######OpenITI#

#META# Creator: escriptorium
#META# Created: 2025-02-14T21:50:33.193538+00:00
#META# LastChange: 2025-02-14T21:50:33.193557+00:00
#META# transcription layer pk: 13017
#META# transcription layer name: kraken:all_arabic_scripts
#META# avg transcription confidence: 0.9559479341777196

#META#Header#End#

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0036.png)

# بسم الله الرحمن الرحیم
# شکر و منت خدای را که به کمال1 نوال و فرط2 مثابت قدریت، آدمی را که اشرف
# ~~موجودات است، نمودار مکونات گردانید. هرچه در تحت خلقت آدم از علی تا
~~ثری از
# ~~آن به خاصیت، در حلیت بشریت مرکوز کرد، تا ذات اعجو بهنمای انسان،
~~آینهای
# ~~مصقول آمد که ذوی العقول به نظر بصیرت، مجموعهآ فطرت کونین در او بعیان
# ~~مشاهده کنند3.
# چنانکه فرمود، عز4 شأنه. (سنریهم آیاتنا فی الافاق و فیی انفسهم) [فصلت
~~/53].
# پس به حکمت نا منقضی بعضی از آدمیان را برگزید و به خلع عواطف [و] اصناف
# ~~الطاف مشرف ومخصوص گردانید. کما قال ألله تعالی: (و رفعنا بعضهم فوق
~~بعض
# ~~درجات) [زخرف /32]
# اولیاء خویش را به مزید کرامت از کافهآ خلق ممتاز گردانید و در حجب جلال
# ~~خویش مستور گردانید. کما قال جل ذکره: اولیانی تحت قبابی، لا یعرفهم
~~احد غیری، تا به
# ~~کثرت زحمت خلق در فتنه و فترات نیفتند.5 و از مراتب قرب و وصول به
~~منازل
# ~~انحطاط اختلاط غفلت نگرایند و همچنین انبیا را - علیهم السلام - که
~~سکان سراپردهآ
# ~~عصمت و خواص حضرت جلتند به رتبت رسالت و منزلت نبوت مشرف کرد و در
# ~~حظایر قرب قدس و مراحل محبت و انس هریک [را] مقامی عالی و درجتی رفیع
# ~~ارزانی داشت و از بهر اظهار آثار حق و اخفای رسوم باطل، ایشان را به
~~خلق فرستاد و
# ~~به شروع در اعمال دعوت منشور داد، تا بر مقتضای" فرمان حق، جن و انس را
~~از طریق PageV01P001
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0037.png)

# ~~طغیان با منهج صلاح و جاده1آ فلاح آرند و به موجبات نفیسهآ فردوس و
~~هدیات جنات
# ~~عدن وعده دهند2 و ازانواع عقوبات و درکات دوزخ بیاگاهانند3 و به شدت
~~عذاب مولم
# ~~تخویف دهند، تا بعد از تبلیغ رسالت، خلق را بر حق حجتی نباشد.
# کما قال ألله تعالی: (لئلا یکون للناس علی ألله حجة بعد الرسل)ء]
# پس از میان عناصر مطهرهآ ms001 رسل، خلاصهآ خلقت و زبدهآ فطرت، خواجهآ بشر4،
# ~~شفیع روز محشر، کوکب اوج سعادت و ستارهآ فلک هدایت مبلغ رسالت و ماحی
# ~~ضلالت، ابوالقاسم محمد بن عبد ألله بن عبد ألمطلب را - صلوات ألله و
~~سلامه علیه -
# ~~برگزید و هر چند ممکن گردد از مراتب عز و منازل شرف و قربت و محبت
~~مکانت5 و
# ~~سعادت و علو مقامات، و فرط کرامات و ظهور عجایب معجزات و رموز غرایب
# ~~مکرمات در باب وی تقدیم فرمود. کما قال الله تعالی:
# (وکان فضصل الله علیک عظیا)]، شعر
# ای بندهآ در که جلالت %~% خورشید مطالع رسالت
# از تابش نور وی همه خلق %~% جان برده زظلمت و ضلالت
# کرده ز برای جبرئیل او %~% دربادیهآ فلک دلالت
# حق کرده زبهر عرض جاهش %~% کار دو جهان بد و حوالت
# آنگه آدمیان [را] اتباع و اشیاع آن سرور انبیا گردانید...6
# و علی [ع] را به استعلای مقام رجولیت و استعداد محاربت و شجاعت، در
# ~~لشکرگشی و مفسد کشی دستی مطلق داد تا به حسام انتقام، ظفر کفر از
~~انملهآ ملک
# ~~بینداخت و اطراف جهان از خبث عقاید اهل بدعت بپرداخت و کار ملت مصطفوی
~~نظام
# ~~گرفت و امور دین احمدی اتمام پذیرفت. چنانچه فرمود جل ذکره: (الیؤم
~~اکملت لکم
# ~~دینکم و أقممت علیکه نعمت و رضیت لکم االإشلام دینا) [مائدة [3]
# صد هزاران تحف تحیات و هدیات مبرات و سنیات مسرات، از عالم غیب، نثار
# ~~روضهآ مقدس و مضجع مبارک خواجهآ کاینات و سرور موجودات محمد مصطفی -
# ~~علیه افضل ألصلوات - باد. شعر PageV01P002
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0038.png)

# یا خیر من رقدت1 فی القبر اعظمه %~% و طاب من طیبه القیعان و الأکم 2
# نفسی الفداء3 لقبر انت ساکنه %~% فیه العفاف و فیه الجود و الکرم
# بعد از تنزیه و تقدیس جلت قدرته و درود و تحیت بر سید رسل - علیه السلام
~~-
# ~~شمهای از حقایق سر این مجموعه گفته آید4 و طرفی از موجبات استجماع
~~معانی این
# ~~کتاب شرح داده شود.
# سالها بود ms002 تا مصنف این کتاب، اضعف خلق أالله و اعجز عباده، حامد بن فضل
~~ألله
# ~~ابن محمد ألسرخسی - اسعده ألله فی ألدارین - می خواست که تصنیفی سازد و
~~پندنامه
# ~~[ای] پردازد، مشتمل بر مواعظ و حکمت و امثال و حکایات و مخبر از تواریخ
~~ملوک و
# ~~سلاطین از فهم معانی و درک اسرار7 آن مشفع و محظوظ میگردند. و عمری در
~~این
# ~~هوس و مدتی در این فکرت دیگ سودایی میپخت و به تأمل و تفکر1 به حسن و
~~قبح
# ~~عاقبت و خاتمت این عمل نظر شزر9 می کرد و از مدبر عقل و منهی خرد در
~~[این] باب
# ~~مشورت [و] استمداد میفرمود. عقل و خرد رهنمایش جواب بسزا میداد، [می]
~~گفت:
# ~~هر کس که در این معنی خوضی دارد و در مثل این عمل شروعی پیوندد، اگر چه
~~به
# ~~رنجی تمام تصنیفی منقح مشروح بسازد، خطری بزرگ اقدام نموده باشد و خود
~~را در
# ~~وحل وقیعت و ورطهآ دوست و دشمن انداخته. از آن قبل که دوستان از سر
~~غیرت و
# ~~غبطت اندک مایه طعنی زنند و غبنی باشد و دشمنان را از روی10 حقد و حسد
~~و دیگر به
# ~~تقبیح و مذمت مشغول شوند. پس به همهآ وجوه مصنف را هدف تیر آفات و
~~وقیعات
# ~~باید بود، که بزرگان گفتهاند که من الف فقد آستهدف. اما چون تو را در
~~این کار رغبتی
# ~~صادق است و در این عزیمت11 میلی بکمال داری، باری برعمیا رنج بیهوده
~~نباید برد و
# ~~در هر شغلی که شروع کنی چنان به اتمام باید رسانید که مثوبات دو جهانی
~~را جامع باشد.
# ~~اگر مجموعهای میسازی تا خلایق از آن متیقظ شوند بدین معنی ثواب و آجرت
~~محصل
# ~~شود، جانب12 نفع دنیا را معطل نتوان گذاشت.

PageV01P003

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0039.png)

# بر سنت متقدمان 1، بنای کتاب بر نام صاحب دولتی باید نهاد تا هم به یمن1
~~اقبال او
# ~~زودتر تمام گردد و هم از جذب منفعتی حالی و ms003 جر مبرتی2 مآلی 3 مقالی
~~نباشد.
# این ضعیف بدین مکاوحه ومناظره مدتی مدید بماند5 و از چپ و راست نظر
# ~~فراست میانداخت که کسی از ملوک زمانه را خریدار هنر میدید. رغبات
~~پادشاهان از
# ~~تربیت اهل علم سخت فاتر و قاصر مییافت. بدین سبب اندکی تکاسل کرده میشد
~~و از
# ~~سر نومیدی بر جمع کتاب زیادت اقبالی نمینمود. ناگاه نور عقلش درتیه
~~تحیر دلیل و
# ~~رهبرآمد و گفت: چون بضرورت، طیف این هوس و خیال این تمنی از ضمیر تو کم
# ~~نمیشود و شاهی علم پناه می طلبی که اساس این مجموعه برنام وی نهی، لاشک
~~تو را"
# ~~اتباع سنت و اقتفای اثر والدهآ خویش کاتبة السرخسی - رحمها الله تعالی
~~- باید کرد که در
# ~~مدت عمر چندین تصنیف لطیف ساخت و بیشتر تصانیف خویش به نام پادشاهانی
~~تمام
# ~~کرد که از خاندان معظم اتابک سعید ایلدگز - برد ألله مضجعه - بودند.
~~چون کتاب
# ~~«مفرح القلوب) که به نام مبارک اعدل الملوک جهان پهلوان، اتابک سعید
~~محمد -قدس
# ~~ألله روحه - تمام کرد ومجموعه «مسرة الارواح» وکتاب «مفتاح الفلاح» که
~~به نام
# ~~خداوندان، اتابک مرحوم شهید، قتلغ اینانج7 و سلطان سعید ابوبکر - آنار
~~ألله برهانهما-
# ~~بساخت8 و از صلات وهبات ایشان حظ9 تمام برداشت. اکنون در این عهد
~~هنروری
# ~~که وارث آن ملک و خلف شایستهآ آن خاندان شاهی و پیرایهآ آن دودمان10
# ~~پادشاهی11، حضرت خدایگان عالم حامی اولاد بنی آدم، خسرو گیتی گشا،
~~شهریار
# ~~فرمانروا، پادشاه مبارک ظل، ملک عادل، خاقان سلیمان سریر، سکندر
~~جهانگیر،
# ~~تاجبخش وظفر عزم، جمشید رای و درست حزم، کسری انصاف نصرت حشم،
# ~~فریدون فر میمون قدم، اتابک مبارک رایت، کشور گشای ظفر آیت، مظفرالدنیا
~~و
# ~~ألدین، عضد ألاسلام و ألمسلمین، ملجأ ألمظلومین، غیاث ألملهوفین، قامع
~~ألکفرة و
# ~~ألمشرکین، قاتل ألخوارج و ألمتمردین، ألناجی بعدله یوم ألعرض، ظل الله
~~فی ألارض،
# ~~ابو ألمظفر قزل ارسلان، ازبک بن الحمد است، شید ألله قصور إقباله و نظم
~~فی PageV01P004
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0040.png)

# ~~مسالک ms004 1 الافبال درر احواله. چون این معنی مصور و محقق گشت، تصنیفی بکر
~~بباید
# ~~ساخت و به نام این پادشاه پردل2 مقبل تمام کرد، تا هم به انجاز آن خدمت
~~در جهان
# ~~نکونام شوی و هم بعضی از حقوق نعمت آن خاندان - که تا ابد باقی باد -
~~گزارده3 باشی.
# این ضعیف چون از اشارت عقل، این بشارت شنید، از سر4 روشندلی به همت عالی
# ~~روی به کار آورد و بر وفق مراد و قضیت آمنیت خویش، مجموعهای از بدایع
~~چکم و
# ~~نوادر امثال بر این منوال بساخت و به فر القاب همایون خدایگان عالم،
~~شاهنشاه اعظم،
# ~~قبلهآ اقبال [بنی آدم] و قدوهآ ملوک - خلد ألله ملکه - مزین و مشرف کرد
~~و از آن قبل که
# ~~در ممالک عالم و بسیط ربع مسکون، هیچ فرماندهی امروز یافته نمیشود که
~~چندین عز
# ~~و حشمت و شرف و رتبت و رفعت و جلال و عظمت و اقبال5 دارد که [او] حشر
# ~~ملوک را به توفیق سبحانی و تأیید آسمانی مسلم داشته و [او را] میسر شده
~~است. به هر
# ~~طرفی که رایت دولتش توجه کرد، خبر آن فتح ناگهانی و نصرت شایگانی او را
~~مستقبل
# ~~شد، که خاطر اکیاس الناس از ادراک آن عاجز آمد و فهم و وهم عقلا به کنه
~~نهایت آن
# ~~نرسید. تا به مدد لطف الهی بر تخت شاهی ممکن شده، بس دشمنان ملک را در
~~خاک
# ~~هلاک انداخت و بسی بندگان متمد را که عنان عبودیت از حد مطاوعت او
~~بتافته بودند،
# ~~به گوشمال بأس خود تأدیب فرمود و اطراف ممالک ایشان را به رزانت2 رای
~~ملکانه و
# ~~اصابت حزم خسروانهآ خویش در ضبط آورد و رعایای آن بقاع، به اصطناع [و]
# ~~معدلت، مرفه و آسوده گردانید. شعر7
# فتحت علی الوری بالعدل بابک %~% و صیرت من العلی اعظم اتابک
# و اهقت الذی عاداک اف %~% دمیت إلیه مقطافا شهابک8
# زهی تیغت جهان یکسر گرفته %~% دل حاسد ز تو اخگر ms005 گرفته
# همایتاباز زرین علمهاست %~% جهانی فتح زیر پر10گرفته
# از در سمنان تا به سر حد اخلاط11 و از کنار دریای قلزم تا به ناحیت بغداد
~~حریم PageV01P005
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0041.png)

# ~~ملکی بدین عظیمی به فر دولت و یمن ظفر مخزون1 و مضبوط کرده است و بر
~~بندگان،
# ~~مسلم و مقرر داشته و از هیچ جبار در آن دیار اثر نگذاشته. لاجرم بدین
~~صفت، سبب
# ~~خوف و بأس [و] رغبت و هراس او در دلها قرار گرفته است و خرد و بزرگ
~~لشکری
# ~~طوعا و کرها چنان مطیع حکم روان و منقاد فرمان نافذ وی شدهاند که2 هرگز
~~خیال
# ~~خلاف او به خاطر ره نیارند داد. چنانکه گفتهاند: شعر
# میبق للناس شئه ماتملکه %~% بالقهر و البأس لاعبدا و لاحرا
# و عجبتر آنکه از پرتو سعادت او در عهد ملک میمونش - که تا حشر باقی باد-
# ~~اعجوبهای روی نمود که هرگز وهم کسی به کنه آن نرسیدی و خاطر هیچ عاقل
~~وجه
# ~~حدوث آن قبول نکردی. مثلا سوختن از آب وتری از آتش دلپذیر بودی و ظاهر
# ~~گشتی، این واقعه کس باور نداشتی و کدام خردمند تصور کردی که جمعی
~~متمردان از
# ~~دین حق تقاعد نموده و از شرع احمدی برگشته، و بیخ کفر و ضلالت در دل
~~ایشان راسخ
# ~~گشته و سمت بدعت [و] الحاد در جبلتشان3 جایگیر آمده، بعد از آنکه در
~~قلاع محکم
# ~~و بقاع حصین پناه جسته بودند و متمکن گشته، به برکت همت صاحب دولتی
~~بهشتی و به
# ~~فر دولت فرماندهی موحد، جمله مسلمان شوند و شرع را بطوع قبول کنند و از
~~قطع
# ~~طریق و قتل ناحق دور و نفور گردند؟ انصاف، حکم نافذ آن شاهنشاه معتقد و
~~شهریار
# ~~خوب سیرت، جلال ألدنیا و ألدین غیاث الاسلام و المسلمین، مظهر الحق،
~~مشفق الخلق،
# ~~ناصر ألشنة، قامع البدعة ابوالفتح حسن بن محمد - مد ألله ظلال جلاله -
~~بسی حق بر
# ~~اسلام ثابت کرده. العجب نفاذ حکمی که به یک رقعه جهانی ms006 را از راه ضلالت
~~بگردانید
# ~~و به4 شارع شرع و منهج حق رسانید. از ترس صولت و هیبت سیاست5 وی، کس را
~~زهرهآ
# ~~مخالفت و مجال جدال نبوده است.
# شعر،
# هیبتش گر بگذرد بر کوه قاف %~% خاک گرداند همه اجزای او
# چون کار مسلمانی تمام بساخت و رسوم بدعت بکلی بر انداخت و روی1 به غزو و
# ~~جهاد آورد و به حکم مجاورت [و] همسایگی مملکت، ثغر شهر بیلقان، به
~~پادشاه PageV01P006
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0042.png)

# ~~اسلام، اعظم اتابک - ضاعف ألله جلاله - پیوست، و به مشاهدهآ طلعت خجسته
~~و ملاحظهآ
# ~~ناصیةأ مبارک یکدگر شاد و مستسعد شدند و از سر صفای سینه و صدق مصادقت،
# ~~دست برادری دادند. نه چندان الفت و محبت و خلت2 و مودت میان ایشان ظاهر
~~گشت
# ~~که در حد و حصر آید3. از یکدلی و یگانگی چنان با هم دوست بودند که گویی
~~دو مغز
# ~~در یک پوست بودند. چنان که این بیت گفتهاند. شعر،
# ~~لقد تمازج اقلبانا5 کأنهما تراضعا بدم الاحشاء لا اللبن
# پس به معاونت و مظاهرت یکدگر به قمع و قهر اعدای دین پرداختند. آن دو شاه
# ~~چون خورشید و ماه در برج اتحاد با هم قران کردند. قیامت از میان کفر
~~برخاست (و جمع
# ~~الشمس والقمر) [قیامة/9]. از ظهور آن جمعیت لرزهآ هیبت و رعد1 خوف بر
~~نهاد کفار
# ~~مستولی گشت و خون7 در تنشان از آن اندیشه منجمد و فسرده شد. بیت
# اندیشهآ قهر تو عدو را %~% مغز از دل8 استخوان گرفته
# و آن نوع فتح و نصرت، اسلام را هم به برکت دولت و یمن9 اقبال خدایگان
~~عالم
# ~~خسرو معظم اتابک اعظم - خلد ألله ملکه - دست داد. ایزد تعالی این
~~پادشاه دادگر را از
# ~~دستبرد چرخ جافی و نوایب مصایب زمانه در کنف لطف خود مصون داراد10 و
~~خاندان
# ~~قدیم وی را تا به محشر مؤبد و مخلد گرداناد. بحق محمد و آله اجمعین.
# بیت:
# ~~هست امیدم که دایم در پناه لطف ms007 ایزد تا فلک پاید11 بپایی تا جهان
~~پاید12 بمانی
# این ضعیف که دعاگوی دولت است، از فرط هواداری، این کتاب به نام مبارک
~~ساخت،
# ~~تا شرف مطالعهآ کتاب خدایگان عالم بیابد. چون در محل قبول افتد این
~~داعی را بر اکفا و
# ~~اقران بس تفاخر باشد و در جهان به عنایت شاه منظور و ملحوظ شود و نام
~~این مجموعه
# ~~«اعجوبه و محجوبه» کرده شد، و ألله الموفق الی ألرشاد و الهادی الی
~~ألصواب.

PageV01P007

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0043.png)

# آغازداستان اعحوبه و مححوبه
# چنین آوردهاند ملاحان بحار اخبار و سیاحان بیدای اسمار که در قرون ماضیه
~~و
# ~~سنین سالفه، پادشاهی بود در دیار عجم از نژاد جم در امور جهانداری
~~بکمال و در
# ~~تربیت شهریاری بجمال. مملکتی بلاحد و لشکری بلاعد. ملکی ملک سیرت و
~~شاهی
# ~~خوب سریرت. در عدل و بذل انوشروان وحاتم و در علم وحکمت لقمان و سلیمان
~~با
# ~~خاتم. اخلاقی1 حمیده و طریقی پسندیده. اهل فضل و علم را در روزگار وی2
~~روز
# ~~بازار، و صادر و وارد را از انعام و اکرام وی ارزاق و ادرار. سفرهآ عام
~~کشیده و نوالهآ نوال
# ~~او به خاص و عام رسیده. در مجاملت و معاملت وحید ایام و در ملاحت و
~~سماحت تمام
# ~~و او را سماح3 نام. و به حکم آنکه شاعر گفته است. بیت
# # علی الخصوص کسی را که طبع موزونست %~% چگونه دوست ندارد شمایل4 موزون
# طبع لطیفش با خوبرویان و جعد مویان میلی داشت و لطف طبعش یک لحظه
# ~~بی حضور5 دلجویان نگذاشت. مجالست و مخالطت بدیع صورتان مناسب طبع2 وی
# ~~افتاده بود و مؤانست لطیف سیرتان [بدعت] نهاده، اتفاق خواجهای بازرگان
~~از طرف
# ~~روم و مصر بدان شهر برسید. خیلی بندگان چابک و پروردگان نازک داشت. چون
~~شاه
# ~~سماح را آگاه کردند و از قدوم وی خبر یافت به احضار وی فرمان داد.
~~خواجهآ بازرگان
# ~~با تحف و هدایا روی به درگاه پادشاه نهاد و عتبهآ بارگاه ms008 جهان پناه، به
~~لب ادب بوسه داد
# ~~و به شرف ملاحظه پیوست و دعاهای خوب و ثناهای مرغوب مرتب داشت و بنشست.
# ~~ملک وی را [به] پرسش شاهانه بنواخت و سایهآ مرحمت و عاطفت بر سر وی
~~انداخت
# ~~بعد از ترحیب7 بیاندازه به روی تازه گفت: چند کنیز که8 در خورد نظر
~~عزیز ما باشد
# ~~دربایست است. اگر دارد بیارد. بازرگان زمین بوسیده گفت: بیت،
# گر زهره کند نزول از چرخ کبود %~% اندر خور بزم شه کجا خواهد بود؟
# آنچه دارم بیاورم. سایر بندگان و بردگان در نظر ملک عرضه کرد. از آن
~~جمله، هیچ
# ~~مناسب و موافق نیفتاد9. فرمود که ما را به حسن10 صورت مجرد التفات
~~نیست. بل PageV01P008
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0044.png)

# ~~مجموعهای می خواهیم که به حسن1 صورت و لطف2 سیرت مزین باشد و در لباقت3
~~و
# ~~ظرافت و کفایت و کیاست، معین. چنانکه گفتهاند: بیت،
# ~~پاکیزه روی در همه شهری بود ولیک  نه چون4 تو پاکدامن و پاکیزه خو بود
# ~~بازرگان درفور جواب داد که «ملک را در زندگی5 جاودانی باد، چنین مطلوبی
~~و سیرت
# ~~خوبی ندیدهام و نشنیدهام مگر در شهر مصر در حرم عزیز دو کنیز باتمیز که
~~با وجود
# ~~اناثت و سن حداثت1 به وفور فطنت و حصافت موصوف و معروفند و چون آفتاب و
# ~~ماه در عالم مشهور و موصوف. در بذله2 و نکته یگانه و در صباحت وملاحت
~~نادره1آ
# ~~زمانه. چون در مکالمه و مفاوضه آیند هزار سحبان و حسان، عاجز نمایند و
~~چون
# ~~حکایات و روایات تقریر کنند9 فصحا [و] بلغای جهان غرق عرق تشویر
~~شوند10. عزیز
# ~~را در دیده به روی آن دو11 روشن است و حجره از چهره12آ آن نازنینان
~~گلشن. به
# ~~مؤانست ایشان روزگار می گذارد و جز مجالست با ایشان هیچ کاری دیگر
~~ندارد. چنانکه
# ~~گفتهاند: بیت،
# ~~جز آن دو پری روی وملک خوی نبیند اندر خور چون حضرت تو دیدهآ ایام
# شمهای از خصایل و فضایل اعجوبه ms009 و محجوبه و حسن بی نهایت و دانش با کمال
# ~~ایشان باز گفت و در وصافی و مداحی نیک افراط نمود. بیت،
# مداحی خصلتش چنان است مرا %~% کز مدحت او خدا عیانست13 مرا
# ملک سماح چون وصف اعجوبه و محجوبه بشرح بشنید، هوس انس ایشان در
# ~~خاطرش متمکن شد و غرس محبت در دلش بیخ راسخ کرد. چنانکه لحظهای از ذکر
# ~~ایشان خالی نبودی و با مقربان حضرت از التفات ضمیر و میلان طبع و دل
~~نگرانی
# ~~خویش، نوعی شرح دادی. من احب شییا اکثرذکره. روزی وزیر را گفت که در
~~درک این
# ~~مقصود ما را تدبیری اندیش، که وصال اعجوبه و محجوبه از پیش خاطر غایب
~~نمی شود.
# ~~هر چند استخراج ایشان از حرم عزیز مصر مستحیل و مستبعد مینماید، لیکن
~~جهد در PageV01P009
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0045.png)

# ~~همه ابواب معتبر است. وزیر گفت: جز به مکر و حیله بر این مراد قادر
~~نتواند بود. از آن
# ~~سبب که اگر مالهای جهان در معرض قیمت ایشان بر عزیز مصر عرضه دارند، از
~~دل به
# ~~فرقت ایشان رخصت نیابد و اعجوبه و محجوبه را با آن همه ذکا و فطنت و
~~دها و خبرت
# ~~فریفتن هم صورت نبندد. در اتمام آن مهم مردی مکار محیل میباید که به
~~بدیههآ عقل و
# ~~نتیجهآ رای صایب، این کار چست بپردازد و من بنده را دوستی است نام او
~~طیفور منظور،
# ~~انصاف جوانی لبق1 و ظریف و برنایی خوش منش است. ربع مسکون زیر قدم
~~آورده
# ~~است و از هر انواع علوم حاصل کرده. در اصول و خلافی و فقه و کلام و
~~غیره تمام و از
# ~~تجارب2 زمانه ذخیرهای نفیس به دست آورده. همهآ زبانهای مختلف آموخته
~~است و
# ~~در لغت عرب خود مهارتی بکمال دارد. این عمل لایق چنو عاقلی است. اگر بی
~~تحرزی
# ~~تقبل کند، در حصول مرام زیادت ابطائی نرود ملک در حال به آوردن طیفور
~~مثال داد.
# ~~چون به حضرت درآمد ms010 در حال به بدیهه فصلی آراست و نظم و نثر در مدحت شاه
# ~~بگفت و شرایط حسن3 ادب و رسوم نیک نامی بندگی به جای آورد. ملک سماح
~~بعد از
# ~~مراعات و اکرامی تمام در حکایت اعجوبه و محجوبه خوض کرد و قصهآ رغبت
~~خویش
# ~~به وصلت ایشان بعضی باز نمود. و فرمود که ای طیفور ما را به خرد و
~~حصافت تو یقینی
# ~~تمام است و در نجح4 این مقصود و ادراک این مطلوب به نوعی از بدایع حیل
~~و نتایج
# ~~حکمت تو محتاجیم چنانکه گفتهاند: فارسل حکیما و لاتوصه
# هر چند زودتر به دیار مصر باید رفت و از سر دانش بر آن وجه که دست دهد،
~~آن
# ~~دو طرفه را پای بسته بدین غرفه آورد.
# طیفور زمین عبودیت بوسه داد و کمر مطاوعت و انقیاد در میان جان بست وبه
# ~~رغبتی صادق و همتی عالی روی در کار آورد. ملک سماح فرمود تا حملی شگرف
~~از
# ~~انواع امتعه ترتیب دادند و با نقدی تمام جهت نفقه در صحبت طیفور همراه
~~کردند. چون
# ~~به مصر رسید به رسم تجار جایی نزول کرد. چندانکه اندک مایه آسایشی
~~بیافت، بعد از
# ~~آن در شهر گشتن گرفت و با هر صنف مردم اختلاط آغاز نهاد و بر مقدار فهم
~~هر طایفه
# ~~فصلی نغز می پرداخت و بر وفق مزاج هر قومی مزاح5 مریح ایراد میکرد9،
~~چنانکه PageV01P010
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0046.png)

# دلهای خاص و عام به محبت و مودت او مفتون و مشحون شد. چنانکه زبان ایام
# ~~بدان ناطق است. بیت،
# دلها همه صید چشم جادوی توند %~% جانها همه بندهآ دو ابروی توند
# آخر عزیز مصر را از لطف محاورت و طیب1 طبع طیفور خبر دادند. بفرمود تا
~~طیفور
# ~~را به مقام بزم و مجلس طرب حاضر گردانیدند. طیفور چون مجال قربت
~~دریافت، برفور
# ~~چندان حکایات لطیف و اشعار طربانگیز فرو2 خواند که عزیز را از لذت
~~حلاوت نطق وی
# ~~ترک مطرب و سماع ms011 حاصل شد و به استماع کلام خوب او مشغول گشت و میگفت:
~~شعر،
# ~~کلام بل مدام بل نظام من المروجان بالحب الغمام
# ~~یلدکانه روح و راح وتمشی فی العروق و فی العظام
# عزیز مصر از لباس خاص خویش طیفور را تشریفی فاخر ارزانی داشت و فرمود که
# ~~پیوسته ملازم حضرت ما باید بود، تا از فواید علوم تو بهره مند میشویم و
~~از املای
# ~~حکمت تو محظوظ می گردیم. طیفور در فور پای تخت عزیز را بوسه داد و گفت:
~~بیت،
# هر چه فرمایی به جان فرمان کنم %~% ناکسیها را مگر درمان کنم3
# به درجهای عزیز مصر را مشغوف و مغرور هنرهای خویش گردانید که4 لحظهای
# ~~بی مصاحبت او مصابرت نکردی. چنانکه در حرم خاص ملک راه یافت و به وقتی
~~که
# ~~اعجوبه و محجوبه با یکدیگر مشاعره5 کردندی و در حضرت عزیز از هر نوع
~~سخنها
# ~~گفتندی، طیفور هر یک را به حکایتی منقح پاکیزه و به شعری بدیع بکر،
~~مجابات و
# ~~مفاوضه کردی و در خدمت عزیز مصر از بهر حفظ ادب پشت سوی اعجو به و
~~محجوبه
# ~~بکردی و به گوشهآ چشم به جانب ایشان ملتفت و ملاحظ6 بگشتی چون مدتی بر
~~این
# ~~منوال مراسم عبودیت اقامت کرد، به رفقی7 و بصیرتی تمام روی به کار حیلت
~~آورد و در
# ~~ترتیب8 شغل که پیش داشت بی تکاسل شروع کرد و دو9 جمازهآ جهنده بخرید که
~~بر باد
# ~~در تکاپوی سبق بردندی و در چست10 جستن از برق پیش آمدندی11. چنانکه
~~گفتهاند: PageV01P011
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0047.png)

# ~~بت.
# نری خلفهن من سزعة %~% الرجع میسأ کأنها هنعاء
# پس به ده فرسنگی شهر رباطی به دست کرد و معتمدی از آن خود در آن رباط
# ~~بنشاند2 و آن دو جمازهآ دیو پیکر را هر روز در آن رباط یک بار به وقتی
~~معین3 از
# ~~علفی4 خوب5 سیر کردی، آنگه به شهر آوردی و در رباط دست و پای ایشان
~~عقال بر
# ~~نهادی و ms012 تا روز دیگر همان وقت گرسنه6 داشتی. یس از بهر علف خواردن بدان
~~رباط باز
# ~~بردی و هم بر این ترتیب7 چند روز مواظبت میکرد تا شتران چنان خوگر9 و
~~متعود شدند
# ~~که چون طیفور بندشان برداشتی به یک تک تنها به رباط9 باز رفتندی. پس
~~طیفور معتمد
# ~~خویش را گفت: دو کنیزک خوب روی را از بهر تجارت خریدهام، نیک ستیزنده و
# ~~گریزندهاند. ایشان را بر این جمازگان بفرستم به تو. باید10 که به
~~احتیاط تمامشان ببندی و
# ~~آمدن مرا مترصد باشی. یکباری جمازگان را به شهر آورد و بسته داشت تا
~~وقت علف از
# ~~ایشان درگذشت و در سوز مجاعت افتادند. چنانکه از شدت گرسنگی بند گسل و
~~بی قرار
# ~~شدند. طیفور فرصتی جست و عزیز مصر به عزم شکار به صحرا رفت. سبک
~~جمازگان را
# ~~حاضر کرد و در حرم خاص دوید. اعجوبه و محجوبه را گفت: عزیز به فلان باغ
~~به
# ~~نزهتخانهآ طرب نشسته است و قدوم شما را منتظر میباشد و مرا به حکم
~~اعتماد به طلب
# ~~شما فرستاده است. مسارعت باید نمود تا مهم ملک فوت نشود. اعجوبه و
~~محجوبه
# ~~چون او را مقرب و معتمد عزیز دانستند، مطاوعه و انقیاد راگردن نهادند و
~~بی توقف چادر
# ~~گرفتند واز حجره بیرون آمدند. طیفور آن هر دو پریزاده را برآن جمازگان
~~دیو رنگ
# ~~باد پای ابرآهنگ سوار کرد و گفت:
# بچر11کت عنبرین بادا چراگاه %~% بچم12 کت آهنین بادا مفاصل
# شتران چون مرغان قفص شکسته از جای بجستند و از شغف علف خواردن به یک
# ~~تک، به رباط 12 باز رفتند و اعجوبه و محجوبه را به معتمد طیفور سپردند.
~~معتمد آن14 PageV01P012
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0048.png)

