######OpenITI#


#META# CREATED: 2022-12-21T21:53:15.592339+00:00

#META# CREATED BY: eScriptorium vv0.10.5b

#META#Header#End#

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_47.png)

# ~~فی مدح الوزیر مکین الدین]
# ~~41 بیتا]
# ~~هل بالعدیب و النقاءا الناهل
# ~~من منهل عذب و ربع آهل
# ~~نعم مغان هی روضات ربی
# ~~مغتة3مترعة المناهل
# ~~سقی عهودا بالتقا نصرمت
# ~~صوب عهاد السحب الهواطل
# ~~واهأ لعیش قد مضی بذی الغضاه
# ~~تصل الغدو بالاصائل
# ~~کنت بها [ذا] سمر فأصبحت
# ~~من دونها سمر القنا الدوابل
# ~~منازل ألفیت مقبولا بها
# ~~ولم یکن آلآ الهوی منازلی
# ~~بها سلیی و هی من جمالها
# ~~فی شغل عن المحب شاغل
# ~~عقیلة من غالب7 غالبةه
# ~~باللحظ منها لب کل عاقل
# ~~ناطقة الوشاح الا أنها
# ~~صامتة الحجول 1و الخلاخل
# ~~سهام جفن عینها قواتل
# ~~رمت فما ان أخطات مقاتلی
# ~~یوحی الینا طرفها بطرفةا
# ~~لمثلها یعمل کل عامل
# ~~1. العدیب مصغرا اسم لموافع وصفها البغدادی فی مراصد الاطلاع و الحمیری
~~فی الروض المعطار (ص 409).
# ~~والنقاء القطعة من الرمل المحدودبة.
# ~~2. ربی جمع الربوة مثلثة: ما ارتفع من الأرض، التلة.
# ~~3. اغن الوادی: کثرشجره.
# ~~. فی المعجم الوسیط: &quot;العهاد : مطراول السنة ومکان نزوله*.
# ~~5. ذوالغضا اسم موضع. قال دهخدا فی لغت نامه: &quot;نام وادئی استه.
~~والغضا ایضا اسم موضع وصفه البغدادی فی
# ~~مراصد الاطلاع.
# ~~6. فی الاصل : &quot;معتولاه.
# ~~7. غالب اسم لقبائل، ذکرها عمر رضا کحالة فی
# ~~معجم قبائل العرب (ج 3 ص 875).
# ~~8. فی الاصل : &quot;عالیةه.
# ~~9. فی الاصل: &quot;لیکل عافل*.
# ~~1. الحجول جمع الحجل: الخلخال والقید.
# ~~11. فی الاصل : &quot;بطرفه*.
# ~~12. المصراع ماخوذ من القرآن الکریم (آیة 66 من سورة الصافات) و نصها:
~~لمثل هذا فلیعمل العاملون.
# ~~33 PageV00P047
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_48.png)

# ~~ما با لوری یفعل سحر بابل
# ~~تصیب سحر بابل من طرفها
# ~~تکمضبی1 رفیقی و خفیری ذابلی
# ~~یا رب لیل لائل طرقتها
# ~~وبات نور وجهها مقابلی
# ~~بت و عفی فیالهوی مقارنی
# ~~ما ان جعلت عرضة لریبة
# ~~وصان عرضی کرم الشمائل
# ~~صغت3 لنفسی معقلا من التقی
# ~~ان التقی من أحسن المعاقل
# ~~ما أنس لا أنس عذولا بیناء
# ~~و نحن بین عاذر و عاذل
# ~~نودیعنا باللحظ و الانامل
# ~~یا رقة الأیتام لی لما رأوا
# ~~و السنا تعقد فیالسلاسل
# ~~و أدمعا تطلق&quot; من قیودها
# ~~وقولها ms001 لغانیات حولها
# ~~وهی کمن أحسن کل قائل
# ~~له سواه أبدا منقاتل
# ~~اذا الهوی لا یقتل المرء فما
# ~~فما به تظفر کف حابل
# ~~اوهومن حبائل الحب نجا
# ~~فی غمرات الهم والبلابل
# ~~برح الهوی بحر هوی را کبه
# ~~ما ان یحل من عقود أسره
# ~~الا بمدح السیدة الحلاحل
# ~~ذاک مکین الدین و الدنیا معأ
# ~~أخوالعلی و المجد و الفضائل
# ~~ذو شرف حاز المدی و همة
# ~~منزلها فی قمم المنازل
# ~~حازالکمال فی العلبی حتی غدا
# ~~عن شاوه یقصر کل کامل
# ~~أخلاقه دلت علی معروفه
# ~~وبشره من أوضح الدلائل
# ~~وسائل نال المنی من فضله
# ~~من غیرمن وبلا وسائل
# ~~وادیه ان زمت نداه سائل
# ~~بالجود و النعمی لکل سائل
# ~~جلا حسابا باضیا من رأیه
# ~~جل سناه عن ید الصیاقل
# ~~نیی الی کسب الثناء عطفه
# ~~فهو لغیر ذاک غیر قابل
# ~~اصبح جید المجد حالیا به
# ~~لا زال عن سناه غیر عاطل
# ~~جنابه ملجاکل خائف
# ~~و منتهی رغبة کل آمل
# ~~ایقظ منی مدحه و حمنه
# ~~شهما ذکو القلب غیر غافل
# ~~2. المقصود من الذابل، الرمح. جاء فی اللغة: الذوابل (جمع الذابلة)
# ~~صفة للرماح، یقولون: الرماح الذوابل أی الدقیقة، الرماح نفسها اقامة
~~للصفة مقام الموصوف.
# ~~3. فی الاصل: &quot;صفت&quot;. و یمکن ان تکون: صنت أو خرت اوحزت اوشدت
~~بمعنی رفعت.
# ~~1. العضب: السیف القاطع.
# ~~4. فی الاصل : &quot;بیناء.
# ~~5. فی الاصل: &quot;یطلق&quot;.
# ~~6 فی الاصل : هسیده.
# ~~7. السائل فی المصراع الاول من السیلان وفی المصراع الثانی من السؤال.
# ~~22 PageV00P048
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_49.png)

# ~~بکفه کف الاذی بحرکفه1 (2)
# ~~یراعه راعت ظبی النواحل
# ~~گغاد محلولک قناعها
# ~~مصفرة التیاب و الغلائل
# ~~کم نحوربن عقود درها
# ~~حالیة و هی من العواطل
# ~~یحملها کاهل اعباء العلی
# ~~ما فی الکرام مثله من حامل
# ~~یا باذلا رغائب التوال اذ
# ~~ترغب4 عنها کف کل باذل
# ~~نوقی الی لقیاک شوق روضة
# ~~بر بوق تشیم5 صوب وابل
# ~~أرتاح من برق یلوح موهناء
# ~~من نحوکم یشغی غلیل ناهل7
# ~~مالاح برق من ذراک ساریا
# ~~الا و دمعی کالغمام الهاطل
# ~~ولا الصبا حملته تحیة
# ~~الآو بل مدمعی حمائلی
# ~~طال ms002 اشتیاقی و نبا تجلدی
# ~~و عللتنی منیتی بالباطل
# ~~فلا أری لی شافیا من وصلکم
# ~~الآ اختلاف الکثب والرسائل
# ~~فاشف غلیلی بجوابی اننی
# ~~أشفی الجوی بی منک بالجوائل
# ~~الی مدح الوزیر مؤید الدین
# ~~وفیها یذکر أمیرالمؤمنین الناصر]
# ~~51 بیتأ]
# ~~مذ شمت منک طروق طیف زائر
# ~~ما ذقت طعم النوم حسوة طائر
# ~~کلا وهل یرجی لطیف زورة
# ~~فی مقلة عبری و طرف ساهر
# ~~نشرت علی رغمی غروب امدامعی
# ~~مکنون سر هوی طوته ضمائری
# ~~قالوا اصطبر عندالفراق فلم تصزا
# ~~الا الی فرج عواقب صابر
# ~~کیف اصطباری و الغرام مضاجعی
# ~~أم کیف نومی و البعاد مسامری
# ~~لی شاهدا عدل سهادی و الجوی
# ~~انی قتیل هوی حبیب جائر
# ~~2. النواحل جمع الناحلة، و هی السیوف التی رقت ظباها من کثرة
~~الاستعمال. یقال هذه
# ~~
# ~~2. فی الاصل : &quot;الغلایل*.
# ~~4. فی الاصل : &quot;یرغب&quot;.
# ~~5. فی الاصل: &quot;یشیم&quot;. وشام البرق (ض)
# ~~شیماء نظر الیه این یتجه و این یمطر.
# ~~6. الموهن من اللیل: نحومنتصفه او بعدساعة منه.
# ~~7. الناهل : العطشان.
# ~~8. فی الاصل : &quot;الحوابل&quot;. و المراد بالجوائل الرسائل لأنها
~~تجول فی البلاد.
# ~~9. الغروب جمع الغرب: عرق فی العین یسقی لاینقطع ، الدمع ، مسیل الدمع
~~، مقدم العین، مؤخرالعین.
# ~~1. فی الاصل : *فلم تفزه.
# ~~1. کذا فی الأصل.
# ~~35 PageV00P049
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_50.png)

# ~~و بوجنتی عذرالدموع دلائلی
# ~~انی صریع غدائر من غادر
# ~~اولت رؤیته فحالت أدمعی
# ~~زمته فکأنهن ضرائری
# ~~واها لظبی بالصریمة کانس
# ~~یسری لمصرع کل لیث خادره
# ~~اسراه* تفاح الخدود و حتمه
# ~~فصن القدود نعم وکحل تحاجرا
# ~~و محیط فرع باللجین کآنه
# ~~ألقت ذکاء یمینها فی کافره
# ~~ظفرت محاسنه بصید ضراغم
# ~~من غیر أنیاب لها و أظافر
# ~~من طول ما أبکی دما من عاذلی
# ~~تلقی علی وجهی صوی من عاذر
# ~~قد أکثر العدال فیک ولیس لی
# ~~الا جمالک فیهم من عاذر
# ~~د أوفروا لی عذلهم فکأنه
# ~~سیب الوزیر یفی بظن الزائر
# ~~ولی الأنام مؤید الدین الذی
# ~~أولی الأنام جدی السحاب الماطر
# ~~شمل البریة منه عدل جامع
# ~~فی الرعی بین ضراغم و جآذر
# ~~عز مدید حازفضلا کاملا
# ~~ملا البسیطة بالعطاء الوافر
# ~~لاغرومن ms003 اعجازمیمون اسمه
# ~~ان أورقت عیدان کل منابر
# ~~سادالملوگ و صادهم و افادهم
# ~~و استعبد الأحرار غیر مماکر
# ~~بفواضل و فضائل و مناقب
# ~~و مآثر و مکارم و مفاخر
# ~~عدم المثال ولاعد مناه فما
# ~~فی الأرض من کفوله و مفاخر
# ~~عدت أنامله بسبعة أبحر
# ~~فغدا علیها عقد کل خناصرا
# ~~مات العدی حسدا علیه بغیظهم
# ~~وثنوا عنانهم بصدر واغر
# ~~أولم تکن بغداد یکفی أهلها
# ~~من جری دجلة فیض ماء غامر
# ~~حتی آمدت من فواضل کفه
# ~~و بنان راحته ببحر زاخر
# ~~ان الوزارة ما ترفع شأنها
# ~~حتی اکتفت منه بخیر موازر
# ~~قلم جری فی کفه متعودا
# ~~نظم الممالک عند نثرجواهر
# ~~1. ضرة المراة، امراة زوجها و هما ضرتان، ج ضرائر.
# ~~اء واهاله وبه: کلمه تعجب من طیب الشیء کانک تقول: اعجب به ما اطیبه!
~~وتاتی ایضا للتلفف نحوء واها
# ~~علی مافات.
# ~~3. الصریمة اسم موضع وصفه یاقوت فی معجم البلدان.
# ~~4. فی الاصل: &quot;یصری&quot;.
# ~~5. خدر الاسد فی عرینه (ن): لزمه. والخدراجمة الأسد.
# ~~6. فی الاصل : &quot;اصراهه.
# ~~7. المحاجر جمع المحجر من العین: ماداربها.
# ~~. المصراع تضمین لابن دعویدارمن القدماء، وقد ذکره الراغب الاصفهانی فی
~~المفردات فی مادة &quot;کفره.
# ~~4. یقال: هذا امر تعقد علیه الخناصر: ای یعتبر و یحتفظ به.
# ~~2 PageV00P050
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_51.png)

# ~~لم ینغمس فی ظلمة الآ وقد
# ~~أبدت سماء زینت بزواهر
# ~~ماکان أمطر دمعه ببکائه
# ~~الا لیضحک سن روض ناضر
# ~~لم یقتنع بیراعة فی کفه
# ~~حتی تکنفها بعضب باترا
# ~~لو جرد الاسیاف یوما لا تری ال أغماد الآ من طلی2 وحناجر
# ~~أو حرک الأقلام لا یرجی سوی
# ~~بذل النوال وفل غرب عساکر
# ~~أو ان نورالشمس باری وجهه
# ~~أبدی لنا وجها بنور باهر
# ~~وجها علیه طلاقهآ و بشاشهآ
# ~~قبل العطیة مؤذنا ببشائر
# ~~شرف عصامی له قد ضمه
# ~~مجدا توارت کابرا عن کابر
# ~~قله مکارم أنقلت ظهر الوری
# ~~و مناقب ملات بطون دفاتر
# ~~ظنوا الکرام مضوا ألا قولوا لهم
# ~~بشری فما أم الکرام بعاقر
# ~~هذا الوزیر أخوالعلی خلف لهم
# ~~احیا المکارم من بطون مقابر
# ~~فی دولة میمونة مقرونة
# ~~بالعز و ms004 الشرف الرفیع الزاهر
# ~~الخلیفة الله الامام المقتدی المولی أمیرالمؤمنین الناصر
# ~~أم دولته بسوع قاصد
# ~~الآ تلقاها بجد عاتر
# ~~یا من أقر بفضله و بشکره
# ~~کل الذی هو ذو لسان ذاکر
# ~~داعیک لم أعرضت عنه بوجهک ال میمون من غیر اقتراف جرائره
# ~~نعماک لیس لها لعمرک مذنشا
# ~~هذا الضعیف بجاحد أو کافر
# ~~1. فی الاصل: &quot;یاتره. و الباتن السیف القاطع.
# ~~2. فی اقرب الموارد: &quot;الطلی: الأعناق، و قیل اصولها،
# ~~جمع طلیة وقیل جمع طلاةه.
# ~~قال المیدانی فی مجمع الامثال: &quot;نفس عصام سودت عصاما. قیل انه
# ~~عصام بن شهبر حاجب النعمان بن المنذر الذی قال له النابغة الذبیانی حین
~~حجبه عن عیادة التعمان من قصیدة له:
# ~~نانی لا الومک فی دخول
# ~~ولکن ماوراءک یا عصام
# ~~یضرب فی نباهة الرجل من غیر قدیم، و هو الذی تسمیه العرب الخارجی، یعنی
~~انه خرج بنفسه من غیر اولیة
# ~~کانت له. قال کشین
# ~~با مروان لست بخارجی
# ~~یس قدیم مجدک بانتحال
# ~~وفی المثل: کن عصامیا ولاتکن عظامیا، وقیل:
# ~~فس عصام سودت عصاما
# ~~ته الکر و الا قداما
# ~~سیرته ملکا هماما...5.
# ~~وقد ترجم الی الفارسیة ماکتبه المیدانی هذا ملخصا، رشیدالدین الوطواط
~~فی کتابه لطائف الامثال (ص 185) و
# ~~محمد صالح القزوینی فی کتاب حکمت اسلام (ص 101).
# ~~. الجد. الحظ، الحظوة ، الرزق.
# ~~5. فی الاصل : &quot;افتراق حرائره.
# ~~41 PageV00P051
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_52.png)

# ~~الشکر قالوا ممترا لزیادة النعمی فاین مزید هذا الشاکر
# ~~الحمد فیما قیل مما یشتری
# ~~بالمال اذ هو نعم ذخر الذاخر
# ~~و المال غاد لا یدوم و رائح
# ~~لکن ذکر المرء خیر ذخائر
# ~~جاورت فضلک و الدعاء مجاوری
# ~~وردی ثنائک ما حییت فاننی
# ~~إن أغتدی2 فی کسر بیتی ثاویا
# ~~ثناء ک الحسن الجمیل مکاسری
# ~~ثبثت انکن ذلک الصدر الذی
# ~~نطق الأنام له بنشر مآثر
# ~~ذلت رقاب العالمین لعزک ال معقود ما بقی الرقیعد الدائر
# ~~فی مدح المرتضی فلک المعالی عزالدین یحیی]
# ~~بیتا
# ~~تبسم ضاحکا ثغر الصباح
# ~~فحی علی الصبوح مع الصباح
# ~~مضی جنح الدجی فاجنح قلیلا
# ~~الی شرب المدام بلا جناح
# ~~و نار الهم ms005 أطفئها بماء ال....... کروم علی اغتباق و اصطباح7
# ~~فقد أرخی الصباح لنا سدولا
# ~~تشف وراءها فقد الصلاح
# ~~سقی عهد النقی اصوب الغوادی
# ~~ملت القطر مأبول النجاح
# ~~سحبنا فیه أذیال المراح
# ~~و تسحب ارضه زهوا لأنا
# ~~و فاح ترابه مسکا ذکیا
# ~~لمابسته أذیال الیلاح
# ~~1. امتری اللبن و نحوه: استخرجه و استدره.
# ~~وزن الشعر
# ~~3. فی الاصل: &quot;بکاسره. و الجارالمکاس ای القریب الذی کسر بیته الی
~~کسر یتک،
# ~~یقال: هوجاری مکاسری.
# ~~4. فی الاصل: &quot;متعت باک&quot;.
# ~~5. فی الاصل &quot;الرفیع&quot;. قال فی اقرب الموارد: &quot;الرقیع :
~~ایضا السماء أوالسماء الاولی، و فی الحدیث: لقد حکمت
# ~~بحکم الله من فوق سبعة ارقعة، و هی الموات لأن کل طبق رقیع للآخر. ج
~~ارقعةه.
# ~~6. الصباح فی المصراع الاول مفتوح الصاد بمعنی اول النهار، وفی المصراع
~~الثانی مکسور الصاد جمع الصبیح و
# ~~الصبیحة بمعنی اللامع الوجه.
# ~~7. اغتبق: شرب الغبوق، و الغبوق ما یشرب فی العشی، و هو خلاف الصبوح. و
~~اصطبح الرجل: تناول الصبوح، و
# ~~الصبوح کل ما اکل اوشرب صباحا.
# ~~8. السدول جمع السدل بمعنی الستر، یقال: ارخی اللیل سدوله - أی ارسل
~~استار ظلمته.
# ~~9. فی الاصل: &quot;ولاتشفه و هو مضارع من شف الشیء شفوفا وشفیفا وشففا
~~ای رق فظهر ماوراءه.
# ~~10. فی اقرب الموارد: &quot;النقا القطعة من الرمل التی تنقاد محدودبة
~~و همانقوان و نقیان [قال القالی: یکتب بالالف
# ~~والیاء]&quot;.
# ~~2 PageV00P052
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_53.png)

# ~~المیا یا سلیمی فیه وهنا
# ~~وذیل اللیل مسود التواحی
# ~~فأیقظ من یمر علیه منها
# ~~نسیم المسک أو قلق الوشاح
# ~~تعذبنا بالفاظ عذاب
# ~~و ألحاظ لها مرضی صحاح
# ~~و فی یدها أباریق الحمیا
# ~~ثزف الی النفوس بلا نکاح
# ~~اذا ما قابلتها الکأس أضحت
# ~~تمیط لنامها بعد الجماح
# ~~و تبکیها دما حتی تراها
# ~~تبستم عن ثغورکالأقاحی
# ~~لثن کان البکا سببا لشجو
# ~~فان بکاءها2 سبب ارتیاح
# ~~فخرت سجدا و بکت و غنت
# ~~فدتها النفس من خرس فصاح
# ~~فصاح بنا غراب البین صبحا
# ~~وکنا بین نشوان و صاح
# ~~اذا ما البین موعده صباح
# ~~یفرق بین ندمان و راح
# ~~فلا بکت الثری عین ms006 التریا
# ~~ولا ابتسمت ثنیات الصباح
# ~~ولا زالت قوا فی الشعر تجری
# ~~و ثنشد بالغدو و بالرواح
# ~~بمدح المرتضی فلک المعالی
# ~~و ان جلت علاه عن امتداحی
# ~~رضیع المجد عزالدین یحیی
# ~~فتی أحیا لنا میت السماح
# ~~هو الملک الذی جادت یداه
# ~~فأزرت بالسحائب و الریاح
# ~~ولا یثنیه عن طلب المعالی
# ~~ملامة لائم اولخی لاح
# ~~یصرح کل ذی نطق مقرا
# ~~له بالفضل والکرم الصراح
# ~~ومن یک منه فی کنفی وظل
# ~~فان حماه لیس بمستباح
# ~~لثن ضاقت رحاب الارض عتاا
# ~~قصدناه بآمال فساح
# ~~سحائب کفه المیمون فاضت
# ~~فضاقت عنه أفضیة البطاح
# ~~یکف حیا الغمام لکف یحیی
# ~~حیاءا منه او خوف افتضاح
# ~~اذا شک الرجال ملم خطب
# ~~ففارس عزمه شاکی السلاح
# ~~یراغ فی أنامله کصل
# ~~یراع لنابه بیض الصفاح
# ~~ومدفع کل معضلة کؤود
# ~~تقاصر دونه سر الرماح
# ~~فیفضی الرزق للعانی و یقضی
# ~~علی الأعداء بالقدر المتاح
# ~~1. فی الاصل : *تلم&quot;.
# ~~2. فی الاصل: &quot;بکاءه*.
# ~~3. أخذ هذا المضمون من القرآن الکریم حیث قال: وضاقت علیکم الارض
~~بمارحبت (من آیة 25 من سورة التوبة) .
# ~~4. فی الاصل : یقاصر
# ~~39 PageV00P053
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_54.png)

# ~~اذا لم یجر فی ید مستماح
# ~~وما فضل الیراع علی العوالی1
# ~~ایا من قدره فوق الثریا
# ~~و یا من بیته فوق الضراح
# ~~اذاما اوقدت نیران حرب
# ~~و یضرب بالظبی ضرب القداح
# ~~و تفتقر الصدور الی انشراح
# ~~و تهتز الرقاب الی فکاکث
# ~~وثر تاح الرؤوس الی اطراح
# ~~و تشتاق النفوس الی العوالی
# ~~کشفت غطاءها بضبیاء عزم
# ~~یجلی غمرة الحرب الرداح
# ~~أتانا موسم الاضحی بشیرا
# ~~بان أضحی عدوک فی الأضاحی
# ~~قلوب ذوی الهوی فقد اللواحی
# ~~فأبشر بالامانی ماتمتت
# ~~وللا جی به طیب المراح*
# ~~فللراجی ببابک خیر مغدی
# ~~فی مدح المرتضی الصدر عزالدین یحیی]
# ~~3 بیتا]
# ~~الحمدلله جاء الفتح والظفر
# ~~والنصر من بعدما [قد] کان ینتظر
# ~~نصر اذا مابدا عمت فوائده
# ~~حتی یشارک فیه البدو و الحضر
# ~~ما فاز قط بشروی بشرها بشر
# ~~لله بشری تراءت و هی مقبلةآ
# ~~ناهیک من ظفر یبقی له حدةآ
# ~~فی الدهر ماتتلأ لاالأ نجم الزهر ms007
# ~~کف به الجود والعلیاء یفتخر
# ~~القی الجران* بمثوی المجد مستلنما
# ~~کف الهمام الذی فی مجده نزلت
# ~~و فی مکارمه الآیات والسور
# ~~المرتضی الصدر عزالدین ذو کرم
# ~~بمثله جرت الامثال والسمر
# ~~اذلاعیبان یری منها ولاخبر
# ~~یحبی الذی أحیت العلیا مکارمه
# ~~ذو نجدةآ حیثما حلت عزیمته
# ~~نقاصر الماضیان السیف و القدر
# ~~من لم یرد منهلا من بحر سطونه
# ~~لم یدرما المزعجان الخوف و الحذر
# ~~نورتبلج من لالاء غرته
# ~~من دونه النیران الشمس والقمر
# ~~طوع لناصحه روغ لکاشحه
# ~~غیث اذا جاد، لیت حین ینتصر
# ~~1. العوالی: الرماح.
# ~~آ. الضراح: بضم الضاد البیت المعمور فی السماء الرابعة.
# ~~3. اطرکی وماد و قذنه وابعد.
# ~~4. در نسخهآ اصل بیت سابق دوباره پس از این بیت تکرارشده است.
# ~~5. ألقی فلان هذا الامرجرانه: ای وطن نفسه علیه.
# ~~6. النجدة: الشجاعة و القتال و الشدة و الباس و
# ~~الهول و الفزع.
# ~~7. تبلج الصبح: اشرق و اضاء.
# ~~
# ~~50 PageV00P054
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_55.png)

# ~~القادرون یرجی الخوف عندهم
# ~~والعفوسنه المرجی حین یقتدر
# ~~الاشیء أطول عمرا من مواهبه
# ~~لکن مواعیده فی عمرها قصر
# ~~نالت من الجود و العلیاء همته
# ~~مالم تنل منه عدنان ولا یضر
# ~~لثن ذکرت کدی صم الجبال ندی1
# ~~کفیه عاینت أنی یورق الحجر
# ~~فی کفه قلم تجریه أنمله
# ~~بماجری حدنان2 الدهر و الغیر
# ~~فیه الغنی و المنی و المنع اثرتدی
# ~~والحل والعقدثم النفع و الضرر
# ~~یجری بسعد و نحس للعدی أبدا
# ~~و للموالی ففیه الدهر مستتر
# ~~منهلا للندی تصفو مشاربه
# ~~اذا المشارب أقذی صفوها الکدر
# ~~حللت من ذروة العلیاء منزلة
# ~~ما ان تحل بها الأوهام والفکر
# ~~یا حبذا شجثر طابت منابته
# ~~الم یخلق الدهر فینا مثله شجر
# ~~فأصله المصطفی والغرع أنت وشبلاک الثمار فطاب الفرع والثمر
# ~~قد غاب مذغبت عنا التصر منصرفا
# ~~والآن اذ أبت آب التصر و الظفر
# ~~العدل آب فلاهم ولا حزن
# ~~والظلم غاب فلا عین ولا أثر
# ~~ان أذنب الدهر یوماما غضبت له
# ~~فقد أتاک منیبا و هو یعتذر
# ~~فاغفرله الدنب واصفح3 عن جریمته
# ~~وکل دنب بهدا العذر یغتفر
# ~~عاداک أشقی الوری ms008 فاسعد بمصرعهآ
# ~~فانما دمه بین الوری هدر
# ~~نصر عزیز و فتح جاء عن کشب
# ~~وقد تجیء5 فتوح بعدها آخر
# ~~ما زلت تقهر من عاداک منتصرا
# ~~من کل باغ ولا ثبقی ولا تذر
# ~~[فی مدح الوزیر نصیرالدین]
# ~~41 بیتا]
# ~~نفا نسلم علیآ ربع بذی سکم2
# ~~عهدی به و الظباء العین آنسة
# ~~1. فی الاصل : بذی.
# ~~2. حدثان الدهر نوائبه.
# ~~3. قی الاصل : هو اصلح *.
# ~~2 . فی الاصل : &quot;بمزرعه&quot;.
# ~~5. فی الاصل : &quot;تخی&quot;.
# ~~. فی الاصل : &quot;عن&quot; وکتبت علیها کلمة &quot;علی&quot;.
# ~~17. ذوسلم اسم موضع و قد اکثرالشعراء من ذکره و وصفه
# ~~یاقوت فی معجم البلدان.
# ~~عسی سلیم الهوی ینجو من السقم
# ~~عنو لهن الاسود الغلب فی الاجم PageV00P055
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_56.png)

# ~~اذکان بیکمم من صبوة وصبی
# ~~و جشمتنی تکالیف الهوی شططا
# ~~و ما ألبم بیاض الشیب باللتهم
# ~~جلون عن منظر کالبدر منجلیا
# ~~مین أفانین غنت من بنی جشکم
# ~~فیهن سعدی تریک الشمس طلعتها
# ~~کانهن دمی تجکی لسفک دمین
# ~~وجه أحاطت به الاصداخ حالکة
# ~~و الطلع مسمها عن بارد ت
# ~~من حسن منطقها عندی و یسیها
# ~~بطرفها سقم قد شفنی سقما
# ~~زارت لماما فلمت فی الهوی شعشی8
# ~~قبلت فاها قبیل الصبح فانتقمت
# ~~کما یؤلف بین النور و الظکم
# ~~در نظیم و در غیر منتظم
# ~~ولائم لامنی فیها وعنفنی
# ~~وبات یرعد فیکومی فقلت له
# ~~لکته ما7 شفی نفسی من الألم
# ~~و أودعتنی اذا ما ودعت کممی1
# ~~1. اللمم: الجنون.2. اللمم جمع اللمة و هی شعر الراس المجاوز شحمة
~~الأذن.
# ~~نی وحفت علیها عفو منتقم
# ~~وو یعانی الذی عانیت کم یلم
# ~~4. فی الاصل : &quot;حلون.
# ~~5. الشبم: البارد.
# ~~6. حلک (ن) حلوکا وحلوکة: اشتد سواده فهوحالک. 7ا. فی الاصل: &quot;لکن
~~لماء.
# ~~8. لم الله شعث فلان: قارب بین شتیت اموره و اصلح من حاله ما تشعت.
# ~~9. فی الاصل: &quot;لمم&quot;.
# ~~ما للرعادیدایا هذا و للبهم
# ~~3. فی الاصل: &quot;عین امانن عنت من بنی حشمه. والا فانین جمع
~~الأفنون: الفصن الملتف، اول الشباب اوالسحاب.
# ~~والافانین ایضا جمع الجمع، جمع الافنان، وهی جمع الفنن: الغصن
~~المستقیم.
# ~~10. الرعادید جمع الرعدید بمعنی الجبان. ms009 ولو کانت &quot;الاراعیده جمع
~~الارعاد لکانت احسن.
# ~~52 PageV00P056
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_57.png)

# ~~اذا نزلت علی حکم الهوی رغبا
# ~~انا الوفیی بعهدی حین أبذله
# ~~جار الزمان وأهلوه علی فما
# ~~ان أغرب الدهر فیضیمی و أزعجنی
# ~~مالی علی ضیم أبناء الزمان سوی
# ~~مولی الوری عضدالاسلام ذی قدم
# ~~أوفی البریة من حاف و منتعل
# ~~قد أصبح الدین منصورا بدولته
# ~~أضحی الوری کلهم بعد انزعاجهم
# ~~وطاب نومهم حتی أنانهم
# ~~یا من بحبل هواه صار معتصما
# ~~المیس لاح علی قلبی بمحتکم
# ~~لمن یروم ولیس الغدر من شیمی
# ~~جارنی أحدمن خطب جورهم
# ~~فغرب مرهف1 صبری غیر منتلم
# ~~عدل الوزیر نصیرالدین من حکم
# ~~فی الدین أشرف من یمشی علی قدم
# ~~و أشرف الناس من عرب ومن عجم
# ~~وکان کاللحم2 لولاه علی وضم
# ~~أحلهم عدله فی أحرز الحرم
# ~~نی خیر مهد بعین منه لم تنم
# ~~قد اعتصمت بحبل غیر منصرم
# ~~قد صیغتا للندی و السیف و القلم
# ~~سار الدجی یهتدی فی نور غرته
# ~~کأنما نوره نار علی عکم
# ~~لا تستلم غیر کفیه قانهما
# ~~1. سیف مرهف: محدد مرقق الحد.
# ~~2. فی الاصل : &quot; کاللجم&quot;.
# ~~3. انزعج: قلق، انقلع و شخص.
# ~~4. فی الاصل : &quot;ساریه.
# ~~53 PageV00P057
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_58.png)

# ~~بدامن العلم فی ایام دولته
# ~~احیا رمیم العلی بعد الممات کما
# ~~الورآه الوری ظنوه فیالحلم
# ~~تطیعه السائرات السبع خاضعة
# ~~حیا رمیم الثری صوب الندی الرذمع
# ~~ذوت ریاض العدی من قبل ثم غدت
# ~~کأنهن له من أصغر الخندم
# ~~الله یرعاه من بعد ومن أمم
# ~~نفتر فی وجهه عن تغر مبتس
# ~~یا من لهیبته تعنو الجباه کما
# ~~لفضله اذ رآه راعی الایم
# ~~ان حازحد المدی حی بهمته
# ~~الریح تعنو غصون الطلح والسکمم
# ~~افقضت بالجود کفا لو تذکرها
# ~~فقد تجاوزت أقصی غایة الهمم
# ~~آلیت ألا تکف الکف عن کرم
# ~~من کان مجتدیا لم یخل من نعم،
# ~~یا کعبة المرتجی ان عاقنی زمنی
# ~~و تنسی الناس طرا سورة العدم
# ~~فلم یعقنی عن ورد الثناء وکو
# ~~عن المثول بمثوی کل مستلم
# ~~لادتتی البال کنن بتعلذ
# ~~دبت لاخرجت من منطقی کلمی
# ~~حضرة المجد ms010 و العلیاء و الکرم
# ~~1. رذم (ض ن) رذما و رذمانا. امتلأ حتی سال من جوانبه، فهو رذم.
# ~~2. افتر الرجل. ضحک ضحکا حسنا، وافتر البرق، تلألا.
# ~~4. الطلح: شجر عظیم من شجرالعضاه، له شوک ولیس فی العضاه اکثر صمغا
~~منه، ترعاه الابل . و السکم: شجر من
# ~~العضاه یدبغ به.
# ~~5. فی الاصل : مسوره.
# ~~6. فی الاصل: &quot;مسلم&quot;.
# ~~7. فی الاصل: &quot;کلم&quot;.
# ~~5
# ~~3. فی الاصل: &quot;تعنواء PageV00P058
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_59.png)

# ~~توطنا قمم الجوزاء معتصما
# ~~عروة لم تنلها کف معتصم
# ~~فاصرف عن العبد صرف الدهروارع له الذ..
# ~~.،مام انک راعی العهد والدمم
# ~~قویت دین الهدی اذ صرت حافظه
# ~~فدم حفیظا علی دین الهدی بدم
# ~~لی مدح الصاحب الصدر ربیب الدین]
# ~~2 بیتأ
# ~~سلام کنشر الروض ریا و منظرا
# ~~فوح قبل الصبح مسکا و عنبرا
# ~~یباکره وسمیه وولیه
# ~~فأصبح ریان الربی خضل الثری
# ~~اتاه الصبا صبحا یروم سراره
# ~~عتورا علی اسراره فتبغثرا
# ~~کان مرنات البلابل حوله
# ~~قیان قد استعملن عودا ومزهرا
# ~~سلام کاصفی الراح مارج روحها
# ~~من الماء أصفاه وأعذب جوهرا
# ~~وت بعد ان رقت و راقت و روقت
# ~~من العصر فی الحانات حسنا و أعصرا
# ~~علیها ختام المسک ولی ختمه
# ~~اماجد من خزان کسری و قیصرا
# ~~فاضحی به ملاء الهواء معطرا
# ~~سلام یعم الحسن و الطیب کله
# ~~1. فی الاصل : &quot;بغروة لم ینلهاء.
# ~~2. الوسمی: اول مطر الربیع. والولی: المطر یسقط بعدالمطر.
# ~~3. سرارالوادی: افضل مواضعه.
# ~~4. تبعشء انقلب، یقال: تبعثرت نفسی ای جاشت و انقلبت و غثت.
# ~~5. ثوی (ض) ثواء و ثویا المکان و فیه
# ~~وبه: اقام.
# ~~. راق (ن) روقا الشراب، صفا. و روق الشراب: صفاه.
# ~~55 PageV00P059
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_60.png)

# ~~کریم یفوق الشمس رأیا و رفعة
# ~~أخوکرم لا یرتضی المال للغنی
# ~~هو المزن الا انه جاد ضاحکا
# ~~لثن کان فی الأحیاء یحیی و جعفر
# ~~یحل بحلا ین علاه لوابتغی
# ~~رسوم الندی والجود من قبل قد عفت
# ~~دری مجده للمستظل ممنعم
# ~~سخت یده البیضاء حتی لوانه
# ~~لثن زرته الفیت روحا مجسما
# ~~علی الصاحب الصدر الکبیر أخی العلی
# ~~عنیت ربیب الدین مفتخر الورکت
# ~~نعم و ms011 یروق الناس مرأی و مخبراا
# ~~الا الکثر الا للمواهب و القرک
# ~~وماکل مزن عمه البرد أمطراا
# ~~لذکر رسم الجود یحیی و جعفراا
# ~~بلوغ نداه الفرقدان لقصراا
# ~~فأحیا الذی قدمات منها و أنشراا
# ~~و طود العلی للمرتقی شامخ الدری
# ~~بها س یوما جلمدا کتفجرا
# ~~و ان قسته صادفت نورا مصورا
# ~~هوالمزن إجداة هوالشمس منظرا
# ~~ولم یصنع المعروف الآ مکررا
# ~~فیسر أمر الملک حین تعذرا
# ~~هوالبحر فیاضا هوالبدر هادیا
# ~~أبی أن ینیل الرفد الأ معاودا
# ~~جری برقم فی کفه مثل أرقم
# ~~1. فی الاصل: &quot;الروه.
# ~~56 PageV00P060
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_61.png)

# ~~یسیر علی ضعف القوی غیر انه
# ~~یصیر لواء الملک منه مظفرا1
# ~~یفل به غرب الجحافل لا یری
# ~~یریق نجیعا أو یهیج عثیرا
# ~~فلولم یؤتر فیه معسول لفظه
# ~~وقدجسه عیسی لماکان أصفرا
# ~~فضائله جمت وعمت و اعجزت
# ~~مقالی فلو انی سکت فبالحرا
# ~~ایا اکمل الأبجاد مجدا وسؤددا
# ~~و أوفرهم فضلا و أربح متجرا
# ~~ولاءک غرس فی فؤادی مشمر
# ~~ثناء و خیرالغرس ماکان مثمرا
# ~~فعش سالما ما طاف بالبیت طائف
# ~~و هلل ذو نسک و کبی وکبرا
# ~~فی مدح الصاحب الصدر
# ~~[شرف الدین علی بن أبی الفضل
# ~~48 بیتأ]
# ~~ما علی حادیهم لو وقفا
# ~~لأخی سقم یخاف التلفا
# ~~الشج&quot; قد شغه1 الحب فلم
# ~~یبق من حوبائه الاشفا
# ~~یرتجی من بعد أن أشفی علی الخیف1 منهم موقفا فیه شفا
# ~~عله یبسط عذرا عندهم
# ~~من ذنوب فی الهوی ما اقترفا
# ~~ویح نفسی من هوی ظبی یصید اللیوث الصید1)أمسی گلفا
# ~~1. کانه تلویح الی اسم مظفرالدین اوزیک لان الممدوح أعنی الوزیر ربیب
~~الدین کان وزیرا له.
# ~~الاصل. &quot;عرب
# ~~3. الجحافل جمع الجحفل : الجیش الکثیر
# ~~4. فی الاصل : &quot;بریق نحیعا اوبهج عشیراه.
# ~~5. فی الاصل: &quot;تؤثره.
# ~~6. قی الاصل: &quot;حسبه&quot;.
# ~~7. الشجی: الحزین، المشغول البال.
# ~~8. شفه المرض اوالهم: اوهنه.
# ~~9. الخیف: ما انحدر عن غلظ الجبل و ارتفع من مسیل الماء، والناحیه. و
# ~~اشغی إشفاة علیه: اشرف.
# ~~10. فی الاصل : &quot;غدرآه.
# ~~11. الصید جمع الأصید: الاسد، الرجل
# ~~الذی یرف راسه کبرا، الملک لأنه لایلتفت من زهو یمینا وشمالا.
# ~~51 PageV00P061
# ![page ms012 image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_62.png)

# ~~أین غصن البان غضا نضرا
# ~~من تثنجه اذا ما عطفا
# ~~ام سنا بدرالدجی من خده
# ~~وأری بالخد منه ککفا
# ~~وحفا الوجد من القلب وما
# ~~زادنی غیر صدود و جفا
# ~~وکف الدمع وما ان رق لی
# ~~قلبه فالته حسبی وکفی
# ~~مرض فی طرفه لکنه
# ~~مرض أورث جسمی دنفا
# ~~ایها السافک بالطرف دمی
# ~~کیف قاتلت مریضا دنفا
# ~~أاحسن البقیا علیه انما
# ~~یکره الشجعان قتل الضعفا
# ~~و اعف ان أسلمت حربا انه
# ~~قد عفا الرحمن عما سلفا
# ~~حجذا أسهم عینیک وان
# ~~جعلت حبه قلبی هدفا
# ~~وخلی لا منی فیک وقد
# ~~لج فیاللوم وما ان أنصفا
# ~~ولثن کابد من برح الهوی
# ~~ما الذی کابدته ما عتفا
# ~~یا خلیلی اسقیانی قهوة
# ~~ما التقاها الهم الآخسفا
# ~~أطربت صم الصفاه فهبی تری
# ~~مثل عین الشمس نورا وصفا
# ~~بنت گرم للکرام ادخرت
# ~~فلم استود عتماها خزفا
# ~~فاسقیانی الصرف منها ولئن
# ~~نالها فی الکأس مزج فاصرفا
# ~~لیت شعری هی خمر عتقت6
# ~~ام هوا رق حنیا وصفا
# ~~أم نسیم آرج من خلق الصاحب الصدراذا ما وصفا
# ~~شرف الدین علی بن أبی الفضل من حاز العلی و الشرفا
# ~~الکریم ابن الکریم المرتجی
# ~~فیضه اذکل مزن أخلفا
# ~~عم أصناف الوری معروفه
# ~~فغدا الدهر به معترفا
# ~~شعف الانسان بالمال یری
# ~~وتراه بالمعالی شعفا
# ~~نوره بهدی اذا حار الوری
# ~~و اذا جارالزمان انتصفا
# ~~سهلةآ اخلاقه صافیه1آ
# ~~تفعم الآفاق سهلا وصفا
# ~~1. وحف (ض) وحفا منه: دنا.
# ~~4. عنفه: عاسله بشدة، لامه بشدة، عتب علیه.
# ~~5. الصفا جمع الصفاة: الحجر الصلد الضخم.
# ~~5. عق (ن را: قدم، وعتقت الخمر: قدمت وحسنت فهی عاتق وعتیق و عتاق.
# ~~7. کذا فی الاصل، و یمکن ان تکون &quot;هنیأه بالابدال والادغام.
# ~~8. فی الاصل : &quot;الکریمین&quot;.
# ~~2. فی الاصل: &quot;حفاه.
# ~~سال قلیلا قلیلا. وکفت العین الدمع. اسالته.
# ~~3. وکف (ض) وکفا و... الدمع و نحوه:
# ~~9. فی الاصل: &quot;ضافیة&quot;.
# ~~58 PageV00P062
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_63.png)

# ~~نسف العدوان نسفا فغدا1
# ~~منه وجه الأرض قاعا صفصفا
# ~~بارکالله لاسلاف مضوا
# ~~اذ تبقوه کریما خکفا
# ~~فهو فی الجود یباری حاتما
# ~~و هو فی الحلم یجاری ms013 أحنفاء
# ~~م والله عمت کرما
# ~~خلتها فیالحسن روضا أنفاء
# ~~کلما هم العدی- تبا لهم-
# ~~لسناه المعتلی أن یخسفا
# ~~زاده الله سناة حائا
# ~~وضیاء الشمس مافیه خفا
# ~~ما أنال الوفد الآ بعد أن
# ~~قدم البشر لهم و اللطفا
# ~~هو سک عرفه1 عم الوری
# ~~و هو بخر عرفه قد عرفا
# ~~هل یضر المسک یوما شبه
# ~~أم یغیض البحر أن یغترفا
# ~~قلم فی کفه مج الندی
# ~~کالسحاب الجون لما وگفا
# ~~سرع فی جریه ما ان نبا
# ~~فیه بل یحفی ولا یشکو الحفا
# ~~سکب المحبوب لطفا وسنا
# ~~والمحبین الجوی و القصفا
# ~~درة مثقوبة منبثها البحر لکن لم یصادف صدفا
# ~~ألف البحر فألفی بعده
# ~~کفه بحرا طماما تلفا1/(؟)
# ~~یاکریما فاق أخیار الوری
# ~~کرما عم وجودا ووفا
# ~~قد عفا الجورو لولاک لقد
# ~~کان رسم الجود و العدل عفا
# ~~ها کها حسناء بکرا ماتلت
# ~~خاطباالآ بغیظا أسفا (2)
# ~~1. فی الاصل. &quot; فغدآه.
# ~~2. البیت مأخوذ من القرآن الکریم (من آیتی 105 و106 من سورة طه): و
~~یسثلونک عن الجبال فقل ینفها ریی
# ~~نسفا قیذرها قاعا صفصفا.
# ~~3. فی الاصل. &quot;تنفوهه. و تبقاه: بقاه، اثبته، جعله اوتر که یبقی.
# ~~4. حاتم الطائی الشاعر الجاهلی المعروف بشجاعته وسخائه وکرمه، ضرب به
~~المثل فی الجود، یقال: اجود من
# ~~حاتم
# ~~5. الأحنف بن قیس: کنیته ابوبحر و اسمه الضحاک من اعاظم اهل البصرة و
~~هو الذی یضرب به المثل فی الحلم و
# ~~یقال: احلم من الأحنف. والأحنف ادرک عصرالنبی وشهد صفین مع علی (ع)
~~امیرآ
# ~~6. الانآف من الریاض: مالم یرعه احد. نقول: غابة أنف ای عذراء.
# ~~1. العرف: الرائحة مطلقا واکثر استعماله فی الطیبة، یقال: ما اطیب
~~عرفه، ای رائحته.
# ~~8. العرف: الجود والمعروف، ماتعطیه.
# ~~9. فی الاصل : &quot;بنی*.
# ~~1. فی الاصل: &quot;اطفاه.
# ~~11. فی الاصل : &quot;بتلفاه.
# ~~12. فی الاصل : &quot;خاطیا&quot;.
# ~~56 PageV00P063
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_64.png)

# ~~ما انتهی یوما الیها طالب
# ~~بحلال السحرا الا وقفا
# ~~دام فی الدولة و العز لک المم.معمر ما عاقب ملک و عفا
# ~~دارک الفیحاء دامت أبدا
# ~~لمشاهیر الوری مختکفا
# ~~لی مدح الصاحب الصدر شرف الدین]
# ~~4 بیتا]
# ~~بالله هل عذل العذول ms014 نافع
# ~~کیف وما للصب قلب سامع
# ~~هیهات لا یبلغ عذل عاذل
# ~~الی هوی تجنه الاضالع
# ~~نفسی فداء اوجه تلثمت
# ~~کأنجم غیومها براقع
# ~~تشق جیب الصبر الا انها
# ~~من مشرق الجیب لها مطالع
# ~~هی الظباء العین غنت فغدا
# ~~فی حبة القلب لها مراتع
# ~~فیهن سعدی و السعود کلها
# ~~من ضوء نور وجهها طوالع
# ~~اودعتها قلبی وخلت انها
# ~~ما ان تضیع عندها الودائع
# ~~رمت فؤادی بسهام طرفها
# ~~بحیث لم تبد لها مواقع
# ~~فکل جانقام من مقلتها
# ~~قام من المیسم منها شافع
# ~~و باللوی2 شقیا لأیام اللوی
# ~~لما التقینا لیتها رواجع
# ~~تنکر ما تعرف من حبی لها
# ~~وادمعی من نکرها هوامع
# ~~لونی و دمعی وسهاد مقلتی
# ~~هذی6 شهود کلها مقانع*
# ~~قالت فان کنت صدقت فی الهوی
# ~~ماذا غداة البین أنت صانع
# ~~قلت ولوکنت انا اول من
# ~~یمنع دون سؤله الموانع
# ~~زو دینی نظرة تشفی الجوی
# ~~وهل لذی الغلة ذاک نافع
# ~~انیا وان کنت رفیع همة
# ~~اسیر هم بالیسیر قانع
# ~~1. المقصود من حلال السعر هوالشعر، و هوناظر الی حدیث دان من البیان
~~لسحرا وان من الشعر لحکماه.
# ~~و الاستعمال کثیر فی هذا الدیوان.
# ~~2. الملک: صاحب الملک، ج ملوک واملاک.
# ~~2. فی الاصل: &quot;الفتحاءه.
# ~~4. آللوی: فی الاصل منقطع الرملة ، و هو موضع بعینه ، وای من اودیة بنی
~~سلیم ، به وقعة للعرب (مراصد الاطلاع).
# ~~5. فی الاصل: &quot;هذاه.
# ~~6. المقانع جمع المقنع. قال فی اقرب الموارد: &quot;شاهد مقنع: ای رضا
~~یقتع به وقیل بحکمه و قیل بشهادته ، تقول:
# ~~لی شهود مقانع .900.
# ~~1. فی الاصل: &quot;دان&quot;.
# ~~60 PageV00P064
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_65.png)

# ~~ما خضعت نفسی الآ لهویآ
# ~~و لم تدنس عرضی المطامع
# ~~ان قل مالی فقنوعی مکثر
# ~~او أمرت نفسی فلبی وازع
# ~~وکیف اقلالی و برق الجود من
# ~~ذری الکریم ابن الکریم لامع
# ~~کهف البرایا شرف الدین الذی
# ~~تصفولهم من جوده المشارع
# ~~الصاحب الصدرالذی عم الوری
# ~~نواله و العدل منه شائع
# ~~أغر سامی الطرف أما بطشه
# ~~عاص وأما عفوه فطائع
# ~~أبیض عالی الجد اما عدله
# ~~فطائر وحلمه فواقع
# ~~علیه یجری عقد کل خنصر
# ~~ولا ms015 تعد نیله الأصابع
# ~~له بساع لا ینال شاوها
# ~~کأنهن الأنجم السواطع
# ~~من ضاق ذرعا لبلوغ نیلها
# ~~فقل له نیل التمنی واسع
# ~~کل کلام فیه ذکر فضله
# ~~یطیب عند نشره المجامع
# ~~الرأیه فی فل أسیاف العدی
# ~~ما عجزت عنه القنا الشوارع
# ~~بکفه مراقمکانها
# ~~اراقم انیابها تناقع
# ~~ماء الحیاة للموالی ریقها
# ~~وللاعادی هوسم ناقع
# ~~سن لأرباب المعالی سنة
# ~~فصار متبوعا وکل تابع
# ~~ما ان اناه مجتدالا الی
# ~~افضاله من بشره ذرائع
# ~~له - فدته التفس - نفس بالعلی
# ~~أمرة وشیمةآ تطاوع
# ~~ذلت له رقاب أصناف الوری
# ~~فکلها لحکمها خواضع
# ~~کانما الدیوان أفق ساطع
# ~~و وجهه المیمون بدر طالع
# ~~یزدحم الابلاک عند بابه
# ~~طوعا فمنهم ساجد و راکع
# ~~یا مالکا رق العدی بحزمه
# ~~حزمک سیف لعداک قامع
# ~~ان کنت تثأی عنهم فانهم
# ~~علیهم من رعبک الطلائع
# ~~غادرت لما غدروا ربوعهم
# ~~خالیة فکلها بلاقع
# ~~لاثبق3 منهم أحدا یسعی علی الارض فان الوقت سیف قاطع؟
# ~~و ها کها حسناء بکرا زانآها
# ~~معنی جمیل ولباس رائع
# ~~1. فی الاصل : &quot;الکریمین&quot;.
# ~~2. الجدء الحظ الحظوة، الرزق.
# ~~3. قی الاصل: لایبق&quot;.
# ~~. فی المثل: الوقت سیف قاطع ان لم تقطعه قطعک.
# ~~61 PageV00P065
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_66.png)

# ~~کان من خلقک مسحه بها
# ~~حذا الیها مالت الطبائع
# ~~ما طبع الطبع لمن أبدعها
# ~~و لامن الجهل علیه طابع
# ~~تنشدها الالسن ما یبقی الوری
# ~~و تستلد ذکرها المسامع
# ~~والمرء یبقی ذکره من بعده
# ~~و خیر ما یبقی له الصنائع2
# ~~و ان حسن الذکر خیر للفتی
# ~~من تشب2 ثلوی4 به الزعازع
# ~~و آنت ممن یشتری بماله
# ~~حسن الثناء اذ سواک بائع
# ~~لازال فی مدحک الفاظ الوری
# ~~ساجعة ما سجعت سواجع
# ~~و دور حسادک بعد آن عفت
# ~~صبت علی عرصتها الفجائع5
# ~~ی مدح الوزیر عمادالملک قوام الدین]
# ~~3 بیتا]
# ~~یا حبذا وصل نعم عاد هجرانا
# ~~و نا عم العیش فی نعمی بنعمانا
# ~~ایام اغدو قریر العین تؤنسنی
# ~~عین وأمسی عزیز العیش خذلانا
# ~~یجر فی اللهو اذیال الصبی فغدت
# ~~راحاثآنا آلفت راحا و ریحانا
# ~~آیاتنا السکر فی الحانات آونة
# ~~وعاود7 الصحو احیانا فاحیانا ms016
# ~~لا الشیب القی بفودی الجران ولا
# ~~عین الشباب بعین السوء یلقانا
# ~~نغض الزمان زمانا فی تقلبه
# ~~عنا الجفون فخلآنا وخلانا
# ~~اذنحن من وصل نعم فی ذری نعم
# ~~حینا وحین العدی من غیظهم حانا
# ~~فی جنة الخلد عینی من محاسنها
# ~~حکت مباسمها أذنی لما مکثت
# ~~ترعی نجوما و اقمارا و اغصانا
# ~~من عقد منطقها درا ومرجانا
# ~~وصل الشباب و هجرالشیب انهما
# ~~فقد الرقیب و وجدان الحبیب کما
# ~~من الشجون التی لم ثبق اشجانا
# ~~أهوی فیالهما فقدا ووجدانا
# ~~عیش کروض بحزن اجاده مطر
# ~~یزیل منظره هتا و أحزانا
# ~~1. علیه مسحة من جمال اوهزال: ای اثرظاهر
# ~~2. الصنائع جمع الصنیعة. الاحسان.
# ~~3. النشب: العقار، المال الاصیل من الناطق والصامت.
# ~~4. الوی الواة بهم الدهر: اهلکهم.
# ~~التجانع جم الفجیعة الرریثة.
# ~~6. نعمان بفتح الاول اسم لمواضع ذکرها البغدادی فی مراصد الاطلاع
~~والحمیری فی الروض المعطار (ص
# ~~7. فی الاصل: &quot;غاودواه.
# ~~8. الحین: الهلاک، المحنة.
# ~~9. الحزن: ما غلظ من الارض.
# ~~62 PageV00P066
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_67.png)

# ~~کآنه ناظر فی حسن بهجته
# ~~عهد الوزیر عماد الملک مولانا
# ~~صدر الکرام قوام الدین من ملأالله البلاد به أمنا و ایمانا
# ~~ذوتجدق ملا الله البلاد به
# ~~عدلا کما ملثت ظلما وعدوانا
# ~~لین الشری1 قهر الأملاک قاطبة
# ~~غیت الوری عمهم جودا و احسانا
# ~~ینمی الی تب یعزو الی حسبه
# ~~لم یخلق الله أعلی منهماشانا
# ~~السیف منصلتا والبحر منهمرا
# ~~والبدر متسقا واللیث غضبانا
# ~~سادالملوک وصاد الصید وافترس الفرسان واتخذ الأحرار عبدانا
# ~~انام فی طیب المهد الأنام قیرعاهم جمیعا بحزم منه یقظانا
# ~~و رد من نکدالعیش العباد آلی
# ~~عیش رخی یعید الشیب شبانا
# ~~حتی یری الدئب یرعی فی الفلاا غنما
# ~~ترعی النبات و ترعی الأسد غزلاننا
# ~~أقرانه فی منام و هو فی درکالعلی یزید العدی ذلا و خذلانا
# ~~ما مکن الجور فی مقدار سنبلة
# ~~لأنه واضع للعدل میزانا
# ~~الدهر والقدر المحتوم والفلک البوارأبدت له فی الحکم اذعانا
# ~~زره فقد زرت شمس الدین طالعة
# ~~واللیت مقتدرا والغیث منانا
# ~~بل کلما صال ولی اللیت منهزما
# ~~وکلما جاد ظل البحر حز نانا
# ~~أشاد بالحق ms017 من یشدو مدائحه
# ~~فهو الذی شاد للعلیاء بنیانا
# ~~ندی یغادزه صوب المزن حاسده
# ~~و همه ظل منها النجم غیرانا
# ~~الحمدلله رب الناس کلهم
# ~~حمدا یدوم لأ ولانا وأخرانا
# ~~اذ صیر الحق منصورا بدولته
# ~~و أوهن الباطل المتبوع ایهانا
# ~~جنابه الخلد یؤوی کل ذی کرب
# ~~والمنهل العذب یروی کل ظمآنا
# ~~العفومثنی یری منه اذانزل الجانی بساحته و الروع وحدانا
# ~~شمائ کریاض الحزن معشبة
# ~~راحت تروح أرواحا و أبدانا
# ~~فلو تعطر من ریا شمائله
# ~~ریح الشمال تفوح المسک والبانا
# ~~أکرم بأیایه الغر آلتی ظهرت
# ~~قدبان فیها الهدی والضل قدمانا
# ~~الله أولاه نصرا عز مورده
# ~~وکل أعداءه قهرا وخذلانا
# ~~1. الشری: الجبل، الطریق، الناحیة، ماسدة جانب الفرات یضرب بها المثل
~~فیقال: هو کاسد الشری.
# ~~2. الفلا جمع الفلاة: الصحراء الواسعة.
# ~~3. فی الاصل : &quot;اقرانا&quot;.
# ~~4. الحزنان: الحزین.
# ~~4. غادره: ترکه و ابقاه.
# ~~. الضل: ضدالهدی، الباطل.
# ~~62 PageV00P067
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_68.png)

# ~~النبی ابن داود سلیمانا
# ~~والله آتاه مالم یؤته أحدا
# ~~ذکل من جد فیه رد حیرانا
# ~~یاساعیا فی طلاب المجد منهمکا
# ~~نز داد ربحا ولا لاقیت خسرانا
# ~~تبتاع بالثین الغالی الثناء لقد
# ~~ادرکت شاوالعلی والمجد و هویری
# ~~صعب القیاد فلما رضته لانا
# ~~وکلما زدت فضلا زاد نقصانا
# ~~حزت الکمال ومن عاداک منتقص
# ~~دعا النبی باذن الله دعوته
# ~~لو کنت شاهدها أصبحت برهانا
# ~~الله جامع کل الخلق فیک فما
# ~~للناس عدول افطنول انسانا1(؟)
# ~~ما زلت تقسم بین الناس کلهم
# ~~بذلا ومنعا و اعطاة و حرمانا
# ~~جناب عزک بثوی کل ذی آرب
# ~~وظل مجدک مأوی کل لهفانا
# ~~ضفضعت ارکان أهل الجور قاطبة
# ~~لازلت أعظم خلق الله أرکانا
# ~~فی مدح الصاحب معین الدین]
# ~~3 بیتا]
# ~~فدتک نفسی من أخ وصاحب
# ~~یا صاحبی من سروات2 غالب
# ~~أسعدک الله علی النوائب
# ~~ان کنت یوما لاخیک مسعدا
# ~~بلغ سلاما من سلیم دنف
# ~~ذی کبده حری ولون شاحب4
# ~~والصاحب ابن الصاحب ابن الصاحب
# ~~الی الفتی و ابن الفتی و ابن الفتی
# ~~الی معین الدین ذی الجود الذی
# ~~أربت عطایاه علی السحائب
# ~~بحر یفید العز من جاوره
# ~~و رب ms018 بحر جامح بالراکب
# ~~شمسن تضیء الأفق من أنواره
# ~~والنور نور الشمس لاالکواکب
# ~~أمضی من الحسام غیر أنه
# ~~یؤمن منه الفل فی المصارب
# ~~اذا جری مرقمه فی معضل
# ~~فکتبه ثغنی عن الکتائب
# ~~او مردت نازلهآ اتبعها
# ~~من رأیه بالشهب التواقب
# ~~لیهن ما یرجووما أمله
# ~~ومن رجا الکرام غیر خائب
# ~~1. کذا فیالاصل، وصورتها کما کانت.
# ~~2. سروات القوم: سادتهم و رؤساؤهم.
# ~~3. اسعده علی الأم عاونه.
# ~~4. الشاحب: المهزول اوالمتغیراللون و یقال: شاحب اللون کمایقال شاحب
# ~~الجسم ای متغیره.
# ~~5. ماخوذ من آیتی 7 و 10 من سورة الصافات: وحفظا من کل شیطان مارد* الآ
~~من خطف الخطفة فاتبعه شهاب
# ~~ثاقب.
# ~~6. فی الاصل : &quot;یرجوهه بلا و اوبعد &quot;یرجوه.
# ~~63 PageV00P068
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_69.png)

# ~~یا أیها الحاسد فیما قدحوی1
# ~~من العلی والمجد والمناقب
# ~~ضره ان کثرت حساده
# ~~فالأسد لاتخفل&quot; بالتعالب
# ~~لدائه حین سعی الی العلی
# ~~ما بین لاء کلهم ولاعب
# ~~ذلت له الأقدار حتی انه
# ~~یدرک مالیس له بطالب
# ~~م الی ما اکتسبت أخلاقه
# ~~من المعالی شرف المناصب
# ~~ان یک بعض العارشان ماجدا
# ~~فمجده عار من المعایب
# ~~یجری بیمناه یراع ذوشبا
# ~~تعنو لنا بیه ظبیآ القواضب
# ~~مهما یناجی الفکر فی المشارق
# ~~أفضئ بنجواه الی المغارب
# ~~نراه یعدو ویصیر جائلا
# ~~فی صفحة کخد خود کاعب
# ~~کانه ظبی أغن یرتعی
# ~~فی الروض أویأتی لمسک ذائب
# ~~کأنه الدهر کمن لیل دجا (2)
# ~~ومن نهارلدجاه غالب (2)
# ~~کانه ملطخابنفسه
# ~~نار تردت بدخان لازب
# ~~کانه متیم أنحکه
# ~~طول مقاساة هوی1آ الکواعب
# ~~یبدی به السحرالحلال کانب
# ~~نفدی یدیه ید کل کاتب
# ~~یجری له بأسعد و انآحس
# ~~علی الاقاصی وعلی الأقارب
# ~~یا منهلا یصفو لکل شارب
# ~~اذ یکثر الترنیق فی المشارب
# ~~منذ تشرت عدل کسری فی الوری
# ~~أصبح منک الجور قوس حاجب
# ~~ا. فی الاصل: &quot;جوی*.
# ~~2. حفل (ض): بالی واهتم، یقال: ما حفله و ماحفل به ای مابالی به
~~ولااهتم له.
# ~~2. فی الاصل: &quot;زراع *.
# ~~1. الشبا جمع الشباة: حد کل شیء.
# ~~5. الظبی جمع الظبة: حدالسیف اوالسنان ونعوهما، واصل ظبة مظبوه حذفت
~~الواو وعوض عنها بالهاء. والقواضب
# ~~جمع القاضب: شدید ms019 القطع.
# ~~. أفضی الیه بسره: اعلمه به.
# ~~1. الخود. المراة الشابة.
# ~~8. کذا لمی الاصل ولا یفهم معناه.
# ~~9. فی الاصل : &quot;ملخطا&quot;.
# ~~1. فی الاصل: &quot;الهویه.
# ~~1. رنق الماء: کدره (ضد).
# ~~12. قال الزبیدی فی تاج العروس فی مادة حجب: &quot;حاجب بن زرارة هو
~~ابوالوفاء صاحب القوس المودعة عندکسری
# ~~فی قصة مشهورة ساقها الحلبی وغیره، والیه یشیرالقائل:
# ~~قال الزرکلی فی الاعلام (ج 2 ص 153) : &quot;حاجب بن زرارة بن عدس
~~الدارمی التمیمی، من سادات العرب فی
# ~~ت علینا بقوس حاجبها
# ~~تیه تمیم بقوس حاجیهام
# ~~الجاهلیة کان رئیس تمیم فی عدة مواطن. و هو الذی رهن قوسه عندکسری علی
~~مال عظیم ووقی به، و
# ~~حضریوم شعب جبلة (من ایام العرب المعروفة) قبل 19 او 17 سنة من
~~مولدالنبی (ص) و ادرک الاسلام و
# ~~أسلم وبعثه النبی (ص) علی صدقات بنی تمیم فلم یلبث ان مات. وجاء ایضا
~~فی الاصابة لابن حجر ذکره (ج 1
# ~~ص 273).
# ~~65 PageV00P069
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_70.png)

# ~~وقد أحاط الجوز بالعدل کما
# ~~احاط بالعینین قوس الحاحب
# ~~فدم و ان عاداک شر ناهب
# ~~وللذی والاک خیر واهب
# ~~لی مدح الوزیر معین الدین]
# ~~وذکر أخیه الصدرقوام الدین
# ~~4 بیتا]
# ~~و افانی الشیب و حب الرشاد
# ~~مر علی ذوقی کحباالرشاد1
# ~~جمعت ضدین وما استجمعا
# ~~بیاض فودی و سواد الغؤاد
# ~~یزیدنی الغی مشیبی ولا
# ~~ازداد من رشدی الا البعاد
# ~~کل یری فی شیبه رشده
# ~~وفیه أضللت سبیل الرشاد
# ~~مالی فی الغی اأری جامحا
# ~~والشیب موصوف بلین القیاد
# ~~جوت فی الشیب صلاحا یعی
# ~~فعاد فی الشیب صلاحی فساد
# ~~أظلم نور الشیب فی مفرقی
# ~~ن ظلمة الغی وفقد السداد
# ~~لاغرو فالنازو ان اوقدت
# ~~یطفئها فرط زحام الرماد
# ~~الی هوی النفس معادی قلم
# ~~صرت أرجی الفوز یوم المعاد
# ~~ان الهوی بضمار ذی غفلة
# ~~والنفس تجری فیه جری الجیاد
# ~~یالیت شعری والردی غایة
# ~~ما تذخر التفس لیوم التناد
# ~~تزودی یا نفس و استکثری
# ~~من التقی ان التقی خیر زاد
# ~~وجددی عهدک واستشری
# ~~بمدح من آزری2 بصوب العهاد
# ~~اعنی معین الدین صدر الوری
# ~~وذخرهم ان جل خطبآ ms020 نآد
# ~~الصاحب ابن الصاحب المرنجی
# ~~أخوالندی الممدوح فی کل ناد
# ~~هوالوزیر ابن الوزیر الذی
# ~~مبنی علاه فوق سبع شداد
# ~~هوالکریم ابن الکریم الذی
# ~~لمعتفی طارفه5 والتلاد
# ~~1. فی المعجم الوسیط: &quot;الرشاد بقلة سنویة من الفصیلة الصلیبیة،
~~تزرع و تنبت بریة ولهاحب حریف یسمی حب-
# ~~الرشاده. و فیاقربالموارد: &quot;حب الرشاد. الحرف سمی به تفاؤلا لأن
~~الحرف معناه الحرمان&quot;.
# ~~2. ازری به وازراه: عابه و وفع من حقه.
# ~~3. العهاد جمع العهد و العهدة (بفتح العین وکسرها): اول&quot;
# ~~مطرالربیع.
# ~~4. الناد کعقام: الداهیة.
# ~~4 الطارف: المال الحدیث اوالمستحدث، ویقابله التالد والتلاد.
# ~~6 PageV00P070
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_71.png)

# ~~جنابه للجتدی مرع
# ~~اذا اکفهرت فی الجدوب البلاد
# ~~سواده نور عیون الوری
# ~~وکل عین نورها فی السواد
# ~~ان یجتدی أجدی و ان یرتجی
# ~~جاد و ان قال مقالا أجاد
# ~~من بیت مجدرأسه ثابت
# ~~والسقف کالنجم رفیع العماد
# ~~من معشر ان وصفوا کلهم
# ~~لیوت غاب وعداهم نقاد
# ~~وقی منهم أحد بالوری
# ~~کان کطود وهم کالوهاد
# ~~أرقم ذونابین فی کفه
# ~~ینوب عن حد السیوف الحداد
# ~~شاد بباسه بناء العلی
# ~~نعم کذا کل بناویشاد
# ~~یجری بکف هی مخلوقهآ
# ~~لفک أسری و لکف العناد
# ~~کف لها العادة أن تکفی الوری عوادی الدهر2 من عهد عاد
# ~~ودأبها البده الی الجود بعدالعود والعدوی [الی] کل عاد
# ~~عاد رمیم الجود حیا به
# ~~لأنه ماجاد الآ أعاد
# ~~سعی مجدا لاکتساب العلی
# ~~کتحلرا بقلته بالسهاد
# ~~فی زمن متع أترابه
# ~~بلدة العیش وطیب الرقاد
# ~~له ید مبسوطة بالندی
# ~~وماسواها فأکف جعاد2
# ~~الفلک الدوار طوع له
# ~~والحکم منه و علیه انقیاد
# ~~قبساد بالجود الوری کلهم
# ~~کذا کعمرالله من جاد ساد
# ~~ما ان یباریه علی فضله
# ~~الا أخوالفضل أخوه الجواد
# ~~قوام دین الله من قوم الدین و قواه و مبناه شاد
# ~~بحر عمیم التفع جم الندی
# ~~صدر رحیب الصدرواری الزناد
# ~~راموا مدی شأوهما فی العلی
# ~~ودون با راموه خرط القتاده
# ~~1. اکنهر اللیل. اشتد ظلامه - الرجل: عبس. وفلان مکفهر ای منقبض کالح
~~لایری فیه اثر بشر ولافرح.
# ~~4. التقاق اللم التقلبکم ظل من الغنم لغیوالأرجل : الواحده فقدة ms021 الذکرو
~~الأنتی.
# ~~3. کذا فی الاصل. وعوادی الدهن عوائقه.
# ~~4. الجعاد جمع الجعد: البخیل اللییم، یقال رجل جعد ای بخیل لئیم، وجعد
~~الید ای بخیل.
# ~~5. خرط (ن) الورق: قشره عن الشجرة اجتذابا بکفه -و خرط الشجرة: انتزع
~~ورقها اجتذابا. والقتاد، شجر صلب له
# ~~شوک کالابر، یقال: من دون هذاالامر خرط القتاد ای انه لاینال الأبمشقة
~~عظیمة، وان خرط القتاد أسهل منه، و
# ~~اخرط القتاد هو انتزاع قشره اوشوکه بالید. و قد شرح المثل &quot;دون
~~ذلک خرط القتاده المیدانی فی مجمع الامثال
# ~~(ص 238 من الطبعة الحجریة) و رشیدالدین الوطواط فی لطائف الامثال (ص
~~101).

