######OpenITI#

#META#Header#End#

PageV01P061

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0006.png)

# تعالی الله خالق کل شی و جل الله رازق کل حی
# قادر خدائی ولطیف رهنمائی که کله ازرق و رواق معلق را وراء نواظر
~~بینندگان حجاب عالم غیب گردانید تا بلعجبان (1) تقدیر از یس پردهآ تصویر
~~عجائب ملکوت نمایند و بساط اغبر وفرش مکدر را عرصهآ عالم(2) شهادت تا مقامران
~~شب و روز بکعبتین ساعات بروی اظهار لعبهاء غریب و بازیهاء (2) عجیب کنند
~~و فضاء این کله و بساط را میدان قضا تاوشاقان(4) سرای قدر در وی تازند(5)
~~و بچوگان ارادت گوی حوادث بازند ، (6) هم حواس را از مشاهدهآ‌ کیفیت
~~حضرت ربوبیت راه بسته ، هم عقول را از ادراک اسرار ملکوت خاطر خسته ،
~~هم اوهام را درطلب حقایق کنه عزت اوشراک نعل کسسته ، فیض فضلش هرلحظه
~~فوجیرا از دروازهآ بغداد وجود در آورده که یفتل الله مایتاء، عین عدلش هرساعت
~~جوقی(7) ببادیهآ فنا فرو برده که یحکم مایررید ، نظر لطفش گاه بندهآ را از حضیض
~~ذلت بر ذروهآ عزت کشیده که تعز من تساء، اثر قهرش کاه بندهآ را از اوج حشمت
~~بخاک محنت افکنده که وثذل من تشاء ، کاه مقالید ممالک اقالیم در قبضهآ (8) مکنت
~~بنده نهاده و دست تصرف او در حل و عقد عالمی مطلق گردانیده که ثؤتی الملکت من تماء،
~~گاه بندهآ را از سریر سلطنت و مسند عزت و کبریا بر گرفته و در مهامه سر کشته
~~و حیران کرده که و تنزع الملک ممن تساء ، آیهآ سیزدهم و چهاردهم از سورهآ یونس
~~ازسر این صنع ورمز این مشیت خبر میدهد که (9) ولقد آفلکنا القرون من قبلکم
~~لما ظلموا و جاءئهم رسلهم بالبیتات و ما کانوا لیؤمنوا کذلک نجزی آلقوم المجر مین . ثم

PageV01P063

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0007.png)

~~جعلنا کم خلا یف فی الأرض من بعیه لننظر کیف تعتلون کلام بی عیب وکتاب بیریب(1)
~~خبر میدهد و می گوید که ما بسیار قرنها مردم را پیش از شما هلاک کردیم آنکاه
~~که ظلم کردند و مارسولان ms01 فرستادیم بایشان و ایمان نیاوردند و ما مجرمان را پاداش
~~چنین دهیم . پس شمارا بعد از آن قوم خلیفهآ زمین کردانیدیم تا ببینیم که شما چه
~~عمل خواهید کرد و آمداد صلواة و اعداد تحیات نثار روان خواجهآ باد که ممهد
~~قواعد دین است و مؤکد معاقد یقین ، آن محتشمی که همت بلندش این کلبهآ یست را
~~پشت پای انکار زدو فرمود مالی و للد ثیا وللدنیا ولی، بصیرت ثاقبش مردار دنیارا بمردار
~~خوارگان اکاسره انداخت که وللاخرة خیر لک من الأولی.
# و ماهی الا جیفة مستحیلة   علیها کلاب همهن أجتذابها
# فإن تجتنبها کنت سلما لأهلها   وان تحجتدنها ناز عک کلابها (2)
# و درود بی نهایت بر اصحاب و انصار و اهل بیت او که آیات حق را مفسرند
~~و ولایات صدق را مد بر و سلم تسلیما کثیرا.
# اما بعد(3) ، [چنین گوید مطرز این اوراق و مبرز این اعلاق(4) امام عالم تاج
~~الزمان سلطان الافاضل علامة الز مان افضل الملة والدین احمد بن حامد سقی الله تراه و
~~جعل آلجنة مأواه (5)] هر کس که تنک بلاغت برر خش براعت کشیده است و در میدان
~~دعوی تاخته و در مجلس اطناب وایجاز ساز اعجاب و اعجاز ساخته و بقلم مشکین
~~مد کاغذ کافور خدآ را نکاشته و بر رباوهآ (6) استعراف علم استهداف افراشته که
~~من صنف فقد استهدف لا شک در تحریر و تقریر که بقلم وکلم میکند تصور فایدهآ
~~کرده است و خیال منفعتی بسته که لا یخلوا سواد عن منفعة و من در جمع این فصول
~~ونظم این اصول چند فواید اندیشه کرده ام، یکی آنکه در ضمن این حکایات وطی
~~این روایات تحریض است بر تخلق باخلاق حمیده از عدل و حلم و سخاوت و شجاعت،

PageV01P064

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0008.png)

~~دوم (1) آنکه اهل خبرت را در مطاوی این سواد فنون عبرت است، سوم آنکه
~~شکر انقضاء دور محنت و اقبال موسم راحت در ایراد این کلمات و ابناء این بنا ms02
~~حاصل است ، چهارم آنکه ذکر پادشاهی که از حسن نظر و شمول رأفت وکمال معدلت
~~او کرمان که در خرابی سبارا دورخ (2) می نهاد امروز در نزاهت فردوس را سه
~~ضربه میدهد مهمل داشتن و روز این دولت نا مورخ کذاشتن محض کفران نعمت
~~باشد و بی خبری از نیک و بد مجاری تقدیر . شعر،
# وقد وجدت مکان ألقول ذ اسعة   فإن وجدت لسانتا قائلا فقل (3)
# امتی که اند سال است تا درهموم محن و سموم فتن سوخته اند این ساعت بیمن
~~معدلت و نظر مکرمت آن پادشاه رخاء (4) رخا ونسیم نعیم برایشان میوزد . شعر،
# ما صضیع الله فی بدو ولا حصر   رعیة آنت با لأحسان راعیها
# و امة کان قبح الجور یسخطها   دفرا فأصبح حسن العدل یر عیها (5)
# پنجم آنکه چون خواستم بخدمت ملک دینار مستسعد شوم و بتقبیل بساط
~~اشرف مشرف چنانکه قاعدهآ بند گان باشد که بخدمت درگاه ملوک شوند تحف لایق
~~و طرف موافق نداشتم که کربت غربت و مفارقت و طن با کثرت عیال و تقلب احوال
~~با من هیچ نکذاشته بود یس بر سنت متنبی رفتم . شعر،
# لاخیل عندک تقدیها و لامال   فلیسعد التطق ان لم تسعد الحال (6)
# با خود گفتم که تحفهآ اهل علم دعاست و هد یهآ ارباب نظم ثنا هیچ خدمتی

PageV01P065

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0009.png)

~~درین دولت وراء آن نیست که ایام همایون ملک را تاریخی سازند و فتوح متواتر
~~او را (1) روزنامهآ کنند تا صیت این دولت بر تعاقب ایام باقی و مؤبد ماند و ذکر
~~آن بر صفحات اوراق روزگار مخلد چه بقاء ذکر عمر دوم است و حسن احدوثه
~~حیاتی مستانف . شعر،
# واذا الفتی غدرت به آیامه (2)   کفل الثناء له بعمر ثان (3)
# جان درتن تودم شماری بیش است   وین نیک و بد تو یادگاری بیش است
# گیرم که همه ملک جهان ملک توشدای هیچندیده
# شدای هیچ ندیده کار وباری بیش است
# وهیچ تحفه بدان(4) حضرت معظم بهتر از دعاء خیر ms03 نه و آنگه بتضرع وابتهال
~~ازلطف ملک متعال خواهند تاسرادق اجلال وفازهآ(5) اقبال این ملک رابأ طناب
~~بقا ممدود داردو باوتاد دوام مشدود انه القادر علی ذلک . ومن بناء این مجموع بر مواجب
~~ثنا ولوازم دعا وذکر ورود رایات عالیه او قرن الله بها النصر (6) ازخراسان بولایت
~~کرمان و شرح فتوح او و انواع مواهب و نعم که حق تعالی بروی تازه کردانید
~~نهادم و تشبیب این فصول را مطلع سخن از اواخر دولت آل سلجوق و روزگار
~~فتور وسبب ضعف مملکت کرمان کردم . اما در حالت این جمع عامل دل ازولایت
~~نشاط مصروف است وهملاج[7) طبع ازریاضت صروف روزگار قطوف(8) وملال
~~خاطر وکلال ضمایر ویریشانی دل غالب ، لاشهآ نفس سوختهآ بیابان اندیشه است و
~~کبوترجان در مخالب شاهین نوایب ، دانهآ دل در آسیاء حادثه آس شده است لاجرم
~~غبار آسیا بر موی نشسته است و کافور تجارب بر مشک ذوایب پاشیده اند لاجرم (9)
~~نسل سخن از صلب مهجت قطع شده است. شعر،
# قنقت علی کره و طأطأتث ناظرری   البی رنق مطروق (10) من آلعیش حشرج

PageV01P066

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0010.png)

# لاشک با این قصور حالت و فتور آلت آنچه من خواهم خاطر مساحت نکند و
~~آنچه او دهد من ارتضاء نکنم . امید بفضل حق تعالی و فر دولت ملک چنان است
~~که بعد از بذل مجهود در اقامت بندکی خجل نشود ان شاء الله تعالی . و این مجموع
~~برینج قسم قرار داده(1) شد .
# قسماول(2) ، در ذکر آخر دولت آل سلجوق و ایام فترت کرمان.
# قسم دوه در ورود رایات منصورهآ‌ ملکی بکرمان و کرفتن ملک ویافتن
~~ظفر وشرح فضایل ذات بزرگوار .
# قسم سوه، در تحریض برعدل و شرح اخلاق ملوک و ذکر ممالک کرمان
~~و خصایص بلاد او و یاد کردن بعضی از تاریخ آن .
# قسم چهاره ، در ثناء صاحب قوام الدین و ذکر محاسن ذات وشرح بزرگی
~~خاندان و مآثر اسلاف وی .
# قسم پنجم در شرح احوال محرر این سطور و تقلب ms04 او دراوحال(3) احوال.
~~نام این مجموع عقد العلی للسموقف الاعلی نهاده شد . توقع است که اهل معرفت
~~و ارباب درایت درین سواد بعین رضا تأمل فرمایند و دامن تجاوز بر عثرات قلم
~~و هفوات خاطر او پوشانند ومن ستر علی آخیه ستره الله تعالی فی الدتیا وفی ألاحرة.
~~و از حق تعالی در اتمام این غرض توفیق خواسته می آید انه ألتیثان وألنتطول به.

PageV01P067

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0011.png)

# قران هفتم از قرانهای مثلثه خاکی که در برج جدی افتاد در آن عهد پادشاه
~~کرمان ملک طغرلشاه بود. پادشاهی عادل ، منصف، لطیف (2) ، رعیت دوست ، و
~~اورا ولایتی سا کن اطراف ومملکتی مستقیم اکناف و خزینهآ وافر ورعیتی مطیع
~~و شا کر و ملکی با نظام و عدتی ولشکری تمام . کرمان بعهد او در امن و راحت
~~ثانی حرم بود ودر خصب و نعمت مقابل ارم، رعیت او مرارت کاس ستم نچشیده
~~و حرارت تب تکلیف نکشیده ، حضرت او قبلهآ افاضل جهان و سدهآ او کعبه اماثل
~~عالم . شعر،
# شخص الانام الی کتالک (3) فاستعد   من شر آغینهم بعیب واحد (4)
# دفع چشم زخم را یک عیب داشت آنکه بعشرت و ملاهی و صحبت فتیات(25
~~مولع بود و موجب آن عادت هم فراغ خاطر وسکون اطراف ممالک وعدم منازع،
~~مخادب (6) روی ملکت عم وی بود ملک سلجوق. دراول عهد او مهم وی کفایت
~~شد(7) و رعیت از طرب دائم آن پادشاه مست بطر شدند و شکر نعمت امن ندانستند
~~گزارد(8). صرب الله متلا قریة کانث آمنة مطتئنة یأتیها رزقها رغد امن کل مکان فکفرت بأنعم
~~ألله فأذ اقها الله لباس الجوع وألخوف بتا کانوا یصنعون . و ما در کتاب دیده بودیم که
~~یضعف ملک خراسان بتوت التلک الاصلح و یضعف ملک العراق بتوت التلک الأصید و
~~یضعآف ملک کرمان بتوت آلتلک آلتشغوف بآلتلاهی یعنی ملک خراسان بمرک پادشاه
~~گرضعیف شود و سلطان سنجر کربود و ملک عراق بمرک پادشاه کژ گردن ضعیف
~~شود و سلطان (9) ارسلان ms05 کژ گردن بودو ملک کرمان بمرگ پادشاه عشرت دوست
~~ضعیف شود و ملک طغرلشاه براین صفت بود و ندانم که این معنی (10) از طریق

PageV01P068

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0012.png)

~~کرامت کفتهاند یا از احکام نجوم که هرسه راست افتاد و اصحاب احکام نجوم در
~~حکم این قران هفتم که در برج جدی افتاد گفته اند که ملک کرمان ضعیف شود
~~و انواع رنج و بلا بسکان و مقیمان آن ولایت رسد و خوارزمی (1) زیاده شرح
~~داده است و گفته که (2) بر کرمان غالب شود آنکس که از جهت مشرق آید .
~~و در ماه اردی بهشت سنهآ سبع و خمسین و خمسمائه کسوفی تام (3) هایل افتاد .
~~روز آدینه دوساعت از روز کذشته جهان تاریک شد و ستاره (4) پیدا آمد و مرغان
~~از هوا در افتادند . سال دیگر سنهآ ثمان و خمسین و خمسمائه روز هژدهم(5) ماه
~~فروردین ملک طغرل در جیرفت بجوار حق ییوست و امارات سلامت ینهان شد و
~~علامات قیامت پیدا آمد و ترکان در شهر افتادند و چهارپای اهل قلم و رعیت را
~~بغارت میبردند و معارف خواجگان را در کوی برهنه میکردند و ملک بهرامشاه
~~که سوم یسر بود از ملک طغرلشاه باستظهار اتابک مؤریدالدین (6) برین (7)
~~حال بر ملک مستولی شد و بر سریر سلطنت مستوی وخزاین پدر در قبض آورد
~~و فوجی از امراء وغلامان و حشم در سرای آمدند و(8) موافقت او نمودند وپسر
~~بزر گتر که ولیعهد بود ملک ارسلان چون این حال مشاهده کرد با خواص خدم
~~وغلمبان خویش برنشست(9) وروی بجانب شق بم برنهاد و هیچکس تعرض(10] او
~~نرسانید ودوم یسر ، ملک تورانشاه باجماعتی امراء وترکان رغبت بجانب فارس نمود
~~از شهر جیرفت بیرون شد و چون پسر بزر کتر ملک ارسلان به بم رسید شهر باحصانت
~~اطراف و مناعت جانب در حال بردست او گشاده شد و رعیت و لشکری از ولایت
~~بورود او بشاشت بمودند و در مظاهرت و مشایعت یک کلمه شدند ms06 و لشکر جیرفت
# جبلوا علی رفض آلوفاء لربهم   وتتسکوا بألغدر صربة لاز ب
~~از ملک بهر امشاه مال میستدند و بجانب بم میکریختند و در این حالت شحنه و شهر نشین

PageV01P069

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0013.png)

# 66
~~بردسیر(1) اتابک محد بشر (2) بود و از جیرفت بوی می نوشتند و در ضبط ولایت
~~وحفظ شهر وصایا می فرمود(3) وهرروز اضطراب جانب زیادت میشد ولشکری
~~غدایر غدرتاب میدادند و بر گوش کفران می نهاد(3) و حقوق احسان ملک بهرامشاه
~~را بعقوق عصیان(4) مقابل می کردند و ملک بهر امشاه و اتابک مؤیدالدین ازین معنی
~~شکسته دل می شدند . و از عجایب اتفاقات آن بود که روز آدینه در جامع جیرفت
~~جماعتی از مشاهیر خواجگان جمع بودند یکی ازیشان ابوطالب بافتی بود که او را
~~هلاک کردند و از جهت اضطراب وقت رنج دل می گفتند و از جانب خصم (5) بم
~~ترسان می بودند . مصحفی نهاده بود، رئیس ابوطالب گفت فالی برنیت خصم ملک
~~بر گیریم چون مصحف بگشادند این آیت برآمد وحشر لسلیتان جنوده من آلجن والأنس.
~~رئیس ابوطالب گفت ای والله حقست و صدق و علامات آن ظاهر . یس چون
~~ضعف در لشکر جیرفت شایع شد عزیمت بردسیر کردند براه بافت و چون ملک
~~بهرامشاه ببردسیر رسید تشویش و قحط و انواع اضطراب یکی هزار شد و باقی
~~لشکر برقاعده به بم می گریختند. چون چند غلام وحشم از خیلخانهآ اتابک قطب الدین
~~محمد برفتند و حال مشاهده کرد که غلبه در آن جانبست شی با جملهآ غلامان
~~خود و پدر برنشست وراه بم گرفت . ملک ارسلان بمکان او مستظهر شد وعزیمت
~~دار الملک بر دسیر فرمود و ازجانب فارس اتابک زنکی در اعزاز مقدم ملک تورانشاه
~~مبالغت نمود و مراسم امداد تقدیم کرد ، لشکری تمام در خدمت او بکرمان

PageV01P070

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0014.png)

~~فرستاد . در آخر ماه خرداد سنهآ ثمان و خمسین و خمسمائه خبر رسیدن لشکر فارس
~~بحدود سیرجان محقق شد . ملک بهرامشاه چون ms07 ضعف خویش وقوت برادر بزرک
~~وشوکت برادر هم مادر وپدر مشاهده کرد دردایرهآ دهشت متحیر شد، رأی زدند
~~که خاتون بزرک مادر ایشان بجانب سیرجان شود تامیان فرزندان خویش اصلاح
~~کند و چون ایشان متفق شوند و مجتمع برادر بزرک را دندان طمع کنده شود ،
~~او را رنجه داشتند . از سیرجان باز نمود که این لشکر بر کمال و حشم بیکانه ازصلح
~~و موافقت دور ایستاده اند فرزند بهرامشاه در خلاص خویش سعی پیوندد و روز
~~آدینهآ بیست و نهم (1) خرداد ملک بهرامشاه با اتابک مؤید الدین و چند امیر وغلام
~~معدود و خزاین بیقیاس از بر دسیر بر عزیمت خراسان بیرون شد . روز یکشنبه(2)
~~اول ماه تیر سنهآ ثمان وخمسین و خمسمائه (3) ملک تورانشاه ببردسیر رسید و برتخت
~~سرای دشت(4) نشست و لشکر فارس سر در ولایت نهاد و بغارت و تاراج مشغول شد
~~و شهر بردسیر را در ها ببستند(5) و پلها بشکستند و در شهر عوام رعیت و چند
~~مرد دیلم بود. سه روز هربامداد لشکر فارس بدر شهر می آمدند و حلقهآ وآستفتحوا
~~می زد(6) وجواب وخاب کل جبار عند می شنید(7) روز پنجشنبه پنجم ماه تیر ملک
~~ارسلان از جانب بم بزسید(8) با هفتصد غلام مجرد وبر لشکر فارس زد وبیک حمله
~~آن جمع کثیف منهزم شدند کانهم حمر مستنفرة فرث من قورة ،
# مصوا متسا بقی ألأغماء منه   لأرجلهم بأ رو سهم عتار (9)
~~جماعتی را هلاک کردند و بعضی را درقبض آوردند وملک تورانشاه باامراء فارس
~~مراجعت حضرت(10) فارس فرمود و ملک ارسلان را ملکت از شوایب مشارکت
~~اغیار مسلم شد مدت نه ماه تاملک بهرامشاه از خراسان آمد ولشکر آورد شرح

PageV01P071

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0015.png)

~~انقلابات و تغییر و تبدیل واضطراب و تشویش واختلاف عساکر اقالیم بکرمان
~~و جزویات احوال و تجدد اشکال که درین بیست سال افتاد در دفتری بزرک
~~توان داد و اکر مثال باشد جملهآ (1) آن در سوادی(2) دیگر اثبات افتد . غرض
~~از ms08 ذکر این قدر آنکه مبدء فتنه و منشأ اضطراب کرمان معلوم کردد . درین
~~بیست سال بکرمان روایح راحت بمشام رعیت نرسید وعواصف نوایب وزعازع حوادث
~~ساکن نشد وهرسالی(2) محاصره وقحطی که در آن خلقی بسیار هلاک میشدند(4)
~~و در کرمان مردی ظریف بود اورا سیف الجیوش گفتندی، روزی گفت درعهد
~~ما هر خوشه گندم که می آید پرچمی باخود می آورد .
# فصل ، اکنون بعضی از اخلاق فرزندان ملک طغرلشاه یاد کنیم که مطالعت.
~~آن از فواید خالی نماند .
# ملک ارسلان پادشاهی بود خوب روی، و رحیم، و عدل دوست، و کم آزار
~~و(5) اما بعشرت و ملاهی مشغوف(6) بود چون در کار آب میشد(7) آب از کار می برد(8)
~~نه پای عقلش در رکاب تماسک میماند ونه دست طبعش باعنان تمالک . چون بدان کار
~~مشغول میشد ازهمهآ جهان فراغتی داشت،
# إذا غدا ملک باللهو مشتغلا   فاخکم علی ملکه بآلویل والحرب (9)
# آماتری آلشآس فی المیز ان قابطة   لمآغدا برج نجم اللهو والطرب (10)
# شه چوبنشست بر دریچهآ هزل   ملک بیرون پرد(11) بروزن عزل
# ل با شاه اکر مقیم شودخاطرش در هنر عقیم شود
# شاه را خواب خوش نباید جفت (12) فتنه بیدار شد چوشاه بخفت (13)

PageV01P072

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0016.png)

~~و با آنکه لشکر کرمان در خدمت او مجد بودند و مجتمع و رعیت محب و غالی ،
~~امور ممالک منتظم نمیشد ودر مستی حرکات کرد که ثمرات آن ندامت بود و خاتمت
~~آن ملامت و کفته اند که پادشاه باید چیزی از کسی ستاند که عوض آن باز تواند داد
~~و در مستی بذل بسیار کردی و تمیز معتبر نداشتی ، عطاء امیر و(1) سیهسالاری
~~بمطربی دادی گوئی در حق او کفته بودند،
# بری که زتو بخواست(2) لشکر شکنی دادی بمخنثی نه مردی نه زنی
~~رأی تو چنین سست شد ای شاه جهان پیش تو چه دف زنی چه شمشیر زنی
# و ملک بهرامشاه پادشاهی بود عاقل و عادل و جد بروی غالب اما درابتداء
~~ملک چون ms09 حفاء لشکر وغلو رعیت درهواء برادر میدید قتل بسیار فرمود و خلقی
~~بیقیاس را سیاست کرد واین معنی موجب زیادت نفرت می شد و از آن غافل بود
~~که آتش باتش نتوان نشاند وألقلوب بألتال تستتال، وجزاء سییة سیئة مثلها (3) منسوخ
~~است باین کلمه فتن عفی و اصلح فأجره علی الله ،
# بر تن از راه رفق بر تن خصم   بشکن ازراه(4) لطف گردن خصم
# ناصبوران چو خاک و چون بادند   ظفر و صبر هر دو همزادند (5)
# شوارد قلوب را بحبایل فواضل و دام انعام صید توان کرد،
# یا من یقتل من آراد بسیفه   اصبحت من قثلاکبالإخسان(6)
~~نوبت دوم چون دور ملک بوی رسید رعیت از غلوات غلو کم یاد(7) کرده بودند
~~و از نشوات هواء برادرش بر آمده و لشکر انبوه مجتمع و متظاهر و جمله ولایت
~~کرمان بزیر فرمان ، چند گاهی نسیم آسایش میوزید . چون مدت بلاهنوز منقضی
~~نبود اورا فرمان حق رسید وملک تورانشاه در مدت حیات پدر پادشاهی بود
~~عاقل و زیرک و لطیف و فریاد رس اما صحبت اغیار در تنقل اسفار مغیر طباع

PageV01P073

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0017.png)

# نچنان آمدی که بنمودی
~~بروی می بایست خواند ، خلل در ملک شایع بود واز کرمان رمقی مانده وظن
~~چنان که کیاست او بسد خلل و ازالت علل مستقل خواهد بود نه چنان افتاد
~~بلکه هر روز تواهی (2) معاقد ملکت و تباهی امور دولت مضاعف می شد و
~~اتسع الخرق علی ألراقع محقق می کشت وسفک دماء واهلاک اعوان وانصارخویش
~~ازامراء وغلامان برحال خود تابدر جتی که بعضی غلامان محبوس بودند در مطمورهآ
~~و در حال سیاست بیرون نمی آمدند آتش دریشان زدند و برین نسق پا و بال خویش
~~بدست خود می کند تا ماه مهر سنهآ ثمان وستین (3) که حشم قراغز از بیابات
~~خراسان برآمد ودر باغین لشکر او را بشکست، کلی هیبت ملک و رونق دولت و
~~آب کار بشد تا ضعف ملک بحدی رسید که کمتر خدمتگاری ms10 اورا هلاک کرد. (4)
# فصل ، درقواعدبدو آئین مذموم وقوانین نامحمود که درین دور حادث شد بکر مان.
~~قال الله تعالی ولا تقتلوا النفس ألتی حرم الله إلا بألحق وجای دیکر فلا تسرف فی ألقئل ،
~~ومصطفی صلی الله علیه گفت من سعی فی دم مسلم ولو بشطر کلتة جاء یوم ألقیتة
~~مکثوبا نین عینیه آپس من رحتة الله یعنی (5) هرک که به نیم کلمه درخون مسامانی
~~سعی کند روز قیامت آید و میان دو ابر و نبشته باشد این بنده نومیدست از رحمت
~~خدا . درین مدت بکرمان رسم تأدیب بچوب و حب قلاع در باقی (6) نهادند و
~~زلت قدم را باراقت دم مقابل داشتند و بکمتر جرمی مسلمانی را هلاک می کردند ،

PageV01P074

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0018.png)

~~دوم آنکه زمام امور بدست نا اهلان می دادند. و یکی را از بنی امیه پرسیدند که (1)
~~بم ذهب الملک عن تیتکم فقال ، بشرب القهوات ونوم الصحوات و تفو یض الأمور إلی غیر
~~الگفاة گفتند ملک از خاندان شمابچه سبب بشد کفت بشراب بسیار خوردن و چاشتکاه
~~خفتن وکار بنااهل فرمودن . وعادت ملوک سلف چنان بود که رقم اختیار بروزیری
~~زدندی که مستجمع اوصاف بزرکی بودی از علم ومروءت(2) و کفایت و دیانت چون
~~وزراء آل کسری که صاحب عادل قوام الدین ررحمه الله ازان خاندانست و درین عهد
~~هر کس که خدای ناترستر و برایذاء خلق خدای دلیرتر وزارت را معین می شود،
# لله در آنو سروان من رجل   ماکان آعرفه بألدون والسفل (3)
# نهاهم آن یسوا عنده قلما   و آن یدل بنی الأخرار بألعمل
~~و درین مدت ارباب عقل و اهل تمیز را رأی مصیب و خاطر مفید نماند(4) .
~~و در خبر است چون حق تعالی خواهد که بلائی فرستد اول رای صواب از آن
~~قوم باز گیرد و درین مدت ملوک مشاورت عاما و استنصاح اهل صلاح مهمل گذاشتند
~~و در تعظیم شریعت و اهل علم مبالغت از میان بر کرفتند و آلدین وألمل تو آمان ms11
~~فراموش کردند . آلدین اس والملک حارس (5) دین اساس است و ملک پاسبان
~~و هریادشاه که در مصالح خویش از مناصحت اهل دین مدد نجوید کار او از فلاح
~~و حاجت او از نجا ح دور افتد و ترتیب اسباب جهانداری درین دور از دست
~~ملوک بیرون شد و با دست(6) اتابکان و ترکان افتاد وهر ترکی قبائی نو می یافت
~~تمنی اتابکی وخیال دادبکی(7) می کرد و هرترکی بقال بچه(8) وقصاب بچه را و کیل

PageV01P075

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0019.png)

~~خویش کرد و بدیوان پادشاه فرستاد تاسفاهت بروز(1) برمی کرد و از آن وهن ملک
~~و ضعف کار زیادت می شد و درین وقت وقع و حرمت از سوگند وعهد بر خاست
~~و عهود وآیمان بی نیت وفا بسیار شد و از آیت آوفوا بعقد الله اذا عاهدتم ولا تنقضوا
~~الأیتان بغد توکید ها تغافل نمودند ، ومصطفی صلی الله علیه(2) و سلم می فرماید سوکند
~~دروغ شهرها وخانها را خراب وخالی کند(3) وچنانکه(4) اطراف ممالک از دست
~~می شد و عرصهآ ولایت تنگ ترمی گشت دست تعدی در رعیت در از می کردند و ایشان را
~~بقسم(5) و تکالیف معذب می داشتند و هر پادشاه که معاش او از کیسهآ رعیت باشد
~~مدت ملک او در از نکشد . مصطفی می فرماید کلگم راع وکلمکم مسئول عن رعییته(6)
~~رعیت امانت خدایست که بپادشاه سیرده است هرمکروه که بایشان رساند از قبیل
~~خیانت باشد و نیز گفتهاند که رعیت پادشاه عیال ویند و عاقل بر عیال وزیردست
~~خویش ستم نکند . مثنوی،
# گفت یک روز کوفئی بهشام   کای ز ما همچو شیر خون آشام
# تا بمانیم خون ما تو خوری   چون بمیریم مال ما تو بری
# سیم درویش و بیوه آوردی   حلقهآ فرج استران کردی
# ای بباطل ز دیو برده سبق   سایهآ‌ باطلی نه سایهآ حق
# روستا پر ز بینوائی تست   هر کجا مسجدی گدائی تست
# با چنین ظلم در ولایت تو   مه(7) توو مهآ سپاه ms12 ورایت تو
# از رعیت شهی که مال ربود   گل زپی بر گرفت و بام اندود
# گرتوئی یس زمامکش رک و پی   ورخدایست شرم دار از وی
# زاب چشم من گدای بترس   ورنه از آتش خدای بترس (8)

PageV01P076

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0020.png)

# اهل بصیرت و ارباب تجارب چون بچشم هدایت ضعف ملک و شیوع خلل
~~و تلون اشکال و تراجع احوال می دیدند دانستند که نبض این ملک ساقطست و نجم
~~این دولت هابط و لکل اجل کتاب هر کاری را غایتی است و هر دولتی را نهایتی،
# وآلدهر ذ ودول تنقل فی الوری   آیامهن تنقل الأفیاء (1)
~~تلک آلایام نداو لها نین آلناس ملک خدایست که قدیمست و هستی اوست که تغیر
~~نیذیرد و ملک دنیا و سعادت این سرا اگر چه مدت آن متمادی و مهلت آن متراخی
~~شود عاقبت آن فنا و خاتمت آن زوال خواهد بود و هر که را سعادت قرین و توفیق
~~رفیقست چون بر مرکب مرادی سوار شد زود بمیدان احسان تازد و این یک
~~ساعت غنیمت شمرد چه اگر توقف نماید مرکب عاریتی بازطلبند هیچ گام نرانده
~~و هیچ کمام نیافته ع ، آنروز گذشت و آن جماعت رفتند، و هریک عمل نیکوبد
~~خویش با خود بردند و ازیشان ذکر خوب و زشت ماند والسلام . قسم اول
~~برین قدر اقتصار افتاد تا موجب ملال نشود وألله تعالی یونشا لنا یرصاه .