# ~~دو کنیزک را بر قضیت وصیت محکم ببست1 و متتظر و مترقب بنشست2. چون عزیز
# ~~از شکار به خانه باز آمد طیفور بر عادت گذشته کمر خدمت بسته پیش دوید و
~~از سر
# ~~وقاحت به فصاحت در آمد و افسانههای چست3 و ms013 مضاحک گفتن گرفت و ملک را
# ~~بدان انبساط وی نشاط می افزود. در آن میان فرمود که اعجوبه و محجوبه را
~~بباید خواند
# ~~تا نکتههای تو را جواب گویند. هر چند در حجرات خاص طلب کردند، از
~~اعجوبه و
# ~~محجوبه کس نشان نداد. از تعجب آن حادثه حال بر عزیز متبدل4 گشت و بی
~~خویشتن از
# ~~سوز5 فراق ایشان، فغان به آسمان رسانید و این بیت بگفت: بیت،
# ~~فحم الیکم لایفارق مضجعی  شهودی نجوم6 اللیل وهی شهودکم
# طیفور چون حزن و بکاو نوحه و اضطراب ملک [بدید] خود را چون غمناکی
# ~~ساخت و از سر رفق و تأنی نرمک نرمک سخن آغاز کرد و به چرب زبانی دل
~~عزیز باز
# ~~میداد، چندانکه از جزع و تضرع لختی کم کرد7 گفت: عمر ملک باقی باد.
~~اعجوبه و
# ~~محجوبه هر چند دو کنیزک بی نظیر بودند، اما نمیتوان دانست که ضعف انوثت
~~و
# ~~نقصان زنی ایشان را بر چه مکر اغراکرده است8 تا بر مثل جرأت آن اقدام
~~نمودند و از
# ~~خدمت چون تو شاهی تقاعد روا داشتند.
# إنمن ناقصات عقل و دین. ملک گفت: نه10 همانا که از اعجوبه و محجوبه با
~~چندان
# ~~فراست و کیاست و خرد و دانش خیانتی صادر شود. مگر به گفت بدسگالی مغرور
# ~~شدهاند و به غدر او در شیکهآ فتنه افتادهاند. طیفور گفت: رای ملک
~~صایبتر. لیکن ایشان
# ~~را با آن همه فطنت و دور اندپشی کسی در غرقاب11 خدیعت نتواند کشید. به
~~قوت فکر
# ~~بر مضمون این اسرار، سر ضمیر را وقوف و اطلاع نمیافتد12. اما مقرر است
~~که از سیرت
# ~~کژ و جبلت جافی زنان حسن عهد و وفا صورت نبندد. خاطر عزیز را به ذکر
~~ایشان
# ~~پریشان نتوان داشت. بیت:
# دع ذکرهن فما لهن وفاه %~% ریح الصبا و عهوه هن سواء PageV01P013
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0049.png)

# عزیز را از این سخن، اندک سکونی حاصل شد. طیفور اطراف کار فراهم گرفت و
# ~~ملازم خدمت همی بود. ms014 چندانکه ملک را از تجسس و تفحص و جست و جوی آن کار
# ~~یأس کلی حاصل شد و به دیگر اشغال پرداخت، طیفور سبک فرو مولید و ساخته
~~و
# ~~پرداخته اعجوبه محجوبه را برداشت [و روی] به دیار عجم نهاد.
# ملک سماح چون از آمدن طیفور و آوردن اعجوبه و محجوبه خبر یافت بفرمود: تا
# ~~محفهای از سیم و زر پرداختند و به جواهر و دیگر اجناس مرصع گردانیدند و
~~چند
# ~~مرکب خاص را به زر و زیور بیاراستند و با بسی خلعت گران مایه پیش طیفور
~~فرستاد.
# ~~طیفور1 اعجوبه و محجوبه را به اعزاز و اکرام تمام در آن عماری نشاند و
~~خویشتن آن
# ~~تشریف فاخر ملک بپوشید و به مرکب خاص سوار شد. ملک سماح با تمامی لشکر
~~به
# ~~استقبال تجشم2 فرمود و خلقی3 عظیم به پذیره اقدام نمودند و به عظمت و
~~کثرت تمام
# ~~شاه و لشکریان استقبال کردند و طیفور و اعجوبه و محجوبه را با بهجت و
~~سرور و فرح
# ~~و حبور و نشاط به شهر درآوردند و به دولتخانهآ شاهی نزول کردند. بعد از
~~آن دست
# ~~حکم طیفور در جملهآ ممالک شاهی نافذ گردانید و به نیابت خود او را مطلق
~~گردانید و
# ~~هر چند ممکن گردد از تعظیم و ترحیب و اکرام و احترام و اعزاز و انجاز
~~مواعید در باب
# ~~وی تقدیم فرمود و آنگه و ظیفه نهاد که چون از کارگزاری4 ملک فارغ گشتی
~~از اعجوبه
# ~~و محجوبه و لطف مفاوضهآ ایشان حکایت خواستی، تا هر روز هر یک فصلی مشبع
# ~~پرداختندی و اعجوبه به استشهاد حکایتی بگفتی و محجوبه در فور به مجابات
~~مناسب
# ~~آن حال هم در معرض، حکایتی بگفتی و قصههای موافق و مطابق بگفتندی و این
~~کتاب
# ~~بر وفق مکالمه و ترتیب مناظرهآ ایشان بر ده باب نهاده شد تا محققان و
~~مبصران چون در
# ~~غور معانی آن مواعظ تأمل کنند،5 از اختیار واختبار و اعتبار حظی ms015 مستوفی
~~و نصیب
# ~~موسع بردارند. و ألله الموفق الی الخیر و ألصواب.

PageV01P014

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0050.png)

# ~~باب یم: در صفت معدلت و انصاف
# ~~باب دوم: در صفت حلم ووقار
# ~~باب سوم: در اقامت سیاست بعد از تفتیش
# ~~باب چهارم: در ستودن شجاعت و رچولیت
# ~~باب پنجم: در بیان سماحت و سخاوت
# ~~باب ششم: در مدح ثقت و امانت
# ~~باب هفتم: در منع رشک و حسد
# ~~باب هشتم: در کتمان سر از زنان
# ~~باب نهم: در تجنب از صحبت اشرار
# ~~باب دهم: در ذکر توگل و قناعت PageV01P015
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0051.png)
~~PageV01P016
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0052.png)

# باب یکیم در صفت معدلت و انصاف
# چون شاه سماح بر بساط جهانداری رسوم حکومت را اقامت کرد و آنچه به نظام و
# ~~قوام ملک منوط بود بر قضیهآ اصابت رای به امضا رسانید، لحظهای در
~~سراچهآ رفاهیت1
# ~~به طیبت نفس مشغول شد و از محاورة اعجوبه و محجوبه مستفید کشت. پرسید
~~که
# ~~چیست آنکه سبب دوام دولت و موجب ثبات ملک است؟ و به کدام خصلت از
# ~~اطراف، مملکت را مضبوط و محفوظ توان داشت؟ اعجوبه گفت: دولت ملک مخلد
# ~~باد. بنای خانهآ دولت [به] پاس2 عدل محکم است و حشمت شاهی و بسطت سلطنت
~~جز
# ~~به مواظبت عدل و انصاف مؤبد و باقی نتواند بود و گفتهاند که از اخلاص2
~~و اخلاق
# ~~ملوک هیچ خصلتی شریفتر از عدل نیست، که نتیجهآ برکت وی در جهان شایع
~~است.
# ~~وثمره4آ وی به خاص و عام متعدی و هر که را از ملوک، ملک مستقیم و دولت
~~پایدار
# ~~باید، لا شک از طریق جور و ظلم تقاعد باید نمود و بنای اعمال جهانداری
~~بر قاعدهآ
# ~~معدلت و نهج انصاف نهادن. از آن قبل که ظلم موجب هلاک ملک است و عدل
~~دلیل
# ~~دوام دولت. و مصداق این مقال حالت آن دو شهزاده بود که [یکی] به شومی
~~ظلم ملک
# ~~و جان در باخت و یکی به یمن معدلت و انصاف جهانی در ربقهآ ms016 فرمان آورد.
~~ملک
# ~~پرسید که چگونه است آن؟ اعجوبه گفت:
# حکایت اعحوبه فی ألعدل و الانصاف
# آوردهاند که دو پادشاه زاده در خطهای به حکم ارث امری نافذ و ملکی منظوم
~~PageV01P017
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0053.png)

# ~~داشتند. اطراف ممالک برسبیل تسویه و مناصفه قسمت کرده بودند. هر یک را
~~در محل
# ~~حکم خویش دستی مطلق و فرمان روا بود. برادر مهتر در حصهآ ولایت خویش بر
~~جور و
# ~~ظلم اقدام می نمود و رعایا را در شکنج رنج ابتلا می کرد و برادر کهتر،
~~همت عدل و
# ~~آداب داد دهی پیش داشت و نواحی مملکت را به اشاعت رأفت و نشر انصاف
~~معمور
# ~~می گردانید و رعیت در ظل عدل او مرفه بودند و به عون رأفت وی آسوده.
~~بیت،
# ~~با عادلا وثق الانام بعدله ما اسلموا لولم یکن انصافه
# آخر ظلم برادر مهتری اثر بکرد. در ملکشان خصمی غالب حقود و دشمنی قاهر
# ~~عنود پیدا شد. بضرورت بسیج جنگ بایست جست و آلت محاربت ترتیب2 داد و هر
# ~~دو برادر به معاونت و مظاهرت همدگر روی به کار آوردند. چون خواستند که
~~لشکر
# ~~خویش به بذل اموال واعطای مواهب استمالتی کنند، نقود خزاین به جملهآ
~~حشم وفا
# ~~نمی کرد. درشهر بازرگانی متمول غریب بود و نعمتی وافر و مالی بیاندازه
~~داشت. ملک
# ~~ظالم وی را بخواند و گفت: یک نیمه از مال خویش به حکم قرض به ما باید
~~داد تا بر
# ~~لشکر نفقه کرده شود. بعد از حصول مقصود و فراغ خاطر در رد آن زیاده
~~مماطلتی
# ~~نرود. بازرگان سخت مستو حش شد. برادر عادل به اعتذار و ملامت بر آمد و
~~گفت: از
# ~~این حرکت نامحمود دور باید بود که از وی بسی ضرر تولد کند و تجار از
~~این دیار برمند
# ~~و راه معاملات مسدود گردد و در مملکت خللی شایع پدید آید. ملک ظالم
~~بدین سخن
# ~~التفات ننمود و بازرگان را به احضار مال مطالبت می کرد. بازرگان ms017 ابا
~~[می آنمود. ملک
# ~~ظالم مبالغتی در میان آورد و گفت: اگر بر وفق مراد ما مال حاضر نیاری
~~به کشتن تو مثال
# ~~دهم و تتمهآ امتعهآ تو را بردارم و در معرض تاراج نهم. تاجر3 در باب
~~مدافعت به حجت
# ~~پیش آمد4. ملک ظالم خشمناک و متغیر شد. تیغ آخته قصد بازرگان کرد.
~~شهزادهآ عادل
# ~~خود را وقایه ساخت تا زخم وی از غریب دفع کند. آسیب تیغ به دست وی رسید
~~و
# ~~انگشت کهینش جدا شد. با ضجرت و غیظتی5 تمام دست بازرگان بگرفت و به
~~وثاق
# ~~خود برد و فرمود که همین لحظه رخت بر باید داشت. اسباب رحیل بساز، تا
~~من بدرقه
# ~~باشم تا مگر از این خطهآ پر خطر6 خلاص یابی. شعر PageV01P018
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0054.png)

# الیل داج و الکباش 1 تنتطع2 %~% فن3 نجابرأسه فقد ربح
# بازرگان را بسلامت از این دیار گسیل کرد. پس با برادر روی4 به محاربت عدو
# ~~آوردند. خصم لشکر انبوه بشکوه داشت.
# قوم5 إذا6 الشر ابدی7 ناجذیه8 لهم %~% طاروا إلیه زرافات و وحدانا9
# آلت 10 و عدتی وافر و قوت و شوکتی بکمال. به یک حمله دمار از لشگر ملک
# ~~زادگان بر آوردند و شاه ظالم غاشم در آن میان کشته شد. عادل بیچاره به
~~اضطرار روی
# ~~به هزیمت آورد. چون مرحلهای چند قطع کرد، مرکبش از کثرت تعب سقط شد. در
# ~~حال جامهآ ملوک از خود برانداخت و به مرگ راضی شد. پیاده و شکسته دل،
~~قدم در
# ~~راه نهاد و این شعر در حسب حال خود بگفت: بیت،
# اگر محنت چرخ والا نبودی %~% مرا مرگ هر دم تمنا نبودی
# مدت مدید در شهرهای بیگانه طوف می کرد. یک روزی به حکم احتیاج بر در
# ~~خانهآ محتشمی رفت تا وجه کفافی به چنگ آرد. شعر،
# # **00000... %~% فهل بهذا الربع عذب المنهل
# ~~یقول لی الق عصاک و آدخل و أبشر ببشر11 و قری12 معجل
# کنیزکی جمیله13 تقربی کرد و به جهت تناول وی ms018 از مطبخ غذایی صالح بیاورد و
# ~~گفت: اگر [هر] روز به وقت چاشت تجشم فرمایی، تو را این و ظیفه مهیا
~~است. چند
# ~~روزی ملکزاده بر آن عادت عود کرد. مستوره را به جمال شاه زاده نظری
~~افتاد از فرط
# ~~شهوت و غایت شبق 14 در وی آویخت. شهزاده را صدق دیانت و حق ممالحت
~~دامنگیر
# ~~شد ملتمس اجابت نکرد. بضرورت، کنیزک کینه و رگشت و نایرهآ حقد در ضمیرش
# ~~متمکن شد. اندیشید که این بی و فا دست [ردا]بر روی مراد ما نهاد. او را
~~بدین بی رحمتی PageV01P019
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0055.png)

# ~~ادبی باید کرد که عبرت همهآ عشوه گران شود. گفت: ای جوانمرد! دل ما به
~~شمایل خوب
# ~~تو مایل شده است. چون زهادت و تقوا تو را1 از مؤانست ما منع میکند، ما
~~را معذب
# ~~نتوان داشت. صواب آن است که از بهر تو توشهآ سفری2 بسازم. آن را برداری
~~و به شهری
# ~~دیگر تحویل کنی. تا هم تو از مشقت فاقه برهی و هم ما از اقدام آن فجور
~~محجوب
# ~~گردیم. و فردا چون باز آیی آن زاد مرتب را آماده3 کرده باشیم خدمتت. به
~~سلامت
# ~~قبض فرمایی و در راه بر خود نفقه کنی.
# شهزاده باز گشت و کنیزک به غدر مشغول گشت. خزاین آن خواجهآ محتشم جمله
# ~~در تصرف آورده بود. به گنجینه در آمد و دیوار خانه را از آن حد که
~~باکوچه و راه بود
# ~~نقبی شگرف در زد و چند جامهآ اطلس و چند بدرهآ زر در میزری تعبیه کرد و
~~در میان
# ~~خانه بنهاد و خود در کمین مکر نشست. بامداد که شاه زاده معاودت فرمود،
~~کنیزک
# ~~پیش دوید و به تملق و تبصبص مشغول شد و گفت توشهای از جهت تو ترتیب4
~~دادهام.
# ~~در میان خانه نهاده است، زودتر بر باید داشت و از این بقاع رحیل کردن.
~~شهزاده از سر
# ~~غفلت پای درنهاد تا دست در میزر5 کند. کنیزک سبک ms019 در خانه استوار کرد و
~~بانگ
# ~~در گرفت که دزد در خانه نقب آورده است و مال میبرد. از چپ و راست خدم و
~~حشم
# ~~آن محتشم جمع آمدند. شهزاده را در خانه با عیبهآ بسته یافتند. بیچاره
~~متحیر و متغیر شد.
# ~~چه حل آن عقدهآ مشکل، سخت متعذر بود. مهر سکوت بر لب نهاد و با خود می
~~گفت: با
# ~~حکم فلک کس برنیاید. شعر
# # نتواند کس ز چرخ گردنده گریخت %~% دست ستمش به حیله بر نتوان پیخت"
# ~~او را به رسم دزدان محکم ببستند و هیچ دقیقه از تشدید و تعنیف و ایذا و
~~افتضاح در
# ~~حق وی باقی نگذاشت. شاه را خسته و مجروح با آن همه مذلت و فضوح میبردند
~~که به
# ~~نخل سیاست صلب کنند. در خاطرش گذر کرد که من از افواه علما شنیدهام که
~~هرکس که
# ~~در مضیق بلایی و شدت محنتی گرفتار شود، امیرالمؤمنین علی را -کرم الله
~~وجهه - به
# ~~حضرت حق شفیع سازد، لابد از آن ورطهآ سهمناک و مقام هلاک خلاص یابد.
~~شهزاده
# ~~در مناجات آمد و گفت: ملکا، یادشاها، به حق آن مردی که یک ضربت بازوی
~~او روز
# ~~خندق با جملگی اعمال امت پیغامبر مساوی بود، که: ضربة علی یوم الخندق
~~احب الی PageV01P020
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0056.png)

# ~~من اعمال أمتی یوم القیامة که مرا از این [ورطهآ] هایل و مهلک مهیب
~~فرجی ده. چون
# ~~ضمیرش بدین دعا مشغول شد، در حال و فور اجابتش مستقبل کشت. آن خواجه که
# ~~صاحب گنجینهآ مال بود بر طرف غرفه نظاره می کرد. شهزاده بدان1 حال
~~بدید. رحمتی و
# ~~رأفتی در دلش پدید آمد خلق را دور گردانید و به احضار وی فرمان داد و
~~از وی پرسید
# ~~که مولد و منشأ تو از کجاست؟ و بدین دیار به چه کار آمدهای؟ و این حرکت
~~ناخوب که
# ~~مناسب تو نیست چراکردی؟ شهزاده گفت: بیت،
# گر راست بگویم غم کارم بخوری؟ ور هیچ نگویم نفسم ms020 باز افتد
# محتشم گفت: صاحب شرع میفرماید: قال ألنبی، علیه ألسلام: الصدق طمأ نینة و
# ~~الکذب ریبة. سخن راست دلاویز باشد و سخن کژو دروغ، شکانگیز2. اگر سخن
~~داری
# ~~زودتر بیان به عیان باید کرد. شهزاده گفت: من و برادری به حکم شرکت در
~~فلان اقلیم
# ~~ملکی مستقیم داشتیم. او ظلم اندیشه داشتی و من عدل پیشه. او جایر3 بود
~~و من جابر3.
# ~~ملک ما را عدوی عنود پدید آمد. در دفع شر وی به مال بسیار احتیاج
~~افتاد. برادر من
# ~~بازرگانی غریب را حبس کرد تا حصهای از مال او به غصب بستاند. تاجر در
~~ادای مال
# ~~اندکی مدافعت و مماطلت مینمود. برادرم از سر غضب حمله برد تا غریب را
~~غرقهآ خون
# ~~گرداند. من از راه رحمت دست را سپر ساختم تا تیغ را از جراحت وی دفع
~~گردانم.
# ~~حدت شمشیر مماس دست من شد و انگشت خنصر باز دادم. شهزاده این قضیه بگفت
~~و
# ~~دست بی انگشت به وی نمود5. در حال آن مرد محتشم برجست و پای شهزاده را
~~بوسه
# ~~داد و گفت: منم آن بازرگان غریب که تو آن همه مکرمت در حق من مبذول
~~داشتی2
# ~~و نگذاشتی که به جان ومال من آسیبی رسد. این چه حال است؟ و بدین بقعه
~~چون افتادی؟
# ~~گفت: رنگ آمیزی زمانهآ غدار از سر تخت مرا به پای دار آورد و عادت او
~~خود همین
# ~~است و چنین است. هر که را شکر فرحی در دهان مراد نهد، بر عقبش زقوم
~~حموم
# ~~بچشائد. بیت7
# إن دان یوما یشخص %~% ففی غد یتغلب8 PageV01P021
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0057.png)

# حکایت شهزاده و تغلب دشمن و کشتن برادر و قصور حال خویش یکان یکان شرح
# ~~داد و شمهای نیز از وسیلت کنیزک باز نمود.
# بازرگان در زمان به سوختن کنیزک مثال داد. شهزاده شفیع شد. گفت: اگر چه
~~کیدی
# ~~عظیم ارتکاب کرده است، ما حق نمک فرو نگذاریم. چه عفو و صفح هم از
~~نتایج ms021 عدل
# ~~است. بیت،
# صفحنا عن بنی ذهل %~% و قلنا القوم اخوان
# بازرگان گفت: وقت مجازات و روزگار مکافات است. بفرمود تا لباسی ملکانه و
# ~~تاجی مرصع بیاوردند و جامهآ شهزاده را بدان کسوت فاخر بدل زدند. پس
~~چارصد غلام
# ~~ترک درم خریده با اسب و سلیح تمام به ملکیت به حضرت وی فرستاد، تا رسوم
# ~~عبودیت اقامت می کنند. آنگه در خزاین بگشاد و فرمان داد، تا هر تجمل
~~[و] اسبابی که
# ~~ملوک را در سفر و حضر به کار باید از جهت وی مثنی و مضاعف ترتیب دادند.
~~چون
# ~~آن شرط خدمت به جای آوردند، تحفهای شگرف و مال خطیر برداشت و به حضرت
# ~~پادشاه آن خطه 1 رفت و قصهآ ملک زاده باز گفت تا بر قمع دشمن و قهر عدو
~~مدد
# ~~کند2.
# ملک ده هزار مرد آهنپوش دل بجوش نامزد فرمود. همه همچون پلنگ تنگخوی و
# ~~جنگجوی و چون شیر حمله بر و دلیر و چابک و شریر. بیت،
# نیزه در دستشان میان غبار %~% چون به سیلاب تیره پیچان مار
# بازرگان تجهیز آن لشکر جرار3 بساخت تا در خدمت شهزاده ناگهان بر سر خصم
# ~~تاختند. کما قال ألله تعالی: (بأتیهم بغتة وهم لا یشعرون) [
# دشمن را به قصاص برادر گوشمالی شنیع بداد و تمامی ملک به فیض عاطفت
# ~~سبحانی بر خود مقرر کرد. [آن برادر] به شومی جور و تهور از جان و جاه
~~بر آمد و این
# ~~برادر به یمن عدل و رأفت پس از ملاقات آفات، جهانگیر و ملکدار گشت.
~~محجوبه
# ~~گفت: احسنت4، خوب آوردی این حکایت دلاویز و این مثل روح آمیز. هم از آن
# ~~سیاقت حکایت آن شاه عادل است که به سبت معدلت، دشمن صاحب فرصت بر وی
# ~~رحمت آورد و شفقت برد. اعجوبه پرسید که چگونه بوده است. محجوبه گفت:
~~PageV01P022
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0058.png)

# حکایت مححوبه در عدل وانصاف
# آوردهاند که پادشاهی دادگر بود. به حلیهآ معدلت و پیرایهآ انصاف آراسته.
~~در
# ~~اشاعت ms022 شفقت و افاضت رأفت از ملوک زمانه مستثنی. حریم ملکش از رسوم بدعت
~~و
# ~~سنن ستم خالی.
# در ازل ایزد لباس معدلت %~% دوخته بر قامت و بالای او
# و حاجبی متعدی متهور داشت. نخوت و تجبر1 و جور و جهل در جبلتش مثبت.
# ~~اندیشهآ ظلم و ستم در باطن خبیثش2 متمکن.
# در شهر خواجهای صاحب ثروت بود. ناگهان مؤجل اجل به سر آمد. شعر
# ~~مثل العقاب یفترس الصید إذ عرا  عند الهجوم باسط شر الخالب
# از این مزبلهآ مذلت و مرحلهآ محنت رحیل کرد و روی به قرارگاه مرجع و معاد
~~نهاد.
# ~~مالی وافر و نعمتی نامعدود با یک پسر طفل باقی بگذاشت. حاجب بی اصل را
~~رفع فرع
# ~~آن مال آرزو آمد. خواست که شاه عادل را بر بیداد حث اکند. گفت: بقای
~~عمر ملک
# ~~باد. فلان توانگر وفات کرده است و صد هزار دینار سرخ نقدی روشن معین،
~~میراث
# ~~گذاشته. اگر فرمان دهد به خزینهآ عامره نقل کرده آید و با دگر اموال
~~مضاعف شود. ملک
# ~~فرمود که آن مرحوم محتشم را هیچ وارثی صاحب حق نیست که به وجه شرع در
~~آن
# ~~مال تصرف کند. حاجب گفت: یک کودک رضیع از او بازمانده. کفل آن طفل شاید
# ~~داد. باقی به اسم قرض قبض کرد، تا هم جانب نیکنامی محفوظ بود و هم ملک
~~از مال
# ~~محظوظ گردد.
# پادشاه4 در خشم شد و گفت: این محقر مال که صد هزار است، اگر هزار هزار
~~بودی
# ~~انصاف ما از ره میل بدان التفات ننمودی. فکیف که حق یتیم است. از حطام
~~حرام چه
# ~~توقع توان داشت و نعیم مزخرف فایت دنیا اگر چه پاک حلال5 باشد هم موجب
~~وبال
# ~~باشد. شعر6:
# زیادة المرء فی دنیاه نقصان %~% و ربحه غیر محض الحق خسران
# [وکل وجدان حظ لا ثبات له %~% فإن معناه فی التحقیق فقدان] PageV01P023
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0059.png)

# ~~حاجب از تقریر آن تزویر خجل شد و خایب و مأیوس بازگشت و باز ms023 خود گفت:
~~مکری
# ~~باید اندیشید که موجب زوال ملک و هلاک ملک باشد مگر نوعی از جراحت سینه
~~و
# ~~خدشهآ ضمیر بدین انتقام التیام پذیرد. ملاطفهای نوشت به جانب خصم ملک و
~~گفت:
# ~~شاه در مقام غفلت است و لشکر متفرق. اگر قصدی پیوندی بی تحمل مشقتی
~~زیادت،
# ~~ملک بر تو مقرر گردد. خصم خام طمع1 با لشکری گران قصد قهر این شاه عادل
~~کرد.
# ~~ملک متقی با حشم اندک مستقبل شد و گفت: (و ما النصر إلا من عند الله
~~العزیز
# ~~الحکیم) [آل عمران /126] و در برابر دشمن چیره، صف محاربت بر آراست و
~~از سر
# ~~نخوت و جسارت تمام بر آن لشکر عدو تاخت و به یک حمله، جمله را بر خاک
~~عدم
# ~~انداخت و خصم خونخوار و مکار گرفتار شد. به عنایت حق و تأیید آسمانی
~~ملک با فتح
# ~~و نصرت و سرور و بهجت بازگشت و شکر حق میکرد و میگفت: بیت،
# اقبال کنون لازم کاشانهآ ماست %~% منشور مراد دل به پروانهآ ماست
# چون ملک عادل آن شاه را به سلاسل مقید کرد و به خانه2 برد. لختی با خاطر
# ~~مبارک اندیشه کرد و گفت: اگر به هلاک وی سعی کنم، خاک بی رحمتی بر روی
~~مروت
# ~~پاشیده باشم و چهرهآ نیکنامی به خدشهآ خیانت خراشیده باشم و اگر به
~~قلعهای حبس
# ~~فرمایم، مردم زمانه را محیل و زراق مییابم. نباید که از دل به اطلاق و
~~استخلاص وی
# ~~رخصتی طلبند و در آن مزید جاهی تصور کنند و انواع فتنهها از آن متولد
~~شود. در زیر
# ~~سریر خویش سردابی بساخت و خصم را در آن زندان حبس کرد. پس حاجب بی وفا
~~را
# ~~دل پر از ضغن وکینهآ ملک، یک چندی شب و روز زیادت در حضرت شاه ملازمت
# ~~مینمود و در باطن از خبث خصال خویش خیال حیل میاندیشید.
# چندانکه فرصتی طلبید و ملک را در حالت مستی تنها خفته یافت، سبک در
~~سردابه ms024
# ~~درانداخت و خصم محبوس از آن زندان برآورد و تیغ خاص ملک آخته در دست وی
# ~~داد و گفت: آلوقت سیف قاطع. وقت و3 هنگام انتقام است. شاه چنگ4 برزد و
~~چست5
# ~~بیستاد. رحمت ملکانه عنان عقلش بگرفت. لحظهای تأمل کرد. با خود گفت:
~~این شاهی
# ~~عطوف و عادل است و بر من حق نعمت جان، ثابت کرده است. ابطال حیات 6 وی
~~نزد
# ~~مردمی و مروت نیک سمج و ناخوش و مذموم باشد و این حاجب کافر نعمت که
~~PageV01P024
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0060.png)

# ~~درحق مخدوم و ولی نعمت خود چنین خیانتی روا داشته است، شایستهآ آزمایش
~~این تیغ
# ~~است. از این نمط فصلی میاندیشید. چون حاجب امارت تردد وی بدید،
~~استمالتی بکرد
# ~~و گفت: توقف و تأنی را مجال نیست. تیغ را در عمل آور. شاه گفت: به کشتن
~~تو
# ~~لایقتری. زخمی انداخت و حاجب را به فدیهآ ملکک قربان کرد. پس با تیغ
~~خون آلود،
# ~~پیش تخت آمد و با رفقی و تلطفی تمام شاه را بیدار کرد و گفت: (لا تخق
~~انک من
# ~~الامنین) [قصص/31] عدل ومروت تو حامی حیات تو شد و مکر حاجب، جاذب جان
# ~~وی آمد.
# شاه از مشاهدهآ آن هیبت سبک باز نشست و از وقوع حادثه متعجب گشت. هر دو
# ~~ملک با یکدگر عقد مؤاخات بستند و طریق یگانگی سپردند. مصراع
### | نحن روحان1 حللنا بدنا
# شاه محبوس قصهآ مکر حاجب یک به یک باز گفت و عذرها میخواست. ملک
# ~~عادل بفرمود تا شهر را آذین بستند و جشنی2 عظیم بساختند. و مثال داد هر
~~مال که در
# ~~خزاین جمع بود، حاضر آوردند و بر مردم درویش ایثار کردند و این بیت در
~~حسب
# ~~حال بگفت: بیت
# ما حاصل بحر و مایهآ کان بدهیم %~% تا هر چه بود مراد جانان بدهیم
# و آن ملک را با مالی بی اندازه به مستقت مملکت خود باز فرستاد و آن ملک
~~عادل
# ~~به حسن سیرت و صفای سریرت ms025 از بند خلاص یافت و به دولتخانهآ شاهی به تخت
~~ملک
# ~~خود استقرار یافت و به یمن انصاف از صدمه3آ هلاک و قبضهآ قهر دشمن
~~بجست4 و به
# ~~جان امان پافت. محجوبه گفت: این مثل بدان آوردم تا ملوک زمان و خسروان
~~جهان
# ~~متیقن شوند که نتایج عدل و خواص انصاف نا معدود و نا محصور است و هر که
~~بر آن
# ~~مواظبت و ملازمت نماید، آخر از مثوبات دو جهانی بهره مند5 باشد.
# حق - جل جلاله - عامهآ ملوک را به لباس عدل و انصاف و به خلعت بذل و
~~انتصاف
# ~~مزین گرداناد و توفیق معدلت ارزانی داراد. بمنه و جوده و لطفه.

