسان رفت، بفرمود تا اورا گرفتند،
# ~~و هلاک کردند. در حق او این بیت ها گفته اند، شع:
# ~~ای شاه وزیر و پهلوان چند کشی
### | کنان خردی چند خردمند کشی
# ~~زینسان که ترا دیو ببردست زراه
### | فرزند نداری، ارنه فرزند کشی
# سلطان مسعود از خدمت سلطان سنجر بازگردید، به مشتی
# ~~بغداد رفت. بعد از آن اتابک شمس الدین ایلد گزواتابک ارسلان ابه
# ~~و اتابک ایاز و شاه ارمن، به غیظ خاصبک یسر یلنگری متفق
# ~~شدند، و راه عصیان سپردند. سلطان (139 ر) مسعود، بهسبب PageV01P158
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0217.png)

# ~~آن چهارخانه که این چهار گردن کش لشکرشکن یخته بودند، به
# ~~آذر بایگان رفت. ایشان متفرق شدند. سلطان و خاصبک به مراغه
# ~~آمدند، دیوار مراغه خراب کردند. عاقبت فراری بیفتاد، و با
# ~~ظاهر همدان آمدند. خراب کردن دیوار مراغه، پرده دریدن
# ~~مسلمانان از شهر و نواحی بود، نامبارک آمد. چون زمستان روی
# ~~نمود، و گوههای سیاهموی، پیر شدند، و سنجاب بهحواصل بدل
# ~~شد، به بغداد رفتند. چون نسیم صبا، شکوفهآ رعنا را جلوه کرد، و
# ~~گل در مهد زمردین نشست، به ظاهر همدان آمدند. ترکمان ابره
# ~~دست درازی می کردند. بعد از آنکه شکال شکل بودند، خویشتن را
# ~~شیر آسا می نمودند. اتابک خاصبک به تاختنی بهسرایشان رفت،
# ~~پرحزم وتیقظ بودند، ثبات نمودند. خاصبک به وجهی که مراد
# ~~بدان مقرون نبود، باز گردیده ایشان سرکشی داشتند، بادسموم
# ~~مار (9   پ) را هلاک کند.
# سلطان مسعود را، از عرب خاتون، دختر ملک العرب، رئیس
# ~~صدقه یسری آمده بود، او ms132 را به خاصبک سپرد، خاصبک را بدین
# ~~سبب اتا بک می خواندند. آن پسر خوددرحیات سلطان مسعودمتوفی شد.
# وهنی که از ترکمانابره براتابک خاصبک آمد، اول علامتی
# ~~بود از خذلان دولت، بدین سبب باری تمام بردل سلطان بود.
# ~~شیراز بیم او دندان برهم زدی، اما حکم خدای تعالی نافذ شد،
# ~~تیرجان دوز قضا، بران آمد، و شاهین اجل، سلطان مسعود را از
# ~~این چهار دیوار متضاد درر بود، و بیرون برد. جان پاک او به
# ~~حضرت رباتی رفت. جهان غدار که مشکسای او بود زهرافشان
# ~~آمد، و کارها که چون قامت الف راست او بود، چون دال کث شد.
# ~~جهان زنبورخانه است بی انگبین؛ هرکس که در این دست دراز
# ~~کند، مجروح شود. روز، سپید دیواست، و شب (145 ر) زنگی، و
# ~~مردم کودکان گهواره؛ به ضرورت ترسانو لرزان باید بود. متیقظان از
~~PageV01P159
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0218.png)

# ~~این مخاریق صدهزار فرستگ روند. بر این خوان جز جگر مردم،
# ~~بریاتی نیست. قالب آن کس که بروی مغرور شود، بی قلب است.
# ~~روزگار، به هر دم که گامی زنیم به حساب عمر ما میشمارد.
# سخن پکسونه. حقیقت حال آن است که چون قرصی حاصل
# ~~شد؛ قرص خورشید را تماشا می باید کردن، و دل یای بند فضول
# ~~نداشتن. ثم روزگار از موج دریای قلزم بتر است. چهرهآ گلگو نه
# ~~کردهآ او، حایض بی نماز است. روزگار هر روز جماعتی را
# ~~دررباید، و بدست مرگ بازدهد، و جماعتی را بگذارد. حادئهآ او
# ~~چون ضرابت اعمی است، دیدار نباشد که برکدام شخص آید.
# ~~پیش از سلطان مسعود، جهان تاج و افسر ازسر فریدون بر گرفت،
# ~~و ضحاک را گریان کرد. فذلک حساب این است که یاد کرده آمد.
# # آسمان حرص، سراسر عقدهآ ذنب %~% پ) است، جز خسوف
# ~~نتیجه برندارد. هرکس که از آن دست نشوید، شکسته پای شود.
# ~~مغز نغز از این پوست بیرون نخواهد آمدن. سیل جارف روزگار
# ~~را دلقعی نیست، هرکس که از مشیمهآ ms133 روزگار آید، در قعر چاه بلا
# ~~افتد. در این دریای سهمگین، دست آویزی نیست. صخر آسمان
# ~~مینارنگ و خال تودهآ زمین، برکس ابقاء نمیکند. پیچ زلف
# ~~عروسان جهان، بسیار کس را بیچاره کرده است. عروسانی شو هر
# ~~کشند. اگر در جهان بدانند که زنی شوهر کشته است، هیچ کس
# ~~او را به زنی نکند. عجب آن است که برسر این گنده پیر شو هر کش،
# ~~شمشیر میزتند. بقا را، پدر عنین است و مادر عقیم. شکل این
# ~~حال از دایرهٔ‌ عقل بیرون است، استخوانی گلوگیر است. اکتر
# ~~آسیاها یه خون بگردانند، فایدتی ندارد. شصر:
# # جرت الریاح علی مکان دیارهم %~% فکانهم کانوا علی میعاد
# ملک ملکشاه بن مسعود، التجا به سلطان مسعود کرده بود، او را
# ~~ب تخت تشاندند،   ر) و دستی بر بازو گرفتند. نگین ملک PageV01P160
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0219.png)

# ~~درفشان شد، و تتق عدل و انصاف در دیو ان ملک یسته آمد، وجمله
# ~~دولت آراسته شد. اتابک خاصبک ضبط نیکو کرد، در حیاطت
# ~~اکناف ملک، جدوجهد مبذول داشت، وغایت مجهودی بجای آورد.
# ~~البته هیچ تشویش نبود. سلطان ملکشاه را با جمال الدین یحیی،
# ~~جا تبی عظیم بود؛ برخلاف اتابک خاصبک و شمس الدین وزیر. به
# ~~أستظهار نجم الدین رشیدخادم، دیوان طغرایی بهوی دادند.
# ~~قوام الدین، یسر قوام الدین ابوالقاسم از این منصب معزول شد.
# ~~رئیس الدین عبد الملک درگذشت. منصب اشراف به صاحب
# ~~کمال الدین تفویض افتاد. خاصبک، را فخرالدین حسن جاندار
# ~~خصم بود. میان ایشان مصالحتی برفت. خصم مشیر و مدیر شد،
# ~~چون آندو گردن متفق شدند، دیگر امرا، چون مگس بودند که
# # بر هرخوان نشستند، انقیاد ایشان نمودند. در این (1 %~% 1 پ)
# ~~میانه خرد را کار فرمودند، ندانستند که درکیمیاگری به مقصود
# ~~رسیدند. سلطان ملکشاه را خلع کردند؛ بهدست ناکامی گرفتار
# ~~آمد، و باد تند نکبت، شاخهای دولت او بشکست. نرگس تازه
# ~~بر اقبال او، چون بنفشه کبود شد، سیید دستی چند سر غربال، که
# ~~خواص او بودند، ms134 و در آسیای فضول آس می کردند، متفرق شدند.
# ~~چون میخ خیمه ها آمد، که آن را نه برگ باشد و نه ریشه. چون
# ~~طرف کمر به چهارمیخ بسته شدند. اتابک خاصبک را از درگاه
# ~~براند. دانست که دیگ را تازهمه نگیرند، خوشبوی نشود.
# سلطان محمد را از خوزستان آوردند، تخت ملک و اسباب
# ~~پادشاهی بهوی تسلیم کردند. چون به همدان آمد، تا دیگر روز
# ~~اتابک خاصبک را سیاست فرمود، چون دایره بی سر آمد، غواصی
# ~~بود که خطر جان کرد. در دریا به طلب ریگ رفته، نه به طلب
# مروارید. «یداک اوکتاوفوک نفح» بود همچون کبریت
# ~~بود، که زود آتش در آن افتد، شعر: PageV01P161
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0220.png)

# ~~کان لم یکن بین الحجون الی الصفا
### | انیس ولم یسمر بمکة سامر
# اتابک خاصبک، مشیدالدین محمدبن سهم الملک را، که از
# ~~بطانهآ او بود، فرستاده بود، تا با سلطان محمد عهد کند، وسنطان
# ~~را بیارد. عهد نکرد و سر اتابک به باد داد، کشتی غرق شد وملاح
# ~~به سلامت با کنار افتاد. همچون آتش زند بود، که در زند افتاد و
# ~~نسوخت. غدارتر از خورشید بود، تا ماه که آن را به تدریج درمحاق
# ~~افگند. در جهان ازکس وفا نمیآید. آدم که پدر خلق بود، نه با
# ~~خدای تعالی وفا نکرد، از فرزندان او در معظمات امور چگونه وفا
# ~~طمع توان داشت. اگر از بوائق وطوارق روزگار، کسیرا به عدت
# ~~و ذخایر و دفاین، نجات بودی، کسی بروی دست نیافتی . اما
# ~~مصایب و نوایب جهان را (142 پ) عام است. اتا بک شمس الدین
# ~~ایلدگز و اتا بک ارسلان ابهابن اقسنقر بهدر تبریز آمده بودند و
# ~~حصار میدادند. و سلطان سلیمان محمد را، مستحفظ قلعهآ سر چین
# ~~خلاص داده بودند، وبه امیر اینانج که والیریبود، پیوسته. اینا نج
# ~~از وی مستشص شد. دو سه امی که باوی بودند، ب مغافصت هلاک
# ~~کرد، و به مخالفت او به ظاهر نمودند.
# سلطان سلیمان بن محمد ms135 از ری بیرون رفت «و اذانبابک منزل
# ~~فتحول» برخواند. سلطان سلیمان بعد از آن، با ملک ماز ندران
# ~~باری آمد، و امیر اینانج را حصار دادند، و ری ستدند، سلطان
# ~~سلیمان به آذربایگان رفت. مقطع قزوین، الباغون پسر یر نقش
# ~~بازدار، به وی پیوست، و در خدمت او برفت، لشکر آذر بایگان به
# ~~خدمته آمد قده.
# فخرالدین پسر معین الدین کاشی از قبل سلطان سنجر والی ری PageV01P162
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0221.png)

# ~~بود. چون سلطان سنجر را نکبت غز رسید، اتباع او را بگرفتند و
# خرج کردند.
# در این حال چون سلطان سلیمان از ماز ندران به ری آمد، او
# ~~وزیر شد، و در خدمت به آذربایگان رفت، در عراق هیچ خانهای
# ~~برابر خانهآ او نبود. از بسیار خانههای بزرگان عراق اثر نماند،
# ~~و اسباب و اعقاب معین الدین در تزاید است. ربع اخیرات او،
# ~~روز بروز به اعقاب او میرسد دمادم. او نیکونام، بردست ملاحده،
# ~~خذلهم الله، شهید شد. دو سه خربتده را ، به تلبیس ابلیس وار به
# ~~اصطبل او فرستادند، تا او را هلاک کردند، در مرثیهآ او گفتند،
# ~~شهی:
# ~~شد غره به روزگار فرخندهآ خویش
### | تا کشته شد او به دست خربندهآ خویش
# منصب استیفاه به مکین الدین ابوالفخر دادند، واومدتها درری
# ~~از قبل سلطان سنجر حاکم بود. خیرتر از او در دوران عهد نبود.
# ~~املاکی فراوان و نعمت بسیار داشت، صاحب مروت عجب بود،
# ~~دست مروت او برمردم، بیش از آن بود که شرح توان داد. حرکات
# ~~و سکنات (143 پ) او به خیر مقرون بود. در حقایق افضال، مورد
# ~~سبز پوش بود، که در صمیم زمستان، که خون در رگ فسرده
# ~~باشد، آراسته و پیر استه بود.
# دیوان طغرا، به مؤید الدین مفوض شد.
# سلطان محمد چون اتابک خاصبک را سیاست فرمود، وزارت
# ~~بر وزیر خویش، جلال الدین پسر قوام الدین بوالقاسم مقررداشت.

PageV01P163

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0222.png)
~~PageV01P164
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0223.png)

# وزارت جلال الدین ابن قوام الدین ابوالقاسم
# برق دولت او طراز ms136 تاریکی شب جهان شد، روزگار او تاریخ
# ~~سعادت آمد. شمس الدین ابو نجیب کر، و جلال الدین در چشسم خلل،
# ~~فاضی شروان گفت، شعر :
# ~~ای چرخ چرا چنین به یکبار
### | بنیاد شر و مکان شوری
# ~~از کر ستدی به کور دادی
### | ای چدخ مگر کری و کوری
# ولی الدین سوری، پس از آنکه منزوی بود به خوزستان نایب
# ~~جلال الدین شد، و در خدمت او به کوهستان آمد. چون خر عزیز
# ~~بود، که پس از صد سال زنده گشت. (144 ر) از خواجگان قدیم
# ~~بود. صاحب عمل که بسیار باید عمر به سر عمل آید، و عمر
# ~~دراز پاید.
# چون سلطان سلیمان با لشکر آذر بایگان به همدان آمد، سلطان
# ~~محمد از پیش برخاست، و به اصفهان رفت. ظن مردم چنان بود که
# ~~آن منک که سلطان سلیمان را «هنیئا مریئا» میسر شد، پآیدار
# ~~خواهد یود.
# رضی الدین ابوسعد، مستوفی سلطان محمد شده بود، او و
# ~~شمس الدین ابو نجیب و کمالالدین ابوالریان به همدان توقف
# ~~کردند. گوش انتظار مناصب نیز کرده، تا خویشتن را در آن ملک PageV01P165
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0224.png)

# ~~جای باز کند. در حساب ایشان نبود که از آفتاب جامه می دوزند،
# ~~آن شکل خود یک ماهی بیش نماند.
# شمس الدین ایونجیب به نقب حصار وزارت مشفول شد. بر
# ~~گوشه ای صفیری میزد، و فخرالدین کاشی غافل بود، تا او را
# ~~گرفتند، و اسباب او را غارت کردند، و سلطان سلیمان، از آنچه
# ~~امرا باوی کردند، البته خیر نداشت. آتش فتنه برافسوختند،
# پ) و حرکتی خارج برفت. اسم وزارت بر شرف الدین
# ~~ابو نجیب افگندند، ندانستند که آن ملک برجناح زوال است.
# ~~اوحدالدین ابوالعشائر پسر کافی ظفر در مدح او گفت، شعر:
# ~~در خواب دوش مستد وز ار تت
### | با بنده گفت خواجه مرا یاد میکند
# ~~گفتم که شاد باش که فردا به کنام دل
# پشت مبارکش دل تو شاد میکند
# خوارزمشاه ینالتکین، امیر حاجب بود، و گوش و ms137 هوش سلطان
# ~~بهزأی او مایل. چون با وزین آن حرکت برفت؛ هراسان شد.
# ~~ندانست که بر سفر خطر است . سلطان را دل مشغولی داد، نیم
# ~~شبی که هوا سیاهتر از چشم خوب اهو بود، هردو برجانب ری
# ~~روان شدند، خوارزمشاه ینالتکین، تازگی دوستداشتی. چون گازر
# ~~بود که باران رحمت نتواند دیدن، اتابک ارسلانابه، و امیر
# 1ر) النقش کونخر، و مظفر الدین پسر یرنقش بازدار، و
# ~~فخرالدین زنگی، پسر امیر حاجب عیدالرحمن متفرق شدند.
# سلطان محمد از رفتن سلطان سلیمان به ری، خبر یافت، چون
# ~~برق خاطف از اصفهان روی به همدان نهاد.
# استیفای سلطان محمد، برکمال الدین یحیی، با آنکه نه به پای
# ~~او یافته بودند، مقرر شد. چون بچهآ شیر بود، که در آن چند روز
# ~~که از نادر زاید، هیچ نبیند. بوم اگرچه به روز هیچ نبیند، به
~~PageV01P166
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0225.png)

# ~~شب، چون مست در همه جایدست میزد، چون بوم بوق نامفهوم
# ~~می کرد، و چون اجتماع پشه، مشغله داشت. گرگی بود که همهٔ‌
# ~~گو سفند ان بیوهزن و درویش بردی و در ناواجب گفتن، مهذاری
# ~~بود که شب زمستانی کوتاهتر از نفس او آمدی. عصای کوران
# ~~می شکست، و بدان اخلاط دیگ ظلم می پخت. او را بی موجبی با
# ~~مردم خشم باقی بوده شفقت او (135 پ) برمردم، بیش از شفقت
# ~~سیاف نبود که آن را که سیاست کند، چشم باز بندد. استیفاء نه کار
# ~~او بود، بر در مطبخ و فراشخانه، نیزه لایق نباشد، به نادانی در
# ~~پیش شمع رضیالدین ابوسعد استاد، و خانه تاریک کرد. نویت او
# ~~خود دراز نشد، چون موی زنگیان کوتاه و سیاه بههم پیچیده بود.
# کمال الدین ابوالریان، مشرف سلطان شد، و نیابت استیفاء و
# ~~کدخدایی شرفالدین در بازو داشت. کار او قوی شد. فلک دفع
# ~~چشم یک ان چههت او، سپند سوخت.
# چون کمال الدین یحیی مستوفی شد، استیفاء با رضی الدین
# ~~ابو سعد دادند.
# امیر المؤمنین، المقتفی لامرالله، رضوان ms138 الله علیه، عراق خرج
# ~~کرد. بلال مسعود، که والی عراق بود، از بغداد بگریخت به تکریت
# ~~رفت.
# امی النقش کونخر و بلال مسعود، سلطان ار سلان بن طغرل را
# ~~برگرفتند، و روی به بغداد نهادند، و فوجی ترکمانان، با ایشان
# ~~ماعدت نمودند
# چون ایشان کمر بندگی سلطان ارسلان برمیان بستند،
# ~~امین المؤمنین، به ذات مبارک خویش، بیست فرسنگ استقبال
# ~~مصاف کرد. وزیر، عون الدین و مؤیدالدین محمد بنابی الهیجاء
# ~~در خدمت موکب میمون جانسپاری کردند. لشکر امیر المؤمنین به PageV01P167
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0226.png)

# ~~یمن همت امامی نبوی، مظفر آمدند، و امیر النقش و بلال مسعود،
# ~~از پرتو شعاع آفتابدولت امیرالمؤمنین، منهزم شدند، ولشکرهای
# ~~ایشان چون نقل مستان متفرق شدند. خاطر عاطر امامی، از این
# ~~داهیهآ صماء فارغ شد. چون امیر المؤمنین، برعزم مصاف از مقر
# ~~عز بیرون خرامید، مؤید الدین محمد بنابی الهیجاء زمین خدمت
# ~~ببوسید، «واشرقت الارض بنور ربها» برخواند. و چون لشکر
# ~~مخالف شکسته شد، وزیر عونالدین در فصل تهنیت این بیتها
# ~~برخواند:
# ~~ان کان بین صروف الدهر من رحم
### | موصولة اوزمام غیر منقضب
# ~~فبین ایامک اللاتی نصرت بها
### | و بین ایام بدر اقرب النم %~% پ)
# کافی تر و کاردان تر از وزیر عون الدین، در آن عهد کس نبود،
# ~~عالم و فقیه و صاحب حدیث. وزرای متقدم صبح کاذب بودند، و
# ~~تمنی جز او را تبودی. اما این مرتبت به کس ارزانی نداشتهاند.
# ~~سایه بان یونس، علیه السلام، از رخت کدو کردند نه از سرو.
# عون الدین نقطهٔ‌ دایرهٔ‌ اسلام، و مقتدای اهل عالم بود. در هر
# ~~فضیلت که بدان اشارت کنند، او را قدح معلی بود. جملهآ امرا و
# ~~معروفان عراق در رق عبودیت او بودند، قلم او برآن اقلیم روان
# ~~بود، به حکم آنکه دانشمند بود، خدمت او تبرک میدانستند،
# ~~محسود همهآ جهانیان شده، حسد خودنه بس کاری است. از نظر
# ~~بسیار کردن در جرم خورشید، تاریکی چشم تولد بکند. وزارت،
# ~~که بالای همهآ مفاخر است بردانشمندی ms139 چنان عیب بودکه حلی یر PageV01P168
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0227.png)

# ~~زیر شمشیر . عونالدین خود یه مجلس علم، متحلی بود. عره و
# # حجول اسب اشهب، نیکو ننماید. %~% 1 ر) مردم او را چون قبله
# ~~دا نستند، که چون نماز کنتند، روی جز بدان نشاید کردن. چون
# ~~عون الدین کتاب ایضاح تمام کرد، اتفاق افتاد که او را رنجی
# ~~ظاهر شد. شهاب الدوله، پسر استاد سرای، در این معنی گفت،
# ~~شع:
# والله ما فلح الوزیر لعلة %~% الا لاجل برودة الایضاح
# فاضی نبیه الدین ابوهریرهآ همدانی را وقتی قضای همدان
# ~~بود، و وقتی قاضی القضاة آذربایجان؛ اما جاهل بود، علمی و
# ~~ممرفتی نداشت. در خدمت عون الدین بدین بیت متمثل شد، شعن:
# # آن الکرام اذاما اسهلو ذکروا %~% من کان یألفهم فی المنزل الخشن
# الف «اسهلوا» مفتوح است، آو مضموم برخواند. عون الدین
# ~~گفت : «اذا اسهلناذکر ناک»
# الف «اسهلنا» هم مضموم بگفت. علما دانند که این معنی از
# ~~کجا به کجا افتاد.
# عون الدین به فنون فضایل متجد بود، و بر بحر و عجز اسرار
# # دولت واقف. آفتاب سپهر علم ( %~% پ) و آصف اقلیم ملک بود.
# ~~در این وقت، بر نشیمن ملک وزارت، چنان بازی اشهب ننشست.
# ~~ارغوان بستان مکارم آمد. در نظم عقود و قلاید امور، استقلالی
# ~~نیکو داشت. امور عراق پس از تشعب احوال، بررآی و تدبیر او
# ~~مستقیم و مطرد و مستوسق آمد، و در سلک نظام منخرط گشت.
# ~~چشم رأی او چون چشم بختش بیدار بود. تا آخر عهد سلطان
# ~~مسعود دراغلب اوقات مشتی بغداد بود. در زمستان به کوهستان
# ~~لشکر ندیدندی، چون مار بودندی، که تایستان به بیابان آید. در
# ~~ین سی چهل سال، مشتی و مصیف لشکر کو هستان بود.
# ضیاءالدین علجه، طغرایی سلطان محمود بود، صاحب معرفت PageV01P169
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0228.png)

# ~~و نیکو نویس. خاندانی قدیم داشت.
# عز الدین احمد همدانی عارض بود، در فضل و کفایت به
# ~~آسمان هنتم؛ تعویذ باروی مکارم و مفاخر و حبة القلب علوم و
# ~~زرتافت گارگاه ms140 گردون. تهذیب اخلاق او را، نهایت (148 ر)
# ~~تبود. قصب السبق، در مضمار فضل او را مسلم کرده بودند.
# ~~محاسن او در گردن روزگار، طوق مرصع آمد. در خدمت سلطان
# ~~او را شرف خلوت بودی، مدتها بود تا در دیوان سلطان چنان
# ~~پزرگی بدیده بودند. شعر :
# ~~سالها باید که تا یک سنگ اصلی زآفتاب
# لعل گردد دربدخشان، یا عقیق اندر یمن
# شعر تازی نیکو گفتی، وقتی بروی نقل این دو بیتی اقتراح
# ~~گردید:
# ~~گفتم که کنم دو دست کوتاه از تو
# دل برکنم ای دوست به یک راه از تو
# ~~لیکن چو پرید خواهم ای ماه از تو
# از جان کنم آغاز پس آنگاه از تو
# آن را بدین دو بیت به تازی نقل کرد:
# # اهم بان اکف یدی عنک %~% واصبر فی نواک ولم یصبک
# # اذارمت القطیعة منک روحی %~% اروم القطع منی ثم منک
# جلال الدین قرب دو سال وزیر بود، و چانب (148 پ) سلطان
# ~~باوی هرچه نیکوتر، و محل ا و معمور . بعد از آن، به علتی ضعیف
# ~~رأی سلطان متغیر شد. دل مردم چون آبی است که وقتی کدر باشد،
# ~~و وقتی صافی. چهار طبع در مردم مرکباند، چگونه بریک
# ~~حال بماثده،
# شمسالدین ابونجیب در سر طلب وزارت میکرد، امرا را به
# ~~زر وسیم که بذلکرد، بهدست آورد. جلال الدین مدتی از این کار
~~PageV01P170
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0229.png)

# ~~غافل بود، چون براین معما واقف شد، و بدا نست که شمس الدین
# ~~خطبهآ استیناف وزارت می کتد، «بث شکوی» نمود، و این دو بیت
# ~~گفت و به سلطان فرستاد، شعر:
# ~~خصم ز بهر تولیت خویش و عزل من
### | بفریفت خلق را به زر و سیم بی کران
# ~~خصمم اگر به سیم و زر خویش واثق است
# من بنده واثقم به خدای و خدایگان
# کار از دست شده بود. از کارگاه شعر او، شعری بیرون
# ~~نیامد. کار او، خود در وزارت نازل (149 ر) بود، در عزل به
# ~~شعر چون مستقیم ms141 شدی؟ در گرما به، که مردم را به تابستان در
# ~~آنجا رعده بودی، در زمستان میخواست که عرق کند. آب بوذ که
# ~~در هاون می کوفت، شکر استعطاف او، چون سرکه ترش شده بود،
# ~~و درخت امید او به سلطانی، نه متمر بود، و نه چون بید که اگر چه
# ~~مثمر نباشد، بویا بود. فلک لعبت بازی دیگر می نمود. از مایدهآ
# ~~قبول او تخمهای حاصل شده بود. روز اقبال او چادر قیر گون در
# ~~سر کشید. از قرعهآ او جز یأس وخیبت بر نمیآمد. فلک رنگی دیگر
# ~~می آمیخت.
# در آن حال سلطان، به شمس الدین ابونجیب التقات ننمود،
# ~~کس به فارس فرستاد و تاج الدین ابوطالبرا استد عاکرد، و برزبان (؟)
# ~~امیر الصید شرف الدین گردبازو به اصفهان آمد. جلالالدین
# ~~این قطعه گفت، شعر :
# # بعد هشتاد سال بوطالب %~% طالب صدر شد دگر باره
# # به بی آلتی و به بیشرمی %~% بستاند زخلق نان پاره %~% پ)
# # کی بود درخور وزارت شاه %~% آن شبان طلعت شبان کاره
# پیر ظالم، دوزخیتر از جوان باشد. آتش در هیمهٔ‌ خشک،
# ~~بتر از آن افتد که در هیمهآ تر.