PageV01P077

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0021.png)

# در ورود رایات ملک دینار بکرمان و وصف فضایل و شرح اخلاق حمیده
~~و خصال یسندیده که در ذات بزرگوار آن یادشاه مرکبست و تحریض برعدل و
~~فضیلت آن و ذکر چند معانی که تعلق بسیاست دارد.
# فصل، جملهآ اصحاب نجوم اتفاق نمودند که چون قران هفتم بگذرد در قران
~~هشتم سیارات هفتکانه در برج میزان جمع میشوند و بحساب قران در برج سنبله
~~می باید و حکم کردند که این اجتماع سیارات در برج میزان موجب خرابی
~~عالمست و اکثر عمارات بباد و زازله برخیزد ms13 و درین باب مبالغت کردند وحال
~~کرمان از دیکر(1) مواضع بتر(2) مینمودند بحکم آنکه طالع کرمان میزانست .
~~من ازین معنی کشف می کردم و بفضلاء جهان که سابقهآ معرفتی افتاده بود مینوشتم
~~واز حقیقت آن می پرسیدم و بزرگی از کرمان در خراساست او را جمال الدوله
~~ابوالفتح کویند و درین علم انگشت نمایست و بامن دوست سی ساله . چند نوبت
~~درین باب به وی نوشتم و آنچه فضلاء خراسان درین قران حکم کرده اند باز جستم .
~~وقتی فصلی که فریدنسوی(3) نوشته بود وابطال احکام(4) انوری کرده بفرستاد من
~~بآن فصل خرم شدم ونسخت آن بدوستان اطراف فرستادم پس جمال الدوله از علم
~~خویش بمن نوشت حکم باد که (5) کرده اند رمزیست و حکما بدان تقلب احوال
~~عالم و انقلاب ممالک خواسته اند و دلیل بروی آنکه بعد از قران هفتم در کرمان
~~قومی دیگر باشند . سخن آن فاضل فال ناطق و الهام صادق آمد و آنچه دیکر منجمان

PageV01P078

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0022.png)

~~کرمان شد وضعف آن ملکت که بغایت رسیده بود بقوتی هرچه تمامتر بدل کشت
~~وقحط وتنگی وانواع مشاق ازباقی رعبت برخاست(1) و آن ملک بیمار را بقراط(2)
~~علت شناس بسر آمد و آن ولایت مرده را مسیح جان بخش بربالین نشست لاجرم
~~آن شهر که پار دوزخ را بروی تفضیل مینهادند امسال او را بر بهشت ترجیح
~~می نهند .
# فصل، چون سال احدی و ثمانین هلالی در آمد قریب هفت سال بود که حشم
~~قرأغز بکرمان رسیده بود و جملهآ جروم(3) کرمان را در دست گرفته و عمارت
~~کرده و صرود معطل و خراب مانده و ملکت کرمان باز(4) شهر برد سیر آمده
~~و در آنجا پادشاه وقت با چند غلام و دیلم معدود و قحط و تنگی و انسداد طرق
~~و رنج رعیت بحد کمال ، اهل تمیز انتظار اشتدی آزمة (5) تنفر جی (6) می کردند و
~~عند التناهی یکون الفرج (7) در خواب میدیدند ومی دانستند که خلل ولایت از ms14 ضعف
~~ملوک است و حکما گفتهاند پادشاه که لشکر و رعیت خورد به از پادشاه که لشکر
~~و رعیت اورا خورند و نیز گفته اند پادشاه باید تا کر گسی باشد ییرا من او مردار

PageV01P079

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0023.png)

# ملک را شاه ظالم یر دل   به ز سلطان عاجز عادل
# داد کس شاه عاجز با داد   نتواند ستد نداند داد
# دل شه چون زعجز خونابه است   اونه شاه است نقش کرمابه است(1)
# دستها برداشته بودند و از حق تعالی سرعت فرج ی خواستند و دید هاء (2)
~~انتظار گشاده تا خود از عالم غیب چه آید . امیر عالم مجاهد الدین کوبنانی تغتده الله
~~بفرانه از جملهآ اهل کرمان عاقل تر بود که بدیدهآ بصیرت و نظر فراست دیده بود
~~که استعداد و استقلال ملک کرمان که دارد و بارها با من گفته که این کار آن
~~پادشاه را نهادهاند که مقدمه لشکر او هشت سالست که مقام گرفته است و اسباب
~~ساخته،
~~و عقیب (3) هذا الرش سیل دافع   ووراء هذا الئبت (4) روض یافع (5)
~~چو خواهد بود روز برف وباران   یدید آید نشان از بامدادان
# بحکم این استبصار سه نوبت قاصد خویش بحدود گرگان فرستاد رحمه الله که
~~عجب رائی صایب و فکری دوربین داشت . در ماه رمضان سنهآ احدی و ثمانین خبر
~~بکوبنان (6) رسید که عزایم منصورهآ عماد الدین بر صوب کرمان مقصورست و
~~رایات او بدین حدود متوجه . من با خود گفتم ،
# الله اکبر لاح الصبح للسا ری   و اغطی القوس باری آئما با ری
# بر تو شب اندیشه سر آمد آخر   خورشید تمنات بر آمد آخر
# امیر مجاهدالدین رحمه الله (7) درآیینهآ غیب بشش سال ازییش نقش وصورت
~~این روز دیده بود، پس روز بیست و دوم (8) ماه (9) رمضان سنهآ احدی وثمانین
~~روز سه شنبه ملک بدیه آریز (10) از حدود کوبنان(11) تزول فرمود(12) و ازآنجا
~~براور وخبیص تاشق بم وترماشیر برفت .

PageV01P080

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0024.png)

# فصل، اول شمهآ ازذکر بزرگی منصب ورفعت محل و ms15 شرف عنصر این پادشاه
~~در بیت ملک و قدم خاندان کفته آید و شرح خلال جلال او داده یس بدیگر
~~معانی اشتغال افتد.
# نسب شریف و حسب منیف او در پادشاهی و لشکر کشی از آفتاب زاهر(1) ترست
~~و فرط قدرت و کمال بسطت او در سروری و جهانداری از آسمان باهر تر
~~کا برا عن کا بر و خلفا عن سلف پادشاه و پادشاه زاده،
# شرف تتابع کا برآ عن کا بر   کألرمح انبوبا علی انبوب (2)
~~آباء و اجداد و اعمام او در میان قبایل خویش ملوک مطاع بوده و در حدود
~~مشرق وولایت ماوراء النهر و خراسان فرمان داده،
# آساد ملحمة فإن سکن الوغی   کانوا بدور آسرة ومنا بر (3)
~~و آن پادشاه از عهد صبی تا این غایت که شاخ شباب تازه و سیرابست بر بیست هزار
~~مرد ملک بوده و احکام سلطنت رانده و جملهآ حشم پیش تختش دست خدمت بر کمر
~~طاعت نهاده و حلقهآ اذعان در گوش استطاعت کشیده . شعر،
# قاد ألجیاد بخمس عشرة حجة   ولداته إذ ذاک فی آلأشغال
# قعدتث بهم هماتهم وسمت به   هتم الملوک وسورة الأبطال()
~~بوده میان خیل(5) و حشم سروروامیر   در کام او هنوز زیستان دایه شیر
~~در مجلسش ززحمت خدامهای وهوی   بر در گهش ز نعرهآ ابطال دار وگیر
# یس (6) حق تعالی ذات بزرکوار او(7) مجمع محاسن ومفاخر ومنبع مناقب(8)
~~و ماثر ساختست و از خلال سلاطین و خصال ملوک هرخلقی که لطیف ترست

PageV01P081

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0025.png)

~~وهر عادتی که شریف تر بوی داده . (1) امیر المؤمنین عمر آنچه در وصف ولاة
~~کفته است لا یصلح آن یلی امر الأم الاحصیف ألعقل (2)، قلیل ألفرة، بعید ألهمة (3)، شدید
~~من غیر عنفی ، لین من غیر صعف ، جواد من غیر سرف ، لا یخسی فی الله لومة لا یم
~~در حق این پادشاه گفته است و لقیط ایادی(4) باین ابیات او را خواسته ،
~~و قلدوا امرککم لله در کم   رحب الدراع بامر ألحرب مصطلعا
~~لامثر ms16 فا إن رخاء العیش ساعده   ولا إذا عض مکروه به خشتا
~~مازال یحلب در العیش اشطره (5)   یکون متبعا طورآ و متبعا
~~حتی استمرت علی مشزر مر یرته   مستحکم ألرأی لاقحتا(6) ولا صرعا
~~اولا صورتی متناسب اعضا ، متلایم اجزاء ، انوار خسروی برصفحات جمال
~~او لایح وآثار پادشاهی از اساریر فرخ او واضح ، کواکب معالی از آسمان طلعتش
~~متلالی ، انتثار لالی از درج نطقش متوالی ،
~~کألشس الا آنها لآتگسیف (7)   و البدر الا انآها لا تغرب
# محمد خلق و یوسف روی و موسی دست و عیسی دم
# سکندر ملک و خضر الهام و آصف رای و جم فرمان
~~دوم فهمی تیزبین و ذهنی دوراندیش که بنور فراست و ضیاء ضمیر سطور(8)
~~اوهام از الواح صدور واوراق قلوب مطالعه کند. اگر یک ذره از نور هدایت
~~او بر چاشنی شب کبود کسوت(9) نهند گلیم سیاه را با(10) خلقان خانه عدم فرستد

PageV01P082

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0026.png)

~~جهان کیسه دار نقد عقل شوند ،
# التعی یری با ول رای   آخر الأمر من وراء التغیب (1)
# در دل آسمان بدیدهآ وهم   دیده رایش مسیر سر(2) قدر
# در شب شک شده براه یقین   پیک اندیشه اش بشمع نظر
# سوم حامی شامل و وقاری کامل داشت (3) و رزانت رائی که چون ثهلان(4)
~~از عواصف عوارض نفسانی از جای نجنبد و صفاء طبعی که چون قلزم از خبایث
~~حوادث روزگار کدورت نپذیرد،
# حدث یوقره آلحجی فکأته   اخذألو قار من ألتشیب ألکامل(ه)
~~و چون بذکر عفو و حلم رسیدم آنچه از کمال عفو و شمول حلم آن پادشاه مشاهده (6)
~~افتاده است تحریر افتد و آنچه درین معنی گفته اند و برین خلق شریف تحریض (7
~~کرده اثبات آید(8).
#  ما آنچه از عجایب عفو و غرایب لطف او دیدهام و شاید که ذکر آن تاقیامت
~~تازه دارند و در صدور کتب و متون دفاتر مثبت گردانند آنست که چون آن یادشاه
~~لشکر بناحیت راور کشید از جهت استخلاص حصاری که در دست حشم حضرت
~~یزد بود ms17 چنانکه عادت این پادشاهست درغایت اقدام(9) وسرعت اقتحام بدر حصار
~~شد ودر آن حصار جمعی کثیف از ترک(10) و سرهنگ و سوار وپیاده و مردان
~~روزگار و دلیران کار زار بنفس خویش با تنی چند معدود مصاف با اهل حصار
~~در پیوست و در آن سکر مجاهدت و عطش مغالبت چندان نزدیک شد بدیوار(11)
~~حصار که از قلعه تیری برروی مبارکش آمد و درآن د هش(12) بدست خویش تیررا

PageV01P083

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0027.png)

~~از روی بیرون کرد و بینداخت و پیکان در خد چپ نزدیک چشم بماند . یس چون
~~یادشاه بنفس خویش از کوشش باز ماند اقبال گفت نوبت من است و دولت گفت
~~هین یکساعت آسایش فرمای تا من نیابت بدارم . باد نصرت  بالرعب خاک وما رمیت
~~اذ رمیت ولکن الله رمی در دیدهآ‌ اهل حصار پاشید ،
# اقل نوالیه لزواره آلندی   وافتل سیقیه لأعدا ئه الرعب
~~رعب بر دل ایشان غالب شد هم در آن حالت حصار تسلیم کردند و جملهآ سوار
~~و پیاده بیرون آمدند . من درین حالت دو بیتی گفتم و از کوبنان براور فرستادم
~~و درین معنی بهتر از این چست(1) نتوان گفت ،
~~تیری که بدو داد عدو پاسخ شاه(2)   آمد بنظارهآ رخ فرخ شاه
~~و آورد کلید قلعه و پیش کشید   شک رانه بوسهآ که زد بر رخ شاه
# وآلفتح من رب الستاء منالآه   آلنصر لا بتکاثر الأجناد
~~ظن مردم چنان افتاد که بأهلاک اهل حصار مثال دهد و یک شخص را زنده
~~نکذارد لاوالله که(3) همه را بنواخت و رخصت نداد که یک چوبهآ تیر از سواری
~~و پیادهآ ضایع شود و همه را در کنف سلامت مصحوب بدرقهآ خویش بحضرت یزد
~~فرستاد،
# قتل العدی بالصفح عن هفواتهم   وألصفح فی عنق العدو صفیح
# عفوکان هست اصل دین داری   از برای چه روز می داری
# تو ظفر خواستی خدایت داد   او ز تو عفو خواست ناری یاد(4)
~~من چنان شنیدم که(5) در آز حالت معلوم شد که ms18 آن تیر کدام سرهنگ انداخته
~~است اورا حاضر کرد واحوال کمان وسختی او بیرسید. پس فرمود برو تاحشم (6)
~~تو را آسیبی نرسانند . زهی حلم و طاقت و خهی(7) کرم و قوت دل و ازین یک
~~حکایت استدلال بر دیگر احوال میتوان کرد،
~~ای چشمهآ احسان کرمت یاران را   وی درکهآ تو قبله جهانداران را

PageV01P084

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0028.png)

~~از دوستی تو مر کم آزاران را   عفو تو شفیع شد کنهکاران را
# فصل(1)، اکنون یاد کنیم چندکلمات در فضیلت عفو وحلم از آیات واخبار
~~و حکایات تا باعث باشد بر استدامت این عادت و استثمار این خلق .
# فضیلت عفو وشرف(2) حلم زیادت از آنست که درین فصول شرح توان داد،
~~قال الله تعالی خذ العفو وامر بألعرف و أغررض عن آلجاهلبن وقال الله تعالی و آن تعفوا
~~اقرب للتقوی ، ومصطفی صلی الله علیه(3) می گوید روز قیامت که جملهآ خلق دریک
~~صحرا جمع شوند ندا آید که (4) هر(5) که را بنزد حق تعالی دستی است بر خیزد
~~هیچکس نتواند بر خاست مگر کسی که از مجرمی عفو کرده باشد یس حق تعالی
~~کوید دست از وی بدارید که من او را عفو کرده ام و گفتهاند العفو عندالقدرة اثر
~~عفو آنجا ظاهر شود که قدرت عقوبت و مکافات ثابت بود و از آن تجاوز رود و قال الله
~~تعالی و آلکاظمین ألغیظ و ألتافین عن الناس ومصطفی (2) صلی الله علیه برقومی بگذشت
~~و ایشان سنگی نهاده بودند و بنوبت بر می کرفتند پرسید که این چیست ، کفتند
~~یا رسول الله هذا حجر الأیداء سنگی است که اهل قوت خویشتنرا بحمل آن بیازمایند.
~~فرمود صلی الله علیه(2) که من شمارا بکویم که کدام مرد قوت زیاد دارد. گفتند بلی
~~یا رسول الله . گفت آنکس که در حال غضب خشم خود فروخورد(7) ودست مکافات
~~در آستین محابات کشد ونیز مصطفی صلی الله علیه می کوید عفو الملوک بقاء الملک عفو
~~یادشاهان سبب بقاء (8) ملک ایشانست ms19 و امیر المؤمنین (9) علی می کوید اذا قدرت
~~علی عدوک فاجعل العفو شکرا للقدرة علیه یعنی(10) چون بردشمن ظفر یافتی شکر آن
~~نعمت عفو باشد از وی . و مأمون خلیفه می گوید اگر مردم لذت من در عفو
~~بدانستندی بتقرب بمن همه گناه کردندی . ومعاویه امیر المؤمنین عجب حلیم
~~بوده است و خلافت را بکمال حلم یافت و از حلم او حکایت کنند که کسی پیش

PageV01P085

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0029.png)

~~او آمد و کفت ای خلیفه ، هند که مادر تو هست بزنی بمن ده کفت ای مرد ترا
~~از وی چه خوش آمده است گفت سرین بزرک او کفت بیچاره یدرم ابوسفیان
~~هم بدین معنی افتاده بود(1).
# فصل ، (2) از خلقهاء شریف آن پادشاه که سرمایهآ ملوک وپیرایهآ سلاطین است
~~کمال عدل و شمول انصافست و آثار معدلت این پادشاه ظاهر تر از آنست که یوشیده
~~ماند و هر کس که پارسال ولایت کرمان دیده باشد و امسال بیند داند که جز تمهید
~~قاعده عدل و بسط مهاد انصاف آن را از آن حالت بدین حالت نتواند آورد که
~~عتارة البلدان من عدل ألسلطان و از امارات عدل و علامات انصاف این قدر کفایت
~~کند که ولایتی که پیش ازین سک آدمی میخورد و آدمی سک ودر مسالک طرق
~~آن باد بی بدرقه نمی گذشت و غول بی سلاح(3) نمی رفت امروز معدن خصب و
~~نعمتست و مسکن امن و راحت ،
# ساس ألبلاد فتا تعیت (4) بارصه   سرحانها متلطما(ه) بطلی ألطلا(6)
# بیت
~~شه چو بر تخت سلطنت بنشست   دست او پای ظلم را بشکست
~~فتنه در خواب شد ز صولت او   عدل بیدار شد ز دولت او
~~شد ز انصاف شاه شاه تبار   گرک بامیش دوستکانی(2) خوار
~~ارم از امن اوست هفت جحیم   حرم از عدل اوست هفت اقلیم(8)
~~تا منبر و تخت بجمال فر فرخنده و لقب و نام همایون آراسته شد آنکس که بده
~~روز یک من نان نمی دید در شبی ms20 ده من بسک می دهد،

PageV01P086

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0030.png)

~~شه چو عادل بود ز قحط منال   عدل سلطان به از فراخی سال(1)
~~وهر راهی که بصد سوار قطع نتوانستی کرد زن آبستن طشت زر برسر می نهد(2)
~~و می گذرد . رعیتی که بیست سالست تا بصفاد (3) نکال مصفدست و بعقال عقوبت
~~مقید این ساعت برفراش امن خفته اند و برمهاد کرامت آسوده ، در هواء ولایت
~~او شاهین از تعرض کبوتر تحاشی می نماید و در ریاض حمایت او سینهآ لاله ازکمان
~~گروههآ (4) ژاله نمی نالد . از حکایت عدلش یکی آنست که پیش ازین رعیت روز
~~مال قسمت می کزارد (5) و شب بربار و یاس می داشت امروز رعیت در بستر
~~فراغ خفته است و حشم بر بارو یاس میدارد. و دیگر آنکه پیش ازین اگر کسی
~~بحالت نز ع می رسید مرد سلطان و موگل دیوان بر بالین او بود تا جان از طرفی
~~برند ومال از طرفی وورثه را با(6) مرده و گریه گذارند . امروز اگر هزار قارون
~~بروند و هزار گنج بگذارند هیچکس بدیدهآ طمع در و ننکرد و دست تعرض بدان
~~دراز نکند . و حکایتی معر وفست که کسی قصه بمنصور(7) خلیفه نوشت که فلان
~~کس مرده است و چندین مال گذاشته و یک طفل دارد . بر یشت قصه بنوشت که
~~من لم تسبعه (8) خلافة الله فی ارصه لم تشبعه آموال الیتامی یعنی هرکس که بخلافت روی ،
~~زمین سیر نشود بمال یتیمان هم سیر نشود . و هم چنین گویند کسی بصاحب عباد
~~نوشت که یکی از خدام سرای تو رفته است و اموال بسیار و یک طفل گذاشته.
~~بریشت رقعه تو قیع کرد آما التال فأنناه الله و اما الطفل فاسعده الله واما الساعی فلعنه االله
~~یعنی حق تعالی مالرا زیادت کناد و طفلرا نیک بخت کناد ولعنت برعوان(9) باد.