PageV00P071

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_72.png)

# ~~کابن العمید الفرد ساواهما
# ~~و کابن1 عباد و رب العباد
# ~~یا أیها الصدر الکبیر الذی
# ~~ذکر علاه ماله من تفاد
# ~~ان کان قد أحل) ربع الوری
# ~~فربعکم ربع خصیب المراد
# ~~أو أخلفت أنواء أهل الندی
# ~~فسیکم یسبق صوب الغواد
# ~~هذی بنات الفکر زفت الی
# ~~من هو بحر و سواه نماد
# ~~هوت فیما قلت بل انها
# ~~صفاح تبر عرضت لانتقاد
# ~~ان هی ردت فلزیفی بها
# ~~اوحسنت فی العین فهو المراد
# ~~لازالت الأیام تأتی لکم
# ~~بدولة تجدی و بلک یعاد
# ~~[فی مدح الصدرشرفالدین علی]
# ~~الحمدلله أهل الفضل والکرم
# ~~2 بیتا]
# ~~اذفاز بالنور من یختال بالظلم
# ~~و أدرک النجح مسرورا مؤمله
# ~~ومال نحوثراء المال ذوعدم
# ~~وعاد عهد الشباب الغض مقتبلا
# ~~الی أخی الشیب بعد الضعف والهرم
# ~~وأقبلت صحه تنساب فی بدن
# ~~یکاد صاحبه یقضی من السقم
# ~~بعودة الصاحب المیمون طائره
# ~~ذی الجود والمجد والعلیاء والکرم
# ~~صدرالوری شرف الدین الذی انتشرت
# ~~ذکری مناقبه فی الغرب والعجم
# ~~علی الماجد العالی بهمته
# ~~هوالکریم الذی عمت مکارمه
# ~~فی مرتقی المجد أعلی منتهی الهمم
# ~~حتی اغتدت سمرا فی سائر الأمم
# ~~ما السن الناس الأ وهی ناطقة
# ~~له غداة الندی کف اذارکضت
# ~~بمدحه بین منثور و منتظم
# ~~بالجود أغنی الوری عن واکف الدیم
# ~~ما قال قول نعم حتی ینوط به
# ~~لوفد عونا&quot; وأبکارا من النعم
# ~~بنیی الالة له مجدا فشیده
# ~~وما بنی الله سدا غیر منهدم ms022
# ~~1. فی الاصل: *ولابن عباده.
# ~~2. فی الاصل: &quot;افحل&quot;. امحل المکان: اجدب، فهو ممحل والارض
~~ممحل وممحلة.
# ~~3. الانواء جمع النوه: العطاء.
# ~~غدوة
# ~~5. الثماد جمع الثمد (بهکون المیم و فتحها): الماء القلیل یتجمع فی
~~الشتاء و ینضب
# ~~4. الفوادی جمع الغادیة: مؤنث الغادی، مطرة الغداة، و السحابة تنشا
# ~~انی الصیف، الحفرة یتجمع فیها ماء المطر.
# ~~6. اجدی اجداة الامن نفع واغنی
# ~~. العون جمع العوان: ما کان فی متصف السن من کل شیءء عانت المراة: صارت
~~عوانا ای فی منتصف عمرهاء
# ~~68 PageV00P072
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_73.png)

# ~~اله ید لاثری الا وقد جعلت
# ~~من قوق کل ید اونکت کل فم
# ~~جری بها قلم صبت1 أناملها
# ~~بالجود والبأس والنعماء والنقم
# ~~فکلما بان خط منه فی یده
# ~~یغدیه کل بنان خط بالقلم
# ~~اذا ضریت بحد السیف هامته
# ~~یزیده الجری ضرب اللهدم الخذم&quot;
# ~~مسته بالیمن یمناه فیتبعه
# ~~الذاک فی الذکر أمسی موضع القسم3
# ~~یستخدم السیف مذمست أنامله
# ~~وکان من قبله للسیف کالخدم
# ~~یفل جیش الأعادی عمدوه رعبا
# ~~کأنه کهم فی جحفل لهم
# ~~سعی شبحا الی تقبیل راحته
# ~~مشیا علی الرأس لأشیا علی القدم
# ~~جری بکف وزیر بالندی ولع
# ~~علی الوری منعم للدیتن منتقم
# ~~ان صال فالبحر محصور لصولته
# ~~أوقال فالدر منثور من الگلم
# ~~صاد اللیوت فما لیت بمنتصر
# ~~یوما وجاد فما غیت بمنسجم
# ~~صریخ مهتضم أوصوت منتجع
# ~~أشهی الی سمعه من لدة النغم
# ~~یعم أشباله لکن هیبته
# ~~یرتاع منه أبوالاشبال فی الأجم
# ~~فأین من وجهه بدر لملتمس
# ~~وأین من کفه بحر لمغتنم
# ~~حی رمیم العلی والجود منه کما
# ~~یحیی الموات بصوب الوابل الردم
# ~~ذوهمة لوسعی فی مبتغی شرفه
# ~~الم یرض منه بدون الهام والقمم
# ~~کم من خطوب ألمت وهی معضلة
# ~~ومن دواء تحل الشیب باللمم
# ~~گف من غربها قسرا و تلمها
# ~~بغرب مرهف حزم غیر منثلم
# ~~الجود بالمال لابالمجد شیمته
# ~~والبخل بالمجد من أکرومة الشیم
# ~~یا أیهاالصاحب الوافی بذمته
# ~~اذا الکرام کهوا عن رعیة الدمم
# ~~ان العدی لک أخفوا فی نفوسهم
# ~~نخدرا فغا درتهم کحما علی وضم
# ~~کانوا یکیدون مااسطاعوا وما اقتدروا ms023
# ~~والله من کیدهم یرعاک فی حرم
# ~~کم أرصدوا لک من شر وبائقة
# ~~وکنت من حفظه فی أوثق العصم
# ~~1. فی الاصل: &quot;صحته. ویمکن ان تکون مسحته بتشدیدالحاء، سح الماء و
~~نعوه (لازم ومتعد): سال من اعلی
# ~~ال اسفل، وصبه صبا محابعا غزیرا.
# ~~2. فی الاصل: &quot;اللهدم الخدم&quot;. اللهذم : الحاد القاطع من
~~السیوف و الاسنة والأنیاب. و الخذم من السیوف: القاطع
# ~~وخذم الشی (ض): قطعه بسرعة.
# ~~3. یشیرالشاعر الی القرآن الکریم حیث قال جل وعز: ن و القلم وما
~~یسطرون.
# ~~4. اللهم (بتشدید المیم): البحر العظیم. ولکن المیم فی البیت خففت.
# ~~5. فی الاصل: معلی&quot;.

PageV00P073

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_74.png)

# ~~هموا بما لم ینالوا لاأنالهم الاقدارمن أطوامن شعث ملتثم(42)
# ~~اذحافق ما أضمروا من مکرهم به
# ~~فالحمدلله حمدا لا انقطاع له
# ~~أفناهم الدهرواستولی علی دمهم
# ~~ی مازق2 زل عنه کل ذی قدم
# ~~الیک تظهر منه خجلة التدمم
# ~~وقدأتی الدهر بعد الدنب معتذرا
# ~~فاغفرله الدنب واصفح عن جریمته
# ~~فالحر یحسن منه عفو مجترهم
# ~~معاونا فبحبل الله فاعتصما
# ~~من کان لله فی الحالات کان له
# ~~ان کان عوقنی الدهر المعوق عن
# ~~تقبیل کفک فاعذر نی ولاتلیح
# ~~فالشمس أعلی مدی من آن یحاولها
# ~~تقلیب عین وتقبیل لمستلمم
# ~~لکتنی منفذ حسن الثناء الی
# ~~ذراک غیر مغب لا ولاسن
# ~~لازال أمرک فی الآفاق مرتسما
# ~~یسوس کل البرایا أی مرتسم&quot;
# ~~عالی جنابک ماوی کل مقتدر
# ~~یأوی الیه ومثوی کل مهتضم
# ~~لی مدح الصاحب الصدر بهاءالذین]
# ~~4 بیتا]
# ~~اوفی لعاشقه برغم الحسد
# ~~من کان موصوفا بخلف الموعد
# ~~وتنیآ عنان جفائه من بعدما
# ~~کانت تروح به الرکاب5 وتغتدی
# ~~وصفت مناهل عیشه ولطالما
# ~~مرت لیالیه بعیش أنکد
# ~~وافی وکان الصب فی حالیه من
# ~~جله و جفن ناعس و مسهد
# ~~و تجمعت افراحه و تبدد الاتراح5 أی تجمع و تبدد
# ~~قالوا الست تفیق من سکرالهوی
# ~~کم ذا تشبب بالغزال الأغید
# ~~أولم تقع شهب البزاة ولم تبض
# ~~من مفرقیک علی غراب أسود
# ~~أولیس أبدلک الزمان بکیده
# ~~بفیا علیک لحبه بالعسجد
# ~~قلت اسکتوا ان الذی التذ الگری
# ~~عند الصباح لکان غیر مفند&quot; ms024
# ~~قدنی الشباب وفی المشیب بحظک الاوفی من العیش اللذید المورد
# ~~واعلم بان المرء لما أن مضی
# ~~لسبیله فکأنه لم یولد
# ~~1. کذا فی الاصل وصورتها کما کانت.
# ~~4. فی الاصل : &quot;ثناه.
# ~~5. الرکاب: الابل، واحدتها راحلة.
# ~~6. الأتراح جمع الترح: الحزن والهم،
# ~~الغت
# ~~7. فتدم: لامه، کذبه.
# ~~8. قد بمعنی حسب و قدنی: یکفینی و الیاء مفعول به.
# ~~2. فی الاصل: همارق*.
# ~~0
# ~~3. فی الاصل : &quot;معتصم&quot;.

PageV00P074

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_75.png)

# ~~المرة ذکر قی اللسان فلاتکن
# ~~فی الألسن الذکری بمالم یحمد
# ~~استعمل السیر الحمیدة فی الوری
# ~~تستبق من ذکر جمیل فی غد
# ~~ان الجمیل من الثناء مخلد
# ~~والمرء فی دنیاه غیر مخلد
# ~~و تعود الاحسان فیمن قدأسا
# ~~تحو القلوب جمیعها بتودد
# ~~بعض الکارم هذه وجمیعها
# ~~فی الصاحب الصدر الکریم الأمجد
# ~~أعنی بهاءالدین أفضل کل من
# ~~یقتص آثار العلی و السؤدد
# ~~ذوهمة علویة ما تمتطی
# ~~الا علی قم السها و الفرقد2
# ~~من زار حضرته یجدها حضرةآ
# ~~محفوفة الارجاء و المتبلد
# ~~بطریف نظم فی علاه مؤلف
# ~~وتلید مال من تداه مبدد
# ~~فی حضرة العلیاء الا انها
# ~~مستوطن العانی وماوی المجتدی
# ~~حمل المغارم للوفود ببابه
# ~~فرض علیه و غنیة المسترند
# ~~فی نظم أمر الملک أغرب رأیه
# ~~حتی تفلل غرب کل مهند
# ~~فی کفه قلم یصید بنابه
# ~~عند التوائب کل ملک أصید
# ~~ورا هوالجاری وطورا واقف
# ~~حینا هوالعاری و حینا مرتد
# ~~الضعف من أوصافه لکنه
# ~~سند الضعیف وموثل المستنجد
# ~~یجری لطائفتین من أعدائه
# ~~و الأولیاء بأنحس و باسعد
# ~~فلعابه ماء الحیاة لفرقة
# ~~ولفرقة أخری کسم الأسود
# ~~یجری بکف أخی علی وسماحة
# ~~جم مکارمه کریم المحتد3
# ~~طلق اللسان لمن یروم جواره
# ~~ولو فده طلق المحیا و الندی
# ~~آراءه مثل النجوم ثواقبا
# ~~من کان مقتدیا بها هومهتد
# ~~من کان تسخین بعین رجائه
# ~~قله تراب ذراه عین الائمده
# ~~ان کان جاد تکلفا ذوهة
# ~~قالجود مال الیه سمح المقود
# ~~ف الاصل: &quot;نوی
# ~~2. السها و السهی: کوکب خفی من بنات نعش الصغری و التاس یمتحنون به
~~ابصارهم. والنرقد: نجم قریب
# ~~من القطب الشمالی یهتدی به وبجانبه آخر اخفی منه، ms025 فهما فرقدان.
# ~~3. المحتدة الاصل، یقال انه لکریم المحتد.
# ~~. سخنت (ل) العین: لم تقر فهو سخین و هی سخینة.
# ~~سخنه و اسخنه (من باب التفعیل و الافعال) اسخن الله عینه و بعینه:
~~انزل به مایکیه لأن دموع الحزن تکون
# ~~ساخیة. و عکسه قولهم: اقرالله عینه.
# ~~الائمد (بکسرالالف و المیم وضمهما) حجر یکتحل به، یعرفه
# ~~علماء الکیمیاء باسم انتیموان.
# ~~7 PageV00P075
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_76.png)

# ~~من أشادا بذکرعم نواله
# ~~فی سائر الافاق کل مغرد
# ~~لولاک لم یحسن لرکب2 ساعة
# ~~نص2 الزکاب ولا اجتیاب الفدفد؟
# ~~ولما ارتضی ذواللب من ذی حاجة
# ~~آن یستعین بمسعفی5 و بمسعد
# ~~ولکان مابین الوری مستحسنا
# ~~اجمام کل مقطع و مقصد
# ~~ما فی سواک حلا تشید فی فم
# ~~ولو انه لحن الغریض ومعبد
# ~~ان حل مکروه بساحتک التی
# ~~قد أصبحت للوفد أنجح مقصد
# ~~هون علیک ولاتبل (؟) بحلوله
# ~~ان الحوادث للکریم بمرصد
# ~~ماذوعلی و مکارم و فضائل
# ~~الآ وتغناه عیون الحسد
# ~~الشمس تکسف فی علو محلها
# ~~ویغیض باهر نورها المتوقد
# ~~و الدهر یلهج بالکریم یذیقه
# ~~نغب&quot; الجوی لا باللئیم المجحد
# ~~لک فی نعمی لاعدمتک جمة
# ~~نفدت ولکن شکرها لم ینفد
# ~~انی أقصر فی الثناء وأنت فی الافضال و التعمی تعود و تبتدی
# ~~مهد بفضلک عذر تقصیری ولا
# ~~تنکر علی فأنت خیر ممهد
# ~~لازلت تظفر بالمنی و تذللت
# ~~أعناق أبلاک العدی1 وکأن قد
# ~~مترقلا فی ثوب عیش ناعم
# ~~متردیا برداء عز سرمد
# ~~1. اشاد بذکره: أثنی علیه.
# ~~2. فی اقرب الموارد: &quot;الرکب کصحب: رکبان الابل، اسم جمع و قیل جع
# ~~علی خلاف الاصل، وقد یکون للخیل&quot;. وفی المعجم الوسیط:
~~&quot;الرکب: الراکبون، العشرة فما فوق&quot;.
# ~~3. نص (ن) ناقته: استخها واستقصی آخرما عندها من السیر، والرکاب الابل،
~~واحدتها راحلة.
# ~~4. الفدفد: الفلاة، المکان الغلیظ، المکان المرتفع.
# ~~5. اسعفه بحاجته: قضاهاله، و اسعفه علی الأر اعانه.
# ~~وساعده.
# ~~8. فی الاصل: &quot;القریض&quot;. قال الزرکلی فی الاعلام (ج 4 ص 300):
~~&quot;الغریض هوعبدالملک
# ~~(المتوفی نعو 95 ه) مولی العبلات من مولدی البربر من اشهرالمغنین فی
~~صدرالاسلام، ومن احذقهم فی صناعة
# ~~الغناء. سکن مکة و غنی ms026 کینة بنت الحسین. و کان. ضرب بالعود و ینقر
~~بالدف و یوقع بالقضیب. کنیته ابویزید
# ~~اوابومروان، ولقب &quot;الغریض&quot; لجماله ونضارة وجههه.
# ~~7. قال الزرکلی فی الاعلام (ج 8 ص 177)
# ~~&quot;معبد المغنی (المتونی 126 ه) هو معبدین وهب، ابوعبادالمدنی: کان
~~نابغة الغناء العربی فی العصر الأموی.
# ~~کان مولی لبنی مخزوم (او لابن قطن مولی معاویة) ونشا فی المدینة یرعی
~~الغنم لموالیه، و ربما اشتغل فی
# ~~التجارة. ولما ظهر نبوغه فی الغناء اقبل علیه کبراء المدینة. ثم رحل
~~الی الشام فاتصل بامرائها وارتفع شانه.
# ~~و کان ادیبا فصیحا و عاش طویلا الی ان انقطع صوته. و مات فی عسکر
~~الولیدبن یزید. اصواته و اخباره کثیرة&quot;.
# ~~. لهج (ل) بالشیء: أغری بهفثابر علیه فهولهج ولاهج.
# ~~9. النغب جمع النغبة: الجرعة.
# ~~10. فی الاصل : &quot;املا اعناق العدی&quot;.
# ~~172 PageV00P076
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_77.png)

# ~~فی مدح الصدر بهاءالدین]
# ~~سلام عز مورده وجلا
# ~~15 بیتا
# ~~اخص بذکره الصدر الاجلا
# ~~أخاکرم وإفضال و فضل
# ~~بهاءالدین ذا الحسب المعلی
# ~~فتی عم الوری شرفا ومجدا
# ~~ومال الی العلی طفلا وکهلا
# ~~أعدله الرداء رداء عز
# ~~فما ان حل حیث المجد ثاو
# ~~ورد علی العداء ردع وذلا
# ~~کمثل الشمس إشراقا ونورا
# ~~ولکن حیث حل المجد حلا
# ~~و أشرقها و أعلاها محلا
# ~~أتاح الدهر منه لدفع خطب
# ~~بیا یرتجی عقدا وحلا
# ~~مکارم لست أحصیها ولکن
# ~~اری جید الثناء بها محلا
# ~~یقر بفضله کل البرایا
# ~~و هل یخفی ضیاء الشمس کلا
# ~~یسیر بذکره الرکبان لما
# ~~فما وطئواحصوم الآبذکری
# ~~نووا فی الأرض ترحالا وحلا
# ~~فضائله ولاحزنا وسهلا
# ~~ولو کفوا أواشتغلوا لأثنت
# ~~علیه رحالهم رخلا فرحلا
# ~~مساعیه علی مر اللیالی
# ~~مجددة ووجه الدهر یبلی
# ~~وقاهالله کل ملم خطب
# ~~فکل الخطب کان به تجلی
# ~~ولقاه المنی ماصام یوما
# ~~أخو نسمکی لخالقه وصلی4
# ~~فی مدح الصاحب مؤیدالدین]
# ~~واستدعاء بغلة منه
# ~~6 بیتا
# ~~کثنی عنان الجور والتهضم
# ~~وضاق ذرعا لاختلال حاله
# ~~ورق منه القلب للمتیم
# ~~یا أیها الصب أصبت فالزم
# ~~عالجت من قبل تباریح الجوی
# ~~فاسعد زمانا بالوصال و اسلم
# ~~لابل هو الشوق فلو عالجه ms027
# ~~شوامخ الأمجاد لما تسلم
# ~~1. فی الاصل : &quot;عداءه.
# ~~2. فی الاصل : &quot;فما وطنوا خصاه.
# ~~3. فی الاصل : &quot;اشتعلواه.
# ~~4. فی الاصل: مصلا&quot;.
# ~~
# ~~72 PageV00P077
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_78.png)

# ~~اویعتری الأعصم) فی النیق لما
# ~~یعصم منه رقی کل أعصم
# ~~أوخامرت سورته صل الصفا
# ~~الاخمدت صولةآ کل أرقم
# ~~أوشمه فرع أشم حالق
# ~~لاستبدل الخفض مکان الشمم
# ~~فکیف یا قوم یطیق حمله
# ~~قلب قوی الضعف منزوف الدم
# ~~یا قاتل الله ظباء الحی من
# ~~ذوات ضعف صدن کل ضیغم
# ~~اضحی الفؤاد مغرما بحبها
# ~~فهل علی أهل الهوی من مغرم
# ~~رمین بالالحاظ عن حواجب
# ~~کأنها القسی &quot;رسی الأسهم
# ~~تنثر من ألفاظها وثغرها
# ~~درا من المنثور و المنظم
# ~~سفک الدماء عندها محلل
# ~~والرعی للالی المحرم
# ~~شیمة سوء ما ارتضاها أحد
# ~~فی عهد عدل الصاحب المعظم
# ~~مولی موالی العرب و العجم معأ
# ~~ؤیدالدین ولی النعم
# ~~دانی الندی بعید ادراک المدی
# ~~بانی العلی و المجد عالی الهمم
# ~~الطود عزا و الملوک کالربی
# ~~والشمس نورا وهم کالأنجم
# ~~من کان یوما بالملوک قاسه
# ~~قاس لعمری جدولا بخضرم&quot;
# ~~افاض فی الأرض سجال سیبه
# ~~یکره أن یسمع باسم معدم
# ~~نسبته اقصر من عداته
# ~~وأشرف الأنساب حین ینتمی
# ~~من بیت مجدربنیت ار کانه
# ~~لفوق الثریا و السها و المرزم
# ~~من معشر شیمتهم آن یصفحوا
# ~~ویحسنوا الی المسئ المجرم
# ~~اخلاقهم احسن أخلاق الوری
# ~~والشیمة الغراء أجلی الشیم
# ~~فاقوا الأنام کلهم و ارتضعوا
# ~~در أفاویق12 العلی و الکرم
# ~~ا
# ~~2. فی الاصل : &quot;حامرته.
# ~~3. فی الاصل : &quot;لاتحمدت&quot;.
# ~~4. فی الاصل: &quot;خالق&quot;. و الحالق من
# ~~الجبال: المنیف المرتفع ولا یکون الأمع عدم نبات، وهو ماخوذ من حلق
~~الطائر.
# ~~5. القسی جمع القوس: وهی آلة ترمی بهاالسهام. وهی مؤنثة وقد تذکر.
# ~~6. فی الاصل: &quot;محلکه.
# ~~. الجدول: النهر الصغیر، و الخضرم: البحر الخضم. یقال: بحر خضرم أی
# ~~کثیرالماه.
# ~~8. السبحال جمع السجل: الدلوالعظیمة فیها ماء قل او کثر العطاء،
~~النصیب.
# ~~9. فی الاصل : &quot;عدابةه.
# ~~10. قال فی المنجد: &quot;المرزمان: من نجوم المطر، وهما مع الشعریین،
~~وقدیفرده.
# ~~11. فی الاصل: &quot;احلی&quot;.
# ~~1. افاویق جمع الفیقة: اسم اللبن الذی یجتمع فی الضرع بین الحلبتین.
# ~~72 PageV00P078
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_79.png) ms028

# ~~الاغرو ان راق الوری أخلاقه
# ~~فانها شنآشنة من أخزم
# ~~الوانهم عاشوا لکان فخرهم
# ~~به کفخر الناس طرا بهم
# ~~له علی الفضلین فضل باهر
# ~~و النور من یقیسه بالظلم؟
# ~~ان کان فضل جابعا بزعمهم
# ~~بین الیراع والحسام المخذم
# ~~ان الحسام و الیراع أصبحا
# ~~کلا لدیه من صغار الخدم
# ~~تنی عنان الدهر بأسه کما
# ~~ثنی العنان کل طرفی ملجم
# ~~لما بدانشر لواء عدله
# ~~عاد شباب الدهر بعد الهرم
# ~~غیوم جود کفه اذا همت
# ~~ثغنی البرایا عن رواء الدیم
# ~~ترسیآ صفات فضله و مجده
# ~~کل خطیب مصقع بالبکم
# ~~العرب و العجم أقروا أنه
# ~~مفتخر العرب ومولی العجم
# ~~هیبته ترعب وهو نائم
# ~~قلوب آساد الشری فی الأجم
# ~~أنام أصناف الأنام کلهم
# ~~من عدله و أمنه فی حرم
# ~~متی تری أسد الشری راعیة
# ~~ماعات ذئب فی قطیع الغنم
# ~~قل للذین أملوا نیل الغنی
# ~~أوانهم خافوا حلول العدم
# ~~کفوا عن العدم فان کفه
# ~~حصن حصین من زوال النعم
# ~~البحر من جدواه فی تقلقل
# ~~والبدر من لقیاه فی تظلم
# ~~ان ألفیت رأیته یوم الوغی&quot;
# ~~خافقهآ لدفع جیش لهم
# ~~
# ~~جد اب حاتم او جد جده، وکان له ابن یقال له اخزم، و قیل کان عاقا فمات
~~و ترک بنین، فوثبوا یوما علی
# ~~جدهم ابی اخزم فأدموه فقال:
# ~~ان بنی ضرجونی بالدم
# ~~نشنة اعرفها من اخزم
# ~~و یروی رملونی و هو مثل ضرجونی فی المعنی، ای لطخونی، یعنی ان هؤلاء
~~اشبهوا اباهم فی العقوق، والشنشنة:
# ~~الطبیعة والعادة. قال شم: و هومثل قولهم العصا من العصیة، و یروی
~~نشنشة، وکانه مقلوب شنشنة.
# ~~و فی الحدیث: ان عمر قال لابن عباس (رض) حین شاوره، فاعجبه اشارته
~~شنشنة من اخزم، و ذلک انه لم یکن
# ~~لقرشی مثل رأی العباس، فشبهه بابیه فی جودة الرأی.
# ~~و قال اللیت: الاخزم الذکر و المرءة خزماء اذا قصر وترها و ذکر أخزم.
~~قال: وکان لاعرابی بنی یعجبه
# ~~فقال یوما &quot;شنشنة من اخزم* أی قطران الماء من ذکر أخزم یضرب فی
~~قرب الشبه*.
# ~~2. فی الاصل : &quot;الحدم *. والمخذم ms029 السیف القاطع.
# ~~3. الطرف: الکریم الطرفین ای الأب والام من غیر الناس کالخیل ونحوها.
# ~~4. الرواء: الماء الکثیر المروی، الماء العذب.
# ~~5. فی الاصل: &quot;تری&quot;.
# ~~1. تقلقل: تحرک.
# ~~7. فی الاصل : &quot;الوغاه.
# ~~75 PageV00P079
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_80.png)

# ~~یعتزم النصر لسوق جیشه
# ~~و الفتح یهتز لحمل العلم
# ~~ما ان تزال یده عالیهآ
# ~~فوق ید للسیب أوتحت فم
# ~~فسبه مفرق لماله
# ~~وسیفه مشرد للهم
# ~~لازال یجری قلم بکفه
# ~~تخدمه شباةآ کل مخدم2
# ~~تراه فی الطرس یفیض غربه
# ~~یفل غرب جحفل عرمرم
# ~~یاسالکا لفضله سبل العلی
# ~~ومالکا رق رقاب الأمم
# ~~قررت عینا بالذی قداعتدی
# ~~قرة أعین الوری کلهم
# ~~بدر الدجی طود العلی أخوالندی
# ~~الصاحب الأکرم وابن الأکرم
# ~~ذلک فخرالدین ذوالفضل الذی
# ~~دانکه حد الظبی والمرقم
# ~~اما و تعمالک - و هذا قسم
# ~~ما للمبر بعده من قسم -
# ~~لوان دهری کان قد ساعدنی
# ~~اوان جدی لم یکن فی حلم
# ~~الست اری ماعشت ان تزول عن
# ~~حضرتک الشماء یوما قدمی
# ~~والان أعرصت عن العبد وقد
# ~~ترکته بین حریق مضرم
# ~~ان أجرم العبد فأنت لم تزل
# ~~أولی بأن تعفو عن المجترم
# ~~أونام عن شکرایادیک فعن
# ~~عود الجمیل والندی لمتنم
# ~~من ذایباری الشمس والبدر ومن
# ~~الی السماء یرتقی بسلم
# ~~من علیه لم تزل نعماک کالأطواق حلیا فی رقاب النسم
# ~~ببغکة کهضبة ذات شوی
# ~~جدولة أوحیل ذی دعم
# ~~ما ان تری تحفل بالحزن و بالسهل جمیعا والربی والاکم
# ~~لما جرت ترکض فی مضمارها
# ~~تفوق کل أشهب و ادهم
# ~~کأنما علی مطاها سرجها
# ~~سفینهآ من فوق بحر مفعم
# ~~أنت له ولمن کل نعمة
# ~~أعد علیه نظرات المنعم
# ~~1. فی الاصل : &quot;یعترم*.
# ~~2. الشباة: حدکل شیء، ومن السیف: قدرما یقطع به.
# ~~3. المخذم من السیوف: القاطع.
# ~~. الجحفل : الجیش الکثیر، والعرمرم: الجیش الکثیر.
# ~~5. فی الاصل : هزان*. دان (ن) له. اطاع وذل.
# ~~6. فی الاصل: &quot;قدم&quot;.
# ~~7. فی الاصل: &quot;تعفواه. والصحیح *بان تعفو عن مجترم* باظهار نصب
~~&quot;تعفوه وو
# ~~حنف الالف واللام.
# ~~8. الهضبة: الجبل المنبسط علی وجه الارض، ما ارتفع من الأرض.
# ~~الشوی: الیدان و الرجلان واو
# ~~الاطراف وقعف الرأس وصلدته وما کان غیر مقتل ms030 من الاعضاء.
# ~~7 PageV00P080
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_81.png)

# ~~فی مدح الصدر شرف الدین]
# ~~1 بیتا]
# ~~سلام کأعذب صفو المدام
# ~~بانواره یهتدی فی الظلام
# ~~کی الروائح مسکیها
# ~~بهی السنا عنبری الغدام
# ~~یسح صباحا بأیدی الصباح
# ~~لدفع الغموم بماء الغمام
# ~~سلام کریا ریاض الربی
# ~~ذا جادها2 المزن صوب الرهام
# ~~اناها نسیم الصبا سحرة،
# ~~فجر علیها ذیول الجمام5
# ~~سلام کمثل وصال الحبیب
# ~~اذا ما تیسر للمستهام
# ~~سلام کما أقبلت صحهآ
# ~~الی مدنف بعد طول السقام
# ~~علی من علا صهوات العلی
# ~~علی شرف الدین صدرالأنام
# ~~کثیر الندی مغرم بالجدی
# ~~قریب النوال بعید المرام
# ~~بری الله رب الوری کفه
# ~~لبذل الرغائب والاستلام
# ~~جری فی أنا مله مرقم
# ~~لطیف القوام شریف المقام
# ~~یری جریه فی عیون العدی
# ~~کوخزالسنان و وقع السهام
# ~~به خرس لا یری ناطقا
# ~~ولکنه خالق للکلام
# ~~کتابته و هو فی کفه
# ~~تود کتائب جیش لهام7
# ~~جری فی یدر هی بحر الندی
# ~~فجاوره تحظ بأوفی السهام
# ~~ایا من سعی فی طلاب العلی
# ~~و أقرانه فی الد المنام
# ~~هممت فبالغت حتی بلغت من المجد أعلی الدری والسنام
# ~~بقیت لنیل المنی والامانی
# ~~علی رغم أنف العدی الف عام
# ~~ت لواء امرله الر
# ~~1 . فی أقرب الموارد: &quot;الفدام بالفتح و بالکسة المصفاة تجعل علی
~~فم الابریق لیصفی به مافیه، و خرقة تشدها
# ~~العجم و المجوس علی افواهها عند السقیء. والقدام ایضا بالکسر الغمامة.
# ~~العحه المحم لعلی الواله هل اعل الیتی او الدام اینا بالک الشلد تمیا
# ~~3. جادالمطر کثر جادالمطرالارض: أصابها. جادالمطر القوم: عم ارضهم
~~وشملهم. والصوب: المطر بقدرما ینفع
# ~~ولا یؤذی. والرهام جمع الرهمة: المطرة الضعیفه الدائمة.
# ~~4. السحرة: آخر اللیل قبیل الفجر.
# ~~5. الجمام: الراحة.
# ~~6. الصهوة: موضع السرج من ظهر الفرس -ومن کل شیء: اعلاه.
# ~~7. جیش لهام: عظیم، کآنه یلتهم کل شیء.
# ~~77 PageV00P081
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_82.png)

# ~~
# ~~* أبیات]
# ~~قی اکناف ساوةآ کل وبل
# ~~سجوح1 بالرواح و بالبکور
# ~~وحیا اهکها من کل أهل
# ~~و دور کرامها من کل دور
# ~~حللت بها وکنت حلیف هم
# ~~و أشجان فعاودنی سروری
# ~~الساوة قدحوت قلبی صدور
# ~~وهل تحوی ms031 القلوب سوی الصدور
# ~~لثن غاضت بحیرتها قدیما
# ~~فأضحت وهی مجتمع البحور
# ~~کتبت الیهم و وددت شوقا
# ~~لوانی بین أثناء السطور
# ~~سقونی راح ودهم و راحوا
# ~~بلبی فعل کاسات الخمور
# ~~ویصحو شارب الکاسات یوما
# ~~ولا أصحو الی یوم النشور
# ~~وقاهم ربهم صرفاللیالی
# ~~علی کراللیالی والدهور
# ~~فی التغزل]
# ~~7 أبیات
# ~~شاقنی بالحزن برق ومضا2
# ~~أودع الحزن فؤادی و مضی
# ~~بارق یرمی شرارا طائرا
# ~~لاسقی الله حمامات اللوی
# ~~ترکت قلبی علی جمر الغضا
# ~~عرضت بالبین لما عرضا
# ~~غرض القلب الی من فی الهوی
# ~~قسما بالدرمن مبسمه
# ~~لم یزدنی الدهر الا غرضا
# ~~و ببدر من محیاه أضا
# ~~وبالفاظ والحاظ له
# ~~کعقود و سیوفر تنتضی
# ~~لاتزال الدهر تبکیه دمأ
# ~~مقلتی حتی ترانی حرضا
# ~~1. سجح (ل): طال فی اعتدال.
# ~~2. ومض (ض) البرق: لمع خفیفا وظهر. والالف فی ومضا الف الالحاق.
# ~~3. المحیاء الوجه، قیل سمی
# ~~بذلک لانه یخص بالذکر عندالتلیم فیقال: حی الله وجهک.
# ~~م. اضاح اضاه.
# ~~5. فی الاصل : &quot;تنتضاء. نضا السیف نضوا، وانتضاه: سله من غمده.
# ~~3، فی الاصل : &quot;خرضاء.
# ~~7 PageV00P082
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_83.png)

# ~~فی مدح الکتاب]
# ~~و ذکر خزانة کتب عزالدین یحیی و مدحه]
# ~~1 أبیات]
# ~~أیا من رام فی الدنیا جلیسا
# ~~یکون جواره سببا لأنس
# ~~لیهنک طبب عیش من جلیس
# ~~ذ کرک الذی أنسیت قدما
# ~~کریم لیس من جن و انس
# ~~أطول العهد أم هو جد منسا
# ~~وتروی الشعر عنه وکل شیء
# ~~نرید و تشتهی من کل جنس
# ~~ولا تخشی الملال علیه یوما
# ~~اذا مامل وخدا کل عنس
# ~~لکل مصاحبحدث و أنس
# ~~فدته النفس من حدث وأنس
# ~~خزانهآ کتب عزالدین یحیی
# ~~حوته و قبل ذلک کان أنسی9
# ~~جواد یبتغی جودا و مجدا
# ~~أخا وحلیف صدق و ابن انس
# ~~له عز یسامی کل عز
# ~~و قنس فی المعالی أی قنسء
# ~~یطیب به زمان العلم جدا
# ~~و ان به زمان الجد منس
# ~~قال فی جواب کتاب]
# ~~1 أبیات]
# ~~یا ابن الأکارم والأ ماجد من ذری
# ~~شرف رفیع شامخ البنیان
# ~~من سادة مدحوا بکل مقالة
# ~~و معاشر حمدوا بکل ms032 لسان
# ~~الله أعلی شأنهم ردأ علی
# ~~من شانهم تبا له من شان
# ~~کلة له شأن من الدنیا وما
# ~~الی غیر حسن ولائکم من شان
# ~~1. قال الجوهری: &quot;و قولهم: فی هذا خطر جد عظیم ای عظیم جدا&quot;.
~~و فی اقرب الموارد: &quot;فلان عالم جد عالم ای
# ~~کذلک فلان عالم جد عالم بکسر الجیم و فتح الدال ای بالغ الغایة فی
~~العلم، وقولهم: فی هذا خطر جد عظیم
# ~~ایضا ای عظیم جداه. وفی محیط المحیط: &quot;و قولهم: خطر جد عظیم
~~بالاضافة، وخطر عظیم جدا بالغ الغایة فی
# ~~العظم، والتصب فیهما علی المصدر وفلان محسن جدا ای غایة ومبالفةه.
# ~~2. وخد (ض) البعیر وخداء اسرع وصاریرمی بقوائمه کالنعام.
# ~~3. العنس: الناقة القویة.
# ~~4. الحدث ککتف وکندس: حسن الحدیث.
# ~~5. فی الاصل : &quot;انس&quot;.
# ~~6. فی اقرب الموارد، &quot;القتس بالفتح و یکسرن الاصل ، تقول: فلان
~~شعبة من قنسک، ای اصلک. والقنس بالکسر:
# ~~اعلی الراس*.
# ~~بتناه فی العلم بالغ النهایة&quot;. و فی معیاراللغة. *فلان محسن
~~جدأکضد لاکمد ای متناه بالغ فی الاحسان، و
# ~~79 PageV00P083
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_84.png)

# ~~بعدا لشانئکم و سحقا فلیغض
# ~~من غرب عینیه غروباالنان
# ~~یاکوکبا با لاح فی أفق العلی
# ~~الا استضاء بنوره القمران
# ~~وافی کتابک خیر مکتوب أتی
# ~~بفصاحة و بلاغة و بیان
# ~~فیه من الغر الحسان أوانس
# ~~بیض اغرن علی نهی حسان2
# ~~أیقنت ان لم یبق لی أملی شفا
# ~~انفذته لی شافیا فشفانی
# ~~لازلت من صرف اللیالی فی ذری
# ~~أمن وأحرز مأمن وأمان
# ~~فی الاستعطاء من بمدوحه]
# ~~أبیات]
# ~~یا صاعدا فی درجات العلی
# ~~أنت الذی جاوزت حد المدی
# ~~و سابقا فی حلبة المجد
# ~~بالفضل و الافضال و الرفد
# ~~لم ترض فی جودک حتی تری
# ~~تعید إحسانک اذ تبدی
# ~~بهرت حتی کل ساری الدجی
# ~~کل الوری یسعون فی أمرهم
# ~~بنورک الباهر یستهدی
# ~~وسعی الدائم للحمد
# ~~و عدتنی وعدا وما أنت من
# ~~ففیم ابطاءک یا سیدی
# ~~یوصف بالاخلاف فی الوعد
# ~~ناجتنی النفس بان لیس لی
# ~~هل هو سهوأم علی عمد
# ~~قلت لها یا نفس لا تعجلی
# ~~من کشف هذا الأیر ms033 من بد
# ~~استمعی منی با عندی
# ~~ان ینجز الوعد قمن جوده
# ~~أولا و حاشاه فمن جدی
# ~~فی المدح]
# ~~شاعر النبی (ص) . و یحتمل ان یکون المراد به حسان بن اسعد اباکرب
~~الحمیری من اعاظم تبابعة الیمن، الذی
# ~~کان موصوفا بر زانة العقل. وترجمته مذکورة فی الاعلام للزرکلی (ج 2 ص
~~187).
# ~~3. فی الاصل : &quot;انفدته&quot;.
# ~~4. فی الاصل : &quot;تبده.
# ~~6. فی الاصل : &quot;یستهده.
# ~~بیتا
# ~~یا حاتما فی الجود والبذل
# ~~5. بهر (ع) ت الشمس: اضامت. و بهرالقمر: غلب ضوءه ضوه الکواکب.
# ~~وحاکما بالقسط والعدل
# ~~1، الغروب جمع الغرب: الدمع. والشان: العرق الذی تجری منه الدموع.
# ~~2. هو حسان بن ثابت الانصاری
# ~~10 PageV00P084
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_85.png)

# ~~و ماجدا یسبق فی حلبة العلیاء والافضال والفضل
# ~~اتاک رب الناس کل الذی
# ~~تحب أن ثؤتی سوی المثل
# ~~ان قلت کل العلم فیه وان
# ~~فعلت کل العدل فی الفعل
# ~~الو نقص المطل عطایا الوری
# ~~جلت أیادیک عن المطل
# ~~نیت تمناه الوری دائما
# ~~والغیث یستجدی کدی المحل
# ~~أعد منک الدهر ذانجدة
# ~~رشحا للعقد و الحل
# ~~العلمه انک أهل لما
# ~~أعده ناهی من أهل
# ~~یا طیب أصل أنت فرع له
# ~~بورک من فرع ومن أصل
# ~~اصل رسا والفرع منه علا
# ~~حتی علی الجوزاء یستعلی
# ~~داعیک جزه آنت آبدیته
# ~~و أنت کل أفضل الکل
# ~~فان أناه منک جزه فقد
# ~~ینجذب الشکل الی الشکل
# ~~لازلت للراجی وللمرتجی
# ~~انفع من شمس و من ظل
# ~~قال فی جواب کتاب الصدر جلال الدین]
# ~~2 بیتا]
# ~~أتانی غدوة و الطبع کاب
# ~~و بی من لاعجات الشوق مابی
# ~~کتاب سرنی و أزال همی
# ~~و بشرنی بعیش مستطاب
# ~~و کنت حلیف شکوی من زمانی
# ~~فأشکانی قبورک من کتاب
# ~~کأنی کنت ذاهرم گؤود
# ~~قفزت بعود أیام الشباب
# ~~فلما أن نشرت الطی منه
# ~~وجدت الروض یکنف بالسحاب
# ~~أو الصب المکنی غاب عنه الحبیب فقیل أبشر بالایاب
# ~~کأن سواده فی الطرس خال
# ~~علی وجنات غانیة گعاب؟
# ~~نفی همی کان له مرورا
# ~~علی أخلاق منفذه العذاب
# ~~عید المرتقی عالی الجناب
# ~~جلال الدین ذی الحسب المزکی
# ~~2. الجوزاء: نجم ms034 یقال انه یعترض فی جوزالسماء، و الجوزاء برج من
# ~~بروج السماء.
# ~~2. فی الاصل: &quot; کعوده. الکؤود بمعنی الصعب، عقبة کؤود ای صعبة
~~شاقة المصعد. واکواد الشیخ: أرعش من
# ~~الکبر، شاخ و ارتعش. والعود: المسن من الابل والشاء.
# ~~4. الکعاب من الجواری: الناهد ثدیها.
# ~~1. رسا (ن): ثبت و رسخ فهو راس.
# ~~5. فی الاصل: &quot;منفدهه.
# ~~81 PageV00P085
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_86.png)

# ~~هو الصدر الذی مازال یلفی1
# ~~مرجی العفو مأسون العقاب
# ~~اذا ذکر الولی فصوب شهد
# ~~و ان ذکر العدی فصمیم صاب
# ~~نقی جیبه من کل عار
# ~~بریء عرضه من کل عاب
# ~~هیبته رقیب فی عداه
# ~~یذللهم بتخضیع الرقاب
# ~~یکاد لعدله یسقی جمیعا
# ~~ضعیفات السخال مع الذئاب
# ~~فیا من سیبه أجدی و أوفی
# ~~وأذهب للجدوب من الذهاب
# ~~بکفک مرقم یجری بناب4
# ~~علی غیر الأعادی غیر ناب
# ~~رفعت بخط المیمون قدری
# ~~فزال بذاک همی و اکتثآبی
# ~~وأعلی الکعب منی منک شعر
# ~~بدیع النظم معسول الخطاب
# ~~و لیس یجیب نظمک مثل نظمی
# ~~لعلمی بالقصورعن الجواب
# ~~حباک الله رب الناس عمرا
# ~~مدیدا دونه شیب الغراب
# ~~فی مدح الصدر
# ~~بی الحسن علی بن سائب
# ~~یتا
# ~~أسائل نفسی من لدفع النوائب
# ~~ومن ذا الذی یرجی لنیل الرغائبب
# ~~و من ذا الذی ان قد ألمت ملمة
# ~~اتی فکره ف دفعها بالعجائب
# ~~و من ذا الذی لا ینتجیه مؤمل
# ~~مواهبه الا انثنی غیر خائبب
# ~~و من ذا الذی ان کنت سمیت کفه
# ~~الدی السحب غارثها غوادی السحائب
# ~~ومن ذا الذی قدیستمد یراعه
# ~~ملوک الوری طرا لدفع الکتائبب
# ~~تنافسه بیض الصفائح کلها
# ~~اذا هزها فی الروع سود الذوائب
# ~~ومن ذا الذی ترجی الیه لفضله
# ~~من المنزل الأقصی نحایا النجائب
# ~~و من ذا الذی یدعوله کل شاهل
# ~~و یشکره من فضله کل غائب
# ~~و من ذا الذی اذ جد فی طلب العلی
# ~~یروح و یغدو مبدیا للغرائب
# ~~فی الاصل: ویلقی*.
# ~~شجر اذا اعتصر خرج منه کهیئة اللبن، عصارة الشجر
# ~~3. الذهاب جمع الذهبة: المطرة الغزیزة.
# ~~4. فی الاصل: &quot;بنان*.
# ~~شانهم.
# ~~4 . دون هذا شیب الغراب، مثل معروف ذکر ms035 فی کتب اللغة.
# ~~7. فی الاصل : &quot;غواری*.
# ~~8. فی الاصل: &quot;یستعده.
# ~~2. الصاب و الواحدة صابة: شجرمر، وقیل هو
# ~~82
# ~~5. اعلی الله کعبهم: ای رق PageV00P086
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_87.png)

# ~~و من ذا الذی فی الخلق ألفی کالنهی
# ~~فقالت: هوالصدرالکریم أخوالعلی
# ~~بریئا سلیما من جمیع النوائب
# ~~أبوالحسن العالی علتیبن سائب
# ~~و قی الله من کل المکاره عرضه
# ~~و ساحته من حادثات النوائب
# ~~یارا کبا نحو اللوی مقبلا
# ~~تجتاب1 بالعیس متون الفلا
# ~~عج باللوی حییت من راکب
# ~~فحی عنی ذلک المنزلا
# ~~علک من أهواه تلقی هنا
# ~~فسله عن حالی لماذا سلا
# ~~لثن تسائل شجوات اللوی
# ~~أن لست أقضی حق أهل الهوی
# ~~وکل ربع تم رهن البلی
# ~~تنطق بالحق فقالت: بلی
# ~~عدی عدوی
# ~~أعدی عدوی من أحبائی
# ~~اماتتی منه و احیائی
# ~~و جنته الجنة لکنها
# ~~توقد نارا بین أحشائی
# ~~ما تنطفی من صوب هطالة
# ~~ثذرف من عینی وطفائی
# ~~وکیف لولا سحر عینیه أن
# ~~الا تنطفی التارمن الماء
# ~~رعی سواد اللیل لاینقضی اللیل و یرعی من سویدائی
# ~~أمرضنی طرفک لامسه
# ~~داء ولا بله من الداء
# ~~یمناه مست مرقما
# ~~والیمن یتبع مسه
# ~~خدمثه سبعة أبحر
# ~~یوما تقبل خمسه
# ~~لولم یؤثر لطفه المعسول لما سسه
# ~~ما اصفر لون یراعه
# ~~و بنان عیسی جسه
# ~~فی المدح]
# ~~بتا
# ~~1. اجتاب البلاد: قطعها.
# ~~2. عاج (ن) بالمکان. أقام فیه.
# ~~3. فی الاصل: &quot;حلاه.
# ~~4. فی الاصل : &quot;البلاه.
# ~~5. فی الاصل : هما تنطقی من صرب مطالة*.
# ~~6. الخمس: ضرب من برودالیمن.
# ~~7. فی الاصل: &quot;حسبه&quot;. جسه: مسه بیده لیتعرفه.
# ~~83 PageV00P087
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_88.png)

# ~~فلکم یسود کلما
# ~~أضحی یسود1 طرسه
# ~~أو یطلق الاسری به
# ~~فعلام یؤثر حبسه
# ~~أوینشر الموتی به
# ~~فالی م یسکن رسه
# ~~لاغرو منه نثرها
# ~~فالبحر همی غرسه
# ~~لازال یسمع همسه
# ~~یجری بکف سمیدع
# ~~تفدی جمیعا نفسه
# ~~کل النفوس تودلو
# ~~غلبت ثواقب رأیه
# ~~بدرالسماء و شمسه
# ~~(فی مدح الوزیر ربیب الدین]
# ~~بیتا
# ~~سلام بثل انفاس الخزامی
# ~~یفض ختامها ریح النعامی
# ~~تباکر روضها سحب بواک
# ~~یری فی ثغر بارقها5 ابتساما
# ~~یفوح ثراه کافورا و مسکا
# ~~و لیس یفوح شیحا أوثماما
# ~~سلام مشل ما ms036 یأتی حبیب
# ~~یبشر بالوصال المستهاما
# ~~وسیف الصبح شیم الی قراب
# ~~من الظلماء قارب أن یشاما
# ~~سلام کالمدام یفوح مسکا
# ~~تری فی جسم شاربها سلاما
# ~~وجدت اذا أصابت بطن کف
# ~~شمیم المسک من ظهرالسلاسی
# ~~یطوف بکاسها بدر ظلوم
# ~~بغرة وجهه یجلو الظلاا
# ~~علی من هام فی طلب المعالی
# ~~فأصبح بین اهلیها هماما
# ~~ربیبالدین من فاف البرایا
# ~~وراق بجود راحته الاناما
# ~~تستم ذروة العلیاء طفلا
# ~~فدوخها و مابلغ الفطاما
# ~~1. &quot;یسوده فی المصراع الاول من السیادة وفی المصراع الثانی من
~~السود.
# ~~2. کذا فی الاصل. ومی
# ~~اللغة: همی (ض) الماء اوالدمع: سال لایثنیه شیء.
# ~~الق هی ان ل اوالد ل الت اء ازمرة لیة الرح انها نور کنور ابنفسج ولیس
~~فی الزد
# ~~اطیب ریحا منه.
# ~~4. النعامی: ریح الجنوب لأنها فی جزیرة العرب أندی الریاح وأطیبها.
# ~~5. فی الاصل: &quot;بارمهاء.
# ~~6. الشیح: نبت سهلی رائحته طیبة قویة، و هو کثیر الانواع، ترعاه
~~الماشیة. و
# ~~الثمام: واحدته ثمامة، نبت ضعیف لایطول.
# ~~7. القراب: غمدالسیف و نحوه.
# ~~8. السلاسی: کل
# ~~عظم مجوف من صغارالعظام مثل عظام الأصابع.
# ~~9. فی الاصل: &quot;یجوده.
# ~~83 PageV00P088
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_89.png)

# ~~له شرف عصامی و مجد
# ~~نوارثه تلیدا من قدامی
# ~~الاقل للحسود مقال صدق
# ~~تجشم نفسکالداء العقاما
# ~~تروم مداه فی نیل المعالی
# ~~رویدک انها صعبت مراما
# ~~تأخر عن مداه فلایسمی
# ~~شجاعا کل من هز الحساما
# ~~غدا للملک رکنا مستجارا
# ~~فمن آوی الیه لن یضاما
# ~~هوالبحر الذی یرجی و یخشی
# ~~فحدث عن علاه ولا ملاما
# ~~ان استمنحته صادفت عزا
# ~~او استعصمته الفیت لابا
# ~~نلوذ برأیه لما المت
# ~~خطوب ترعد الجیش اللها ما
# ~~له بأس اذا ما شام سیفا
# ~~یغادر فی جبین الدهر شاما
# ~~اذا ما عد أهل الجود مثن
# ~~بجودیدیه یفتتح الکلاما
# ~~رضیع المکرمات غذته طفلا
# ~~فلما أن نشا صاروا نداما
# ~~ذا ما زرته طلآبعز
# ~~حسبت فناءه البیت الحراما
# ~~سما فحما حمی شرف و مجام
# ~~فشرف مجده ساما و حاماء
# ~~جری فی کفه قلم علیه
# ~~أمور الملک تنتظم انتظاما
# ~~یراع انه أبدا یراعی
# ~~ظبا عضبا وأجنادا عظاما
# ~~یزیل السقم عن ms037 جسم الأعادی
# ~~یراع جسمه یشکو السقاما
# ~~نشا فی بحر یمناه فأضحی
# ~~الذلک ننثر الدر التؤاما1
# ~~یذود بنابه ان ناب خطب
# ~~ملم یعجزالسیف الهذ اما
# ~~ألا یا فرع دوحة أرض مجد
# ~~سما فوق السماء فلن ثراما
# ~~اذا ذکر الکلام بطیب عرق
# ~~فأنت هناک أوفاهم سهاما
# ~~اما وحیاة رأسک و هیمنی
# ~~یمین لا أخاف بها أنابا
# ~~قد استمسکت منک بحبل ود
# ~~قدیم ما وجدت له انفصاما
# ~~لوان الدهر هنأنی مرامی
# ~~و ملکنی لما أهوی الزمایا
# ~~لکنت بظل مجدک مستجیرا
# ~~اعللنی السلامة و السلاما
# ~~1 . القداسی: جمع القدیم و القدام، خلاف الحدیث.
# ~~آ. داء عقام: لایبرء منه.
# ~~3. اللام: الشدید من کل شیء.
# ~~24 . الشام جمع الشامة: الخال ای بئرة
# ~~سوداء فی البدن حولها شعر، اثر اسود فی الارض، نکتة القمر و هی الکلف
~~الذی فیه.
# ~~5 الطلاب: الکثیرالطلب.
# ~~6. سام و حام: ابنا نوح (ع).
# ~~7. التؤام جمع التوءم، یقال: همانوءم و
# ~~هما توعیان.
# ~~8. الهذام: السیف القاطع.
# ~~85 PageV00P089
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_90.png)