PageV01P025

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0061.png)
~~PageV01P026
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0062.png)

# باب دوم در صفت حلم و وقار
# روز دیگر که حامی افلاک قبهآ رابع را به نور خورشید انجم و نیر اعظم منور
~~گردانید
# ~~و عالم ظلمانی را به لباس نورانی بپوشانید، شاه سماح به تخت مملکت نشست
~~و عالم را
# ~~به عدل و انصاف و بذل1 انتصاف مزین کرد و از مبدأ صباح تا مقطع رواح به
~~کارگزاری2
# ~~خاص و عام و عدل گستری در حق لئام و کرام مشغول بود. چون عالم نورانی
~~رخسار
# ~~ارغوانی به زعفرانی مبدل کرد و هور جهانتاب روی به غروب نهاد، شاه سماح
~~روی در
# ~~حجرةآ خاص و حرم اختصاص نهاد. تا از محاورت اعجوبه و محجوبه واز معاونت
# ~~معاشرت ایشان دمی مستفید و مستریح گردد. چون به صحبت ایشان بنشست، از
~~ایشان
# ~~پرسید که از اخلاق و عادات ملوک کدام خصلت شریفتر است که به و سیلت آن
~~ادخار
# ~~نام نیک و جذب منافع توان؟
# اعجوبه گفت: پادشاه مستدام باد. ملوک و حکام را هیچ حلیتی از حلم و
~~زیبنده تر از
# ~~بردباری3 نیست. و هیچ ذاتی از وقار سودمندتر نیست. از آن قبل که خاص و
~~عام از
# ~~خصایص آن خصال مشفعاند و ملوک نیز از ثمرهآ حسن عاقبت آن متمتع. چه اگر
# ~~پادشاهی ms026 باشد حاکم مسلط که در وقت غیظ و هنگام غضب سکونی کند و حلم و
~~تأنی با
# ~~خود قرار دهد و جرایم مجرمان را به عفو و اغماض استقبال فرماید، هر
~~آینه دلهای خلق
# ~~به هوا وولای او مشغوف 2 و مفتون شود و او را بدان کظم غیظ مضرتی صورت
~~نبندد 5
# ~~و اگر به خلاف ملکی باشد سایس متهور که از سر درشتخویی و فظاظت در باب
~~PageV01P027
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0063.png)

# ~~تعریک متعدیان بتعجیل مثال دهد و به اندک جریمهای پیش از تفحص و تجسس
~~افراط
# ~~و غلو در سیاست و عقوبت جایز شمرد، همواره پریشان حال و کوفته خاطر
~~باشد و
# ~~رغبت رعیت به خدمت وی نیک قاصر و فاتر شود. پادشاه باید که جانب سیاست
~~بکلی
# ~~مهمل نگذارد تا مفسدان1 دلیر نشوند و نیز در عقوبت زیادت مبالغه
~~نفرماید تا مردم
# ~~از صفح و عفو وی به یکباره قنوط و مأیوس نگردند و در دفع شر او به دیگر
~~کس التجا
# ~~نسازند.
# ملوک را حلم و بردباری پیرایهای شگرف است. اگر به وقتی که خشم بر ایشان
# ~~مستولی شود زود به سیاست نگرایند2، و [از سر] حلم و تأنی و صبر و سکون
~~دستوری
# ~~دهند، بعد از ظهور مبهمات امور، ایشان را بسی ثمره و منفعت از آن
~~مشاهده افتد.
# ~~چنانکه آن شاه غازی را برکت3 حلم از خون بناحق صیانت کرد و بی رنج گنج
~~دشمن
# ~~برداشت.
# ملک سماح پرسید که چگونه است؟ اعجوبه گفت:
# حکایت اعجوبه در حلم ووقار
# آوردهاند که در بلاد اران پادشاهی بود قیصوم نام. نیک هشیار و خوب سیرت و
# ~~بیدار و مرغوب سریرت4 بود. از سر صفای عقیدت به عزم غزو روی به دیار
~~کفار نهاد.
# ~~در راه بر صومعهآ زاهدی گذرش افتاد. به حکم تبرک نزدیک آن زاهد تقربی
~~کرد و
# ~~گفت: ما را پندی ده، و چیزی آموز که در دنیا ممد مزید جاه باشد و در
~~عقبا شفیع ms027 گناه.
# زاهد گفت: چیزی [که] نافع5 دنیی و عقبی است حلم است و خشم فرو خوردن به
# ~~وقت قدرت. از من این پند یاد دار که چون از مجرمی بی باک خشمناک شوی،
~~در آن
# ~~حال اندکی بر هوای نفس حکم نکنی1، تا در مستقبل زمان ذوق و لذت آن باز
~~یابی.
# ملک قیصوم آن پند را بطوع و رغبت قبول کرد و بعد از وداع زاهد روی به
~~بقاع
# ~~دشمن نهاد. پادشاه کافر چون از آمدن ملک قیصوم خبر یافت، صفت صولت و
~~صلابت
# ~~وی شنیده بود، دانست که قوت مقاومت و طاقت مخاصمت وی نیارد. جملهآ
~~اموال [که] PageV01P028
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0064.png)

# ~~در خزاین بود جمع آورد و به حضور1 دختر خویش در موضعی حصین دفن کرد و
# ~~نگذاشت که جز دختر کس را بدان اطلاع باشد. تا به وقت هزیمت غزات از آن
~~غنیمت
# ~~محظوظ گردند. چون ملک قیصوم با آن لشکر جرار و جموم حشم مقدام منتقم
# ~~خویش، بر سپاه عدو دین حمله برد. جمله را به زخم تیر و نوک سنان
~~بینداخت. بیت:
# بضرب فیه توهین %~% و تحضیع3 و اقران
# چنانکه با اندک4 محاربتی ملک کافران را با تمامی اتباعش هلاک کردند و
~~دختر
# ~~وی را بند کرده با دگر مغانم به حضرت قیصوم تحفه آوردند. در نگریست
~~صورتی دید
# ~~سخت زپباو محبوب و رعنا و مرغوب. از این شکرریزی شورانگیزی نکته گویی
# ~~فتنه جویی پری چهری و حورمهری. شعر5،
# رشأ سمعت لخده و لناله6 %~% فی هذه الدنیا حدیثا سائرا
# فإذا رأیت علیه طرفا واقعا %~% فاعلم بآن هناک قلبا طائرا
# ملک قیصوم چون آن شمایل موزون و اطراف متناسب وی بدید، بر بدیهه بر وی
# ~~فتنه شد. به حضور7 اثمه و قضات او را به معاقدتی شرعی در حجرهآ نکاح
~~بنشاندند. پس
# ~~به ملک و مال پدرش دست تصرف دراز کرد. (و اورثکم ارضهم و دیارهم و
~~اموالهم)
# ~~[احزاب /27].
# دختر هرگاه که از حال کشتن پدر خود ms028 یاد آوردی، نیک نوحه و زاری کردی و
# ~~صفحات وجنات8 را از خوناب جگر رنگ جلنار بخشیدی. بیت،
# الدمع خاضب خدی بعد ما اصفرا %~% و الحزن متعب قلی بعد ما سرا
# هر روز کینهآ ملک قیصوم را و حقد او در دلش میافتاد و میافتاد و میافزود
~~و
# ~~متمکن و راسخ میگشت. پیوسته در کمین مکیدت نشسته، فرصتی می طلبید تا به
~~چه نوع
# ~~رنگ نیرنگی آمیزد9 که ملک قیصوم را قهر کند و بدان خون پدر باز خواهد.
# یک روز در خلو تخانه با خواهر خوانده به مطایبت و مؤانست مشغول بود اما
~~اندک PageV01P029
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0065.png)

# ~~مایه عنان خویشتن باشی و منافست کشیده میداشت. خواهر خوانده چون از شغل
# ~~ضمیرش و تنگدلی وی خبر یافت، گرد تملق و دلجویی برآمد و گفت: بندگان و
~~دوستان
# ~~از بهر آن باشند تا مهمات احبه و اعزهآ خود را کفایت کنند. اگر خود جان
~~عزیز در
# ~~حصول این خیر صرف میباید کرد دریغ ندارند. چیست سبب این غبار خاطر و
~~تغیر
# ~~طبع؟ بازنمای تا بر آن گونه که دست دهد از پای ننشینم تا سر رشتهآ مراد
~~به دست تو
# ~~ندهم. چرا چندین بار غم بر دل باید نهاد؟ و چنین حزین و متفکر نشست؟
# ملکه گفت: کیست به من از اندوه سزاوارتر؟ موروث و مکتسب در معرض تلف
# ~~افتاد و پدر که نور دل و روشنایی چشم بود به صد زاری1 کشته گشته و مرا
~~با قاتل وی
# ~~همخوابه و هم فراش باید بود. چون حال بر این منوال باشد چگونه غم نباید
~~خورد2؟
# # غم گشت نصیب من چنان گر روزی %~% یک غم نخورم هزار غم زان2 بخورم
# خواهر خوانده گفت: چون از این مرا اعلام4 دادی، خدشهآ خاطر تو را به کشتن
# ~~دشمن دوایی منجح اندیشم5 و جراحت سینهآ تو را2 به هلاک عدو مرهمی سازم
~~و
# ~~بی رنجی زیادت به معونت تو این معنی زود دست دهد. ملک قیصوم، ms029 لوزینه
~~سخت
# ~~دوست میدارد. قدری زهر هلاهل در میان دو عدد لوزینه تعبیه کنیم و آن را
~~با دگر
# ~~لوزینهها مرتب بر صحنی مرصع نهیم. تو رنج برداری و بر دست مبارک خود به
~~خدمت
# ~~ملک بری و به نشاط تمام با ملک همخورش گردی تا ملک بدگمان نشود و از آن
~~دو7
# ~~لوزینهآ زهر آلود محترز باشی و ملک قیصوم را به خوردن لوزینه شرهی هر
~~چه تمامتر
# ~~باشد و به جمال تو خود شغفی تمام دارد. در این غفلت آن دو لوزینه را
~~تناول کند و پای
# ~~در رکاب زوال آرد و تو را سکون دل به قصاص پدر حاصل شود. (ولکم فی
~~آلقصاص
# ~~حیاة) [بقرة/2179
# کنیزکی [ که] خادمهآ خاص ملک بود از پس تتق، استراق سمع می کرد و آن
~~مفاوضهآ
# ~~ایشان یکی میشنید و حرکات ناخوب ایشان از دور میدید. آن دو لوزینهآ
~~مسموم را از
# ~~دور به نشانی موسوم کرد. آنچنان کردند و لوزینه بساختند. ملکه آن صحن
~~لوزینه بر
# ~~کف نهاد و خندان و شادان به حضرت قیصوم خرامید. ملک را نیک موافق آمد.

PageV01P030

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0066.png)

# ~~بی تحرزی و نفرتی در موافقت دختر لوزینه خوردن آغاز کرد. کنیزک به
~~نظاره استاده
# ~~بود و رعشهآ بی طاقتی بر وی افتاده. چون ملک خواست که آن دو لوزینهآ
~~زهر آلود
# ~~بردارد، کنیزک در آمد و صحن درربود. ملک به حرصی تمام از وی بازخواست.
# ~~کنیزک به هیچ و جه امتثال نکرد و لوزینه را به خاک انداخت.
# ملکه گفت: این بی حیا را چه چیز بر این بی حرمتی اغرا کرده است؟مگر بر
~~این
# ~~معاشقت رشک میبرد. قیصوم از آن حرکت نیک غیور و غضبان شد و خشمناک
# ~~دست [به] تیغ برد تا بر سنت جباران بی تفحص کنیزک را سیاست کند. در
~~میان آن، پند
# ~~زاهدش یاد آمد. خشم را وداع کرد و از سر رحمت و رأفت بر آن بیچاره
~~ببخشود و او1
# ~~را ms030 بدان جرم عفو کرد. بیت:
# عفو را فرمان ده ار تو برغضب حکم تو مستولی ار تو بر سخط
# کنیزک را به لطف تمام پیش خواند و از اقدام آن حرکت استکشاف کرده پرسید:
~~که
# ~~به هیچ وقتی جنس این جسارت نکردهای. موجب این گستاخی چه بود؟ کنیزک
~~جواب
# ~~داد که تا منکوحه را هوس قصاص پدر باشد ما را مثل این سفاهت بسیار باید
~~کرد. ملک
# ~~از این سخن لختی برآشفت. و گفت چیست این اشارت؟ فرمود که این سخن سخت
# ~~فتنه انگیز و خیال آمیز است. چنانکه گفتهاند: بیت،
# نیست مهر زمانه بی کینه %~% زهر2 دارد میان لوزینه
# خواهر خواندهآ ملکه بر تو چنین و چنین مکری و رنگی برآمیخته است و به
~~تعبیهآ
# ~~زهری قصد قهر ملک کرد. اگر نه علم من تو را از آن خیانت صیانت کردی
~~شماتت
# ~~دشمن را مشاهد حال بایستی شد.
# دختر، افغان و نوحه در گرفت و گفت این جادو ببین که خشم ملک را بدین دروغ
# ~~فروغ میدهد و کید خود را کژ مینهد و می خواهد که به سبب این خدیعه،
~~ضجیعهآ ملک
# ~~شود. کنیزک گفت: دعاوی به حجت مبرهن و مبین3 شود. اگر ملک خواهر خوانده
~~را
# ~~حاضر کند و از این دو لوزینه بچشاند غبار شبهت ا این فتنه را بنشاند.
~~چنانکه گفتهاند، آن
# ~~مستورهآ مکراندیش را پیش ملک آوردند از بیم بخورد و جان تسلیم کرد.
# قیصوم چون آن حال معلوم و محقق کرد، قصد کشتن عروس کرد. بار دیگر از
~~PageV01P031
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0067.png)

# ~~موعظت آن زاهدش یاد آمد. صبر کرد و خشم فرو خورد. زن را گفت: غدر عظیم
~~روا
# ~~داشتی حلم ما تو را1 از ورطهآ سیاست حمایت کرد. اکنون عفو و اغماض در
~~باب2 تو
# ~~مبذول داشتیم و جریمهآ خونریز تو را ناچیز انگاشتیم.
# منکوحه از رأفت و تواضع در پیش تخت ملک سجده برد و گفت: چون تو در حق
# ~~ما به جان ms031 انعام کردی بعد از این از دو رنگی و دلتنگی برخاستیم و نفاق
~~را به وفاق بدل3
# ~~کنیم و خداع را به اصطناع خوض فرماییم4. پدر من در فلان موضع گنجی
~~نهاده است و
# ~~من از راه کینه جویی مستور و مخفی میداشتم. اکنون که ضمیر ما به مصادقت
~~و اتحاد
# ~~یکدگر انس و الفت گرفت از خزینه برباید داشت و بر قضیت مشیت و ارادت
~~هزینه5
# ~~کرد.
# ملک آن مال بی حساب برداشت و نصیبی شگرف و حظی وافر بدان کنیزک خبرهآ
# ~~خوب خصال داد و باقی به خزینه تسلیم کرد و گفت: این حق تو است. بر وفق
~~مراد
# ~~خویش صرف میباید کرد. او از برکت حلم و سکون و الفت و مودت و اتحاد و
~~محبت
# ~~در محل کفایت قرار گرفت و مبرت و شفقت. و به جای معرت و مشقت ننشست و
~~ذمت
# ~~ملک [هم به] برکت بردباری و وقار از التزام خون بناحق مصون و محفوظ
~~بماند.
# محجوبه گفت: احسنت! بکر آوردی این حکایت سودمند و این مثل دلپسند. هم
# ~~نظیر این، حکایت آن ملک است که به قوت حلم از کشتن غلام مشفق خود
~~انحراف
# ~~کرد. و مجرم را بحق، سیاست فرمود. اعجوبه گفت: چگونه است آن؟ تا معلوم
~~شود.
# ~~محجوبه گفت:
# حکایت مححوبه در صفت حلم و وقار
# آوردهاند که در خطهآ بدخشان پادشاهی بود جهرم نام. نیک روشندل و دوراندیش
# ~~بودی و در عزایم امور ملک از فرط کفایت شرط تیقظ به جای آوردی. روزی در
# ~~شکارگاهی به طلب صیدی میگشت و از چپ و راست مرکب نشاط میراند و به
~~احتیاط
# ~~نظرمیانداخت و هیچ اثری از وحوش در آنجا پیدا نبود. خارکنی درویش بود
~~که از PageV01P032
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0068.png)

# ~~غایت مسکنت جامه1 از پوست آهو داشتی، آن روز در آن بیابان بسی خارکنده
~~بود و
# ~~از تعب آن کار، نیک خسته گشته. به حکم استراحت خود را بر سر سنگی گرد
~~کرده ms032 بود
# ~~و خفته. چشم ملک جهرم از دور بر وی افتاد، گمان برد که آهو است. تیری
~~انداخت و
# ~~آن بیچاره را بزخم کرد. چون فراز آمد خارکن را بدان حال مجروح و مقروح
~~دید
# ~~سخت غمناک و متأسف گشت. گفت: از این تهور و عجلت چندین تحسر و خجلت ما
# ~~را روی نمود. خارکن را صلتی هزار دینار سرخ ارزانی داشت و از او عذرها
~~خواست. و
# ~~عهدها کرد که در مستقبل زمان بر هیچ کاری از سر غفلت و تعجیل اقدام
~~ننماید2 و
# ~~بی تفحص و تأنی در هیچ شغلی شروع نکند. واین ملک جهرم کنیزکی جمیله
~~داشت،
# ~~سخت نیکو روی، پاکیزه پیکر چون طاووس خوش وشنگ و شاطر3 و چون حوران
# ~~پاک پرورش، طربناک و خوش منش. از این راست قدی خوش خدی یاقوت لبی پر
# ~~طربی، شکر پاشی4 خوش باشی، بیت:
# # یا احسن صورة8 بدت فیی الصور %~% قد سود6 من وجهک وجه القمر
# ملک جهره بر آن کنیزک سخت فتنه گشته بود. چنانکه از مضاجعت و مؤانست
# ~~منکوحهآ خاص و معاشقت دیگر جواری استبعاد7 مینمود و وصل وی را ازانس
~~همگنان
# ~~عوض تمام میشمرد.
# عروس ملک از سر غیرت همواره ضجرت کردی و از سوز فراق پیوسته خوناب
# ~~حسرت از دیده میریختی و میگفتی: شعر
# # أریق عبرة عینی دایما ابدا %~% شوقا الی درر قد نلت من فیک
# یک روز شکایت حال با مستورهای بگفت و او را از شدت محنت و فرط بی طاقتی
# ~~خود خبر داد. و گفت: این ملک بر این کنیزک جادو وقح، نیک شیفته شده و
~~من از
# ~~آتش رشک وی چون نمک در آب میگدازم8.
# # گر باد بر تو بر گذرد رشک [می ا]برم9 %~% ور ماه بر تو در نگرد رشک [می
~~]برم0
# و از همه بتر آنکه وجه تدارک تیره و طریق خلاص مسدود است11.

PageV01P033

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0069.png)

# مستورهآ غمگسار جواب داد: تا مردمان بی حفاظ را به اندک مکری سرگشته ms033 و
# ~~پایمال توان کرد چرا چندین اسف و اندوه به خود راه باید داد؟ چون مرا
~~محرم راز
# ~~کردی، بی تحمل مشقتی تو را از جور این جاریه جایر برهانم. اکنون اعلام
~~باید داشت تا
# ~~ملک از روی آن کنیزک کدام چیز1 دوستتر دارد. عروس ملک گفت: به وقت خلوت
# ~~مشاهده افتاده است که برزنخدان سیب کردار سیم رنگ وی زیادت بوسه دهد. و
~~آن 2
# ~~گوی3 بلورین4 ذقن دلشکن وی عظیم دوست دارد.
# آبیست معلق زنخش میبینی %~% کز5 دیدنش آب در دهن می آید
# مستوره گفت: صواب آن است که من به رسم مشاطگان در حرم آیم و حقهآ آلت
~~زینت
# ~~با خود بیاورم2 و به حضور7 آن کنیزک شرط خدمت در باب18 تو ترتیب9 کردن
~~به جای
# ~~آورم. لاشک او به حرص تمام به تزین من رغبت کند. قدری زهر با نیل
~~بیامیزم و بعد از
# ~~آنکه10 زینتی تمام کرده باشم، خط نیلی برزنخدان وی کشم. چون ملک در
~~حالت مستی و
# ~~غفلت دهان11 بدو رساند هم در آن گرمی12 برجای سردشود و تو ازاین غصه و
~~غم فرج یابی.
# بر این منوال غدری از اخلاط تزویر و تخلیط برآمیخت و بر آن ترتیب که
~~تقریر
# ~~کرده بود کار به اتمام رسانید. و نیل زهر آلود بر زنخدان کنیزک مالید.
~~ملک را غلامی
# ~~بود که حرم را نگه میداشتی. جمله محاورات ایشان از پرده میشنید. خواست
~~که
# ~~کنیزک از آن مکر خبر کند. به هیچ نوع فرصت نیافت و نیز ملک در حالت سکر
~~بود.
# ~~وجه اعلام و طریق کشف آن سر ممکن نمیگشت. ملک بر عادت گذشته با کنیزک
~~به
# ~~خوابگاه خرامید. غلام13 را شفقت نیک بندگی رنجه میداشت. نرمک نرمک به
~~بالین
# ~~کنیزک رفت و به گوشهآ خرقه نیل از ذقن وی پاک کردن گرفت. ناگاه ملک
~~جهرم بیدار
# ~~شد. غلام را دید دست بر زنخدان کنیزک دراز کرده، حمیت رجولیت وی را بر
~~سر آتش ms034
# ~~غیرت نشاند 14. نایرهآ سخطش به حدت شعله15 بر آورد. از سر افراط خشم با
~~تیغ زهر آلوده PageV01P034
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0070.png)

# ~~قصد غلام کرد. در آن تندی از حالت خارکنش یاد آمد. لختی صبر و سکون را
~~به خود
# ~~راه داد و مرارت شربت غیظ را به حلق حلم تجرع کرد. از غلام پرسید که
~~این جرأت
# ~~چراکردی؟ مگر شره شهوت1 و شوق شبق تو را2 بر این حرکت، تحریض کرد. غلام
# ~~جواب داد که مشاطهآ منکوحهآ تو زهر را با نیل بیامیخت و بر زنخ محبوب
~~تو مالید. تا
# ~~زشتی را در صورت زینت و قبح را در پردهآ حسن به تو نماید. من آن خط
~~سیاه را
# ~~نخواستم که به دودمان مملکت کشیده شود.
# ملک در زمان، عروس خود را پیش خود3 خواند و در کشف آن حادثه جدی بلیغ
# ~~نمود. زن گفت: بارها دیدهام که این غلام نابکار [بر] بالین کنیزکی که
~~عشیقهآ وی است، فراخ
# ~~روی کرده است و به امثال این افعال مشغول شدهاست. لیکن از ملک محجوب و
~~مستور داشته
# ~~میشد، تا بدصورت نبندد که مگر4 این حکایت ازوجه رشک، افتراکرده می شود.
~~اکنون که
# ~~ملک بعیان مشاهده کرد، همانا در تعریک و تعزیر مفسد توقف جایزنشمرد.
~~غلام گفت: شعر،
# بتر زین که بیند که دیدی دو چشمم %~% اگر فضل ایزد تعالی نبودی
# دلخوشم که بقیت نیل مسموم هنوز در حقهآ مشاطه است. تا به حضور آن حال
# ~~این5 شبهت زایل گردد و از ملک اجازت خواست و سبک مشاطه1 را با درج بدان
# ~~محفل آورد و تشدید کرد تا به تعجیل آن نیل را تناول کند. مستوره از هول
~~جان زنهار
# ~~خواست و به جرم اعتراف کرد.
# ملک بفرمود تا بر فور عروس را [به خوردن نیل] مجبور کردند و مشاطه را به
~~قماط
# ~~آتش بسو ختند و غلام را بعد از آنکه خلعت نفیس و موهبت شریف ارزانی
~~داشته بود،
# ~~چند شهر شهره را ms035 به نام وی منشور امارت نوشتند.
# چون آن ملک7 صبور و وقور از وفور حلم در آن کار تفحص و استکشاف کرد، به
# ~~برکت وی حق از [نا] حق ظاهر گشت. گما قال الله تعالی: (و قل جاء الحق و
~~زهق
# ~~الباطل) [سراء، (بنی اسرائیل) /81].
# محجوبه گفت: این مثل بدان آوردم تا حکام دوران و فرمانداران جهان را
~~معلوم
# ~~شود که ثمرهآ ثبات و نتایج حلم را نهایت نیست. و هر که بدین خصلت
~~مواظبت کند.

PageV01P035

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0071.png)

# ~~همواره دلشاد و مسرور بود و منظور و مقبول باشد. حق - جل جلاله - ارباب
~~ملوک و
# ~~سلاطین روی زمین را به زیور وقار و حلیت حلم آراسته و مزین داراد. بحق
~~حقه و لطفه
# ~~کرمه.

PageV01P036

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0072.png)

# باب سوم در اقامت سیاست بعد از تفتیش و تفحص
# روز سوم 1که هور عالمتاب از قبهآ زرین سر برآورد و جهان را به زیور بیاض
~~منور
# ~~کرد و مکحل گردانید، شاه سماح بر تخت مملکت نشست و عالم را به داد و
~~عدل مزین
# ~~گردانید و آن روز تا به شب بارعام بداد و داد انصاف و اعتصاف2 بداد.
~~چون عروس
# ~~روز در نقاب شب متواری شد عزم حرم کرد و از برای نشاط نزدیک اعجوبه و
~~محجوبه
# ~~شتافت، تا از عذوبت نطق و طیب مکالمهآ ایشان ساعتی ممتع و منتفع گردد.
~~چون به
# ~~نزدیک ایشان رسید، در اثنای محاورت پرسید که چه خصلت است در حفظ ممالک،
# ~~ملوک را که بدان توسل جویند و به استعمال آن جباران متمرد را مطیع و
~~منقاد گردانند3.
# ~~اعجوبه گفت: دست حکم ملک مطلق باد. ضبط ممالک و امر مسالک و زجر
~~متعدیان
# ~~و قمع مفسدان و استعباد و استهدام متکبران متهور، ملوک را جز به اقامت
~~حدود و نشر
# ~~سیاست میشر نشود. از آن جهت که خلق جهان متنوعند و اخلاق ایشان مختلف.
~~بعضی
# ~~آلوف عطوفند و صنفی طباع سباع دارند. و ایشان را با هم ms036 الف نبود و در
~~حلقهآ فرمان
# ~~وربقهآ طاعت آوردن نیک دشوار باشد. تا هیبت و باس و هول و هراس ملوک در
~~دل
# ~~ایشان متمکن نشود، گردن را به انقیاد امر نرم ندارند4 و سر مخالفت و
~~تمرد بردارند. اگر
# ~~نه باسسند سیاست شاهان دست تغلب ایشان بسته داشتی، درهای فساد بر اهل
~~عالم گشوده
# ~~شدی. بدین قضیت سیاست ملوک امن خانهآ راحت و حمایتگاه فراغت عالمیان
~~است و
# ~~پادشاهان را چنانکه عدل و حلم زیوری زیبا است، بأس5 و سیاست نیز
~~پیرایهای شگرف
# ~~است. لیکن سیاست بر نهج ثبات و سکون باید فرمود و در عقوبت و تعزیر
~~بتعجیل نتوان PageV01P037
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0073.png)

# ~~مثال داد و در کار خاین و مجرم هر چه شرط 1 بحث و تفحص باشد دریغ نباید
~~داشت، تا
# ~~بی گناه به عقوبت مجرم مأخوذ نگردد. چنانکه آن مرد جوهری به گناه دگر
~~کس در دام
# ~~بلا افتاد اما به سبب احتیاط پادشاه متیقظ برائت2 ساحت او ظاهر شد و
~~فتان مذنب، بحق
# ~~معذب گشت. ملک سماح پرسید که چگونه بوده است؟ اعجوبه درفور جواب داد و
~~گفت:
# حکایت اعحوبه در سیاست بعد از تفحص
# آوردهاند که در شهر بصره جمعی باطل3 پیشگان نابکار بودند. دختری را با
# ~~زیورهای تمام از حرم پادشاه وقت بفریفتند4 و به خانه بردند. و بعد از
~~آنکه مقاصد
# ~~ایشان محصل شد به هلاک آن بیچاره سعی نمودند و پیرایهآ گرانمایهآ وی
~~برداشتند و بر
# ~~سبیل مساوات قسمت کردند. در میان آن جواهر یک دانه در خوشاب بود که از
~~برد5
# ~~قیمتی وجه قیمت آن میسر نمیشد.
# آن مفسدان را سروری بود بطاط2 نام، نیک حیله و مکار بود و مشعبد و طرار.
~~از
# ~~این شوخی دغا7 پیشهای گربزی، تیز اندیشی. بیت:
# # یلوح فی طبعه من ذهن خاطره %~% نو أن لی صخرة صلدأ أضمرت8 سرا
# گفت: صواب آن است که فلان جوهری را استمعاش کنیم تا آن در را به قیمتی ms037
~~تمام
# ~~در بیع آرد. هم از مال ما را حظی باشد و [هم] گناه به جانب وی نقل
~~افتد. بطاط و
# ~~اصحابش جامهآ سوگواران بپوشیدند و به نزد جوهری رفتند و چنان نمودند که
~~ما
# ~~وارثانیم. بطاط در بر وی عرضه کرد و گفت: این جوهر از پدر میراث رسیده
~~است و به
# ~~حسن سیرت و فرط امانت تو چنان توقع داریم که در را بشکنی و بر وفق سویت
~~میان ما
# ~~قسمت کنی.
# جوهری اندیشید که ابلهی چند غمریاند. آن قدر ندانند که در شکستن بی قدر و
# ~~نامنتفع باشد. علاج آن است که به اندک بهایی آن را بخرم و به نرخی تمام
~~باز فروشم.
# ~~گفت: ای برادران شکستن جواهر به شرع مکروه است. اگر رخصت باشد از جهت
~~شما به PageV01P038
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0074.png)

# ~~نرخی تمام بفروشم تا ثمن بر خود تفرقه کنید و از جدال و مخاصمت خلاص
~~یابید.
# بطاط گفت: حاشا که از دل بدین معنی اجازت یابیم. چه جوهر موروث در خانه
# ~~سبب مزید برکت باشد و ما هر یک بدان محتاجیم، تا مال و عیال ما به برکت
~~آن روی
# ~~در تزاید نهد. فی الجمله به زرق و شعبده1 جوهری را حرص میافزودند و به
~~خرده
# ~~کاری و چرب زبانی بر خریدن در حث2 می کردند، تا عاقبت به سعری سره در
~~وی بستند
# ~~و زر بستدند3. و در حال جوهری4 خام طمع در را به حضرت ملک برد تا بزودی
# ~~سودی کامل از آن حاصل کند. چشم ملک بر در افتادن همان بود و شناختن
~~همان.
# ~~سبک پادشاه به کوفتن و بستن جوهری مثال داد. فرمود5 دارندهآ در را چه
~~کردی؟ و آن
# ~~خوب دختر2 کجاست؟ جوهری از سر حادثه بی خبر بود عاجز و حیران بماند و
~~گفت:
# ~~این سؤال مشکل را چه جواب دهم؟ چیست قصهآ دختر که من از سر این رمز بی
~~خبرم.
# ~~(لا علم لنا إلا ما علمتنا)، [قرة] ms038 بیت:
# ~~سر زلف کرد اشارت که زبهر7 دخت هندومگر آفریده9 باشد من ازین خبر ندارم
# ~~ملک گفت: روزهاست تا دختری از حجرهآ خاص ما غایب شده است و زیورهای
~~مرصع
# ~~با جواهر نفیس با خود برده و این در ثمین از آن جمله است. هر چند زودتر
~~دختر را با
# ~~دگر جواهر رد باید کردن. بیچاره زنهار خواست و گفت: من آن در را از
~~جمعی میراث
# ~~داران خریدهام تا نفع از ربح آن بردارم. بر این تجارت چنین خسارتی، طمع
~~و توقع
# ~~نداشتم. ملک در مطالبت مبالغت9 نمود و به خشونت و تشدید تهدید فرمود.
# گفت: خانهآ بایعان این در را بی علم ایشان نشان کردهام. و اگر ملک به
~~آوردن یکی از
# ~~آن جمع فرمان دهد، در کشف این سر مبهم زیادت توقفی نرود و بعد از ظهور
~~حق من
# ~~از بأس ملک ایمن شوم. ملک در حال چند سرهنگ سایس را با جوهری به طلب آن
# ~~طایفهآ طراران فرستاد. بطاط که مهتر آن قوم بود سبک دانست10 که در بلا
~~گشاده است با
# ~~خود ستیزه رویی و انکار قرار داد و با خود گفت. بیت PageV01P039
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0075.png)