PageV01P087

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0031.png)

~~و از کمال عدل او آنست که بنفس خویش مستقلست و آنچه کند در حل و عقد ms21
~~ابواب مملکت برای صایب و فکر ثاقب خویش کند و بقول هیچ صاحب غرض
~~دست یقین از عنان عزم و پای ثبات از رکاب حزم دور و جدا ندارد،
# فتی لم یصیع وجه حزم ولم یبت   یلاحظ اعجاز الأمور تعقبا
# اذا هم لم یقعد به العجز مقعدا   و إن کف لم یدهب به الخرق مذهبا (1)
~~سنان سینه شرکست و حق ممهد کرد   بحسن تقویت او قواعد اسلام
~~عقاب اوج سیاست که کرد انصافش   سواد دیدهآ‌ باز آشیان فرخ حمام
~~ز فر ملمکت او خیره خاطر برجیس   ز هول هیبت او زردآ چهرهآ بهرام
~~زهی بحفظ جهان بأس تو شده ضامن   زهی بدفع بلا تیغ تو نموده قیام
~~بزیر چتر تو تصرت طلیعهآ‌ لشکر   بخاک خطهآ تو گرک راعی اغنام
~~مزاج کار اعادی ز تیغ تو بخلل   مدار ملکت کرمان ز عدل توبنظام
~~قرین رایت اقبال تو قرینهآ‌ فتح   غلام حاجب درگاه تو نبیرهآ سام
~~جمال(2) ملکت توزینت زمان وزمین (3)   ریاض نعمت تو مرتع خواص وعوام
~~بسعی عدل تو تاملک شد جدا ز ستم   بدست بأس تو تا تیغ شد بری ز نیام
~~چوآب وروغن ازهم جداست (4) خصم وحیات   چو شیر و می بهم آمیختست () ملک و دوام
# نوشروان را گفتند تو عادل ترین ملوکی گفت من عادل نیستم اما ظلم تنها
~~کنم حشم ولشکر بر رعیت من ستم نتوانند کرد (5) . از جملهآ حزم وبیداری و
~~استقلال این پادشاه آنست که سمع اشرف را از سخن مفسدان صیانت کند و ساعی
~~و عوان را تمکین نفرماید و بکمال عقل (6) و وفور علم دانستست که عوان و

PageV01P088

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0032.png)

~~مفسد سعایت شفقت پادشاه را نکنند بلکه محض شقاوت و خبث اعتقاد او را بران
~~دارد. وهصطفی صلی الله علیه وسلم کفت ایاکم و مهلک التآلاتآة . قیل : و من مهلک الثلاثة .
~~قال : الذی یسعی بأخیه الی سلطاین فیهلک سلطانه و نفسه و اخاه کفت(1) ازهلاک
~~کنندهآ‌ سه کر به پرهیزید. کفتند یا رسول ms22 الله هلاک کنندهآ سه کس کیست .
~~گفت آنکس که سعایت برادر کند پیش سلطان خود و برادر و سلطان هرسه را
~~هلاک کرده باشد . و از حسن اعتقاد و فرط معرفت او آنست که ندیمان بار کاه و
~~مقیمان در کاه او اصحاب هنرند ومجالست و مؤانست و محاضرت ومشاورت او با
~~اهل علم وحکمت و ادبست . و سفیان ثوری(2) می گوید بهترین سلاطین آن باشد
~~که مجالست او با اهل علم باشد و گفته اند همه کس بخدمت پادشاه بزرک شوند
~~و یادشاه بصحبت اهن علم بزرک شود(3)،
# عن ألترء لاتسأل و ابصر قرینه (4)   و کل قررین بالبقا رن یفتدی(ه)
# و مصطفی می گوید قرین نیک همچون عطارست اگر عطر خویش بتو ندهد
~~بوی آن در تو آویزدو قرین بد آهنگرست اگر(6) آتش او ترانسوزد دوداو در تو گیرد.
~~و سکندر چون مشورت او باعلما بود و صحبت او باحکمابیمن نصیحت و حسن اشارت
~~ایشان بهر چه روی مینهاد مقصو داو در حجاب تعذر نمی ماند. و چنین کویند که هر گز
~~لشکر گاه او از چهارصد مرد حکیم وعالم خالی نبود و وزیر واستاد او ارسطاطالیس

PageV01P089

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0033.png)

~~و از اشارت او تجاوز ننمودی، واهل علم کفته اندا لسعپد من آلمآلوک من وقی آلدین
~~بلکه وآحی السنة بعدله وحرس الرعیة بتدیرو یعنی یادشاه نیک بخت آن باشد که دین
~~را بملک نکاه دارد و سنت را بعدل زنده کند و رعیت را بحسن تدبیر نگاه دارد
~~و گفتهاند که پادشاه باید که بناء امور ملکت و تقدیم اسباب سیاست همه برقاعدهآ
~~شریعت نهد و در احترام اهل علم و ارباب هنر مبالغت نماید و بهمت اهل صلاح
~~و دعاء ارباب دل متبرک باشد و درد دل بیچار گان و اشک دیدهآ مظلومان خوارنشمرد
# کانچه یک ییر زن کند بسحر   نکند صد هزار تیر و تبر
# ای بسا رایت عدو شکنان   سر نگون از دعاء پیر زنان
# آنکه دارد ms23 بداد و دین عالم   بخدای ار بود ز مهدی کم
# تو بری شو ز جور وبد عهدی   کافرم گر نخوانمت مهدی (1)
~~و ازنتایج عدل این یادشاه کمال جد و جهد اوست در عمارت و احیاء موات و تثمیر
~~غلات . ومنصور خلیفه می کوید لا ملک لا بألر جال ولا رجال الا بالتال ولا مال الا
~~بألعتارة ولا عتارة الا بالعدل(2) یعنی ملک را بمرد توان داشت و مرد بمال و مال
~~بعمارت بدست آید وعمارت بعدل میسرشود و ازین (3) گفتهاند سلطان العادل خیر
~~من مطر- وابل و گفته اند فصیلة آلسلطان فی عتارة آلبلدان ،
# شاه عادل چو کشتی نوحست   که ازو امن و راحت روحست
# شاه ظالم چو موج طوفانست   که خرابی خانه و جانست(4)
~~و من چنان شنیدم که این پادشاه در وقت ورود میمون چون بناحیت راور رسید
~~آب بسیار(5) وزمین همواردید. بادهاقین ناحیت گفت چرا عمارت نمی کنید، گفتند
~~ای پادشاه خوف غالبست و چهار پا بصحرا آوردن متعذر . فرمود که آن دور گذشت
~~و آن کزاف درباقی شد. بفرمود تا چهار پای بیرون آوردند و بعمارت مشغول

PageV01P090

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0034.png)

~~شدند و اگر عادت(1) عدل و حب عمارت طبیعی نبودی درین حالت غم عمارت ولایتی
~~که هنوز در دست اجانب بود نخوردی،
# و کل یری طرق السجاعة والنآدی ولکن طبع النفس للنفس قائد (2)
~~و سکندر بهر ولایت که رسیدی از عمارت نواحی و ثروت بازیار (3) و دهقان بر
~~عدل پادشاه آن ولایت دلیل گرفتی اگر ولایت آبادان و بازیار توانگر می دید از آن
~~پادشاه بخراج قانع می شد و قصد ازعاج او از ملک نمی کرد و اکر بعکس آن
~~می دید تا آن پادشاه برنداشتی و ملکت بعادلی نسپردی باز نکشتی و درین مدت که
~~سایه چتر همایون برشهر برد سیر افتاد اکثر نواحی قابل عمارت شد و امید بفضل
~~حق تعالی و یمن همت وحسن عقیدت بادشاه چنانست که تا سال دیکر بقدر یک
~~آشیان ms24 مرغ از بلا دکرمان نا معمور نماند ان شاء الله تعالی . واز خلایق(4) بزرگوار
~~و شمایل نامدار آن پادشاه دام ملکه لطف طبعست و شمول رأفت و کمال رحمت(25
~~و فضل رقت و عموم احسان و عادت جان بخشی، هر گز برقتر بی گناهی اقدام تنموده است
~~و بتعذیب مسلمانی مثال نداده ، جان بخشی عادت خاص اوست وبنده پروری شیمهآ
~~بزر گوار او ، کمال مردانگی رخصت ندهد بأهلاک مردان وغایت مسلمانی او فتوی
~~نکند بخون ریختن مسامانان،
# شاه غمخوار نایب خردست   شاه خونخوار شاه نیست ددست
# شاه با رأفت آشنا باشد   متهور چه پادشا باشد
# هرکه او بیگناه ترساند   دان که در حال ترس درماند
# رنجه(6) دارنده کم زید چو مکس   هست بی رنج از آن زید کر گس (7)
# رحمت از صفات حق سبحانه و تعالی است و سلطان که در زمین نایب و خلیفهآ
~~حقست باید که بصفت رحمت موصوف باشد و بسمت رأفت و عاطفت موسوم
~~مصطفی (8) صلی الله علیه وسلم می کوید آلر احمون یرحمهم الرختن ورارحموا افل ألأرض

PageV01P091

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0035.png)

~~یرحتکم آهل ألستاء (1) و اقدام برکثرت قتل وجرات بر سرعت فتک (2) نتیجهآ
~~ضعفست وثمرهآ جبن،
# وصعیفة فاذا اصابث فرصة   قتلت کذلک قدرة العنعقاء
~~من بنده ازحسن اعتقاد ورقت طبع او آن مشاهده کردم که چون بخدمت بارگاه
~~اعلی پیوستم براور مقری جمال الدین ابوبکر که وارث مزامیر آل داوداست ولهجتی
~~متین ونغمتی حزین دارد بامن بود و بخدمت بار گاه اعلی مشرف شده [تلاوت3)
~~آغاز کرد و آواز بر کشید و آیتی بخواند. (4) اثر و جد(5) برحال آن پادشاه ظاهرشد و از
~~مدامع میمونه قطرات عبرات برروی مبارکش متقاطر و چند بار برلفظ گهر باررفت
~~که ای خدای فرج ده . استدلال کردم برآن که آن پادشاه رحمتی غالب دارد و
~~رنجی که از جهت نزول عساکر منصوره برعیت میرسد موافق طبع اشرف نمی افتد.
~~واز دلایل لطف طبیعت و مخایل حسن شیمت آن پادشاه عذوبت عذبه ms25 و فصاحت
~~لهجه وطیب کلام وسخن بانظام است . لطایف الفاظ جان فزایش با اجزاء روح
~~بیا میزد و شواهد ابیات و مصاریع که در اثناء حکایات درج کند هوش مستمع از
~~راه گوش ببرد،
# شرک العقول و نزهة (6) مامثلها   للمطتئن و عقلة المستوفز (7)
# إن طال لم یعلل و إن هی اوجزت   ود آلمحدت آنها لم توجز (8)
# طوطی لبش چو در شکر آویزد   وزبحردلش موج سخن برخیزد
# چون ابر که بر روی چمن دربیزد   از درج لبش لؤلؤ معنی ریزد
~~وامیر المؤمنین علی(8) می فرماید : من لانت کلتثه وجبت محبته ومن طاب لسانآه کثر اخوانآه .
~~و من بنده به یک دو مجلس دربار گاه اعظمش زید علاه از آن حلاوت بیان وطلاقت
~~زبان چندان آسایش و فایده دیدم که از آن تعجب کردم ، یکی آن بود که از بنده
~~می پرسید در آن حالت که عارضهآ زخم مبارک رسیده بود(10) شاید که کوشت خورم

PageV01P092

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0036.png)

~~من بنده گفتم که اکر دوسه روز احتراز فرمایند شاید تاقوت خون کمتر شود و ورم
~~ساکن گردد. خواجهآ از خواجگان در گاه مبارک ایستاده بود گفت ای خداوند
~~اگر کباب کنند و بوی آن بمشام اشرف رسد و نخورد همانا صواب باشد . برفور
~~جواب داد آری من کباب ببویم و تو بخوری،
~~نزدیک منی دست نیارم بتو برد(1)   در دا که در آب تشنه میباید مرد(2)
~~و امثال این چند مصراع لطیف در اثناء کلمات استعمال فرمود و من بنده ازین
~~معنی بغایت خرم شدم،
# و رجعت مسرورآ و جأسشی ساکن   وهجعتموقورا وقلبی و ادع (2)
~~و با خود گفتم که لله الحمد که غرس توقع مثمرست ولیل تمنی مقمر(4) ، همه
~~عمر غم خورده ام و پادشاهی سخن شناس وممدوحی ثنادوست می باید تاسوق فضل را
~~رواجی و متاع هنر را رونقی باز آوردی اینک صبح امید مسفر(5) ست و شاخ
~~تمنی مزهر . روز دیگر قصیدهآ گفتم و بخدمت بار گاه بردم چند بیت از ms26 آن نبشته2)
~~آمد چه بغایت غراست و ظن من در آن باب صادق افتاد و بتشریف انعام مخصوص
~~شدم،
# یردهآ نیلی حجاب چشمهآ خور کردهاند
# سرمهآ مشکین شب در چشم اختر کردهاند
# وه که نقاشان شب بر سقف طاق لاژورد
# از بدایع خرد کاریهای بیمر() کردهاند
# بر جبین زهره سمط در(8) ز پروین بستهاند
# وز مه نو حلقه در گوش دو پیکر کردهاند
# این بریدان کواکب بوده رهزن بر خلیل
# در ره(9) صورتکری تعلیم آزر کردهاند

PageV01P093

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0037.png)

~~یک جماعت کعبتین کر بر تن دوار دیر(1)
# عرصهآ پیروزه را (2) یر مهرهآ زر کردهاند
~~بر ملک انجیل می خواند مکر هر شب مسیح
# وین چراغ بی شمار از بهر آن پر(3) کردهاند
~~خرکهآ شب را بشمع اختران آراسته
# برمثال(4) حضرت سلطان اکبر کردهاند
~~بوالمظفر خسرو عادل عمادالدین (5) حق
# آن که ملکش حارس دین(6) پیمبر کردهاند
~~پادشاه خضر دانش کز فتوحش اهل عصر
# وضع تاریخی چو تاریخ سکندر کردهاند
~~سایهآ یزدان که اهل دین بمعیار خرد
# طاعتش با طاعت یزدان برابر کردهاند
~~عدل او فرشیست کان در شش جهت گتردهاند
# جود او وقفیست کان بر هفت کشور کردهاند
~~زیرکان در شش جهت تاسیر(7) حکمش دیدهاند
# چار تکبیر (8) فنا بر ملک سنجر کردهاند
~~تا ترا در صدر ملکت چاربالش (9) دادهاند
# حاسدان از غصه خود را وقف بستر کردهاند
~~که غلامان سرایت خون خاقان خوردهاند
# که و شاقان سلاحت قصد قیصر کردهاند

PageV01P094

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0038.png)

~~هر کجا بر اسب کوشش (1) زین نصرت بستهاند
# زیر پالان هزیمت خصم (2) را خر کردهاند
~~موزه ز آهن کردهاند اندر تقاضای ظفر
# تا بمعنی بر عدو جوشن چو چادر کردهاند
~~آن پریرویان مردم دانش دیو انتقام
# در دیار عاد اعدا فعل صرصر کردهاند
~~در کمال مملکت هستی سلیمان دوم
# زین سبب (2) دیو و پری رایت (4) مسخر کرده اند
~~قصیده درازست این جا این قدر کفایت باشد . و از خصایص ذات و لوازم صفات
~~این یادشاه که در آن نسیج وحده ms27 و فرید عصره تواند بود کمال شجاعت و فرط
~~نجدت وقوت دل وزهره است ، لشکری دریک زین(5) وعالمی در یک قبا،
~~بطل یخوض الخیل وفی سواهم (6)خلف الأسنة و هو غیر مدجج (1)
~~اهل شرق و غرب متفق ویک کلمه اند که امروز در بسیط غبراء چون این یادشاه
~~سواری پای در رکاب نیاورده است و شیرمردی سلاح برنگرفته ، مواقف مشهود
~~و مقامات مشهور او طراز تاریخ سلفست و عنوان داستان اوائل ،
~~منامس حرب ما تزال جیاده   مطلحة (8) منهاحییر (9) وظالع (10)
~~جدیر بان ینسق عن صوء وجهه   صبابة نقع تحته ألتوت ناقع (11)
~~و آن یهز م العتف الکثیف بطعنة   لها عامل فی اثرها متتابع (13)
~~سر رباید زدشممنان در رزم   تاج بخشد بدوستان در بزم
~~اخترانی که حال کردانند   تیغ اورا اجل کیا(12) خوانند

PageV01P095

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0039.png)

# از تف بیلک شه کشور   شاه (1) مرغان بیفکند شهیر
# ور سر گرز او زمین سپرد   جوشن ماهی زمین بدرد
# نیزه را شاه اکر بجنباند   مرک آسوده را برنجاند (2)
# برکرد(3) کربخواهداوبسنان   آسمان را طبق طبق آسان
# کر بخواهد بتیغ موسی وار   خشکرودی کند زدریا بار
# عاقلان زمانه مست ویند   قلعهای بلند یست ویند (4)
~~مصطفی می کوید إن الله تعالی یحب آلشجاعة واو علی قثل حیة . و دو خلقست
~~که حق تعالی هر دو را دوست دارد، سخاوت و شجاعت و منشأ هر دو خلق از
~~یک اصلست، سخاوت بذل مالست ، شجاعت بذل جان ع ، والجود بآلنفس اقصی
~~غایة آلجود (5) و مصطفی صلی الله علیه چنانکه ازهمه کس سخی تر بود از همه کس
~~دلیرتر بود . ابن مسعود (6) می گوید گنا اذا اشتد البأس اتقینا برسول الله صحابه
~~چون جنگ سخت شدی در پناه پیغمبر شدندی و او را سیر خویش ساختندی .
~~و عادت کریم آن پادشاه اینست که پیوسته مقدمهآ لشکر (7) و سابقهآ‌ (8) حشم
~~خویش باشد و هر کجا که پادشاهان نظاره کنند و لشکر شمشیرزند آن پادشاه شمشیرزند
~~و لشکر نظاره کند . شعر ،
# بالجیش تمتیع ألسادات کلهم ms28   وألجیش بآبن آبی ألهیجاء (9) یستیع
# لا یقتقی بلد مشراه عن بلد   کألتوت لیس له ری ولا شبع (10)
~~روز مصاف برچشم او شب زفاف نماید ولشکر جرار (11) درنظر او صور دیوار.

PageV01P096

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0040.png)

~~و سکندر را کفتند خصم تو دارا لشکر بسیار دارد. کفت قصاب از گوسفند بسیار
~~نترسد . و آن بادشاه را با قوت دل کثرت ممارست حروب و معالجت خطوب
~~حاصلست،
# آصاف الی التد بیر فصل سشجاعة   ولا فصل إلا للسشجاع آلمدبر (1)
~~و از حد طفولیت تا این غایت در مهد وقایع پرورده و در کنار دایهآ تجارب برآمده،
~~بالش او حقیبهآ‌ زره ، بستر او یشت رخش،
# و کأنا نتجت قیاما تحتهم   و کأنهم ولد واعلی صهواتها(2)
~~جان فدا کند و سر بر کف نهد تابسر تیغ جهان بستاند پس بسرتازیانه ببخشد .
~~بیت،
# بسر تیغ ملک بکرفته   بسر تازیانه بخشیده (3)
# کل یرید رجاله لحیاته   یامن یرید حیاته لرجاله (4)
~~اگر اخبار حسن تدبیر او در ضبط مملکت و امضاء احکام ایالت وتقدیم ابواب
~~سیاست اثبات کنند سلاطین جهان را دستوری مبین(5) وقانونی روشن حاصل آید
~~واکر فنون تجارب و صنوف معرفت اوبقوانین مقارعت رجال و افانین مصادمت(2)
~~ابطال مدون گردانند داستان رستم و اسفندیار منسوخ کردد . ای بسا معر که که
~~در وی مشاهیر فرسان و جماهیر ابناء ضراب و طعان سپر مقاومت فکنده اند7)
~~و پشت هزیمت داده و او چون کوه رابط الجاش دایم الانتعاش ایستاده است،
# وقفب و مافی التوت شکث لواقف   کائک فی جفن ألردی وهونائم
# تمربک الأبطال کلتی هزیتة   و وجهک و مناح وتعرکک باسه (8)
# ای زتیغ تو درسر افرازی   ملک ترکی و ملت تازی
# روز گاری بحل وعقد سزد   بچنین روزکار اگر نازی

PageV01P097

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0041.png)

# خصم سوزی چو در وغارانی   کان فشانی چو باکرم سازی
# بسر تیغ ملک بستان   بسر تازیانه در بازی
# تو که از رعد کوس وبرقسنان   در دل دیو راز بگدازی
# در چنان موقفی زحرص سخا   خصم را در سئوال بنوازی ms29
# ورزتو جان رفته خواهدباز   بسر نیزه در وی اندازی (1)
~~و از شعب این خلق شریف وفروع این خیم(2) منیف حیاء غالبست وکرم فائض .
~~حیا نتیجهآ شجاعتست بقول شاعر،
# ولیس الحیا من شیمة الذئب ضاریا   ولکنه من سشیتة الأسد آلورد (3)
~~شیر بحیا مذکورست (4) و گرک بوقاحت مشهور (5) و حیا در طبیعت آن پادشاه
~~قرینهآ عفو ست و کرم نتیجهآ رجولیت. اگر پادشاهی مال بخشد او جان بخشد و
~~اگر سلطانی باسبی بربنده منت نهد او را برامتی مسامان و عالمی اهل ایمان منت
~~جانست . مختاری(6) شاعر کو تا بنکرد که من بهتر گفته ام یا او در مدح سلطان
~~بهرامشاه. بیت،
~~تابیاموزند شاهانی که زر بخشند و سیم رسم جان بخشیدن از سلطان دین بهرامشاه
# من گفتم مجانس،
~~زدتیغ ملک بر دل (7) دشمن دی نار با دولت گفت رونقی بادین (8) آر
# گر می بخشند پادشاهان دینارجان می بخشد خسرو عادل دینار
# و اثرکرم عمیم واحسان جسیم آن پادشاه آنست که خاصهآ خدم او بلکه عامهآ
~~رعایا که پیش ازین در گلیم فاقت و وطاء (9) حاجت بودند این ساعت بروسادهآ
~~سیادت متکی است وبر عرش استغناء مستوی . بیت،

PageV01P098

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0042.png)

~~بس کس که بود گر سنه زین پیش وزسخاش سکبا(1) همی برون دهدا کنون بناودان
# چندان ولایت و ناحیت ودیه(2) و سهم و باغ و بستان در کرمان بمردم داد
~~که آز گرسنه را تخمه گرفت و نیاز تهی معده ممتلی شد، انعام عامش داغ حرمان
~~برجبین امل هیچ سایل ننهاده است و بمقراض (لا) کسوت هیچ زایر پاره
~~نکرده . شعر،
# ان قال «لا، فهی آلاء مصاعفة   و ان یقل هنعم، آفصثالی نعم
~~در عمارت خزاین می کوشد تا بدان (3) آزادان جهان را بندهآ خویش کند که بآلیر
~~یستعبد الحر و کنوز می خواهد تا آن را دروجه بهاء معالی نهد،
# و الفتی من جعل الأم................. وال آثمان المعالی
~~وپادشاه را از جمع خزاین وحفظ ذخایر چاره نیست که استمالت دل لشکر ms30 و ضبط
~~ممالک بواسطهآ مشایعت(4) ایشان میسر میشود و تسکین فورت تغلب و کسر سورت
~~تسلط خصم زبردست بدان صورت میبندد و هر پادشاه که سیر نباشد رعیت او گرسنه
~~خسبد و قناعت و اقتصار بدان که در دستست از عادت ملوک نیست . علوی برقعی(5)
~~که طالب خلافت بود می گوید،
# رات عزماتی و فرط انکتاسی   و طول الثتلمل فوق آلفر اش
# فقالت اراک اخا همة   ستبلفها فتری ذا أنتقاش
# فهلا اقئت و لم تغترب   فقلت ألقناعیة طبع ألتواشی

PageV01P099

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0043.png)

~~مشروح نشود. درین فصول اشارتی کرده شد تاخاطر عاطر وطبع اشرف ارمطالعه
~~ملول تکردد ان شاء الله تعالی .
# فصل، اکنون ذکر وصول رایات عالیه نصرها الله تعالی بحدود نرما شیر کنم
~~و شرح فتوح که آن پادشاه را در دیار کرمان بر آمده بدهم .
# چون شعاع رای و سایهآ رایت و پرتو نظر مبارک بر ممالک کرمان افتاد مجرد
~~مقدم رکاب اعلی آغلاه الله سبب عمارت بلاد و موجب فراغت عباد شد و امور
~~جمهور که از دایرهآ نظام بیرون شده بود و از قالب التیام بدر افتاده قابل صلاح و
~~فلاح شد و ملک کرمان که بیماری بود بر فراش ارتعاش ازخفت و انتعاش نومید
~~شده(1) و در بحران حرمان مانده و در دست یک مشت نیم طبیب جاهل و ره
~~نشین غافل افتاده اصل طب علاج الضد بالضدست حرارت را ببرودت وبرودت را
~~بحرارت . کرمان که از حرارت سقم ستم سوخته بود و در یرقان (2) انقلاب و
~~خفقان اضطراب از وی رمقی مانده طبیبان جاهل که صاحب اغراض (2) بودند
~~نه حافظ اعراض او را بمکاشحهآ‌(4) صفرا آمیز و مکاوحهآ (5) سودا انگیز مداوات
~~می کردند لاجرم هرروز علت قوی تر می شد وعلیل ازصحت دورتر می افتاد ، خبر
~~دادند که مسیح علت شناس که مهدی آخر الزمانست رسید و از آنجا که رفته است
~~هر مرده را که دید زنده کرد و هراکمه را که یافت دیده داد ms31 . چون نداء این
~~بشارت وصداء این اشارت از راه صماخ بدماغ کرمان بیمار رسید فرح این مژده
~~سبب معاودت قوت شد، یک نیمه ازپیش در حرکت آمد یعنی شق جروم نرما شیر
~~خود مسلم بود و در دست حشم منصور . امیر سپهسالار (6) شایق الدین (7) علی
~~سهل ادام الله دولته که شهر و قلعهآ بم داشت قدم مطاوعت پیش رفت و در موقف
~~مشایعت بایستاد ، جلاب اخلا ص درقدح اختصاص بر دست وفاق بمذاق آن پادشاه
~~رسانید، ساز مجاملت در کنار معاملت گرفت و این صوت آغاز کرد . شعر،

PageV01P100

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0044.png)

# علی خیر اوقات آلزمان تتاتی   علی آلطائر التیمون و أابرکات
# قدمت فقرت بالقدوم عیوننا   وقد کن ایام آلنوی قر حات
# گر زآمدن یار خبر داشتمی   بررهگذرش گل و سمن کاشتمی
~~در حال سکه و خطبه بنام اعلی اعلاه الله تعالی مزین و موشح گردانید . خطه جیرفت
~~دردست حشم منصور بود و چند سال در آن تصرف کرده و (1) اگرچه از مساکن شهر
~~عمارت برخاسته بود درعمارت رستاق مبالغت کرده بودند و زراعت فرموده آنهم
~~مستخلص بود ومنازعی نه . شعر،
# قد ناب عنه شدید ألخوف و اصطنعت   له التهابه مالا تصتع البهم(2)
~~چون سورت سرما شکسته شد و هواء سرد شخن (2) روی باعتدال نهاد واز حدود
~~جروم فراغتی بود رایات منصوره نصرها الله تعالی بمبارکی روی ببرد سیر (4) نهاد
~~برعزیمت محاصرت شهر بردسیر که پادشاهی و اتابکی و فوجی از غلامان و دیالمه و
~~سرهنگان در شهر بودند وایشان را نه روز مغالبت قدی و نه درشب مخالبت(5) دمی
~~بربدیهه راه معاندت پی امید اعانتی از جانبی واغایتی از طرفی می رفتند و مقاسات
~~انواع بلا و عذاب از قحط و نیاز و ناایمنی طرق و قطع قوافل می کردند و چنانکه (6) عادت
~~کریم آن پادشاهست هر وقتی که ایشان را بنداء مصالحت از وادی مداجات و
~~مماذ قت(7) بشارع مصافات و موافقت(8) می خواند بر سنت فلم یزدهم دعایی
~~والا ms32 فرارآ مهماز تصلف بر مرکوب تعسف می زدند لبقصی الله آمرا کان مفعولا و هر
~~نوبتی جوابی عنیف در مقابلهآ سؤالی لطیف می فرمودند و رسل را بر خلاف
~~معهود موقوف می کردند و در سجن خوف و حصن جوع محبوس . شعر،

PageV01P101

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0045.png)

# 98
# اذا آلتزء لم یزض ما آمکتة   و لم یات من آمرو ازیته
# فدعه فقد ساء تدبیره   سیصحکث یوما و ینکی سنه (1)
~~یس در ماه جمادیی الاولی سنهآ اثنتین و ثمانین(2) که مظنه قران بود مخیم دولت
~~بظاهر بردسیر فرمود ولشکر حصار چون از گریبان صلح سربرنیاوردند لابد دست
~~دردامن جنگ زدند، هرروز دو[3) وقت سوار و پیاده از شهر وقلاع بیرون می آمد
~~و بضرب صفاح وطعن رماح مصافهاء سخت میرفت و جنکهاء سهمناک میپیوستند
~~چنانکه از گرد سواران و کثرت تیرباران بیاض روز جلباب سواد شب می یوشید
~~ودید(؟) ها در شب داج آن عجاج بشمع سنان و مشعلهآ شمشیر هنجار کار زار
~~می جستند،
# ودجا ألتهار من العجاج وآشرقت   فیه ألصوارم فهو لیل مقمر
~~واز جانبین هرروز چند مطروح و مجروح و مجدل(5) ومرمل(6) برمی داشتند
~~و یادشاه جهانگیر هرروز بنفس خویش،
# حوالیه بحر للتجافیف (7) ماریج   یسیر به طود من الخیل ایهم
# یئد یدیه فی التفاصسة صیغم   و عینیه من تحت الأریکة آرقم
# و کل قتی للحرب فوق جبینه   من الصرب سطر باالأسنة معجم (8)
~~اقدام می نمود و اقتحام می فرمود تاکار بر هر دو طرف سخت شد و از کثرت
~~لشکر وحشم و انبوه بنه وعوام کرمان وقلت عمارت نواحی بردسیر علف چهاریای
~~متعذر شد و قصد مرغزار مشیز(9) متعین و از سرحد خراسان کوبنان(10) دردست

PageV01P102

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0046.png)