PageV01P171

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0230.png)

# اج الدین را با آنکه سنگ هشتاد سال پای رخنه کرده بود،
# ~~حرص او حرص مورچه بود. نهنگ آز او دهن برهم نمی نهاد.
# ~~امرا و اعیان حضرت را، وزارت تاج الدین موافق نیامد. هر تیر
# ~~که در جعبهآ ایشان بود بینداختند، و از پای ننشستند، تا وزارت
# ~~او باطل کردند، و او را چون تیر پرتاب انداختند.
# وزارت بر شمس الدین ابونجیب تقریر کردند. شر تاج الدین
# ~~کفایت شد. وزارت شمسالدین پیاز گندیده بود، که دفع شر
# ~~سموم کرد. آتش بسیار وقت به خاک کشته شود. جملهآ امرا در
# ~~موافقت شمس الدین بهرگ گردن استادند، تاجالدین از
# ~~اصفهان بازگردیدوبهفارسرفت. درحق اوگفتند، شعر : (155ر)
# ~~ردهای لاف و گفتهای به دروغ
### | گشت خواهم وزیر سلطان من
# ~~چون وزارت به شمش دین دادتد
### | بوق با پسزن ای ms142 دهل کس زن PageV01P172
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0231.png)

# وزارت دوم شمس الدین ابونجیب(
# چهرهٔ‌ حال او دگرباره به گلگونهآ حکم مزین گردید، و در
# ~~مشایعت او چون تیغ هر دو روی بریک صفت شدند. جلالالدین
# ~~در خطاب سلطان گنفت، شعر :
# # عشوه دادی مرا و بخریدم %~% لاجرم باد دارم اندر دست
# # در تو بستم دل و ندانستم %~% که دل اندر خدای باید بست
# شنیدم که زین الدین ابوالمظفر، پسر سیدی زنگانی در حق
# ~~شمس الدین این بیت ابوجعفر قمی به تمثیل برخواند:
# ظلموه اذ وضعوا دواة عنده %~% فلدیه یوضع معول اومنجل
# زین الدین در آن حال وزارت را باری گران میدید بر خری
# ~~لنگ. شمس الدین جاهل را مقصود به حصول موصول شد، و
# ~~جلال الدین عالم و فاضل به خانه رفت. توقیع جلال الدین زینت
# ~~ملک بود، از دیدن آن چشم روشن میشد. توقیع شمسالدین
# پ) زشتتر از سرسام و برسام بود.
# # لایطلبن بآلة لک رتبة %~% قلم البلیغ بغیر حد معزل
# # کان السماء کان السماء کلاهما %~% فتساویاذورمحها والا عزل
# معین الدین ساوی، نایب شمس الدین وزیر شد، قاضی شروانی
# ~~گفت:
# ~~نایب خواجه معین آن ساوی عوان دون
# گر بز گردون گردان بی زر و بی زو ر به PageV01P173
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0232.png)

# ~~خواجه چون کر شد به گوش اوکور می باید به چشم
# نزد عقل از روی معنی، نایب کر کور به
# معین الدین در لطافت چون گل بود، که تروتازه باشد، اماچون
# ~~ن را بچشند، تلخ باشد. با هرکس که مهربانتر بودی، نکایت
# ~~بیش کردی. چون کمان بود که هرچند سخت تر پیش نماید، تیر
# ~~قویتر اندازد، زهری بود در میان عسل، که خوش نماید. در
# ~~طلب وجوه احدار که او را مصور شدی، بر باد، سبق بردی، و
# ~~آنچه در دست او آمدی تلف کردی. دنیا را در چشم او پر پشه بود.
# ~~در بیابان صد فرسنگ در صد فرسنگ، اگر خود به مجرد آن
# ~~بودی که کس برمهتاب زیستی. دندان بدان (151 ms143 ر) کار فرو
# ~~بردی. نکایت او چون سرما بود که زینتی که بهار بادید آرد،
# ~~بستاند. متحرکتر از آفتاب بود که چون مرد گامی برگیرد،
# ~~هشتصد قرسنگ از فلک بپرد. جادوی حاذق را گویند آب درجوی
# ~~ببتدد، او به صنعت در جوی تهی آب برآوردی. او را ذخیره نبود،
# ~~چون شغلی به وی مفوض شدی، از چپ و راست دست در آویختی،
# ~~شغل او چون شرابی بود که برریق خورند، و در آن عر بده کنند.
# ~~چون آفتاب و ماهتاب بیدستوری مردم، خانه گیر بود.
# سلطان سلیمان به خراسان رفت، و سلطان سنجر را نکبت غز
# ~~رسیده بود. نکبتی از عجایب روزگار. باز صید او تذرو شد. به
# ~~تدبیر ناصواب و رأی نا پسندیده بهذات خویش به نبرد غزشد. سر
# ~~بر خط عبودیت می نهادند، و مال فراوان می پذیرفتند، تا از سر
# ~~تعدی که کرده بودند در گذرد، قبول نیفتاد. قهر وقوت بیفرهنگ
# ~~جنان کهاو را بودبه هیچ (151 پ) نیامد، چشم زخم نامحبوب بیفتاد،
# ~~و محبت جهان، محنت شد. چنگال تقدیر، روی شوکت او بخراشتید.
# ~~خذلان که افتاد به سبب خلاف امیریر نقش هریوه با امیر سنقر غریزی
# ~~بود، مکاوحت بنمود، و از میان مصاف بیرون رفت، تا هزیمت بر PageV01P174
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0233.png)

# ~~لشکر سلطان افتاد، و ترکمانی چتد، پای برهنه مظفر آمدند. با
# ~~آنکه پای بردم مار نهادند، دست ایشان را بود. حکیم کوشککی
# ~~گفت، شهوه
# ~~ای شاه ترا نیست زمیر و سرهنگ
# مانندهآ سنقر غریزی در جنگ
# ~~دیدم که بینداخت در آن موضع تنگ
# با کیش و کمان بهر دو صد تیر خدنگ
# مؤید الدین آیابه، که به مقاومت غز مشغول شده بود، وشادیاخ
# ~~را احکام کرده، به خدمت سلطان سلیمان پیوست، به وی اعتضاد
# ~~خویش دانست. سلطان سنجر در میان غز بود، او را، برظاهر
# ~~طاعت (152 ر) گونه ای میداشتند. مؤید الدین آی ابه را با سلطان
# ~~سلیمان، با آنکه در گوی پیراهن او شریک ms144 بود، نزغات الشیطاتی
# ~~حاصل آمد، و متوسطان از صلاح ذات البین عاجز شدند.
# سلطان سلیمان مستوحش شد؛ بهراه بیابان به اصفهان آمد، و
# ~~از آنجا به بغداد رفت، به خدمت امیر المؤمنین المقتفی لامر الله
# ~~آن زمستان به بغداد مقام کرد، مشمول انعام دار الخلافة، روح روح
# ~~مواقف نبویهٔ‌ امامیه، گل امید او شکوفته گردانید، و غریق اکرام
# ~~شد. امیر المؤمتین لشکر بغداد را در خدمت او روان کرد، و چهار
# ~~پنج متزل تشییع فرمود، و ملک ملکشاه بن محمود به وی پیوست. به
# ~~آذر بایجان رفتند. از اتابک ارسلان ابه قراسنقر ناامید شدند.
# ~~التجا به جانب اتا بک شمس الدین ایلدگز کردند.
# سلطان محمد به آذر بایگان آمد. امیراینانج در خدمت او و
# ~~اتابک ارسلان ابه و اتابک ایاز (152 پ) و شاه ارمن به خدمت
# ~~آمد ند.
# سلطان سلیمان و جماعت او از آن سوی آب ارس، بهکثرت
# ~~آب مستظهر شدند. چون آب با کم آمد، سلطان محمد عبور فرمود، PageV01P175
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0234.png)

# ~~و مظفر آمد. روز چند به نخجوان مقام کردند، و به همدان آمدند.
# سلطان سلیمان برجانب بغداد حرکت فرمود. به حدود موصل،
# ~~لشکر شام او را منع کردند، و به موصل بردند. آنجا شهر بند شد.
# سلطان محمد برجانب بغداد حرکت فرمود، با لشکری چون
# ~~دریا سیاه، و زین الدین علی کوچک از شام به خدمت شتافت، و
# ~~پنج شش ماه حصار بغداد دادند، صالح و طالح بغداد، در ضبط
# ~~شهر و دفع اذیت یدأ واحدة شدند. از دار الخلافه، این فصل به
# ~~سلطان محمد، نوشتند: «ما اشتریت دارأ غیردارنا، و ما وجدت
# ~~جدارأ اقصرمن جدارثا، لکن اعتضدت بالعنی الصغیر، فقداعتضد نا
# ~~بالعلی الکبیر، وسیعلم الذین ظلمو ای منقلب ینقلبون» (153 ر)
# شمس الدین ابونجیب، وزیر سلطان محمد کربود، وعون الدین
# ~~وزیر امیر المؤمنین را بهچشم خلل بود، و درخراسان گفتند، شعر :
# # آن عاقبتی را که بودندی %~% از کام بلا و رنج رسته
# # از بهر کری ms145 و کوری امروز %~% شمشیر همی زنل دو دسته
# و در بغداد می گفتند، شعر:
# کیف یرجی للعالمین صلاح %~% والوزیران اعمش واصم
# میان فریقین، همه روزه مخاصمت در تزاید بود. شعر :
# قیومأ علینا و یوما لنا %~% و یوما نساء ویوما نسر
# ملک ملکشاه و اتا بک شمس الدین ایلدگز به ظاهر همدان
# ~~آمدند، و ولایت خرج کردند. مسرعان دار الخلافة بدیشان روان
# ~~بودند، تا نهضت کردند.
# زین الدین بو المظفر پسر سیدی زنگانی وزیر ملکشاه شد،
# ~~خواجه جلال الدین در این حال گفت، شعر:
# ~~ملکشه با اتابک چون بپوست
### | گمان بردم کزو چیزی گشاید PageV01P176
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0235.png)

# ~~چو زین الدین زنگان شد وزیرش
### | یقینم شد کزو کاری نیاید(153پ)
# چون ملک ملکشاه و اتابک شمس الدین یه ظاهر همدان آمدند،
# ~~سراب امانی و لشکر که حصار بغداد میداد، دروغزن آمد.
# ~~سلطان محمد روی به همدان آورد، و زین الدین علی کوچک بخفی
# ~~حنین باشا(؟) رفت. اسفار صبح دار الخلافة ساطع شد، وحاسدان
# ~~را اکباب و ارغام انوف حاصل آمد. وزیر عون الدین به کتیب کتائب
# ~~بازگردانید. کار او چون زرزده شد. کمال الدین ابوالریان به
# ~~بغداد در گذشت. منصب اشراف به کریم الدین گلنگبین دادند. او
# ~~کدخدای امی حاجب جمال الدین ایلقفشت بن قایماز بود.
# رضی الدین ابوسعد، نیابت خویش در استیفاء به پسرش
# ~~صاحب عزیزالدین داد. این اول شغل بود که عزیزالدین را در
# ~~درگاه میسر شد، بعد از آن کار به جایی رسید که محسود چهانیان
# ~~شد، همچنین بود که بختری می گوید، شعر:
# ~~و اورق الفحریأتی قبل ابیضه
### | واول الغیث رش ثم تنسکب (54 %~% ر)
# صدر عز یز الدین کافی آمد، و چگونه کافی آمد. شهامت او
# ~~هرچه خواهی، شاید گفتن. فرخ البط سبائخ. اثر کاردانی او بر
# ~~دینار نقش آمد، حسودان او دهان خشک، و زبان لال شدند. سگ
# ~~آنگاه زبان دراز کند، که تشنه شود. چنان آمد که جلال الدین
# ~~فرخانی کاشی در مدح او گفت، شعر :
# # قوم ms146 الملک فاصلحه %~% و قدیما کان ذا اود
# # واشتری المجد بما منکت %~% کفه الیوم یدا بید
# فضل جمال الدین فرخاتی با کورهٔ‌ ربیع بود که به تحفه آرند.
# ~~انگار خاطر او، جهانیان را در صمیم گرما باد شمال متواتر آمد.
# ~~این قطعه که یاد کرده میشود، به امیر سید ضیاءالدین ابوالرضا
~~PageV01P177
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0236.png)

# ~~نوشته است، شعر:
# ~~نسیم الصبا انی ابثک اسراری
### | واتی کما الفیتنی والحمی داری
# ~~وانی اذاما ساقتی لمع بارق
### | فعینی من ماء و قلبی من نار
# ~~وانی قد اصطفیتک فی الودا خالصا
### | لتاتی اوطانی و تقضی اوطاری
# ~~فنم یومه فی الووض غاز لة الصبا
### | و مربا نوار تفوح وازهار
# ~~و طف بربی نجدو اکثبة الحمی
# بحیث تری الاغصان تمشی باقمار (154 پ)
# ~~وخض کار عا فی کل ارزق طافح
### | من الماء معسول المذاقة جرار
# ~~وحتی تری الدنیا وانت تطنه
### | بما فیک من طیب لطیمة عطار
# ~~فحینئن ان زرت ارض احبتی
### | فبلفهم منی السلام باوتار
# این بیتها استحقاق آن دارد که به تعویذ اهل فضل کنند.
# کار صدر عزیزالدین ترقی یافت، و روزگار دشمن روی به
# ~~مکان اوالوف آمد، خلق عالم که چون باد سرگردان بودند، به فراو
# ~~آسایش یافتند، و روز، به روزگار او در تزاید بود. شعر:
# ~~ان القناة التی شاهدت رفعتها
### | تنمو و تنبت انبوبا و انبو با
# هرکس که تصفح خط و عبارت او کند، او را در روضهآ انیق PageV01P178
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0237.png)

# ~~تماشا باشد، به شراب عبارت او مست وواله گردد، و سخن آو
# ~~کبریت احمر داند. قدرت او در صنعت کتابت نهایت ندارد،
# ~~بلاغت عبد الحمید از مضامین سطور اوجلوه می کند، وخط علی ین
# ~~هلال، که معروف است به ابن بواب، چون هلال عید از رقوم او
# ~~ییدا میشود، و فضل او اعجوبهٔ‌ روزگار (155 ر) است، و عزم
# ~~ثاقب او بهغایت کمال.
# رضی الدین ابوسعد سالهای دراز حاکم ملک بود، بیآنکه
# ~~رمدی تباشد.
# شمسالدین ابونجیب در وزارت نافذ الحکم شده بود، و به ms147
# ~~وجاهت و نباهتی زیادت از آنچه در عهد سلطان مسعود بود
# ~~متخصص گشته، و علم امر و شهی براقراخته، و خویشتن را
# ~~مقتدای وزرای ماضی ساخته، و استیلای فیض و بسط پافته.
# رضی الدین ابوسعد با جوار رحمت ایزد، جل جلاله، رفت.
# شمس الدین منصب استیفاء به ضیاءالدین علجه دادکه طغرایی
# ~~بود، و دیوان طغرا پیش خویش، که او را قرة العین بود، پیش
# ~~مردم چون ضفد6 بود که آواز ناهموار کند، و عرب آن را قرة
# ~~العین خوانند.
# کریم الدین گلنگبین را فضلی و علمی نبود، و حماقتی به
# ~~افراط داشت. نوخاستهآ دولت سلطان محمود بود، بی توقفی
# ~~می خواست که برآسمان رود، و در حرم سعادت (155 پ) ورفعت
# ~~متوطن شود، در ظل اعلام میامن سلطان محمد تکبری زیارت
# ~~می کرد. هواجس حماقت در دل او، قلب و میمنه و جناح ساخته
# ~~بود. خویشتن را عاقل و موئل جهانیان می شناخت، پنداشت که در
# ~~جنبات و عرصات جهان نمی گنجد. با وجود خویش، مناصب برهمهٔ‌
# ~~جهانیان محظوری دانست. سخن ابتر خویش فصل الخطاب عظیم PageV01P179
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0238.png)

# ~~می شمرد. او چنان بود که اصحاب متاصب در سلک مروارید او
# ~~شبه اند. صریر تعل خویش، از آسمان میشنید. در دیو ان می آمد
# ~~خرامان. در جهان هیچ عیبی از تکبر بتر نیست.
# مؤیدالدین ابو علی کدخدای رشید جامهدار بود که والی
# ~~اصتفهان بود.
# رشید جامهدار فرمان یافت، شمس الدین وزیر، و نایب او
# ~~معین الدین ساوی قصد او کردند. یعنی: مؤیدالدین در خدمت
# ~~تخت سلطان چند تجنی بروی نهادند، که او از آن بریالساحة
# ~~بود. او را محبوس کردند، (156 ر) و موافقت سنگی قرار دادند.
# ~~جهان غدار پیوسته فضلا را رنجور دارد، و جاهلان را شادمان. و
# ~~دست یافتن شمس الدین برمؤیدالدین بر علم وفضل حیفی مجحف بود.
# کارمؤید الدین در انحطاد (؟) افتاد، بسیارملک نفیس بفروخت.
# ~~مؤید الدین ثروتی بسیار دارند. ظلم را ثبات نباشد. پیمانهآ پیمان
# ~~معین الدین ms148 در اصل که بود، در اجتذابات وجوه هم انگشت او
# ~~دست آمد. آنجا که نکشتی درویدی. آتش معده بود که هم نان را
# ~~به افنا برد و هم آب را. اگر او را دست رسیدی، روشنی از روز
# ~~ببردی. آن کفایت، که او را بر آن محمدت کردندی، ظلم بود.
# ~~همچون شمشیر بود که او را برآنچه نیک برد، محمدت کنند.
# ~~کعتبین مالیدن مؤیدالدین کفایت میدانستند. بر جهان خود چه
# ~~اعتماد است، هر روز که آن سرزرین تیغ (156 پ) برکشد،
# ~~روشنی آن در دل جماعتی تاریکی آرد. توقع صفا داشتن، خام طبعی
# ~~باشد. دل پذیر نبود. باد در بروت افگندن، غایت حماقت بود.
# ~~مؤیدالدین پس از این نکبت، تا آخر عمر معطل بود. «و حلیة
# ~~الفضل زانتنی لدی العطل» به وی لایق آمد. نور خورشید هرگز
# ~~زایل نشود.

PageV01P180

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0239.png)

# صدر جلال الدین، پسر مؤیدالدین فاضل و عالم و صاحب
# ~~مروت است. سرای او، فضلا را محل الرحل یابند. انعام او احوال
# ~~یشان را شامل بود.
# کامل الدین لنبانی که او و برادرش رفیع الدین در علم و فضل
# ~~خدمت او افگنده بود، و حظی سنی یافته. این قطعه که یاد کرده
# ~~می آید، شعر اوست، شعن:
# # عارضی صارمن لطافته %~% هامیا مثل عارض هتن
# لها لیلة نعمت بها %~% و سهادا الذمن وسن (157 ر
# # بت من ریقه وجثته %~% شارب الخمر عابد الوثن
# ~~این دو بیت دیگر شعر برادرش است رفیع الدین:
# # العشق والا فلاس والجرب %~% محن لعمری کلها عجب
# # ما فی یدی شیء اسر به %~% آلا عصیب کله عصب
# خواجه جلال الدین در خانهٔ‌ خویش اعتزال و انزوا گرفته بود.
# ~~شمس الدین ابو نجیب می ترسید که سلطان محمد «ماالحب الاللحبیب
# ~~الاول» برخواند. او را به خوزستان فرستاد، به وزارت ملک
# ~~ملکشاه بن محمود.
# جمال الدین ایلقفشت بن قایماز، امیر حاجب سلطان محمدبود،
# ~~او را معزول کردند، و امیر حاجبی با اتابک ایاز دادند، اما بسر
# ~~اقطاع که داشت، ms149 مقرر بود. بعد از روزی چند، اسب او در میدان
# ~~خطا کرد، در گذشت.
# کار کریم الدین گلنگبین اگرچه مشرف بود، از ان دیوان
# ~~سلطانی به وفاتاو نازلشد، بی حمایت خداوند شمشیری، نتوانست
# ~~بودن. کدخدایی (157پ) شرف الدین گرد بازو تقریر کرد، و بنار
# ~~مستظه شد.

PageV01P181

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0240.png)

# ~~و ضیاءالدین علجه که مستوفی بود، رنجور شدند، اسم وزارت بر
# ~~ضیاعا لدین علجه افتاد، و پیش از آنکه به مباشرت وزارت مشقول
# ~~شد، نماند. نوحهگر قضا بروی میمویید و او در راه وزارت
# ~~می پویید.
# سلطان محمد از این دریا، که از یاد حوادث پرموج است، به
# ~~ساحل نعیم بهشت جاوداته رفت، و تاج کیانی او در خاک افتاد.
# ~~نام سلطان محمد و نام شمس الدین ابوتجیب و نام ضیاعا ندین
# ~~علجه به کمتر از یک ماه از تخته بستردند. روز عمر ایشان به
# ~~نماز شام رسید. تغییر و تبدیلی که از ملک زرقپاش از رق پوش
# ~~معهود است، ظاهر شد. «وای تعیم لا یکدره الدهر». به وفات او
# ~~خاشاک در چشم روزگار افتاد. مردم در این راه همراه آسیااند،
# ~~پندشاه و دربان را (158 ر) به یک چوب میزنند. حوصلهآ این کار
# ~~بی حاصل است. آسمان دود دن مردم است، و ستارهها آتش. بومی
# ~~شوم است که برهمهآ بامها نشیند. دنیا ماتمگاه است. در این دام
# ~~پروای طپیدن تماشاگاه نیست. برچارسوی عناصر، امدونبد بسیار
# ~~بوده است. شاه سوار و پیاده را در این راه عاجزند. هر ابتدا را
# ~~انتهایی هست، و هر فطنتی را فنایی مقدر. مخدوم محال است که
# ~~از وقت در گذرد. مرگ بدیع نیست، ولکن وفات سلطان و دو
# ~~وزیر در یک ماه، قضای عجب بود، و شکلی طرفه. در جهان، ملوک
# ~~و سلاطین و وزرا که هریک کشوری ملک و ملک خویشداشتهاند،
# ~~بسیار درگذشتند، و باقی برماضی جزع و تآسف بیحد نمود،
# ~~عاقبت همه رخت بربستند، و مساواةالاقدام حاصل آمد.

PageV01P182

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0241.png)

# نظام الدین پسر شمس ms150 الدین طغرایی بود، و کریمآلدین
# ~~گلنگبین مشرف. چون سلطان محمد و شمس الدین (158 پ) وزیر
# ~~براثر یکدیگر در گذشتند. زین الدین پسر سیدی زنگانی این بیتها
# ~~گعت، شعن:
# ~~تو این شطرنج نفز اختران بین
### | که با دولت به بازی درفتادند
# ~~ز طغرایی و شیخ خرقانی
### | دو خر در خانهآ اسبان نهادند
# ~~چو دولت طرح کرد از رقعه فرزین
### | به قبرش زین دو خر، شهمات دادند
# بر عمری که چون لاله یکروزه است، چه اعتماد باشد.
# چون ضیا ءالدین علجه، وزیر خواست بودن، منصب استیفا به
# ~~صاحب کمال الدین ابوشجاع زنگانی دادند، و کدخدای ناصر الدین
# ~~اقش و وزیر خاتون جوهر نسب خود بود. پاکیزه اشغال به عیادت
# ~~خدای تعالی اشتفال نمود. از شر و شور دور بود، و نفس مبارک
# ~~او بر خیر مسلمانان مقصور بود، و ذکر محاسن او (159 ر)
# ~~بیش از این کرده آمده است.
# چون سلطان محمد به روضة رضوان انتقال کرد، وامیر اینانج
# ~~از ری به همدان آمد، و سلطنت باشوری افتاد، جماعتی اختیار
# ~~ملک ملکشاه میکردند. اینانج را میل بهجانب سلطان سلیمان بود.
# ~~دواسبه سوار فرستادند، او را از موصل آوردند. نیلوفر دولت او
# ~~که در چاشتگاه زاویهآ موصل یژمرده بود، در سحر افتاد و تازه شد،
# ~~و شکر ریز دولت، به شکر مقرون شد. به ظاهر همدان برتخت
# ~~نشست، و امیر اینانج شرط عبودیت و جان سپاری بجای آورد،
# ~~و امرای عراق جمله در ربقهآ طاعت او آمدند، وسر بر خط بندگی
~~PageV01P183
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0242.png)

### | 
# ~~م
### | اریخ الوزراء
# ~~و نیهادند. نظامی شاعر قصیدهای گفت، مطلع آن، شعر:
# ~~ملک سلیمان به سلیمان رسید.
# شهاب الدین حامدبن حامدی، پسر ظهیر الدین ثقه، وزیر
# ~~میر اینانج بود، و لوایح و روایح بزرگی او پیدا. (159 پ)
# ~~مخالف و مؤالف به وزارت او متفق شدند.

PageV01P184

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0243.png)

# وزارت شهابالدین حامدی
# ~~شمسالدین ابونجیب و وزارت شهابالدین گفتند، شعر:
# # هوی جبل للجهل اعلم انه %~% با علم اضحی فوق کل ms151 عنیم
# ~~وتام بامر الملک من ارض مشرق
# # وضم الیه بالرسائل کاتب %~% یروق بدر فی السطور نظیم
# # ما شی کریم وهوفی الجهل آیة %~% مصیبة دهر عند کل کریم
# # یری بهما بین الرجال استحاضة %~% وحیض عجوز فی التساء عقیم PageV01P185
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0244.png)

# امیر ایتانجیک ماهدرخدمت بود؛ دستوری خواست و یهزی رفت.
# مظفر اندین الب ارغون، پسر یرنقش بازدار، امیر حاجب
# ~~بزرگ بود. چون اختلال حال بدید، به قزوین رفت.
# شرفالدین گردیازو، به خیالی فاسد از سلطان سلیمان
# ~~مستشعر شد. خادمی از جملهآ آحاد، باوی نقلی کرد. سلطان،
# ~~یه مشورت دو سه دیو رچیم که در خدمت او بوند، خادم
# پ) را سیاست فرمود. استشعار شرف الدین زیادت گنست.
# ~~ظلمی به اقراط در طیع او بود، او را ازبس بانک زدندی که: ای
# ~~مفلس، هریک پنداشتی که او را میخوانند. سوط عذاب او،
# ~~تازیانهآ برق بود که از آتش باشد. به انتقام سلطان مشغول شد.
# ~~و در خویشتن اعتقادی قوی داشت. سیاهی بود که خویشتن را
# ~~چون حجراسود یه مکه میدانست. سیاهی خویش کل
# ~~چشم روزگار میشناخت. از بیم سر، درد خویش را
# ~~علاج کرد. از دریای خطر به طلب سواحل، سباحت نمود. اکرچه
# ~~سلطان بوی سخن عتاب آمیز به لطافت می کفت، ترسید که قرص
# ~~بر غوثادا به زخم شمشیر و ترسن شعاع سلاح کند، که می رفت
# ~~صدانه بر اصل میدانست. ترسید که در سرابی افتد، که از سراب
# ~~حشمت دور ماند. غبار فسادی برا نگیخت که چهره مزین، از آن
# ~~ملطخ شد. هوام و حشرات فتنه را در جنبش آورد. ناصرالدین
# اقش و عزالدین صنمار برآغالید، تا یاوی متفق شدند،
# ~~ورقم وصمت مخالفت یرجاه خویش کشید ند.
# سلطان سلیمان را خلع کردند، و متعلقان او را پوستین
# ~~میدریدند، و حوالت بدعهدی بدیشان می کردند. سلطان را تمسکع
# ~~به حیل متین اینا نج بود. عروهآ وثقی او را دانست. او به ری رفته
# ~~بود، و عرصهآ ملک خالی کرده، انتهازفرصت کردند. اعتصامی ms152
# ~~دیگر نبود، چون در عراشاه، او را نگاه میداشتند، و سراسیمه PageV01P186
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0245.png)

# ~~کردند، چند کرت او را نکبت رسیده بود. چون ماهی بود که هروقت
# ~~سر از آب یرآورد و فرو برد. مردم او را، که بهکاس او طریناک
# ~~بودند، مطرود کردند. چون گل جامه بدریدند، چون بلبل در افغان
# ~~آمدند. سپهر سبز چنگ وآسمان مستو(؟) صفت، براین وجه به
# ~~بلعجبی دوران کرد. سلطان سلیمان را پس از افتان و خیزان
# ~~بسیار که دیده بود، طوفان (161 پ) کلی پرسرآمد، او را از آن
# ~~سلطنت تمتعی نبود. کار او چون قدح می بود که آن را نگونسار
# ~~خورند. تیر که از قبضهآ کمان قضا روان شد، کارگر آمد، اژدهای
# ~~تقدیر، اژدهای رایت او را نگونسار کرد. دوثت او در این نوبت
# ~~چون آفتاب آمد که زود رفت. آنچه مردم میسازد، روزگار آن را
# ~~می سوزد. نقش کاینات براین شکل بود، درمان آن درد جز تسلیم
# ~~نیست. مجدهآ روزگار یه خلاف گذرگاه ماست. دولت (ین جهان
# ~~مجاز است، اگر بهرایگان بخرندهم گران باشد. این حال بیاستعلامی
# ~~از منهیان ایناست که به رآی العین می بینیم. بریدی بکار نمی باید
# ~~تا اعلام دتد. خسرو سیارگان بسیار خسرو سرفراز را دید که در
# ~~جهان از جهان بیش یودند؛ دست فنا مشت خاک بر سر ایشان
# ~~افشاند، و گلوی همه چنان گرفت که نفس بر نیامد.
# مظفر الدین البارغون از این واقعه خود به قزوین بود. چون
# ~~لطان   1 ر) سلیمان پای بند دام خلع شد، امرای عراق کس به
# ~~آذر بایگان فرستادند، که مخیم اتا بک سعید شمس الدین ایلد گز بود،
# ~~و پیفامها دادند که از استماع آن استمناع بود، و اعراض در ضمن
# ~~ان متدرج. یرمتاصحت و مخالصت او توقر نمودند، تا روی به
# ~~دارالملک همدان نهاد، و سلطان ارسلان بن طغرل را که پسرزن
# ~~او یود، و برادر قرزندان اعزه، به ظاهر همدان آورد و بر تخت
# ~~پادشاهی نشاند. ms153 شعلهآ آفتاب دولت او برجهان تافت. ستارگان
# ~~سیاره رکابرو او شدند. اقبالی که او را در تقاب غیب بود روی
~~PageV01P187
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0246.png)

# ~~نمود. جماعتی که در خدمت او بودند، کامکار و کامران آمدند.
# ~~حال ایشان حال نرگس شد، که تنش از سیم باشد و سر از زر، و
# ~~معاقد دولت او به تأکید مقرون شد.
# ~~عذری   1 پ) چندا نکه به امیر اینانج نوشتند، و زخم جراحت
# ~~او به استماع آن تازه کردند. این شکل در قالبی بهخلاف راستی
# ~~فرا نمودند. هر آنچه بهوی نوشتند، چون آواز طبل میان تهی بود.
# ~~آن عذرها چون مائدهای بودکه به گورستان برند. المعاذیر یشو بها
# ~~الکذب.
# مظفر اندین ارغون به قزوین، به عافیتی که داشت راضی نشد.
# ~~چون دید که امیر اینانج از این حادثه چون مار پیچان گشت، وشهد
# ~~در دهان او شرنگ شد؛ از این داهیهٔ‌ جانگزای مدهوش آمد، و
# ~~از آسیمگی سرگرادن شد. او را برافروختن آتش فتنه اغراعکرد،
# ~~و آنچه گفتهاند:
# «کن فی الفتنة کاین لبون، لاظهر فیوکب ولاضرع فیحلب»
# ~~یاد نیاورد. دست از آستین فساد بیرون کرد.
# سلطان ارسلان در هجوم زمستان به اصفهان رفت و عزالدین
# ~~صنمار واتابک ایاز درخدمت او. شمسالدین ایلدگز ونا صر الدین
# ~~اقش به همدان مقام کردند. (163 ر) چون بوی بهار ظاهر شد،
# ~~واکناف جهان حلهآ سبز پوشیدند، و بلبل و مرغان خمارزدهآ درد
# ~~زمستان آواز داد. امیراینانج ومظفرالدین ارغون و عزالدین
# ~~صتمار برمخالفت دولت متفق شدند، و سر از چنبر طاعت بیرون
# ~~بردتد، و نبرد را ساخته آمدند.
# سلطان ارسلان از اصفهان کوچ فرمود، و عزالدین صنمار در
# ~~اصفهان بازاستاد، و در شهر در تشست، با جماعتی که هنوز در
# ~~شهر بودند منقاد حکم او شدند، و شقاق بروفاق اختیار کردند.