# ~~ولکن لیس دهری طوع أمری
# ~~ولو ترک القطا لیلا لناماا
# ~~فخذها انها حواء بکر
# ~~وقک کلما حطت لثاما
# ~~مبشرة بنعمی کل یوم
# ~~و بشری تستمدلک الدواما
# ~~فعش ما دامت الافلاک تجری
# ~~وما بلغت أهلئها التماما
# ~~فی مدح الصاحب الصدر مکین الدین]
# ~~52 بیتا)
# ~~شوقی اذا هب نسیم الصبا
# ~~یزداد من ذکر عهود الصبا
# ~~ویطرب القلب الی معهد
# ~~بالمنحنی کان لنا ملعبا
# ~~ان کان قد أجدب ربع به
# ~~فالد مع قد صیره معشبا
# ~~أبرقت4 العین لعلی اری
# ~~من نحوه برقا ولو خلباه
# ~~ان لاح لی برق فأهلا به
# ~~اونسمت ریح فیا مرحبا
# ~~آنشد کم بالله یا مرحبا
# ~~من الصبی قلبی الیهم صبا
# ~~سلوا نسیم الریح عنی سلوا
# ~~فهو أبی و الله أن یکذبا
# ~~هل شم یوما بعد هجرانکم
# ~~من ز قراتی نفسا طیبا
# ~~سقیا لعهد لم اکن ذاهبا
# ~~فیه سوی دین الهوی مذهبا
# ~~القلب فی عقد اسار الهوی
# ~~والعیش مشغول بحل الحبی
# ~~فواده عوده حبکم
# ~~فلا فأمسی فوده6 أشیبا
# ~~فلا رأی من وصلکم طائرا
# ~~ولا ابتغی ms038 من حبکم مرعبا
# ~~دعا خلیلی ملامی [و] ان1
# ~~آبیشما أن تدعا فاعزبا
# ~~1. قال المیدانی فی مجمع الامثال: &quot;لوترک القطا لیلا لنام - نزل
~~عمروین مامة علی قوم من مراد فطر قوه لیلا، فاثارواوا
# ~~القطا من اما کنها ، فراتها امراته طائرة، فنبهت المراة زوجها ، فقال:
~~انما هذا القطا، فقالت. لوترک القطا لیه
# ~~لنام. یضرب لمن حمل علی مکروه من غیر ارادته.
# ~~2. المنحنی اسم موضع ذکره البغدادی فی مراصد الاطلاع.
# ~~3. المعشب: ذوالعشب، الکثیرالعشب.
# ~~. فی الاصل: &quot;أبرقه.
# ~~5. الخلب: السحاب لامطرفیه فکانه یخدع، البرق الخلب وبرق الخلب: الذیی
# ~~یکون فی سحاب خلب.
# ~~6. فی الاصل: &quot;فورهه.
# ~~7. فی الاصل: &quot;ملامی ان.
# ~~8. فی الاصل : &quot;فاغرباه بالغن المعجةة
# ~~والراء المهملة ولیس بصحیح، اذهو من: عزبالشی یعزب عزوبا، بعد و خفی.
# ~~وقد ترجمها ملخصا رشیدالدین الوطواط فی کتابه لطائف الامثال (ص 178).
# ~~وقال المفضل: اول من قال ذلک حذام بنت الریان وذلک ان... (الی آخرما
~~قال مفصلا)*.
# ~~85 PageV00P090
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_91.png)

# ~~ولا یغر نکما أنتی
# ~~أطاع سمعی ففؤادی أبا
# ~~حبب والله الی الهوی
# ~~کالجود و العلیاء قدحببا
# ~~الی مکین الدین ذی همة
# ~~تروم من فوق السهامطلبا
# ~~الصاحب الصدر الذی صدره
# ~~کالبر أو کالبحر أو أرحبا
# ~~فهو لمن أظلم بدر الدجی
# ~~وکفه الغیث لمن أجدبا
# ~~تتعب صدر الملک آراعه
# ~~فلم یحاول غیره مشعبا
# ~~ادرک شأو المجد حتی عملا الغارب منه و امتطی المنگبا
# ~~هو الذی قام لنیل العلی
# ~~فراض منه کل ما استصعبا
# ~~ما روضهآ غناء مشمولة
# ~~مسکیة الریح بأعلی الربی
# ~~ترجی الی حافاته سحرة
# ~~ریح النعامی عارضا صیبا
# ~~تنفی الصبا عنه القذی اذ غدا
# ~~خامر الجئجات والزینبا
# ~~ثم غدا الصبح بأنواره
# ~~یکشف عن صفحتها الغیهبا
# ~~یوما بأجلی منه خلقا ولا
# ~~أحسن منه لا ولا أطیبا
# ~~کارقم فی کفه مرقم
# ~~یردی الأ عادی نابه لانبا
# ~~یفری الی المشرق طورا به
# ~~و تارة یحمی به المغربا
# ~~ناظم ما یعیی الظیی نظمه
# ~~و ناظثم ما نثرته الظبی
# ~~منشأه البحر فلویثر الکؤلؤ من فیه لما أعجبا
# ~~أخرس الآ أنه ناطق
# ~~یظهر عن أسراره معربا
# ~~یعوم کل ms039 العوم فی ظلمة
# ~~ومن ضیاء یبتغی سبسبا
# ~~مستعدب ما مج من ریقه
# ~~و مستقاه لیس مستعذبا
# ~~یجری سریعا لردی للعدی
# ~~وللأحیاء ببذل الحبا
# ~~فی کف بسام بعید المدی
# ~~أبدع فی الجود اذاما حبا
# ~~کل ملم عاف المامه
# ~~مراجع من فوره اخیبا
# ~~1. فی الاصل. ذوفالمتن مبنی علی القطع کماقال ابن مالک فی باب النعت:
# ~~&quot;و ارفع او انصب ان قطعت مضمرا
# ~~مبتدها اوناصبا لن یظهراه.
# ~~2 . فی الاصل. &quot;الزن بناء والزینب: شجر حسن المنظرطیب الرائحة.
# ~~2. قوله . &quot;لانباء جملة دعائیة من قولهم: نبا السیف عن الظریبة ای
~~کل وارتدولم یمض ، ونبا السهم عن الهدف
# ~~ای قصر ولم یصبه.
# ~~4 و5. فی الاصل : الظبا.
# ~~87 PageV00P091
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_92.png)

# ~~هوالکریم الألمعتی الذی
# ~~یریک ما جم وما غیییا
# ~~ان سریوما بالغنی کاسث
# ~~قصیر الحمدله مکسبا
# ~~عمت مساعیه فاحصاؤها
# ~~یعیی علی المطری ولو أسهبا
# ~~یا ایها الصدر الذی مذنشا
# ~~أصبح فی أفق العلی کوکبا
# ~~لثن سعی ذو همة فی العلی
# ~~فصرت فی نیل العلی مغربا
# ~~سبت أیادیک قلوب الوری
# ~~فاجعل أعادیک أیادی سبا
# ~~شوقی الیکم شوق ذی غلة
# ~~یرتاد من کل المنی مشربا
# ~~أو بلد أمسک عنه الحیا
# ~~فاستنزل الغیثت لکی یعشبا
# ~~اومعدم جدبه فقره
# ~~فسو لته التفس أن یتربا
# ~~أومدنف البس ثوب الضنا
# ~~فهمه الأکبر أن یسلبا
# ~~اتعبنی حمل صروف النوی
# ~~فاذ کر حزینا بالنوی متعبا
# ~~عوقنی الدهر ومن ذا الذی
# ~~صادف عما عاقه مهربا
# ~~أنت المنی والله لکنها
# ~~ابت صروف الدهر الآ الابا
# ~~دامت لک الأیام منقادة
# ~~تأتی بما تهواه بل أعجبا
# ~~فجفن حسادک منه بکی
# ~~وزند أعداعک عنه کیا
# ~~لاهب من عاداک من رقدة الغفلة باهب نسیم الصبا
# ~~فی مدح امین الدین]
# ~~44 بیتا
# ~~ملامک ان لی قلبا أبیا
# ~~یعالج فی الهوی صبرا عصیا
# ~~وکیف وکلما أظهرت لوما
# ~~سمعت من الهوی وحیا اخفیا
# ~~و هل ینحی ملامک قلب صب
# ~~اذاکان الغرام له نجیا
# ~~لقد أقریت* احشائی ببلوی
# ~~کأنی مبدع یفری الفریا
# ~~1. فی المعجم الوسیط: &quot;وفی المثل: تفرقوا أیدی سباء و أیادی سباء
~~ضرب بهم ms040 المثل فی التفرق ، لانه لما غرق
# ~~مکانهم و ذهبت جناتهم تبددوا فی البلاد، فاخذت کل طائفة منهم طریقا.*
~~والنصب فی مفعولی &quot;جعل* لم یظهر
# ~~لرعایة وزن الشعر.
# ~~2. کبا (ن) ت النار: غطاها الرماد والجمر تحته.
# ~~3. فی الاصل: &quot;وحباه.
# ~~4 . فی الاصل : &quot;حفیاء. والحفی: المکثر السؤال عن حال الرجل،
~~الملح قی سؤاله، العارف الشیء حق معرفته.
# ~~5. افری الشیء: قطعه وشقه.
# ~~6. الفری: العجیب. یقال: فلان یفری الفری أی یأتی بالعجب فی عمله. و
# ~~فی القرآن الکریم: لقد جئت شیئا فریا، ای شیئا یتحیر فیه و یتعجب منه.

PageV00P092

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_93.png)

# ~~هیم ابحب ظنی فیه ضعف
# ~~و فی صید الأسود یری قویا
# ~~ولا یحنوة علی العشاق یوما
# ~~ویصنع من قدودهم الحنیا
# ~~تهادی فی لدات من ظباء
# ~~تغادر کل ذی رشدی غویتا
# ~~رشیق القد یر شقنی بسهم
# ~~أری فی وقعه قتلا وحیا
# ~~سوی من لواحظه سهایا
# ~~و یبدی من حواجبه قسیا
# ~~غرست الحب فی قلبی ولیدا
# ~~و من عینی جعلت له سقیاء
# ~~الا أعجب بقلب لیس یبقی
# ~~و یبقی غرسه غضا طریا
# ~~و هل أنا عنه فی کبری بسال
# ~~وقد عودت فی مهدی صبیا
# ~~شکوت الیه بتی و اکتثابی
# ~~فأطرق من تحیره ملیا
# ~~فقال اذا ادعیت العشق صدقا
# ~~فکیف تکون من شجو خلیا
# ~~تذلل للهوی جدا وشمر
# ~~الوجدک و اهجر العیش الرخیا
# ~~فآیة ذی الهوی لیست سوی أن
# ~~یکون لحب من یهوی شقیا
# ~~فکم من مدع ما لیس فیه
# ~~یروم لنفسه درجا علیا
# ~~وکم من معضل أعیا البرایا
# ~~غدایدعو أباحسن علیا
# ~~الیذکر فضله أو قلیز ره الذی یبغی جوادا ألمعیا
# ~~تجد من ذکره طربا نجیا
# ~~و من ألفاظه رطبا جنیا
# ~~قم بجنابه تر خیر مثوی
# ~~و زره تجد کریما أریحیا
# ~~کان رواعه1 بدر منیر
# ~~تغنشی نوره الغسق الدجیا
# ~~یظل بحمل أعباء المعالی
# ~~زکی القلب مضطلعا ملیا
# ~~اذا ما الحلی زان التاس أضحت
# ~~مناقبآه علی الدنیا حلیا
# ~~ذراه للعفاة3محط رخل
# ~~اذا حلوا به اختاروا ثویا
# ~~1. هام (ض) هیما وهیمانا: اذا احب المراة.
# ~~2. فی الاصل : &quot;لحیواه.
# ~~3. فی ms041 الاصل: &quot;و نصنع من قدورهم الحیا&quot;.
# ~~4. تهادی الرجل تهادیا. مشی وحده مشیأ غیر قوی متمایلا
# ~~یقال: جاء یتهادی بین اثنین: ای مشی و هو یعتمد علیهما فی مشیته.
# ~~الوحی: السریع العجل.
# ~~6. السقی: السحابة الشدیدة المطرء
# ~~السالی اسم فاعل من سلا الشیء (ن) : نسیه.
# ~~8. فی الاصل: &quot;دعیت&quot;.
# ~~4. اشارة الی قول عمربن الخطاب. هقضیة ولا أباحسن فیهاء.
# ~~1. الرواء: حسن المنظر، ماء الوجه. یقال:
# ~~رجل له رواء
# ~~1. الدجی: المظلم.
# ~~12. اضطلع : قوی. و المضطلع: القوی.
# ~~12. العفاة
# ~~جمع العافی کل طالب فضل أورزق. یقال: کثرت علی الکریم عافیته، ای سؤاله
~~وطالبو فضله.
# ~~89 PageV00P093
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_94.png)

# ~~ومن ألقی الرحال بشط بحر
# ~~قلا عجب أن احتقر الرکیا
# ~~سری لنداه فی الآفاق ذکر
# ~~فکل الناس یدعوه سریا
# ~~وسافر فی البلاد علاه حتی الحداة بذکره تحدو المطیا
# ~~هوالندب2 الکریم و ماسواه
# ~~متی تدع الکریم یکن دعیا
# ~~تلمل فی أنامله یراعا
# ~~یروع به الحسام المشرفیا
# ~~صموت ماله نطق ولکن
# ~~بکی قس له حصرا وعیا
# ~~بکی فی الطرس فابتسمت ریاض
# ~~ثری الوسمی و اجتلت الولیا
# ~~جری بالضعف منه الذکر لکن
# ~~یغر بضعفه البطل الکمبا
# ~~ورد صریره صول الأعادی
# ~~فخروا ساجدین له بکیا
# ~~کوی بالناب قرنا مسمهرا،
# ~~متی یسطو و ناب السمهریا
# ~~وکست تری له سیفا صقیلا
# ~~ولا أحسست صونا جهوریا
# ~~جری فی کف أروع ذی سماح
# ~~یصیرکل ذی فقر غنیا
# ~~أعد الدهر بنه لکل خطب
# ~~ملم بالوری شهما ذکیا
# ~~یقول الصبح غدوة کل یوم
# ~~هنیا عیش زائره هنیا
# ~~یحل به أخوا فقر غدوا
# ~~و یرجع مثریا عنه عشیا
# ~~اعاذله علی بذل العطایا
# ~~القد کلفته شیئا قریا
# ~~و من یسطیع رد الصبح یوما
# ~~الی أقصی غییاهبه جلیا
# ~~أیا من ذکره شرف و فخر
# ~~لذکراه وکنت به حریا
# ~~تسامیالشهب نورالشمس فخرا
# ~~اذا ما کنت أنت له سمیا
# ~~امین الدین والدنیا جمیعا
# ~~و نفسی و الا قاصی والدنیا
# ~~1. الرکی جمع الرکیة: البئرذات الماء.
# ~~2. السری: صاحب المروءة فی شرف اوالسخاء فی مروءة، و هو
# ~~الماخوذ من السراة ای الارتفاع والعلوء السید الشریف السخی.
# ~~3. فی الاصل ms042 : &quot;البدن&quot;. و الندب: السریع الی الفضائل، الظریف
~~النجیب.
# ~~2. راعه الامر (ن) روعا
# ~~اعجبه.
# ~~4. هو قس بن ساعدة الخطیب الجاهلی المعروف الذی یضرب به المثل فی
~~البلاغة و الحکمة و
# ~~و الموعظة الحسنة. وکان یعظ القوم فی سوق عکاظ.
# ~~6. فی الاصل: &quot;الوسماءه. و الوسی. اول بطر
# ~~الربیع.
# ~~7. ماخوذ من القرآن الکریم: اذا تتلی علیهم آیات الرحمن خروا سجدا و
~~بکیا (آیة 58 من سورة
# ~~مریم).
# ~~8. اسه اشتد و صلب، اعتدل کالرمح. و السمهری: الرمح الصلب.
# ~~. الشهم:
# ~~الذکی الفؤاد، السید النافذ الحکم.
# ~~1. فی الاصل : &quot;اخام.
# ~~11 PageV00P094
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_95.png)

# ~~
# ~~سلیم العرض محمودا نقیا
# ~~اتم الله نعمته علینا
# ~~بعودک یاله عودا شهیا
# ~~و آتانا بطیب العیش فتحا
# ~~بینا مثل ما آتی النبیا
# ~~حباک الله رب الخلق طرا
# ~~الی رغم العدی عیشا رضیا
# ~~ت [ال] أشعار العربیة
# ~~بعون الله تعالی وحسن توفیقه
# ~~والصلوة علی نبیه محمد و آله أجمعین
# ~~91 PageV00P095
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_96.png)

# ~~
# ~~2 PageV00P096
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_97.png)

# ~~اشعار فارسی PageV00P097
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_98.png) PageV00P098
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_99.png)

# ~~در مدح اتابک مظفرالدین اوزبک]
# ~~69 بیت
# ~~کار ملک و دین بحمدالله ببالا میرسد
# ~~رایت اسلام بر اوج ثریا می رسد
# ~~امن وعدل ازسروری گردن بگردون می کشد
# ~~فتنه و بیداد را افغان بجوزا میرسد
# ~~لشکر فتح و ظفر بینم پیاپی هر کجا
# ~~رایت منصور شاهنشاه والا می رسد
# ~~تاج اسلام آفتاب خسروان آن کزشرف
# ~~در علو با آفتاب او را محاکا میرسد
# ~~ازبک عالی گهر کز روی تعظیم و جلال
# ~~درگهش را فخر بر چرخ معلا می رسد
# ~~آن شهنشا هی که عدلش نورخورشید آمدست
# ~~کش اثرها هم بخشک و هم بدریا می رسد
# ~~وان شهنشاهی که از آثار جود و همتش
# ~~حظ اوفر هم به پیر و هم به برنا میرسد
# ~~آنکه هرساعت بسمع هاتف حکمش صدا
# ~~از جوانب هم سمعنا هم اطعنا می رسد
# ~~آنکه فیض فضل وتأییدو ظفر زی حضرتش
# ~~هر زمان از حضرت ایزد تعالی میرسد
# ~~جود دستش کان و دریا را بیغما میدهد
# ~~صیت عدلش تا بحد چین ms043 و یغما میرسد
# ~~رسم بیداد ازجهان برداشت پس گوینی چرا
# ~~عقل را وقتی هنوز آفت ز صهبا می رسد
# ~~آرزوی همسری با درگهش کرد آسمان
# ~~عقل گفت اوکیست کورا این تمنامی رسد
# ~~محض نادانی نوراین آرزو ازوی ولیک
# ~~هر زمان زو محنتی دیگر بدانا میرسد
# ~~درکه شه ملجا آزادگان عالمست
# ~~سروری بر آسمان درگاه او را میرسد
# ~~گر زرشک رای او غبنی رسد خورشید را
# ~~رای او را زان چه بیش و کم بهل تامی رسد
# ~~بر زمرد آن بود کو چشم افعی بر کند
# ~~زان حسداو را چه غم کر غم بمینا می رسد
# ~~آنچه روز بزم جودش با موالی می کند
# ~~وانچه روز رزم از تیغش باعدا میرسد
# ~~نز جفای چرخ اخضر آن تعدی میرود
# ~~نز وفای سعداکبر آن مواسا میرسد
# ~~15 PageV00P099
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_100.png)

# ~~اوست دارای جهان کش ازره میراث و کسب
# ~~خانهآ اعظم اتابک را بدو هر روزو شب
# ~~خشش حاتم ورا چون می کند آهنگ بزم
# ~~عهد میمون ورا برعهد شاهان سلف
# ~~زپس پیغمبران بود احمد مرسل ولیک
# ~~خوشترین عهدیست عهد دولت میمون او
# ~~هر کجابر مقصدی عزمی مصم شد ورا
# ~~نیست استحقاق شاهی جزورا از خسروان
# ~~فتح ضم شد با عنان او چه غم باشد ورا
# ~~پیش کس وقعی نباشد آتش دجال را
# ~~دشمنش بر تخت خود گه گاه صفرا می کند
# ~~اوچومهرست وهر آن کودرسواد عالمست
# ~~هر زبانه کاتش تیغش زند در قلب رزم
# ~~سهم تیغ او عدو را میرباید جان زدور
# ~~دشمن مالست و دشمن مال دست و تیغ او
# ~~دشمن است ودوست اندرمالش ومالش مدام
# ~~هم بخالق شکر او هم زی خلایق نعمتش
# ~~ای عطابخشی که ازجوددودستت روزوشب
# ~~خود نه تنها مردم از جود کفت بابهرهاند
# ~~این چه نعمتهاست بارب کزحسامت روزرزم
# ~~دولت و ملکت باستحقاق یزدان میدهد
# ~~خسروا داعی دولت را دعای دولتت
# ~~دردعای تست هرسویی زبانی برتنش
# ~~چون کندمدح توانشاجان فزاید همچنانک
# ~~دارد از گردون دون پرور شکایتها بسی
# ~~هر ms044 هنر پیوسته درصفرا ودرسودا ازوست
# ~~عدل کسری فر خسرو ملک دارا میرسد
# ~~نوبنو اقبال و عزی آشکارا میرسد
# ~~فر افریدون ورا چون روز هیجا میرسد
# ~~بیشی آمدگرچه خود اکنون بمبدامی رسد
# ~~آدم از بهر وجود او بحوا میرسد
# ~~آخرخوان خورش نوبت بحلوا میرسد
# ~~گفتمی موسی بکوه طور سینا میرسد
# ~~گر بشاهان خسروی کسبا و ارتا میرسد
# ~~گر شکوه دشمنش تا چرخ اعلا میرسد
# ~~چون وثوق آمد که مهدی با مسیحا می رسد
# ~~وانگهی کارش از آن صفرا بسودا میرسد
# ~~مرورا سودای مهرش تا سویدا میرسد
# ~~شعله اش سوزنده تا در قلب دریا می رسد
# ~~تا نگوبی تیغ او تنها به تن ها میرسد
# ~~وین دودایم رأفت و آفت هویدا میرسد
# ~~بهر] این را زاری آن را زر و کالا می رسد
# ~~روز روشن تیره شب پنهان و پیدا میرسد
# ~~اهل هفت اقلیم را آلا و نعما بی رسد
# ~~کز توشان نعمات بینقمت مهنا میرسد
# ~~بی توالی نوبنو زی وحش صحرا میرسد
# ~~بدسگالان را ازین دولت تماشامی رسد
# ~~بر زبان مفرد و بر طبع تنها میرسد
# ~~وزملک آمین و تحسین گاه انشا میرسد
# ~~وامق دلداده پنداری بعذرا میرسد
# ~~زانکش ازوی زخمهای بیمحابا می رسد
# ~~بی هنر را زو همه صفرا و بیضا میرسد
# ~~1. اصل : &quot;گفتنی&quot;.
# ~~1 PageV00P100
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_101.png)

# ~~میزند بر رقعهآ حسرت ورا شه رخ بسی
# ~~نی که شهماتش پیاپی پیل بالا امی رسد
# ~~ملجا او درگه میمون نست از جوردهر
# ~~ترس دور افتد ازآنکس کو بملجا می رسد
# ~~حامی او همت عالی میون توبس
# ~~ختم اولیتر چو شرح حال اینجا می رسد
# ~~تا سه فرزند جهان را پرورش درحکم حق
# ~~دایم از چار امهات و از نه آبا می رسد
# ~~تا ابد حکم تو بر هرشارده بادا روان
# ~~نظم از بیم ملال اینجا بمنها میرسد
# ~~در مدح خسرو مطفرالدین اوزبک]
# ~~6 بیت
# ~~ای عارض ولب تو رشک بهشت و کوثر
# ~~از عرض طرهآ تو باطیره مشک و عنبر
# ~~همچون خم ms045 چلیپا زلف تو کفر پیرا
# ~~همچون دم مسیحا لعل تو روح پرور
# ~~رخسار چون گل توگرچه نهاد خارم3
# ~~صد نوبر است جان را زان قد چون صنوبر
# ~~در دار ملک خوبی خطبه بنامت آمد
# ~~در دار ضرب رویم عشقت چرا زند زر
# ~~دل هست تنگ وغمهاد روی فراخ از آن سان
# ~~کاندر دهان تنگت خروارهای شکر
# ~~درچشم من خیالت رست آنچنان که گویی
# ~~برطرف جویباری سرویست تازه و تر
# ~~از بهر صید دلها وز بهر بند جانها
# ~~ز لفت ز مشک و عنبر زنجیر کردوچنبر
# ~~زنجیر از پی داد آویختند وقتی
# ~~بهر ستم چراکرد آن طرهآ ستمگر
# ~~خطی است عارضت را زیبا و خوش ولیکن
# ~~افسوس اگر نبودی خطی چنان مزور
# ~~آینهایست روشن آن عارض منقش
# ~~بنموده عکس زلفت مانند خط بدو در
# ~~خوش نکته ایست یعنی از بهر قوت وقوت
# ~~بیمار را مزور بس لایقست و درخور
# ~~دادی زمان که یکششب کامی دهم دلم را
# ~~جانم رسید برلب زین وعدههای بیبر
# ~~عمرم بغم سرآمد عیشم به تیرگی شد
# ~~تا شد چو روز روشن کان عشوه بودیکسر
# ~~بردی بجور و خوبی گوی از بتان گیتی
# ~~چون شه بعدل ورادی از خسروان دیگر
# ~~کشورستان عالم اقلیم بخش اعظم
# ~~بهرام دشمن افکن خورشید سایه گستر
# ~~1. در برهان قاطع گفته: * پیل بالا با بای ابجد بر وزن میرلالا. توده و
~~خرمن کرده و بسیار را گویند، و کنایه از بلند و
# ~~عظیم جثه هم آمده است*.
# ~~2. شارده بر وزن فاعله: سرکش و نافرمان و رمنده.
# ~~3. در برهان
# ~~قاطع گفته: *خار نهادن معروف است و کنایه از نافرمانی و جفاکردن هم
~~هست.
# ~~2. اصل : &quot;قنده.
# ~~5. در بهار عجم گفته: *مزور و مزوره بالتشدید: طعام بیگوشت که اسفناج و
~~گشنیز و
# ~~مثال آن در آن کنند و بخورد بیماردهند. ملاطغرا:
# ~~وهری بیمار عرضی میتوانی بعشدن
# ~~سبزیی گر از زمرد در مزور میکنی*.

PageV00P101

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_102.png)

# ~~تا کی زخواب نوشین ای ساقی سمنبر
# ~~آواز نوش در ده از ms046 خواب سربرآورر
# ~~این تیره خاکدان را جز بادنیست حاصل
# ~~در جام روشن افکن آن خام همچو آذرر
# ~~دی رفت وکار فردا ماندست در مشیت
# ~~امروز کاندر اوبی درکام دل بسر به
# ~~هردم که بگذرانی درلذتی و عیشی
# ~~گرزانکه هوشنندی آن دم ز عمر مشمر_
# ~~گاورس زربرون کن ازخم که مرغ شبگیر
# ~~از بهر لجهآ نور آورد بیضه در پره
# ~~با پکر پیاله جز روح می نزیبد
# ~~زیرا ندارد آبی بی روح هیچ پکر
# ~~غم کیست دشمن تو، می چیست دشمن غم
# ~~چون مرد اسیرغم شد نگزیرذش ز غمخور.
# ~~هنگام صبح میکش ازدست ساقی خوش
# ~~بامطربی خوش الحان بربانگ عود ومزهر
# ~~هرچند شرع و دین شد منکر برین سخنها
# ~~گویند تاکی آخر زین گفته های منکر
# ~~دادم جوابشان من کاین رخصه نیست الآ
# ~~در بزم شاه عادل بر پادشاه صفدر
# ~~خسرو مظفرالدین ازبک که هست او را
# ~~قیصر کمینه بنده خاقان کهینه چاکر
# ~~در عدل گستریده اندرجهان گشودن
# ~~هم جایگیر کسری هم ثانی سکندر
# ~~در عدل همچو کسری مشهورهفت گیتی
# ~~در ملک همچو دارا دارای هفت کشور
# ~~از چار حرف نامش معلوم میشود کو
# ~~بر چارحد عالم فرمان دهد سراسر
# ~~چون بازکیرد از هم شهپر همای عدلش
# ~~با باز انس گیرد هم کبک و هم کبوتر
# ~~بر کین بدسگالش مهر سپهر روزی
# ~~سر بر نزد ز مشرق الاکشیه خنجر
# ~~ای آنکه دست قدرت دردست ملک ودولت
# ~~برفرق آفرینش بنهاد چون تو افسر
# ~~ای گرد موکب تووی نعل مرکب تو
# ~~این طوق گردن خان وان کحل چشم قیصر
# ~~در حرف خنجر تو کسر عدوست مدغم
# ~~در نصبرایت تو فتح است ونصر مضمر
# ~~تا خطبهآ ثنایت خواند بشرح کیوان
# ~~درشش جهت نهادست این هفت پایه منبر
# ~~کوس تو رازگفته درگوش هفت گردون
# ~~رمحت سنان نهفته ذر چشم هفت اختر
# ~~صاحب نظر چو بیند خوش منظر توگوید
# ~~این عقل بین مجسم آن روح بین مصور
# ~~از فرط عدل تودین با پهلوییست فربه
# ~~وز فیض ms047 جود نو کان با کیسه ایست لاغر
# ~~چون کرد عزم جنبش بحر محیط جودت
# ~~تا فقر دیدگان را فیضش کند توانگر
# ~~سین سکون نگردد پیرامنش وگرخود
# ~~ملآح زورق او دارد زکوه لنگر
# ~~1. در آنندراج گفته: &quot;گاورس بهفتح واو و سین مهمله، فارسی، غله
~~ایست، به فارسی ارزن و به هندی چینه
# ~~نامنده
# ~~2. در اصل چنن است، و شاید راح باشد به معنی شراب.
# ~~3. مزهر به کسر میم و فتح
# ~~هاء به معنی عود است. درمنتهی الارب گفته: &quot;مزهر کمنبر چوبی که
~~بدان میزنند و مینوازنده.
# ~~68 PageV00P102
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_103.png)

# ~~گوهر همه ز دریا خیزد ولیک تیغت
# ~~دریای خون براند از چشمه های گوهر
# ~~روزی که روی میدان دارد زخون گردان
# ~~گاهی قبای گلگونگاهی نقاب احمر
# ~~زبیم نوک نیزه از سهم زخم ناوک
# ~~نبود قراب خنجر الآرقاب و حنجر
# ~~ز بیم کرده دلها از سینهها تبرا
# ~~وز سهم گننته جانها با حلقها محاور
# ~~چون سرشمارگردد از نیزه سطح گردون
# ~~چون خارپشت گردد از نیزه خط محور
# ~~تا حشرگاوماهی زیر زمین نماند
# ~~هم شکل [گاو] برتن هم نقش میخ برسر
# ~~آن روز دشمن تو از تیغت آن ببیند
# ~~کان ذوالحمارا دیدست از ذوالفقار حیدر
# ~~گر خود نباشد الآبیش از قضاش هیبت
# ~~ورخود ندارد الآ بیش از ستاره لشکر
# ~~روزی که بهر عشرت آهنگ بزم داری
# ~~نظاره زیبد آنجا سگان هفت منظر
# ~~بر عرصهآ بساطت شاهان کاردیده
# ~~در خدمت سریرت خوبان یاسمن بر
# ~~بر کف نهاده صهبا تر کان روس و یغما
# ~~بربر نهاده بربط خوبان چین و بریر
# ~~زنور روی ساقی تشویر خورده رضوان
# ~~وز رنگ و بوی باده در رشک مانده کوثر
# ~~باده چو روی ساقی غم کاه و شادی افزا
# ~~ساقی چو طبع باده اندهزدا و غم بر
# ~~ای دیده گر ندیدی دریا میان زورق
# ~~در بزم شاه بنگرمی در میان صاغر
# ~~شادی نگر بعالم با هفده خصل عذرا
# ~~انده بزن بگیتی چون مهره در مششدر
# ~~درجوداگرچه دستت همواره در فشاند ms048
# ~~لیکن بود در آن روز از مهر درفشان تر
# ~~شاها اگر چه داعی از دست بوس میمون
# ~~حروم شد چوخفاش از نور چشمهآ خور
# ~~1. در منتهی الارب در مادهآ حمر گفته: &quot;ذوالحمار لقب اسود عنسی
~~کذاب که دعوی نبوت کرده بوده..&quot;. در
# ~~تاج العروس در مادهآ حمر گفته: &quot;ذوالحمار هوالاسودالعنسی الکذاب و
~~اسمه عبهلة و قیل له الاسود لعلاط
# ~~أسود کان فی عنقه و هو المتنبیء الذی ظهر بالیمن کان له حمار اسود معلم
~~یقول له اسجد لربک فیسجد له، و
# ~~یقول له ابرک فیبرک*. چنانکه در شرح حال اسود عنسی آمده، پیغمبر(ص)
~~دستور قتل او را به مسلمانان یمن
# ~~داد، تا آنکه یکی ازایشان او را غیلةآ کشت، و قتل او یک ماه پیش از
~~وفات پیامبر واقع شده است. بنابراین
# ~~جنگی بین او و علی (ع) رخ نداده. لذا شاید کلمهآ &quot;ذوالحماره در
~~اصل &quot;ذوالخماره بوده است. در منتهی الارب
# ~~درمادهآ خمر گفته. *ذوالخمار لقب اسب مالک بن نویرة، و اسب زبیرین عوام
~~در جنگ جمل، و لقب عوف بن
# ~~ربیع بن ذی الرمحین بدان جهت که در جنگ جمل معجر زن خود پوشیده کارزار
~~کرده بود، و بساکسان را نیزه
# ~~ده، تا آنکه از هر کسی پرسیده شدی که تو را که نیزه زد ؟ گفتی
~~ذوالخماره. در تاج العروس درمادهآ خمر همین
# ~~مطالب را مفصل تر نوشته است، بهرحال تفصیل بیشتر این کلمه و تطبیق آن
~~با شخص موردنظر به عهدهآ خود
# ~~اهل تحقیق است و در اینجا بیش از این ضرورتی ندارد.
# ~~اصل: وبدن
# ~~آ. دربارهآ &quot;هفده خصل عذراه در آینده توضیح خواهیم داد.
# ~~4. در برهان قاطع گفته: &quot;مهره در ششدر بودن: کنایه از محبوس بودن
~~و عاجزشدن باشده.

PageV00P103

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_104.png)

# ~~اندرضمیر روشن دارد سخن بمدحت
# ~~چون همت تو عالی چون نعمت تو بهی
# ~~گر باشدش قبولی در حضرت مبارک
# ~~هر دم بمدحت آرد از باغ طبع نووی
# ~~زین سان سخن که گفتم اندر ثنا و ms049 مدحت
# ~~سحر حلال داند هر کو بود سخنو
# ~~تا صحن باغ وبستان از ابر و باد نیسان
# ~~بادا بهارعمرت تا روزحشرتازه
# ~~برگوش وگردن او از ملک بسته زییور
# ~~عمرت مدید و کامل بلکت بسیط و وافر
# ~~ذاتت صحیح و سالم خصمت تقیل و ااایتر
# ~~هم سکه را زنامت هم خطبه را زذ کرت
# ~~هرلحظه زینتی نوتا صبح روز محتشر
# ~~درمدح خسرو مظفرالدین اوزبک
# ~~56 بیت]
# ~~ای رخ گلرنگ تو طیرهآ باغ ارم
# ~~طرهآ لعل لبت مهره و افعی بهم
# ~~خال توتا نقطه شد بر سرنون خطت
# ~~بر من از آن نون وخط هیچ نگردد قلملم
# ~~در غم خال وخطت کم غم وشادی ازوست
# ~~بیخودم از نیک و بد فارغم ازخال وعمم
# ~~عارض تو اطلسی است آتشی آبدار
# ~~صانع قدرت برو بافته متکین علهم
# ~~صبح وشب تیره را نیست بهم دوستی
# ~~شب نبود پایدار چون که زند صبح دمم
# ~~عالم حسن ترا هردو بهم جمع شد
# ~~از سر زلف و رخت مسکن شادی عدمم
# ~~همچو جمال توشد عشق از اندازه بیش
# ~~الیک زجوروجفا هم نکنی هیچ کمم
# ~~تیرگی روز من زان رخ روشنشناس
# ~~راستی کار من زان سر زلف بخم
# ~~گرشنوی ناله ام گویی از آنم چه باک
# ~~ورکنم از غم فغان گویی از آنم چه غم
# ~~مجلس ازغم مراست روزوشب آراسته
# ~~گر سردرد دلیت هست برنجان قدم
# ~~ازستم و جورتست غمکدهآ دل خراب
# ~~همچو ز تیغ مل عالم جور و ستم
# ~~خسرو خسرو نژاد شاه بظفر که اوست
# ~~پادشه ملک بخش خسرو عالی همم
# ~~مهر ستاره هنر ازبک عالی گهر
# ~~همچو پدر نامور در عرب و در عجم
# ~~آن خلف دودمان چشم و چراغ کیان
# ~~خوانده ورا خسروان شاه و ولی النعم
# ~~از سر اقبال و بخت وزره سیراث و کسب
# ~~کرد مسلم جهان همچو فریدون و جم
# ~~خسرو خورشید رای مشتری باه روی
# ~~فخر ملوک جهان پشت و پنباه ام
# ~~بستده ملک ازشهان روزطعان و ضراب
# ~~داده بخواهندگان وقت ms050 سخا وکرم
# ~~105 PageV00P104
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_105.png)

# ~~دشمن او صیقلی است تیغ چو نیل ورا
# ~~چهرهآ آتش فشان شسته بآب1 بقم
# ~~گر هنرش بشمری وقت هنرپروری
# ~~دم مزن از چون وچنددرگذر از کیف و کم
# ~~ای مدد ایزدت همدم اقبال و بخت
# ~~وی ظفر و نصرتت همره خیل و حشم
# ~~مهر اگر نیستی مسکن او آسمان
# ~~ماهی اگر نامدی منزل او قعریم
# ~~جود تو نگذاشتی روز سخا پروری
# ~~در کف خورشید زر بر تن ماهی درم
# ~~از کرمت زائران دیده فنون نعیم
# ~~وز نعمت سائلان یافته گنج نعم
# ~~در ره جود و سخا پیش کف راد تو
# ~~همدم یکدیگرند هر دوسؤال و نعم
# ~~آیت کسر عدو رایت مرفوع نست
# ~~زانکه همه فتح شد با سر تیغ توضم
# ~~روزوغا آفتاب روی کشد در نقاب
# ~~صعب شود زنده را دم زدن از موج دم
# ~~نوک سنانها کشد از نم خون سران
# ~~بر سپرمه نشان بر رخ گردون رقم
# ~~زهره ز بیم سنان سنگ شود در جگر
# ~~دل زنهیب اجل خون شود اندرشکم
# ~~مهر از آن شر وشور برنکشد تیغ نور
# ~~صبح از آن بیم و ترس برنفرازد علم
# ~~مضغه شود ناشکیب زان وجل اندر رحم
# ~~طفل بشیر از نهیب روی نهد در هرم
# ~~کرده روان خطها تیغ بخونسران
# ~~زانکه بود نیزه ها در کف گردان قلم
# ~~بینی از انبوه مرد روی زمین پر زشیر
# ~~یابی از انبوه رمح معرکه همچون اجم
# ~~صولت تو آن زمان با عدوت آن کند
# ~~کان نکند با شکار حملهآ شیر دژم
# ~~مجلس تو روز بزم چون شود آراسته
# ~~زیب ندارد بها[ر] قدر ندارد ارم
# ~~در هوس مجلست زهره نباشد عجب
# ~~گرکند آهنگ خاک بهر ادای نغم
# ~~آنت نکومجلسی دل شکر و جانفزای
# ~~رود و میش مفتتح عیش و طرب مختتم
# ~~کس نکند اندران روزمبارک نشان
# ~~نوحه مگرچنگ ونای ناله مگر زیر و بم
# ~~گشته ز نظارگان بزم پر ازبت پرست
# ~~دل بشکر ریز میکرده نکاح نشاط
# ~~برده زیاد همه ms051 لنت رود و شراب
# ~~کامد بوس شهان که ز در افشان شاه2
# ~~وز رخ خوش منظران روی زمین پرصنم
# ~~جان بسماع غنا داده طلاق الم
# ~~1. بقم به فتح باء و قاف درختی است که از آب آن در رنگرزی پارچه
~~استفاده می کنند، و در عریی قاف آن را مشدد
# ~~مینمایند. در برهان قاطع گفته: *بکم بر وزن و معنی بقم است، و آن چویی
~~باشد سرخ که رنگرزان بدان چیزها
# ~~رنگ کنند، و بقم معرب آنست، و با کاف فارسی هم آمده است&quot;.
# ~~2. دراصل این مصراع به همین شکل است، تصحیح آن میسر نشد.
# ~~نام ثواب و عقاب یاد حدوث و قدم
# ~~تا شد خاک زمین محترم و محتشم
# ~~10 PageV00P105
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_106.png)

# ~~ای شده درگاه تو مقصد خلق جهان
# ~~زانکه بکیتی خوداوست جای امان چون حرم.
# ~~عهد همایون تو اشرف کل العهود
# ~~عقل بدوکرده یاد خیر جمیع القسم(2)
# ~~صاحب جیش تراگفته فلک لاتخف
# ~~بخت ولی ترا گفته قضا لاتنم
# ~~فضل الیف دلت جود ندیم کفت
# ~~نیست ازینت ملال نیست از آنت ندم
# ~~رسم کرم درجهان از توتوان دید و بس
# ~~ورنه به بستانها نیز بروید کرم
# ~~بندگی درگهت خبل متین آمدست
# ~~نیست بگیتی دگر بهتر از آن معتصم
# ~~طرفه نباشد گر از هیبت عدلت شود
# ~~باز نگهبان کبک گرگ شبان غنم
# ~~ای بجهان حکم نو همچو قضا ممتل
# ~~وی شده فرمان تو همچو قدر مرتسم
# ~~بندگی از جان ودل داعی آن دولتست
# ~~بر لب او جز دعات مینرود لاجرم
# ~~گر شرف دست بوس مینشود روزیش
# ~~هست همه بر دعات روز و شبش مقتسم
# ~~کام دلش چونکه جزمدح وثنای تونیست
# ~~در دهن کام او نوش بود طعم سم
# ~~گر بخلاف مراد کرد بکنجی مقام
# ~~گنج دعا و ثنات هست ورا مغتنم
# ~~تا که بود عقل و نفس باعت هرنیک وید
# ~~تا که بود جود و بخل داعی هرمدح وذم
# ~~باد ترا عقل کل پیشرو عزم و حزم
# ~~نصرت و فتحت ms052 مدام باخول و با خدم
# ~~خیل ترا پیشرو رایت امن و امان
# ~~خصم ترا جانستان لشکر نور وظلم
# ~~ترکیب بند
# ~~درمدح مطفرالدین اوزبک]
# ~~68 بیت]
# ~~گلست عارض رخشندهآ تو یاسمن است
# ~~که هم برنگ گل و هم ببوی یاسمن است
# ~~برنگ و بوی گل عارضت بشکل قدت
# ~~نه گل بود بگلستان نه سرو در چمن است
# ~~مرا شکست سر زلف تو که سرتاسر
# ~~همه گره گرهست و همه شکن شکن است
# ~~بزیر هر گرهش درمیان هر شکنش
# ~~قرارگاه دل دل شکسته ای چو من است
# ~~زچین زلف تویغما دهد نسیم صبا
# ~~هر آنچه تعبیه در ناف آهوی ختن است
# ~~1. اصل: &quot;جمع&quot;.
# ~~2. کرم به فتح کاف و سکون راه به معنی انگور و درخت انگور و باغ انگور
~~است. در اینجا به رعایت قافیه به فتح
# ~~راء خوانده میشود.
# ~~. در اقرب الموارد گفته: &quot;الخول جمع خولی -ما اعطاک الله من النعم
~~و العبید و
# ~~الاماه و غیرهم من العاشیة ، ماخوذا من التخویل، وهو یستعمل بلفظ واحد
~~للجمیع و ریما قیل للواحد خائل&quot;.
# ~~102 PageV00P106
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_107.png)

# ~~ز زلف ساخته ای دام ودانه ای از خال
# ~~که نیست دانه ولی دام عقل مردوزن است
# ~~غلام هندوی آن خال زنگیم که ورا
# ~~همیشه بردل و جان تر کتاز و تاختن است
# ~~مثشال صورت آن زلف وخال در چشم
# ~~مثال دیدهآ یعقوب و بوی پرهن است
# ~~بخون من خطی آوردهاند هر دو ولیک
# ~~چه باک از آن نه بتوقیع خسرو زمن است
# ~~خدایگان جهان شهریار روی زمین
# ~~قوی کنندهآ پشت هدی مظفر دین
# ~~زشادی است مرا در غم نو بیزاری
# ~~بسر نمیشودم بیرخ تو بیزاری
# ~~توبی وکام دل و روزناز و نوشین خواب
# ~~من و فراق و شب دیر یازو بیداری
# ~~زبس که دیدهآ من گشت گرد لعل لبت
# ~~ببین که بر چه صفت می کند گهرباری
# ~~زبس که داشت می چشم مست تودل من
# ~~کشد بمستی چشمت سپر زهشیاری1
# ~~زعارض تو بدیدم سپید کاریها ms053
# ~~عفاالله آخر زلفت که گه گهی میلی
# ~~کنون رسید بخط نوبت سیه کاری
# ~~بدید باد صبا را که گرد او میگشت
# ~~کند بسوی وفا با همه نکوساری
# ~~بداد مایه ورا تا رود بعطاری
# ~~برایگان چومنی را همی فروشی و من
# ~~ترا هنوز بجان میکنم خریداری
# ~~من و تراست مسلم چنین خرید و فروخت
# ~~چنانکه خسرو آفاق را جهانداری
# ~~خدیو اعظم خورشید خسروان جهان
# ~~که سخن چو زشیرین دولب شکرریزی
# ~~چوجد و عم و پدرشاه و قهرمان جهان
# ~~چه شورها که زصاحبدلان برانگیزی
# ~~حریف عافیت آنگه بگوشه بنشیند
# ~~که تو زخواب بعزم صبوح برخیزی
# ~~چه ترکتازکه زلف تراست بر دلها
# ~~ندید هندوکی کس بدان دلاویزی
# ~~چو طرهآ تو نباشد فلک بدل شکنی
# ~~چو غمزهآ تو نباشد قضا بخون ریزی
# ~~چرا چو گل ننماید لبت همه نرمی
# ~~نه آن بود همه کت غمزه دل کند مجروح
# ~~چو خار چند کند غمزهآ تو سر تیزی
# ~~چنان سزد که زلب نیز مرهم آمیزی
# ~~چوصبح پرده دری چون شفق شوی خونخوار
# ~~چو مهر تیغ زنی چون سپهر بستیزی
# ~~نه رسم وعادت دلجوئی ووفاست چراست
# ~~ز عدل شاه جهانگیر می نپرهیزی
# ~~جهانستان و جهان بخش چون سکندر و جم
# ~~سر ملوک عرب خسرو ملوک عجم
# ~~1. اصل : &quot;سیرده.
# ~~103 PageV00P107
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_108.png)

# ~~بحد مشرق و مغرب رسید فرمانش
# ~~غلام گشت نه افلاک و چار ارکانش
# ~~سکندر دوم آمد که خاک درگه اوست
# ~~چنان عزیز که شد بنده آب حیوانش
# ~~نمود شیر فلک ترس و رشک برد سپهر
# ~~ز شکل شیر بساط و زطاق ایوانش
# ~~هرآنچه طول زمین است وهفت اقلیمش
# ~~هرآنچه عرض سپهراست و هفت میدانش
# ~~نه ملک آن سزد از بهر بخشش دستش
# ~~نه گوی این ز در التفات چوگانش
# ~~خری که ملک ورا خصم شد ز بد کیشی
# ~~هرآنکه پای ورا داد همچو دامن بوس
# ~~بزارکشت فلک همچوکار فرمانش
# ~~چو همتش کند آهنگ دفع حادثه ای
# ~~برآورید سعادت سر از گریبانش
# ~~که کس ز غایت زرقی ms054 ندید پایانش
# ~~چه اعتماد کند بر سعادت انجم
# ~~چه التفات نماید بچرخ و دورانش
# ~~زمانه ازدل و ازجان هوای او دارد
# ~~فلک بتابعت حکم و رای او دارد
# ~~جهان به تیغ ستانی به تازیانه دهی
# ~~زتست بر سر اسلام تاج قوت و عز
# ~~برین صفت بود آیین و رسم پادشهی
# ~~هرآنکه بست قبا برخلاف دولت تو
# ~~از آن نهاد خدا بر سر تو تاج بهی
# ~~شب بلاکه مرآن را امید روز نبود
# ~~به بیسری برسد عاقبت ز بی کلهی
# ~~چو اخترند شهان بر سپهر دولت و ملک
# ~~بدولت تو بدل شد بصبح روز بهی
# ~~هرآنکه کرد بگیتی قبول نشو و نما
# ~~بر آن سپهر تو مانند آفتاب و مهی
# ~~می وفای تو نوشید تا بنرگس مست
# ~~و یا نهاد پس ازکون روی در سیهی
# ~~سری که داد غرور خلاف تودهرش
# ~~قبای بندگیت بست تا بسرو سهی
# ~~کدام چشم که درملکت از حسد نگریست
# ~~بشیشهآ نهی اندود زانکه بود تهی
# ~~که نه سپیدی او گشت پردهآ سیهی
# ~~موافق توز اقبال تاجدار آمد
# ~~سر مخالف ملک تو تاج دار آمد
# ~~چو آفتاب جلال تو روی بنماید
# ~~چو خیل عزم توجوزا صفت کمر بندد
# ~~بنور عدل سواد جهان بیاراید
# ~~بخاک پای تو بر آفتاب بالد روی
# ~~چو آفتاب جهان را به نیغ بگشاید
# ~~اگر چه سر ز بلندی بر آسمان ساید
# ~~بنوروسایهآ چهرت جهان چومستغنی است
# ~~ز مهر اکر نبود نور و سایه هم شاید
# ~~هرآن کسی که نظیری کند ترا اثبات
# ~~ز روی جهل بگل آفتاب انداید
# ~~فضیلتی که بر انجم از آفتاب آمد
# ~~ز نور رای تو بر آفتاب میآید
# ~~102 PageV00P108
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_109.png)

# ~~جهانیان بوجود تواند آسوده
# ~~ز آفتاب همه نیک و بد بیاساید
# ~~نتیجهآ گهر تیغ تست عدل آری
# ~~ز آفتاب همه نور و روشنی زاید
# ~~ترا چه مدح کنم وصفت ازچه سان گویم
# ~~چو آفتاب بگفتی دگر چه درباید
# ~~نراست از همه شاهان و خسروان جهان
# ~~سخای حاتم طائی ms055 و عدل نوشروان
# ~~شها بزیر نگین تو هفت کشور باد
# ~~مطیع امر تونه چرخ و هفت اختر باد
# ~~چو آفتاب جهانتاب چتر میمونت
# ~~چنانکه نور فزایست سایه گستر باد
# ~~قضا که چرخ. بزیر فلک مسخر اوست
# ~~ترا بهر چه بود کام دل مسخر باد
# ~~چو کعبه قبلهآ آمال گننت خاک درت
# ~~همیشه نجح مقاصد ز خاک آن در باد
# ~~همیشه تا ببد و نیک روز و شب گذرد
# ~~شبت زشب به و روزت ز روز خوشتر باد
# ~~همیشه تا که بهر بزم صاغراست و شراب
# ~~ز مهر و ماه ببزمت شراب وصاغر باد
# ~~نصیب توزخدایی که مالک الملک است
# ~~دوام عمر خضر دولت سکندر باد
# ~~نصیب داعی دولت زجود و مکرمتت
# ~~همیشه نعمت و تشریف و اسب واسترباد
# ~~چنانکه مملکت این سرا میسر نیست
# ~~همانت مملکت آن سرا میسر باد
# ~~(تر کیب بند]
# ~~در مدح مطفرالدین اوزبک]
# ~~68 بیت]
# ~~ای روی خوش تو فتنهآ چین
# ~~زلفین ترا ز مشک پرچین
# ~~زلف تو چوشام مشک پای
# ~~لعلت چو سپیدهدم کهر چین
# ~~مشکت همه چین ولی نبوده
# ~~الودهآ ناف آهوی چین
# ~~در چین چه عجب اگر بود مشک
# ~~در مشک غریب تر بود چین
# ~~رخسارهآ خوب و در دندانت
# ~~ماهی است درو نهاده پروین
# ~~در پروین ماه نیست طرفه
# ~~پروین در ماه نادرست این
# ~~شیرین لبت ار چه تلخ گوید
# ~~کم نیست مرا زجان شیرین
# ~~تیهو نبود اسیر شاهین
# ~~جزشاه جهان مظقرالدین
# ~~جور توکه باز دارد از من
# ~~زین سان که دلت اسیر عشق است
# ~~1. اصل. *در کاهه.
# ~~105 PageV00P109
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_110.png)

# ~~اج الاسلام خسرو راد
# ~~کز دولت اوست عالم آباد
# ~~یکسر همه سر کشی و نازی
# ~~کارت همه کبر و سرفرازی
# ~~درطبع تونیست دل فروزی
# ~~با خوی تو نیست دلنوازی
# ~~راضی نشوی بغارت دل
# ~~چون میل کنی به تر کتازی
# ~~بیچاره کسی بود که بندد
# ~~دل در تو بطمع چارصازی
# ~~بازیست بر توخون عشاق
# ~~این نیست طریق عشق بازی
# ~~یک راه نیاز ms056 عاشقان بین
# ~~غره چه شوی به بینیازی
# ~~باکس نکند وفا نکویی
# ~~آن به که به نیکویی ننازی
# ~~سر پر خطرست در ره عشق
# ~~دریاب که نیست کار بازی
# ~~وین خود زکجاشود مسلم
# ~~در دولت شهریار غازی
# ~~دارای جهان مظفرالدین
# ~~خاک درش افسر سلاطین
# ~~دل عشق تراست حلقه در گوش
# ~~جان مهر تو دارد اندر آغوش
# ~~آن در هوس لب تو بیخویش
# ~~وین از پی چهرهآ تو مدهوش
# ~~بر دوخته از همه جهان چشم
# ~~چون حلقه نهاده بر درت گوش
# ~~یک دم نکنی از آن کسی یاد
# ~~کت می نکند دمی فراموش
# ~~گر ترک زره ورست پس چیست
# ~~زلف تو چو هندوی زره پوش
# ~~ورمستان بیهشند چشمت
# ~~مست است دلم چراست مدهوش
# ~~با دلشدگان عشق پرور
# ~~در عیش فرا و در طرب کوش
# ~~امروز که فرصت است دریاب
# ~~نقدی داری به نسیه مفروش
# ~~درجام بلورکن می لعل
# ~~نا خسرو خسروان کند نوش
# ~~ازبک ملک ملوک عالم
# ~~خورشید جهان خدیو اعظم
# ~~شاهی که بدوست عالم آباد
# ~~اسلام بدو رفیع بنیاد
# ~~چون صبح بروز رزم صفدر
# ~~چون مهر بمجلس سخاراد
# ~~هم دولت ودین ازو براحت
# ~~هم جوروستم ازو بفریاد
# ~~از مادر دهر فتح و نصرت
# ~~با رایت او بیک شکم زاد
# ~~1 PageV00P110
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_111.png)

# ~~شد بندهآ او جهان بحدی
# ~~جز سرو کسی نماند آزاد
# ~~اقبال ویست و بخت با هم
# ~~این همچو عروس و آن چو داماد
# ~~بنهاد اساس داد محکم
# ~~برداشت به تیغ رسم بیداد
# ~~ایزد که نهاد او نهادست
# ~~نیکوتر ازین نهاد ننهاد
# ~~مجموع معالیست ذاتش
# ~~بیش از عددست مکرماتش
# ~~فضل ازلی است حرزجانش
# ~~الطف ابدی است سایه بانش
# ~~ضامن شده رغم حاسدان را
# ~~اقبال بملک جاودانش
# ~~درجود بر آفتاب زربخش
# ~~بفزوده دو دست زرفشانش
# ~~نگی باشد ز بحر و کانش
# ~~جایی که برند نام همت
# ~~هرسو که رکاب او بجنبد
# ~~فتح و ظفرست هم عنانش
# ~~بوسیده بطبع گاه توقیع
# ~~سعد فلکی کف و بنانش
# ~~زآفات2 گرفت درامانش
# ~~ایزد چو امان ms057 خلق او داد
# ~~او کرد ضمان عدل و انصاف
# ~~داراد خدای درضمانش
# ~~ابری است که جز سخا نبارد
# ~~بحری است که جز کرم ندارد
# ~~ای دیدهآ کس چو تو ندیده
# ~~خود دینه چه آفتاب و دیده
# ~~بر پایهآ همت توگردون
# ~~با این همه پایه نارسیده
# ~~چون شخص تو چرخ هیچ شخصی
# ~~آن همه دیده[ها] ندیذه
# ~~ثل تو بعدل چشم بدرا
# ~~از ملک تو میل در کشیده
# ~~خوشتر ز دعای دولت تو
# ~~ناگفته کسی و ناشنیده
# ~~هر صبحدمی به نیغ خورشید
# ~~بدخواه ترا شکم دریده
# ~~هرگاه بداس باه گردون
# ~~چون خوشه ورا گلو بریده
# ~~گلها که زباغ طبع بنده
# ~~هر دم بدعات بشکفیده
# ~~نه برده گلابکر بدان راه
# ~~نزگشت زمانه پژمریده
# ~~افلاک مطیع حکم و رایت
# ~~سوگند جهان بخاک پایت
# ~~2. اصل: *آفاق&quot;.
# ~~1. اصل : &quot;نیکی*.
# ~~17 PageV00P111
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_112.png)

# ~~شاها زجوادثتا امان باد
# ~~یزدانت همیشه درضمان باد
# ~~بر خلق بزیر چرخ حکمت
# ~~تا چرخ روان بود روان باد
# ~~سرهای همه سران عالم
# ~~بر درگه تو بر آستان باد
# ~~از گوهر خنجر تو در رزم
# ~~بر فرق عدوگهرفشان باد
# ~~تا دردهنی بود زبانی
# ~~مدحت همه ورد آن زبان باد
# ~~تا نام و نشان بود جهان را
# ~~از نام تو در جهان نشان باد
# ~~پیرایهآ عمر تا بود ملک
# ~~با عمر تو ملک جاودان باد
# ~~هرچ آن زشمار خلق بیش است
# ~~عمرت بشمار بیش از آن باد
# ~~ملکت ز حوادثت زمانه
# ~~چون ملک خدای درامان باد
# ~~در ربقهآ طاعت انس و جانت
# ~~لطف ازلی رقیب جانت
# ~~[درمدح صدرفخرالدین علی]
# ~~(سلطان خاندان عترت]
# ~~50 بیت]
# ~~صبا به تهنیت باغ و بوستان آمد
# ~~که مهد گل بسلامت بگلستان آمد
# ~~زبس شکوفهآ چون سیم و زرتو پنداری
# ~~که خاک را مدد گنج شایگان آمد
# ~~ببین که از پی طفلان و لعبتان چمن
# ~~نسیم جلوهگر و ابر رایگان آمد
# ~~جهان که بود ز بهمن بشکل زالی پیر
# ~~کنون ز آمدن فرودین جوان آمد
# ~~زگلستان مشکیب و زلحن بلبل از ms058 آنک
# ~~سپهر خارده و دهر گلستان آمد
# ~~رسید بلبل وگل با نوا و برگ بباغ
# ~~نشارکردن ابر از برای آن آمد
# ~~چو کرد بلبل بر یاد گل سماع آغاز
# ~~بسی عتاب زهرگونه در میان آمد
# ~~ز غنچه روی بدو کرد گل پس آنگه گفت
# ~~عجبعجب که ترا یاد دوستان آمد
# ~~بگفت بلبل شاد آبدی که جانت فدای
# ~~درآ درآکه دل اندر غمت بجان آید
# ~~سبب چه بود نگویی که بهد میمونت
# ~~ز راه دیر ترک سوی بوستان آمد
# ~~چه حال بود که پیش از تو موکب نرگس
# ~~بشوخ چشمی نزدی باغبان آمد
# ~~بخندهآ خوش موزون جواب دادشگل
# ~~که عذر دیر رسیدن مرا عیان آمد
# ~~1. اصل : &quot;شاهان حوادثت&quot;.
# ~~108 PageV00P112
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_113.png)