# ~~من مکر نکو سازم و این کار کنم  ور زانکه کسی بداند انکار کنم
# بطاط 1 را به مجلس حکومت حاضر کردند. جوهری در وی آویخت و گفت: آن
# ~~در دزدیده این شوخ دیده به من فروخته است. بطاط از سر وقاحت به انکار
~~در آمد.
# ~~ایمان مغلظه در میان آورد که من از این کار خبر ندارم و این مرد فتان
~~بر من بهتان مینهد.
# ~~ملک چون تضرع جوهری و انکار بطاط مشاهده کرد، حدت و غضب بر وی مستولی
# ~~گشت. خشم فرو خورد و گفت: بیو ضوح بینتی در این کار علی الاطلاق حکمی
~~نشاید
# ~~کردن. فرمان داد تا هر دو را به حبس بردند. پس به تفحص آن حادثه مشغول
~~شد. آنگاه
# ~~از وزیر خود پرسید که ms039 بگو تا چه بینی در کار این دو عیار طرار غدار، که
~~به هیچ وجه مقر
# ~~نمیشوند؟ وبی گمان این خیانت و اختزال از احتیال ایشان خالی نیست. بند
~~این معمای مبهم
# ~~جز به گره گشایی تو نتوان گشود. و جهی اندیش که خیال این شک2 از پیش
~~خاطر ما
# ~~برخیزد و حق در مرکز خویش قرار گیرد. وزیرگفت: فردا روز محفلی سازیم.
~~قضات و
# ~~ائمه و مشاهیر3 و معاریف شهر را حاضر گردانیم. تا من بدیهه4 حیلتی و
~~مکری [و]
# ~~نیرنگی و افسونی بسازم و از این دو متهم - علی رووس الاشهاد - یکی
~~فضیحت کنم.
# ~~اکنون فرمان باید داد تا آن در5 مسروق را با ده عدد در دیگر در وثاق
~~بسپارند، تا من
# ~~کیدی سازم. باشد که به فر حشمت و به یمن دولت پادشاه عالم نصرتی روی
~~نماید.
# وزیر را با جوهری سابقهآ مودت بود و یقین میدانست که مثل این حرکت
~~نامتناسب
# ~~از جوهری نخیزد. لیکن نقش تهمت از خواطر خلق محو نمیگشت. جوهری را در
# ~~خلوت پیش خود خواند و گفت: فردا آن در1 دانهآ تو را در میان ده عدد در
~~دیگر بر تو
# ~~عرضه کنند. چون ملک به تو اشارت کند که در خود برگیر زنهار آن در7 را
~~بر نداری. اما
# ~~دیگری به عوض آن برگیری و این وصیت را نیک محافظت کنی. دیگر روز که زاغ
~~شبه
# ~~رنگ شب از آشیان جهان برپرید و بیضهآ بیاض را در زیر جناح خود بشکست و
~~سپیده
# ~~[و] زردهآ صبح و آفتاب را در سقراق آفاق ریخت و عالم از نور خورشید
~~خلعت
# ~~ازربفت [بیافت]، ملک با تمامی اتباع و حشم و خدم، ائمه و قضات و معاریف
~~شهر در
# ~~بارگاه حکم حاضر شدند. بطاط و جوهری را هر دو در آن انجمن حاضر آوردند
~~و با PageV01P040
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0076.png)

# ~~هم نزدیک بنشاندند. پس وزیر بفرمود که آن درها را بر طبقی زرین نهاده
~~پیش ms040 جوهری
# ~~بردند و پادشاه با صوت رفیع آواز داد: که ای خواجهآ جوهری تو در دانهآ
~~خود بردار و ما
# ~~را بحل کن.
# جوهری به حکم و صیت وزیر، دست به دری دیگر دراز کرد و بطاط بر پهلوی او
# ~~نشسته. چون جوهری در دیگر برداشت بطاط از سر غفلت گفت: در خویش بر گیر
~~که آن
# ~~جوهر از آن تو نیست. در حال پادشاه گفت کهای وزیر! (الأن حصحص الحق)
~~[یوسف !
# ~~51]. چون در تو بدو نفروختی و آن را ندیدهای چگونه جوهر ندیده بشناختی؟
~~و
# ~~معرفت از کجا حاصل کردی؟
# بطاط بضرورت عاجز و ملزم گشت و بر ملک رسوا شد. ملک به شدت و عنف تمام
# ~~وی را مطالبت کرد تا دیگر یاران را که با وی در این فساد شریک بودند به
~~دست باز داد.
# ~~شاه بفرمود تا جمله را در آن شهر به عقوبت و سیاستی عظیم مثله کردند
~~چنانکه عبرت
# ~~متعدیان عالم گشتند. پس سیاست آن ملک مقبل بعد از تفحص و استکشاف سبب
~~قطع
# ~~ما5ه فساد و و سیلهآ رفاهیت رعیت آمد. محجوبه گفت: احسنت1. نیک آوردی
~~این
# ~~حکایت نافع و این مثل نادر هم از این شبه حکایت آن ملکی است که [در
~~باب] دختر
# ~~بازرگان و غلام بی حفاظ به احتیاط حکم کرد و غلام فتان فاجر را بعد از
~~ظهور فجور
# ~~سیاست فرمود2. اعجوبه گفت: چگونه بوده است آن حکایت؟ محجوبه گفت:
# حکایت محجوبه در سیاست بعد از تفحص
# آوردهاند که در طرف کشمیر بازرگانی بود صاحب ثروت، متمول، با حرمت و
# ~~احتشامی تمام و نعمت بکمال، دختری پری پیکر و ماه منظر داشت که گل از
~~رشک
# ~~عارضش عرق خجلت ریختی و آفتاب از تابش رخش بگریختی. شعر3
# ~~خورشید چو از پرتو رویش بگریخت   در کان به ستیز لب او لعل انگیخت
# ~~من ضوء خدیه نور الشمس اذ هربا  بالرغم من شفتیه اللعل قد خضبا
# رویی4 چون صبح صادق عالم ms041 افروز و زلفی چون شب عاشق، سیاه و دلسوز،
# ~~مشک تبتی چاکر طرهآ سر افکندهآ او، عقد پروین بندهآ شکر خندهآ او.
~~چنانکه شاعر گوید.

PageV01P041

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0077.png)

# ~~شعر
# # من مبسمه بدا شعاع %~% و االلیل من الظلام اسود
# پادشاه کشمیر آن دختر را از جهت پسر خویش خطبت کرد و به زینتی تمام با وی
# ~~عقد نکاح منعقد گردانید. چون اوان1 زفاف در آمد به رسم زمانه شهر آذین
~~ببستند و
# ~~حجله خانهآ عروس را به فرش زربفت رنگین و تختههای دیبای مرصع زرین
~~بیاراستند تا
# ~~دختر را به بهجت و سرور و فرح و نشاط بر سریر وصلت ملکزاده بنشانند.
~~بازرگان، پدر
# ~~دختر، غلامی خازن داشت که به جمال دختر خواجه نیک فتنه گشته بود و
~~مدتها آن سر
# ~~مستور داشته. چون حالت دختر با پسر پادشاه و صورت عروسی2 ایشان مشاهده
~~کرد،
# ~~سیلاب حسرت از دیده فرو ریخت. با خود گفت3: اگر این فراق اتفاق افتد
~~بیش امید
# ~~وصلت نتوان داشت. زودتر از آنکه ملکزاده دختر را به حجرهآ زفاف برد ما
~~را مکری
# ~~باید ساخت. مکر به وسیلت حیلت بر مراد خود قادر شوم و از معاشقت دختر
~~حظ اوفر
# ~~بردارم، آن کافر نعمت غدار در خانهآ آن محتشم نیک گستاخ بودی و در تصرف
~~اموال
# ~~وی دستی مطلق داشتی. در خزینه خانهآ بازرگان چاهی دو مرد بالا فرو برد
~~و از آن چاه
# ~~راهی در وثاق خویش بساخت و سر2 چاه به اندک مایه حشیش بپوشید و نطعی
~~پاکیزه بر
# ~~وی انداخت و صرهای مهر کرده از زر بر کنار نطع نهاد. پس فرصت نگاه
~~داشت، تا وقتی
# ~~که خواجه به سرای ملک بود و دخت5 را از مقربان خود خالی یافت، بتعجیل
~~هر چه
# ~~تمامتر پیش دختر دوید و کلید خزینه به وی داد و گفت: این لحظه پدر را
~~از بهر تو
# ~~بدرهای زر بر کنار نطع نهاده است. زود بر باید داشت و در ms042 وجه مصالح به
~~خرج کرد و
# ~~من از کثرت اشتغال بدین خدمت نمی پردازم. دختر در حال امتثال کرد و
~~کلید بستد و در
# ~~خزینه بگشود و غافل وار قدم بر نطع نهاد تا صرهآ زر بر گیرد. سبک در
~~چاه افتاد1. غلام
# ~~بی باک زود به خزینه در آمد و سر چاه استوار کرد و به قرار اصل باز
~~برد. پس بی توقفی
# ~~به وثاق خود دررفت تا آن حور نژاد و پریزاد را از زیر زمین برآرد7.
# دختر خود را به قید کید غلام بسته دید. اندیشید که دل از جای بردن طریق
~~خرد PageV01P042
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0078.png)

# نیست. خدعت وی را به سرعت صنعت خویش دوا باید کرد، که گفتهاند: جواب
# ~~الفاسد بالفاسد. چون غلام وی را از نقب بیرون آورد، آن ماه دو هفته چون
~~گل شکفته
# ~~در روی آن غلام بخندید. شعر
# افتر بسکریه حتی %~% قد اظهر لؤلوة منضد
# گفت: ای دوست یکدل مدتی است تا من بر شمایل خوب تو عشق آوردهام و چنین
# ~~روز پیروز را به دعای سحرگاهی میخواستم. اگر پیشتر، از حال دل نگرانی
~~تو مرا خبر
# ~~بودی، تو را چندین تحمل1 مشقت نبایستی کرد. اکنون تو از معاشرت و
~~مباشرت ما
# ~~آنگهی متلذذ شوی که مرا از این خطهآ پر خطر به سفر بری، تا به سکون دل
~~و فراغ ضمیر
# ~~بهرهآ تمام از وصال یکدگر برداریم و ازحضور همدیگر استمتاع و نصیب او
~~فر برگیریم.
# ~~بدین دمدمه غلام را در غلط افکند و از کمینگاه2 غدر3 خود غافل گردانید.
~~شبانگاهی
# ~~که از حرم شاه به طلب دختر آمدند تا مهر و ماه را با هم قران دهند، هر
~~چند بجستند کس
# ~~از دختر اثر نیافت. بازرگان از هول واقعه و هجوم آن نکبت صعب سخت شیفته
~~حال و
# ~~کوفته دل گشت و خلق از تعجب آن حادثه، حزین و متأسف شدند. دختر با غلام
~~عاشق
# ~~در آن خانه از هرگونه تلطف ms043 و تملق می کرد، چنانکه در غفلت غلام کلید
~~خزینهآ پدر به
# ~~دست گرفت و به سر کاردی بر وی نقش کرد که دختر تو در خانهآ غلام است.
~~آن
# ~~بی حفاظ4 بد کردار خواست که از حال خواجه و تشویش شهر چیزی بازداند.
~~دختر را به
# ~~احتیاط بلیغ در خانه حبس کرد و با کلید خزینه پیش خواجه رفت. جهانی پر
~~از بلا و
# ~~آشوب دید. شعر
# شهر اندر جست و جوی افتادهاند عالمی در گفت و گوی افتادهاند
# بازرگان غلام را با شغلی نامزد کرد و کلید خزینه از وی بخواست تا به وقت
~~ضرورت
# ~~به حضور وی5 حاجت نیفتد. چون غلام غایب شد خواجه در کلید می نگرید. آن
~~نقش
# ~~را بخواند که دختر تو در خانهآ غلام است. سبک آن حال بر ملک عرضه داشت
~~و در
# ~~حال بفرمود تا آن غلام بی حفاظ را بگرفتند و دختر را از حجره21آ وی
~~بیرون آوردند.
# ~~آن غلام غدار بد کردار افغان در گرفت که من از این مکر مبراام و این
~~دختر چون زلیخا
# ~~بر من عشق آورده است و من در این کار چون گرگ یوسف بی گناهم. ملک گفت:
~~PageV01P043
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0079.png)

# ~~شبهت پی1 تهمت واقعهای است بی تیقن و تحقق. در کار ایشان چگونه حکم
~~شاید
# ~~فرمود؟ در حال آن دختر گفت که اگر - عیاذا2 بالله - این خیانت از من
~~صادر شدستی
# ~~هرگز از افعال و احتیال3 این غلام بی حفاظ اعلام نکردمی و دست خیانت او
~~از دامن
# ~~عصمت خود دور نداشتمی و نیز نقبی که این شور بخت در خزینهآ پدرم ساخته
~~است و
# ~~کلید آورده و مرا در آنجا برده گواه بی گناهی من بس است. ملک گفت: اگر
~~در خانهآ وی
# ~~چنین نقبی یافته شود لاشک دلها بر اختزال این مکار قرار گیرد. چون تفحص
~~کردند حق
# ~~بر جانب آن عفیفه بود. ملک در حال فرمان داد تا آن مستوره را ms044 با شکوهی
~~شکرف به
# ~~خوابگاه پسر4 بردند و بفرمود تا آن ناکس بی حفاظ بی حرمت را چند روز بر
~~ملامت و
# ~~انواع عذاب عقوبت می کردند تا از سختی آن سیاست سپری شد.
# محجوبه گفت: این مثل بدان آوردم تا ملوک و سلاطین عالم جانب سنت سیاست
# ~~مهمل نگذارند و در انزجار فجار به ایقان و سبرتی5 تمام مثال دهند. تا
~~در سوز ندامت
# ~~نیفتند و نابکاران وسیلت مصیبت ایشان از فسق و فساد و زجر و عناد مزجر
~~و ممتنع
# ~~گردند. ایزد - عز و علا- عامهآ خلایق را از فجور و ناشایست همواره و
~~پیوسته محروس و
# ~~محفوظ ومصون داراد، بمنه.

PageV01P044

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0080.png)

# یاب چهارم در شجاعت و رحولیت
# روز چهارم که نیر اعظم سر از قبهآ مشرقی بر کرد و گیتی را از سواد پوشی
~~به در آورد
# ~~و خلعت زربفت داد، شاه سماح [بر] تخت جهانداری بر آمد1 و اسباب کار
~~مملکت بر
# ~~مقتضای2 رای روشن بساخت. به وقت غروب خورشید روی به حجرهآ خاص نهاد و
# ~~ساعتی به استماع حالت اعجوبه و مقالت محجوبه پرداخت و از خود ایشان
~~سؤال کرد
# ~~که شجاعت چه ثمره دارد؟ و چگونه خصلتی است؟
# اعجوبه گفت: زندگانی شاه مؤبد باد. شجاعت شریف خصلتی است از آن قبل که
# ~~وقایت ذات [از] تیر سطوات عدات است. و هر که [را] اثری از رجولیت در
~~جبلت مثبت
# ~~باشد هر آینه وقت ملاقات آفات، نفس خود را اندکی صیانت تواند کرد و اگر
~~بد دلی و
# ~~فرار به خود راه دهد لاشک اسیر نوایب و مصایب گردد و شجاعت چنانکه
~~ستودهآ خلق
# ~~است، محبوب حق است: ان الله یحب الشجاعة و لو علی قتل حیة. صاحب شرع -
~~علیه
# ~~السلام - می فرماید که حق - تعالی - شجاعت را دوست دارد، اگر خود
~~برکشتن ماری3 به
# ~~کار داشته شود و نیز از استعمال و مباشرت آن بسی رفع و نفع توان کرد.
~~چنانکه آن پسر
# ~~جندی ms045 بعد از فقر و احتیاج بهرهای تمام از شجاعت خود بر گرفت.
# ملک سماح پرسید که چگونه است آن حکایت؟ اعجوبه جواب گفت:
# حکایت اعحوبه در شجاعت
# آوردهاند که در بلاد شام مردی لشکری بود. سالها در خدمت ملوک ملازمت
~~PageV01P045
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0081.png)

# ~~نموده بود و از مواظبت اشغال ایشان سیمی سره مدخر کرده و مال بی حساب
~~ذخیره
# ~~نهاده. پسری مرد رنگ شیر دل داشت. پس از آنکه او را آداب شجاعت تعلیم
~~داده بود
# ~~و علم سلحشوری تمام آموخته بود، تمامی مال خود بر او تفویض کرد و گفت:
~~ای
# ~~پسراباقی عمر به خدمت مخلوق احتیاج ندارم و این حرفت با سربازی است از
~~آن تقاعد
# ~~نمودم و آن از عدل است و نیز ما را از ملابست این عمل استغنای کلی حاصل
~~است. مال
# ~~بر باید داشت و به تجارتی مشغول شد.
# بس1 امتثال امر و انقیاد حکم و فرمان پدر را از لوازم شرع دانست، به حکم
~~اشارت
# ~~مال بر گرفت و روی به تجارت نهاد. چون به ساحل بحر مغرب رسید، هوس
~~بازرگانی
# ~~دریا به سرش متمکن شد و ربح بیاندازه با خود تصور کرد. کشتی ترتیب داد
~~و بسی از
# ~~متاع آن بقاع در وی نهاد و به نشاط تمام بر مرکب سفینه سوارشد. شعر2
# ~~مرکب شنیدهای [که] چو عزم سفر کند  از اشک عاشقان بودش ترهمی بساط
# # وانگه ز بهر مصلحت3 همرهان خویش %~% از سینه خانه سازد و از جان و دل
~~رباط
# چون پسر جندی4 یک دو روزی سفینه را به مساعدت باد بر وفق مراد در بحر
# ~~براند، ناگاه صاعقهآ باد مخالف شبیخون آورد و از دقل5 و شراع آن سفینه،
~~اثر نگذاشت.
# ~~افواج امواج متراکم گشت و کشتی را با تمامت امتعه در حلق غرق نهاد.
~~بیچاره خود را
# ~~در سفینهای دیگر انداخت و از مال تمام و احتشام انقطاع کرد و از غنا و
~~ثروت بی بهره
# ~~گشت. تا معلوم ms046 شود که بر حسن حال و کثرت مال اعتماد نشاید کرد و برجمع
~~[و]
# ~~ادخار، نهمت وحرص نباید نمود. چنانکه گفتهاند: شعر:
# ~~یا من جمعث نفسک مالا لبدا    خف ربک و اعلم أن للیوم1 غدا
# # فا المال و ان جاوز عن کل مدی7 %~% لا المال و لا المالک یبقی ابدا
# آن مرد لشکری چون بشنود که پسر سفر دریا اختیار کرده است، سخت کراهیت8
# ~~داشت. شیفته حال و متوزع خاطر بر عقب وی برفت تا بر سواحل بحر و پیوسته
~~از حال PageV01P046
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0082.png)

# ~~وی استکشاف1 و استطلاع می کرد. در راه جمعی کافران کمین کرده بودهاند،
~~بیچاره را
# ~~ناگاه فرو بستند و به اسیری ببردند. نکبت بر نکبت متراکم گشت. [جندی]
~~از پسر2 فرقت
# ~~نموده و مال در باخته و از خانه جلای3 وطن کرده و در بلا و محنت
~~افتاده، شعر
# ~~الدهرنار4 ضاعفتنی فی الوری [یوما    شحما اقا متنی5 بخطب1 دونهم طرا
# پسر جندی7 در آن سفینه، تجار را مراعات مینمودواز قراضات اطعمهآ ایشان را
# ~~لقمهای حاصل می کرد. یک روزی در میان بحر کشتیی8 از دور پدید آمد.
~~ملاحان به
# ~~حکم تحریه و ممارست دانستند که آن سفینهآ دزدان است و ناچار قصد امتعهآ
~~تجار
# ~~دارند. هوش از تن خلق برمید و عجز و حیرت بر ایشان مستولی کشت و جملهاز
~~کثرت
# ~~خوف و فرط فزع دم فرو بستند. شعر،
# # دی نزد من آمد آن به قد سرو روان %~% بیرنگ شدیم هر دو و بسته دهان
# پسر جندی9 چون اضطراب [و] اضطرار ایشان مشاهده کرد. اهل سفینه را بسی
# ~~استمالت نمود و گفت: تا رمق حیات من باقی است نگذارم که از نهاب هیبت
~~آن دزدان
# ~~آسیبی به شما رسد و جماعت تجار گفتند که اگر شر این لصوص از ما دفع کنی
~~و در
# ~~تلافی و تدارک این حاد ثه وجهی اندیشی، یک نیمه از مال ما تو را حلال
~~است و بر این
# ~~معنی باتفاق ms047 میثاق بستند. پسر جندی10 در علم رمی مهارتی بکمال داشت و
~~نیک
# ~~سخت کمان11 و باربک انداز بود. مثلا یشه در هوا نشان کردی و به نوک
~~پیکان
# ~~بدوختی. باز خود گفت: جز به نوک تیر تدبیر این کار نتوان کرد. کمانی
~~محکم سه پی12
# ~~دست آورد و چند عدد تیر ترتیب کرد چون آن طایفهآ دزدان بر اهل کشتی
~~حمله کردند،
# ~~او دست به کمان کرد و آهنگ جنگ ایشان کرد. بیت:
# ~~بمالید چاچی کمان را به دستبه چرم13گوزن اندر آورد شست
# به هر تیری که انداختی یکی از آن جمع را قمع کردی14. هم بر این کردار
~~دمار از
# ~~آن مفسدان برآورد و به قوت و شجاعت بر آن جماعت ظفر یافت و تتمت بضاعت
~~و PageV01P047
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0083.png)

# ~~کشتی ایشان در تصرف خویش گرفت. مردم سفینه بسی ثنا و محمدت گفتند و هر
~~چه
# ~~ممکن بود از مبرت1 و مکرمت در باب وی مبذول داشتند و چون به ساحل
~~آمدند، عهد
# ~~را به وفا رسانیدند و مال را مناصفه با وی قسمت کردند.
# پسر جندی را به اضعاف آن مال ضایع شده سیم و زر به دست افتاد. المال غاد
~~و
# ~~رائح. اندیشید که به فیض لطف حق و برکت رجولیت نعمتی هنی به دست افتاد.
~~روی به
# ~~وطن مألوف باید نهاد و توقع خام در توقف داشت، تا مثل این مشاق مشاهده
~~نباید کرد.
# ~~آن مال وافر برداشت و به عزم خانه در راه ایستاد. چون منزلی چند قطع
~~کرد طایفهای
# ~~راهزنان بر قافله تاختند تا تعضی رسانند و نهبی کنند. آن جوان جنگجوی
~~شجاع سلاح
# ~~بر بست، بر ناقهای باد تک سوار شد که از چستی2 چون گوی مشعبد سبک بر
~~جستی و
# ~~تیز در گشتی. شعر:
# ~~مکر مفر مقبل مدبر معا  کجلمود3 صخرحطه4 السیل5 منعل
# پس از سر جرأت و جسارت رمحی مار پیکر و نیزهای شهاب شکل به دست گرفت
# ~~و روی به محاربت ms048 و مقابلت آورد و به نوک سنان چند کافر را در خاک هلاک
~~انداخت
# ~~و باقیان از هیبت عزیمت او هزیمت گشتند. شعر،
# # و فی ألهیجاء ما جربت نفسی %~% و لکن فی الهزیمة کالغزال.
# مهتر آن قوم خسته و مجروح و خایب و خاسر گرفتار شد.
# پس7 جندی خواست که پشت زمین را از خبث ذات و شر حرکات وی خالی
# ~~گرداند8 و [او را] در شکم خاک جای دهد. با تیغ آبدار قصد وی کرد. کافر
~~زنهار
# ~~خواست و گفت: اگر با من به جان کرامت کنی و در اهراق9 خون من اهمال
~~کنی، نعمتی
# ~~نفیس بر تو ایثار کنم و چند اسیر مقید را از برای تو از حبس اطلاق
~~فرمایم. پس 10گفت:
# ~~چون بقا و حیات تو سبب خلاص خلقی خواهد بود، تورا11 از جانب ما به جان
~~امان
# ~~است. سبکتر محبوسان را حاضر باید کرد و سر خویش گرفت. کافر رقعهای نوشت
~~به PageV01P048
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0084.png)

# ~~اتباع وی، تا جمع اسیران را با حملی گران بفرستادند و او را به حکم وفا
~~[به] عهد باز
# ~~گرفتند. یکی از اسیران، پدر آن شیر مرد شجاع بود. چشم پسر چون بر روی
~~پدر خود
# ~~افتاد، هوش و قرار از وی برمید. و در بوالعجب بازی چرخ غدار لختی تعجب
~~نمود و
# ~~بعد از1 آن بگریست و دست و پای پدر بوسه داد و به تقرب و احترام و
~~اعزاز و اکرام او
# ~~را پرسید و از کیفیت واقعهآ هجوم بران استکشاف کرد. پدر جواب داد: که
~~دوستی تو مرا
# ~~در این غرقاب خطر انداخت. پسر نیز سرگذشت بازگفت و از تلف آن مال تجارت
~~و
# ~~غرق کشتی خبر داد. گفت: ای پدر به همت تو بعد از محنت و قلت مال، این
~~همه ثروت
# ~~و غنا و تمول و پسار باری - عز اسمه - ارزانی داشت و ما را در مضیق فقر
~~و تنگنای
# ~~احتیاج فرو نگذاشت.
# پسر جندیآ به ms049 برکت شجاعت و یمن مردانگی بسی نعمت بیاندازه کسب کرد و
# ~~پدر را از مشقت سرقه و ورطهآ هلاک خلاص داد. محجوبه گفت: احسنت چست3
# ~~آوردی این حکایت دلکش و این مثل خوش. هم از این سیاقت حکایت آن شهزاده
# ~~است که به وسیلت شجاعت خون برادر بازخواست و پس از نقصان بندکی به
~~دولتخانهٔ‌
# ~~ملک باز رسید. اعجوبه گفت: باز گوی. [گفت]:
# حکایت محجوبه در شحاعت و مردانگی
# آوردهاند که در شهر تنکت پادشاهی مطاع امر، نافذ4 حکم بود و پسری داشت
# ~~به سرحد مردی رسیده و مترعرع و مراهق گشته. پدر را به جمال و جلال5 وی
~~میلی
# ~~بکمال بود. پیوسته جانب وی را به شفقت6 رعایت فرمودی و در مراعات و
~~اعزاز وی
# ~~نیک مبالغه نمودی. دو عدد گوهر شبچراغ که دوباره گنج قارون میارزید، آن
~~را با دو
# ~~حلقهآ زرین ترصیع کرده بود و در گوش پسر کشیده، تا از زینت آن متلذذ و
~~متمتع
# ~~میشود و همواره آن پسر را هوس صید بودی و بر نشاط شکار نیک حرص نمودی.
~~در
# ~~آن نواحی متصیدی خرم و بیشهای نزه بود. هوای او از بخور زهرات چون
~~روضهآ خلد
# ~~معطر و خوش و صحن او از رنگ ریاحین چون پر طاوس منقش. چنانکه گفتهاند:
~~PageV01P049
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0085.png)

# شعر،
# ظهر النبت علی کل مکان %~% طلع الطلع علی کل شجر
# فهو ألدوض علی الماء صفا %~% و صفا الماء علی الروض کدر
# یک روز ملکزاده در آن مرتع به طلب نخجیر طوف می کرد. ناگه شیری سهمناک
# ~~چون نهنگ گرسنه آهنگ وی کرد و با بنانی چون سنان آب داده آهن گداز و
~~پنجهای
# ~~چون تیر شهاب1 سنگ شکن و کوه شکاف، جثهای چون پیل آتشین تن و حملهای
# ~~چون ضربت نکبت زمانه مردافکن.
# آن شیر چون آتش مشتعل آهنگ شهزاده کرد و به یک دم از وجود او اثر
# ~~نگذاشت. خبر آن حال به شاه رسید. تنگدل و نوحه کنان ms050 روی به بیشه نهاد
~~تا از نهاد شیر
# ~~به شمشیر گرد برآرد. حشم را به کشتن وی مثال داد. چندان مردان پردل به
~~جنگ او
# ~~آهنگ کردند و آن شیر به هر جانب که حمله بردی چندان اسب و مرد را در
~~خاک،
# ~~خوار2 کردی. بسی آبطال قتال پایمال وی شدند و کس بر وی دست نیافت. از
~~آن پس
# ~~کسی زهره نداشت که اندیشهآ گذر3 آن بیشه در دل آرد و از خوف آن هژبر
~~خونخواره به
# ~~گرد آن مرغزار طوف کند. بیت
# # تسیل الماق من حذار أسوده %~% فقد جف [فی] شدق4 الکماة رضابه
# شاه بعد از آنکه پسر را به خوابگاه5 بیمرادی دفن کرد، آن دو گوشوارهآ
~~ثمین وی
# ~~برداشت و در شهر ندا فرمود و گفت: هر که جراحت سینه و قرحهآ قریحهآ ما
~~را به کشتن
# ~~شیر" مرهم نهد، این دو گوهر شبچراغ با دگر مواهب بی حساب نصیب وی است.
~~با آن
# ~~همه وعدهآ خوب مهیج و پذرفتکاری مرغوب7 و محرض هیچ پردل" میل نیل آن
# ~~مقصود نکرد و گرد آن بیشه نگشت. ملک تنکت9 را در آن نزدیکی از منکوحهآ
~~خاص
# ~~پسری آمد خوب خلقت تمام اندام. آثار مردی و مبارزت در جبلت وی ظاهر و
~~انوار
# ~~شهامت وشجاعت از بشرهآ وی لامع. بعد از10 آنکه مدت رضاع بگذاشت و جناب
~~PageV01P050
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0086.png)

# ~~حضانت او را صیانت کرد به وقت فطام جشنی عظیم بساختند و او را از شیر
~~باز
# ~~گرفتند.
# مادر خواست که آن گوشوارهآ قیمتی را در گوش طفل آویزد و ملک در مجلس
# ~~انس به لهو مشغول بود و سکر بر وی غالب شده. از آن حال خبر یافت. سوز
~~فرقت
# ~~فرزند آتش غیرت در نهاد او بر افروخت. به خشمی تمام قصدی پیوست1 و یک
~~نیمهٔ‌
# ~~گوش طفل را با گوشواره قطع کرد و بر دست مادر نهاد. مادر از آن تهور او
~~نیک متغیظ 2
# ~~و متأسف گشت و ms051 از فرط خشم، چنانکه رسم ترکان است پسر را به لجاج پدر به
# ~~بازرگانی فروخت که بر جناح سفر بود. تا ملک از حال پسر خبر یافت
~~بازرگان از آن
# ~~ناحیت رحلت کرده بود و پسر را برده. ملک نذرها کرد و سوگند تأکید فرمود
~~که آن
# ~~جوهر مقوم در حق کسی هبت کنم که آن شیر را در عوض جگر گوشهآ من قصاص
~~کند تا
# ~~ذات مرا حیاتی تازه روی نماید. (و لکم فی القصاص حیاة) [یقرة/179]،
# بازرگان پسر را به طرف سمرقند برد و به کوتوال قلعهآ شهر فروخت. چون رشد
~~و
# ~~رجولیت از طلعت او مشاهده میافتاد3 در باب تربیت او سعی بلیغ مینمود و
~~آداب
# ~~حرب4 تعلیم میداد. چندانکه به حد بلوغ در رسید، الحق جوانی گاوزور پیل
~~کوپال
# ~~شیردل، از میان بیرون آمد.
# # قدنلت مصاعدداالترق %~% فالجدا یقول قم تصعد
# شبی7 طایفهای از لصوص در قلعه راه آوردند و مردم را ناگهان خفته
~~فروگرفتند. تا
# ~~بعد از ضبط قلعه خلق آن بقعه را مطیع امر و منقاد فرمان خود گردانند.
# شهزاده در گوشهای به جای اطفال خفته بود و کس او را در عقد آبطال و حساب
# ~~رجال نیاوردی. چون بیچارگی اهل قلعه و ضعف [و] عجز کوتوال بدید، حمیت
# ~~رجولیت دامنگیر فتوت وی شد. چون شهاب دیوسوز خود را بر آن قوم انداخت و
~~یکی
# ~~را به ضربت مشت بکشت و تیغ وسپر وی برداشت و از چپ و راست حمله می برد
~~تا
# ~~جمله را خسته و مجروح و مقهور و مقروح گردانید.
# # هم صدر سیق یوم بطحاء %~% سمک ولی منه ماه PageV01P051
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0087.png)

# کوتوال چون حال جدال وی مشاهده کرد هر چه در خزینه مال داشت بر وی ایثار
# ~~کرد و پهلوانی لشکر و امارت حشم به وی ارزانی داشت. صیت صلابت و جلادت
~~و
# ~~آوازهآ شجاعت و بطالت او در آن خطه فاش و منتشر کشت. بیت
# تو بر سر مطرحی نشسته ms052 %~% و آوازهآ تو جهان گرفته1
# بعد از مدتی قافلهای گران از طرف عراق در رسید و عزم جانب تنکت داشت قطاع
# ~~الطریق از جوانب به تغلب واباحت دست سلب و نهب دراز کرده بودند و راهها
~~سخت
# ~~بیمناک و مخوف شده. شعر
# # فلا ترحلن بلا عدة %~% فان الطریق مخوف مخوف2
# اهل قافله مالی شگرف بذل کردند و شهزاده را به اسم بدرقه با خود به دیار
~~تنکت
# ~~بردند. ملک تنکت [که] از آمدن قافله نیک تعجب می نمود گفت: در این
~~مهمه3 مهیب
# ~~و تیه پر آفت4 به چه5 استظهار، سفر کردید؟ و بر چندان کمینگاه غدر و
~~مواضع وقایع
# ~~چگونه گذشتید؟ یکی از تجار گفت: برنایی مبارز مقدام، ما را در این بیدا
~~بدرقه کرده
# ~~است، که به استبداد و مردی و استقلال شجاعت لشکری را هزیمت میکند و به
~~اندکی
# ~~صولت از خصوم بسیار دمار بر می آورد. بیت
# # در جواب صد هزاران لشکر پیروز9 جنگ %~% ضربتی زان دست و بازوی توانا بس
~~بود
# ملک گفت: علی الحخبیر7 سقطت8، در این حوالی بیشهای پر نعمت [است] و شیری
# ~~جان شکار در آن وطن دارد. سالها است از هول صول او9، کس پیرامن آن بیشه
~~نگشته
# ~~است و نیز مرا در ذمت وی حق خونی ثابت است که میوهآ دل ما را به زاریان
~~زار کشته
# ~~است. اگر این جوان دلاور به کشتن آن شیر سعی نماید، بر قضیت نذری که
~~کردهام، دو
# ~~گوهر شبچراغ بدو بخشم و هر چه میسر شود از بذل مکارم دریغ ندارم.
~~بازرگان شهزاده
# ~~را از آن کار خبر کرد. شهزاده چست بایستاد و عزم شکار شیر کرد و در
~~بیشه رفت:
# ~~یت PageV01P052
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0088.png)

# # باز چه فتنه میکنی عرم چه داری ای پسر %~% ریه بهادهای کله ککت چچه
~~بستهای کمر
# با سلیح تمام قصد آن سبع خون آشام کرد. به اول ملاقات، اسب ملکزاده نفور
# ~~گشت و او را از پشت او در ms053 انداخت، مردوار دل1 از جای نبرد و به وقت
~~حمله دست
# ~~را تا به بازو در دهن و حلق وی فرو برد و بی تحاشی احشای وی قلع کرد و
~~از راه گلو بر
# ~~آورد. یس سر شیر بر گرفت و به تحفه در پیش ملک برد. از آن شادی شهر
~~بیاراستند و
# ~~در هر محلتی از فرط آن سرور سوری بساختند ملک شهزاده را در کنار تخت
~~بنشاند تا
# ~~از سر تقرب آن حلقهآ گران مایه به دست خود در گوش وی کند. چون چشم پدر
~~بر گوش
# ~~بریدهآ پسر افتاد قرار و هوش از وی برمید. گفت: (الطییبات للطیبین)
~~[نور [26] پسر را به
# ~~صد ناز و اعزاز برگرفت و فرح و مسرت از سر گرفت و این بیت میگفت. بیت
# # من وصل تو را دهم چنان ساز این بار %~% کز پرده برون نیاید آواز این
~~بار
# این آوازه در شهر تنکت فاش شد. آن پسر را به حرم بردند و مادر او را
~~شناخت و
# ~~جملهآ شهر آذین ببستند و بزمها ساختند و شهزاده به برکت شجاعت، قاتل
~~برادر را
# ~~قصاص کرد و از مذلت رق و مشقت فراق مادر و پدر خلاص یافت. محجوبه گفت،
~~این
# ~~مثل بدان آوردم تا مردان عالم را حقیقت شود که شجاعت اثری عظیم دارد.
~~به وسیلت
# ~~آن بر اغلب مرادها قادر توان بود. ایزد تعالی عموم خلق را از ثمرهآ این
~~خصلت بهره مند
# ~~گرداناد و از نتیجهآ هنر بر خورداری دهاد. بمنه.