PageV01P188

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0247.png)

# امیر اینانج و مظفر الدین به راه کاشان به اصفهان آمدند.
# ~~کس یه فارس فی ستادند، و از اتا بک سایق الدین التماس کردند، تاملاع
# ~~محمد طغرل را ms154 با لشکری به اصفهان فرستاد، و خویشتن، به حکم
# ~~آنکه اتابک زنگی در مقابل او بود، و اهداب مخالفت یکدیگر را
# ~~مجاذبت نمی نمودند، بیامد. امیر اینانج و مظفرالدین متناصر
# ~~شدند. از همه مظفر الدین کاردان تر بود، (163 پ) و تیز بین تر،
# ~~اما چشم او در این حادثه، چشم زده شد، که زخم گاه شمشلین آمد.
# ~~در میان ترکان فیلسوفتر از وی نبود. پارهٔ‌ آینه بود، که آثرا به
# ~~آینه کردند.
# اتابک شمس الدین ایلدگز و ناصرالدین اقش از همدان
# ~~استقیال سلطان کردند، و در همه راه شرف دستبوس کردند.
# ~~مخالفت فتنه تیزو دراز شد، مضرت و معرت شر و شور شامل
# ~~گشت ،و کشف القناع حاصل آمد. ملک محمد با این یلان گردنکش
# ~~آمد، و به حدود کرخمصاف دادند. مصافی که در میزبانی وجوش
# ~~و طیورخوانی گسترد، موائد آن در کاسههای سرمردم، روز
# ~~روز مدان آمد.
# وزین شهابالدین در پس قلب بود، زخمی برچشم او آمد،
# ~~«احدی ککریمتیه» باطل شد، چون نرگس یک چشم آمد.
# و مردم همدان اغلب هواخواه عزالدین صنمار بودند، بهحکم
# ~~مروتی که او را بود، برنام حمامه خرقه کردندی. اگر (164 ر
# ~~صورت بندد که دستی در جهان گوهر افشاندی، دست او کان کو هر
# ~~فشیاندی.
# در همدان آوازه برآوردند که شکست برجانب سلطان ارسلان
# ~~بود، تا دیگر روز محقق شد که کار به خلاف بوده. عروس از حجله
# ~~برآمد ، به صبح صادق، صبح کاذب زایل شد.
# امیر اینانج و جماعت متفرق شدند. کارزار ایشان را کارزار PageV01P189
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0248.png)

# ~~آمد. چون رعدغریدند، وچون برق منهزم شدتد. مساعدت روزگار
# ~~را دوامی نباشد، مودم را از حوادث تا این حد خلاص ثیست، که
# ~~مردمک چشم هم به رمد مبتلا میشود. آن کس که فلک را غمزدای
# ~~داند، از داپرهآ عقل بیرون است. در جهان که سنگ خارا آتش
# ~~زاید، تکیه برچه شاید زدن. در دهان مردم از کوزهآ روزگار هیچ
# ~~چیز آب دندان نیست. جدی ms155 قلک، اژدهای هفت س است، وعقر بش
# ~~جراره لشگر حوادث برکوه و هامون پرده زده است. صبح چون
# ~~خندهزند، (164 پ) بر غفلت ما خندد، و شام که مزعفر شود برما
# ~~گرید. نهنگ حوادث را جوع الکلب است، به هیچ شراب سیراب
# ~~نیست. سکندر رومی که اسب او در ظلمات، گوهر شکست، به
# ~~وقت وفات با خاک تیره متساوی بود.
# ملک محمدبن طفرل باامیر اینانج بود. آنچه اقطاع امیر اینا نج
# ~~بود و عز الدین صنمار و مظفر الدین شجاعی بازدادند، و قرار
# ~~دادند که لشکری به ملک محمد دهندتا به فارسرود ومستخلص کند.
# در این سال ملک ابخاز بهارانیه آمد، وشهردون بهقهر بستد،
# ~~و خلقی مسلماثان شهید شدند. شهر دون چون بر تختهآ صفرا آمد،
# ~~از مردم، آنها که از آن گزند بازماندند، گریبان چون دامن چاک
# ~~کردند، و با زبان چون چنک، گیسو در پا افگنده به درگاه آمدند،
# ~~اتا بک ایلدگز در آن مقام مشغول شد، و سلطان جوان دولت مردی
# ~~اول شتر بهسگان بیازمود، آن نهضتدر (165 ر) تحصیل و تسهیل
# ~~ثواب جهاد سعی نمودند، ویقین دانستندکه مرضات ایزد، عزاسمه،
# ~~در مطاوی آن حاصل است. مسلمانان در سفر ابخاز بهرنج آمدند.
# ~~مدتی دراز در آن تحیر شاق بماندند. دولاب گردون هروقت به
# ~~شکلی دیگر می گردید.
# عاقبة الامر خدای تعالی به فیض عاطفت رحمت فومود، شبی
# ~~ناگاه به سر ملک ابخاز رفتند، تیرهای غازیان در رکوع و سجود
~~PageV01P190
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0249.png)

# ~~آمدند، و کمانهای قوار عخوان شدند، جمهور بسیار را که
# ~~مردة الشیطان بودند، هلاک کردند، و به دوزخ قرستادند. اضعاف
# ~~آن که کفار ابخاز از شهر دون آورده بودند، مسلمانان غنیمت
# ~~بر گرفتند، ثلمت «کن وهن» مسدودشد، واسلام رافتحی بزرگوار
# ~~بر آمد.
# اقیال، هر آنچه آرزوی اتابک شمس الدین بود، در کنار او
# ~~نهاد. هر آنچه شد یافت، جز تطیر خونش که باز دولت او را
# ~~همه جهان گبک بوده گلوخاندازی نکردند، (65 1پ) و باز ms156 گردیدند.
# ~~دندان کفار کند شد، و این فتح در دست اسلام پارهای آمد
# ~~مرصع به در ثمین و یاقوت رماثی.
# زین الدین پسر سیدی که مشرف بود، ازحد کار خویش تجاوزی
# ~~نمود، و در آنچه ته کار او بود شرو6 می گرد. درهمهآ گار هااعتدال
# ~~نیکو است، نه افراط و ثه تقریط. چون ثوک سنان زبان دراز
# ~~بود، فاضل و عدیم المثل در انشا و تلفیق الفاظ، سخن موجزمفید
# ~~گفتی نه مطول و نه مبتر، سخن او بیشتر نکت و حکمت بودی. در
# ~~میان جاهلان که در دیوان بودند، چون غرهٔ‌ اسب ادهم بود.
# اثیرالدین ابونصر که عارض بود، فضلی و اصالت نسبی
# ~~نداشت، اما او را کفایتی عجب بود، و نعمتی داشت. در این دور
# ~~هیچ هنر برابر سیم داشتن نیست، اثیر الدین در مردم چون زره
# ~~بود گره برگره، در مرداتگی دریای تهنگانداز آمد، چون رسن
# ~~بافته بتد بربند بود. برظاهر (166 ر) چون آینه بود، و در باطن چون
# ~~مقراض. چون خوشه صد زبان داشتی، چون شمع او را هر ساعتی
# ~~زبانی دیگر بودی.
# زین الدین را د ردل غباری نبود، چون تیر با مردم راست بود،
# ~~و اثیر الدین چون کمان. روزی در دیوان، میان ایشان مناظرهای
# ~~رفت که میان خر بندگان ثرود. کار بدانجا انجامید که اتاباع PageV01P191
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0250.png)

# ~~شمس الدین از آن حال انتعاض نمود، بو زین الدین را از اشراف
# ~~معزول گردانید. گنبد نیلوفری همواره جاهلان را برعالمان
# ~~مستولی دارد. حجلهآ جهان درخور عروس علم نیست. امروزرفوگری
# ~~بهدیدهآ نا بینا همی کنند، شغلها بر «من یزید» است نه به علم .
# چون شغلی به زین الدین مفوض شدی، چندان فضول پیش
# ~~گرفتی که از آن رنجور خاطر شدی. در عزل به سلامتتر بود که
# ~~در عمل. چون نمک بود که به سرما گدازد، به گرما فسرده شود.
# ~~این عیب او را صفتی ذاتی بود. هیچ چیز از خرده (122 پ)
# ~~عیبی خالی نیست. طاوس ms157 زشتپای است، وآهوخنس. چراغ
# ~~روشن را هم اندک مایه تاریکی باشد.
# زین الدین بر آخر این دست نماند، اگرچه زین الدین چون قلم
# ~~برکاغذ نهادی در پاشیدی. مصلحت در آن بود که با اثیرالدین
# ~~می ساختی، و «طال بقا» زدی. جهل اثیر الدین به علم زین الدین
# ~~زیان نمیاشت. من از این دوبیت که گفتهام مصیبتر بود، شعر:
# # صاحبت جهالا وما ضرنی %~% ما اصدروا بالجهل او اوردوا
# # ما اسودت المرأة ان اصبحت %~% ینظر فیها الرجل الاسود
# چنان دانم که مرا این معنی بکر افتاده است. مرا چند جای
# ~~دیگر معنی بکر هست. در بیتی ذکر کید روزگار کنم، و در بیت
# ~~دوم گویم:
# # وصفاعه ایضا تعاب لانه %~% مثل العجائز تبن بالاطهار
# جای دیگر گویم، شعر:
# ~~بصرت حاجبه قوسا علی قمر
### | وصح هذا فهل اصبحت تقبله
# ~~فمنزل القوس القاهغدا قمرا(167ر)
### | وکنت اسمع ان القوس منزثه
# این ابیات را اخوات بسیار هست، اما این کتاب احتمال بیش PageV01P192
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0251.png)

# ~~از این نکند، هذامضی.
# چون ابخاز متهزم شد، و میخ ادبار چشم او کور کرد، وبارآن
# ~~صاعقه بر سر او بارید، بدین بشارت از آسمان و زمین خط
# ~~استبشار و اهتزاز کامل آمد، و تا سدرة المنتهی آیینههای عظمت
# ~~و جلال بسته شد.
# معین الدین ساوی نایب وزیر شهابالدین بود. چون سنطان
# ~~ارسلان از اصفهان کوچ کرد، اودر اصفهان بازاستاد، و درخدمت
# ~~امیر اینانج به مصاف آمد. چون منهزم شدند، با وی به مازندران
# ~~رقت.
# چون با اتا بک شمس الدین و امیر اینا نج مصالحتی برفت، به آذر بایگان
# ~~آمد، و در اخلال فرایضی یادشاه را سجود سهو کرد و گفت: اگر
# ~~من مستوفی باشم، از وجوه دیوان سلطان، چندین هزار دینار
# ~~حاصل کنم. چنان نمود که دندانهآ کلید وجوه ساختن (167 پ)
# ~~جزوی نیست، و مشکاة دولت را مصباح قلم اوست، از این دست
# ~~محالی چند می گفت، تا کشتی بر سر آب افگند. در این تکاور
# ~~صاحب عالم کمال الدین ms158 از دفع او دامن درکشد، معین الدین برین
# ~~نمو نه مصر شد. استیفاء بروی مقرر گشت، و صاحب عالم
# ~~کمال الدین به طیبة القلب از دست بداد.
# کدخدای ناصرالدین اقش بود، و بعد از آن کدخدای اتابک
# ~~عادل ارسلان ابه ابن اقسنقر . هر سال ماه چند به مراغه بودی، و
# ~~ماهی چند با درگاه آمدی به خدمت ناصر الدین اقش .
# معین الدین این ترانه میزد که هر سال چندین هزار دینار
# ~~حاصل کنم، نه بر اصل بود. وجوه دیوان طشت وخایه بود. آنچه
# ~~می گفت، آوازی بود در گرمابه خوش، و در بیرون گرمابه
# ~~ناخوش، از ستمکاری و خشک ریش کردن بر مردم هیچ نمیآید.
# ~~آنچه می گفت چون آینه بیرون نظر صافی داشت، اما اندرونش PageV01P193
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0252.png)

# ر) تیره بود. هر جهد که کردی، فایدهای برد، چون اسیا
# ~~گرد خویش برمیآمد. در تعرض دیوان را مفرحی وجوارشی
# ~~نداشت. به چیزی که آن را حاصل نبود، چه توانست کردن. چشم
# ~~نا بینا را سرمه و میل هردو یکی باشد. بردرخت امید و طمع مرغی
# ~~نمی نشست که آن را به کمان گروههآ ازهاق بیفگند. از مهتاب که
# ~~از روزن درمی آمد، نردبان نمی توانست ساختن. او از سنگ
# ~~خاره زر بیرون آوردی، و از ران پشه کباب ساختی، اما در این
# ~~وقت چون سنگ آسیا بود که چون بیدانه گردد، شکسته شود.
# ~~هر کس که از محنتی در وی گریختی، از دود در آتش گر یخته بودی.
# شهاب الدین وزیر اگرچه فضل وافر نداشت، افضال و قیض
# ~~انعام او براهل فضل بی نهایت بود. مومی بود که نقش نگین را
# ~~جلوه کند.
# مجدالعرب عامری در عهد وزارت او به کوهستان افتاد.
# ~~شهاب الدین براحوال (168 پ) او شفقت فرمود. مجدالعرب شعر
# ~~نیکو گفتی، در ادب و فضل مشتری سعادت بخش و زهرهآ رعنا بود.
# ~~این دو بیت در حق قاضی بزرگوار او گفته است، شعر:
# # ولما ان نصت لنا اماما ms159 %~% لتحکم انیفیض العدل فیضا
# # ذبحت بقیر سکین و اتی %~% لارجو الذبح بالسکین ایضأ
# موفق الدین ابو الغنائم و اوحد الدین ابوالعشائر، پسران کافی
# ~~ظفر همدانی جهت او سرایی باز کردند، و با «قلة ذات الید» او
# ~~را «مکفی المؤثة» داشتند. خانهٔ‌ ایشان خانقاه اهل فضل بود، هر
# ~~فاضل منتجع که دست روزگار رخت او یه همدان افگند، به ضیافت
# ~~و اقامت ایشان در ریاض لذت مقام کرد، و به قروغ مطبخ ایشان
# ~~التجا تمود. مروت ایشان مرهم جراحت روزگار بود، و شمع کرم
# ~~ایشان رخشان. چون اهل فضل را از بزه قفل حوادث روزگار، بند PageV01P194
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0253.png)

# ~~محکم پیش آمدی، مفتاح فرج ایشان بودندی. آنقدر (279 ر)
# ~~استعداد و استظهار که ایشان را بود، استظهار اهل علم بود. با
# ~~دست تتگ، تنگ شکر هروقت بر گشودندی. مردم چون جنس
# ~~یکدیگر باشند، «سخن دوحان حللنا بدنا» برخواندند. آب و
# ~~آسمان چون هر دو صافی باشند؛ در آب آسمانی پرستاره بینند،
# ~~چون آب تیره باشد، یا بر آسمان ابر بود، این معنی را اثری نبود.
# علاءالدین ابونصر پسر سعدالدین مختار اشبورقانی یزرگ
# ~~و بزرگزاده بود. یدر او وقتی مستوفی سلطان سنجر بود که
# ~~وقتی مشرف علاءالدین وزیر سلطان مسعود بود، بهوقت آنکه هنوز
# ~~ملک بود، در فضل و انواع علوم برهمةآ اهل عصر سبق برده،
# ~~ییششر فضلا دود آهنگ آتش او بودند. روح کالبد علم بود.
# ~~گردون کبود جامه باوی غدر کرد. به قرض فادح گران بار شد، از
# ~~تر و خشک روزگار او را جز در سخن تظمی نماند. از فلک
# ~~به استخوان ریزه قناعت نمود، حال او چون جزو لایتجزی شد، و
# پ) او را کارد به استخوان رسید.
# پسران کافی طفرهآ وجود او به همدان کرامت خود دانستند.
# ~~در انتهاز فرصتمکرمت جدی بلیغ نمودند، و از دقایق صفای
# ~~وداد، و مخالفت دوستی و اتحاد هیچ مهمل نگذاشتند.
# # متی تأته تعشو الی ضوء ناره %~% تجد خیر نار عندها خیر موقد ms160
# تا این حد اکرام او کردند که غریمی او را به قاضی می برد.
# ~~اوحدالدین ابوالعشائر با آنکه او را خود قرض بسیار بود فبالهآ
# ~~غریم با تام خویش کرد، و علاءالدین را خلاص داد. این بیتها
# ~~که یاد کرده میشود، شعر علاءالدین است: شعر:
# # خیلا تضب لثاتها عندالوغی %~% مثل السعالی تحت جثه عبقری
# # فعلوت کثبهم با بیض صارم %~% فهو کجذع النخلة المتقطر
# مرا در مرثیهٔ‌ او قصیدهای هست مطلع آن، شعر: PageV01P195
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0254.png)

# ~~اتأمل خیر الدهر بعد ابی نصر
# فبعد ابی نصر عفاء علی الدهر
# در قصیدهای گویم، شعر:
# # فمن بعده لم بیق فضل فان یکن %~% فذاک سراج لایوازن بالبدر
# چون نیشتر اثیر الدین ابو نصر بر اکحل زین الدینز نگانی آمد،
# ~~و در مسارعت و مسمار عزل بر در او کوفتند، به منادمت
# ~~شهابالدین وزیر و عزالدین صنمار رفت. برهآ دو مادر شد، تقویم
# ~~کار او را جدولی مزخرف پیدا گشت، مرد روزگار بود. به هر وجه
# ~~که بودی، چون کم زدی، زر از منقار سیمرغ که ندیدی بیرون
# ~~آوردی، و آن را به نرخ آب خرج کردی. باد دستی پیشهآ او بود،
# ~~جهان در چشم او قیمت کاه پره نداشت، گام از دام سیم در
# ~~جبین نهادی، تا از مطالبت آزاد بودی، به استظهار تهی دستی هر
# ~~وقت سنگ در تاریکی افکندی. با تهیدستی گور شیرافکن بود.
# ~~از بی سیمی خویش ناخن پای پوشیده داشت. اگر زر وسیم راستی
# ~~بودی، روز مصاف طوق و س افسار بنهادندی. چون از ذخای
# # دنیا لب خشک بود، %~% ) به فوت آن مژه ترنشدی. بیا باننشین
# ~~از زمین لرزه نترسد. اگر شکار او فربه آمدی، و اگر لاغر؛
# ~~دثخوش بودی. متصرف تا زنده باشد، کنار او درافتان و خیزان
# ~~باشد، جز به مرگ چون شمع سوخته نشود.
# زین الدین در انواع علوم برگردن روزگار مرسله در شاهوار
# ~~بود. او را چند تصنیف هست، این دو بیت در تشبیب، قصیده ای از
# ~~آن ms161 اوست، هر دو استحقاق آن دارند که برییشانی روزگار
# ~~نویسند، شع
# # عیون مآقیها جوارح للحشا %~% فقل فی سیوف جارحات القوایم
# # کسرن رضالما التقینا جفو تها %~% وتکسر من غیظ جفون الصوارم
# زین الدین در فضل عدیم المثل بود، نظیرش جز خیال او نبود،
# ~~یا این همه در هچو او گفتهاتد، شعص : PageV01P196
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0255.png)

# # ای احمق ای ابله ای زین مسخف %~% نام پدرت بادبهریش تو مصحف
# نام پدرش سیدی بود.
# کریم الدین گلنگبین از طغرایی معزول شد، و منصب طغرا بر
# ~~صدر قوام پسر قوام الدین بو القاسم تقریر کردند، و اشراف ده
# ر) الدین داشت، به شرفالدین پسر مختار الدین وزیر
# ~~اتا بک شمس الدین ایلدگز دادند. عمل، چون کعبتین نرد به دست
# ~~خصم رود. نادان باشد که از آن فقاع گشاید. عزل دیوان طفرا
# ~~ب کریم الدین سخت تر از فطام یود یرکودک شیخوار . مختارالدین
# ~~از مدت مدید با روز براتابک شمس الدین بود، و به حکم حقوق
# ~~فدیم مستظهر و متوسل.
# خواجه رئیس الدین بروجردی وزیر والده سلطان ارسلان بود
# ~~و مشرف اتا بک شمس الدین.
# اصدار و ایراد معظمات امور، و زمام حل و عقد، به دست او،
# ~~در دیدهآ نااهلان خار بود، مختارالدین در راه معاملهشناسی
# ~~خرسوار، و رئیس الدین در کاردانی برپیل محمودی نشسته. پر دار
# ~~چرخ بر کار او توف می نمود. در نفاذ حکم شیبتازیانهآ رئیس الدین،
# ~~تیغ دیگران بود. اصحاب حاجات را از کفایت او، اکتفا حاصل
# ~~شدی، چشم همت او بر مصالح (171 پ) مسلمانان، چون چشم
# ~~نر گس همواره بیدار یود.
# پس آز وفات اتابک شمس الدین وزیر پسرش اتابک اعظم
# ~~مظف الدین قزل شد، که او را در آن وقت ملک مغرب می خواندند.
# چون رئیس الدین بهجوار رحمت ایزد، عزاسمه، انتقال کرد،
# ~~صدر نظام الدین به حق الارث مسند افروز آمد. اگر دل راد و سخی
# ~~را به دریا تشبیه است، دل او بحر محیط شاید خواندن، بحر تنها ms162
# ~~نشاید که خوانند. در فنون علوم سرجریده است، و مقاخر او
# ~~سرمهآ چشم روزگار، و مکارم او طوق گردن گردون.

PageV01P197

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0256.png)

# ظهی الدین قائدان کدخدای وزیر شمس الدین آبو نجیب بود،
# ~~کدخدای به تمکین. به حکم حدتی که در طبع او بود، اصحاب
# ~~شمس الدین مسخر او شده بود. کس را زهرهآ آن نبود که آزمایش
# ~~دیوان کند، گرمی در طبع او بود که چشم حربا را از روی آفتاب
# ~~بازگردا نیدی. همچون خطاف بود که در چشم مردم آرایش دارد،
# ~~ولیکن گوشتش (2   11 ر) نشاید خوردن، و بانکی نیز نباشد که
# ~~آن را جهت آن بانک دارند.
# بعد از وفات شمس الدین کدخدای وزیر شهاب الدین شد.
# ~~فخر الدین ابو الغنانم و اصحاب شهابالدین قصد او کردند، و
# ~~منسوبه ای برساختند و محبوس شد. و مال موافقه پروی تقریر
# ~~کردند، اگرچه او را جنونی به افراط بود، در کار گزاردن دستی
# ~~تمام داشت. همچون غراب بود که آن را اعور خوانند، و بیناتر از
# ~~نمه مر غان باشد.
# عزالدین احمد که در عهد سلطان محمدبن محمود عارض یود،
# ~~نایب وزیر شهابالدین شد. وفور فضل و لطف نفس و تهذیب
# ~~اخلاق او پیش از این یاد کرده آمده است. زینت ملک و زیور
# ~~دولت بود.
# جمال الدین محمدبن منصور اصفهانی به شام وزیر یود، شپ
# ~~گفتن که شام در دست او بود. استبداد و استقلال بیش از حد
# ~~داشت . مبالغی هر سال او را حاصل (172 پ) میآمد . «قصیرة عن
# ~~طویل جز مالایدی» که به خرج روز کردی، باز نگرفتی، آن دیگر
# ~~هم وقف بود برزایر و علوی و شاعر و صوفی. چون سر کوه یود
# ~~که آب بار نگیرد. او را جهت فردا ذخیره نبودی. کوتاه بین و
# ~~ضعیف اعتقاد باشد که غم فردا در دفتر او بود. مور باشد که زاد
# ~~عمر ذخیره سازد. شیر از این اندیشه فراغی دارد.
# از دست جمالالدین جز ساغر تهی ms163 نشد. هرکس که بروی PageV01P198
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0257.png)

# ~~سلام کردی، چنان شدی که گفتهاند:
# خفیت علی الدهر فی ظله %~% کخاقیة الریش تحت انجنا-
# از چاه مروت او آب به دست بن گرفتتدی، انقاق او پتداری ار
# ~~دور فلک بود، هرگز گم نشود. تازهرویی و بشر او بشارت سا نیرن
# ~~بود، چنا که روشنی برق بشارت باران باشد، و روشنی صبح
# ~~علامت روز. او را جواب اصحاب حاجات، زودتر از جوا بی بود
# ~~که صدا دهد. آنچه او یه مردم میداد، اکر او از خدای تعالی
# # خواستی اسراف بودی. %~% ) عطای او ایری بود که در دریا
# ~~بارد مروارید باشد. چاهی که ازان اب برمی کیرند آب خوش باشد،
# ~~و چاهی را که اب بر نگیرند یکندد. مرد را چون مروتی باشد، باید
# ~~که به التماس که ازو کنند، ملتزم منت شود، تا طبع صافی 1و
# ~~ز نگار نگیرد. پستان ناقه چون ندوشتد خشک شود. سخیتر ازاو،
# ~~زمانهآ او بود که او را به خلق ارزانی داشت. اکر دیکری چشم
# ~~انسانیت را سواد بود، او انسان آن سواد بود. به زایر و رافد چنان
# ~~خرم شدی که پنداشتی او را به خلود بشارت میدهند و تهنیت
# ~~می دنند. مروت او در تابستان یاد شمال بود که مروحه همه دس
# ~~باشد، و در زمستان افتاب. اکر کسی را شایستی گفتن که ضمان
# ~~روزی خدق کرده است، ان کس او بودی. صلات صلوات او بودند،
# ~~یدان اختلال روا نداشتی. اصحاب حاجات اکر شیر مرع از وی
# # خو استندی یافتندی. چتا نکه (3 %~% ا پ) آفتاب رنگ برروی زمین
# ~~افگند، مروت او رونقی بادید آورد. شمع بود که اگر در پس ان
# ~~نشینند و اگر در پیش، در روشنایی آن متساوی باشند. سخیتر از
# ~~وی خدای تعالی بود که هرآنچه در جهان است ملک اوست. و
# ~~بهشت را به مال خویش به مردم میفروشد؛ و بدان نادانی اند بنه
# ~~بهشت او به مال او نمیخرند. شریف و وضیع ms164 از او به مقصوت
# ~~رسیدندی. جوی بود که از آن شیر و روباه آب می خورد. آنچه PageV01P199
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0258.png)

# ~~گفتهاند : «رضاء الناس غایة لایدرک»، به وی معکوس شد «رضا ء
# ~~الناس غایة یدرک» آمد. شاید گفتن که در ربع مسکون سخی تر از
# ~~او نیود. سائلان او راکسی از میراثخواران بازم نشناختی، خواسته
# ~~و ناخواسته به مردم دادی.
# فلک مهره یاز با وی دستی بدنما باخت، و چشمهآ آب حیات
# ~~بینباشت. کسائی دور فلک کلیم هم می بافد. روزی چند برقلعه
# ~~محبوس شد، و دست اجل دامن او گرفت. (17 ر) چاشنی کیر
# ~~خیرات، خوان مغفرت او بیاراست، و آواز داد، روح القدس
# ~~همنشین و مونس او شد، کروبیان ملایکه به استقبال اوشتانتند
# ~~دنیا را در احسانی که باوی می کرد، بدائی پدید آمد، اما آخرت
# ~~کله وتتق به روح او مزین کرد. در دنیا هیچ مهیا نیست هیچ
# ~~روضه از قوارص خالی نباشد. دنیا با وی چون مطرب با چنگ
# ~~سردر آورد، ولکن او را چون رودچنگ زخم گاه ساخت. اسباب
# ~~اقبال او چون ابر مجتمع شدند، و دست درهم زدند، ولکن چون باد
# ~~در گذشتند . من با آنکه او را ندیده بودم، در مرثیهآ او این دو بیت
# ~~گفتم، شعر:
# # ان ابن منصور دعاه ربه %~% فسعی الی رضوانه و احابا
# # فیسقی الغوادی کل یوم قبره %~% ان جاز ان یسقی السحاب سحابا
# از اهل اصفهان جز بخل وامسال ندیدهاند، جمال الدین بدین
# ~~شکل از آن بقعهآ عجب خاست. شمس الدین نطتزی گوید در حق
# # کیفیت حال اصفهان: %~% پ)
# # فقلت لهم ماذا اقول لبلدة %~% یباع لخزی فیها ولایشتری الفضل
# نگارستان نقاشان فضل، وراه کاه کشان ستاره های هنر اصفهان
# ~~است. زیر خرگاه سبز فلک و غطاء نیلیرنگ چرخ، و طارم
# ~~نیلوفری گردون، آن آب و هوا که اصفهان راست، هیچ جای دیگر
# ~~را نیست . مجیر الدین بیلقانی رامردم اصفهان نیک جواب دادهاند،
~~PageV01P200
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0259.png)

# ~~و راضی نیود که با ایشان ms165 دست قایم بگذارد، گفته بود که: شعر:
# ~~دانستم که در اصفهان کورند بااین همه سرمه کزصفاهان خیزد
# مردم اصفهان به جواب او گفتهاند: شعر :
# ~~سرمه کری که از صفاهان خیزد
### | میل تو به میل است و فراوان خیزد
# ربان باید که بهذم اصفهان، خشکتر از زبانهآ قفل باشد.
# ~~افتاب به آب تر نشود، آن کس که خواهد که گرد برفرش اصفهان
# ~~نشیتد، نقش شادروان باشد، او را خاموشی بهتر از گویایی بود.
# ~~مجیر بیلمانی اهل علم بود، اما شکوفهآ رعنایی او از باد حماقت
# ر) شکفته بود، او را از خویشتن بوسه آرزو کردی. ازلذت
# ~~اصقهان چنان بی خبر بود که عنین از زن بکر. شعر ابو را در
# ~~صفهان بازاری نمی بود. چون سقا بود که برلب دریا خواهد که
# ~~آب فرو شد، در این میان یخ به تحفه میآورد. ظن او چنان بود که
# ~~مردم جهان را بهروی او می بینند. چون اهل علم و فضل بود،
# ~~سخن رد او در معنی اصفهان، یخ جلاب بود. چون گل جوا نمرد
# ~~از فضل خویش برخورداری نیافت. در هجو مردم اصفهان، چون
# ~~شمع از زبان خویش سوخت.
# برید حوادث در اصفهان حلقه بر در شهاب الدین وزی زد، و
# ~~خریطهآ ثام فنا باز گشود. شرف ایوان حشمت او بیفتاد، و شهاب
# ~~ثاقب او برخاک آمد، مسند وزارت از وی معطل شد.
# کریم الدین گلنگبین، بیشغل مانده، و در ششدر عزل افتاده،
# ~~پند اشت که به سبب غلطهآ او آسمان پاره پاره شود، و به نشستن او
# ~~جهان برخیزد. چنان (175 پ) میدانست که ناقهآ صالح را پای
# ~~شکستند، و سلیمان بی خاتم بماند. روزی چند دست برخاطر
# ~~نمی نهاد، تا خویشتن را آسایش دهد. بایستی که دانستی که
# ~~درخت را هروقت میوه نباشد. از آنجا که حماقت او بود، عطلهآ PageV01P201
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0260.png)

# ~~خویش پادشاه را کبیرهٔ‌ عظیم می شناخت. بهغایت متکبر بود. آدمی
# ~~را که شکم مزبله باشد و بینی ms166 کنیفی از روی درآویخته، تکبر
# ~~نر سد .
# عز الدین صنمار، رحمهالله، در گذشته بود، کدخدایی
# ~~عز الدین محمد پسرش به وی دادند. پس ازآنکه بهمتاصب بزرک
# ~~پای باز نمیآورد، و بدان هم می پنداشت که وزغ میخورد، حالی
# ~~را بدین شغل خرسند شد، دست در فتراک کار آورد، و در آب او
# ~~شنایی میکرد. او را جهل غریزی بود. وقتی به حضور زین الدین
# ~~پسسر سیدی زنگانی بنوشت که: «رجب عظم الله اجره» . زین الدین
# ~~گفت: رجب را کسی نمرده، «اعظم الله برکته» باید نوشت.
# امیر اینا نج (4   ر) مستشعر شد، راه گرگان و دهستان
# ~~برگرفت. نه از بددلی به ترک وطن بگفت، اضطراب او عیب نبود.
# ~~بادهم مضطوب باشد، و رکنی است از بقای جهان. چون شمشین
# ~~بود که ته از سدما لرزد. انفاس او که متصاعد میشد، از سیری
# ~~بود نه از خشکی. شعر شوکت او نه از صلع سفید بود، نه از پیری.
# ~~همچون شیر بود که بهوقت آنکه خواهد که بجهد برهم آید.
# خواررمشاه گرگان و دهستان به وی داد. امیر عمر پسر
# ~~علی یار که مقدم و سپه سالار لشکر او بود، مخالفت کرده بود، وبه
# ~~درگاه آمده. دستی بود که از بازوی امیر اینانج ببریدند، ری به
# ~~وی سپردند. آنجا رفت و طبرک آبادان کرد.
# هروقت به ارجاف، شخصی دیگر گفتندی وزیر خواهد بودن.
# ~~عاقبة الامر بر فخر الدین پسر معین الدین کاشی مقرر شد.