~~پسران امیر عالم(1) مجاهدالدین رحمة الله علیه بود و چون رایات منصوره بمبارکی
~~بحدود کرمان رسید بقدم طاعت استقبال نموده بودند و بشرایط بندکی اقامت کرده
~~و اساس خدمت و معرفت که یدر ایشان نهاده بود و مثالها که از بار کاه اعلی بوی ms33 رسیده
~~شفیعی مشفع بود و وسیلتی منجح ، منابر را بذکر لقب و نام مبارک آراستند
~~واز جانب راور جماعت دهاقین و مقیمان ناحیت مراسم طاعت داری بجای آورده
~~بودند و از دو حصار که آنجاست یکی تسلیم کرده یک حصار از آن طرف دردست
~~حشم حضرت(2) یزد بود و هرروز(3) از راه(4) بیابان سوار و پیاده بمدد اهل
~~قلعه می پیوست(5) ورننج مردم مضاعف میشد، چون سرایردهآ اعلی از در بر دسیر
~~بر کرفتند رای چنان اقتضا کرد که حشم منصور بمرغزار مشیز رو دو پادشاه باخواص
~~غلمان(6) مهم را ورکفایت کند و آن حصار مستخلص ، چون چتر همایون بزرند
~~رسید مقدمه رعب و طلیعهآ نصرت ازپیش رفته بود و کار کرده بریدبخت(7) و مبشر
~~دولت استقبال نمود بدو گفتند،
# آبسشر بتا تفوی فجدک غالب   و ألدفر منقاد لأمرک طائع
~~در دولت تو فتح ممالک تمام شد   کام جهان بران که جهانت بکام شد
~~هر کردنی که از خط حکم تو سرکشید   در هر چه دست زد زقضا پایدام(8) شد
~~خصمی که در کمین خلافت کمان کشید حلقش چو تیر جفت زه انتقام ش
~~برخودهر آنکه کسوت کینت حلال داشت(9) خونش حلال گشت و حلالش حرام شد
~~چون نان ملکز آتش بأس (10) توپختهشد در آب عجز کار حسود تو خام شد
~~در آخر ماء جمادی الاخری سنهآ اثنتین و ثمانین (11) لشکر منصور بپای حصار رفت
~~و چنانکه یاد کرده آمد حصار گشاده شد و سوار و پیاده بیرون آمدند و پادشاه
~~بر مقتضی(12) عفو شامل خویش ایشان را امان داد وباز خضرت یزد فرستاد و

PageV01P103

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0047.png)

~~مثال داد تاحصار را فرو کوفتند وخراب کردند کرامت التبن حق (1) محقق کشت
~~چشم زخمی رسید چنانکه شرح داده شد و برروی مبارک یادشاه زخمی آمد روزی
~~چند ازین جهت راور دولتی یافت وللبقاعدول چون چند روزی مقام فرمود و
~~خفتی(2) پیداشد فرمود که کوس رحیل زدند و عزیمت معاودت دربر دسیر مجدد ms34
~~فرمود چون بنزدیک آمد حشم منصور باز خدمت پیوست همان تنگی علوفه
~~برجای بود و زیادت مصلحت چنان نمود که این زمستان مخیم دولت بآن جروم
~~برد ع، کین خاریکان یکان توان کند از پای، بمبارکی بر صوب شو(23) بم
~~لشکر کشید،
~~جهان بکام و فلک بنده و ظفر همراه امید تازه و دولت قوی و بخت جوان
~~امداد یمن برمیمنه، اعداد یسر برمیسره، وفود نجاج برجناح ، جنود(4) ظفر
~~همسفر درحدود جروم مقام فرمود اسباب سعادت آماده و ابواب امانی گشاده ،
~~وفود جوانب بحضرت عالیه متوافد ورسل اطراف بخدمت در کاه رفیع متوارد
~~و تحف وهدایا متصل وکتب وتحایا متواصل.
# فصل ، یس در ماه شعبان اثنتین و ثمانین یادشاهی که در بر دسیر بود(5) چندانکه
~~در احوال ملکت خویش نظر میکرد همه نامرادی مشاهده می افتاد و غیرت (6)
~~شباب و طراوت سن عنان عزم او از موارد مصالح می گردانید و اصحاب اطراف
~~کرمان اورا تحریض(7) براستمداد حضرت عراق میکردند و امراء و غلامان
~~جماعتی مغرور واز مصلحت اندیشی دور اورا تصویر کردند که توپادشاهی جوان
~~و از خانه بیرون نیامدهآ وازهر حضرتی که استمداد کنی واز هرسلطانی که استنجاد
~~فرمائی اسعاف مقارن التماس خواهد بود واسعاد موصول اقتراح . بدین نصایح
~~حمیده و مواعظ گزیده آن مرجوم را ازگاه (8) جاه برگرفتندو در چاه راه

PageV01P104

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0048.png)

~~افکندند با جماهیر بزرگان کرمان و غلامی چند معدود برد سیر را وداع کرده
~~روی بجانب یزد نهاد برعزیمت حضرت عراق(1)،
# بذا قصت الأیام مابین اهلها   مصائب قویم عند قوم فوائد (2)
~~در شهر بردسیر اتابک محمد ماند با جماعتی ترک و دیلم وسرهنکگ و هیچکس برسر
~~سینهآ اتابک مطلع نه که درین حالت برچه عزمست رای مکابره و محاصره خواهد زد
~~ویادر موافقت ومصالحت، قضاء آسمانی وتقدیر ربانی اذا اراد الله آمرا هیأ آسبابه
~~غالب آمد و در هشتم ماه رمضان سنهآ اثنتین و ثمانین (3) اتابکرا اجل محتوم وقضاء محکوم
~~رسید واز ذروهآ مسند ms35 بحضیض لحد انتقال کرد و ازشرف قدرت بهبوط عجز تحویل،
# حکم آامنیة فی آلبریة جار   ما هذه الدیا بدار قرار
# تیثنا یری الأئسان فیها مخبرا   حتی یری خبرا من الأخبار
# والنفس ان رصیت بذلک او آبت   منقادة بأزمة ألأقدا ر (4)
~~احوال شهر بر دسیر ازین حادثه کلی مضطرب و منقلب شد ملک رفته واتابک خفته
~~بل اتابک مرده و ملک آب کار برده ، حصار بر دسیر مانده وجوقی سپاهی و جماعتی
~~رعیت بیچاره و شیطان غرور اهل سلاح را باد تسویل و نفخهآ تضلیل در دمید و تصویر
~~کرد که ما این حصار را ضبط توانیم کرد تامدد رسد. صاحب طرفان ملاصق از جهت
~~غرض خویش هرروز بترک مقدم حصار مینوشتند که از حضرت عراق مددی معین
~~فرمودهاند و چند علم مقرر(5) کرده بیچارهآ سلیم جانب ازین سخن در جوال عشوه
~~میشد(6) ودم آن وعده میخورد واز عقل زایل و رأی مایل و طبع غافل کوشش
~~باطل را آماده می بود و اسباب مقاومت می ساخت و اذا آراد الله اتقاذ قصائه و
~~قدره سلب من ذوی العقول غقولهم و اذاجاء آلقصاء عمی البصر وعجب آنکه ازآن
~~جماعت سیاهی یکی را دیدهآ بینا و دل دانا نماند تا سر قضا از لوح تقدیر بخواندو

PageV01P105

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0049.png)

~~اندیشه کند که موجب خروج ملک بی تحقق فائده و وثوق بر مددی و وفات
~~اتابک بی هجوم علتی(1) و ظهور آفتی سابق تقدیری بوده است و تعبیهآ انقلابی
~~سنة الله فی آلذین خلوا من قبل و کان امر الله قدرا مقدورا . پس سپاهی حصار بی سری
~~و سروری و حاصلی و ذخیرهآ متوکلین علیزاد آلحجیج بامید کیسهآ رعیت نیت بر
~~مخالفت و همت برمحاصرت مقصور کردند، روز همه روز رعیت را تکلیف قسمت
~~می نمودند و شب بربار و می فرستاد(2) تا پاس دارند و هاتف رحیل نداء مابقی من(3)
~~آللیل الا قلیل در می داد،
# بکن آنچه خواهی بفردا بکاه   در آید ms36 ر کاب شهنشه ز راه
# و کل النائبات اذا تناهت   فتوصول بها (4) فرج قریب .
# فصل، چون هواء زمهریر افسان(5) و فصل درویش ترسان بکذشت و موسم
~~اعتدال دلگشا وبهار جهان آرای در آمد و بر بساط غبرا سندس خضرا گستردند و
~~خاک امرد عذار سبز کرد انهاء بارگاه اعلی اغلاه الله کردند که قلعه ایست میان
~~بم و برد سیر آن قلعه را دز آشول(2) کویند در آن حصار مشتی دزد(7) و اوباش و
~~خونی و قلاش ، راندگان هر در گاه و مطرودان هر بار کاه جمع شده اند و بقطع
~~طریق و ایذاء سابله مشغول ، پیش از موسم معاودت در برد سیر فرمود تا سپید
~~مهره زدند(8) وحسام عزم از نیام حزم بر کشید خالصا لوجه ألله نیت برتعریک وتأدیب
~~این جماعت اوباش مقصور کرده چون بدان ناحیت نزول فرمود روزی دو سه آن
~~مفسدان از جهت حصانت حصار و خوف پادشاه وقاحت نمودند پس چون دیدند
~~که ناوک بأس آن پادشاه عقاب کاسر را از اوج هوا بخاک می افکند و شست هیبت
~~او نهنک قاهر را از قعر دریا بر می کشد(9) درشب قلعه را بجای گذاشتند و تحویل
~~باز[10) حصار برد سیر کردند چون قلعه مسلم شد و از شوایب مداخلت اغیار
~~و مزاحمت اشرار صافی ،

PageV01P106

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0050.png)

~~چتراعلی بمبارکی بدر بر دسیر خرامید کتائب نصرت بر چپ، جنایب (2) دولت برراست،
~~افواج فتح در پیش ، انصار ظفر درپی و رأی اعلی بر وقایع آن حصار مطلع و از
~~عشوه و غرور وعاقبت نا اندیشی آن جماعت سپاهی متعجب که آن پادشاه بنظر
~~بصیرت ودیدهآ تجربت می دید که سپاهی حصار را عاقبت آن خلاف وخیم خواهد
~~بود و خاتمت آن مصاف نامحمود . ترکان برشوخی(3) و دلیری خویش تکیه کردند که
~~اگرچه در عدد ایشان قلتی بود مردان کارد یده و غلامان بر گزیده بودند و صیانة (4)
~~لشکری که درین بیست سال درع مجادلت از پشت نگشاده ms37 بودند و تیغ مقاتلت از
~~دست ننهاده ، همه آسنهآ (5) نحن اواو قوة و ا ولو بأس شدید افراشته،
# و اسیافنافی گل سرق و مغررب   بها من قراع ألدار عبن قلول (6)
~~بر شمشیر نگاشته اما از آیهآ و فوق کل ذی علم  علیم غافل شده وندانسته که،
# گربه باشد بکار زار دلیر   تا نه بیند کشیده پنجهآ‌ شیر
# سیل اکر سنک را بکرداند   چون بدریا رسد(7) فروماند
# هر که مشت کسان نخورده بود   تکیه برمشت خویش کرده بود
~~پس بر قاعدهآ دیگر سالها معاطات کاس منازعت و مجاذبت لباس مقارعت از سرگرفتند
~~وسوار وپیادهآ شهر بناء کوششی نهادند و ترتیب جنگی دادند که مثل آن نه از رستم
~~زال مأثور است نه از حیدر کرار مذکور . (8)

PageV01P107

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0051.png)

# چوبیدولتی تخم کوشش مکار   چودولت بودنیست کوشش بکار
~~و پادشاه اسلام بر مقتضی رجولیت و موجب حمیت که در جبلت مبارک او مرگب
~~بود هر روز بنفس خویش مباشرت احوال ومعانقت جدال می فرمود و در مضایق
~~حروب می شد و در مخاوف دروب توغل می نمود،
# عبالة (1) عنق الیت من اجل آنه إذا ما دهاه الأمر قام بنفسه (2)
~~و از جوانب ضربات موجع و طعنات مولم برجسم عزیز و شخص کریم میرسید و
~~بادرع عنایت الهی (2) وخود رعایت ربانی حمدألله هیچ اثری نمی نمود ،
# اذا الله لم یحر زک مما تخافه فلا الدرع مناع ولا السیف قاصب
~~دوستی از جملهآ دیالم شهر که در میان آن کار بود حکایت کرد که این پادشاه ملک
~~باستحقاق گرفت و پادشاهی کرمان اورا از شیر مادر حلال ترست که ما اهل شهر
~~روزی شمرده بودیم هژده تیر در قزآ گند (4) و برکستوان وی بود،
# یقر له بألفضل من لا یوده   و یقصی له بالسعد من لا ینجم
# بای بیفشرد تا بدست سعادت   کام خود از چشم روزگار بر آورد
# قوت بازوش کرم گرم بر آمد(5)   تا جکرخصم زار زار بر آورد(6)
# خصم گریز اختیار کرد ms38 وحسامش   سد ظفر پیش اختیار بر آورد
# کوکبهآ عزتش ز چناه هزیمت   ریش مخالف گرفت و خوار بر آورد
# آتش بأس پیادهآ ز صف او   دود هزیمت زصد سوار برآورد
~~چون کار براهل شهر تنک شد و چند مرد اختیار هلاک شدند و اکثر مجروح
~~حق تعالی آیت فتح فرو فرستاد ونسیم ظفر بوزانید . سخن مصالحت(7) در افکندند
~~وزفان(8) شفاعت بکشادند و دست تضرع برداشتند تاکمند خناق پارهآ سست فرو گذارد
~~و لگام ازهاق (9) اندکی باز کیرد تا جماعتی که از سوابق جرایم و سوالف

PageV01P108

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0052.png)

~~مخالفت خویش مستشعرند بیرون شوند و جلاء وطن که مقابل قتلست (1) پیش
~~کیرند . کرم عمیم ولطف شامل وعفو کامل پادشاه اجابت فرمود . در اثناء آن تقریر
~~و مواضعت(2) معارف شهر که بدل وهمت در خدمت آن پادشاه بودند آتش شوق
~~خدمت وشعف(3) دست بوس بریشان غالب شد چون باد قرار نگرفتند وآب حیات
~~در خاک بوس بساط اعلی دانستند ، روز آدینهآ پنجم ماه رجب سنهآ ثلاث وثمانین
~~جملهآ اکابر واماثل(4) و کافه رعایا بخدمت در گاه پیوستند و مفاتیح دروب و مقالید
~~امور تسلیم کردند ذلک فصل الله یؤتیه من یثاء بطالع سعد واختر همایون وجدغالب
~~و فال میمون بعد از نماز آدینه اقبال عنان گرفته و دولت در فتراک آویخته در شهر
~~شد ، منادی نصرت ومنهی قدرت آواز برآورد ،
# زهی تیغ تیز تو صفرا گرفته(5)   ترابخت تاج از عدو وا کرفته
# زهی از خراسان چوخورشیدرفته   جهانی و ملکی بهتنها گرفته
# زهی دست اقبال در موکب تو   رکاب تو سلطان والا کرفته
# زهی موج شادی ازین(2) فتح میمون   جهان از ثری تا ثرآیا گرفته
# زهی شاه میمون قدم کزقدومت   شفا یافت سرهای سودا گرفته
# زهی شاه فریادرس کز حسامت   بیاسود ایام غوغا گرفته
# ازین خطه از هیبت باز چترت   عقاب عنا عزل عنقا گرفته
# فلک خطبه نصر من الله کرده   درم سکه ا نا فتحنا گرفته
# فتح ألفتوح تعالی (7) آن یحیط به   نظم ms39 من السعر آو ثثر من الخطب
# فتح یفتح آبواب ألسماء له   و تبر ز الأرض فی آثوایها القشب (8)
~~تاریخ جمع این فصول که ماه صفر سنهآ اربع و ثمانین و خمسمائه است مدت هشت
~~ماه بود(9) که جملهآ منابر بلا دکرمان بلقب ونام اشرف آراستهاست و سیصد فرسنک

PageV01P109

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0053.png)

~~ولایت کرمان چون حرم کعبه محل امن و سلامتست و موضع سکون و استقامت ، شیر
~~با آهو از یک منهل(1) آب می خورد و کبک با شاهین دریک مرقد خواب می کند،
~~رعیت در بهشت امان می چرند و از ثمار امانی می خورند، از زمین نبات امن
~~می روید و در هوا نسیم عدل می وزد، تنغم بلبل برکل بدین ترنمست،
# مثنوی
# ملک با پادشاه فرخ رای   می کشد دامن شرف در یای
# قدح ملک شاه بر کف او   لشکر فتح ونصر درصف او
# بخت اوروی از آن بکرمان کرد   تا عدو را غذاء کرمان کرد
# از پی ملک وشرع بسته کمر   پیش علم علی و عدل عمر
# یای آنکس که ماند بردر او   تاج منت نهاد بر سر او
# بر جهانی شده بیک دم شه   خه خهای شه علیک عین الله
# ملک میراثیان نماننده (2) است   ملک شمشیر ملک پاینده است
# از شهان مر تراست در عالم   ملکمیراث وملکتیغ بهم(3)
~~حق تعالی تاقیامت قامت آن دولت کشیده داراد و تاابد مدت آن ملکت پاینده،ظل
~~عدلش که ملجأ سوختکان آفتاب ستمست چون ساحت زمین بسیط باد، (4) منهل کرمش
~~که مشرب عذب تشنگان فاقه است چون لجه قلزم محیط باد، سبوی عمر اعادی
~~بر لب چشمهآ سنانش شکسته، هر احظه به تیغ ظفر گوهرش شهری گشاده و خصمی
~~بسته باد .
~~ای شاه برتو ملکت کرمان خجسته باد   خصم تو از نکایت احداث خسته باد
~~هراحظه حد خنجر عالم گشای تو   شهری زنو گشاده و خصمی ببسته باد
~~طوفان فتنهآ که زباران ظلم خاست   از ما بسعی کشتی عدلت نشسته باد

PageV01P110

![image ms40 file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0054.png)

~~باتو بعهد ار (1) نبود آسمان درست   سنک فنا قنینهآ قدرش شکسته باد
~~در سایهآ عنایت تو آفتاب ملک   از علت کسوف خلل باز رسته باد
~~با سهم شیر بأس تو از مرغزار تن   روباه جان خصم توچون ثورجسته (2) باد
~~تاخار مرک خسته کند پای جان خصم   در دست تو زکلبن اقبال دسته باد

PageV01P111

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0055.png)

# در(2) فضلیت پادشاهی و ذکر عدل و(3) حکایات (4) عادلان و صفت ممالک
~~کرمان و شرح خصایص بلدان او وذکر بعض از تواریخ ملوک او (5).
# فصل، در فضیلت پادشاهی و فضل یادشاه.
# اما فضیلت پادشاهی آنست که حق تعالی نام خویش ملک کرده است و نام بنده
~~که او را بر گزیده است و زمام حل و عقد و عنان قبض وبسط جهان در دست
~~تصرف او نهاده ملک، آنجا(6) که گفت ثؤتی الملک من تشاء وجای(7) دیکر کفت
~~وآتیه االله الملک و الحکتة و جای دیکر گفت وجلکم ملوکا و جای(8) دیکر گفت
~~ان الله قد بعت لگم طالآوت ملکا یس برمجرد نام اقتصار نکرد وطاعت او باطاعت خویش
~~برابر گردانید حیث قال : آطیعوا الله وآطیعوا الرسول وا ولی الأمر منکم و پادشاه در
~~زمین خلیفهآ خدای عز وجلست قال آلنبیآ صلی الله علیه : السلطان ظل الله فی آزصه
~~یعنی پادشاه سایهآ حقست وگفت صأی الله علیه : آطیعوا آلأمام و لوکان عبدا حبشیا کفت
~~فرمان برید پادشاه را و اکرخود بندهآ حبشی باشد و گفت صلی الله علیه هیچکس
~~به نزد خدای فاضلتر از سلطانی نیست که اگر گوید راست گوید و اکر حکم کند
~~عدل کند و اکر از وی رحمت خواهند رحمت کند و گفت صلی الله علیه دعاء
~~یادشاه عادلرا(9) خداوند(10) رد نکند (11) و کفت صلی الله علیه خدای را در آسمان
~~وزمین نگاهدارانند، نگاهداران آسمان ملائکه اند و نکاهداران زمین پادشاهان ،
~~و کسی پیش مصطفی صلی الله علیه گفت بد چیزیست امیری ، مصطفی گفت نیک

PageV01P112

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0056.png)

~~چیزیست امیری آنکس ms41 را که بحق کیرد(1) و بحق دهد(2) . فضیل (2) عیاض کفت
~~اگر مرا دعائی مستجاب بود بر پادشاه عادل کنم که بقاء او نعمتی عا مست (4)
~~و کفته اند که اگر پادشاه عادل رعیت را دعا کند با جابت نزدیکتر باشد از دعاء رعیت
~~پادشاه را چه پادشاه عادل نزد حق تعالی عزیزترست . واحنف(5) قیس در پیش
~~معاو یه شد از وی پرسید کیف حالک مع آلز مان یآخنف کار تو بارو زگار چونست
~~گفت ای خلیفه روزگار توئی آنرا که عزیزداری بزرگ شود و آنرا که خوار داری
~~افکنده شود(6) و اگر درجه یادشاهی بلند نبودی [ یوسف ] علیه السلام نگفتی
~~اجعلنی علی خزارین الأرض (7) و گفته اند واجب بر پادشاه عدلست و فرض بر
~~رعیت طاعت ومصطفی صلی الله علیه وسلم کفت من سعی علی(4) سلطان لیذله آذله آلله
~~و گفت هرکس که اوسلطان عادل را خدای را نصیحتی کند اورا با بندگان نیک
~~حشر کند و هر ک که با وی خیانت کند او را فرو گذارد تا قیامت .

PageV01P113

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0057.png)

# هر که او خصم شهریار بود   مور گردد اکر چه مار بود
# شاه اگر راندت ستیز مجوی   ور بخواند ره کریز مپوی
# مال بهر زمانه دار نگاه   خرداز بهر پاس (1] خدمت شاه
# با خرد را زشه صبوری به   بی خرد را زشاه دوری به
# باسلاطین چوگفت خواهی راز   وقت آنرا بدان چووقت نماز
# شه چوبر داردت فکنده ش باش   چون تراخواجه خواند بنده ش بات
# دستت ار داد پابکاه بنه (2)   ورتراسرکند(3) کلاهبنه(4)
# فصل ، در ذکر عدل و ثواب منصفان و حکایت عادلان.
~~قال الله تعالی نان الله یأمر بالعدل و الأخسان وجای دیگر کفت أن الله یحب آلمقسطین و
~~جای دیگر گفت واذا حکنتم بین الناس ان تحکتوا بآلعدل وقتاده(5) میگویددر تفسیر
~~آلا تطفوا فی المیزان یعنی العدل و گفتهاند عدلترازوی خدایست درزمین. و مصطفی
~~صلی الله علیه و سلم میکوید یک روز از روز گار سلطان عادل ms42 بهترست از شصت ساله
~~طاعت ، وعدل یکساعت بهترست از عبادت شصت ساله و کفت صلی الله علیه پادشاه
~~عادل روز قیامت در سایهآ رحمت خدای باشد تا میان خلق حکم کند و گفت صلی الله
~~علیه روز قیامت عادلان را منبرها از مروارید بنهند . (6) و در صحیح مسلم (7)
~~است عادلان روزقیامت بر منبرهاء نورباشند و گفت صلی الله علیه دوست ترین کسی
~~بحق تعالی و نزدیک ترین بوی پادشاه(8) عادل باشد روزقیامت و دورترین کسی

PageV01P114

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0058.png)

~~باحق کفت، الهی تو فرعون را با کفر و نا فرمانی چندین مهلت دادهآ ، کفت (1)
~~ای موسی او در پادشاهی خویش راه ها امن میدارد و در حکم (2) که می کند
~~ظلم نمی کند و سخن یک خصم بی حضور خصم دیکر نمی شنود ودر یسران و
~~دختران رعیت بچشم شهوت نمی نکرد . و انوشروان می کوید شهر ها را بعدل محکم
~~کنند که آن باروئیست که آب آن را نریزاند و آتش نسوزاند و منجنیق بروی کار
~~نکند . وعامل حمص بعمرعبدالعزیز نوشت که باروی شهر خراب شده است بفرمای
~~تا عمارت کنند . جواب نبشت حصنها بآلعدل (3) ، وألسلام یعنی او را بعدل عمارت کن
~~و محکم گردان. وبزر جمهر (4) می کوید هر کاه که پادشاه ظلم کند سباع آن ولایت
~~مردم خوار شوند. و سکندر از حکماء هند پر سید عدل بهتریاشجاعت، گفتند ای پادشاه
~~چون عدل باشد حاجت بشجاعت نیاید . وعبدالله(5) بن طاهر یدرخویش را گفت
~~ای یدر کوئی (6) که این ملک در خاندان ما تا کی ماند، گفت ای پسر تا بساط
~~عدل کسترده باشیم . و مؤبد موبدان هر بامداد بخدمت انو شروان آمدی و گفتی
~~ای ملک نعمترا برخود پاینده دار بشفقت بررعیت وطعام را برخود خوش ونوش
~~کردان بسیر کردن کرسنگان و انصاف مردم بده و امن بخسب . و حکما گفتهاند
~~بآلراعی تصلح الرعیة وبالعدل تملک(7) البریة . وعمر می کوید بهترین پادشاهان آنست
~~که رعیت بوی نیکبخت شود(8) و ms43 بترین پادشاهان آنست که رعیت بوی بد بخت
~~شود(9) . زیداسلم می گوید شی(10) باعمر بعسس می کشتیم از دروازهآ مدینه بیرون
~~شدیم از دورآتشی دیدیم قصد آن آتش کردیم زنی پیرنشسته بود بادوسه طفل و دیکی
~~بر سر آتش نهاده و اطفال می گریستند وزن دعاء (11) بد برعمرمی کرد، عمر گفت
~~ای زن چرا دعاء(11) بد بر عمر میکنی گفت ای مرد از بهرآن که اوسیر خورده است

PageV01P115

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0059.png)

~~و (1) خوش خفته و فرزندان من کرسنه اند. کفت در دیک چیست. زن گفت
~~آب تنها . آتش میسوزانم و آب می جوشانم تا طفلان پندارند که در دیگ چیزیست.
~~عمر را رحمت آمد، باز شهر(2) شد و قدری آرد و طعامی آورده در آن دیگ کرد
~~وخود بنشست و (2) آتش میدمید و دود و خاکستر برروی و محاسن او می نشست،
~~زن کفت ای مرد جزاک الله خیرا تو ازعمربخلافت اولیتری . عمر میبود تا اطفال
~~سیر شدند و بخفتند، یس گفت ای زن دیکر دعاء(4) بد برعمر مکن که او از حال
~~تو خبر ندارد (5) .
# و آورده اند که انو شروان در ابتداء ملک ظالم بود و ولایت او خراب میشد
~~و نمی دانست که سبب خرابی ولایت او چیست و او زبان مرغان دانستی و بر فحاوی
~~الحان ایشان وقوف داشتی . روزی می گذشت دو جغد بر دیوار خرابهآ بودند یکی
~~خطبهآ دختر دیگری می کرد از جهت پسر خویش . جواب داد که عقد این و صلت آنگاه
~~منتظم شود که بنحلت (1) صد خرابه بذل کنی . خاطب (7) جواب داد که تکلیف
~~صعب ننمودی وطلب متاعی ناموجودنکردی . توالتماس صدخرابه می کنی واگر این
~~بادشاهست و ظلم او تایک سال دیکر هزار خرابه توانم داد . نو شروان از آن سخن بدانست
~~که سبب خرابی ولایت او ظلمست از آن سیرت بگردید و عدل پیش گرفت (8) . ونزدیک

PageV01P116

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0060.png)