# ~~رهی دزازو پر ازخارو من چنین نازک
# ~~بدین طریق بآهستگی توان آمد
# ~~تو آنچه رفت رها کن مکن ز نامده یاد
# ~~کزین دو چیز خردمند را زیان آمد
# ~~سماع خرگهی آغاز کن که صاحبدل
# ~~چو عهد موسم گل دید شادمان آمد
# ~~ببار این غزل دلفریب جان افزا
# ~~که از شنودن او راحت روان آمد
# ~~تویی که رنگ رخت رشک گلستان آمد
# ~~شکر ببوی لبت خاک ناردان آمد
# ~~بباغ حسن تو اقبال بین که سنبل زلف
# ~~نشان عافیت اکنون به تیر نتوان زد
# ~~موکل گل و لالای1 ارغوان آمد
# ~~که ناوکت مزه و ابرویت کمان آمد
# ~~من وخیال تو گفتیم دوش راز دلی
# ~~بوقت آنکه ز صبح دوم نشان آمد
# ~~در آن میانه خیال ترا زیاد لبت
# ~~همی زناگه یک نکته در زبان آمد
# ~~ندیده2 از لب توکام و دیده نا کاسی
# ~~کم از هوای لبت آب در دهان آمد
# ~~اگر زسر سبکی با تو حال جهرهآ زرد
# ~~بگفتم از چه سبب بر دلت گران آمد
# ~~چو زعفران رخ من زشادی غم تست
# ~~شکرفشان لب تو چو کلک و خاطر من
# ~~خمیر مایهآ شادی نه زعفران آمد
# ~~بمدح خسروسادات درفشان آمد
# ~~سلالهآ نبوی نور چشم مرتضوی
# ~~که شاه عترت و سلطان ms059 خاندان آمد
# ~~ستوده صدرجهان فخردین سرافرازی
# ~~که همچوجد و پدر سرور جهان آمد
# ~~سرصدور زمانه علتی عالی رای
# ~~که مفخر و شرف هر که در زمان آمد
# ~~هم از طریق حسب هم زروی اصل و نسب
# ~~منیر و عالی چون مهر آسمان آمد
# ~~مکان همت وکان وفا و بحر سخاست
# ~~نگویمی4 بتکلف که بحر وکان آمد
# ~~سخا و فضل و وقارو وفا و همت را
# ~~ببین که دست و دل و طبع اومکان آمد
# ~~محیط همت او راست کشتییی که ورا
# ~~زحلم لنگر و از حزم بادبان آمد
# ~~بیاد او چو کنی پای در رکاب طلب
# ~~یقین شناس که مقصود هم عنان آمد
# ~~سعادت دو جهانی بر آستان کسی است
# ~~که علم بر در او سر بر آستان آمد
# ~~ز دودگان نبوت جز از دوازده کس
# ~~جز او که بود که خورشید دودگانه آمد
# ~~دگر که خاست که سیمرغ آشیان آمد
# ~~رآشیان امامت جزین گروه چنو
# ~~1. در برهان قاطع گفته: *لالا بر وزن کالا غلام و بنده و خدمتکار
~~باشد...&quot;.
# ~~2. اصل : &quot;بدیده*.
# ~~3. اصل: فخرالدین&quot;.
# ~~3. اصل: &quot;نگویم*.
# ~~. اصل: &quot;دود کانه چنین
# ~~لغتی در لغت نامه های دسترسم ندیدم بنابراین یا لغت مورد استعمالی بوده
~~که به لغت نامه ها راه نیافته است و ب
# ~~مصحف &quot;دودمان&quot; است و چنین تصحیفی در همین دیوان سابقه دارد
~~(ص 105). در آنجا هماهه را ه کاهه نوشته.
# ~~بعنی &quot;ماء در نسخهآ اصل به گونهای نوشته شده بوده که کاتب نسخهآ
~~ما آن را * کاه میخوانده.
# ~~10 PageV00P113
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_114.png)

# ~~جه حضرتی است بجز حضرت همایونش
# ~~که مجمع کرم و مقصد امان آمد
# ~~زجوردهر هرآنکس که جز بدرگه او
# ~~پناه ساخت ز باران [به] ناودان آمد1
# ~~زهی بسعی کرم همت مبارک تو
# ~~چنانکه همت رستم به هفتخوان آمد
# ~~تنویی که عرض شریفت نتیجهآ ذاتی است
# ~~که آن خلاصهآ مقصود کن فکان آمد
# ~~ز بوستان نبوت نه هر گلی که شکفت
# ~~ترا قرین شد یا با تو هم ms060 قران آمد
# ~~خلیل خود نبود هر کسی که قربان کرد
# ~~کلیم هم نشود هر که او شبان آمد
# ~~حسود جاه توگر چرخ عزتی دهدش
# ~~محل و جاه ترا زان کجا زیان آمد
# ~~بسی بود که بشویند ماکیان را پای
# ~~ولی نه بهر عزیزی ما کیان آمد
# ~~دعای توهمه کس راست آنس جان نه نه
# ~~که ورد سنت و فرض هر انس وجان آمد
# ~~اگر چه فصل بهارست بدسگال ترا
# ~~بهار عمر شد و نوبت خزان آمد
# ~~بهار و موسم أضحی موافقت کردند
# ~~بر آنکه دولت و عمر تو جاودان آمد
# ~~زخوان عمر بشادی و خرسی برخور
# ~~که در نوالهآ خصم تو استخوان آمد
# ~~شریف ذات تو اندرضمان یزدان باد
# ~~که او چوکرد ضمان به ز هر ضمان آمد
# ~~همیشه یاری تو غیب دان کناد که دست
# ~~کسی برد که ورا یار غیبدان آمد
# ~~[درمدح مرتضی فخرالدین ابوالحسن علی]
# ~~سلطان اهل بیت نبی]
# ~~2 بیت]
# ~~مقررست که فیض عنایت ازلی
# ~~مبرهن است که اقبال و فضل لم یزلی
# ~~قرین دولت سلطان اهل بیت نبی است
# ~~مقیم حضرت مشهور خاندان ولی
# ~~ستوده خسروسادات فخر دولت و دین
# ~~ابوالحسن شرف اهل روزگار علی
# ~~پناه و پشت جهان مرتضای اعظم آنک
# ~~چو مرتضاست نگهبان دین بنص جلی
# ~~بروز رزم چو چرخ و قضا دلیر و قوی
# ~~بروز بزم چو دریا وکان و فی و ملی
# ~~سحاب و بحر درآیند پیش دست و کفش
# ~~بلرزه و عرق از شرمساری و خجلی
# ~~1. از باران به ناودان گریختن مثل است. عبدالجلیل قزوینی در کتاب نقض
~~میگوید (ص 452 چاپ انجمن آثار
# ~~ملی): &quot;چون درین کلمات تامل کند بداند که از باران بگریخته است و
~~در ناویدان آویخته است، چنانکه مثل
# ~~است: کردم از باران حذردر ناودان آویختم&quot;. مصحح نقض در حاشیهآ
~~صفحه نیز مطالبی از امثال و حکم دهخدا
# ~~دربارهآ این مثل نقل نموده است.
# ~~1 PageV00P114
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_115.png)

# ~~زه.10 دلک توقیعش این توقع هست
# ~~که از شرنگ ms061 نماید حلاوت عسلی
# ~~زو چراغی وصد شعله شمسی و قمری
# ~~ازو حدیشی و صد نکته علمی و عملی
# ~~ایا سپهر شکوهی که خاک درگه تست
# ~~شعاع شعلهآ شمسی و رتبت زحلی
# ~~تویی زمین وزمان را خجسته زینت و زیب
# ~~وگر2 نه ای ز بشر آفتاب در حملی
# ~~جناب عالی تو گشت قبلهآ اقبال
# ~~سرآمد ملکان جهان ازین قبلی
# ~~جهان چو قالبی از چار طبع مختلف است
# ~~تویی که قالب او را مزاج معتدلی
# ~~به رای وروی تونازند دین و دولت از آنک
# ~~تنو هم مربی دین هم مربی دولی
# ~~چنانکه ذات خرد بی نظیر و بی بدلست
# ~~تو هم چو ذات خرد بینظیر و بیبدلی
# ~~که کرد نسبت هندو بلعبت چگلی
# ~~برو که بازوی خصمت کمان نونکشد (؟)
# ~~اگر کسی به حلی یا حلل بیاراید
# ~~تو در فضایل خود در حلی و درحللی
# ~~هوای مهر تودر هر دلی نگیرد جای
# ~~چه مرد خلد بود ذوق فومی و بصلی
# ~~مترس از حیل و مکر خصم کاقبالت
# ~~خدایی است خدایی نه مکری وحیلی
# ~~اگر ز بیخردی باطلی سگالد خصم
# ~~تو در حساب مگیرش که تو نه آن بطلی
# ~~چه حاجت است بسعی تودرفکندن خصم
# ~~تو خود بدولت و اقبال خصم را اجلی
# ~~هرآنچه دارد نام و نشان فضل و هنر
# ~~بفضل و منت ایزد تو اندر آن مثلی
# ~~شجاعت و کرم ولطف وفضل و علم و عمل
# ~~بصورت جملند و تو شرح آن جملی
# ~~عدوت از آن چوشب وصل کم بقاست که تو
# ~~دراز عمرتر از روزگار و از املی
# ~~بزرگوارا حصر مناقبت نتوان
# ~~وگر چه نسبت خاطر بود به بی خللی
# ~~کرا رسد عدد اختران گردونی
# ~~که برشمارد آثار سهلی و جبلی
# ~~بدرس مدح توام نیست طاقت تعلیق
# ~~وگرچه در ره شعرم مناظری جدلی
# ~~همیشه تا که کند وصف عقل گل نرگس
# ~~تو راستکاری و بیوصمتی و بی زللی
# ~~مقیم بارگه و ساکن جناب تو باد
# ~~کفایت ایدی با عنایت ازلی
# ~~[در ms062 مدح عزالدین یحیی بن محمد بن یعیی]
# ~~کش* کرد زبانت از من املا
# ~~1. در اصل کلمه ای شبیه &quot;صبح&quot; دیده میشود.
# ~~2. اصل: همکره.
# ~~3. حرف اول این کلمه در اصل نقطه ای ندارد، و مصراع نامفهوم است.
# ~~4. اصل: &quot;تراست کاری&quot;.
# ~~5. اصل : &quot;کم*.
# ~~32 بیت]
# ~~گفتم بخرد شبی چه معنی
# ~~11 PageV00P115
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_116.png)

# ~~ای منهی سرهای حکمت
# ~~ببریده ز من چرای انها
# ~~وحی تو چو ناقدست و من زیفم
# ~~رمز توچوقائد وبن أعمی
# ~~در تیه تحیر و تردد
# ~~سرگشته نرم ز قوم موسی
# ~~غم خورده چومریمم توخوش کن
# ~~جانم یدمی دو هم چو عیسی
# ~~مجنون صفتم تو تازه گردان
# ~~روحم باشارتی چو لیلی
# ~~درد دل خسته را دوا کن
# ~~طوبی لک ان فعلت طوبی
# ~~گفتا سبی تحیر تست
# ~~دوری ز جناب صدردنیا
# ~~عزالدین مرتضای اعظم
# ~~یحیی بن محمدین یحی
# ~~سردفتر عترت پیمبر
# ~~سردار و پناه اهل منی
# ~~عرضش سبب رشاد امت
# ~~ذاتش غرض وداد قربی
# ~~منصوربدوست رایت دین
# ~~معمور بدو جهان تقوی
# ~~لاغر شده بود پهلوی شرع
# ~~اکنون بوجود اوست فربا
# ~~در سایهآ اوسعادت و یمن
# ~~الحق بسزا گرفت ماوی
# ~~در چشم حسود منظر او
# ~~مانند زمردست و افعی
# ~~گر عقل غذا پذیر گردد
# ~~از مطبخ او ستاند اجرا
# ~~در جنب نفاذ نوک کلکش2
# ~~شمشیر ملوک همچو بدری
# ~~از یک ورق رسوم فضلش
# ~~کسری و هزار عدل کسری
# ~~گفتم کنمش ببحر تشبیه
# ~~حالی خردم بگفت نی نا
# ~~با نورسها حدیث خورشید
# ~~با بید بنی قیاس طوبی
# ~~هذا و حیاته قیاس
# ~~کالحجة فالسکوت أولی
# ~~ای خدمت تو سعادت کل
# ~~وی حضرت تو بهشت اعلی
# ~~چون مدح کسی کنم که آمد
# ~~جدش را جبرئیل مولی
# ~~بیشبهت و ش ولای ایشان
# ~~آمد سبی نجات عقبی
# ~~هرچند که خاطر بنرا هست
# ~~آشفتگییی بگاه انشا
# ~~1 اصل : &quot;حرایه.
# ~~2. اصل : &quot;غم خورده.
# ~~3. اصل : معرض*.
# ~~4. اصل : &quot;دلکش&quot;.
# ~~5. در منتهی الارب گفته: همدری بالکسر سیخ و شاخ باریک که زنان بوی موی
~~سر
# ~~است کننده و در اقرب الموارد آن ms063 را به کلمهآ مشط که به معنی شانه
~~میباشد معنی کرده است.
# ~~6. اصل : &quot;کالحمده.

PageV00P116

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_117.png)

# ~~در مدح تو هرجه خواهم ازوی
# ~~با رغبت و طوع گوید آرا
# ~~هم خاطر من خطیر گردد
# ~~هم شعرم بگذرد زشعری
# ~~در دعوی بینت بهرحال
# ~~شرط است بنزد اهل فتوی
# ~~الآ مدحت که هرجه گویند
# ~~خود بینت است و محض دعوا
# ~~چون مدح تو انتها ندارد
# ~~هم مذهب اختصار بارا
# ~~تا عمر ابد اگر کسی را
# ~~بدهند بشارتی است کبری
# ~~یزدانت بعمر جاودانه
# ~~دردولت و عز دهاد بشری
# ~~زدر مدح عزالدین یحیی]
# ~~4 بیت]
# ~~لب لعلت بشکر قیمت گوهر شکند
# ~~سر زلفت بشکن رونق عنبر شکند
# ~~پرتو عارض رخشندهات از سایهآ زلف
# ~~صف نور مه و خورشید منور شکند
# ~~کعیتین فلک ار زانکه بمالد ملکت
# ~~مهرهآ مهرش در حبس مششدر شکند
# ~~گردهد بویی از آن طرهآ چون شب سحری
# ~~نفس صبحدم اندر گلو خور شکند
# ~~غمزهات چون قلم دل گسلی بردارد
# ~~جامهآ عاجزی اندرکف آزر شکند
# ~~هیچ با غمزهآ جادوت فسون نیست بکار
# ~~مگر آن طرهآ خوش چونکه بهم برشکند
# ~~بشکستی سر زلفت چو دلم رفت درو
# ~~تا دلم با سر زلف تو برابر شکند
# ~~سگ کوی توشدم روبه خود خوانم از آنک
# ~~شیر بسیار بود کاهوی لاغر شکند
# ~~این چه شوخی است که چشمان بکمان ابرو
# ~~هر زمان در جگرم ناوک دیگر شکند
# ~~مکن ای دوست که با زارتواز عشق منست
# ~~جوهری بیهده چون قیمت جوهر شکند
# ~~چند ازین جور و جفا نکیه مکن بر خوبی
# ~~گرچه چشمت بمزه لشکر سنجر شکند
# ~~خار عشاق منه گرچه جمال تو بلطف
# ~~خار در دیدهآ لطف گل احمر شکند
# ~~زانکه آه سحر خسته دلی شبگیری
# ~~طارم و طاقچهآ گنبد آخضر شکند
# ~~عهد گفتی که درست آرم و هم بشکستی
# ~~خیره کس عهد بدین سان بخدا گر شکند
# ~~هرشب از دست تویارب زدنی قصد کنم
# ~~آنش آه بنگذارد و در بر شکند
# ~~1. شعری بر وزن ذکری نام ms064 ستاره ایست مشهوره
# ~~2. اشاره به حدیث نبوی مشهوراست که: &quot;البینة علی المدعی و الیمین
~~علی المدعی علیه&quot; و همچنین &quot;البینة علی
# ~~المدعی و الیمین علی من انکره.
# ~~3. اصل : *فلک توه.
# ~~1 PageV00P117
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_118.png)

# ~~وصل تو آب حیاتست ولی آفتش آنک
# ~~ای پری چهره مبادا که دل از دیو دلی
# ~~قرة العین زمان صدرجهان عزالدین
# ~~عکم شرع و هدی گوهر کان نبوی
# ~~یحیی خضر بقا کز اثر جود و سخا
# ~~پرتو رای منیرش که فلک ذرهآ اوست
# ~~گر نهد پای بزرگی و شرف بر سر چرخ
# ~~چونکه درحادثهای روی نماید رایش
# ~~دافع حادثهها رای مصیبش دانم
# ~~طرب مجلس او بر فلک آن قصد کند
# ~~گرنه دریوزه کند بر در او بحر محیط
# ~~گر زحل در کنف سایهآ میمونش رود
# ~~ورسوی مشتری آرد نظر هیبت و خشم
# ~~ور نباشد ز پی قهر عدویش بهرام
# ~~کمترین ذرهست از نور ضمیرش خورشید
# ~~عدل او بر فلک آن محتسبی بگمارد
# ~~تیر از آن تا که مگر ثبت کند مدحت او
# ~~گر کله گوشهآ اقبال فرو جنباند
# ~~ای سخا پیشه کریمی که محیط کف تو
# ~~نظر هیبت و آوازهآ عدلت بجهان
# ~~صبح اقبال تو راضی نشود از خود اگر
# ~~صیت عدل تو اکر زانکه رسد هیچ بمی
# ~~ور رسد صولت وخشم توبماهی و خروس
# ~~هست کل تو بکردار یکی مرغ ضعیف
# ~~گر همه روی زمین لشکر دشمن گیرد
# ~~بس ضعیف است ولیکن پس اظهار هنر
# ~~لی خاطر چو کند وصف تو اندر ماند
# ~~زخم هجر نو همی سد سکندر شکند
# ~~شیشهآ راز بر مفخر کشور شکند
# ~~آنکه عدلش همه بازارستمگر شکند
# ~~آنکه پای شرفش تارک اختر شکند
# ~~رونق دست و دل یحیی و جعفر شکند
# ~~قلب خورشید بیک حملهآ صفدر شکند
# ~~محور و قطب فلک خرد بهم برشکند
# ~~پشت آن حادثه بی زحمت لشکر شکند
# ~~قوت بازوی حیدر در خیبر شکند
# ~~نعش بر تارک آن هردوسه دختر شکند
# ~~پنجهآ او بدل و دست توانگر شکند
# ~~صف ms065 خورشید بیک شعلهآ انور شکند
# ~~طیلسان بنهد و شش پایهآ منبر شکند
# ~~جوشن و درع بیندازد و خنجر شکند
# ~~لاجرم قدر نجوم از رخ ازهر شکند
# ~~چرخ در پیش نهد زهره و مزهر شکند
# ~~ملک هفتورق را پی دفتر شکند
# ~~ماه را خرمن این نور مزور شکند
# ~~بخل را درکشد وکشتی و لنگر شکند
# ~~باز را منع کند زانکه کبوتر شکند
# ~~قرص خورشید نه درسینهآ خاور شکند
# ~~راز دلها همه اندر دل صاغر شکند
# ~~درتن و برسرشان جوشن و مغفر شکند
# ~~لیک نسر فلکی را همه شهیر شکند
# ~~پشت ایشان بصریری نه بیاور شکند
# ~~یکر نغز خوشش تاج دو پیکر شکند
# ~~کلک را چون بمدیح تو رسد سر شکند
# ~~1. اصل : هصف دره.
# ~~11 PageV00P118
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_119.png)

# ~~تا کند جلوه عروس طرب انگیز بهار
# ~~هر کجا دست صبا زلف معنبر شکند
# ~~دولتت باد همیشه چو بهاران تازه
# ~~تا حسود تو ز اقبال تو بهتر شکند
# ~~رشتهآ عمر تو با دور فل بیوسته
# ~~قرة العین تو در ملک ابد باقی باد
# ~~ننا فلک را ز قضا محور و چنبر شکند
# ~~تا کلاه شرفش افسر قیصر شکند
# ~~[دربدح حسام الدولة والدین اردشیربن الحسن]
# ~~47 بیت]
# ~~ای چو ذره در بر آن روی زیبا آفتاب
# ~~از حجاب سایهآ زلف تو پیدا آفتاب2
# ~~هر کجا برقع براندازد جمال طلعتت
# ~~از جهان افغان برآید کای دریغا آفتاب
# ~~رحمتی کن پرده از رخ برمیفکن زینهار
# ~~تا نگردد بعد چندین سال رسوا آفتاب
# ~~گرچه نزدیکی، وصالت سخت دشوارست از آنک
# ~~آفتاب مایی و دورست ره تا آفتاب
# ~~معجز عیسی است در لعل لبت تا بر فلک
# ~~زان سبب همسایه آمد با مسیحا آفتاب
# ~~سر و سیمی گر بود با مشک بویا سر و سیم
# ~~آفتابی گر بود با لعل گویا آفتاب
# ~~ننگ میداری ز نام ما، مکن کاین شرط نیست
# ~~ره را دانی که باشد نسبتی با آفتاب
# ~~سایه از من برمگیر آخر نه من خاک توام
# ~~سایه هرگز ms066 برگرفت از خاک جانا آفتاب؟
# ~~سالها شد تا ببوی لعل و یاقوت لبت
# ~~لعل میآمیزد اندر سنگ خارا آفتاب
# ~~*. جاجرمی در مونس الاحرار (ص 702) این قصیده را نقل نموده است. در
~~تصحیح اشعار قصیده از آن کتاب نیز
# ~~به عنوان نسخهآ دوم بهره بردهام.

PageV00P119

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_120.png)

# ~~دوش برگردون یکی بزمم نمود آراسته
# ~~برنوای عشق تو ناهید میزد این غزل
# ~~بود صاحب مجلس اندروی بعمدا آفتاب
# ~~ای ماکا کرده روی دلکشت با آفتاب
# ~~وانگه از بالا رسیلی کرد او را آفتاب
# ~~هر کجا تابد فروغ خرمن ماه رخت
# ~~در حجاب ابر پنهان زان محاکا آفتاب
# ~~چشم من چون آبدان میگردد از عکس رخت
# ~~خوشه چین زیبد چوماه از مهر آنجا آفتاب
# ~~راز پنهان مراکرد آشکارا روی تو
# ~~بیگمان آب آورد در چشم بینا آفتاب
# ~~دامنم از دیده دریابار و لب خشک از نفس
# ~~ای بسا رازا که کردست آنکارا آفتاب
# ~~نور رویت از من مسکین چه میداری دریغ
# ~~منتظر تا تابدم زان روی زیبا آفتاب
# ~~روی در دیوار هجر آوردهای از عاشقان
# ~~نورکی دارد دریغ از خشک و دریا آفتاب؟
# ~~خلق چون نور رخت بینند گویند ای عجب
# ~~زینهارای مه به تیره گل میندا آفتاب
# ~~این یدبیضاست یارای ملک یا آفتاب
# ~~1. اصل: دبودهه.
# ~~2. اصل: &quot;رسیکی کردهه. در لغتنامهآ دهخدا آمده: &quot;رسیلی:
~~همراهی و هم آوازی.
# ~~رسیلی کردن. همراهی کردن، هم آواز شدن.
# ~~ولی آنگه خجل گردی که استادی ترا گوید
# ~~3. در برهان قاطع گفته: &quot;آبدان بروزن آسمان... چاه عمیقی را نیز
~~گویند که آب در آن جمع شود و به عربی غدیر
# ~~خوانند، و ظرف و انائی که در آن آب کنند همچونمکدان...&quot;.
# ~~  و    بر او
# ~~که با داود پیغمبر رسیلی کن درین صحرا
# ~~شهنشه چون شنید آواز شیرین
# ~~رسیلی کرد وشد دمساز شیرین
# ~~112
# ~~نابی)
# ~~ظاسی)*.

PageV00P120

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_121.png)

# ~~شه حسام دولت و دین اردشیربن الحسن
# ~~آب لطفی کوه حلمی سایهآ یزدان که هست
# ~~ماین چنین از سایهآ او گشت والا ms067 آفتاب
# ~~طرفه نبود زآفتاب ار نوربخش عالم است
# ~~با همه رادی بر او خاک پیما آفتاب
# ~~هر شبی ازشرم جودش درخوی خونین اشک
# ~~خوشه چین خرمن او شد همانا آفتاب
# ~~وانگهی در چشمهآ گرم از شبانگه می کند
# ~~میشود غلتان و میگردد چوشیدا آفتاب
# ~~گرنه فر او هماآسا فکندی سایهای
# ~~تا بوقت صبحدم خود را مطرا آفتاب
# ~~حصنی از میناست این چرخ بلند از روی شکل
# ~~زین جهان پنهان شدی مانند عنقا آفتاب
# ~~گوییا رسم سخاورزی ز شاه آموختست
# ~~کونوال اوست اندر حصن مینا آفتاب
# ~~نینی ار رسم سخاورزی زشاه آموختی
# ~~کاین چنین زر میفشاند بی تقاضا آفتاب
# ~~نیک میماند همی جاندار2 خاص شاه را
# ~~هم زر افشاندی چو اندر روزشبها آفتاب
# ~~ذرهای از خوی او دزدید پنداری از آنک
# ~~چون بتابدگاهگاه از برج جوزا آفتاب
# ~~گرسوی گردون کند حکمش بلطف خود نظر
# ~~س عطابخش آمد و درویش بخشا آفتاب
# ~~معتدل گردد گه سرما و گرما آفتاب
# ~~1. اصل: &quot;کره.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: &quot;جاندار بر وزن نامدار... محافظت کننده و
~~نگاهبان را نیز
# ~~گویند و به معنی سلاح دار هم آمده است..60.
# ~~11 PageV00P121
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_122.png)

# ~~ور براندازد نقاب از روی هیبت ناگهان
# ~~اندر آن حضرت نشاید جرعه دان2 الآ سپهر
# ~~عیش بگذارد زگردون1 بس مهنا آفتاب2
# ~~صیت عدل و داد او درجمله اقطار زمین
# ~~وندران مجلس نزیبد میر الآ آفتاب
# ~~کی تواند یافت هرگز از کسوف حادثات
# ~~سخت مشهورست چون برچرخ خضرا آفتاب
# ~~پادشاها سایهآ یزدانی و از سایهات
# ~~جز همایون سایهآ او هیچ ملجا آفتاب
# ~~دشمن تو دولت و ملکت نیارد دید از آنک
# ~~این چنین تابنده گشت و عالم آرا آفتاب
# ~~آفتاب جود تو بر خلق عالم تافتست
# ~~چشم او دردست و یکسر کوه و صحرا آفتاب
# ~~گر نشایستی نگهبانی ملکت را همی
# ~~تا بداری درهآ جهان بر پیر و برنا آفتاب
# ~~پادشاهان جهان پیش تو همچون انجمند
# ~~نافریدی بر فلک ایزد تعالی آفتاب
# ~~راست نبود نزد اهل ms068 عقل دریای محیط
# ~~وانگهی هستی تو ایشان را معلی آفتاب
# ~~بنده را شاها بعون همت عالی تو
# ~~با سرابی کاورد از صحن غبرا آقتاب
# ~~هر کجا دری برون اندازد از دریای طبع
# ~~هست آن خاطر کزوشد روح فرسا آفتاب
# ~~آورد حیرت در آن لؤلوی لالا آفتاب
# ~~1. اصل: &quot; کردان*.2. در مونس الاحرار به جای این بیت، بیت زیر
~~آمده است:
# ~~چون بیارایند روزی بزم عشرت مجلسش   آنکه زیبد کایدش سوی تماشا آفتاب
# ~~3. در برهان قاطع گفته: &quot;جرعه دان ظرفی باشد که در آن جرعهآ شراب
~~ریزنده.
# ~~4. اصل : هبره.
# ~~1 PageV00P122
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_123.png)

# ~~خاطر او آفتاب آساست بردارش زخاک
# ~~حیف باشد کرده اندرنخاک مأوی آفتاب
# ~~گر مدد یابد ز فیض همت و احسان تو
# ~~رشکها آرد برین1 ابیات غرا آفتاب
# ~~چون منی را نامور در عالم ار حضرت کند
# ~~آری آری ساختست از غوره حلوا آفتاب
# ~~تا بعون قوت فضل الهی بر فلک
# ~~زاختران افزون بود گاه مجارا آفتاب
# ~~هاسبانت باد کیوان، ماهپیک حضرتت
# ~~در رکابت گاه و بیگه چا کرآسا آفتاب
# ~~درمدح عزالدین نصرة الاسلام ایلقفشت]
# ~~49 بیت]
# ~~صبح برآمد زکوه خنجر زر در برش
# ~~گشته روان بر افق خون زسر خنجرش
# ~~خنگ سواری بشکل زرد قبا سرخ روی
# ~~در سلب سیم و زر غرقه شله مغفرش
# ~~صورت دنبال گرگ نقش علم ساخته
# ~~گشته رمان چون رمه خیل نجوم ازبرش
# ~~ساخته زانجم سپهر انجمنی خوب وخوش
# ~~تاخته ناگه برو سوخته خشک و ترش
# ~~شب ظلمانی2 بشکل مهر سکندر مثال
# ~~با سپه صبحدم خیمه زده بر درش
# ~~صبح مشعبد صفت حقهآ زرین بکف
# ~~مهره گریزان شده ازکف بازیگرش
# ~~مهر سکندرصفت از ظلیات آده
# ~~صبح چو پیری بشکل پیشرو لشکرش
# ~~صبح چو بازارگان بر سرچه با رسن
# ~~مهر چو یوسف زده دست بدلو اندرش
# ~~مه شده چون شمع خوان، جوزاخوان گسترش
# ~~چرخ چوخوانی بروماهی و گاو و بره
# ~~صبح بیک تاختن داده بیغما همه
# ~~بستده از وی به تیغ هر زر و هر ms069 زیورش
# ~~صبح چو یوسف ز چاه آمده بر تخت زر
# ~~مه چو برادر به پیش مهر چو صاع زرش
# ~~رهرهآ روشن شده پیشرو صبحدم
# ~~این غزل دلفریب ساخته بر مزهرش
# ~~هر که درآمد شبی آن مه و شمع ازدرش
# ~~یاد نیارد زشمع مه نبود درخورش
# ~~1. اصل. *اشکها آرد برت&quot;.
# ~~1.اصل: دراله. و کلیة قوق ازمج الفصحاء هدایت وانشکده ادر تصی کردید
# ~~3. اصل : مظلماتی*.

PageV00P123

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_124.png)

# ~~خار نهد لاله را عارض همچون گلش
# ~~طیره دهد مشک را طرهآ چون عنبرش
# ~~خواب دو چشمم ببست نرگس پرخواب او   خون زدو چشمم گشود غمزهآ چون نشترش
# ~~لعل شکربار اوست خوش نمک و آبدار
# ~~من چو نمک اندر آب زان نمک و شکرش
# ~~با سر زلفش دلم کرد رسن بازییی
# ~~کافرم ارتا ابد سربزد از چنبرش
# ~~سبزهآ تازه خطش چشمهآ حیوان لبش
# ~~پستهآ خندان دهن تنگ شکر همبرش
# ~~دل بستاند بکین غمزهآ مردافکنش
# ~~روح ببخشد بمهر شکرجان پرورش
# ~~زلف کمندافکنش گردن هر دل که خست
# ~~همچو سر تیغ شاه بست نفس در برش
# ~~شاه جهان عز دین1 نصرت اسلام آنک
# ~~هرشه و هر سروری خواند شه و سرورش
# ~~حیدر رزم آزمای، رستم کشورگشای
# ~~هم جگر رستمش هم روش حیدرش
# ~~خسرو جمشیدفر شاه فریدون گهر
# ~~نه، زهمه بیشتر شاهی و زیب و فرش
# ~~چون بنشیند ببزم جود و سخا همدمش
# ~~چون کند آهنگ رزم فتح و ظفر رهبرش
# ~~بوده بوقت سخا حاتم طائی رهیش
# ~~گنته بروز وغا رستم یل چاکرش
# ~~مشتری ومه بهم شایکه و صبحدم
# ~~از پی فرخنده فال دیده رخ انورش
# ~~چون زطرب دم زند زهره سزد مطربش
# ~~درصف هیجا که این خیمهآ شش طاق چرخ
# ~~چون زعدوکین کشد مهر سزد مغفرش
# ~~تیره نماید زگرد چهرهآ هفت اخترش
# ~~جوشش خون سران لعل کند دامنش
# ~~نوک سنان یلان رخنه کند محورش
# ~~شیههآ که پیکران نعرهآ گردنکشان
# ~~روبه ماده کند هیکل شیر نرش
# ~~چونکه بیازید دست تا که کمند افکند
# ~~درخم خام آورید گردن ماه ms070 وخورش
# ~~بس که فرستد به تیغ خیل عدو زی سقر
# ~~گردد از انبوه تنگ جایگه آذرش
# ~~زررد کند رمح او چهرهآ خصمش ولیک
# ~~سرخ کند خون خصم رنگ رخ اسمرش
# ~~چون کهر تیغ او روی بدشمن نمود
# ~~سایهآ میمون او هست همایی که کرد
# ~~روی بمرگ آورد دشمن بدگوهرش
# ~~بیضهآ فتح و ظفر جای بزیر پرش
# ~~ناورد اندرشمار کلک و کف روزگار
# ~~منقبت بیحدش مکرمت بیمرش
# ~~پیرو حزمش قضا از سر اخلاص شد
# ~~زانکه چو الحمد هست سر قضا از برش
# ~~بستر خصمش زبیم خار مغیلان شود
# ~~گرچه بود ساخته خرمن گل بسترش
# ~~خاک و زرجعفری هر دو بر او یکی است
# ~~زنده گر اکنون بدی خاک شدی جعفرش
# ~~ای بسر تیغ توکرده تسم چرخ یاد
# ~~از پی تیغ تو باز جمله زرو گوهرش
# ~~1. اصل : &quot;عزالدین*.
# ~~2. اصل : &quot;بیارنده... &quot;افکننده.
# ~~20
# ~~3. اصل: &quot;آورنده.

PageV00P124

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_125.png)

# ~~بر سرهر کس که هست سایهآ اقبال تو
# ~~زیبد اگر تا ابد مهر بود افسرش
# ~~داعی کزصدق دل مادح آن دولتست
# ~~سایهآ فضل وکرم هم تو فکن بر سرش
# ~~طبع ثنا گسترش مدح تو آرد بطبع
# ~~هرچه جز آن آورد بیهده دان یکسرش
# ~~خاطرش آن باغ دان خوش که بهر بامداد
# ~~در رسد از مدح تو تازه یکی نوبرش
# ~~غمخور اهل هنر جز توندانم کسی
# ~~شاد بودبی خلاف هر که تویی غمخورش
# ~~باکرمت بردهد شاخ درخت هنر
# ~~ورنه کجا برخورند از شجر بیبرش
# ~~تا که کند دور چرخ قسمت ملک و بقا
# ~~هیچ مبادا بجز نام تو سر دفترش
# ~~هر که ترا دشمن است باد قضا دشمنش
# ~~هر که ترا یاورست باد خدا یاورش
# ~~ملک تو پاینده باد تا بابد ورکسی
# ~~کرد برین داوری تیغ تو بس داورش
# ~~در مدح نصرة الاسلام عزالدین ایلقفشت]
# ~~51 بیت]
# ~~برقع زر چون ز روی اختران برداشتند
# ~~شمع زرین را ز سیمین شمعدان برداشتند
# ~~از میان بزمگاه صبح بردارید شمع
# ~~زم گردون را گه شام از میان برداشتند
# ~~بهر عرض ms071 نوعروسان شمع باید رسم را
# ~~یکن این عادت بدور آسمان برداشتند
# ~~نوعروسان فلک را جلوه آنگه شد تمام
# ~~کز میان مجلس این شمع روان برداشتند
# ~~نسر گردون شهپری زد طوطیان روز را.
# ~~اجرم حالی ره هندوستان برداشتند
# ~~از نهیب صدمهآ زاغان مغرب در زمان
# ~~یضهآ سیمرغ مشرق زآشیان برداشتند
# ~~چون درست1 مشرقی در بوتهآ مغرب فتاد
# ~~قش نور از سکهآ روی جهان برداشتند
# ~~1. در برهان قاطع گفته: * درست بهضم اول و ثانی و سکون ثالث و
~~فوقانی... به معنی درهم و دینار، و زری باشد که
# ~~به اشرفی اشتهاردارد، و به عربی تا زجه خوانند، و زروسیم و طلا و نقره
~~را نیز گوینده.

PageV00P125

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_126.png)

# ~~خوان گردون چون بثور و حوت و جدی آراستند
# ~~نان بود برخوان همه جا وبرخوان فلک
# ~~پس چرا از روی خوان این قرص نان برداشتند
# ~~خود چه خوان است اینکه چون بنهد بر کس برمراد
# ~~خود همین قرصی بود لیکن چو خوان برداشتند
# ~~هر کسی ازخوان نواله بهره بردارد ولیک
# ~~لقمه ای ناخورده از وی همچنان برداشتند
# ~~هر که یک لقمه زخوان چرخ در کامش رسید
# ~~بهره زین خوان میهمانان استخوان برداشتند
# ~~دوش با دور فلک زین نوع میراندم سخن
# ~~کام و نا کامش زخوان زارو نوان برداشتند
# ~~صبحدم چون مجلس انس فلک برزد بهم
# ~~تا که مرغان سحرگاهی فغان برداشتند
# ~~تا ترا رحم از دل نامهربان برداشتند
# ~~ین غزل را از پی بزم کیان برداشتند
# ~~بودی اندر طبع خوبان وقت وقت امن و وصل
# ~~عاشقان خسته یک ره دل زجان برداشتند
# ~~هر کجا قد ترا در بوستان دادند عرض
# ~~لیکن اندر عهد تو یکباره آن برداشتند
# ~~عاشقان را نیست دندان بر لبت تا لاجرم
# ~~سرو را خوار و خجل از بوستان برداشتند
# ~~هیچ کس ازانس وجان وصل تو هرگز درنیافت
# ~~طمع بوسه زان دو لب دندان کنان برداشتند
# ~~لیکن آنس جان زرویت انس و جان برداشتند
# ~~1. اصل: &quot;بل&quot;.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: *نوان ms072 بروزن روان... به معنی لرزان و نالان و
~~زاری کنان و فریادزنان هم هست، و اصل
# ~~معنیش نیز اینست، چه نوا به معنی ناله باشد و الف و نون در اینجا الف و
~~نون صفتی است، و نالنده و جنبنده و
# ~~نالیدن و جنبیدن را نیز گفتهاند، و گوژ و خم شده و خمیده و دوتا گردیده
~~را نیز گوینده.
# ~~123 PageV00P126
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_127.png)

# ~~تا زچشم و ابروی تو دفع چشم بد کنند
# ~~زلف یک سو کش زرخ تا این عجب گویند خلق
# ~~غمزه و ابروی توتیر و کمان برداشتند
# ~~کام چون یابم زتو چون خود زمان ندهی بوصل
# ~~ردهآ سنبل زروی ارغوان برداشتند
# ~~رسم بدعهدی بگردان نازه هرساعت بدانک
# ~~خود حدیث وصل از آن کام و دهان برداشتند
# ~~نصرة الاسلام عزالدین که از فرط سخا
# ~~ین بعهد خسرو صاحب قران برداشتند
# ~~ایلقفشت (آن] خسروی کز داستان جود او
# ~~دست و طبعش نام و ننگ بحر و کان برداشتند
# ~~پیر تدبیری جوان بختی که از رای بلند
# ~~داستانهای ملوک باستان برداشتند
# ~~رستمی گردی بهر رزمی توان دیدن عیان
# ~~بهره از درگاه او پیر و جوان برداشتند
# ~~منشیان کن بکلک حکم بر لوح ابد
# ~~هرچه از اسفندیار و هفتخوان برداشتند
# ~~روشنان چرخ خاک تیرهآ درگاه او
# ~~ز عدوی مدبرش خط امان برداشتند
# ~~چون نظر کردند در انصاف و عدلش جورو ظلم
# ~~ز برای سرمهآ روحانیان برداشتند
# ~~قاصدان حضرت او چون تعالی درگهش
# ~~پیش او تیغ وکفن هم در زمان برداشتند
# ~~از ثبات گاو و باهی در تحیر ماندهام
# ~~یخت بنهادند گنج شایگان برداشتند
# ~~بر هرآن بقعه که صیت داد و عدل او گذشت
# ~~کاین چنین از حلم او باری گران برداشتند
# ~~جور و فتنه رخت حالی زان مکان برداشتند
# ~~12 PageV00P127
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_128.png)

# ~~چون زلطف و قهر او آوازه در عالم فتاد
# ~~نام و بانگ او که باقی باد تا عالم بود
# ~~عالمی طمع از بهار و از خزان برداشتند
# ~~باد قهر او ms073 مگر بگذشت روزی بر چمن
# ~~بانگ در نام شهان شه نشان برداشتند
# ~~با رسوم عدل وداد و عادت جود و سخاش
# ~~سوسن و گل زانگهی تیغ و سنان برداشتند
# ~~ای جوان بختی که آیین بزرگی و شرف
# ~~رسمهای حاتم و نوشیروان برداشتند
# ~~حر وکان گویم دل و دستت نگویم بخششت
# ~~از رسومت خسروان خرده دان برداشتند
# ~~عرض میمون تو هست از جوهر گیتی فروز
# ~~کز همان طبع وکف گوهرفشان برداشتند
# ~~افرینش با وجودش گرچه نقدی بس سرشت
# ~~کز بن قعر محیط کن فکان برداشتند
# ~~گنگ مادرزاد چون آورد در خاطر دعاش
# ~~کم عیار آمد چو سنگ امتحان برداشتند
# ~~مشتری و بهر گردون گرد میمون رخش او
# ~~در زمان مهر سکوتش از زبان برداشتند
# ~~تاج بخشا داعی دولت نه [خود] داعی توست
# ~~هردوان از بهر تاج و طیلسان برداشتند
# ~~خاطر و طبعش ستودن خود ترا دانند و بس
# ~~بلکه از مهدش بدین آیین و سان برداشتند
# ~~ت وجت دا برداد از تازی بک
# ~~تا ز کنج فکرت این گنج بیان برداشتند
# ~~خلق را گر خاک ره این هردوان برداشتند
# ~~1. در برهان قاطع گفته: &quot;خردهدان: به ضم اول مردم صاحب عقل و دانا
~~و آنکه به همه چیز برسد از کلیات و
# ~~جزئیات، و باریک بن و عیب جوی را نیز گوینده.
# ~~12 PageV00P128
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_129.png)

# ~~از عنایت کن طراز آستین او بدانک
# ~~هل معنی تربیت زین آستان برداشتند
# ~~راستی را شد هنر در عهد ما عیبی بزرگ
# ~~وز کرم یکبارگی نام و نشان برداشتند
# ~~خود توبی کامروز از تست آبروی اهل فضل
# ~~ورنه آیین کرم زین خاکدان برداشتند
# ~~عزم کردم بر دعای دولتت ختم سخن
# ~~دست همت قدسیان آمین کنان برداشتند.
# ~~جاودان زی و ز چشم بد مترس از بهر آنک
# ~~چشم بد زین ملک و دولت جاودان برداشتند
# ~~درمدح نصرة الاسلام عزالدین
# ~~42 بیت
# ~~زهی ولی تو یزدان زهی مطیع توگردون
# ~~فروغ رای منیرت ز نور مهر و مه افزون
# ~~سعادت ms074 ابدی بر جمال بخت تو واله
# ~~عنایت ازلی بر بقای ذات تو مفتون
# ~~وفا و حلم وکرم با نفاذ تیغ تو منضم
# ~~سخا و جود و شرف با صفای طبع تو مقرون
# ~~ستوده نصرت اسلام عز دین2 تویی آن شه
# ~~که هست نصرت و عزت قرین رایت میمون
# ~~تو آن شهی که ز روی شرف جناب رفیعت
# ~~اگر قیاس بگردون کنی بود بر او دون
# ~~تراست عزم سکندر تراست زور تهمتن
# ~~تراست دولت خسرو تراست روز فریدون
# ~~زهی دل تو و طبع توجود را شده بنیاد
# ~~زهی کف تو و تیغ تو عدل را شده قانون
# ~~3. اصل: &quot;ای دل*.
# ~~2. اصل : &quot;عزالدین*.
# ~~1. اصل : &quot;عیسی*.
# ~~125 PageV00P129
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_130.png)

# ~~قضا و تیغ تو هم پشت همچو احمد و حیدر
# ~~بسعی تو همه مدفون کنجها شده احیا
# ~~سخا ودست تو هم روی همچوموسی و هارون
# ~~بروز رزم که از زخم تیغ و هیبت نیزه (2)
# ~~به تیغ تو همه احیاء دشمنان شده مدفون
# ~~برد بواسطهآ زخم نعل سم ستوران
# ~~زمانه پرده ببندد زگرد بر رخ گردون
# ~~گهی ز جیحون از تف تیغ گرد برآید
# ~~غبار معرکه بر روی آفتاب شبیخون
# ~~زسهم تیغ چو الماس دردل و جگرکان
# ~~هی روان شود از خون کشته دجله و جیحون
# ~~شود بزخم سم کوه پیکران گه حمله
# ~~شود زکاهربا زردتر عقیق جگرگون
# ~~بنوک نیزه و پیکان یکی بود چو ببینی
# ~~بدشت رزم همه پشته ها چوپهنهآ هامون
# ~~بهیچ کار نیاید در آن مقام خطرناک
# ~~چه درع وجوشن و خفتان چه خزواطلس واکسون
# ~~در آن زمان ید بیضای موسوی تو نمایی
# ~~نه رسم ورای ارسطونه وهم وذهن فلاطون
# ~~در آن میان که درآید بهر دلی خفقانی
# ~~بدان صفت که شود دشمن نو همره قارون
# ~~ز بهر قوت دلهای دوستان تو سازد
# ~~زتف آتش تیغ و زجوش زهرهآ پرخون
# ~~چو عدل تست ربیع جهان و ساکن عالم (2)
# ~~فلک زخاک ره و خون دشمنان تو معجون
# ~~چهار ربع زمین چونکه نیست عامر ms075 و مسکون
# ~~د   ب به ت عاوک
# ~~و به کسر اول هم آمده است به معنی نوعی از دیبای سیاهه.
# ~~12 PageV00P130
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_131.png)

# ~~خلاص دادهآ دریا وکان بسعی کف تست
# ~~مگر که هست کرم را جمال چهرهآ لیلی
# ~~وگر نبودی تا حشر سربسر همه مسجون
# ~~چه کرد ابر که آب رخش بریخت کف تو
# ~~که خلق و طبع تو بر وی شدند فتنه چو مجنون
# ~~ز بهر ترکش و قربان و بهر قبضهآ تیغت
# ~~چه کرد کان که بزد گیسهاش جمله بصابون
# ~~باوستادی کیمخت سبز چرخ فلک را
# ~~نمود دست قضا چندگونه صنعت موزون
# ~~نماند هیچ دلی کان بطبع نیست مریدت
# ~~بشام کرد مکوکب بصبح کرد زراندون
# ~~عنان دل بکف کام ده که چون تو سواری
# ~~هی دل همه صاحبدلان بعشق تومرهون
# ~~شها بدولت تو مر مراست خاطر و طبعی
# ~~نکرد پای شرف در رکاب ادهم و گلگون
# ~~ز مدح تو بزواهر چو آسمان شده مملو
# ~~بیافریده زآب و ز آتش ایزد بیچون
# ~~ز بحر خاطر و طبعم چو موج مدح تو خیزد
# ~~احمد تو بجواهر چو بحرو کان شده مشحون
# ~~ازین نمط سخنی پروریده گشت2 بمدحت
# ~~زمانه پر شود از نظم عقد لؤلؤ کنون
# ~~مل عصر ندانم کسی که پرورد اکنون
# ~~حمائل وار در گردن اندازند، به طوری که ترکش پس دوش مینماید، و گاهی
~~سواران کمان خود را در آن
# ~~دوال نگاه دارنده. و در فرهنگ نفیسی گفته: *قربان (به ضم قاف) - اسم
~~هارسی، نیام و جعبهآ کمان*.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: &quot; کیمخت به کسر اول و ضم ثالث معروف است،
~~و آن هوست کفل و ساغری اسب و خر
# ~~است که به نوعی خاص دباغت کنند، و بعضی گویند کیمخت دانه هائی است که
~~در آن پوست میباشد، و
# ~~هوست ترنجیده و درهم کشیده را نیز گوینده.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: &quot;گلگون... نام اسب شیرین معشوقهآ فرهاد هم
~~بوده است. گویند. گلگون و شبدیز دو اسب ms076
# ~~بودند..60.
# ~~4. اصل: &quot;کسبه.
# ~~11 PageV00P131
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_132.png)

# ~~نه زان نقود نفایه است این قصیده که گردد
# ~~چو میل طبع تو دانم بگفتهآ فلکی بود
# ~~به طعنهای حسودان بیمجامله مطعون
# ~~همه لطایف لفظش چو عقدهای لثالی
# ~~که هست گفتهآ او شادمانی دل محزون
# ~~بلفظ خوب و بمعنی نغز و صنعت نیکو
# ~~همه معانی نیکوش چون جواهر مخزون
# ~~ورا بر اول دییوان قصیدهایست برین وزن
# ~~بطبع وخاطر و علم تمام آمده بیرون
# ~~از آن نمط بهثنای تو این قصیده بگفتم
# ~~زمیم قافیتش اختیار کیرده من از نون
# ~~ببین بچشم قبولش که درکتاب مبارک
# ~~چو روی بخت تو گلگون نه چون حسود تووارون
# ~~همیشه تاکه ندارد چو نقش آب بقائی9
# ~~خدای عز و جل تین نهاد در بر زیتون
# ~~اساس عمر تو بادا همیشه فارغ و دایم
# ~~هر آن اساس که باشد نهادش از گل مسنون
# ~~عزیز باد ولی تو چون بکانون آذر
# ~~زگشت صیف و ربیع و زآب و آذر و کانون
# ~~عدوی دولت توسوخته بر آذرکانون
# ~~1. در فرهنگ معین گفته: &quot;نفایه: هرچیز که به سبب فساد و بستی و
~~بیقیمتی به دور انداخته شود، نبهره، ناسره،
# ~~انوری.
# ~~اینکه زحمت کم کنم نوعی ز تشویر است از آنک   نقدهای بس نفایه است این
~~و ناقد بس بصیر
# ~~سنائی
# ~~همه گشته نفایه سیم و دغل  آنکه گفتش خدای: بل هم اضل*.
# ~~2. اصل : ملطفش&quot;.
# ~~3. اصل: &quot;جوکه. در برهان قاطع گفته: *چوک... مرغی است که خود را
~~سرنگون
# ~~از شاخ بیاویزد و فریاد کند تا زمانی که یک قطره خون از حلق او
~~بچکده.0&quot;.
# ~~4. اشاره بآیهآ *والتین
# ~~والزیتون*.
# ~~5. اصل : ونفس اب ثنائی*.
# ~~6. در برهان قاطع گفته: *کانون بر وزن قانون به
# ~~معنی آتشدان باشد مطلقا اعم از گلغن یا منقل آتشی.00&quot;.
# ~~2 PageV00P132
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_133.png)

# ~~زنانه هر شب و روزی که بر تو بر گذراند
# ~~چو روز عید و شب قدر باد جمله همایون
# ~~در مدح عزالدین نصرة الاسلام ایلقفشت]
# ~~53 بیت]
# ~~بر سر سرو مهش تازه ms077 گلستان دارد
# ~~وان گلستان بلب چشمهآ حیوان دارد
# ~~در گلستانش همه لاله و نرگس روید
# ~~بر لب چشمهآ حیوان شکرستان دارد
# ~~غمزهآ جادوی او کرد گه از گل چون سرو
# ~~تازگی هم بخزان هم بگلستان دارد
# ~~چشم او گرچه نه خفتست و نه مینوشیده
# ~~هست هم خفته و هم شیوهآ مستان دارد
# ~~نیم مستی است که هشیار بود بی هش ازو
# ~~اهوی غمزهآ او از دل شیران طلبد
# ~~نیم خوابی است که بی خواب فراوان دارد
# ~~آن چراگاه که آهو به بیابان دارد
# ~~داغ شیران نهد و خون پلنگان ریزد
# ~~کیست روباه که آن حیلت و دستان دارد
# ~~جور هر نیکوبدی از بن دندان ببرد
# ~~هر کرا آرزوی آن لب و دندان دارد
# ~~به پریشانی هرکار فرود ارد سر
# ~~هر سری کو سر آن زلف پریشان دارد
# ~~عشوهای زو نتوان یاقت بصد دشواری
# ~~لیک صدخون بدمی ریختن آسان دارد
# ~~برکتازی نتوان بر لب او کرد که او
# ~~هندوان از بی این کار نگهبان دارد
# ~~منم از گریهآ بسیار چو در آب نمک
# ~~زان نمکها که در آن شکر خندان دارد
# ~~خوان خوبی که بسرچشمهآ حیوان فکنند
# ~~نمک از شکر و از لعل نمکدان دارد
# ~~ناوک غمزهآ او دل نه چنان بردوزد
# ~~که بموبی تن عاشق خبر آن دارد
# ~~مگر آن ناوک دل دوز گه زخم زدن
# ~~اثر از گوهر تیغ شه ایران دارد
# ~~عزدین نصرت اسلام ایلقفشت آن
# ~~که بسی بنده به از قیصر و خاقان دارد
# ~~شه جمشید صفت [خسر] و حیدر[صولت]
# ~~که ازو دین محمد سروسامان دارد
# ~~وارث ملک سلیمان که بتایید خدای
# ~~حکمت و ملک چو داود و سلیمان دارد
# ~~قدر کیخسرو و بازار فریدون شکند
# ~~فرجم و هنر رستم دستان دارد
# ~~هم سکندر هنرش دانم و هم خضرخصال
# ~~زانکه دردنیی و دین رتبت ایشان دارد
# ~~گرجهان پرشود از دعوت فرعون چه باک
# ~~تیغ او معجزهآ موسی عمران دارد
# ~~دل و دستش چه نهی همسر کان و ms078 دریا
# ~~که کمال خردت روی بنقصان دارد
# ~~بجرو کان را اکرازمال جهان چیزی هست
# ~~بحر پیدا نکند، کان همه پنهان دارد
# ~~12 PageV00P133
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_134.png)

# ~~این عجایب که دل ودست وی آرد درجود
# ~~یعلم الله که نه بحر آرد و نه کان دارد
# ~~زرز بیم کف بخشندهآ او با رخ زرد
# ~~خویشتن در شکم سنگ بزندان دارد
# ~~مرکز رایت او منزل فتح است آری
# ~~فتح با رایت او دست به پیمان دارد
# ~~برد بر قدر بلندش فلک هفتم رشک
# ~~دست ادبار از آن دامن کیوان دارد
# ~~ای نکورایی کز بهر ثبات ملکت
# ~~تا ابد گنبد گردان سر دوران دارد
# ~~عالم اسکندر اگرکرد بسدی آباد
# ~~سد بدعت سر شمشیر تو بران دارد
# ~~روز هیجا که دل اندرتن گردان از بیم
# ~~میش را همرهی گرگ هراسان دارد
# ~~رعد ازکوس1 بود برق فروغ شمشیر
# ~~لیک باران همه از ناوک و پیکان دارد
# ~~خوانی افکنده برآن معرکه بینی به نهیب
# ~~یعنی امروز اجل میل بهمهمان دارد
# ~~بر تن گردن گردون زتف آتش تیغ
# ~~پوست تنورصفت گوشت چو بریان دارد
# ~~وحش صحرا زجوانب همه هم پشت شله
# ~~از پی قوت وخورش روی بدان خوان دارد
# ~~آن نماید ز هنر تیغ تو آن روز بخصم
# ~~که قضا را همه ره خیره و حیران دارد
# ~~سر تیغت کندش سغبهآ سرسام اجل
# ~~گر بمردی صفت سام نریمان دارد
# ~~روز بزمت که برو رشک برد خلد برین
# ~~که می و ساقی ازکوثر و رضوان دارد
# ~~اندر آید بطرب زهره و بنوازد رود
# ~~هرچه بر ساز طرب نغمه و دستان دارد
# ~~نفمهآ چنگ و رخ مطرب و نوش ساقی
# ~~مرده را بیدم عیسی مدد جان دارد
# ~~قلقل بلبله2 و بوی گل و رنگ شراب
# ~~دردمندان را صد داروی درمان دارد
# ~~چشم گریان صراحی لب خندان قدح
# ~~دل هر غمزدهای خرم و شادان دارد
# ~~زاهدان را بطرب درکشد و آنگه چه
# ~~بر هر آن زهد که کردند پشیمان دارد
# ~~اندرآن بزم هرآن ms079 توبه که بشکست خرد
# ~~بازبستنش، محال است که امکان دارد
# ~~اندرآن روزکفت زر نه چنان افشاند
# ~~که توانایی آن مهر زرافشان دارد
# ~~خسروا داعی دولت بدعاگوبی تو
# ~~فخر و تفضیل وشرف بر همه اقران دارد
# ~~جز که بر اسب ثنای تو سواری نکند
# ~~چون بمیدان تفگر سر جولان دارد
# ~~چون زبانش کند آغاز ثناخوانی تو
# ~~1. در اصل: &quot;ار کوش*.
# ~~2. در برهان قاطع ضمن معانی سغبه گفته: &quot;به معنی فریفته و بازی
~~داده شده نیز آمده است&quot; و در فرهنگ معین سغبه
# ~~را به هفریفته، بازی داده شده، موجب سخریه، مسخره* معنی کرده است.
# ~~3. در برهان قاطع گفته: &quot; بلبله به فتح اول و ثالث و لام و سکون
~~ثانی کوزهآ لوله دار را گویند، و به معنی صدا و آواز
# ~~4. اصل : &quot;داروی و درمان&quot;.
# ~~صراحی هم آمده است....
# ~~جبرئیل از زبر سدره ثناخوان دارد
# ~~130 PageV00P134
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_135.png)

# ~~بهره دارد همه کس آب رخ ازخاک درت
# ~~داعی از فرط شقاوت همه حرمان دارد
# ~~موسم فصل ربیع آمد و آورد بنو
# ~~مژده کاقبالت ازین فصل هزاران دارد
# ~~واندرین موسم بر عادت عید اضحی
# ~~خصم بدکیش ترا از پی قربان دارد
# ~~تا سه فرزند جهان را ته وهفت است پدر
# ~~لیک هر یک نسب مادر از ارکان دارد
# ~~باد هر هفتو نهو چار ترا فرمانبر
# ~~تا که دارای جهان بر همه فرمان دارد
# ~~بهمه کار ترا پشت و معین یزدان باد
# ~~پشت شاهی چو تو خودیاری یزدان دارد
# ~~در مدح عزالدین ایلقفشت]
# ~~69 بیت]
# ~~سرویست قد او که برش ماه انورست
# ~~ماهیست روی اوکه سپهرش صنوبرست
# ~~بر قد چون صنوبر و رخسار چون مهش
# ~~ازبهر جان و دیده زصدگونه نوبرست
# ~~ان روی نیست رشک مه و مهر روشن است
# ~~وان طره نیست طیره گه مشک و عنبرست
# ~~رخسار خوب و طرهآ زیباش گوئیا
# ~~مهر و مهی است کابرسیه گردش اندرست
# ~~خطی است از سواد بر آن عارض چوگل
# ~~با عارض تو برگ گل ms080 از خار کمترست
# ~~چشمم تر از سرشک و لبم خشک از آه دل
# ~~در آرزوی آن لب چون لعل و شکرست
# ~~هر خشک و تر بر آن لب و دندان نثار کن
# ~~کایی است خشک و چشمهآ او آتش ترست
# ~~ای خارگل نهاده بدان عارض چوگل
# ~~با عارض تو بر گل از خار کمترست
# ~~دادی زبان بدادن کامم ولی چه سود
# ~~بی دهن سخن نه همانا که نادرست
# ~~1. اصل: &quot;کوثی*.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: *زبان دادن کنایه از عهد و شرط کردن و رخصت
~~دادن
# ~~باشده.