PageV01P202

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0261.png)

### | وفی انک  این وی
# ~~بهجای بگذاشت، برعز الدین علجه مقرر شد.
# ~~ین تدبیری بجای نمی برد. روز یه چراغ می جست.

PageV01P203

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0262.png)

# ~~شمس الدین به کفران تعمت، روی از وی یکردانید. دماع [وگاسک
# ~~شده بود، به افتیمون صلاح مداوا نکرد، تا از این سپیدکاری،
# ~~سیاه روز آمد. در ستیزهرویی، سپری شد که متجنیق بر آن ککار
# ~~نکند. ینداشت که پنبه از گوش برمی گیرد، ندانست که رصاص
# ~~در گوش می مالد. رفعت کار او رفعت ms167 مرده بود، که چون او را بر
# ~~دوش گیرند، زود بیفگند. امید دادن او، پای مرغ بودکه شستن
# ~~آن نه علامت خیر باشد. او را چون ناییدم دادند. از قلعهٔ‌ طیرک به
# ~~ساوه آمد. اگرچه پی کور می کرد، لطف ایزدتعالی اتابک محمد را
# ~~براین (7   پ) کار واقف کرد. پرده سرامیر عمر و معین الدین
# ~~دریده شد، و طشت از یام بیفتاد.
# اتابک محمد از ساوه حرکت فرمود، یک منزل برفت. از درگاه
# ~~سلطان او را انفصال افتاد، از آفتاب بسیار وقت باشد که احتر از
# ~~کنند. دستان امیر عمر و معین الدین ظاهر شد. سر میان مردم
# ~~دشو ار ینهان ماند. کوه جماد، چون آوازی بکنند، هم به صد انمامی
# ~~کند. نهنین از سر تنور بیفتاد. امیر عسر ندانست که از آنچه
# ~~عنکیبوت باقد، جامه نشاید دوختن. وزیر ندانست که در معرض
# ~~نکبت است. با سلطان خلوت کرد، و معلوم گردانید که آنچه
# ~~ساخته اند، نه بروجه صواب است.
# امیر جمال الدین عمر، پسر ناصر الدین اقش وامیر بهاءالدین
# ~~شرف الدوله، پسر حیدر باوی متفق شدند، و در موالات او نابت تر
# ~~از آن شدند که انگشتها در کف دست، چون امیر عمر به خدمت
# ~~تخت اعلی رسید، و شرف تقبیل بساط اشرف یافت، بعد از دو
# ~~روز او و معین (178 ر) الدین گرفتار شدند. سر هر مویی از
# ~~کسان او، در دست شخصی آمد. فلک کار ایشان چون خاک راه بر
# ~~باد داد، آنچه صیدایشان خواست بودنچنان جست که دام نیز پاره
# ~~کرد. خواستند که انگشتهای جهانیان شوند، دستگیر آمدند.

PageV01P204

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0263.png)

# میر بهمردعوی علم نجوم و حکمت کردی. «ربح» او، به تصحیف
# ~~ز نخ» آمد. چهرهآ حال او که چون چشم خروس بود مانندهآز عفران
# ~~گشت. قضا او را از قلعهآ طبرک آورد، و به دست محنت و بلاسپرد.
# ~~اگر نه بر طبرک هیچ مخلوق را بروی دست نبودی. چون کوه با
# ~~شکوه نشسته بود؛ ms168 ثریای دولت رکاب او، و حجرهٔ‌ اقبال عنانش،
# ~~بلانباش. باد ادبار اورا از بالا بیفگند، تا چون باد بی وزن شد.
# ~~مار را چون آخر کار باشد، درراهگذر خوابگاه سازد. چون به ساوه
# ~~آمد، جز سبزه تازهروی ندید، و جز دامن پای او نبوسید. کار
# پ) چون طرف شوش کر آمد. چون شمع بر خویشتن
# گر یست. در سر آن شد که در سر داشت. کار او چون پرطاؤس
# ~~بود، چون دم سگ زشت و کج آمد. طلب بزرگی کردن، گردن
# ~~میشکند. بیدق پیوسته مستقیم رود، چون فرزین شود رفتار کی
# ~~آید. پنجهآحرص و آز بریده باد که روی مردم میخراشد، وایشان
# ~~را در قعر چاه ظلمات می افگند. دیدهآ دولت امیر عمر را، یرقان
# ~~دیده، نرگس پدید آمد، و خرمن اوسوخته شد. جهان عجوزی خوب
# ~~غدار است؛ کرشمهآ این گنده ییر، با نوعروس آراسته، هر چگونه
# ~~خواه گیر، بسیارکس را مغرورکرده است. «اثما الحیوة الدنیا لعب
# ~~و لهو» بهیاد باید دادن، واعراض دنیا مستحقر و مستقذر داشتن،
# ~~و از زخأرف بی حاصل آن طمع بریدن. شعر:
# # فان تجتنبها کنت سلما لاهلها %~% وان تجتذ بها نازعتک کلابها
# اگر ما مهمان روزگاریم، روا نباشد که برمهمان %~% (
# ~~جفا کنند: و اگر روزگار مهمان ماست، نشاید که گوشت واستخو ان
# ~~ما خورد. به هر دو وجه، ملامت برروزگار متوجه می شود.
# امیر عمر را به آذربایگان بردند؛ چون شمع، طوقی از خون
# ~~دیده در گردن کرده. پر نمکتر از دل اوکبابی ندیدند. چون شمع
~~PageV01P205
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0264.png)

# ~~شب سوخته و روز کشته، چون چنگ پرناله، و چون تای جامه
# ~~سیاه. خورشید دولت او را بعد از آن حسن در آب ندیدند، آب
# ~~روی او جز اشک نبود، دست استیلای او که چون امید دراز بود
# ~~کوتاه آمد، و بعد از آن روان او روان شد، و پارهٔ‌ عظمت او بهسر
# ~~در آمد.
# فخرالدین وزیر، پس از گرفتن امیر عمر ومعین الدین، اژدهای
# ~~هفتسرشد، مجالفر ms169 اخ یافت، یمنهویسره میراند، و بدی تیر تاز(؟)
# ~~فموده
# معین الدین را به قلعهٔ‌ همدان بردند، و او را در آن حرکت
# ~~عذری نبود، زبان او بی سخنتر از زبان سوسن بود، او را مصادره
# ~~قوی (179 پ) کردند، در استصفای مال او مبالغت نمودند.
# ~~بزرگی وبال مردم است، بر آسمان جز ماه را محاق تباشد. آنچه
# ~~معینالدین به مصادره میداد، همچنان بود که به رشوه می ستد.
# ~~اثر تأسف و تلهف بروی پیدا نبود. شعر:
# تراه اذا ماجئته متهللا %~% کانک تعطیه الذی انت سائله
# چون نرگس چشم بر سر زر می نهاد و میداد، و رضای پادشاه
# ~~نگاه میداشت. چون سیند بود که به گاه آنکه سوزد، رقص کند.
# منصب استیفاء به صدر عزیزالدین مفوض شد، مدتها بود تا
# ~~استادکاران دیوان استیفاء مباشرت این شغل به استظهار نواب
# ~~می کردند. در عهد او، به حکم صانعی و معاملهشناسی، نواب ابر
# ~~بودند که بردریا بارد.
# معین الدین هنوز درقلعه بودکه فخرالدین وزیر باجوار رحمت
# ~~ایزد، عزاسمه، رفت، از نکایت وزیر جان او به لب رسیده بود، به
# ~~مرگ فخرالدین، مرده بود که زنده شد، او را به آذر بایگان
# ~~ثل.
# اتا بک شمس الدین بعد ازآن (185 ر) که کار او بهموی آویخته PageV01P206
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0265.png)

# ~~یود، جناح عفو برزلت او یوشید. مطلق العنان شد. اما اگرچه آر
# ~~ورطهآ قتل بیرون آمد، در دام مرگ آویخت. عطسهآ زکام بسیار
# ~~اشد با آنکه شب جوانی او را صبح پیری ظاهر شده بود،
# ~~شگرفتر و پاکیزه تر از وی دردرگاه هیچ جوان نبود. پیری اگرچه
# ~~برموی است از وی زیبا می نمود. بر عقب خلاص رسول مرگ
# ~~شرط ادای رسالت به وی بجای آورد، دست روزگار او را در آسی
# ~~مصادره افگند، بعد از آن بافنا برد. همچون خیری بود که اول آن
# ~~را برغر بال ببرند، آنگه دور افگنند. مرجان رنگ ومیناشکل بود،
# ~~که با آسا آمد، و شیر صولت او، روباه ms170 لنگ شد. شعر:
# ~~فمن لم یمت بائسیف مات بغیره
### | تتوعت الاسباب والداء واحد
# امیر اینانج پس از گرفتن امیر عمر از گرگان به ری آمد.
# ~~بامدادی از لشکر خوارزمشاه و ملک مؤید و شاه ماز ندران واتابک
# ~~محمد به ری بود، باوی (185 پ) کشته شد. کمتر ازسگ بودند.
# ~~سگ در کسی که شناسد، نجهد، و پیوسته پاسبان مردم خویش
# ~~بود. امیر اینانج که فتور و سکون اقلیمی، و مصلحت و مفسدت
# ~~ککشوری به سیاست او تعلق داشت، و اقبال چون سایه ملازم اوبود،
# ~~بردست دو سه وشاق بر طریق فجأت کشته شد. این شکل که از
# ~~جیب غیب برآمد، اگر کسی در خواب دیدی باور نداشتی . شعر:
# # فلا ینلک اللیالی ان ایدیها %~% اذا اردن کسرن النبع بالغرب
# # و لاتعن عدوا انت قاهره %~% فا نهن یصدن الصقر بالحرب
# چون دمدمهٔ‌ حادثهآ او درافتاد، لشکر خوارزم و نیشابور و
# ~~مازندران که باوی بودند، متفرق شدند، ری، اتابک محمد را
# ~~مسلم شد، بعد از آنکه جز با روی شهر به روی خویش دید، فتح
# ~~و ظفر روی نمود، آنچه به شمشیر و تیر و سنان چون آتش و
# # مقاسات شداید بر نیامد، به انفعال میسر گشت. شعر: %~% ر) PageV01P207
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0266.png)

### | أریخ الوزراء
# لاتکسع الشول باغبارها %~% انک لاتدری من الناتج
# ~~تسیم عدل اتابک اعظم، جانهای مردمری راپاره کرد، ودعای
# ~~یشان به استدامت ایام او متواتر گشت، وروح الامین آن را «آمین»
# ~~گفت. وزارت بعد از اندیشهآ بسیار و گفت وشتید، برخواجه
# ~~جلال الدین، پسر قوام الدین ابوالقاسم مقرر شد.

PageV01P208

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0267.png)

# زارت دوم جلال الدین
# بدین منصب بزرگوار، لایق تر از جلال الدین نبود. خانه
# ~~ایشان را کان گوهر وزارت میدانستند. در وزارت در گزینیان،
# ~~اگرچه در احاین اعبائی میرود، بیشتر اوقات به ایشان تفویض
# ~~می افتد. مفتاح در این منصب، بهدست ایشان است. جلال الدین
# ~~اگرچه از تصاریف روزگار بی برگ شده بود، از وجوه قرض،
# ~~برگی ساخت، و به اعباء این ms171 منصب، استقلال نمود. خشک سال او
# ~~از باران بهار، عمل خصب یافت، و آب کار او از سرمای عزل
# 18 پ) فسرده بود، به جمرتهای عمل کشتی ساقط روان آمد.
# ~~از میان وزرای در گزین، فاضل و نیکو خط او بود. در سرای او
# ~~قطع و فصن کار کمتر بودی، بیشتر زحمت اصحاب میدیدند. امیر
# ~~سید عزألدین مر تضی، پسر امیر سید ضیاءالدین ابوالرضا
# ~~راوندی در این معنی گفت، شعر:
# # از ری جلال الدین بالوزراء %~% بر قاعه و خساسة الثسکاء
# # قالوا علی باب الوزیر حلبلب %~% قلنا نعم من کثرة الغرماء
# ~~امیر سید عزالدین را فضل چنان است که گفتهاند، شعر :
# ماورث عن کلالة کل فضل (م)
# او ختده زد و، بدان خنده دهانش یرزر شد. علامهآ جهان
# ~~است. نگین عالم به علم او منقش آمد، رفعت در جت او و علو
# ~~مرتبت، تا حدی است که دست همت او ستارگان را به کف تواند PageV01P209
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0268.png)

# ~~آوردن. در دندان روزگار، نظم مکرمت او زینتی هرچه نیکوتر
# ~~است. دیگر علما به اضافت باوی بررقعهآ فضل، پیادگانند که
# ~~فرزین نمیشوند. (182 ر) زمین از مرغزار فضل او آسمان
# ~~است، و آسمان از اثر جهل حسودان او زمین. سخن حاسدان او
# ~~چون ودیعت دزدان است که هیچ کس قبول نکند؛ مروحهاند که آن
# ~~را پس ار رعدهآ مقرور، گرما یباد سموم باشد؛ چون شمع هلاک
# ~~خویش بهزبان کند؛ چون شعله غذای ایشان آتش دل باشد؛
# ~~ناتر اشیده تر از انگشت زیادتی اند که برکف باشد. دل بدخواهان
# ~~او آتش خانهآ مجوس است، که هرگز از آتش خالی نباشد.
# در کاشان، امیر سید عزالدین مرتضی و قاضی القضاة
# ~~جمال الدین علی بن القریب در فضل و علم رضیع یکدیگرند. از
# ~~باغ دانش هر روز به نوی، دستههای گل به مجلس انس آرند. دیدهآ
# ~~روز گار دو بزرگ چنان نمی بیند. چون گل فضل ایشان برافشانند،
# ~~ملایکه که از هزل و بازی دورند، در رقص ms172 آیند. آن کس که انکار
# ~~فضایل ایشان کند، ظالمی باشد که لباس او از کفن مردگان
# ~~بود (182 پ) و بساط ا زفرش مسجد. این قطعه که یاد کرده
# ~~میآید، شعر قاضی جلال الدین است، شعر:
# # جربت هذا الوری حتی ندمت %~% ومن یجرب الناس یقرع سنه ندما
# # کم قلت لایوطؤنی عشوة بنعم %~% حتی مللت وملوا ذلک النعما
# # هبنی تجلب عذرا فی انفصالهم %~% اما النو اظر حاشی السامعین عمی
# اشراق دیوان سلطان برسعد الدین شل خر اسانی تقری
# ~~کردند. شرف الدین، پسر مختارالدین چون پدرش متوفی شد، در
# ~~کدخدایی اتابک شمس الدین، قایم مقام پدر آمد. اوحدالدین
# ~~عبد الصمد، اهل علم و قلم بود. در طبع او لطافت آب جان پرور
# ~~سعد الدین از اشراف برآمد، و کدخدایی اتابک محمد پایدار
# ~~نبود. سعد الدین را آن منصب «یدشلاء وبیعة لاتتم» بود. کدخدایی
~~PageV01P210
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0269.png)

# ~~اتابک محمد به فخرالدین کمال الدین سمیرمیدادند، بزرگی خانه
# ~~و پوشیده نیست. آفتاب بود که آن را همه جای دانند و شناسند.
# ~~همه کس را رفعت او، رگی با جان (183 ر) داشت. ماهی بود که
# ~~از پس محاق برآمد.
# ~~کاشی دادند. در عهد او علی الاطلاق بزرگزاده تر از او تبود.
# ~~پدر مادرش، قوام الدین بوالقاسم و دو خالش، جلال الدین و
# ~~قوام الدین وزیر بودند، و جدش نیز خال مادرش عمادالدین
# ~~ابوالبرکات وزیر، پسرعمهآ مادرش، شمسالدین ابوالنجیبوزیر،
# ~~شوهر مادر مادرش عزالملک وزیر . در وزارت چون زبیده دختر
# ~~جعفر بود در خلافت. منصور جدش خلیفه، مهدی عمش خلیفه،
# ~~رشید شوهرش خلیفه، یسرش امین خلیفه، پسران شوهر مأمون و
# ~~معتصم خلیفه، پسران یسر شوهرش، واثق و متوکل خلیفه،
# ~~گفتهاند، شع :
# الو نشدت زبیدة ضفایرها %~% لما تعلقت الا بالخلانف
# شرف الدین، پسر مختار الدین چون وزیر اتابک شمس الدین
# ~~شد، از وی شهامتی دیدند که مردم را (183 پ) عشر آن از وی
# ~~در حساب نیود. چون نر گس همه چشم بود، و چون سیسنبر همه
# ~~گوش. مردافگن ms173 تر از خواب آمد.
# سعد الدین را در وزارت امیر اینانج تمکین و رونق تمام بود،
# ~~بی پرخاشی برمخدوم استیلا داشت. کار او دریایی بود بی پایان.
# ~~گرچه کفایتی نداشت، چون کرم پیله ابریشم تاب بود. در
# ~~کدخدایی اتابک محمد مبتذل شد، چون خر در وحل افتاد. آنچه
# ~~در عهد امیر اینا نج دید، خوابی بود، چنان بوی دیگر به مشام او
# ~~نرسید. چون کودک نوآموز آمد. شعر پارسی میگفت، و خویشتن
# ~~راسوم سنایی و معزی میدانست. هذیان خویش حکمت لقمان PageV01P211
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0270.png)

# ~~می شتاخت. آنچه او شعر می خواند نه شعر بود، و نه «کان وکان».
# ~~بعد از آن شیوه بودکه کسی نشنید. شعرا را پیغمبر بود، به تآویل
# ~~آنکه «وما علمناه الشعر، و ما ینبفی له». چند قطعه به خوارزم
# ~~فرستاد به رشیدالدین وطواط. از آنجاکه ظن او بود رشید(184ر)
# ~~و طواط در شعر گفتن رسیل او بود. گر به در انبان به مردم
# ~~می فروخت. و اشکی از چشم نابینا میریخت، و به دود هیمهآ تر،
# ~~مردم را معذب میداشت. فصل بهار فضل، چنا نکه بلبل رشید
# ~~وطواط را در آواز آورده بود، گربه سعدالدین را در آواز آورد،
# ~~مگسوار برخوان او می نشسست.
# وقتلی اصحاب مناصب و سعد الدین در مجلس صدر الدین حاضر
# ~~بودند، صدر الدین ذکر خیرایشان می کرد. چون نوبت به سعدالدین
# ~~رسید، گفت: ما خود روز و شب از انفاس و نتایج اشعار و نبات
# ~~افکار او مستفیدیم. سعدالدین بدان تبجج می کرد، وآن را سخن بر
# ~~اصل میدانست. قلع اضراس از استماع اشعار او آسان تر بود.
# ~~الخنفساء فی عین امها حسنة: شعر :
# واسیء بالاحسان ظنا لا کمن %~% هو بابنه و بشعره مفتون
# اسارت صدر الدین به مهذاریو یاوه گری بود، ولکن سعدالدین
# ~~بروجه نیکو حمل می کرد. چون (184 پ) این تصنیف به ذکر
# ~~صدرالدین محمد خجندی منور شد، بندی از محاسن و مفاخر او
# ~~به ضرورت یاد باید کردن. ms174 معظم تر عزتی اصفهان را آن است که
# ~~مسحب ذیول خجندیان است. نمیدانم که شرح مآثر ایشان به کدام
# ~~عبارت دهم. اگر بزرگی اسلاف ایشان گویم، هرکس که در دایرهآ
# ~~اسلام است برآن وقوف دارد، و اگر از علمی و فضل و افضال
# ~~گویم، آفتاب را به روشنی وصف کرده باشم. عمر او کوتاه آمد، و
# ~~یه مقعد صدق رفت، و جهانیان به سوک ماتم او سوخته شدند،
# ~~دلها بریان شد، و چشمها گریان (م): PageV01P212
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0271.png)

# ما الناس بعدک یا مرداس بالناس.
# ضریح او صریحکرم است. از چند نوع شعر تازی و پارسی
# ~~گفتی. شعر خود کمینه فضایل او بود. از قالبی عجب و زنهای
# ~~بدیع بیرون آوردی، در آن سابق بودی نه مسبوق. از جملهآ او
# ~~قطعهای است مطلع آن، شعر:
# ~~حی ارداء وارهلة و شادنا قدحله
### | وقل له لعله تعمذ سیفاسله (185 ر)
# المستفات من یده.
# این قطعه را ردیفی هست زیادت بروزن، افتضاض این عذره
# ~~او راست. به لذت اشعار او آنها را که در سکرات مرگ باشند،
# ~~آفا، قمت2 حاصل شود. نظم اودرگردن روزگار قلادهٔ‌ در ثمین بود.
# اتابک محمد را بهسبب مظفرالدین تکله، از وی دلماندگی
# ~~حاصل آمد. دست مظفر الدین از فارس کوتاه فرموده، معاونت
# ~~صدرالدین با دست گرفت. بعد ازآنکه در حقاو گفته بودند، شعر:
# جز بر سر نان دگر نبینی شیراز
# و همچنین گفتهاند، شعر:
# ~~شیراز از آن ماست، رو دوغ فروش
### | شیرار به مراد دل ماز دند ماست
# اینجا مغالطه نیکوست. چند کرت کار مظفر الدین به خلل آمد،
# ~~و فارس به ترک تاز لشکر بیگانه ستوه شد.
# مظفر الدین، ملک محمدبن طغرل را از سر ضرورت با اتابک
# ~~محمد ناد، و از مفارقت او چون کمان که از مفارقت تیر نالد
# ~~می نالید. خاصبک سعد که امیر اسفهسالار فارس بود، وقتی
# ~~التجابه اتابک محمد می کرد، ووقتی بادست مظفر الدین (185پ)
# ~~تکله میاستاد، تشویش ازولایت دوست میداشت. همچون مردم ms175 مصر بود
~~PageV01P213
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0272.png)

# ~~که ایشان را باران رحمت زیان دارد، غله به شینم رود نیل پرورند.
# ~~چون باد همیشه در سفر بود، عاقبت پای او هم از رکاب بیفتاد.
# اتابک ارسلانابه بن اقسنقر، برمحروسهآ روئیندژ متوطن بود،
# ~~هریک چندی، شخصی برآن قلعه رفتی، و خبر دادی که پادشاهی و
# ~~صاحب طرفی نماند. عاقبة الامر هم شخصی از آن قلعه بزیر امد،
# ~~و خبر داد که او هم نماند. او را عدتی تمام بود. اصحاب اطراف
# ~~تبع او بودند. چون کعیه بود که از دور، نمازهای آن کنند. به
# ~~وهات او چشمه ها از چشمها روان شد. ختجر فنا هرآن کسی را که
# ~~بر بسیط زمین متحیز شد، مجزا کند. در این معالجه بقراط
# ~~عاجزتر از کودکی شیرخواره بود. باز اشهب و بنجشک در این
# ~~دام، و تر و خشک در این آسیا یکی آمد. چون اجل دست دراز کند،
# ~~جنز أستسلام چاره نیست، تقلیم اظفار قضا ناممکن است، شکلی
# ~~منصوص (184 ر) علیه و مقطوع به است. هیچ شبهت به دفع ان
# ~~راه نیابد. به مراعات روزگار، مفرور نباید بودن، دم او دم
# ~~مشعله است، که از آتش باشد. جهاز عروس جهان درخور کا بین
# ~~نیست . اتا بک ارسلانابه، قلعهآ حصین و معقلی محکم داشت؛ اما
# ~~میچ چیز دافع مرک نیست. شعر:
# لوکان ینجو واحد لنجاه من %~% نومه المزمل الاعصسم
# صاحب کمال الدین ابوشجاع کدخدای او بود، به درگاه آمد و
# ~~منصب طعرا بوی مفوض شد. قوام الدین، برادر وزیر جلال الدین
# ~~را از این منصب معزول کردند، جلالالدین را در عزل چاکری او
# ~~دمساز بودند، بهمنادمت ایشان روزگار می گذرانید، و ترحمی
# ~~نمی نمود. با قلت یسار و استطاعت، ایشان را تیمار میداشت،
# ~~هردو به وی متخصص بودند: یکی امین الدین محمدبن ابی الوفا،
# ~~و یکی شهابالدین بریانی. تا مقصوص الجناح بود، ندیم وصاحب
# ~~سر او بودند، ایشان را چون آبله بردست میداشت. چون عهد PageV01P214
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0273.png)