~~بدین حکایت درین عهد افتاده است . امیر اسماعیل (1) کیلکی که پادشاه طبس (2) بود ms44
~~روزی از دروازه شهر بیرون آمد یکی را دید که بزغالهآ داشت و بشهر می برد ، امیر
~~کفت که این بزغاله از کجا خریدهآ گفت ای امیرخانهآ داشتم باین بزغاله بفروختم.
~~گفت سرائی ببزغالهآ بدادی (3) گفت ای امیر سال دیگر بدولت تو (4) بمرغی باز
~~د هم . امیراسمعیل را این سخن سخت (5) آمد و عادت خویش بگردانید.
# و گویند در عهد نو شروان کسی سرائی خرید و در آن سرای (6) گنجی یافت.
~~بایع را خبر شد . دعوی کرد گفت کنج بدر من نهاده است و من سرای فروختم
~~گنج نفروختم . مشتری گفت من سرای با جملهآ(7) مرافق خریده ام حکومت پیش
~~نوشروان بردند، گفت شما را فرزند هست بایع گفت من پسری دارم ، مشتری گفت
~~من دختری دارم، نوشروان گفت بروید و صلت کنید و میان پسر و دختر نکاح
~~بندید و گنج بایشان دهید.
# عدل شه پاسبان ملکت اوست   بذل او قهرمان دولت اوست
# عدل چون برجهان امیرشود   آهو از شیر شیر سیر شود
# عدل را مشکریست جان افزای   عدل مشاطه ایست ملک آرای
# عدل مر مرک را بریزد آب   عدل مرفتنهرا ببندد خواب
# عدل کن زا نکه درولایت دل   در پیغمبری زند عادل(8)

PageV01P117

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0061.png)

# فصل، این فصلیست درجوامع اخلاق یادشاه و آنچه لایق بحال او باشدو آنچه
~~واجب باشد از آن پرهیز کردن بر قضیت(1) آنچه یاد کرده آمد در باب عدل و
~~تحریض بر آن .
# یادشاهباید که عدل پرور باشد واگر دراصل طبیعت او آن خلق ننهاده باشند
~~بتکلف وریاضت خود را بر آن دارد و رغبت در ثواب آن کند و از عقاب ظالمان
~~بترسد . مصطفی صلی الله علیه وسلم کفت الظلم ظلمات یومألقیتة و گفت صلی الله علیه
~~ایا کمب و الظلم فانآه یخرب بیوتگم و گویند در توریة است که هر کس که ظلم کند
~~خانهآ او خراب شود . و درقرآن مجیدست که فتلک بیوتهم خاویة بتا ظلموا . و مصطفی
~~صلی الله علیه کفت ms45 دعوة التظلوم مستجابة و ان کان فاجرا ففجوره علی نفسه . وگفت
~~صلی الله علیه از حق تعالی خشم من که خدایم سخت شود بر آنکه ظلم کند
~~برکسی که جز من یاری ندارد. و گفته اند الملگ یبقی مع الگفر ولا یبقی مع ألظلم .
~~عبدالله عامر(2) کفت ابوذر (2) را کفتم مرا وصیتی کن . کفت ائاک و دغوة
~~التظلوم قائها یصعد الی ألستاء لیس لها منتهی دؤن ألعزش
# و حق الله ان آلظلم لؤم   و مازال ألمسئ هوألظلوم
# فلا تعجل علی احد بظلم   فأن الظلم مرتعه و خیم
# شه چو انصاف ازوجدا باشد   دد بود دد نه پادشا باشد
# چو ازو عدل و بیغمی نبود   خود چه سلطان که آدمی نبود
# شاه باید غلام تن نبود   تا خطیبش دروغ زن نبود
# ظالم ارمال و جان خلق ببرد   نه هم آخرش می بباید مرد

PageV01P118

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0062.png)

# طالب شاه عادلست جهان   تونیت خوب کن جهان بستان(1)
~~و از اخلاق پادشاه حسن سیاستست و معنی سیاست آن باشد که پادشاه طبقات مردم را از
~~ابناء ملک و شرف وارباب انساب و اصحاب احساب و علماء و اهل فضل و عباد
~~واهل صلاح(2) ودهاقین وارباب ضیاع وتجار و محترفه هریکی را در مرتبت خویش
~~و منزلت لایق بوی بدارد چه اگر از محل و حرمت اهل شرف و بیوتات و اهل
~~علم بار کم کند خاطر ایشان از آن متغیر و متاذی شود و حقد در بواطن متمکن
~~و این معنی را ظلمی صریح شناسند . وحق تعالی باین معنی اشارت میکند بمصطفی
~~صلی الله علیه و آخفض جناحک لقن أتبعک من المؤمنین . ومصطفی صلی الله علیه رداء
~~خویش بکسترد تا قیس (3) عاصم منقری برو نشست و گفت اذ ا آتاکم کریم قوم
~~فأݣرموه ودر روزفتح مکه گفت من دخل دار آبی سفیان فهو آمن وارسطاطالیس
~~باسکندر نوشت دافع عن افل ألمروءات و من کان له قدیم قدیم فی الخیر و إن تصعصعت
~~اخو الهم ولاتکسف ms46 آسر ار آ قل الأفدا رکفت اهل مروءت(4) راحمایت کن واکرچه احوال
~~ایشان درپای افتدو پرده براهل خاند انها مدر ان و قدم من کان مشهورا بالورع(5) وآنکس را
~~پیش (6) دار که یارساتر باشد . و انوشر و ان بعا ملی از عمال خویش نبشت که مردم زادگان
~~را واهل خرد را بمحبت و احسان سیاست کن و سفلکان رابترس و هیبت و طبقه
~~عوام ومیانهآ خلق رار غبت بارهبت در آمیز. و معاویه می گوید انی(7) لا اصع سیفی
~~حیث یکفینی سوطی ولا اصع سوطی حیث یکفبنی لسانی ولو آن یثنی و تین ألناس شعرة
~~ما أنقطعت کفت من آنجا که تازیانه کفایت بود شمشیر نزنم و آنجا که زبان کفایت کند
~~تازیانه نزنم و اگر میانهآ من و مردم موئی باشد گسته نشود . واز امهات سیاست
~~تولیت قضات و ولاتست وواجب باشد که اهل ورع و دیانت این اشغال را اختیار

PageV01P119

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0063.png)

~~کنند چه حکم ایشان بردماء وفروج و اموال مسلمانان نافذست . وانوشروان(1)
~~می کوید ما عدل من جارت قصاته ولا صلح من فسدث کفاثآه گفت عادل نباشد یادشاهی
~~که قاضیان او ظلم کنند و مصلح نباشد سلطانی که عاملان او مفسد باشند . و پادشاه
~~باید پیوسته بدیدار اهل علم و ورع متعطش باشد و سخن ایشان(2) بگوش هوش
~~شنود و در احترام وتوقیر ایشان مبالغت نماید و اگر وعظی عنیف و کلمهآ درشت
~~گویند بر آن اغضا فرماید. هرون الرشید شقیق بلخی(3) را دید گفت شقیق
~~زاهدتوئی، گفت شقیق منم، زاهد نه، گفت مرا پندی ده، گفت خدای تعالی ترا
~~بجای ابوبکر صدیق نشانده است واز توصدق خواهد و بجای عمر فاروق نشانده و از
~~تو عدل خواهد و بجای عثمان ذوالنورین نشانده و از تو شرم خواهد و بجای
~~علی(4) نشانده است واز تو علم خواهد(5) . عمرعبد العزیز ابوقلابه(6) را دید گفت
~~مرا یندی ده گفت تراچه پند دهم، اگر اندیشه کنی که خلیفهآ که پیش ms47 از توبود
~~کجا شد تراهیچ حاجت به پند من نباشد . واز اخلاق یادشاه آنست که همت بلند
~~دارد و آنچه در عرض و مروت قدح کند و از اخلاق عوام باشد آن فعل وقول
~~از آن دور باشد . شعر ،
# أحب الفتی ینفی الفواحش سمعه   کأن به عن کل فاحسة و قرا
# سلیم نواحی(7) الصدر لاباسطا آذی   ولا مانعا خیرا و لا قائلا هجرا (8)
~~و او را مال و عرض دنیا در چشم نیاید و از جهت حیازت انواع شرف و بزرکی
~~و کسب جلایل فضایل ترک لذات نفسانی کند که حق تعالی می گوید آن تنالوا آلبرحتی
~~تنفقوا منا تحبون وقال النبی صلی الله علیه خفت الجنة بالتکاره . وکویند مأمون خلیفه

PageV01P120

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0064.png)

~~گل خوردی و جملهآ اطباء وقت و حکماء عصر از علاج آن عاجز بودند روزی
~~ثمامة بن الاشرس (1) در پیش اوشد و اطباء حاضربودند و در آن باب سخن می گفتند
~~ثمامه گفت ای امیرالمؤمنین گیر که طبیبان از علاج این علت عاجزند فائن عزمة
~~من عزمات الرجال . مأمون گفت بر خیزید ای طبیبان که علت زایل شد، معنی آن
~~دارد که عزمی از عزمهاء[2) مردان کو که نفس را ازین عادت بد باز دارد، و نطق
~~یادشاه باید که از کلمات موحش مبری و از الفاظ مفحش معری باشد.
# فإذ ا نزلت به نزلت بتاجد رحب الندی مؤدب الخدام
~~و چنان باید که نفس خویش را زیردست خود دارد و اورا بخویهاء (2) پسندیده
~~بیاراید و از عادات نا محمود بیرهیزد و گفته اند هرکس که از سیاست نفس خویش
~~عاجز آید چون سیاست ولایتی و ریاست امتی کند . بیت،
# خرد باید انجا وجود و شجاعت   فلک مملکت کی دهد رایکانی(4)
~~و حکیمان گفتهاند پادشاه باید که از پنج خصلت بپرهیزد، یکی دروغ، چه اگر آن
~~عادت ازوی بشناسند بوعدهآ عطاء او خرسند نشوند واز وعید و عقاب اونترسند.
~~دوم(5) بخل، چه اگر بدین خلق مشهور شود ms48 مردم طمع از خیر او ببرند و کسی
~~او را نصیحت نکند و ملک بی نصیحت نتوان داشت . سوم تیزی و سرعت خشم،
~~چه اگر بدین سیرت مذکور کردد رعیت احوال خویش و مصالح ولایت با وی
~~نگویند و از بوادر غضب او احتراز نمایند و فساد ولایت و هلاک رعیت در آن
~~باشد . چهارم حسد و آنچه نخواهد که زیر دستان او را نیک باشد ، چه اگر این
~~خلق سنت گیرد عنان عطا ازیشان کشیده دارد و این معنی موجب دل ماندگی
~~و استزادت زیردستان شود و در آن اختلال احوال مملکت باشد . ینجم جبن وضعف

PageV01P121

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0065.png)

~~دل، چه اگر این سر ازوی شایع شود دشمنان دلیرشوند وطمع درولایت او کنند.
~~و از اخلاق پادشاه(1) آنست که مواد احسان و امداد عواطف او در حق طبقات
~~رعیت و لشکری بر قدر منصب و منزلت هریکی ازیشان باشد که، شعر
# اذا آنت اکرمت الکریت ملکته   و ان آنت ا کرمت اللئیم تعردا
# وو صع الندی فی موصع آلسیف بالعلی   مصر کوصع السیفث فی موصع ألندی(2)
~~و صنایع(2) او باید که بر اهل حسب ودین مقصور باشد.
~~مصطفی صلی الله علیه کفت لایگون آلصنیعة صنیعة الاعند ذی حسب آو دین. شعر ،
# فتن یجعل التغروف فی غیر اهله   یکن حمده ذما علیه ویندم (4)
# واز آداب و عادات ملوک آنست که بار دادن را وبرنشستن را(5) وقتی معین
~~گردانند و بی اعلام لشکر و رعیت برننشینند و سپید مهره این کار را نهادهاند در
~~شهرهاء(6) بزرگ ولشکر کاههاء(7) فراخ . وباید که جمال خویش بسیار براشکرو
~~رعیت جلوه(8) نکند چه این معنی سبب قلت هیبت او شود و گفته اند آجرء آلناس
~~علی الأسد کترهم رؤیة له دلیرتر کسی برشیر آنکس باشد که او را زیادت بیند. و
~~امیرمنصور نوح سامانی بسیار بیرون آمدی و برنشستی . روزی وزیر او ابوجعفر
~~عتبی(9) اورا گفت، ای ملک نقاب حشمترا بسیار از آفتاب جمال برمدار ، چه ms49 اکر
~~حق تعالی دیده ها را ظاهر بودی هر گز او را چنین که می پرستند نیرستیدندی .
~~بعد از آن هر روز یک نوبت بار دادی . واز سیر ملوک آنست که از اخبار ولایت و
~~رعیت باخبر باشند(10) و صاحب خبران معتمد مسکون(11)(؟) گمارد تا احوال اطراف

PageV01P122

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0066.png)

~~و اخبار جوانب استعلام و استطلاع می کنند و بر رأی او عرض می دهند (1)
~~و بهر طرفی و جانبی عیون و جاسوسان فرستند تا احوال مجاری امور(2) در خفا
~~با می نماید .
# کویند میان عضد الدوله که در فارس بود و شمس المعالی قابوس وشمگیر که
~~ملککرگان بود منافستی و مناقشتی بود وقتی عضد (2) بقابوس نوشت که(4)
~~شنیدم که فلان روز باغلا می در کرمابه شدی و آن غلام ترا تمکین نکرد و ترا سقطهآ
~~افتاد و ازپای در آمدی . قابوس جواب نبشت (5) که (6) من (7) شنیدم که درفلان
~~تاریخ تو با فلان زن مطربه در فلان حجره صبوح فرمودی وبد مستی کردی
~~وساز او بشکستی. و آورده اند که صاحب عباد که از وزراء آل بویه بود و بکرم
~~وفضل موصوف و مجالست ومؤانست او همه بااهل فضل وشعرا و علماء بودی در
~~اصفهان روزی از حجره بیرون نیامد . جماعت ندما گفتند مکر اورا عارضی نفسانی
~~هست . روزدیگرهم نقاب احتجاب بر چهره فکند ، ندما(8) بدر حجره شدند و گفتند،
# تیس الحجاب من آلة (4) الأشراف   أن الحجاب مجانب الأ نصاف
# و یقل من یأتی فیحجب مرة   فیعود تانیة بقلب صاف
# فرد
# در پرده نشستهآ وعشق رخ تو   بیمست که پردهآ جهانی بدرد
~~صاحب عذری نهاد و ندما را باز گردانید، روز سوم بیرون آمد خوش و خندان .
~~ندیمان خدمت کردند و کفتند، ش
# شعر
# تغیب مغیب ألبد ر عنا ومن یبت   بلا قتر یذمم سواد الغیا هب
~~زهر ها(10) آب و دلها کباب شد موجب حجاب چیست1 گفت دل مشغولی عظیم(11)
~~بود و حاجت بخلوت و اندیشه، حق تعالی آن را ms50 بهمت بزر کان سهل کردانید .

PageV01P123

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0067.png)

~~از حقیقت حال زیادت استعلام کردند کفت منهی من که(1) در سمرقندست نموده
~~بود که خان(2) ختن از دارالملک خویش بیرون آمده است و هنوز معلوم نشد
~~که بکدام جانب متوجهست، تقسم (2) ضمیر و توزع خاطرش ازین معنیبودی، وی دیگر
~~باره انهاء(4) کرد که روی خیمه بجانب هند کرده است من فارغ شدم . و درعهد
~~تزدیک شنیدم که(5) سلطانشاه(6) که پادشاه کرمان بود روزی در بعلیاباد بعشرت
~~مشغول بود ومجلسی چون بهشت آراسته و معاشران ظریف و مطربان لطیف حاضر
~~ووقتی خوش میرفت وندیمان را صلتها میداد و ولایات می بخشید، ناکاه صاحب
~~خبر آمد یک انگشت کاغذ پیش وی فرستاد چون آن کاغذ مطالعه فرمود گونهآ
~~او(7) متغیر وچهرهآ‌ او متکدر کشت(8) وآیآ نعیم لا یکدره آلدفر ، یس فرمود که
~~زود مجلس بر چینند(9) تا مستی باز شهر بریم . طباع ندما بهم برآمد و وقت ها
~~منغص شد . گفتند ای ملک خیر هست و چه حالت حادث شده است که رأی
~~اشرف چنین بر آشفت و در اثناء عشرتی چنین خوش و وقتی از شوایب نامرادی
~~چنین صافی مجلس انس را بوحشت بدل میفرمائی. گفت صاحب خبر نموده است
~~که ملکشاه باصفهان میرسد، گفتند ای پادشاه دلها خون شد و جگرها پاره کشت
~~لله الحمد که زیادت ازین نیست ، از اصفهان تاکرمان صد وچهل(10) فرسنگست واز
~~بعلیاباد تاشهر نیم فرسنگ . آخراین مجلس تمام بسر توان برد وشب چون مستان
~~شویم مشاعل آرند و خواب بازشهر بریم ، ملک گفت شمانیک می گوئید اما معذورید
~~که پالان ندیده اید، گفتند ای پادشاه پالان چه معنی دارد، گفت من در خدمت
~~پدر خویش ملک قاورد بعراق شده بودم بهمدان چون او را واقعهآ افتاد مرا
~~بگرفتند و میل کشیدند و در حالت میل کشیدن پالانی از استر بیاوردند و بر من نهادند

PageV01P124

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0068.png)

~~و کسی برسر آن نشست تا(1) من حرکت نکنم . یس در ms51 حال باز شهر آمد(2) وسلطانشاه
~~را میل کشیده بودند اما حدقه باطل نشده بود(3) و(4) دنبال چشم او خفته بود.
~~و در عهد ما ملک محمد روزی با جماعت ندماء خویش کفت در شهر کدام محلتست
~~که ماده سکی نه بچه آورده است . ندماء ازین معنی(5) غافل بودند و هیچ جواب
~~نداشتند، یس گفت در شهر بکوی کبران ماده سگی سیاه و سیید زاده است و نه
~~بچه آورده (6) . از آن حال کشف کردند همچنان بود(7) . و امثال این حکایات بسیار
~~هست این قدر درین فصول کفایت بود تا موجب ملال نشود ان شاءالله تعالی .
# فصل، در احوال ممالک کرمان وشر ح طول وعرض او وخصایص بلاد
~~و بعض از تاریخ آن.
# کرمان از جملهآ‌ اقلیم سومست واز ا.هات ممالک اهل اسلام و چنان گویند
~~که اورا عبدالله بن عامر کریز(8) که تربت او دربم است گشاده است و آنچه گفته اند
~~که عمر عبدالعزیز کشاده است درست نمیشود اگرچه منبر جامع شهر عمرعبد العزیز
~~نهاده است و ذکر او بر محراب نبشته چه در تواریخ خوانده ام که پیش از عمر
~~عبدالعزیز بروزگار عبدالملک مروان حجاج بن یوسف غضبان بن القبتری را بکرمان
~~فرستاده بود تا خبر عبد الرحمن بن الاشعث(9) بیاورد و چون باز پیش حجاج شد
~~احوال کرمان پرسید . کفت ماؤ ها وسل و تمرها دقل ولصها بطل، ان قل الجیش بهاصاعوا
~~و ان کثر وا جاعوا(10) واین فصل دروصف جیرفت لایق می افتد . و نیز ممکنست که

PageV01P125

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0069.png)

~~بردسیر در آن وقت(1) شهر نبوده است و مشهورنشده چه جیرفت و بم از بردسیرقدیم ترند
~~و جیرفت مدتها در دست عرب بوده است و اسای دیهاء او برین معنی دلالت می کند
~~مثل بوحربی وجوابی وقعقاعی(2) . ودارالملک سردسیر سیرجان بوده است وحصار
~~و شهر وقلاع بر دسیر محدثست. و کرمان را تاریخی مفرد نکردهاند . صابی(3) در کتاب
~~تاجی ذکر او کرده است و ابونصر عتبی(4) در ms52 کتاب یمینی شمهآ آورده و در کتاب مسالک
~~و ممالک ذکر جیرفت وبم زیادت(5) کرده است . و در کتاب مسالک و ممالک جیهانی(6)
~~آورده است که چون یعقوب لیث صفار بکرمان آمد اهل جیرفت عصیان و تمرد
~~نمودند و شوکت اهل جیرفت درناحیتی بود که آن را کوه بار جان خوانند و آنجا(7)
~~سروری بود با کوفج(8) ودزد و ییاده بسیار . یعقوب لیث اورا بلطایف الحیل در

PageV01P126

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0070.png)

~~قبض آورد و بقلعهآ بم فرستاد و آنجا هلاک شد و شوکت اهل جیرفت ازان بشکست.
~~و چون معز الدوله ابوالحسین عم عضدالدوله بکرمان آمد عزم جیرفت کرد. کوفجان
~~رها گردید تامعز الدوله بالشکر در شعب درفارد(1) آمد، سر عقبه از دو جانب بکرفتند
~~و اکثر لشکر اورا هلاک کردند و یک دست از معزالدوله بیفکندند وباجمعی اندک
~~بیرون افتاد و باز عراق شد . پس(2) چون ملک قاورد بکرمان آمد و سردسیر مسلم کرد
~~اورا احوال کثرت کوفج جیرفت و تظاهر ایشان معلوم شد و بر گزاف قصد ایشان
~~نکرد بل جاسوس فرستاد و طلب عفلتی کرد از آن قوم، پس چنان افتاد که مقدمان
~~کوفج را سوری و عروسی بود و جملهآ قبایل مجتمع، جاسوس خبر فرستاد و روز
~~اجتماع ایشان معین کرد . چون خبر بملک قاور درسید استعینوا علی انجاح الحوائج(3)
~~بالکتتان (4) برخواند و احوال باهیچ امیرولشکری نکفت و برنشست و بیرون شد. لشکر
~~چنانکه از حرکات اوآگاه میشد بر عقب او می رفت، به دوشب و روزی بسر کوفج رسید
~~باچند غلام که مراکب نیک و جنایب آسوده داشتند و جمله قبایل کوفج را دریک
~~مجلس قبض کرد و مالهاء (5) بینهایت حاصل و بیخ آن قوم بر آورد و جملهآ گرمسیر
~~ازیشان پاک شد(6) ، این ساعت شرذ مهآ ضعیف بی شوکت در کوهی چند صعب مانده اند.
~~و گویند بر دسیر از بناهاء ار دشیر بابکست(7) . و کرمان را دوشق نهادهاند . شق شرقی
~~بم است و شق غربی ms53 سیرجان و بردسیر محدثست و ابوعلی محمد(8) بن الیاس که نام
~~او بر در و ازه خبیص نبشته عمارت بار و کرده است و خندق و قلعهآ کوه وقلعهآ نو و بعض
~~از قلعهآ کهن از بناهاء اوست و گویند از قلعهآ کهن گنبدی که اورا گنبد کبر(9) خوانند
~~از عمارتهای قدیمست و نام بانی آن ندانند و کویند آنکس که آن گنبد کرد(10) گفت

PageV01P127

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0071.png)

~~بنیثآ تضرآین جتین یعنی کوشکی(1) میان دو بهشت بنا کردم چه ازیک جانب ریاض
~~و حدایق دیه آصف(2) وشاهیجانست و از جانب دیکر بساتین و مزارع دیه زریسف
~~و فرمینتن(3) و شنیدم که این دو بیت بر در قلعه کوه نبشته اند و من طلب کردم
~~و ندیدم،   شعر
# بناکت آبن الیاسی و حلک غیره   کذا الدهر یمصی تارة ویعود
# بناکت آلذی لو قیل آنت مخلد   آبی وأدعی بعد آلخلود خلود
~~اکر چه اقوالست چنین روایت دارم و ابوعلی بن الیاس مردی بود از سرهنگان
~~آل سامان و من چنان خوانده ام که دوازده بار لشکر از خراسان به کرمان آورد
~~یس او را مسلم شد و مردی عیار بود راهزن، در بیابان که میان فارس و خراسانست
~~راء زدی(4) ومال آوردی و درحصار وقلاع که ساخته بود جمع می کرد . و او را
~~دو پسر بود یکی یسع که سرای ملک شهر برد سیر او بنا فرموده است و یکی
~~سلیمان که والی سیرجان بود . و گویند یسع جمالی فایق داشت و لشکر بخدمت او
~~راغب وابوعلی را صاف عمر بدرد رسیده بود و اطلس حیات برد شده (5) ویسع
~~را در قلعهآ کوه محبوس داشته روز عیدی بو علی با جملهآ‌ لشکر بمصلی صحرا شده
~~بود، جمعی از زنان و کنیزکان بوعلی در قلعهآ کوه برحال یسع مطلع شدند وجمال
~~رایق و شباب رایع او(2) دیدند ایشان را رحمت آمد ع ، و شرخ الشباب عندهن عجیب،
~~معاجر و مقانع در هم بستند ms54 و اورا از قلعه فرو گذاشتند . چون لشکر بر خلاص
~~یسع واقف شد از متابعت بو علی اعراض نمودند و روی طاعت به قبلهآ اقبال یسع
~~آوردند . بوعلی از ضرورت چهار تکبیر بر کرمان بایست کرد ومملکت را سه طلاق
~~داده با تنی چند معدود روی بخراسان نهاد بر عزیمت استمداد (7) ضعف پیری
~~شامل بود،   شعر

PageV01P128

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0072.png)

# چون پیر شدی کار جوان نتوان کرد پیریست نه کافری نهان نتوان کرد
~~هیچکس بسخن او التفات ننمود . ونیز شنیدم که از علو سن وصعوبت حادثه اورا
~~عقل زایل شد و یشم و دوک در دست می کرفت و تاب می داد و می گفت که من
~~شهری بنا کردم و چندین قلاع بساختم و کودکان باوی سخریه می کردند . یس
~~یسع را ملک مستقیم شد و قصد سیرجان نمودو برادر خویش را ازان خطه اجلاء(1)
~~کرد و درسیرجان مقام ساخت . غرور جوانی و غلواء شباب وسکر ظفر برپدر و
~~برا در اورا برقصد(2) عضدالدوله داشت فصار کالعیر طلب قرنین فجدع اذتیه (3) عزم
~~فارس کرد . عضد استقبالنمود، لشکریسع غدر کرد واکثر بخدمت عضد ییوست . یسع
~~را آلفرار بقراب اگیس (4) بربایست خواند . روی بجانب خراسان نهاد . بوعلی
~~سیمجور والی نشابور بود او را بنواخت و حال باز در گاه بخارا نمود . روزی چند
~~درا مداد و معاونت تو قفی رفت . شبی یسع در مستی گفت اگر من همت آل سامان
~~در اغاثت احرار و رعایت حقوق زوار تا این غایت دانستمی حضرت دیکر طلب
~~کردمی . بوعلی سیمجور آن فصل انهاء در کاه کرد، در ازعاج او از خراسان مثال
~~دادند . یسع عزم خوارزم کرد، اورا در خوارزم رمدی صعب رسید، از درد سخت
~~چشم خویش ازسر برآورد و در آن هلاک شد و بعد از آن دیار (5) ازآل بوعلی الیاس
~~در دیار کرمان نماند و ولایت کرمان از جمله ممالک عضد شد و چند گاهی بکرمان
~~آمد و آثار او در کرمان بسیارست ms55 ، سرای سیرجان و سرای راین و بستان سیرجانی
~~که میان دو قلعه است در بردسیر و دروازهآ که نزدیک میدانست .
~~و چون ملک قاورد بکرمان آمد کرمان دردست ملک با کالیجار(6) بود سبط عضد

PageV01P129

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0073.png)