PageV01P053

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0089.png)
~~PageV01P054
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0090.png)

# باب پنحم در سماحت و سخاوت
# روز پنجم که شاه قبهآ چهارم سر از افق مشرق برآورد و طبقهای زر بر عالم و
# ~~عالمیان نثار کرد و روی ظلمانی گیتی را به بیاض خود منور گردانید، تخت
~~شاه سماح را
# ~~به فرشهای اطلس و اکسون بیاراستند و شاه با فر و هیبت بر سریر سلطنت
~~متمکن شد و از
# ~~مبدأ صباح تا مقطع رواح ms054 به کارگزاری1 و داد دهی رعایا مشغول بود و از
~~عطایا و
# ~~مواهب، ابطال لشکر و مبارزان کشور را بهرهمند میگردانید2. چون خورشید
~~انجمن3
# ~~انجم روی از عالم بگردانید و سپاه مغرب بر لشکر مشرق مظفر گشتند، شاه
~~سماح بر
# ~~عادت گذشته از مصالح مملکت فارغ شده در مقام قربت اعجوبه و محجوبه نزول
# ~~فرمود و ایشان را به شرف اختصاص ندمت مفتخر کردانید. در اثنای مفاوضه
~~پرسید که
# ~~کرم و سخاوت کدام طایفه و رزند و آن خصلت به که لایقتر باشد4؟ اعجوبه
~~گفت: عمر
# ~~ملک [دراز] باد. سخاوت لباسی5 زیباست که برهرقدی چست آید2 و حلیتی که
~~عامهآ
# ~~خلایق را نیک زیبد و از هرکس پسندیده7 دارند. لیکن ملوک بدان
~~سزاوارترند چه اگر
# ~~شاهان دست بذل و نوال گشوده ندارند و ابواب فسحت و مبرت و انعام و
~~اکرام بر خاص
# ~~و عام بسته دارند، بضرورت ملک ایشان نقصانی فاحش پذیرد. بلکه آن را خوف
# ~~انقراض و زوال باشد. بیت
# اذا8 ملک لم یکن ذاهبه %~% فدعه فدولته ذاهبه PageV01P055
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0091.png)

# پس بدین1 قضیت، سنت سخاوت بر رقبهآ ملوک فرض عین است و نیز انصاف خلق.
# ~~هرکه بدین هنر کرم متحلی2 شود همواره مکرم و محترم باشد و از آن جود و
~~سماحت
# ~~نفع و راحت مشاهده کند. چنانکه آن غلام بازرگان را به برکت اندک مبرتی
~~ملک عظیم
# ~~به دست افتاد. ملک سماح پرسید که چگونه است [آن]؟. اعجوبه درفور گفت:
# حکایت اعحوبه در سماحت و سخاوت
# بازرگانی غلامی رومی کریم طبع داشت و به حکم ضرورت سفر دریا اختیار کرده
# ~~بود و غلام را با خود در کشتی نشانده. در آن سفینه از هر نوعی مردم
~~بودند. به سبب
# ~~ناموافق باد مدتی مدید در آن بحر بماندند و اطعمه و اشربه که داشتند
~~روی در نقصان
# ~~نهاد و هیچ مخلص و مهرب پیدا نه3. اهل کشتی از قلت قوت نیک مینالیدند و
~~از
# ~~بازرگان وجه کفاف معاش ms055 خود4 به بهای گران میخریدند. چه او نیک متمول و
~~مستظهر
# ~~بود. اما امساکی بغایت و بخلی بکمال داشت و از بهر غلام هر روز اندکی
~~نان و قدری
# ~~آب موظف کرده بود و باقی به احتیاط تمام در ضبط آورده تا بر وفق مشیت
~~به نرخی5
# ~~سره بفروشد. از قضا دختری جمیله با محرمی در آن کشتی نشسته بود و تمامی
~~زاد و
# ~~نفقهآ او به سبب طول مدت، نفاد یافته. بیچاره نقصانی حال داشت و از عزت
~~ثروت به
# ~~مذلت فاقه گرفتار شده بود و بسی شربت تلخ از مخالفت ایام تجرع کرده.
~~شعر
# # ایام کرام را زبخت افکندهست %~% مر شاهان را زتاج و تخت افکنده ست
# # الله یعلم و آلایام تعرفنا6 %~% نحن الکرام و لکنا مفالیس
# غلام عجز آن مستوره و ضعف او میدید. مروت طبعش بر مراعات او باعث7
# ~~گشت و فتوت او بر رعایت جانب مستوره باعث آمد. و ظیفهآ طعام و شراب8
~~خود بر آن
# ~~عفیفه ایثار میکرد و بیشتر اوقات گرسنه و تشنه میبود. دختر تملقی کرد و
~~گفت: ای
# ~~غلام رنج میبینی. از سر ضنت به صد منت تو را اندکی طعام ادرار کرده است
~~و تو از PageV01P056
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0092.png)

# روی کرم و مروت آن را بذل1 می کنی: (و یؤثرون علیی انفسهم و لوکان بهم
# ~~خصاصة) [شر9]
# چون فرط فتوت البته تو را [به] اکرام2 تحریض میکند، باری جانب نفس خود را
# ~~مرعی باید داشت. من از عطیت تو به شربتی آب قانعم. تا روز خلاص از
~~سفینه، این
# ~~مرسوم و مکرمت مجری میدار و به جزای آن اجرت آخرت ذخیره مینه. غلام
~~گفت:
# ~~به وقت بر و احسان ما به جان مضایقه نکنیم و از هیچ خاص و عام بیش و کم
~~دریغ
# ~~نداریم وتا بتوانیم بذل کنیم. بیت
# از روی کرم هر آنچه بتوان بدهیم %~% ور جان طلبند سائلان جان بدهیم
# مدتی بر آن سنت مواظبت مینمود. ناگه خواجهآ ms056 بخیل بر آن سر وقوف یافت. از
~~سر
# ~~غضب بی توقف غلام را در آب انداخت. لطف نا متناهی الهی حامی و حافظ وی
~~گشت.
# ~~کما قال ألله تعالی: (و هو الذی یسیر کم فی البر و البحر.) [یونس /22]
# تختهای شگرف یافت، پای در وی آورد و سر در بحر نهاد تا پس هنگامی ایمن و
# ~~درست اندام به کنار دریا رسید. شعر
# # در بحر غم تو غوطه خواهم خوردن %~% آخر به لبی3 یا به کناری برسم
# روزی در آن حوالی به طلب طعام میگشت. یک پاره عنبر اشهب بیافت به وزن
# ~~هزار مثقال. سبک آن گران مایه متاع برداشت و روی به آبادانی نهاد.
~~خواجهآ سفله از آن
# ~~حرکت نیک نادم گشت و بر فقد غلام لختی جزع و تضرع کرد لابد سود4 نداشت.
# ~~مصراع
# من کشته ترا و خود پشیمان گشته
# چون آن کشتی را به ساحل آوردند، پادشاه آن طرف به حکم تجشم5 تفرج را به
# ~~کنار دریا آمد تا بعضی از امتعهآ تجار دربیع آرد. ناگه نظرش بر عارض
~~مهوش آن دختر
# ~~افتاد. تیر غمزهاش بر هدف قبول آمد. به یک لقیه دل ملک را صید کرد. شعر
# ای برده به یک نظر قرار از دل من %~% بندی که نهادهای برآر از دل من
# دختر را به وجه شرعی خطبت کرد. پس با جلال و اعزازی هر چه کاملتر او را
~~به
# ~~دولتخانهآ وصال فرود آورد. باز دختر را سعادت تازه روی نمود و روز به
~~روز حشمت PageV01P057
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0093.png)

# ~~و دولت بر وی میافزود بسی. شعر
# عسی الآیام ان یرجه %~% ن قؤمأ کالذی کانوا
# بعد از چند سال آن ملک را موکل اجل و مقتضای1 فنا به سر آمد و از محنت
~~جای
# ~~زوال، زود رحلت کرد و هیچ وارثی نداشت که عنان ملک [و] زمام فرماندهی
~~بدو
# ~~سپرده شدی. بضرورت آن ملک2 بر زن قرار گرفت و لشکر و رعیت طوعا و کرها
~~مطیع ms057
# ~~و منقاد وی شدند. قضای خدا آن غلام رومی با آن قرصهآ عنبر مدتها در
~~عمرانات
# ~~سواحل طوف3 می کرد و در کنار دریا به رسم4 تجارت شهر به شهر میگشت. یک
~~روز
# ~~در مجمعی که تجار مبایعتی می کردند و امتعه با یکدیگر معاوضه میزدند
~~غلام حاضر
# ~~شد. خواست آن عنبر در عوض متاعی نهد و از نفع آن ربحی بر دارد. خواجهآ
~~بخیل وی
# ~~در آن محفل حاضر بود. غلام را بشناخت سخت متعجب گشت و به هوس عنبر، خام
# ~~طمعی در پیش گرفت. به سفاهتی هر چه تمامتر در وی آویخت و گفت: سالها
~~است که تا
# ~~این غدار نابکار و این نهاب بیادب آتش تشمر در من نهاده است و مرا بر
~~خاک خیبت5
# ~~نشانده و چون باد سرگشته کرد و چون سیل، آب9 از دیده میریزم. عمری است
~~که این
# ~~قطعهآ عنبر را با دیگر نفایس جواهر از من دزدیده است و غایب گشته. غلام
~~انکاری بلیغ
# ~~در میان آورد و سمت رق را التزام ننمود. آتش خصومت از جانبین مشتعل گشت
~~و کار
# ~~از مکاوحت و مجادلت به خشونت و هتک حرمت انجامید. ناچار حاکمی جستند که
~~به
# ~~نفاذ امر و مقتضای عدل میان ایشان فصل کند. مردم دلالت کردند و گفتند
~~در این
# ~~نزدیکی شهر معظم7 است و دختری حکمران و عدل گستر در وی پادشاه است. مثل
~~این
# ~~دعاوی جز به حضور وی ممشا نشود. بر خیزید8 و هر دو پیش وی روید تا بعد
~~از ایضاح
# ~~بینت حکم صواب فرماید و به استیفای حق و ازهاق باطل حکمی مطلق بکند و
~~در باب9
# ~~ایضاح و اصلاح کار شما مثالی روشن دهد. خواجه و غلام به حکم اشارت و
~~ارشاد
# ~~ایشان احرام خدمت ملکه دربستند و با هم در مجلس محاکمت بنشستند. چون
~~خواجه
# ~~آغاز دعوی کرد، ملکه از ورای حجاب نظری در انداخت. بی توقفی غلام را
~~بشناخت.

PageV01P058

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0094.png)

# ~~اندک ms058 مایه متردد گشت و ریبتی1 در دلش آمد، اندیشید که غلام غرق شده
~~چگونه
# ~~خلاص یافت، [بیت]،
# من ندانم صواب میبینم %~% یا خود این من به خواب میبینم؟!
# مگر این شخص مشابهت و مماثلت [تمام بدو دارد]2 و دزدیده3 از پس تتق آواز
# ~~داد که: ای غلام رستگاری در راست کاری است. بی دهشت و اختزال واقعهآ
~~حال باید
# ~~گفت، تا این عنبر از چه وجه حاصل کردی و این بازرگان را تو را4 به چه
~~وسیلت
# ~~مؤاخذت و مطالبت می کند؟ جز صدق تورا5 از این مضیق مشقت رهایی ندهد.
~~غلام از
# ~~ایراد این نمط6 اندکی آرام گرفت و به بسطت [و] جرأت تمام جواب باز داد.
~~شعر،
# # گفتی که سرشک تو چرا گلگون شد؟ %~% چون پرسیدی راست بگویم7 چون شد
# ای ملکه! من این خواجه را غلام بودم. سبب مودتی که با عورتی بکردم معاتب
~~و
# ~~معاقب گشتم. او از سر ضنت و امساک و بخل و خساست مرا سیاست فرمود و در
~~بحر
# ~~غرق کرد. فیض فضل ربانی بدرقهآ نجات من شد، تا از آن غرقاب هایل به
~~ساحل خلاص
# ~~رسیدم و در آن معبر آن عنبر یافتم و اکنون خواجه را طمع8 فاسد بر این
~~غدر و افترا اغرا
# ~~می کند. تا به زرق و تزویر، تدبیر کار این عنبر کند و از من بستاند.
~~بازرگان فغان در گرفت
# ~~و گفت: بدین مقالت دروغ و حیلت9 و تلبیس، مال من پایمال نتوان کرد. بر
~~صدق این
# ~~حال تو را دو شاهد عدل عرض باید کرد. ملکه آواز داد که گواه او ضمیر او
~~بس و دل
# ~~بیدار من. منم آن دختر که در سفینه رفیق شما بودم. فتوت و احسان غلام
~~دیدهام. خست
# ~~و بخل تو نیز مشاهده کردهام. الیوم یوم عتابنا
# بفرمود تا آن خسیس را بسته در بحر انداختند و دل از زندگی وی فارغ کردند.
~~پس
# ~~غلام محسن را به دولت سرای سعادت ms059 برد و تاج سلطنت و سریر ملک بدو
~~سپرد11 و
# ~~مثال داد تا قضات و اثمه را حاضر کردند و ملکه را بر وفق شرع با غلام
~~عقد بستند. امور
# ~~ملک و اسباب جهانداری به شوهر تفویض کرد و کنوز و خزاین و ذخایر و
~~دفاین جمله
# ~~بر وی ایثار کرد و فرمود که: (هل جزاء الأحسان إلا الاحسان [) رحمن
~~/60]. آن غلام PageV01P059
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0095.png)

# ~~را به یمن بر و رأفت و کرم و سخاوت ملک اقلیم شد و بی سعیی زیادت، حشمت
~~و جاه
# ~~و پادشاهی او را میسر گشت. محجوبه گفت: احسنت غریب آوردی این حکایت
~~نافع و
# ~~این مثل نادر. هم این شبه حکایت آن پسر بزاز است که به سبب اندک سخاوتی
~~از مفزع
# ~~عقاب سلامت یافت و به منصب وزارت و مسند امارت رسید. اعجوبه پرسید که
~~چگونه
# ~~بود آن حکایت؟ محجوبه گفت:
# حکایت محجوبه درکرم و سخاوت
# آوردهاند که یکی از وزرای ملوک عزم حج کرده بود. بعد از آنکه به مقصد
~~رسید
# ~~و جمال کعبهآ معظم را مشاهده کرد و شرایط مناسک به جای آورد، به وقت
~~رجعت در
# ~~راه منقطع گشت و تمامی اموال و اسبابش در معرض تلف و تاراج افتاد. از
~~شدت محن
# ~~زمانه و صدمهآ متعب آن حادثه، نیک خسته و مخذول و شکسته و منکوب گشت.
~~بیت
# حتی أنثنی1 محقوقفا2 مصفرا3 %~% مثل هلال الأفق حین افترا
# بیچاره عاجز و مضطر و متأسف و حزین به حکم احتیاج در آن بلاد سیاحت
# ~~می کرد. یک روز به در دکانی از آن بزازی رسید. جوانی تازه روی و مراهق
~~و برنایی
# ~~خوب صورت با عارضی منور و خطی مدور. شعر
# من یعش حول ذلک الخلد %~% یحظ 4 بشدذو5 العنبر والند
# آثار انسانیت و امارات2 مبرت از بشرهآ وی مشاهده میافتاد. وزیر به کفاف
~~روز،
# ~~سخت محتاج بود اما در تعفف تکلفی می کرد و در عرض حاجت، حیایش حجاب
# ~~می آمد ms060 که: الححیاء لایأتی الا بالحخیر. بر در دکان آن بزاز بنشست و به
~~فکری مشغول شد.
# ~~پسر بزاز [که در] نتیجهآ فراست و بدیههآ خرد، آثار بزرگی و شرف و شکوه
~~و خواجگی
# ~~در جبلت وی میدید، دانست که از مراسم عز به مذلت افتاده است و شرف نفس
~~از
# ~~کشف راز او را منع می کند. با خود گفت: در حق وی بسزا احسانی باید کرد
~~و از روی
# ~~فتوت و مردمی شرط مکرمت و مبرت به جای آورد. پدر به جهت تجربه محقر
# ~~پنجاه دینار سرخ بدو داده بود تا از بهر خود تجارتی کند. پسر بزاز عذر
~~خواهی کرد و PageV01P060
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0096.png)

# ~~آن بدرهآ زر پیش وزیر بنهاد و گفت: السخی عاملک. این صرهآ زر برباید
~~داشت و در
# ~~وجه مصالح صرف باید فرمود. چون وزیر زر را قبض کرد در حال مرد بزاز
~~فراز آمد و
# ~~از پسر زر خواست، تا به جهت مرابحه، جامهای چند بخرد. پسر گفت: نقد را
~~بر
# ~~مستحقی صرف کردم و آخرت را ذخیرهای شگرف نهادم. بزاز از غایت بخل، شفقت
# ~~ابوت به یک سو نهاد و بفرمود تا سبک پنجاه دینار راگرم کردند و دست پسر
~~خود را
# ~~بدان داغ کرد و جگر کباب خویش را بدان مرهم نهاد. وزیر از دیدن آن حال
~~خواست
# ~~که آن زر باز دهد. پسر با آن همه الم و سوز و1 حرقت در خفیه اشارتی کرد
~~و از رد آن
# ~~منع فرمود. گفت: ما در بازخواست موهبت و استرداد عطیت تعود نکردهایم.
~~وزیر آن
# ~~نقد را برداشت و نفقهای تمام و توشهای سره بساخت و با مقر سیادت خود
~~رجعت کرد.
# ~~بعد از چند سال آن بزاز بخیل دل بر پسرش خوش کرد و وی را با مایهای
~~تمام به
# ~~تجارت فرستاد. ناگه زمانهآ بی وفا، بد عهد و نامساعد در تبدیل حال و
~~تقلب2 امور رنگی
# ~~برآمیخت و آن جوان جواد را ms061 در ورطهآ نکبتی و گرداب خیبتی انداخت و مایه
~~[و] مال
# ~~او بجملگی، درصدد زوال [و] هلاک افتاد.3 بیچاره به ذل مخمصت و فاقه و
~~شدت
# ~~مسکنت گرفتار گشت.
# با خود گفت: که چون مذلت و فقر و مسکنت وفاقه روی نمود [به] مصلحت آن
# ~~لایقتر که دست به حرفتی زنم و از آن وجه اسباب4 معاش و کفاف خود میسازم
~~و بار
# ~~دیگر از انقلاب ایام زینت و احتشام و تربیت و احترام چشم می دارم و حسن
~~عام 5 توقع
# ~~می کنم. شعر
# # برخشک فتاده ماهیی1 در تب7 وتاب %~% میگفت8 به جوی9 رفته10 بازآید آب
# # وکل هم من بعده فرح %~% وکل امر إذا ما ضاق یتسع
# روی به شهر نهاد و به نساخی بنشست. از آن قبل که خطی سخت خوب داشت، به
# ~~حدی که سواد مدادش چون رنگ جعد مویان دلاویز بود و نقش منقش چون جناح
# ~~ملون طاوس طربانگیز بیت: PageV01P061
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0097.png)

# فی خطه من کل قلب اشهوة %~% حتی کأن مداده2 الأهواء
# ولکل عین قرة فی قربه %~% حتی کأن مغیبه الأقذاء
# مدتی در آن شهر کتبت میکرد و از اجرت آن متع بر میگرفت. یک روزی
# ~~شخصی مخلط مزور رقعهای بدو3 داد و گفت: نقش فلان توقیع در این جای ثبت
~~کن تا
# ~~من بر آن هیأت مشق کنم و در آموزم 4 باشد که از خط تو حظی بردارم. آن
~~جوان
# ~~عطوف از روی مروت منع وی جایز نشمرد. بر وفق ارادت وی آن کلمهآ توقیع
~~بنوشت و
# ~~به وی داد و از سر کار غافل. آن بد فعال مکار در زیر آن توقیع به تزویر
~~براتی بنبشت بر
# ~~صاحب مجموعی و سبک [به] مطالبت مشغول شد. خراج گذار به دیوان مراجعه
~~کرد، تا
# ~~مهلتی خواهد، خط مزور بود. بضرورت آن متعدی محتال را بگرفتند و از
~~کیفیت
# ~~تخلیط و تمویه سؤال کردند. گفتند: این توقیع خاص وزیر ملک است و به خط
~~وی
# ~~مشابهتی ms062 تمام دارد. کیست که از سر جرأت این کتبت کرده است؟ وزیر پادشاه
~~بفرمود تا
# ~~خطاط را حاضر کردند و بعد از اقرار و اعتراف به دست بریدن وی مثال داد.
~~چون دست
# ~~وی مجرد کردند تا قطع گردانند، نظر وزیر بر آن داغ افتاد. بی توقفی پسر
~~بزاز را
# ~~بشناخت. سبک برخاست و او را در برگرفت و به اعزاز و اکرام و اجلال و
~~اعظام و
# ~~احترامی هر چه کاملتر با خود در مسند وزارت و مسند حشمت نشاند و آن
~~ملعون مزور
# ~~را صلب فرمود. پس روی به قوم آورد و به ملا5آ به مدحت پسر مشغول شد و
~~گفت: این
# ~~جوانی سخت کریم و رئوف و بذول و عطوف است که در سخاوت و سماحت با
# ~~سحاب برابری کرده است و در مکرمت با بحر همسری جسته. [بیت]
# # لو ادعی آنی سحاب هاطل %~% اکفاه کفاه اذا بوهانه
# در حق من به وقت مسکنت و انقطاع6 [و] احتیاج و انزعاج چنین عطیتی و
~~احسانی
# ~~کرده است. کنون اوان 7 مجازات 8 و هنگام مکافات است. دختر خود را با
~~جهاز و
# ~~تجملی تمام ملکانه بدو داد و تمامی ملک و مال و منصب بدو تفویض کرد.
# ~~شعر، PageV01P062
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0098.png)

# ~~باب پنجم: در سماحت و سخاوت
# ~~احسن إلی الناس تستعبد 2قلوبهم فطالما 33 استعبد الانسان 4احسان 5
# پس بزاز به وسیلت یک عطیت باقی عمر در سعت معیشت1 افتاد و به مقصد امن و
# ~~رفاهیت رسید. محجوبه گفت: این مثل بدان آوردم تا اهل کرم و نوال را
~~معلوم شود که
# ~~احسان و مردمی مهمل و ضایع نماند و جود و کرم هر آینه دلیل مثوبات و
~~خیرات دو
# ~~جهانی باشد. باری - جلت قدرته - همگنان را بدین خصلت محمود متحلی
~~گرداناد و بر
# ~~امثال این خصال توفیقی ارزانی داراد. بمنه وجوده ولطفه و کرمه.

PageV01P063

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0099.png)
~~PageV01P064
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0100.png)

# باب ششم در مدح ثقت وامانت
# روز ششم که خورشید ms063 از آسمان چهارم طلوع کرد و لشکر ظلام از اجناد بیاض
# ~~منهزم گشتند تخت سماح در بارگاه معدلت بنهادند و به خز1 و اطلس مفروش و
~~ملبوس
# ~~گردانیدند. شاه بر تخت بنشست و ارکان دولت و اعیان حضرت در بارگاه
~~آمدند و آن
# ~~روز تا به وقت زوال به کارگزاری 2وداددهی 3 مشغول بود. چون از بساط
~~حکمرانی
# ~~روی به خلوتخانهآ استراحت آورد، اعجوبه و محجوبه را حاضر کرد و فیرمان
~~داد که
# ~~نوعی از ثمرات دیانت و طرفی از شرف امانت شرح باید داد تا به حکم این
~~مواعظ،
# ~~جانب امانت [که] خصلتی ستوده و ذاتی پسندیده است آهمگنان را معلوم
~~گردد].
# ~~[اعجوبه گفت] هرکه بدین سیرت خوب و حلیهآ حمیده متحلی باشد و شرط ثقت و
~~تدین
# ~~در همهآ معانی به جای آورد، مثوبات دو جهانی او را محصل و میسر شود. هم
~~در دنیا
# ~~مرزوق و نیک نام باشد و هم در آخرت سرخ روی و ناجی. قال النبیآ علیه
~~ألسلام:
# ~~الامانة تجر الرزق، و نادرتر آنکه اگر کسی با مرد امین خیانتی اندیشد
~~4و به اندک و
# ~~بسیار کژی در میان آرد، عاقبت به وبال افعال خویش مأخوذ گردد و امین را
~~ضرری
# ~~زیادت نرسد. مصداق این مقالت حالت حکاک امین 5و آن زن طرار است. ملک
~~سماح
# ~~پرسید که چگونه بود آن. اعجوبه گفت:
# حکایت اعحوبه در ثقت وامانت
# آوردهاند که در شهر مرو مردی حکاک بود که ملوک را بدو ثقتی تمام بودی و
~~در PageV01P065
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0101.png)

# ~~پیراستن جواهر دست کاری او مثل زدندی و همه به وی میل و رغبت نمودندی.
~~پادشاه
# ~~وقت دری ثمین بدو سپرد و به سفتن آن رخصت فرمود. مرد حکاک در را به
~~دکان برد
# ~~و در حقهای زرد رنگ تعبیه کرد و در درج جواهر نهاد، تا به وقت فراغ و
~~سکون به
# ~~تثبت1 و تأنی ثقب کند. زنی طرار را نظر بر آن گوهر شبچراغ افتاد. ms064 طمع
~~دربست تا به
# ~~حیلت از حکاک سرق کند. در زمان به نزدیک خراط رفت درمی زر بداد و حقهای
~~زرد
# ~~رنگ هم بر هیأت و کردار حقهآ حکاک که جای در بود بفرمود. پس لباسی فاخر
~~و
# ~~جامهای زربفت بپوشید و عطرهای متنوع به کار برد با 2 تبختر و احتشام
~~تمام به در دکان
# ~~حکاک3 تجشم کرد و نمود که مطالعهآ جواهر [را] آمدهام تا بعضی را در بیع
~~آرم. یکان
# ~~یکان میخواست و بعد از مطالعه رد می کرد. چون نوبت به حقهآ زرد رسید.
~~حکاک
# ~~گفت آن امانتی است. کدبانو را تملقی کرد و کرشمهای در میان آورد و گفت
~~نظر مباح
# ~~است. بدین زرق حقهآ در به دست گرفت و به چابکی 4 با حقهآ تهی بدل زد.
~~حکاک از
# ~~کمین مغلظ غافل بود. حقهآ تهی باز گرفت و در درج نهاد. مستوره باز خانه
~~رفت. شوهر
# ~~را از چستی، سبک دستی خویش5 اخبار کرد و در بر وی عرضه داشت. خواجه بر
~~گوشهآ
# ~~نطع نهاد تا پیوسته به مشاهدهآ طراوت آن در خوشاب متلذذ میشود و به
~~تفرج و مطالعهآ
# ~~وی نور دیده و بصر را جلا میدهد. در این میان خواجه را خواب در ربود
~~خروسی
# ~~پیر داشتند که همه روزه گرد سرا به طلب طعمه طوف کردی. ناگاه بدان در
~~باز خورد. به
# ~~منقار در ربود و در حال ابتلاع کرد. مرد بیدار شد. هر چند در طلب مفقود
~~سعی کرد،
# ~~هیچ مفید نیامد. زن را بخواند و در استرداد در مطالبت کرد. بیچاره بی
~~خبر بود. گفت با
# ~~پختگان خام طمعی7 شرط نیست. در باز ده که با حریف دغا و دغل درنگیرد.
~~مصراع،
# اینجا منم و تو یا تو داری یا من
# فی الجمله از جانبین بد گمانی و تهمت محقق کشت و محل شبهت باقی بماند.
# ~~شبانگاهی آن خروس بی وقت بانگ درداد. مرد را هراسی در دل آمد ms065 و قلق و
~~اضطراب
# ~~بدو راه یافت. منکوحه راگفت: متقدمان آواز خروس بی وقت به فال بد
~~داشتند.