PageV00P135

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_136.png)

# ~~جان برخیش اگرچه دروغ است وعدهات
# ~~تو در خطی چومی زخط و در غمت هنوز
# ~~کز دلبران خوب همه چیز دلبرست
# ~~سودای عشق توکه شد اندرسرش سرم
# ~~همچون خط پیاله مرا اشک در برست
# ~~سکین دلم که هندوی حلقه بگوش تست
# ~~چون نور در دو دیده و چون دیده در سرست
# ~~بدار مینگردد ازین خواب بیهشی
# ~~وز ترکتازیت ز تو چون حلقه بر درست
# ~~جمشید سایه گستر و خورشید نوربخش
# ~~گویی که بخت دشمن شاه مظفرست
# ~~می درفکن بجام اگرت بخت رهبرست
# ~~کز نور و سایه راست چو مهر منورست
# ~~زان می که در پیاله ورا هر که دید گفت
# ~~میل خرد مکن که خرد تخم بیبرست
# ~~آن زورقی ز سیم بهبحری ز زر محیط
# ~~در دام صبح قرصهآ خورشید انورست
# ~~آن آب ایستاده از آن آتش روان
# ~~کز عیش بادبان وز شادیش لنگرست
# ~~آن نوعروس بکرکه ابنای روزگار
# ~~پرکن که نقش عیش در آن آب و آذرست
# ~~پیوند کن میان چنان نوعروس و نفس
# ~~اقرار دادهاند که شایسته دخترست
# ~~کاین خوش عروس لایق این نیک شوهرست
# ~~1. در برهان قاطع گفته: &quot;برخی بروزن چرخی به معنی فداشدن و قربان
~~کردن باشد، و آنچه در عوض چیزی به کسی
# ~~دهنده..&quot; و در فرهنگنمعین &quot;قربان، قربانی، فدا، فدائی&quot;
~~معنی کرده است.
# ~~2. در برهان قاطع گفته:
# ~~&quot;حلقه بر درزدن کنایه از طلب فتح باب کردن ms081 باشده.
# ~~132 PageV00P136
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_137.png)

# ~~در بزم خسروی کاثر جود و عدل او
# ~~شه عزدین که در صف هیجا بدست رزم
# ~~از صحن خاک تا چمن چرخ اخضرست
# ~~نصرش سفیر رایت و فتحش خفیر راه
# ~~چون بهر یک سواره بصد دست لشکرست
# ~~لشکرکش عراق ایلقفشت آن او
# ~~توفیق هم عنانش و تاید رهبرست
# ~~شاهی که با حمایت شهباز عدل او
# ~~در بزم همچوحاتم و در رزم حیدرست
# ~~وقت سخا محیط و گه خنم صاعقه
# ~~شاهین و باز راعی کبک و کبوترست
# ~~در پیش رای انورش امروز روشن است
# ~~هنگام حلم کوه وگه حمله صرصرست
# ~~منجوق2 رایتش چوکشد سر سوی فلک
# ~~رازی که در صحیفهآ فردا مقدرست
# ~~تا پشت دین و ملک ز بازوی او قویست
# ~~آنکش نعخست سجله برد سعد اکبرست
# ~~بر بدسگال او دو رقیبند روز و شب
# ~~پهلوی فتنه را سر بالین و بسترست
# ~~روزش نهیب تیغ وی آرد هلاک جان
# ~~هر یک بخونش یاور آن یار دیگرست
# ~~در ربقهآ مطاوعت حکم او یکی است
# ~~شب چون بخفت هیبتش اندر برابرست
# ~~گر پاسبان و بنده و کر شاه و سرورست
# ~~1. اصل: &quot;عزالدین*.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: *منجوق بر وزن صندوق ماهچهآ علم را گویند، و به
~~معنی چتر هم آمده است، و آن چیزی
# ~~باشد که به جهت محافظت آفتاب بر بالای سر نگاه دارند، و علم را نیز
~~گفتهانده.
# ~~2. اصل: &quot;روزیش&quot;.
# ~~31 PageV00P137
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_138.png)

# ~~عنقای مغرب است ستم تا بدولتش
# ~~هفت است حرف نامش یعنی که زود زود
# ~~عالم همای عدل ورا زیر شهیرست
# ~~او در عراق فارغ و ازسهم تیغ او
# ~~الک رقاب مملکت هفت کشورست
# ~~از عقل کل خجل شوم ارزانکه فی المثل
# ~~در بوم روم زلزله در قصر قیصرست
# ~~از عقل کل گذر کن و بگذار کاین قیاس
# ~~با عقل کل بمرتبه گویم که همبرست
# ~~ای خسروی که ذرهای از عقل شاملت
# ~~با آفرینش ارکنی آن هم محقرست
# ~~گر نام کس بخطبه و منبر شود ms082 شریف
# ~~چون آفتاب نورده سایه گسترست
# ~~ورکنیتی زسکهآ زر فخر و نام یافت
# ~~دایم بیاد نام تو تشریف منبرست
# ~~خشم تو هست آتش نمرود و عفوتو
# ~~از کنیت تو فخر همه سکهآ زرست
# ~~شاها بدان خدای که در بزم حکمتش
# ~~چون آتش خلیل همه ورد و عبهرست
# ~~جوزاست میرمجلس و سیارگان حریف
# ~~بزمی که آن بنام سپهر مدورست
# ~~در کارگاه حکمت و بازار قدرتش
# ~~ساقیش بهر وی شفق و ماه صاغرست
# ~~در بارگاه فطرت او چند قطره خون
# ~~کرم است حله باف و مگس انگبین گرست
# ~~در پوستی نهاده که این سشک اذفرست
# ~~1. عبهر به معنی نرکس و یاسمن است.
# ~~133 PageV00P138
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_139.png)

# ~~بگشاده دست صنعت و در اندرون کان
# ~~در ظلمت سه گانه قلم درمیانه نه
# ~~آبی ببسته سرخ که یاقوت احمرست
# ~~کاین غیبت دراز که افتاد شاه را
# ~~صورتگری بر آب مرورا میسرست
# ~~آن غیبت از مفارقت جان بتر نمود
# ~~از گشت این زمانه که بس دون و منکرست
# ~~ملکی که چشم زخم حوادث نیافتست
# ~~و اکنون چوجان حضور تو یارب چه درخورست
# ~~گه گه پی کسوف برین رقعهآ فلک
# ~~آن ملک بر خدای دو گیتی مقررست
# ~~خورشید نوربخش که هر ذرههای او
# ~~شام نجوم مهره صفت در مششدرست
# ~~آنگه عزیزتر که بود در حجاب شب
# ~~زان خلق را فوائد بیحد و بیمرست
# ~~شاها بمدحت تو سخنهای بکرمن
# ~~یا چون عروس درتتق ابر مضمرست
# ~~در غیبت توکوفته گشته است خاطرم
# ~~در سلک نظم نغزتر از در و گوهرست
# ~~مدح کسی بخاطر من [بس] نیامدست
# ~~آنکه خاطرم ز سخن روح پرورست
# ~~دارد سخن بمدح توخندان ضیرمن
# ~~خود هر سخن که نیست بمدح تو ابترست
# ~~کاندر مجال وهم بشر نامصورست
# ~~1. اشاره است به آیهآ *یخلقکم فی بطون امهاتکم خلقا من بعد خلق فی
~~ظلمات ثلاث.
# ~~2. این نوع ترکیب، یعنی ترکیب اسم جمع با کلمهآ هر در قدیم در زبان
~~فارسی رایج بوده و در نظم و نثر بکار
# ~~میرفته است. ms083 برای شرح و تفصیل آن رجوع فرمائید به کتاب &quot; تعلیقات
~~نقض&quot; تعلیقهآ 1 (چاپ انجمن آثار ملی).
# ~~3. در برهان قاطع گفته: *تتق به ضم اول و ثانی بر وزن افق چادر و هردهآ
~~بزر را گوینده.
# ~~135 PageV00P139
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_140.png)

# ~~تا هست در جهان سه موالید و آن سه را
# ~~خالق یکی و نه پدر و هفت مادرست
# ~~اموربادت این سه و آن هر چهارونه
# ~~تا چار طبع ونه فلک و هفت اخترست
# ~~[درمدح تاج الاسلام ناصرالدین]
# ~~3 بیت]
# ~~تا رخت از مشک پرچین میکند
# ~~روی ماه از رشک پرچین میکند
# ~~فرخ آن مقبل که بخت و دولتش
# ~~زان لب شیرین شکرچین میکند
# ~~از لب شیرینت از گفتار تلخ
# ~~در دل و جان عشق شیرین میکند
# ~~عاشقی با زلف پرچینت خطاست
# ~~زانکه یغما تبت و چین میکند
# ~~مردم چشم توهاروت است از آن
# ~~غمزه را نیرنگ تلقین میکند
# ~~تا گل و شکر بود روی و لبت
# ~~شکر و گل را که تمکین میکند
# ~~آنچه با گل میکند خار از جفا
# ~~عارضت با برگ نسرین میکند
# ~~لعل شیرینت بشکرخندها
# ~~بر رخ مه شکل پروین میکند
# ~~گر زشکر خون فزاید پس چرا
# ~~شکر لفظ تو تسکین میکند
# ~~هر زمان بیچارهای را عشق تو
# ~~شاد میگردی که غمگین میکند
# ~~زر ز سنگ آید مگر سنگین دلت
# ~~روی من زان روی زرین میکند
# ~~هندوی عشق توام کاو ترکتاز
# ~~بر ملوک و بر سلاطین میکند
# ~~دل چو مسکن شد ترا عشقت چرا
# ~~قصد آن بدبخت مسکین میکند
# ~~از غم عشقت نپرسم چون دلم
# ~~میل مدح ناصرالدین میکند
# ~~میرعادل تاج اسلام آن کزو
# ~~فخر هم اسلام وهم دین میکند
# ~~آن کند با ملک و دین اقبال او
# ~~کابر نیسان با ریاحین میکند
# ~~رسم و آیین مروت هروری
# ~~بارک الله بس بایین میکند
# ~~نوعروس ملک را مشاطهوار
# ~~عزم و حزمش1 نیک تزیین میکند
# ~~شعلهآ نور سپهر حزم او
# ~~تا که حزمش بهر حفظ ملک و دین
# ~~رجم ms084 انبوه شیاطین میکند
# ~~حافظی بیدار تعیین میکند
# ~~1. اصل: &quot;جرمش&quot;.
# ~~136 PageV00P140
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_141.png)

# ~~ملک بستر از امان میافکند
# ~~دین زعز و ناز بالین میکند
# ~~بر ترازوی ممالک عدل او
# ~~راستی را کار شاهین میکند
# ~~زاغ پنداری چوعنقا شد نهان
# ~~کو شکارش همچو شاهین میکند
# ~~هر پیاده کز در او رخ نمود
# ~~سخره بر هرشاه و فرزین میکند
# ~~ای سرافرازی که دولت میل تو
# ~~همچو خسرو میل شیرین میکند
# ~~نا دلت وامق شد و عذرا سخا
# ~~کس حدیث ویس و رامین میکند؟
# ~~توسن جود وکرم را هر زمان
# ~~رایض طبع و دلت زین میکند
# ~~نیست آبی مشک را با خلق تو
# ~~کو هوا را عنبراگین میکند
# ~~بخت بیدارت حسودان ترا
# ~~چشمها در خواب نوشین میکند
# ~~معجز لطف نسیم خلق تو
# ~~تازه نیسانی ز تشرین میکند
# ~~راوی من چون سراید مدح تو
# ~~عقل بیاندازه تحسین میکند
# ~~چون کنم آغاز مدح سروری
# ~~در میان مدح تضمین میکند
# ~~تا بکلک صنع نقاش بقا
# ~~نقشها بر صفحهآ طین میکند
# ~~تا به بستان صانع قدرت سپر
# ~~از گل و از خار زوبین میکند
# ~~مهربادا بهرت از گردون که او
# ~~بهرهآ بدخواه توکین میکند
# ~~بر جمالت آفرین بادا که خود
# ~~بر حسودت بخت نفرین میکند
# ~~من دعا از دل همی گویم ترا
# ~~جبرئیل از عرش آمین میکند
# ~~درمدح صدر ربیب الدین و شکرگزاری بر خلاصی او]
# ~~4 بیت]
# ~~سپاس و منت و شکر خدای عز وجل
# ~~که غم بشادی و ظلمت بنورگشت بدل
# ~~ززیر ابر تمنی بتافت ماه مراد
# ~~اوج چرخ سعادت شتافت مهر امل
# ~~یدست حذق طبیب عنایت ازلی
# ~~پیش دیدهآ امید برگرفت سبل
# ~~بمن رسید نوید خلاص صدر جهان
# ~~جهان جود وکرم صاحب کبیر اجل
# ~~ریم عهد سر سروران ربیبالدین
# ~~که درمیان کریمان بدو زنند مثل
# ~~1. اصل: واین*.
# ~~ا. اصل: &quot;مدح توه.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: هسبل به فتح اول و ثانی بر وزن اجل مرضی باشد
~~از امراض چشم، و آن موئی است که در ms085
# ~~ن هلک چشم برمی آید، و پردهای را نیز گویند که در چشم بهم
~~رسد...&quot;.

PageV00P141

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_142.png)

# ~~عریق نسبت و اصل و حمید سیرت و رسم
# ~~بلند همت و قدر و رفیع رای و محل
# ~~جهان ز تابش آثار جود و مکرمتش
# ~~بسان چرخ عروسی است در حلی و حلل
# ~~عیان کند عمل یک خطش زیادت ازآنج
# ~~هزار هندی وخطی درآورد بعمل
# ~~هرآن خدنگ که رفت از کمان فکرت او
# ~~نساخت حادثه آن را هدف جز از مقتل
# ~~مثال حاسد او کش حسد مضاعف باد
# ~~بود مثال صحیحی ز ناقصی معتل
# ~~مساعی هنرش سهل ناید اندر حصر
# ~~چه صعب تر بجهان درز حصر سهل وجبل
# ~~زرای عالی او حصن ملک ماند حصین
# ~~از آن سپس که نماندش اثرز رسم وطلل
# ~~بروم و چین رسدش ترکتاز کلک چنان
# ~~که اندر آن نبود تیغ هند را مدخل
# ~~نتایج قلمش دیده را جلای بصر
# ~~الطایف نفسش سینه را شفای علل
# ~~کراست رسم و طریق کرم چنانکه وراست
# ~~که ره نیافت نه ضجرت بدو درآن نه ملل
# ~~نهایت کرم و غایت سخا اینست
# ~~جز این مزور وجزمعجز است زرق وحیل
# ~~بنان فرخ او [خود] سزاست کلکی را
# ~~که از نتایج او وحیها رسد منزل
# ~~زسیر او بولی آن رسدکه لاتعجب
# ~~صریر او بعدو آن کندکه لاتسال
# ~~یکی نهال نکومنظر برومند است
# ~~که یافته است زبحر اناملش منهل
# ~~برای هرکه ولی مشمر سعادت و امن
# ~~برای هر که عدو موجب شقاء و وجل
# ~~مثال رفتن او بر بیاض کاغذ چیست
# ~~مثال رفتن نورست در سواد مقل
# ~~بیک صریر کند کید دشمنان باطل
# ~~بدان طریق که آن ناید از هزار بطل
# ~~برنگ زرد عدو میکند خط سیهش
# ~~همان که بوی گلسرخ میکند به جعل
# ~~محل اوست بهر حل و عقد ارزانی
# ~~جزین به عقد تودرهیج عقد کرده حل (؟)
# ~~زهی فعال تو همچون خرد بری ز خطا
# ~~زهی مقال تو همچون حکم عری ز خطل
# ~~لعاب کلک ms086 تو درکام بدسگال شرنگ
# ~~مساق لفظ تو اندر مذاق ملک عسل
# ~~مروت و هنر و علم وحلم وحزم و هنر
# ~~مفصلی است که آن راست ذات تو مجمل
# ~~اگر دهد بحسود تو چرخ مرتبتی
# ~~علو رتبت و جاه ترا از آن چه خلل
# ~~1. در برهان قاطع ضمن معانی چرخ &quot;گریبان جامه و هیراهن* را ذکر
~~کرده و در فرهنگ معین به معنی پیرا هن نیز
# ~~آمنه ات.
# ~~2. در المنجد گفته: &quot;الخط موضع من ساحل الخلیج الفارسی، وقدیکون
~~فی خلیج البحرین، و
# ~~هوسوق للرماح الخطیة المستوردة من الهنده. ودر فرهنگ معین گفته:
~~&quot;خط؛ سرزمینی در ساحل بحرین&quot;.
# ~~3. اصل : &quot;معجزات&quot;.
# ~~4. مقل بهضم میم و فتح قاف جمع مقله به معنی چشم و تخم چشم است.

PageV00P142

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_143.png)

# ~~قضا بشارع اعظم رساند افعی را
# ~~هر آنگهی که مرورا فرا رسید اجل
# ~~برتبتی که عدوراست التفات مکن
# ~~که ناقدان بشناسند قادری ز دغل
# ~~زحل بلندتر آمد برتبت از خورشید
# ~~ولی بپرتو خورشید سوخت جرم زحل
# ~~بزرگوارا صدرا تویی که دولت و ملک
# ~~چو کلک تو نبود عالمی بود مهمل
# ~~اگر نمود زمانه کدورتی بزلال
# ~~حقیقت است کزو نیست این نخست زلل
# ~~وگر رسید کسوفی ز دور چرخ بمهر
# ~~ازو چنین حرکت نیست منکری اول
# ~~زمانه سفله نوازست و چرخ دون پرور
# ~~کسی نیاید با این دو در مقام جدل
# ~~بمن و سلوی آنکس چگونه دارد میل
# ~~که خوش فتاد و را در مذاق فوم و بصل
# ~~اگر عدوی تو شیری نمود در قصدت
# ~~به پیش حزم تو هم گربه بفکند ز بغل2
# ~~برید لطف همی گویدت که لانیأس
# ~~رفیق عقل همی گویدت که لا تعجل
# ~~همیشه تا نه چو مستقبل است ماضی وحال
# ~~همیشه تا که نه چون مهمل است مستعمل
# ~~عدوت مهمل و بدحال باد و بهتر باد
# ~~ترا ز ماضی حال و زحال مستقبل
# ~~همیشه باد بهر مقصدی که روی نهی
# ~~معین و یاور و پشتت خدای عزوجل
# ~~در مدح صدر ربیب ms087 الدین]
# ~~54 بیت]
# ~~زدور چرخ مرنج و زجور دهر منال
# ~~کزین دو هیچ خردمند را نبود منال
# ~~ز دور چرخ امید مراد اینت هوس
# ~~ز جور دهر نوید خلاص اینت محال
# ~~بمال گوش طمع میل مال و جاه مکن
# ~~که میل چشم خرد در کشی بجاه و بمال
# ~~بطرح جاه برو از زمانه دست ببر
# ~~بترک مال برو کعبتین چرخ بمال
# ~~فراغ یال بدین سر طلب مکن بسیار
# ~~که آوردت بدان سر فراغ بال وبال
# ~~1. گویا اشاره به مر یکی از بزرگان دین است که به علت گزیدن افعی وفات
~~یافته است.
# ~~2. اصل: &quot;نشناسنده. و &quot;قادری* احتمالا مسکوکی بوده است منسوب
~~به کسی با نام یا لقب قادر.
# ~~2. در بهار عجم گفته: &quot;گربه از بغل افگندن و انداختن: افشای راز
~~کردن. کمال اسمعیل:
# ~~خود نیندازم از بغل گربه
# ~~کنم از ماجرای موش اخبار
# ~~کی شروانی:
# ~~زولیش را ازل گربه فگنده از بغل
# ~~عمر عدوش را اجل گرگ فگنده در گله&quot;.
# ~~در برهان قاطع گفته: &quot; گربه از بغل افکندن. کنایه از ترک مکر و
~~حیله و فریب کردن باشده. و در اینجا تفسیر
# ~~صاحب برهان قاطع مناسب است.

PageV00P143

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_144.png)

# ~~مریز آب رخ و زیر پای پیل نمیر
# ~~منال طرح کن و پیش هیچ شاه منال
# ~~بخوان کم طمعی بر نواله پیچ ز صبر
# ~~در آن مپیچ که خواهی ز هیچ صدرنوال
# ~~بشارتی گر هست و جمال بیمعنی1 (2)
# ~~تو زین دو فایدتی گر مجربی مسگال
# ~~چوهست صورت حال این چنین مگو تاچند
# ~~زذکر جود وسخا و ز وصف حسن وجمال
# ~~جوی ذل سؤال از برای عز عطا
# ~~شب فراق نهارزد ازای دور وصال
# ~~بعهد ما بعدم بازشد وفا وکرم
# ~~مگر وفا وکرم را وجود ماست زوال
# ~~تو در جوال هنر رفتهای چه ساده دلی
# ~~خود این قدرنشناسی که با سگی بجوال
# ~~بخیره خیره ز فضل و هنر چه لاف زنی
# ~~بدین دو چیز سلامت نیابی از جهال
# ~~جوی ز جهل ms088 و سفه وقع بیشتر دارد
# ~~درین زمانه که از فضل و علم صد مثقال
# ~~برو زمدح وثنا توبهآ نصوح بکن
# ~~مگر ز مدح و ثنای کریم خوب خصال
# ~~ستوده صاحب و صدرجهان ربیب الدین
# ~~کان همت وکان فضائل و افضال
# ~~چو نور علم جدا از شوائب و اکدار
# ~~چو ذات عقل بری از نظایر و اشکال
# ~~مفاخرش چو کواکب برون زحد حساب
# ~~کارمش چو حوادث برون ز حد مقال
# ~~جو چرخ درکه عالیش مقصد حاجات
# ~~چو کعبه حضرت میمونش قبلهآ آمال
# ~~به رای عالی او عدل مستقیم امور
# ~~زکلک جاری او ملک منتظم احوال
# ~~بعرصهآ کرم و حضرت مبارک او
# ~~نم رفیق وفود ونعم رفیق سؤال
# ~~در آن مقام کرم جمع سائلان بینی
# ~~چمان چمان ز تنعم کشان کشان اذیال
# ~~برسم حاتم طائی و صاحب کافی
# ~~مروتی بنوا وکفایتی بکمال
# ~~نتایج قلم او حسود دولت را
# ~~چو تیغ قائد حتف است و رائد آجال
# ~~تبارک الله میمون کفش که اندر وی
# ~~ضعیف حال یکی صورتست همچو خلال
# ~~گهی نماید چون نوعروس رعناوش
# ~~ز مشک نابش برقع ز زعفران سربال
# ~~1. کلمات این مصراع به سختی خوانده میشود، و مصراع نامفهوم است.
# ~~3. در برهان قاطع گفته: &quot;در جوال شدن: کنایه از فریب و دغا خوردن
~~باشده.
# ~~2. اصل: دنه اندره.
# ~~* با سگ به جوال رفتن: کنایه از هم خانه شدن با مردم بدخو و معارض شدن
~~با هرزه گو باشده. در بهار عجم زیر
# ~~4. در برهان قاطع گفته:
# ~~ترکیب &quot;گربه در بغل داشتن&quot; این دوشعر را از انوری شاهد
~~آورده:
# ~~طمع کو گربه درانبان فروشد  چو نحل امروز با سگ در جوالست
# ~~شد آنکه دشمن تو داشت گربه در انبان   کنون گهیست که باسگ فروشود
~~بجوال&quot;.
# ~~5. در منتهی الارب گفته: &quot;سربال بالکس: پیراهن یا درع یا هرچه
~~پوشیده شوده.
# ~~30 PageV00P144
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_145.png)

# ~~هی بصورت مرغی بود لطیف و ظریف
# ~~مسلم آمده بطشش ولیک بیمخلب
# ~~رندهای بتکلف ولیک بیپرویال
# ~~میسر آمده صیدش ولیک بیچنگال ms089
# ~~گهی بهیئت افعی و هیبتش تازان
# ~~زناب زهر فشاننده زخم بر دنبال
# ~~گهی نماید شکلی نحیف و زار و نوان
# ~~خضاب کرده بدستان ولیک پیری زال
# ~~گهی بشکل سواری همی دواند تیز
# ~~چنانکه باد شمال از یمین بسوی شمال
# ~~گهی بسان زبانآوری فصیح و بلیغ
# ~~که مرورا دو زبان بینی و نماید لال
# ~~زهی جناب رفیع تو مسکن اشراف
# ~~حریم درگه عالی تو مط رحال
# ~~بدرس گاه ضمیر تو اوستاد خرد
# ~~هنوز تخته1 نویسد بعادت اطفال
# ~~در آن مقام که یاد از شمایل توکنند
# ~~هوا نفور شود از قبول باد شمال
# ~~حسام تیز بهر مشکلی که درماند
# ~~ز ناب کلک تو جوید نشان آن اشکال
# ~~زچرخ بازستانند خلعت تعظیم
# ~~اگر نه زی تو نظر دارد از سر اجلال
# ~~ندیم طبع کریم تو شد سخا و هنر
# ~~الیف درگه میمونت دولت و اقبال
# ~~تو مقتدای صدور و اکابر عصری
# ~~زین رسوم تو شد قدوهآ همه افعال
# ~~چو صدر دست بگیرد ضمیر روشن نو
# ~~دفع حادثهای کاندر افکند زلزال
# ~~خرد که در صف اول ز آفرینش اوست
# ~~در آن مقام مقامش بود بصف نعال
# ~~تویی که همت تو در هنر بدان درجه است
# ~~کزو بهیچ دقیقه ندید کس اخلال
# ~~تو درجهان مثلی در وفا و فضل وکرم
# ~~عجب ندارم اگر نیستت نظیر و مثال
# ~~بزرگوارا گر رفت در ثنا تقصیر
# ~~خدای داند کاندر دعا نرفت اهمال
# ~~مرا دعای تووردی زاصل او رادست
# ~~وظیفه گشته مرا بالغدو و الآصال
# ~~خصومتی است میان سپهر و اهل هنر
# ~~کرا بود زجهان با سپهر برگ جدال
# ~~مراد دادن اهل هنر بروست حرام
# ~~ز آنکه خون هنرمند پیش اوست حلال
# ~~زلل مدان اگر از خدمت تو محرومم
# ~~که صبر تشنه ضروری بود ز آب زلال
# ~~ثنای من نرسد گر بحضرتت برسد (؟)
# ~~که نیست حضرت تو جز مقرجاه و جلال
# ~~چنین سخن بچنان حضرتی بود لایق
# ~~که خوب و نغز بود عرصهآ افق بهلال
# ~~همیشه تا خط خوبی ms090 جمال گردد و زیب
# ~~زشکل نون خط وجیم زلف و نقطهآ خال
# ~~1. در بهار عجم گفته: &quot;تختهآ تعلیم: معروف لوحی که اطفال بر آن
~~مشق کننده500. و نیز گفته: *تختة مشق:
# ~~به اضافت و بی اضافت، تخته ای که اطفال دبستان بر آن مشق کنند..90.

PageV00P145

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_146.png)

# ~~جمال ملک به کلک و خطت مزین باد
# ~~چوساف و ساعد خوبان به یاره و خلخال
# ~~اعزهآ توز دور سپهر با اعزاز
# ~~حسود جاه نو از جور دهر با اذلال
# ~~چنانکه یافت کمال از تو کاردولت و ملک
# ~~ز عز و جاه تو مصروف باد عین کمال
# ~~[درمدح صدر ربیبالدین)
# ~~45 بیت]
# ~~ه چو روی تو نیاشد بجهان آرایی
# ~~سرو چون قد تو نبود بچمن پیرایی
# ~~راستی را بسر چارسوی حسن و جمال
# ~~دلبرانند ولیکن نه بدین زیبایی
# ~~وین عجب نیست که هم برسر کوی غم عشق
# ~~عاشقانند ولیکن نه بدین رسوایی
# ~~چون قبا بندی و برقع بگشایی زدورخ
# ~~سرو وگل توبه کنند از کشی و رعنایی
# ~~پایه برتر کشم از چرخ وکنم جان قربان
# ~~گر تو بیترکش و قربان ز درم بازآیی
# ~~فرخ آن زلف چو عنبر که ز اقبال بیافت
# ~~اینکه بر سنبل خط توکند لالایی
# ~~حلقهآ گوش ترا حلقه بگوشم که ورا
# ~~هست با زلف و خطت زهرهآ پهلوسایی
# ~~[عارضت بود درآمد خط و خوشتر کردش
# ~~وه چه خوبست وخوش آن عارض و آن طغرابی
# ~~1. در برهان قاطع گفته: ویاره بروزن چاره، دست برنجن را گویند، و آن
~~حلقه ای باشد از طلا و نقره و غیر آن که
# ~~بیشتر زنان دردست کنند، و یارق معرب آنست، و به عربی سوار گویند، و به
~~معنی طوف گردن هم آمده است.600.
# ~~2. جاجرمی این قصیده را در مونس الاحرار (ص 301) نقل نموده است. در
~~تصحیح ابیات این قصیده از آن کتاب
# ~~به عنوان نسخهآ دوم استفاده بردهام.
# ~~3. در برهان قاطع ضمن معانی &quot;لالاه گفته: وبه معنی درخشنده هم
# ~~آمده است، چنانکه گویند ms091 لؤلوی لالا، یعنی مروارید درخشنده..0*.
# ~~4. این بیت در اصل نیست و از
# ~~مونس الاحرار افزوده شد.
# ~~142 PageV00P146
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_147.png)

# ~~خط مشکین تو همدم شده با شیرین لب
# ~~زلف پرچین توخیل خردم یغما کرد
# ~~همچو عطار نماید ببر حلوایی
# ~~دهن تنگ ترا هست بخروار شکر
# ~~وین خطا نیست بنزدیک بت یغمایی
# ~~عاشقان را رخ خوب تو چو گنجی است روان
# ~~تنگ خوبیش نگروان همه شگرخایی
# ~~طرفه تر زین همه خون ریختن نرگس تست
# ~~لیک زلف تو برو میکند اژدرهایی
# ~~روی روشن سوی دیوار فراق آوردی
# ~~با همه سستی و بیماری و ناپروایی
# ~~بربودی ز بتان گوی به نیکورویی
# ~~بگل تیره چه خورشید همی اندایی
# ~~صاحب صدرربیب الدین کز فضل وکرم
# ~~همچو از خلق جهان خواجه به نیکورایی
# ~~هفده عذرا برد از اهل کرم زانکه کند
# ~~عادت اوست چو خورشید جهان آرایی
# ~~طبع او وامقی و جود وکرم عذرایی
# ~~1. در برهان قاطع ضمن معانی *تنگه گفته: &quot;تنگ به فتح اول و سکون
~~ثانی و کاف فارسی... یک لنگ بار و خروار
# ~~شکر را نیز گویند، و کنایه از دهان خوبان هم هست... و هر صفحه یا تخته
~~باشد که مصوران و نقاشان اظهار
# ~~صنعت خود بر آن کنند عموما، و نگارخانهآ مانی را گویند خصوصا... و بهضم
~~اول کوزهآ سر تنگ گردن کوتاه را
# ~~را کوینده.40.
# ~~2. اصل : &quot;همین&quot;.
# ~~3. در بهار عجم گفته: &quot;خورشید بگل اندودن: کنایه از
# ~~هنهان کردن امری که در غایت شیوع بود. اوحدالدین انوری:
# ~~خرد زان طیره گشت الحق بمن گفتا که با من هم
# ~~بگز مهتاب پیمابی بگل خورشید اندایی&quot;.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: &quot;عذرا... یکی از اصطلاحات بازی نرد هم
~~هست، و آن چنان باشد که هرکس بیدریی
# ~~یازدمرتبه از حریف ببرد گویند عذرا برد، و یکی را بسهآ آنچه گرو کرده
~~باشند بستانده. و نیز در برهان گفته:
# ~~داو بروزن گاو به معنی نوبت بازی شطرنج و نرد و غیره باشد، و زیاده
~~کردن خصل قمار ms092 نیز هست، و آن از
# ~~هفده زیاده نمی باشد، چه ازدیاد آن به جزطاق نیست و مراتب اعداد منحصر
~~است تا به نه، هس داو اول یکی
# ~~است و دویم سه و سیم پنج و همچنین هفت و نه و یازده تا هفده که مرتبهآ
~~نهم اعداد است میرود تا تمام
# ~~میشوده..&quot;.

PageV00P147

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_148.png)

# ~~صاحب و حاتم طائی چه کنی پاس که هست
# ~~تا نماید هنر[ی] باز همای کرمش
# ~~رای او صاحبی و همت و جودش طایی
# ~~رایش امروز در آیینهآ فکرت بیند
# ~~از خجالت سزد ارنحل کند عنقایی
# ~~ای که تیغ ازمدد رای تو نامستغنی است
# ~~رفع پرهولترین حادثهآ فردایی
# ~~ملک و دولت چو زمین ساکن و آسوده بود
# ~~همچو تن از سر و همچون که سر از بینایی
# ~~فتنه را نبود سودا که کند فرعونی
# ~~تا تو با دست قوی همچو فلک برهایی
# ~~دولت و عمر در افزایش از آنست ترا
# ~~تا تو درمالش و قهرش چوید بیضایی
# ~~در غم و رنج بداندیش همی افزاید
# ~~تا حسودان را هر روز حسد بفزایی
# ~~گر عدو را عددی هست ندارد قدری
# ~~تو علی رغم بداندیش همی آسایی
# ~~کار بیجاده1 نباشد که کند یاقوتی
# ~~تو نگرا هیچ مبالات بدان ننمایی
# ~~بر فلک بیعددست انجم رخشنده ولیک
# ~~نبود کارزمرد که کند بینایی
# ~~رایت مهدی افراخته باید گرنه
# ~~مهر تابان به ازیشان همه با تنهایی
# ~~نبود لشکر دجال بجز غوغایی
# ~~1. مونس: &quot;مگره.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: *بیجاده با ثانی مجهول بر وزن بیباده به معنی
~~بیجاد است که
# ~~کاه ربا باشد، و بعضی گویند بیجاده نوعی از یاقوت استه. و نیز گفته:
~~هبیجاد با ثانی مجهول بر وزن ایجاد
# ~~مخفف بیجاده است که کاه ربا باشد، و بعضی گویند؛ سنگ ریزه ایست سرخ
~~مانند یاقوت اما بسیارکم بها، و او
# ~~نیز کاه میرباید، و بعضی گویند بیجاده آنست که هر مرغ را جذب کنده.
# ~~3. مونس: &quot;مینایی*.
# ~~33 PageV00P148
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_149.png)

# ~~نه قضا بازگشاید نه ms093 فلک دربندد
# ~~چه کشد خصم توگردن که سری ناید ازو
# ~~گر ببندی تو بتدبیر وگر بگشایی
# ~~کان و دریا بسخا چون تو نباشند که تو
# ~~غورهآ خام که باشد که کند صهبایی
# ~~هست اندر کف میمون تو میمون کلکی
# ~~کان فضل و کرمی نه نه [که] اخود دریایی
# ~~نه خموشی وی از ابلهی و نادانیست
# ~~که بود عادت او خامشی و گویایی
# ~~زرد و خشک است چو صفرایی و بر تارک سر
# ~~نه سخن گفتنش از زیرکی و دانایی
# ~~چون نماید گهر خود به گهر پاشیدن
# ~~میدود زار و برهنه چو کسی سودایی
# ~~قد هر خصم قوی قامت او کرد دو تا
# ~~تیغ بیآب شود با همه گوهرزایی
# ~~گر نه دارای چنین ملک چنین کلک بود
# ~~چه غریب است همه ضعف و همه یکتایی!
# ~~ای ببرده گرو از روح ببیمانندی
# ~~ادشه چون کند اسکندری و دارایی
# ~~منم آن داعی دولت که بهنگام ثنات
# ~~وی ربوده ز خرد گوی ببیهمتایی
# ~~این قصیده چو عروسی است که دلها ببرد
# ~~نکته ها زایدم از طبع بدین غرایی
# ~~همه صاحب سخنانش بستایند و سزد
# ~~از پی بکری و موزونی و خوش سیمایی
# ~~نوعروسی که چنین باشد اگر بستایی
# ~~1. از مونس اضافه شد.
# ~~2. مونس : &quot;ملک و چنین*.

PageV00P149

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_150.png)

# ~~تا بهر صبحدمی خون شفق ریزد مهر
# ~~از سرکامروایی و جهان پیمایی
# ~~باد تابنده رخت مهروش از مطلع جیب
# ~~چون شفق دامن خصم تو ز خون پالایی
# ~~تا علی رغم بداندیش بکام دل دوست
# ~~از سر حلم همی بخشی و میبخشایی
# ~~درمدح ناصرالدین ملک الحجاب تاج الاسلام محمد]
# ~~44 بیت]
# ~~هر کرا با غم عشقت کارست
# ~~کار او نیز چو کارم زارست
# ~~چشم جز خار جفا نتوان داشت
# ~~هر کجا عشق ترا گلزارست
# ~~راحت و رنج فروشند و خرند
# ~~هر کجا عشق ترا بازارست
# ~~بارها عشق مرا شیفته کرد
# ~~لیکن این بار نه چون هربارست
# ~~کارم از عشق بشورید بسی
# ~~لیکن این کارنه چون هر کارست ms094
# ~~که برد بار غمت عشوه خری
# ~~که مرورا مژه گوهربارست
# ~~چیست حاصل دم خر پیمودن
# ~~هر کسی را که بدین خر بارست
# ~~آن تواند گهر عشق تو سفت
# ~~کش کنار از مژه دریا بارست2
# ~~چشمت ازبس که کندخونخواری
# ~~پیش او ریختن خون خوارست
# ~~مردمی چشم ز چشم شوخت
# ~~نتوان داشت که مردم خوارست
# ~~عجب آمد زدل تن منت
# ~~که درو انده و غم خروارست
# ~~دهن تنگ تو زان طرفه ترست
# ~~که درو تنگ شکر بسیارست
# ~~از پی نرکس مست توخرد
# ~~نیست هشیار اگر هشیارست
# ~~چین زلفت خردم یغما کرد
# ~~وین خطا پیشهآ آن عیارست
# ~~فتنهآ چین و تتارست هرآن
# ~~چین که در زلف تو در هر تارست
# ~~روی خوب تو بهشت است مگر
# ~~حضرت میرسپه سالارست
# ~~ناصرالدین ملک الحجاب آنک
# ~~خوب گفتار و نکو کردارست
# ~~1. دهخدا در امثال و حکم (ج 2 ص 824) مثل هدم خربه هیمودن دراز نشوده
~~را با شواهدی ذکر کرده است.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: &quot;دریابارها بای ابجد بروزن پهنادار، دریای
~~بزرگ را گویند...*.
# ~~146 PageV00P150
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_151.png)

# ~~تاج اسلام محمد که ز عدل
# ~~جعفر احسان و علی آثارست
# ~~یرعادل که بر اوگه جود
# ~~بحر بیقیمت و بیمقدارست
# ~~آنکه در درس گه جود و هنر
# ~~همه بر مکرمتش تکرارست
# ~~دیدهآ فتنه ازو در خواب است
# ~~چشم اقبال بدو بیدارست
# ~~ذکر جودش بود آغاز سخن
# ~~هر کجا انجمن احرارست
# ~~بفلک هیچ فرونارد سر.
# ~~کز فل همت او را عارست
# ~~تیر ندبیر و زحل مرتبت است
# ~~مشتری طلعت و مه رخسارست
# ~~ذکر نام و لقبش در اسماع
# ~~خوشتر از نغمهآ موسیقارست1
# ~~باد بر خلق خوشش کردگذر
# ~~زان نسیم سحری عطارست
# ~~ای کریمی که بر اطلاق امروز
# ~~ملک و دین را بتو استظهارست
# ~~کار آفاق شد از رای تو راست
# ~~همه آفاق درین گفتارست
# ~~شاه عالم بوجود تو ز ملک
# ~~چشم بد دورچه برخوردارست
# ~~نقش دیوار شمر دشمن را
# ~~زان ورا کار سرو دیوارست
# ~~دو زبان با نو که شد ms095 همچوقلم
# ~~که سیه روی نه چون طومارست
# ~~مرغ اقیال ترا نامهآ فتح
# ~~روزوشب در پرو در منقارست
# ~~به بر رای تو آسان باشد
# ~~آنچه در وهم بشر دشخوارست
# ~~سخت معمور بود عالم ملک
# ~~تاکه عدل تو ورا معمارست
# ~~رخ بنه بر رخ اقبال که خود
# ~~کار بدخواه تو فرزین وارست
# ~~ای کریمی که جهان را شبوروز
# ~~بهرمندی ترا اقرارست
# ~~دولتت طیرهآ خصم است از آن
# ~~کار دولت بتو چون طیارست
# ~~یاری دین توکنی لاجرمت
# ~~فضل ایزد همه وقتی یارست
# ~~منم آن داعی دولت که مرا
# ~~مدح تو مایهآ هر اشعارست
# ~~سخنم هرچه بمدحت نبود
# ~~آن همه موجب استغفارست
# ~~که زمین نقطهآ آن پرگارست
# ~~قل و حط برکاریت
# ~~1. در برهان قاطع گفته: &quot;موسیقار با قاف بر وزن بوتیما سازی است
~~معروف که آن را از نیهای بزر و کوچک
# ~~به اندام مثلث به هم وصل کنند، و بعضی گویند سازی است که درویشان
~~دارند، و بعضی دیگر گویند که شبانان
# ~~ینوازند، و جمعی گویند نام هرنده ایست که در منقار او سوراخهای بسیاری
~~هست، و از آن سوراخها آوازهای
# ~~گوناگون برمیآید، و موسیقی از آن ماخوذ است*.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: &quot;دشخوار.. بروزن و معنی
# ~~دشواراست که شکل باشده.
# ~~147 PageV00P151
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_152.png)

# ~~سر بسر عرصهآ میدانوش او
# ~~منزل ثابته و سیارست
# ~~دور عمر تو بآخر مرساد
# ~~کان نه از جنس دگر ادوارست
# ~~فل عمر تو جنبش مکناد
# ~~عادتش گرچه همه رفتارست
# ~~درمدح ناصرالدین ملک الحجاب تاج الاسلام محمد]
# ~~34 بیت]
# ~~مه رخشنده که گردون تابست
# ~~همچو گردون ز رخت در تابست
# ~~خم زلفت همه تابست و گره
# ~~زان دلم در هوسش بیتابست
# ~~هر دلی در خم چوگان غمت
# ~~همچو گوییست که در طبطابست
# ~~گر بعمری ز تو خواهم شکری
# ~~پسته بینم که برو عنابست
# ~~نیم خوابست دو چشمت لیکن
# ~~ای بسا چشم کزو بیخوابست
# ~~نیست در دیدهآ تو آب ولیک
# ~~ای بسا دیده کزو پر آبست
# ~~در جفاکاری و در بدعهدی ms096
# ~~خوی تو پیشرو اصحابست
# ~~تویی آنکس که مهیاست ترا
# ~~هرچه ازجملهآ این اسبابست
# ~~بیوفا خود نه توبی یا بدعهد
# ~~خود درین عهد وفا نایابست
# ~~چه وفا نام سخاهم نبرم
# ~~کان حدیثی است که هم زین بابست
# ~~نه نه کاین از سر غفلت گفتم
# ~~نزسخنهای اولوالالبابست
# ~~زانکه کان کرم و بحر سخا
# ~~ناصرالدین ملک الحجابست
# ~~تاج اسلام محمد که بدو
# ~~ملک و دین را شب و روز اعجابست
# ~~آنکه نام و لقب میمونش
# ~~بهز هر نام وز هر القابست
# ~~هر کجا نام حسب خواهم برد
# ~~حسبش تاج همه احسابست
# ~~هر کجا ذکر نسب خواهم کرد
# ~~نسب او شرف انسابست
# ~~اوست آب رخ دولت کویی
# ~~بهر او جنبش این دولابست
# ~~سمهایی که نهد مکرمتش
# ~~قدوهآ هر سنن و آدابست
# ~~اندرین قط مروت که نخاست
# ~~کرم اوست که فتح البابست
# ~~زوقوی دولت و دین است چنانک
# ~~نن قوی از عضل و اعصابست
# ~~1. در بهار عجم گفته: &quot;طبطاب: در صراح چوب ههن که بدان گوی
~~ببازند. علی خراسانی:
# ~~دلم را ربوده بزلف چو طبطاب&quot;.
# ~~چو گویش بهرجا که خواهد دواند
# ~~12 PageV00P152
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_153.png)

# ~~در صف مجلس ارباب خرد
# ~~رای او قدوهآ آن اربابست
# ~~یکنم دعوی و با دعوی من
# ~~خرد اندر ره استصوابست
# ~~وانکه بیسنتی یی دعوی کرد
# ~~بیقین مدعی کدابست
# ~~که درین عهد چنو نیست کریم
# ~~نه در ارحام ونه در اصلابست
# ~~ای کریمی که بهنگام سخا
# ~~بحر انعام تو بیپایابست
# ~~عدل را روی تو چون خورشیدست
# ~~ملک را رای تو اصطرلابست
# ~~فر و اقبال نو رستم صفت است
# ~~دشمنت گر بمثل سهرابست
# ~~به ثناهای تو مالامالست
# ~~گر کنشت است و گر محرابست
# ~~نیست جز حضرت تو آرزوم
# ~~میل عشاق سوی احبابست
# ~~ازخدا آن بدعا میخواهم
# ~~بدهد زانکه خدا وهابست
# ~~بدعا و بدتنایت همه وقت
# ~~سخنم همچو در خوشابست
# ~~نقد مدح تو عیارست همه
# ~~که ورا خاطر من ضرابست
# ~~مدح تو رتبت اسلاف من است
# ~~خدمت تو شرف اعقایست
# ~~تا فلک از براین ms097 تودهآ خاک
# ~~بصفت خرگهی از سنجابست
# ~~تا ز اشجار بود رزق حسن
# ~~گر نخیل است و گر اعنابست
# ~~دیر چون نخل بمان زانکه عدو
# ~~کم بقا چون کدو و لبلابست
# ~~ترجیع بند]
# ~~در مدح صدر شرف الدین معزالاسلام علی بن ابی الفضل]
# ~~بیت]
# ~~عشقت از آب آذر انگیزد
# ~~لطفت از خاک عنبر انگیزد
# ~~سن زلف سر بسر گرهت
# ~~از سهی سرو چنبر انگیزد
# ~~عشقت آن کیمیاست کزرخ و چشم
# ~~روزوشب نقره و زر انگیزد
# ~~ردهآ عاقلان براندازد
# ~~شور از اهل خرد برانگیزد
# ~~گه ز مسجد کلیسیا سازد
# ~~گه چلیپا زمنبر انگیزد
# ~~گه ز دین پروران صومعه دار
# ~~می پرست و قلندر انگیزد
# ~~1. در برهان قاطع گفته: *لبلاب... به کسر اول عشقه را گویند، و آن
~~گیاهی باشد که بر درخت پیچد، و گاه باشد
# ~~که درخت را خشک کندهه0*.
# ~~PageV00P153
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_154.png)

# ~~گر لبت خون چشم من بفزود
# ~~چه عجب خون زشکر انگیزد
# ~~دل توسنگ و آهن است ولیک
# ~~از دلم عشق آذر انگیزد
# ~~کلک من چون دهان تست کزو
# ~~خاصه چون خاطرم ازو تشویر
# ~~روزوشب در و گوهر انگیزد
# ~~آنکه چشم و چراغ ایام است
# ~~مدحت صدر کشور انگیزد
# ~~شرف الدین معز اسلام است
# ~~عارضت نور خور بیفزاید
# ~~ماه را زیب و فر بیفزاید
# ~~لب و رویت خوشی و شیرینی
# ~~نظم اندر جمال چهرهآ تو
# ~~برگل و بر شکر بیفزاید
# ~~قوت اندر بصر بیفزاید
# ~~چهرهآ تو چو پرده برگیرد
# ~~عشق تو هر کجا فرود آید
# ~~حسن بر ماه و خور بیفزاید
# ~~حال من بدشد از غمت چه کنم
# ~~بر قضا و قدر بیفزاید
# ~~مهر من گر نکاست از دل تو
# ~~وگر از بد بتر بیفزاید
# ~~خون دل خوردم و بکاست مگر
# ~~برنگردم مکر بیفزاید
# ~~که بخون جگر بیفزاید
# ~~چه کنم سر ز عشق نتوان تافت
# ~~گر بکاهد و گر بیفزاید
# ~~هرچه اندوه تو بکاست ز من
# ~~وانچه کم کرد از وفا مهرت
# ~~صدر نیکوسیر بیفزاید
# ~~آنکه چشم و چراغ ایام ms098 است
# ~~سرور دادگر بیفزاید
# ~~شرف الدین معز اسلام است
# ~~دوشم انصاف بخت یاری کرد
# ~~که خیال تو حق گزاری کرد
# ~~از درم ناگهان درآمد دوش
# ~~غم من خورد و غمگساری کرد
# ~~خواستم از سر جهان برخاست
# ~~بنشست او و بیقراری کرد
# ~~چند بیخردکی بدیدارم
# ~~کرچه از مهر بردباری جست
# ~~راستی را بزرگواری کرد
# ~~ورچه آن ماه سازگاری کرد
# ~~صبحدم را سیاه بادا روز
# ~~زانکه با ما سپید کاری کرد
# ~~شرمسارم ز روی توکه مرا
# ~~بر وصال تو خواب تاری کرد
# ~~2. در بهار عجم گفته: &quot;سفید کار کنایه از منافق و دوروی. کمال
~~اسمعیل:
# ~~1. اصل : &quot; کذاری*.
# ~~بآما سفید کاری از حد همی برد
# ~~150
# ~~ابر سیاه کارکه شد درضمان برف.400.

PageV00P154

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_155.png)

# ~~خود کسی نیست تا مرا گوید
# ~~دشمن کام خویشتن گردد
# ~~دعوی عشق و خواب یاری کرد
# ~~کام دل چیست خود که کم رنگ است
# ~~هر که دعوی دوستداری کرد
# ~~در ره عشق جانسپاری کرد
# ~~چند ازین عشق مدح صدرجهان
# ~~کند آنکو سخن سواری کرد
# ~~آنکه چشم و چراغ ایام است
# ~~شرف الدین معز اسلام است
# ~~آنکه صدرجهان تواند بود
# ~~مفخر انس وجان تواند بود
# ~~بر بزرگی او کمینه گواه
# ~~خرد خرده دان تواند بود
# ~~ذرهای باشد از دل و دستش
# ~~هرچه آن بحر و کان تواند بود
# ~~طرب و عیش و خوشدلی و مراد
# ~~بر همه کامران تواند بود
# ~~هر کجا رای او فرود آید
# ~~از حوادث امان تواند بود
# ~~تا ابد از بزرگی و کرمش
# ~~درجهان داستان تواند بود
# ~~بر جبین جنین روز سپیند
# ~~از رسومش نشان تواند بود
# ~~در میان دل شب تاریک
# ~~کرم او عیان تواند بود
# ~~درگه اوست آستان شرف
# ~~که مآب جهان تواند بود
# ~~رشک آب بهشت و آب حیات
# ~~خاک آن آستان تواند بود
# ~~زیر پای بلند همت او
# ~~تارک آسمان تواند بود
# ~~آنکه چشم وچراغ ایام است
# ~~شرف الدین معز اسلام است
# ~~توسن روزگار شد رامش
# ~~دورگردون غلام ایامش
# ~~نقش پیشانی ms099 جهان لقبش
# ~~آز کو وام خواه هر طبعی است
# ~~حرزبازوی قدسیان نامش
# ~~کرم اوست ضامن وامش
# ~~گر سر از طاعتش بتابد چرخ
# ~~شام گردد ز تیرگی بامش
# ~~منزل وحی شد علی التحقیق
# ~~کلک میمون مشک آشامش
# ~~گر نجوید1 قضا موافقتش
# ~~کرد هر خاص و عام را بنده
# ~~ره بپندد زمانه بر کامش
# ~~طبع خاص و سخاوت عامش
# ~~چون قلم هرکه مدح او بنبشت
# ~~همچونون گشت بیزبان کامش
# ~~1. اصل: &quot;بجویده.
# ~~15 PageV00P155
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_156.png)

# ~~کلک او راست آن اثر در ملک
# ~~ی نیابی ز چرخ و اجرامش
# ~~از پی دفع جنبش فتنه
# ~~یک زمان نیست هیچ آرامش
# ~~کیست آن بحر بی کران که محیط
# ~~کمترین قطره ایست از جامش
# ~~انکه چشم وچراغ ایام است
# ~~شرف الدین معز اسلام است
# ~~ای همه رادی و سرافرازی
# ~~جود را با کفت هم آوازی
# ~~هرچه جز ذکر تو همه باطل
# ~~هرچه جز مدح تو همه بازی
# ~~همت تو ز ننگ نا کرده
# ~~با محیط و سحاب انبازی
# ~~در بلندی و روشنی رایت
# ~~کرده بر آفتاب طنازی
# ~~رای بیدار تست آنکه ازو
# ~~فتنه با خواب کرد دمسازی
# ~~صیت انصافت ار رسد بفلک
# ~~ماه توبت کند ز غمازی
# ~~شرح عدلت اگر رسد بوحوش
# ~~گرگ رغبت کند بخرازی
# ~~چون برای منیر و عزم درست
# ~~همه ناموس تیغ برشکنی
# ~~رفع و ندبیر مشکلی سازی
# ~~همه کار قضا براندازی
# ~~درمدیحت چو کلک تو طبعم
# ~~پیشه کردست گوهراندازی
# ~~بر فلک پای برنهم ز علو
# ~~آنکه چشم و چراغ ایام است
# ~~گر بلطفم دمی تو بنوازی
# ~~شرف الدین معز اسلام است
# ~~سرو را یمن بر یمین توباد
# ~~حل و عقد ممالک عالم
# ~~بخت و اقبال همنشین تو باد
# ~~گشته در خانم و نگین تو باد
# ~~هر دهان چون گشاده شد به ثنات
# ~~هر زبان تر بآفرین تو باد
# ~~روزوشب رای پیر و بخت جوان
# ~~ملجأ خلق در حوادث دهر
# ~~در همه کارها قرین تو باد
# ~~خاطر و وهم دوربین تو باد
# ~~چون بتابد ms100 رخ تو بخشش را
# ~~خرمن ماه خوه چین تو باد
# ~~سبب عز و ذل و نفع وضرر
# ~~مایهآ مهر و اصل کین توباد
# ~~عد ده د ه وو د جها توا
# ~~نسخهآ اصل ماکه رونویسی شده از یک نسخهآ قدیمی است به همین صورت * کیه
~~نوشته شده است در حالیکه
# ~~درجاهای دیگر همه جا ه که&quot; مینویسد.
# ~~1. اصل : &quot;اصل وکین*.
# ~~152 PageV00P156
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_157.png)

# ~~ابلق دهر و توسن گردون
# ~~قبله گاه فلک جناب توشد
# ~~رام و در پنجه زیر زین توباد
# ~~قبله گاه ملک جبین تو باد
# ~~حق تعالی بهرچه روی نهی
# ~~آنکه چشم و چراغ ایام است
# ~~پشت و یاری ده و معین توباد
# ~~شرف الدین معز اسلام است
# ~~ای همه سرکشی و رعنایی
# ~~خرد اندر ره تو سودایی
# ~~نه چو زلفت فلک بخونریزی
# ~~اانه چو روی تومه بزیبایی
# ~~گوی نیکویی از نکورویان
# ~~تو بچوگان زلف بربایی
# ~~در بیاقوت و در فروبندی
# ~~چون بخنده دو لعل بگشایی
# ~~چنبر زلف تو ز دستم برد
# ~~همه سررشتهآ شکیبایی
# ~~با غم تو بجان همی کوشم
# ~~وای جانم اگر ببخشایی
# ~~خوی تست آنکه دیر یاد آری
# ~~وانگهی زود زود سیرآیی
# ~~ای دل آن دستیرد دیدی و هم
# ~~برنگشتی چه پای برجایی
# ~~نه توبی رای صاحبی که ازو
# ~~آنکه یکسر مکارم و فضل است
# ~~مهر ومه یافت عالم آرایی
# ~~شرف الدین علی ابوالفضل است
# ~~روز و شب چشم سوی در دارم
# ~~گوش وصلت شبی دگر دارم
# ~~گر ز من پیش خاطرت گردیست
# ~~تا بباران دیده بردارم
# ~~بیجگر زان1 لبم بده نمکی
# ~~که کباب اینک از جگر دارم
# ~~از ترو خشک هرچه مردم راست
# ~~در لبت هست تنگهای شکر
# ~~من لب خشک و چشم تردارم
# ~~من دلی تنگ از آن شکر دارم
# ~~رسدت گر نیاشدت سر من
# ~~زانکه بسیار دردسر دارم
# ~~بیتوام عیش ناخوش و تو بر آن
# ~~که من از عیش خوش خبردارم
# ~~از بهشت رخت چو حلقهآ زلف
# ~~بر درم بازجا اگردارم
# ~~نیست با ms101 من رهیت عشوه فروش
# ~~من دلی سخت عشوهخر دارم
# ~~بر دل من ستم مکن که درو
# ~~مدح صدر نکوسیر دارم
# ~~1. اصل: &quot;دان&quot;.
# ~~153 PageV00P157
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_158.png)

# ~~آنکه یکسر مکارم و فضل است
# ~~شرف الدین علی ابوالفضل است
# ~~عارضت رشک نقش نوشادست
# ~~دل ازو تازه جان ازو شادست
# ~~سرو و گل بندهآ قد و رخ تست  گرچه گل شاه و سرو آزادست
# ~~خطه حسن وعالم خوبی
# ~~بجمال رخ تو آبادست
# ~~الب شیرین تو ببادهآ تلخ
# ~~وعدهآ خوب وخوش مرا دادست
# ~~عمر من بر امید وعدهآ تو
# ~~رفت برباد و وعده هم یادست
# ~~گر شرابست روشن است و لطیف
# ~~ور وتاقست حالیا بادست
# ~~مرغ صبح اندر آرزوی صبوح
# ~~همچو من در خمت بفریادست
# ~~شب دراز و سیاه پنداری
# ~~با دو زلفت بیک شکم زادست
# ~~وعده کردن خلاف ازآن رخ خوب
# ~~در چنین حال محض بیدادست
# ~~این بعهد کسی مسلم نیست
# ~~که همه راز خلق او دادست
# ~~آنکه یکسر مکارم و فضل است
# ~~شرف الدین علی ابوالفضل است
# ~~آنکش ایزد ولی تواند بود   شرف الدین علی تواند بود
# ~~سرفراز جهان علی کریم
# ~~که کریم و علی تواند بود
# ~~در وفا و سخا چو بحر و چوکان
# ~~در بهشت و سقر بکل و کفش
# ~~هم وفی هم ملی تواند بود
# ~~هم عدو هم ولی تواند بود
# ~~حرص او هست بر کرم چندان
# ~~آز ازو ممتلی تواند بود
# ~~اوکرم زنده کرد و این دعوی
# ~~از نصوص جلی تواند بود
# ~~مرد کار خلاص بیزنگیو
# ~~مهر حلمش بر اوج ملت و ملک
# ~~رستم زاولی نواند بود
# ~~بکه حمله برد رد صفها
# ~~روشن و معتلی تواند بود
# ~~وین هم از پردلی تواند بود
# ~~1. در برهان قاطع گفته: &quot;نوشاد بهفتح اول بر وزن بغداد نام شهریست
~~حسن خیز، و بدین سبب منسوب به خوبان
# ~~شده است*
# ~~2. اصل : &quot;بادست&quot;. و اگر &quot; باده در متن صحیح باشد ناظر
~~به &quot;ریح الصبا و عهود هن سواءه
# ~~است.
# ~~3. اصل : &quot;هم نصی&quot;.
# ~~4. در برهان ms102 قاطع گفته: &quot;رد بهفتح اول و سکون ثانی حکیم و دانشمند
~~و خواجه و پهلوان و دلاور و بهادر و شجاع
# ~~باشد&quot;.
# ~~15 PageV00P158
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_159.png)

# ~~گر یود وصف عادلی کس را
# ~~وصف او اعدلی تواند بود
# ~~وتد ملک ودین ودولت اوست
# ~~آنکه یکسر مکارم و فضل است
# ~~وان دگر مایلی تواند بود
# ~~شرف الدین علی ابوالفضل است
# ~~مهر حکمش هر انس وجان دارد
# ~~کمر خدمت و مطاوعتش
# ~~مهر او با تن انس جان دارد
# ~~دولت و ملک برمیان دارد
# ~~بر سران آستین فشاند آنک
# ~~همت اوست آن همای که او
# ~~پش او سر بر آستان دارد
# ~~زان سوی سدره آشیان دآرد
# ~~حل کند آشکار تدییرش
# ~~مشکلی کان قضا نهان دارد
# ~~چرخ بندد میان امضایش
# ~~هرچه او عزم و رای آن دارد
# ~~از پی قصد قهر دشمن او
# ~~در سر کلک عنبر آشامش
# ~~چرخ هم تیر و هم کمان دارد
# ~~معجز عیسوی عیان دارد
# ~~یدبیضای موسوی و عصاش
# ~~هر کرا آرزونشان دارد
# ~~گونگه کن بشکل میمونش
# ~~هر کجا کلک در بنان دارد
# ~~هست آن کز سر بزرگی و جاه
# ~~آنکه یکسر مکارم و فضل است
# ~~پای بر فرق فرقدان دارد
# ~~شرف الدین علی ابوالفضل است
# ~~نور خورشید و فیضی از کرمش
# ~~طرهآ مشک و عنبر آن خاکی
# ~~یک جهان تیغ و یک نم از قلمش
# ~~که بدو برگذر کند قدمش
# ~~افتخار عرب کریم عجم
# ~~هم عرب مدح خوان و هم عجمش
# ~~دین ازو یافت هم شرف هم عز
# ~~کرد ایزد عزیز لاجرمش
# ~~نیست صاحب کفایتی چون او
# ~~تو مخوان جزکه صاحب دومش
# ~~بحرو کان خواست گفتمش دل ودست
# ~~زان همه جود و زان همه کرمش
# ~~کان چو بیآب و بحر بیسنگ است
# ~~همبر کان و بحر چون نهمش
# ~~از سر لطف منتشر کرمش
# ~~وز پی عدل پرستم1 ستمش
# ~~1. در برهان قاطع گفته: &quot;همبر بر وزن قنبر به معنی همراه و قرین و
~~نظپر باشد، و به معنی برابرشدن و مقابل هم ms103
# ~~شتن هم به نظر آسده است&quot;.
# ~~2. دراصل چنین است و شاید کلمه &quot;مرتسم، بوده است.
# ~~15 PageV00P159
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_160.png)

# ~~نظم عالم زتیغ دان وقلم
# ~~این و آنند هر دو از خدمش
# ~~هست بختش جوان و رایش پیر
# ~~هر دو بادند جاودان بهمش
# ~~ذات او دافع همه المیست
# ~~حفظ کن یارب از همه المش
# ~~آنکه یکسر مکارم و فضل است
# ~~شرف الدین علی ابوالفضل است
# ~~امرش اندر جهان مبجل باد
# ~~اجل دشمنش معجل باد
# ~~بر درخصمش از حوادث چرخ
# ~~روز و شب نوبنو موکل باد
# ~~خسروان را در انتظام امور
# ~~همه بر رای او بقول باد
# ~~در همه باب هرچه فرماید
# ~~بر همهآ کس چو وحی منزل باد
# ~~از نهیب صریر خامهآ او
# ~~ذات بی نقص او چومایهآ عقل
# ~~بام و بوم عدو مزلزل باد
# ~~بر همه ذانها مفضل باد
# ~~شخص خصمش بر آستان وجود
# ~~از قبای بقا معطل باد
# ~~هرچه خواهد دلش بعون خدا
# ~~در زمان همچنان محصل باد
# ~~هرچه سعیش بدان ندارد میل
# ~~در حساب زمانه مهمل باد
# ~~یاورش باد کردگار جهان
# ~~عذرخواهش رسول مرسل باد
# ~~وله ایضا
# ~~درمدح صدر شرف الدین علی بن بلفضل]
# ~~میان ما نه چنین بود عهد میدانی
# ~~ر نو کناه وزمن عدرهای نامقبول
# ~~رنی عهدی دوری وممهه اند اکر
# ~~چو افتاب شدت روز تیرهام روشن
# ~~بر آن نیم که زفترا تو بدارم دست
# ~~49 بیت]
# ~~که عهد بشکنی و بیونا مرا خوانی&quot;
# ~~من این چگونه بکویم زهی مسلمانی،
# ~~ففان کنم که تو بدعهد و سست پیمانی
# ~~2. مقول اسم مفعول از باب تفعیل است. قوله: علمه اوامره بان یقول.
# ~~3. اصل : &quot;هره.
# ~~. در اینجا کلمه ای است به این شکل : &quot;سحتت&quot;.
# ~~که نامدت ز جفا ذرهای پشیمانی
# ~~بر آن نه یی که ز جورم عنان بگردانی
# ~~زبان دهی ندهی کام و دلستانی و صبر
# ~~1 اصل: &quot;رب.
# ~~ازین معامله ناید مگر پریشانی
# ~~152 PageV00P160
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_161.png)