# ~~وزارت ms176 امد، و (186 پ) فسحتی ظاهر شد؛ هر دو را بیرون کرد،
# ~~و ایشان را شغلی نفرمود. دروزارت ایشان راچون فیء بی برآمد،
# ~~چون مار باد و خاک خوردند. «لاتتمواالدول فتحر موها» راست
# ~~گفتهاند. مراسم بزرگی نه بدینوجه بود که او فرمود. از او باش
# ~~این معنی پسندیده نباشد، از بزرگان خود چون بود؟ . نقطهٔ‌ سفید
# ~~چون برچشم افتد، رسواتر از آن باشد که بر ناخن، و ب ناخن
# ~~معتبر نباشد. آهنگر در این قضیت بویاتراز عطار است. مورد کرم
# ~~جلال الدین، که زمستان نظارت داشت، در فصل بهار زرد شد، اگر
# ~~هردو دانستندی که: اگر جلال الدین وزیر شود، ایشان را «رعدة
# ~~المعزی» باشد، از خدای تعالی به تضرع و ابتهال استدامت عزل
# ~~او خواستتدی.
# سایهآ هیچکس برچاکران، مبارکتر از سایهآ معین الدین ابو نصر
# ~~کاشی نبود. سه شخص از خدمتکاران او وزیر شدند: یکی
# ~~عزیز الحضرة، و شرف الدین علی بنرجا، و یکی کمال الدین محمد.
# ~~181 ر) وقتی می گویتد در خدمت او نشسته بودند، و تعجب
# ~~می نمودند که کمال الدین علی سمیرمی، چونوزیر شد؟ ، معین اندین
# ~~گفت: اگر شکل اینست که من می بینم، وزارت به شما هر سه نیز
# ~~بازافتد. قطعا چنین بود، هرسه وزیر شدند. عنایت معین الدین،
# ~~همچون ابوالحس ن فرات. وزیر مقتدر خلیفه بود، که بیشتر کتاب
# ~~او وزیر شدند، چون محمدبن داود و علی بن عیسی جراح، و
# ~~برادرش عبدالرحیم، و ابوعلی بن مقلة و سلیمان بن محمد و داود
# ~~انیر و فضل بن جعفر.
# سلطان ارسلان و اتابک شمس الدین و والدهآ سلطان ارسلان
# ~~براثر یکدیگر، بهجوار رحمت خدای تعالی رفتند. گردون گردان،
# ~~اظهار سیرت خویش کرد. ثواب هر نفس که در مصالح خلق زده
# ~~بود، حجی مبرور آمد. در سایهٔ‌ عدل و انصاف که فرموده یودند،
~~PageV01P215
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0274.png)

# ~~آسایش یافتند. درهای فردوس برایشان گشاده شد. بالای گنبد
# ~~اخضر اعلا، صحیفهٔ‌ (187 پ) اعمال خیر ایشان باز کردند،
# ~~ونیسان ms177 ثواب باغ امید ایشان را بیاراست.
# اتابک محمد، ممالک را ضبطی بهوجه خویش فرمود. خداوند
# ~~عالم سلطان طغرل بن ارسلان را برتخت پادشاهی نشاند، و نگذاشت
# ~~که از هیچ جانب گرگی حرکت کند. ممالک و مسالک به سیاست
# ~~او محفوظ شد. وزارت برجلال الدین مقرر داشت، و سعد الدین
# ~~شل را پیش کار استاد، و در اشراف ابوالفضل فضولی شد. به
# ~~اشراف قتاعت نمی کرد، در کار عمل سلطان، به ری و اصفهان
# ~~مداخلت می نمود. مکثار و مهذار بود. می گفت در معاملات توفیری
# ~~هست، معاملات را معین الدین ساوی چنان بیالوده بود که یک قطره
# ~~از آن فرو نمی چکید، در آن اسرافی و تبذیری نبود. بر این قلتبان
# ~~اضرار نمود، وقتی به اصفهان میرفت، و وقتی به ری. دو سه
# ~~عمید معروف را بهسبب او خانه برفت، و او در آن (188 ر)
# ~~میانه خلق شد. قبای او تنگ آمد. مال اصفهان را ملتزم شد.
# ~~میزان معاملات اصفهان، میزان فلک دید. چشمهدار نبود. چون
# ~~احول کث می نگرید، و در تموز فنک می پوشید. چراغی تیر می کرد
# ~~که آنرا سر بریده بودند. پنداشت که کردرانی باکردن بوی آرد(؟).
# ~~چون باز می نگلرید، همه جگر میخورد. قبهای که می کرد سرکور
# ~~جهودان بود، آن را منجوق زرین می نهاد. توفیری که می نمود
# ~~چون بصل همه پوست بود. آنچه می گفت میانتهی بود. جز نبوت و
# ~~کبوت حاصل نداشت. استقصاء شوم باشد. کار او، بدین سبب
# ~~زیر و زبر شد. از اجتذاب عاجز آمد. اگر خویشتنداری کردی، و
# ~~در اشراف به قضای مترب خویشتن مشفول شدی، او را بهتر بودی.
# ~~محور جور در کفهآ فلک او را سرگردان کرد، و مغبون شد. اثررات
# ~~شیطان کوفت کار بدان انجامید که زاغ عزل بر نشیمن منصب او PageV01P216
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0275.png)

# ~~نشست، (188 پ) و مضرب سوء ادب او به وی بازگردید. بی
# ~~تاجیلی به مال مطالب شد، و مستهدف نکوهش ms178 آمد. هر عذر که
# ~~آورد، حجت آن داحض بود.
# قاضی القضاة عمادالدین، که قضای ممالک به وی مفوض بود،
# ~~در عهد سلطان ارسلان طمع در وزارت کرد.
# جلال الدین را خرجی بیفتاد، منصب او را تغییری بفرمودند.
# ~~کا رجلال الدین چون دریا آمد. آب دریا را چون کشتی بدرد، حالی
# ~~با حکم خویش آید. قاضی القضاة عمادالدین براثر خطبهآ وزارت
# ~~متوفی شد، و در بهشت جاودا نه درجت کبری یافت. تا جلال الدین
# ~~در قید حیات بود، هیچکس تمنای وزارت نکرد. سوابق ولواحق
# ~~خدمت او مرعی یود.
# در دولت مبارک سلجوقی دووزیرفاضل بودند: یکی عمید الملک
# ~~متو سط بودند، اما شعر پارسی نیکو گفتتد: یکی موید پسر
# ~~نظام الملک، و یکی جلالالدین، (189 ر) پسر قوام الدین. و سه
# ~~وزیر جاهل بهغایت بودند: یکی خطیر میبدی، و یکی عزالملک، و
# ~~یکی شمس الدین ابونجیب. خطیر خود به خر معروف بود.
# پس او خواجه احمد، پسر نظام الملک وزیر شد، همچنانکه از
# ~~دکان سگ برخیزد و قصاب بجای اونشیند. شرف الدین انوشروان
# ~~در نفشة المصدور شرح جهل خطیر الملک مستوفی داده است. در
# ~~حق او گفتهاند:
# ای حرترابه میبد نه نان بدونه میبد
### | عزلت خجسته پی بدای قلتبان جولاه
# فخرالدین ولی ابو المظفر ابیوردی در حق او گفته است:
# # مضی زمنا کنت الذ تابی لاهله %~% وفوق تنعمی نشعند غدیر ها
# # وهل خطر یابن اللئام لدولة %~% وانت عنی رغم المعالی خطیرها
~~PageV01P217
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0276.png)

# # نعم وقد استوزرت ایضافما الذی %~% یرخی من الدنیا وانت وزیرها
# و را از وزارت خود زودتر انداختند. رفعت او رفعت غلام
# ~~باره بود، که او را بهمناره جهت انداختن برند، نه جهت بانک
# ~~نماز کردن. وزارت لایق او نبود. (189 پ) نافهآ مشک برنافی
# ~~مردار بستتد ، و آیةالکرسی بردر خلا نبشتند. وقتی علمای
# ~~اصفهان را خلافی ظاهر شد، خطیر فرمود که جمله از شهربروند،
# ~~اما حسن ین سلیمان گفت، شعر:
# # الا من مبلغ عنی الخطیرا %~% مقالا سوف یوشاع ان ms179 یسیر[
# # لقد کلفت اهل العلم طرآ %~% الی الافاق من جمی مسیرا
# # فلا تعجل و من کتب توافی %~% باژد الروم ان کنت الوزیرا
# ظهیر الدین فائدان، کدخدای زینبخاتون، دختر سلطان
# ~~محمود، زن سلطان ارسلان بود. چون زین خاتون متوفی شد، به
# ~~دیوان عرض موعود روزگار نیافت، درگذشت، او را حدتی و
# ~~جتونی بود. همچون ستنبه آمدشدی داشت. اخلاق او همچون روزی
# ~~متنون بود که ساعتی آفتاب باشد، و ساعتی باران بارد. خط تیکو
# ~~نوشتی، بضاعت هنر او جز خط تبود. الخط فقط. خفت دماغی
# ~~داشت که به دبیب النمل از جای برفتی.
# شرف الدین، پسر مختار الدین، وزیر اتابک جهان پهلوان محمد
# ~~بود، درگدشت، (195 ر) منصب او به صاحب عزیز الدین مفوض
# ~~شد. جهان پین، به فر همایون آن صدر، جوان آمد، منصب به وی
# ~~مهناتر بود که او به منصب. پسر خویش، بهاءالدین را به استیفای
# ~~سلطان موسوم کرد. تصدر به صاحب عزیز الدین به هروجه که
# ~~باشد لایق بود. علی کل حال، ام عمر وجمیلهآ مناظم کار جهان به
# ~~اندیشه و نوک قلم او منوط بود. شرح دادن مروت وصلت او
# ~~جماعتی از اصحاب حاجات بازگردند . شعر:
# ~~متعذر است. قلم از تحریر آن قاصر آید. در حریم او هر روز PageV01P218
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0277.png)

# لو سکتوا اثنت علیک الحقائب
# جلال الدین در وقت آنکه کار مستقیم شد، روزگار خار فنا
# ~~نهاد. فتیله آنگه سوزد، که برافروزد. عمر او سپری شد، او را
# ~~برزما نه هیچ باقی نماند. هرکس را که کر5 زمین مقر آمد، هم آن
# ~~روز که از ظلمات رحم بیرون آمد، «کل نفس ذائقةالموت» ب
# ~~پیشانی او نویسند. سخن باز پسین، سخن مرگ است برآنکس
# ~~که گنج قارون(   اپ) دارد، و آن کس که چون الف کوفی هیچ
# ~~ندارد، صدمهآ مرگ بریک شکل آید . چند سلطان و ملک راوزارت
# ~~کرده بود، اقبال، چون سایهآ باوی دوان بود. در جهان مردم پای
# ~~در رکاب است، از این رباط ناهموار ms180 لابد بباید رفتن، و برتل
# ~~فنا تاچار بباید گذشتن. هرکس که زاید میرد. چون پروانه شمع
# ~~از ولادت سوزد، و گریان گریان در خواب مرگ رود.
# وزارت بر برادرش قوام الدین مقرر شد، همچنان بود که
# ~~ابوالفرج هندو گفت، چون از بنیقاسم وزارت از ابوعلی با
# ~~برادرش ابو الفضل منتقل شد، گفت، شع:
# # فنحیت عنها وهی منک نهوضها %~% بتنحیه الاوتار انهضت النبل PageV01P219
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0278.png)

# #  %~% 2 PageV01P220
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0279.png)

# وزارت قوام الدین پسر قوام الدین ابوالقاسم
# قوام الدین، وزیر پنجم بود از درگزین: اول پدرش قوام الدین،
# ~~دوم جمال الدین ابوالبرکات، سوم شمس الدین ابونجیب، چهارم
# ~~جلال الدین، پنجم قوام الدین. در مدت (191 ر) پنجاه سال، پنج
# ~~وزیر از یک بقعه، پیشوای جهانیان شدند.
# در عهدهآ قوام الدین جریدهآ جور و اجتذاب برطاق نهادند،
# ~~ونمدزین ظالمان که از چپ و راست دوانیدندی، خشک شد.
# ~~جهانیان را بی آنکه در رق عبودیت آمدند، نام شادبخت آمد. از
# ~~آسمان عدل، خورشید و ماه را چون دو کفهآ زرین از سویت
# ~~پدرش آن بینات الطریق بود، و عافیتی داشت. دولت پدرش، دولت
# ~~درفش کاویان بود. عنایت و نکایت او مهتاب بود، که جایی سیب
# ~~سرخ کند، و جایی کتان ریزاند. در عهد او همه چون حلقه بردر
# ~~بودند. چون حلقهآ میغ بودند که در آن زحمتی باشد. جز قضانبود
# ~~که بر وی سیق تواند بردن. همهآ گدن کشان در خدمت و طاعت
# ~~چون دستی که آن را فصد کنند، مستقیم بودند.
# مجدالدین بروجردی پس از اثیر الدین ابونصر عارض بود، او
# ~~را عارضی (191 پ) ظاهر شد، و ضعف بروی مستولی گشت؛
# ~~یای بند بیماری شد. این منصب، او را به معونت برادزش،
# ~~رئیس الدین وزیر، والدهآ سلطان ارسلان بود. شفلها به سرتازیانه
~~PageV01P221
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0280.png)

# صدر صفی الدین پسر مجدالدین در اقبال جوانی وحدانتسن،
# ~~به سفر حجاز بود، استلام حجراسود بر سپیدکاری جهان اختیار
# ~~کرده بود. عمره طراز عمر شناخت، تا به حرم برسید، ms181 خواب
# ~~برخویشتن حرام کرد. عرفات را نردبان غرفات جنات شناخت.
# دیوان عرض به صدر صائن الدین عبد الملک همدانی مفوض
# ~~شد. پیش از آن چتد شغل معظم به کفایت او منوط بود، و اثر او
# ~~در ملابست آن پستدیده وسمر گشته، و شهامت او در همهآ جهان
# ~~مشهور است، تا حدی که در هر طرف که پرسند که متصرقان و
# ~~اصحاب قلم کافی ترکیست، اشارت خاص و عام به وی باشد.
# ~~کفایت دیگران با کفایت او، چراغی بود کهدر معرض آفتاب باشد.
# ~~در   هر تدبیر که باوی مشورت کنند، عین صواب بر
# ~~زبان دارد. فلک نادر رای، نقشی چون ندب آرای او کم زند.
# ~~مروتی و طریقتی که اوراست در این عهد عنقای مغرب است. در
# ~~جوی مردمی، آب او پدید آورد. در مسجد عتیق همدان دار الکتبی
# ~~فرموده است، مشحون به انواع کتب علوم، و جامهآ عروسان و
# ~~دامادان و پوشش جنازهآ مردگان که ببرندو بازآرند، این دارالکتب
# ~~چون هدهد با قبا و کلاه است. برچند رسم این دار الکتب فرموده
# ~~است، در تذهیب و تهذیب آن ید بیضا نموده، هرکس که برآن
# ~~رحبه رود، آسایش و سکون و راحت بهدل او رسد، پندارد که پای
# ~~او به گنج فرو رفت. چنانکه کهربا کاه رباید، این رحبه غم از دل
# ~~برد. اگر کسی نزهت جای چنان طلب کند، کتابت به تر نج (؟) نویسد.
# ~~مدرسی چون خواجه امام معین الدین، پسر جمال الدین ابوالمظفر
# ~~نشانده است، که فضل او چون (192 پ) دم مسیح، مردهآ جهل را
# ~~زنده کند، و اثر علم او چون نشان گازران بردیباجهآ روزگار
# ~~باقی ماند. در هر علمی چون سوسن صدزیان دارد، نموداری از PageV01P222
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0281.png)

# ~~شعر او نمود، شص:
# # ولسم یبق للمرتاد الا علالة %~% مکبا علیها بالنوا جدوالید
# # وانی انا البازی المطل وان ترد %~% جعلت مکانی بین نسرو فوقد
# در این دار الکتب کاغذ و مداد و قلم، چندانکه خواهند مبذول
# ~~دارند، و اگر ms182 طالب علمی محتاج باشد، و نوالهآ روزگار بهرسم او
# ~~استخوان بود، و دانهٔ‌ بخت او بی شیر، صدر صائن الدین او را عیال
# ~~خویش داند. اینخیرات، آبزندگانی درماندگان بارد، وقطرههای
# ~~باران کرم او کلاه حباب بر سر آب مرد می نهد. محتاجان خدمت او
# ~~چون قلم به سردوان باشند.
# سیف الدین علی محمد، خازن، فرزندان صائنایدین همدان را
# ~~کوه اروندی دیگر است. نزهتگاه ماوشان قلهآ اروند است که آن را
# ~~چهارم شعب بوان (193 ر) و غوطهآ دمشق و سفد سمرقند
# ~~می گویند، در جنب نزهتگاه فضل او بیابان سماوه است. این دو
# ~~بیت شعر اوست:
# انظر الیه لتری %~% ملا العیون القمرا
# ان قامت الشمس سنا %~% زاد ضحیهها قمرا
# چون خدای عزوجل کسی را به اصطناع و الطاف خویش
# ~~مخصوص کند، همهآ کارهای او متناسب است.
# صدر صائن الدین را از همهآ کارها آن شگرف است که پسرش
# ~~صدر شمس الدین نجیب برخاست. هیچ معروفزاده را ندیدم که
# ~~در انواع هنر برابر او بود. روزگار ا وبر اکتساب محامد مقصور
# ~~است، شعر او عذبت از آب زلال است، و عجبتر از سح حلال.
# ~~آسمان علم ستارههای «احسنت وزه» نثار می کنند. این بیت شعر
# ~~وست، شعر:
# نسیم الصبا بالوردمن همدان %~% وهنا بحینی من الخلان
# فترت مدارج خطوط فکانها %~% شرقت فتور لواحظ الغزلان PageV01P223
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0282.png)

# استاد او، نجیب الدین علوی، همچون لقبش نجیب است، علوم
# # و عالمافروز است، و بخت روزگار %~% اپ) به فضایل او
# ~~پیروز است. وقتی امام صدر الدین خچندی را نکیت رسیده بود،
# ~~این یک بیت بدو فرستاد؛ شعر :
# # وفی السماء نجوم غیر ذی عدد %~% ولیس یکسف الاالشمس والقمر
# سعد الدین شل خراسانی، چنانکه پیش از این یاد کرده آمد، در
# ~~اشراف معاملهآ ری و اصفهان را ملتزم شد. اصحاب مناصب، رأی
# ~~او تصویث کردند، و او را از باد قبه می داشتتد. او را زهزهی
# ~~می کردند، تا توفیرمی نمود. میدانستند که شکر را تاسر که نباشد، ms183
# ~~سکنجبین حاصل نیاید که نافع باشد، هر شرابی را از کیفیتی
# ~~ناگزیر باشد. آتش از زبان او می تافت، پنداری چون شترمرغ
# ~~آتش می خورد، و چون مال قاصر شد و موش ببرد، چون مستی در
# ~~میان وحل افتاد.
# او را از اشراف عزل فرمودند، دیوان اشراف به صدر
# ~~صائن الدین مفوض شد، و دیوان عرض به صدر صفی الدین، پسر
# ~~مجدالدین که پیش از آن (194 ر) عارض بود. در عهد جوانی
# ~~متعبد بود، اقامت رسوم حج و مناسک کرده، و به کاردانی مشهور.
# ~~برجای پدر تصدر یافت، و کفایت او نورمیوهآ با غ دولت آمد. کار
# ~~دیوان، به مکان او به بوی عنبر سارا مسخر شد. در ترشح کارها
# ~~چون ثرگس حمایل باز زد.
# سعدالدین را بعد از اشراف عنایت اتابک محمد دست به سر باز
# ~~کرد. ایالت ری بروی تقریر فرمود، و معین الدین ابوالفتح بن
# ~~الحاجب قمی، عمید ری بود، متوفی شد، عمارت ری هم به
# ~~سعد الدین تفویض افتاد، و ایالت خود داشت. اگرچه از روی
# ~~معنی کوتاه قبا بود، دراز دامن آمد. ترازوی دوسر شد. در شعر
# ~~گفتن و فصاحت نمودن بادی سرد از حلق برمی آورد، و قرص PageV01P224
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0283.png)

# ~~خورشید به قرص صابون میشست و به الحان داود به شعرخویش
# ~~ترثم می نمود، و در کفایت، منجتیق شعر خویش، منجتیق حصار-
# ~~گشای میدانست.
# معین (194 پ) الدین ابو الفتح بن حاجب، پیش از عمارت ری
# ~~رییس قم بود، ثروتی و املاکی نیکو داشت. چهرهٔ‌ جمال او چون
# ~~تیغ پرگوهر بود، فاضل و عالم ونیکوخط. در زهمت گرفتن الوان
# ~~معاملت، چون کفگیر همه چشم بود. قم در اعتداد امیر اسفهسالار
# ~~عز الدین محمد صتمار بود، و حاکم دیوان أو امیر حاجب نجم الدین
# ~~حسن بن رستم . او را با معین وحشتی ظاهر شد. معین الدین به
# ~~سعایت او خدمتی به صاحب عزالدین نوشت، و بدین بیت تمثل
# ~~کرد، شصرە
# # اصون عرضی بمالی لا ادنسه ms184 %~% لا بارک الله بعد العرض فی مال
# این نامه بهدست حاجب نجم الدین افتاد. مختص الدین خواجگی،
# ~~مستوفی مخدوم او بود. اهل علم و معرفت، او را با معین الدین
# ~~رگ وحشت می جنبید. امیر حاجب از وی پرسید که تفسیر این
# ~~بیت چیست؟ او هزار کبایر در تفسیر این بیت بگفت، که بدین
# ~~بیت تعلق نداشت، گرگ بود که شبان شد، (195 ر) روباه بود
# ~~که حیلهساز آمد، سامریوار شکلی طرفه نمود، گفت: تفسیر این
# ~~بیت آن است که از نکایت او ننشینم، و دمار از وی بر آرم.
# معین الدین بدین بیت یای بردم مار نهاد، امیر حاجب خود
# ~~بجای مرهم داغ نهادی. غیظ او یکی صد شد. اما وقتی رادم نزد.
# ~~در گرو گرفتن مستظهرتر از گازر بود، بهار خندان نمود و برز
# ~~برخزان بود. در آن حال گل برمعینالدین نتوانست فشاندن.
# ~~مترصد فرصت بود، تا شب خود چه زاید.
# چون اتابک شمس الدین با جوار رحمت خدای تعالی رفت، و
# ~~ما نعی وزاجری ندید، معینالدین را گرفت. او هنوز محبوس بود PageV01P225
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0284.png)

# ~~که سلطان ارسلان به دار الخلافة انتقال فرموده میدان خالی یاقت:
# ~~کیسهآ او به صابون زد، و بیخ حال او از بن برکند. او چون قامت
# ~~چتگ، کژ شد، و آنچه به روزگار به خون جگر جمع کرده بود،
# ~~برباد رفت. هرچه از تنور ذخیرهٔ‌ او برآمد، باترازوی (195 پ)
# ~~مصادره رفت. چون سنگ زیرین آسیا شد، و امیر حاجب به نکبت
# ~~او چون گل در پوست می خندید.
# معین الدین بعد از آن عمید ری شد، واز دار بلا و ایتلا، بهدار
# ~~بقا رفت. آن علم او در زیر خاک و عقود جواهر او که مفناطیس
# ~~دلربا بود، در مدرج الریاح متناثر گشت، شعر:
# # استودع الارض اخواثی لیحفظهم %~% لقد وثقت الی هوجاء مضیاع
# ظهیر الدین عبد الغفار بن الحسین الکرجی، مستوفی اتا بک جهان
# ~~پهلوان محمد و مظفر الدین قزل بود. در ms185 این عهد جز او را مکارم
# ~~مستوفی نشد، و فضل و علم او آرایش جهان و زیور روزگار بود.
# ~~مبسم ایأم از فضایل ابو چون گل تازه خندان آمد، برفلک علم، از
# ~~دانش او هزار خورشید و ماه تابان بیش بود، جهان از داتش او
# ~~منصهٔ‌ حسن واحسان شد، بحری بود در پیرهنی، وعالمی دیگر در
# ~~عالمی. در این (6   1 ر) روز چشم روزگار برچنان صدری نیامد،
# ~~در اقاصی وادانی بلاد، نام او چون باد است که از هر دری
# ~~دررود. شعر دیگران پیش او سک بای سوخته بود، نفس او اکسیر
# ~~مناصب آمد. این قطعه شعر اوست، شعر :
# # فوالله ما ادری الیة صادق %~% احی فؤادی ام قضا بعده نحبا
# # یر اوعنی لبی بفرط شماسه %~% وکیف توانی اللب من عدم القلبا
# # فهوی القرط رنا من الصبی %~% فمن زهرها سکری ومن دلها غضبی
# ظهیر الدین در این عهد چنان است که استاد ابواسماعیل
# ~~طغرایی در عهد سلطان محمد بن ملکشاه هردو در دور خویش
# ~~بی نظیر بودند. استاد شرف الدین انوشروان در نفثة المصدور، ذکر
~~PageV01P226
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0285.png)

# ~~استاد ابواسماعیل سرسری گرده است. متین الادب بود، اما گنید
# ~~بوسی (   پ) زینت روزگار و خورشید فلک دولت و آسمان
# ~~علوم و تأدرهآ جهان او بود. در شرح احوال او بایستی که از
# ~~وست بیرون آمدی، در این قضیت از انصاف دور بوده است.
# ~~استادا بواسمعیل روی زمانه را چشم و گوش بود. جبر زیان او در
# ~~نفئة المصدور در این تصنیف کردن واجب است.
# نامهای در اعتذار، به مؤیدالدین، پسر نظام الملک نوشته
# ~~است، هرکس که آن را مطالآعه کند، باید که «افسحر هذا ام انتم
# ~~لاتبصرون» برخواند. با این نامه قصیدهای هست مطلبع آن، شعر :
# علی عذبات الوادیین سلام
# در این قصیده او را بیتی هست که بهتر از آن در اعتذار
# ~~نگفتهاند؛ گفته است، شع :
# # المناواعذرتم فان تبلغوا المدی %~% من العتب تعذر دونکم وتلاموا
# این بیت بهغایت مستحسن است، و ms186 خاطر وقاد او در این معنی
# ~~و لفظ این بیت تقصیر نکرده است، در (197 ر) قالب عجب
# ~~ریخته است.
# شرف الدین نوشروان ذکر او به پای زده است، و مرکب جهان
# ~~نورد او از اخری بدین حیری (؟) بسرباز زده، و ظن او آنکه ند بی
# ~~ز آن او رایگان برده، ندانست که آنچه کرد نه بس فرزین بند
# ~~بود، پیش پای پی نهاد، نه بجای خویش. عقل آن دم کجا خرد، و
# ~~این داستان کجا پسندد. این معنی نشاید گفتن تقصیر که باشد که
# ~~درگیرد. امروز بازار این سخن است. اگر نعمت شعر او از مشتری
# ~~و زهره طلب وصال کند، سردرآرند از بن دندان، همه فضلا را به
# ~~تقدم اعتراف باید نمود. اگر هر مژه از آن حسودان او، صد تیر
# ~~شود، برخفتان کمال اوکار نکند. روی آفتاب به گل نشایداندودن.
# ~~در این عهد چنان که زر دست به دست میرود، شعراو زبان بهزبان
~~PageV01P227
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0286.png)

# ~~میرود، در این قصیده گوید، شعر:
# # اهنت بالحظ او نادیت مستمعأ %~% الحظ عنی بالجهال فی شغل
# # العله ان بدافضلی و نقصهم %~% لعینه ثام عنهم او تنبه لی
# ~~ان علانی من دونی فلا عجب
# مردم معثی این بیت را بکر میخوانند. در دیوان ابواالفرج
# ~~هندو بعینه در این بیت می گوید، شعر :
# وما رضیت بان فاقنی بشر %~% الا رضا الشمس لمافاقه زحل
# این هر دو بیت را در معنی زیر بالا نمی بینم. آنچه شبان
# ~~پرورده، روزی قصاب آید. اگر آسیا سنگ برپای بیت استاد
# ~~اسمعیل بندند، همچون بادپران پیش معنی بیت ابو الفرج رود.
# ~~هر دو را تقش یکی است، ته کم افزود. میان هر دو بیت فرقی
# ~~نیست، جگر گوشهآ یکدیگرند. استاد اسمعیل ابن نقب استادوارزده
# ~~است، دزدی بوده است که از بیم او شیر شر حایض شود. هر خنشی
# ~~مشکل به گرداین دزدی کجارسد. در مجلس انس تر جمت سحر آفرین تر
# ~~از شعر او نیافتهاند. در راه بلاغت از ms187 کاروان متاع مرتفع از
# ~~کاروان بگسلد. او را به علم اکسیر و کیمیا شعفی بوده است. از
# ~~آنچه (198) گفتهاند «الکیمیاه حفظ ماینفق علیه» غافل بود. در
# ~~قطعه چنان می نماید که به مقصود رسید، می گوید، شعر:
# # و ملکت مفتاح الکنوز بحکمة %~% کشفت لی السر الخفی المبهما
# # لولا التقیة کنت اظهر معجزأ %~% من حکمتی یشفی القلوب من العمی
# # والناس اما جاهل ام ظالم %~% فمتی اطیق تکلمأ و تکرمأ
# در این علم مقصورهای دراز گفته، مطلع آن، شعر :
# # بنی اذاما خفتم الفقر فاصعدوا %~% ذری جبل وعریفید کم الفنی
# از بوتهآ آنها که بدین علم مشغولند، دلما ندگی و ناامیدی
# ~~برمیآید، از بوته ندانم چه بزآید؟. طبعهای مردم از این کار PageV01P228
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0287.png)