~~و مقام او درفارس ونایبی از آن وی در کرمان (1) او را بهرام(2) کفتندی. چون
~~حق تعالی آن ملکت ملک قاورد را نهاده بود بهرام رام شد و ولایت بملک قاورد داد.
# شعر،
# فألقت عصاها واسثقرث بهالثوی   کما قر عینا بالأیاب ألمسافر (3)
~~و با کالیجار از فارس عزم کرمان کرد در خناب(4) او را زهر دادند(5) و هلاک
~~شد و ملک کرمان ملک قاورد را مسلم و صافی شد.
# فصل، اما ولایت کرمان ملکتی طویل و عریضست و بلاد بسیار و نواحی
~~بی شمار و قلاع حصین و صرود و جروم و هوائی چون نکهت معشوقان خوش و
~~لطیف و آبی چون اشک نشاط عاشقان سرد و صافی و یک شهر از شهر هاء آن
~~جیرفت است(6) که آن را جنة ازبعة آشهر- کویند یعنی بهشت چهارماه ، وطیب هوا
~~و لذت ماء وطرب انگیزی خاک او در جهان مثلست و از جملهآ عجایب البلدان
~~معدودست آنکه در کرمان شهریست که بر صحرای او نرکس روید . و گویند
~~وقتی ملک ارسلانشاه معروفی را برسالت بحضرت سلطان سنجر فرستاده بود و سلطان
~~احوال کرمان استعلام میفرمود، دراثناء سخن گفت شنیدم که در کرمان شهریست
~~که برصحراء اونرکس روید. رسول عاقل بود گفت ای سلطان جهان نرکس و تیر خاشاک
~~هر دو بهم می رویند . سلطان را آن نگته از رسول عجب آمد . واز خواص جیرفت

PageV01P130

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0074.png)

~~ناحیتی است آنرا فدوند(1) کویند، زمین زرست آنجا، درخاک خردهای زربینند،
~~پیش ازین ضمان بوده است و چیزی حاصل میشد . و از خواص او به ینج فرسنگی
~~کوهیست آن را میزان خوانند، ناحیتی نزه ، لطیف ، بغایت سرد، در فصل بهار و
~~موسم کل خلدبرین ونگار خانه چین است. شعر
# آرج ms56 النواحی فی غر ائب نبته   آلوان ورد فی الفصون مفتآق
# شجر علی خصر ترف (2) غصونه   من مزهر او مثمر او مورق (3)
~~نسیم اسحار او در بدرقه روایح ازهار روح را بنوازد و هزار دستان در سایهآ
~~گل نغمهآ خویش باساز مستان بسازد . وازخواص ولایت جیرفت ناحیت رودبارست
~~و مرغزار بی نهایت که چهاریای مرده از آن مراعی زنده بیرون آید . و از خواص
~~جیرفت مسجد عمر(4) ست بقعهآ که گوئی مهب ریاح رحمت و مصب اقداح مغفرتست،
~~از هواء او شمامهاء انس و راحت بمشام رد، قبور صلحا و مراقد علماست . و
~~بر در دروازه تربت فقیه بکریست که خاک آن تریاک مجربست ، من آزموده ام و
~~از آنجا مرا حاجات برآمده . و از خصایص کرمان ثغرتیزست که از آنجا مالهاء وافر
~~از عشور تجار و اجرت سفاین بخزاین پادشاه رسد و اهل هند وسند و حبشه و
~~زنج و مصر و دیار عرب از عمان و بحرین را فرضه آنجاست و هرمشک و عنبر
~~ونیل و بقم وعقاقیر هندی و بردهآ هند و جبشی وزنگی و مخملهاء (5) لطیف و
~~وسادهاء (6) پراگین و فوطهای دنبلی (7) و امثال این طرایف که در جهانست

PageV01P131

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0075.png)

~~ازین ثغر برند. و بجنب تیز ولایت مکرانست که معدن فانید(1) وقندست و ازین دیار
~~بجملهآ اقالیم کفر واسلام برند، و برجنوب جیرفت ناحیت هرمز(3) ست ولایتی
~~معمور برلب دریا،
# متخالف الا کناف صاعف حستها   برلها مفضی و بحر مثرع (3)
~~و ارتفاع او زر خراجی و اسب تازی ومروارید باشد و امروز فرضهآ آن ساحلست
~~وقوافل عراق روی بوی دارد ومرکز ثوری(4) (؟) دریا بار(5) ومقصد تجاراقطار
~~آنجاست . واز بلا دکرمان شهر بم است ولایتی معمور، بسیار ارتفاع وبمثل گویند
~~که هیچ چشم زمین بم بی ارتفاع ندیده است و از آنجا ابریشم خیزد و جامهاء
~~مرتفع (6) و آنجا شهریست حصین وسوری متین و در میان شهر کوهی منیع و
~~بروی قلعهآ‌ رفیع .   شعر

PageV01P132

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0076.png)

# رفعث ms57 لیخترق (1) آلریاح سموکه   وزهت عجانآب حننه النتخائل
# ذعر الحمام و قد ترنم فوقه   من منظر  خطر التزلة هائل (2)
# از بسکه سوده جرم فلک سطح منظرش
# بی موی گشته است برو فرق پاسبان
# لابل که شکل انجم و راز ملائکه
# دید و شنید بر شرفش مرد دیده بان
~~و بر شرقی شهر بم نرماشیرست (3) ولایتی نزه و بقعهآ فسیح رقعه ، در وی فواکه
~~بر دسیر و گرمسیر وابریشم بسیار و دخلهاء متواتر ومن وقتی در خدمت مجدالدین
~~بن ناصح الدین از بم می آمدم و در ناحیت دارزین بربام سرای ملک نشسته بودیم
~~و در آن دیهاء (4) متصل و مزارع متسق وانهار مطرد نکاه می کردیم پنداشتیم بر
~~زمین آن ناحیت بساطی زمردین کسترده اند و بدر و مرجان مرصع کرده و آن
~~انهار سلسبیل ذوق تسنیم مزاج بطون حیاتست و(5) درصفا آب حیات . زین الدین
~~خلف بن المتوج رحته الله با ما بود گفت اتفاقست که فارس ولایتی بزرکست و
~~معمور و آنرا نصف العالم می خوانند و من جمله آن و لایت دیدهام بفلان سو گند
~~که درهمهآ فارس ناحیتی چون این ناحیت ندیدم بانزاهت ریاض و صفاء(6) حیاض
~~ولطافت هوا و کثرت منال. و از خصایص بم باد شمال دایمست بر مثال شهرهری
~~و در تابستان آنجا توان بود و حاجت به رخلة الستاء و ألصیف7) نیاید . و ازبلاد
~~کرمان شهر بردسیرست که واسطهآ عقد و نقطهآ‌ دایره و بیت القصیده ولایتست،
~~دارالملک اعظم و مصر جامع ممالک ، عرصهآ فراخ وشهری باطول وعرض، ربض
~~و شهرستان و بساتین متصل و دیهاء (9) محیط بربض، هوائی معتدل و آبی درست
~~وخاکی پاک مبارک.

PageV01P133

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0077.png)

# نهو اؤ ها آرج آلئسیم و ثربها   مسکث تهاداه القدائر آذفره
# فکآنها جلبت علیها جنة   و حیاصها قد فاض فیها الکوتر
# آزض تجربها الأ مارة ذیلها   وبعا الجباه من آلملوک تعفر
# یقوی آلضعیف بها و یأمن خائف   قلقت و سادته ویثری آلمقتر
~~قبلهآ‌ دولتست از ms58 آن آرند   سوی او سجده دودهآ آدم
~~عرصهآ محشرست از آن آیند   بر درش جمع جملهآ عالم
~~خاک صحنش شمامهآ کافور   آب جویش چمانهآ زمزم
~~شهرستانی چون صرح ممرد (1) و سوری و دو فصیل (2) چون سد سکندر .
~~فیخر للأذقان منه خورنق   و یظل یسدر منه سقف سدیر
# ظهرت علی الأنلاک رفعة قد رها   و اعارها الفردوس حسن قصور
~~ییرامن او خندقی،   بیت،
~~مانند بحر ژرف کزو بد گذر کند   عنةا بزخم شهیر و زورق ببادبان
~~در کفر و اسلام شهری وحصاری و دوقلعهآ متصل شهر و خندقی چون قلزم
~~محیط برین نهاد و قاعده نشان نمی دهند و سیاحان عالم و طوافان اقالیم معترفند
~~که با حصانت اطراف و متانت جهات و ترتیب بروج و وضع دروب مثل آن شهر
~~ندیدهاند و در ربض(2) سرایهاء(4) معظم وباغهاء(5) خرم و مواضع خوش و بقاع
~~دلکش، هیچ سرائی ازآب روان و باغ خالی نه و در ربض سرای ملک ازبناهاء ملک
~~تورانشاه که نظیر آن در جهان نیرداختهاند و مثل آن نساخته(6)، دیده در آن صحون مرقش
~~و سقوف منقش و بناهاء7) رفیع و جنابهاء (8) منیع ومبانی مشید وقصور مشتد
~~خیره شود و با هرسرائی باغی که   شعر،
~~و کاأتما نسشرث علی بستانه   سیراء(4) وشی ألیمنة (10) المتواصل
~~و تنفست فیه آلصبا فتعطفت   اشجاره من حیل (11) وحوامل (12)

PageV01P134

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0078.png)

# صرح مرد از صفت منظر او ز مشرفی
# سد سکندر از شرف باروی او زعکمی
# چون غرفات هشت خلد شش درش از مرتی(1)
# چون در جات نه فلک شش سویش از مهندمی(2)
# بام و در مبارکش مرکز و سطح کبریا
# آب وهواء فرخش نقطه و خط خرمی
~~و خطه بردسیر مهبط و حی ایمانست و مسقط ظل احسان ومنبت غرس توحید
~~و مسند درس تقدیس، شریعت آنجا پنج نوبت(3) زند و طریقت دوبار سفره نهد،
~~بارگاه مملکتش دایرهآ دولتست و نقطهآ جلالت و مرکز کبریا و ذروهآ‌ عز و علا،
~~تخت او متکاء بختست ms59 و سریر او سرهآ‌ سرور(4) . جلوس بر تخت قاوردی بفال
~~داشتهاند و ملوک سلف نخست قدم شرف بر آن نهاده . و از خواص دار الملک بردسیر
~~آنست که امراء جوانب و مقدمان اطراف دور دست طاعت آن پادشاه دارند که دست قدرت
~~اوبرین دار الملک محتویست وذات او برعرش آن مملکت مستوی . و از شهر هاء نواحی
~~بر دسیر خبیص است که ولایتی اند کست وازوی خرما باقصی بلاد(5) عالم برند . و از
~~نواحی بر دسیر کو بنانست که از آنجا تو تیا خیزد و بهمهآ جهان از آنجا نقل کنند . واز
~~شهرهاء کرمان سیر جانست که دار الملک قدیم بردسیر بوده است (6)، ولایتی معظم، بسیار
~~ارتفاع و در عهد آل سلجوق اکثر اقطاع و ادرار لشکر از آنجا بوده است و
~~پیوسته امیری بزرگ ولشکری انبوه در آن شق مقیم ازجهت آن که ولایت فارس
~~وکرمان متصلست وسیرجان ثغر ع ، والثغر مأوی محاقات و آفات . واز خواص
~~سیرجان و مآثر مأثورهآ‌ او مقابر مزوره است واهل سیاحت و ارباب تصوف

PageV01P135

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0079.png)

~~سیرجان را شام کوچک خوانند و آنجا قلعه ایست که بروج او بابروج فلک مناصی
~~وحصانت اطراف برجهان کشایان معاصی،
# ذوقلة ایست وفودااریح من   جر الذیول بصحنه آلتسگون
# یلقی بروقیه (1) النجوم مناطحا   و یحک بألأظلاف ظهر النون
~~و در عهد ملک ارسلانشاه چند نوبت آن را(2) عمارت فرمودهاند و باز (3) خراب کرده
~~و این ساعت معمورست و بمناعت جانب مذکور و اگر آحاد بلاد و نواحی کرمان
~~چون پرک(4) و تارم(5) و دشت بر وبافت و بلاد سرحد که هر یک ناحیتی بسیار
~~و شهری نامدارست شرح داده آید سخن(6) از حد اعتدال متجاوزشود. و از خصایص
~~کرمان که بدان معنی ممتازست و درین خاصیت بی انباز دین داری و پاک اعتقادی
~~و اسلام پروری و توحید گستری اهل اوست ، بحمد الله تعالی آن خاک مقدس از
~~قاذورات تشبیه وتعطیل و زندقه و رفض و اعتزال و ms60 جبر وقدر مطهرست و
~~دامن اعتقاد هیچ کرمانی بغبار این خیالات نیالوده ، کعبهآ تربت او از زعزعهآ فیل
~~شرک مصون بوده وحریم حرمت او ازوعوعهآ سگ الحاد منزه ، همه دست درشاخ
~~وأعتصموا بحبل الله زده ، تکیه برعصای علیگم بدین العجائز (7) کرده خدای را بیکانگی
~~و پاکی شناسند و محمد را صلی الله علیه(8) رسول بحق دانند(9) و چهار یاررا بد
~~نکویند و دشمنی نکنند و اول ایشان و مقدم ابویکر صدیق(1) شناسند پس عمر یس
~~عثمان پس علی(11) ومذهب ایشان مذهب امام اعظم ابوحنیفه وامام مطلق شافعی
~~مطلبی زیادت نه و چنانکه ساحت اعتقاد اهل کرمان از خبایث خیالات بریست و بمزاین

PageV01P136

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0080.png)

~~توحید و سنت آراسته بواطن و طبایع ایشان بصدق لهجت و فرط مروءت و فضل
~~تواضع وتوقیراهل علم ومحبت غربا وطاعت امرا ممتلیست . درهیچ عهد عصابهآ عصیان
~~یادشاهی بر جبین دین نبسته اند و بسمت تمرد خروج بروالی موسوم نبوده بلکه
~~ضعف دل ولین جانب ورقت طبع بریشان غالب وپیش ازین تابعهد ملک محمد(1) عمان
~~از مالک کرمان بوده است و آنرا ملک قاورد کشاده(2) و ملک تورانشاه و ملک
~~ار سلانشاه ملک فارس گرفته اند و بر آن ولایت فرمان داده و مدتها شحنهآ ملک
~~کرمان در یزد و طبس بوده است . و در آخر عهد ملک محمد در عراق اضطرابی
~~بود و خادمی که اورا رشید جامه دار می گفتند در اصفهان و ملک محمد معتمد
~~خویش(3) فرستاده بود و اورا تقریر کرده که اصفهان بوی دهد(4) واگر در اجل
~~تأخیر می افتاد آن کار تمام میشد .
# محاسن ولایت کرمان و خصایص بلاد و مناقب اهل اودرین فصول گفته نشود
~~اما این ساعت قاعدهآ عظمت او منهدمست واحوال نامنتظم و رونق وطراوت منعدم،
~~دیار وبلاد و خاک وآب و هوا بر حال خویشست اما
# کأن لم یکن بین الحجون الی الصقا   آنیس و آبم یسمر بتکة سامر (5)
~~کم تر کوا من جنات و عیون ms61 و زروع و مقام کرریم و نعتة کانوا فیها فا کهین
~~کذلک و آو رثناها قوما آخرین فتا بکث علیهم الستاء وألأرض و ما  کانوا منظرین .

PageV01P137

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0081.png)

# 134
# آفل الخورنق و ألسدیر وبارق (1) والقصر ذی الشر فات م
# آرض تحیر ها لطیب مقیلها    کنب بن مامة وأبن أم دؤ اد (3)
# جربت ألر یاح علی مکان  دیارهم   فکا نما کانوا علی میعاد
# و لقید غنوا فیها با نعم عیسشة   فی ظل ملک تابت الأوتاد
# نزلوا بأ نقرة یسیل علیهم   ماء آلفرات یجی من اطواد
# فأ ذا ألنعیم و کل ما یلهی به   یوما یصیر الی بلی و نفاد(4)
~~این دیار مهمل و این بلاد مختل را پادشاهی قاهر و سلطانی قادر می بایست و
~~خسروی مدبر وملکی معمر و غمخواری مستقل وکاردانی مشتغل را میشایست
~~تا بفضل قوت تدارک خلل آن کند و بکمال معرفت علاج علل آن . سنت حق تعالی
~~در امضاء حکم ان آلأرض لله یورثها من یساء من عباده سایق تقدیر و قاید قضا را
~~بفرستاد تا عنان عزیمت پادشاه عادل عماد الحق والدین اغلی الله شانه را گیرد و
~~گوید برخیز و محمد وار از مکه خراسان که منشأ و مسقط الرأسست هجرتی کن
~~و بمدینه خراب کرمان شو که ما دعوت ملکت تو آنجا ساخته ایم ، اگر اکابر
~~خراسان که صنادید قریشند ترا قبول نمیکنند و طاعت نمی دارند ابوایوب(8
~~انصاری ضعفای کرمان دیریست تا کلبهآ‌ احزان را رفته است و آب زده ،
# اذ اکنت فی ارض و لم ترض اهلها   و لم تک مکبولا بها فتغرب
# فان رسول الله لم یستقم له   بتکة آمر و أستقام ییثرب
~~ای پادشاه دین پرور و ای سلطان عدل گستر آن ولایت و مملکت که حق تعالی
~~بخداوند ارزانی داشته است امروز در کفر و اسلام هیچ سلطان و پادشاه ندارد،
~~ولایتی با طول وعرض و بی خصم و منازع ، امتی مرده و رفته و املاک واسباب

PageV01P138

![image ms62 file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0082.png)

~~بی وارث گذاشته، اکر درین ولایت درمنه(1) کارند زعفران روید،
# ای چو خورشیداز خراسان آمده وزتو نوری باز(2) کرمان آمده
# باد در دست شیاطین بلا تا توئی همچون سلیمان آمده
~~گویند خلیفه بعمر وبن لیث فرمود که از نیشابور(3) برون شود و آنرا بازدست اولاد
~~طاهر دهد، عمر و درین باب توقفی می کرد، با وی گفتند که فرمان برداری امام
~~وقت(4) عین فرضست، گفت ولایتی را چون از دست دهم که سنک او(5) فیروزه است
~~وگیاه او ریواج(6) وخاک او گل خوردنی(7) . وحجاج یوسف اصفهان را بعاملی
~~داد، گفت من ترا شهری دادم که سنک آن سرمه و گیاه آن زعفران و مکس(8) آن
~~زنبور انکبین(9) . حق تعالی ولایتی بخداوند اسلام داده است که کمینه شهرهای آن
~~این ساعت آسوده تر از نیشابور و اصفهانست که امروز ساحت عالم را آتش فتنه
~~کرفته است ، هم خراسان منشأ یاجوج بلاست هم عراق مخرج دجال عنا، معدن اکسیر
~~امن ومظنهآ کیمیای راحت ولایت خداوندست . کدام دولت و راء آن که پادشاه
~~اسلام در جمع خزاین و ترتیب عساکر محتاج ظلم درویشی و تکلیف بیچارهآ نیست،
~~از یک ناحیت که عمارت فرماید چندان حاصل آید که از ظلم هزار درویش نیاید .
~~این کرمان بیمار که بر بستر نزعست و اورا بهیچ معجون که از ده داروی(10) مفرد
~~سازند حاجت نیست او را یک داروی بسیط تمامست اما آن دار و در خزانهآ پادشاهست
~~و زود دست بآن نمی رسد الا که پادشاه خود خواهد . اگر یک جو سنگ عدل

PageV01P139

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0083.png)

~~آید وگوید،   بیت
~~این می چه مئی بود که دو شم دادی   یر کن دگری از آن که نوشم دادی
~~آوارگان (1) کرمان و بیچار گان این ولایت در زوایای اطراف و مطارح آفاق
~~چشم تر قب گشادهاند و گوش ترصد براه نهاده تا کدام ساعت برید انصاف رسد
~~وطغراء میلوا إلی الدار من لیلی نحبیها3) عرض دهد تابزفان(3) حال جواب ms63 دهند،
# شعر
~~رانی اذا جئتگم اسعی علی بصری   ماران وفیث و أی الحق آدی
~~خواهم که بدیده و سر آیم بر تو   بر خاک نهم دو دیده پیش در تو
~~بنده این معنی از جائی دیگر(4) می گوید و نه اهل کرمان مستعد این رحلتند
~~و مشتاق این هجرت بلکه در بلاد خراسان و عراق جماعت تجارند که مکسب
~~و متجر ایشان کرمان بوده . و معروفی از یزد با بنده گفت که در و دیوار خانهاء
~~ما از کرمان سپید شده این ساعت همه از جهت خرابی کرمان و بستکی مسالک
~~او درویش شده ایم و دیرست تا متاع کرمان بر هم می نهیم تا کدام روزی
~~بشارت اذخلوها بنلام آمنین رسد . حق سبحانه وتعالی(5) عقود مصالح اهل اسلام
~~را بواسطهآ عدل پادشاه اسلام آراسته داراد و اسامی اعادی دولت از صفحات جراید
~~وجود کاسته بتنه و طوله.   قطعه
~~شاها برین رعیت مسکین نظر فکن   اصحاب ظلم را نمکی بر جگر فکن
~~ازگرم و سرد حادثه کرمان خراب شد   هین سایهآ زعدل برین خشک وتر فکن
~~از آب تیغ آتش فتنه فرو نشان   وز بسط عدل قاعدهآ‌ ظلم بر فکن
~~دردی(6) در دکرد جهانرا زجان ملول   جامی زصاف خلق خوش خویش درفکن

PageV01P140

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0084.png)

~~پیکان تیر دولت مظلوم قاتلست زنهار در مقاومت
~~تلخست عیش ما ز ترش روئی جهان   بر وی از آن تبسم شیرین شکر فکن
~~ای فصل دراز شد وخوف ملال خاطر اشرف بر ایجاز و اقتصار حاملست
~~والله اعلم.

PageV01P141

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0085.png)

# در شرح محاسن ذات و طیب اعراق و شرف عنصر و بزرگی خاندان خداوند
~~صاحب عادل قوام الدولة والدین مسعود بن نظام الدین کیخسرو رحمهما الله.
# فصل، نظام دولت پادشاه در کمال عقلست(2) ودوام ملکت (3) او در شمول
~~عدل و هر پادشاه (4) که او را ذخیره تجارب روزگار و افرتر ملک او باستقامت
~~نزدیکتر ، وبحمدالله پادشاه اسلام بناء مملکت خویش برقاعدهآ عقل و اساس عدل
~~نهاده ms64 است و هریک از بند گان خویش را برمحک امتحان زده(5) وقدر و عیار(6)
~~او(7) دانسته و اورا بر منصبی که مستحق آنست داشته . و پادشاه در تمشیت امور
~~دولت و ترتیب اسباب ملکت بناصحان مشفق و وزراء مصلح و نایبان امین و
~~گماشتگان گزین محتاجست و دلیل زیادت سعادت او آنست که انگشت اختیار او
~~بر حرف اهل کفایت وارباب بیوتات قدیم وابناء شرف واهل علم وورع آمد(8) که
~~اختیار الترء عنوان عقله چه هر پادشاهی که اعمال خویش دردست عمال نا اهل
~~بی کفایت کند و مقالید اشغال مملکت به بد اصل وبی هنر تسلیم سنک خذلان
~~برقندیل ملکت (9) خویش می زند . و باد فنا در چراغ دولت خویش می دمد.
~~وبزرجمهر(10) را گفتند ملک بنی ساسان چرا بهم برآمد و در میان ایشان چو11)
~~تو وزیری و مشیری بود کفت لأنآهم أستعانوا بأصاغر ألعمال علی اکابر آلأغمال قآل
~~آنرهم الی ما آل یعنی که ایشان کارهای بزرگ بعاملان خردمی فرمودند تا کار ایشان
~~آنجا رسید که رسید(12) . و حکما گفته اند که هر پادشاه که وزارت خویش به
~~بی کفایت داد ملک خود را در خطر افکند و هرکس که مشورت با احمقان کرد
~~برهلاک خویش یاری داد و هر کس که سرخویش با خائنان کفت سرخویش ضایع
~~کرد(13) وهر کس که عاقلان را مهمل گذاشت و ضابع بضعف عقل خویش معترف شد.
~~هرون الرشید مردی را حاضرکرد و(14) اورا تکلیف قضاء (19) بغداد فرمود(16) .