# ~~بکار خویش ز بیچارگی فروماندم
# ~~بساز چاره که این درد را تو ms104 درمانی
# ~~زتست درد من و هم زتست درمانم
# ~~تو آن نه بی که ز درمان بنده درمانی
# ~~بغمزه هات بغم خانهام گذر نبود
# ~~دروغ شد که بود جای گنج ویرانی
# ~~اگر خیال تو از من رمید معذورست
# ~~به بینوایی الحق نبود ارزانی
# ~~بآب چشم وکباب جکر چنویی را
# ~~چگونه سازم ازین بیش برک مهمانی
# ~~ببین مگر بگشایی زبند غم پایم
# ~~که دل نبستهام اندر تو جز بنادانی
# ~~کن تنور جفا پر شرار آتش خشم
# ~~بین ز اشک من این موجهای طوفانی
# ~~بخون خسته دلان تشنهای و میدانم
# ~~که جز بخون من این تشنگی بننشانی
# ~~دمی نسازی تا صد دمم نسوزی دل
# ~~یکی نخندی تا صد رهم نگریانی
# ~~ز رنج خاطرم اندیشه کن که خاطر من
# ~~زکلک صدر جهان یافت گوهرافشانی
# ~~سرسران شرف الدین علی بن بلفضل
# ~~که شد بفضل وکرم بینظیر و بیثانی
# ~~معین اسلام آن صاحبی که صاحب ری
# ~~سزد بدرگه او بر برای دربانی
# ~~زخاک درکه او بوی سروری آید
# ~~از آن سران را بروی سرست و پیشانی
# ~~چو او نماید دندان با هل فتنه و جور
# ~~سپیهر دست بدارد ز تیزدندانی
# ~~برید وهم ز ادراک قدر و همت او
# ~~بعجز بازپس آمد ز روی حیرانی
# ~~زهی دلایل جاه و بزرگی و شرفت
# ~~جهان فروزتر از آفتاب نورانی
# ~~جهان مکرمت و جود را گلستانیست
# ~~تو از کمال کرم سرو آن گلستانی
# ~~سرای دولت و اقبال را شبستانیست
# ~~تو از جمال و شرف شمع آن شبستانی
# ~~سزد که بر طمع خلعت مبارک تو
# ~~طمع ببرد خورشید و مه ز عریانی
# ~~فلک بخدمت زیبد که هم عنان شودت
# ~~بهر طرف که رکاب شرف برنجانی
# ~~1. در برهان قاطع گفته: *دندان نمودن کنایه از ترسیدن و ترسانیدن و
~~عاجز شدن و زاری کردن و تهدید نمودن
# ~~باشد.60.
# ~~در بهار عجم گفته: * تیزدندان کنایه از حریص و طامع...
# ~~شیرا
# ~~ما نیکشمردی کن نه چندان
# ~~که گردد خیره گرگ تیزدندان*.
# ~~و نیز در همان ms105 کتاب گفته: &quot;دندان تیز کردن کنایه از طمع و توقع
~~داشتن و خواهش آن.
# ~~گرت دندان بهم بندد بپرهیز
# ~~خرو
# ~~بمال مردمان دندان مکن تیز
# ~~الدین اسفرنگ
# ~~ی حلقهآ خاتم سلیان
# ~~بر لعل تو تیز کرده دندان&quot;.
# ~~4 PageV00P161
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_162.png)

# ~~قضا سزد که ملازم شود رکاب ترا
# ~~بهر مهم که تو روزی عنان بجنبانی
# ~~بجود و همت اگر نام یافت صاحب ری
# ~~توخود بمنت ایزد هزارچندانی
# ~~ز خجلت سخن خوب وخط میمونت
# ~~نشست لؤلو در قعر بحر ظلمانی
# ~~ز بهر حرص تو بر جود پرورش یابد
# ~~چنین که سیم و زر اندر مشیمهآ کانی
# ~~سعادت تو فغان عدو بکیوان برد
# ~~مگر نحوست ازین روی گشت کیوانی
# ~~بآتش حسدت گر عدو بسوخت رواست
# ~~بکن سگان را مهمانی ببریانی
# ~~ز دستبرد فلک ایمنند آن قوسی
# ~~که تو بسعی وکرم پایمرد ایشانی
# ~~زکلک تو سروسامان گرفت کار جهان
# ~~ولی بکار عدو داد نابسامانی
# ~~هرآنچه تیغ نیابد ورا بدشواری
# ~~تو آن به رای میسر کنی بآسانی
# ~~سری که پای ترا قصد دامنی نکند
# ~~کند مرورا تیغ اجل گریبانی
# ~~اگر ز بار خلافت رسد بمغزی بوی
# ~~غذا زآخاک سزد بهر روح حیوانی
# ~~اگر ز آتش کینت دلی برافروزد
# ~~نماند آب رخ هیچ روح حیوانی
# ~~بزرگوارا آن صدر روزگارتوبی
# ~~که مایهآ کرم و فضل و جود و احسانی
# ~~ز نظم وکلک من اندر ثنا و منقبتت
# ~~حی مایه درکران مایه بیند ارزانی
# ~~هر آنگهی که عروسان بکر خاطر من
# ~~کنند جلوهآ مدحت بر انسی و جانی
# ~~ز روی حیرت گویند خه1 بنامیزد
# ~~چه خوب و نغز بد این دلیران روحانی
# ~~بسا عزیز که بینم ذلیل عشق چو من
# ~~بعرض که برم این یوسفان زندانی
# ~~ولی بکنه ثنا ومدیح تو نرسم
# ~~اگر رسم بمثل در سخن بسحبانی
# ~~من آن کنم که سخن پروران کنند تویی
# ~~که بیش از آنچه کریمان کنند بتوانی
# ~~ترا بسی است فضایل ولی ندارد ننگ
# ~~ز مور و پای ملخ حضرت سلیمانی
# ~~سخن ms106 درازشد و اسب وهم گامی چند
# ~~هنوز بیش نرفت از فراخ میدانی
# ~~همیشه باد نگهبان و یارتا محشر
# ~~شریف ذات ترا فیض فضل یزدانی
# ~~حسود جاه ترا خون و مال باد حلال
# ~~اگر بشرعی خواهی وگر بدیوانی
# ~~1. مشیمه پرده ایست که طفل را در شکم مادر فراگرفته.
# ~~2. اصل: &quot;کرمی*.
# ~~3. در برهان قاطع گفته: &quot;هایمرد بروزن لاجورد. مدد کارو یاری
~~دهنده و شفیع و معین و دستگیر باشده.
# ~~4. اصل : &quot;بمعزی&quot;.
# ~~5 اصل : &quot;عذاره.
# ~~دراصل چنین است.
# ~~7. در برهان قاطع گفته: وخه به فتح اول و سکون ثانی به معنی خوش و
~~خوشاوزه و زهی و په باشد که کلمهآ تحسین
# ~~است900
# ~~158 PageV00P162
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_163.png)

# ~~ودرمدح صدرشمس الدین علی)
# ~~32 بیت]
# ~~چانها فدای بوی توای باد نوبهار
# ~~هنگام صبحدم نفسی عنیرین یرآر
# ~~چون روح محض پر ز لطافت کن آستین
# ~~چون جوهر خرد بفشان دامن از غیار
# ~~شبکیر چون ز خواب درآیی منه قدم
# ~~جز بر بنفشه زار و چمن زار و لانهزار
# ~~بگذر بگلستان و چنان بوی گلستان
# ~~کت پای نازنین نکند خسته نوک خار
# ~~نی نی تو نازکی نتوانی پاده رفت
# ~~حیفی بود اکر نبود چون توی سوار
# ~~الآصبا سزای رکاب تو نیست خیز
# ~~وقت سحر عنان تلطف بدو پار
# ~~وانکه سلام من برسان وقت صبحدم
# ~~با خوشترین نفس ببر صدر روزکار
# ~~سردار سروران جهان شمس دین علی
# ~~ان همچوشمس و چون قمر عالی و پایدار
# ~~بحر سخا وکان وفا و کان فضل
# ~~بحری همه ملاحت وکانی همه وقار
# ~~آثار مکرمات و رسوم فضایلش
# ~~هستند چون حوادث ایام بشمار
# ~~رنگی لطیف داد بعالم بهار از آنک
# ~~بویی است از خلایق او فصل نوبهار
# ~~اهل کرم یمین به یمینش خورند از آنک
# ~~هست این یمین که باشد ازین خلق را یسار
# ~~1. اصل: مشمس الدین*.
# ~~159 PageV00P163
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_164.png)

# ~~نی نی ز بهر خامه و پوش1 آمد آن یمین
# ~~کلکش چه لاغریست که ناییست [بس] ضعیف
# ~~وز بهر بذل یسر و یسار آمد ms107 آن یسار
# ~~آتش رخی که تا رخ او شعلهای نزد
# ~~یاجوج فتنه پیچد در آهنین حصار
# ~~هم شکل محور آمد و هم منقلب ولیک
# ~~آیی نداشت چهرهآ ششیر آبدار
# ~~اصلش ز بحر و لمده اندر کفی چو بحر
# ~~چون قطب جز برو نبود ملک را مدار
# ~~ای ذکر همت تو و ای شکر نعمتت
# ~~نبود عجب که در بودش روزو شب نثار
# ~~ذات تو چون نهاد فلک خالی از خلل
# ~~در گوش اهل مکرمت و جود گوشوار
# ~~فصل بهاردر چمن آورد رخت کل
# ~~ذات توچون اساس خرد عاری از عوار
# ~~چون دید عندلیب که گل بوی خلق تست
# ~~تا بوی خلق تو بنماید بمرغزار
# ~~الحق بسعی همت توعندلیب وکل
# ~~آغاز کرد مدح تو بر طرف جویبار
# ~~از شرم همت تو و بر سوک دشمنت
# ~~اندر نوا و برگ بباغند شادخوار
# ~~مست می هوای توشد باغ و بوستان
# ~~شد سرفکنده نرگس و شد لاله سوگوار
# ~~اندر شکوفه کردن از آنست شاخسار
# ~~1. حرف اول این کلمه در اصل نقطه ندارد. در برهان قاطع گفته: *پوش با
~~ثانی مجهول بروزن موش زره و جوشن
# ~~اگویند...&quot;.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: &quot;شاد خواربا و او معدوله بروزن خاکسار به
~~معنی خوشحال و فرحناک و شادمان باشد...&quot;.
# ~~15 PageV00P164
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_165.png)

# ~~ای نقد آفتاب گه امتحان و عقل
# ~~با نقد همت تو همه زیف و کم عیار
# ~~هستم یقین که هست یقین پیش رایت آنک1
# ~~دل خدمت تراست شب و روز خواستار
# ~~خالی نباشدم زثنایت زبان و دل
# ~~پیش خدا و خلق بهپنهان و آشکار
# ~~داند خداکه هست نیازم بحضرتت
# ~~همچون نیاز تشنه سوی آب خوشگوار
# ~~در صحبت نسیم صبا پیک شوق من
# ~~هردم بحضرت تودرآید هزار بار
# ~~تا از دوازده مه وسال و چهار فصل
# ~~یک مه گزیده باشد و یک فصل اختیار
# ~~این ماه و فصل و هرمه و فصلت خجسته باد
# ~~مقرون بفضل و منت و توفیق کردگار
# ~~نامت نکو چو نام مهین دوازده ms108
# ~~عیشت لذیذ چون نفس بهترین چار
# ~~در رثای شرف الدین مرتضی]
# ~~39 بیت]
# ~~قطبی شکسته شد ز سپهر پیمبری
# ~~رکنی خراب شد ز شبستان حیدری
# ~~مهری که عکس پرتو او بود ماه و مهر
# ~~زیر کسوف خاک شد از برج سروری
# ~~هر کس بزیر سایهآ او چون گل طری
# ~~سروی که سایه بر سر عالم فکنده بود
# ~~تا چنبری بساخت ازو چرخ چنبری
# ~~از تندباد مرگ بخاک اندر اوفتاد
# ~~آخر هنوز بستهآ این قطب و محوری
# ~~ای چرخ هرزه گرد چو قطب هدی شکست
# ~~1. اصل: &quot;انکه*.
# ~~2. اصل: &quot;حساره. کلمهآ هچاره را ازین روی در متن قرار دادم که اگر
~~مراد شاعر از
# ~~دوازده، دوازده امام باشد؛ مقصودش از *بهترین چاره علی علیه السلام
~~خواهد بود. و اگر مقصود از کلمهآ
# ~~&quot;دوازدهه چیز دیگری است کلمهآ &quot;چاره نیز چیز دیگری باید بوده
~~باشد. این کلمه را به احتمال &quot;خیاره هم ممکن
# ~~است بخوانیم، جمع خیر به معنی نیکان.
# ~~1 PageV00P165
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_166.png)

# ~~گر جامه کردی از پی این تعزیت کبود
# ~~پس شرط کار نیست که با زر و زیوری
# ~~بفکن بخاک تیرهآ ارض1 آفتاب و ماه
# ~~بگسل ز سینه زیور مریخ و مشتری
# ~~ای آفتاب چون که شد اندر حجاب خاک
# ~~خورشید دین هنوز ازین سان منوری
# ~~زنهارشرم دار که هنگام تیرگیست
# ~~شد روزگار روشنی و نورگستری
# ~~الحق ره مصیبت و آین تعزیت
# ~~دارد سپیده و شفق از روی چاکری
# ~~خوش میفشانی ای شفق ازدیده خون دل
# ~~وی صبح شادباش که خوش جامه میدری
# ~~ای خردهدان2 میان بزرگان روزگار
# ~~تا این بزر حادثه را خرد نشمری
# ~~سوگند میدهم بخدا بر تو راست گو
# ~~ازروی مردمی وره مهرهروری
# ~~درخاک خفته قدوهآ سادات فخر دین
# ~~چون دل دهد2 ترا که برآن خاک بگذری
# ~~گویند آفتاب نیندود کس بگل
# ~~وین هست آن مثل که درین نیست داوری
# ~~پس چون بخاک تیره بیندود دست مر
# ~~آن آفتاب روشن چرخ پیمبری
# ~~ای کعبتین دهر بمالیده بارها
# ~~امروز ms109 همچو مهره چرا در مششدری
# ~~دیروز ننگ داشتی از بالش حریر
# ~~خاکت چگونه می کند امروز بستری
# ~~زخم سنان مرگ تو بر ما چنان گذشت
# ~~کان را بمرهمی نتوان یافت رهبری
# ~~محکم جراحتی است که آن را بهیچ وجه
# ~~نه وجه مرهم است و نه امید داوری
# ~~ای بوده سروران جهان را بجای سر
# ~~افغانشان رسید بکردون ز بیسری
# ~~ناید زخاک کحل ولی چون تویی دروی
# ~~از بهر کحل دیده سزد گر بجان خری
# ~~ای دل اگر زسنگ نه یی ناله ای بیار
# ~~وی دیده گر فسرده نه بی خون همی گری
# ~~ای غم رسیدکان زبرای مصیبتش
# ~~یک نکته بشنوید که این نیست سرسری
# ~~فرخنده مرتضی شرف الدین که آفتاب
# ~~با او بروشنی نکند میل همسری
# ~~گویی که مرتضی ملک السادة فخردین
# ~~میگوید از شما بزبان برادری
# ~~کاین گوهر ثمین بودیعت برشماست
# ~~جوهر ودیعه بهتر نزدیک جوهری
# ~~از فیض فضل ایزد وز همت شما
# ~~دانم یقین که بازنماند ز یاوری
# ~~ای صدر اگرچه سید سادات نقل کرد
# ~~از ملک این سری بسوی ملک آن سری
# ~~هستی تو در حمایت دستور روزکار.
# ~~هان تا غبار غم بر خاطر نیاوری
# ~~1. اصل: &quot;رزه.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: *خرده دان بهضم اول مردم صاحب عقل و دانا و
~~آنکه به همه چیز
# ~~برسد از کلیات و جزئیات، و باریک بین و عیبجوی را نیز گوینده.
# ~~3. در برهان قاطع گفته: ودل دادن
# ~~بروزن استادن: کنایه از دلیر ساختن باشده.
# ~~162 PageV00P166
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_167.png)

# ~~کانکس که سایه برسرش افکند فضل او
# ~~اندر دمانش صبر درآید بشکری
# ~~دستور مملکت شرف الدین که از شرف
# ~~ای رادمرد اگر خردت هست پایمرد
# ~~بر سروران دهر سری کرد و افسری
# ~~بنگر بچشم عبرت و دانم که بنگری
# ~~شخصی که کس نبود بگیتی برابرش
# ~~اینست رسم دنیی دون با جهانیان
# ~~با خاک تیره می کند اکنون برابری
# ~~یک داد و صدهزار فنون ستمگری
# ~~یک بار گر کند سپری پیش روی تو
# ~~گر ms110 عاقلی مشو بغرورش فریفته
# ~~بیش از هزار بارکند با تو خنجری
# ~~تا تو ز عیش هم بشب و روز برخوری
# ~~از بهر جمع زرد وسپیدش مسوزتن
# ~~تا سرخ رو ازین قفص خاک برپری
# ~~یارب گذشته را بر جدش مقام ده
# ~~وامانده را تو دارز هر آفتی بری
# ~~[تر کیب بند]
# ~~در رثای یکی از بزرگان خاندان عترت]
# ~~38 بیت]
# ~~روزگار شادمانی درگذشت
# ~~موسم عیش و طرب یکسر گذشت
# ~~نوبت اندوه و محنت تازه شد
# ~~عهد ناز و خرمی می برگذشت
# ~~ناوک انده ز دل تا جان رسید
# ~~تیر محنت بر جگر تا پر گذشت
# ~~بر سر دیوار شد خورشید عیش
# ~~بلکه تا مغرب وزان سوتر گذشت
# ~~کس ندارد در جهان چشم وفا
# ~~تا ازو صدر جهان اندر گذشت
# ~~نور چشم دودمان عصتند
# ~~همتش از چرخ و اختر برگذشت
# ~~تاج دین کز چشم زخم حادثات
# ~~آفتاب آسا سوی خاور گذشت
# ~~ای که خاکی سر برآورخوش زخاک
# ~~شرح ده با ما یکایک سرگذشت
# ~~چشم از خواب گران واکن ببین
# ~~تا تو اندر خاک رفتی خلق را
# ~~کزجهانی بی تو خواب وخورگذشت
# ~~خاک بر سرماند و آب از سرگذشت
# ~~بس که بر فرق عزیزان تیغ غم
# ~~آه از آن شخص عزیز و ذات پاک
# ~~از فراق آن رخ انور گذشت
# ~~ای دریغا نیست ارزانی بخاک
# ~~2. اصل: ودنیاه.
# ~~1. اصل: &quot;ننگری*.
# ~~163 PageV00P167
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_168.png)

# ~~زاد سروا بوستان بگذاشتی
# ~~آفتابا آسمان بگذاشتی
# ~~داغ کردی دوستان را جان و دل
# ~~پس بکام دشمنان بگذاشتی
# ~~آتشی بر کردی از هجران خویش
# ~~عالمی را درمیان بگذاشتی
# ~~تا رخ چون ارغوان کردی نهان
# ~~رویها چون زعفران بگذاشتی
# ~~چون زبان پنهان شدی در کام خاک
# ~~نام خود بر هر زبان بگذاشتی
# ~~لقمه ای از خوان گیتی بر مراد
# ~~ناچشیده همچنان بگذاشتی
# ~~مرغ روحانی تو بودی لاجرم
# ~~آشیان در خاکدان بگذاشتی
# ~~ازجوان و پیر بردی صبر لیک
# ~~نوحه با پیر و جوان بگذاشتی
# ~~آه از آن رسم مروت پروری
# ~~آه از آن ms111 آیین نیکو محضری
# ~~عهد آن صدر جهان بدرود باد
# ~~در گلستان چون نباشد عندلیب
# ~~نور آن شمع روان بدرود باد
# ~~رنگ و بوی گلستان بدرود باد
# ~~سرو چون از صحن بستان1 آوفتاد
# ~~از میان سروران روزکار
# ~~زیب و فر بوستان بدرود باد
# ~~آن بزر خرده دان بدرود باد
# ~~بی دل و دست مروت پرورش
# ~~ای بزرگی و شرف را اصل و فرع
# ~~بانگ و نام بحرو کان بدرود باد
# ~~تا که ذاتی درجهان باقی بود
# ~~چون تو رفتی این و آن بدرود باد
# ~~ذات پاکت جاودان بدرود باد
# ~~پادشاه آل یاسین فخردین
# ~~آنکه دارد فر یزدان بر جبین
# ~~تا ابد از عمر برخوردار باد
# ~~دودمان ملک ودین معمور ازوست
# ~~چشم بخت و دولتش بیدار باد
# ~~در ثنای گوهر میون او
# ~~رای او این دوده را معمار باد
# ~~در دعای دولتش روح الامین
# ~~هر زبان و خامه گوهربار باد
# ~~با خدا همراز و هم گفتار باد
# ~~اولین کس کو نهد گردن بطوع
# ~~حکم او را گنبد دوار باد
# ~~مرغ لطف حق برش هر صبحدم
# ~~نامهآ اقبال در منقار باد
# ~~رسمهای خوب و آیین نکوش
# ~~قدوهآ شاهان نیکوکار باد
# ~~هر مهی کوبدان رو آورد
# ~~ایزدش همراه و پشت و یار باد
# ~~2. اصل : *روزهه.
# ~~1. اصل : &quot;بوستان*.
# ~~163 PageV00P168
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_169.png)

# ~~رست هه
# ~~در مدح شرف الدین علی بن بلفضل]
# ~~و سپاسگزاری بر شفای او از بیماری و تبریک نوروز
# ~~54 بیت]
# ~~چو تازه کرد صبا رسم کهنه پیرایی
# ~~جهان پیر ازو یافت عهد برنایی1
# ~~بفر ابر گهرریز و باد عنبر بیز
# ~~بروی عالم باز آمد آب زیبایی
# ~~بهر طرف که پرید2 و بهر نفس که بزد
# ~~نمود باد صبا معجز مسیحایی
# ~~زچرب دستی ابر و زخرده کاری باد
# ~~نوی گرفت زسر عالم مطرایی
# ~~چوآبروی بهار ازگل است و چهرهآ او
# ~~چراکه در سر سروست ناز رعنایی
# ~~مگر بدی سبب است این چنین که چندانی
# ~~که درگل است دوروثی دروست یکتایی
# ~~ببین که صحن چمن ms112 راچو حجله کله زدند
# ~~بی عروسی این لعبتان صحرایی
# ~~عروس مهد زمردگل است و غنچهآ او
# ~~صبا مشاطه و این لعبتان تماشایی
# ~~بعینه ازگل و بلبل ببین بباغ و چمن
# ~~جمال یوسفی و لابهآ زلیخایی
# ~~کنون که بلبل وگل هردو در عتابشدند
# ~~سزد که این غزل دلفریب بسرایی
# ~~شبی که غمکدهآ عاشقان بیارایی
# ~~شبم چو روزکنی چون جمال بنمایی
# ~~زشام برقع بر روی مهر بندد چرخ
# ~~چو تو نقاب زروی چو صبح بگشایی
# ~~بنقد پیشکشت جان کنم اگرتا روز
# ~~به بنده خانهآ چاکر شبی فرود آیی
# ~~طرازدست عملهای تو همه یغماست
# ~~رسد تراکه طراز طراز و یغمایی
# ~~زبان بوصل گشادی کنون دریغ مدار
# ~~بوعدهای بدروغ ار دهن بیالایی
# ~~در بناه ایزد دادار باد
# ~~1. جاجرمی این قصیده را در مونس الاحرار (ص 307) نقل کرده است.
# ~~2. مونس: دوزیده.
# ~~3. در برهان قاطع گفته: &quot;چرب دست به معنی جلد و چابک و شیرین کار
~~و هنرمند و
# ~~غعالب آمبه شده و صاحب همت وخردمند باشده.
# ~~4. اصل: &quot;خرد کاری&quot;. در بهار عجم گفته: *خرده کاری کنایه از
~~نازک کردن کار.
# ~~رک امید هم درخرده کاری
# ~~زلب میکرد هردم شهد باری
# ~~به اصطلاح صناعان ریزه کاری که اوستادان زرگر خاتم بند از عاج و
~~استخوان دیگر حیوانات در چیزها مانند
# ~~عانهآ آئینه و دستهآ کارد و صندوقچه و امثال آن کنند...&quot;. در
~~فرهنگ معین گفته: &quot;خرده کار، آنکه در کار و
# ~~هنر خویش دقیق و باریک بین است، زیبا کاره.
# ~~5. اصل : دآب روی&quot;.
# ~~ومهده.
# ~~. اصل: &quot;عروس
# ~~65 PageV00P169
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_170.png)

# ~~چوگل زحسن سخن گوی نز وفا چون سرو
# ~~که چون گلی بونا گرچه سرو بالایی
# ~~گل دو رنگی کم کن حدیث یک رنگی
# ~~که همچو سرو ازین لاف باد پیمایی
# ~~بکام خویش به پیروزی آیدا از داور
# ~~هر آنکسی که بداور شود به تنهایی
# ~~کر بهاء جهان و بهار چهرهآ او
# ~~زرای خواجه گرفتند عالم آرایی
# ~~رفیع همت دستور کافی آنکه شدست
# ~~کفایتش فلکی همتش ثریایی
# ~~سپهر ms113 رفعت خورشید روی کیوان رای
# ~~که کرد رسم کیان زنده از نکو رایی
# ~~علی صفت شرف الدین علی بن بلفضل
# ~~که واله است برادی و عدل فرمایی
# ~~اگرچه خلق جهان جمله شاهد عدلند
# ~~که عدل او بجهان شاهدیست هرجایی
# ~~کفایت و کف او هر زمان برشک آرند
# ~~روان صاحب کافی و حاتمطایی
# ~~طناب خیمهآ عزش ورای افلا کست
# ~~سپهر کیست که باشد بدین معلایی
# ~~زهی رسیده بجایی که بر سپهر کرم
# ~~جو آفتاب فلک بینظیر و همتایی
# ~~ضمیر روشن تودی بگفته با رایت
# ~~حدیث واقعهآ حادنات فردایی
# ~~ترا چه فخر بود گر کسی ترا گوید
# ~~که درسخا و مروت چوکان ودریایی
# ~~بعهد دست و دل و روزگارجود و سخات
# ~~بکان و بحر درآید هزار رسوایی
# ~~زبار حلم توماهی وگاو زیرزمین
# ~~چو گاو گردون نالد ز ناتوانایی
# ~~عنان حلم گران رو2 سبک بحزم سپار
# ~~که پشت ماهی و گاو زمین بفرسایی
# ~~تویی که دولت و اقبال لایزالی را
# ~~زمبدأ عمل کاف و نون مهیایی
# ~~چو مجرمی بر عفو تو عذرخواه آید
# ~~عطاش بخشی وانگه خطاش بخشایی
# ~~کفایت وکرم امروز درجهان اسمی است
# ~~توبی وهم توکه این اسم را مسمایی
# ~~حسود جاه ترا مهره ماند درششدر
# ~~تو از سر کرم اندر ره محابایی
# ~~فلک بقهر ورا کعبتین خود مالد
# ~~که هیچ خصل ندارد تو هفده عذرایی
# ~~1. در برهان قاطع گفته: *باد هیمودن کنایه از کارهای بینفع و بیهوده و
~~بیفایده کردن، و سخن غیرتحقیق گفتن
# ~~باشده..9.
# ~~2. اصل : &quot;انده.
# ~~2. در فرهنگ معین گفته: *گران رو: کندرو، بطیء السیر، بطیء الحرکة.
~~(زیرا که فرودین سبکروتر بود و بگرانروتر
# ~~همی رسد التفهیم)*.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: *خصل بفتح اول بر وزن وصل بمعنی ندب است که داو
~~بر هفت باشد در بازی نرد، و شرط
# ~~و پیمان در تیراندازی، و گروبندی در قمار نیز هست، و بمعنی کعبتین هم
~~بنظر آمده است&quot;. و دربارهآ * هفده عذراء
# ~~سابقا توضیح داده شد.
# ~~162 PageV00P170
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_171.png)

# ~~زبهر جاه ms114 تو صفرا بسی کند بر بخت
# ~~ولی هرآینه گردد بخیره سودایی
# ~~بخصم روی فرو رفته التفات مکن
# ~~که او چو ذره و تو آفتاب والایی
# ~~چوسوسن است سر کلک گوهر افشانت
# ~~همه زبان و درو هیچ نیست گویایی
# ~~ولیک تازه فقاعی کزو گشایدآ ملک
# ~~گشوده نیست زتیغ مذاب سیمایی(2)
# ~~خدای کرد قلم را ستایش والحق
# ~~چو در بنان تو باشد سزد که بستایی
# ~~بزرگوارا آن مهر نوربخشی تو
# ~~که چون فلک ز همه آفتی معرایی
# ~~درین زمانه که قحط وفا و مردمی است
# ~~توبی که اهل هنر را ملاذ و ملجائی
# ~~چو کلک تو به ثنای تو طبع روشن من
# ~~ببین که بر چه صفت میکند گهرزایی
# ~~سخنوران جهان زین قصیده فخر کنند
# ~~که سحر کاری کردم درو نه هذایی
# ~~قصیدهایست همه روح پاک و سحرحلال
# ~~نه شاعریست بلی هست ساحرآسایی
# ~~عروس وار بپیراست خاطرم رویش
# ~~سلمست ورا این عروس پرایی
# ~~بحضرت تو رسانید مهر نامه1 بدست
# ~~بمهر عذر توخواهان بمهر عذرابی (؟)
# ~~زبان ندارد و تن تهنیت همی گوید
# ~~ز بهر صحت ذاتت ز روی دانایی
# ~~سپاس و منت ایزد که ذات اشرف تو
# ~~که چشم دولت و دین را بدوست بینایی
# ~~ز گنج خانهٔ‌آ لطف خدای یافت شفا
# ~~وزان شفا همه کس راحت و شکیبایی
# ~~چنانکه از تو در آسایشند خلق خدا
# ~~سزاست گر تو ز لطف خدا بیاسایی
# ~~تر کیبات فراوان دروی&quot; با کلمات دیگر در بهار عجم بیان شده است، و
~~بعضی از آن ترکیبات با آنچه دراین بیت
# ~~آمده شبیه است.
# ~~4. در بهار عجم گفته: &quot;فقاع گشادن کنایه از لاف زدن و تفاخر
~~نمودن...&quot;. و در برهان
# ~~قاطع گفته. &quot;فقاع گشودن کنایه از لاف زدن و تفاخر کردن و نازش
~~نمودن باشد... فقاع میگشاید یعنی تفاخر
# ~~می کند ولاف می زنده.
# ~~5. اصل: مسذاب*
# ~~6. درمنتهی الارب گفته: *رجل هذاه کشداد: مرد بسیار بیهوده گوی از
~~بیماری یا خواب&quot;.
# ~~7. در بهار عجم گفته: &quot;مهرنامه: مهری که بر عنوان ms115 نامه کنند برای
~~اعتبارنامه.
# ~~ملاطاهر غنی:
# ~~هر نامهاش گردید معلوم
# ~~کزو هرکس که دورافتاد داغست&quot;.
# ~~8. در بهار عجم گفته: &quot; گنج خانه و گنج دان: جای نگاهداشتن گنج.
# ~~یرمعزی
# ~~اگر قیاس کنم هیش همت عهالیش
# ~~چه گنج خانهآ قارون چه نیم پز دباب
# ~~مواجه نظامی
# ~~بآن گنج خانه که دریافتند
# ~~ره اژزدها هرخطر یافتند...5.
# ~~1. در برهان قاطع گفته: * صفرا کردن کنایه از خشم گرفتن و اعراض نمودن
~~باشد...&quot;.
# ~~2. اصل: &quot;نخیره.
# ~~3. اصل: &quot;روره، مونس: &quot;روزه. در لغت نامه های فارسی که در
~~دسترس من است &quot;روی فرورفتن* معنی نشده، ولی
# ~~161 PageV00P171
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_172.png)

# ~~لباس شخصا تو بادا عنایت ازلی
# ~~که آن لباس گرانمایه را تو میشایی
# ~~رسیدن مه نوروز بر تو میمون باد
# ~~که عید اعظم و نوروز خرم مایی
# ~~ضاله
# ~~درمدح صدر ربیب الدین]
# ~~37 بیت]
# ~~نسیم بادکه اقطاع بحر و بردارد
# ~~دمش خزینهآ ارواح جانور دارد
# ~~زخلعتش مه دی کان سیم و زرگردد
# ~~ز طلعتش مه نوروز زیب و فر دارد
# ~~دوگام اوست جهان چونکه گام برگیرد
# ~~یکی بخاور و دیگر بباختر دارد
# ~~پگاه صبحدمی چون زنند صبح دمی
# ~~دلم زجان عزیزش عزیزتر دارد
# ~~ببوی آنکه مگر چون پریدن آغازد
# ~~گذر بحضرت صدر نکوسیر دارد
# ~~مکان فضل وجهان کرم ربیب الدین
# ~~که سیرت ملک و صورت بشر دارد
# ~~بلند قدری کز نور روی و پرتو رای
# ~~هزار جرم مه و مهر ماحضر دارد
# ~~زنائبات فلک هرچه همره قدراست
# ~~ضمیر روشنش از سر آن خبر دارد
# ~~بیک سؤال دهد بی حساب هرزروسیم
# ~~برید خاطر او دفع آن زبر دارد
# ~~ز حلم او چو برآید حدیث ماهی و گاو
# ~~که کان وکوهی در کیسه و کمر دارد
# ~~چو کلک او کند آهنگ نظم مملکتی
# ~~بزیر هفت زمین آه و ناله بردارد
# ~~چو رای او کند آغاز رفع حادثه ای
# ~~ککدام لشکر جنگی که آن هنر دارد
# ~~زهی ستوده بهر کام و هرزبان چوخرد
# ~~خرد چو نطق تواند کجا خطر دارد
# ~~چوروشن ms116 است که صاحب کفایتی چو تونیست
# ~~کسی کفایت صاحب چه معتبر دارد
# ~~اگر حسود تودعوی همسری کندت
# ~~که چشم و گوش خرد هردوکور و کردارد
# ~~ترا چه غم نه چو وسنگ هم سران زرند
# ~~ولیک فرق کند هر که او بصر دارد
# ~~بداند آن که چو وسنگ در برابر زر
# ~~همه کسی بجهان بهر وزن زر دارد
# ~~ود الاوترا در حساب ناردانکس
# ~~که تو چو بحری و او صورت شمر دارد
# ~~1. اصل : &quot;خصم&quot;.
# ~~2 و3. اصل: &quot;جوه. دربرهان قاطع گفته: &quot;چوء.، با ثانی معروف
~~مخفف چوب است&quot;.
# ~~4. در برهان قاطع گفته: &quot;شمر بهفتح اول بر وزن قمر حوض خورد و
~~کوچک را گویند، و آبگیر و هرجا که آب
# ~~ایستاده باشد، و جایی از زمین و کوه که آب باران در آن جمع شود، و پای
~~درخت را نیز گویند که آب در آن
# ~~ایستاده باشد، و بعضی آب کم و اندک را شمر گویند که در هر جای از روی
~~زمین و جوفها و شکافهای سن و
# ~~168 PageV00P172
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_173.png)

# ~~زمانه را بجهان ورچه حاجتست بدو
# ~~شمر بساحل دریا که در شمر دارد
# ~~نه هر که تیغ برآهیخت یا سپر برداشت
# ~~محل و مرتبت و تاب قرص خور دارد
# ~~که در میان چمن شنبلید و نیلوفر
# ~~ازو بصورت آن تیغ و آن سپر دارد
# ~~شهی بدعوی تاج و کمر مسلم نیست
# ~~که مورو هدهد این تاج و آن کمردارد
# ~~نشیمن است بنان تو جره بازی را
# ~~که جمله تن ززر و سر زمشک تر دارد
# ~~چو مهر اگرچه رود بر بساط روز سپید
# ~~عمامه از شب و دراعه از قمر دارد
# ~~گهی بمعجزه داودوش زره بافد
# ~~گهی ز مور سلیمان صفت حشر دارد
# ~~نه ماهی است ونه مرغست اگرچه چون ماهی
# ~~سخن بگوید وگرچه چو مرغ پر دارد
# ~~بروشنی بر سیاح چون سکندر و باز
# ~~به تیرگی در چون خضر آبخور دارد
# ~~بمشک پاشی چون ناف آهو است ارچه ms117
# ~~ز بیشه منشأ اصلی چو شیر نر دارد
# ~~چودادهای مدد او ز فیض بحر کفت
# ~~ازآن دهان همه پرلؤلووگهردارد
# ~~چو در کف تو بود صدهزار تیغ ملوک
# ~~ز تیغ او بدد نصرت و ظفر دارد
# ~~بزرگوارا خادم بحکم دوستییی
# ~~که از تو در دل او مسکن و مقر دارد
# ~~بدین قصیده ره انبساط رفت مگر
# ~~که با قبول بسمع تو برگذر دارد
# ~~مگر نماند پوشیده بر تو کاین داعی
# ~~بنظم و نشر درون گه گهی نظر دارد
# ~~توقعست که دیوان شعر خاقانی
# ~~اگر بدست کند از کسی وگر دارد
# ~~فرستد از پی خادم که خادم این منت
# ~~چوطوق گردن داند چو تاج سر دارد
# ~~همیشه تا که عروس چمن بفصل بهار
# ~~ز سبزه کله و از باد جلوهگر دارد
# ~~بهار عمر ترا تازگی بحدی باد
# ~~که هرخزان را تا حشر پی سپر دارد
# ~~پاهای درخت و امثال آن بایستد، و جوی کوچک و خرد و جدول آب را نیز
~~گفتهاند، و نورد آب را هم میگویند
# ~~. اصل : &quot;ننربیده.
# ~~یعنی گرداب...&quot;.
# ~~2. در بهار عجم گفته: &quot;جره با ضم و تشدید نرهر جانور از چرنده و
~~پرنده عموما، و نرباز خصوصاه. و در برهان
# ~~افزوده: *چه از جره بازمراد بازنر بود، و بعضی بازسفید را گفته اند
~~خواه نر باشد و خواه ماده.00&quot;.
# ~~3. در بهار عجم گفته: &quot;حشر بالتحریک: فوج، و در صراح توابع و
~~لواحق، و با لفظ آوردن و بردن و کردن و کشیدن
# ~~و داشتن و انگیختن و فرستادن بر چیزی مستعمل (است)...&quot;. در
~~فرهنگمعین گفته. &quot;حشر، گروه، دسته، تشون
# ~~غیرمنظم، لشکر غیرمنظم، چریک*.
# ~~4. در برهان قاطع گفته: *پی سپر با بای فارسی بر وزن دردس: هر چیزی را
~~گویند که در زیر های کوفته و لگد کوب
# ~~شده باشد، و به معنی رونده نیز آمده است&quot;.
# ~~169 PageV00P173
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_174.png)

# ~~درمدح وزیر شرفالدین علی بن بلفضل
# ~~56 بیت]
# ~~بخط روشن بر صفحهآ رخم پیداست
# ~~که از برای رخ روشنش ms118 دلم شیداست
# ~~هوای آن رخ روشن ببرد آب رخم
# ~~هنوز خاک ویم یارب این چه آب وهواست
# ~~بر آن نیم که ز عشقش تهی کنم پهلو
# ~~از آنکه سینه پر از سوزودل پرازسوداست
# ~~ز گوشمال جفایش دمی نیم خالی
# ~~مرا هنوز بدان نورچشم چشم وفاست
# ~~بریخت بیهله سودای عشق او خونم
# ~~هنوزبرمن مسکینش روزوشب صفراست
# ~~بگوهری که بدزدید چشمم از رخ تو
# ~~کنار من چو صدف پر ز لؤلؤ لالاست
# ~~بریده شد ر جان و نظر بریده نشد
# ~~که دزد را بهمه حال چشم بر کالاست
# ~~بخشک بر ز غمش کشتیبی همی رانم
# ~~اگرچه از نم چشمم کنار من دریاست
# ~~بعشوهبی چو از آن یار یاریی نبود
# ~~طمع به بوس وکناری ازوکرا یاراست
# ~~چو یار از لب خود آرزوی بوسه کند
# ~~یقین شناس که از یار بوسه نتوان خواست
# ~~مرا چه چاره که بس بینواست کار دلم
# ~~دل ازکجا و نوا تا به پیش او بنواست
# ~~ز هجر آن رخ چون نوبهار خسته دلم
# ~~چو باغها بخزان مستمند برگونواست
# ~~زوصل او دل پژمرده ایست چونان چون2
# ~~بصبحهای بهاری چمن ز ابر و صباست
# ~~برش که هست بر او حریر وگل چون خار
# ~~درون او همه خاره2 برون او خاراست
# ~~نه هیچ گل چوگشاید دو رخ بدان رنگست
# ~~نه هیچ سرو چو بندد قبا بدان بالاست
# ~~کمینه بندهآ او آفتاب و سرو سهی است
# ~~هرآنگهی که گشاده رخ است وبسته قباست
# ~~گشاده چهره و بسته کمر به پیشش اگر
# ~~ندیدهبی بعیان کافتاب در جوزاست
# ~~ازو عیان نتوان یافت رنگوبوی بهشت
# ~~مگر که حضرت میمون سیدالوزراست
# ~~وزیر عادل و دستور ملک و صاحب وقت
# ~~که بحر فضل و مکان وفا و کان سخاست
# ~~ملک صفت شرف الدین علی بن بلفضل
# ~~که کانآ فضل و کرم ابردست و بحرعطاست
# ~~سپهر همت خورشید روی کیوان رای
# ~~که چون سپهر و چوخورشید باعلووسناست
# ~~1. در برهان قاطع گفته: &quot;پهلو تهی کردن به معنی کناره کردن و ms119 دوری
~~گزیدن باشد، و پرهیز و اجتناب نمودن از
# ~~چیزی و از کسی، و تنها شدن هم هست&quot;.
# ~~2. اصل : &quot;هؤمرده هست چنانک*.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: &quot;خاره بر وزن پاره به معنی خاراست، و آن
~~هارچه ای باشد موج دار و قیمتی، و سنگ خارا را
# ~~نیز گویند که سنگ سخت باشد...&quot;.
# ~~4. در برهان گفته: &quot;خارا بروزن دارا سنگ سخت را گویند، و
# ~~نوعی از بافتهآ ابریشمی هم هست که مانند صوف موج دار بود، و آن ساده و
~~مخطط میباشد، و مخطط آن را عتابی
# ~~خوانند، و عتاب نام شخصی بوده که این خارا منسوب است بدوه.
# ~~5. اصل : &quot;کام*.
# ~~177 PageV00P174
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_175.png)

# ~~همای عدلش از آنگه که پر بگستردست
# ~~غراب فتنه و بیداد همره عنقاست
# ~~کریم طبعش بر دین و داد شد واله
# ~~چنانکه گویی آن وامق است واین عذراست
# ~~خرد چو بندد مجموع سروران جهان
# ~~هموست آنجا من ذلک و هم او منهاست
# ~~سپهر ناموران را چو در شمار آرد
# ~~بنام وکنیت میمونش مبدا و منهاست
# ~~چو نام صاحب و جعفر برند با نامش
# ~~خرد ببانگ درآید که از کجا بکجاست
# ~~بروست ختم بزرگی بروست ختم کرم
# ~~چنانکه خوان خورش را که ختم برحلواست
# ~~بعهد جودش اگردام آز بگذارند
# ~~مدار طرفه زطبعش که سخت نیک اداست
# ~~بچشم فکر در آیینهآ ضمیر امروز
# ~~هزار نقش ببیند که مشکل فرداست
# ~~شکست گردن فرعون ظلم موسیوار
# ~~که عدل او را در قهر آن یدبیضاست
# ~~کمینه قطره ز فیض کفش هزار محیط
# ~~کهینه پشهای از درگهش هزار هماست
# ~~چو کعبه حضرت تو مقصد ضعیف وقویست
# ~~چو بحر بارکه او محل خوف و رجاست
# ~~زهی نشیمن شهباز همت عالیت
# ~~بر آن مقام که نسرین چرخ را مأواست
# ~~نهاد قدر تو بر چرخ هفت پایه کرم
# ~~هنوز باش که این پایه اولین مبداست
# ~~سخای ابر که او مایهآ حیات دهد
# ~~حیات از کف رادت دراو و جای حیاست
# ~~بعهد جود توکس نام مفلسی نبرد ms120
# ~~مگر که علت افلاس راکف تو دواست
# ~~کجاست هیچ سخاگستری چنین که تویی
# ~~کراست رسم کرم پروری چنین که تراست
# ~~کدام گردن کو گرچه سرفراخت چو باز
# ~~که بروی ازتو چوقمری نه طوق منتهاست
# ~~ز بدسکال تو اقبال وز حسود تو بخت
# ~~چنانکه در کرم تو خلاف وعده جداست
# ~~ترا نظیر نبیند سپهر در عالم
# ~~اگرچه او را بسیار دیدهآ بیناست
# ~~ززادن چوتویی شد عقیم مادر دهر
# ~~شریف ذات تو زان بی نظیر و بی همتاست
# ~~هزار دعوی اگر من کنم بمنقبتت
# ~~مرا ز عقل بر آن هر یکی هزار گواست
# ~~مسلم است ترا معجز ثنا وکرم
# ~~چنانکه سورهآ اعجاز نظم و نثر مراست
# ~~دم ثنای تو چون صبح میزنم شبوروز
# ~~اکر دمم چودم صبحدم خوش است رواست
# ~~هرآن دمی که زدم جز ثآنات بود دروغ
# ~~دروغ گوید صبح از نخست وآنگه راست
# ~~1 و3. اصل: &quot;کیء. و این همان * که* حرف ربط است که در قدیم به
~~صورت &quot; کیه مینوشتند، و این رسم الخط
# ~~ازنسخهآ قدیم گهگاهی در این نسخه نیز راه پیدا کرده است.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: &quot;نسر به فتح اول
# ~~و کون ثانی... نام دو ستاره ایست در فلک موسوم به نسر طایر و نسر
~~واقع&quot;.
# ~~2. زیر کلمهآ کف کلمهآ
# ~~ای* نوشته شده.
# ~~17 PageV00P175
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_176.png)

# ~~مثال شعر من و دیگران بمدحت تو
# ~~مثال شعلهآ خورشید بخش و نور سهاست
# ~~نه هرکه او سخنانی فراهم آورده
# ~~بسلک نظم درآرد ز زمرهآ شعراست
# ~~نه هر سخن که به وزنست شعر خوانندش
# ~~مشالش آنکه زمرد برنگ [چون] میناست
# ~~حک نیکوبد امروز در زمانه تویی
# ~~که بارگاه شریف تو کعبهآ فضلاست
# ~~ستایش چوتوبی را چومن کسی باید
# ~~که بندی از سخنش این قصیدهآ غراست
# ~~زبان من بشب و روز شکر نعمت تو
# ~~همی سراید والحق نهخودزبان تنهاست
# ~~که هفت عضو من ومویهای من بر تن
# ~~بشکر نعمتهای تو چون زبان گویاست
# ~~سخن رسید بآخر ولی مکارم تو
# ~~زیادت ms121 ازسخن و طبع و وهم وخاطرماست
# ~~سزد اکر بدعای تودست بردارم
# ~~که پیش ایزد بهترز هرچه هست دعاست
# ~~عنایت ازلی درجهان نصیب توباد
# ~~که بدسگال ترا از جهان نصیب عناست
# ~~خدای عزوجل باد پشت و یاور تو
# ~~که آنچه بهتر ازآن نیست یاوری خداست
# ~~درمدح صاحب صدر شرفالدین علی]
# ~~36 بیت]
# ~~وصل توام راحت جان آورد
# ~~هجر توام رنج روان آورد
# ~~رنج روان خون بود آن کز دو چشم
# ~~دم بدمم گنج روان آورد
# ~~نام تو چندان که برم چشم من
# ~~گنج گهر سوی دهان آورد
# ~~صبر چوکل پرده دهد هر کجا
# ~~نرگس تو تیروکمان آورد
# ~~جان من آمد بلب از آرزو
# ~~تا خود از آن لب که نشان آورد
# ~~گر ندهی کام زبانی بده
# ~~کم ز دروغی که زیان آورد
# ~~چون زمنت هست دروغی دریغ
# ~~وصل که در وهم وگمان آورد
# ~~میبرمش نام هنوزاینت عقل
# ~~سر چو سبک شد هذیان آورد
# ~~آهوی چشم تو بهر چشم زخم
# ~~کشته یکی شیر ژیان آورد
# ~~نوبه زکشتن نکند عارضت
# ~~گرنه خطت خط امان آورد
# ~~هندوی زلفت چوکند تر کتاز
# ~~جمله بیک ره دل وجان آورد
# ~~دل که از آن ورطه به بیرون برد
# ~~جان که3 از آنجا بکران آورد
# ~~1. در برهان قاطع گفته: &quot; زبان دادن کنایه از عهد و شرط کردن و
~~رخصت دادن باشده.
# ~~2. این کلمه را هزبان* هم میشود خواند.
# ~~3. اصل : *کی&quot;.
# ~~172 PageV00P176
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_177.png)

# ~~غارت دلها گر ازین سان کند
# ~~کار بهر حال بدان آورد
# ~~گرسرسوزی دلم این شرح حال (؟)
# ~~بیش در صدر جهان آورد
# ~~صاحب عادل شرف الدین علی
# ~~کز قلمش تیغ فغان آورد
# ~~آنکه بیک لظه دهد هرچه آن
# ~~طبع بصد سال بکان آورد
# ~~آنکه بصد قرن مرورا قرین
# ~~والله اکر هیچ قران آورد
# ~~دولت او خوب جوانا کزو
# ~~فایده هر پیر وجوان آورد
# ~~دست چو بر نبض نهد کلک را
# ~~در دل دشمن خفقان آورد
# ~~تفته جگر شد قلمش بر عدو
# ~~زان همه وقتی یرقان ms122 آورد
# ~~تیغ شود از گهر خود خجل
# ~~چون که قلم سوی بنان آورد
# ~~همچوعروسی است زآنش که او
# ~~مقنعه از تیره دخان آورد
# ~~هست ورا آن ید بیضا کزو
# ~~معجز موسی بعیان آورد
# ~~حر نماید همه لیکن حلال
# ~~چون که زبان در جریان آورد
# ~~مشک خطا بندهآ خطی است خوش
# ~~کان قلم مشک فشان آورد
# ~~تیغ شود عاجز از آن معجزه
# ~~کان قلم فتنه نشان آورد
# ~~ای که زدرگاه تو هر نامور
# ~~نام بیندوزدا ونان آورد
# ~~دست بفتراک تو زد هر که او
# ~~دست سخا سوی عنان آورد
# ~~رای تو چون خوان کفایت نهد
# ~~صاحب ری دلمهآ خوان آورد
# ~~هیبت چنگ اسد عدل تو
# ~~راست روی در سرطان آورد
# ~~عدل تو آن یوسف مصرست کو
# ~~بر گله از گر شبان آورد
# ~~ساز ثنای تو ندارد زبان
# ~~گرچه ز صدگونه بیان آورد
# ~~تا روش دهر و مدار سپهر
# ~~از پس شعبان رمضان آورد
# ~~تا قلم قدرت نقاش کن
# ~~نقش بهاران وخزان آورد
# ~~باد بکام تو هر آن موسی
# ~~کز عدمش دور زمان آورد
# ~~عر ترا باد اساسی که آن
# ~~هدم فنا در هرمان آورد
# ~~. اصل: &quot;بیندوده.
# ~~2. اصل : &quot;جنگه.
# ~~1. هرمان به فتح اول و دوم تثنیهآ هرم است. و مقصود از آن دو هرم از
~~اهرام سه گانهآ مصر است. در منتهیالارب
# ~~گفته: &quot;هرمان محرکة دو بنا است از بناهای نخستین در مصر... و قیل
~~هما قبران لملکین من ملوک مصر
# ~~لاولین*. زیدی در تاج العروس نیز مطالبی مفصل تر دربارهآ این دو هرم
~~نگاشته و اشعاری از گویندگان عرب
# ~~173 PageV00P177
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_178.png)

# ~~در مدح صاحب صدر بهاءالدین حسین بن محمد بن عبدوس
# ~~63 بیت]
# ~~خرد که اوست رئیس و جهانیان مرئوس
# ~~جمال اوست تماشاگه قلوب و نفوس
# ~~را بحضرت خود راه داد صبحدمی
# ~~که تا بیابم تشریف مجلس پایوس
# ~~چه مجلسی همه انس وچه حضرتی همه قدس
# ~~بنوبر آمده اول ز حضرت قدوس
# ~~جهان ناطقه خرم ز تابش نورش
# ~~چنانکه نامیه ms123 از تابش بدور و شموس
# ~~بلطف داد مرا رخصت سؤال وجواب
# ~~که درجواب وسؤالش نبود زرق و فسوس
# ~~سؤال کردم و گفتم چه روزگارست این
# ~~همه نفاق و همه حیلت و همه سالوس
# ~~چراست طالع جهل و سفه چنین مسعود
# ~~زچیست کو کب علم و هنر چنین منحوس
# ~~سمند کام که رامست زیر بی هنران
# ~~چراست زیر هنرپروران حرون و شموس
# ~~هنرپرستان در انتظار یک مأکول
# ~~گزیده طبعان در احتیاج یک ملبوس
# ~~درین رصدگه خاکی نصیب اهل هنر
# ~~همه غروب سعود آمد و طلوع نحوس
# ~~یکی کریم نشان ده مرا که رستم وار
# ~~دهد نوید خلاصی به بیزن محبوس
# ~~جواب داد خرد مرمرا که دل خوش دار
# ~~هنوز رایت اهل هنر نشد منکوس
# ~~هنوز هست هنرپروری که فرق کند
# ~~میان خز و پلاس ومیان زر و فلوس
# ~~هنوز هست بزرگی کریم طبع که هست
# ~~بسعی همت او جانب کرم مخروس
# ~~ستوده صاحب و صدر جهان بهاءالدین
# ~~کریم عهد حسین محمد عبدوس
# ~~بزرگواری کز همت مبارک او
# ~~وفا و حلم وکرم را اثر نشد مطموس
# ~~به پیش کلک و بنانش بروز عرض هنر
# ~~باقتباس درآیند صاحب و قابوس
# ~~که اهرام را در شعر خود یاد کردهاند آورده است. در اینجا قطعهای را که
~~مؤلقان &quot;الدروس النحویة&quot; در جلد
# ~~دوم کتاب خود دربارهآ این دو هرم نگاشتهاند به جهت زیبائی آن نقل می
~~کنم: *فی مصر من الآثار مایدهش
# ~~الابصار، من ذلک الهرمان اللذان هرم الدهر و همافتیان، و تعاقبت العصور
~~و توالت الدهور و هما باقیان،
# ~~شهد بناء هما بعلو درجات المتقدمین و ینطق ببراعة من کان بمصر من
~~المهندسین. بوضعهما یمکن تعیین الجهات
# ~~ومعرفة الفصول والانتقالات*.
# ~~1. اصل: &quot;فانوس*. مقصود از قابوس، قابوس بن وشمگیر ابوالحسن شمس
~~المعالی (مقتول 433 ه) از پادشاهان
# ~~آل زیار است. وی مردی فاضل و ادیب و فضل دوست و خوش خط بود. گویند صاحب
~~بن عباد هرگاه خط او را
# ~~میدید میگفت: اهذا خط قابوس ms124 ام جناح طاوس؟ در نثر عربی با بهترین
~~بلیغان زمان دم برابری میزد و در
# ~~شعر هارسی و تازی دست داشت. برای شرح حال مفصل تر او رجوع شود به فرهنگ
~~معین ج ص 1412.
# ~~کمال البلاغه که مجموعه نامه های اوست توسط عبدالرحمن یزدادی گردآوری
~~شده و اکنون نیز به چاپ رسیده
# ~~172 PageV00P178
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_179.png)

# ~~یک نتیجهآ کلکش بسی کند تعلیق
# ~~هزار ذهن فلاطون و حذق جالینوس
# ~~چو مرغکی است که چون کرد مبدأ طیران
# ~~چه جای فر همایست و جلوهآ طاوس
# ~~چو او بجلوه درآید ز حجلهآ کف او
# ~~حسود پای ندارد چو نقش دست عروس
# ~~بعهد فرخ او انتعاش یافت کرم
# ~~که در عهود دگر بود مدنفی مأیوس
# ~~چو آفتاب کند فخر بر نجوم بنور
# ~~برای او شکنند آفتاب را ناموس
# ~~زترس آنکه بریزدش آب رخ همه روز
# ~~دهد بواسطهآ خاک پای او را بوس
# ~~چنان زکلک ضعیفش یمین ملک قویست
# ~~که ملک را بسر او بود یمین غموس
# ~~درو عیان نتوان دید طرد دشمن ملک
# ~~چو در انامل میمون او شود معکوس
# ~~زهی جناب رفیع تو همجو بیت عتیق
# ~~مقام راحت و نعمت نه جای سختی و بوس
# ~~هرآنکه خدمت او یافت حظ او بوفور
# ~~هرآنکه یافته حرمان نصیب او مبخوس
# ~~اگر نمی کندی همت تو درس کرم
# ~~شدی بکلی آثار ربع او مدروس
# ~~چه غدر دشمن دولت تواند اندیشید
# ~~چو نامهآ تو سفیرست و جای تو جاسوس
# ~~وفاق رای تو فرخندهترز روز غدیر
# ~~خلاف طبع تو آشفته تر ز حرب بسوس
# ~~اگر نه رای تو دارد بکار ملک قیام
# ~~چگونه کرد توان بر سریر ملک جلوس
# ~~صریر کلک تو منسوخ کرد صولت تیغ
# ~~چوخاست بانگ مؤذن چه سگ بود ناقوس
# ~~تو آفتابی و بدخواه تنوکم از ذره
# ~~تو کعبهای و حسود تو کمتر از ناوس،
# ~~است. کتاب دیگری که از او باقی مانده الفریدة قی الامثال و الآداب است
~~که تا کنون سخت گمنام بوده است ms125
# ~~1. مدنف بصیغهآ اسم فاعل بیمار رو به مرگ را گویند.
# ~~آ. اصل: &quot;عموس&quot;. در منتهی الارب درمادهآ &quot;غمس*
# ~~گفته: &quot;الیمین الغموس: سوگند دروغ که صاحب خود را در گناه فرو
~~برد، سپس در دوزخ، یا سوگند دروغ که
# ~~صاحبش دیده و دانسته کذب کند و سوگند خورد تا مال غیر را تلف نمایده.
~~مؤلفان المعجم الوسیط گفتهاند.
# ~~&quot;الیمین الغموس: الکاذیة تغمس صاحبها فی الائم. وفی الحدیث:
~~الیمین الغموس تذر الدیار بلاقع&quot;. این الاثیر
# ~~در&quot;النهایة&quot; درمادهآ &quot;غمس&quot; گفته: &quot;فیه:
~~الیمین الغموس تذر الدیار بلاقع. هی الیمین الکاذبة الفاجرة کالتی
# ~~یقتطع بها الحالف مال غیره سمیت غموسا لانها تغمس صاحبها فی الائم، ثم
~~فی النار. وفعول للمبالغة&quot;.
# ~~3. اصل : &quot;منت عشق*.
# ~~4. بوس مخفف بؤس است به معنی سختی و تنگدستی،
# ~~5. بسوس نام زنی از قبیلهآ تغلب بوده و گویند او انگیزندهآ جنگهای چهل
~~ساله بین دو قبیلهآ بکر و تغلب بودهاست،
# ~~و به این جهت آن جنگهای چهل ساله را دحرب بسوس&quot; نامیدهاند. این
~~حادثه در اواخر قرن پنجم میلادی واقع
# ~~شده است. برای تفصیل آن رجوع شود به العرب قبل الاسلام تالیف جرجی
~~زیدان (ص 245-248 چاپ
# ~~یروت - المکتبة الاهلیة)، و تا ریخ الادب العربی تالیف شوقی ضیف
~~(العصرالجا هلی ص 65 چاپ دارالمعارف).
# ~~2. در برهان قاطع گفته: &quot;ناووس بر وزن ناقوس آتشکده و عباد تخانهآ
~~مجوس را گویند، و در این زمان با یک واو
# ~~ویسند مانند طاوس و کاوس&quot;.
# ~~و این جانب یک سال پیش آن را تصحیح کرده و برای چاپ قرستادهام.
# ~~17 PageV00P179
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_180.png)