PageV01P066

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0102.png)

# این مرغ بسمل باید کرد، مگر ضررش 1 از ما مندفع شود. زن گفت همخانهآ قدیم
~~را
# ~~با چندان سوابق خدمت به اندک جریمهای کشتن لایق خرد و مناسب مروت نیست.
# ~~لیکن از بهر مراقبت قول متقدمان، دل از قرابت وی برداریم و بی آزاری به
~~بازار بریم و
# ~~بفروشیم. این جا این همه رنگ نیرنگ آمیخته و حکاک بیچاره از حال بردن
~~در
# ~~بی خبر. دیگر روز که قابلهآ 2 صبح سعادت بچهآ آفتاب را در قماط کبود
~~فلک پیچید و در
# ~~مهد درنهاد و جهان را از جمال خورشید مزین گردانید، معتمدی از حرم شاه
~~به طلب در
# ~~درآمد، حکاک سر حقه بگشاد و در نیافت به ضرورت خون در تنش به جوش آمد و
# ~~هوش از وی برمید. از معتمد ملک عذری خواست. گفت: به خانهآ خاص بسپارم.
~~بیچاره
# ~~[را] از حیلت آن حال و استیلای غم، نفس فرو بست و به علت قولنج مبتلا
~~شد. از بهر
# ~~تداوی طبیبی حاذق آوردند درحال چون بر مضمون علت وقوف یافت به شوربایی
~~که
# ~~از گوشت خروس پیر3 سازند علاج فرمود. پسر حکاک بی توقف به طلب دارو
~~رفت. آن
# ~~خروس که طرار به بازار فرستاده بود برفور خریدن همان بود و ذبح کردن
~~همان4. چون
# ~~حوصلهآ خروس باز کردند، نظر حکاک بر در افتاد. درد را وداع کرد و از
~~رنج قولنج
# ~~خلاص یافت. شکرها گزارد و گفت همواره مرد امین، موفق و مقبول و خاین،
~~خایب و
# ~~مخذول باشد. [محجو به گفت: احسنت] هم بر این منوال قصهآ آن زاهد امین و
~~مرد
# ~~روستایی است. اعجوبه گفت: چگونه بوده است [آن]؟ محجوبه گفت:
# حکایت مححوبه در ثقت وامانت
# آوردهاند که زاهدی بود که به خصال 5 حمیده و آداب ستوده متحلی. در تهذیب
# ~~اخلاق و تثبت اجتهاد ms066 رنجها برده و از این نعیم مزخرف فانی فرار اختیار
~~کرده و از سر
# ~~عفاف به گفاف قانع شده. به صلاح و سداد و دیانت و امانت، ذکر شایع و
~~شهرتی بکمال
# ~~داشت. یکی از مریدان صرهای از صد دینار پیش او آورد و به ودیعت بنهاد.
~~زاهد را
# ~~مهمی نازک حادث شد. به تدفین آن زر نپرداخت 6 به خانه در آمد و در
~~سبوی7 آب PageV01P067
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0103.png)

# ~~انداخت، تا بعد از فراغ جایی1 حصین دفن کند. ساعتی بود. عروس زاهد سبو
~~را از آب
# ~~تهی دید. اندیشید 2 که از بهر وضوی زاهد آب مهیا باید کرد. روستاییی3
~~قصاب از
# ~~ناحیت [روستا] به شهر آمده بود تا از جهت تجارت گاوی خرد. گذرش بر در
~~خانهآ زاهد
# ~~افتاد. عروس زاهد آن قروی را به خود خواند و گفت: اگر رنج برداری و
~~قدری آب از
# ~~بهر وضوی زاهد بیاری سعی تو را در آخرت ضایع نگذارد. و تو را به برکت
~~این
# ~~حرکت، ثواب آخرت مدخر باشد. بی تفحصی آن سبو را که صرهآ زر درو بود به
~~وی
# ~~داد. روستایی5 در پشت نهاد و به طلب آب روان شد. در راه [به] حس، حرکتی
~~از وی
# ~~بیافت، بی توقفی در او نگریست1 صرهآ زر را در او مشاهده کرد. به فرحی
~~تمام در ضبط
# ~~آورد. گفت: به سعادت ایام، نعمتی هنی و رزقی شگرف به دست افتاد. بتدریج
~~و قدر
# ~~احتیاج صرف باید کرد و از مکامن سرف و تلف مصون داشت و حال رابه صواب،
~~آن
# ~~لایقتر که حرفت7 خویش انحراف نکنم و علم قصابی در توقف ننهم. زری که از
~~ضیعه
# ~~به اسم تجارت آورده بود به گاوی فربه بداد و قصد عزیمت خانه کرد.
~~اندیشید که اگر
# ~~این صرهآ زر با خود به دیه برم، در راه از حوادث آفات و خوف لصوص ایمن
~~نتوانم بود
# ~~و اگر به شهر به جایی دفین کنم ms067 از التفات خاطر و تواتر وسواس دمی خوش
~~نتوانم
# ~~ازیست. مصلحت آن است که صرهآ زر در حلق گاو اندازم تا ابتلاع کند. چون
~~از ذبح او
# ~~فارغ آیم8 صره را به سلامت بردارم. بیچاره گاو را بدان جرح مبتلا کرد و
~~از شکم وی
# ~~خزانه برساخت و روی به وطن نهاد. چندان که از عمرانات شهر به صحرا رسید
~~- نوعی از
# ~~مهمات فراموش کرده بود - بهیمه را [به] پسر خویش سپرد و به شهر مراجعت
~~کرد.
# ~~مردی از قبل آن زاهد امین به ولایت رفته بود تا از جهت قربانی ذبیحهای
~~خرد. باتفاق
# ~~نیک در راه پسر قصابش استقبال کرد. به مقارنت9 [و] ملاقات یکدیگر شاد
~~شدند و از
# ~~سر حال استکشاف کردند. مرید زاهد گفت: اگر این گاو را از برای مرابحه
~~خریدهای
# ~~ربحی که متوقع است و در ضمیر مقرر، به ما به درم نقد باید فروخت، تاهم
~~تو از تحمل
# ~~مشقت وی خلاص یابی و مرا نیز در این غیبت خیبتی صورت نبندد. گاو را به
~~بیعی تمام PageV01P068
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0104.png)

# ~~بخرید و در حال به زاویهآ زاهد تسلیم کرد. در نیم روز آن همه1 بدایع
~~وقایع از قدرت
# ~~قضا یه امضا رسید و زاهد از آن حال بی خبر. وقت نماز به خانه آمد تابه
~~وردی مشغول
# ~~شود. در ادای سنن و فرایض شروعی پیوست. از آن صرهآ زرش یاد آمد. قصد
~~کرد تا آن
# ~~زر را در موضعی حصین، محروز و مکنوز گرداند. چون به نزدیک سقایه رفت نه
~~سبو
# ~~دید. با دلی آشفته و خاطری پرتشویش از منکوحه استطلاعی کرد2 و از حال
~~سبو پرسید.
# ~~مستوره بی تحاشی صورت واقعه باز گفت. زاهد جزعها کرد و لختی از وخامت3
~~عاقبت
# ~~در اندیشید. گفت: خسارت دنیا و آخرت ما را جمع است. مالی نه که به مکر
~~و خدیعت
# ~~آن را عوض دهیم. در این ورطهآ تحیر و تحسر و غرقاب هموم و غموم ساعتی ms068
~~اضطرابی
# ~~کرد، به عاقبت، رضا و تسلیم را گردن نهاد، روز آخر بود از ایام تشریق و
~~وقت قربان
# ~~فوت میشد. زاهد [زن راگفت] آن گاو را از ملطخات... 6به حضور من پاک کن،
~~تا در
# ~~باب تنقیه اهمال جایز نشمری5. زن به فرمان شوهر شکم گاو خرق کرد. چشم
~~زاهد بر
# ~~بدرهآ زر افتاد از تعجب آن حال مدهوش گشت. گفت: حکایت گاو حکایت آن عجل
# ~~سامری است و از آن عجبتر و ازقصهآ بقرهآ بنی اسرائیل غریبتر است. زر
~~برداشت و به
# ~~تحمید و تقدیس حق مشغول شد و از شدت آن حرج، فرج یافت. محجوبه گفت: این
# ~~مثل بدان آوردم تا عقلای عالم را مصور و محقق گردد که وهم دوربین به
~~کنه نهایت
# ~~نتایج امانت نرسد و خاطر روشن از ادراک کمال [آن عاجز است و از] خسارت
~~و
# ~~خیانت تجنب باید کرد و سمت امانت را به ثبات ثقت التزام نمود. حق - جل
~~وعلا -کافهآ
# ~~خلایق را بر کسب اخلاق حمیده و احراز عادات ستوده تفوق دهاد. بمنه
~~وجوده.

PageV01P069

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0105.png)
~~PageV01P070
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0106.png)

# باب هفتم درمنع رشک و حسد
# روز هفتم که خسرو1 انجم یعنی هور تابنده روی زمین را به نور خود منور
~~گردانید،
# ~~شاه سماح بر تخت مملکت بنشست و بر نهج صلاح تمامی مصالح ملک کفایت کرد.
# ~~کشوده آخاطر و شاطر به نزهت خانهٔ‌ نشاط خرامید و از حلاوت مقالت و
~~فصاحت
# ~~راحتانگیز اعجوبه و محجوبه دل طبع را طربناک و خوش کرد و در میانهآ سخن
~~فرمود
# ~~که از رشک و حسد چه نوع فساد و ضرر تولد کند و تبعت و مفسدت آن خصلت
# ~~خسیس چه باشد؟ اعجوبه گفت: ذات ملک از آفات مصون باد. حسد فتنهآ جان و
~~آفت
# ~~جسد آن است. و بدین جهت تن حاسد همیشه از سورت رشک حزین و ضعیف و
# ~~نحیف و عجیف باشد و جان او در عقوبت و نامرادی معذب و حاسد ms069 در دو جهان
# ~~خایب و مخذول و خاسر و مجهول بود و از حسد مقامات مرتفع [و] درجات عالی
# ~~نتوان یافت، که گفتهاند: الحسود لا یسوه. و هر کس که به و سیلت حسد در
~~حق محسود
# ~~حیلتی اندیشد، خود را در شبکهآ مکر یا دام غدر افکند و از تبعات آن بسی
~~صعوبات
# ~~عقوبات مشاهده کند. [بیت]
# من یزرع الشر یحصد ف عواقبه %~% ندامة و لحصد الزرع ابان
# چنانکه آن عروس شاه به کید خود هر دو گیسوی مشکین درباخت و بیحصول
# ~~مراد فضیحت و مثله گشت. ملک سماح پرسید که چگونه است آن؟ اعجوبه گفت
# حکایت اعجوبه در مذمت حسد
# آوردهاند که زرگری در جوار پادشاه وقت مسکن ساخته بود. دختری مه چهرهآ
~~PageV01P071
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0107.png)

# ~~شکر پیکر داشت که از نور طلعتش ماه مایه و زهره بهره میگرفت و از
~~همرنگی طرهآ
# ~~مشک آسای او، مشک به سیاهی مباهی1 و مفتخر میگشت. قند لبش هزار دل بند
# ~~کرده، ماه رخش بر جمال نیکوان راه زده. بیت
# صید کرده باز دلها را به غم %~% طوطی یاقوت شکر خای تو
# سجده برده بارها در بوستان %~% سرو2 پیش قامت و بالای تو
# بادشاه را براو نظر عشقی افتاد. هر چند کفو او نبود به خمول3 اصالت و عدم
# ~~مساوات التفات ننمود4. بر وفق ارادت طبیعی به انعقاد شرعی با زرگر وصلت
~~کرد و آن
# ~~دختر را با عزت و وجاهت5 تمام و طرب و نزهت به خلوتسرای تمتع فرود
~~آورد.
# ~~چندانکه انیس جلیس و مونس شفیق وی شد و از روایح طیب اخلاق او استنشاق
~~فرمود.
# ~~لطافت حرکات موزون و لباقت شمایل میمون وی میدید. هر لحظه میل ملک به
~~حسن
# ~~وی میافزود و بر معاشقت وی زیادت مشغوف1 میگشت و عاشقتر میشد و در حسب
# ~~حال این بیت میگفت. شعر
# # یوما بجماله لین حیرنا %~% نحن بضعفه حیاری بعده
# # یک7 قدرش8 اگر خیرهآ خوبی بودیم %~% خیرهتر از آن دوبار هستیم هنوز ms070
# منکوحهآ خاص ملک را رشک آمد و از حسد دختر زرگر دل را کورهآ آتش غم
# ~~ساخت و خود را در بوتهآ حزن و تحسر میگداخت. اندیشید که خود را به
~~مصابرت دم
# ~~دادن و به کگاز حسرت انگشت ضجرت گزیدن بسی فایده ندهد. کیدی باید ساختن
~~و
# ~~جمال دختر زرگر را به نقصانی معیوب. تا به جهت نقص1 خلقت و قبح صورت و
~~زشتی
# ~~اعضای نامتناسب او لختی10 دل نگرانی ملک11 از وی کم شود و از نظر ملک
~~بیفتد. و
# ~~پارهای در دل او سرد شود و الفت و مروت و انس و محبت ملک در حق وی کم
~~گردد
# ~~و عقد منظوم الفت واهی گردد. پردهدار خاص ملک را در حال در حرم خواند و
~~پرده
# ~~درآویخت12 و از پس پرده با او [به] سخن در13 آمد و در مقدمه، فصلی
~~PageV01P072
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0108.png)

# ~~فریینده بیرداخت و پاییا از مکر و نیرنگ بساخت و [بر] پرده دار
~~فروخواند و گفت:
# ~~ای پرده دار تو از خواص خدم و قدمای اتباع مایی. پیوسته به نظر رأفت و
~~به حسن
# ~~حصافت ما ملحوظ و به جذب2 منافع مکرمت ما محظوظ بودهای و سوابق حقوق
# ~~خدمات تورا3 به نزدیک ما محلی عظیم است. غیبت و انزعاج تورا4 نیک منکرم
~~و بدان
# ~~مستوحش و منقبض میباشم. دیشب این دختر زرگر در خدمت ملک بسی مذمت کرد
# ~~و از تقریر مساوی و مقابح هیچ باقی نگذاشت. گفت: ما را پردهداری از این
~~بنواتر باید،
# ~~چنانکه منظری نیکو و شکلی بشکوه دارد. چه این طایفه بر درگاه ملوک
~~مراتب حجاب
# ~~دارند. اگر کسی بی عقل و فطنت است و از خرد و حصافت بی بهره و به صورت
~~و جثه
# ~~حقیر باشد، بر بی دولتی ملوک حمل افتد. [همانا] که فلان شخص [به] اخلاق
~~حمیده
# ~~موصوف است. این عمل بدو تفویض باید کرد. از این نمط سگالشی می کرد و
~~سخن آن
# ~~شوخ دیده، ms071 ملک نیک [به] سمع5 قبول تلقی میفرماید. متفکر میباشم که
~~مبادا که
# ~~سعایت او مؤثر آید و ما از نیک خدمتی تو محروم و بی بهره مانیم. شعر
# # از بهر توم6 جان و جهان میباید %~% چون تو نبوی جان و جهان را چه کنم
# پرده دار7 غمناک و آشفته و مضطرب و متردد گشت. مستوره چون بدید که از
# ~~تبحر8 او تنور فتنه تافته شد، سبک فطیر خدیعت در بست. گفت: غم نباید
~~خورد. سخن
# ~~دختر زرگر نزدیک ملک چندان قدر دارد که شاه مفتون زلف مفتول وی است.
~~اگر
# ~~دست دهد که آن ذؤابهآ چون کمند مردبند او قطع کنم، همانا بعضی از عشق
~~ملک روی
# ~~در تراجع نهد و او را زیادت تواضع ننماید9 و پاس التماس او باز ندارد و
~~مارا بر فراق تو
# ~~جزع نباید کرد. این نوع مهم منجح جز به معاونت تو تمام نمیشود. پرده
~~دار گفت:
# ~~خردمندان در دفع شر به بذل جان مساعدت نمایند10 و ملتزم سنت شوند. 11
~~خاصه
# ~~چیزی که متضمن محافظت جانب مخدوم و متوسل مصالح امور نفس باشد، زودتر
# ~~تلقین باید کرد تا بی مجلسی روی به کار آورم. مستوره نخست نقدی بر وی
~~ایثار کرد.
# ~~پس بر عقب [گفت: باید وقتی که آن] جادوی چرب دست سرمست خفته باشد
~~PageV01P073
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0109.png)

# ~~بی حجاب، از پس تخت درآیی و آن [دو زلف] چون [مفتول] بافته1آ وی به سر
# ~~مقراض دوراندازی. بیشک و ریب به سبب این عیب، ملک [وی] را نفی فرماید و
~~تو
# ~~ایمن2 و ما ساکن شویم. پرده دار مترصد مکر نشسته بود و ساختهآ کار
~~گردیده2. پیش از
# ~~وقت مراجعت ملک به مقام استراحت آمد. دختر زرگر به شغلی به خانهآ پدر
~~رفته بود و
# ~~آن شب آنجا بمانده. چون ملک به خوابگاه رفت عشیقه غایب بود. منکوحه را
~~پیش
# ~~خواند و هر دو در سکر و خواب غفلت بیاسودند و پرده دار از این ms072 کار بی
~~خبر. شبگیری
# ~~بر آن ترتیب که تقریر رفته بود، آن بی حفاظ بی احتیاط از پس تخت در
~~آمد. از آن
# ~~جانب که شاه خفته بود گمان برد که دختر است. مقراض در حرکت آورد و زلف
~~ملک
# ~~ببرید. پس به حس نفس معلوم کرد که آن عتاب با ملک رفته است. با خود گفت
~~که،
# ~~الغلط 4 یروجع. بیمراد برگشتن دلیل شقاوت و شعار عار باشد. بدان جانب
~~دیگر تحویل
# ~~کرد و بتعجیل هر دو گیسوی عروس نیز جداکرد و بسرعت بازگشت. از کثرت خوف
~~و
# ~~فرط دهشت کفش فراموش کرد و برفت. سحرگاه مستوره بیدار گشت. هر دو مفتول
~~را
# ~~بریده یافت، دانست که به مکر خود مأخوذ شده است. رب حافر حفرة وقع فها،
~~اندیشید
# ~~که این حادثه را چه عذر پیش نهم. صواب آن است که جرم را به خیانت5 دختر
~~زرگر
# ~~حوالت کنم. باشد که به حکم قصاص، او نیز به مثل این وصیت مثله2 گردد.
~~در زمان
# ~~نوحه و جزع در گرفت و گفت: یک شبی که ملک به ما ملتفت و ملاحظ 7 گشت آن
# ~~بیانصاف از ما انتقام کشید و جنس این خیانتی روا داشت. از تواتر و
~~تواضع و تضرع8 و
# ~~تشبع9 وی ملک بیدارگشت و حال خود نیز بدید. زلف خود بریده یافت. از آن
~~حال
# ~~بر آشفت و تصور کرد که دختر زرگر بر این خیانت و غدر10 اقدام نموده. با
~~غیظ و شدت
# ~~تمام بی خویشتن به طلب دختر زرگر برخاست که کفش بپوشد. حالی کفش پرده
~~دار مهیا
# ~~بود. چون در استعمال آورد به حس سلیم بدانست که کفش بیگانه است. خدم
~~خاص و
# ~~ملازمان حرم را جمع کرد و از کیفیت حادثه استکشاف فرمود و گفت: بیشبهت
~~و
# ~~ریبت اقدام این جرأت از صاحب این کفش صادر شده است. هر که را از شما
~~علم به PageV01P074
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0110.png)

# ~~معرفت این کفش محیط است، سبکتر ms073 اظهار باید کرد، تا جانی1 و خاین به
~~تبعت این
# ~~جریمه معاقب شود و بیگناه در هیچ مطالبت نیفتد. چون نظر خدم بر کفش آمد
~~لابد
# ~~بشناختند و از افشا و اعلام چاره نبود. در آن محفل پرده دار فضیحت گشت.
~~بفور بر
# ~~جرم خود اعتراف آورد و از ملک زنهار خواست [مصراع]،
# وقد ادتبت ذنبا فاعف عن
# گفت: مرا ملکه بر این مکر و غدر اغرا و حث2 کرد و نشانهآ آن ناوک مکیدت،
# ~~دختر زرگر بود نه ذات مبارک ملک و [این] سهو و غلط3 و این سقطت و عثرت
~~از من
# ~~در وجود آمد. ملک گفت: چون تو در این باب مخطی و ساهی بودهای، رسم
~~سیاست
# ~~شاهی مهمل نتوان گذاشت. مثال داد هر دو دست وی به پاداش آن سر سبکی قطع
~~کردند
# ~~و مستوره را بعد از آنکه [به] انواع شداید و عقوبات ادب فرموده بود
~~وسیلت طلاق از
# ~~حضرت خویش نفی کرد. بیچاره به سبب حسد مثله و معیوب و مطرود و خاسر
~~کشت.
# ~~(و لا یحیق المکر االسیء إلا باهله) [فاط /43]
# چنانچه گفتهاند: شعر
# اگر بد کنی کیفرش خود بری %~% نه چشم زمانه به خواب اندرست
# به ایوانها نقش بیژن4 هنوز %~% به زندان افراسیاب اندرست
# محجوبه گفت: احسنت، مناسب آوردی این حکایت مصنوع و این مثل مطبوع. هم
# ~~بر این قیاس حکایت آن وزیر است که به نتیجهآ حسد جان درباخت و به حیلهآ
~~خود کشته
# ~~گشت. اعجوبه پرسید که چگونه است. محجوبه گفت:
# حکایت مححوبه در مذمت حسد
# آوردهاند که در شهر غزنین جوانی صاحب هنر پدید5 آمد. در فنون علوم متفرد،
~~به
# ~~خصایص خصال ستوده، متحلی. ذلاقت و فصاحت وافر، ظرافتی بی حد. در هر
~~لفظیش
# ~~هزار نکتهآ موزون...1 و بر هر نکتهای هزار دل مفتون.
# عبارت عذب عقل آمیز، نظم و نثری منقح عشق انگیز. شعر PageV01P075
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0111.png)

# # بکلام لوأق للدهر اسمعا %~% مال من حسنه الی2 الاصغاء3
# ~~مجالستی و مؤانستی ms074 طبع خواه دلپذیر، در منادمت و محاورت بی مثل و بی
~~نظیر. پادشاه
# ~~چون صفت فضایل آن جوان خوب روی بشنید به صحبت وی رغبت کرد و به نیل
# ~~ندیمت میلی نمود، تا از حسن خصال و ثمرهآ وصال وی محظوظ گردد و نصابی
~~تمام از
# ~~اخلاق او بردارد. جوان را به اجلال و تعظیم و اعزاز و ترحیبی4 هر چه
~~کاملتر به حضرت
# ~~خویش برد و مقام قربت و محل محرمیت ارزانی داشت. چنانکه به اندک مدتی
~~از
# ~~مقربان خاص ملک گشت و به مزید قبول ممتازگشت و بر خواص دولت به رفعت
# ~~منزلت تقدم و تفوق نمود. وزیر ملک چون علو قدر و ارتفاع درجهآ ندیم و
~~مزید مکانت
# ~~جاه و کثرت التفات شاه در حق وی بدید، متمکن وجودش مشتعل سورت5 حسد شد.
# ~~رشک و غیرت و حسد بر وی مستولی گشت. غلبهآ حسد بر وی [او را] بر فنون
~~حیل و
# ~~انواع غدر اغرا نمود. با خود گفت: این ندیم به نظر قبول ملک نیک ملحوظ
~~است و در
# ~~این حال، عز و شرف مراتب و مناصب ما به سبب فرط قربت او خلل [پذیرد] و
~~روی در
# ~~نقصان نهد. مکری باید اندیشید که سبب انزعاج و هلاک وی باشد و متضمن
~~مصالح
# ~~امور ما شود. فرصت یافت. خلوتی که ندیم غایب بود، بی تحاشی ملک را گفت:
~~این
# ~~ندیم اگرچه عدیم النظیر است، در فضل وهنر و خرد و در حصافت. وحسنی1
~~بکمال
# ~~دارد، لیکن به سبب نواخت، نخوت بر او غالب شده است و به و سیلت قبول
~~شاه، فضول
# ~~در دماغش متمکن گشته. و به حکم اشارت این آیت (کلا ان الإنسان لیطغی آن
~~راه
# ~~آستغن) [علق 61 و 7] از جادهآ عبودیت عدول کرده است و از غایت حمق با
~~ذات7
# ~~بی مثال ملک به خیال محال، مساوات صورت بسته و می خواهد که [با] یادشاه
~~به
# ~~وسیلت قرابت در خدم8 و حشم ms075 برابری کند. ملک پرسید که از کجا می9 گویی.
~~وزیر
# ~~گفت: آن بی حرمت طاغی دیروز کلمهای گفت که ملوک زمانه مثل آن به خیال و
~~گرد
# ~~خاطر ره نیارند [داد]. شعر
# مرغ کانجا رسید پر بنهد %~% دیو کانجا رسید سر بنهد
# مرا گفت: توقع میدارم که ملک با من وصلتی کند. دختر را به انعقادی شرعی
~~در PageV01P076
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0112.png)

# ~~حبالهآ حکم [من] آرد. وزیر را به تقریر این فصل1 ملک را بر ندیم خشمناک
~~گردانید و
# ~~متغیر نمود یس بی توقف در زمان از حضرت پادشاه به و ثاق ندیم تجشم
~~فرمود و چنان
# ~~نمود که منکوحهآ خاص ملک به تو فرستاده است و اشارت کرده است تا به جهت
~~او
# ~~نوعی از مهمات کفایت کنی. چه سخن تو به نزدیک ملک محل استماع دارد.
~~مینماید
# ~~که دختر ملک به حد بلوغ رسیده است. در وقت وصلت و اوان2 تزویج است. ملک
~~در
# ~~باب تجهیز وی تغافل مینماید و جایز میشمارد. اگر در خواهی که او را با
~~همسری عقد
# ~~بندد3، موقع منت باشد. بدین زرق و دمدمه ندیم را در گرداب خدیعت افکند،
~~تا از سر
# ~~غفلت به حضرت ملک در آمد و به وجه عظت و شفقت در باب اسباب تزویج کار
# ~~دختر سخن ایراد کردن گرفت.
# گفت: بحند ألله و ألمنة [ملک] از کافهآ ملوک به ذهن و ذکا و فطنت و کیاست
# ~~ممتاز است و به ارشاد و نصیحت کس احتیاج2 ندارد. لیکن متعجب می باشم که
~~ملک
# ~~5از کار مستورات حجرات خاص غافل است و دختر خود را که غرس نهادش بر چمن
# ~~ترعرع شاخ کشیده است و ثمرهآ جمالش تغنج یافته، با همسری به حکم تبعل2
~~ازدواج
# ~~نمی فرماید. هر چند که زودتر، این دختر نورسیده را با کفوی قرین باید
~~کرد و جانب
# ~~نیکنامی مرعی داشت. ملک - چون این فضول استماع افتاد - برصدق این مقالت
~~وزیر
# ~~متیقن گشت و از نخوت و ms076 جهالت و تبسط و جسارت ندیم لختی تعجب نمود. با
~~خود
# ~~گفت: این ناسپاس بی حرمت را از محل خمول به درجهآ قبول خود ره دادم و
~~از
# ~~مذلت و احتیاج و مخمصه به عز و غنا و ثروت رسانیدم. بغی و طغیان، وی را
# ~~بدین اندیشهآ ناستوده تحریض کرد تا هوس قرابت ما در دلش جایگیر آمد.
~~دماغ
# ~~فاسد را از فضلات فضول جز به داروی هلاک پاک نتوان کرد. در خفیه قدری
~~زهر
# ~~هلاهل با شربت خاص خود ممزوج کرد و بر دست شرابدار به حکم 7 تشریف و
~~تبرک
# ~~به نزدیک ندیم تحفه فرستاد و جز ملک کس را بدان وقوف نبود. شرابدار بر
~~قضیت
# ~~فرمان، شربت را به خانهآ ندیم میبرد. وزیر ملک استحمام کرده بود و از
~~گرمابه به و ثاق
# ~~[راه] میبرد. در راه شرابدارش پیش آمد. از اشتعال8 حرارت غریزی عطش بر
~~وی PageV01P077
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0113.png)

# ~~غالب گشته بود. شرابی را پرسید که این شربت از بهر که میبری؟ گفت: ملک
~~به حکم
# ~~هدیه در پیش ندیم میفرستد. وزیر گفت: حالی را بر من ایثار کن و شربتی
~~دیگر از بهر
# ~~ندیم بساز. شرابی تقربی کرد و بی توقفی قدح در پیش داشت. وزیر از فرط
~~تشنگی به
# ~~شرهی 1تمام تجرع کرد. در زمان از مرکب زندگی پیاده شد. شعر
# # رمته یدا2 الدنیا بسهم لوأنها %~% رمثه الی الصفراه صار معطرا
# خبر هلاک وزیر به ملک برسید. استکشاف کرد که موجب آن وفات چه نوع مرض
# ~~بود. گفتند: به صحتی تمام از حمام به خانه میرفت، در آن ممر از شرابدار
~~ملک شربتی
# ~~خواست، نوش کردن همان بود و مدهوش گشتن همان. ملک در غور این حادثه
~~لختی
# ~~تأمل فرمود و اندیشید که نشانهآ این ناوک سیاست، نهاد ندیم بود از چه
~~وجه بر هدف
# ~~حیات وزیر آمد. بی گمان تغیر3 و تبدل این حکم از سری سره خالی نباشد.
~~مصراع:
# چیزیست4 هر آینه در ms077 این زیر گلیم
# در حال ندیم را حاضر فرمود و گفت: سالهاست تا به تربیت 5شرف حضور ما
# ~~مشرف شدهای. هرگز بیاحتراز سخن ناسفته و ناسخته نگفتهای فلان روز
~~کلمهای از سر
# ~~جرأت و جسارت در معنی تزویج دختر ایراد کردی موجب آن تبسط1 چه بود؟
~~ندیم
# ~~صورت حال باز گفت که وزیر از زبان منکوحهآ ملک، چنین و چنین تقریر کرد.
~~ملک
# ~~گفت: (ألآن حصحص الحق) [یوسف/51].
# معلوم شد که وزیر در حق تو خیانتی بزرگ اندیشیده بود و به تزویر و تمویه
~~تو
# ~~را7در ورطه غیظ8 و مقط و سقط ما انداخت، تا از غایت غضب به شربت زهر
~~قصد تو
# ~~کردیم بی جرمی. تو از وزیر حاسد انتقام کشیدی و او به غدر و مکر خود
~~مأخوذگشت.
# ~~معر
# إلی حتفی مشی 10 قدمی %~% أری 11 قدمی أراق دمی
# محجوبه گفت: این مثل بدان آوردم تا عقلای عالم در غور این مثال و معانی
~~آن PageV01P078
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0114.png)

# # باب هفتم: در منع رشک و حسد %~% 17
# ~~تأمل کنند و از استماع آن متعظ گردند و از حسد و مکر محترز و متجنب
~~شوند.
# ~~ایزد تعالی عموم خلق را از مثل این خلق ناستوده مصون داراد، بمنه و
~~فضله و کرمه
# ~~نلوده.