PageV01P142

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0086.png)

~~مرد(1) گفت ای امیر المؤ منین من منصب قضاندارم و تدبیر این شغل ندانم و فقه نخواندهام
~~چون قضا کنم . رشید(2) گفت من در تو سه خصلت می بینم که از ادوات قضا و
~~آلات حکمست ، ترا شرف وبزرگی خاندان می بینم و بزرک زادگی مردم را از
~~دنائت ودون همتی باز دارد، وترا حامی همی بینم(3) و حلم از عجله باز دارد و
~~هر کس که عجلت نکند او را ms65 خطا نافتد () ، و تو مردی که در کار هاء خویش
~~با عاقلان مشورت می کنی و هرکس که مشورت کند کار او بر نسق صواب رود
~~وسخن فقه که نمیدانی فقیهان باشند که در مجلس تو ازعهدهآ فتاوی بیرون آیند(5)
# مثنوی
# همچو دریاست شاه خس پرور گوهرش زیر پای و خس بر سر
# شه که دون را بلند و والا کردمر بلا را بلند بالا کرد
# کس بتدبیر سفله ملک نراند   نامه در نور برق نتوان خواند
# چون(6) به بیاصل زرو زور دهی   چو (7) چراغی بدست کور دهی
# شاه تا زفت(8) و بی خرد نبود   جفت او خود(9) وزیر بد نبود
# بد گهر یار و رای کی دارد   دوزخ آب خدای کی دارد
# سخت زشتست در ولایت شاه کرگ برتخت و یوسف اندرچاه (10)
~~مصطفی صلی الله علیه می کوید : إذا آراد الله بالأمیر خیرا جعل له وز برصدق إن نسی
~~یذکره و إن ذ کر یعنه و اذا آراد به غیر ذلک جعل له وزیرسوء ان نسی لم یدذ کره
~~و ان ذ کر لم یعنه پادشاه را از وزیرناصح و مشیر مشفق ناگزیرست چه انبیاء را
~~از وزراء صدق استغنا نبوده است . موسی علیه السلام گفت : واجللی وزیرا من
~~آفلی هرون آخی اشدد به ازری . مصطفی صلی الله علیه گفت مرا در آسمان دو

PageV01P143

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0087.png)

~~و زیرست ودر زمین دو وزیر ، وزیران آسمان جبرئیل و میکائیل و وزیران زمین
~~ابوبکر و عمر . و حکیمان گفته اند عاقل تر پادشاهی ازوزیرنا گزیر باشد و بهترین
~~شمشیری از صیقل نا مستغنی و فاره(1) تر اسبی بتازیانه محتاج(2) .
~~فصل، در دور اشتعال نوایرفتن و اشتمال دوایر محن بخطهآ کرمان اکثر ابناء
~~شرف و انشاء (3) نعم واهل بیوتات. و معارف یا بگزاف شهید شدند یا آیت ففررث
~~منکم لما حخفتکم برخواندند وسنت آلفرار مما لایطاق من سنن المرسیین بجای آوردند.
~~و از خاندان آل کسری که معدن وزارت و منبع امارت و ms66 قلزم کرم و فضل
~~ومدینهآ علم وحلم و منشأ عقل و هدایت و منبت کیاست و کفایتست صدر کبیر
~~نظام الدوله والدین کیخسرو رحمة الله علیه مانده بود ویک یسراعنی الصاحب
~~قوام الدولة(4) والدین حرس الله ظله واز مقرعز ومرکر جلال یعنی برد سیر
~~مقام همایون باز محل کرامت و منزل سیادت(5) یعنی شهر بم برده چه ضیاع و
~~اسباب و املاک وعقار وسرای ایشان در جملهآ‌ اطراف واکناف کرمان معمور
~~بود و مهیا و ارتفاع و منال آن رایج (6) و مهنا چه با کمال بزرکی منصب و سداد
~~سیرت خویشتن داری و کم آزاری و انزوا و اعراض از فضول اشغال هیچکس
~~تعرض خدم و حشم ایشان نمیرسانید بلی چون آتش فتنه بلند شد و شر رشر(7)
~~بدور ونزدیک می رسید بر مقتضی قول شاعر، رباعی
# عاقل بچنین روز کناری گیرد وز دامن عافیت حصاری گیرد
# جام می و زلف غمگساری گیرد تا عالم شوریده قراری گیرد
~~روزی چند عنان عزیمت بر صوب سیستان پیچانیدند و روی سرایردهآ دولت بدآن
~~جانب کردند . چون موکب حشمت ایشان بدآن حضرت رسید پادشاه آن طرف

PageV01P144

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0088.png)

~~بحکم سوابق معرفت و وقوف بر شرف منصب و شهرت خاندان آن صدور بساط
~~ترحیب(1) بگسترد و نیمدست(3) تقریب فروکرد و بزفان(3) اکرام گفت ، مرحبا
~~بر مکذر خواجه فرود آی و درآی،
# لو علمنا مجیئکم لنترنا مهج القلب آوسواد العیون
# وفر سنا علی الطریق خدودا لیکون التسیر فوق الجفون
~~چون روزی چند در کنف رعایت و ظل احترام آن پادشاه آسودند روزی کس
~~فرستاد بخدمت آن صدور و پیام داد که هرکجا عندلیب برساز ترنم زخمهآ نغمهآ‌(4)
~~جغد کند ع، فرض بود بر کلاغ حد زبان آوری،
# اذا جاء موسی و آلقی آلعصا   فقد بطل الیخر والساحر
~~بزرگی خاندان شما و استحقاق منصب وزارت خاصیت کرمان نیست بلکه علو
~~مرتبت وشرف منزلت وجلالت اصل وطهارت عرق شما هر کجا که باشید باشماست
~~و تا یمن ms67 قدم و برکت دم و کفایت دست و قلم شما اینجاست تقدم و ریاست(5) و
~~ایالت و سیاست بر دیکران حرام باشد (6) و سمت عطلت آن صدور رقم وصمت
~~غفلت بر چهرهآ حال من می کشد . بدین طریق خداوند صاحب قوام الدولة و الدین را
~~در کار افکند ووزارت خویش بوی تفویض فرمود،
# فأ خصبت الوزارة بعد جدب   و انشطت التکا رم من عقال
~~و خود سر آن حرکت و رمز آن نهضت آیت وماتآدیری نفس بای آرض تموث بود
~~وذا آراد ألله قبض عند با  رض جعل له فیها حاجة . تقدیر چنان افتاد که در کیسهآ
~~روزگار نقد عمر صدر سعید نظام الدولة والدین تغمده الله بنفرانه نرسیده بود
~~در سیستان او را اجل محتوم رسید و نوادب عقل وعلم(7) و نوایح شرف و کرم
~~برخاستند،   شعر

PageV01P145

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0089.png)

# و ما کان قیس هلکه هلک واحد ول
# و لکنه بنیان قوم تهد ما (1)
# بیت
~~روی اجل سیاه که از قصر کاینات   سقف کرم شکست وستون سخا فکند
~~دستش بریده باد که شاخ شرف برید   بیخش بکنده باد که بیخ هنر بکند
~~اما تستی واصطبار اهل روزگار بدانست که اگرگل بر خاست گلاب برجاست
~~و اکر شجرهآ کمال ازعاصفهآ فنا یستست ثمرهآ‌ اقبال بدستست،
# شعر
# و ان یک عتاب مصی لسبیله فتا مات من یبقی له مثل خالد (2)
~~فانآک ماء الورد ان ذهب الورد (2).
~~فصل ، یس چون کار کرمان بفر دولت پادشاه اسلام وسایهآ انصاف او روی
~~بصلاح آورد روزی مشیر تقدیر باخداوند صاحب عادل ملک الوزراء قوام الدولة
~~والدین آدام الله ظله خلوتی کرد و کفت هی(4)، شعر
# و انی و ترکی ندی آلأ کرمین   و قد حی بکفی زندا شحاحا
# کتارکة تیضها بألعراء   و ملبسة تیض اخری جناحا (5)
~~میدان عمل کرمان از مبارزان کفایت خالیست و صدر وزارت از مبرزان
~~سیادت عاطل ، عقد ممالک کرمان را (6) از سر نظمی میدهند، واسطهآ آن قلاده
~~شرف اصالت تست،   شعر
# نحجن ms68 فی مجلس انس   بک تحقیق مجازه
# قد نسخنا ألعیش یوما   فتفصل بطرازه
~~شب هست وشراب هست و عاشق (7) تنهاست
# بر خیز و بیا که این چنین شب شب ماست

PageV01P146

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0090.png)

~~تامنصب موروث شمابه (1) بی هنران وبدکهران تفویض کردهاند آثار عمارت از سراء
~~مملکت بر خاست، وتا هماء همت شما از کنگرهآ‌ قصر عصر پریدست عقاب عقاب
~~دمار از دواجن آن ولایت بر آورد . گوساله را خدای دانستند لاجرم چون خردر
~~خلاب فتادند، مسیلمه را پیمبر خواندند اینک از دروغ دریغی بدست دارند .
~~امر و زشاهی نوست فرزینی نو می باید چه اکر بر عرصهآ شاه و فرزین مختلف باشد دست
~~در اضطراب افتد . داعیه مطالعت ضیاع مکران سلسلهآ عزیمت صدرجهان صاحب
~~عادل قوام الدولة والدین بجنبانید ، مخیم دولت بحدود مکران آورد وچون چتر
~~همایون پادشاه در دایرهآ دولت مقیم (2) شد وامور مملکت مستقیم(3)، نظم احوال
~~ممالک را وترتیب قوانین دواوین (4) را ،
# وزیری چست وفحل وشهم ومقبل   که باشد در همه کارش مهارت
# بسازد کار ملکت از کفایت   ببخشد مال دنیا از حقارت
# سعادت کردش از دنبالهآ چشم   بمولانا قوام الدین اشارت
# کمال معرفت پادشاه اسلام دام ملگه دانست که جهاز ممالک از تدبیر نااهلان
~~خرابست و دریای دواوین از قلم دونان سراب بعد از اقتداح زناد استخارت
~~واجالت قداح استشارت از اهل استحقاق درجهآ شرکت و منصب وزارت بر می رسید
~~هرورقی که از جریدهآ روزگار باز کردند نقش مناقب آل کسری دیدند و هر حسابی
~~که بر گرفتند (5) اول صیت آن خاندان بزر گوار در انگشت می آمد.
# هر که که کنم شمار مه رویان   پیش از همه در شمار می آئی(2)
~~کلام باری عز أسمه حاکم شد أن الله یامر کم آن تؤد وا آلأمانات إلی آهلها، حدیث مصطفی
~~صلی الله علیه کواهی داد من اخی ارضا میتة فهی له وشاعر باستشهاد آورد، شعر
# قذ رجم الحقآ الی نصابه وآنت من ککل الوری آولی به

PageV01P147

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0091.png) ms69

~~آراء متفق شد و اهواء مفتون که وارث این منصب و مستحق این رتبت صاحب
~~عادل قوام الدینست و امثی لاتجتمع علی اللالة اتفاق کردند که جز سکندر قلمش
~~سد این خللها نکند وجز بقراط (1) کرمش علاج این علل نتواند، صدرجهان را
~~ازحدود مکران بخطه بم تجشم فرمودند و مسند وزارت را بجمال اقبال او بیار استند
# فقرت قلوب کان جما و جیبها   و نامت عیون کان نزرا هجوعها (2)
~~دری که زیر دامن دولت نهان نمود   ترحیب جان جانش باهل جهان نمود(3)
~~ملکت چودید عرصهآ عالم تهی زمرد   وزبهر تجربت همه را امتحان نمود
~~از گوشهآ‌ زمانه بانگشت اختیار   او راجناب صاحب صاحبقران نمود
~~ملک ازپی شریک چوزد قرعه فال نیک   اورا جمال خواجهآ سلطان نشان نمود
~~باطل شود مکاید دجال حادثات   چون حق لواء مهدی آخرزمان نمود
# بعدلک آدرکی التظلوم ثاره   و فصلک سشاد بانی آلمجد داره
# و قبلکت هنی الوزراء حتی   نهصت لها فهتئت الوزارة
# فصل، در شرح بزرگی خاندان و شرف اسلاف صاجب عادل قوام الدولة
~~والدین دام ظله واستحقاق او این منصب را.
# من چو در ثناء آن خاندان بزرگوار شرح کنم گفته باشم که آفتاب ستارهآ
~~روشنست و آسمان سقفی بلند و دریا جوئی بزرک چه اعلام احتشام ایشان از آن
~~افراشته ترست که آنرابانکشت اشارت نمایند وآیام دولت ایشان در کمال کرم و مروءت (4)
~~ونشر احسان ومبرت وکسب فضایل و بث فواضل ازآن مشهورتر که در حجاب
~~خفا بماند.
# بیض الوجوه کریتة آخسابهم   شثم ألا نوف من آلطر از ألآ ول
# یغشون حتی ماتهر کلابهم   لا یسالون عن- السواد ألمقبل(5)

PageV01P148

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0092.png)

# دواوین شعراء مفلق(1) چون عباسی و عزتی و مخیری و قوامی و شهابی (2)
~~و امثال ایشان بغزارت بحور مکارم و علو شواهق معالی و بعد مناط همم و سبوغ
~~ملابس نعم این خاندان شواهد صد قند ، (3) شعر
# ویکاد من کرم الطباع ولیدهم   یهب الثتائم لیلة آلییلاد
# و إذا آمتطی مهدا فلیس ینیمه   الا ms70 نشید مدا نح الأجداد
~~نسب شریف و حسب منیف و رقدم خاندان ایشان در بظون دفاتر مذکورست
~~وبرصدور جراید مسطور وعرق زاکی(9) آن قبیله تا کسری انوشروان میشود،
# شعر
# سرف کما أتسقت کعوب للقتا   وعلی کمتا أنتظتت عقود کواعب
# وآلمرء لم یشر ف بعجد ساهد   مالم یقم برهان مجد غائب
# و اذ االعمومة لم تزن بخؤولة   عاد النسیب بذکر دعوی کاذب
~~جد صاحب قوام الدین مولانا مجدالدین وزارت ملک ارسلانشاه کرد (5) و در
~~وزارت او ملک فارس بگرفت اما برمجدالدین(6) رقت و خدای ترسی و کم آزاری
~~غالب بود . حب عبادت او را بظلم عباد نمی گذاشت و رغبت آخرت او را از اشتغال
~~بدنیا بازمیداشت(7) ، کار وزارت با این اخلاق مباینتی داشت استعفا خواست و چون
~~عادت او معلوم بود مضایقت نرفت ، باقی عمر بانزوا و عبادت بسر برد و حکایت
~~زهد ورقت او بسیارست اما این یکی مشهورست که ملک اورا بثغر تیز فرستاد
~~بعمل نظر ، چون آنجا شد آثار کفایت ظاهر گردانید و جانب حق مهمل نگذاشت ،
~~حقوق سلطانی واموال دیوانی را تعرف کرد وحاصل کرد وپیش ملک فرستاد .
~~اتفاق چنان افتاد که سال دیگر علی انصاری را فرستادند بهمان عمل، آن بزرک تقصیر
~~بکرد و بعد از تحصیل حقوق سلطانی و مرافق (8) دیوانی چند آنچه توانست از

PageV01P149

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0093.png)

~~مصادرء تجار ومطالبت مردم مال حاصل کرد وحملی بسیار پیش ملک آورد، ملک
~~مجد الدین را بخواند و گفت یارسال این مال کجا بود گفت ای ملک در خانهآ‌
~~خداوندان وبازرکانان مشرق و مغرب ، مرا فرستادی که حق دیوان حاصل
~~کنم ، آنچه شرط شفقت بود رعایت کردم ، غارت نفرمودی . ملک را این جواب
~~عجب آمد اعادت سخن نکرد. و ناصر الدین کسری که برادر مجد الدینست و جد
~~خداوند صاحب قوام الدین من قبل الأم وزیری بود مکرم منعم، شعر
# له نار تسب بکل ناد   اذ اآلنیران البست القناعا (1)
~~اکثر معایش علما واشراف واهل صلاح کرمان آن ms71 محتشم منعم فرموده است و
~~این ساعت هنوز در کرمان توقیعات او موجودست، شعر
# فتی عیش فی معروفه بعد موته   کما کان بعد السیل مجراه مرتعا(2)
~~و عمرهاست که آن صدر روی در حجاب خاک آورده است و آثار و اخبار او بر
~~صفحات ایام ولیالی متلالیست(3) وصیت مجد وذکر کرم اورا زنده میدارد، شعر
# و اتتا آلترء حدیت حسن (4)   فگن(ه) حدیتا حسنا لمن وعی()
~~از کرم آن محتشم بسیار عجایب محکی(7) و بسیار غرایب مرویست و اگر چه خوف
~~تطویل مانعست از اشارتی چاره نیست . چنان شنیدم که ملک سلطانشاه برادر
~~خویش را ملک تورانشاه تیمار نداشتی و قصد کشتن و تکحیل نیز بکردی و گفتی
~~ازین برادر من هیچ نیاید و اورا ببم فرستاده بود و آنجا مقام فرموده . گویند روزی
~~ناصرالدین کسری بردر سرای ایستاده بود باجماعت خدم وملک تورانشاه باجماعتی
~~معاشران نه از جنس ندماء ملوک بگذشت مکروجه ترتیب عشرت روز موجود
~~نداشتند یکی از جملهآ این جماعت گفت اگر ملک زاده کس پیش ناصرالدین فرستد
~~وقدری شراب خواهد امروز میل تعطیل در دیده روز نکشیده باشیم . ملک ک

PageV01P150

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0094.png)

# مهمان منند نیم لشکر   معذورم اگر شراب خواهم
~~ناصرالدین انگشت نعم بر چشم کرم نهاد چون رسول بازگردید بفرمود تا مبالغ گندم
~~و کوسفند و نقل و شراب بسرای ملک تورانشاه نقل کردند ، ایشان را یک ماهه
~~اسباب عیش میسرشد . پس اتفاق افتاد که در هفته ملک سلطانشاه(1) فرمان یافت (2)
~~چون یسری نداشت ملک تورانشاه ملک را متعین بود، تخت و تاج بوی سپردند (3)
~~هم در هفته ناصر الدین را ببرد سیر خواند و عمل استیفاء ممالک بوی داد چه
~~دران عهد وزیر صاحب مکرم (4) بود.
~~و گویند یکی از بزرگان و مدرسان کرمان را درعهد وزیر ناصرالدین دانشمندی
~~فاضل بزرک برسید بر سبیل انتجاع، با مدرس گفت که من صیت کرم این وزیر
~~شنیدهام و استمطار انواء (5) عاطفت اورا اینجا آمده ام اگر تجشم ms72 فرمائی وذکر
~~من بسمع اشرف [رسانی ترا(6))،
# و اذا آمر و آهدی الیک صنیعة   من جاهه فکأئها من ماله (7)
~~حاصل آید . نام آن مدرس از خاطر فروشده است . بخدمت وزیر آمد و شرح فضل
~~آن عالم منتجع(8) بداد و از تو قع او اشارتی کرد . وزیرفرمود جزاکت الله خیرا همین
~~چشم دارم که چون اهل فضل رسند شرط اعلام بجای آوری تا بقدر مکنت جهدی میکنم
~~و آلدال علی ألخیر کفاعله (9) در حال اورا صلتی نیک(1) فرمود . چون دانشمند

PageV01P151

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0095.png)

~~چند روزی در ریاض خصب بردسیر تنزه کرد او را هواء خطه بم خاست و از
~~اقارب وزیر و خدم او حسابها بر گرفت . با مدرس گفت اگر عنایت نامهآ وزیر
~~باشد غرض من (1) در انتجاع بم بحصول نزدیکتر باشد . مدرس بخدمت وزیر شد
~~و گفت بحکم اشارت علیه صداع داده میآید این دانشمند می خواهد که تا بم سفری
~~کند وبی عنایت نامه خداوند صاحب مقصود او بحصول نه پیوندد . وزیرفرمود تا
~~عنایت نامه نوشتند و از خاص احسان خویش براتی اضافت آن فرمود. دانشمند را
~~دربم کاری نیک رفت و شوارد مقاصد در حبالهآ حصول آمد و بسلامت باز گردید و
~~باز مدرسه آمد . چون روزی چند دیکر بیاسود و حقایب آمال پرکرد رغبت او
~~در معاودت وطن صادق شد . با مدرس گفت دربارهآ من هیچ تقصیری نفرمودی و
~~صداعها کشیدی وألأمور بخواتیمها (2)، شعر
# هو الوسمی (3) جاد فکن ولیا   فتا آلوسمی الا بالولی
~~یک حاجت در نفس یعقوب مانده است وداع وزیر منعم فرض عینست اگر تجشم
~~فرمائی حج وعمره کرده باشی . مدرس بادانشمند بخدمت و زیر آمد و گفت این مرد
~~عالم از حضرت بأثقال منت وأعباء نعمت گرانبار شد و عزیمت معاودت وطن کرده است،
~~طراز مواهب خداوند آنست که او را شرف تقبیل دست بزرگوار ارزانی دارد.
~~وزیر فرمود چرا میرود، چنین فاضلی از دست نتوان داد اما او را از وطن وعیال
~~نیز ms73 منع نمیتوان کرد. در(2) حال مثال داد تا اورا جبه و دستاری دادند و و داع کرد .
~~چون دانشمند بیرون شد مدرس گفت زحمت از حد اعتدال گذشت و شر مسارشدم.
~~وزیر فرمود که شرمساری بجانب من لایق ترست که دانشمندی فاضل و یایمردی
~~چون تو، وبسه نوبت که قدم رنجه کردی مااورا مدت عمر مستغنی و مکفی المؤنة
~~نتوانستیم کرد،   شعر
# یفطی عطاء ألمخسن الخمیل ألندی   عفوا ویعتذر آعتذار المدنب
~~صدورو اکابر این خاندان مجد برین سیرت و عادت بوده اند و اگر مناقب هریکی

PageV01P152

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0096.png)

~~از حد اعتدال متجاوز شود.
# لیفنهم آن ااو زارة فیهم   کموب تنا کنب تتاسقه کغب
# هم ورثوها کا برآبغد کابر   و ندبا من آلأغلام یتبعه ندب
# وقد خلفت دار الوزارة انها   إذا ماحو اها غیر آئد یهم غصب
~~وصدر جهان صاحب عالم عادل قوام الدولة والدین آدام آلله ظله ازین اکابر و
~~اماثل لب نابست و مخ خالص و در طینت مبارک او کمال علم وحلم وکرم و
~~مروءت وحیا و عقل و خویشتن داری و کم آزاری و بسط عدل و نشر احسان و
~~تحاشی از ستم و عدوان گواهی دهند که آن بزرک بزرک زاده،   شعر
# ورت الوزارة کابرآ عن کابر   موصولة الأسناد بالأستناد (1)
# خواجکی از پدرخویش آموختست لاجرم در آن علم استادست و در فرائض
~~ونوافل احتشام اقتداء باسلاف خویش کرده است لاجرم از سهو وخطا دورست.
~~و من بنده و قتیکه شاخ شباب رطیب بود و کسوت جوانی قشیب(2) سلمان خدمت
~~و حسان مدحت آن صدرجهان بوده ام و جناب رفیع او محط رحل علما وجلساء
~~او کتب ع ، و خیر جلیسی فی الزمان کتاب (3) . استاد من بدیع الزمان محمد بن
~~ابی المعالی رحمة الله علیه ملازم حضرت حشمت ومجاور حرم حرمت اووهروقتی
~~من بشعری کو دکانه ثنائی گفتمی احسان فایض آن صدر جهان دام ظله بر مقتضی
~~طبیعت کریم خویش افواه عزالی مکارم گشادی و مرا غریق ms74 مواهب و منایح خویش
~~گردانیدی،   شعر
# و کثم لک من ید نیضاء عندی   لها فصل کقمنلک فی ألأیادی
# و من نعماه یحسدنی علیها   آدانی ا سرتی وذ و وا ودادی
~~ای صدر جهان بسر برم پیمان من   دارم شکرت برابر ایمان من
~~چون پروردم بنعمت تو جان من   حاشا نکنم نعمت تو کفران من

PageV01P153

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0097.png)

# ای صدر جهان صاحب عادل القوان لا تعلم الخمرة و فرخ البط سابح (1) رای
~~بیدار و طبع هشیار (2) از تنبیه و تذکیر مستغنیست اما اگر دفاتر مآثر اسلاف
~~خویش را مطالعت فرماید سبب بقاء نام و موجب خلود ذکر ایشان معلوم شود(2)
# فاثنوا علینا لا ابا لأبیکم   بأفعالنا ان آلتناء هو الخلد (4)
~~عاقل چو از روزگار خویش مساعدت مشاهدت کرد و اگر خود یک لمحه بود
~~در آن لحظه کسب صیتی واجب داند که الفرص تمر مر السحاب (5)
# و سینقی الحدیت بعدک فأنظر   آی اخدوتة تحب فکنها
~~امروز بحمدالله مقالید اقالیم اقلام اوست و مواسم سعادات ایام او ، برمنبر معالی
~~خطبهآ معانی بذکر علو همت او موشحست و در شهر شرف سکهآ لطف بنام شمول
~~انعام او منقش ، قامش عزیز مصر سیادتست وبأسش نهنک نیل سیاست ، مجر وحان
~~سنان عدوان را امید بمرهم کرم اوست و تشنگان فلوات بلیات را طمع بفیض غمام
~~انعام او لکل قدیم حرمة و ان قیل لکل جدید لدة،
# فان آولی البرا یا آن ثواسیه   عندألسر و ر لتن و اساک فی ألحزن
# ران ألکرام اذا ما اسهلوا ذکر وا   من کان یألفهم فی ألتنزل الخسین (6)
~~بنده بیست سالست تادرتیه حرمان خدمت سر گشته و متحیرست و این ساعت انواع
~~شکر واجبست(7) و فنون حمد لازم ، کدام نعمت هنی تر از آن که خداوند از
~~مضایق وقایع کرمان بسلامت بیرون آمده است و در مسند وزارت نشسته ، بیت
~~این که می بینم به بیداریست یارب یا بخواب
# خویشتن را در چنین نعمت یس از چندین عداب
~~این منم یارب ms75 در آن مجلس بکف جز و مدیح
# و آن توئی یارب در آن مسند بکف جام شراب(8)

PageV01P154

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0098.png)

~~و کدام شکر بر من بنده ازین واجب تر که حق تعالی مرا چندان مهلت حیات
~~داد که جمال مبارک را باز دیدم و باز سر دعا گوئی و ثناخوانی آمدم، بیت
~~باز آمدم و غم توباز آوردم   ای دوست سخنهاء در از آوردم
~~تهنیت این منصب را و تجدد عهد خدمت را نظمی اتفاق افتاده است درین مجموع
~~اثبات افتاد تابنظر بزرگوار مشرف کردد ان شاء الله تعالی . حق تعالی (1) ایوان(2)
~~وجود را بمسند دولت و چهار بالش اقبال صدر جهان ملک الوزراء مزین و منجد
~~داراد و قواعد ممالک را بیمن رای و حسن تدبیراو ممهد بمحمد صلی الله علیه و سلم(3)
~~احادی عیر ها روحی هدیه   الیک آسوقها فقف آلتطیه
~~فأنی قد شممت عرار نجد   و ذاک مقارق بعد العثیه(4)
~~و هذا ربعها ولنا مناخ   به نلنا المنی فله مزیه
~~و هاماء العذیب لدیک عذبا   قدع تذکار ماء بالتریه
~~فکم یر باه نور مثل نور   وحول أبرکب بحر من دموعی   واذا افترت مباسمها ألسهیه   فلا یحزنهم نزف الر کیه
~~و کم رسا یغیر ببقلتیه   علی اسد الشری(ه) بالتعلبیه
~~وکم یثنی علی تلک التنایا   وإذا برزت من آنثناء التینه
~~و لیل صادق المیعاد یثا   نبتن فیه کذب التانویه (6)
~~تعاطیتا کووسا من سردر   باسرار عن آلواشی خفیه
~~وجنح اللیل قد ارخی جناحا   علی آرجاء عیستنا الرخیه
~~نراقب غلمة قد القتتعا   نساء آاحی آبداء آلحییه
~~و کل الد شهما مثل سفم   یصاجع کل مرنان (7) حنیه(8)
~~ولو درت ألوساة بالدارث   علی الأرماح مهجتها دریه
~~فمثلی لا یراع بهم و حولی   جنود من معالی صاحبیه
~~ترد سداه (9) عادیة أللیالی   بطلق ألمجتلی (10) سهل السجیه

PageV01P155

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0099.png)

~~بعذل الصاحب الصدر المرجی   رعث کلاالکری عین البریه
~~قوام ألدین من فاق ألبر ایا   بعرق من ارومته الز کیه
~~راذا سعدت بتسعود بلاد   تنایتآرت السعود علی الرعیه
~~و ms76 مشتد العزائم قد احاطت   بعطفیها ایاد برمکیه
~~فحاز الحمد بالکرم المرجی   و نال التجد بألسیم ألسرریة
~~و صید آلقوم یسشتتمون تربا   دوین فصیل حضرته العلیه
~~اذ احصر وا السماط تحیروافی   تلألو صوء غرته البهیه
~~و تلیس من یجاریه التعالیی   رداء آلخزی حجته ألجلیه
~~حیاء کالحیافیه حیاة   و یلتع منه برق الأنتعیه
~~شفی کلما جثه ید أفتقار   کلام مثل فا کهة جنیه
~~تساقط منه اثقار ألأمانی   اذا هزثه ریح آلأریحیه
~~حلیف الحزم یحلف ثم یفری   وبا فی ألنآس من یفری فرته (1)
~~له کرم ینادی فوق هصب   لطلاب الندی و آفوا ندیه
~~و بأس حاد ذ وألأشبال عنه   و اقلام دوین السبر تعنوا   و عزم فل حد التشرفیه (2)   لتجرا ها طوال آلسمهریه،
~~وبر یفعم العافین برا   إذا نفحت سریرته النقیه
~~و عدل فی قصایا ما تولی   فلو قسم الندی راعی السویته
~~وإذاصر(3) أبسحاب صروع در   عن ألأرض السنون التهب (6) ثطوی   فلقحة (4) برره آبدا صفیه(ه)   إذا نسرت عطایاه آلسنیه
~~تعنی نیل رثبته عداه   و ذی ا منیة صارت منیه
~~فداءک من تسنج راحتاه   قلم یبسطهتا نفس ستقیه
~~و اعتی القلب لم یر شد یخیر   فلم تحمد طریقته آلغویه
~~و ما یبغی علی علیاک الا   غبی وأبن والدة بغیه
~~قوام آلدین هامنی تناء   بدیها فاق من غیر الرویه
~~تلقیت آلو زارة عن جدود   لهم فی آلعدل آثار رصیه
~~لقد طرات علیک عر وس فکر   جلا ها حیثما جلیت طریه
~~متان فیک سشتی را ثقات   تلقین (7) ألقوافی آلتغتوته

PageV01P156

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0100.png)