# ~~اگر زمانه حسود ترا بخنداند
# ~~عجب مدار تو آن را ز روزگار عبوس
# ~~زجان عزیزتر آید مجوس را آتش
# ~~بعاقبت نه بآتش بود عذاب مجوس
# ~~کمال یافت بکلک تو کاردولت و ملک
# ~~وضو کمال نیابد مگر بمسح رئوس
# ~~زهی ثنای تو دلخواهتر ز نغمهآ چنگ
# ~~دعای تو طرب انگیزتر ز دور کؤوس
# ~~دعای تو چو نهالی است خرم و تازه
# ~~بدست فضل تو در ms126 باغ طبع من مغروس
# ~~دهد بمدح تو هرلحظه نوبری دیگر
# ~~که نه زشکل بدورآمد و زجنس عروس(؟)
# ~~ز عقل دور چنان باد حاسدت که شود
# ~~رفیق غول بیابان و مرکب کابوس
# ~~مرا ثنای تو بستد زدست هر ممدوح
# ~~که مدح توچورئیس است وطبع من مرئوس
# ~~همیشه تا که داهیه (؟) زواهب عقل2
# ~~ایر عالم معقول و عالم محسوس
# ~~برون زکام تو هرکو طلب کند بجهان
# ~~برون کناد ورا از جهان قضا بدبوس2
# ~~یضا له
# ~~در مدح صدر بهاءالدین]
# ~~25 بیت]
# ~~بدان خدای که لطفش بجانور جان داد
# ~~سکون بخاک و روانی بچرخ گردان داد
# ~~ز هفت چرخ برآورده هفت میدان گرد
# ~~بهفت کوکب رخشنده ساز جولان داد
# ~~به نه فلک پدری داد حکمتش لیکن
# ~~زمام مادری آنگه بچار ارکان داد
# ~~پس آنگهی چو قوی شد میانشان پیوند
# ~~بفیض فضل سه فرزند را بدیشان داد
# ~~شهنشهی ریاحین بگل مفوض کرد
# ~~بدو زجملهآ اقطاع باغ و بستان داد
# ~~همش زشاخ علم داد و هم زخارسنان
# ~~همش ز برگ سپر هم ز غنچه پیکان داد
# ~~به برق و ابر نه از بهر ماتم و سورست
# ~~که قدرتش لب خندان وچشم گریان داد
# ~~کمینه ذرهای از حکمتش چوسایه فکند
# ~~الباس نور بخلعت بماه تابان داد
# ~~1. در اصل چنین است و چنانکه ملاحظه میگردد معنی واضحی از شعر بدست
~~نمیآید. به گمان کلمهآ *بدوره در اصل
# ~~بذور(جمع بذر) بوده است. اما کلمهآ &quot;عروس*: غرس به فتح غین مصدرو
~~به معنی مغروس است و جمع آن غراس و
# ~~اغراس می باشد، و در هیچ یک از لغت نامه هائی که در دسترس من است جمع
~~*غروس * را برای آن ذکر نکردهاند،
# ~~ولی از کلمات نهال و مغروس و نوبر میتوان استنباط نمود که دو کلمهآ
~~مذکور در مصراع بایست &quot;بذوره و
# ~~&quot;غروس* بوده باشد، البته اگر بتوان غروس را جمع غرس دانست. اگر
~~این احتمال درست نباشد احتمالات
# ~~دیگری در همین حدود بایست داد.
# ~~2. در اصل چنین ms127 است.
# ~~3. در برهان قاطع گفته: *دبوس
# ~~به فتح اول بروزن مجوس... گرزآهنین را نیز گویند...&quot;.
# ~~4. اصل : &quot;جارستان*.
# ~~17 PageV00P180
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_181.png)

# ~~کدام پشه که چون رخ نمود از آن درگه
# ~~نه پیل بالا بر کاینات فرمان داد
# ~~ببحر و کان گه ابداع کن فکان کرمش
# ~~چه مایه از زرو زسیم در و مرجان داد
# ~~کمال قدرت او درجهان حسن و جمال
# ~~طلوع مهر و مه از مشرق گریبان داد
# ~~که شوق من سوی صدرجهان بهاءالدین
# ~~بغایتی است که شرحش بنامه نتوان داد
# ~~جمال و مرتبت آفتاب وکیوان داد
# ~~هنرورا تویی آن کایزدت باستحقاق
# ~~که نه نخست زنامت نشان عنوان داد
# ~~نبرد هیچ کسی نامهآ کرم را نام
# ~~که ایزد از خط و کلکت ورا نمکدان داد
# ~~بشکل خوانی آراستست ملک عراق
# ~~اگرچه چون سرطان کزروست کارطباع
# ~~خدای طبع ترا راستی چو میزان داد
# ~~اگرچه نیست در اخوان روزگار صفا
# ~~خدا بطبع کریمت صفای اخوان داد
# ~~کفت که چون یدبیضاست اند رو کلکی است
# ~~کزو هرآنکه بدیدش نشان ثعبان داد
# ~~بنوک کلک تو ایزد هزارچندان داد
# ~~مهابتی و نفاذی که دادهاند به تیغ
# ~~کریم طبعا بر دعوی کریمی تو
# ~~خرد گوایی مطلق ز روی برهان داد
# ~~که درثنای توگوهر بجای باران داد
# ~~ضمیر داعی مخلص بسان ابری دان
# ~~بنامرادی از خدمت تو محروم است
# ~~مراد کس نشمردست آنچه حرمان داد
# ~~بحضرت تو که باب السلامی ازسر شوق
# ~~روانه کرد و درو شرح حال هجران داد
# ~~از آن جناب جواب انتظار کرد چرا
# ~~جواب او کرمت از طریق نسیان داد
# ~~که هرچه هست نکوتر خدا ترا آن داد
# ~~سعادت تو فزون باد و بدسگال توکم
# ~~[درمدح قوام الدین]
# ~~25 بیت]
# ~~ایا رفیع جنابی که چرخ با عظمت
# ~~برای رتبت خود میل آن جناب کند
# ~~قوام دولت و دینی عماد ملت و ملک
# ~~ترا رسد که جهانت چنین خطاب کند
# ~~دم موافقتت از شراب سازد نیل
# ~~ره مخالفتت نیل را شراب کند
# ~~حسود جاه ms128 تو این دارد از فلک بهره
# ~~که هرشبی چوشفق رخ بخون خضاب کند
# ~~زمانه هست در ایذای دشمن تو مصیب
# ~~که هرزمان بدگر محنتش مصاب کند
# ~~1. در برهان قاطع گفته: *پیل بالا با بای ابجد بر وزن میرلالا، توده و
~~خرمن کرده و بسیار را گویند، و کنایه از بلند و
# ~~عظیم چثه هم آمده است*.
# ~~2. اصل: &quot;کبابه.
# ~~1 PageV00P181
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_182.png)

# ~~رقیب فضل الهی بدان ملازم تست
# ~~که جود و جاه ترا مالک رقاب کند
# ~~اگر بخوانی مجموعهآ فضایل خلق
# ~~دلت همه نکت جود انتخاب کند
# ~~وگر زلذت عفوت خرد خبر یابد
# ~~هرآنچه منکر محض است ارتکاب کند
# ~~چو فیض فضل الهی است حرزجان وتنت
# ~~حسود کیست کزو ذانت اجتناب کند
# ~~چوگشت بانی کعبه خلیل و اسمعیل
# ~~که باشد ابرهه کو کعبه را خراب کند
# ~~چه تاب دارد خفاش پرتهور کو
# ~~یکی مطالعهآ نور آقتاب کند
# ~~بقطرهای بشمارد سحاب دریا را
# ~~اگر کفت مدد قطرهآ سحاب کند
# ~~بگاه مملکت اندرگه هیاط و میاط
# ~~چو رای روشنت اندیشهآ صواب کند
# ~~گهی کند بقلم کار تیغ راست چو تیر
# ~~چنانکه میل رقابش سوی قراب کند
# ~~گهی به تیغ قلم را چنان بسازد کار
# ~~که ساز طعمهآ نابش زمشک ناب کند
# ~~نه مه نه زهره کند مطربی و نمامی
# ~~برین حدیقه اگر عدلت احتساب کند
# ~~حسودت الحق هر لحظه ای برایش دل
# ~~اگرچه بینمک است از جگر کباب کند
# ~~پس از کباب شرابی ببایدش ناچار
# ~~ز دیده صاغر و ز خون دل شراب کند
# ~~چو چنگ ونای بود آرزوش چنگ اجل
# ~~ز بهر نای وی از ریسمان طناب کند
# ~~بزرگوارا دریا دلا تویی که هنر
# ~~بدرگهت طلب ملجا و ماب کند
# ~~بقحط سال مروت امیدواران را
# ~~سخای دست تو تدبیر فتح باب کند
# ~~هرآنکسی که گزیند مجاورت با بحر
# ~~سزد اگر طمع لؤلؤ خوشاب کند
# ~~چو من ثناگری از بحر همت تو رواست
# ~~اکر حساب عطاهای بی حساب کند
# ~~همیشه تا زپی حرص ms129 عمر صاحب شیب
# ~~بخیره آرزوی رجعت شباب کند
# ~~بروزگار تو بادا هرآن دعای بخیر
# ~~که حق ز خلق در اوقات مستجاب کند
# ~~زهی دور تو دور فضل وکرم
# ~~تویی در بزرگی بعالم علم
# ~~1. اصل: &quot;بدتهور که اوم
# ~~2. در اقرب الموارد درمادهآ &quot;هیط&quot; گفته: &quot;هم فی هیاط و
~~میاط: ای فی اضطراب و مجیء و ذهاب*. و در المعجم
# ~~الوسیط آمده: &quot;یقال هم فی هیاط ومیاط، فی شر وجلبة، وقیل فی دنو و
~~تباعده.
# ~~3. در اصل چنین است.
# ~~&quot;بهره هم در اینجا درست است.
# ~~3. ناظر به حدیث نبوی است که: یهرم (یشیب) ابن آدم و تشبمنه
# ~~اثنتان: الحرص علی المال و الحرص علی العمر. در کلمات این حدیث
~~اختلافاتی در مآخذ گوناگون وجود دارد.
# ~~از جمله رجوع شود به ترک الاطناب (ص 327) که شرح است بر شهاب الاخبار
~~قاضی قضاعی.
# ~~[درمدح کسی است]
# ~~24 بیت] PageV00P182
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_183.png)

# ~~بتو ملک خرم چو بلبل بکل
# ~~زعدل توتازه چو سبزه ز نم
# ~~بفضل و اربااختیار عرب
# ~~بجود و سخا افتخار عجم
# ~~خرد را که قسام نیک و بدست
# ~~بذات شریف تو باشد قسم
# ~~چه جستن درین خاکدان چون تویی
# ~~چه بر روی آبی کشیدن رقم
# ~~زسائل بروز سخا یک سؤال
# ~~زتو یک نعم با هزاران نعم
# ~~زبهر نشار کف و کلک تست
# ~~فلک هرچه دارد ز زر و درم
# ~~اگر چشم زخمی- که حظی تمام
# ~~حسود ترا باد از آن دم بدم -
# ~~بجاه تو آسیبی آمد ازو
# ~~تو درشادی افزا از آنت چه غم
# ~~فلک سفله و دهردون پرورست
# ~~ازیشان بود بر هنرور ستم
# ~~بدان التفاتی نشاید نمود
# ~~فان الهموم بقدر الهمم
# ~~جهان را زخورشید نور و نواست
# ~~اسیر کسوفش نگر لاجرم
# ~~مه چارده خوبتر زانجم است
# ~~هم ازکاهشی میپذیرد الم
# ~~زجنس ریاحین نکوترگل است
# ~~ببین خارناجنس با او بهم
# ~~مین کوست روزی ده جانور
# ~~همش جانورکرد زیر قدم
# ~~شب تیره کو رازداری نکوست
# ~~برو هم شبیخون کند صبحدم
# ~~خرد کز همه چیزها برترست
# ~~هم ms130 آخر کشد باده در وی قلم2
# ~~چو عرض شریف تو باشد بجای
# ~~کزان قصد گردد مگر محترم
# ~~زبسیاری خصم و انبوه پیل
# ~~زیانی نباشد به بیت الحرم
# ~~و یزدان بود حافظ ذات تو
# ~~چه باید شد از قصد خصمان دژم
# ~~چه نسبت بود حاسدان را بتو
# ~~کسی فربهی چون شمارد ورم
# ~~بیزدان پناه و ورا یار گیر
# ~~که آنجا توان یافت لطف و کرم
# ~~حدیث ثنای من و حضرتت
# ~~چو ران ملخ دان و چون خوان جم
# ~~ترا باد از لطف یزدان سلاح
# ~~نرا باد زاقبال خیل و حشم
# ~~1. اصل : &quot;عرب&quot;. در منتهی الارب گفته: &quot;آرب محرکة عقل و
~~حاجت&quot;.
# ~~ا. بر روی آب رقم کشیدن کنایه از کار محال و بیهوده انجام دادن است. در
~~بهار عجم ترکیب *بر آب نوشتنه را
# ~~ذکر کرده وسپس شرح داده است.
# ~~در برهان قاطع گفته. * قلم در کشیدن کنایه از محو کردن باشده.
# ~~17 PageV00P183
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_184.png)

# ~~درمدح صدر بهاءالدین]
# ~~و دشمنی روزگار با اهل خرد]
# ~~3 بیت]
# ~~با اهل خرد جهان بکین است
# ~~مرد هنری از آن غمین است
# ~~آن کو ببر خرد مهینتر
# ~~زین ازرق بیخرد مهین است
# ~~بر هر که نشانی از خرد هست
# ~~با محنت و رنج همنشین است
# ~~آزاده همیشه خود برین بود
# ~~تا گردش گنبد برین است
# ~~میتین1 جنفا بر آن کند تیز
# ~~کو در هنر و خرد متین است
# ~~ازکار فلک عجب توان داشت
# ~~با این همه مهر محض کین است
# ~~برداشته مهر از آب حیوان
# ~~میل نظرش بیارگین2 است
# ~~سعدش همه زیردست نحس است
# ~~زهرش همه با شکر عجین است
# ~~زان رفت بهم عنانی جور
# ~~کش اسب مراد زیر زین است
# ~~جز سفله و دون نپرورد هیچ
# ~~وین خود هنری ازو کمین است
# ~~ان را چو نگین دهد زروسیم
# ~~کش یک دوصفت زهرنگین است
# ~~از ناله و از شکایت من
# ~~گوش همه روز باطنین است
# ~~رو با که شکایتی توان کرد
# ~~کز وی همه بخردی ms131 حزین است
# ~~نی نی که پناه من زجورش
# ~~مجموع کرم بهاء دین است
# ~~صدری که بقول هر خردیند
# ~~اویست که صدر راستین است
# ~~از جنبش کلک لاغر او
# ~~ملک است که پهلوش سمین است
# ~~با دست چوکان او قرین شد
# ~~زان کان جواهر ثمین است
# ~~الحق سبب یسار ملک است
# ~~میمون قلمش که در یمین است
# ~~انصاف بدان یمین و آن کلک
# ~~مردولت و ملک را یمین است
# ~~ذکر هنر و فضایل او
# ~~تسبیح کرام کاتبین است
# ~~2. در برهان قاطع گفته: *هارگین باکاف فارسی بر وزن آستین:
# ~~1. میتین به معنی کلنگ و میل آهنی است.
# ~~گوی را گویند که آبهای کثیف و چرکین همچو زیر آب حمام و مطبخ و امثال
~~آن بدانجا رود، و آب گندیده و
# ~~بدبوی را نیز گفتهاند، و معرب آن فارقین است&quot;. و در حرف باه همان
~~کتاب گفته: *بارگین بکسر رابع و سکون
# ~~تعتانی و نون آبگیر و تالابی را گویند که درمیان شهر و اندرون ده باشد،
~~و جائی را نیز گفتهاند که زیراب حمام
# ~~و مطبغ و امثال آن درآن جمع شوده.
# ~~8 PageV00P184
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_185.png)

# ~~مستودع سر ملک ذاتش
# ~~زانست که حافظی امین است
# ~~هم ملک به رای او مصون است
# ~~هم حصن هنر بدو حصین است
# ~~یک قطره زکلک او و هرمشک
# ~~کان مایهآ آهوان چین است
# ~~آن خرمن1 دهن از عطارد (2)
# ~~چون ماه دوهفته خوشه چین است
# ~~از رشک گشاده رویی او
# ~~در ابروی روزگار چین است
# ~~عهد کرمش ز عهدها فرد
# ~~همچون زفصول فرودین است
# ~~بنی اثر قران سعدین
# ~~چون کلک بنانش را قرین است
# ~~هرحرف زکلک او عدو را
# ~~مانندهآ داغ بر جبین است
# ~~آثار سخا و مکرماتش
# ~~همچون اثر خرد مبین است
# ~~با همت او سؤال را دست
# ~~بی رنج و غمی در آستین است
# ~~سحر از سر خامه آفریند
# ~~سحری که سزای آفرین است
# ~~ای گوی ربوده از کریمان
# ~~وبن پیش همه کسی یقین است
# ~~در ms132 دریا در مقیم از آن شد
# ~~در لفظ وخط تو شرمگین است
# ~~دایم به ثناگری و مهرت
# ~~هم خاطر و هم دلم رهین است
# ~~از غایت شوق حضرت تو
# ~~همراه حدیث من امین است
# ~~دانی که ولای تو چوگنجی است
# ~~کاندر دل وجان من دفین است
# ~~وانگه یادم نیاری آری
# ~~رسم کرم و ونا چنین است؟
# ~~تا ایزد مستعان خلقست
# ~~تا زو همه خلق مستعین است
# ~~بادات5 خدا معین و پشتت
# ~~وان را چه غم است کومعین است
# ~~[در مدح اتابک مطفرالدین اوزبک]
# ~~31 بیت]
# ~~میمون شد و فرخ و مبارک
# ~~بفراخت ز چرخ تاج و تارک
# ~~هم دین محمدی و هم ملک
# ~~ز عدل خدایگان اتابک
# ~~1. اصل: وحرمن*.
# ~~2. اصل : ولفهه.
# ~~3. در برهان قاطع گفته: ودست در آستین داشتن: کنایه از
# ~~فارغ بودن از کارهاست*.
# ~~4. این کلمه را *انین*، هم شاید بتوان خواند. انین به معنی ناله و آه.
# ~~5. اصل: باذات&quot;.
# ~~اصل. &quot;هستت*.

PageV00P185

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_186.png)

# ~~خورشید شهان مظقرالدین
# ~~جمشید مهان عالم ازبک
# ~~شاهی که نشان جور تیغش
# ~~از صفحهآ روز و شب کند حک
# ~~با همت عالیش فلک پست
# ~~با جود کفش محیط اندک
# ~~او را چه خطر زخصم کش هست
# ~~اقبال و خرد معین و دادک
# ~~روزی که شود ز تیغ چون برق
# ~~همرنگ شفق زمین معرک
# ~~ببرون آید ز پوست یک ره
# ~~نا عرض گهردهد بلارک
# ~~از هیبت تیغ و نیزه زنده
# ~~در کار وچود خود کند شک
# ~~چنگ اجل آن زمان نبیند
# ~~از دامن هیچ نای منفک
# ~~هم همدم تیغ گشته گردن
# ~~هم محرم راز سینه ناوک
# ~~با دشمنت آن رود ز تیغت
# ~~کز حملهآ باز با چکاوک
# ~~خصم تو ز تیغت آن ببیند
# ~~در آتش و آب سنگ آهک
# ~~در معرکه بهر حفظ جانت
# ~~انبوه ملک گرفته مسلک
# ~~بر میمنه تشرهات2 ز یاسین
# ~~بر میسره حرزت از تبارک
# ~~مهری که نهد قضای مبرم
# ~~جز حکم تو کس نداندش فک
# ~~ای عزم تو تیرا و حلم ساکن ms133
# ~~ای رای تو پیر و بخت کودک
# ~~با نام سخاوت تو ننگ است
# ~~بر حاتم و معن و آل برمک
# ~~افزون گه عدل و حسن سیرت
# ~~از کسری و اردشیر بایک5
# ~~دامیست نهاده هیبت تو
# ~~بدخواه تو همچو برغ زیرک
# ~~تو موسی وقت وکسری عهد
# ~~خصم تو چو سامری و مزدک
# ~~شخصی بوده مشهوره.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: &quot; بلارک بر وزن تبارک نوعی از فولاد
~~جوهردار باشد، و شمشیر بسیار جوهر را نیز گویند، و
# ~~به معنی جوهر ششیر هم آمده است*.
# ~~3. در نغیاث اللغات گفته: &quot;نشره (به ضم اول و فتح ثالث) هدیه
# ~~که برای طفلان نویسند، و به معنی تعویذ و افسون نیز آمده،900. در
~~فرهنگنسعین گفته: *نشره: اقسونی که
# ~~به وسیلهآ آن دیوانه و ییمار را علاج کنند، دعایی که با آب زعفران
~~نویسند تا دفع چشم زخم کند.
# ~~بر چهرهآ شتبلید خوش تاب نشره توکنی بزعفران آب
# ~~تحفة العراقین)&quot;.
# ~~این لغت عربی است و در همهآ کتب لقت عربی آن را معنی کردهاند.
# ~~4. اصل : &quot;ببره.
# ~~5. امل: &quot;اردشیر و بابک&quot;. اردشیر هسر بابک مؤسس سلسلهآ
~~ساسانیان است.
# ~~1. در برهان قاطع گفته: &quot;دادک به ضم ثالث بر وزن چابک: پیر غلام
~~قدیمی باشد، و مخفف دادیک است و او
# ~~82 PageV00P186
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_187.png)

# ~~الحان زبور را چه نسبت
# ~~با نغمت عندلیب و طوطک1
# ~~با معجز انبیا چه باشد
# ~~زراقی و بازی دوالک2
# ~~ای سایهآ جتر تو همایون
# ~~وی دیدن روی تو مبارک
# ~~بنده بدعای دولت تست
# ~~با جمع ملایکه مشارک
# ~~دورست ز درگه تو لیکن
# ~~در موقف بندگیست این
# ~~بر خالق و خلق میشمارد
# ~~انعام و ایادی تو یک یک
# ~~تا مطرب خوش ز پردهآ راست
# ~~بیرون آرد نوای سلمک4
# ~~خاتون طرب که زهره نام است
# ~~در بزم تو باد چون کنیز ک
# ~~تیغ تو بقهر بستنده باز
# ~~از خیل خطا6 و خان ایلک
# ~~ادرار تو خورده خان و قیصر
# ~~مأمور تو بوده رای و فورک
# ~~1. در برهان ms134 قاطع گفته. &quot;طوطک بروزن خوبک نام مرغی است مشهور به
~~طوطی*.
# ~~2. در برهان گفته: *دوالک بروزن مبار تصغیر دوال است&quot;. و نیز گفته
~~: &quot;دوال بر وزن جوال تسمهآ رکاب و
# ~~غیر آن را گویند، و چرم حیوانات را نیز گفته اند، و به معنی مکر و حیله
~~هم هست...&quot;. و نیز گفته: &quot;دوال باز
# ~~کنایه از حیله باز و مکار و طرار باشد، و شخصی را نیز گویند که دوالی و
~~حلقهای و قلایی دارد و بنوعی مردم را
# ~~فریب سیدهد و زر از ایشان میبرده. و نیز گفته: &quot;دوالک بازی به
~~معنی دوال بازی است و به معنی مکروحیله و
# ~~دزدی و عیاری کردن هم هست&quot;. در بهار عجم گفته: &quot;دوالک باز:
~~محیل و مکار مرادف تسمه باز...&quot;. و نیز
# ~~گفته. &quot;دوال باز- دوال بازی: قماری است معروف، و آن چنانست که
~~مقامران دوال را دولا نموده به نوعی
# ~~ته ساخته و پیچ داده بر زمین مینهند و میلی از آهن بدست داو زننده
~~میدهند که سر آن میل را در ته دوال
# ~~شد داو نمی برده.
# ~~به وجهی بگذارد و بر زمین استوار نماید که وقتی که سرهای دوال را بکشند
~~میل درمیان آن دوال بماند و دوال
# ~~را بدر رفتن ندهد، پس اگر این معنی صورت گرفت داو میبرد، و اگرمیل بر
~~زمین قائم ماند و دوال از آن جدا
# ~~3. اصل : &quot;ملایکه راه.
# ~~. در برهان گفته: مسلمک به فتح اول و میم بروزن مردک نام آوازی است از
~~جملهآ شش آواز موسیقی که آن
# ~~شهناز، وکردانیه، وکوشت، و مایه، و نوروز و سلمک باشده.
# ~~می شده و آن مسکن قبایل ترک بوده است. و ایلک - ایلگ احمدبن علی ملقب
~~به شمس الدولة مؤسس سللهآ
# ~~ایلگ خانیان است که در 389 ق هس از تسخیر ماوراء النهر بخارا را مرکز
~~خود قرار داد، و از آنجا بر ممالکی
# ~~که از بحرخزر تا حدود چین امتداد داشته حکومت کرد. دربارهآ ms135 خطا و ایلگ
~~خانیان رجوع شود به فرهنگمعین.
# ~~1. در برهان گفته: درای بر وزن جای... سلاطین و حکام و بزرگان هندوستان
~~را نیز گفتهاند...&quot;. و نیز گفته:
# ~~5 و6. خطا به چین شمالی اطلاق
# ~~فورک بر وزن کوچک نام دختر رای کنوج است که یکی از هادشاهان و رایان
~~عظیم الشان هندوستان بوده، و
# ~~او در حبالهآ بهرام گور بوده. در آنندراج نیز همین را گفته است. در
~~برهان گفته: *فور بروزن مورنام رای کنوج
# ~~است که یکی از رایان و پادشاهان هند باشد و سکندر او را کشت...*. در
~~انجمن آرای ناصری و آنندراج نیز
# ~~ملخص همین آمنه است. به گمان مقصود از قورک در این بیت هادشاه کنوج است
~~و تسامحی از شاعر در بکار
# ~~گرفتن این کلمه روی داده است.
# ~~8 PageV00P187
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_188.png)

# ~~34 بیت]
# ~~ندیده چشم گیتی چون تو دستور
# ~~زهی دست1 وزارت از تو با نور
# ~~گرفته دولت و در حظ موفور
# ~~ربیب دین و دولت را ز رایت
# ~~ز تو صدر وزارت بیت معور
# ~~بتو بنیاد دولت سقف مرفوع
# ~~ز حکمت رایت اقبال منصور
# ~~ز عدلت لشکر بیداد مخذول
# ~~که اندر پردهآ فرداست مستور
# ~~بدیده خاطرت امروز رازی
# ~~جهان ملک را نور علی نور
# ~~هی تابد ز نور روی و رایت
# ~~که موسی کلیم از ذروهآ طور
# ~~ز تو دست وزارت این شرف یافت
# ~~که بیدارش کند جز نفخهآ صور
# ~~نه در خوابیست بخت حاسد تو
# ~~هم آنگه شد لوای حمد منشور
# ~~بتوقیعت چو شد منشور مطری
# ~~که دارد هیچ حاصل هیچ منشور
# ~~توقع نیست بی توقیع میمونت
# ~~ز توقیع همایون تو گردد
# ~~چو از لاحول دیو فتنه مدحور2
# ~~چو مرغ و ماهی آمد بیپر و آب
# ~~چو از صدرت وزارت بود مهجور
# ~~هوا و آب یابد شاد و مسرور
# ~~بود زین پس چومرغ و ماهی یی کو
# ~~نفاذ تیغ تازان گشت مغرور
# ~~بعهدی گر تحکم بر قلم داشت
# ~~بدیدم عهد میمونت که در ms136 وی
# ~~قلم را تیغ شد منهی و مامور
# ~~نماید نوش نحل از نیش زنبور
# ~~چو آید در لطافت ذوق طبعت
# ~~چوکردد رایت رای تومرفوع
# ~~شود خیل عدو مکسور و مجرور
# ~~که داری همتی بر عدل مقصور
# ~~ترا زان دولت و عمرست مدود
# ~~سخا و جود گنجی دان که امروز
# ~~دل و دستت بر آن گنج است گنجور
# ~~اگر صاحب ابوالقاسم در آن عهد
# ~~برادی وکفایت بود مشهور
# ~~تویی مانند [او] مشهور و مذکور
# ~~ربیب الدین ابوالقاسم درین عهد
# ~~نه چندانت مکارم جمع شد کان
# ~~باسانی بود معدود و محصور
# ~~درمدح وزیر ربب الذین ابوالقاسم]
# ~~1 در برهان گفته: ودست بروزن مست... صدر و سند ملوک و سلاطین و اکابر
~~باشده.0*.
# ~~2. در منتهی الارب گفته: &quot;البیت المعمو خانه ایست در آسمان چهارم
~~محاذی کعبه*.
# ~~3. مطری از مادهآ هطروه اسم مفعول است به معنی تروتازه.
# ~~4. مدحور به معنی مطرود و دورشده و رانده شده
# ~~است.
# ~~182 PageV00P188
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_189.png)

# ~~چه مرد باشق1 و بازست تیهو
# ~~چه همناورد شاهین است عصفور
# ~~تو فردی درکفایت ورکسی را
# ~~همین گویند آن قولی بود دور
# ~~بدان کس را نباشد اعتدادی
# ~~بسی باشد سیه را نام کافور
# ~~منم عالی جنابت را دعاگو
# ~~گر از نزدیک مینتوانم از دور
# ~~بدان منگر که از نور جمالت
# ~~بکنجی ماندهام ممنوع و محجور
# ~~بین کاندر دعای دولت تو
# ~~سخن میپرورم منظوم و مشور
# ~~دعا نیکوترین چیزیست کان را
# ~~شمارد مرد عاقل گنج مذخور
# ~~دعا محکم ترین حصنی است کز وی
# ~~شود هرخائفی ایمن ز مجدور
# ~~مبارک دان دعای گوشه گیران
# ~~بروز روشن و شبهای دیجور
# ~~همیشه تا کریمان را بگیتی
# ~~بماند نام باقی سعی مشکور
# ~~مقدم باد بر هرنام نامت
# ~~چو قرآن بر همه مسموع و مأثور
# ~~همیشه دوستانت شاد و خرم
# ~~همیشه دشمنان بخذول و مقهور
# ~~در مدح صدر شرف الدین علی بن بلفضل]
# ~~23 بیت]
# ~~سپاس و منت وشکر خدای بی همتاست
# ~~که دیده اید هرآن آرزو که دل میخواست ms137
# ~~مه مراد ز برج امید روی نمود
# ~~چه مه که چهرهآ خورشید خرمی پیداست
# ~~بسی نمود فلک دستبردهای جفا
# ~~ولیکن اکنون برماش دست منتهاست
# ~~سپهر اکرچه نهادست درد بر سر درد
# ~~تلافی یی که درین حال کردمحض دواست
# ~~درین معامله بر وی غرامتی بنماند
# ~~که سوخت آن همه خارو کنون همه خرماست
# ~~پپرس کاین همه انعام چرخ ازپی چیست
# ~~بدان که این همه اکرام دهر بهر چراست
# ~~زبهر صحت ذات و خلاص آن صدری
# ~~که عادت دل ودستش همیشه جود وسخاست
# ~~پناه دین شرفالدین علی بن بلفضل
# ~~که همچو عقل شریفست و همچودین والاست
# ~~ستوده صاحب عادل یکانه حاتم وقت
# ~~که نام صاحب و حاتم بنام او برخاست
# ~~بمرتبت چو سپهر و بموهبت چون بحر
# ~~بنور رای چو مهر و بسایه همچو هماست
# ~~بذات اوست خرد را قسم که باقی باد
# ~~که ذات اوچوخرد بی نصیب وبی همتاست
# ~~1. در برهان قاطع گفته. * باشه بر وزن ماشه جانوریست شکاری از جنس
~~زردچشم و کوچکتر از باز باشد، و معرب آن
# ~~باشق استه.
# ~~184 PageV00P189
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_190.png)

# ~~ازوست دولت و دین باجمال و با رونق
# ~~چو باغ کزگل و بلبل قرین برگونواست
# ~~لطیفه های هنرپروری ترا تنهاست
# ~~ایا ستوده کریمی که در طریق کرم
# ~~ثنای اهل کرم با حضور چون توکریم
# ~~هم آن چنانکه تیمم بساحل دریاست
# ~~اگر مکارم اخلاق راست قانونی
# ~~بنام تست گرش مبدأ وگرش منهاست
# ~~وگر مراتب اقبال راست مجموعی
# ~~تواصلی ار همه میدلکش است و گرمنهاست (؟)
# ~~حسودت ارچه نه افعیست لیک نابیناست
# ~~جمال بخت تو همچون زمردیست کزو.
# ~~مگو زمرد و افعی که اندر آن سخن است
# ~~توچون زمردی وحاسد تو چون میناست
# ~~چه فرقهاست میان زمرد و مینا
# ~~ولیک نزد که نزد کسی که او داناست
# ~~که حافظ تو و دارندهآ تو فضل خداست
# ~~زکیدهای حسودان مدار اندیشه
# ~~ز مکر کردنشان باقیی نماند ولیک
# ~~بفضل ایزد پروردگار نامد راست
# ~~خدای عزوجل بر ضمیر روشن تو
# ~~وقوف داشت که ms138 با سر او دلت یکتاست
# ~~هرآینه تن ناپاک مستعد بلاست
# ~~بین که تیر بلا را نشانه شد بنشان
# ~~هرآنچه با توخدا کرد و با اعزهآ تو
# ~~ز فضل و نعمت آن برتر از حد احصاست
# ~~تو شاد زی و بیزدان پناه گیر که خصم
# ~~رهین تیغ فنا گشت و مستحق فناست
# ~~که همچو روزخزان عمر دشمن توبکاست
# ~~چو نوبهارترا عمر باد روزافزون
# ~~در شکایت از روزگار و دشمنی آن با هنرمندان2]
# ~~11 بیت
# ~~سوار صبحدم هر روزکز مشرق برون تازد
# ~~سپر برگیرد و شمشیر وبا من جنگ آغازد
# ~~بخون حنجرم خنجر بیالاید پس آنگاهی
# ~~بقصد خون ببالین هنرمندی دگر تازد
# ~~چنان سازد که هر آزاده را از پای برگیرد
# ~~چنان خواهد که هردون را زگردون سربرافرازد
# ~~1. اصل: &quot;ازه.
# ~~2. بسیاری از کلمات این یازده بیت ناخوانا و بعضی از ابیات یا مصرعها
~~نیز نامفهوم است،
# ~~و تصحیح آنها بیش از این میسر نشد.
# ~~18 PageV00P190
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_191.png)

# ~~ازآن دونی که گردون راست اندرنام و درضتت(2)
# ~~جز کار کسی کودون بود همواره بطرازد (؟)
# ~~ورا از سازکار این کره چندانی افتادست
# ~~که یک ساعت بکار هیچ درویشی نپردازد
# ~~درازش دست و تیزش تیغ و حکمش برهمه نافذ
# ~~دوتا کرده بخیره پشت و گویی در که میتازد
# ~~مرا طالع کمان داریست خود زین راست اندازی
# ~~که تا در جعبهآ خود تیر بیند در من اندازد
# ~~وفاقش هست با تیرش ولی درقصد من تاوی
# ~~چوجان با تن درآمیزد چو می با آب درسازد
# ~~بقصد و عمد صد با رم بمالد گوش چون بربط
# ~~که یک روز از سرسهوی مرا چون چنگ ننوازد
# ~~چوموم ازانگبین از عیش خوش دورم کند وانگه
# ~~چو شمع و شگرم در آتش و در آب بگدازد
# ~~مرا درشد مششدر محنت بیحد باستادی (2)
# ~~چه استادی نماید وه نه دست خون همی یازد
# ~~درشکایت از تنگدستی]
# ~~9 بیت]
# ~~زعالم یکی رهبرم آرزوست
# ~~سررشتهآ خویش گم کردهام
# ~~مرا خورد یکبارگی غم دریغ
# ~~بگیتی یکی غم ms139 خورم آرزوست
# ~~یکی دادگر داورم آرزوست
# ~~بسا داوریها که دارم ولیک
# ~~نگویم زر و زیورم آرزوست
# ~~زرو زیور من قناعت بس است
# ~~یکی تازه رخ شوهرم آرزوست
# ~~برای عروسان بکر سخن
# ~~نگویم که سیم و زرم آرزوست
# ~~درین عهد ناخوش که قحط سخاست
# ~~1. بعضی از کلمات ییت ناخواناست، و قعل *طرازیدنه در لغت نامه ها معنی
~~شده است.
# ~~2. شاید هم
# ~~*سازگاره باشد.
# ~~3. پس از این کلمه، در اصل کلمهآ &quot;همیء نوشته شده.
# ~~4. کلمات این بیت
# ~~ناخواناست، و همینطور که بود من آنها را نقاشی کردم.
# ~~18 PageV00P191
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_192.png)

# ~~نه در خاطر و دل بگردد مرا
# ~~که این اسب و آن استرم آرزوست
# ~~کزین دهر نااهل حاش الوجوه
# ~~بدین بینوایی چنین زندگی
# ~~خری چه که یک توبرم آرزوست
# ~~زاسلام دورم گرم آرزوست
# ~~در دشمنی زمانه با هنروران]
# ~~7 بیت]
# ~~گردون زبرای هر خردمند
# ~~صد شربت جان ستان درآمیخت
# ~~گیتی زبرای هر جوانمرد
# ~~هر زهر که داشت درقدح ریخت
# ~~از بهر هنروران زمانه
# ~~هر فتنه که صعب تر برانگیخت
# ~~جز آب دو دیده می نشوید
# ~~خاکی که زمانه بر رخم بیخت
# ~~بر اهل هنر جفا کند چرخ
# ~~چون هست زمانه سفله پرور
# ~~نتوان زجفای چرخ بگریخت
# ~~کی دست زمانه برتوان پیخت1
# ~~چون کون خران همه سرانند
# ~~دست از دم خر بباید آویخت
# ~~در شکایت از روزگارو بی وفایی مردم]
# ~~14 بیت]
# ~~بر روی زمین وفا ندیدم
# ~~بیگانگی است کار عالم
# ~~با خلق جهان صفا ندیدم
# ~~در باغ وفا و نیک عهدی
# ~~زینجاست که آشنا ندیدم
# ~~شد عمر بباد ودر همه عمر
# ~~نخلی چه که خود گیا ندیدم
# ~~دیدم آن بیوفایی ازدوست
# ~~محرم باوفا ندیدم
# ~~نامیست خوش از وفا ولیکن
# ~~کز دشمن با جفا ندیدم
# ~~بسیار دویدم از پیش لیک
# ~~چیزیست که هیچ جا ندیدم
# ~~نگذشت که روزکار بر من
# ~~یا هیچ نبود یا ندیدم
# ~~در زیر فلک نرست قدی
# ~~یک روزکه صد یلا ندیدم
# ~~کس خلعت خوشدلی نپوشید
# ~~کز جور فلک دو ms140 تا ندیدم
# ~~آن یار که دردو چشم خاکش
# ~~تا پرهنش قبا ندیدم
# ~~1. در برهان قاطع گفته: &quot;پیختن بروزن ریختن به معنی پیچیدن باشده.
# ~~جز بابت توتیا ندیدم
# ~~188 PageV00P192
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_193.png)

# ~~در مس دروغ بی فروغش
# ~~دل خود1 چو ازوست گویی او را
# ~~جز عزت کیمیا ندیدم
# ~~نیک وبد من همه مرا باد
# ~~جز در ره آسیا ندیدم
# ~~انگار که خلق را ندیدم
# ~~در مدح کسی و تقاضای صله ازاو]
# ~~ای سرافرازی که بر خورشید چرخ
# ~~15 بیت]
# ~~کلک تو در نظم کار مملکت
# ~~شعلهآ رایت سرافرازی کند
# ~~عار دارد همتت کو در سخا
# ~~بر نفاذ تیغ طنازی کند
# ~~با همای عدل تو زاغ ستم
# ~~با محیط و ابر انبازی کند
# ~~گر بدانند آهوان انصاف تو
# ~~همچو عنقا خانه پردازی کند
# ~~در سخا آموزد از دست تو ابر
# ~~مشک نتواند که غمازی کند
# ~~پشه ای کاندر هوای قهر تست
# ~~همچو دریا گوهراندازی کند
# ~~فتنه را با خواب دمسازی بود
# ~~بر عقاب آسمان بازی کند
# ~~بر هرآن بقعه که صیت عدل تست
# ~~چون کفت با کلک دمسازی کند
# ~~شهسواری چون نودرمیدان جود
# ~~ظلم نتواند که مجتازی کند
# ~~وعدهای کان در کرم فرمودهای
# ~~وانگهی بدخواه خرتازی کند
# ~~گر وفا با آن هم آوازی کند
# ~~از پی توقیع در انجاز آن
# ~~با بنانت کلک همرازی کند
# ~~از تو یابند اهل معنی تربیت
# ~~تا به بستانها نسیم نوبهار
# ~~یاری دین حیدر غازی کند
# ~~حکم بادت نا بحدی کز عجب
# ~~پیشه عطاری و بزازی کند
# ~~گرگ در عهد تو خرازی کند
# ~~[درمدح کسی است]
# ~~بگردون نور اختر میفرستم
# ~~19 بیت]
# ~~بفردوس برین سرو و صنوبر
# ~~بدریا در و عنبر میفرستم
# ~~بر طوبی بنوبر میفرستم
# ~~2. در اصل چنین است. اگر * خزازی* هم بخوانیم درست است.
# ~~1. اصل: هجوه.
# ~~189 PageV00P193
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_194.png)

# ~~ببزم خود که آنجا روح ساقی است
# ~~بتحفه شاخ عبهر میفرستم
# ~~بخوزستان ز نادانی و شوخی
# ~~متاع قند و شگر میفرستم
# ~~چه میگویم خلاب پارگین است
# ~~که ms141 سوی آب کوثر میفرستم
# ~~غلط گفتم ز ذره کمترست این
# ~~که زی خورشید انور میفرستم
# ~~سوی یاقوت ولعل از ریش گاوی
# ~~فروغ مهرهآ خر میفرستم
# ~~چو موسی طالب خضرم وگرنه
# ~~چرا قطره باخضر میفرستم
# ~~ازین قلب نبهرهآ درهمی چند
# ~~چرا زی چشهآ خور میفرستم
# ~~به بی شرمیست گرنه ذرهای خاک
# ~~چرا زی مشک اذفر می فرستم
# ~~نه خود را مینهم خار ارنه خاری
# ~~چرا زی ورد احمر میفرستم
# ~~فراهم کردهای دو مفلسانه
# ~~بر طبعی توانگر میفرستم
# ~~هنرمندا بتحفه پیش خدمت
# ~~سخنهای مبتر میفرستم
# ~~هزاران کاروان شوق هردم
# ~~پیاپی همچو لشکر میفرستم
# ~~اکر بادی وزد در صحبت او
# ~~دوصد آه معنبر میفرستم
# ~~سخن نزدت فرستادم بهرحال
# ~~قران هم زی پیمبر میفرستم
# ~~عروس نظم باری بکر بودی
# ~~که نزد چون توشوهر میفرستم
# ~~چونان حضرتی چونین سخنها
# ~~اکرچه نیست درخورسی فرستم
# ~~چو نظمی نیستم شایستهآ تو
# ~~سخن زین گونه ابتر میفرستم
# ~~درجواب نجم الدین سروده]
# ~~14 بیت2
# ~~گلی سوی خلد برین میفرستم
# ~~شبه پیش در ثمین میقرستم
# ~~1. در برهان قاطع گفته: &quot;خلاب بر وزن سراب. گل و لای و آب که به
~~هم آمیخته شده باشد، و زمین گلناکی را نیز
# ~~گویند که های آدمی و چاروا در آن بمانده.
# ~~احمق و طامع و صاحب آرزو باشدهه90.
# ~~دره مان کته عو کاویا ا عروی مویع ایلوو
# ~~کم قیمت را نیز گویند که بر گردن خر بندند...&quot;.
# ~~. در برهان گفته: هنبهره بهفتح اول و ثانی و
# ~~سکون های هوز، و رای قرشت مفتوح: به معنی قلب و ناسره باشد عموما، و
~~سیم قلب را گویند خصوصاء.0&quot;.
# ~~ون مل مزا اعهد منتی اعنی عله او نار اد عد  نم قلب وا
# ~~6. مبتر اسم مفعول از باب تفعیل است. باب تفعیل مادهآ هبت ره در عربی
~~نامستعمل و در کتب لفت عربی
# ~~نامذ کوراست. ولی در فرهنگنمعین گفته: &quot;مبتر: دم بریده، بیفرزند،
~~ناقص000&quot;.
# ~~2. در برهان گفته: &quot;ریش گاو با ثانی معروف: مردم ابله و
# ~~190 PageV00P194
# ![page ms142 image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_195.png)

# ~~یکی نقش کژ از بی زیب و زینت
# ~~بتحفه بر حور عین میقرم
# ~~کلامی زگنگ از پی استفادت
# ~~بهدیه بروح الأمین میقرتم
# ~~همانا کم است این بصدره ز ذره
# ~~که زی آفتاب مبین میقرتم
# ~~زهی خواب خرگوش چون توده ای خاک
# ~~بر تاف آهوی چین میقرتم
# ~~ندارد خطر در بر آب حیوان
# ~~خلایی که از پارگین میقرتم
# ~~قروخی مزور سراسر کثاقت
# ~~بنویر بچرخ یرین میقرتم
# ~~یکی شعنه کان هیچ پرتو ندارد
# ~~بر حضرت تجم دین میقرتم
# ~~هنرپرورا این ز بیخردکی دان
# ~~که پیش تو نظمی چنین میفرتم
# ~~ملک سخن در تو جمشید وانکه
# ~~منت از سقالی نگین میقرتم
# ~~زمن درگذار این ز روی بزرگی
# ~~که زی خرده دان مفین میقرستم
# ~~دریغ ارگزین بودی این نظم زیرا
# ~~که نزدیک طبعی گزین میفرستم
# ~~هزار آفرین تحفه هرصبح وشامی
# ~~بدان طبع سحرآفرین میقرستم
# ~~نباشد مرا درخور تو جوابی
# ~~بجای جواب آقرین میفرستم
# ~~در مدح شرف الدین علی و تقاضای بهرداخت قرض خود]
# ~~21 بیت]
# ~~صدر جهان که شعله ای از نور رای او
# ~~بر نور آفتاب فل سروری کند
# ~~سرمایهآ شرف شرفالدین علی که چرخ
# ~~با همتش نزیبد اکر همسری کند
# ~~آزشکم گرسنه شود ممتلی ز حرص
# ~~گر میل طبع سوی سخا گستری کند
# ~~اندر امور نظم ممالک بیک صریر
# ~~کلک مبارکش هنر خنجری کند
# ~~در پیش زخم تیغ حوادث بنور عزم
# ~~هم جوشنی نماید و هم مغفری کند
# ~~گر کو کند قضا سر پیمانهآ وجود
# ~~حکمش میان هردو بحق داوری کند
# ~~ورکم کند زمانه سر رشتهآ صلاح
# ~~حزمش بنور رای ورا رهبری کند
# ~~بر خلق همچو بر سه موالید چارونه
# ~~لطف پدر چه تربیت مادری کند
# ~~کلکی است ناتوان بکف کافیش که تیغ
# ~~با آن همه نفاذ ورا چاکری کند
# ~~بر عارض بیاض چو مشاطه گونه گون
# ~~اشکال مختلف ز خط عنبری کند
# ~~بر خصم و بر ولی اثر سعد و نحس او
# ~~همواره سخره بر زحل و مشتری کند
# ~~1. اصل: ms143 &quot;نجم الدین*.

PageV00P195

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_196.png)

# ~~مانند ابکم است ولیکن سخنوران
# ~~عاجز شوند ازو چو زبان آوری کند
# ~~در یک نفس هزار گهر زو جدا شود
# ~~زو طرفه نیست این که گهرپروری کند
# ~~چون مسکنش کف شرف الدین علی بود
# ~~یا با بنان فرخ او همبری کند
# ~~صدرا ضمیر خادم داعی بمدح تو
# ~~در صف اهل فضل و هنر صفدری کند
# ~~چون خطبهآ مدیح تو خواند زبان او
# ~~گردون هفت پایه ورا منبری کند
# ~~معلوم رای تست که خادم ثنای تو
# ~~نه از طریق شعر و ره شاعری کند
# ~~دورست ازین طریق ولیکن بطوع و طبع
# ~~مدح تو ورد اوست چو مدحت گری کند
# ~~قرضی که از رهی کرمت ملتزم شدست
# ~~هنگام آن رسید که ذمت بری کند
# ~~تا از دو جنس عالم کوچ مرکبست
# ~~وانکه سه و چهار برو مهتری کند
# ~~اسیب هفت وچار ز عمرت گسسته باد
# ~~تا بر سران عالم رایت سری کند
# ~~یضا له
# ~~[در مدح صاحب صدر مختص الدین محمدبن علی
# ~~15 بیت
# ~~بدان خدای که بر روی رقعهآ عظمت
# ~~کمینه بیدق2 حکمش هزار فرزین است
# ~~دو چابکند همی صبح و شام بر در او
# ~~که آن یکی گهرافشان و این گهرچین است
# ~~سپهر زیرکف مهره باز قدرت اوست
# ~~چو حقه ای که پر از مهرههای زرین است
# ~~1. اصل : &quot;ساغری&quot;.
# ~~2. مقصود از عالم کوچک جهان است. در مقابل عالم اکبر که نفس انسانی است
~~و
# ~~این دو بیت شعر منسوب به علی (ع) ناظر به همین معنی است: (دیوان
~~امیرالمؤمنین علی، چاپ دمشق - 1382
# ~~ص 44)
# ~~دواءک فیک و ما تشعر  وداهک منک و ما تبصر
# ~~اتحسب انک جرم صفیر
# ~~3. دربرهان قاطع گفته: &quot;بیدق بر وزن احمق پیادهآ شطرنج را گویند،
~~و آن مهرهای باشد از جملهآ مهرههای شطرنج، و
# ~~وفیک انطوی العالم الاکبر
# ~~معرب بهاده است&quot;.
# ~~4. در برهان زیر لغت فرزان گفته: &quot;فرزین: مهرهای باشد از مهرههای
~~شطرنج، و آن
# ~~بهمنزلهآ وزیراست&quot;.
# ~~192 PageV00P196
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_197.png)

# ~~دو کفه ms144 قدرتش از روز و شب پدید آرد
# ~~که شرح شوقم نتوان بصد زبان دادن
# ~~که خط محور بر هردو کفه شاهین است
# ~~ستوده صاحب سرور محمدین علی
# ~~که زی جناب همایون مختص الدین است
# ~~سر صدور اکابرکه صدر مجلس او
# ~~که دین و دولت ازو بانفاذ و تمکین است
# ~~در آن مکان که ز خلق خوشش سخن گویند
# ~~ز بوی خلق خوشش پرگلست و نسرین است
# ~~هرآن گروه که اندر پناه صدر وی اند
# ~~نسیم باد تو گویی که عنبرآگین است
# ~~بعهد دولت او خوش نشین که فتنه و جور
# ~~ز امن و راحتشان بسترست و بالین است
# ~~فلک دهد بکف او زمام حکم جهان
# ~~چو کبک و تیهو وعدلش چوبازوشاهین است
# ~~چنان بطبع کف راد اوست عاشق جود
# ~~هنوز باش که این پایهآ نخستین است
# ~~ز بهر نعل و پی میخ مرکب خاصش
# ~~که آن یکی است چوخسرو دگر چوشیرین است
# ~~زمانه راست بر او آفرین همیشه چنانک
# ~~سپهر ساخته شکل هلال و پروین است
# ~~دعای خیر ازو مگسلاد و دائم آنک
# ~~بصد هزار زبان بر عدوش نفرین است
# ~~ز جبرئیل امین بر دعاش آمین است
# ~~192 PageV00P197
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_198.png)

# ~~[درمدح امیر ناصرالدین محمدبن حسن
# ~~19 بیت]
# ~~بدان خدای که هردم بشکر نعمت او
# ~~زبان علم تر وکام عقل شیرین است
# ~~بلطف صنع برآورد بیستون قصری
# ~~که قصر خسرو انجم نه قصر شیرین است
# ~~عروس نعمت او باز میرود بعدم
# ~~بمهر خویش که داماد شکر عنین است
# ~~کمال قدرت او پرورندهآ مشفق
# ~~ز ابر ساخته کاین دایهآ ریاحین است
# ~~وفور هیبت و قهرش بشعلهای ز اثیر
# ~~مثال داده که این مقطع شیاطین است
# ~~بصحن مملکتش هفت پشتی است فلک
# ~~کبود وش که همه میخهاش زرین است
# ~~حسام قدرت و قهرش بدست حکمت و حلم
# ~~همیشه حافظ شرعست و ناصر دین است
# ~~که اشتیاق مرا هیچ شرح نتوان داد
# ~~که زی جناب همایون ناصرالدین است
# ~~امیر عالم عادل محمدبن حسن
# ~~که ms145 بر مناقبش از چرخ حمد و تحسین است
# ~~جزو که دارد آیین جود و رسم کرم
# ~~تبارکالله آن خود چه رسم و آیین است
# ~~سخا و طبع کریمش حریف یکدیگرا
# ~~مگر یکیست چو جوزا یکی چو پروین است
# ~~بحذق همت او توسن مروت را
# ~~چه خوش بکار درآورد اگرچه نوزین است
# ~~ایضا له
# ~~1. اصل: &quot;یکدیگرنده.
# ~~193 PageV00P198
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_199.png)

# ~~بمدح او گهر افشاند خاطر من از آنک
# ~~رد ز لفظ گهربار او گهرچین است
# ~~بذکر منقبت او زبان کلک ترست
# ~~ز آن سبب دهن کلک عنبرآگین است
# ~~بزرکوارا داعی دولتت شب و روز
# ~~ر بهر فرقت خدمت نزند و غمگین است
# ~~تویی ز محنت ایام کهف و ملجا او
# ~~از آن دعای تو او را چوورد یاسین است
# ~~بنامرادی از خدمت توشد محروم
# ~~ولی چه چاره کند چون مراد چرخ این است
# ~~همیشه تا که خط و زلف دلفروزان را
# ~~ز برک لاله وگل بسترست و بالین است
# ~~قرین جان تو باد آفرین جان پرور
# ~~که بر حسود تو از چرخ و بخت نفرین است
# ~~درمدح عزالدین نصرة الاسلام]
# ~~1 بیت]
# ~~حکم ایزد و اقرار جمله تاجوران
# ~~پناه و پشت جهان عزدین تواند بود
# ~~ستوده نصرت اسلام آنکه نصرت و فتح
# ~~همیشه رایت او را قرین تواند بود
# ~~چوشد حسام و یمینش قرین، یمین ظفر
# ~~بدان خجسته حسام و یمین تواند بود
# ~~فلک چو بر قد او کسوت بقا دوزد
# ~~سعادتش علم آتشین تواند بود
# ~~ملک ز اوج فلک میدهد بطبع اقرار
# ~~که او بهین ملوک زمین تواند بود
# ~~بروز رزم به پیشش چو برگشود کمین
# ~~سوار رخش سواری کمین تواند بود
# ~~زهی ستوده کریمی که عهد دولت تو
# ~~جمال و زیب شهور و سنین تواند بود
# ~~یکی سخن زخرد دوش باز پرسیدم
# ~~که او جوابگزار مهین تواند بود
# ~~که هر کسی زسخای شه است خرم وشاد
# ~~برای چیست که طبعم حزین تواند بود
# ~~جواب داد خرد کاین گمان مبر بسخاش ms146
# ~~که درگمان همه غث و سمین تواند بود
# ~~1. اصل : &quot;عزالدین&quot;.
# ~~2. اصل : &quot;آستین&quot;.