# ~~ز نگار گرفت، و آن را صیقلی نیافتند. این دریا بیقعر آست.
# ~~هر کس که از این میدان گوی زند، گوی او در چاه افتد. این آرزو
# ~~روزی چند، دل جماعتی چون زعفر ان شاد دارد، عاقبت به زهر
# ~~آبروسکبایی برد. بسیار کس را در این معنی نعل در آتش نهادند،
# ~~عاقبت به خاک بیارمیدند، عندلیب این کار (198 پ) چون مگس
# ~~سراید، آتش این حال، همه جهان را پنبه است. صاحب این صنعت
# ~~چون شمع ریسمان خویش سیاه کند، و خویشتن را خورد، وفواق
# ~~فتنه بروی افتد. غم خوردن رایگان است. اما اصحاب این صنعت
# ~~هرچه دارند هزینه شود، و غم به بهای گران خورند، و جان بر سر
# ~~آن کار نهند چشم هرکس که در این آفتاب نگرد، چندان اشک
# ~~بارد که گور شود. اگر این کار را اصلی بودی، اصحاب این
# ~~صناعت، پادشاه را از مطالبت درویشان مستغنی توانستی کردن،
# ~~بروجهی نه برصاحب صنعت گزندی نیامدی. آن کس که در این
# ~~کار به مقصود رسیدی، چون پیل خویشتن را بودی یا پادشاه را.
# سلطان محسد ملکشاه به وقت آنکه استاد ابواسمعیل طفرایی
# ~~بود، اشراف به فخرالدوله ابوالمظفر ابیوردی داد. شرف الدین
# ~~انوشروان ذکر او نکرده است، ms188 عفا اللهعته.
# در عهد اسلام دو شخص چون ابو اسماعیل و فخر الرؤساء
# ~~ابیوردی (199 ر) در دیوان هیچ خلیفه و پادشاه به هم تبودهاند
# ~~ب انفراد مگرنشان توانداد. شرف الدین نوشروان ذکر هزارجاهل
# ~~که تصدر یافتهاند کرده است. در اغفال ذکر فخرالروساء شراب
# ~~خورده بوده است که درد میخورد و صافی میریخت.. هر اهل فضل
# ~~که روز قیامت شرفالدین را بیند، پیش از «سلام علیک» باید که
# ~~این سؤال کند که این اغفال به حکم آن رفت که شرفالدین متشیع
# ~~بود، و فخر الرؤسا از بنی امیه. پسر املح بغدادی، در این معنی
# ~~حق او خود گزارد. فخرالرؤساء در بیتی گفته بود، شعر: PageV01P229
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0288.png)

# فی حیلة المجد استولی علی الامد
# ابن مدح گفت، شعر:
# # بای یومیک قل لی ان تکن رجلا %~% فی حیلة المجد تستولمی علی الامد
# # یوم بدر وقد شالت نعامتکم %~% یوم آکلة الاکباد فی احد
# در جهان دو مقام از این مذموم تر نبوده است.
# در عهد سلطان نورالدین محمود پسر زنگی که صاحب بنام
# ~~بود، و روی زمین به شکوفهآ عدل او نیی بویا، (199 پ) و جهان
# ~~از فوز دولت او چون نب قدح میخندان، و چون رشته ای پر از
# ~~مروارید استیلا یافت، و اقبال بر سر او تاج وافسر شد. آفتاب
# ~~اقیال، غرهآ ادهم او بود؛ و هلال دولت، طوق کمیت او؛ و ثریا
# ~~مسمارهای نعل اشهب او.
# امیر شیرکوه را که خیل تاش او بود به مصر فرستاده، ومیان
# ~~لشکر مصر، او کوره فتنه پر از آتش شد. عاقبت امیر شادتوه
# ~~مظفر آمد. مصر را ملواح ساخت، بعد از آن به کلی برانداخت، و
# ~~بهدست دیگر برآمد. چون نیزه که هرچند نرم باشد کارگرت بود.
# نورالدین را بردست شیر کوه فتحی بدین بزرگواری برامد،
# ~~شیر کوه در این فتح تیر بود، و نورالدین تیرانداز، چون تیر بر
# ~~نشاته آید، محمدت تیرانداز راکنند. دولت ملوکمصر چون بنفشه
# ~~سرنگون شد، و چون نرگس ms189 و گل ناپایدار و ناپیدا گشت. چون
# ~~باد همه بر شدند و آواره گشتند. چون نورالدین و پسرش و امیر
# # شیرکوه در گذشتند، ملکی برآن بسیطی %~% ) و عریضی در
# ~~دست صلاح الدین یوسف، برادرزادهٔ‌ شیرکوه آمد، و یمن همه
# ~~مستخلص کرد، والی یومنا هذا شام و مصر و یمن و دیار بکر در
# ~~تدبیر دیوان اوست. در مدح او شمس الدین بیلقانی گفته است،
# ~~شهوة
# # یا ارض مصس سقاک الله غادیة %~% اصبحت معهد احبابی ومألفها PageV01P230
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0289.png)

# # کم قد بکت بدموع النیل اعینها %~% حتیم الاله الیها رد یوسفها
# دولت ملوک مصر چون جوانی رفت، که باز نیاید، چون شمع
# ~~شدند، که تا فردا زنده نماند. همچون حباب قدح بودند که یک
# ~~لحظه باشد. چون لاله بستر ایشان خاک آمد، و چون آب از باد
# ~~مسلسل شدند. جامة آتباع ایشان چون لاله پر پر دریده آمد، در
# ~~دست ایشان هیچ نماند، جز دندان. روزگار چون دریاست، گاهی
# ~~ببخشد و گاهی بکشد. باد دیوانه است، گاهی نسیم باشد و گاهی
# ~~صصر. دولت چون رفت، نه آوازی باشد که آن را از مطرب
# ~~بازخواهند. شوک تنورالدین، پرده هیبت ایشان بدرید، آهن به
# ~~آهن   ب) نرم شود. از بنیوهب هیچکس این بقاع و اصقاح
# ~~را که در دست صلاحالدین است باسر ها مستولی نبوده است، دلیل
# ~~برآنکه جمله دردست بنیوهب بوده است، آن است که بحتری
# ~~می گوید، شعر:
# # حق من الشعر تلوی بجا نبه %~% تلا سلیمان یقضیه ولا الحسن
# # اعجز تکم مکافاتی به ولکم %~% ولکم مصر فمادو نهافالروم والیمن
# # اللخلافة استبقی الرجاء فلا %~% یعطی الخلافة نجران ولا عدن
# بنو وهب با همه بسطت ملک وصولت و قدرت، متکوب شدند.
# ~~بحتری در تکبت ایشان گفت، شعر:
# # اصاب الدهن دولة آل وهب %~% ونال اللیل منهم والنهار
# # اعارهم رداء العز حتی %~% تقاضاه فردوا ما استعاروا
# # ومذ کانوا فقد کانوا یدورا %~% لمحتبط وللعافی بحار
# فلاع سخت کمان تر از ایشان آمد، جعبهآ ایشان بشکست و تیر
# ~~پاره ms190 پاره کرد. میزان فلک که نه افزاید و نه کاهد، گوشهآ میزان
# ~~بشکست. پای بند نقرس حوادث شدند. بعد از آن که شیر بهدم
# # گرفتند، چون مار بی(1 %~% ر) دستوپای گشتند؛ و بعد از آنکه
# ~~مراکب هیبت بردیدهآ روزگار بستند، در میان ظلمات پیاده رفتند.

PageV01P231

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0290.png)

# ~~چون ابر چشم تر، و چون برق همه تن آتش. چشم زخم ایشان، به
# ~~خلژف چشم زخم فلک بود که آن را جهت اصلاح سوزند؛ وحبس
# ~~ایشان، چون حبس باز بود که آن را جهت عزت در بندند. پیش آز
# ~~ایشان کامکاران بسیارشوربخت شدهاند. نعوذبالله من سوعالعافبة.
# در این حال ولایتها بی نهایت دردست نواب صلاح الدین است،
# ~~به حفظ نغور اسلام مشغول می باشد. پیوسته لباس او اهن است
# ~~که زیور مردان است، و جامهٔ‌ لاذاو پولاد است. اهل شام به طاعت
# ~~داری پادشاه موصوفند. قیل: ظهرت طاعة السلطان بالشام، فقال
# ~~الطاعون : انامعک، وظهر الخصب بالعراق، فقال النفاق : انامعک.
# صلاح الدین یوسف اتصاف و عدل سایه بان رعیت کرده است،
# # و مارزدکان بیداد را (ا %~% اپ) به مهرة مار شفا داده، هر خار و
# ~~خاشاکی که بر سر اب عدل او بود دور افکند، با لشکری که غبار
# ~~از سنگ خاره برانگیزد به جهاد کفار و فرنگ مشغول میباشد.
# کار فارس در این حال پس از زیر و بالای یسیار که رفت
# ~~مستقیم است، و در دست مظقر الدین تکله مقرر. چندکرت کار او
# ~~در انحطاط افتاد، و نردبان تولی او شکسته شد، و از ترک تاز
# ~~لشکر بیگانه، بردابرد او کم امد، چون اینه همه تن سیر شد، و
# ~~نتا ید، از بای نتشست، تا آنچه او را بایست در دست گرفت. کار
# ~~فارس به توسط و سفارت امیر سید فوام الدین حسین که نقیب
# ~~است، به اصلاح آمد در مروت دشمن مال است، و در رزم دشمن
# ~~ابطال. علم او برگردن روزگار قلاده است، نظم آن از هفتستاره
# ~~سیاره. ایندو ms191 بیتاز آن اوست که یادکرده میشود، از چمله قطعه ای
# ~~شعر
# # وذات لا حبن لم یساعد %~% فلیس علی سوی نحسی ملامة
# # نسیت الس حرمان الامانی %~% لاهل البیت فی الدنیا علامة PageV01P232
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0291.png)

# کار خوزستان والاشتر وشاپور خواست، از آن وقت باز که
# ~~حادثهآ حسام الدین کیتغدی قشطغان افتاد، و در مصافی که با
# ~~اتابک کرد س بر س کلاه نهاد. و گردون اقبال، او به خاک فرو
# ~~برد، در دست پسر او شرف الدین است. در هیچ طرف صادر و
# ~~وارد را در راه این امن نیست که در آن نواحی. رقیهآ هیبت او تب
# ~~تشویش آن ولایت بسته است . صعلوکان و راهزنان چون عقاب
# ~~متاع کاروان بربودندی، به تصوف وزهد سر برآوردهاتد، سرآن
# ~~دارند که سجاده بر سر آب افگنند، و آن را کشتی سازند.
# کار خراسان پس از نکبت سلطا ن سنجر که بیاض مثال او را
# ~~هیبت شمشیر بود، و مداد چون خون، کار رسن تاب بود در پیش
# ~~رفتن و باز پس آمدن افتاد. شکستن سلطان سنجر بتر از شکستن
# ~~گینا   8) بود، آیگینه اگرچه باز نشاید بستن باز شاید
# ~~ریختن، و با طی افگندن. شکست او شکست مروارید بود که به
# ~~هیچ وجه صلاح نپذیرد، مردم اواز تشویش به جانآمدند. به هیچ وجه
# ~~در حساب نیود که غز لشکر سلطان سنجر را شکند، به حکم انگه
# ~~غز او را بر تخت سلطنت می نشاند. و مردم پنداشتند که شب نکیت
# ~~او را رور آمد، ندانستند که سلطان را آخر عمر بود که سحرکاه
# ~~در زیر ایر پنهان شد، چنان می نمود که روز است. عرب ان را
# ~~اتلبالی الممحقات خوانند. فلک عط آن اقلیم برانگشت پیچید و
# ~~بران دندان میخایید. روزگار صد رنگ آمیخت، مردم آن صوب
# ~~ننه سایه پرور بودند در میان آتش افتادند، و دود بلا به مغز ایشان
# ~~رسید، راحت را بازاری نماند، و پیکان ناکامی در جانها شکسته
# ~~شد، و نیر نگ ms192 فلک چون زن جادو گیسو بر گشود، و پردهآ تحمل
# # دریده آمد، مردم از آن نمی ترسیدند که باد حادثه %~% ر) کلاه
# ~~و سر پیچ به هم ببرد، بگر دیدند(؟) در ختهای عادی از بن بر می کند،
# ~~جام می و نشاط جان شکسته شد که در دهمه ریخته آمد. آنها که PageV01P233
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0292.png)

# ~~غاشیهآ ایشان بردوش داشتندی خاک بیز شدند. غن، مرو وسرخس
# ~~و آن نواحی در دست گرفت.
# امیر مؤید الدین ای ابه که غلام سلطان سنجر بود، احکامی درد،
# ~~و مردم را به آنجا تحویل فرمود، و بدان متحصن شد. خراسان
# ~~ذریایی شد که آز موج آن چون باد فتنه فوی شد، کس سلزمت
# ~~نیاقت. دامن ملک از دست رفته یود، و فصاد احرفرگ بریده،
# ~~و مردم آواره شده، و جدی و حمل فلک آن ولایت بریان شده بود.
# ~~پلک سوخته گشته، به سیلی که در درختهای عادی از بن برکتد،
# ~~خانه های خشتتر کجا بماند. مردم در این فتنه چون کندم در تابه
# ~~آمدند، پروای گریختن نبود، همچون عاین سبیل، بر سر پای
# ~~تشسته بودند. بوم غز سندان میشکست، خاک در چشم خراسان
# ~~افتاد.(   اپ) پای همه از جای برفت، آن کس که جان ببرد، به
# ~~رخنهآ کشتی که غرق شده بود از دریا بهدر افتاد. آتش در جهان
# ~~نهادند که به هیچ آب و خاک نشایست نشاندن. به نکبت سلطان
# ~~سنجر، غز استیلا یافت. چون روز کوتاه شود، شب در از گردد.
# ~~الشکر سلطان سنجر بسیار ملوک و سلاطین فهرکرده بودند، وچنان
# ~~دانسته که اسبی تیزتک پای برمورچه نهاد، عاقبت از ترکمانی
# ~~چند منکوب شد، و ایشان را آسیبی بدین صفت رسید. دلاور ان
# ~~الشکر را چون خود از سر بنهادند، چادرزنان برسر بایست گرفتن،
# ~~نه چادر احرام که روا باشد که مردان دارند. برجامهآ ایشان به
# ~~جای طراز عزت، غبار مذلت دوختند.
# روزگار خراسان شبی شد که آن را فردا نبود. چون آن نواحی ms193
# ~~را سکونی حاصل آمد، از معروفان کس نمانده بود. آن حادثه
# ~~همچون شب بود، آنگه زایل شد که برفلک ستاره هیچ نماند.
# مؤیدالدین آی ابه در دفع غز و مردی به چشم سوزن
# ~~بیرون رفت.

PageV01P234

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0293.png)

# بر آخر کار غز، از جانب کفار و ملک خطا مقهور شدند، ودر
# ~~میدان نیرد به پس افتادند، و یای برهنه بر سر خسک دویدند.
# ~~چون سگان سرکوفته آمدند. بعد از آنکه چون ابر درهم پیوسته
# ~~بودند، چون بادروان شدند، در آفاق چون سرکلک سر نگون آمدند.
# ~~اغلب ایشان به کرمان افتادند، و به نواحی غزنین چون مقراض
# ~~دو پاره شدند. ستارهآ ایشان از آسمان درافتاد و به خاک فرو رفت.
# ~~کرمان از ایشان معدن کرمان شد، و به تشویش این طرف کار
# ~~ایشان التیامی پذیرفت. همچون گرگ بودند که در زمستان فربه
# ~~شود. آنهاکه ازایشان میزایند بتراز ایشاناند. از سنگواهن جز
# ~~اتش نزاید. فرزندان را ظلم میآموختند. می خواستند که دردوزخ
# ~~با جنییت روند. ترشیح و تربیت فرزندان براین وجه می کردند.
# ~~و همچون سگ بودند که به زبان مردار از بینی خود پاک کند.
# خراسانن را بعد (2 %~% پ) از آن هم عمارتی با دید آمد. غز
# ~~اگرچه معروف شده بودند، چون کوکبی بودند که آن را ازآسمان
# ~~رجم کردند، و آسمان برحال خویش نماند. سلطان سنجر هم
# ~~سلطان بود، روز، روز باشداگرچه کور نبیند. اقبال پیوسته پایدار
# ~~نبود. در مرغزار مار بسیار باشد.
# خوارزمشاه اتسز صولت و شوکتی تمام داشت، مدتها در عزم
# ~~آن بود که غز را قهر کند، و قلاده های زرین از گردن سگان برکتد.
# ~~در این عزم از آن سوی کاروان فرو میآمد، و از هیچ طرف
# ~~معاونت نمی یافت. نه نرد باخت، نه جهاز نردباز کرد. گازران
# ~~وسخ را آب و آفتاب مساعدت نمی نمود. در زمین دو کس را از
# ~~دل پاک مساعدت یکدیگر نیست، در آسمان هم پنداری حال همین
# ~~است. برق از ms194 نالهآ رعد میخندد.
# زمانه خود یک گوشهآ کمان بقای خوارزمشاه بشکست، دراین
# ~~غصه میوه بیفگند. پسر بزرگ او کاشانهآ ملک رابهدست PageV01P235
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0294.png)

# ~~بادشاهی که بردست معدلت نهاد، بیاراست، و تیر اقبال آز ترکش
# ~~هیبت بر کشید. برادر کهترش سلطا نشاه با مؤید الدین ای ابه
# ~~متفق شد، و به خوارزم با برادر بزرگ مصاف داد. مؤید الدین
# ~~در آن مصاف در پای پیل قضا افتاد، و دستگیر شد. امید سوداو
# ~~زیان جان آمد. سر او را زخم شمشیر آبد ارچنانرسید که نشایست
# ~~بستن. بازوی قضا قویتر از بازوی او بود. پول بقای او کسسته
# ~~شد. دست یسته دریای هلاک افتاد.
# ملک او بر پسرش طغان شاه پایدار آمد. دیده بان و حافظ
# ~~ملک شد. بعد از او مدتی فلک نقش او از تختة بقا بسترد، ومار
# ~~قنا دندان را کار قرمود، و شیر قضا مخلب را . ماه اقبال او در
# ~~محاق افتاد، غرابالبین مرگ آواز داد، طبل رحیل او بزدند. پسر
# ~~کوچک از وی بازماند، گوی در میدان افگند.
# ~~شادیاخ و طوس و نسا و ابیورد، تا به حدود بسطام در دست
# ~~گرفت. مرو و سرخس در دست سلطان شاه، (255 پ) پسر
# ~~خوارزمشاه بزرگ است. گرگان و دهستان در تدبیر دیوان
# ~~خوارزمشاه بزرگ. شادیاخ و طوس و آنچه پسر زادهآ مؤید الدین
# ~~داشت هم پای کشان به حکم اواست، اما از فتوری خالی نیست.
# ~~مازندران باسرها و بسطام و دامغان در دست ملک ماز ندر ان است.
# هرات و غزنین تا به حدودلهاور در دست ملک غور.
# محمودیان از غزنین منزعج شدند، به لهاور متوطنند.
# بلخ وترمن و مضافات آن در دست خان سمرقند است.
# ملک سلطان سنجر را حال این است.
# جمله درسایهآ دولت امیر المومنین الناصرلدین الله روزافزونند.
# ~~به فر او جهان آینه شد، که در آن هرچه خواهند بینند. سایهٔ‌
# ~~هرکس که در جههان است از آفتاپ دارالخلافة است. عیان است که
# ~~چون آفتاب نباشد، ms195 در جهان هیچ سایه با دید نیاید. شیر شادروان
~~PageV01P236
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0295.png)

# ~~دار الخلافه، هیبت شیر شرزه دارد، اقبال ، سر مخائفان او را چون
# ~~خوشهآ انگور از بن (256 ر) بشکست. هرکس که در عبودیت او
# ~~چون کاغذ دوروی بود، چون سر قلم به دو نیم شد. ذکر او در دهن
# ~~زمانه خندهآ فرح است، بداندیشان دوثت او چون سگند، که از
# ~~سرما بانگ دارند. فرق ملک عدل جهان، به سیاست او بیار استند،
# ~~و از لوح غیب آیت نوبت همایون او برخواندند. سی و چهارم
# ~~خلیفه از خلفای بنی عباس است. جملهآ خلفا از اعقاب منصورند،
# ~~که خلیفهآ دوم بود. امیرالمؤمنین بطن هفدهم است از منصور.
# ~~چهارده جد او خلیفه بودند، و سه خلافت نکردند. یکی ذخیرة پسر
# ~~قا ئم، و یکی ابومحمد اسحاق، پسر مقتدر، و یکی ابواحمد طلحه،
# ~~پسر متوکل نوزده خلیفه جد او بودند، دیگر عم و پسران اعم او
# ~~بودند. سی وچهارم او است.
# قضای ممالک و لشکر، پس از قاضی القضاة عمادالدین، به
# ~~برادرش صدر زین الدین مفوض شد. بزرگی و بزرگزادگی و
# ~~تقدم و قدم خاندان او پوشیده نماند، و قضای (206 پ) همدان
# ~~هم برنایب او تقریر کردند. درجهآ او در دین و دنیا هرچه بلندتر
# ~~آمد. در عهد او تزویر وتلبیس رخت برآستان نهاد، و چشم حیف
# ~~و میل را میل در کشیدند، و گره کارهای بسته گشاده شد. سال بار
# ~~جماعتی به تقبیح صورت او چاک باز زدند، اما انگشت برحرفی
# ~~خطا نتوانستند نهادن. چون کژدم نیش میزدند و می گریختند.
# ~~هروقت رنگی دیگر می آمیختند، واز جایی دیگر کمین بر می گشودند.
# ~~ستاره ها از آسمان محو نشاید کردن. به نردبان برفلک نشاید
# ~~رفتن. خجل و شرمسار شدند.
# ائمهآ بزرگ در شهر ما نماندند: امام محمد بن یحیی آماج
# ~~گاه غز شد، و دیگران را کمان مرگ در روی کشیدند. ختم علم
# ~~به آمام صدرالدین محمد خجندی ببود، در علوم، ms196 دریایی بود PageV01P237
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0296.png)

# ~~بی کران، سراسر لجهآ بی ساحل، در کار مردممداری و مروت پایهٔ‌
# ~~و تا حدی بود که بینشان (207 ر) شود. در بادیهآ درماندگی،
# ~~قرات و دجله براصحاب حاجات سبیل کرد، سیم کسی برابر او
# ~~نبود، امید او مفرح دلها شد، و ناامیدی سردر گریبان برد، و
# ~~شمع اختر نحس بگداخت، و دود دل درویشان بخار عود شد، و آه
# ~~درون سوز دلریشان، خندهٔ‌ منشب(؟) ویشارتآمد. در اصول کلام
# ~~و اصول فقه آخرین کسی که بسیج قیامت گرد، و بهشت جاودانه
# ~~«محط الوحل* او فید.
# خواجه امأم مجدالدین ابوالقاسم قزویتی بود، در علم جدل
# ~~فقه، علما بسیارند، اما در اصول کلام، علم، او بر پای میداشت.
# ~~اصل علم، کلام است، خلاف جدل، فقه در آن ترسد. اگر در این
# ~~حال اصحاب امامان ابوحنیفه و شاقعی درمسایل خلاقی صلح کنند،
# ~~و متفق الکلمه شوند، آن کس را که علم کلام مبرز تباشد، هیچ علم
# ~~تماند. هزار اسب نامی باشد که بز لنگ بدارد. قلادهآ در گلام،
# ~~چون در دندان دلربایان، بی آنکه سفته بود، منظوم (207 پ) است؛
# ~~به هر ختدهای از آن هزار دل شیفته شود.
# علم خواجه مجدالدین صفت جهل و شهبت ندارد، و اصحاب
# ~~سلاح مخائقت را در پای ریخت، و چرخ فلاسفه بشکست، و خار
# ~~از پای هدایت بیرون آورد، و آب بدعت بریخت، و تاج کیانی بر
# ~~سر علم نهاد.
# قرزندان او امام امام الدین بو امام زین الدین در صدف دریای
# ~~اویند. امام مجدالدین فلکی بود، اظهار ستارههایی کرد که بدان
# ~~آراسته شد. امام مجدالدین، به جای قاضی ابوبکر باقلانی؛ وامام
# ~~سدیدالدین محمود حمصی رازی، بهجای قاضی القضاة عبدالجبار
# ~~سدآیادی.
# بهوقت وفات مجدالدین، ناج از سر علم بیفتاد، و غبار جن PageV01P238
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0297.png)

# ~~چشم خورشید فضل بپوشانید. به بقای امام سدیدالدین چشم جهان
# ~~متور شد، و علم فلاسفه و مبتدعان نگونسار شد. جهان معصمی
# ~~است که علم سدیدالدین سوار آن است. ms197 تیر جعبه و
# ~~سنگ منجنیق فضل او شد. دیوار ضلالت زیر وزبر کرد، وحمایل
# ~~شمشیر جوزای علم به جواهر در ثمین مرصع گردانید، و تختهآ عدل
# ~~در درگاه اسلام نشاند.
# امام ائمه و رئیس اصحاب شافعی، صدرالدین عبداللطیف
# ~~خجتدی بود، در عهد او جهان طراوتی تمام داشت. هیچ در
# ~~نمی بایست، جز آنکه سنگ چون درخت سبز شود، و شاخ و
# ~~برگ و بار آرد. ناخنهآ جهل از چشم روزگار برگرقت، و آینهٔ‌
# ~~علم را که زنگ گرفته بود، صقال داد. جهاتیان را منت او، چون
# ~~قرا به را طوق در گردن آمد. حاسدان او، چون تیغ سر تا قدم کوفته
# ~~شدند، و چون زنجیر بند ایشان بر سربتد آمد، چون شکوفهآ ر رخته
# ~~شد. علم حکم اقلیم عراق برنام او بود. هرکس که بداو اندیشید،
# ~~شد. علم حکم اقلیم عراق بر نام او بود. هرکس که بد او اندیشید،
# انفق حسودا واسترق الوری %~% ولازع یومأ بانه ا %~% (؟)
# چشم و چراغ عالم آفتاب (208 پ) جهان افروز . کمال الاسلام
# ~~خجندی، روزگار را چون نرگس، تاج زر بر سر نهاد، و چون لاله
# ~~به کلاه بیاراست. ترقین برضلالت زد. فذلک دین و دیانت بادید
# ~~آورد، مهرهآ عالم بربازوی زمانه بست. مآثر او از نقش بنسنگ
# ~~باقی تر است. این دو بیت او راست، شعر:
# # کم یتفذ سهم لحظه انفاذا %~% یا ویلی ممن یتلقی هذا
# # یکبار دگر اگر جهان برخیزد %~% بر عشق زنیم هرچه بادابادا
# ذکر بزرگان، جمالالدین و محییالدین خجندی پس از این
# ~~بیاید. «لاتدخلوا من باب واحد، وادخلوا من ابواب متفرقة».
# در این عهد بیشتر کتاب را در صنعت کتابت قصور است؛ PageV01P239
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0298.png)

# ~~مون ایشان را امتحان کنند، چون شمع از خجالت گل زرد برروی
# ~~افگنند. از علم و دانستن دورند. تر و خشک سرمایهآ ایشان دیدار
# ~~باشد که چند باشد.
# اجل عالم، شمس الدین پسر خواجه طلحه از سابقان علم است،
# انکه (259 ر) کتابت صنعت او نیست، ms198 در فضل انگشت نمای
# ~~شده، در تحصیل علوم شب زنده داشته، و پشت برراحت وآسایش
# ~~کرده. شب یک نیمه عمر است، به خواب ضایع نکند، مهر مهر
# ~~تحصیل بردل نهاده است. فضلا به اضافت باوی، ماه علم درطشت
# ~~بینند. اگر باوی برابری کنند، صورت خویش زشت یا بند، آینه
# ~~برطاق نهند، و چون موج دریا شیفته شوند. نجوم آسمان پیش
# ~~فواید او تیره شد. کف خضیب برچرخ اشارت هنر بهوی میکند.
# ~~فلک، خلعت رفعت برقد او دوخته است، و علم او در انگشت
# ~~روزگار انگشتری سعادت شده. در اطراف جهان خیرات او بیشتر
# ~~از آن است که شرح توان داد، علی الخصوص در اصفهان وزواره،
# ~~که مسقطالرأس اوست. در قدیم بیشتر فضلا از اصفهان و قم و
# ~~جر باذقان خاستهاند، در این حال از اصفهان جزا... عزالدین. .. و
# # شمس الدین امیر بار در درگاه2. . . و (59 %~% اپ) خطی که خطاطان
# ~~جهان را چشم برآن افتد، خط عبودیت برپیشانی کشند. مهر
# ~~نگین هش است. بزرگ و بزرگزاده چون او باید که شرف
# ~~سلام تازه کند، و خردهآ عیب، خرد بشمارد. چون بهخلاف این
# ~~باشد، همچنان باشد که بوالفرج هندو گفته است، شعر:
# # بنی أبینا ان مجد ابیکم %~% لم یبق غیر تذکر الاولاد
# # ماکان من حق الجدود علیکم %~% ان تختموانیرانهم برماد
# دیوان طغرا و رسایل، به صدر شهابالدین، پسر وزیر
# ~~شهاب الدین حامدی مفوض امت. پنداری فلک در تکاپوی آن بود PageV01P240
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0299.png)