PageV01P079

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0115.png)
~~PageV01P080
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0116.png)

# باب هشتم در کتماناسر از زنان
# چون روز هشتم سلطان فلک چهارم از مشرق اقبال طلوع کرد و به نور خویش عالم
# ~~ظلمانی را منور و متضیء2 گردانید، شاه سماح تخت مملکت را مشرف فرمود و
~~بعد از
# ~~ترتیب2 مصالح ملک وامضای عزایم شاهی به خلوت پرداخت. اعجوبه و محجوبه
~~را
# ~~پیش خواند و از کیفیت مشورت پرسید. گفت: بیان باید کرد تا خود کدام
~~طایفهاند که 4
# ~~درمحرمیت اسرار، قدمی ثابت و رایی5 راسخ دارند و به وفور2 دیانت و صدق
~~و
# ~~اخلاص ایشان همگنان را وثوقی7 تمام باشد. و کدام صنفند که8 سرایر در
~~حجب ضمایر
# ~~ابشان البته مستور و محجوب ننمایند. ms078 و [آنان ]در مذهب، افشای سر و
~~اظهار راز
# ~~لحظهای توقف جایز نشمارند و اهل بصیرت از خبث سیرت ایشان احتراز و
~~اجتناب
# ~~واجب دانند. اعجوبه گفت: بقا باد ملک را، نهفتن راز از همه کس طریق خرد
~~و عقل
# ~~است و در افشای آن از جانب عقلا رخصت یافته نشده است. اگر به حکم
~~ضرورت9
# ~~میسر نشود و به جهت حیز منفعت مشورت، کشف راز لازم آید، باری نیک متیقظ
~~باید
# ~~بود تا در سر در گنجینهآ سینه [ای] نهاده شود که به مهر10 خرد و حصافت
~~مختوم باشد.
# ~~مگر فرجام آن به صلاح و فلاح مقرون گردد و سر گفتن خود با زنان [به]
~~هیچ تاویل
# ~~رخصت ندادهاند و عاقل روشن رای به همه اوقات از مکر ضمیر و قبح ذات
~~ایشان گریزان
# ~~باشد. و اگر به خلاف عادت زنی افتد که تجارت اموال و ممارست امور و
~~سرمایهآ حصافت
# ~~حاصل دارد واز ملاحظت خیر و شر زمانه خبرتی بکمال مدخر کرده، سینهآ او
~~محیط PageV01P081
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0117.png)

# ~~گنج خانهآ راز هم نشاید کرد و اگر به سهو و غفلت ارتکاب آن محظور1 جایز
~~میدارد و
# ~~با هرکس سر در میان مینهد و آن چه نا2 گفتنی است در میان می آورد و همه
~~را یار
# ~~میشمرد و سر نهفته و راز ناگفتهآ خویش با زن بگوید، همیشه در ورطهآ
~~ضجرت و
# ~~گرداب حیرت بماند و به سوز ندامت و غرامت مأخوذ گردد و جزع3 و اضطراب
~~نافع
# ~~نیاید. چنانکه آن وزیر بعد از حصول مقصود سر را به سبب سر گفتن با زنان
~~به باد داد.
# ~~ملک سماح پرسید که چگونه بود؟ اعجوبه گفت:
# حکایت اعحوبه درکتمان سر از زنان
# آوردهاند که در دیار جند پادشاهی بود. او را خصمی قاهر ظاهر گشت. به حکم
# ~~مجاورت از شاه خوارزم مددی خواست. از روی مروت ملتمس وی را به اجابت
# ~~استقبال فرمود و جمعی لشکر جرار کامکار با پسر ms079 خود بر آن طرف فرستاد.
~~شاه جند را
# ~~از قدوم ایشان فرح و بهجت و شادی و مسرت بیفزود. با فسحت امل روی به
~~کار آورد.
# ~~عن قریب مرغ فتح و ظفر در دام افتاد و خصم غالب را از صولت آن لشکر
~~گران4 مقهور
# ~~و منهزم شد. بعد از فراغ شهزادهآ خوارزم با همهآ لشکر در جایی نزه فرود
~~آورد و انواع
# ~~اصطناع [و] اصناف مکرمت در باب تعهد ایشان تقدیم فرمود و به وقت
~~مراجعت،
# ~~امرای لشکر را بسی خلعتهای گران مایه و موهبات خطیر ارزانی داشت و
~~تمامی نفایس
# ~~خزاین و بقیهآ ذخایر اموال بر شهزاده ایثار کرد.
# # ولولم یکن فی کفه غیرروحه %~% لجاد بهادفلیتق الله سائله
# ~~شهزادهآ خوارزم مهیا اسباب کرد. رو به وطن مألوف نهاد. دختر ملک جند را
~~هوس"
# ~~نظارهآ لشکر بخاست. بر گوشهآ بام قصر تجشم7 نمود. الحق صورتی بود که
~~نور عارضش
# ~~قرص خورشید را جلا میداد و عکس زلفش پر زاغ را براق میکرد. لمعان رخش
~~بر
# ~~نور شفق سبق می برد و چهرهآ زهره مثالش بر جمال ماه راه میزد. طرهای
~~دلاویز و
# ~~غمزهای خونریز. شعر PageV01P082
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0118.png)

# # و شادن قلت له هل لک من منادمه1 %~% فقال کم من عاشق سفکت بالمنی دمه
# در حال شهزادهآ خوارزم را دیده بر صورت خوش و دلکش آن دختر افتاد.
# ~~بی تو قفی بر جمال وی مفتون شد و به یک التفات دل به باد داد. ملک جند
~~دختر را با
# ~~برادرزادهآ خود عقد شرعی بسته بود و راه مناکحت با دیگری مسدود گشته.
~~شهزاده بر
# ~~مضمون آن سر واقف بود. دانست که آن در مقصود جز به غواصی حیل به ساحل
~~مراد
# ~~نتوان آورد. با دلی مضطرب و خاطری پریشان روی در راه نهاد و در راه با
~~خود
# ~~میگفت: شعر،
# یادم چو ازین عزم سفر میآید %~% برمن همه خوشدلی به سر می آید
# گلگون سرشکم که چو آبست روان %~% از گرم ms080 روی به روی در می آید
# چون با مقر سعادت رجوع کرد، تلهب آتش شوق دود از نهادش برآورد و تراکم
# ~~امواج غم سفینهآ سکینهاش در غرقاب اضطراب افکند. همه روز متأسف و متلهف
# ~~میبود. و از تفرج و نشاط استبعاد مینمود. بضرورت پدر استکشافی کرد و از
~~حال
# ~~پسرش پرسید. کتمان را مجال نبود واقعه عرضه داشت. شاه خوارزم گفت: این
~~مرام و
# ~~کفایت [این] مهم جز به اصابت رای وزیر میسر نشود. پس وزیر را از سر
~~حادثه اعلام
# ~~داد و کفت: تدبیری باید اندیشید که متضمن سلوت و سکون پسر باشد. وزیر
~~گفت:
# ~~صواب آن است که شاه مرا به حکم سفارت بدان خطه فرستد و خادم را که به
~~زیور
# ~~زیرکی محلی باشد از حرم خاص با من گسیل کند، تا من وی را بر سبیل تحفه
~~به نزدیک
# ~~ملک جند برم. بضرورت در حرم راه یابد و از مد اخلت او راه حیل بر ما
~~گشوده شود.
# ~~باشد که به فر شاه این مرغ مرام در دام افتد. وزیر و خادم ساخته و
~~آماده روی به کار
# ~~آوردند. وزیر عروسی داشت، از این پری پیکری ماه چهری حوروشی دلکشی
~~چنانکه
# ~~یک لحظه در فراق وی وزیر را مصابرت2 صورت نبستی و یک لمحه از مشاهدهآ
~~وی
# ~~نشکیفتی 3. او را باخود همراه4 کرد. چون نزدیک جند رسیدند، ملک به
~~استقبال تجشم
# ~~5فرمود و در باب تقدیم احترام هیچ دقیقه باقی نگذاشت. وزیر خادم را با
~~تحفه ای دیگر
# ~~به هدیهآ ملک فرستاد. ملک در حال خادم را از بهر خدمت خاص دختر نامزد
~~PageV01P083
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0119.png)

# ~~کرد. به مدتی نزدیک، قربت و مکانت یافت و از دیگر آتباع به مزید کرامت
~~ممتاز گشت.
# ~~چون در حرم راز قدم انبساط بر بساط نهاد، دست به مکر دراز کرد و همه
~~روزه در خفیه
# ~~پیش وزیر آمدی و از غوامض اسرار خبر کردی و در اتمام آن غدری که ms081 پیش
~~داشت از
# ~~رزانت وزیر مدد جستی. روزی در اثنای سخن وزیر را گفت: آن دختر را به
~~ذلاقت زبان
# ~~و ملاقت نطق چنان فریفته ام که لحظهای از من نشکیبد و بی مراد [مند]
~~مینزند1. اگر در
# ~~استخلاص این معنی هیچ حیلتی روی نموده است باز باید نمود. وزیر گفت رای
~~ما بردن
# ~~دختر است از این دیار. اما مادام [که] در حبالهآ نکاح پسر عم باشد، از
~~بردن زیادت نفعی
# ~~صورت نبندد. از آن قبل که شاهزادهآ ما بی عقدی مشروع به مواصلت وی رغبت
~~ننماید.
# ~~تدبیری باید اندیشید که میان دختر و پسر عم به وسیلت طلاق حرمت فراق
~~ثابت گردد.
# ~~روی به کار فریب دختر آوردند2. خادم در حال [به] برادر زادهآ ملک روی
~~آورد و
# ~~خلوتی خواست و چنان نمود که مرا عروس فرستاده است و فرموده3 تا تو را
~~از حال
# ~~دل نگرانی وی اعلام دهم و از فرط اشتیاق و صدق محبت او بیاگاهانم.
~~اکنون همه روزه
# ~~بر خیال وصال تودیگ سودا می پزد و بر امید مؤانست تو رنگ هوس می
~~آمیزد4.
# ~~اشارت کرده است و گفته است که اگر تورا به معاشرت و معاشقت ما رغبت است
~~هر چند
# ~~زودتر در ادراک این معانی مسارعت باید نمود و اگر حصول این مقصود به
~~رای پدرم
# ~~منوط است، ما رابسی شربت انتظار تجرع باید کرد و تلخی مصابرت را التزام
~~نمود. ثواب
# ~~آن است که فرصتی جویی و غیبت ملک را مترصد باشی و به در حجرهآ خاص آیی
~~و
# ~~التماس زفاف کنی. لابد برفور اجابت صورتنبندد. به سوگند تأکید فرمایی و
~~لفظ سه
# ~~طلاق در میان آری. ناچار کاربر آید و مرا نزد پدر عذری واضح و حجتی
~~مقبول باشد.
# ~~آن مسکین را بدین افسون در دام کشید و سبک در پیش دختر دوید و گفت: پسر
~~عم
# ~~ملکه هرچند جوانی لبق و برنایی ظریف است اما عقلی نحیف و رایی ms082 ضعیف
~~دارد.
# ~~دختر گفت: از کجا میگویی؟ و چگونه تجربه افتاده است؟ خادم جواب داد که
~~مرا
# ~~امروز ملکزاده شرف5 قربت ارزانی داشت و در اثنای سخن گفت: عم غم کار ما
# ~~نمیخورد. دختری را با من در حبالهآ نکاح آورده است و از سر غفلت راه
~~مواصلت
# ~~بربسته. می اندیشم که بی هنگامی خود را در حرم اندازم و اگر دست دهد
~~پای در PageV01P084
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0120.png)

# ~~لحاف زفاف دراز کنم و از غم فراق فرج 1 یابم. [دختر] ملک را از این سخن
~~شگفت
# ~~آمد و اندیشناک و متأسف شد. خاده گفت: ملک زاده کودک است. و جوانان،
~~این نمط
# ~~فصلها پردازند2 بدان التفات نباید 3 نمود. لیکن شرط تیقظ و احتیاط مهمل
~~نشاید
# ~~گذاشت. بر این مثال آتش زرقی4 بر افروخت و منتظر5 می بود تا ملک جند را
~~به شغلی
# ~~غیبت افتاد. هم در آن فرصت به نزدیک داماد رفت و گفت: دختر می گوید آن
~~قرار و
# ~~هنگام کار است. شعر
# بر خیز وبیا که حجره پرداختهام2 %~% وزبهر تورا پرده بر انداختهام
# شبانگاهی داماد با شکوهی تمام به در خاص آمد و از سر کار غافل. دختر
~~مثالی داد
# ~~که درها استوار باید کرد و اورا به رفق و چرب زبانی از قبح این حرکت
~~اعلام. مگر
# ~~آهسته شود و این هوس بیخردانه در توقف دارد. هر چند دفع بیش کردند شره
~~و
# ~~حرص زیادت گشت. چنانچه گفتهاند که. مصراع
# الناس حریص علی ما منع
# بغایت اصرار و مبالغت نمود و گفت: هم امشب اگرکار و صلت اتفاق نیفتد سه
~~طلاق
# ~~واقع است. دختر را از جسارت او سورت خشم بیفزود و ملتمس او را به منع و
~~قبول رد
# ~~محروم بازگشت. خادم، دختر را اندک مایه متفکر یافت. به تبصبص پیش دوید
~~و گفت:
# ~~جاه ملکه را از این حرکت خللی نمینماید. ملکزاده از اقدام این وقاحت در
~~حرقت
# ~~فرقتی افتاد که به هیچ وجه ms083 تدارک آن ممکن نگردد و امروز همهآ شاهان
~~جهان خواهان
# ~~وصلت ملکهاند.8 زود بود نعم البدلی9 زود به دست آید. دختر گفت: در این
~~دیار ما را
# ~~کفوی و همسری نیست. این معنی چگونه محصل شود؟
# خادم گفت: مارا خاطری در می آید، اگر ملکه شرف استماع ارزانی دارد، تقریر
# ~~کرده [آید]. گفت: از اشارات مشفقان عدول نتوان کرد. بیا تا چه [داری؟]
~~خادم گفت:
# ~~در آن وقت که شاهزادهآ خوازرم از این خطه بازگشت، به هر وقتی که ازشرف
~~خود و PageV01P085
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0121.png)

# ~~رتبت ملک پدرت حکایتی کرد 1، چنان نمود که به قرابت مواصلت شما رغبتی
~~تمام
# ~~داشت. الحق خردی وافر و شهامتی تمام و جمال و کمال و ملک مستقیم دارد.
~~اگر ملکه
# ~~رابه خویشی 2 وی رغبت افتد، وجهی اندیشم که متضمن فراغ خاطر و سکون دل
~~ملکه
# ~~باشد و وزیر شاه خوارزم هنوز باز نگشته است. اگر اجازت باشد از او در
~~خواهم تا
# ~~مرکبی چند هامون نورد باد پای ترتیب دهد و وزیر و بنده در خدمت ملکه شب
~~هنگامی
# ~~تحویل کنیم و روی بدان طرف آوریم. چندانکه بدان تختگاه شاهی رسیدیم3،
~~هم تو
# ~~فرمانده و فرمان روان باشی وهم ما در آن ظل اهتمام و انعام تو مستریح
~~گردیم. دختر را
# ~~بدان دمدمه4 در دام غدر کشید و به نزدیک وزیر رفت و سراسر قصه باز گفت.
~~و ازایقاع
# ~~5 طلاق و تراضی دختر خبر داد و رفتن را وقت میعاد نهاد معین. وزیر عروس
~~خود را
# ~~پیش خواند وگفت: فلان وقت تا بعضی معطل و مهمل نماند. زن گفت: رفتن و
~~آمدن
# ~~وجهی نمی شناسم. این چه سر است که از عزیزی چو من مستور می باید داشت.
~~جزعها
# ~~کرد و بر شوهر خشمناک شد. وزیر را محبت زن، راهزن آمد. تا مصدوقهای از
~~فریفتن و
# ~~بردن دختر در میان نهاد و بسی وصیت کرد که این راز را نیک پوشیده دار
~~که ms084 در افشای
# ~~آن خطر جان و بیم هلاک است. زن وزیر در همسایگی خواهر خوانده ای داشت
~~که
# ~~منکوحهآ طشت دار ملک بود. در زمان براو رفت و گفت: به وداع آمدهام و به
~~برکت
# ~~همت تو کار ما بر آمد و اگر راز من کشف نکنی از سر شفقت خواهری با
~~توبگویم.
# ~~عهدها کرد که در راز داری و حفظ اسرار ثابت قدم باشیم. زن وزیر جمله سر
~~واقعه با
# ~~وی بگفت و او را وداع کرد. هر دو جزعها کردند و اشک ریزان از یکدیگر7
~~مفارقت
# ~~نمودند. طشت دار به خانه در آمد. عروس را گریان دید. پرسید که موجب بکا
~~و
# ~~ضجرت چیست ؟
# گفت: فراق خواهر خوانده که بر جناح سفر7 است. شوهر گفت: هنوز ملک ایشان
~~را
# ~~اجازت نداده است و به خلع و تشریف اعزاز و اکرام نفرموده9 چه جای این
# ~~سخن است؟ زن کفت: چون حاجت ایشان منقضی گشت به چه تأویل توقف
~~PageV01P086
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0122.png)

# ~~کنند1 ؟ زن طشت دار2 گفت: اگر این راز باز نگویی، یکان یکان شرح دهم.
~~فی الجمله
# ~~سر رشته سر به دست شوهر داد. طشت دار در حال برفت و مجموعهآ حکایت پیش
~~ملک
# ~~باز گفت. ملک فرمود که اگر در این حال ایشان را از ناخوبی موقع منکر
~~مطالبت کنیم
# ~~انکار در میان آرند و ما از حجت عاجز آییم. لشگری گران بر سر راه
~~فرستاد و جمله را
# ~~در کمین غدر بگرفت. دختر را حبس فرمود و وزیر [و] خادم را به بازار
~~سیاست
# ~~فرستاد. بیچاره وزیر بعد از چندان تحمل مشاق، کار برآمده و مقصود یافته
~~به سبب سر
# ~~گفتن بازن، زیر و زبر گردید3. جان شیرین به باد داد. محجوبه گفت:
~~احسنت4 نغز
# ~~آوردی این حکایت عجیب و این مثل غریب. نیک ماند به حکایت آن بزاز که زن
~~را به
# ~~رازداری بیازمود. اعجوبه گفت: چگونه است آن ؟ محجوبه گفت:
# حکایت محجوبه درکتمان سر از زنان ms085
# آوردهاند که بزازی بود متمول و لعل پارهای داشت پنجاه مثقال. خوش رنگ و
# ~~شفاف چون اخگر آتش درفشان و چون پیکر مریخ رخشان. بزاز به خوش رنگی آن
# ~~میلی داشت. به مشاهدهآ آن تلذذ نمودی. پادشاه وقت را از شگرفی آن لعل
~~قیمتی خبر
# ~~دادند. بزاز رابخواند وبه احضار آن لعل مطالبت کرد. ناچار در حضرت ملک
~~عرضه
# ~~داشت. فرمود که قیمت این باید کرد5
# گفت که این جوهر لایق حضرت ماست. بزاز از مبایعت ابا نمود. هرچند بر
~~فروختن
# ~~آن تحریض کردند، هیچ مفید نیامد. ملک را لعل سخت موافق آمده بود. سمت
~~عدل را
# ~~معیوب گردانید به تغلب و تسلط لعل را از آن بزاز بستد و در حرم خاص
~~کنیزکی داشت
# ~~دلخواه و چون حوران فردوس دلفریب ودلربا و زیبا و چون طاوس خوش رنگ
~~جلوه
# ~~گر و رعنا. طرهای مشک ریز و غمزهای خونخوار. نضارتی2 و افرو ولطافتی
~~کامل شکلی
# ~~موزون و هیکلی مطبوع داشت. و شاه را به جمال وی انسی زیادت بود. آن لعل
~~را بدو
# ~~بخشید. و فرمود که بادگر جواهر نظم7 ده و از پیش طرهآ مشکین در آویز.
~~تا ما به PageV01P087
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0123.png)

# ~~نظارهآ نضارت1 آن متلذذ می شویم. و از ثمرات آن زینت محظوظ می گردیم.
~~کنیزک
# ~~انقیاد به جای آورد و بر آن منوال که ملک مثال داده بود، لعل را با
~~عقدهای دیگر نظم
# ~~داد ودر پیشانی بست.
# بزاز از آن حال خبر یافت که همه روزه کنیزکی حاملهآ آن لعل است و بیچاره
~~بزاز را
# ~~همه روزه تملک آن لعل در سر بود و کم نمی شد. مادر خوانده ای داشت سال
~~خوارده
# ~~و مفلوک. بسی شداید و وقایع از پس پشت انداخته و از تجربه و ممارست
~~ذخیره ای
# ~~شگرف به دست آورده. بزاز شکایت آن حال باوی شرح داد و بسی تضرع و زاری
~~نمود
# ~~و گفت: ما را به دها و کیاست تو ms086 ثقتی تمام حاصل است. ای مادر مشفق. مگر
~~مکری
# ~~سازی و حیلت اندیشی تا آن لعل به من بازرسد. هم سعی تو مشکور [باشد]، و
~~هم
# ~~حقوق مادری را رعایت کرده باشی. پیرزن گفت: سهل است. حجاب غم از پیش
~~خاطر
# ~~بر باید داشت و مترصد بودن که عن قریب کنیزک را با لعل به وثاق تو آورم
~~و نگذارم که
# ~~جاسوس چرخ را با صد هزار چشم بر آن وقوفی و اطلاعی افتد. هم در زمان
~~دلق زرق
# ~~پوشیده، به رسم فال گویان خود را در سرای ملک افکند و به حذاقت رای و
~~ذلاقت نطق
# ~~گرد دلجویی و رنگ آمیزی برآمد. در لحظه ای با پردگیان خاص، خود در شرف
# ~~اختصاص محرمیت ثابت کرد. جوانب فرصت2 را محافظت می نمود. چندانکه با آن
# ~~کنیزک خلوتی یافت، چپ و راست چشم انداخت ودر تثبت و تیقظ احتیاطی بلیغ
~~به
# ~~جای آورد. پس گفت:
# عین ألله علیک، چشم بد از تو دور بادو عین الکمال مصروف3. شعر:
# # چون بر گهای شاخ بهاری مزینی %~% چون نافه های مشک تتاری معطری
# بنامیزد خلقی ظریف و صورتی لطیف داری و به همه زینتها سزاواری. امروز در
# ~~خانهآ فلان بزاز بودم و صورت عروسش می دیدم و به احکام نجوم فال می
~~گرفتم. از
# ~~طرف خطا سه عدد جامهآ زربفت فر ستادهاند منقش به عجایب صور و مرصع به
~~یواقیت
# ~~و درر. سخت لایق قد موزون و مناسب پیکر خوب تو است. اگر رنج بر گیری و
~~به
# ~~خلوت تجشم فرمایی، از بهر تو در بیع آرم. چه، اگر به دست ملک افتد هر
~~چند تو
# ~~را بی بهره نگذارد لیکن بر دگر جواری تفرقه کند. و تو را از
~~PageV01P088
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0124.png)

# ~~آن نفعی زیادت صورت نبندد و اگر بدین و جه که تقریر کرده است، خاص تو
~~را میسر
# ~~شود، هر لحظه رغیت ملک به وصال تو بیفزاید و از دیگر دلبران1 به ms087 مزید
~~مودت و
# ~~محبت مخصوص کردی. براین نسق فصلی چست پرداخت و خاتون را مفتون کرده به
# ~~دیو هوس سپرد. سبک به نزد بزاز رفت و گفت: فلان روزمیعاد کردهایم. کسب
~~دکان در
# ~~توقف باید نهاد و منتظر بود تا چون کنیزک به و سیلت این حیلت به دام
~~آید، بی تحرزی و
# ~~ترددی دل از زندگی او فارغ کنی و لعل و دیگر جواهر برداری و چون مرائی
~~سیر
# ~~خورده کلوخ بر لب مالی. بزاز ازاین سخن سخت شاد گشت. لکن از خاتمت مکر
~~و
# ~~عاقبت این غدر بعضی دراندیشید و گفت: شروع این عمل البته بیعلم زن میسر
~~نشود.
# باری پیش از امضای این3 عزم اختبار4 و امتحان باید کرد از دگر نوع، [که]
~~سر
# ~~محرمیت این سر دارد؟ خرم و خندان با بشاشتی هر چه تمامتر به حجرهآ عروس
~~در آمد
# ~~و گفت: شعر
# میافتد و چون زلف دوتا می افتد %~% وز قهقهه چون گل به قفا میافتد5
# مستوره پرسید که چیست موجب این مسرت و خوشدلی؟ جواب داد: که باری - عز
# ~~أسمآهآ - به کمال عاطفت ما را از مشقت و معرت تکاپوی طلب کسب، خلاص
~~داد. فلان
# ~~شریک از جهت من غلامی کیمیا گر فرستاده است که در یک ساعت، جهانی مس
~~سیاه را
# ~~به اندک تجشمی زر طلا میگرداند. زنهار ای زن !این راز را نیک مخفی و
~~مستور داری
# ~~تا ملک جابر و غاشم قصدی نپیوندد و غلام را چون لعل از ما به تغلب غصب
~~نکند. دگر
# ~~روز که جلابیب1 ظلمانی از پیش صفهآ مشرق برداشتند و گرد مهره زرین
~~آفتاب زیر طبق
# ~~افق بر نطع فلک مهره وار غلطان کردند، کدبانو با زینت و نشاطی هرچه
~~تمامتر به
# ~~عروسی دوستی گرفت که مجمع خواتین و انجمن نسوان سلاطین بود. از سر نخوت
~~قدم
# ~~در نهاد و بر نهالی دختر وزیر7 ملک بنشست.
# بضرورت منع کردند و بی حرمتیی تمام و اذایی بلیغ ms088 فرمودند. مستوره از حدت
# ~~غضب آواز بلند کرد و گفت: کسب یک روزهآ شوهر من به سبب غلام کیمیاگر
~~سرمایهآ PageV01P089
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0125.png)

# هزار ملک و وزیر است. دختر وی را برچومنی در چنین انجمنی تقدم و تفوق
# ~~نزیبد. آن سخن در استماع خاص و عام افتاد. وبه عنعنهای1 بر رای ملک
~~عرضه داشتند.
# ~~در حال به گرفتن و آوردن بزاز مثال داد و از کیفیت2 احوال آن غلام
~~استکشاف فرمود.
# ~~بزاز مضطر شد. هر چند انکار می کرد و سوگند مؤکد میگردانید البته مفید
~~و منجح نیامد.
# ~~کار به خشونت انجامید. بسیار تشدید و تعنیف در باب وی تقدیم افتاد به
~~هیچ وجه
# ~~ثمرتی حاصل نشد. ملک بعد از یأس کلی به خلاص وی اشارت فرمود. بیچاره
~~صدمات
# ~~قبول کرد و شکرگزارد3 گفت: هرکه زن را محرم سر کند سر به باد دهد. شعر
# آن راز که کس نگفت با هیچ کسی %~% مابا تو بگفتیم و تو با هیچ کسی
# به واسطه اعتماد راز داری زن، به تاجر، چندین شربت مسموم و مضرت و معرت
# ~~تجرع افتاد. اگر در آن عمل هایل خوض رفتی و شروع افتادی، بی گمان جان
~~را وداع
# ~~بایستی کرد و خسارت دو جهانی را التزام نمود. محجوبه گفت: این مثل بدان
~~آوردم تا
# ~~اهل بصیرت را حقیقت شود که کتمان سه از زنان، فرض عین است و راز گشودن
~~برایشان
# ~~کمال بی خردی و محض فساد است. ایزد تعالی و تقدس عامهآ خلق را از خبث
~~عقیدت و
# ~~دنائت سریرت و مکامن مکیدت و خدیعت ایشان در حفظ عنایت ازلی مرعی داراد
~~بمنه
# ~~و جوده و طوله PageV01P090
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0126.png)

# باب نهم در تحنب از صحبت اشرار
# روز نهم که خورشید سیارگان1 یعنی هور فلک چهارم طلوع کرد و انجمن ستارگان
# ~~متواری شدند، شاه سماح بر تخت ملک بنشست و امور ملک را بواجبی رعایت
~~کرد و
# ~~آنچه به صلاح او متعلق بود در ضبط آورد. ms089 زود به دولتخانهآ فراغت خرامید
~~و اعجوبه و
# ~~محجوبه بر کنار تخت نشاند و از حال مصاحبت و مجالست خلق استطلاعی
~~فرمود.
# ~~گفت: کیست که در خدمت ملوک اهلیت قربت دارد و که را آ از محل مؤانست
# ~~پادشاهان نفی باید کرد؟ اعجوبه گفت: حشمت ملک در تزاید باد. سزاوار
~~صحبت
# ~~ملوک طایفهایاند که عز اصالت3 نسب و شرف حسب علم دارند و از قربت صحبت
# ~~ایشان صفای حریت و حسن حق شناسی توقع توان داشت و به الفت وصلت ایشان
~~راغب
# ~~و مایل باید بود و باز از4 مخالطت جاهل بد گوهر و لثآیم بی اصل اجتناب
~~و استبعاد باید
# ~~نمود. چه از موالات و مؤاخات آن طبقه جز لوم طبع و خبث دنائت و خست
~~باطن و
# ~~قلت5 دیانت مشاهده نتوان کرد. چنانکه آن ملکزاده از صحبت کفشگر لثیم
~~زنیم به
# ~~مذلت بندگی افتاد و از انس زرگر بدگهر به سرحد هلاک رسید. ملک سماح
~~پرسید که
# ~~چگونه بود آن حکایت. اعجوبه درحال قصه حکایت کردو گفت:
# حکایت اعحوبه در ترک صحبت اشرار
# آوردهاند که در بلاد فرس ملکی بود. او را پسری آمد در غایت حسن و کمال
# ~~ملاحت. آثار رشد [و] نجابت در ناصیهآ او پیدا و امارت جهانداری در طلعت
~~خوب وی PageV01P091
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0127.png)

# ~~مبین1. برکتف راست، خالی سیاه داشت چون تودهآ مشک بر تختهآ سیم یاچو
~~قرصهآ عنبر
# ~~بر لوح عاج پیداشده. ملک گفت: در کتب2 حکما خوانده شده است که هر که را
~~چنین
# ~~نشانی باشد، او را خطرهای شاق اتفاق افتد و در ورطات آفات مدتی بماند.
~~اما به عاقیت
# ~~ملک گیر باشد و جهان فرمای. کماقال الله تعالی: (ان مع العسر یسرأ)
~~[شراح /2]
# ملکزاده را چون مدت رضاع سپری شد با نطقی روشن و ذلاقتی تمام به سخن در
# ~~آمد. در جوار ملک کفشگری بی حفاظ بود که پیوسته در اهتمام انعام ملک
~~مرفه و
# ~~آسوده بودی و به ادرار از ms090 خاص خانه3 هر روزی مرسوم متعین و وظیفهآ مرتب
~~گرفتی.
# ~~شاه به حکم همسایگی اورا آن شرف مکرمت ارزانی داشته بود و ملکزاده4
~~هرروز
# ~~چنانکه عادت اطفال است در حجرهآ کفشگر تجشم فرمودی و به ملاعبت مشغول
# ~~شدی. ملک کفشگر را به حضرت خویش خواند و بسی ترغیب و احترام کرد و
~~انواع
# ~~تلطف و تعطف ارزانی داشت و به مواعید خوب استمالت فرمود و گفت: حق
~~مجاورت5
# ~~و ممالحت حقی بزرگ است و تو ما را دوست و همسایهای. این جگر گوشه با تو
~~الف
# ~~گرفته است. ارادت ما چنان است که توانیس و جلیس [و] ردیف و رفیق وی
~~باشی و
# ~~پیوسته او را از شداید و وقایع وقایه کنی. کفشگر به محمدت و ثنا مشغول
~~شد و آن
# ~~عمل را چون جان شیرین تقبل کرد وشهزاده همواره تاجی مرصع بر سر داشتی و
~~زیوری
# ~~از جواهر نفیس بر دوش وگردن و گوش بسته بودی. کفشگر چند روزی شرایط
~~خدمت
# ~~بواجب به جای آورد. آخر گوهر خبیث و عنصر خسیس بر مکر و غدر اغراکرد.
# ~~اندیشید که پیرایهآ آن پسر مال وافر و نعمتی مهیا است و پسر نیز سخت
~~خوب است و
# ~~محبوب، و زیبا است و مرغوب. صلاح ما در آن است که این مال برداریم و
~~پسر را به
# ~~شهری دوردست بریم و [به] بهایی شگرف بفروشیم1 و باقی عمر در سعت معیشت
~~و
# ~~راحت و رفاهیت به سر بریم. اتباع هوا آن خاکسار را بر این بی آبی تحریض
~~کرد. تا آتش
# ~~فتنه ای افروخت7 و چنان شهره ای را به شهر بیگانه برد و بفروخت.
~~بازرگانی او را از بهر
# ~~پسر خویش در بیع آورد. ملک چون از فراق فرزند خبر یافت بسی از سوز سینه
~~و درد
# ~~دل بنالید وبه عاقبت چون یعقوب - علیه السلام - سر برخط مصابرت نهاد.
~~شهزاده در PageV01P092
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0128.png)