~~و آئت الئصطفی کر ماو فعنلا   و حسان آنا نظما ونته
~~وانی صادق فیآلحب غال   فحسن ألسعر من صدق ألطوته
~~ولاا ولی (1) سواک عقود نظمی   وقد اولی علی هذا آلیه (2)
~~لئن لم آل(2) فی آلتفریط جهدا   فتا ابنقیت ف الجدوی بقیه
~~و ما بالغث فی ألأطراء لکن   آنی مدحی علی قدر العطیة (4)
~~نعم آنت آلذی اعلیت شری   و قدمت العنایة فیک فیه
~~لین صعفت قوی حالی نفضلی   وربعی ان غدا قفرا لفقری   آتاک یقود آمالا ms77 قوته   فبین جوانحی نفس آییه
~~ولو رعت الیالی حق فضیی   ولو اصنحی شظاحدی قو یما (ه)   و انصفنی زمانی فی آلقصیه   لنالثنی من ألدنیا سظیه
~~الأر کبنی علی جرد عتاق-   و افر سنی حسان العبقریه
~~آتاک آلعبد یصحبه تناء   یخصک بالسلام وبالتحیه
~~قیل حمل ألأمانی فی آمان   و عش فی عیسة رغد هنیه
~~و دم ماد ام نجم فی سماء   وما بعیث علی ارض دویه
~~ومن والاکن فی قصر آلأمانی   ومن عاد اک فی سحن آلبییه

PageV01P157

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0101.png)

# در احوال محرر این مجموع و خروج او از بردسیر وشرح کربت غربت(1) و
~~حوادث(2) که پیش آمد.
# چون دور دولت ملک طغرلشاه آنار آلله برهانه و عهد عدل او در گذشت و
~~هواجم فتن ونواجم محن سر برآورد علم وعلماء را بازار کاسد شد ومتاع هنرفاسد
~~وکار تحصیل و تعلم در پای افتاد و ازجهت غلبه ترکان و کثرت امراء نو خاسته
~~اهل علم رغبت بتقلد اعمال و ملابست اشغال نمودند و من بنده را با جملهآ ملوک
~~و امراء و وزراء واشراف اسباب مودت مؤکد بود و سوابق معرفت حاصل و
~~بحکم آنکه مرا معایش بسیار فرموده بودند و شروع در مدارس و مارستانات
~~کرده مرا تکلیف اعمال نمودند چند سال در عمل انشاء امراء و وزراء گذاشتم
~~و چون غلامان کرمان این اقدام بیهنگام نمودند و بزرگان و معارف کرمان را
~~هلاک کردند راستی را حادثهآ هایل بود و بلیتی از غضب حق تعالی نازل ، من بنده
~~از آن بترسیدم ویک دوسر چهارپای که داشتم ارزان بفروختم واکرچه تقل عیال
~~وقلت مجال احتمال اعتزال نمی کرد باخود کفتم ان آلذی سق الأشداق قستم الأرزاق ،
# وألرزق تطلع من رفاهة قاعد   کطلوعه من سعی آحر طالب
~~ضامن روزی ملیست(2) وخزانهآ کرم او ممتلی ، یک سال انزوا اختیار کردم . درسنهآ
~~سبعین و خمسمائه خراجی علاوه دیگر حوادث در کرمان قحطی افتاه چنانکه ذکر
~~آن پوشیده نماندست(4) ، اعاذ نا الله منه . مردم کرمان که ms78 نیم مست شراب انواع عذاب
~~بودند چون ساقی جدب کؤوس فسوس(5) در داد مست بی خبرشدند و مست وار از
~~مجلس اقامت برخاستند و سر در جهان نهادند . من بنده عزیمت خراسان داشتم
~~چه از لطف طبع ملک طغانشاه(6) رحته ألله و تربیت او در حق اهل هزر استماع
~~افتاده بود و در حضرت آنیادشاه مگر ذکر من بنده نیز رفته بود و نخست رحلتی
~~تا کوبنان کردم تا اسباب آن سفر(7) دراز (8) آنجا بسازم و احوال جوانب استطلاع

PageV01P158

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0102.png)

~~کنم که الزائد(1) لا یکلذب افله . در کوبنان امیرعالم مجاهد الدین رحته الله را دیدم،
~~احوال عزیمت خویش با وی در میان نهادم و درین باب استعانت خواستم ، آن
~~جوانمر درحمه الله بغایت علم برور وعالم دوست بود گفت ای فلان راه خراسان
~~راهی دورست وترا ثقل عیال بسیار و کار کرمان چنین نماند، شعر
# وکل مصیبة نزلت بقوم   سیأتی بعد شدتها رخاء (2)
# ه آن بماند مقیم کدام نعمت دیدی که آن نیافت (3) زوال
~~کدام محنت دیدی که آن بماند مقیم
~~اکر روزی چند غبار وعثاء(4) سفر از اعطاف (5) نفض کنی و با ما درین بادیه
~~بسازی تامردم از تو استفادت نمایند و از علوم تو اقتباس و اگر آرزوی و طن تاختن
~~آرد راه نزدیک بود همانا از مصلحت دور نباشد بحکم آنکه حسن سیرت و بقاء
~~سریرت وفرط وفا و کمال سخا و جوامع اخلاق حمیدهآ آن سعید رحمه الله معلوم بود
~~دل را با قول و نصیحت او سکون افتاد و اطمینان حاصل آمد و با خود گفتم،
# شعر
# بقیت قتجم الفصضل لولا ک افل   و لیس لدین الله غیرک کافل
~~سده علیاء او مقیل و مقبل اهل فضلست وحضرت کبراء او مرتع مریع ارباب
~~علم بلکه اکابر روزگار در علم و حیا و کرم و سخا عیال اویند، شعر
# ترکب امالنا الی مللینأخد من ماله ومن آد به
~~در شطرنج جدل و مناظره از همه ms79 حاذق ترست و در میدان بلاغت و فصاحت از
~~همه سابقتر ، روز مناضله و مساجله(6) بخدنک حجت(7) موی شکافد و شب اکرام
~~واضافت بجام مدام لطف واکرام روح نوازد، فکرت او کتبخانهآ فضل، طبیعت او
~~شرابجانهآ لطف ، فواید حقایق در سفینهآ ذهنش مجموع، مواید مکارم در ایوان

PageV01P159

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0103.png)

~~برش (1) موضوع ،   شعر
# قلمش پر(2) کنوز اسکندر   سخنش پر(2) رموز افلاطون
# فکرتش علمخانهآ شبلی   منطقش وعظنامهآ(3) ذو النون
# یرده دوز محلت علمش(4)   بادریس (5) خلافت مأمون
# کرده فیض انامل کرمش   خاک برفرق دجله وجیحون
# آتش جود او بر آورده   دود مرگ از دفاین قارون
# سخطش سم افعی ضحاک   کنفش ظل عدل افریدون
~~جهدوجد آن بزرگ دام ظله همه در اعزاز شریعت و ا کرام اهل دینست لاجرم
~~حق تعالی وملوک که سایهآ حقند اورا عزیز می دارند. نیکخواه خلق خدایست
~~لاجرم خدایش بهمه نیکی ارزانی میدارد. باز سر فصل سابق روم که شرح معانی
~~آن بزرک جهان درین فصول مستوفی و مستوعب نگردد، شعر
# و آیسر من احصا ئها آلقطر والر مل
# فاقرب من تحدید ها رد فایت و ایس
~~من بنده ینج سال در کوبنان مقیم زاویهآ‌ انزوا بودم و از دریچهآ اعتبار نظاره
~~روزگار رسن بازو زمانهآ گره ساز(2) می کردم و در تشوق موطن و تشوف(7) مسکن
~~چون عرب بأطلال و دمن از چاه سینه بدلو دیده خون می کشیدم و بر اخوان
~~کشته ویاران مرده ورفته(8) صدرهآ تصبر می دریدم و زلف تجلد(9) می بریدم.

PageV01P160

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0104.png)

~~بردند واگرچه از آن حضرت در احترام و توقیر من مبالغت می نمودند و مارستان
~~بامبالغ ارتفاع مسلم فرمودند مجاهدات و مکابدات میرفت که شرح آن متعذرست،
# عشق تو ز سینه رفتنی نیست   وین دیده زهجر خفتنی نیست
# رازی که مراست با غم تو   دانستنیست و گفتنی نیست
# شعر
# وللسر متی موضم لا یناله ندیم ولا یقصی الیه شراب
~~اول نوبت معنی بیت ابوبکر ارجانی(1)، شعر
# املتهم تم تأملتهم   فلآح لی ms80 ان لیس فیهم فلاح
~~محقق شده بود . دوم نوبت قضیت ابونواس (2) غالب آمذ، شعر
# اتی و تجر بتی لأختد بعد ما   جربث فی خلواته (2) اخلاقه
# کمعید سکت فی خرا قد شمه   واراد (4) معرفة الیقین قذاقه (ه)
~~چون بنده را انجا بردند گفتند ای فلان جراب(6) وعصای رحلت بینداز وبساط
~~اقامت بکستر و اگر پیش ازین عاریت بودی این ساعت رجوع تو بکرمان تصور
~~ندارد، عیال را نقن کن . من بنده بحکم این وعید و آنچه کوبنان مضطرب می دیدم
~~ونظر عاطفت پادشاه دام ملکه از آن خطه منقطع جماعتی عجایز عاجز را بیزد خواند
~~چه شرح توان داد که در صمیم دی آن عورات چه رنج کشیدند و چه بلا دیدند
~~در هامون چون مار بشکم رفته ، در کوه چون مور بناخن برآمده آنجا رسیدند
~~نه مرده نه زنده .

PageV01P161

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0105.png)

~~مادرم می کوید مذا جزاء من لم ینث مع إخوانه ع ، ومن ییش یلق دواهی التشیب،
~~خاله می گوید،
~~یاران همه رفتند و من ارکس بدی   از پیش برفتمی نه از پس بدمی
~~طفلم بزفان(1) حال می گوید ،   فرد
~~رانی وصلت بنفس مات اکترها   ولیتنی عشت منها بالذی فصلا
~~مدتی در تعقد و مراعات اصلاح آن عجایز گذاشت . در ماه مرداد سنهآ سبعین
~~و خمسمائه من بنده را و جملهآ جماعت سرای را رمدی صعب حادث شد ودر اثناء
~~رمد نامرادی دیگر روی نمود که ناگفته بهتر ع، فظن خیرا ولا تسئل عن آلخبر رمد
~~چشم بود کمد دل نیز حاصل آمد و من بنده علایق دل را از مقام آن خطه فرو
~~می گشادم و مطیه عزبمترا زمام بر می کردم و در میان علت تعلل باین ابیات می رفت
~~برلزوم میم :
# فؤاد حشوه آلکعد   و عین طمها آلرعد
# وعیش ریحه عصفت   و لکن ماؤه تمد
# و صیف جوه لهب   ولا خیش ولا جمد
# وقوم کلما أضطرمت   لحطب فتنة خمدوا
# راذا ما سال ذوکرم   لعاف آمه جمدوا
# و ms81 اما سل دو ترة   لتار سیفه غمدوا
# آتواسهوا اذا عدلوا   و ان جار وافقد عمدوا
# لقد ذمت خلانآقهم   و ظنوا انهم حمدوا
# آمالی منهم فرج   آهمی مالهامد
# عرانی منهم و صب   آجر نی منه یا سعد

PageV01P162

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0106.png)

~~من چون(1) این بشارت شنیدم
~~با دل(2) گفتم که حیلهآ نغز اندیش   تارسته شوی زعشق این کافر کیش (3)
~~اطناب خیمه قرار کسستن گرفتم و رخش هزیمت و فرار نعل بستن و نه من
~~تنها(4) بلکه اکثر اهل آن خطه غربا و قطان ولایت ازین خبر مستوفز شدند
~~و هواء کرمان که در بواطن کامن بود بظاهر افکندند . روزی یکی از معارف کرمان
~~رسیده بود و بامن بنده بر سر کوئی سخن کرمان میکفت. بازیاری یزدی برسید،
~~چون سخن کرمان شنید لاشهآ وصول نداشت پرسید این خواجه از کرمان میآید ،
~~گفتم آری، گفت مصلحت باشد که بکرمان روم، بازیاری رودیانه، من گفتمای مسلمان
~~این سؤال وجواب فراتربر ع ، ترسم که تو خود خوری وما را آری، راستی را
~~دراول وهلت عجب مترصد بودند و رغبات صادق و حرکات گرم بعد از آن شکلها
~~فتاد که از آن سرد شدند و عزایم فاتر . در آخر ماه شعبان اسباب رحلت عجایز
~~خته شد و با آنکه اول نوبت مقاسات قطع چندان تنائف و جوب چندان مخاوف
~~کرده بودند این نوبت رنج اسفار و ریک قفار را بجان خریداری می نمودند،
# شعر
~~زرناک شوقا ولو آن آلنوی بسطت   آزض ألفلا بیننا جمرا لزرناک
~~در کوی تو گر بقتل رایم بزنند   آیم برت ار هزار جایم بزنند
~~با خود گفتم تقدیم این حمولات و تخفیف این اثقال اولیتر . من تنها همه وقت
~~توانم جست . از عراء بلا بر خاستم و کری بگرفتم . ملوک را خبر شد کس
~~فرستادند که این چه عزمست و این چه حرکت . کی ممکن شود که ترا رخصت
~~مفارقت این حضرت دهند، اگر در اسباب خللی هست ترتیب آن بسازند. علاء الدوله
~~که ms82 پادشاه یزد بوده است پیوسته فضلاء خراسان و عراق را بمال استمالت کردی
~~و بانواع مواعید و تمنیت مستظهر گردانیدی وبیزد آوردی ما هنوز یک فاضل

PageV01P163

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0107.png)

~~حاصل کردهایم چه ممکن بود که او را دست باز گیریم. من بنده سعاذیر خوب
~~نهادم و گفتم این عجایز را آب و هواء این خطه موافق نمی افتد و درین مدت
~~انواع اسقام بایشان رسید و لاشک غرض ملوک از من بنده بر آید و من ملازم
~~سده ومعتکف حضرتم . فی الجمله ازین منع رنج بسیار بدل رسید و زیان مالی
~~افتاد و باخود نهادم که دیگر نوبت پوشیده تر در کار آویزم . در آخر ماه رمضان
~~دیکر باره ترتیب مهدی و مکاری بساختم ، روز عید فطر که مردم بخود مشغول
~~شدند عجایز را بیرون افکندم، شعر
~~و کثم هم نصوان یطیر مع الصبا   الی آلشام لولا حبسه بعقال
~~دو روز آن سر درپردهآ کتمان ماند، روز سوم(1) خبر شایع شد ، دوستان آن
~~حرکت را در معرض استحسان جلوه کردند و حساد آن را درصورت تقبیح عرض
~~دادند و ملوک را این حرکت مؤثر آمد و بامن بنده گفتند که ما را با عیال کسی
~~چه کار شغل ما از وجود تو میرود پس در حبس و منع من زیادت کردند .
# فصل(2)، تامن بندهرا بیزد بردند درافواه بود که انشاء حضرت بمن می دهند
~~و تقلید آن عمل می فرمایند ، امتفاق را روز عید که جماعت عجایز را بیرون فرستادم
~~این سخن شایع شد و خواجه اتابک مجد الدین پیش من آمد و این معنی باز میان
~~نهاد و گفت اشارت پادشاه چنینست که این عمل را تقلد نمائی و چون قربت
~~انشاء واختصاص طبیبی(3) جمع شوند همگی این حضرت تو باشی و مرافق آن را
~~نهایت نباشد، من جواب دادم ،
~~چنان نیکو نیامد رنگم از دست   که پایم نیز باید اندرو بست
~~و این حکایت بکفتم که مردی چندسر در ms83 از گوش خرید تابر آن کاری کند وقوتی
~~بدست آورد بیآمد آن کار نداشت و دراز گوشان سقط می شدند ، او را گفتند
~~ترا طالع درازگوش داشتن نیست دراز گوش بباید فروخت وشتر خرید ، گفت
~~آری از آنچه در پیش داشتم بسیار راحت دیدم تا از آنچه از پس پشت خواهد

PageV01P164

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0108.png)

~~بود سود (1) بینم . در حضرت یزد مظنه فراغ و آسایش طبیبیست و من ازان
~~برین صفت ملولم، عمل انشاء که منشأ رنج وعنا وکد دست و شب نخفتن وروز
~~نیاسودنست چون خواهم بود، ش
# الیک فانی لست ممن اذ ا اتقی   عصطاض الأنا عی نام فوق العقار ب (2)
# از وزر بترسم و وزیری نکنم
# میرم زگرسنگی و میری نکنم
# با آنکه دو جاهست و دوحضرت در یزد
# در قعر دو بئر من دبیری نکنم
~~پس کار از مراسلت بامشافهت افتاد . اتابک هرشب من بنده را میخواند و این معنی
~~می گفت و خطاب از حکیم یا منشی می کرد و تازیانهآ تامیل می زد و عطاء عنان
~~باز می کرفت ومن هرلحظه عذری می نهادم و دفعی می کردم و باخود می گفتم
# أأطرح التجد عن کتفی و اطلبه   و اثرک الغیت فی غمدی و آنتجع (3)
~~پادشاهی چنان عادل، لطیف که من درراور(4) بخدمت بار کاه او رسیدم و شرف
~~دستبوس یافتم و مخصوص تشریف و انعام او شدم در خانه من علم عدل افراشته
~~باشد و مصاحف ممالک را باعشار و اخماس عواطف نکاشته خدمت او فرو گذارم
~~واز غروب(5) غربت دموع کربت ریزم، شعر
# لا و آلذی حجت قریش یثته   مستقبلین الرکن من بطحانآها
~~مطالب مهارب(6) را تعرف کردم همه بسته و مسدود بود و گذر بی عرض جواز
~~متعذر ، دست در حبال حیل زدم و گرد شفعا بر آمدم، شعر
# لیس ألستفیع الذی یأتیک مؤتز را   مثل السفیع الذی یأتیک عریانا(7)
~~یاد داشتم بر آن کار کردم ، خاتونی(8) از کرمان آنجاست که ملک در ms84 تحت حکم
~~اوست و از روی همت و حوصله بر هزار مرد مقدمست در حق من بنده عنایتی

PageV01P165

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0109.png)

~~خلیلی ازمعت الترحل عن یزد   و خلفت قلبی عند من بره عندی
~~آل رسول الله اثتم و رتثم   سجایا العلی عن مورث حسن آلعهد
~~فهل فیکم من ذاکر حق صحبتی   وراع علی طول النوی حرمة آلود
~~فانی الذی جر غث کأس ولا یگم   و کنث ولیدا بعد فی قمط آلتفد
~~تصدتکم فض آلمنی و وردتکم   وبی ظما یحد والعطاش الی آلورد
~~قآ غلنتم سشعری و اعلیتم یدی   و قابلتم بآلبر تواونه قصدی
~~فسیرت فیکم من مدائح فصة   تطایر فی الدیا بآحجنحة آلحمد
~~وغیر کم لم یعرثوا حق خدمیی   و دون قبولی آسبلوا حجب الرد
~~و ذلک منهم خسة آو جهاله   فأقبال مثلی لا یقابل بألصد
~~و قاسوا علی قضلی اساطیر معشر   وقد صل من قاس الصلال علی أارشد
~~وهل یستوی یا قوم بعر مقصض   و در یکون آلدهر واسطة اایقد
~~سأشکر گم شکر الریاض لمزنها   وامد حکم مدح العنادل للورد
~~و آفجرهم مجر الکوا کب للعتحی   و اسشگوهم سشگوی آلمصفد للقد
~~اا رمی ومن بضل التواصضع جنتی   وأصتی و امداد االفصایل من جندی
~~آمثلی علی خسف بیقیم ولم یقم   بدار هوان غیر ذی خلق وغد
~~ولی (1) لعدی یعتد ها من مثالبی   مناقب قد فتن الأصا بع فی آلعد
~~ونظم کسمط ألدر ینظم للدمی   ونثر کماء آلمزن یزج بالشفد
~~وآو کنث فی قومی لتاصیم منصبی   ولکننی فی غربتی هذه وحدی
~~و کم لی بکرمان الکریمة صاحب   یکاتینی کثبا تخبر عن (22) وجدی
~~وذات شجی مفتابری الشوق قلبها   سقی نرجسا ها لؤلوآ وردتی خد

PageV01P166

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0110.png)

# سید کرنو (11) من بت حبل وفائه   فصار غدیر العذر مورده بعدی
# وذ البن فی ألصیف صیع (2) جفله   و آخبت آنواع الحهالة مایردی
# اسلطان آفل البیت سمعک آرعنی(2)   فلیس لعصدور من النفت (4) من بد
# و آنت رجانی فی الحوادت کلها   بلی کل مولی بابه ملجاء العبد
# قیا فحر ms85 دین الله وابن رسوله   قفوت بجد صاعد آتر آلجد
# بساحتک آلعلیاء القیت کلکلی   وتیک مناخ آلعز منتجع آلوفد
~~ینجم ماه محرم(5) سنه اربع و ثمانین بکوبنان رسیدم،
# وما معی خرد لة   مطبوعة من ذهب.
# فخیلتی منسدة   و حیرتی تلعب بی
~~ورایات منصورهآ خدا یکان جهان صاعف الله سلطانه بمبار کی بدار الملک جیرفت خرامید
~~ومرا اسباب سفر نامهیا، پیر خرد چون ارادت من در خدمت بار گاه اعلی آغلاه الله
~~صادق دید گفت ای افضل سفر محققان از راه دل باشد ، چون بتن این ساعت
~~مراسم خدمت ولوازم تهنیت اقامت نمی توانی کرد دل را بر موقف اخلاص برقدم
~~ثنا و دعا بدار،
~~کاری دگر نداری بنشین و خدمتی   ترتیب کن هم امشب و فردابکه ببر
~~کوبنان خالیست و خروج از منزل متضمن فایدهآ نه ، بنشین و حضرت اعلی را خدمتی
~~علمی بساز بحمدالله تعالی یادشاه اسلام دام ملکه عالمست وخاطر اشرف و رای
~~انور بر حقایق رموز ودقایق علوم واقف . در راور چون بخدمت بارگاه اعلی
~~آغلاه الله مشرف شدی و درباران از لفظ اشرف مشاهده کردی جوامع سؤالات
~~او که بامذکران کرمان فرمود شنیدی ، تعظیم و تبجیل او اهل دانش را معلوم
~~کردی تا این غایت از فضلاء کرمان در تاریخ ملکت او هیچ تصنیف نکرده باشند
~~آلفصل للمتقدم ضایع نماند. یادشاه حق شناسست ، بدیدهآ انصاف ونظر رحمت رتجی که
~~کشیده باشی دریابد و حق اومهمل نگذارد ع، کرعشق تونیستی من اینجا کیمی،

PageV01P167

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0111.png)

~~در مراجعت تو بوطن تصور فرماید چون آفتاب نوربخش منظور هر دیدهآ‌ شدی
~~و چون سایه همای مطلوب هرییری گشتی، شعر
# و عشت حمیدا وامتلات مسرة   و قابلک الأقبال من کل جانب
~~من بنده باشارهآ پیر خرد زاویهآ وحدت گرفتم ، سربکریبان فکرت فرو بردم، در
~~دریای اندیشه غوطه خوردم ، لآلی معانی(1) براوردم، رباعی(2)
~~رفتم بطریق بر یی تازهآ عدل   تا چست درامدم بدروازهآ عدل
~~و اکنون سر بار فضل می بکشایم   در مطر ms86 ح ملک تو باوازهآ عدل
~~درر ولآلی سخنم دراری لیالی معالی آمد(3) ، آن را در سمط کتابت نظم دادم ،
~~از آن مجموع عقد العلی للموقف الاعلی ساختم ، ببازار قبول و اقبال پادشاه دام ملکه
~~آوردم، بر سر مرتعهآ (4)،   شعر
# ولکن الفتی العربی فیها   غریب آلوجه وألید وأللسان
~~ایستادم، دران بازار سه دلال روی شناس می بینم که هیچ جوهر فروش در آن
~~بازار بی تقویم ایشان جواهر خویش خرج نتواند کرد، یکی صدر جهان صاحب
~~عادل ملک الوزراء قوام الدوله والدین ادام آلله دولته که شریک ملک(5) و دستور
~~دولتست . دوم حاتم عهد ملک النواب جمال الدوله والدین آدام الله تعالی ملکه (6)
~~که نایب و وکیل در(7) یادشاهست و روز و شب بعلم امکان کسوت ملک را
~~می طرازد و بقلم احسان بند گان ملکرا مینوازد . آل برمک از شرم کرمش در خاک
~~آب شدند، آل فرات (8) از لعب مرواتش شاه مات گشتند ، صیت مردیش داستان رستم

PageV01P168

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0112.png)

~~دستان بخاک افکنده است ، کمال مردمیش بساط ذکر حاتم طائی طی کرده است،
# فتی یشتری جسن آلثناء بتابه   شع:   و یغتم آن الدائرات تدور
# فتأجازه جود ولاحل دونه   ولکن یسیر الجود حیث یسیر (1)
~~دستت بسخا چون ید بیضا بننود   از جود تو در جهان جهانی بفزود
~~مثل تونه هست وبود و نه خواهدبود   کو قافیه دال شو زهی عالم جود(3)
# دلال سوم ناقد بصیر وصیرفی خبیر صدر کبیر ملک العلماء نورالدولة والدین
~~اد ام الله افباله . اکر عنایت این سه دلآل یارکمال معرفت رای اعلی آغلاه اللهآ آید
~~صفقهآ من مربحست وخدمت من منجح و اکر بنده در خدمت پادشاه دام ملکه
~~چند شبی سرمه از دود چراغ ساخت و روزی چند پیک نفس را در بادیهآ اندیشه
~~تاخت بفر دولت قاهره تبتها الله مجموعی پرداخت که ملوک را از بهر تقویم اخلاق
~~و تهذیب عادات قانونی شافیست و دستوری کافی واهل تاریخ را از بهر مطالعت
~~اخبار وتصفح حکایات روضهآ ms87 پر از هارست و حدیقهآ پر اثمار(2) و اهل کتابت
~~و طلاب بلاغت را درجی یرغررست وبرجی پردرر، شعر
# هذی آلمعانی قد زففت صباحها   تقدی الیک کا تهن عرا یس
# ولک السلامة وألسلام فاننی   غاد وهن علی علاک حبائس (4)
~~پیش ازمن بنده صاحب کلیله و دمنه و صاحب سندباد آن رموز و حکایات را کسوت
~~عبارت پوشیدهاند و در حله براعت عرض دادهاند، ناقدان که عقل ممیز و فاضلان
~~که طبع مبرز دارند اگر انصاف دهند سمین سخن از غث و جدید فضل از رث
~~جدا کنند،   بیت
# آن را برین حدیث راهی باشد   کورا هم ازین نمد کلاهی باشد
~~بر دقایق این سخن آنکس واقف باشد که ذوق سخن دارد،   شعر
# علی نحت القوافی من مقاطعها   وما علی إذ ا لم تفهم آلبقر(ه)
~~1 - این دو بیت از قصیده ایست از ابونواس در مدح خصیب امیر مصر (شرح تاریخ عتبی ج 1
~~ص 49).2 - از انوری است ( براهین العجم باب نهم در تعریف ذال معجمه).
~~3 - م ،ن : شار . 4 - از بحتری است (دیوان بحتری ص 281).5 - مصرع دوم
~~این بیت در دیوان بحتری ص 673 بداینطریق ضبط است : و ما علی لهم ان تفهم البقر .

PageV01P169

![image file](./0615AfdalDinKirmani.CiqdUla_0113.png)

~~امید بفضل حق عزآسمه چنان که این جمع سبب اجتماع اهواء وا تفاق آراء خلایق
~~کردد و در خدمت پادشاه بحر و بر ادام الله ملکه و امداد رعایات ربانی و انصار
~~عنایات آسمانی بجناب اعلی متواتر ومترادف ورونق ملک وقوت دولت علی مر الأیام
~~متزاید ومتضاعفرانه آلقادر علی ذلکت و المتطول به (1)
# تم کتاب عقد العلی للموقف الاعلی یوم الرابع عشر من جمادی الاولی سنة
~~1075 من هجرة النبویه .

PageV01P170 ms88