# ~~که آزادمردی یابد. چون طلعت جهان آرای او دید، لگام باز گرفت.
# ~~روزگار مطربی بود که راه به پردهآ طربانگیز نمی برد؛ چون چشم
# ~~تر برمحاسن او تافت، به تواهای ارغنون جهان را شیفته و شیدا
# ~~کرد. چرخ سبز پوش را اگر دست رسد، خورشید و ماه را گوش
# ~~گرفته پیش کش1... کند، جهان صلای اقبال به مکان اوتازه (215ر
# ~~کرد، و از مطل و تدافع دامن در کشید، و آستین برافشاند، و دهن
# ~~از زیر بالا نقش به ms199 هفت آب بشست. در وصف محاسن او عقل از
# ~~تحیر به نیم راه بماند که به مقصد نرسید. روزگار از حکم اوپای
# ~~بیرون ننهد، و منقاد و متخیر او باشد.
# صدر عزیز الدین شمع دیوان استیفای دیوان سلطان برافروخت،
# ~~و نسق و ترتیبی که در کام اژدها افتاده بود، ظاهر کرد. کاردیوان
# ~~سلطان مدتها خام بود. ناجنس و نااهل، که منصب بهوی مفوض
# ~~میشد، چون مگس بود که برشکر نشیند. سینهآ کاردانان بدین
# ~~سیب چون میغ از برق پر از آتش شد، و چون شانه شاخ شاخ
# ~~گشت. اصحاب صنعت چون دانه در زیر خرمن بودند، و نااهل
# ~~چون کاه بر سر. به فر صاحب عزیزالدین، د رگوش جهان ندای
# ~~فرح و شادی آمد، و زمین بساط دولت جهان مخیمة الاقبال او شد،
# # و فصول از جواهر، اکلیل %~% ) فلک آمد. خورشید و ماه
# ~~سعادت بر در او چون کوه کمر خدمت برمیان بستند، و گوش و
# ~~گردن زمانه به زیور کفایت او آراسته شد، و ریاحین امید شکفتهٔ‌
# ~~گشت، و از صنعت و معاملتشناسی او مردم جهان کیمیا رایگان
# ~~یافتند. باران علم او گرد جهل او بنشاند. ابر مروت او خشک
# ~~سال را روضه کرد. جماعتی بی آلت که در دیوان به اشک تردهی
# ~~خراب می کردند، و منصب در دست. ایشان شمع بود در پیش کور،
# ~~چون چتیر سرو پای بر هم با گوشهای رفتند. زهره و مشتری به PageV01P241
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0300.png)

# ~~بشارت نظر او جان فشان آمدند. سنجاب شب وقاقم روز گشت
# ~~چهها ثیان را آسایش داد، دست همگنان در زیر ستگ او آمد. سو اد
# ~~خط او بیاض روزگار شد. احوال دیوان انشاء براین جمله است
# ~~که... نمی آید.
# چون گل فضل تاج الدین ابواسمعیل پژمرد، ودست چرخ چراغ
# ~~و فرو نشاند، (211 ر) و سر او در چنبر مرگ آمد؛ دیوان
# ~~انشاء به اجل ظهیر الدین ابوالفضل، پسرزادهٔ‌افضل الدین حسن بن
# ~~فادار قمی، تکیه گاه فضل و ms200 علم شد. جها نیان مدتی را مدید چشم
# ~~بهراه و گوش بهدر بودند، تا چنان گوهری تاج او را بیاراید، و
# ~~کلاه اقبال برتارک سر ایشان نهد. در این عهد ذوفنونتر ازو
# ~~نیست، از خاندان علم بیرون آمده، و در آشیان فضل تربیت یافته.
# ~~چنا نکه خورشید جهان راروشن کند، خط او چشمها روشن گرداند
# ~~و عالم افروزد. این دو بیت شعر جداوافضل الدین حسن فادار
# ~~است، شعوة
# # طلاقة لم یعقبها ندی %~% کبارق لاح ولم یمطر
# # اوکحلاف شق نواره %~% فانتثر النور ولم یثمر
# این دو بیت شعر ظهیر الدین ابو الفضل است، شعر :
# ~~رمانی فاصمانی فلم یدر ناظری
### | صدیق صدوق کنت حارسه ارمی
# ~~حبانی خل کنت احسب انه
### | أبرو اوفی بی %~% پ)
# شهاب الدین عبد الجلیل در وقت حیات تاج الدین ابو اسماعیل
# ~~هم منشی بود، ومیان هردو مصاحبتو مرافقت تمام. شهاب الدین
# ~~مدتی مدید به خراسان طویلهآ در بر گردن روزگار میبست،
# ~~ویارهآ محاسن در دست چهان می کرد. چون سلطان سنجر را نکبت PageV01P242
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0301.png)

# ~~غز رسید، خدمت او را ملازمت نمود. چون دید که سلطان سنجر
# ~~را جز کرام الکاتبین کاتبی نیست، آستان او را جای پالیز ساخت.
# ~~چون سلطان از آن ورطه بیرون آمد، دیوان طغرا به وی ارزانی
# ~~داشت. ورأفتی و قربی تمام یافت. در کتابت و بلاغت ماهرو
# ~~باهراست، چون سلطان را این دو زردهٔ‌ لؤلؤ روز وشبهآ شب متناثر
# مت، و شراب حیات او سراب فنا شد؛ شهاب الدین به عراق آمد
# ~~و به انشا قناعت کرد. شعر:
# ولابد من شیء یعین علی الدهر(م)
# در ظرافت و لطافت محض روح است. هر سبک روح را که
# ~~نفسان دهتد،   ر) بهاضافت باوی گرانتر از لنگر کشتی
# ~~باشد. در وقت آنکه از خراسان بیامد، چون باد سرگردان بود،
# ~~اگر نه به انشا التفات ننمودی. ازتصاریف روزگار، اورا ازانشا
# ~~هم انزوایی و اعتزالی اتفاق افتاد.
# شغل او براجل شهاب ابوالشرف ناصح بن ظفر جر باذقانی
# ~~تقریر ms201 فرمودند. روزگار چیرهدست تیزیای اگرچه او را عزل
# ~~داد، بزرگی چون شهاب الدین را تولیت فرمود. شعر :
# # انی لاشکر بالضمیر و بالفم %~% دهرا اعاض بمنعم عن منعم
# منظر او زیباتر از مخبر است، و مخبر او زیباتر از منظر.
# ~~چون قلم برکاغذ نهد، چنان دانند که آن شکلی است که او بکر
# ~~آورده است، و پیش از او کس اقتفاض آن عذره نکرده، لعبتان
# ~~طراز ازمضامین سطور اوجلوه می کنند. بلاغتدیگران به اضافت
# ~~به عبارت او پولی باشد از آن سوی، و بدمزاجی کند که کتاب
# # جهان بهخدمت او چون سایه بررخسار %~% پ) روند. اگر
# ~~حسودی از آن او چون درست دو روی باشد، و فضایل او را
# ~~انکار کند، چون پشت آینه سیاهروی شود، و چون آبگینهآ کژ
# ~~باشد که گربه در خانهٔ‌ شیشه کند.

PageV01P243

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0302.png)

# لقب او شهابالدین است، و حسودان او دیوانند که از
# ~~شهاب گریزند. تا مرا از خدمت او اتفاق انفصال افتاد، خیال و
# ~~ذکر او سمیر دل است. همچنان است که به جرباذقان متافقن و
# ~~ملازم اوام. اهل درگاه را چون بیشتر ناجنس دید، برمید،
# ~~شطر نج بازی با ایشان شطرنج یافت. نسیم راحت برسموم سفر
# ~~اختیار کرد، و سفر را سقر شناخت. اگرچه بیدق تا سفر نکند
# ~~فرزین نشود. کار سفرچنان است که مفیدالدین بو المحاسن کاشی
# ~~گفته است، شعر :
# # آن قلبی صار منکسرا %~% وکذامن عالج السفرا
# # ساکن حرکه قدر %~% فلهذا صار منکسرا
# مفید الدین ابو المحاسن سرخیل فضلای عصر آمد (3 %~% 2 ر)
# ~~اگر کسی را باوی مقابل کنند، آینه باشد در مقابلهآ ماه. بسیط
# ~~زمین به فضل او سراسر چون پر طاوس است، پر از نقش ونگار.
# ~~این بیت هم از آن اوست:
# الکف فی کمه جمادی %~% والمال فی کفه محرم
# فمیدانم که مردم جر باذقان شرف حضور شهابالدین را به
# ~~شکر تلقی می کنند، بابی نوایی مطرب خانه خوش نباشد، باوجود
# ~~شفقت جلال الدین. .. که به احترام مخصوص باشد، ms202 شعر :
# اذالم یکن فضلی الیکم ذریعةفیالیت شعری مایکون الذرایع
# او طرف طرف است، و روزگار او چون اقحوان تازه. فضل او
# ~~گلی است که پیرامن آن خار نیست. علم او نرگسی است که اصل
# ~~آن بصل باشد، این قطعه شس اوست، شع :
# ~~نسیم الصبا ان جئت ارض احبتی
# بسقط اللوی حو شیت طرق المهالک
# ~~بحیث قلوب العاشقین تزاحمت
# فضاق علی العادین نهج المسالک PageV01P244
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0303.png)

# ~~فقل لفتاة التمیم ان فتاکم
# یقول و حق الودیابنة مالک
# ~~علی شاطیء الوادی بمتعرج اللوی
# اضعت فوادی فاطلبیه هنالل
# این قطعه به جای آن است که فضلا آن را وردی سازند که هر
# ~~روز بامداد، پیش از آنکه در کاری شرو ع کنند، بخوانند.
# شرف الدین، پسمر صاحب عزیزالدین کد خد ای امیر اسفهسسالار ان
# ~~بزرگ و لشکرکشان است. انواع هنر او چندان مجال دارد گه
# ~~دروهم نیاید، چنا نکه درخت مصر روغن بلسان بار دهد، و درخت
# ~~هندو بار کافور، درخت بزرگی او لطافت معانی بار دهد، وا-
# ~~صاحبب علم و قلم است. لوای عزت او علم صیح است که پیشرو
# ~~آفتاب باشد، سوسن اقیال او سنان در چشم حسودان میزند. زمانة
# ~~دشمن روی از هواخواهان او کنددندان است، سپر افکنده و
# ~~شمشیر پارهپاره کرده، قدح شادکامی که چون کاسهآ رباب خشک و
# ~~تهی بود، از سعادت او مالامال شراب نوشین شد. ریزش سوهان
# ~~کفایت او، سرمهآ کفات و دهات آمد. کعیتین نردحوادث
# ~~به اقبال او بی نقش آمد. بدخواه او چون صبح کم عمرباد.
# صدر معین الدین، پسر معین الدین پسر فخرالدین کاشی، بر
# ~~سر دولت، افسر مرصع به جواهر نهاد. اگر کسی را گویند خاکن
# ~~در او خاک دکان زرکوب است که در تفتیش آن فایدتی باشد،
# ~~خاک دراوراکان گوهر شاید خواندن. هر آنچه به وی نسبت ندارد،
# ~~باد هوا است. دست گو هرفشان او امید مرده زنده کند. از کفایت
# ~~در زیر هرمویی زبانی دارد. لطف هوا و نبات زمین دروی موجود ms203
# ~~است. ناف خاندان او برمروت و کرم بریدهاند. هرکس که
# ~~بداوسگاند، مار حلقه شده را حلقهآ میدان پندارد، که از ساده طبعی
~~PageV01P245
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0304.png)

# ~~گمان بود که بدان بازی شاید کردن.
# اتابک محمد را از قوام الدین دلماندگی حاصل آمد، وخارشی
# ~~در سر افتاد. رقم عزل برصحیفهآ عمل او فرمود. از سراپرده به
# ~~سرا انتقان کرد، و متزوی شد.
# اپ) را پسری بود شرف الدین لقب، بیست وسه ساله،
# ~~و متین الادب و نیکوخط. برعقب عزل او، جهان بساط عمن
# ~~پسرش در نوشت. جهانیان بهوفات او چون نای از همه تن نالید ند.
# ~~چون چنگ نبودند که از ابریشم تنها نالد. روزگار او را چون
# ~~ل ببویید و بینداخت. بهسوک او تیر ناوک بردل خاص و عام
# ~~آمد. شصو:
# یا کوکبا ماکان اقصر عمره %~% وکذاک عمر کواکب الاسحار
# چرخ آینه فام و گلشن سیر آسمان، هر روز شکلی دیگر نماید،
# ~~شکستهآ او را لجامی نباشد. حوادث چون تیر از کمان می پرند، و
# ~~عافیت از سنگل بیرون میآید. همه در دست آفت افتادهایم.
# ~~جهان زنبورخانهای آشفته است. اگر همه خلق جهان چون کوزه و
# ~~ساغر دست برسر دارند، بر سو گواری ایشان چزا برومیغ نگرید.
# ~~از چرخ سرگردان نزول کرده بر بستر ماه وطن گرفتهاند. در دایرهٔ‌
# 2 ر) زمین دیده ها سپید میشود، و گلیم سیاه هرکس را که
# ~~می بیتم رویش چون بند قباش پرچین است. حادثهآ روزگار بل
# ~~دقیقه خطا نمی کند. در چاه بیژن ملک افراسیاب طلب می کنیم. در
# ~~دیدهآ یکدیگر خارمیز نیم، سک عقور را در «طال بقا» زدن گر بهآ الوف
# ~~میدانیم. شر روزگار چون پشت همه سنان است. با دیو سیید
# ~~هم خاته ایم.
# صاحب کمال الدین ابوشجاع مدتها بادیهآ جهان را چشمهآ آب
# ~~معین بود، و تاریکی شب را ماه تابان، وزارت بروی مقرر شد.

PageV01P246

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0305.png)

# وزارت صاحب کمال الدین ابوشجاع(5
# عقود جواهر وزارت برگردن صاحب کمال الدین بستند، و ms204
# ~~جها نرا خلعت رفعت پوشیدند، و درهآ یتیم بریتیمان و درماندگان
# ~~نثار کردند. فلک جهان افروز او صحیفهآ عدل را بیاراست، وکوه
# ~~و هامون دریای عنبر بار شد. اقبال و سعادت در رکاب (215 پ)
# ~~او دوان آمدند. اضافت روزگار دیگران به اضافت با روزگار او،
# ~~آواز یشه بود با رعد. خرمن جهان همه دانه آمد، و کار جهان از
# ~~انصاف أو به اوج آسمان هفتم رسید. ظالمان در عهداو خرقه پوش
# ~~امدند، و پیشانی برخاک در سرای او نهادند.
# نیابت بر عز الدین احمد مقرر داشت.
# اجل کافی الدین محمدبن اسماعیل مشکوی مدتها نایب دیوان
# ~~استیفاء بود. سه چهار استادکار را نیابت کرد. چون مهتاب بر
# ~~آبادان و ویران افتاد. تواب دیوان، اعتماد باقی و فاضل بر گفتار
# ~~او کنند؛ چون رکاب درپای او افتادهاند، و چون مور کمر انقیاد
# ~~او برمیان بسته. سرعت عقد او از سرعت سیر فلک گذ شته است.
# ~~به زهدی بیریا موصوف است، بسیار زهد باشد که از سر نفاق
# ~~بود، و صاحب آن چون توحه گر باشد، که از گلو: گر ید.
# چون امیر اینانج کرت اول از گرگان (216 ر) باری آمد، و
# ~~پای از خط طاعت بیرون برد؛ سلطان ارسلان به حدود زنگان
# ~~رفت، وبعد از آن روی بهری نهاد. امیر ایتانج از پیش برخاست،
~~PageV01P247
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0306.png)

# ~~تا آنکه رخ او با همه خداوندان شمشیر رخی و فرسی طرح کردی.
# ~~تیغ أو چون تیغ صبح اثری ننمود، وزره او چون زره از آب در آمد
# ~~مجروح نگردد، و حساب دیوان او چون ضرب کسور در کسور، از
# ~~اصل تاقص شد. کافی الدین در آن حال این قطعه گفت، شعر:
# # ز اقبال شهنشاه جهان گیر %~% چنان چسمتند خصمان، کن کمان تی
# # به خاک افتاد رایتهای ادبار %~% دهلهای مزخرف کوس تزویر
# # تمنای محال مدیی انه %~% نیامد راست در میزان تقدیر
# در این قطعه استزادتی کند و گوید، شعر :
# کفافی بایدم ناچار و لابد ms205 %~% نباشد پشت مازوکم زنخشیر
# در قطعه بیتی به ترکی گفته است، که این بیت هجای از
# )افاویه اروغ علوم بسیار است. دیوان انشا اتابک محمد،
# ~~به اجل عالم مهذبالدین علی ابی عیسی قمی، و اجل مجدالدین
# ~~ابو القاسم خسروآبادی مفوض بود خط نیکو نویسند، نیکوتر ار
# ~~عهد جوانی و روزگار کامرانی. مثالهای ایشان زیباتر از حرمن
# ~~گل است. قلم ایشان عزت شاخ طوبی دارد، و مشک اذفر چون مداد
# ~~ایشان است.
# رئیس اصحاب شافعی، عمادالدین وزانرازی، لگد بریشت
# ~~دنیا به صقتی زد که میان فرو شد. در موقف استغفار اطنس
# ~~واکسون را ترک کرد، و خرقه پوشید، دانست که جراحت را خرقهٔ‌
# ~~سوخته برباید نهاد، نه دیبای ملون. مدتی به مکه مجاور شد، حکم
# ~~را په چکمهآ حکمت سرباز زد. مصور او شد که ریاست قرةالعین او
# ~~امام صدرالدین در پیش کار او آمد، و سیر او شد. از فر [و در
# ~~هر سرایی صد شمع و مشعل تابان گشت. جهان خارج جز به
# # ریاست وزانیان موزون (7 %~% ر) نشود. محاسن ایشان جهان را
# ~~گلی است که در زمستان تر و تازه باشد.

PageV01P248

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0307.png)

# قضای ری و اصفهان برقاعدهآ قدیم، براصحاب امام ابوحنیفه
# ~~رحمه الله مقرر است. به مکان قاضی القضاة رکن الدین، پسرزادة
# ~~شرف الاسلام، و بهمکان قاضی القضاة ظهیر الدین، هسرزادهآ قاضی
# ~~حسین استرآباد. اصفهانوری، مکه وبیت المقدس است. «فاینما
# ~~تولوا فثم وجه الله». هر دو تقوی و انصاف شعار خویشکردهاتد، و
# ~~تازی نژادان مجاهدت را برگستوان برافگنده، و شار ع شر ع را به
# ~~آیین عظمت بیاراستند، کسی را منازعت ایشان در خاطر نیامد.
# ~~در ستارهها کسی نتواند رسید.
# امامان: جلال الدین و محیی الدین خجندی خورشسد و ماه
# ~~جهان آرایند، ایشان را ثالثی نتواند بود. در زمستان آقتایند که
# ~~یشت جهانیان گوم کنند، و در تابستان سایه که راحت و آسایش
# # دهد. مجاوران ایشان برلب کوثرند. خجتدیان چتان %~% 9)
# ~~اند که جدایشان مهلب بن ابی صفره ms206 در حق فرزندان خویش گنقت:
# ~~«هم کالحلفة المفرغة لا یدری این طرفها». این دو بیتی که یاد
# ~~کرده میشود، از آن جمالالدین خجندی امست، شمو:
# ~~ای مطرب سرمست نه گویی نه نکوست
# کز حال دلم یافت خبر دشمن و دوست
# ~~ی یاد کنار تو چو چنگ از شادی
# با این همه ناله مسینگنیم در پیوست
# این دو بیت دیگر از آن محیی الدین است، شص :
# # رأیت حماما فاقدا عطف الفه %~% علی زفرة الوجد الخفی ثرثما
# # فا سمعنی ریح الصبا من کلامه %~% کانا خلقنا للتوی و کاثما
# ~~نپژ مرد، خجندیانند، دیگر علما را پیش ایشان چون بشقهه سر در
# ~~پیش افتاده است. حاسدان (218 ر) ایشان بر سر خاک دارند، و
# ~~در کف باد.

PageV01P249

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0308.png)

# مقیبان ملا ئکه طواف س ای اتا باع محمد کیدند، و نتازر حمت
# ~~به بارگاه او آوردند. خطیب به روح و ریحان منشور «ادخلوها
# ~~بسلام آمنین» بروی خواند. پس از آنکه باد مرکب او بود و آتش
# ~~علم، خاک زمین مستقر او آمد. حادثهآ او چون صبح جامهآ روز
# ~~بدرید، و چون شام لباس سیاه در جهان پوشانید، از دنیا کرانه
# ~~گرفت، سپهن گردان عذر خویش ظاهر کرد، و گردون کوژپشت
# ~~سالخورده برجوانی او ابقا نکرد. چرخ پس از آنکه بررکاباو بوس
# ~~داد، از وی عنان بگردانید. جان پاک او به علیین رسید. شراب
# ~~جهان بهوفات او سرکه شد که باز هر نسبتی داشت. ی عالمی که
# ~~چون برق خندد نه از شادی باشد، و چون ازابر گرید نه ازدلتنگی،
# ~~چه اعتماد شاید کردن. مردم آن جهان را که چون هریسهآ شب
# ~~درجوشند، و روز در سیلی (18ا پ) خوردن، عیشی مهیا نیست.
# ~~چون عاشق بدبختاند، که آنگه که در خواب خیال دوست بینند،
# ~~رقیبی با خیال او باشد. بهوفات اتابک جگرها تشنه گشت، و
# ~~رویها از باریدن اشک لالهرنگ سیراب آمد. اختر درفشان در
# ~~پرده شد. اگر حادثهآ مرگ را فدایی مصور بودی، جهانیان ms207 بر سر
# ~~او جان افشاندندی، و به روان خدمت کردندی، اما رگ این
# ~~حادثه نمیشاید بستن، و گرد این فتنه نمیشاید نشاندن. فنانتیجهٔ‌
# ~~بقا است، و عروس جهان را کا بین جاناست، دیر وزود می ستاند،
# ~~و شاخ بی وفائی در برافگنده است، وگیسوو غداری از هم باز
# ~~کرده، و فوارهآ جویها برگشوده. حوادث چون زره و زنجیر
# ~~متصلند. اگرچه مهر خاموشی برزبان دارد، و چون زبان لاله لال
# ~~است، بهزبان خاک گویا است. واگرچه چون طبلهآ عطارمعطر است،
# # از کورهآ آهنگران پردودتر است. نی شکر %~% ر) شیرین است،
# ~~ونیکن بند بربند، آن را «به من ینقص» باید فروختن، نه «برمن
# ~~یزید». خانهآ او چون خانهآ عنکبوت است، چون باد از گرما گریزان
~~PageV01P250
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0309.png)

# ~~است، و ما از پس دوان. اهل هنر و خاک بیزان مجازی، پیش او
# ~~یکیاند. نه بر آهوی تبت که سنیل خورد، و خونش مشک شود
# ~~ابقا می کند، نه بر کفتار مردارخوار. عاقل از این مرکز خاکی
# ~~احتراز نماید، و از مخارق وی چون آسمان از زمین دور شود، و
# ~~از آفت آن برحذر باشد. چون شمع که آنگه سوزد که برپای باشد،
# ~~دولت او در حال استقامت منقرض شد. به حادثة او پای مردم در
# ~~گل بماتد، و شب چون روز قیامت دراز آمد. چون لالهروی به خون
# ~~میشستند، و چون بنفشه زبان برقفا میآمدثد، وچون شکن و نمک
# ~~از آب دیده می گد اختند.
# پادشاه اسلام اتابک مظفر الدین وارت اعمار و اعمال پدر و
# ~~برادر شد. روزگار (219 پ) بیوفای غدار که یه خون مردم
# ~~تشنه بود، به سیاست او گردن نوم داشت، و نویت محنت یه آوان
# ~~توبت او بهسر آمد. اسباب امر و ارجمندی، یه مکان او شامل شمد،
# ~~اقبال ندیم و سمیر او گشت، بارگاه او مظان خیر و خیرات آمتمه
# ~~توابع فساد در عهد او مقطوع شد، و توابع فتنه خاضع ومهذلل
# در عهد اتابکع محمد او ms208 را ملک مغرب خواتدتدی، ان سقوب
# ~~آفتاب برجههان تافت. جهان و آنچه در جهان است از زخارق، در
# ~~چشم او محل ندارد. مهتاب سیم اوست، و آفتاب زر، و کو ه کان
# ~~گوهر. بد هیچوجه او را به دنیا التقات نیست. وزارت خداو ثد
# ~~عالآم برصاحب عضدالدین مقور شد.

PageV01P251

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0310.png)
~~PageV01P252
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0311.png)

# وزارت صاحب عضدالدین 2
# مکارم صاحب عضد الدین باغ دینار شکل است، و نام او سکه
# ~~است برزر کرم و مروت، و بزرگی خاندان او آفتاب است که همهٔ‌
# ~~جهان روشن گرداند، مکرمت را از قعر چاه ظلمات برآرد. زهر
# ~~هلاهل   ر) در روزگار او چون شکر است. روزگار همایون
# ~~او، چون ارغوان کلاه حسن برسر نهاد، و چون لاله قبای جمال
# ~~پوشید. ریاحین احسانی که چون بیآب پژمرده بودند، طراوت از
# ~~وی یافتند. اگر کسی در کورهراهی افتد، و به خلاف آن گوید، باد
# ~~جد» موروث اوست. خروس صبح مفاخر او، تاج از پدر و جد به
# ~~میراث یافته است. آنچه گفتهاند: «ساق القدر الیه القضاعه، اینجا
# ~~رساق القدر والقضاء الیه الوزارة» است.
# در دولت مبارث سلجق، جز خواجه شهاب الدین، برادرزادهآ
# ~~نظام الملک هیچ امام و وزیر نبود. سلطان سنجر او را از مدرسه
# ~~بیرون آورد. در این حال صاحب عضد الدین «ثانی اثنین اذهما فی
# ~~الوزارة» بود. بالای منصب علم سلطنت نیست. وزارتدر جنب علم
# # محلی ندارد؛ اما چون هردو %~% پ) به هم باشتد، خورشیدی
# ~~یر یمین بود، و ماه بر یسار. علم همه عیبها بپوشاند. همچون
# ~~آبگینه است که هوا را در همه چیزها تأثیر نقصان باشد جز در آن.
# ~~عانم چون خورشید و ماه است که پنج ستارهآ سیاره را رجوع باشد
~~PageV01P253
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0312.png)

# ~~و ایشان را نبود. من که چون کوکب سبز در معرض خطر حوادثم،
# ~~و آز دریای چهان جز قدری به آب برکف نگرفتم که بدان دهان تر
# ~~کنعم، ثفراهم که دنیا «بحذافیرهاء مرا باشد، و من جاهل باشم. ms209
# ~~اگهر علم را ثمرهآ دنیاوی نباشد، عزت حقیقی بود. شمشیر چون
# ~~یرخود آید اگرچه نبرد، آن را طتیتی بود که هول آن به دلهارسد.
# ~~کص بفیاه ناحنةآ جهل بهکارد نشاید گرفتن، به نمک خود چون
# ~~درگذرد. روزگار از قبای اطلس، که جهت جاهلان میدوزد
# ~~کلهواری به عالمان نمی بخشد. نجم علمارا «اذاهوی» از پس است.
# ~~هلال بخت ایشان هلال شب شک است که از آن ناامیدشوند؛ اگرچه
# ~~هه   ا ر) و علم زینت جهانند، از ذخایر جهان بی نصیب
# ~~بأششد. چون سوزن پوشیده برهنه باشد. چون هاون زخم پیاپی از
# ~~دصمت حوادث میرسد، فضل را در این عهد خود بازاری نیست،
# ~~خدای تمالی درهرحال که متجددشود مشکور بود. برمکارم جز
# ~~خدأنی تعالی را شکر نشاید کرد. اگر ملوک و سلاطین از لذت علم
# ~~خبی داشقتدی، آن شمشیر که بر سر ملک میزنند. بر سر علم
# ~~زهندی. همار فاضل آن است که محروم بود، از طوارق وسر افسار
# ~~دور باشد. خم شراب مروقرآ سر به گل اندایند، نه بهخمیر وشین.
# در عراق آشیان فضل و علم اصفهان است، معدن در و یاقوت
# ~~حکمت. فکر جماعهی که در اصفهان قهرمان سرای هنرند می باید
# ~~کردن، و از گل خاطر ایشان دستهای بدین مجلس آوردن.
# عمادالدین شرف، در باغ علم هزاردستان است و در چمن
# # دانش سر و روان. شهرستان هنر را نگارسازی چون او %~% اپ)
# ~~تیست، و مطرب شادی چون ساز او سازی ندارد. این دو بیت شعر
# ~~اوست، فمر:
# # ادر الکأس علینا %~% و املاء الطأس علینا
# # نحن قوم من رآنا %~% حرک الرأس علینا PageV01P254
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0313.png)

# عمادالدین محمد، برادرزادهٔ‌ عزیزالدین اله که به شام دبیر
# ~~ملک صلاح الدین است اصفهانی است، تختهآ کتابت به وی تخت
# ~~سلطنت شده بود، و شهاب فضل او ثاقب گشته، این قطعه شعر
# ~~اوست:
# # احبتی لم خاب راجیکم %~% ماکان ظنی هکذا فیکم
# # تفقد و ناواعمروا ربعنا %~% فانما نحن موالیکم
# # لولاهبو با لنسیم الصبا %~% یهب احیانا بوادیکم
# # حاشای ms210 ان اسلوعن حبکم %~% ان التسلی شان شانیکم
# امام ظهیر الدین ابوالوفاء شفروه چشم جهان بین جهان است.
# ~~بر تختهآ دانش چنان نقشی ششدره گشای کم بینند، این قطعه شع
# ~~اوست، شص:
# ~~جربت انباء الزمان فلم اجد
### | 71 ذکورأ فی الوفاء اناثا
# ~~کم من اخ نادیته متغوثا
### | وحسبته فی النائبات غیاثا
# ~~آثرته فی النازلات فمادنی
### | وآثرته فی التازلات فراثا
# ~~کبرت اربعة علی حکم الهوی
### | فیهم و طلقت السرور ثلائا
# شهاب الدین ابوالمفاخر، علم را چشمهآ روان است، و زمین
# ~~فضل را کان گوهر و یاقوت. این دو بیت شعر اوست:
# ~~فواد علی نارا الفرام یجیش
### | ونفس تسام الصبر و هی تطیش
# ~~یقولون ان المرء فی کربة النوی
### | تعیش ولکن سله کیف یعیش
# فخرالدین قسام در این عهدفخر دودمان علم بود، به سؤر کأس PageV01P255
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0314.png)