PageV00P199

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_200.png)

# ~~اگر شود بمثل زنده حاتم طایی
# ~~ز خرمن کرمش خوشه چین تواند بود
# ~~از آنکه طبع تو سحرآفرین تواند بود
# ~~نه نیز گویم شعرت بدست و نازیبا
# ~~ز بخت تست مگر کز سخاش محرومی
# ~~حقیقت است که حال این چنین تواند بود
# ~~که هرچه گفت خرد آن یقین تواند بود
# ~~چو این سخن بشنیدم ازو بدانستم
# ~~دعای روح امین باد حرز بازوی تو
# ~~که حرز دعوت او بس حصین تواند بود
# ~~معین و یار تو بادا خدای عزوجل
# ~~به از خدای که یار و معین تواند بود
# ~~[درمدح علاءالدین اسعد]
# ~~22 بیت]
# ~~ای باد صبحدم که ز دم روح پروری
# ~~خوش خوش چو نوبهاری و خوشبو چو عنبری
# ~~هم طرهآ بنفشه پریشان کنی بصبح
# ~~هم غنچه را بوقت سحر پیرهن دری
# ~~ای پیک رایگانی کز مهر پروران
# ~~پیغام سر بمهر بر دلبران بری
# ~~سوگند میدهم بخدا بر توکان زمان
# ~~کز جیب صبحدم نفسی خوش بر آوری
# ~~پرکرده دامنی زدرود و سلام من
# ~~الآ بحضرت سر احرار نگذری
# ~~راد زمانه سرورعالم علاءدین
# ~~اسعد که هست مایه رادی و سروری
# ~~زو مشتری سعادت کلی همی برد
# ~~زیرا که اوست اسعد و سعدست مشتری
# ~~داده بمهر چهرهآ زیباش روشنی
# ~~بر عرش جسته همت عالیش برتری
# ~~با نور روی او نکند مهر همروی
# ~~با جود دست او نکند ابر همسری
# ~~1. اصل : &quot;آن&quot;.
# ~~196 PageV00P200
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_201.png)

# ~~طوقی زمنت او هرمه زماه نو
# ~~بر چشم خلق عرضه دهد چرخ چنبری
# ~~نشست هیچکس چووی اندرصف هنر
# ~~برخاست لاجرم فلک او را بچاکری
# ~~ای آنکه همتت چو کند خطبهآ علو
# ~~گردون هفت پایه کند میل منبری
# ~~قدرت ورای صفهآ افلاک خیمه زد
# ~~از روی صورت ارچه بدین طارم اندری
# ~~فضل وسخا و همت و زین گونه ها هنر
# ~~هست از ستاره بیش ترا چونکه بشمری
# ~~نه هرکه اندرو هنری یا دو یافتند
# ~~او را ms147 بود مسلم نام هنروری
# ~~آن خلعت رفیع بود لایق کسی
# ~~کو را رسد حقیقت بر سروران سری
# ~~یک اسم دان هنر که مسمای اوتویی
# ~~الحق وراچه لایق و یارب چه درخوری
# ~~از تو هنر غریب نباشد بهیچ حال
# ~~ازماه و صبح طرفه ندارند رهبری
# ~~تر کیب یافت نام توازچارحرف وتو
# ~~زان هرچهار نامی هر هفت کشوری
# ~~تا چتر نور بر سر گیتی بگسترد
# ~~سلطان صبحدم ز سر مهرهروری
# ~~ازتو هنر غریب نباشد بهیچ امر
# ~~از ماه و صبح طرفه ندارند رهبری
# ~~خندان نشین و خوش که بهر صبح وشام چرخ
# ~~در روی بد سگال تو گوید که خون گری
# ~~ا. این کلمه در اصل واضح نیست.
# ~~197 PageV00P201
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_202.png)

# ~~ای بنان جود تو بر کاغذ روز سپید
# ~~12 بیت]
# ~~هر کجا کلک تو شد بر صفحهآ کاغذ روان
# ~~نقش کرده خامهآ قدرت بزیر آفتاب
# ~~در هوایت هر که چون کاغذ دورویی پیشه کرد
# ~~تیغ هندی را نماند با نفاذش هیچ تاب
# ~~هرچه آن بر کاغذ روزست وبر کیمخت شب
# ~~چون قلم سرگردد و سربیت رای ناصواب
# ~~ماند هر کوچون قلم نامد زنامت درطرب
# ~~جز که نقش نام تو یکسر چو نقشی دان بر آب
# ~~قابل حکمت چو کاغذ خامهات را هر که نیست
# ~~درخمار سست رایی همچو کاغذ در شراب
# ~~هر که همچون کاغذ از خط تو بگشاید فقاع3
# ~~گردنش را چون دوانت ناگزیرست از طناب
# ~~میل این خادم بکاغذ چونکه معلوم توشد
# ~~زانکه هست از خاطرت تیر فلک را فتح باب
# ~~خاصه آن کاغذ که دارد بوی یکرنگی چو من
# ~~فیض جودت مایل او کن بکاغذ چون سحاب
# ~~طبع در مدح تو یک ساعت نمی آرد درنگ
# ~~در وفا و مهر من همواره تا روز حساب
# ~~نا همیشه کاتبان دارند کاغذ را عزیز
# ~~می بباید از تو در کاغذ فرستادن شتاب
# ~~گاه ازو سازند منشور وگهی از وی کتاب
# ~~[درمدح کسی است]
# ~~2. اصل : &quot;خانه&quot;.
# ~~3. در برهان قاطع گفته: فقاع ms148 گشودن کنایه
# ~~1. اصل: مسرکرد در سرایت*.
# ~~از لافزدن و تفاخر کردن و نازش نمودن باشد...&quot; و نیز گفته:
~~&quot;فقاع میگشاید یعنی تفاخر می کند و لاد
# ~~می زنده.
# ~~68 PageV00P202
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_203.png)

# ~~کاغذ منشورت از تأیید حق باد و حسود
# ~~غرقه همچون کلک در آب سیه بئس المآب
# ~~درمدح لخرالدین اسعدین مسعود]
# ~~14 بیت]
# ~~قدوهآ اهل هنر سرور ارباب کرم
# ~~فخر دین مفخر دهر اسعدبن مسعودست
# ~~آنک ازو اختر اصحاب هنر میمونست
# ~~وانک ازو طالع ارباب کرم مسعودست
# ~~همتش همچوسپهرست که نامسلو کست
# ~~هنرش همچو ستاره است که نامعدودست
# ~~گمره و سرزدهآ بادیهآ حرمانست
# ~~هر کسی کز حرم حضرت او مصدودست
# ~~بذل وصون عرض و عرض از آن خصلتهاست
# ~~که بر طبع کرم پرور او محمودست
# ~~ذات [او] مجمع و مجموع خصال کرمست
# ~~پیش طبعش جز از آن هرچه بود مردودست
# ~~ای کریی که ترا داد خدا هرهنری
# ~~که کسی در همه آفاق بدان محسودست
# ~~هرچه دارد بمعالی و مکارم نسبت
# ~~بخدا کان همه از سیرت تو معهودست
# ~~محیط کرمت خاطرمن نیست محیط
# ~~که محیط کرم و فضل تو نامحدودست
# ~~هرچه زیبد چو توی را که بود هست ترا
# ~~بجز از مثل و نظیر توکه ناموجودست
# ~~شیوهآ مدح و ثنا را که دهد تربیتی
# ~~که طریق کرم و راه سخا مسدودست
# ~~199 PageV00P203
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_204.png)

# ~~سرفرازا ز سر فضل فراموش مکن
# ~~آنچه خادم زجناب توبدان موعودست
# ~~تا مکر همت و سعی تو رساند بحصول
# ~~آنچه دانی که درین باب ورا مقصودست
# ~~حاسد جاه ترا باد حسد هردم بیش
# ~~که نه در حضرتت اسباب کرم مفقودست
# ~~در شکایت از بحت خود گوید]
# ~~ازحد بگذشت خواب بختم
# ~~13 بیت]
# ~~درماندهآ انقلاب بختم
# ~~ناتافته هیچ ذره بر من
# ~~شد منکسف آفتاب بختم
# ~~خیمه چه زنم که دست گردون
# ~~بکسست زهم طناب بختم
# ~~یداردلم بخویشتن لیک
# ~~دردا که اسیر خواب بختم
# ~~با رنج فراخ عمر بگذشت
# ~~در دولت تنگ یاب بختم
# ~~عیشی نه بکام میگذارم
# ~~در ms149 غمکدهآ خراب بختم
# ~~کو فر همای تا بنازد
# ~~در سایهآ او غراب بختم
# ~~گر دادستی گذشته بودی (2)
# ~~از شیر فلک عقاب بختم
# ~~بر فرق وجود من نیفکند
# ~~جزسایهآ غم سحاب بختم
# ~~امید دلم همه خطا شد
# ~~زاندیشهآ ناصواب بختم
# ~~جز کوروسیه گلیم نامد
# ~~از دور فلک خطاب بختم
# ~~ای چرخ چونانت هست باری
# ~~زین بیش مریز آب بختم
# ~~وی عمر چنانکه هست بگذر
# ~~زنهار که در عذاب بختم
# ~~ایضا له
# ~~[در مدح صدر ربیب الدین ومژدهآ وزارت یافتن او
# ~~11 بیت]
# ~~با خرد افتاد شبی خلوتم
# ~~گفتمش ای رهبر هرگمرهی
# ~~2. اصل : &quot;بیفکنده.
# ~~3. در برهان قاطع گفته: &quot;سیاه گلیم به کسر کاف فارسی کنایه از
~~بدبخت و بی دولت و سیه روز باشده.
# ~~1. اصل : هسیره.
# ~~200 PageV00P204
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_205.png)

# ~~ای بوجود توجهان را ثبات
# ~~رقم بندگی نام تست
# ~~وی بجمال تومهان را مهی
# ~~ضایع تا کی شود آخر بگو
# ~~هرکه ندارد رقم ابلهی
# ~~الاغری پهلوی عیش مرا
# ~~عمر عزیزم بامید بهی
# ~~گفت مخور غم که دلت بامداد
# ~~کی بود آخر اثر فربهی
# ~~صبحدمی مزده شنیدم که داد
# ~~پرشود ازشادی و از غم تهی
# ~~دست وزارت بکریمی که هست
# ~~رای هنرپرور شاهنشهی
# ~~صدر ربیب الدین کز فرط یمن
# ~~صاحب ری حضرت او را رهی
# ~~گفتم المیة لله که یافت
# ~~هست همه فر و همه فرهی
# ~~شاهداین حال بدان کس که گفت
# ~~گوشم ازین مژدهآ خوش آگهی
# ~~قدرجع الحق الی أهله
# ~~درمدح صدر ابوالقاسم]
# ~~وشادمانی از وزارت یافتن او
# ~~برآمد یکی آرزو ملک را
# ~~4 بیت]
# ~~که دست وزارت بصدری رسید
# ~~که بود اندر آن آرزو سالها
# ~~که گیرد سعود از رخش فالها
# ~~ازین پیش بیرای او مملکت
# ~~ابوالقاسم آن کز فلک قسم اوست
# ~~چنان بدکه بی روح تمثالها
# ~~چو دندان کند تیز مرکلک را
# ~~چه تعظیمها وچه اجلالها
# ~~شود فتنه را کند چنگالها
# ~~بدو چرخ ازین پس تلافی کند
# ~~گر بیش ازین گیرد اخلالها
# ~~وگر داشت بیداد حالی نکو
# ~~علی الجمله ورد زبانهای ms150 خلق
# ~~زین پس نگردد ورا حالها
# ~~للم تک تصلح الا له
# ~~نباشد جزین بیت در قالها
# ~~ولم تک تصلح الا لها
# ~~در مدح صدری است]
# ~~1 بیت]
# ~~سرافرازا تو آن صدری که طبعت
# ~~گلستان کرم را نشکفد گل
# ~~بجز تخم نکوکاری نکارد
# ~~اگر ابر کفت بر وی نبارد
# ~~21 PageV00P205
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_206.png)

# ~~حکومتها همه رایت گذارد
# ~~میان هرچه زان عاجز شود وهم
# ~~که هرک آن بشنود بر دل نگارد
# ~~زمن درتاب تب یک نکته بشنو
# ~~که تا بر خاطرت رنجی گمارد
# ~~تبی کامد بتوبرا بهر آن بود
# ~~که او را هر کس ازدونان شمارد
# ~~ز بس کامیخت با دونان بترسید
# ~~بدریای لطافت کان تن تست
# ~~فروشد تا مگر غسلی برآرد
# ~~که تاب حملهآ دریا ندارد
# ~~پس آنگه زود برگردید دانست
# ~~سزد گر طبعت از روی بزرگی
# ~~چنین بیخردکی زو درگذارد
# ~~نصیب خصم بیآب تو بادا
# ~~بی کو را بخاک وگل سپارد
# ~~بخدایی که ره معرفتش
# ~~روزوشب مسلک صاحب نظرست
# ~~در ره او خرد از غول ضلال
# ~~با ثبات قدمش پرخطرست
# ~~کوه درخدمت او با کمرست
# ~~چرخ بر درگه او پشت خم است
# ~~از دو سرهنگ درش خالی نیست
# ~~نام او هردو قضا و قدرست
# ~~قدرتش زاد سه فرزند ولی
# ~~چارشان مادر و نه شان پدرست
# ~~عقل را هرنفس از حضرت او
# ~~بی عدد منهی و صاحب خبرست
# ~~هرچه بیند دل و چشم از صنعش
# ~~بربوبت او راهرست
# ~~که بدیدار تو شوقی که مراست
# ~~شرح چندان که دهم بیشترست
# ~~**
# ~~مکن در کار مردم جست وجویی
# ~~میاور با سر خود گفت وگویی
# ~~دم اندر کش زعیب خلق جستن
# ~~چوخواهی کت نباشد عیب جویی
# ~~خموشی همره خود کن که هرگز
# ~~نیابی درجهان همره چنویی
# ~~مکن با مهتران خویش کوشش
# ~~که سنگی درنماند از سبویی
# ~~بدست خویش گردی برمینگیز
# ~~که از عذرش بباید شست وشویی
# ~~بخوش خونی دل مردم بدست آر
# ~~که نفرین باد بر هر زشت خویی
# ~~مشوخودبین چوچوگان تا نگردی
# ~~ز هرسو خستهآ ms151 زخمی چوگونی
# ~~
# ~~کاول ز پی عمر بماتم ننشیند
# ~~**
# ~~1. اصل : &quot;بتی کامد هنوبره.
# ~~2. اصل: دبتی&quot;.
# ~~10 PageV00P206
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_207.png)

# ~~کی کشم این طعنه زهر نیک و بد آری
# ~~کس در صف عشاق مسلم ننشیند
# ~~برخاستهام از سر شادی که دل تو
# ~~من نخورم غم خوش وخرم ننشیند
# ~~چشم تو بخون من تشنه است وگرچه
# ~~ما چشم تو برخیزد وخون ریزد ازین سان
# ~~خونم بخورد تشنگیش هم ننشیند
# ~~ین فتنه همانا که ز عالم ننشیند
# ~~درد تو جان را چو درمان درخورست
# ~~کفر تو دل را چو ایمان درخورست
# ~~گرچه بنده درخور وصل تو نیست
# ~~بنده را وصل تو چون جان درخورست
# ~~تلخ از آن شیرین دولب کم گوازآنک
# ~~خوان خوبی را نمکدان درخورست
# ~~گرم شد دردل تنور عشق تو
# ~~دیده را گو هین که طوفان درخورست
# ~~دل ببوی وصل تو دیوانه شد
# ~~دیو را ملک سلیمان درخورست
# ~~چند هجران مرهمی برنه زوصل
# ~~بر سر چندین غمم آن درخورست
# ~~کردهای الحق گران بارم بوصل
# ~~هست در عالم ترا کمتر غم آنک
# ~~این زمانم باد هجران درخورست
# ~~دیده را آن روی رخشان در خورست
# ~~خضر را زان چه که اندر گوشهای
# ~~تشنهای را آب حیوان درخورست
# ~~روی خوبت از ارم نیکوترست
# ~~خاک کویت از حرم نیکوترست
# ~~آن هری زاده که یک شب وصل او
# ~~ز هزاران ملک جم نیکوترست
# ~~با رخت مه را توان کردن قیاس
# ~~نه نه کز خورشید هم نیکوترست
# ~~صد دل و جان ناید اندر چشم تو
# ~~با از آن سان محتشم نیکوترست
# ~~نیستم بیدرد و غم در عشق تو
# ~~عشق خود با درد و غم نیکوترست
# ~~شرط دلداری جفا نبود از آنک
# ~~لطف و دلداری بهم نیکوترست
# ~~گر ستم نیکوست اندر عاشقی
# ~~آخر انصاف از ستم نیکوترست
# ~~فی الجمله سر وفا نداری
# ~~بر ما نظر وفا نداری
# ~~دریای جمال وکان لطفی
# ~~لیکن گهر وفا نداری
# ~~خود ازتوچه کیسه برتوان دوخت
# ~~چون تو کمر ونا نداری
# ~~گرد تو چه میپرم مگس ms152 وار
# ~~مون تو شکر ونا نداری
# ~~1. اصل: &quot;توه.

PageV00P207

# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_208.png)

# ~~رو پای بدامن اندر آور
# ~~اکنون چوسر وفا نداری
# ~~نیکو نبود که دل ربایی
# ~~وانکه جگر وفا نداری
# ~~آراسته گلبنی ولیکن
# ~~افسوس بر وفا نداری
# ~~یا در دلت از وفا خبر نیست
# ~~یا خود خبر وفا نداری
# ~~اگر وصال تو سر درآرد
# ~~غم جهان بر دلم سرآرد
# ~~وگر فراقت به تن بماند
# ~~دمادم از جان و دل برآرد
# ~~مریز خونم که از حکومت
# ~~زمانه روزی بداور آرد
# ~~جفا مکن زانکه روزگارت
# ~~هم آن چنان در برابر آرد
# ~~چه خواهی از بی دلی که هردم
# ~~ز سوز دل بزم دیگر آرد
# ~~زمویه ریز و ز اشک خونین
# ~~همش تودستی بسر فروکن
# ~~شراب و ز دیده صاغر آرد
# ~~همش تودرسایه گیر ورنه
# ~~وگر غم از پایش اندر آرد
# ~~بمهرش اندوه در بر آرد
# ~~*
# ~~نه ترا عهد و زینهاری هست
# ~~نه مرا جز تو غمکساری هست
# ~~مکن از من کران که خاک توام
# ~~در میانه اکر غباری هست
# ~~همه بادست در سرت آخر
# ~~خود نگویی که خاکساری هست
# ~~دوش با من خیال تو میگفت
# ~~هیچت از وصل کارو باری هست
# ~~گرچه بودم چنانکه خود دانی
# ~~هم نگفتم نگفتم آری هست
# ~~عمریت بخون دل بپروردم
# ~~از خوردن خون دل جگر خوردم
# ~~هر بد که ز بد بتر بود دیدم
# ~~تا عمر بدین صفت بسر بردم
# ~~نه اول با غمت خوکردم آخر
# ~~نه مهرت را بجان پروردم آخر
# ~~نه بر عشق رخ خوبت گواهند
# ~~سرشک سرخ و روی زردم آخر؟
# ~~بقصد خون من برخاستن چیست
# ~~مکن بنشین نه خونی کردم آخر
# ~~مرا جز عشوهها دیگر چه داری
# ~~نه سودای غم عشق است رسی
# ~~زتوجز غم چه دیگر خوردم آخر
# ~~که خود من درجهان آوردم آخر
# ~~203 PageV00P208
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_209.png)

# ~~برین مسکین دل پروردم آخر
# ~~مکن پهلو تهی از من ببخشای
# ~~بنیاد امید بر فکندم
# ~~دستار طرب زسر فکندم
# ~~رخت و بنهای که داشتم صبر
# ~~ازمنزل دل ms153 بدر فکندم
# ~~دیرینه حدیث نام و ننگم
# ~~یکباره بخاک درفکندم
# ~~آبم تو بریختی و آتش
# ~~من در همه خشک و تر فکندم
# ~~بر خاک در توسر نهادم
# ~~با تیغ غمت سپر فکندم
# ~~د*
# ~~راه بر جمله نیکوان بستی
# ~~سیل غم در همه جهان بستی
# ~~گاه گاهت بخواب میدیدم
# ~~خواب بر چشم من از آن بستی
# ~~عشوه باری بنقد میدادی
# ~~زان قدر نیز هم زبان بستی
# ~~دل ببردی و ازسر انصاف،
# ~~طنع در جان نیم جان بستی
# ~~پردهآ کرمده کز آه لم
# ~~پرده بر روی آسمان بستی
# ~~تا رگ جان بنده بگشایی
# ~~جان درین کار برمیان بستی
# ~~*
# ~~سری دارم پر ازسودای عشقت
# ~~دلی دارم بدودرجای عشقت
# ~~که دیدارست در سیمای عشقت
# ~~ضرورت عشق تو خونم بریزد
# ~~مرا آسوده و فارغ دلی بود
# ~~بر آمد ناگهی غوغای عشقت
# ~~یک دم کشته شد در پای عشقت
# ~~من بیچاره وچون من هزاران
# ~~که هستم غرقه در دریای عشقت
# ~~منم چون ماهی یی افتاده بر خشک
# ~~که دیدی کو نشد رسوای عشقت
# ~~مرا عشق تو رسوا کرد و نشکفت
# ~~را دل ز آتش سودای عشقت
# ~~چه صفرا میکنی برمن که خود سوخت
# ~~*
# ~~. در اصل چنین است.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: &quot;شکفتن به کسر اول و به کسر ثانی به معنی
~~تعجب.
# ~~نمودن&quot;.
# ~~3. در برهان گفته: &quot;صفرا کردن کنایه از خشم گرفتن و اعراض نمودن
~~باشد...&quot;.
# ~~205 PageV00P209
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_210.png)

# ~~ای راز دل زمانه بر رای تو فاش
# ~~آرام زخاک خیزد ارگویی خیز
# ~~مه نور زروی روشنت کرده تراش
# ~~ای خسرو روزگار و ای سنجر وقت
# ~~ایضا له
# ~~جنبش برود زچرخ اگرگوی باش
# ~~خود لشکر ابخاز گرفتم یاجوج
# ~~در مردی و مردمی تویی حیدر وقت
# ~~ای کرده میان جور تیغت بدونیم
# ~~ایضا له
# ~~نه تیغ توسدست و تو اسکندروقت
# ~~زآوازهآ پنج نوبتت خوشتر باد
# ~~از زادن چون تویی نه و چار عقیم
# ~~از هشت بهشت عرصهآ هفت اقلیم
# ~~تا گل کند از تودهآ گل باد پران
# ~~یضا ms154 له
# ~~گل باد زخون دشمنان خاک درت
# ~~تا زرد شود رنگ رز از بوی خزان
# ~~جام طربت باد پر از خون رزان
# ~~ای دوش فلک را علمت گشته ردا
# ~~ایضا له
# ~~بادات فدا هر که بگیتی چو تو نیست
# ~~درگوش ملک زجود و عدل تو ندا
# ~~تا خلق جهانت همه باشند فدا
# ~~گردون اگر از مهر تو نبود کمرش
# ~~ایضا له
# ~~هر کونه زدل کمان قهر تو کشند
# ~~درهم شکند زمانه تیغ و سپرش
# ~~هر تیر چو جعبه باد یارب جگرش
# ~~206
# ~~الرباعیات PageV00P210
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_211.png)

# ~~شاهی که جهان را بوجودش نازست
# ~~بر خیل قضا خنجر او طنازست
# ~~با رایت او فتح و ظفر همرازست
# ~~عزالدین ایلقفشت [بن] صتمازست
# ~~ایضا له
# ~~بی ملک تو با زیب نباشد دستی1
# ~~بییاری تو قضا نبازد دستی
# ~~یک روز مبادا که نباشد دستت
# ~~هم زیرای هم زبر هر دستی
# ~~وله ایضا
# ~~گرماه برفت مهر تابان برجاست
# ~~ور لعل بشد کان بدخشان برجاست
# ~~المنة لله که سلیمان برجاست
# ~~ورلشکر دیو خود چو موروملخ است
# ~~وله ایضا
# ~~نوک قلم تو تیغ را پشت آمد
# ~~عدل تودهان ظلم را مشت آمد
# ~~دستت که ازو قویست بازوی هنر
# ~~درکار ممالک همه انگشت آمد
# ~~وله ایضا
# ~~نوک قلمت نقش ثریا برد
# ~~حرمت مگر از میان جوزا ببرد
# ~~دست توکه با روی کرم آب آورد
# ~~ابریست که آبروی دریا ببرد
# ~~وله ایضا
# ~~انصاف ازین به نتوان ایمن کرد
# ~~رای تو زفتنه اصفهان بهمن کرد
# ~~کز فتنهآ دجال جهان ایمن کرد
# ~~عیسی صفت آمدست رای تو مگر
# ~~وله ایضا
# ~~عدل تو که ششاهدیست چون حوروپری
# ~~هر بدونیک میکند جلوه گری
# ~~هر لحظه تو بر جمال او فتنه تری
# ~~با این همه گرچه شاهد هرجائی است
# ~~وله ایضا
# ~~جز بر در تو سپهر دوران مکناد
# ~~جز حکم ترا زمانه فرمان مکناد
# ~~هر تیر قضا که از کمان راند چرخ
# ~~جز دشمن بدکیش تو قربان مکناد
# ~~وله ایضا
# ~~آنجا که بود قضاکه شورانگیزد
# ~~تیغت ms155 چو مفرحی زعدل آمیزد
# ~~4. اصل: وآبد
# ~~3. در اصل چنین است
# ~~1 و2. دست به معنی مسند هادشاهی و بزرگی است.
# ~~یضا له
# ~~روی*.
# ~~9 PageV00P211
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_212.png)

# ~~فتنه چکند گر ننشیند در خاک
# ~~جایی که غبار موکبت برخیزد
# ~~رنجی که تبی بروی تو میآرد
# ~~له ایضا
# ~~زان رنجه مشوکه اختر آن تب نکشد
# ~~اندام عزیز تو همی آزارد
# ~~روزی مرساناد حسودت بشبی
# ~~وله ایضا
# ~~خورشید بود که او به نب خو دارد
# ~~در تو مرساد اگر چه دریایی و مهر
# ~~جنبش مکناد بی دعای تو لبی
# ~~مه زحمت لرزهای مه آسیب تبی
# ~~شرح کرم ترا بیان نتوان کرد
# ~~وله ایضا
# ~~شوقی که مرا به تست و شکری که زتست
# ~~ذکرش بسر کلک و بنان نتوان کرد
# ~~ای ورد دعای تو مرا فرض نماز
# ~~وله ایضا
# ~~گر وصف کنم بصد زبان نتوان کرد
# ~~از حضرت بی نیاز بادم نومید
# ~~یک ساعت خدمتت مرا عمر دراز
# ~~وله ایضا
# ~~گر زانکه بحضرت توام نیست نیاز
# ~~گر اسب خطایی که نبایست بکرد
# ~~درد آمد و افتاد بسر در پایت
# ~~تا پای ترا دردسری بازآورد
# ~~دانست که پای تو ندارد سردرد
# ~~زآسیب زمین چون سم اسب تو بخست
# ~~وله ایضا
# ~~سر داشت که برداردش ازجای بسم
# ~~آمد بزمین تا که برویاند دست
# ~~چون پای تودرمیان بدان2 جای بخست
# ~~از نور بتی چون که جهان آرا شد
# ~~وله ایضا
# ~~امروز هم از حضور فرزند نبی
# ~~دریا که بساوه بود ناپیدا شد
# ~~دیدم که دگرباره همان دریا شد
# ~~دست تو سحاب درفشان شاید خواند
# ~~وله ایضا
# ~~قدر تو ز رفعت آسمان شاید خواند
# ~~1. در برهان قاطع گفته: *مه به فتح اول و بخفای ثانی به معنی نه باشد
~~که حرف نفی است و به عربی لا گویند، و
# ~~افادهآ معدوم شدن و نابود گردیدن هم میکند، مثل مه این ماند و مه آن،
~~یعنی نه این ماند و نه آن، و در
# ~~نفرین و دعا هردو این استعمال ms156 میشود همچو مبیناد...&quot;.
# ~~2. اصل : همداره.
# ~~208 PageV00P212
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_213.png)

# ~~یک هفته که کردی همدان منزلگه
# ~~زین پس همدان را همه آن شاید خواند
# ~~ایزد که بفضل او جهان آبادست
# ~~وله ایضا
# ~~را ز حضور شاه عیدی دگرست
# ~~بیرون ز دو عید خلق را ننهادست
# ~~یک بار دگر بخت بما روی آورد
# ~~وله ایضا
# ~~کامسال میان این دو عید افتادست
# ~~رایت پس ازین بچشم زخمی نبرد
# ~~کاقبال تو باز رخت ازین سو آورد
# ~~عیدیست همایون همه را دیدن شاه
# ~~وله ایضا
# ~~هرچشمه که ملک در ترازو آورد
# ~~عید آخر ماه روزه باشد که رسد
# ~~کز خرمیش خبر ز ماهیست بماه
# ~~این طرفه که عید ما رسید اول ماه
# ~~زین پس نسزد که صبحدم باد صبا
# ~~وله ایضا
# ~~بلبل نسزد که باقیی بگذارد
# ~~بر برگ گل و لاله نهد عطف قبا
# ~~وله ایضا
# ~~از نوحه بسو باقی آل عبا
# ~~چون خسرو سادات شد از حلقه برون
# ~~او بود ستون خانهآ مرتضوی
# ~~ما را علم صبر نگون گشت نگون
# ~~دانی خلل خانه چو افتاد ستون
# ~~ای ناسده چون تو جوهر از کان وجود
# ~~وله ایضا
# ~~اسباب حسد نعمت و جاهست ترا
# ~~دریا ز تو شرمسار در بیت وجود
# ~~هر لحظه فزون باد علی رغم حسود
# ~~انجم که بلند و نورپاشند هنه
# ~~وله ایضا
# ~~شاهان جهان کهشان جهان بندهشدست
# ~~با قدر تو همچو ذره باشند همه
# ~~در بندگی تو خواجه باشند همه2
# ~~عالم همه از وجودتان بازین است
# ~~وله ایضا
# ~~کو آنکه نشان خضر و موسی طلبید
# ~~بر خلق دعایتان چو فرضی عین است
# ~~لو بسم الله که مجمع البحرین است
# ~~1. در اصل این کلمه واضح نیست.
# ~~2. اصل : &quot;هنوزه
# ~~3. اصل: *نارین&quot;. در برهان قاطع *ناژینه را درخت نارون معنی کرده،
~~و در فرهنگشمعین لغت هنارین* را که
# ~~مغولی است به خزانهآ جواهر و زرسرخ که مستقیما تحت نظر سلطان بوده معنی
~~نموده است.
# ~~25 PageV00P213
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_214.png)

# ~~خاکی که چو بگذرد برو باد صبا
# ~~وله ایضا ms157
# ~~زان خاک همانا که نشان نتوان کرد
# ~~از عنبر و مشک پر کند چین قبا
# ~~خصم ارچه سترگ باشد و پابرجا
# ~~وله ایضا
# ~~الا که بدرگاه نقیب التقبا
# ~~دست تو نرنجید1 و قضا خصم ترا
# ~~دست آن ببرد که کار او ساخت خدا
# ~~المنة لله که درآورد از پا
# ~~العل لب تو اگرچه شیرین کارست
# ~~وله ایضا
# ~~انصاف در آنست که چشمت باری
# ~~زو شور میان عاشقان بسیارست
# ~~شیرین لب توتا که سخن پنهان داشت
# ~~وله ایضا
# ~~با بیشرمی که هست مردم دارست
# ~~امروز ز تلخ گفتنش روشن شد
# ~~در دلکشی و خوشی مزاج جان داشت
# ~~هم یک روزی ز غایت مدهوشی
# ~~وله ایضا
# ~~کان شورانگیز درشکم دندان داشت
# ~~برکردهآ تو یکایک انگشت نهم
# ~~گر خشم کنی با من و گر برجوشی
# ~~وله ایضا
# ~~نه نه من وانگشت ولب و خاموشی!
# ~~تا سنبل زلف تست لالای خطت
# ~~در منصب سلطان جمال رخ تو
# ~~مشک ختن و خطاست یغمای خطت
# ~~بخشود شبی پیاله را برمن دل
# ~~وله ایضا
# ~~هم پهلوی عارض است طغرای خطت
# ~~او خورد غمم چودید عیشم تیره
# ~~بربود مرا از غم آن آهن دل
# ~~احسنت و زهی پیالهآ روشن دل!
# ~~بر هرچه نه عیش است فسوس اولیتر
# ~~وله ایضا
# ~~درگوش بهنگام سحر بانگ خروس
# ~~با ساقی سی کنار و بوس اولیتر
# ~~بر بادهآ چون چشم خروس اولیتر
# ~~1. این کلمه در اصل هیچ نقطه ای ندارد.
# ~~2. در برهان قاطع و بهار عجم ترکیب هدندان داشتن* و
# ~~دندان درشکم بودن* را توضیح دادهاند
# ~~3. اصل: دخونه.
# ~~4. در برهان قاطع ضمن معانی &quot;چشم خروس&quot; گفته: *و کنایه از
~~شراب انگوری هم
# ~~هت6
# ~~21 PageV00P214
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_215.png)

# ~~چندانکه ز ابلهی دلم پندارد
# ~~وله ایضا
# ~~هم چشم توگوش من بمالد چو رباب
# ~~کز عشق رخت بتوبهام بازآرد
# ~~آن صبر که گفتم غم کارم بخورد
# ~~وله ایضا
# ~~هم چنگ غمت نای دلم بفشارد
# ~~ناگاه چو بازخورد عشق تو بدو
# ~~یا چارهآ محنتی که افتد ببرد
# ~~مسکین ms158 نه چنان رفت که واپس نگرد
# ~~از باده ببر با خرد اندر پیوند
# ~~وله ایضا
# ~~توخود همه عمر بیخودی بیباده
# ~~هرگز مشنو جز از خردمندان پند
# ~~تا باده زدست خردت برباید
# ~~وله ایضا
# ~~این بی خودی دوباره آخر تا چند
# ~~با می همه عمر خواب خرگوش آخر
# ~~کار تو سزا بود که نیکو ناید
# ~~هردل که شود هم نفس سودایت
# ~~وله ایضا
# ~~گرگ آشتیی1 با خردت هم باید
# ~~سودای تو گرچه خون هردل ریزد
# ~~جز خوردن خون او نباشد رایت
# ~~وله ایضا
# ~~بود همه کس را جگر صفرایت
# ~~در باغ شو و کارجهان بین ز نخست
# ~~کاندر یک جا انده وشادی چون رست
# ~~میگرید ابر و مرغ مینالد سخت
# ~~گل در رخشان زخنده میگردد سست
# ~~در باغ چوگل بپادشاهی بنشست
# ~~وله ایضا
# ~~با زحمت خار بیادب پای نداشت
# ~~ببرید زکبر و در لطافت پوست
# ~~زان میبردش همه کسی دست بدست
# ~~چون غنچهآ تنگ دیدگل مسکن خویش
# ~~وله ایضا
# ~~بس گریهآ ابر و زاری بلبل یافت
# ~~یکسر همه خاردید پیرامن خویش
# ~~بر تن همه پاره کرد پیراهن خویش
# ~~ای گل بچمن شگرف جایی داری
# ~~وله ایضا
# ~~الحق همه بو و رن پنداشتمت
# ~~دمساز چو بلبل آشنایی داری
# ~~1. در برهان قاطع گفته. &quot; گرگ آشتی: صلعح به نفاق و مکر و حیله و
~~فریب را گوینده.
# ~~چون درنگرم برگ و نوایی داری PageV00P215
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_216.png)

# ~~گر خوابگهی بی تو ببستان سازم
# ~~وله ایضا
# ~~چون بلبل زار زار نالم وانگه
# ~~یا رهگذری سوی گلستان سازم
# ~~بلیل همه لابه و همه دل گرمی
# ~~وله ایضا
# ~~نا برگذرم هزاردستان سازم
# ~~بر گریهآ او بخندد از بهر خدای
# ~~گل مینهدش خار ز بی آزرمی
# ~~کس دید تنک روی بدان بیشرمی
# ~~خاموش چوغنچه شو دلاویز چوگل
# ~~وله ایضا
# ~~بر هر که رسی مباش سرتیز چوخار
# ~~از هردل و طبعی طرب انگیز چوگل
# ~~با دشمن ودوست خوش درآمیز چوگل
# ~~ای گل تو بطفلی بزر آموخته ای
# ~~وله ایضا
# ~~پیش ms159 همه کس ریخته شد آب رخت
# ~~رخساره مگر زین سبب افروخته ای
# ~~از کردهآ خویش در زیان افتادم
# ~~وله ایضا
# ~~میسوز که زر نیز تو اندوخته ای
# ~~چون مردم چشم با تو درپیوستم
# ~~در هردهنی همچو زبان افتادم
# ~~وله ایضا
# ~~چون اشک ز چشم تو از آن افتادم
# ~~چون گل بشکفت و بلبل آمد بخروش
# ~~هم یار به از هر که بدو داری چشم
# ~~درگوش ز هرگوشه رسد نعرهآ نوش
# ~~هم چنگ به از هرچه بدو داری گوش
# ~~گفتم تا کی وعده بفردا کردن
# ~~وله ایضا
# ~~گفتا نه تو گفتی که رخت عید من است
# ~~وانگه ز همه یکی وفا نا کردن
# ~~در عید نکو نیست تقاضا کردن
# ~~با عشق هرآنکه آشنایی گیرد
# ~~وله ایضا
# ~~در عشق بترک سر بکوشم چون شمع
# ~~چون شمع زهر خوشی جدایی گیرد
# ~~تا کار تو نیز روشنایی گیرد
# ~~سرمایهآ سروری سرافکندگی است
# ~~وله ایضا
# ~~زنهار گشاده باش زیرا در گل
# ~~آزادگی تمام در بندگی است
# ~~از بستگی آن همه پرا کندگی است
# ~~211 PageV00P216
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_217.png)

# ~~چشم تو یمن بمستی و مخموری
# ~~حیف است ازو چنان بمردم نزدیک
# ~~نگذاشت نه هشیاری ونه مستوری
# ~~وانگاه ز مردمی بدان سان دوری
# ~~گفتم چو دل از درد شکیبا نبود
# ~~وله ایضا
# ~~کرد از سخنم روی ترش گفتم نه
# ~~گر تو نکنی علاج زیبا نبود
# ~~دی مردم چشم از رخ آن درخوشاب
# ~~وله ایضا
# ~~خوش باش که بر طبیب سکبا نبود
# ~~امروز چو دید شعلهآ آتش هجر
# ~~در نازو نعیم بود و دورازتب و تاب
# ~~از زیر کله زلف تو ناگاه بجست
# ~~وله ایضا
# ~~بگریخت ز بیم و سر فرو برد بآب
# ~~با مستی و بیماری چشمت یا رب
# ~~با چشم خوشت عربدهای در پیوست
# ~~وله ایضا
# ~~چون بود که بر زلف تو افتاد شکست
# ~~ای می تو چرا ز عقل رخ میتابی
# ~~عقلی که ز دوستی او نیست گزیر
# ~~با عربده و فتنه چرا هم خوابی
# ~~دشمن شدهای ms160 ورا زهی بی آبی
# ~~بازم هوس وصال و هجران بگرفت
# ~~وله ایضا
# ~~بر چنگ غمی کهن هنوزم دامن
# ~~زین سان که منم ملالم ازجان بگرفت
# ~~ناگاه غمی نوم گریبان بگرفت
# ~~ای دختر رز با تو نیامیختنی است
# ~~وله ایضا
# ~~آویختنی نه یی بهرحال ولیک
# ~~تو آفت عقلی ز تو بگریختنی است
# ~~خونت بهمه مذهبها ریختنی است
# ~~از سوز غمت نیست مرا ساز سخن
# ~~وله ایضا
# ~~ور زانکه بعمری سخن آغازکنم
# ~~گوشم ز زبان بشنود آواز سخن
# ~~نام تو بود آخر و آغاز سخن
# ~~وله ایضا
# ~~1. در برهان قاطع گفته: *سکبا به کسر اول و بای ابجد بالف کشیده: نام
~~آشی است که از سر که و گوشت و بلغور و
# ~~میوهآ خشک پزند... و وجه تسمیهاش سر که باست، چه سک به معنی سر که و با
~~آش را گوینده.
# ~~آ. این کلمه در اصل نقطه ای ندارد.
# ~~21 PageV00P217
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_218.png)

# ~~پاید که همه لطیف و دلکش گویند
# ~~خوبان نسزد که تلخ و ناخوش گویند
# ~~یک وعدهآ خوش بده که تا کی نبود
# ~~ز سوختن زبان چو آتش گویند
# ~~وله ایضا
# ~~ز گفتهآ کار دیدگان روی متاب
# ~~با نغمهآ زیر و بم کن آهنگ شراب
# ~~کانگه که صفیر بشنود خوش خوردآب
# ~~کمترزستوری نتوان بود آخر
# ~~وله ایضا
# ~~سستی تو زین قراضه های زر تست
# ~~ای چرخ ترا زچیست پای امشب سست
# ~~با توکند قراضهها را بدرست
# ~~صراف سپیدهدم کجا باید جست
# ~~وله ایضا
# ~~ای باد صبا زحال من با خبری
# ~~گر صبحدمی بکوی او بر گذری
# ~~حال دل واین آنش سوزان که دروست
# ~~چون آب فروخوان بر آن رشک پری
# ~~وله ایضا
# ~~بر خط توجان بازم و بر سبزی او
# ~~بنم سیهی دیده در سبزی او
# ~~از دست سپید کاری چرخ کبود
# ~~یا رب تو نگاهدار سر سیزی او
# ~~وله ایضا
# ~~گر خاک رهش بدیدگان برگیرم
# ~~آتش زند اندر دل بیتدبیرم
# ~~شد زندگیم بباد در عشق کسی
# ~~کابم نزند برلب ms161 اگر میمیرم
# ~~وله ایضا
# ~~بادام توکرد از سر بیآبی
# ~~رخسار چوناردان من چون آبی
# ~~کرد آتش عشقت آتشی را آبی
# ~~پیش از غم عشقت آتشی بود رخم
# ~~وله ایضا
# ~~ای طبع تو بر کشتن من خیری خیر
# ~~وی چشم تو ازدیدن من سیری سیر
# ~~یارب که ببینام ترا زودی زود
# ~~اندر بر خود بکام دل دیری دیر
# ~~وله ایضا
# ~~دل سوخته شمع بین که چون میموید
# ~~راز دل خود بصد زبان میگوید
# ~~2. در برهان قاطع گفته: دناردان معروف است که دانهآ انار ترش باشد، و
~~منقل آتش و
# ~~وله ایضا
# ~~اصل: &quot;بزنده.
# ~~اتش دان را نیز گوینده.
# ~~213 PageV00P218
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_219.png)

# ~~مدهوش صفت ز هر سوبی مینگرد
# ~~مهرومه وهرچه ایزدش خوب نگاشت
# ~~وله ایضا
# ~~وبی بچراغ یار خود میجوید
# ~~جز آینه در پش رخت نامد کس
# ~~با لشکر حسن تو علم بر نفراشت
# ~~بی مطرب اگر بعزم می برخیزی
# ~~وله ایضا
# ~~آیینه نگر چه سخت پیشانی داشت
# ~~انگار که از قنینهآ نار خمی
# ~~بی رخ دلبری در آن آویزی
# ~~لعل توکه اختر شکر وارون کرد
# ~~وله ایضا
# ~~آن می به پیاله در سبو میریزی
# ~~گر کرد لب تو چشم تنگی با ما
# ~~از بهر یکی شکر دل ما خون کرد
# ~~باز از هوسی بیخورو خوابی ای دل
# ~~وله ایضا
# ~~چشمم بنگر که دل بدریا خون کرد
# ~~همسایهآ زلف و روی او شو کانجا
# ~~وز عشق بتی درتب و تابی ای دل
# ~~هم سایه هم آفتاب یابی ای دل
# ~~مانندهآ خم باید ازین بدگهری
# ~~وله ایضا
# ~~یا همچو پیاله پردلی با زرو سیم
# ~~تازان لب چون میخورد امروز بری
# ~~تا لب بلب تو بر نهد بیجگری
# ~~روزی بزبان آن دلفروز برفت
# ~~وله ایضا
# ~~سوزان تنم آنست که آن روز آمد
# ~~کز عشق منت مگر که آن سوز برفت
# ~~رنگ از رخم آنست که آن روز برفت
# ~~اندیشهآ ناصواب خواهم کردن
# ~~وله ایضا
# ~~در بی خردیست آب کار همه کس
# ~~بنیاد خرد خراب ms162 خواهم کردن
# ~~زین پس همه آب کارخواهم کردن
# ~~1. در بهار عجم گفته: *و آنکه میگویند فلانی پیشانی این کار ندارد،
~~مراد آنست که شایستگی و لیاقت و استعداد و
# ~~حوصلهآ این کارندارد.
# ~~شکل که گشاید گره از رشتهآ کارم
# ~~ابروی تو پشانی این کار ندارده.
# ~~ه به کسرناد و کلهد کن دکره از ف کاع بهی فی تو بشاقی که ن ران شدان می
~~یزند و دران
# ~~شعر برای رعایت وزن به تحفیف نون خوانده میشود.
# ~~3. این رباعی در نزهة المجالس (نسخهآ عکسی
# ~~کتابخانه ملی، برگ 85) بدون نسبت به کسی نقل شده است.
# ~~وزا صانب:
# ~~1 PageV00P219
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_220.png)

# ~~زین دل همه وصف گمرهی باید کرد
# ~~وله ایضا
# ~~به کرد مرا جگر زخون سینه زسوز
# ~~ترک طمع روزبهی باید کرد
# ~~سست است ازین که از سر عیاری
# ~~وله ایضا
# ~~پهلو ز چنین دلی تهی باید کرد
# ~~هم تلخ کند عیش بشورانگیزی
# ~~نگذاشت بهیچ آدمی هشیاری
# ~~هم آب شکر برد بشیرین کاری
# ~~از غمزهآ تو که چشم تنگی دارد
# ~~وله ایضا
# ~~هم مردمی مردم چشمت باری
# ~~کورا زسر تیغ همی خون بارد
# ~~کز نرمدلی آب نمیآزارد
# ~~چون چهره زخشم برفروزی چونشمع
# ~~وله ایضا
# ~~ورعرض کنم چوشمع سوزی برهم
# ~~حالی لبم از سخن بدوزی چون شمع
# ~~هنگام سحر صبوح را ساز دهیم
# ~~وله ایضا
# ~~روزی بکشی شبم بسوزی چون شمع
# ~~زان پیش که غم زپا درآرد ما را
# ~~با مطرب و می بساقی آواز دهیم
# ~~وله ایضا
# ~~غم را زمیان بدست می بازدهیم
# ~~هربارکه وجه بوسه بر لب فرمود
# ~~ریش تو که خط نوست برعارض خوب
# ~~آن همچو حواله بر در بسته نمود
# ~~از دل بشکایتم که تا جان دارد
# ~~وله ایضا
# ~~وجهی است که روشن ترازآن نتوان بود
# ~~وز دیده هزار شکر دارم کاخر
# ~~جز جان مرا بدست غم نسپارد
# ~~هر وقت آبی بروی من باز آرد
# ~~هر دل شده کزلب توجوید شکری
# ~~وله ایضا
# ~~طرفی ز لب تو برنبندد لیکن
# ~~یا ms163 زو نمکی طلب کند بیجگری
# ~~چون زلف تومیزند سری بر کمری
# ~~1. این رباعی درنزهة المجالس (برگ 139 - نسخهآ عکسی موجود در کتابخانه
~~ملی) به نقل از عایشه [سمرقندیه]
# ~~آمده است. و مصراع سوم در آنجا چنین است: &quot;این بار خطی نبشت بر
~~عارض خوب&quot;.
# ~~216 PageV00P220
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_221.png)

# ~~وله ایضا
# ~~یا بخت بحال من برآید روزی
# ~~ناگه بمنت باز رساند روزی
# ~~یا نیم شبی حشر کند دود دلم
# ~~وین آتش حسنت بنشاند روزی
# ~~هرگه که سوی جهان گهر بارد چشم
# ~~وله ایضا
# ~~ان گریه بدان گرو بیازارد چشم
# ~~وله ایضا
# ~~یاری که برود و می ترا بار دهد
# ~~نقلت ز دو یاقوت شکر بار دهد
# ~~وانگاه تو با یار چنین ساده دلا
# ~~گویی بخورم باده دلت بار دهد
# ~~نه با تو دمی توان بشادی بگذاشت
# ~~وله ایضا
# ~~نه بی تو دمی ز عمر شاید انگاشت
# ~~با تونه سر ستیز و نه پای گریز
# ~~از دست تو دست بر خدا باید داشت
# ~~نه طاقت آن که از تو دل برگیرم
# ~~وله ایضا
# ~~نه زهرهآ آن که یار دیگر گیرم
# ~~گر خواهم وگرنه خاک پای تو شوم
# ~~زین سان که منم چه باد در سر گیرم3
# ~~وله ایضا
# ~~خود نیست ترا ز شرم و آزرم خبر
# ~~درکوی وفا نکردهای هیچ گذر
# ~~دل در پی سودای لب چون شکرت
# ~~الحق بنم میخورد این خون جگر
# ~~وله ایضا
# ~~دل گرچه همه شربت غم مینوشد
# ~~در راه تو پند خلق میننیوشد
# ~~در جعبهآ صبر او یکی تیر نماند
# ~~بیچاره دل اکنون بجگر می کوشد
# ~~وله ایضا
# ~~من بی تو همان سرزدهام فارغ باش
# ~~همواره بهم برزدهام فارغ باش
# ~~دست از تو بمهر دیگری از سر تو
# ~~بیزار شدم گر زدهام فارغ باش
# ~~وله ایضا
# ~~عشق توام آن دل طربناک بسوخت
# ~~رخت خردم آتش غم پاک بسوخت
# ~~ا. اصل : &quot;بدانده.
# ~~2. در اصل همن یک بیت است.
# ~~3. در برهان قاطع گفته. * باد در سر داشتن: کنایه از غرور ms164 و تکبر داشتن
~~باشد و کسی را نیز گویند که اندیشه های
# ~~فاسد کنده.
# ~~4. اصل : &quot;بمانده.
# ~~11 PageV00P221
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_222.png)

# ~~چون صبر کنم کاتش عشقت نگذشت  بر هیچ تروخشک من الا که بسبوخت
# ~~با آنکه همه بر من از آن مه بدرفت
# ~~وله ایضا
# ~~صد عذر بجرم خود بپذرفت از من
# ~~واندرکف یار ماند از آن آمد رفت
# ~~ای چرخ چه معنی که قدم مینزنی
# ~~وله ایضا
# ~~وز زیر لبم هرچه بتر میبد رفت
# ~~وی چشمهآ خور چرا که نم مینزنی
# ~~وی روز کجایی که علم مینزنی
# ~~وله ایضا
# ~~وی صبح بمردهای که دم مینزنی!
# ~~غم بر دل من گماشتی شرمت باد
# ~~چون جایگه تو ساختم دیدهآ راست
# ~~پس دست ز من بداشتی شرمت باد
# ~~هر تیر جفا که برگشاید شستت
# ~~وله ایضا
# ~~بر دست چیم گذاشتی شرمت باد
# ~~دستی که نمی رسد بزلف پستت
# ~~برجان و دلم زند دو چشم مستت
# ~~عشقش چودلم را بکف هجر سپرد
# ~~وله ایضا
# ~~برداشته ام بآسمان از دستت
# ~~چون در ره آن میوهآ دل خون سران
# ~~دل گفت فغان کنم که کاریست نه خرد
# ~~وله ایضا
# ~~چون خون رزان دید سبد با زر برد
# ~~در هجر تو ای شمع ختن میسوزم
# ~~چونست که توماهی و من می کاهم
# ~~چون باه همی کاهم وترسیسوزم
# ~~چونست که تو شمعی و من میسوزم
# ~~دل درغم توهرآنچه دید از خود دید
# ~~وله ایضا
# ~~وان صبر که بود پشت من در همه کار
# ~~بسیار بکرد نیکی و هم بد دید
# ~~روی غمت البته نمییارد دید
# ~~آن دل که بعاشقان همی کرد فسوس
# ~~وله ایضا
# ~~وان صبرکه بود مرغ زرین خایه
# ~~برخاک در تو مینهد اکنون بوس
# ~~از بیم غمت گذاشت شب را بخروس
# ~~روی تو بخوبی گرو ازمه ببرد
# ~~وله ایضا
# ~~گرگم شدگان بماه با راه افتند
# ~~عل تو هزاردل زناگه ببرد
# ~~بیچاره کسی که ماهش از ره ببرد
# ~~218 PageV00P222
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_223.png)

# ~~آن چیست که روزگار پرفن نکند
# ~~وله ms165 ایضا
# ~~وین ازهمه غصه ها فزونست که دوست
# ~~گردون زجفا و جور با من نکند
# ~~مشاطه اگرچه خوب آراید نقش
# ~~وله ایضا
# ~~آن کرد بمن که هیچ دشمن نکند
# ~~ابیست روان دست تو از غایت لطف
# ~~جادوست که بردست تو بنماید نقش
# ~~برآب چگونه پایدار آید نقش
# ~~ای باد صبا تیره مکن ایامم
# ~~وله ایضا
# ~~گو هست بنزدیک توای دوست خبر
# ~~یک ره برسان بدان صنم پیغامم
# ~~کز عشق تو دور از توچه دشمن کامم
# ~~کس چون دل او آهن و سنگی نشنید
# ~~وله ایضا
# ~~چندانکه بخروار بگفتم غم دل
# ~~چون لفظ و لبش قند و شرنگیانشنید
# ~~چون من زغمت دلی پرآذردارم
# ~~وله ایضا
# ~~آن دلبر بیحفاظ تنگی2 نشنید (2)
# ~~تو همچومی اندرخط و من در غم تو
# ~~چون جرعه همیشه خاک بر سر دارم
# ~~چون خط پیاله اشک در بر دارم
# ~~اسشب منم و فراق دلدار ای شب
# ~~وله ایضا
# ~~زان پیش که صبرم بدرد پرده چوصبح
# ~~اندر تو گریختم بزنهار ای شب
# ~~این پرده ز روی صبح بردارای شب
# ~~گر خسته دلم تیر جفا برجان خورد
# ~~وله ایضا
# ~~او غم کشد آن چنانکه صاغر نکشد
# ~~یا در ره عشق شربت هجران خورد
# ~~اوخون خوردآن چنانکه می نتوان خورد
# ~~در عشق تو هیچ نام و ننگی بنماند
# ~~وله ایضا
# ~~جزرنگ سرشک وبوی خون درره عشق
# ~~با خوی تو راه صلح و جنگی بنماند
# ~~مارا ز تو هیچ بوی و رنگی بنماند
# ~~1. در غیاث اللغات گفته: &quot;دشمن کام: کسی که به حسب مراد دشمنان
~~خراب و گم بخت و ذلیل باشده.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: &quot;شرنگ بر وزن پلنگ مطلق زهر را گویند، و
~~خربزهآ تلغ خودرو که در صحرا شود و به عربی
# ~~حنظل خوانند، و خرزهره را نیز گفته اند و آن درختی است که برگش به غایت
~~تلغ میباشد و اگر حیوانات
# ~~بخورند در حال بمیرند، و به عریی قطف میگوینده.
# ~~3. در اصل چنین است.
# ~~21 PageV00P223
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_224.png) ms166

# ~~بیدیدن روی تومرا بدحالیست
# ~~روزی نکنی یاد بسالی زان کس
# ~~وز ناله تنم ضعیف همعجون نالیست
# ~~کز هجر تو هر روز بچشمش سالیست
# ~~دل درکف عشق صد ره افتاد فزون
# ~~وله ایضا
# ~~لیکن نه چنان فتاد مسکین کاکنون
# ~~بس گرم همی رود ندانم کاین بار
# ~~روز و شب ماهست چو آبستن غم
# ~~وله ایضا
# ~~بخت است که میدواند او را یا خون
# ~~غم خرمن ما بسوخت خیزای ساقی
# ~~ای دوست بیار آنچه بود دشمن غم
# ~~آتش می زنیم در خرمن غم
# ~~می بیش و غم بیهده کم باید خورد
# ~~وله ایضا
# ~~هس کر نبود چارهای از غم خوردن
# ~~بر بیش و کمجهان چه غم بایدخورد
# ~~وله ایضا
# ~~باری می و غم هر دو بهم بایدخورد
# ~~زیر کلهت زلف نکو کاری کرد
# ~~او بود که برمن این قبا تنگ آورد
# ~~بر عارض تو ببوسهام یاری کرد
# ~~ای مطرب خوش نوا می و چنگ بیار
# ~~وله ایضا
# ~~او بود که با من این کله داری کرد
# ~~زین ابلق رهوارملالم بگرفت
# ~~می تلخ بده نغمه خوش آهنگ بیار
# ~~وله ایضا
# ~~روزی دوسه آن کمیت خوش رنگ بیار
# ~~یک قطره شراب لعل از صد کان به
# ~~جوری که رود میان ساقی و حریف
# ~~یک جرعه می تلخ زخوزستان به
# ~~نزدیک خرد ز عدل نوشروان به
# ~~هر دم بجفا مناز چندین آخر
# ~~وله ایضا
# ~~تا در طلب خیال تو مردم چشم
# ~~با من شبکی بلطف بنشین آخر
# ~~یک لحظه کند خشک نمد زین آخر
# ~~بر ابروی تو وسمه و بر رخ نیل است
# ~~وله ایضا
# ~~صد میل کنی زسرمه در چشم ولیک
# ~~چشم من ازآن هوس چورود نیل است
# ~~از چشم توتا شرم هزاران میل است
# ~~وله ایضا
# ~~22 PageV00P224
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_225.png)

# ~~وله ایضا
# ~~هر ساده دلی کجا سزد غمخور عشق
# ~~هر بلهوسی که بود اندرخور عشق
# ~~خرج ره عشق جز ز سر نتوان کرد
# ~~بسم الله اگر هست کسی را سر عشق
# ~~وله ایضا
# ~~زان ms167 زلف شکایتی نکردم جانسوز
# ~~گفت از سر طنز کانچه بینند بشب
# ~~با آن روش دو عارض جان افروز
# ~~شرط است که بازپس نگویند بروز
# ~~وله ایضا
# ~~می خور که جزو عیش تو شپرین نکند
# ~~کس بر می و میپرست نفرین نکند
# ~~بر فرق خروس باده زر پاش که او
# ~~مرغی است که جز خایهآ زرین نکند
# ~~وله ایضا
# ~~زان زلف کمند عنبرین میسازی
# ~~در گردن گردنان1 همی اندازی
# ~~خط تو ز زیر لب ترا میگوید
# ~~گرنگسلداین رسن خوش است این بازی
# ~~وله ایضا
# ~~ای شمع چه درپرده دری می کوشی؟
# ~~بر عاشق و معشوق چرا میجوشی؟
# ~~نرمی و زکس شرم نداری یارب
# ~~آتش دهنی بود بدین خاموشی!
# ~~وله ایضا
# ~~تا چند نقاب لعلت ای دردانه
# ~~بندد ره نور شمع بر پروانه
# ~~تا چند کنی زلف نهان زیر کلاه
# ~~زنجیر دریغ داری از دیوانه؟
# ~~وله ایضا
# ~~در سر هوس صحبت ناجنس مدار
# ~~کان تخم بجز دردسرت نارد بار
# ~~گل صحبت خار ناتراشیده کشید
# ~~تا آب رخش ریخته شد آخر کار
# ~~وله ایضا
# ~~چشمت همه خون ریزدوبس مغرورست
# ~~چشمم همه خون ریزد وبس معذورست
# ~~خون ریزد چشم من و چشم تو ولیک
# ~~دانی که میان هر دو راهی دورست
# ~~وله ایضا
# ~~ای دل چو ترا بهره غم افتاد ز دوست
# ~~خوش باش که این زدلبران غازه و خوست
# ~~بسیار بخوردی غم ازو دست بشوی
# ~~زان کز پس خود بشستن دست نکوست
# ~~1. در برهان قاطع گفته: &quot;گردن... شجاع و قوی و صاحب قدرت را نیز
~~گویند و جمع آن گردنان باشده.
# ~~221 PageV00P225
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_226.png)

# ~~گه مست مرا بچشم بخمورکنی
# ~~ه شیفتهام بلعل مستورکنی
# ~~برخاک تورخ نهم چوناخن برگوشت
# ~~هرچند چو ناخن ز خودم دورکنی
# ~~آن کس پی آن یار سمنبردارد
# ~~وله ایضا
# ~~کو کیسه و تن فربه و لاغر دارد
# ~~بر خوردن از آن بر چوگل گوش مدار
# ~~مشکیب دمی ز مطرب وگل بخزان
# ~~وله ایضا
# ~~کو چشم چو نرگس همه بر زردارد ms168
# ~~بی کامی و بینوایی و بیبرگی
# ~~مستانه برآر بانگ و غلغل بخزان
# ~~بگذار بباغ و بلبل و گل بخزان
# ~~آن را که غم آن رخ چون خور باشد
# ~~وله ایضا
# ~~باید که گهر بدامن آرد چو فلک
# ~~اندیشهآ آن ماه منور باشد
# ~~وله ایضا
# ~~چون صبح گریبانش پر از زر باشد
# ~~اندر هوست همت شاهان دارم
# ~~واینک زسرشک سرخ و رخسارهآ زرد
# ~~بیجرم زبان عذرخواهان دارم
# ~~ای مینتوان کرد کمان تو به زه
# ~~وله ایضا
# ~~گر رد نکنی بسیگواهان دارم
# ~~گفتم که زصحبتت کنم توبه ولیک
# ~~تا بر خردت بود همه بند وگره
# ~~چندانکه نگه می کنم از توبه توبه
# ~~از دل بشکایتم که تا جان دارد
# ~~وله ایضا
# ~~وز دیده هزار شکر دارم کاخر
# ~~جز جان مرا بدست غم نسپارد
# ~~هروقت آبی بروی من باز آرد
# ~~این عشوه دهی و دلستانی تاکی
# ~~وله ایضا
# ~~خوش خوش چوشکرزنی برون آی ازپوست
# ~~وین کینه کشی و مهربانی تاکی
# ~~چون پسته همه چرب زبانی تاکی
# ~~هم لعل تو برکوهر کان میخندد
# ~~وله ایضا
# ~~ازشادی و غم لب توو دیدهآ من
# ~~هم قد تو بر سروجوان میخندد
# ~~1. اصل : &quot;کهنه&quot;.
# ~~این زار همی کرید و آن میخندد
# ~~وله ایضا
# ~~222 PageV00P226
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_227.png)

# ~~گل درچمن ار بصد دهن سیخندد
# ~~آن با لب تو بدرد خون میگرید
# ~~مل درقدح اردر انجمن میخندد
# ~~وین با رخ تو بخویشتن میخندد
# ~~چون نام من سوخته خرمن شنود
# ~~وله ایضا
# ~~بر چشم نهد بهر حدیثی انگشت
# ~~جوجو کویی حدیث دشمن شنود
# ~~از کوه غمش بر دل من کم نامد
# ~~وله ایضا
# ~~درگوش نهد چون سخن من شنود
# ~~ازگریه مرا دو چشم نامد برهم
# ~~که برگی ازآن کوه غمش غم نامد(؟)
# ~~ای گل تو غم و محنت بسیار کشی
# ~~وله ایضا
# ~~وزخنده ورا دولب فراهم نامد
# ~~مردم ز برای آب رخ خارکشند
# ~~هر سال که رخت سوی گلزار کشی
# ~~وله ایضا
# ~~تو ریختی آب رخ درین خارکشی
# ~~هنگام گل و بادهآ ms169 گلناری پیش
# ~~پس بارگه خسروسادات عراق
# ~~چنگی بنوا و ترک تاتاری پیش
# ~~وانگه بخوری باده چه عذر آری پیش
# ~~تاکی غم وشادی از برای کم وبیش
# ~~وله ایضا
# ~~درکوی قناعت بطلب خانگکی
# ~~وز بهر طمع منت بیگانه و خویش
# ~~تا لقمهآ خویش بینی وخرقهآ خویش
# ~~آن عقل که بود کارم از وی بقرار
# ~~وله ایضا
# ~~وان صبر که بود پشت من درهمه کار
# ~~بشکست ورا عشق تو آخر بازار
# ~~با روی تو پشت دست زد بر دیوار
# ~~ای نقش خط توکنج ویرانهآ دل
# ~~وله ایضا
# ~~آسیب رسد بدانه از مور ولیک
# ~~وی نور رخت شمع نهانخانهآ دل
# ~~اسود ز مور خط تو دانهآ دل
# ~~وله ایضا
# ~~1. در برهان قاطع گفته: &quot;جوجو به فتح هردو جیم و سکون هردو واو
~~نام شهریست از ملک ختا که در آنجا مشک
# ~~خوب و کافور اعلا و جامههای ابریشی نفیس میشود، و کنایه از هایه پایه و
~~ریزه ریزه و ذره ذره هم هسته.
# ~~2. ممکن است *کی* یعنی همان * که&quot; نیز خوانده شود.
# ~~2. این ترکیب را در جابی نیافتم ولی در بهار عجم گفته: &quot;هشت دست
~~گذاشتن پیش چیزی و در پیش چیزی.
# ~~کنایه از عجز و الحاح کردن..90.
# ~~222 PageV00P227
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_228.png)

# ~~با کار من غمزده پرداخت فلک
# ~~تا هم بکمان طالع من آخر
# ~~هرحیله که دانست فراساخت فلک
# ~~در باغ بکل چهرهآ رعنا بنما
# ~~وله ایضا
# ~~هرتیر که داشت در من انداخت فلک
# ~~تا گل بزبان حال گوید با سرو
# ~~وانگاه بسرو قد زیبا بنما
# ~~زلف تو پی خال زنخ میدارد
# ~~وله ایضا
# ~~ما پرده بدادیم تو بالا بنما
# ~~چون میداند که کار عالم رنجست
# ~~دل در پی احوال زنخ میدارد
# ~~وله ایضا
# ~~چون خط تو دنبال زنخ میدارد
# ~~آن خربزه بنگر که چه خوب آیین است
# ~~شد بر همه میوهها چو خسرو مهتر
# ~~مانند مهی شکم پر از پروین است
# ~~وله ایضا
# ~~انصاف درین که خسروی شیرین است
# ~~هر لحظه زسوز سینه ms170 خون میگریم
# ~~باخون جگر چو جام خوش میخندم
# ~~از حسرت آن گزینه خون میگریم
# ~~این گنبد نیلگون همه فن دارد
# ~~وله ایضا
# ~~با قهقهه چون قنینه خون میگریم
# ~~نتوانمش از حلقه برون رفت که او
# ~~خون درتن من خشک چوروین دارد
# ~~یک در نه و صدهزار روزن دارد
# ~~نه راه غم تو جز نهان میپویم
# ~~وله ایضا
# ~~زردی رخم ز من گنه میشمری
# ~~نه نام تو با کس بزبان میگویم
# ~~آن نیز باب دیدگان سیشویم
# ~~یک دم دلت از درد نبودی خالی
# ~~وله ایضا
# ~~در حال منت بشرح معلوم شدی
# ~~گر زانکه بدیدیم بدین بدحالی
# ~~بخشایشت آمدی بمن بر حالی
# ~~وله ایضا
# ~~1. در بهار عجم گفته: *پرده دادن بر چیزی به معنی پرده بستن...&quot;.
# ~~2. در برهان قاطع گفته: *روکن با ثانی مجهول بر وزن سوزن: روناس باشد
~~که چیزی بدان رنگ کننده. و در روناس
# ~~گفته: &quot;گیاهی است معروف که بدان جامه و ابریشم رنگ کننده. در
~~فرهنگ معین گفته: *روناس - روین:
# ~~گیاهی است از تیرهآ روناسیان... و از ریشهآ آن مادهآ قرمزرنگی بدست
~~میآید که در رنگرزی بکارمیروده.
# ~~222 PageV00P228
# ![page image](img/davidar_qumi_divan.pdf_page_229.png)

# ~~وله ایضا
# ~~با آنکه نه یی زدیده یک دم خالی
# ~~جز ریختن خون رهی نسگالی
# ~~من خاک در تومی خورم شب تا روز
# ~~تو می خوری وخاک بلب میمالی
# ~~وله ایضا
# ~~بی زحمت کس درست کن عزم صبوح
# ~~تنها دوسه جام می کن از شیشه فتوح
# ~~کان به بحریفی که اگرخون خوریش
# ~~هرگز نکند مضایقت با تو بروح
# ~~وله ایضا
# ~~بی روی توسهر و مه خیالی دانم
# ~~با روی تو این و آن محالی دانم
# ~~روزی که بچشمم گذرد بی رخ تو
# ~~آن روز بچشم تو که سالی دانم
# ~~وله ایضا
# ~~عهدیست که اندرو سترگی هنرست
# ~~بی اصل نمودن بزرگی هنرست
# ~~سیار مزن لاف چوشیران ز هنر
# ~~کامروز سگی مردی وگرگی هنرست
# ~~تمام شد منتخبات دیوان
# ~~قاضی رکن الدین دعویدارقمی
# ~~عربی و پارسی
# ~~1. در بهار عجم گفته: * خاک ms171 بر لب مالیدن. در محل انکار مستعمل است و
~~ماخذش آنکه: امیری مطبخی [بی]
# ~~نو کر گرفته بود، چون طعام برای آقا طبخ می کرد نیمی از آن کف میرفت و
~~نیمی پیش میرزا می آورد، روزی
# ~~میرزا پرسیدش که: هارهای از آن خود خوردهای؟ او خاک برلب مالید و انکار
~~کرد. از آن باز مثل شد. و این
# ~~* دو معنی مستعمل است: یکی در مقام حاشا و انکار، و دیگر در معل اخفا و
~~استار امری...&quot;.
# ~~21 PageV00P229 ms172