# ~~صحبت بازرگان نشو و نما مییافت. پس از چند ms091 سال بال برکشید و مترعرع شد.
~~بازرگان1
# ~~متمیز و کافی بود و فطنت و دهای2 تمام داشت. بعد از آن با خود گفت:
~~داشتن این غلام
# ~~بر ما وبال است اگر در خانهای مخفی داشته آید از وجود3 وی تمتع صورت
~~نبندد و
# ~~اگربرملأ و ظاهر تربیت6 کرده شود، آتش فتنهها مشتعل گردد. چه این پسر
~~جمالی دلگشا
# ~~و صورتی عظیم زیبا دارد. صواب آن است که وی را به دست مضاربی امین به
~~حضرت
# ~~شاه فارس تحفه فرستم و یقین است که تشریفی و موهبتی که به اضعاف قیمت
~~آن غلام
# ~~باشد باز دهد. هم بر این نسق، قضیت اندیشه در عمل آورد و ملکزاده را با
~~هدایا و
# ~~تحف پیش شاه فارس فرستاد. ملک از حال فرزند وی بی خبر بود. بعد از شرف
~~قبول،
# ~~وی را به حلقهآ غلامان خاص فرود آورد. روز به روز در تربیت و ملاطفت
~~میافزود.
# ~~چنانکه به اندک مدتی به ترفع مقامات و مزید کرامات براکفا و آقران سبق
~~برد ودر
# ~~خدمت ملک منزلت محرمیت ثابت کرد. شاه زرگری داشت که همواره در خزانه
~~ملازم
# ~~بودی و پیرایههای زر بیاراستی. ملکزاده هرروز تماشای صنعت صیاغت او
~~کردی. به
# ~~حکم کثرت ملازمت، با زرگر انس تمام گرفت و با وی در بیعت مصادقت مصافحت
# ~~کرد و چون از خدمت ملک پرداختی [به] مجالست و مؤانست وی رغبت نمودی.
# ~~بیچاره زرگر جلیس سوء و همنشین بد آموز بود. قربت غلام بدید. طمع خام
~~در بست و
# ~~گوهر ناپاکش بر خیانت حث5 کرد. اندیشه کرد که خریطههای زر و درجهای
~~جواهر را
# ~~که به مهر ملک مختوم است و پیش من نهاده است، اگر توانم که غلام را
~~بفریبم تا
# ~~انگشتری ملک به من آرد، از این ذخیرهآ نفیس بر توان داشت. آن سفلهآ
~~غدار بدین نوع
# ~~رنگ، مکری بر آمیخت. شهزاده را گفت: همه روز اصناف الطاف و انواع
~~اصطناع
# ~~مبذول می فرمایی و ms092 مرا به شرف محاورت مفتخر میگردانی میخواهم که بعضی
# ~~حقوق موالات تو به خدمتی پسندیده مکافات کنم. هر چند گفتهاند که،
~~آلبادیه
# ~~بالبر لایکافی، اما جانب سعی مهمل نتوان گذاشت. ملک را بر خاتم مبارک
# ~~نقشی خوب منقر است. هرکه را بدین نقش خاتمی به دست افتد، دست حکم وی
# ~~مطلق شود و ملک جهان بروی قرار گیرد. اگررنج برداری به وقت آنکه ملک در
# ~~خواب سکر [به] استراحت مشغول شود، آن خاتم از انگشت وی قلع کنی و به من
~~PageV01P093
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0129.png)

# ~~آری، در حال صورت آن نقش از جهت تو باز گردانم و عن قریب تخت سلطنت به
~~فر
# ~~جمال تو مزین شود. به شرط آنکه عمل وزارت بر من مقرر باشد. بدین زرق و
~~خدعه
# ~~شهزاده را در کار آورد. تا شب هنگامی به خوابگاه شاه آمد و به جسارتی
~~تمام دست به
# ~~انگشت ملک دراز کرد و نرم نرم انگشتری بیرون آورد. ملک در حال بیدار شد
~~و غلام
# ~~را بگرفت و پرسید که این جرأت چراکردی و تو را1 بدین خاتم چه احتیاج
~~بود؟ از
# ~~تقریر حجت عاجز آمد و نایرهآ غضب مشتعل2 شد و خشم ملک بر او مستولی
~~گشت.
# ~~سیاف را بخواند و به کشتن وی مثال داد. شعر
# # دلدار به تیغ دست برد ای دل هین %~% بربند دو چشم و بر سرپای2 نشین
# # و آنگه به زبان حال می گو4 که مترس %~% تیغ ازکف یار شربت باز پسین
# چون جامه از تن غلام بازکشیدند چشم ملک بر آن خال آمد. از حال بشد و
# ~~بیخود بر سر پسر5 افتاد. چون اندک مایه باز هوش آمد به اعتذار فرزند
~~دلبند مشغول
# ~~شد و گفت: ای جان و جهان من و ای راحت جان من! ای غمگسار من و ای دلدار
~~من.
# ~~تو مرا نور دیدهای و میوهآ دلی، راحت روحی و لذت عمری، صحبت کفشگر زراق
~~ما را
# ~~در این احتراق افکند. پسر ms093 عذرها خواست وگفت: دوستی زرگر بد سرشت مرا
~~بدین
# ~~بیادبی اغراکرد. شاه زرگر را ادبی مستوفی فرمود. اما به جان امان داد و
~~گفت: جای عفو
# ~~و اغماض نیست، لیکن غدر9 او موجب این معرفت است. کشتن او در مذهب مروت
# ~~سمج 7 باشد. پسر را پندها داد و گفت: زنهار! در مستقبل زمان از مخالطت
~~و صحبت
# ~~اشرار دور باید بود تا به امثال آن اهوال و انواع بلا [مبتلا] نباید
~~شد. محجوبه گفت:
# ~~احسنت8. طرفه آوردی این حکایت لطیف و این مثل شریف. هم از این تشبیه9
~~حکایت
# ~~پسر آن وزیر است که به صحبت پسر حجام از جاه10 و مال برآمد. اعجوبه
~~پرسید که
# ~~چگونه است آن؟ محجوبه گفت: PageV01P094
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0130.png)

# حکایت مححوبه در ترک صحبت اشرار
# آوردهاند که [یکی]از وزرای ملوک دو پسر داشت. یکی کافی و یکی وافی نام.
# ~~آثار اصالت و بزرگی در1 سیما [و] شرف خواجگی در بشرهآ هر یکی پیدا. از
~~برای تهذیب
# ~~اخلاق و تحصیل علوم، هردو در مکتب آداب فرستاد و ادبا را در باب مراقبت
~~و
# ~~ملازمت وصایت فرمود. تا همواره ایشان را [بر] کسب هنر و درس علوم تحریض
# ~~می کنند2. کافی برادر مهتر بود و به رشدی وافر و همتی تمام روی به کار
~~آورد و شب و
# ~~روز به تکرار و تذکار مشغول شد و بر مباحثه و تعلیم مواظبت مینمود و از
~~مؤانست علما
# ~~و مفانست اشراف به جذب منافع علم و ادب محظوظ می گشت. چنانکه در مدتی
# ~~نزدیک، به خصال و آداب حمیده متحلی شد و بر اسرار علوم توقف3 یافت.
# ذکی بفهم قد یکاه یحیطه4 بما کان فی غور العواقب مضمرا
# برادر کهتر در مکتب با حجام پسری دوستی5 گرفت و سردر تیه تعطیل نهاد و به
# ~~مطایبت و ملاعبت مشغول شد. با پسر حجام چنان متعود گشت که طرفة العینی
~~از ندمت
# ~~و خدمت او نشکیفتی و همواره در حق حجام، ms094 انعامها فرمودی و [پسر حجام]
~~مکرمت
# ~~موعظت دریغ نداشتی و حق همنشینی فرو نگذاشتی. پندها دادی که در این
~~عالم، تعلم
# ~~بی فایده [است]، به جز مشقت نیست. لذت عمر در عنفوان شباب و اوان جوانی
~~است.
# ~~آن را به عیش ضافی1 و طیب نفس به سر باید برد و تو را نعمت و جاه به هم
~~جمع است.
# ~~بیهوده انواع مشاق چرا تحمل کنی؟ بیا تا خوش برانیم.
# بیچاره وافی ترک تعلم کرد و راه بطالت پیش گرفت و عسل کسل در کام طمع
# ~~فروکرد. شعر:
# إن ألبطالة و الکسل %~% اهلی مذاقا من عسل
# إن لم تصد قنی فسل %~% من کان قلبه قد کسل PageV01P095
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0131.png)

# ~~در این میان وزیر از پرتگاه1 آفات2 و سراچهآ محن، رحیل کرد و به دواب3
~~خانهآ مرجع
# ~~و مصیر فرود آمد. فرزندان چون شرایط تجهیز و رسم عزای پدر به جای
~~آوردند، ملک
# ~~هر دو برادر را پیش خواند و گفت: این عمل وزارت حق شما است. هرکه را از
~~شما
# ~~کفایت و شهامت و ذکا بیش بود تقلد این عمل را متعین است. چون نیک تأملی
~~کرد و
# ~~فراست ملکانه به جای آورد، کافی انواع خرد و حصافت حاصل داشت. ملک بر
~~وی
# ~~رأفت فرمود و خلع و موهبات خطیر ارزانی داشت. دوات وزارت در پیش کافی
~~نهاد.
# ~~وافی برادرش با خلاقت خمول و خسارت عدم قبول، از آن محفل بازگشت. و
~~حصهآ
# ~~میراث پدر برداشت و با آن همنشین چون غول به لهو و لعب مشغول شد. فی
~~الجمله
# ~~حجام لجام طبع خویش بر کام طبع او کشید، تا تمامی مال موروث به اسراف و
~~اتلاف
# ~~در معرض تفرقه آورد و درویش و دلریش ماند. ناچار برادر از حال احتیاج
~~او خبر
# ~~یافت، عرق اخوت و صدق مروت او را بر نکوداشت وافی حث4 کرد. پس اعزاز و
# ~~اکرام فرمود و وافی را به احترام تمام در وثاق خاص فرود آورد ms095 وتصرف او
~~در اموال
# ~~خویش نافذ گردانید. چون خصب5 و رفاهیت چند روزی ببود، حجام را خجالت
~~حیلت
# ~~بر مکر و مکیدت اغرا کرد. خواجهزاده را گفت تولد تو و برادرت از یک نسل
~~است
# ~~خود را زیر دست همچون خودی داشتن به نزدیک غیرت و حمیت سخت قبیح و
# ~~مذموم است واین انواع تنمق و تملق که برادر مبذول میدارد، نه از فرط
~~شفقت است،
# ~~بلکه خوف محض است. میاندیشد که مبادا که تو خروجی کنی و در عمل وزارت
# ~~مشارکت نمایی. اگر رخصت دهی طریقی اندیشم که ملک بر وی خشمناک شود و در
# ~~هلاک وی دمی درنگ نکند و آنگه تمامی اعمال و اشغال و اسباب او به تو
~~تفویض کند
# ~~و تو از مذلت مثل خود خلاص یابی. صواب آن است که در وقت محاورت آن
# ~~انگشتری لعل ممسوح، به هبت از برادر در خواهی و به من آری، تا من آن
~~عمل را امل
# ~~به پایان رسانم. وافی بد عهد به قول بد آموز مغرور شد و انگشتری برادر
~~ستد و به حجام
# ~~داد. آن کافر نعمت غدار خاتم وزیر را به دست مستورهای به حضرت عروس ملک
# ~~فرستاد و او راگفت: بگو که نمیفروشم1 اما معاوضه به انگشتری ملکه می
~~زنم. چون زن
# ~~برفت وسلام کرد و آن انگشتری لعل ممسوح به وی نمود زن چنان نمود که من
~~دلالهام و PageV01P096
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0132.png)

# ~~آن انگشتری قیمتی نه از بهر بیع آوردهام و فروشندهام. آن دختری بود هو
~~سناک چون
# ~~نظرش در خاتم آمد، گفت: بفروش گفت: خداوندش معاوضهای طمع می دارد. آن
# ~~انگشتری سبک بباید داد و آن لعل ممسوح بستد، که فتوحی شگرف متضمن است.
# ~~ملکه این معنی را به تجارتی مربح پنداشت انگشتری وزیر بگرفت و خاتم خود
~~را در
# ~~عوض آن بداد و از سر آن کار بی خبر. دلاله با نجح مراد به نزدیک حجام
~~بازگشت.
# ~~حجام وافی را فرمود ms096 که همین لحظه این انگشتری را به نزدیک کافی بر وبه
~~تقرب تمام
# ~~بر سبیل تحفه بدو ببخش و بگو چون چشم ملک بر این آید تو را عزت بیشتر
~~شود. چون
# ~~به کافی بخشی کار ما بر وفق مراد بر آید. وافی نامشفق آن انگشتری را به
~~خدمت وزیر
# ~~به تحفه برد. بیچاره غافل وار به انگشت کرد و به حضرت شاه رفت. ناگاه
~~شاه التفاتی کرد
# ~~خاتم منکوحهآ خود در انگشت وزیر کرده دید. بی خویشتن از بارگاه برخاست
~~و خود را
# ~~در حرم انداخت تا کشف آن حال بکند.1
# زن بخواند و گفت: دست پیش دار. مستوره بی تحاشی دست پیش داشت. انگشتری
# ~~وزیر دردست زن پافت. از حدت غیرت حیرت بر او غالب شد و از کثرت تغابن،
~~لختی
# ~~بر خود پیچید. خواست که جراحت سینه را به سیاست، مرهمی نهد عقلش سپر
~~صبر در
# ~~پیش داشت.
# با خود گفت: در غور این حادثه به تدبیر و تأمل خوضی باید کرد، تا پس از
~~ایضاح و
# ~~افتضاح اگر از 2باب متعدیان رسم سیاستی به تقدیم افتد، از نهج عقل و
~~شرع دور باشد.
# ~~پس از زن سؤال کرد که انگشتری لعل، تو را که بخشیده است. مستوره مصدوقه
~~در میان
# ~~آورد [که] این را زنی دلاله آورد. به معاقدهآ شرعی با خاتم خود معاوضه
~~کردهام. ملک
# ~~این سخن را در سمع جای داد. آنگه وزیر را در حرم خواند و پرسید که این
~~خاتم را از
# ~~کجا حاصل کردی ؟ گفت: این، برادر به من تحفه آورده است. در حال خاتم از
~~وزیر
# ~~بستد و او را در خانه حبس کرد و به احضار برادرش مثال داد. بی توقفی
~~وافی را به
# ~~حضرت شاه آوردند. ملک ترحیبی 2کرد و به رفقی تمام باوی در سخن آمد و
# ~~انگشتری مشبک زن بدو داد و گفت: این خاتم را جایی دیدهایا وافی برفور
~~جواب داد
# ~~که خاتم ملکه است. ms097 شاه گفت همچنین است. اما چون محرم حرم ما نیستی به
~~PageV01P097
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0133.png)

# ~~چه دانستی که این پیرایهآ خاص خلوتیان ما است؟ از این برهان واضح [و]
~~بینت1 عاجز
# ~~آمد و نطقش بسته شد.
# ملک گفت: اگر راستی در میان آری از بأس ما رستی. والا به انواع عقوبات
~~مأخوذ و
# ~~معاقب شوی. خوف بر وی مستولی گشت و به گناه معترف شد. گفت: هرچند این
~~تعدی
# ~~را سبب2 من بودهام، اما به وسیلت حجام در این دام افتادم. شاه بفرمود
~~تا وزیر را با
# ~~رفعت 3 درجت و شکوه باز مسند وزارت نشاندند ووافی را عریان و حافی 5 از
~~شهر
# ~~نفی کردند و حجام را بی درنگ بردار کشیدند.
# محجوبه گفت: این بود ثمرهآ صحبت حجام و فرجام اختلاط لئام. واین مثل بدان
# ~~آوردم تا خردمند در این معانی تأمل کند و از قربت الفت بد آموز و
~~همنشین بد اصل
# ~~پپرهیزد. ایزد - عز شأنه - کافهآ خلایق را از مداخلت شریر و مصاحبت
~~مفتن در صوب؟
# ~~قیامت، خود مصون داراد، بمنه وجوده و کرمه و فضله PageV01P098
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0134.png)

# باب دهم در قناعت و توکل
# روز دهم که خورشید از تتق افق سربرزد و عالم را به نور جهانتاب مزین
~~گردانید،
# ~~شاه سماح بر تخت مملکت بنشست و بر سنت سابق عموم1 رسوم سلطنت به وجه
# ~~مصلحت ترتیب2 داد. یک لحظه از نسایم لطف محاورت اعجوبه و محجوبه
~~استنشاق
# ~~کرد و به حسن معاشرت ایشان گشوده دل و مستانس گشت. در اثنای محادثت3
~~[و]
# ~~سخن، فرمان داد که شمهای از نتایج توکل شرح باید داد و بعضی از محامد
~~آن خصلت
# ~~باز گفت. اعجوبه گفت: محامد ملک محصل باد. توکل را ثمرتی عظیم است و
~~ثواب آن
# ~~بینهایت. و هر که طریق قناعت و توگل سپرد و به صدق عقیدت و صفای نیت در
~~ابواب،
# ~~اقبال بر توکل کند، هر آینه بر درک مطلوب و مراد پیروز شود و ms098 عنایت
~~سبحانی در اتمام
# ~~مرام هیچ باقی نگذارد. گما قال الله تعالی: (و من یتو کل علی الله فهو
~~حسبه) [طلاق /3].
# ~~چنانکه آن مرد دهقان دست به حبل توگل زد تا به قدرت حق مال گم شده بی
~~جهد و
# ~~سعی بدو باز رسید. ملک سماح پرسید که چگونه بود آن؟ اعجوبه گفت:
# حکایت اعجوبه در قناعت و توکل
# آوردهاند که در شهر اندلس دهقانی محتشم بود. به حرصی تمام مبلغ هزار
~~دینار
# ~~جمع کرد و بدان نیک دلشاد و مسرور میبودی و به هیچ نوع قدری از آن در
~~وجه
# ~~حوایج خود نفقه نکردی. شعر:
# ای سیم نهاده در خزینه %~% ناکرده به راه حق هزینه PageV01P099
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0135.png)

# با سیم و زرست مهر جانت %~% با نفس خودت هزار کینه
# و یا حریصا علی الاموال تجمعها %~% أنسیت1 ان سرور المال اهزان
# یک روزی به کنار آبگیری مشغول شد صرهآ زربه غفلت فراموش کرد و برفت.
# بر اثر وی شبانی برسیدتا گوسفند را آب دهد. صرهآ زر از آنجا بیافت. بفور
~~برداشت
# ~~و با فرح و نشاط بازگشت. چون آن نقد را در وزن آورد، عقد صحیح بود. با
~~خود گفت:
# ~~هرچه از هزار دینار خرج کنم، این عقد نقصان پذیرد و به قرار اصل
~~بازبردن دیگر باره
# ~~میسر نشود. به ضرورات حاجات مصابرت باید کرد و این مال را نیک محفوظ
~~داشت،
# ~~تا نیز به مشقت فاقه مبتلا نباید شد. ( ولا تبذر تبذیرا)[اسراء (بنی
~~اسرائیل) /26]
# آن دهقان بیچاره را چون از زر یاد آمد باران غم به روی ببارید و از چپ و
~~راست
# ~~بسی بدوید. هر چند طلب کرد مفید نیامد. مغموم و محزون به خانه درآمد و
~~با عیال
# ~~صورت حال باز گفت. منکوحهآ وی نوحههاکرد و به اعتذال2 و ملامت در آمد
~~گفت:
# ~~ای بی عاقبت بر حفظ آن مال مبالغه مینمودی و از سر امساک تغییر3 می
~~کردی و از سر
# ~~تقدیر غافل. اکنون به فقدان نقد ms099 غمناک و گریان می باش و از ابر مقله4
~~خوناب قطره
# ~~قطره می پاش5.
# نقطر دمع العین لما اصابنا %~% غمام علینا بالغموم تقطرا
# ~~دهقان زن را تصدیق کرد و از عظت آملامت او نیک متنبه کشت و به توبت و
~~انابت
# ~~مشغول شد و نذرها کرد که دیگر باره [به] ادخار مال و به احراز سیم، حرص
~~و نهمت
# ~~ننماید و هرچه به دست افتد، بی توقفی انفاق کند. عروس را گفت: اکنون
~~مصلحت وقت
# ~~آن است که به قناعت و توکل توسل کنیم ودر جملگی احوال، مصالح خود به حق
# ~~تفویض فرماییم. اندیشه در عمل آورد و از طلب دنیا روی بتافت و سر بر خط
~~توکل
# ~~نهاد. شعر
# توکلثا عل رب التماء %~% و سلمنا با سباب آلقضاء
# دهقان یک روزی در راهی می گذشت7. بادی سخت جستن گرفت بر فور عمامهٔ‌
# ~~وی بربود و در چاه عمیق انداخت. دهقان به طلب عمامه پای در نهاد و سبک
~~به چاه PageV01P100
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0136.png)

# ~~فروشد. مرد شیان که نقد پافته بود، در آن حوالی رعایت اغنام می کرد
~~ناگاه لشکری برو
# ~~باز خوارد و بیچاره و متحیر ماند و نقد درچاه انداخت. شعر
# یکفل بالا ززاق فی کل موضع
### | من الوحش فی الصحراء او الحوت ف البحر
# متوکل چون در چاه شد زرخود و دستار هر دو1 بازیافت. مال بذل کردن گرفت.
# ~~بعضی در راه حق صدقه می کرد و چیزی بر عیال نفقه می فرمود. تا دو2 ثلث
~~از آن مال
# ~~آبه] تجسر2 می خورد. شبان، شبانگاه به چاه رجعت کرد تا و دیعت بردارد.
~~هیچ جای از
# ~~زر نشان نیافت. حیران و متأسف و پشیمان و متلهف باز گشت وبر 4 اضاعت آن
~~مال
# ~~تحسر می خورد. چون عمری بر آن کار بگذاشت، شبان به و جه حاجتی قصد شهر
~~کرد.
# ~~بر زاویهآ دهقانش گذر افتاد و متوکل عادت کرده بود که به تبرک و تقرب
~~غربا را در ms100
# ~~خانه5 ضیافت کردی. آن روز شبان را به مهمانی در خانه برد. شعر:
# مهمان من آی وتکیه کن ساعتکی %~% و آن قرطه زخود بازفکن ساعتکی
# چون راعی از تناول اطعمه فارغ شد، با دهقان مفاوضهآ خویش در پیوست واز
~~هرنوع
# ~~افسانهها می گفت. اما قدری حزین و غمزده می نمود. دهقان پرسید که اندک
~~مایه تورا
# ~~مشوش حال و متوزع خاطر مییابم، موجب چیست؟
# راعی جواب داد که چگونه شکسته دل و لهفان نباشم که در مدت عمر، محقر هزار
# ~~دینار جمع کردم، فلان روزگار از ترس ظالمی در چاهی انداختم تا محفوظ و
~~مصون
# ~~بماند. به وقت عود و مراجعت از آن زر اثر نیافتم. این است سبب شغل
~~ضمیر. متوکل از
# ~~استماع آن سخن لختی بر آشفت. برخاست ودر حرم رفت و گفت:
# اسفأ علی6 غفلات عیش قد مضت7 %~% ودراهم افنیتها8 بالباطل
# آن مال که ما حلال داشتیم و به اسراف صرف می کردیم، حق این مهمان بوده
~~است
# ~~و با غفلت غارم9 گشتیم و در ورطهآ وبال افتادیم. اکنون محقری که مانده
~~است بر طریق
# ~~هبت بدو تسلیم باید کرد و از کشف آن راز احتراز نمود، که اگر بر این
~~مضمون سر PageV01P101
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0137.png)

# ~~وقوف دارد باید تمامی مال از [ما] مطالبت کند و ما از ادا عاجز آییم.
~~زن گفت سخت
# ~~صواب آن است که حق او بدو باید داد و با توکل [و] خرسندی1 در ساخت. زود
~~بود که
# ~~حق تعالی عوض شگرف باز دهد. آن باقی نقد را به اسم هبت در پیش شبان
~~آورد و
# ~~عذرها خواست. گفت: هرچنداین عطیت و موهبت در موازنهآ رفعت و منزلت و
~~علو
# ~~همت ما نیک ناقص می نماید، لیکن میان اهل خرد خلوص مودت معتبر است. شعر
# هدیتی تقصیر عن همتی %~% و همتی تعلو22 علی مالی
# فخالص آلود و محض آلهوی %~% اخسن مایهدیه امثالی
# شبان زر بر داشت و دیگر باره وزن کرد. مجموع سیصد ms101 دینار بود. حرصش بر
~~همان
# ~~هوس ادخار حث3 کردن گرفت. با خود گفت: آلفی از من ضایع شده است. بتدریج
~~و
# ~~تأنی باز دست توان آوردن. حالی را برمحافظت این محقر جدی تمام باید
~~نمود. مغزلی
# ~~مخروط داشت که بر آن پشم رشتی 6میان 5 آن دوک را مجوف کرد و زر در آن
~~نهاد تا
# ~~کس بر آن اطلاع نیابد و پیوسته1 آن دوک را با خود می داشت ودر عمل می
~~آورد.
# ~~یک روزی بر کنار رودی بزرگ ایستاده بود. دوک را به قوت تمام تاب داد.
~~ناگه پشم
# ~~گسسته7 شد و دوک را آب در ربود و برد. بیچاره هر چند بر گرفتن آن جد
~~نمود، باز
# ~~نیافت. گذر آن آب بر در شهر اندلس8 بود. دهقان متوکل بر کنار آب غسلی
~~می کرد. آن
# ~~دوک را آب در آورد و به اندام وی مماس گشت. دهقان آن دوک را در ضبط
~~آورد و
# ~~بعد از فراغ طهارت برداشت و به خانه برد. عروس وی طبخی می ساخت. هیزم
~~نفاد یافته
# ~~بود. سبک دوک را بشکست تا اضافت هیزم کند. ناگه دامن کدبانو چون طبق
~~فلک پر
# ~~زر شد. به ابتهاج و مسرت تمام آن زر برداشتند. بسی سجدهآ شکر گزاردند9
~~و به
# ~~محمدت و تنزیه حق مشغول شدند. گفتند: این است ثمرهآ قناعت و نتیجهآ
~~توکل، حق
# ~~تعالی عوض مال باز داد. چه سعی محسنان10 ضایع نگرداند.

PageV01P102

# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0138.png)

# (ان الله لایضیع اجر الحسنین.) [توبة (برانت) /120].
# محجویه گفت: احسنت. سره آوردی این حکایت موزون و این مثل مناسب مطابق
# ~~حکایت آن شهزاده است که به برکت توکل بیرنجی بعداز خمول منزلت، گنج و
~~مال
# ~~پدرش به دست افتاد.
# اعجوبه گفت: چگونه بود آن؟ محجوبه گفت:
# حکایت مححوبه در توکل وقناعت
# آوردهاند که پادشاهی بود سخت هو شیار و متیقظ، از مرور ایام واز انقلاب
~~اعصار
# ~~بسی محن و شداید مشاهده کرده بود و از هریک عبرتی ms102 برداشته و تجربتی
~~حاصل کرده.
# ~~شعر،
# من اندر جوانی چو پیران گرفتم %~% بسی تجربتهای بهتر ز پیران
# دو پسر متهور جوان طبع داشت. در غرقاب شباب غرور افتاده و مست جام جوانی
# ~~گشته. روز وشب به لعب و نشاط و لهو و لغو مشغول شدندی و آن تربع تمتع
~~را غنیمت
# ~~معتبر شمردندی. و آن ملک نقودی و مالی1 وافر داشت. ترسید که فرزندان در
~~معرض
# ~~تلف و تضییع آرند و نه بروجه احتیاج به تاراج دهند. مال را بجملگی جمع
~~کرد ودر
# ~~صومعهآ یکی از زهاد عصر که با وی زیادت الفتی و قربتی داشت دفن کرد و
~~زاهد را
# ~~وصایت فرمود که فرزندان را از سر وضع این گنج به وقتی اعلام باید کرد
~~که نیک مفتقر
# ~~شوند و مقل حال گردند و کم بضاعت و محتاج شوند. تا بعد از انتباه و
~~مشاهدهآ مشاق
# ~~انفاق2 آن مال به وجه مصلحت فرمایند واز مواضع اسراف صیانت کنند. زاهد
~~وصایت
# ~~ملک قبول کرد و تا نه بس گاهی برآمد هر دو مرد زاهد و شاه نماندند و از
~~این مرحلهٔ‌
# ~~محن و آفات در گذشتند و آن گنج، مستور و مضمر ماند. چه بر آن حال کس
~~واقف و
# ~~مطلع نبود. شهزادگان بعد از وفات پدر به جهت مقاسمهآ املاک در جدل و
~~مخاصمه
# ~~افتادند.
# برادر مهتر از سر قوت و شوکت و کبر و نخوت غلبه کرد و تمامی املاک را در
~~تصرف
# ~~خویش آورد. برادر کهین را محروم و متحیر و حزین بگذاشت. بیچاره از
~~مناصب ملک
# ~~بی نصیب شد و از مال موروث بی بهره ماند. اندیشید که چون نعمت و حشمت
~~روی در PageV01P103
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0139.png)

# ~~زوال نهاد و چرخ جفا پیشه تیشهآ شقاوت بر پای دولت مازد، دست او بر ما
~~بعد از این
# ~~جز به توکل و صدق و یقین نیست. بیت
# واسترزق الله مما فی خزائنه %~% کأن ذلک من 1 من ارکاء
# با ms103 قناعت بساز و دلخوش کن3 %~% که قناعت نکوترین کارست
# حالی از مخالطت و مصاحبت خلق اجتناب و احتیاط4 و احتراز باید نمود و
~~زهادت
# ~~را اختیار کرد و با تفرد وحدت در ساخت. چه گفتهاند که: السلامة فی
~~آلوحدة. شهزاده
# ~~شهر را وداع کرد و جایی طلبید که جای توکل و قناعت دروی بیند و به تعبد
~~و طاعت
# ~~پردازد5. با خود گفت: فلان زاهد دوست پدر من بود، اکنون صومعه و معبد
~~اوخالی
# ~~مانده است. تبرک را رخت در آن موضع باید برد وبه ارادت در وی نزول
~~فرمود.
# ~~همچنان کرد و در مسکن زاهد قرار گرفت. مدتی بر تقوا و توکل، قدم بنهاد
~~و بر مجاهده
# ~~می بود و ریاضت می کرد. به قرب صومعه، کاریزی آب بود. شهزاده از آن وضو
# ~~ساختی. ناگه خللی عظیم یافت و مطموس و مندرس1 گشت که (وغیض آلماء وقضی
# ~~ألأی) [هود/244 شهزاده سخت منقیض و تنگدل شد و گفت: در این بقعه ما
~~متعود
# ~~شدهایم. از اینجا تحویل کردن تعذری دارد و با بی آبی مصابرت نتوان
~~کردن. ناچار
# ~~چاهی باید ساخت و از زهاب7 و اتباع آن انتفاع گرفت. مسحاتی به دست کرد.
~~چون
# ~~چند گزی به زمین فرورفت بی گمان بر گنج پدر رفت. آن مال بی حساب و نقود
~~نا معدود
# ~~بدید. با خود گفت: اگر چه نعمت بی شمار است، ثروت و تمول اعتماد را
~~نشاید. از نهج
# ~~توکل عدول نباید کرد تا به حرج8 تحمل مشاق مبتلا نشویم. به مقدار
~~احتیاج از این گنج
# ~~صرف می باید کرد ودر این کنج صبر کرد.
# تاخود فلک از پرده چه آرد9 بیرون10!
# و برادر مهتر اودر فرماندهی و ملک داری نیک متمکن شده بود و از غایت کبر
~~و
# ~~نخوت، متوکل را تفقدی نکردی و از قربت و الفت، انفت داشتی. ناگهان شاهی
~~با چند PageV01P104
# ![image filename](./0642HamdAllahSarakhsi.AcjubaMahjuba_0140.png)

# ~~هزار1 مرد تیغ زن قصد وی کرد.2
# ملک زاده نیز با ms104 لشکر جرار خونخوار روی به دفع خصم نهاد و از جانبین صفوف
# ~~محاربت راست کردند. در وقت جنگ هر دو شاه قتل شدند و ملکشان مهمل
~~بماند.
# ~~آتش فتنه فروغ خواست گرفت و خلق در خطرات افتاد3. مقدمان لشکر جمع شدند
~~و به
# ~~استصواب یکدگر ملکی مطاع جستند که پادشاهی هر دو مملکت بدو تفویض کنند.
~~از
# ~~خاندان سلطنت طلبیدند4 به غیر شهزادهآ متوکل آنیافتند. گفتند:] این
~~منصب او را سزاست.
# ~~جمیع5 ارکان دولت از هر دو جانب متفق شدند و به نزدیک شهزادهآ متوکل
~~رفتند که...6
# ~~شاهی هر کس که بود باطل است ملک تو را زیبد و تو بر حقی. شاهزاده را به
~~تعظیم و
# ~~اجلال از صومعه بیرون آوردند و بر تخت سلطنت نشاندند و وضیع وشریف مطیع
~~و
# ~~منقاد شدند و این چنین رفعتی به سبب صبر و قناعت و توکل او را روزی شد.
~~محجوبه
# ~~گفت: این حکایت از آن آوردم تا اهل بصیرت را معلوم شود که قناعت عمدهای
~~عظیم و
# ~~معتصمی متین است. هر که مصالح امور خود به مدبر توگل تفویض کند، در راه
~~حق از
# ~~تیر حقارت و تذلل اندیشه نکند و قدم را بر جادهآ توکل و قناعت استوار
~~دارد همیشه
# ~~میمون قدر و فرخ فال باشد. حق تعالی و تقدس جمیع خلایق را بر قناعت و
~~شکر و توگل
# ~~توفیق رفیق گرداناد. و الحمدلله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا و صلی
~~الله علی محمد
# ~~و آله اجمعین کتبه اقل عباد ألله علی ید الضعیف ألمدنب ألمحتاج رکن
~~ألدین بن 7 سید
# ~~علی مشهدیان ألحسینی داد رازی تحریرا بیست ربیع ألآخر سنهآ نهصد و
~~هفتاد و چهار8 PageV01P105 ms105