# ~~او فضلای جهان مست واله بودند، این دو بیت گفتهآ اوست، شعر :
# # ادار لرابا من رضاب فقده %~% والحاظه فی سکره و خماره
# # انطقیی فسی حبه کبطاقة %~% واخر سنی فی حزنه کسواره
# گمال الدین زیاد، بحری بی کرانه بود. روزگار دوست کامی
# ~~او بردست دافت. حسودان او را بیم آن بود که چو پیاله زنار
# ~~هرمهان بهدد. او را از حسد طاعنان باکی نبود، سروزره پوش از
# ~~مومای زمسمهان بی خبر باشد. این دو بیتی از آن اوست، شعر :
# ~~خویان که به چشم، آهوان را خویشند
# شیران شکنند چون نیرد اندیشند
# ~~در کشتن عمماهقان همه هم کیشند
# دور از تو بهدندان من درویشند
# جمال الدین میدانی، قطب آسمان علم بود، و کوه زمین دانش،
# ~~این دو بیت در حق زن مطرب «شجر نام» گفته است، شعر :
# # سمیشها شجرا، اصبت لانها %~% کم اثمرت طربا لقلب الواجد
# # پاحسن زهرتها وطیب ثمارها %~% لوانها «تطوقی بماء واحد»
# این فضلا خورشید و ماهند که گر بر آسمان نبودندی، آسمان
# ~~تاریک بودی. جماعتی فضلای اصفهان را نام شعر متفرق در آمده
# ~~سمته
# در قم در این حال دو فاضل بیشتر نمی بینم: یکی ms211 افضل الدین،
# ~~پسر ماهابادی، و یکی زین الدین محمدبن ابی نصر، خردهریز و.
# ~~نو الهآ افضل الدین جهانی مردم سیر کند، ونسیم سحر علم او پشهآ
# # جهل بپر اکند، و ابر دانش او %~% ر) گوهر بارد، و درخت
# ~~تربیت او براقلیمی سایه افگند، حورالعین، در سرای او به گیسو
# ~~روبند این دو بیت شعر اوست، شعر :
# # ابحت له الفؤاد فصار بیتا %~% حراما ان یحل به سواها PageV01P256
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0315.png)

# # تنشت عینها من غیر خمر %~% فهل لنمت قبیل الصبح فأها
# امام زین الدین محمد ابی نصر سایه بان سر علم است. هر علم
# ~~که در این عهد نشان دهند، نیم خوردهآ او است، جز فضل او در
# ~~جهان هزار دانی نیست. حاسدا ن او را چون طوماری خبالی از
# ~~معانی کاتب پشت و شکم یکی است، این بیتها شعر اوست، شعر :
# # ولما جفانی الزمان الخؤن %~% واعتورتنی صروف النمن
# # اهبت بصبری و ما خاتتی %~% ایا صیر ان لم تکن لی فمن
# # فها اناذا مبتلی بالزما %~% ن ممتحنا فعسی الله ان
# اللهم غقرأ.
# چشم روزگار، قلم عالم علم، ورهنمای جادهآفضل، وقلعه گشای
# ~~جنهل، امیر سید مجدالدین ابومحمد علوی چگونه دراین عقدنیاید،
# ~~بزرگی است   پ) از روی معنی که در این جهان بسیط
# ~~عریض نگنجد. هر روز پیش از آنکه صبح نفس زند، و آفتاب تیغ
# ~~بر کشد، متشور هنر او میان رکن و مقام برخوانند، این دو بیت
# ~~از آن اوست، شص:
# ~~من تیز ز پستهآ تو شکر نخورم
# در خود به مثل دروست کوثر نخورم
# ~~زان آب حیات کاندر آن رفت خضر
# گر تشته بمیرم چو سنکدر نخورم
# وفضلای قم راکه در این پنجاه شصت سال بودند، و در اثنای
# ~~سخن ذکر ایشان نیامد، جلوه می باید کرد، تا با فضلای قم که
# ~~مدکور شدند، عدیل شوند.
# نظام الملک ابوطاهر بنشاذن که وزیر فارس بود، ایوان علم و
# ~~الماس در معانی آمد، این بیتها شعر اوست، شعر:
# # بلغت انکع بالسعادة مزمع %~% سفرأ، علیک ms212 النجح فیه قادم
# # وطفقت افکرفی المقام فقال لی %~% قلبی أانت علی الاقامة عازم
~~PageV01P257
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0316.png)

# ~~فاطلب فؤادأ للاقامة اننی لرکابه انی توجه لازم
# اوحدالدین ابوثابت، برادر شرف الدین ابوطاهر تهمینه ای که
# ~~وزیر سلطان سنجر بود، با آنکه در امور (224 ر) دنیاوی ساده طبع
# ~~بود، در یچهآ نزهتگاه جههان بود. فضل او بهار باغ آرای روزگار
# ~~آمد. این بیت از کارگاه طبع او بیرون آوردند، شعر:
# ~~فما فرجی ما ارتجی این منهجی الی کم یجی هذا الشجی ویطوف
# صفی الدین ابو الفضل، که در عهد سلطان محمدبن ملک شاه
# ~~نایب دیوان استیفاء بود در متانت ادب چون آتش همه زبان آمد.
# ~~این دو بیت شعر او است، شعر:
# ~~رضیت بارض الری والری دونه وغادرت للمجان فمجان مجانأ
# ~~و من جاء وادی جی حن جنانه ومن حل فیهاحان بل خان اخوانا
# جی اصفهان است و مجان قم.
# ~~) صفی الدین در شعر گفتن مهارتی داشت، اما کثرت اشتغال
# ~~دیوان مانع او بود. آینه چون تر شود، سیاه گردد.
# مهذب الدین ابوطالب، گنج را علم و ثروت و مروت برقطار
# ~~بود. مادر جهان به چنان پسری مباهات می نمود، فضل او در
# ~~دبیرستان علم تختهآ زدین بود. این دو بیت (224 پ) در حق
# ~~صفی الدین ایاز گفته است، شعر:
# ~~علوت سریز الملک لاعن کفایةولکن قضاءالله یطرف بالعجب
# ~~فلا تفترر بالدهر خلا فانه یحب بلامعنی، و یقلی بلاسبب
# برادرش، ابوسعد کمنج سعد فلک علم بود، و کوه زمین فضل،
# ~~این دو بیت شص او است، شص :
# ~~حب المال للانفاق لا للکنز والخزن
### | فلا یصلح رأس المال الا لید الوزن
# هر دو برادر ان موافق ابومحمد کمنج بودند، که در عهد سلطان
# ~~طفرل بک و سلطان آلبارسلان، و در اول عهد سلطان ملکشاه PageV01P258
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0317.png)

# ~~عارض بود. در ابتدا به نیابت منصور محتاج، بعد از آن به اصآلت
# ~~ناصح الدین ابوجعف کمتج روی زمانه و دست و پای مکارم بود.
# ~~این دو بیت ms213 در خضاب شعر او است:
# ~~فقالوا اختضب قبل المشیب فقد بدت
### | سهیمة فی عارضیک یصول
# ~~فقلت خضاب الطبع لم یبق لونه
### | فکیف خضاب یعتریه نصول (225 ر)
# خطیر الدین عبد العزیز اسکجه در وفود فضل چون کعبتین همه
# ~~نقش بود، و چون آینه همه روی. به خراسان مستوفی امیر اجل
# ~~اختیار الدین جوهر بود. وامق و عذرا مثنوی تازی نقل می کرد.
# ~~چون اشقال بزرگ به وی مفوض گشت، از اتمام آن بازماند.
# ~~اگرچه عم مادرم بود، از شعر او جز این یک بیت مطلع قصیدهای
# ~~یاد ندارم، شص:
# علی الله یا حادی الیعملات %~% الام شغفت بطی الفلاة
# ابوطاهر در تصفح علوم چون قطائف همه چشم بود. درخت
# ~~دانش او سر بر فلک داشت. این قطعه را عروسوار جلوه کرده
# ~~است، شعصر:
# # اسلافهم خلقوا لاسلاف البندی %~% اخلافهم خلقوا علی اخلافهم
# # فاندب کرامهم و بلغ مسمعی %~% «ذهب الذین یعاشفی اکنافهم»
# ابوالحسین کیله بازوی شهرستانعلم بود، وقلاد تهای فضل او
# ~~چون ستارههای رخشان و درفشان. این (225 پ) بیت از آن او
# ~~است، شعورة
# لوان کفک وفرت حق العلی %~% نصبت سریر العاج لی فی العاجل
# ابوشجا ع شمامه را اگرچه ذکر رفته است، بهحکم آنکه قارون
# ~~فضل بود، این دو بیت به سر باره یاد کرد میآید، شعر: PageV01P259
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0318.png)

# # وقصائد مثل الریاض اضعتها %~% فیمن یضیع بمثله الانساب
# # فاذاتناشدها الرواة أبصر وال %~% ممدوح قالوا ساحر کذاب
# این جماعت چون هفتو رنگ، همه پای یکدیگر بودند. در
# ~~علم چون پنجهآ بربط ساز طرب آمدند. زمانه باد عالم و جاهل
# ~~بنشاند، یکیک پی کاروان آخرت برگرفتند. ما هم گردپای آن
# ~~گذ شتگان تعللی می کنیم. و «احنی من حدیث قوم قداقفرت منهم البقاع».
# در این حال در قم فذلک حساب فضلاء زینالدین محمد بن
# ~~ابی نصر است، اباعن جد از خاندان علم و فضل. این دو بیت شعر
# ~~پدر او است، شعر:
# # لا تمجبوا والشمس فی وجهه %~% وحاجبیه من فروع طوال
# # حاجبه قوس بلا ms214 مریة %~% والشمس فی القوس یطیل اللیال
# وزارت پادشاه اسلام، اتابک مظفر الدین قزل برصاحب
# ~~عزیز الدین مقرر شد. اندوه و دلتنگی نسیا منسیا گشت. جهانیان
# ~~چون گل و سوسن کمر خدمت او برمیان بستند، حسودان او چون
# ~~کژ دم بی چشم شدند، و چون قلم سیاه روی. سراپردهآ عدل و
# ~~انصاف برافراخته شد، وشرنگ روزگار درکام مردم شهد گشت.
# ~~نام و ثنگ خلق در گردن اوست. جنازه کش بدسکالان او برابر
# ~~تازیاثهآ او نیست، و تر و خشک همه موازین خاک در سرای او، و
# ~~کرم او چون آب روان است، آن کس که به وی نزدیک بود، و آن کس
# ~~که از وی دور باشد، هر دو به رعایت او مخصوصاند. اگرنه آن
# ~~بودی، که چشم آنچه پیرامن آن بود نبیند، آن بیند که پارهای از
# ~~وی دور باشد، او را چشم روزگار (226 پ) خواندندی یا بوجود
# ~~چنین خلفی سعید رضی الدین ورق عمر در بشکسته است.
# مختص الدین ابراهیم نایب صاحب عزیزالدین در صنعت
# ~~استیفاءو اقامت مراسم آن مستثتی است، و در فقه و ادب و علم PageV01P260
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0319.png)

# ~~متبحر، در تحصیل علوم چشم رضای خواب بوده است. در فرزا تگی
# ~~همه جگر است. مستوفیان این روزگار چون تیر که به پر دیگری
# ~~پرد، به هدایت و ارشاد او کار میکنند. زمانه به ذکر او دهان
# ~~خوش کند.
# صدر اثیر الدین توران شاه، مستوفی اتابک مظفر الدین مقخر
# ~~ایران و توران باشد. خسرو سیارگان آسمان هتر است، صاحب
# ~~السیف والقلم، فریشتهآ دیوان دیوان است. به هنگام نبرد شیر
# ~~شرزه پیش او کاهل باشد، و پلتگ هیبت، از نخوت او سگ
# ~~کهدانی. طیارات جهان را که طی دانایی حاصل شده بود به معامله
# ~~شناسی علم برافراختند، و عبرت قوانین که به عبرت شده بود به
# # مکان او باحد اعتدال آوردند . %~% ر).
# چون اتا بک مظفر الدین از آذر بایگان به همدان آمد، بندگان
# ~~اتا بکع محمد به بارگاه ms215 او شتافتند، و صدق عیودیت ظاهر کردند .
# ~~بعد از آن امیر ایابه چاشنی گیر که میان بندگان اتابک محمد
# ~~چون ماه بود میان ستارگان، و سیف الدین سنقر روس دستوری
# ~~خواست، و به اصفهان رفتند. و به حکم آنکه اتابک مظفرالدین
# ~~فرزندان اتایک محمد را در حجر خویش کودک میدید، و در هیچ
# ~~شهر خطبه و سکه به نام ایشان نبود، مخالفت نمودند. اصفهان را
# ~~حصار دادند، و ولایت خرج کردند. امیر آیابه متهوری بود که
# ~~هر مبارز که در خواب، خیال او دیدی، از بیم او خیالی شدی. اگر
# ~~دست برتبضهآ شمشیر تهادی، برقی که آسمان را درد از هول او
# ~~روی پنهان کردی. چون اتا بک یانک برکمیت زدی، رعده بر رعد
# ~~سپسر افتادی. دست در دهان شیر کردی، و دندانش بشکستی.
# سلطان و اتا بک %~% روی به اصفهان نهادند، تا مادر
# ~~فتنه منقطع شود. ایشان بهراه پرجین، و دور آخر بهری آمدند.
# ~~چون سلطان و اتابک به ری آمدند، ایشان به مازندران رفتند.

PageV01P261

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0320.png)

# امیر سید مرتضی عزالدین یحیی نقیب کهدور فلک اشارت تیغ
# ~~و است، و آسمان هفتم قدم گاه همت او، به معاونت ایشان میلی
# ~~نمود، بدین سبب مازندران را مطالبت فرمود. به موافقت او
# ~~ماز ندران پناه و ملاذ ایشان آمد.
# در این میانه سلطان طفرل را از اتا بک مظفر الدین دلماندگی
# ~~حاصل آمد. در شبی که عصابهآ تاریکی برچشم مردم بسته بودند،
# ~~خواب را از چشم مبارک محروم فرمود، و رکابرا تشریف داد. راه
# ~~مازندران شاهراه جهان شد. اقبال هم عنان او بود، و فلک
# ~~راهنمای. گشادنامه به دست بندگان (و داد. قدر او قدر را در پای
# # اسب افگند، و قضا را دست از %~% ر) ناهمواری بربست.
# ~~غاشیهدار ا وزهره بود، و رکابدار او مشتری. مازندران را سری
# ~~عظمت ساخت، و تاج عزت بر سر آن بقعه نهاد. ابر ماز ندران
# ~~گوهر بارید، و زمین کان زر شد. امیر اعلم ms216 و حاجب خاص در
# ~~خدمت او بودند. دیگر خواص از این حرکت بی خبر آمدند.
# کمال الدین ملک النواب را که وکلیل در سلطان بود، براین کار
# ~~هم وقوفی نبود. بی خبر تراز آنآمدکه برادران یوسف، علیه السلام،
# ~~ز صاع که دربار ایشان نهادند. آن صدر پیش از وکیل دری،
# ~~مستوفی والدهآ سلطان ارسلان بود. درصنعت استیفاء حاذق ومبرز.
# ~~رأی و تد بیر او در تاریکی مشکلات، صبح صادق است. در معظمات
# ~~امور اعتماد پادشاه بروی بود، و استناد رعایا به مکان او. طلاقت
# ~~روی او جهان را فال فرخ و طالع میمون است. دستگیر در ماندگان
# ~~جز وی نیست. بسیار کس که روزه به خورنم (228 پ) دل
# ~~می گشودند، از کرم او به ریاض نعیم رسیدند. به قضای حاجات
# ~~مردم تکفل نموده است، و زبان خلق از شکایت روزگار فرو بسته.
# ~~سخن پروران جهان به اضافت باوی، چون دیوانگان باشند در وقت
# ~~صرع. او در پاشد و دیگران جز دندان شانه که گل خورده باشد PageV01P262
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0321.png)

# ~~گل فشاند.
# سلطان طغرل روزی چند ماز ندران را عظمت فلک برافلاک
# ~~ارزاتی داشت. ملک مازندران دست از آستین خدمت بینون آورد،
# ~~و چان عبودیت باز نمود، شیطان به نظام این موهبت که از بارگاه
# ~~ملک مازندران ارزانی داشتند کور و سرگردان شد، بدان وجه که
# ~~بود از پای ننشست، دستی بجنبانید و صفیری بزد، انبان خیلت
# ~~را سر باز کرد، و سندس نیر نگ بر گشود تامراعاتی حاصل آمد،
# ~~سلطان و جمال الدین ایابه، و سیف الدین سنقرروس برجانب
# ~~دامفان و بسطام حرکت کردند، و ملاحدهآ (229 ر) آن طرف را
# ~~چون حلقه درر بودند، و چون خار آتش درزدند. سلطان عادل غازی
# ~~شد، «نور علی نور» آمد.
# عز الدین فرح خادم، به حکم اختصاصی که در خدمت سلطان
# ~~داست، از جانب اتابک مظفر الدین مستشعر بود، به همدان منزوی
# ~~آمد. در این حال به راه کاشان خواست که بیابان ms217 برود، و تقبیل
# ~~بساط اشراف یاید، او را به حدود کاشان بگرفتند. لطافتی در
# ~~طبع او بود، پنداری خدای تعالی سواد او از سواد دلها و دیده ها
# ~~آفریده بود، نبات سیاهی دروی موجود بود، که هیچ رنگی دیگر
# ~~نگیرد.
# اتابک مظفرالدین برحدود سمنان نهضت فرمود، فوجی را از
# ~~لشکر او که برمقدمه بودند، در پای ریختند، و جماعتی دستگیر
# ~~شدند. اتابک با ری آمد، و چون میل لشکر عراق به جانب سلطان
# ~~می دید ندمظفرشده به همدان آمد، امرای عراق به بهانهآ مطالعهآ خانهو
# ~~سبا.   پ) خویش در شهر رفتند، و سلطان و جلال الدین
# ~~ای ابه و سیفالدین سنقرروس روی به همدان نهادند. چون به PageV01P263
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0322.png)

# ~~نزدیک رسیدند، امرای عراق به امیر سید فخرالدین علاءالدوبه
# ~~متفق شدند، و به شهر مستظهر و متحصن آمدند.
# شیر هیبت امیر سید فخر الدین علاءالدوله، شیر فلک درید.
# ~~حمل و جدی گردون را خود در عقد نمی گرفت، صولت او کوه را
# ~~چون کاه بر باد میداد.
# اتابک مظفر الدین، ملک سنجر ین سلیمان را آورده بود، و بر
# ~~تخت سلطنت نشانده، نوبت او براوج فلک میزدند. دولت سلجوق
# ~~دریایی است، فلک در آن کشتی، و ستارهها بادبان. درخت
# ~~سلطنت ایشان ریشه به آب زیرزمین برده است، و از آب جوی و
# ~~باران مستغنی شده، اتا بک مظفر الدین چون زندگی امرای عراقرا
# ~~در همدان مخالفت کردند، روی به آذربایگان نهاد، و کارها که به
# ~~برخی نایب تقریر(   ر) کرده بودند، منقلب گشتند.
# در این سال از عجایبها که ظاهر نشد جز توبهآ ابلیس نبود.
# ~~اگرچه جماعتی که چون قلم نمام بودند، مجال سخن یافتند.
# سلطان طغرل بی آنکه موری رار نجی رسید، بهدار الملک همدان
# ~~بازآمد، خأک عالم جمله مشک ناب گشت، و آبها آب حیات آمد؛
# ~~خار بیابآن ارغوان گشت، و باد روح کالبد مردگان. جهان را
# ~~پادشاه چون آفتاب است، چنانکه گرما و سرما به آفتاب تعلق دارد، ms218
# ~~آبادانی و ویرانی جهان از پادشاه ظاهر شود. وزارت سلطان طفرل
# ~~بر صاحب عزیزالدین مقرر شد.

PageV01P264

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0323.png)

# وزارت صاحب عزیز الدین(
# شکر آن موهبت که از حضرت ایزدیدر حق خلایق جهان متجدد
# ~~شد، در وسع و طاقت هرکس که برروی زمین است، نیاید.
# ~~سهیل، سهل یاقوت را مشتری در کمند و هلال آسمان
# ~~نعل سمند، و چنانکه جان به طبع (؟) (230 پ) مشسرف
# ~~شود، وزارت به وی تشریف یافت. آفتاب عدل از زیر میغ ظلم
# ~~بیرون آمد، فلک خواهان آن شد که خاک قدم او شود. هفت قدم.
# ~~ستارهآ سیاره را آرزو آمد که کمر خدمت او برمیان بندد. چون
# ~~اختلال کارها پدید آمد، و شب ناهمواری تاریک شد؛ از کفایت
# ~~او شمعی موکبی برافروختند، و همهآ جهان از آن منور آمد. اهل
# ~~هنر چون بهار فضل وافضال اودیدند، عندلیب وار نغمات طزب انگیز
# ~~بزدند. سرای او مناسک علم شد، صفای آن، صفای اعتقاد، ومروه
# ~~مروت. فرق میان سرای او و مناسک آن بود که این جا مردم بیزون
# ~~احرام برفته بودند، و در اندرون خلعت رقعت پوشیده. جاهلان را
# ~~در خدمت او آب روی نیست، ایشان را چنان از چشم حویش
# ~~بیفگنده است که ناقدزز ناسره بیفگند اهل...1 کامل شد. قدر
# ~~اهل قلم جز عالم نداند، و توقع باران جز از ابر نشاید (232 ر)
# ~~داشت. علماء و فضلا زا در خدمت جاهلان که تصدر یابند، جنز
# ~~ذل سجود حاصل نباشد.

PageV01P265

# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0324.png)

# در دوثت مبارک سلجقی، وزیر، صانع کمالالدین علی
# ~~سمیرمی بود، و صاحب عزیزالدین دیوان عرض به زیباترین
# ~~صورتی به مباشرت امین الدین صالح رازی برخلق عرض کردند.
# ~~عارض روز به عارضی او چنان مزین شد، که آسمان به ماه و
# ~~ستارهها. در صنعت استیفاء و انواع ضرب و قسمت، و جبر و
# ~~مقابله، و دیگر اشکال متبخر است. این گنج شایگان جز در خزانة
# ~~علم او، در درگاه به هیچ جای دیگر نیست. در این ms219 حضرت جز او
# ~~کس فرق میان جذراصم و جنار ناطق نداند، دیگ بهدانستن
# ~~منها* و «من ذلک» رنجور خاطر شدهاند. مروحه منی باید کله بدان
# ~~بادکی براید، آسایش یا بند، و بالای «منهامنهایی» بدانند، اذا هبطت
# وکیل دری سلطان طغرل به صدر الدین موفق الدین ابوالماجد
# ~~مفوض شد. این صدر آفتاب است که هر آنچه به وی تشبیه کسند،
# ~~به نقص آن بازگردد. دریایی است که به هر وجه که از آن حدیث
# ~~کنند، به جای خویش باشد. دنیاست که هر آنچه در آن نام برند،
# ~~موجود باشد. فلک است که به جملهآ جهان محیط باشد.
# مخلص الدین ابرقوهی، که کدخدای جمال الدین آیابه بود، و
# ~~دیوان اشراف هم یه وی تفویض افتاد، از فساد هروقت در بیا بانی
# ~~دیگر میافتاد، سراز پردهآ فتنه بیرون آورد.
# و چون جهان را به دیبای رنگارنگ بیاراستند، و بلبلان
# ~~تهنیت گل آغاز گردند، و لز هر دست نثاری در باغها فشاند،
# ~~اتابک مظفر الدین وزارت خویش برصاحب رضیالدین رئیس
# ~~اردییل مفوض نمود، و برصوب کوهستان حرکت کرد. افبال PageV01P266
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0325.png)

# ~~رضی الدین شرف شاه خروارها1. .. نوک قلم او چون سنان
# ) نیزه حلقآ ظلم و بدعت درربود، و مرغزار مروت او را
# ~~ابر گوهرفشان آمد، وبادعودسوز، خط او، بر خط استوای جهان
# ~~نقش دلر بای آمد، و صنعت و معاملت شناسنی او اصطرلاب فلک
# ~~نمای. کوگب دری و در لفظ او جهان را آرایش داد. جهان او در
# ~~عقابین عقاب گرفتار شدند.
# وزیر امیر المؤمنین با لشکری قوی از بغداد بسرعزم معاونت
# ~~اتابک مظفر الدین بیامد. سلطان طغرل پیشاز آنکه به همنسیدند،
# ~~روی به لشکر بغداد نهاد. در مصاف آصف ایشان کشته شد، وزیز
# ~~زا به همدان آوردند، سلطان در آن حال این دونبیتی گفت: شعر:
# ~~زین فتنه که دست عالم انگیخته بود
### | جاتی به یکی موی درآوتیخته بشنود
# ~~اقبال مرادشه گرفت از2........
### | ی هیچ نیاشد (؟)3. .
# او بود، ابر کفایت او نقش سکه آمد ms220 بردرست مطلی جهان، پیر
# ~~فرتوت را به مکان او در صمیم زمستان تب ربع زایل شده، نویت
# ~~او فصل ربیع آمد که در رمضان باشد. باد خوادث، نسیم جان فزای
# ~~شد. شاخهای امید متعلقان او برگ و بار بههم آورد، آفتاب
# ~~آسایش مردم از اول جدی به حمل آمد، و اعتدال با دید آورد. .
# اتابک مظفر الدین برجانب آذربایگان جرکت فمود، و لشکر
# ~~کوهستان را که در خدمت او بودند، جملهآ به ری فرستاد، بهخدمت
# ~~پادشاه زاده قتلغ اینا نج. سلطان طغرل از آذر یایگان به همدان آمد.
# ~~همدان و تهاوند و بروجرد و کوه دودآوران، زمستان در دست
# ~~لشکر سلطان طفرل بماند، و ری و ساوه و قم و آبه و کاشان و PageV01P267
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0326.png)

# ~~قزوین و اصفهان...1 لشکر پادشاه زادهآ قتلغ اینانج به وقت...2
# ~~اتابک مظفر الدین به کوهستان خطبه به نام (233 ر) هیچ سلطان
# ~~سلجقی نمیفرمود، به حکم قراری که با دار الخلافه بود. چون اتا بک
# ~~مظفرالدین به آذر بایگان رفت، و لشکر بغداد بازگردید؛ در این
# ~~شهرها که در دست لشکر پادشاهزاده قتلغ اینانج بود، خطبه وسکه
# ~~به نام سلطان سنجر بکردند.
# دولت سلجقی چون دندا ن سوسمار است که هرگز نیفتد. ملوک
# ~~متقدم چون آب زلال بودند که با پول باشد. روزگار دولت سلجقی
# ~~تا قیام الساعة رونق و طراوت خواهد داشت. آفتا بیاند که...
# ~~زایل نشود، ماهیاند که آن را محاق نباشد.
# این بزرگان که در این کتاب یاد کرده آمدند، بیشتر آنند که
# ~~از ایشان جن نام نماند، اگر نیکو بود و اگر زشت. در قدیم الد هر
# ~~الی یومنا هذا، مزاج جهان بدین صفت بود. عاقل دل در جهان
# ~~نبندد. آبقارورة...3 را بروی بار باید کرد، این..40 (233 پ).
# ~~ختم بهتر. اوقات و ساعات مردم در سایهآ دولت سلجقی موسم اقبال
# ~~و سعادت باد. هو اخواهان بارگاه ایشان و اقبال، به یک شکم
# ~~زادهاند. جهان گیری مثل ایشان جز در ms221 اندیشه ندیدهاند.
# سلطان طغرل یطن ششم است از سلطان داود. جفر بیک سلجق
# ~~را پنج پسر بود: میکائیل پدر سلطان داود، جفربیک، و سلطان
# ~~طغرل بک، واسر افیل پدر قتلمش، موسی یبغو، یوسف پدرابر اهیم
# ~~ینال بوس، پدر ارتغرل(؟)، سلطانداود. جغربیک راسه پسر بودند،
# ~~سلطان الب ارسلان محمد، یاقوتی پدر ملک اسمعیل، سلطان الب
# ~~ارسلان را هشت یسن بودند، سلطان ملک شاه، ارغون، طفان شاه، PageV01P268
# ![image filename](./0604NajmDinQummi.TarikhWuzara_0327.png)

# ~~سلطان طغرل را دو پسر بودند. سلطان ارسلان، و ملک محمد.
# ~~سلطان ارسلان، یس سلطان طفل است.
# ~~ختم این کتاب به ذکر مبارک سلاطین این خاندان کرده آمد،
# ~~دیگران همه چون حاجبانند که در پیش روند. دولت ایشان راختم
# ~~مباد، و سایهآ ایشان تا قیام الساعة پاینده باد بمحمدو آله!
### | تم الکتاب وآله
# ~~بعون الله و حسن توفیقه
# ~~فی یوم الخمین الابع
# ~~فی شهر شوال ختم
### | بالخیر والاقبال
### | اثنی سبعین
### | سبعمائة
### | استه 757 PageV01P269 ms222